Новкъа воьдуш-вогIуш — Зори Ислама\nТIаьхьарчу шерашкахь хаъал лахделла Воккха-Дадин вахар-вар. Цунах дерг хьахаделча: «Дадин голаш язъелла», — олу цо, леткъамаш бар доцуш, ша къаналле лестина хилар хоуьйтуш. Шен дахарехь дукха некъаш гездина цо Нохчийчохь а, махкахь ваккхича Казахстанехь а. Дукха гина вуонаш, халонаш. Баланаш, Iазапаш, мацалла, шело, гIело лайна. Амма цкъа а иза нохчийн гIиллакхех, собарх, стогаллех воьхна меттиг ца еана.\n«Голаш язъяларна» хIинца, дукха хьолахь, цIахь, ков-кертахь хуьлу иза. Тахана а Iа иза, лохачу гIанта а хиъна, дага еш. Балхана «чувоьллачу» цунна хаа а ца делира луларчу урамера Хьасан а, Хьусайн а шена тIевогIуш. И шиъ кест-кеста вогIура Воккха-Дада волчу, кхуьнга гIиллакхех, вайн дайн Iадатех лаьцна хаза хабарш дийцийта.Тахана а веанера некъан гIиллакхех дер мелла а алсам довза, цо довзийтинарг дахарехь лело лиъна. ТIаьххьара, гIордаз а хьокхуш, дага шарйина иза ваьлча, Хьасана дийхира Воккха-Даде шаьшшинна жимма некъан гIиллакхех лаьцна джийцахьара, аьлла.\nШен белхан гIирсаш юьстах охьа а бехкина, шина кIента бIаьргаш чу хьаьжна, церан ойла евзича санна долийра:\n— ГIиллакх экаме хIума ю. Иза лар ца деллачохь херло адамийн юкъаметтигаш. Ткъа иза ларделлачохь адамашна юкъахь уьйр-марзо хуьлу, беркат лаьтта. Вайна массарна а хууш доллушехь дуьйцу ас цунах лаьцна. Дуьйцу, вай – къоначара а, къеначара а – массара а гIиллакх лардар сайна дезарна. Вайн къоман гIиллакхаш эзарнаш шерашкахь нохчаша шайн дахарехь зийнарг а, зеделларг а ду, цхьана низаме, къепе дерзийна долу. Вайна иза денна хаало некъаца дIасалелаш, балхахь, юкъараллехь – массанхьа а.\nЦхьанхьа ваха новкъа ваьлла хилча я новкъахь цхьаьна нисвелча, воккхачунна, дешначунна, говзалла лакхара йолчунна, хьешана, ненахочунна, стунцахочунна, гергара йоцчу йоккхачу зудчунна, аьрру агIор, цхьа гIулч тIехьа озавелла хила веза. Кхоъ цхьаьна воьдуш хилча, юккъехь хила беза вай лакхахь хьахийна болу (ларам бан беза) нах. Церан аьтту агIо кхочу уггаре а жимачунна. Иза хьадалчин меттиг лерина. ДIаяханчу заманашкахь некъан хьовзамаш кест-кеста хуьлуш хилла. Цундела доьналлица, ницкъаца тоьлла верг юккъехь вогIучунна аьрру агIор хуьлуш хилла. И гIиллакх ларделла вайна юкъахь. ХIинца новкъа вогIуш хилча а и лардар тIехь ду.\nЗудчуьнца дIасавахар нисделча, юккъерчу гергарлоне хьаьжжина хила деза дIахIоттар. Нагахь санна стагаца араяьлларг цуьнан йиша, шича, маьхча елахь, иза аьрру агIор, ах я цхьа гIулч тIаьхьа ян еза. Цо массарна а гойту цуьнца верг цунна бехке стаг хилар. Нагахь санна стагаца новкъа йогIуш ерг йоккха стаг, я хийра зуда (йоI) елахь, иза цунна аьтту агIор ян еза, кIеззиг юха а озаелла. Цхьана могIаре хIоттар гIиллакхе дац.\nВайн гIиллакхашца ул-улле хIоьттина кхоъ вар – уьш зен-зуламна арабевлла цахиларна билгало хилла. ВорхI-ворхI цхьана могIаре нислуш новкъадовлар – нускал цIа дало боьлхуш хиларан я нускал далош богIуш хиларан билгало хилла. Ткъа исс-исс цхьана могIаре хIуттуш тоба новкъа йогIуш хиларехь, хууш хилла, и нах стаг витийта боьлхуш хилар. Вайна юкъара дIадевллачу новкъа ду и гIиллакхаш. Делахь а шуна хаийта, шуьга шайна тIаьхьа богIучаьрга дIакхачадайта хьахий ас иза.\nТайп-тайпанчу цхьаьнакхетаршкахь а, мажлисашкахь а хиттийна вай гIалин маршрутийн автобусашкахь хIокху заманахь лелон догIучу гIиллакхех лаьцна. Автобуса тIе хьалаваьллачу воккхачу стагана (йоккхачу стагана) охьахаа меттиг яла еза боху вай. Бакъду иза. Делахь а, даима хуьлий — те царна меттиг яла езаш, уьш охьаховшийта безаш хьал? Наггахь, воккха стаг хьалагIаьттина а йоI, къона зуда охьахаийта езаш хьал ма нисло. Автобус йоьттина ирахь богIуш кегийрхой, божарий хилча, йоI, зуда хьала а гIаттийна воккханиг, къано охьахаар, цунна гIиллакх цадовзар я цо гIиллакх цалардар ду. Муха мегар ду, ха хонах а хьекхалуш, йоI кегийрхошна юкъахь латтийтар? Маггане а мегар дац! Эхь ду!\nЦхьана дийнахь иштта сурт гира вайна. Йоьттинчу автобуса чохь ирахь лаьтташ берш берриге а божарий бара. Цхьана социйлехь автобуса тIе хьалаелира цхьа йоккха стаг. Цунах бIаьрг кхетта йоI, чухула дIасахьаьжира. ЦIиелира, эхь хетта. Хьала гIаьттича кегийрхошна юккъе дIахIотта езара иза. Ца гIаьттича гIиллакх доцург хуьлура. Холчохь яра йоI. Кхин Iа а ца елла: «Деца, схьайола, кхуза охьахаа», — аьлла, хIалагIаьттина, кегийрхошна юккъе дIахIоьттира иза, хIоттаза а ца яьлла. «Деца-м» дукха сиха охьахиира, ур-атталла «Дела реза хуьлда» а ца олуш. ГIиллакхе дацара «децас» динарг.\nГIиллакх цадовзарх ду иза. Я ша мухха лелча а бенцахетар ду. Йоккхачу стагана гуш ма дара йоIмел къийлалуш, эхь хеташ лаьтта. Шеца хIоттийнарг гIиллакх хиларан ойла а ца йо. ГIиллакхна дуьхьал хIоттийначу гIиллакхал хаза хIума дан а ма дац. Цо оцу йоIе ала догIура: «Хуур яц дера со-м охьа. Хьо бакъахьа ю хиъна Iийча. Суна божаршна юххехь латтарх хIумма а хир дац я со гена яха езаш яц». Цо и ца дира. ТIех йоьттинчу автобуса тIе иза хьала ца яьллехь а дацара хIумма а, нехан меттиг ца йохо. Иза а хир дар-кха хаза гIиллакх.\nОцу йоккхачу стага хIоттийна тамехь доцу сурт гуш хиллера тIехьарчу гIантахь хиъна йогIучу кхечу цхьана йоккхачу стагана. Меллаша шен меттара хьалаайелла, йоI шена тIеехна: «Кхуза охьахаал, йоI», — аьлла лохха, амма хадам боллуш, цунна охьахаар тIедожийра. Эхь хетта, кхохкаелла йоI, «Дела реза хуьлда», — аьлла охьахиира. И шиъ вовшах кхийтира. ГIиллакхо гIиллакх лехира. Ма хаза дара и. Ши-кхо социйла тIех яьлча, йоккха стаг машенара охьайоьссира, водительна «Дела реза хуьлда», пассажирашка: «Некъ дика хуьлда шун», олуш.\nНаггахь автобуса тIехь иштта хьал а хIутту. Жимачу бераца лаьтташ йоI хуьлу. Цунна охьахаа меттиг ялар тIехь ду вокхачунна а, къоначунна а. Вайн гIиллакхца догIуш дац иза ирахь латтийтар. Иштта гIиллакх хIоттон деза, шух долу эхь-бехк дала лардойла, пхорачу зудчуьнца а. Амма, халахеташ делахь а, нисло цаьрца гIиллакх ца лелош, царна машенахь охьахаа меттиг ца луш, некъ ца буьтуш меттигаш.\nКхечу халкъийн векалша а хестош ду вайн воккхачунна некъ битаран, цуьнан некъ цахадоран гIиллакх. Иза, Делан къинхетамца, вайн кегийрхоша лардеш ду, къаьстина ярташкахь. ГIали юккъехь башха ца нисло уьш лардар. Жима а, воккха а цхьанхьа сихвелла хуьлу кхузахь, стенна делахь а.\nХIокху заманан сихаллица болар нисдан гIерташ санна, хьаьвдда-девдда лелаш долчу вай, мелла а, дицдан долийна воккхачунна новкъахь тIаьхьакхиъча, хьалхаваьлла дIавахаран гIиллакх. Шен боларехь воьдучу къаночунна тIаьхьакхиъча, вист ца хуьлуш, тIехваьлла дIавахар-м стенна дуьйцура, Iуьйре, де, суьйре дика йина, хьалхаваьлла дIавахар кхачаме дац. Де дика диначул тIаьхьа, цунна аьрру агIор а волуш, цхьа гIулч тIаьхьа а сацавелла, цуьнца болар нисдина ван веза, цо хьалхаваьлла дIаваха пурба даллалц. Цо иштта (я герггарчу хьесапехь иштта) пурба дала догIу: «Жима къонаха (кIант, йоI), хьо сиха хир ву. Вайшиннан болар цхьаьна догIур дац. Дела резахуьлда хьуна, хьайн гIуллакхе дIагIо»… ТIаккха, къаночуьнга: «Со хьажа, саца оьшуш хумма а дуй?», — аьлла хоттур ду. Цкъа а, цхьана а нохчийн воккхачу стага жимхе саца а, шен гIуллакхе хьажа а эр дац оцу хьолехь.\nУьш а, кхин а ду некъаца воьдуш-вогIуш вайн дайша лелийна, лелор вайна тIехь долу гIиллакхаш . Уьш лелон, лардан Дала хьекъал, кхетам, ийман, собар лойла вайна», — дерзийра Воккха-Дадас шен къамел.Цуьнан Iадика а йина дIавахара Хьасан а, Хьусайн а.\n← Салам далар а, cхьаэцар а\nФонд Кадырова восстановил разрушенную от пожара мечеть →\nМИНСПОРТ ЧР ДЕЛАЕТ АКЦЕНТ НА РАЗВИТИЕ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ В РАЙОНАХ\n13.09.2020 02.10.2020 Administrator\nЭкологический час «В мире добрых поступков»


Доьзал вовшахтоьхначунна мел ял кхочу хиича...\nДоьзалан дуьхьа хила деза мел лелориг а\nЦхьацца бахьанашца вовшахбевлла доьзалш юхацхьанатохар айдира ши кIира хьалха Нохчийчохь. ХIора юьртахь боьхна зударий, божарий билгал а бохуш, церан барт бар тIедиллира Кадыров Рамзана диндайшна а, Iедалан векалшна а.\nИштта къастабелларг 134 доьзал бара. Царех хIинцале 6 цхьаьнатоьхна.\nШаьш и болх муха бо а, цуьнан жамIаш а Маршо Радиона дийцира Шелан кIоштарчу моллас Аюбов Ясраил-Хьаьжас. \nАюбов: «Цу тIехь болх бан волавелла молла а, шаверриг а. Зуда юха ялош, я бераш гойтуш дац олий, моллина тIебогIу нах. Цо нагахь санна магош елахь - схьаялайо, яцахь - дIаолу иштта. И программа ю Нохчийчохь. ДIадаханчу кIирнах Невран кIоштехь цхьаъ юхаялийра, СаIди-кIотара 10 шо кхаьчна кIант а волуш, 7 шарахь цIахь Iийна зуда а ялийра юха».\nБоьхна доьзал цхьаьнатоха чIогIа хала хилар даредо «Зударийн кхиамехьа» цIе йолчу юкъараллан куьйгалхочо Базаева Липхана.\nДукха хьолехь къастарна зуда а, стаг а, хан яьлча, дохкобевлла хуьлу. Царна цхьажимма гIодичхьана, уьш юха а цхьаьнакхета реза хуьлу, юкъахь бераш хилча муххале а, - боху юкъархочо.\nБазаева: «Пайда боцчу хIуманна тIехула, яхье а бовлий, дIасакъаьста нах. 10-12 шо даьлча, шу хIунда къаьстинера, аьлла, хаьттича, хийла зуда нисъелла тхуна олуш, дера къаьстинера хьекъал ца хиларна а, уллехь хьехам бан нах ца хиларна а. Цундела ишттачу нахана гIодича, тIаьхьалонна а дика хир ду».\nБоьхна доьзал юхацхьанатохар чIогIа меле лоруш гIуллакх ду бусулба динехь. Беррий, наний цхьаьнатохар, ХьаьжцIа вахча санна, деза ду, боху, тоьшалла даладо моллас Аюбов Ясраил-Хьаьжас.\nАюбов: «ХьаьжцIа нах бахначу хенахь, цаьрга аьлла бохура, оццул гена доьгIучул, наний, берашший цхьаьнатоьхча а бу шуна оццул мел, аьлла, бохуш, дуьйцура баккхийчара. Доьзал дика хилча, дин а, ийман а хуьлу. чохь. Нанас ша цхьамма кхобу бер шатайпа хуьлу. Ткъа, да а нана а цхьаьна хилча, кхечу кепара хуьлу».


Соьлжа-ГIалахь байинчу полисхойн доьзалшна компенсацеш делла\nПолисхойн Рахметов Кайртан а, Горсков Владимиран а доьзалшна миллион соьмаш, лазийначу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан эскархошна Дементьев Владимирна а, Горбунов Николайна а 500 эзар ахчанаш дIакхачийна аьлла, хаамбина Нохчийчоьнан Iедалхоша.\nМаршо Радионо яздира, байначу беттан 19-чохь Соьлжа-ГIаларчу Архангел Михаилан килсана динчу тIелатарехь виъ гIаттамхо верах. Иштта байира оцу тасадаларшкахь Нохчийчохь эскархойн гIуллакх кхочушдеш хилла Саратовн кIоштара полисхой а.\nНицкъахоша Iорадаккхарехь, тIелатар дира Нохчийчуьра 18 шераш долчу ЮнусовгIеран шина вешо Iелас а, Iамира а, 19 шо долчу Элисултанов Микаила а, иштта 18 шаре ваьллачу ГIалгIайчуьрчу вахархочо Цечоев Ахьмада а.


