Мудир ШоIипан дIакхалхарх лаьцнарг - 11 Февраля 2016 - NAHI\nГлавная » 2016 » Февраль » 11 » Мудир ШоIипан дIакхалхарх лаьцнарг\nНаиб ШоIип дIакхалхарх лаьцна дуккха а дийцарш ду нохчийн а, оьрсийн а, кхин долчу къаьмнин историн а, исбаьхьаллин а литературехь а. Иза кхеташ ду, хIунда аьлча, ШоIип йоккха меттиг дIалаьцна ву, Къилбаседа Кавказехь «Имамат» аьлла, исторехь цIе дIаяхана йолу пачхьалкх дIахIоттош.\nГIараваьлла тIеман баьчча а, пачхьалкхан гIуллакххо а хилла ШоIип. Имам Шемална тешаме наиб хилла иза. Цуьнан заманхоша дечу тоьшаллашца, ша дийна висинехь, мел йоккха киртиг тIехIоттарх, цу тешамах вухур волуш ца хилла ШоIип. И лакхахь дийцина долу хьуьнарш ШоIипан хилар, мостагIаша а тIечIагIдеш хилла. ДIакхалхале хьалха, имам Шемала, Нохчийчоьнан мудир хIоттийна а хилла ШоIип: кхечу дешнашца аьлча, Нохчийчохь болчу наибийн коьрте хIоттийна хилла иза.\nНаиб ШоIипан тIеман, пачхьалкхан дахарах лаьцна дийцина оьрсийн инарлаша а, нохчийн а, дагестанан а, оьрсийн а, европин историкаша а, иштта Европера дипломаташа а [1–5]. Царна юкъахь, шайна тIе тидам бохуьйтуш бу: Хожаев Далханан «Шоаип-мулла Центороевский» (книжкин тIехь: Чеченцы в Русско-Кавказской войне), Дадаев Юсупан «Шуаиб-мулла Центороевский – сподвижник Шамиля» цIераш йолу белхаш.\nДIадолош ма-аллара, дукха дийцарш ду наиб ШоIип дIакхалхарх лаьцна, цунна гонаха а. Амма, доккхах долчу декъана, къаьстийна иза билгалдаккха луур ду, бакъдолчунна генахь долу дийцарш ду уьш. Цу тайпа наиб ШоIипах харц дийцар яздинчех ю, Дагестанера яздархо Мариам Ибрагимова . Цу авторо яздинарг, харцхилла ца Iаьш, наиб ШоIип сийсазвеш харцо а ю! Цу тайпа дийцарш церан яздан аьтто хиларан бахьанех хета, ма-дарра долу бакъдерг цIонтароша, вовшашна юккъехь дийца а дийцина, амма зорбане ца доккхуш дитина хилар. Иза кхеташ а ду, хIунда аьлча, цIонтарошна, чIогIа лазаме хилам хилла иза, хIинца а, оццул хан яьллашшехь, цу хиламо дегнашна йина чевнаш юьззина йирзина олийла а дац. И чевнаш юх-юха а меттах йохуш ду кху тIаьххьарчу заманчохь ШоIипан дIакхалхарх лаьцна долу харц дийцарш карладахар. Цу дийцарин бух бу, шен заманчохь оьрсийн тIеман куьйгалхоша пропагандин Iалашонца яздинарш. (Донесение Кастильона МИД Франции Гизо от 18 мая 1844 г. Фонд департамента Генерального штаба. Д. № 113. 12.)1 Амма цхаболчу наха и дийцарш, шеко хила йиш йоцуш бакъдерг санна, массо а агIор даржош ду.\nТхан кхузахь еккъа цхьа Iалашо ю: дайшкара дуьйна схадеана долу, цIонтаройн къанойн, ШоIипан дIакхалхарх лаьцна долу дийцарш халкъана довзийтар. Бусулбан Iилма хууш, хьекъале, майра, каде, хьуьнар долуш, озабезамаш беш воцуш, ша низаме, цу низамна кхинберш тIетеIош, амма буьрса а, сиха а амалш йолуш хилла бохуш, вуьйцура ШоIип цIонтаройн къаноша.\nШоIип, ЦIоьнтарарчу КIорни-некъен, Мохмадан кIант ву. ЦIонтарой, доккхачу кхаа гаре бекъалуш бу: иэжа-эвлахой, Iаьлбиг-эвлахой, теза-кхаллой.\nКIорни-некъе, иэжи-эвлахойн гар ду. КIорнин кIант Суьнтар, цуьнан кIант Бурнакъ, Бурнакъан кIант Чаьлбиг. Цу Чаьлбиган кIентий хилла: Бахьад, ГIазбиг, Муртаз, Хьаса, Iама. ГIазбиган ши кIант хилла: Дада а, Мохьмад. Цу ГIазбиган Мохьмадан, кIант ву ШоIип. Ткъа и Мохьмад дешна стаг а, молла а, хьаьжа а хилла. Хьаьж диначул тIаьхьа, Мохьмад-Хьаьжа аьлла, цIе дIаяхана цуьнан.\nДешна нах, нохчаша, шайн ярташка молла кхойкхуш хилла цу хенахь. Иштта, Билт-эвла молла кхайкхина, дIавигна Мохьмад-Хьажа а. Билт-эвлах, хIинца, Тухчар олу. Иза, Дагестанан, Новолакски районна чуйогIуш ю. Хууш ма-хиллара, иза, нохчийн (аьккхийн) юрт ю. Нохчийн халкъ Сибрех дигале хьалха, Дагестанан, Ауховски района чуйогIуш хилла иза. Нохчийн халкъ Сибарехара цIа дирзича, Дагестанера арабаьхначу нохчашна, шайн ярташкахь баха пурба ца делла Советан Iедало, яртийн цIераш хIинца а, юхаметтахIиттийна а яц.\nЦу Билт-эвлахь, 1804-чу шарахь, дуьнентIе ваьлла ШоIип бохуш дуьйцу историн хьостанаша. Билт-эвлахь, уьш мел Iийна ца хаьа. Амма, Гихтахь а молла хилла Мохьмад-Хьаьжа бохуш, дийцира цIонтаройн къаноша, КIорни-некъех волчу БатIалан, Абумуслиман Сайд-Мохьмада (1919–2008) а (Iаш, Соьлжа-гIалахь вара иза), Бахьин Якъубан Iалавдис (1932–1996) а (Iаш, Соьлжа-гIалахь вара иза), шайна иза, шайл баккхийчара дуьйцуш хезна бохуш.\nТкъа Гихта, нохчийн уггаре а, яккхийчу а яртех цу хенахь а хилла, хIинца а ю. Гихтахь уьш баьхна хиларо аьтто бина аьлла хета, тIаьхьо Наиб ШоIипан, Нохчийчохь шуьйрра уьйраш дIатаса.\nШемал, Нохчийчоьнан имам хьалхатеттинчех а ву ШоIип. Хууш ма-хиллара, Шемил, Нохчийчоьнан имам, 1840 бIаьстненан юьххьехь, Хьалха-МартантIехь хиллачу нохчийн къоман векалийн гуламо дIакхайкхийна ву. И гулам кечбеш а, дIахьош а, жигара дакъалаьцначарех а ву ШоIип.\nШа имам дIа ма-хIоьтти, Нохчийчоь, 4 вилайате екъна имам Шемалас. Нохч-Махкан вилайатан коьрте, ШоIип хIоттийна цо. Оьрсаша, «наибство Мичиковское», я «Ичкерийское» олуш хилла цунах.\nЯьсса (Аксай) а, Хули (Хулхулау) а, Мичикх (Мичик) а олу хиш хилла цуьнан дозанаш, ткъа наиб ШоIипан тIеман куьйгалли кIелахь хилла, Аьккхийн вилайет (наибство Ауховское) а, оьрсаша, «Наибство Большая Чечня» олуш болу мохк а. Цуьнан дозанаш хилла, Органний, Хулиний юкъахь болу мохк. Цу хьокъехь дуьззина яздина Ю. Дадаевс а, Д. Хожаевс а [1, 5].\nАла деза, Хожаев Далхана шуьйро яздина ШоIип дIакхалхаран хьокъехь а, бахьанех а лаьцна, цо яздинарш, доккхаха долчу декъана цIонтарошкара схьаэцначу информацина буха тIехь а ду. Амма цхьадерг, хийрачу нахера а ду. Цундела, баккъала хилла долчуьнца, цхьаьнадогIуш дац.\nШоIип веран бахьанаш ишта дийцира, ЦIоьнтарара къаночо, КIорни-некъех волчу Бахьин Чомакхан Салмана а (1914–1992) (Iаш ЦIонтрахь вара иза). Теркал дехьахь луьра тIом хилла, адам а дукха хIаллак хуьлуш хилла, амма ШоIип юха волуш ца хилла, юх-юха оьрсашна тIелетарш деш. ТIаккха, цуьнца девне ваьлла цуьнан девешин, Дадин кIант Оьлжа, «…хIара нах хIаллак ма байта, IадъIе, юхавала» аьлла. ТIаккха ШоIипас иза, циггахь тур тоьхна вийна. Юха хIорш цIа бирзинчул тIаьхьа, шен шичин тезет схьаоьцуш, тезетан да а хилла иза бохуш, дийцира цхьаболчу къаноша.\nТкъа хьовсур вай, оьрсаша хIун яздо цу хиламан хьокъехь: «Стохка март баттахь 1843-чу шарахь, Шуип-моллин тIеман бIоно Моздокна тIелетарш деш, полковник Циклауровн аьтто хилира, мостагIочунна баккхий ницкъаш тIеберзаро, цу тIамехь нохчий эшийра, амма ШоIип-молла юхаволуш ца хиллера, нуьцкъашха тIамна тIеберзош хилла тIемлой, цул сов, Нохч-махкара ЦIоьнтара юьртара лоруш волу стаг, тур а тIоьхна вийна цо».\nГуш ду, къаноша дийцинарг а, оьрсаша цу хиламах яздинарг а, цхьаьна догIуш хилар: тIом Теркал дехьахь (Моздокехь) а, луьра а хилла.\nТкъа вуьшта, билгалдаккха лаьа кхузахь, дIабоьдуш тIом болуш, тIеман баьччица девне ваьллачунна муьлхха а заманахь, луьра таIзар деш хилла. Изза низам, Имаматехь а хилла. Схьахетарехь, Оьлжин гонах болчара аьлла хир ду Оьлжега, иза ШоIипан шича волу дела, цо цундела, цунна хIумма а дийр дац моьттуш, и «шайн стаг сацаве, ма дайьийта ала хIара адам, юхавала ала цуьнга» аьлла. Ткъа ШоIип, лакхахь ма-аллара, цхьана тайпане озабезамаш беш ца хилла; низам, уггаре хьалха а, чIогIа а шен нахаца чекхдоккхуш хилла.\nВай тидаме эца деза, имамат пачхьалкх дIахIоьттина дукха хан ца хилла, цуьнца тIом беш ерг, цу заманахь уггар йоккха а, ницкъ болуш а пачхьалкх хилла. Оцу шен ницкъаца тоьлла долу дакъа Къилбаседан Кавказе теттина хилла Россис. И тайпа мостагIа юхатоха, дерриг дахар Нохчийчохь, тIеман низаме дерзийна хилла. И низам лардар, чекхдаккхар наибашна тIедиллина хилла, цара шаьш и чекхдоккхур ду аьлла йина чIагIонаш а хилла. Амма адамашна, къаьсттина нохчашна, даиманна а шайн лаамехь баьхна болчу, цхьана а тайпа олалла шайна хууш йолчу исторехь хилла доцчу, атта ца хилла цу луьрачу пачхьалкхан низамах бола.\nКхин цхьаъ билгалдаккха деза кхузахь, нохчаша, луларчу Дагестанера къаьмнашка хьаьжна дуьстича, бусалба дин тIаьхьо тIеэцна хилла. Цу бахьанина, бусалба динан низамо, кIоргге орамаш тесна ца хилла нохчашна юккъахь. (Докладная записка о зачинщиках убиения Шуаип-Муллы «25» Мая 1844. с. Червленная, № 868 Командующему Войсками на Кавказской Линии и Черномории Господину Генерал Лейтенанту и Кавалеру Гурко. 