Заточная Алмазная Чашка 12А2*45° с Микропорошком АСМ на Связке В1-10 для заточки и шлифовки инструмента, купить в интернет магазине Алмазный Круг\nГлавная / Алмазная Чашка 12А2*45° / Алмазная Чашка 12А2*45° на Органической Связке В1-10 для Твёрдых Сплавов. Заточка и Доводка Быстрорежущих Сталей и Сверхтвёрдых Материалов. Чистовое Шлифование Закаленных Сталей / Алмазная Чашка 12А2*45° с Микропорошком АСМ на Связке В1-10\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 1/0 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 2/1 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 3/2 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 5/3 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 7/5 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 10/7 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 14/10 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 20/14 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 28/20 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 40/28 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х16 АСМ 60/40 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 1/0 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 2/1 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 3/2 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 5/3 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 7/5 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 10/7 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 14/10 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 20/14 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 28/20 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 40/28 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х21Х20 АСМ 60/40 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 1/0 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 2/1 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 3/2 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 5/3 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 7/5 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 10/7 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 14/10 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 20/14 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 28/20 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 40/28 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х16 АСМ 60/40 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 1/0 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 2/1 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 3/2 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 5/3 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 7/5 B1-10 9,0 карат\nАлмазная Чашка 12А2*45° 75Х3Х3Х26,5Х20 АСМ 10/7 B1-10 9,0 карат


Российн Федерацин Коммунистийн парти — Википеди\nРоссийн Федерацин Коммунистийн парти\nДехар «РФКП» хьажийна йу кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.\nТармадалита «Российн коммунисташ» партех.\n1990 шо 19 июнь\n1993 шо 14 февраль\nштаб-квартира = 103051 Москох, Жима Сухаревн урамалг, цӀа 3, гӀишло 1\nXXI бӀешеран социализм\nКоммунистийн а, белхалойн а партийн дуьненайукъара цхьаьнакхетар\nбартхой а, блокаш а:\nФайл:Electoral logo of the Movement in Support of the Army.png ЭГӀБ\n«Российн къоман парти»\nРФ ЛККС (2011 шо кхачале олура РФ ККС)\n162 173 ст. (2015)\n«Росси! Къинхьегам! Халкъан Ӏедал! Социализм!»\nПачхьалкхан думехь меттигаш:\n42 / 450\n157 / 450\n113 / 450\n51 / 450\n57 / 450\n92 / 450\n43 / 450\n495 / 3982\n« Политикин серло» журнал ;\n30 сов тайп-тайпана регионашкара арахецарш\nпартин декъашхой категорехь (3 стаг)\nРосси́йн Федера́цин Коммунисти́йн па́рти (РФКП) — Россий Федерацин официалан регистраци йина аьрру политикин партеш. Россий Федерацин махкахь РСФСР КП а, ССКП а когаметта йолуш гойту ша. КПБ-ССКП йукъайоьду. Берриг ФГ Пачхьалкхан думин депутатийн харжамашкахь дакъалаьцна, Пачхьалкхан Думин берриг бархӀ кхайкхамехь гайтина, кхаа партех цхьа парти йу. РФ Пачхьалкхан Думин депутатийн харжамашкахь, хӀинца 15 партех цхьаъ йу, куьйгаш а ца лахьош харжамашкахь дакъалаца йиш йолуш партин испискашца а, цхьаьнамандатан гуонашкахула а.\nРФКП йиллина коммунистийн леррина гулбина II гуламехь 1993 шеран 13—14 февралехь денйина Российн Советийн Федеративан Социалистийн Республикин Коммунистийн парти санна. Регионийн дакъойн барам — 85, декъашхойн барам — 162 173 (2016 шеран жамӀашца). Парти гайтина берриг кхайкхамийн Пачхьалкхан думехь, кхин а ду регионийн тӀегӀанан Ӏедалан меженашкара векалалла.\nГенарчу ханна тӀаьхьалонна шен стратегин Ӏалашо кхайкхайо Россехь карлайаьккхина социализм йар. Уллерачу ханна тӀаьхьалонна хӀиттайо шайна хьалха Ӏалашонаш: Ӏедале патриотийн ницкъаш балор, Жима а, йуккъера а хьуьнаралла Ӏалашдеш, Российн Ӏаламан ресурсаш а, экономикин стратегин отраслаш къоме дерзор, пачхьалкхан политика социалан агӀора хьажор чӀагӀдар. Ша йиллинчу хенахь дуьйна хӀоттийна ша карарчу Ӏедана оппозице.\nЛакхара меже — партин гулам, цуо хоржу РФКП Центран комитет а, цуьнан председатель а. Партин Центран кхочушдаран комитетан председатель (РФКП ЦКхК, 1995 шарахь дуьйна — РФКП ЦК) 1993 шарахь дуьйна ву Зюганов Геннадий. РФКП ЦК председателан хьалхара гӀовсаш — Мельников Иван (2004 шарахь дуьйна) а, Афонин Юрий (2021 шарахь дуьйна), РФКП ЦК председателан хьалхара гӀовс 2004 шо кхачале вара Купцов Валентин. РФКП ЦК председателан гӀовсаш (2021 шарахь) — Кашин Владимир, Новиков Дмитрий, Калашников Леонид. Тергонан меже — РФКП Центран тергонан-ревизин комисси (ЦТРК), ЦТРК председатель — Иванов Николай.\n1.1 РФКП ша гайтар\n1.2 РФКП а, ССКП а идеологи: теранаш а, башхаллаш а\n1.3 РФКП идеологи политологашна гарца\n2 РФКП совгӀаташ\n3 Хьажа кхин а\n5.1 Хьалхара хьосташ\nИдеологи[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРФКП ЦК председатель Г. А. Зюганов, 2015\n2008 шарахь тӀеэцна партин программин керла редакцехь, кхайкхира адамийн мехах хьоьгу къин а, къоман-пачхьалкхан лаам а ларбараран бакъонаш къуьйсу цхьаъ бен боцу политикин кхоллам санна. Программехь гайтина партин стратегин Ӏалашо — Россехь карлайаьккхина социализм, XXI бӀешеран социализм, хӀоттор.\nРФКП программехь йаздина ду, парти Российн Федерацин махкахь ССКП когаметта йу.\nРФКП программехь дӀакхайкхийна, партис куьйгалла до марксистийн-ленинан дешарца, кхолларалла агӀора иза кхиайо, тӀетовжу зиеделлачун а, даймехкан а, дуьненан а Ӏилманан а, оьздангаллин а кхиамашна. Программин документашкахь а, партин лидерийн белхашкахь а ладаме меттиг лоцу керла дуьненан низаман а, шен эзар шеран историца оьрсийн къоман дуьхьалоно, РФКП декъашхошна гарехь шен дикаллашца — гуламаллица а, пачхьалкхаллица а, йукъараллица (коллективалла), кӀоргера тешарца, хӀаллак йан лур йоцу альтруизмаца, сацамаллица дӀататтар махлелоран хьаьвна буржуазин, либералан-демократин йалсамане, «оьрсийн гӀуллакх» (РФКП программо дуьйцу «сийлахь къоман геноцидах» лаьцна, чӀагӀдо, «оьрсийн гӀуллакх листаран Ӏалашонаш а, социализм къийсар а шен хотӀехь цхьаьнадогӀу»).\nШен программица, мохк кхаа муьрехь тобан безаш лору РФКПс. Хьалхарчу муьрехь план йу къинхьегамхой Ӏедале кхачар, иза ду РФКП коьртехь йолу коалицица. И Ӏалашоно гӀо дийр ду тӀаьхьарчу иттаннаш шерашкахь бинчу хийцамийн бохаман тӀаьхьалонаш дӀайаха, масала, 1990 шерашкахь приватизаци йина долайаьккхина Ӏедале йерзорца. Цу тӀе, кегийра сурсаташарахецархой буьсур бу, цул сов, уьш ларбийр бу доккхачу капитало, чинхоша, мафин тобанаша къоладарх. Кхин а план йу советийн тайп-тайпана тӀегӀанера урхаллин новкъа хийцамаш бан. ШолгӀачу муьрехь советийн а, говзбертан а роль айало. Экономика цхьаьнаэшшара дехьайер йу социалистийн бахамалла лелоран кепашка, амма жима капитал хӀинца а дуьсур ду. КхоалгӀачу муьрехь социализм хӀотто план йу.\nРФКП ша гайтар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРФКП, Г. А. Зюгановс дийцарехь, православин килсанца цхьаьнагӀуллакхдарехьа йу, масала, дозанал арахьара динан тобанаш чу ца йахкийтарехьа законаш тӀеэцарна цхьаьна йара ОьПКца.\nКхин а партин йу даймехкан исторех лаьцна шен позици. Позицин агӀора мах хадабо И. В. Сталинан ролан. Уггаре хьалха экономикера кхиамаш, Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь толам баккхар, «хӀоьънан турс» дарца тӀемал тӀаьхьа мохк тобар бахьнехь, Сталинан иэсан акцеш йар, Сталинан хӀолламаш богӀарехь гӀодар, агитацехь Сталинан васт лелор. Сталинан репрессешха, къобал до цхьацца «1930—1940-гӀа шерашкара социалистийн законаллаш дохор», кхайкхадо, ССКП репрессий факт 1950-гӀа шерашкахь тӀеэцар, цу тӀе сих-сиха кховдадо репрессийн масштабаш совйахар, оцу хенахь махкахь «пхоьалгӀа колонна» хилар. Украинехь мацалла хӀотторах, Катынехь тоьпаш тохарах, коллективизацех ССРС бехке хилар тӀе ца лоцу\nРФКП а, ССКП а идеологи: теранаш а, башхаллаш а[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРФКП декъахочун партин билет. ССКП партин билетан кеп йитина\nРФКП идеологи алсама тера йу ССКП идеологех. Талламхочо К. Д. Николенкос билгалйаьхна лахара йукъара меттигаш РФКП а, ССКП а идеологехь:\nКапитализман дуьхьала хӀоттор;\nДерриг дуьненахь капитализмана дуьхьало йан дог дохийла;\nГражданийн агӀора царна тӀаьхь чотйар а, тергойар а чӀагӀдар, Кхеташонийн а, Ӏедалан вакийлатийн а меженийн роль айар;\nМехкан дуьхьалонан таро чӀагӀйар.\nРФКП а, ССКП а идеологин йаккхий башхаллаш лахарнаш йу:\nРФКП программица классан дух йолу парламентан болх. ССКП программехь парламентан белхах лаьцна хӀумма а ца дуьйцура;\nРФКП программехь ССКПхьчул дуккха а алсама гайтина пачхьалкхан роль. Иза гучудолу партин декъахоша Пачхьалкхан думе кховдо законан проекташца:РФКП инициативийн ладаме дакъа хьажийна экономикехь пачхьалкхан урхалла чӀагӀдаре, кхин а къоман оьшург а, пачхьалкхалла кхиар а лардаре;\nРФКП программин документашкахь национализм — «оьрсийн гӀуллакх», оьрсийн оьздангалла ларйар, оьрсийн къам пачхьалкх кхуллуш хилар къобалдар, иштта кхин дӀа а;\nРФКП программин документашкахь тайп-тайпана доларчин кепаш къобалйар (практикехь иза го бизнесменаш партин испискаш йукъатохрца);\nРФКП динца йукъаметтиг дика йу: динан кхолламашца цхьаьнагӀуллакхдар иэшар къобалдар, иза гойту «православин а, Российн къаьмнийн кхин ламаста динийн» лерам барца, партин декъахошна дин лело магорца. ССКП морса дуьхьала хӀоттайора ша динан, атеизман пропаганда йора.\nРФКП идеологи политологашна гарца[нисйе бӀаьра | нисйе]\nПроморолик РФКП, «Хочу в СССР»\nПроморолик РФКП, «Выборы-2011»\nПроморолик РФКП, Вспомним о Манифесте ЕР от 2002 г.\nПроморолик РФКП, Демография\nПолитологан В. А. Лихачёвн хетарехь, шен таханлерачу кепехь парти коммунистийнчул алсама йу национал-патриотийн. Цуьнан идеологехь националистийн агӀора таӀар доьзна ду 1993 шарахь меттахӀотторан гуламехь Купцов Валентинан меттана партин лидер националистийн радикалан Макашов Альбертан Ӏаткъамца Зюганов Геннадий хӀоттор. Националийн ойланаш йолуш ву партин коьртачу идеологех цхьаъ волу Подберёзкин Алексей.\nАьрру политолого Кагарлицкий Бориса РФКП амал йуьйцу, коммунистийн боламан гена йолу, историн ламасташа иркарахӀитто партии санна. Цунна гарца парти тӀетевжина идеологин коьрта автораш, марксизман теоретикаш бац, ткъа Н. Я. Данилевский, К. Н. Леонтьев, Н. А. Бердяев, кхин динан йа консервативан ойланчаш бу. Советийн ойланчех башха маьӀна ло Гумилёв Леван. Коьрта къовсам капитализмаца ца латтабо, ткъа кхайкхабо кхечу мехкийн капиталца а, низамца а. Иштта идеологи гӀурта, Брежнев Леонидан заманахь кхолладелла, консерваторийн низаман сагатдаларах а, Брежнев волуш «массеран болх а, алапа а дара» бохучу нахана гӀолацарах. Ишттачу хьолехь, политологан хетарехь, РФКП дуьненайукъара коммунистийн боламан хӀоьан роле сатийса йиш йац. Россехь политикин дахар тӀаьхьа дендаларо парти йалийра хила тарло агӀончашидеологин гуонаха гулбаларан халонашка кхачаре.\nРФКП совгӀаташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРФКП совгӀатийн системехь, РФКП ЦК кхоьллина, орденаш а, иэсан мидалш а йу.\n«Партин сийлалла» орден\n«Партин гӀуллакхаш дарна» орден\n«Ленинан комсомолан 100 шо» сийлахь орден\n«Карибан Къоьлла» мидал\n«Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь советийн халкхо толамбаккхаран 55 шо кхачар даздаран» иэсан мидал йац\n«Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀера Толаман 60 шо» иэсан мидал\n«М. А. Шолохов вина 100 шо кхачарна» иэсан мидал\n«Москохан гергахь немцойн-фашисташ хӀаллакбаран 65 шо» иэсан мидал.\n«Джалиль Муса вина 100 шо кхачарна» иэсан мидал\n«Амур тӀера Комсомольскан 75 шо» иэсан мидал\n«Сийлахь Октябран Социалистийн революцин 90 шо» иэсан мидал\n«Советийн тӀеман ницкъийн 90 шо» иэсан мидал\n«Йерригсоюзан ленинан коммунистийн кегийрхойн союзан 90 шо» иэсан мидал\n«И. В. Сталин вина 130 шо кхачарна лерина» иэсан мидал\n«В. И. Ленин а вина 130 шо кхачарна лерина» иэсан мидал\n«1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь гитлеран Германин тӀехь советийн халкъо толам баьккхина 65 шо» иэсан мидал\n«Космонавтикин 50 шо» иэсан мидал\n«Ломоносов Михаил Васильевичан 300 шо» иэсан мидал\n«С. К. Ток вина 110 шо кхачарна» иэсан мидал\n«Москохан гергахь хилла тӀеман 70 шо кхачар даздаран» иэсан мидал\n"«Бакъдерг» газетан 100 шо" иэсан мидал\n«ССРС йилларан 90 шо кхачар даздаран» иэсан мидал\n«Сталинградан толаман 70 шо» иэсан мидал\n«Кастро Фидель дуьххьара ССРС варан 50 шо» иэсан мидал\n«Орелан-Курскан тӀамтӀера толаман 70 шо» иэсан мидал\n«Ленинан комсомолан 95 шо» иэсан мидал\n«А. И. Покрышкин вина 100 шо кхачарна» иэсан мидал\n«Бен латтанаш карадерзийна 60 шо» иэсан мидал\n«ГӀирма а, Севастополь а мукъайаккхина 70 шо» иэсан мидал\n«М. Ю. Лермонтовн 200 шо» иэсан мидал\n«Полюсан дехьара Толаман 70 шо» иэсан мидал\n«Сийлахь Толаман 70 шо» иэсан мидал\n«Сийлахь Октябран социалистийн революцин 100 шо» иэсан мидал\n«С. М. Кировн 130 шо» иэсан мидал\n«Чернобылан бохам дӀабаьккхина XXX шо» иэсан мидал\n«Москохан гергара тӀеман 75 шо» иэсан мидал\n«Советийн Гвардин 75 шо» иэсан мидал\n«ЦӀен Эскаран 100 шо» иэсан мидал\n«ССРС маршал К. К. Рокоссовский» иэсан мидал\n«ТӀеман бераш» иэсан мидал\n«Пушкин Александр Сергеевич» иэсан мидал\n«И. В. Сталин вина 140 шо кхачарна лерина» иэсан мидал\n«ГӀирма а, Севастополь мукъайаккхаран 75 шо» иэсан мидал\nРоссийн СФСР Коммунистийн парти\nСоветийн Союзан Коммунистийн парти\nКоммунистийн партийн союз — Советийн Союзан Коммунистийн парти\nРоссийн Федерацин Коммунистийн парти (фракци)\nЦӀен доьхка (Росси)\nЦӀен кегийрхойн авангард\nРФКП (мини-футболан клуб)\n↑ Валентин Купцов начал смену поколений(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Газета «Ъ». Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 12 майхь. Теллина 2016 шеран 9 майхь.\n↑ РФКП теряет отца-основателя(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Независимая газета. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 4 июнехь. Теллина 2016 шеран 9 майхь.\n↑ Участники Международной встречи коммунистических и рабочих партий IMCWP\n↑ Сергей Удальцов Укрепляем сотрудничество с РФКП! (2018, 22 сентябрь). Теллина 2018 шеран 23 сентябрехь.\n↑ Иван Зуев Альянс КПРФ и ПДС НПСР будет сохранен(ТӀе цакхочу хьажорг — истори) (2018, 18 апрель). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2018 шеран 2 октябрехь. Теллина 2018 шеран 2 октябрехь.\n↑ РФКП В.И. Кашин поздравил ДПА с 20-летием(ТӀе цакхочу хьажорг — истори) (2017, 21 сентябрь). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2018 шеран 3 октябрехь. Теллина 2017 шеран 22 сентябрехь.\n↑ За Грудинина!