8) 2\nЦIонтаройн къаночо КIорни-некъен Таьмбин Джабрин Ахьъяде (1913–2000) (Iаш цу заманахь, Гуьмсан кIоштан Комсомольскехь вара иза), хаттар дича: «ХIун бахьана дара, ШоIип веран?» аьлла, цо элира: «Уггар коьрта бахьанех бахьана дара, цу заманахь болчу вайнахана, шайн Iадаташ Iад а дитина, дуьззина шариIат тIеэца цалаар. ХIинца а хийцаделла хIумма а дац цу тIехь», аьлла, тIетуьйхира цо. Лакхахь йийцина, тIом беш йолчу, хIинцца бен дIахIоьттина йоцчу пачхьалкхан низамца доьзна долу кхачамбацарш, къаьсттина хаалуш хилла цIонтарошна, хIунда аьлча, ЦIоьнтара, вилайетан коьрта шахьар хилла, наиб ШоIип кхузахь Iаш волу дела. Цундела, пачхьалкхан низаман чIагIалла, кхузахь болчарна, кхечу вилайетехь йолчу ярташначул сов хаалуш хилла.\nЛакхахь вай дийцинчу бахьанашна тIетоха деза, ШоIипан амалан сиха хилар. Оцу дерригено кхуллуш хилла ШоIипанний, юьртахошний юккъехь цакхетарш, резадацарш. Ткъа юьртарчу наха и тайпа меттигаш хилча, ШоIипан нахе бехк боккхуш хилла, шайн стаг сацаве олий.\nЧомакхан Салмана дийцира, цхьана дийнахь ЦIоьнтаран маьждиге нах гулбина, царна дов деш хилла ШоIип. Ма-дарра, муьлхачу гIуллакхна тIехула хилла ала хаац, амма пачхьалкхан низамаш кхочушдаран хьокъехь хилла и довдар. ТIаккха цIонтароша аьлла, ШоIипан маьхче, Чомакхан Салманан дайх волчу, Бахьадан Элдарханан кIанте Iалхане: «IадъIе ала цу шайн стаге, кху нахана веза ца веш». ТIаккха Iалхан вистхилла ШоIипе, кху нахан дов ма де аьлла. Амма ШоIип, лакхахь ма-аллара, сиха стаг хилла, цуьнга лан ца делла шега Iалхана бехкбаккхар, иза, тур а даьккхина, Iалханна тIехьаьдда, тIаккха, шен тур баттара а даьккхина, Iалхан хьаьдда цунна дуьхьал. Нах юкъагIоьртина: цхьаболчара Iалхан сацийна, вукхара ШоIип схьалаьцна. Царах цхьамма, иза Iалханан ненан вашас, Окин Итара [8, 506 агIон тIе, № 12], ШоIип тIехьашха схьа а лаьцна, цуьнга, тур ца лестадайта мара а воьллина, маьждиган гу тIера чуластийна. ШоIипа ша чу воьдуш хьаластийначу туьро Итаран чои тIера кийсак яьккхина хилла, боху. Мухха делахь а, кхин тIаьхьало йоцуш дIадирзина и дар-дацар.\nАмма, юьртахойн резабацарш кхин а хуьлуш хилла, ткъа цара, цуьнан верасашка олуш хилла, шайн стаг сацаве. ТIаьххьара собар кхачийнарг, ШоIип веран барт кхоллабалийтинарг хилла, цо, шен дешича волчу Хомутайн йоI, шена уллерчу стаге маре яла хьовзор.\nЗуда ялоран-яхаран хьокъехь, Имаматан низамах яздина ду, лакхахь балийначу авторша Ю. Дадаевс, Д. Хожаевс [1, 5]. Зуда ялоза висинчуьнга, зуда ялаяйтар, маре яхаза ерг, маре яхийтар тIелаьцна низам хилла, и кхочушдар наибашна тIедиллина а хилла.\nЦIонтаройн къаночо, КIорни-некъен Чаьлбиган Хьасайн тIаьхьенах волчу, ГIойтуркъин Шайх-Ахмада а (2010) (Iаш ЦIонтрахь вара иза), кхи болчу къаноша а дийцира: наиб ШоIипан уллехь хилла МIаьжиг цIе йолуш стаг [8, 502–503 агIон тIе, № 118]. ШоIипна, чIогIа муьтIахь а хилла иза. ШоIипна, МIаьжиг, Хомутайн (Чаьлбиган Iамин кIант) йоI езаш вуй хиина, боху.\nТкъа Хомутайн йоI, ЦIоьнтарахь уггар хазачех хилла, цу тIе, кура а хилла боху. ШоIипа, Хомутайга, йоI цу МIаьжиге дIаяхийта аьлла. Хомутайс жоп делла, ша дуьхьал вац, нагахь йоI реза елахь. Амма йоIа, ша реза яц, цу стаге яха, аьлла. ТIаккха ШоIипа, и йоI резаярхьама, зинданна чу йоллийтина.\nЗиндан, хIинца набахте олу цунах – цу заманахь ор хилла. И ор, Кхеташонан коьртехь хилла боху.\nАмма ша ор чу йоьлча а, йоI, юха ца яьлла. Хомутайн хIусамнанас а, бехкбаьккхина хилла боху шен цIийн дега, и йоI хьийза хIунда йойту ахь аьлла.\nЙоI ор чу йоьллича, ШоIип вен, барт кхоллабелла цуьнан верасийн. ШоIип вен сацамбеш, цунна бехке диллинарг хилла, цкъаделахь – йоI ор чу йолларо тайпанна тIе эхь даийтина бохург а; шозлагIа делахь – цо, хьалха, Теркал дехьахь тIом беш вийна волу шен шича а; кхозлагIа делахь: юьртахоша кхарна, и шайн стаг сацаве бохуш, дохкуш долу бехкаш а. ШоIип вуьйш дакъалаьцнарш бу: Элтай (Чаьлбиган Iамин кIант, ШоIипан а, и вуьйш дакъальцначеран а дешича хилла иза), Хомутай (йоьIан да), Соьлжа (Чаьлбиган ГIазбиган Дадин кIант – ШоIипан девешин кIант, цо Теркал дехьахь вийначуьнан ваша), Мишта (Чаьлбиган Бахьадан Татархин кIант, царех уггар жимахверг).\nЦхаболчара дуьйцу и Мишта юккъе озийна хилла, Бахьадан тIаьхье, ШоIип веран декъахь хилийтархьама бохуш: ШоIипан чIир лаха верасаш ца хилийта.\nШоIип, ша юьрта юхавирзича, Лаха-юккъехь ваха вахьахиина хилла. ХIинца, Эциг-некъе юккъехь, МагамалиевгIар Iаш болу меттиг, цуьнан дакъа хилла бохуш дуьйцу. Цунна, гена воцуш Iаш хилла Элтай (хIинца КIорни-некъен Дадашев Тажа Iаш волчохь), ткъа Хомутай а, Соьлжа а, Мишта а, Лакха-юккъехь Iаш хилла.\n1844-чу шеран март баттахь, Iуьйра-ламазан, хан хилла боху иза. ШоIип, ламазан гIуллакхна араваьлла хилла боху, белшаш тIетесна кетар а йолуш. Юха чувогIуш, кхара, тIекхайкхина боху иза, шайн цхьа гIуллакх ду аьлла. ТIевеъча, шаьлтанаш етта йолийна цара цунна. ШоIипан карахь гIуммагI бен хилла яц, цу гIуммагIца, дуьхьало еш а хилла цо. Цу хенахь тIекхаьчна, цуьнан гIаролан куьйгалхо Хьамза (Оки-некъе). Цо, етташ йолчу шаьлтанашна кIелхьара ваккха, чуийзош хилла ШоIип, амма, ша кхерамазалла ларош хиларе терра, шен герзаца, новкъарло ца йина цо – ШоIип дIакхелхина.\nШариIато ма-бохху хилча, Хьамза, ШоIипна тIехIоьттина, лата везаш вара. Ткъа иза, нохчийн Iадаташа ма-маггора лелла. Ткъа Iадаташа, цхьанна а тайпа бакъо ца ло цунна, цхьана цIийнах болчу нехан девнна юккъехь, цхьа а агIо лаца. ДIакъасто гIорта веза, амма ишттачу девнехь дакъалацар, Iадаташка диллича нийса ца хилла. Цунна лерина а дара, лакхахь аьлла долу, бусалба дино, кIоргге орамаш тесна ца хилла нохчийн дахарехь бохург.\nШоIип вийначул тIаьхьа, берриге КIорни-некъа юьртах бевлла. Юьртах бовлуш, ши некъ хаьржина цара: цхьаберш (Элтай), ЧагIанкхахула (цIонтаройн Яьсси-хи йистехь йолу кIотар) Яьссица охьа, Таьшкичу бахана, вуьйш, ГIоьрдалхула, Коьжалгин дукъ тIехула дIабахана.\nМассо а цIарца вийца, муьлхачу некъахула дIабахана ала ца хаьа, амма Хомутай шен доьзалца, схьадийцарехь, Мишта а, цуьнан вежарий Коьжалгехула дIабахана.\nИмам Шемал, ШоIип вуьйчу хенахь, Iаьндахь хилла кхеташо дIахьуш. Цу дивано сацамбина хилла, ШоIип мудир хIотто. ШоIип вийна аьлла, хаам шега ма-кхеччи, Шемал массо хIума дIа а тесна, дукха сиха, ЦIоьнтара ваха новкъа ваьлла хилла. ШоIип вер Iаламат чIогIа новкъадеана хилла цунна, бохуш дуьйцу цуьнан заманхоша.\nЦкъа хьалха Iаьндийн тоба, ЦIоьнтара чуян гIоьртина хилла, амма цIонтароша, юьрта чу ца битина уьш. Цара аьлла хилла боху: ШоIип шен наха вийна, ткъа уьш юьртара арабевлла, юьртахь аш дан хIума дац.\nКхузахь билгалдаккха деза: Имаматехь имам Шемала хIоттийна низам хилла, пачхьалкхан чоьхьара низам лардар, Нохчийчохь суьйлаша дIахьош, ткъа Дагестанехь нохчаша дIахьуш – озабезамаш ца байта, хIоттийна хилла и низам.\nИ чоьхьара низам лардаран тоба, тIекхиина Коьжалгин дукъа тIехь, цу агIор дIабаханчийн цхьана декъана. Ткъа цу декъо цигахь, кара ца бахархьама, луьра дуьхьало йина. Зударий, божаршца цхьаьна хилла боху, леташ. Цигахь байинчеран массеран а цIераш ца хаьа, амма, схьадийцарехь, цигахь вийна Хомутай, цуьнан, маре ца йоьдуш дуьхьал яьлла хилла йолу йоI, кхин цхьа йоI а. Миштин воккхаха волу ваша а, да а, кхин а божарий, зударий а. Цара, дуьхьал леташ, 13 суьйли вийнера бохуш а дуьйцу. Амма хила мегаш ду, цу байинчеран терахь тIетоьхна хилар а, и терахь дехьара а, сехьара а беллачийн хилар а.\nЦеран декъий, ЦIоьнтара хьаладеана боху.\nИмам Шемал, шен бIоца юьрта веана. Юьртахь талламаш бинчул тIаьхьа, жамI дина хилла боху: «ШоIип вер, юьртан бертахь хилла» аьлла. Цу бартана бехке лерина, цо, вен кхиэл йиначеран терахь а дуьйцу тайп-тайпана. Оьрсийн хьостанаша чIагIдо, юрт йохийна, ткъа мел-долу адам (100 сов), жима-воккха а ца къестош байина бохуш. Юьртахоша а даладо, цу байинчеран тайп-тайпан терахь. Цхьаболчара: 40–50, вукхара: 80–100 адам дийна бохуш дуьйцу. ЦIонтаройн къаночо, КIорни-некъех волчу БатIалан, Ташун кIанта Сайдас (1905–1996) (Iаш, ЦIонтрахь вара иза) дийцарехь, вериг а 40 стаг вийна олура. Хан дIа мел йоьду, терахь сов долу. Оьрсийн хьостанийн тIеIаткъам хила а мега иза, хIунда аьлча, хьалха, цу оьрсийн хьостанашна тIекхача массеран а аьтто бацара. (Список Чеченцам с их семействами, участвовавшим в убийстве Шуаип муллы и явившихся в покорностиею нашему Правительству. 60–70»)3\nВай массо хIума тидаме а оьцуш теллича, и имам Шемала кхиэл йина, байинчеран терахь иштта лакхара хила йиш яц. ХIунда аьлча, имам Шемала, кхиэл, шарIо бохучунна тIе а доьгIна еш хилла. ГIалат даьлла а хила мега. Схьахетарехь, имам Шемалан омрица байина бохучарна, хенан йохаллахь а, адаман иэсо а тIетоьхна, берриге а, цу гIуллакхна гонахьа кхолладеллачу кхин бахьанех белларш: Теркал дехьахь вийна Оьлжа, Коьжалги-дукъ тIехь шина агIорхьа белларш (цу юкъавогIу 13 суьйли а), иштта ШарIан кхелаца байинарш а.\nИмам Шемалан, хIора юьртахь, шен къайлах белхалой хилла, нахана юкъахь дерг схьагулдеш. Цара елла хира ю имам Шемале, ШоIипан верасашка, шайн стаг сацаве баьхначеран хьокъехь информаци. ТIаккха, кхин цхьа хIума а ду, ШоIип вийначул тIаьхьа, юьртах бевллачарех цхьамма, гу тIера чу, цIераш а йохуш мохь биттина боху, хIай хьенех-минех, и вай дийцинарг кхочушдина оха бохуш. И хаам, Шемале дIакхаьчна хила а мега.\nБахьин Чомакхан Салманас дийцира, кхиэл яран а, иза кхочушяран а хьокъехь: имам Шемала ша кхиэл еш аьлла боху, «…юьрто бертахь вийна ШоIип. Цундела, цунна бехке, ШоIип вуьйш дакъальцнарш хилла ца Iа».\nКхиэл кхочушйина Лекха-юккъехь, ишколна дуьххьал, кешнашка боьду некъ къаьстачохь, КIорни-некъен БатIалан Абумуслиман, Iабдул-Хьамидан йолу меттигна, некъал дехьа дуьххьал йолу меттигехь. Малх чубуза хан хилла боху, и кхиэл кхочушъен хан. Имам Шемал хилла, шен гоца цигахь. Резабоцучеран аьзнаш а, хилла боху. ТIаккха, вен кхиэл йинчарна юкъахь волу, Окин кIант ГIинжалха вистхилла боху, кхечу, ша санна вен кхелйинчу нахе. Цо, цаьрга аьлла боху: «ХIара, лелаш ерг Делан кхиэл ю. Делан кхиэлана реза а хилий, Деле вайн къиношна гечдар дехий, есанаш деший, Далла дуьхьалхIитта кечло» аьлла. Имам Шемалас, шена уллехь волчу гочдархочуьнга хаьттина боху, хIун бохуш ву и стаг аьлла. Цо цуьнан къамел гочдича, Шемалас аьлла боху: «И стаг, кхарна юкъавогIуш вац» аьлла. Иштта, царна юкъара, ГIинжалха дIаваьккхина боху.\nБатIалан Ташун Сайдас дуьйцура, ШоIипан чурт, имам Шемала ворхI сту а боьжна, ЧагIанкхара баийтинчу тIулгах дина ду, бохуш. И чурт хIинци а лаьтташ ду: ша дIаваллалц ШоIипан кошан а, чуьртан а дола а деш вара БатIалан Ташун Сайда. ХIоллам а богIийтина, боху цунна имамо. Шемала богIийтина и хIоллам, хенан йохаллехь дIабаьлла. ХIинца болу итт хIоллам боьгIна, ШоIипан цIийнан наха 1998-чу шарахь, БатIалан Абумуслиман Сайд-Мохьмад хьалха а волуш.\nКъаьсттина билгалдаккха луур дара, кхин а, ца хилла болу хиламан хьокъехь дерг. Хууш ма-хиллара, Кавказан тIамах яздиначара массара, Ташу-Хьаьжьа дIакхелхина хан, 1843-шо ду олу. Амма, ЦIоьнтарарчу дукхаха болчу къаноша дуьйцура, ШоIип лахьти чувилинарг, Ташу-Хьаьжьа хилла бохуш. Ша каш чуьра хьала ваьлча, цо аьлла хиллера: «Шен доьналлах воьхна вацара, ШоIип, ша бакъ дуьненчу вирзичи а».\nАла диэза, баккхийчара дийцарехь, и вуьйш дакъалаьцнарш, тIаьхьо, шаьш динчунна чIогIа дохкобевлла хилла. Изза тоьшалла до, оьрсийн хьостанаша.\nЛакхахь ма-аллара, ШоIип вийначул тIаьхьа, цуьнан цIийнан нах юьртах бевлла. ШоIип вуьйш дакъалаьцначеран вежарий а, шичой а Таьшкичу бахана. Уьш бу: Iамин тIаьхье, ГIазбиган тIаьхье, Бахьадан тIаьхье а. Чаьлбиган Хьасайн тIаьхье, цхьаберш цуьнан кIентан Маммин тIаьхьенах берш Чечана бахана. Ткъа Чаьлбиган Хьасайн ТIохIуран кIант Дасай (Датай) ву, Таьшкичу баьхкинчий списки тIехь гойтуш. Амма, схьахетарехь, цигахь дукха Iийначух тера дац иза. ХIунда аьлча, цуьнан тIаьхьенах волчу КIорни-некъен Дасай-Хьаьжин Iабдулин Мунайрас (1924–1997) дийцира (Iаш ЦIонтрахь вара иза), шена хезна дац, ТIохIуран тIаьхьенах цхьа а, Таьшкичохь хилла бохуш. ШоIип вийначул тIаьхьа, шайн да, БIаьчи-юрта вахана хилла бохуш хезна шена, элира цо. Схьахетарехь, дукха хан ялале, Таьшкичуьра, БIаьчин-юьрта кхелхиначух тера ду. Цул тIаьхьа тIамехь жигара дакъа а лаьцна цо: имам Шемала, кхо мидал елла хилла цунна. Цу кхаа мидалан кепаш, цуьнан чуьрта тIехь яьхна а ю. Цул сов, посемейный спискаш тIехь гойтуш а ву и [8, 491–492 агIон тIе, № 81].\nКIорни-некъен Чаьлбиган Муртазан тIаьхьенах волчу Межин Мидодас элира (1934– 2007) (Iаш ЦIонтара-юртахь вара иза): Шена, шайн дайх цхьа а, юьртах ваьлла олуш ца хезна аьлла. Амма, дукхахболчара дийцарехь, КIорни-некъений берриге а, юьртара, цхьана ханна арабевлла хилла. Цхьаберш, генарчу а, уллерчу а ярташка бахна, вуьш берш, КIорни-некъех волчу Барзанкъин Iабдурешида дийцарехь, ЧагIанкха чу биссина а хилла. Амма, цу хьокъехь дерг, хIинца а, дуьззина хууш доцчух тера ду.\nТаьшкичура, ЦIоьнтара уьш юхаберзар, тайп-тайпанчу заманчохь хилла. Элти цигахь кхелхина а, дIавоьллина а ву. «Цуьнан тIаьхье юхаерзалц, 25 шо хан елира», аьлла дийцира, цуьнан тIаьхьенах волчу КIорни-некъен Тимар-Iелин ГIадин Салавдис (1932–2011) (Iаш Соьлжа-гIалахь вара иза). ЦIоьнтара хьалабахкале, Мескитахь Iийна уьш нохчийн мотт Iамош. ХIунда аьлча, керлачу чкъурана, гIумкийн мотт бен хууш ца хилла.\nМишта, ЦIоьнтара ван юьхь яц шен, хIунда аьлча, ша бахьанехь юьртахошна зулам даьлла аьлла, Азамат-юьрта вахана боху Таьшкичура дIа. Цигахь, дIавоьллина а ву иза. Хомутай, лакхахь дийцина ма-хиллара, вийна имам Шемалан бIоно.\nДадин Соьлжа, 1867-чу шеран тептар тIехь, юьртахь гойтуш ву [8, 497 агIон тIе, № 101].\nНаиб ШоIипан доьзал, имам Шемала Курчалой-эвла дIа кхалхийна, тIаьхье цигахь ю. ШоIипан Iабдул-ВахIид, шен доьзалца, Соьлжа-гIалан «Калинин» посёлкехь Iаш ву.\n1. Дадаев Ю.У. Наибы и Мудиры имама Шамиля / Дадаев Ю.У. Рос. акад. наук, Дагест. науч. центр, Ин-т истории, археологии и этнографии. Махачкала: ДИНЭМ, 2009. 621 с.\n2. Дадаев Ю.У. Шуаиб-мулла Центороевский – сподвижник Шамиля. Махачкала, 2012.\n3. Даниялов Г-А.Д. Имам Шамиль. Махачкала, 1996. С. 71–79.\n4. Хожаев Далхан. Военно-политическая и административная деятельность Шуаиба-муллы Центороевского. Материалы Всесоюзной научной конференции 20–22 июля 1989 г. «Народно-освободительное движение горцев Дагестана и Чечни в 20–50 годах XIX в.». Махачкала, 1994. С. 136.\n5. Хожаев Далхан. Чеченцы в Русско-Кавказской войне. Грозный-СПб: Издательство «Седа». 1998. 250 с.\n6. Ибрагимова М. Имам Шамиль: Роман. М.: Советский писатель, 1991. 608 с.\n7. Движение горцев Северо-Восточного Кавказа в 20–50-е годы XIX века: Сб. документов. Махачкала, I959. С. 352.\n8. Посемейные списки жителей Ичкеринского округа. Нальчик: Издательский центр «Эль-Фа». 787 с.\nPS. ХIара, «Мудир ШоIипан дIакхалхарх лаьцна» аьлла дина яздар а, кхулла а, кхо кIира ца кхоччуш хьалха, кху сайта тIетоьхна «Соип-мулла Центороевский – Кизлярская операция» аьлла статья а, суна ладаме долу масех хаттар, схьакъаго санна нисделла хеташ ву со. Къахьегначарна хIун хетара ду ала-м ца хаьа суна, делахь а атлаш (скобка), цIоьмалгаш (запятая), цIоьмалгийн къовларш (ковычки) хIитторца, иштта, цу кепера долу кIезга-мезга тодаршца, сайггара хийцамаш-ам бина ас кху тIехь. Амма, маьIнаш меттахадаьхна дац. Суна, къинтIера бевриг хира бу-кх, хӀара болх вовшахтухуш и къахьегнарш.\nХIара а, кхин долу дийцарш а, зорбане дахкар сан доьзна ду, со талламаш беш хилар, ШаIами-Юртахь даха хевшиначу тайпанин, цу юьрта уьш кхачаран бахьанаш довза лерина. Суна ладаме ду иштта, кхин хаттарш а. Масала: цкъаа гуннин, тюркин, манголин Iаткъам бовзаза долчу дехийлан адамаша, хIунда аьлла цу шайн дехийлах «юьрт», я кхечара, «кIотар» а хIунда олу? Дац ткъа и ши дош, хийрачу меттанех («хутор» = «кIотар»; «юрт» = «юьрт») схьадаьлла дешнаш? «Ирзу», «кхаьла/кхаьлла», «эвла», «àлу» (эвла, Iайле), «пхьà» (пхьàтIа), нах-меттан дешнаш, цIераш, кхетамаш бу Iаламата ширалла йолу – суна хетарехь цIенна, вайнехан меттан дешнаш а ду уьш. И вайна девзу, «юьрт» олу дош, кхечаьргара тIеэцначех ду. Адамаш деха и Iайле/Iойла («àлу» /эвла/), даима хица кхуллуш хиларна а, цу Iайлехь йовхо латтош, даар кечдеш ерг «алу» хиларна а, «юрт» метта, «эвла» ала дезара вай а, йоккхачу шахьарах «пхьà», я ма-хиллара, «гIала» а олуш. Аса иза хьахий, цхьацца йолу малхбалера цIераш (малхбузехьара санна), тIеэцначех ю аьлла сайна тарадаларна. Цкъачунна, иза коьраниг дацахь а, галморзахаллаш йолало и тайпа ладаме доцу бахьанаш коьрте а хIуьттий.\nДаима доьналлехь хилла (сан шеко яц, иза, иштта хиларх), шайн исторехь, дозаллица хьахо хьакъ болу «Нохчмахкахойн тукхаман» тайпанхой, бекъабелла, кескаш хилла, хIунда беха те массо а ярташкахь, шайн латта а, мохк а ца хилча санна?» олий хетало цкъацца. Вайна ма хаьа тахана, селхана, вай махках даьхча а хиана вайна, мел хала ду, кхечу адамашна (нахана хIетте а) тIевоьссина ваха.