\n↑ Обновленная программа и списки кандидатов на выборы. Как прошел съезд РФКП\n↑ Greeting from the Communist Party of the Russian Federation.\n↑ Братские партии.\n↑ 1 2 О партии. Краткая справка(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 29 июнехь. Теллина 2016 шеран 19 июнехь.\n↑ 1 2 3 4 5 6 7 Программа РФКП (2008). kprf.ru. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 30 январехь.\n↑ 1 2 Президиум-2021\n↑ Зюганов Г. А. Кадры партии в действии. — М.: ИТРК, 2001. — с. 11. — ISBN 5-88010-083-9\n↑ См. Крепить духовную мощь народа. Доклад Г. А. Зюганова «О задачах партии по защите русской культуры как основы духовного единства многонациональной России»  Архивйина 2007-08-10 — Wayback Machine. Васильцов Сергей, Обухов Сергей. Русский вопрос и коммунисты России  Архивйина 2008-02-20 — Wayback Machine. Зюганов Г. А. Русский социализм — ответ на русский вопрос アーカイブされたコピー. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2008 шеран 8 январехь. Теллина 2008 шеран 7 мартехь.  Архивйина 2008-09-18 — Wayback Machine. Новиков Д. Г. Коммунисты и русский вопрос  Архивйина 2008-02-20 — Wayback Machine\n↑ Г. А. Зюганов о кончине Алексия II. kprf.ru. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 30 январехь.\n↑ В понедельник исполнилось 130 лет со дня рождения Сталина (2009, 21 декабрь). Теллина 2021 шеран 14 ноябрехь.\n↑ В Нижегородской области сегодня заложат первый камень в основание музея Сталина, так называемого «Сталин-центра» (2021, 8 май). Теллина 2021 шеран 14 ноябрехь.\n↑ «Либеральная интеллигенция дважды проголосует за ЕР, лишь бы избежать коммунистов»\n↑ Защищать правду истории. kprf.ru. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 30 январехь.\n↑ Например, Государственной Думой РФ официально была признана версия части историков о вине СССР в расстреле польских офицеров см. Би-Би-Си: «Дума признала расстрел в Катыни преступлением Сталина» Архивйина 2010-11-29 — Wayback Machine.\n↑ Николенко К. Д. КПСС и РФКП: проблемы преемственности и поиски новой политической идентификации (1991—2012) // Вестник Пермского университета. Серия: Политология. — 2013. — № 3. — С. 137—139\n↑ Николенко К. Д. КПСС и РФКП: проблемы преемственности и поиски новой политической идентификации (1991—2012) // Вестник Пермского университета. Серия: Политология. — 2013. — № 3. — С. 140—147\n↑ Лихачёв В. А. Политический антисемитизм в современной России. М.: Academia, 2003. — 240 с\n↑ Кагарлицкий Б.Ю. Управляемая демократия: Россия, которую нам навязали. — Екатеринбург: Ультра.Культура, 2005. — С. 188—197. — 576 с. — (Klassenkampf). — ISBN 5-9681-0066-4.\nХьалхара хьосташ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЗюганов Г. А. Кадры партии в действии. — М.: ИТРК, 2001. — С. 48. — ISBN 5-88010-083-9.\nЗюганов Г. А. Коммунисты и молодёжь в современной России. — М.: Газета «Правда», 2003. — С. 32. — ISBN 5-85020-044-9.\nЗюганов Г. А. За единство. Беседа с коммунистами о ситуации в РФКП. — М.: ИТРК, 2004. — С. 64. — ISBN 5-88010-191-6.\nЗюганов Г. А. Смотреть вперёд. X Съезд РФКП и «трудные вопросы» российского коммунистического движения. — М.: ИТРК, 2004. — С. 128. — ISBN 5-88010-205-X.\nЗюганов Г. А. Большие испытания. РФКП перед новым избирательным марафоном. — М.: ИТРК, 2005. — С. 126. — ISBN 5-88010-217-3.\nЗюганов Г. А. Меморандум «О задачах борьбы против империализма и необходимости международного осуждения его преступлений». — М.: Правда-пресс, 2006. — С. 24. — ISBN 5-85024-160-4.\nЗюганов Г. А. Защищая наш мир. О внешнеполитической деятельности РФКП. — М.: Издательство ИТРК, 2006. — С. 240: ил.—16 с. — ISBN 5-88010-223-8.\nКоммунистическая партия Российской Федерации в резолюциях и решениях съездов, конференций и пленумов ЦК (2001—2005). — М.: Издательство ИТРК, 2005. — С. 416. — ISBN 5-88010-216-5.\nТалламаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nAndrás Bozóki and John T. Ishiyama. The communist successor parties of Central and Eastern Europe. — London, U.K.: M.E.Sharpe, 2002. — 501 p. — ISBN 0-7656-0986-X.\nMarch, Luke. The Communist Party In Post-Soviet Russia. — Manchester, U.K.: Manchester University Press, 2002. — 288 p. — ISBN 0-7190-6044-3.\nСорокин А. Наследники КПСС (КПСС и левые в постсоветской России) // Альтернативы. — 2006. — № 2. — С. 112—122.\nХолмская М.Р. Коммунисты России: факты, идеи, тенденции. Информационно-аналитический обзор. — М.: [Б.и.], 1998. — 79 с. — ISBN 5-7952-0005-0.\nПублицистика[нисйе бӀаьра | нисйе]\nВолохов А. Е. Новейшая история Коммунистической партии: 1990—2003. — М.: Импэто, 2003. — С. 136. — ISBN 5-7161-0105-4. (содержание)\nКагарлицкий Б. Ю. Управляемая демократия: Россия, которую нам навязали. — Екатеринбург: Ультра.Культура, 2005. — 576 с. — (Klassenkampf). — ISBN 5-9681-0066-4. (оглавление)\nТарасов А.Н. Политическая импотенция неизлечима, или Кремль трогательно заботится о престиже своей карманной оппозиции // Революция не всерьёз: Штудии по теории и истории квазиреволюционных движений. — Екатеринбург: Ультра-Культура, 2005. — С. 384—391. — ISBN 5-9681-0067-2.\nТарасов А.Н. Свой своя не познаша (Комментарий на комментарий Б. Ихлова «Неужели РФКП такая плохая?») // Революция не всерьёз: Штудии по теории и истории квазиреволюционных движений. — Екатеринбург: Ультра-Культура, 2005. — С. 392—408. — ISBN 5-9681-0067-2.\nРоссийн Федерацин Коммунистийн парти Викиларма чохь\nРоссийн Федерацин Коммунистийн парти Викикерланаш чохь\nОфициальный сайт РФКП (Архив)\nКаталог сайтов Коммунистической партии Российской Федерации\nТарасов А. Н. Левая сцена в России в начале XXI века // Неприкосновенный запас. — 2003. — № 5 (31).\nКоммунистическая партия Российской Федерации — статья в Лентапедии. 2012 год.\nТарасов А. Н. РФКП, эрзац социал-демократии\n«РФКП: Системный взгляд» Цикл передач на Красном ТВ\nФедосеев И. Ведический коммунизм по Никитину .\nЭрлиб Н. Через тернии к выборам: 15 лет РФКП.\nРегионийн дакъойн исписка\nРФКП Москохан гӀалин комитет\nРФ ПД фракци\nРФКП харжамашкахь дакъалацар\nРФ субъектийн куьйгалхойн\nРФ субъектийн законашкхолларан меженашка\nПротесты Пачхьалкхан думе харжамаш чекхбевллачул тӀаьхьара реза цахилар дӀахьедар (2021)\nРоссийн политикин партеш\nПарламенташкахь гайтина партеш\nв Пачхьалкхан думехь/\nЙукъара Росси (324/2838)\nНийсонан Росси — Бакъонехьа (27/237)\nРЛДП (21/309) (Даймохк (1/9), Гражданийн платформа (1/6))\nКерла нах (15/34)\nКхиран парти (1/5)\nПенсионерийн парти (32)\nРоссийн коммунисташ (15)\nБаьццара альтернатива (2)\nНийса демократин парти (1)\nКхин регистраци йина партеш\nРоссийн Демократин парти\nРоссийн халкъан-патриотийн парти\nРосси денйаран парти\nДикачу гӀуллакхийн парти\nРоссийн жимачу бизнесан парти\nСоциалан лардаран парти\nРоссийн халкъан йукъара барт\nХин долчун Росси\nБолх беш йоцу а, йихкина а партеш\nРоссийн аграрийн парти\nПарти йоцу Росси\nАграрийн Росси денйар\nЙерригроссийн коммунистийн тӀаьхьалонан парти\nДемократин бакъонийн Росси\nРоссийн демократин харжам\nЕвразин кегийрхойн барт\nРоссийн бакъболу патриоташ\nРоссийн интернационалан парти\nОьрсийн йукъараллин конгресс\nКонституцин-демократин парти — Халкъан маршонан парти\nКонцепцин парти «Цхьаьнакхетар»\nСоветийн БартанЛибералан-демократин парти\nВайн цӀа Росси\nХалкъ коррупцин дуьхьала\nРоссийн халкъная парти\nРоссийн Федерацин халкъная парти\nЦхьаьнатоьхна аграрийн-промышленностан парти\nДаймохк — Йерриг Росси\nРоссийн ветеранийн парти\nЙуьрт денйаран парти\nСинмехаллехь хийцаран парти\nБизнес а, хьуьнаралла а ларйаран парти\nЙий дезархойн парти\nМашаран а, марталлин а парти\nНалогаш токхачеран парти\nКъоман кхерамзаллин парти\nРоссийн пенсионерийн парти\nРоссийн регионийн парти\nРоссийн марталлин а, бертан а парти\nТӀаьхьенан дайн-нанойн парти\nКъинхьегамхойн шеш шайн урхаллин парти\nМаьрша гражданийн парти\nСоциалан дакъа кхачаран парти\nСоциалан нийсонан парти\nСоциалан хийцамийн парти\nКъинхьегаман адаман парти\nЭкономикин маршонан парти\nРоссийн къинхьегаман парти\nПравославин конституцин-монархин парти\nРеспубликин халкъан парти\nРоссийн конституционно-демократин парти\nРоссийн цхьаьнатоьхна промышленностан парти\nРоссийн цхьаьнатоьхна социал-демократин парти\nРоссийн дахаран парти\nРоссийн коммунистийн парти\nРоссийн машаран парти\nХалкъан урхаллин парти\nМаьрша къинхьегаман парти\nРоссийн социалан демократин парти\nРоссийн социалистийн парти\nРоссийн цхьаьнатоьхна къинхьегаман фронт\nРоссийн бошмашлелорхойн парти\nОьрсийн социалистийн парти\nМаьрша демократин парти\nСоциал-демократин парти (1990)\nСоциал-демократин парти (2001)\nРоссийн социал-демократин парти (2012)\nСоциалистийн йукъара парти\nКъинхьегамхойн социалистийн парти\nАьтту ницкъийн барт\nЕвропин пачхьалкхаш: Коммунистийн партеш\nБосни а, Герцеговина а\nБозуш болу мехкаш\nКъобалъянза а, цхьаццамма къобалйина а пачхьалкхаш\n¹ Ерриг я дакъа Азехь, Европин а, Азин а юкъара доза даккхаре хьаьжжина\n² Коьртаниг Азехь\nАзин пачхьалкхаш: Коммунистийн партеш\nКъилбаседа Кипран Туркойн Республика\n¹ Коьртаниг Африкехь\n² Дакъош Европехь\nСоветийл тӀаьхьара Российн аьрру кхолламаш\nБолх беш йолу партеш а, кхолламаш а\nРегистраци йина партеш\nРоссийн Федерацин Коммунистийн парти (РФКП)\nРоссийн маршонан а, нийсонан а парти (РМНП)\nНийсонан Росси — Патриоташ — Бакъонехьа\nрегистрации дӀайаьккхина а\nЙерригсоюзан коммунистийн большевикийн парти (ЙКБП)\nЦхьаьнатоьхна коммунистийн парти (ЦКП)\nРоссийн коммунистийн белхалойн парти (РКБП-ССКП)\nРоссийн белхалойн парти (РБП)\nРеволюцин белхалойн парти (РБП)\nРоссийн маохойн парти\nРоссийн цхьаьнатоьхна къинхьегаман фронт (РЦКъ ФРОНТ)\nАнархин Ӏаьржа жӀар\nРеволюцин анархин-синдикалистийн конфедераци (РАСК-МАТ)\nАьрру социалистийн гӀуллакх (АьрСГӀ)\nДуьненайукъара марксистийн тенденцин Российн секци\nДуьненайукъара социалистийн тенденцин Российн секци\nРоссийн социалистийн болам\nСоциалистийн альтернативан Российн секци\nДемократин социалистийн Барт\nБелхалойн академин фонд\nЙерригроссийн Ленинан коммунистийн кегийрхойн союз\nРеволюцин коммунистийн кегийрхойн союз (РККС (б))\nРоссийн коммунистийн кегийрхойн союз (РККС)\nРоссийн Федерацин Ленинан коммунистийн кегийрхойн союз (РФ ЛККС)\nРоссийн Федерацин коммунистийн кегийрхойн союз (РФ ККС)\nЙерригроссийн коммунистийн тӀаьхьенан парти (ЙКТӀП)\nРоссийн коммунистийн парти (РКП)\nРоссийн Социалистийн марталлин парти (РСМП)\nРоссийн Социал-демократин парти (1990\nРегионан коммунистийн парти (РКП)\nЦӀен кегийрхойн авангард (ЦӀКА)\nДухьалонан Алексеев Петран цӀарах болам (ДАПБ)\nБелхалойн демократин а, дуьненайукъара социализман а комитет\nПетарбухан а, Ленинградан областан а коммунисташ\nАнархин-синдикалистийн конфедераци (АСК)\nДуьненайукъара белхалойн парти (ДЙБП)\nДуьненайукъара анархистийн бертан Российн секци (ДАБ)\nГовзаллашна йукъара къинхьегамхойн барт\nАнархин-синдикалистийн Н. И. Махнон цӀарах революцин конфедерацин Российн секци (АСРК)\nРеволюцин пролетарийн хасаш\nРоссийн социал-демократин кегийрхойн союз (РСДКС)\nСоциалистийн болам «Хьалха»\nСибрехан къинхьегаман конфедераци\nСоциалистийн кегийрхойн федераци\nбихкина а кхолламаш\nКерла революцин альтернатива\nВКонтакте · Facebook · Твиттер\nФото а, видео а, аудио а\nВикиларма · Instagram · YouTube\nБольшая российская · Лентапедия · Britannica (онлайн)\nGND: 1231859-0 · LCCN: n96046098 · NKC: ko2005310351 · SUDOC: 07507981X · VIAF: 146251554\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Российн_Федерацин_Коммунистийн_парти&oldid=8483662»\nПолитикин партеш абатца\n1993 шарахь кхоьллина политикин партеш\nКоммунистийн партеш мехкашкахула\nЕвропин Бертан Евроскептицизм а емалалла а Россехь\nБолх ца бен хьажоргаш йолу агӀонаш\nКепийн кхайкхамашкахь аргументаш йух-йуха лелош йолу агӀонаш\nБолх ца бен файлийн хьажоргаш йолу агӀонаш\nЦӀе йоцуш кепаш йолу йаззамаш\nВикикерланаш тӀе хьажоргаш йолу йаззамаш\nВикипеди:Викиларме хьажоргаш йолу агӀонаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 24 май, 14:22.


Маслоуказатель (корпус) резьба М39х1,5\nМаслоуказатель (корпус) резьба М27х1,5\nМаслоуказатель (корпус) ф.82мм.\nМаслоуказатель (корпус) удлиненный длина -152 мм.)\nМаслоуказатель (корпус) ф.60мм.\nМаслоуказатель (корпус) резьба М60х2\nМаслоуказатель (корпус) резьба М22х1,5


Даллас ше лаьтта воссавича, Адам д1а-хьа хьежар. Дуне д1а мел да уллаш лаьтта дайнад цунна. “Далла ба хоастам укх дерригача доккхача лаьттан да со ца1 волаш!” – аьннад цо.\nЛаьттаца Адама йола ц1аьрматали камаьршали миштай хьажа дагадехад Джабраил-малейка. Малейкашта цхьаккхача х1аман лаьтта эшаш мичад. Адама фу ду хьажа Джабраил-малейк лаьтта дессад. Д1ат1а а даха, аьннад цо Адамага:\n- Адам, ер лаьтта хьона цхьаннена деннадац. Вай шиннена деннад. Ер мишта дийкъача бакъахьа хет хьона?\n- Ер чхьонкар кхоссийта сога. Из 1оежача кхаччал са лаьтта хургда, д1ахо д1а дар хьа хургда, - аьннад Адама, ший бе йоалла чхьонкар д1а а хьекха.\nИз х1ана аьннад цо? Шийх ч1оаг1а б1убенна хиларах аьннад. Вай да Адам-пайхамар хиннав 1алаьмате лакхача дег1ара волаш, ч1оаг1а т1ехбаьнна низ болаш.\nМалайко “мегад” а аьнна, кхессай Адама чхьонкар. Ах лаьтта чудерзадаьд 1оежача чхьонкара. Дукха иха, иха, чхьонкар йолча д1акхаьчаб ераш.\n- Укхазара д1ахо дола лаьтта х1анз са да-кха, - аьннад малейко.\nШе къоастадаь лаьтта к1езига хеташ, Адам волавеннав харцдараш дувца: кхы а ц1аькъаза кхосса еза, оалаш, са ког д1акхийтта хиннабар, оалаш, малейка лаьтта сенна деза, оалаш. Х1аьта малейк шийчун т1ера доалаш хиннадац. “Вай дийццача хила деза дош”, - аьннад цо. Циггач къовсам баьннача, д1ав1ашаг1а летаб уж. Шоаш латаш боахкаш, ший аьттув мел боал Адама из чхьонкар когаца к1езиг-к1езига д1ахо д1атетташ хиннай, иззал а дола лаьтта-к1иг кхы а совнаг1а хилийтар духьа. Циггач дела а денна, латар сацийта, аьннад, йоах, Джабраил-малейка:\n- Сона-м п1елг т1аоттал а дезацар ер лаьтта. Укх лаьттаца хьо, Адам, селлара ц1аьрмата волаш хала хет сона, х1ана аьлча, хьога хьежжа ер лаьтта къувсаш хьа т1ехьа а хургйоландарь.\nСпустил Бог Адама на землю. Осмотрелся он, и увидел бескрайние земные просторы. “Слава Всевышнему, - воскликнул он, - что вся эта земля принадлежит мне одному!”.\nАнгел Джабраил решил проверить, насколько Адам жаден или щедр. Ангелам земля совершенно ни к чему. Чтобы испытать Адама, ангел спустился на землю, подошел к Адаму и сказал:\n- Адам, не думай, что вся эта земля отдана во власть только тебе одному. Она дана нам двоим. Скажи, как нам лучше поделить ее.\n- Дай я брошу эту дубину. Куда она упадет – дотуда будет моя земля, а далее будет твоя, - предложил Адам, указав на свою дубину.\nПочему он так сказал? Потому, что был очень в себе уверен. Наш пророк-предок был великаном и обладал огромной силой.\nСогласился ангел, и Адам бросил дубину. Она упала посреди всей земли. Долго шли они и, наконец, дошли.\n“Отсюда далее уже идет моя земля”, - сказал ангел.\nАдам решил, что он мало отделил земли и пустился в разные домыслы: что надо еще раз дубину бросить, что он споткнулся, когда ее бросал, что ангелам земля не нужна и прочее. Но ангел настаивал на том, что уговор необходимо строго выполнять.\nРазгорелся спор, и началась потасовка. Борются они, и среди драки Адам улучал момент и каждый раз, хотя бы чуточку, ногою отодвигал дубину, чтобы прибавить себе такую малость земли. Видя эти потуги, ангел засмеялся, прекратил борьбу и сказал:\n“Мне не нужно земли даже с кончик пальца. Я очень сожалею, что ты, Адам, очень жаден и что твое потомство, следуя твоему примеру, будет постоянно спорить из-за земли”.