\nТахана тхуна хаьа, нихлошна тIебиссиначу цIонтаройх, курчалойх лаьцна долу цхьадерг. Амма, хууш дац Iалерой, айткхалой, билтой, шуной, ялхой цу юьрта качаран бахьанаш ма-дарра. Изза хьал ду, кхечу, тукхамийн бахархошца доьзнарг а. Масала кей, ШаIами-юрта бахка кхолладелла хьал, чIирца доьзна ду – ненахошна тIебиссина уьш. Кхаа декъах болчу аьккхийн цхьа дакъа а, Валарг тIера деана хилар а девзу тхуна ма-дарра – «хутор» олучу къепах баьлла, пайдане сатийсар хилла, цу юьрта уьш кхачийнарг.\nЦхьанне а хууш дац (хетарехь царна шайна а) туркой муьлхачу бахьница кхаьчна цу юьрта. Иштта талла дезаш ду пешхойн, нашхойн, аргIанойн, чунгаройн, дишнийн тайпанаш дахкаран некъаш а. Ма-мотталаш, со, декъаран некъаца болх беш ву, вац! Ванне а вац.\nИ лаъмаза долу кхалхарш вайга дойтуш хилларш ду, вайн лула догIуш хилла хьогIе халкъаш. И бахархой дIасхьалоьхкуш, церан латтанаш доладохуш, церан кхетамашка шайна дезнарг дуьллуш, цу мисканин гIорадацарх пайда оьцуш, цараллехь даггара боцчу нехан гIорторг хилла лелла, кху кхаа бIешарахь, вайна уггаре а хьогIечарех йолу Росси а.\nАса кхайкхам бо, махкахошка, «Вайн халкъан истори деньеш дакъалаца!» аьлла, шайн дайшкара хезнарг дийцаре а дуьллуш, дIаяздеш, туьйранех лара а луш.\nСуна, билгалян луара дара, авторан ойла йовзийту кху иртан кийсак: «Кхин цхьаъ билгалдаккха деза кхузахь, нохчаша, луларчу Дагестанера къаьмнашка хьаьжна дуьстича, бусалба дин тIаьхьо тIеэцна хилла. Цу бахьанина, бусалба динан низамо, кIоргге орамаш тесна ца хилла нохчашна юккъахь».\nСо, цу тайпа ечу ойланна реза вац. ХIунда аьлча, «дин, тIаьхьо тIеэцна хилла» бохург тIечIагIдеш ду, Россино, нахчашна тIехь кхоьллинарг – «нохчий, бусалба дине баьхкина 400-450 шо бен дац» бохучуьнца догIуш и хиларна.\nКIезгачу барамехь, 1395-гIачу шарахь, АстагIчу Темаркъан летописаша яздина бухадитна тешалла ду, аьккхий, бусалба динехь бара бохуш. ЦIенна, цхьа аьккхи хилла хира ма-баций бусулбанаш.Теша, кхечу тукхаман дика наха а дакъалаьцна хилар, и дин нохч/нахчашна юкъахь карладоккхуш. «Карладоккхуш» аьлла ас яздар, шен бух болу хьесап ду, хиллехь а вайх берш текъам-динехь а, керста динехь а. Бусулбалла, вуьшта аьлча, монотеизман чухуле йоцуш хилла яц, вайн дахарца йоьзна синкхачанан агIо.\nЦкъацца олуш хаало «вай, дерриш хилла дац бусулбанаш». Аса хаттар до-кх, ткъа тахана дуй нохчий къам бусулбанаш бу ала томехьа? Кхузаманан аххалкъ дац ткъа вайн, бусулба а, я керста а доцуш делазхойн (атеист) новкъахь?\nДин малалуш а, иза чIагIлуш а, муьраш нисло юкъараллин дахарехь. И тайпа ант доцуш хилла яц, нохч/нахчийн юкъаралла а. Иза иштта хилар гучадаьлла, Иракъ пачхьалкх йохийначул тIаьхьа, цуьнан библиотекаш чIанайохачу муьрехь. Iорадаьлла ду, 900-1180 шарашна юкъахь Халифатехь гIарабевлла, Нохчийчуьра дIабахна, Iилманчаш хиллийла иттех сов стаг хIетте а. «Исламан дозалла», «Исламан куралла», «Сийлахь-Воккха догIанча» аьлла, уггар еза цIераш техкина и нах дакъалаьцна бу дуьненан Исламан Зуьрет кхиорца а, адамашна юкъахь Iилма даржорца а. Масала Абубакар Мохьамадан кIант Амий ИсмаIал, «Сийлахь-Воккха догIанча» цIе йолу нохчо, вина ву Нохчийчохь 904-гIачу шарахь. Харасанехь а, Багдадехь а шен Iилма совдоккхуш ша гIараваьлча, Нохчийчу юха а вирзина, ШафиIа мазабан хьалханча хилла иза.\nЦо, динан хьокъехь язбина бухабитна, дукха белхаш бу. Кхин болу Iилманчаш, цхьаъ ладаме дерг къасто дезачохь, цу белхашна тIетийжаш а хилла.\nГIазкхашха аьлча, цу белхин цIераш хилла: «Корни исламского правоведения (факиха)», «Прекрасные грани Шариата», «Толкование шафийской книги «Рисаля», «Обычай судей» ишт.кх.дIа а. Иза велла, 975-гIачу шарахь.\nКхин цулла тIаьхьабуьсуш боцуш гIарабевллачех вийца ву вайн иттех Iеламстаг, илманчаш. Уьш массо а, Динан Юкъ йолчу Багдадехь бевзина ца Iаш, йоллу Халифатехь а бевзаш хилла.\nДелахь а, 1844-гIа шарахь ЦIоьнтарахь нисделларг, цулла, 449 шо хьалха Аух махкахь а нисделла, бусулба нах шайн тайпанхошна тIехIоьттина, гIазотан новкъахь вогIачу Тимурах леташ. Цундела, вайн бакъо яц, тIехула хьежа цу хаттаре. КIоргге кхевдаш, схьаделла деза шеца бIостаналла (парадокс) йолу и тайпа хаттарш.\nКху статьян авторца со резахира вара, шарIаца, чIагIбелла хилла бац нохчий цо аьллехь. ХIунда аьлча, «динехь хилар», «шарIаца вахар» бохург, шен-шен башхалла йолу ши кхетам бу. Делахь а, ша цIонтаро хиларе терра, кхечу нахана гергахь тайпанхошкара даьллачуна, ша юьхьIаьржа хетта хира ву цунна а.\nШоIип кхелхина 13 шо даьлча, нохчаша ша охьатесча, цу гIазкхашна шен лаамехь каравахна и имам Шамал, цкъацца бехказа ваккха гIерта вай. Вайна атта ду, ваьш, я вешаниш бехке бан. Вайн а, хила ца тарало, цхьа онда бахьана, я бахьанаш и имам дIатассал билгалдаьлла? Берриш а нохчий кхерабелла, къарбелла я бохкабелла олийла ма дац, вайна цхьанне а?\nНохчаша, и Шамал тIаьхьо охьатасарца доьзна бахьана го суна, ЦIонтарахь, Шамала гайтиначу цхьана гIуллакхца дуьстича. Аса, тидаме оьцийтура ду шуьга, кху иртан кийсакан цхьа дакъа: «Резабоцучеран аьзнаш а, хилла боху… . Имам Шемалас, шена уллехь волчу гочдархочуьнга хаьттина боху, хIун бохуш ву и стаг аьлла. Цо цуьнан къамел гочдича, Шемалас аьлла боху: «И стаг, кхарна юкъавогIуш вац» аьлла. Иштта, царна юкъара, ГIинжалха дIаваьккхина боху».\nТкъа дIакхайкхина кхел мича хьо вай? И ГIинжалха вист ца хуьлуш вийнехьара, цуьнца йоьзна и кхел, нийса хира ярий АллахIана гергахь? Тахана-м эра дара вай: «Далла гергахь жоп лун дерг, Шамал ву». Ткъа вийнарг, велларг? Цхьаннан лаамца ян а, цу цхьаннан лаамца юхаяккха а мегаш йолу, Делан цIарца кхайкхийна кхел, юьй техьа адамна нийсо гойту бакъо?\nКхойтта шо даьлча, цу цхьаннан лаамца хилла хилам – каравахар, буй техьа къобалбан хьакъ болу, я Далла гергахь нийса бу ала томехь болу сацам?\nХарцонан хIо хаалучохь, Iадаташка кхевдаш хилла вайнах, и Iадат хиларна вайн дайн шира шариIат. "Шираллера ШариIат" аьлла, цIе тилла догIу, хено зийна юкъара и низам.\nМасала, ткъа шо хьалха, толам баьккхина нохчийн халкъ, шен тIемалойн гIортор йолучара дIадаларан бахьана дийца ца лаьа цхьаннина а. ГIазакхин корматалла а хьастайо вай, цуьнан герзан ницкъ а совбоккху вай, и хьогIе къам а бакъдо вай, цо вайн тIемалойх кхоьллина аьшпийн туьйранаш къобалдо вай тахана. ГIазакхийн тешнабехк, ямартло, юьхьдагаллахилла а йоцуш уьш болуш санна, и дицдина вай, доццушшехь толамний, эшамний юкъадоьлларг, кхо шо а. Иштта сиха, хийцалуш хуьлий техьа адаман, юкъараллин вадд (менталитет) хIетте а?\nХIа-хIа, мах нийса хадо беза, селханалерачу шираллин а, тахана нислочуьнан а, кханено вайга кховдо таралочух, нийса хьесап а доккхуш.\nПросмотров: 1336 | Добавил: erzu | Рейтинг: 5.0/4


Коннзак — Википеди\n45°30′45″ къ. ш. 0°31′45″ м. д.HGЯOL\nКоннзак (фр. Connezac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ДогӀдонь.\nДозанашца йу Луьссаз-е-НонтгӀонно, Mareuil en Périgord[d], Отфе, ГӀуьдо-Ладосс.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Коннзак&oldid=7836898»


БгӀийон-ан-БагӀгӀуа — Википеди\nБгӀийон-ан-БагӀгӀуа (фр. Brillon-en-Barrois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Моьз.\nДозанашца йу БазенкугӀ-суьгӀ-Со, Комбль-ан-БагӀгӀуа, ЕгӀонвиль, Монплонн, СодгӀуь, ТгӀемон-суьгӀ-Со, Виль-суьгӀ-Со.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=БгӀийон-ан-БагӀгӀуа&oldid=7812718»


Сен-Дезира — Википеди\nСен-Дезира (фр. Saint-Désirat, фр. Rochevine) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Анданс, Божи (Ардеш), Шампань (Ардеш), Коломбье-ле-Кардиналь, Сен-Сир (Ардеш), Сент-Этьен-де-Валу, Андансетт. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан французийн мотт бу.\n↑ 1 2 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=31181\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Дезира&oldid=5184161»


www.islamannur.org - Жайнийн цIа\nТАБАРАК 29-ГIА ЖУЗ\nIАММА 30-ГIА ЖУЗ\nНОХЧИЙН IАЬРБИЙН, IАЬРБИЙН НОХЧИЙН КЪАМЕЛ IАМОРАГ\nБУСАЛБА БЕРАН ГIИЛЛАКХАШ\nСТАГ ЖОЬЖАГIАТЕ ВОХУЬЙТУШ ДОЛУ 33 БАХЬАНА\nДела мостаг1чо, шайт1ано, адамашца лелош долу мостаг1алла Адам пайхамарна (Аллах1ера маршалла хуьлда цунна) т1ера дуьйна схьадог1уш ду. Наханна дагчу дин хьокъехь шеконаш туьйсу цо, мекар некъаш хаздо цо, къиношна чу эгабо цо, ирча мел дерг хаздан г1ерта иза, Дела хьег1орах хийра ваккха г1ерта иза, нехан уьйранаш йохайо цо. Вайн да - Адам пайхамар, ялсаманера араваьккхинарг ду иза, юха вай цу чу ца кхачийта шен берриг ницкъаца къахьоьгуш дерг ду иза, нийса некъах тило ва1да йинарг ду иза, хаддаза Аллах1ана 1еса хиларе кхойкхуш дерг ду иза. Цундела, Беркатечу а, Сийлахь-Везачу а АллахIа х1ора бусалбанна парз а дина тIедиллина: Аллах1а Шен къинхетамах гена даьккхинчу цу шайтIанца мостагIалла лелор. Сийлахь-Везчу АллахIа аьлла: «Боккъалаъ, шайтIа - шун мостагI ду, мостагIчуьнца санна хила цуьнца». Беркатечу а, Сийлахь-Везчу а АллахIа аьлла: «Ткъа Аса весет ца дина шуьга, хIай, Адаман кIентий, шайтIанна лолла ма де (аьлла), билггал шайн мостагI долчу?». Бараман жима делахь а, хIокха жайно бусалба стаганна а, зудчунна а хьоьхур ду: Дала, Шен къинхетамах гена даьккхинчу шайтIанах хIусам муха ларъян еза а, хIусам цуьнан вонех а, зенех а, бохамех а к1елхьара муха яккха еза а, доьзалан барт ца эг1абайтуш и гена даккха некъ а, майрачуьн а, зудчуьн а юкъара марзо а, уьйр а ца йохаяйта некъ а, цуьнан д1аьвшех берийн ц1ена дегнаш муха лардан деза а. Аллах1а х1ора адам а, х1ора доьзал а ларбойла-кх цуьнан тилорах, харцонех а, мекарлонех а!\nБУСАЛБА СТЕГАН А, ЗУДЧУН А ВИРД\nБусалба динан чулацам - пайдехь дерг хьехар, массарна диканиг лаар а ду. Цундела, диканиг хьоьгIучийн могIарехь хилар доьхьа, хIара «Бусалба стеган а, зудчун а вирд» цIе йолу мехала жима жайна вайнехан матте гочдина вай. ХIокха жимчу жайнахь шуна карор ду: шарIан бух тIера схьаэцна долу Iуьйранна а, суьйранна а доккхуш долу вирд. ХIара вирд леррина шен-шен хенахь, юкъах а ца дуьтуш, доккхуш волчунна дIахIуттур ду - массо вонах ларвеш гIап а хилла, массо зенех хьалхавоккхуш духьало а хилла, массо цатемах Iалашвеш ога а хилла, массо гIайгIанех кIелхьара воккхуш турс а хилла, массо питанех ларвеш маьршо а хилла. Массо бала байбеш собар а лур ду цунна. ХIара зуькарш доьшучу муьлхха стаганна а, зудчунна а синтем а, паргIато а, зовкх а, там а, син кхача а, токхо а карор ю. ХIара вирд доккхуш волучуьна дог доккхадедер ду, мел-ял дебар ду, чолхе девлла гIуллакххаш а девра ду цхьалха, белшашна базбелла маххьаш а байлур бу. ХIара йоле-вирд доккхуш волучунна хаддаза шен Дела а лаьттар ву дагчохь, базбелла болу дуьненан баланаш а байлур бу, даге син-паргIато а хьолхур ю. ХIара вирд доккхуш волучуьнгара дIадер ду - синтем бацар, кхерам, гIайгIа, бала, цатам, сингаттам. Цера метта хийцалур ду – хазахетар, воккхавевар, гIадвахар, кхерамзалла, синтем. ХIара вирд доккхуш верг АллахIана герга гIур ву, Цуьнан мийзан-терзан диканаш узу кад а базлур бу, шайтIа а эккхор ду цунах. Сийлахь-Везчо боху: «Кест-кестта АллахI хьехочу божаршна а, зударшна а АллахIа гечдар а, сийлахь-доккха совгIат а кечдина».\nБУСАЛБА БЕРО АЛА ДЕЗАРГ\nБерийн дегнашкахь дика г1иллакхаш, хаза амалаш, оьзда леларш, доцца аьлча, иман-исламан мехала синтарш д1адог1аран балхахь доккха дакъалоцург а, берийн г1уллакхаш низаме, къепе далоран новкъахь ч1ог1а г1одийриг а ду – юкъах ца дуьтуш, вайн элчанан Мухьаммад-пайхамаран, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, суннатехь долу зуькарш дешар. Оцу т1ехь вайн берашна, дика г1онакъосталла а хилла, д1ах1уттур ду аьлла хета тхуна х1ара хьуна хьалхахь долу жайна. Шеко яц, иза ладаме а, маь1не а, хьаште а хиларан. Х1окху жайно безамечу а, самукъанечу а, берана хазахета долучу а кепара, хьалха суьрташца а гойтуш, т1аккха йозане а доккхуш, берашна 1амор ду дуккха а тайпана зуькарш. Цул совнаха, х1ара жайна х1оттийначара тидаме эцна беран кхетам кхиаран г1уллакх юьхьанцарчу т1ег1анна т1ехь хилар а, цуьнан гонахарчу дуьнене хьежар ша-тайпа хилар а. Дала мукъалахь, вайн берашна, барам боцу хазахетар-совг1ат а хилла, д1ах1уттур ду х1ара башха жайна!\nХIара хьадисаш, Хан-зама мел лаьтта лаьттар долуш, нийсачу новкъа нисвеш, куьйгалла лоьхучарна серло луш, шена чу кIеззигчу дешнашкахь дуккха маьIнийн хазна йиллина хьадисаш ду. Тайп-тайпанарчу хенашкахь а, шен-шен заманашкахь а баьхна хилла болучу Iеламнаха (АллахI реза хуьлда царна) Iаламат дукха жайнаш яздина, оцу жайнашкахь гулдина динан тайп-тайпанарчу хьажарех лаьцна шовзткъа хьадис а долуш. Веза-Сийлахьчу АллахIан гIоьнца, оцу гIарабевллачу имамийн а, Ислам-дин лардечу гIаролийн а лорах иштта кхин а шовзткъа хьадис гулдина г1арваьллачу Имама Нававис. Х1ара жайна гулдечу хенахь цо куьйгалла дина лахахь далийначу АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дешнашца: «…Шух кхузахь волучо хаам бойла кхузахь воцучуьнга». «АллахIа хазахетар дойла, аса аьлларг а хезна, (и дешнаш) шен дагахь а латтийна, (шена соьгара ма-хаззара нахе) уьш дIадовзийтиначу стагана». Дешархошна хьалха долу хIара шовзткъа хьадис, кхин болчу Iеламнаха яздинчаралла а дуккха а сов ладаме а, коьрта а ду, динан ерриге агIонаш чу лоцуш а ду. ХIокху хьадисех хIора а, Ислам-динан баккхирачу баххашха бух буьллуш ду. ХIокху хьадисашха хIор хьадис Iеламнаха «Исламан сема» ю, я «Исламан ах» ю, я «Исламан кхоалгIа дакъа ду» аьлла дийцина ду. Оцу хьадисашха хIора а бух болуш хьадис ду. Царех дукхах дерш Бухарин а, Муслиман а «Сахьихь» жайнашкахь ду. Эхарте безам болучу хIора стагана а хаа деза – оцу хьадисаша луш болу кхетамаш а, цара гойтуш долу динан декхарш а, цара шайна чулаьцна болу хаза чулацамаш.\nЛАМАЗ ЭЦАР А, ЛАМАЗ ДАР А\nБеран ворхI шо дуьзча, диканех уггаре диканиг долу - ламаз Iамо деза, цунна марздан а деза иза. Пайхамара, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла: «Берийн ворхI шо дуьзча, омар де цуьнга ламаз де але…». Цундела вай бераш ворхI шаре а довлале царна ламаз хьеха а, царна и дIалаца атта хилийта а аьтто беш хIара жайна кечдина вай. Бераша гуш долу сурт дика дIалоцу дела, йоза мелла кIезиг а деш, берашна хаза къастош суьрташ а дохкуш кечдина хIара жайна. ХIокху жайно уггаре а аттачу кепара ламаз хьоьхур ду, вайн деган стоьмаш долчу берашна. Хьоме бераш! Лараме да-нана! Вай кхоьллина, вайна ризкъа латтош волчу вайн Дала вайна шеко а йоцуш догIун долчу эхартахь ирсе дан а, дакъазлонах лардар дуьхьа а само йеш хIара дешнаш аьлла: (ХIай иман диллинарш! Ларде (кIелхьар даха) шаьш а, шейн доьзалаш а жоьжахатех, шен латориг адамаш а, тIулгаш а хин долучу). Оцу айато тIедожадо денна а, нанна а беран Iуналла дар, жоьжахатех кIелхьара даккха къахьегар а. Имам ал-ГIазалис аьлла: «Хьуна хоийла, бер деге-нене аманат дина делла хилар. Цуьнан цIена дог – мехала деза жовхIар ду, вай цу тIехь муьлхха а сиз даккхахь а, цо къобул дой тIеоьцу и». Цундела, бераллехь дуьйна диканиг дан марздахь, диканиг дага доуьйтуш хилахь, АллахIан пурбанца, ирсе хир ду и кху дуьненахь а, эхартахь а. Диканех угаре а диканиг – ламаз Iамор ду.\nБусалба стага а, зудчо а шайн дахарехь денна терго ян езаш коьрта хIума ду: элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) суннатехь нисвелла лелар, суннатца Iар-дахар дIахIоттор - шен дерриге леларашкахь а, дешнашкахь а, гIуллакхашкахь а, дечуьнгахь а, лелочуьнгахь а - шен дерриге дахар Iуьйренгара суьйренга кхаччалц элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) суннатехь нисделла а, суннатехь низаме далийна а хилийта. Бусалба стеган дикалла а, дарж а дустуш болу барам - элчанна тIаьхьавазар мел ду хьаьжжина бу. Цо элчанан суннат сов мел леладо а, дика мел леладо а, лерина мел леладо а - АллахIана гергахь веза а, дика а хир ву иза. И бахьана долуш, аса гочдина хIара доцца жайна - бусалба нехан денна долучу дахарехь элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) суннат дендаран дуьхьа: церан Iибадаташкахь а, бийшар-гIовттаршкахь а, яар-маларшкахь а, нахаца лелочу юкъаметтигашкахь а, цIанонашкахь а, хIусамна чубахкарехь а, хIусамера арабовларехь а, тIе хIума йохарехь а, иштта кхин долучу церан леларшкахь а. Цхьамма нахе кхайкхам бича: хIара суннат лелийначунна хIоккхул ахча а, совгIат а лур ду аьлла, нах карор ма бара хьуна –Iуьйренгара суьйренга бовллалц шайн ерриге а дахаран агIонашкахь и суннаташ лелон гIерташ къахоьгуш, уьш лардан гIерташ сутара хьийзаш. ХIунда аьлча хIора суннат лелор бахьана долуш - хир йолуш са ю царна, лур долуш ахча а ду царна. Ткъа ахчано хIун пайда бийр бу хьуна - хьо хьайн коша виллича, хьуна латта тIеIена доьлча? Вай хIокху жайнахь юьхьара лоцун долу суннаташ - уьш лелийначунна ял а хир йолуш, уьш дитиначунна Iазап а хир доцуш долу суннаташ ду.