МонгӀем — Википеди\n45°09′01″ къ. ш. 0°34′28″ м. д.HGЯOL\n▼1214 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМонгӀем (фр. Montrem) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.\nДозанашца йу Аннессе-е-Болье, ГӀазак-суьгӀ-л'Иль, КугӀсак (Франци), Манзак-суьгӀ-ВегӀн, ГгӀиньоль (ДогӀдонь), Сент-Астье (ДогӀдонь).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МонгӀем&oldid=7822094»


Пюблье — Википеди\n46°23′16″ къ. ш. 6°32′39″ м. д.HGЯOL\n▲7264 стаг (2018 шеран 1 январь)\nПюблье (фр. Publier) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Овернь — Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Лакха Савойя. Дозанашца йу Шампанж, Эвиан, Ларренж, Марен (Лакха Савойя), Тонон-ле-Бен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пюблье&oldid=5180634»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 01:26.


Мон (ГагӀ) — Википеди\nМон (фр. Mons) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — ГагӀ.\nДозанашца йу Межанн-лез-Алес, Монтей (ГагӀ), Ле-План (ГагӀ), Сен-Жуст-е-ВакьегӀ, Сен-ПгӀиват-де-Вье, СалендгӀ, СегӀвас (ГагӀ).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мон_(ГагӀ)&oldid=7821699»


"Оха санна дукха ахча цхьаммо а ца дойъу". Олимпиадах чамбаьлла Кадыровн\nКадыров Рамзан (архивера сурт)\nОлимпиадехь лулахоша баьхна толамаш бу Нохчийчуьрчу спортхоша баьхначул дукха – оцо догдохийна Кадыров Рамзанан. ГIалгIайчоьно а, ХIирийчоьно а цхьацца деши даьккхина Токиохь, ткъа Дагестан-м ю юьззина рекордсмен – кхоъ дашо мидал.\nКхачаме доцу жамIаш\nНохчийн спортхоша Олимпиадера деъна совгIаташ дагардина меттигера Iедал даьлча, даржера дIаваьккхина мехкан спортан министр Кадыров Хьамзат – республикан куьйгалхочун вешин кIант. Керла спортан министр ву хIинца – хIинццалц мехкан куьйгалхочун а, министрийн кабинетан а администрацин буьйранчин хьалхара гIовс Iийна волу Ибрагимов Турпал-Iела.\nЯ хилларг а, я хIинца хIоьттинарг а вац цхьана а кепара спортца гIуллакх деана стаг. Делахь а Кадыров Хьамзат ву, масала, спортан тренершна Iамант арахеца а тIехь.\nТхан Даймохк а бу, дай баьхна латта а ду! Нохчийчуьра цхьа спортхо гIур вац нейтралан байракхна кIел\n2017-чу шарахь Кадыров Рамзана, цхьа нохчо гIур вац нейтралан байракхна кIел, элира.\n"Оьрсийчоьнан бахархошна оьшу шайн байракх. Тхан Даймохк а бу, дай баьхна латта а ду! Нохчийчуьра цхьа спортхо гIур вац нейтралан байракхна кIел", – аьлла дара дешнаш. Амма Оьрсийчоьнан спортхойн олимпан тобанехь вара Нохчийчуьра исс стаг.\nИссаннах цхьана дзюдо латархочо Башаев Тамерлана а, боксеро Хатуев Имама а яьккхира йоьзан мидал. Нохчийчуьра схьаваьлла волейбол ловзархо Куркаев Илес а хIоьттира Оьрсийчоьнан тобанца цхьаьна детин даьккхинчийн могIара. Цуьнан толамах лаьцна цхьа ларамза санна бен а ца хиира Нохчийчохь.\nАвстрина кхоалгIа меттиг баьккхира кхин а цхьана нохчочо – дзюдо латархочо Борчашвили Шемала. Ша Нохчийчоьно ахча делла Токио хьажийна ца хиллашехь, цо а бехира баркаллаш Кадыровна шегахьа доглазарна. Иза ца тайра Австрерчубахархошна, Кадыровна баркаллаш бохуш иза велахь, шен толам цо цунна тIехьош белахь, тховкIело оьшуш ца веана Австре, бохура.\nВешин кIант даржера вохийна Кадыровс\nНохчийчоьнан куьйгалхойн кхеташонехь Кадыров Рамзана дийцира, стенна воккху ша спортан министр Кадыров Хьамзат даржах мукъа. Кхеташонан гулам дукхахберг бара Олимпиадехь нохчийн спортхоша шаьш ледара гайтарна тIехьажийна.\n"Ши йоьза мидал – ду иза-м оьшуш жамI юкъарчу гIуллакхна, амма вайгарчу таронашца дуьстича, вуно ледара жамI ду. Кхузарчу спортхошка далундолчуьнга хьаьжча, кIезиг баьхна толамаш", – дIахьедира республикан куьйгалхочо.\nКадыровс бахарехь, махкарчу спортан федерацийн куьйгалхойх, тренерех, спортхойх берраш а бац шайн гIуллакхна чу садиллина къахоьгуш, ткъа мехкан куьйгалло спорте бюджетан ахча хьежийна ца Iаш, Iедалера доцу ахча а хьежадо кхоа ца деш. Оцу юккъехула цо хьийхира, спортхой дуьненаюкъарчу турнирашка баха Нохчийчоьнал арахьа а ца кечбеш, махкахь кечбар.\n"ГIолехьа хир ду кечамаш цIахь, республикехь бар. Дерриг а долуш ду вайн цунна. Федерацеша бух балийча бен ца оьшу махкара спортхой турнирашна кечамаш бан кхечу регионашка бахийта", –элира Кадыровс.\n"Цхьа да вац, вай санна дукха ахча дойъуш, амма дац суна гуш жамIаш, тIаккха ахчанца дозуш дац-кх хьал, гарехь. Ткъа жамI, ма-дарра аьлча, ноль ду", - билгалдаьккхира мехкан куьйгалхочо.\nЕмельяненкос тIеэцна Кадыровс ша латаре кхайкхар\nКерла спортан министр Ибрагимов Турпал-Iела декхаревина Кадыровс атлеташ кечбар бухера дуьйна дIа юхаталла, юхалиста.\nГергарнаш дехьа-сехьа хIиттор\nИбрагимов Турпал-Iели шича ву Кадыров Рамзанан (шиннан наной йижарий бу). Керлачу дарже хIоттавале мехкан куьйгалхочун а, министрийн кабинетан а администрацин куьйгалхочун хьалхара гIовс вара иза, цул хьалха вехха Iийра Шелан кIоштан коьртехь.\nУггаре хьалха Ибрагимов ву вевзаш Нохчийчохь хиллачу цхьана некъахьовзамца доьзна – шен "мерседесахь"вогIуш, ша иза лелош а волуш, 2018-чу шеран ГIура-беттан 4-чу буса Устрада-ГIалара Соьлжа-ГIаличу боьдучу новкъахь нехан "жигули" машен йохийра цо. "Жигули" чуьра нана а, цуьнан йоI а елира циггахь, дарбан хIусамехь дIавелира доьзалан да а. Ца далийтира дов Iедале, нохчийн Iадатехь дерзийра.\nХIора спортхо тергоне эца а, вела а, висина а, спортан олимпан кепаш тидаме лаца\nЦул совнаха, пачхьалкхера веддачу, Кадыров Ахьмадан цIарах йолчу полкехь сержант лаьттинчу Гезмахмаев Сулимана тоьшалла дарехь, 2017-чу шарахь, тIехь йина кхел а йоцуш, лецна нах бойъуш дакъалаьцна а ву Ибрагимов.\nКерлачу министра йовзийтина Кадыровна "спортан статистика". Спортан министраллин бюджет ю 2 миллиард сом гергга, махкахь ву 1778 тренер, цара Iамош ву карарчу хенахь 93 214 спортхо. Спортхойх спортан мастеран кандидат ву 1307, мастер – 2250, дуьненаюкъарчу спортан мастер 20 ву. Кадыровца шецца бина барт а болуш. Махкахь дIабаьхьна кегийрхой кхетош-кхиоран 861 барам. Дакъалаьцна оцу барамашкахь 23 эзар спортхочо.\nМахкахь хила дезаш ма-хиллара, керлачу министра дош делла мехкан куьйгалхочун ден некъанна муьтIахь хила а, "хIора спортхо тергоне эца а, вела а, висина а, спортан олимпан кепаш тидаме лаца а".\nОлимпхочуьнца Хатаев Имамца къамел хьош керлачу министра билгалдаьккхира массо а Кадыровна баркаллаш баха декхаре хилар: "Хьанна а ца лаахь а, гуш ду нохчий Олимпиаде хиллийла а, вайн мехкан куьйгалхо ву уьш цига кхачийнарг".\nПолитика а, йоккха спорт а\nЕвроперчу нохчийн ассамблеян президент Муртазалиев Аслан тешна ву "дукхаболчу политикаша спортах шайна пропаганда еш пайдаоьцуш хиларх, масала, дагалоцур вай 1936-чу шарахь Берлинехь хIоьттина Олимпиада, я 1980-чу шарахь - Москвахь".\n"Къайле яц,- боху Муртазалиевс – дукхаболчу спортхойх депутаташ хуьлуш хилар, масала, латархой Сайтиев Бувайсар, Таймазов Артур, самбо латархо Хасанов Мурат, футболхо Газзаев Валерий, дуккха а кхиберш, хууш хIума доццушехь. Цу тIе, санкцеш шаг мел йо а, пропаганда жигаръяккха езаш а хуьлу церан, цундела гергаийзабо цара бевзаш болу нах, царалахь спортхой а. Ткъа шайна спортхошна а деза хаа, цкъа оцу гIурта юкъа шаьш боьлча, цунахцкъа а мукъабовлалур боцийла".\nЦуьнца шеца а бу цхьа ницкъ – хьагI, нехан толамашка хьогам, ца тов цунна цара шега баркаллаш ца бохуш\nНохчийн "Вайфонд" ассоциацин Германерчу векала Абдурахманов Мохьмада билгалдоккху "тIаьххьара Олимпиада Кадыровн догдохош йирзина" хилар – цуьнан "Ахмат" клубо ца даьккхина деши.\n"Иза цунна вуно хала ду лан, репутаци йоьжна цуьнан, Кадыровх а, цуьнан "Ахмат" клубах а къехкаш лелачу спортхоша яьхна дешин мидалш", – чIагIдо Абдурахмановс.\nЦунна герехь, шен имидж ирхъяккха оьшу цунна и тайпа толамаш, иза ша дина алархьама.\n"Шена Малхбалехь дуккха а пачхьалкхаша тоьхна латтачу санкцешна юккъехула дуьнентIехь шен цIе айъян гIерта иза. Цуьнан гIора ду оцу агIонца. Бакъду, цуьнца шеца а бу цхьа ницкъ – хьагI, нехан толамашка хьогам, ца тов цунна цара шега баркаллаш ца бохуш. Ша цаларар санна хIума ду цунна иза, спортсменех милла а, цхьа таро ерг, шен "Ахмат" клубе дIаозаво цо", – аьлла хета Абдурахмановна.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана баккъал а дика лелабо "шен" спортхой: 2017-чу шарахь цхьацца федерацешкарчу спортхошна шен ден цIарах йолчу фондан ахчанах эцна машенаш йийкъира цо. Оццу шарахь Нохчийчуьрчу футболан "Ахмат" клуберчу кхаа ловзархочунна а елира Mercedes машенаш.\nСпртанна тIекарло еш, дуккха а бевза нах кхойкху цо цхьацца барамашка. Малхбалерчу цхьаболчу визитерашна тIаьхьо тIедужу шайн цIахь оцу бахьанийца бехказбийлар – Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Евпран дуккха а мехкийн санкцешна кIел воллучу Кадыровца хьан-сан лелор эхье лору Малхбалехь.\nМасала, 2015-чу шарахь Нохчийчохь хиллачу гоьваьллачу Америкерчу латархочоУайдман Криса тIаьхьо дIахьедира, ша ванне а вац Кадыро Рамзанца юкъарлонашкахь, аьлла.\nБехкаш бохуш хьийзийра Соьлжа-ГIала вахарна Мисарара футболхо Салахь Мохьаммад а. Кадыровца суьрташ дахарна а юьхь ехира цуьнан бакъоларъярхоша.\nСпортхой боцчийн а нийсло Кадыров волчохь шаьш нисдаларна бехказа бийла безаш. Америкера актриса Суонк Хилари, масала яханера 2011-чу шарахь Соьлжа-ГIала кхоллаелла а, Кадыров вина а де даздечу барамашка, тIаьхь цуьнан дийзира оцу бахьанийца шен махкахой къинтIерабаха.\nЦхьаболучара лечкъа а ца дора шаьш Кадыров волчу кхачаран бахьана – цо яккхий гонорараш ло.


ИйгIина цIа еънарг\nДоккха х1ума ду-кх хьо да-м, х1ай, букъсурт нисдеш, г1иллакх лело а дег1ехь г1ора ца дуьтуш, суьйренга лести-кх х1ара дахар. И т1ехваьлларг сан марзахойх ларалуш ма ву. 1асана т1е язлуш хьала айяларца дерзо дийзи-кх несан г1иллакх. Цуо-м, бакъдерг дийцича, бехк а буьллур бацара, шайл оьзда хила йиш йоцчу нахах схьаваьлла волу.\n– Д1аялахь, Бийкату, 1ад-1е. Вайн зама, вайна т1ера бехкаш а эцна яхна, – элира цуо-м, хьалаг1атта дагахь 1асанах каетташ яйча. Махкана диеккъал хьан ненехь хилла г1иллакх-ам тоьар дара, хьо юьззина къонахчуьн амал йолуш кхио. Берана метарка яккхийта яхча, марзахойн памел ца йоккхуш ц1а еънарг хьан нана ма яра. Памел ца хиъча, цара и кехатан цуьрг ца язйина, берех цхьаъ вигнера цо шеца шолг1ачу дийнахь. Тахана-м и дуьйцуш боьлу кегий зударий. «Сайн марзахойх волчу стеган ц1е ас йоккхур яц», – аьлла памел ца йоккхуш, ц1а еъна Жовх1ар санна юха ца йог1уш, хьайн г1уллакх чекхдаккхалахь бохуш, цунах дийцар а дина.\n– Марзахойх д1атоха гуш-хезаш ши оьрсий бен стаг воцчохь, и ц1е а яьккхина хьуо эцна яхнарг чекхдаьккхинехь а х1умма ма дацара, юха ца йог1уш, – ас шега аьлча:\n– Сайн марзахойх хиллачуьна ц1е а яьккхина, со муха 1ийр яра цуьнан т1аьхьенах болчу нахехь? – элира цуо.\nАхь ларйинарг хьайн юьхь ю-кх, д1абевлачарна а, болучу а марзахойн хьалха хьуо бехке хеташ, хьайн несан г1иллакх д1акхоьхьуш. Кху т1аьхьарачу хенахь и санначу г1иллакхан мах хадо зударий бан а буй-те бохучу ойланна т1е ялийна со-м цхьана дийно.\nСелхана к1ентан йо1а, ийг1ана еана ша аьлла схьаиккхинчу цуо до къамел хезча, со-м кхузткъе итт шарахь гергга айса хьешна дуьне мукъна дуй-те х1ара аьлла ма йисира. Шен амалца, г1иллакхца орамера дуьйна дуьне девзина аьлла хеттачу м1аьргонехь, кхечу сайрат т1е яьлча санна: «Ванах со хьераяьлла-те, я х1ара нах телхина бу-те?» – бохучу ойланца ма йиси со-м.\nДависарг, маре х1инца яха езаш елара. К1ордавале д1а а воьдуш, сагатделча юха а вог1уш майра лохур вар-кх. Ханна воккха мел хили а дика ду, цунна жиманиг хазъяларна кхоьруш, садаа дезар дацара. Цкъа делахь атта а, токхе а дахар ду, шозлаг1а – нахана гергахь марехь ю аьлла ц1е а ю.\nЦхьаьннан ц1арт1ехь йоцу зуда сийдоцуш ма хета х1инца. Доьналла доцу божарий коча а тосий, ц1ийнан дукъ шен гехь дуьсий, и д1атекха деза моьттуш лела-кх, адман хьесапера бовлий, цхьа болу зударий.\n– Йо1, бер хьаьнца дитна ахь? – хаьттира ас.\n– Цуьнга-м шен денана хьожур яра.\n– Ахь х1ун дуьйцу, аганара бер къанъеллачу цуо муха лелор ду?!\n– Шега ца лелалахь, со 1адйита еза-кх, мотт-эладита а ца лелош. Со сайн хама байта йоллу.\n– Хьаьнга бойту ахь хама, хьайн доьзалхочуьнгий?! Хьо нус ю, собаре хила еза. Х1инца ахь йинна марзо хир ю шун доьзална юкъахь.\n– Марнанас юкъа мотт лелош, майрачо бетах х1ума етташ, ца хуьлу марзо.\n– Х1ума кхетталц хьан батт сецна хир яц. Зуда марера иштта ца йог1у ц1а, хаьттича дийца х1ара ду аьлла х1ума а доцуш. К1ант воьлхуш хир ву, хьайна х1ума кхаллий, д1аг1о. Хьайн да, вежарий ц1а кхаьчча, айхьа лелочух кхетале.\n– Со муха йоьду д1а, т1аьхьавеъна стаг воцуш, я уьш берриш баьхкича а со кхин юхаг1ур йолуш яц, – елхаран къурд хезира, суьлхьа хьовзош корта охьата11ийна 1ачу суна.\nАхь екайо бага а, хьан амал а ца йовзахьара, хала а дацара ахь дуьйцучух теша.\n«Уьш къиен нах бу, тхуна цаьрца гергарло ца деза», – аьлла, кху чуьра к1антана къайлаха йиллина хан гучуяьлла, ца яийта т1ехула дог1а тоьхча, корехула а яьлла маре еанчу нанас 1амийна йолчу хьуна-м кхин бехк буьллийла а дацара. Хилла даьллачу захалонна юкъа аьлла дош харц хуьлу дела сатоьхна 1ад-1ийра со-м, 1ан везарг а, ваха везарг а хьо ву-кх аьлла сайн дагахь. Х1етахь дина захалонал башха со реза йолуш хилла дацара х1ара а. Церан дайх ма вара т1ома к1елахь н1аьнан к1орни йолуш, нехан бун чуьра ара текхийнарг. Шайн ц1ийнах велла стаг сом кхоийна, хийрачу нахе д1аверзавайтинарш, суна уьш бен ца хаабелла. Кхин а масане дара, церан дайшна лайш аьлла ц1е яккхийтина меттигаш.\n– Уьш лайш бу, наха зуда а ца йохуьйтуш, я цераниг схьа а ца ялош лелла, – ас аьлча:\n– Баба, и хьалхалера х1умнаш х1инца д1а ма девлла. «Лай, эла» бохуш ца дуьйцу х1ун хан ю. Йо1, к1ант вовшийн дезаш хилар ма ду х1инца коьртаниг, – элира.\nДера дуккха а х1ума д1а-м даьлла. Ден-ненан цхьаъ бен воцчу к1антана, эшначохь орцах бовла марзахой хир бац олий реза ца хуьлуш хиллачу нохчийн йо1а, тахна марзахошна несалла лело а ца дезаш долу атта маре лоху. Масех шарахь т1ехьийзаш, к1ентан юьхь-сибтан кхоччуш тидам база маре йоьдура хьалха йо1. Ц1ийнда воцучохь дуьне а доцуш, майрачуьн юьхь-дуьхьал хьаьжна дош аланза Далла дуьхьал а йоьдура.\nЦ1ийнан дукъ хьовха, шен ц1ийнда юьхьк1айван, иза резаван х1ара дуьне а шен гехь д1акхехьа резахилла йолу нохчийн зудчух х1ун хилла-те?! Боьрша стагца къовса а яхь йолуш, хала киртиг т1е х1оьттича, шен а, шен тайпан а сий лардина вайнехан зуда тахана-м марзахошца г1илллакхе хилла а «хало» ян лууш яц.\nМаржа Зезаг, хьуна хаза дезара х1ара, сийна Сибрехахь хьуо йитина д1айохуьйтуш, шайга вог1учу хьешах б1аьргкхетча, юха а йирзина:\n– Д1о шаьш лачкъийна аттана хьаькхна ц1ийх дуьзна урс ц1анде, аьттан да вог1у шуьга, –чу мохь тоьхна олуш.\nЦул т1аьхьа мардас:\n– Кху кертара-м боккхур бац ахь ког д1а, – аьлла, юхаерзира.\nШи дош аьлча уьш-м х1ун гергара бара, вуьшта, к1антана т1е южу-кх шен дехойх йоккху ц1е, элира цуо ша хьовзо яьккхича. Хала а, меца а хенахь ма ца дайнера вайгара собар а, яхь а. Ц1ийнда цамгаро вожийча, божарийн духар дуьйхина, цуьнан метта цхьана дохна лелочу керта хадан яхнера хьо. Буса, ханъяъллачу хенахь, кертана арахьа охьадоьхкина докъар нисдеш йоллучу хьоьга салам делла:\n– Жима къонах, х1ара к1ура боккху х1ума лато х1умма хир ярий хьоьгахь? – аьлла хаьттина хиллера, шайна к1орда даллалц цхьанхьа синкъерамехь 1ийна ц1а бог1учу кегийчу наха.\n– Со къонах вац, я узуш яц, – аьлла хиллера кхуо.\nХ1ара къинт1ера а яьккхина, ца хаьттича 1ен ца велла:\n– Ц1ийнда вац хьан? Велахь, цуьнан стогалла мича яхна, хьоьга х1ара де леладайта? – аьлла хиллера царех цхьамма.\n– Мел онда стаг а цамгарна хьалха г1орасиз вуй ца хууш хир ма вац хьо? – хаттарна дуьхьал жоп делла кхуо. Кхуо шена г1о дойтур доцийла хаитча, кхин дош ца хозуьйтуш, д1абахна хиллера уьш.\n«…К1ордавале д1а а йоьдуш, сагатделча юха а йог1у майра лаха везаш хиллера» бохург х1ун къамел ду? Иштта кхетам болчу зудчо кхиийнау доьзалх а х1ун хир ду? Делан дош ду боху-кх: «Хьан даге хьаьжжина муьт1ахь доьзал лур бу ша хьуна», – аьлла. Наха йоккху вон ц1е яйа шен йиша а йийна, ц1а вог1у кхааннах висна т1аьххьара к1ант 1инах вахна тезетан верасе бистхилла ара бовлучу юьртахоша олуш хилла-кх: «Шен карахь дарж долчу хенахь харцонца 1едале дукха адам х1аллак дайтира кхуо».\nНахана цуьнгара эцнарг ч1ир хетта. Дала ч1ир а доьзалца оьцур ю аьлла ма ду. Чолакха к1ант, гуьйриг санна вордана т1е а виллина кет1ахь 1ачу нанас аьлла-кх, шех къахеттачу нахе:\n– Иштта бен хуьлийла а дацара. Къона йолуш сайн хьекъал ца кхачарна, зудаберашца цхьана к1антах, хьекъална к1езиг вара иза, суо йог1ур ю бохуш левеш, дукха йийлира со.\nЦунна а хетна-кх, шена бинарг бекхам. Г1анна т1е доьжна г1а а ч1ир йоцуш дуьсур дац аьлла ма ду. Дахаран маьрк1ажехь, хьан г1ора эшначу хенахь, хьо декъал вен берш я дакъаза воккху берш а ма ду хьан бераш. Къанвелла к1елависча, хьуо кхаба а, велча д1аволла а бохуш ахь кхиийна долу.\n– Доьзал хилахь, чоь юьззина хила безара-кх, ца хилахь – цхьа а хила ца везара. Царна юкъахь цхьаъ волий а хьан дагах кхеташ ма волу. Делахь а, цхьа 1у воцуш ца вуьту-кх Дала, – шен лулахочо Забус аьлча, шо хьалха ворх1алг1а доьзалхо д1аверзинчу сан дейишас, Шовдас, элир-кх:\n– Боккха доьзал хиларх а пайда бац, церан баьрзнаш нисдар хьуна язйина делахь.\nЗабу, цхьаъ бен воцчу к1антах а йоккхуш, деа доцчу х1уманна т1ехула йитина хиллера. Кхин маре ца йоьдуш, к1анта зуда ялийча, цо ша шен баьрче д1аюьгур ю бохуш, цу дийнан дуьхьа ехаш, ден ц1ахь 1ийнера иза. Ша оццул сатийсина де т1екхаьчча, к1ант волче а яхана, дехар динера цуо: «Да-нана а д1адаьллера сан, несаршна хьалха хьийза х1инца жима а яцара, хьо къиъна ваьлча, ахь доладийр ду бохуш яьхнера со». Амма цхьаъ бен воцчу доьзалхочо шийла т1еэцна хиллера нана.\nКхуьнца цхьаьна дешна а волуш кхеран юьртара, х1усамнана д1аяьлла цхьана к1антаца висина цхьана оьздачу стага йола аьлла захало даийтича: «К1антана, нана маре яхана х1оьттинчу тойн чам бовзийта ца лаьа-кх суна», – аьлла хиллера кхуо. Ткъа х1инца, шен йоьхначу 1уьйрана, иза дагавеънера Забуна. Цуьнан кет1а а х1оьттина: «Хьан ойла хийца-м ца елла?» – хьажар а лечкъош, хаьттинера Забус.\nЦуо яла а йина иза, и д1аваьллачул т1аьхьа меран к1анта, х1ума ца оьшуьйтуш яллалц лела а йина, елча, дестичуьн весете хьаьжна, тезетан да х1оьттина, д1а а ерзина. Йиша-ваша алсса-м мел хилий хьекхал, доьналла долчо биснарш, г1ортор хуьлий д1а ма текха бо.\nНаха хьедечу девнашна а, схьадоьхучу декхаршна а дан х1ума а ца хила, цхьаъ бен воцчу вешин доларавала воьдуш, ша юьхьаралаьцна некъ кхочуш бан ца белла, юьртан маьждигера юхавирзинчу стага аьлла боху-кх: «Къинт1ера валахьа суна, х1ай Аллах1, со воцуш делара х1ара дуьне боху ойла кхабарна».\nДоьхначу дагца кет1ахь лаьтташ йолу нана, шен к1антах б1аьрг кхетташехь Далла хастам бина боху, собаре, ийманчохь, шена муьт1ахь доьзалхо валарна: «Дола дан х1ара вацахьара, цу дакъаза ваьлла лелачо х1ун дийр дара-те?» – боху ойла а кхоллалуш.\nЦхьатерра лазадо-кх куьйган п1елгаш, жима берг а, боккхаберг а. Къа доьзалх цхьатерра ма хета, декъазчух алссам а хеташ. Доьналла дерг-м д1алелара, ткъа г1ийланиг х1аллакво-кх дахаро. Цуо ша а во-кх ша х1аллак. Хаац, хетарехь зама хир ю-кх бехке. Хьайн замане хьаьжжина ваха веза хир ву-кх. «Х1инца кхин зама ю», – олу кегийчара. Хьастаг1а, кевнан берттехь сацийна машенчуьра, ц1ийндена юххера охьайоьссина кху чуьра нус а замано нуьцкъала йоссийна хир ю-кх.\nШен марзахой бехачу ураме говр-ворда хьалайирзича, лаьтта юссий, г1аш керта яхарца тхайн нанас лелош хиллачу г1иллакхан х1етахь кхин терго а ца хуьлура. Иштта долуш а, хила дезаш а санна хетара иза. Кхетам а, хьекъал луш ерг а ю-те зама?! Цхьана аг1ор нийса-м дара и олий хета цкъацкъа. Шена т1е х1оьттиначу хьоле хьаьжжина ца яьхча йолий зуда? Х1инца доьзална хьехарел алссам оьшу-кх дуьненан х1умнаш. 1уьйрана йоьхнарг сарахь йоха ца лууш, х1ицца йиънарг юха кхалла а ца лууш ду-кх х1инцалера чкъор. Шайн нийсархойл т1аьхьабиса ца лаар дара и да-м, шена юххе х1оьттинчун дерриг дезар.\nМа маь1не ду цхьана дешначу стага аьлларг: «Юьхьанца вай вешан доьзал кхетабо. Цул т1аьхьа вай цаьргара 1ема. Иштта ваха ца луург шен заманал т1аьхьа вуьсу». «Корта охьата11ийна х1унда ца 1а х1ара, чамди чу ши коч кхоьссина маре еъна», – бохуш, ийг1ина яхначу несана луьйш хезара суна лакха юкъара Сану. Дависа дела1, корта нисбан маре маса коч яхьа еза-те? Хетарехь цхьаболчу нахе воьдуш г1иллакх ц1ахь дитча х1умма а дац, чамда юьзна ехьчахьана.\nМацах цкъа нене хьаьжна ялош хиллехь зуда, х1инца ден хьоле хьожжий ялайо-кх цхьаболчара. «Церан зуда-м ехар йолуш яцара. Къона къанъяллалц шен нанас вовшах тоьхна бахам гулбан бен доьналла хир дуй цуьнгахь?» – элира, лулара цхьана несо, цхьаьннан йо1 шен к1антана хьахийча. Ткъа ас х1ун эр дара цу юкъа. Г1иллакх лелор, иманехь доьзал кхиабар – и ма бу зудчо вовшах тоха беза бахам шега аьлча, д1алоцур долчу тайпанах ма яцара иза. Ойла ярах нис лур доцуш дара х1орш-м. Нахаца леларш багахь, хьайн чохь дерш дагахь листар дисча, хала хуьлуш хилла-кх. Къоналло ядийна лелачу хенахь-м, х1инца санна ган а ца го дуккха а х1ума. Ойлане яьлла 1ашшехь маьрк1ажан ламаз хан туьлуш лаьтта аьлла чу а яхна, и дерзийна йоллуш, къажарца «ийг1ина» еънарг:\n– Баба, д1айоьду со, – аьлла, суна т1ех1оьттича: Т1аьхьа баьхкина хьуна? – цуьнан марзахойх гучуваьлла стагга а сайна ца гина дела хаьттира ас.\n– Х1аъ, х1ара ву кет1ахь. Дог даьтт1ачохь ластинера ша боху. Тоха ойла йолуш ца хилла иза. Ч1ог1а дохковаьлла ша боху. Суна т1аьхьавеъна иза, х1инцца д1а ца яг1ахь, юьтар ю ша боху.\n– Д1аг1олахь сихонца, ма йитийталахь, к1ант а воьлхуш хир ву.\n«Х1ара ц1а яр а, юха йигар санна хир дар-кх цуьна йитар а», – аьлла ойла хилла элира ас и.\nВанах, нуц-м стунцахойн кет1а х1оьттина, вист ца хуьлуш д1а ма ваха аьлла дагадеъча, карладели-кх суна тхайн ненайиша дуьххьара яхначуьра ц1а муха ялийна. Садайначул т1аьхьа ворданахь дечиг дахьаш вог1у нуц стунцахойн кет1ахула, вист ца хуьлуш т1ехваьлла аьлла, карахь бер долуш, дас ц1а ялийна хиллера иза. Кхин, милла дехаре ваийтарх, д1а а ца яхийтинера.\nХьажахь, х1инца х1уъу мега-кх! Бакъдерг дийцича-м, и х1умнаш лехьош хилча, суна хетарехь, кху заманахь цхьа а зуда марехь хир яцара. Йоккхачу тоьпах кхоьссича санна цхьа машен д1аиккхира кет1ара. Хетарехь «ийг1ина» еанчунна т1аьхьабаьхкинарш аьлча а, т1аьхьавеънарг хир ву-кх иза.\nДелан къинхетам бу-кх, божарех цхьа а ц1ахь ца нисвелла.