Ле-ГгӀанд-АгӀмуаз — Википеди\nЛе-ГгӀанд-АгӀмуаз (фр. Les Grandes-Armoises) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Шампань — АгӀденаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀденаш.\nДозанашца йу Ла-БегӀльегӀ, Ле-Мон-Дьоь, Ош (АгӀденаш), Стон (Франци), Си (АгӀденаш).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-ГгӀанд-АгӀмуаз&oldid=7813482»


Луьминьи-Нель-ОгӀмо — Википеди\nЛуьминьи-Нель-ОгӀмо (фр. Lumigny-Nesles-Ormeaux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.\nДозанашца йу ПезагӀш, ГӀозе-ан-БгӀи, Тукен, Вуенль, БегӀне-ВильбегӀ, КгӀевкегӀ-ан-БгӀи, Фонтене-ТгӀезиньи, Отфей (Сена а, МагӀна а), МагӀль-ан-БгӀи, МогӀсегӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Луьминьи-Нель-ОгӀмо&oldid=7817472»


Беной — Википеди\nБе́ной — нохчийн тайпанех Нохчмахкахойн тукхумера даккхийчех цхьа тайпа. Тайпан коьрта эвла ю Нохчийн Республикин Нажи-Юьртан кӀоштара Бена. Тайпа J1, J2 гаплотобанера ду (коьртаниг J1).\nБеной тайпана стаг\n1.2 Беной беха меттигаш\n5 ГӀарабевлла Беной\n6 Тайпанан некъеш\nНохчийчоьнан къилба-малхбалехь, лакхарчу Нохч-Махкахь (таханлера Нажи-Юьртан кӀошт), гуонаха хьаннийн лаьмнаш долчу аган чохь, лаьтта кIотарш. Оцу меттигах Бена олу. Бенан доза ду: къилбехахь — ДегӀастанан Республикин ГӀагӀатӀла, малхбузехь — ДаьргӀа, къилбаседехь — Энгана а, Гендаргана а, малхбалехь — Даьттаха.\nБенойн лам Бенан къилбехьа бу. Ломан корта Нохчийчоьнан а, ДегӀастанан а дозанехь бу, цунна аьтту агӀора Беной-Яьсси охьадогӀу. Ломан локхалла — 1942 м.\nБена чуйогӀу ярташ: Бена, Беной-Ведана, БулгӀат-Ирзе, Гуьржи-Мохк, Денги-Юрт, Коьран-Бена (Гумс эркан аьрру бердаца), Лоьма-КӀорца, Оьла махка (О-махка), Оьси-Юрт, Пхьача, Стерч-Керчашка, Чилла кӀажа, Ӏожи-Юрт.\nДегӀастахоша оцу меттигах Баян олу, жӀайхойн цхьаьна декъо — Баини олу, оьрсаша — Беной олу.\nБейни — дукха хьалха дӀатесна эвлан саьлнаш, Харапиен къилбаседа-малхбузехь КашетӀан гергахь. Бейни — олуш хилла гӀалгӀаша Мохлойх, амма халкъан этимологино кхетадо иза кхелхина тӀемлой олий.\nБен-дукъ я Дерга-дукъ — ломан дукъ; дахделла Орга а, Шара-Орга а цхьаьнакхетачура къилба агӀора Хьаккойн-ломан (2463 м) коьрте кхаччалц. Дерга-дукъ цӀеран маьӀна ду «турс-дукъ» я «деха дукъ».\nБена — Нохчийчуьра эвла, лаьтта Ястийн а, Яссийн а лакхенашкахь.\nБена — Рошни-хин аьтту бердаца лаьтта Жима-Таьнган къилбехьара саьлнаш. Йиллина Беноша.\nБена — Шуьйтара Борзе эвлан къилба-малхбузера саьлнаш.\nБена-кха — Моцкъаран гергахь ХӀийлан малхбуза агӀора.\nБена-Юрт (БехӀно боьра — меттиган историн цӀе) — Теркан кӀоштара эвла, лаьтта Теркан аьтту бердаца, 5,5 км малхбузехьа кӀоштан юкъ йолчу ЧӀулга-Юртан.\nБена-Ясса — Нажи-Юьртан кӀоштахула охьадогӀу хи.\nБеной-Ведана — Нохчийчуьра эвла, лаьтта Бена эвлана къилбехьа Бена-Яссин аьрру бердаца.\nБеной-КӀотар — лаьтта Гуьнахь, ЦӀен-Веданан къилбаседехьа.\nБеной-КӀотар — лаьттина СаӀдин-КӀотаран къилба-малхбалехьа, ГӀой-арцан къилбаседа басехь. Йиллина Беноша.\nБенойн арц — дукъ лаьтта Жима АтагӀан къилбехьа.\nБенойн кешнаш — цӀе йолуш меттиг ю БӀачи-Юртан къилбехьа.\nБенойн татол — Шелан малхбалера малхбузехьа доьду татол.\nБиение дукъ — Пешхан къилба агӀора.\nКоьрен-Бена — Нажи-Юьртан кӀоштара кӀотар; Бена эвлан 2 километр къилба-малхбалехь. Кюйра экха олхазар.\nБеной беха меттигашНисйе\nБенара яртош йоцург Беной беха аренан ярташкахь: БелгӀата, Бена-Юрт, БердакӀел, БуланхитӀа, БӀачи-Юрт, Гелдаган, Гребенски, Гуьмсе, ГӀойтӀа, Жима АтагӀа, ЖугӀурта, Илсхан-Юрт, Нойбоьра, Ойсхар, СаӀдин-КӀотар, Соьлжа-Юрт, Старогладовски, Таьнги-Чу, Устрада-ГӀала, Хоси-Юрт, Хьалха-Марта, Цоци-Эвла, Шела, Ӏалхан-ГӀала, Ӏалхан-Юрт.\nЛитературехь чӀагъелла ойла, топоним Бена схьаяьлла нохчийн дашах «бен, бун». Ширачу заманахь нохчийн дай баьхначу мехкашкахь хаало «Ван» топонимаш: Нахичеван, Ереван (Эребун), АргӀван, Ван Ӏам кхин дӀа а. «Ван» дешан шерашкахь трансформаци хилла «бен — бун».\nКхечу талламхошна хетарехь, топониман этимологи хьалайоьду тюркийн «боян» — бехаш, хьалдолуш даше. Кхин ойланаш а ю, оцу цӀеран орам баьлла нохчийн а, гӀалгӀайн а гуьржаша йоккхучу цӀарах — «бейни» дашах.\nК. З. Чокаевн хетарехь, Беной цӀе схьаяьлла Бена эвлан цӀарах.\nК. М. Тумановс йоьхку «Беной» цӀе Урарту мехкан ширачу цӀарца — Биайна. К. М. Туманов лингвистийн цхьаьнадагӀаран бух тӀехь а, топонимикин хаамашца а жамӀ дина, нохчий хилла Урартун уггаре ширачех цхьа тайпа.\nӀ.Д.Вагаповс а, Р. П. Ахмадовс а боху, этноним «бено» йоьзна хила мега хӀиндоевропан орамца *bha — , *bhan — «лепа, кӀега, серло етта, кӀайн» (= вайнехан bӀa «серло, лепар; бӀаьрг»), гӀажарийн *banu — «серло», шира хӀирийн «бан» — «кӀайн серло, де», ирландин — ban «кӀай», желтойн pheno — «лепа», латинан bene — «дика ду», bonus — «дика, сийлахь, дикачу хӀух, нийсаниг». Цуо кховдайо бенон чоьхьара кеп «кӀай, кӀаймеда, тӀехдика, хаза, дикачу хӀух» маьӀна долуш. Кхузахь дало мегар ду Ӏаьрбийн «баяна(т)» — «гушдерг, хаза къамел, хаза дийцар, маттана шера», баййин — «хаза къамел дийриг», жӀайхойн «баяна» — хаза къамел дийриг, Баян — Бенан цӀе, кхин тӀе фонетикца нохчийн маттахь Баянах Бена хуьлу, иштта тюркийн Саясанах — нохчийн Сесана санна.\nБенойша шеш Шеман эмир хиллачу Сайд-Ӏалин кӀента кӀента кӀентан Пахруддинан тӀаьхьенах лору. Нашхахь Пахруддинах схьадаьлла 13 тайпа. Уьш Нашхара дӀасакхалха доладелира массо а агӀора. Бенойн дайх волу Биан охьавеара Органан Ӏин чухула, цигахь цуо йиллира бӀаьвнех лаьтта ОргӀун эвла, Тевзана йолчухула хӀинца йолучохь Бена эвла йиллира.\nЮха ца яларна паччахьан Ӏедало барт бира Бена хӀаллакйина дӀаяккха. 1861 шеран 29 январехь еккъа цхьаьна Бена эвлара араваьккхира 1218 стаг, уьш 5 — 10 цӀа цхьаьна долуш бекъна Нохчийчоьнан аренашкара ярташка охьаховшийра. Оцу хенахь йиллина Шуьйтахь (ГӀатенкхаьллан гергахь) Бена эвла. Амма паччахьан Ӏедале хӀаллак ца банбелира къар ца ло Беной. Нах юхабоьрзура бенойн хьаннашка, тодира шайн цӀенош, ткъа дӀасабаржийна беноша гӀо масала гойтуш Ӏаткъам бора кхечу нохчашна а.\nБеношкара масала ца эцийта паччахьан Ӏедало уьш Ӏовдал гайтархьама, царех туьйранаш а, забарен хабарш а даржадора. Цигара схьадогӀу нахера Ӏовдал мел даьлларг а беношна тӀеяздар.\n1877 шарахь Бена ерриг йохийна, ягийна дӀаяьккхира, ткъа беной юха а эвлара арабехира, амма бахархойн цхьа дакъа юхадоьрзура оцу чим юкъа.\nГуьржийчоьнан тӀелеттачу хенахь жима кӀант валийра Бена. Кхуьуш волуш жима йийсархо гӀаравелира шен хенарчу берел а, цхьаболчу баккхийчарел а хьекъалца, кадаларца, хазаллийца. Цунах кхин берш санна Бенойн юкъараллин декъашхо хилира, хаза йоӀ маре а елира, латт делира, цӀа деш белхи а бира, етт а, белхан стерчий а делира, говр елира. Гуьржийчу кӀентан тӀаьхьенех Гуьржмахкахой олу.