Риш (Мозель) — Википеди\nРиш (фр. Riche) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель. Дозанашца йу Контий, Абуданж, Моранж, Певанж, Сотселен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Риш_(Мозель)&oldid=5181700»


Сура Оганаш — Википедийа\n7 Сурат АЛЬ-АIРАФ АIраф (Маккахь доьссина‚ дерриге 206 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Алиф-лам-мим-ссад. 2. Жайна /КъурIан/ доссина хьоьга /я Мухьаммад/‚ хьан дагчохь ма хуьлийла цунах хало‚ цуьнца ахьа кхерам таса а‚ ша хьехам а хилла болу тешачарна. 3. ТIаьхьахIотта шайн Кхиош-кхобучуьнгара шайга доссинчунна‚ тIаьхьа ма хIотта, иза а витина, /кхечу/ доттагIашна ‚ кIезиг ду-кх аша ойла йийриг. 4. Маса юрт Оха хIаллакйина! Тхан ницкъ беара буьйсанна я царна делкъанна наб озаелча. 5. Тхан ницкъ шайга беъча церан кхайкхар ма ца хилира алар бен: "Баккъалла а, тхо хилла зулам динарш". 6. ТIаьхьа хаттане а хоттур ма ду Оха шайга элчанаш бахкийтина хиллачаьрга‚ хаттане а хоттур ма ду Оха элчанашка. 7. Цаьрга дийццане а дуьйцур ма ду Оха Iилманца ‚ Тхо доцуш ма ца хуьлу. 8. Мизан-терза оцу дийнахь хирг хилар хьакъ-бакъ ду. Шен терза дазделларш – уьш бу баккхийбуьйраш. 9. Шен терза дайделларш – уьш бу шайн синош эшийнарш Тхан аяташца шаьш зулам деш хилла хиларца. 10. Лаьтта тIехь Оха чIагIдира шу‚ Оха шуна цу тIехь бахам хилийтира‚ кIезиг ду-кх аша баркалла олург.\nДакъа 2 11. Оха шу кхоьллира‚ тIаккха Оха шуна куц хилийтира‚ тIаккха Оха элира маликашка: "Сужд де Адамна!" Цара сужд дира‚ Иблис доцчо – и ца хилира сужд дечарех. 12. Элира (Дала): "Стено дуьхьало йина хьуна сужд дан Ас хьайга омра дича?" Элира (иблисо): "Со дика ду цул (Адамал). Со кхоьллина Ахьа цIарах‚ и кхоьллина Ахьа поппарх". 13. Элира: "Охьадосса цигара (ялсаманера). Оьшуш дац хьан цу чохь доккхадер. Арадала! Баккъалла а, хьо хилла сийсаза хиллачарех". 14. Цо элира: "Хьем бе соьх, уьш юха денбийр болу де тIекхаччалц (къемат де далц ца долийтуш дита со)". 15. Элира (Дала): "Баккъалла а, шех хьем биначарех ду хьо (дити хьо къемат де далц ца долийтуш)". 16. Элира: "Ахьа со тилорна‚ Хьан нийсачу некъах (Адам а, цуьнан зуьррет а тило) царна кIелонна хуур ма ду со. 17. ТIаккха догIур ма ду со царна хьалхахула‚ тIехьахула‚ аьтту агIорхула‚ аьрру агIорхула‚ царех дукхахберш карор ма бац хьуна баркалла олуш". 18. Элира (Дала): "Арадала цу чуьра (ялсаманера) хьайна неIалт хилла‚ къинхетамна генадале. Милла хилахь а царех хьуна тIехьахIоьттинарг – юззанне а юзонза юьтур ма яц Аса жоьжахати шух массарех. 19. ХIай Адам! Ваха хьо а‚ хьан зуда а ялсаманехь‚ аша шиммо а даа шайна луъучуьра‚ шу шиъ герга ма гIолаш хIокху диттана – зулам диначарех хир ду шу шиъ". 20. И шиъ Iехо доладелира шайтIа, гучуяхархьама царех шиннех хьулйина йолу церан эхье меттигаш. Элира: "Шун Кхиош-кхобучо цу диттах шу шиъ духатоьхна ма дац, шу ши малик хиларх я шу гуттар дехачарех хиларх кхоьруш бен". 21. Царна шиннена а дуйнаш биира цо: "Баккъалла а, со ма ду шуна шиннена а хьехамча"‚ бохуш. 22. Делилаш далийра цо царна кIорггера. ТIаккха цу шимма цу диттах чамбаьккхича, царна гучуелира шайн эхье меттигаш‚ уьш буьйлабелира шайна тIе ялсаманин гIаш Iитта. Церан Кхиош-кхобучо цу шиннега кхайкхира: "Аса цу диттах духатоьхна дацара шу шиъ? Аса шуьга аьлла дацара: шайтIа шун билгала мостагI ду?" 23. Цу шиммо элира: "Тхан Кхиош-кхобург‚ тхайн догIмашна зулам ма дина оха‚ Ахьа тхуна геч ца дахь‚ Ахь тхоьх къинхетам ца бахь – тхо хир ма ду эшначарех". 24. Элира (Дала): "Охьадисса (ялсамани чуьра)‚ шу вовшийн мостагIий ду. Лаьттахь шуна чIагIам а‚ цхьа хан тIеккхаччалц бахам а хир бу". 25. Элира: "Цу чохь шу денлур ду‚ цу чохь шу лийр ду‚ цу чуьра шу ара -дохур а ду" .\nДакъа 3 26. ХIай Адаман кIентий! Оха доссийна шуна духар шун эхье меттигаш хьулъеш долу‚ месаш а ‚ (Делах) кхераран духар – и ду дика дерг. И Делан аятех ду, уьш хилархьама кхеташ. 27. ХIай Адаман кIентий! Шу Iеха ма дойла шайтIано‚ цо шун да-наний ялсамани чуьра арадаккхаре терра, доккхуш церан шинненна а тIера духар‚ царна шиннена а гайтархьама шайн эхье меттигаш. Баккъалла а, цунна (шайтIанна) шу гуш ду‚ ткъа иза а‚ цуьнан зуьрет а шуна ца гучарех ду. Баккъалла а, Оха шайтIанаш хилийтина цатешачарна доттагIий /доладийраш/. 28. Шаьш боьханиг дича‚ цара олу: "Тхан дай карийна тхуна цунна тIехь‚ Дала омра дина тхуна цуьнца". Ахьа ала: "Баккъалла а, Дала омра ца до боьхучуьнца‚ аша олу, ткъа, Делах шайна ца хуург?" 29. Ала: "Омра дина сан Кхиош-кхобучо нийсонца ‚ хIоттае шайн яххьаш (Далла тIе) хIора суьжд дечу меттигехь а, суьжд дечу хенахь а ‚ кхайкха Цуьнга (Деле)‚ Цуьнан дин цIандеш /ширках/‚ Цо шу кхолларе терра‚ духадоьрзур ду шу (Къематдийнахь)". 30. Цхьа тоба нисйина Цо‚ вукхарна тIехь тилар бакъхилла. Баккъалла а, цара Дела а витина, шайтIанех доттагIий /доладийраш/ бина шайна‚ царна моьтту шаьш нийсачу новкъахь ду. 31. ХIай Адаман кIентий ! Эца шайн хаза духар хIора суьжд дечу меттигахь а, суьжд дечу хенахь а (хаза, цIена духар духа, шаьш ламаз деш а, тIаваф деш а – хаьжин цIинан го боккхуш а)‚ даа‚ мала‚ тIалам бе. Баккъалла а, Далла ца беза тIалам боцурш.\nДакъа 4 32. Ахьа ала (хIай Мухьаммад, оцу Маккин керстанашка, шаьш берз-тIерза КаIбина тIаваф деш хилла болчу, Дала хьанал динарг шайна хьарам деш хилла болчу): "Хьан хьарам дина Делера хаза дерг (духар)‚ Цо шен лешна даьккхина долу‚ рицкъанх цIена дерг?" Ала: "Иза ду иман диллинчарна гергарчу (дуьненан) дахарехь‚ деккъа царна долуш Къематдийнахь. Иштта къастадо Оха аяташ хууш долчу къомана". 33. Ахьа ала: "Баккъалла а, сан Кхиош-кхобучо хьарам дина боьханиг‚ цунах гучадаьлларг а‚ хьуламехь дерг а‚ къа а‚ бахьана доцуш гIело яр а‚ аша /Делаца/ накъост лацар Цо шеца цхьа а делил доссийна доцчуьнца‚ аша Далла тIехь алар шайна ца хуург". 34. ХIора умматан Iожалла ю (тоьхна хан). Шен Iожалла тIееъча цхьа сахьт тIаьхьадуьсур а дац и‚ хьалха а дер дац. 35. ХIай Адаман кIентий! Бахказа буьсур ма бац шуьга элчанаш шуна юкъара‚ шуна дуьйцур ду цара Тхан аяташ‚ /Делах/ кхийринчунна‚ диканиг диначунна – кхерам бац царна‚ сингаттаме хир бац уьш. 36. Тхан аяташ харцдинарш‚ царна куралла йинарш – уьш бу /жоьжахатин/ цIеран дай. Уьш цу чохь даима лаьттар бу. 37. Мила ву Далла тIе харцдерг кхоьллинчул зуламе‚ я Цуьнан аяташ харц динчул (зуламе)? – Царна шайн дакъа кхочур ду яздинчух . Тхан элчанаш шайна тIебогIуш синош эца‚ олуш: "Мичахь бу аша, Дела а витина, Iибадат деш хилларш?" Цара элира: "ДIатилина уьш тхоьх". Шайна тIехь тешалла дира цара шаьш цатешаш (керстанаш) хилира, аьлла. 38. Элира (Дала): "ЧугIо шайл хьалха /жоьжахатин/ цIергахь хиллачу жинийн а‚ адамийн а умматашна". Чоьхьа мел даьллачу уммато неIалт олура вукхарна‚ берриге а вовшех кхетча – тIаккха тIехьарчо хьалхарчух элира: "Тхан Кхиош-кхобург‚ хIокхара тилийра хьуна тхо‚ (жоьжахатин) цIеран Iазап дехьа царна тIеттIа". Элира (Дала): "ХIоранна а тIеттIа /Iазап/ хир ду‚ делахь а ца хаьа-кха шуна". 39. Хьалхарчо тIехьарчуьнга элира: "Тхуна тIехь дозалла ца хилира шун‚ Iовша шайна Iазап, шаьш тардина хиллачуьнца".\nДакъа 5 40. Баккъалла а, Тхан аяташ харцдинарш‚ царна куралла йинарш  стиглан неIарш дIайоьллур ма яц царна‚ ялсаманин чу гIур ма бац уьш эмкал механ Iуьрга йоллалц – иштта бекхам бийр бу Оха къинош диначарна. 41. Царна жоьжахатих хир бу (вижа) мотт а‚ царна тIехула цIеран пардо хир ду – иштта бекхам бийр бу Оха зулам диначарна. 42. Иман диллинарш а‚ диканаш динарш а‚ – сина тIе ца дуьллу Оха цунна ницкъ кхочург бен‚ – уьш ялсаманийн дай бу‚ уьш цу чохь гуттар лаьттар бу. 43. Оха дIаяьккхира церан дегнашкара оьгIазло; дIаоьхуш ду церан бухахула татолаш‚ цара эр: "Хастам бу Далла‚ тхо нисдинчу хIокхунна тIе‚ тхо хир ма дацара нисделла, Дала нисдина ца хиллехь. Тхан Кхиош-кхобучун элчанаш баьхкира бакъонца". Цаьрга кхайкхира: "ХIара ялсамани шуна ирсана кхаьчна ю, аша Iамал йина хиларца". 44. Ялсаманийн дайша жоьжахатийн дайшка кхойкхур: "Тхуна-м карийна тхайн Кхиош-кхобучо тхуна ваIда йина хилларг бакъ хилла‚ шуна карийний шун Кхиош-кхобучо шуна ваIда йина хилларг бакъ хилла?" Цара эр: "ХIаъ". ТIаккха дIахьедечо дIахьедира царна юккъехь: "Делан неIалт хуьлда зуламхошна"‚  аьлла. 45. Ишттанаш бу уьш шаьш дIатилабеш /нах/ Делан новкъах, и шаьш гамбан лууш‚ уьш эхартана керсталла деш бу. 46. Царний, вукхарний юккъехь духьало хир ю. АIрафана тIехь божарий хир бу, шайна массо вевзаш шайн билгалонашца. Ялсаманийн дайшка цара кхойкхур ду: "Саламун Iалайкум "‚  аьлла. Оцу (ялсаманийн) чу гIур бац уьш‚ уьш чIогIа лууш ма бара . 47. Жоьжахатийн дай болчу агIор шайн бIаьрг бирзича‚ цара аьр: "Тхан Кхиош-кхобург‚ тхо ма хилийталахь зуламе долчу къомаца".\nДакъа 6 48. АIрафан дайша кхойкхур ду божаршка , шайна бевзаш болчу церан билгалонашца‚ олуш: "ХIун пайда би шун гулдаро а (аша дуьненахь гулдеш хиллачу хьоло)‚ аша куралла (доналла) еш хиларо а?" 49. "ХIорш бу уьш, аша дуйнаш бууш хилларш‚ Делан къинхетам царех кхетар бац‚ бохуш?" "ЧугIо ялсаманина. Кхерам бац шуна‚ сингаттаме (пошме) хир дац шу" . 50. Жоьжахатийн дайша ялсаманийн дайшка кхойкхур: "Доттийша тхуна тIе хи я Дала шайна деллачу рицкъанх ". Цара аьр: "Баккъалла а, Дала и хьарам дина ма ду цатешачарна" – 51. Уьш бу шайн динах забар а, ловзар а динарш‚ шаьш дуьненан дахаро Iехийнарш. Тахана Оха уьш бицбийр ма бу‚ цара хIокху денца цхьаьнакхетар дицдаре терра‚ тхан аятех керсталла деш хиларе терра. 52. Тхо даьхкина цаьрга жайнаца‚ Оха шена чохь Iилманца къастийна долчу‚ тешаш долчу къомана нийса некъ а‚ къинхетам а хилла долчу. 53. И тидаре бен хьоьжуш буй-те уьш? Цуьнан тидар деъначу дийнахь и хьалха дицдинчара эр ма ду: "Тхан Кхиош-кхобучун элчанаш ма баьхкира бакъонна тIехь. ХIинца тхуна шапаIат дан цхьа а вуй‚ и тхуна дийр долуш волу‚ я тхо духадерзадан ‚ тIаккха оха йийр ма яра тхаьш йина ца хилла йолу Iамал". Цара шаьш эшийра шаьш‚ дIатилира царех цара шаьш кхоьллина хилларг.\nДакъа 7 54. Баккъалла а, шун Кхиош-кхобург ву – Дела‚ Ша кхоьллина волу стигланаш а‚ латта а ялх дийна чохь‚ тIаккха дIанисвелира Иза Iарша тIехь‚ буьйсане де хьулдойту Цо‚ (царех) хIораммо важа лоьхуш сихонца‚ малх а‚ бутт а‚ седарчий а болх беш ду Цуьнан омраца. Ткъа Цуьнан дац кхоллар а‚ омра а? Беркате хили и Дела – Iаламийн Да. 55. Кхайкха (доIа де) шайн Кхиош-кхобучуьнга мукIар хиларца а‚ меллаша а (доIа деш маьхьарий ма бетта). Баккъалла а, Цунна ца беза дозанах бовлурш. 56. Боьханиг ма леладе лаьттахь, и цIанделлачул тIаьхьа ‚ кхайкха Цуьнга /Деле/ кхерамца а ‚ догдахарца а . Баккъалла а, Делан къинхетам герга бу дика хиллачарна. 57. И ву мехаш боуьйтуш, кхаъ хуьлий, Шен къинхетамал хьалха. Цара (догIих) езза марха ялийча‚ Оха цуьнца башабо белла болу мохк – цуьнца хи доссадо Оха‚ цуьнца массо стом араболуьйту. Иштта белларш а арабохур бу Оха‚ шу хила мегара ойла еш. 58. Дика мохк – цуьнан ораматаш (латтах схьайолу дика хIума) арадуьйлу шен Кхиош-кхобучун пурбанца‚ бехбелла хилларг /мохк/ – цхьа пайда боцург бен ара ца йолу. Иштта къастадо Оха аяташ баркалла олучу къомана.\nДакъа 8 59. Оха ваийтира Нухь шен къомана тIе. Цо элира: "ХIай сан къам! Iибадат дейша Далла‚ и воцург кхин дела вац шуна. Со кхоьру шуна тIе доккхачу дийнан Iазап дарах". 60. Цуьнан къоман элаша элира: "Баккъалла а, тхуна хьо гуш ма ву билггалчу тилар чохь". 61. Цо элира: "ХIай сан къам! Соьца тилар ма дац‚ делахь а со Iаламийн Дегара элча ма ву. 62. Аса шуьга кхачадо сан Кхиош-кхобучун элчалалла‚ аса шуна хьехам бо‚ Делера шуна цахуург хууш ву со. 63. Я шу цецдевлира шайга шайн Кхиош-кхобучуьнгара ваIда ярах, шуна юккъера цхьана стагехула шуна кхерам тасархьама‚ шу кхоьруш хилархьама‚ шух къинхетам бан мегара". 64. Цара и харцвира. Оха и кIелхьараваьккхира‚ цуьнца берш а‚ кеман чохь‚ Тхан аяташ харцдинарш хи чу бахийтира. Баккъалла а, уьш хилира бIаьрса доцу къам.\nДакъа 9 65. Iадашка а /вахийтира/ церан ваша ХIуд. Цо элира: "ХIай сан къам! Iибадат дейша Далла‚ И воцург кхин дела ма вац шуна. Шу ца кхоьру?" 66. Цуьнан къоман цатешаш болчийн элаша элира: "Баккъалла а, тхуна хьо го Iовдаллин чохь‚ баккъалла а, тхуна хьо хеташ ма ву харцлуьйчарех". 67. Цо элира: "ХIай сан къам! Соьх Iовдалалла а ма дац‚ делахь а со Iаламийн Дегара элча ма ву. 68. Аса шуьга кхачадо сан Кхиош-кхобучун элчаналла‚ со шуна тешаме волу хьехамча а ву. 69. Я шу цецдевлира шайга шайн Кхиош-кхобучун ваIда ярах, шуна юккъера цхьана стагехула шуна кхерам таса. Дагадаийтал‚ Цо /Дала/ шух тIаьхье хилийтира Нухьан къомал тIаьхьа‚ Цо шу алсамдехира кхолларехь ницкъаца. Дагадахкийта Делан ниIматаш‚ шу хила мегара хазахеташ". 70. Цара элира: "Хьо тхуна веъна тхоьга веккъа цхьана Далла Iибадат дайта‚ тхоьга дитийта тхан дай шена Iибадат деш хилларг? ХIан‚ даийта тхуна айхьа тхоьца ваIда йина хилларг‚ хьо бакълуьйчарех хиллехь". 71. Цо элира: "Доьжна шуна тIе шайн Кхиош-кхобучуьнгара Iазап а‚ оьгIазло а. Соьца къуьйсу, ткъа, аша‚ шаьш а‚ шун дайша а тихкина хиллачу цIерашкахь‚ шайца Дала цхьа а делил доссийна ца хиллачу? Собарде аша /Iазап догIур ду шуна/‚ со а шуьца цхьаьна собар дечарех ву". 72. ТIаккха и кIелхьараваьккхира Оха /Iазапах/‚ цуьнца хилларш а‚ Тхайгара къинхетамца‚ Тхан аяташ харцдиначеран тIаьхье хадийра Оха‚ уьш ца хилира тешаш берш.\nДакъа 10 73. Самудашка а /ваийтира Оха/ церан ваша СалихI. Цо элира: "ХIай сан къам! Далла Iибадат дейша‚ И воцург кхин дела вац шуна. Шайн Кхиош-кхобучуьнгара билгало ма еъна шуьга‚ хIара Делан стен эмкал ю шуна делил хилла. Йита аша иза яжа Делан лаьттахула‚ ма Iотталолаш цунах зуламца – тIаккха лазош долчу Iазапо схьалоцур ду шу. 74. Аша дагадаийта Цо /Дала/ шух Iадийл тIаьхьа тIаьхье хилийтар‚ Цо шу даха ховшийна хилар лаьттахь‚ цуьнан /лаьттан/ нийсачу меттигех аша гIаланаш еш‚ цуьнан ламанех аша цIенош а деш. Дагадахкийта Делан ниIматаш. Ма де боьханиг лаьтта тIехь". 75. Цуьнан къомах курабевллачийн элаша элира царех иман диллина болчу заьIап нахе: "Шуна хаьий и Салихь шен Кхиош-кхобучуьнгара ваийтина вуйла?" Цара элира: "Баккъалла а, тхо и шеца ваийтинчух тешаш ду-кх". 76. Куралла йиначара элира: "Баккъалла а, тхо шу шех тешначунна керсталла деш ду-кх". 77. ТIаккха цу эмкална урс хьаькхира цара‚ шайн Кхиош-кхобучун омрана куралла йира цара‚ элира: "ХIай Салихь! Даийта тхуна айхьа тхуна ваIда йина хилларг, нагахь хьо хиллехь элчанех". 78. Ирча ласторо схьалецира уьш – уьш Iуьйренга бевлира шайн цIеношкахь белла, лаьтта тIе а бегабелла. 79. Царех юьстахвелира иза /Салихь/‚ элира: "ХIай сан къам! Аса шуьга дIакхачийра сан Кхиош-кхобучун элчалалла‚ аса шуна хьехам бира‚ амма шуна хьехамчаш ца беза-кх". 80. /Дагаваийта хьайн къомана/ ЛутI‚ цо ма аьллера шен къоме: "Сел боьханиг леладо, ткъа, аша‚ Iаламел цхьа а шеца шул хьалха ваьлла доцу? 81. Баккъалла а, шу ду божаршна шовкъ луш, зударий буьтий‚ сов тIехдаьлла къам ду-кх шу". 82. Цуьнан къоман жоп ма ца хилира, цара алар бен: "Арабаха уьш шайн юьртара – шаьш цIена бу моьттуш нах бу уьш". 83. Оха кIелхьараваьккхира иза а‚ цуьнан доьзал а‚ цхьа зуда йиссалц – и хила бухайисинчарех /Iазапан чохь/. 84. Царна тIе догIа делхийтира Оха – хьажал‚ муха хилла къинош диначеран тIаьхье!\nДакъа 11 85. Мадьянашка а церан ваша ШуIайб /вахийтира Оха/. Цо элира: "ХIай сан къам! Далла Iибадат де‚ И воцург кхин дела вац шуна. Шуьга еъна шун Кхиош-кхобучуьнгара билгало: дустар а‚ терза озар а нийса хилийта‚ нахана хIуманаш ма эшае‚ ма даржаде лаьтта тIехь вониг, и цIандинчул тIаьхьа. Иза шуна дика ду, шу тешаш хиллехь. 86. Некъаш ма леца /нах/ кхерош‚ Делан некъах воккхуш ша Цунах тешна хилларг‚ чIогIа и ганбан гIерташ. Аша дагадаийта шаьш кIеззиг бен цахилар – Цо /Дала/ дебийра шу. Хьовсал шу! Муха хилла вониг диначеран тIаьхье! 87. Шух цхьа тоба иман диллина хиллехь соьга доссийначуьнга‚ важа тоба иман ца дуьллуш хиллехь – аша собарде Дала вайна юккъехь цхьа хьукма даллалца. – Иза хьукма Ша дика деш верг ву". 88. Цуьнан къомах курабевллачийн элаша элира: "Оха ваккхане а аравоккхур ма ву хьо‚ хIай ШуIайб‚ хьоьца цхьаьна иман диллинарш а тхан юьртара‚ я хьо тхан дине вуьрзур ма ву". Цо элира: "Тхо хиллехь безам боцуш ? 89. Далла тIе харцдерг кхоьллина хир ма дара Оха, нагахь санна тхо шун дине дирзича (хIинца)‚ Дала тхо цунах хьалхадаьхначул тIаьхьа. Тхуна Цунна тIе духадерзар хир ма дац Далла‚ тхан Кхиош-кхобучунна‚ лаахь бен. Массо хIума Iилманца /хаарца/ шорта дина тхан Кхиош-кхобучо. Далла тIетевжина тхо. Тхо Кхиош-кхобушверг! Нийсонца дастахь тхуна а‚ тхан къомана а юкъахь дерг‚ Хьо /гIуллакх/ дика достург ма вуй". 90. Цуьнан къоман цатешаш хиллачийн элаша элира: "Нагахь шу ШуIайбана тIаьхьахIиттахь, баккъалла а, шу тIаккха дIадевлла шуна /хIаллакьхиларца/!" 91. ТIаккха /латта/ ластаро схьалецира уьш – Iуьйренга ма бевлира уьш шайн цIеношкахь белла Iункар а беттабелла. 92. ШуIайб харцвинарш /бисира шаьш/ баьхна а хиллий-техьа /шайн цIеношкахь/ хеташ. ШуIайб харцвинарш хилла-кх шаьш хIаллакьхилларш . 93. И дIавирзира царех‚ элира: "Сан къам! Сан Кхиош-кхобучун элчаналла шуьга дIакхачийна-кх аса‚ шуна хьехам а бина-кх. Аса муха синтем бойур бу сан цатешачу къомана дуьхьа?"\nДакъа 12 94. Оха ца ваийтина юьрта цхьа а пайхамар цуьнан /юьртан/ охIла баланашца а‚ халонашца а схьалоцуш бен‚ уьш хьастлур бацара-те (Далла)? 95. ТIаккха вочунна метта диканиг хийцира Оха уьш сов буьйлуш ‚ цара элира: "Вайн дайх а хьакхаделла халахетарш а, хазахетарш а". ТIаккха Оха цIеххьана схьалецира уьш /Iазапаца/, царна ца хаалуш. 96. Яртийн охIлано иман диллинехьара‚ /Делах/ кхийринехьара – царна стиглара а‚ лаьттара а ниIматаш схьадиллина хир ма дара Оха‚ делахь а харцдина-кх цара /дин/. ТIаккха Оха схьалийцира уьш шаьш лелош хиллачуьнца. 97. Тешна юй-те яртийн охIла Тхан Iазап шайна тIе буьйсанна, шаьш наб еш йолуш‚ ца дарна? 98. Я тешна ю-те яртийн охIла Тхан Iазап шайна тIе ца дарах Iуьйранна, шаьш ловзуш йолуш? 99. Делан мекарлонех (кхерам цахиларх) тешна бу-те уьш? Делан мекарлонех (кхерам цахиларх) тешна хир ма дац ша декъаза къам бен.\nДакъа 13 100. Лаьттан дайл тIаьхьа и шайга кхаьчначарна ца хаьа-те Тхайна лиъча Оха шайна таIзар дийр дуйла, шайн къинош бахьанехь. Церан дегнийн тIе мухIар туху Оха – царна ца хеза. 101. Цу яртийн хабарех дуьйцу Оха хьоьга. Цаьрга баьхкира Тхан элчанаш билгалонашца‚ уьш ца хилира тешар болууш шаьш хьалха харцдинчух. Иштта мухIар туху Дала цатешачеран дегнашна тIе. 102. Царех дукхахболчийн Тхуна ца карийра ваIда кхочушъяр‚ Тхуна ма карийра царех дукхахберш песакъ нах. 103. ТIаккха царел тIаьхьа ФирIавна а‚ цуьнан элашна а тIе Муса вахийтира Оха Тхан аяташца – цаьрца зулам дира цара . Хьажал‚ муха хилла вон хиллачеран тIаьхье! 104. Мусас элира: "ХIай ФирIавн! Баккъалла а, со ву Iаламийн Кхиош-кхобучуьнгара элча. 105. Хьакъ а долуш, со ву Далла тIехь бакъдерг бен ца ала. Со веъна шуьга шун Кхиош-кхобучуьнгара билгалонца‚ соьца бахкийта Исраилан кIентий". 106. Цо элира: "Хьо веъна хиллехь делилаца‚ схьало и, хьо бакълуьйчарех хиллехь". 107. ТIаккха (Мусас) шен Iаса кхоьссира – цунах билггала текхарг хилира. 108. ТIаккха цо шен куьйг схьадаьккхира (кисанара) – и хьоьжучарна шурул кIай хилира.\nДакъа 14 109. ФирIавнан къоман элаша элира: "Баккъалла а, хIара ву говза бозбуанча. 110. Шу шайн лаьттара арадаха лууш ву иза – хIун омра до аша?" 111. Цара элира: "Бухасацаве иза а‚ цуьнан ваша а (цхьа жимма)‚бахийта гIаланашка гуламхой . 112. Хьуна тIе валор ву цара массо говза бозбуанча". 113. ФирIавнан бозбуанчаш баьхкира‚ цара элира: "Баккъалла а, тхуна мах хир буй тхо хиллехь тоьлларш?" 114. Цо (ФирIавнас) элира: "ХIаъ‚ баккъалла а, шу хир ду-кх (суна) гергарчарех". 115. Цара элира: "ХIай Муса! Ахьа кхуссу (хьалха)‚ я тхо хир ду кхуссурш (хьалха)?" 116. Цо элира: "Аша кхосса". Цара кхоьссича, нехан бIаьргашна бозбуанча хилира‚ чIогIа кхерийра цара уьш‚ доккха бозбуанча даийтира цара". 117. Мусага хаийтира Оха хьайн Iаса кхосса‚ аьлла. ТIаккха цо сихха кхаьллина дIаяхийтира цара сурт хIоттийнарг. 118. Гучуделира бакъдерг‚ харц хилира цара деш хилларг. 119. Цигахь эшийра уьш‚ сийсазхилла дIахьаьвзира уьш. 120. Бозбуанчаш суждане охьабахара. 121. Цара элира: "Оха иман дилли массо Iаламан Кхиош-кхобучуьнга‚ 122. Мусан а, ХIаронан а Кхиош-кхобучуьнга". 123. ФирIавнас элира: "Аш иман дилли цуьнга, аса шайна пурба далале хьалха?! Баккъалла а, иза мекарло ю-кх‚ аша шаьш йина гIали чуьра нах арабахархьама‚ тIаьхьа хуур ду шуна. 124. Шун куьйгаш а‚ когаш а хедонза буьтур ма бац аса дуьхь-дуьхьала ‚ тIаккха шу дерриге ирх кхазор ду аса". 125. Цара элира: "Баккъалла а, тхо тхан Кхиош-кхобучуьнга дIахьаьвзар ду. 126. Ахьа тхоьгара бекхам оьцуш ма бац тхо тхан Кхиош-кхобучун аятех тешна аьлла бен, уьш тхоьга деъначул тIаьхьа. Тхан Кхиош-кхобушверг! Тхуна собар лолахь‚ тхо Ахьа далийталахь (хьуна) мукIар хилла".\nДакъа 15 127. ФирIавнан къоман элаша элира: "Муса а‚ цуьнан къам а дуьту ахьа лаьттахь доьхна хIуманаш дан‚ цо хьо а‚ хьан делий а дIатаса ?" Цо элира: "ТIаьхьа вай бойур бу церан кIентий‚ дийна буьтур бу церан зударий‚ баккъалла а, вай царна тIехь ницкъ болуш ду". 128. Мусас шен къоме элира: "Делаца гIо лаха аша‚ собар делаш‚ лаьтта Делан ду – Цо ирсана ло и Шен лех Шена луучунна, тIаьхье (Делах) кхоьручарна ю". 129. Цара элира: "Лазарш (бохамаш) дина тхуна хьалха хьо тхоьга вале а‚ хьо тхоьга веъначул тIаьхьа а". Цо элира: "Шун Кхиош-кхобуш волчо мостагI хIаллакван мега‚ лаьттахь верасаш шу а хуьлуьйтуш – тIаккха Иза хьожур ву аша хIун до".\nДакъа 16 130. ФирIавнан доьзал схьалецира Оха шерашкахь (йокъанца) а‚ стоьмаш эшорца а – цара ойла ян там бара. 131. Шайга диканиг деъча‚ цара олура: "ХIара тхуна ду" ‚ шайх вониг хьакхаделча‚ Муса а‚ цуьнца берш а бахьанехь хуьлуьйтура цара и. Баккъалла а, и вониг уьш шаьш бахьанехь дац ткъа Далла гергахь? Делахь а царах дукхаберш ца хууш бу. 132. Цара (ФарIавнан наха) элира: "Муьлхха а делил ахьа тхуна даладахь а, тхуна шеца бозбуанчалла дархьама‚ тхо хьоьх тешар долуш дац хьуна". 133. Оха царна тIекхиссира хи тIедалар а‚ цIоз а‚ мезий а‚ пхьидаш а‚ цIий а къегина делилаш хилла – тIаккха а куралла йира цара‚ царех хилира къинош дина къам. 134. Шайна тIе Iазап доьжча‚ цара элира: "ХIай Муса! Деха тхуна хьан Кхиош-кхобучуьнга хъоьца Шен ваIда хилларг (Iазап айде, тхо хьох тешча). Нагахь ахьа тхуна тIера хIара Iазап айдахь‚ хьоьх тешанза а Iийр ма дац тхо‚ хьоьца Исраилан кIентий а бохкуьйтур ма бу Оха". 135. Оха шайна тIера Iазап айдича‚ цхьана ханна шаьш цунна тIе кхиа дезаш болчу‚ цара бина хилла болу барт бохийра. 136. ТIаккха Оха цаьргара бекхам ийцира. Оха уьш хIордан буха бахийтира, уьш хиларна Тхан аяташ харцдеш‚ уьш хиларна уьш тергал ца деш. 137. Оха ирсана елира заьIап хиллачу къомана лаьттан малхбалеш а‚ цуьнан малхбузеш а‚ Оха ша беркате дина хилла долу латта /Шам/ а. Исраилан кIенташна тIехь кхочушхилира хьан Кхиош-кхобучун хаза дош, цара собар дарна. Оха дохийна дIадахийтира ФирIавнас а‚ цуьнан къомо а деш хилларг а‚ цара хьалхахIоттийна хилларг а . 138. Оха Исраилан кIенташна хIорд бийкъира. ТIаккха уьш кхечира цхьана къомана тIе‚ шайн жIарашна Iибадат деш долчу‚ цара (Исраилан кIенташа) элира: "ХIай Муса! Тхуна Дела хилийта церан делий санна". Цо (Мусас) элира: "Баккъалла а, ма жаьхIал къам ду-кх шу. 139. Баккъалла а, хIорш шаьш хиллчохь хIаллакьхир бу‚ харц ду цара деш хилларг". 140. Цо (Мусас) элира: "Дела (АллахI) воцург кхин дела лоху, ткъа, аса шуна? Цо шу даз ма дина (ниIматашца) Iаламел. 141. Цо хьалха ма дехира шу ФирIавнан доьзалх‚ шуна боьха Iазап латтош хилла болчу. Цара бойура шун кIентий‚ дийна буьтура шун зударий. Шуна цу чохь шун везза волчу Кхиош-кхобучуьнгара зер ма ду.\nДакъа 17 142. ТIаккха Оха Мусаца ваIда йира ткъе итт буьйсанца‚ уьш кхочуш хилийтира Оха иттанца. Цуьнан Кхиош-кхобучун тоьхна хан кхочушхилира шовзткъа буьйсанца . ТIаккха Мусас элира шен вешига ХIаруне: "Сан метта виса сан къомаца‚ маслаIат (диканиг) де‚ вон лелачеран новкъа ма хIотталахь". 143. Оха билгалъяьккхинчу меттиге веъча‚ шен Кхиош-кхобучо шеца къамел дича‚ Мусас элира: "Сан Кхиош-кхобушверг‚ суна Хьуо гайтахьа – Хьоьга хьожур вара со!". Цо элира: "Со ганне а гур вац хьуна‚ делахь а хьажахьа дIо ломе‚ цуьнан меттиг чIагIлахь – тIаккха тIаьхьа Со гур ву хьуна". Цуьнан Кхиош-кхобург ломана гучуваьлча‚ Цо и аьтта дIабахийтира‚ Муса, эсах а ваьлла, вуьйжира. ТIаккха ша метта веъча‚ цо элира: "Хьо вонах цIанво аса ‚ аса тоба ди Хьоьга‚ со ву-кх тешачарех дуьххьарлераниг". 144. Цо /Дала/ элира: "ХIай Муса! Баккъалла а, Аса хьо хаьржина нахал Сан элчаллица‚ Сан къамелаца ‚ дIалаца Аса хьайга делларг‚ хьо хила шукур дечарех". 145. Оха яздира цунна ардахийн (аьннийн) чохь хIора хIуманах хьехам а‚ хIора хIуманна къастор а /олуш/: "ДIаэца и ницкъаца‚ хьайн къоме а омра де дIалаца алий цуьнан уггар хазаниг. Аса тIаьхьа гойтур ду шуьга песакъ нехан цIа" . 