\nЖоби некъех волчу цхьаьна беночун силсил: Сайд-Ӏали аш-Шами — Ӏабдулхан — Сайд Ӏалий — АргӀун — Ӏамирхан — Уза — Ула — Ӏела — Биан (Бена йиллинарг) — ТӀур — Хурсул — Йовта — Бахьанда — Жоба (Жоби-некъе цунах схьабевлла) — Элдар — Ӏубайд — Юьрташ — Мохьмад — Оьлкъа — Тур.\nМахкана а бевза Бенойн векалш:\nАда — дукха шерашкахь БугӀан-Юьртан юьртда лаьттина, эла ТӀурлон дуьхьала лаьтта юьртхойн коьртехь лаьттина.\nАйдамирова Марьям (1924—1992) — йишлакхархо, музыкахо, композитор, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист, РСФСРн Хьакъдолу артист.\nАйдамирова Аймани (йина 1965 шеран 8 март(19650308)) — йишлакхархо, актриса, Нохчийн Республикин а, ГӀалгӀайн Республикин а халкъан артист, Российн Федерацин Хьакъ долу артист. Айдамирова Марьяман вешин йоӀ.\nАмин Бено — Урданин таможнин гӀуллакхан хьаькаман гӀовс.\nАрсамиков, Ӏийса — Нохчийн Республикин Парламентан декъашхо, Кавказан ломан къаьмнийн Конфедерацин вице-президент.\nБенойн Вара Бена-АтагӀара (Жима АтагӀа). Атабин (молла Атаби) цхьаьна тобан наиб, дакъалаьцна 1860 — 1861 шерийн гӀаттамехь, цул тӀаьхьа шайх волчу Кунта-Хьаьжин (Киши-Хьаьжа) векал хилла, ткъа 1864 шарахь Шелахь хиллачу гӀаттамал тӀаьхьа гӀараваьлла обарг хилла, паччахьан Ӏедална дуьхьало еш. Паччахьан администрацин ЧӀебарлойн наибан декхарш кхочушдеш волчу Жима АтагӀара Мударов Гуданта 1865 шарахь шен доьзал гархьама Бена-АтагӀа веанчехь паччахьан драгунашка гуо лацийтина вийна.\nБоьршгин БойсагӀар — вина 1794 шарахь. 1839 шарахь дуьйна Бенойн наиб. 1845 шарахь тӀам тӀехь куьг даьккхина. 1847 шарахь ДегӀастанан эвлахь Гергебилехь йоккхачу тоьпан хоъ кхетта ког баьккхина. 1860 шеран майхь Нохчийчоьнан имам хӀоьттина. 1861 шарахь ирхоьллина Хаси-Эвлахь. ДӀавоьллина Ӏовхойн махкарчу ГӀачалкъехь.\nБолатан Тимаркъа — Бенан вахархо. Имам Шемалан тобан баьчча.\nВисангариев, Хайрудин — тӀеман хӀаваан кеманан пилот.\nГапуров Шахьрудин (1951 шеран 6 январь, Таш-Кумыр, Джалал-Абадан область, ГӀиргӀазойн ССР, ССРС) — нохчийн Ӏилманча, историн Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийчоьнан Ӏилманийн академин академик а, президент а.\nГучигов Альберт — советийн боксёр, 1986 шеран РСФСР чемпион, ССРС спортан дуьненаюкъара классан говзанча, боксер-профессионал.\nГӀойтукъин Раъсу — имаман Алдамов Ӏелбаг-Хьаьжин секретарь, Ӏелбаг-Хьаьжин гӀаттамах а, ша каторгехь хьегна баланах а Ӏарбийн маттахь истори язйина.\nДааев Нужден — Чеченавтодоран инарлин директор.\nДжанаралиев, Ӏела — НГӀАССР хьакъдолу хьехархо.\nДошукаев, Муса — Нохчийн Республикин Правительствон вице-премьер.\nДудаев, Адам — философ, юридически Ӏилманийн кандидат.\nЗакаев, Ӏабдурашит — Нохчийн Республикин Парламентан декъашхо.\nИсаев, Харон — художник.\nКадыров Ахьмад-Хьаьжа (вина 1951 шеран 23 августехь, Карагандехь — 2004 шеран 9 май, Соьлжа-ГӀала) — Нохчийчоьнан динан а, пачхьалкхан а гӀуллакххо. Нохчийн Республикин президент. Хьалха масийтта шарахь Нохчийн Республикин Ичкерин муфтий лаьттина.\nКадыров Рамзан (5 октябрь 1976, Хоси-Юрт, Курчалойн кӀошт) — Российн пачхьалкхан а, политикин гӀуллаккхо а, Нохчийн Республикин Президент а, тӀаьхьа Корта а.\nКеримов, Муса — НГӀАССР Министрийн Советан председатель.\nМайрсултанов, Ӏела — театран актер.\nМинцаев Мовсар (1952 шеран 8 апрель, Караганда, Кхазакхстан, ССРС) — нохчийн операн а, эстрадан эшархо, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Сийлахь артист, Российн Сийлахь артист, Сочехь хилла йолу эстрадан эшеран конкурсан лауреат (1980 шо), Глинкин цӀарах йолу конкурсан лауреат (1982 шо), Рио-де-Жанейрехь йолу Вила Лобоса цӀарах йолу конкурсан лауреат (1983 шо), халкъашна юккъера Шаляпинан цӀарах йолу конкурсан лауреат (1993 шо).\nМинцаев Мохьмад — техникин Ӏилманийн доктор, академик М. Д. Миллионщиковн цӀарах йолчу Соьлжа-ГӀалин Пачхьалкхан Мехкдаьттан техникин университетан Ӏилма-талларан секторан (ӀТС) хьаькам.\nМулаев Ӏимран — НГӀАССР Министрийн Советан председателан гӀовс.\nМусхин ЖаӀпар — бӀен тобан баьчча. 1854 шарахь Гуьржийчоьнан тӀелатарехь дакъалаьцна.\nРамзин Ӏада — Бенан вахархо. Тобанан баьчча. 1845 шаран ДаргӀан тӀамехь кхелхина.\nСайд Бено — Урданин некъийн хаамийн министр.\nСами Ӏабдель-ХӀади — Урданан инарла.\nСамихь Муса Бено — Урданан инарла.\nСолумгирин Солтамурд — 1860—1861, 1863—1865, 1877 — 1878 шерашкарчу гӀовттамийн а, обаргийн боламийн а куьйгалхо. 1877—1878 шерийн гӀаттамехь Солтамурд наибийн баьчча хилла. ГӀаттам охьатаӀийча къайлаваьлла хьаннашкахь, велла 1878 шарахь. ДӀавоьллина Бенахь.\nУмалт-Хьаьжа (Мата). Шайх — Накъшбанди. ГӀеза-Хьаьжин мурд.\nУмхаев, Леча — нохчийн дерриг къоман гуламан 1 муьран оргкомитетан председатель.\nХанбиев Мохьмад — дивизионан инарла, Нохчийн Республикин Ичкерин хиллаволу Мохкларбаран министр а, НРИ Къоман гвардин баьчча, Нохчийн Республикин Парламентан декъашхо.\nХухан Ӏарбий — Бенара тобан баьчча, жоьпаллехь хилла Гуьржи-махкан декъех. Дакъалаьцна 1854 шарахь Гуьржийчоьнан тӀелеташ.\nЯмадаев Руслан (Халид) (1961—2008) — полковник, Пачхьалкхан думан депутат , Российн турпалхо. Москохахь вийна.\nЯмадаев Джабраил (1970—2003) — лейтенант, Российн Турпалхо. Вийна Веданахь.\nЯмадаев Сулим (Сулейман) (1973—2009) — Российн эскаран подполковник, Российн Турпалхо. Дубайхь вийна.\nЯмадаев Ӏийса (вина 1975) — российн хьуьнархо, гӀишлошъяран компани «Ямад» кхоьллинарг. Нохчийн Республикин хьалхарчу кхайкхаман парламентан депутат.\nЯсаев, Ӏадлан — РСФСР хьакъдолу хьехархо.\nЯсаев, Ӏийса — художник.\nӀабдул ЛатӀиф Сайд БатӀал — Урданан инарла.\nӀабдул-Межид — Урданан инарла.\nӀемазан ТӀалбиш — Бенан вахархо. Тобан баьчча. Имаматан орден елла. ТӀамехь 1850 шарахь кхелхина.\nТайпа декъало некъешна:\nЖоби-некъе (Джонха-некъе, ЖаӀпар-некъе, Кхай-некъе (J1), ЛитӀи-некъе, Щаци-некъе, Ӏиски-некъе (J1))\nУонжби-некъе я Онжби некъе J1.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 316.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 318.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 72.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 197.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 66.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 553-555.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 278.\n↑ 1 2 Сулейманов, 1997, с. 406.\n↑ 1 2 Сулейманов, 1997, с. 445.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 503.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 490.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 283, 317.\n↑ Д. Е. Фурман — «Чечня и Россия: общества и государства», 1999г. — с.99\nАйдамирова Аймани(ТӀе цакхочу хьажорг)\nГапуров Шахрудин Айдиевич Архивацийина 12 августехь 2014 шеран.\nАльберт Гучигов. wsport.su. Теллина 2017 шеран 8 июлехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Беной&oldid=6107651»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 5 июль 18:04\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 5 июль, 18:04.