146. ТIаьхьа Аса Сан аятех генабохур бу лаьттахь, бовла хьакъ боцуш, курабевлла хилларш‚ муьлхха а делил гича а – цунах ца теша уьш‚ нийсонан некъ гича а – и некъ бой тIе ца лоцу цара‚ тиларан некъ гича – и некъ бой тIелоцу цара‚ иза цара Тхан аяташ харцдина дела ду‚ уьш царех гIовпал хилла дела ду. 147. Тхан аяташ а‚ эхартаца цхьаьнакхетар а харцдинарш – церан Iамалш хIаллакьхилла. Шаьш еш хиллачу Iамалашца а бен бекхам хир буй царна?!\nДакъа 18 148. Мусан къомо и (Делаца хабар дийца) ваханчул тIаьхьа гIозарех а‚ мухIарех эса дира шен дегI а‚ аз а долуш. Царна ца го техьа‚ цо цаьрца къамел ма ца дой‚ новкъа а ниса ма ца бо цо уьш? Цара и лецира /шайн Дела хилла‚ цунна цара Iибадат деш/, – уьш зуламхой хилира. 149. ТIаккха уьш дохкобевлла‚ хIун дийр ду ца хууш болуш‚ царна гича шаьш тиладелла хилар‚ цара элира: "Вай Кхиош-кхобучо вайх къинхетам ца бахь‚ Цо вайна геч ца дахь – вай эшна хиллачарех хир ду-кх". 150. Муса шен къомана тIе вухавирзича‚ ша оьгIазвахана‚ чIогIа пошме хилла‚ элира: "Ма вон хIума ду-кх аша суна кхоьллинарг соьл тIаьхьа /со воцуш/. Сихлой ‚ ткъа, шайн Кхиош-кхобучун гIуллакхехь?" Шегара аннаш охьакхиссира цо‚ шен вешин корта(-н месаш) шена тIе озийра цо. Элира /ХIаруна/: "ХIай сан ненан кIант! Цу къомо со заьIап ма ви‚ со вен герга ма хилла уьш‚ мостагIий баккхий ма бебелахь суна‚ зуламе къомаца ма хилийталахь со". 151. Элира /Мусас/: "Со Кхиош-кхобушверг! Гечделахь суна а‚ сан вешина а‚ Хьан къинхетамна чудохкалахь тхо. Хьо ву-кх уггар къинхетаме верг".\nДакъа 19 152. Баккъалла а, эса лаьцнарш /шайн дела вина/ – шайн Кхиош-кхобучуьнгара оьгIазло кхуьур ма ю царех‚ сийсазалла а /ю царна/ дуьненан дахарехь. Иштта бекхам бо Оха харцдерг кхуллучарна. 153. Вониг /къинош/ динарш‚ тIаккха цул тIаьхьа тоба дина иман диллинарш, – баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург цул тIаьхьа гечдеш верг ма ву‚ къинхетам беш верг ма ву. 154. Муса оьгIазаллих ваставелча, аннаш схьаийцира цо‚ церан йозанийн чохь бара нийса некъ а‚ къинхетам а шен Кхиош-кхобучух кхоьруш болчарна. 155. Мусас шен къомах кхузткъе итт стаг хаьржира Тхьоца цхьаьнакхетарна . ТIаккха чIогIачу латта ласторо уьш схьалецча‚ цо элира: "Со Кхиошкхобушверг‚ Хьайна лиъна хиллехьара Ахьа хьалха хIаллакбина хир бара уьш а‚ со а. Тхо хIаллакдо Ахьа тхан юккъера Iовдалша лелийначуьнца? Иза хьан питана ма дуй‚ Ахьа шеца Хьайна луург тилош‚ Хьайна луург нисвеш долу. Хьо ву-кх тхан доладийриг /вали/‚ гечдехьа тхуна‚ къинхетам бехьа тхоьх‚ Хьо ву-кх уггар дика гечдийриг. 156. Яздехьа тхуна хIокху дуьненахь диканиг‚ эхартахь а /диканиг/‚ баккъалла а, тхо нисделла-кх Хьоьга". Цо /Дала/ элира: "Сан Iазап Аса кхиор ду Суна луучух‚ Сан къинхетамо массо хIума шена чулаьцна – тIаьхьа Аса дIаязбийр бу и /къинхетам/ шаьш /къинах/ кхоьруш болчарна‚ закат луш болчарна‚ шаьш Тхан аятех тешаш болчарна. 157. Ишттанаш бу уьш шаьш тIаьхьахIуттуш элчанна-пайхамарна йоза-дешар ца хууш волчу ‚ шех лаьцна яздина шайна карош шайн гергахь Товрата чохь‚ Инжила чохь‚ ша царна "Диканиг де!" олуш волу‚ вочух уьш бухатухуш волу‚ цIена дерг царна хьанал деш волу‚ боьханиг шайна хьарам деш волу‚ царна тIера дезза хIуманаш а‚ буржолаш а ша дIадохуш волу. Цунах тешнарш‚ и леринарш‚ цунна гIо динарш‚ цуьнца доссийна долчу нуьрана /КъурIанна/ тIаьхьахIиттинарш – уьш бу баккхийбуьйр берш.\nДакъа 20 158. Ахьа ала: "ХIай нах! Баккъалла а, со Делан элча ву шуьга массаьрга‚ ишттаниг ву И /Дела/ стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла Шен долуш‚ Иза воцург кхин дела вац‚ денбо Цо‚ буьйла а болуьйту. Теша шу Делах а‚ Цуьнан элча-пайхамарах а‚ йоза-дешар ца хууш волчу‚ ша тешаш волчу Делах а‚ цуьнан дешнех а. ТIаьхьахIитта цунна – шу нийсачу новкъа довла там бара". 159. Мусан къомах а ду цхьа уммат‚ ша бакъдолчунна тIе нисделла долу‚ ша цуьнца нийсо еш долу. 160. Оха уьш /Исраилан кIентий/ бийкъира шийтта некъене. Мусага хаийтира Оха иза шен къомана хи доьхуш волчу хенахь "хьан Iаса тоха тIулгах"‚ аьлла. ТIаккха шийтта хьоста дедира цунах. ХIора некъана /тобанна/ шайн молу меттиг хиира‚ Оха царна IиндагI /салкха/ дира мархаца‚ доссийра царна Манна а‚ Салва а – даа Оха шайна деллачу рицкъанх цIенаниг. Тхуна зулам ца дина цара – уьш хилла-кх шаьш шайна зулам деш. 161. Дагадаийта цаьрга аьлла хилар: "ХIокху юьртахь даха совца‚ даа цу чуьра шайна луъучохь‚ аша ала: "Дайде !"‚ неIарехула чоьхьадовла сужд деш‚ Оха гечдийр ду шуна шун гIалаташ. ТIаьхьа Оха алсамбохур бу дика берш". 162. Царех зулам диначара хийцира дош шайга аьлла доцучуьнца. ТIаккха Оха царна тIе стиглара Iазап доссийра, уьш зулам деш хиларна.\nДакъа 21 163. Хаттал цаьрга хIордан уллохь хиллачу юьртах лаций: уьш дозанах бевлира шоьтан дийнахь‚ царна чIерий догIура гучудовлий церан шоьтан дийнахь‚ церан шоьтан де доцуш царна ца догIура уьш /чIерий/ – иштта балане лецира Оха уьш, шаьш песакъ хиларна. 164. Царех цхьана тобано аьллера: "Аша хIунда хьехамбо /къомана/ нахана‚ шаьш Дала хIаллакбийр болчу‚ я Цо шайна чIогIачу Iазапца Iазап дийриг долчу?" Цара элира: "Шун Кхиош-кхобучуьнга бехказадовлархьама‚ уьш хилархьама /Делах/ кхоьруш". 165. Цара шайга хьехийнарг дицдича‚ Оха кIелхьарабехира шаьш /нах/ вочух духатухуш берш‚ зулам динарш Оха схьалецира ирчачу Iазапца уьш /Исраилан кIентий – жуьгтий/ песакъ хиларна. 166. Цара тергал ца дича Оха шаьш шайх духатоьхнарг‚ Оха элира цаьрга: "Хила шух сийсаза маймалш". 167. Хьан Кхиош-кхобучо дIахаийтира ша царна (жуьгташна) тIе хьежжоне а хьежор бу Къематде кхаччалц царна луьра Iазап деш берш‚ баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург сиханиг ву таIзар дарца‚ Иза – гечдийриг а‚ къинхетам бийриг а ву. 168. Оха бийкъира уьш (жуьгтий) лаьттахь тобанашка – царех диканаш а бу‚ царех уьш боцурш а бу. Оха уьш теллира хазачуьнца а‚ вочуьнца а, уьш бухабоьрзур бацара-те (Далла тIе)‚ бохуш. 169. Царел тIаьхьа кхин тIаьхье хилира‚ жайна ирсана кхечира цаьрга‚ хIокху дуьненан бахам оьцура цара‚ олура: "Вайна-м гечдийр дай". Цуьнга терра кхин бахам шайга беъча – иза а оьцур бара цара. Ткъа жайнан чIагIо ца хиллера царна тIехь‚ цара Далла тIехь бакъдерг бен эр дац аьлла‚ цу чохь дерг цара Iамийна ма дара? Эхартан цIа тоьлуш ма ду шаьш /Делах/ кхоьруш болчарна‚ аша ойла ца йо-техьа? 170. Шаьш жайна схьалаьцнарш‚ ламаз хIоттийнарш, – баккъалла а, Оха эша ма ца бо дикачеран миэл. 171. Царна тIехь лам айбира Оха‚ ша тIейожа йоллу лаба санна лаьтташ‚ царна моьттура и шайна тIеюжуш ю. /Оха элира/: "ДIалаца Оха шайна делларг ницкъаца‚ хьехаде цу чохь дерг‚ шу хила мегара /Делах/ кхоьруш !"\nДакъа 22 172. Хьахаде хьан Кхиош-кхобучо Адаман кIентийх – церан баккъех церан зуьрет схьадаккхар‚ тIаккха шайна тIехь уьш тешаш хIоттор: "Со вац, ткъа, шун Кхиош-кхобург"‚ аьлла. Цара ма элира: "ХIаъ! Оха тешалла дина". /Иза ду/ аша Къематдийнахь эриг хиларна: "Баккъалла а, тхо цунах гIовпал ма хили". 173. Я аша эриг хиларна: "Тхан дайша ширк /керсталла/ дира хьалха‚ тхох хилира царел тIаьхьа зуьрет‚ Ахьа хIаллакдийр ду тхо харцболчара динарг бахьанехь?" 174. Иштта къастадо Оха аяташ – уьш бухабоьрзур бацара-те /къинош дарах/. 175. Дийцал царна Оха шена Тхан аяташ делла, тIаккха уьш дIатесначун хабар‚ тIаккха шайтIано шена тIаьхьавазийра и‚ тилабеллачарех хилира иза. 176. Тхуна лиънехьара Оха цаьрца айвира вара иза ‚ делахь а дуьненан тIе тевжира иза‚ шен дезаршна тIаьхьавезира. Цуьнан масал жIаьлин масалх тера ду: хьо шена тIаьхьа ваьлча мотт аракхуссу цо‚ я ахьа ша дитича а мотт аракхуссу цо. И ду тхан аяташ харцдинчу къоман масал. Дийца дийцарш‚ ойла ян там бара цара. 177. Тхан аяташ харцдина къам вон хилла масалца – шайна зулам деш хилла уьш. 178. Ша Дала нисвеш верг нислур ву‚ Цо тилавала вуьтуш верг, – уьш бу эшнарш. 179. Оха кхоьллина жоьжахатина дуккха жинеш а‚ адамаш а. Церан дегнаш ду – цаьрца ца кхета уьш‚ бIаьргаш бу – цаьрца ца го царна‚ лергаш ду – цаьрца ца хеза царна‚ уьш бежанех тера бу. ХIаъ! Царел а тилла бу! Уьш бу-кха гIовпал хилларш. 180. Делан ю хаза цIераш – кхайкха аша Цуьнга цаьрца. Бита Цуьнан цIераш харцъеш берш. ТIаьхьа шаьш динчуьнца бекхам хир бу царна. 181. Оха кхоьллинчарех ду уммат‚ ша бакъдолчунна тIе (нах) нисбеш долу‚ ша цуьнца нийсо еш долу /цIена бусулба уммат ду иза/.\nДакъа 23 182. Тхан аяташ харцдинарш – тIаьхьа жим-жимма таIош, охьатаIор бу Оха уьш, шайна а ца хууш. 183. ТIаьхьатотту Аса уьш – Сан /керстанийн/ мекарлонна /дуьхьало/ чIогIа ю. 184. Ойла ца йо-техьа цара? Жинех ма вац церан накъост /Мухьаммад пайхамар; ца тешачара олуш хилла жинех ву иза/. Иза билггала кхерамча ву. 185. Уьш ца хьожу стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалле‚ Дала кхоьллинчу хIуманашка‚ шайн ажал /Iожалла/ гергакхаьчна хила магаре? Цул тIаьхьа муьлхачу хьадисах уьш тешар бу. 186. Дала тилавала вуьтуш волчунна – и нисван цхьа а вац. Цо буьту уьш шайн тиларчохь дIай-схьай уьдуш. 187. Хьоьга хоьтту цара сахьтах /Къематдийнах/ лаьцна – цуьнан хIоттар маца хир ду боху. Ахьа ала: "Цуьнан Iилма сан Кхиош-кхобучун гергахь ду. Шен хеннахь и билгалдоккхур ду веккъа Цо‚ дазделла и стигланашкахь а‚ лаьттахь а. ЦIеххьана бен догIур дац иза шуна". Хьоьга хоьтту цара – хьо иза дика хууш верг волуш санна. Ахьа ала: "Цуьнан Iилма Делехь ду". Делахь а‚ дуккха нахана ца хаьа. 188. Ахьа ала: "Аса дола ца до сан дегIах пайданца а‚ я зенаца а Далла лиънарг бен. Со хиллехьара хууш къайлах дерг‚ аса совдаьхна хир дара диканаш‚ халоно схьалаьцна хир ма вацара со. Со веккъа кхерамча а‚ хаамча а ву тешаш долчу къомана".\nДакъа 24 189. И ву шу кхоьллинарг цхьана синах‚ цунна зуда а кхоьллина, и цуьнца вахийта. И цунна улло вахча – байа болчу мохьца язло и ‚ и дIакхоьхьу цо. ТIаккха иза язъелча цара шиммо /майрачо а‚ зудчо а/ шайн Кхиош-кхобучу Деле доьху: "Ахьа тхуна дика доьзалхо лахь, тхо баркалла бохучарех хир дара-кх". 190. ТIаккха цо шаьшшиннена дика доьзалхо велча‚ Цо шайна деллачуьнгахь Цунна накъост хилийтина цу шиммо. Генаволу Дела цара накъост лацарх. 191. Цара хуьлуьйту, ткъа, Цунна накъост ша хIумма ца кхуллург‚ шаьш кхечо /Дала/ кхуллуш берш? 192. Царна гIодан ца могу царна‚ шаьш шайна а гIо ца до цара. 193. Аша уьш нийсачу новкъа кхайкхахь‚ шуна тIаьхьа а ца хIуьтту уьш. Цхьатерра ду шуна: аша уьш кхайкхахь а‚ я шу севцна Iахь а. 194. Аша, Дела а витина, шайга кхойкхуш берш – шух терра леш бу‚ кхайкха цаьрга‚ шуна жоп лойла цара‚ шу бакълуьйш хиллехь. 195. Ткъа церан когаш бу шашах дIа-схьа лелаш‚ я церан куьйгаш ду цара шаьш детташ‚ я церан бIаьргаш бу шашах царна гуш‚ я церан лергаш ду шашах царна хозуьйтуш? Ахьа ала: "Кхайкха шайн накъосташка ‚ мекарло е суна‚ тIаьхьа ма татта со . 196. Баккъалла а, сан доттагIа – Дела ву‚ Ша жайна доссийна волу‚ И ву дикачарех Iуналла деш верг" . 197. Аша, И /Дела/ а витина, шайга кхойкхуш берш, – шуна гIодан луш бац уьш‚ шайна гIо дийр долуш а бац. 198. Аша шаьш нийсачу новкъа кхайкхича – ца хеза царна. Хьуна го уьш хьайга хьоьжуш, – царна ца го. 199. КъинтIера вала‚ диканиг хьеха‚ дукха тергал ма бе жехIал нах . 200. ШайтIанера талхор хьо талхо гIертахь, – Делаца ларвалар деха. Баккъалла а, Иза хезаш верг а‚ хууш верг а ву. 201. Баккъалла а, /Делах/ кхоьруш берш шаьш шайтIанан балано схьалаьцча, /Дела/ хьехаво /зикр до/ цара‚ уьш гуш хуьлу /нийса некъ/. 202. Амма церан вежарий (къинош деш берш) – царна-м тиларчохь гIо до хьуна цара /шайтIано а, цуьнан накъосташа а/‚ тIаккха а ледарло ца йолуьйту цара (уьш тилош къахьегарехь). 203. Ахьа шайга аят ца деъча‚ олура: "Айхьа хаьржина хиллехьара ахьа /аят/". Ахьа ала: "Сайга сан Кхиош-кхобучуьнгара догIучу вехьена бен со тIаьхьахIуттуш вац. ХIара /КъурIан/ – шун Кхиош-кхобучуьнгара билгалонаш ю‚ нийса некъ а‚ къинхетам а бу, ша тешаш долчу къомана". 204. КъурIан доьшуш долуш – ладогIа цуьнга‚ гIовгIа ма е‚ шух къинхетам бан тарло. 205. Хьехаве хьан Кхиош-кхобург хьайгахь: муьтIахь а хилла‚ кхоьруш а хилла‚ чIогIа доцчу озаца‚ Iуьйранна а‚ суьйранна а. Хьо ма хилалахь и тергам ца бечарех . 206. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучун гергахь дерш Цунна Iибадат дарна куралла еш дац‚ массо вочух И цIанвеш ду, Цунна сужд деш ду.\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Оганаш&oldid=84774»\tКатегореш: КъуръанЖайнашМассо динИсламБусалба динах лаьцна\tНавигация\nЗорба туху варси\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 21:36, 17 апрель 2013.