Преи — Википеди\nПреи (фр. Préhy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бургунди — Франш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Йонна. Дозанашца йу Шабли (Йонна), Шемии-сюр-Серен, Шише (Йонна), Куржи, Сен-Сир-ле-Колон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Преи&oldid=5179971»


Сен-СегӀен-суьгӀ-л'Иль — Википеди\n▼3141 стаг (2019 шеран 1 январь)\nСен-СегӀен-суьгӀ-л'Иль (фр. Saint-Seurin-sur-l'Isle) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.\nДозанашца йу Кам-суьгӀ-л'Иль, ГугӀ, ПогӀшегӀ, ПуьиногӀман, Сент-Антуан-суьгӀ-л'Иль, Сен-СовегӀ-де-ПуьиногӀман.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-СегӀен-суьгӀ-л%27Иль&oldid=7840737»


NGC 4836 — Википеди\nNGC 4836, PGC 44328, 2MASX J12573428-1244381, 6dFGS gJ125734.3-124438, LEDA 44328\n1882 шеран 19 апрель\n5073 километр в секунду\n12ч 57м 34,285с\n−12° 44′ 38,19″\nNGC 4836 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 4836: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 4836.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_4836&oldid=5059513»


аХНПЕГНМЮМЯМЮЪ ДХЮЦМНЯРХЙЮ -\nщРН МНБШЕ ТХГХВЕЯЙХЕ ОПХМЖХОШ + ЯНБПЕЛЕММШЕ ХМТНПЛЮЖХНММШЕ РЕУМНКНЦХХ - БШЪБКЕМХЕ ОПХВХМШ ЯНЯРНЪМХЪ ГЮ 1 ВЮЯ.\nрЮЙСЧ ХМТНПЛЮЖХЧ БШ МЕ ОНКСВХРЕ МХ Б НДМНИ ЙКХМХЙЕ\nаЕГ ЮМЮКХГНБ, АЕГ сгх Х РНЛНЦПЮТХХ, АЕГ УНФДЕМХЪОН БПЮВЮЛ: РЕПЮОЕБР, ЦХМЕЙНКНЦ, ЙЮПДХНКНЦ, ЛЮЛЛНКНЦ, СПНКНЦ, ХМТЕЙЖХНМХЯР, НЯРЕНОЮР, НРНКЮПХМЦНКНЦ Х ЛМНЦХУ ДПСЦХУ.\nаХНПЕГНМЮМЯМЮЪ ДХЮЦМНЯРХЙЮ - ЩРН ХЯЯКЕДНБЮМХЕ НПЦЮМХГЛЮ, ЙЮЙ ЕДХМЦН ЖЕКНЦН.\nбЯЕ НПЦЮМШ ЯБЪГЮМШ, - ХУ МЕКЭГЪ ПЮГАХРЭ ОН ЙЮАХМЕРЮЛ\nнАЯКЕДНБЮМХЕ НПЦЮМХГЛЮ ОН ЛЕРНДС АХНПЕГНМЮМЯМНИ ДХЮЦМНЯРХЙХ (ХКХ ЙНЛОЭЧРЕПМНИ ДХЮЦМНЯРХЙХ) ОН ХМТНПЛЮРХБМНЯРХ ОПЕБНЯУНДХР БЯЕ ДПСЦХЕ ЛЕРНДШ ЛЕДХЖХМЯЙНЦН НАЯКЕДНБЮМХЪ, Р. Й. ДЮЕР БПЮВС ЙНМЕВМСЧ ХМТНПЛЮЖХЧ: ТСМЙЖХНМЮКЭМНЕ ЯНЯРНЪМХЕ НПЦЮМНБ Х БЯЕЦН НПЦЮМХГЛЮ Б ЖЕКНЛ. нРОЮДЮЕР МЕНАУНДХЛНЯРЭ НАЯКЕДНБЮМХЪ С ЖЕКНЦН ПЪДЮ СГЙХУ ЯОЕЖХЮКХЯРНБ, ЯДЮВХ ЮМЮКХГНБ, Х БШ ЯПЮГС ОНКСВЮЕРЕ НРБЕРШ МЮ БЮФМШЕ БНОПНЯШ: ЙЮЙХЕ С БЮЯ ГЮАНКЕБЮМХЪ Х Б ЙЮЙНИ ЯРЮДХХ; БЯЕ БНГАСДХРЕКХ ГЮАНКЕБЮМХИ (ОЮРНЦЕММШЕ АЮЙРЕПХХ, БХПСЯШ, ЦПХАЙХ, ЦЕКЭЛХМРШ) ХУ КНЙЮКХГЮЖХЧ Х ЯРЕОЕМЭ ГЮПЮФЕМХЪ; ЯРЕОЕМЭ ХМРНЙЯХЙЮЖХХ НПЦЮМХГЛЮ БПЕДМШЛХ БЕЫЕЯРБЮЛХ; СПНБЕМЭ ХЛЛСМХРЕРЮ Х ВРН ЕЦН СЦМЕРЮЕР.\nб ХРНЦЕ БПЮВ НОПЕДЕКЪЕР ЦКЮБМШЕ ОПХВХМШ НРЙКНМЕМХИ Х ГЮАНКЕБЮМХИ Х МЮГМЮВЮЕР БЕПМШИ ЙСПЯ КЕВЕМХЪ. х БЯЕ ГЮ 1ВЮЯ.\nщРН ЯРЮКН БНГЛНФМШЛ, АКЮЦНДЮПЪ РЕУМХВЕЯЙНИ ПЕЮКХГЮЖХХ НРЙПШРХИ, ЯДЕКЮММШУ Б XX БЕЙЕНБЮМХЕ НПЦЮМХГЛЮ, ЙЮЙ ЕДХМНЦН ЖЕКНЦН. бЯЕ НПЦЮМШ ЯБЪГЮМШ, - ХУ МЕКЭГЪ ПЮГАХРЭ ОН ЙЮАХМЕРЮЛ нАЯКЕДНБЮМХЕ НПЦЮМХГЛЮ ОН ЛЕРНДС АХНПЕГНМЮМЯМНИ ДХЮЦМНЯРХЙХ (ХКХ ЙНЛОЭЧРЕПМНИ ДХЮЦМНЯРХЙХ) ОН ХМТНПЛЮРХБМНЯРХ ОПЕБНЯУНДХР БЯЕ ДПСЦХЕ ЛЕРНДШ ЛЕДХЖХМЯЙНЦН НАЯКЕДНБЮМХЪ, Р. Й. ДЮЕР БПЮВС ЙНМЕВМСЧ ХМТНПЛЮЖХЧ: ТСМЙЖХНМЮКЭМНЕ ЯНЯРНЪМХЕ НПЦЮМНБ Х БЯЕЦН НПЦЮМХГЛЮ Б ЖЕКНЛ.\nб ХРНЦЕ БПЮВ НОПЕДЕКЪЕР ЦКЮБМШЕ ОПХВХМШ НРЙКНМЕМХИ Х ГЮАНКЕБЮМХИ Х МЮГМЮВЮЕР БЕПМШИ ЙСПЯ КЕВЕМХЪ. х БЯЕ ГЮ 1 ВЮЯЮ.\nб НТХЯЕ юпцн ОН ЮДПЕЯС Ц.ъПНЯКЮБКЭ дЕОСРЮРЯЙХИ ОЕПЕСКНЙ Д. 3 НТХЯ 403 РЕЯРХПНБЮМХЕ Х ЙНМЯСКЭРЮЖХЧ ОПНБНДХР БПЮВ БШЯЬЕИ ЙЮРЕЦНПХХ БПЮВ-НМЙНКНЦ Х -ПЕЮМХЛЮРНКНЦ Я 30-РПХДЖЮРХКЕРМХЛ ЯРЮФЕЛ ПЮАНРШ, БПЮВ-ТХРНРЕПЮОЕБР Х БХЯЖЕПЮКЭМШИ УХПНОПЮЙРХЙ пъавемйн яепцеи анпхянбхв.\nгюохяюрэяъ мю реярхпнбюмхе лнфмн ОН РЕК. 8 960 528 70 40 ХКХ 67-08-05


Ков:ГӀалгӀайче — Википеди\n(Ков:ГIалгIайче яха оагIув укхазахьа хьожаяьй)\nГIалгIайче, ГIалгIай Мохк e ГIалгІай Республика — паччахьалкхе я Малхбоалерча Европе, Россе Федераценна юкъейоагIаш я. Мехка эггара дукхагIа баьржа ди ба — Ислам. НанагIала — Магас я. Паччахьалкхен мотт — гIалгIай а эрсий а ба.\nМяцхали бетта 1891 шера Наьсаре Iойилла йолаеннай цIермашеннаькъа ткъовро Берса-Юрт — Петровск. Цига Села 1 дийнахьа 1893 шера хьайийлай вокзал. Нохчиче тIом балалехь Шолжа-ГIала кхаччалца дIакхоачаш хиннаб из никъ, амма тIом бодача хана из бохабаьб, хIанз Шолжа-Пхьенага кхаччалца мара бац.\nЗаьзганаькъан Бийсолта Идрис — гIалгIай паччахьалкхен къахьегамхо, ГIалгIай Автономе область кхоллаш хьалха лаьттачарех а ва, цун хьалхара кулгалхо а ва.\nЦIейнаш Этинга 4, Мутт-хьал 1.\n■ Шолжа-Пхье ▨ ГIалме шахьари, Бурои,\nиштта кхыдола бокъо йоацаш дIадаьха лаьтташ\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Ков:ГӀалгӀайче&oldid=51494»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 18 Села 2022, 13:28.


сочинени гуйре на ингушском 10 декабря 2017 года -\nhttp://eqon.ocype.xn----7sbbehpagt9befzq.xn--p1ai/engine/s.php?q=сочинени гуйре на ингушском&uri=900fbd60d2c367f4826233d776050cf6\nИнгушский язык. Обсуждения. Просмотр темы3. Гуйре. Курейш Точиев 27 ноя 2015 в 20:59. ассаламу алейкум Гуйре сочинение йи хьуг????? Нравится Показать список оценивших. Амина Харсиева 24 окт 2017 в 12:36. Сама ищю . Нравится Показать список оценивших. Самира Каспийская 20 ноя 2017 в 17 : ... 24 окт 2008 ... 25 октября, сего года в Назрани состоится традиционный Республиканский фольклорно-этнографический праздник Дошо гуйре (Золотая осень). Основной целью праздника является сохранение культурных и духовных ценностей народа Ингушетии. К празднику Министерство культуры ... РЕСПУБЛИКАНСКИ СОЧИНЕНЕЙ КОНКУРС «МАГ1АЛБИК-Т1ЕМА СИЙЛЕН Г1АЛА» ТЕМА: «МАГ1АЛБИК-Т1ЕМА СИЙЛЕН Г1АЛА» КИЙЧЪЯЬР: Колоева Фатима Сипсой –г1алий т1арча осш№5 йолча юкъерча школера 8 «а» классера дешархо. ХЬЕХАРХО: Булгучева Мурц1алий Дугурхан Т1айоаг1а из йиза гуйра, Хьуна г1а шортта дожаш латт, Шийлаг1а ух хьалхарчул 1уйре, Зарздоалаш доаг1а лаьтта. Желашка уха бений жа хиле, Йоаг1а морхаш мухан духьале еш, Цу сийнача даьрен сигале. Г1айг1ан т1а йиге, елхаш. Ахканца 1адика ювцаш, Оалхазараш в1ашаг1детталу ... 17 сен 2010 ... Это конкурсы чтецов, сочинений, рисунков, а также авторских стихов на ингушском языке. В школе №5 ст. Орджоникидзевской в рамках данного мероприятия ученики и учителя проводят следующую работу: «Са еза ГIалгIайче» (Священная Ингушетия моя) – ученики 9-11 классов пишут ... 17 ноя 2017 ... Дашочу малха басахь долу духарца дитташа т1едуьйхина долу,хаам бо вайн еанаг дашо гуьйре юьйла.бовхачу махка д1аоьху олхазарш,адамаш шайн чу доьрзаш ду,1аььнна кечамаш беш. денош дацло,ткъа малхо ца ло б1аьста санна йовхо. оьху дог1анаш,кхоьлина денош. т1аккха а ... 23 апр 2012 ... FL Studio music. 3 июн 2012 ... Осень - ГУЙРЕ. Весна - БIАЬСТИ. Сейчас какой год? - ХIАНЗ МАЛАГIА ШУ ДА ? Сейчас 2006 год - ХIАНЗ (2006) ШИ ЭЗАР ЯЛХЛАГIА ШУ ДА. Какое время года? - ХIАНЗ МАЛАГIА ШЕРА ХА Я? Сейчас весна - ХIАНЗ БIАЬСТИ Я. Сейчас какой месяц? - ХIАНЗ МАЛАГIА БУТТ БА? Сейчас май ... Страницы в категории «Ингушский язык». Показано 200 страниц из 553, находящихся в данной категории. (Предыдущая страница) (Следующая страница) ... Ингу́шский язы́к (самоназвание ГIа́лгIай мотт) — язык ингушей, распространённый на Северном Кавказе. По данным переписи населения России 2010 года, в России на ингушском языке разговаривают примерно 306 тысяч человек (Ингушетия). Ингушский язык близок к чеченскому языку, с которым они ...\nсочинени выстрел карандышева-мелосердие или расплатасочинение 2 класс о чем мечтал кораблик остаток слов текст песнисочинение 15.3 выбор по тексту гридинсочинение18 вариант боже мой я никогда не было в крымусочинение 19 век время когда всё меняетсясочинение 5 класс зачем рождается человек\nсочинение 15.2 а точно было одно на том берегу огонь и людисочинение 152 на тему боже мой я никогда не была в крымусоставленный план сочинения путешествие на поле славысочинение 5 класса защитники родины в изображении лермонтовасочинени 1аьнан суьре 7класс ш.арсанукаевсочинеине по рассказу экспонат номер\nОбразовать организационный комитет (далее - Оргкомитет) по подготовке и проведению праздника Дошо гуйре и Декады ингушского языка и... ? ? ? ? ?на...\nсочинение дошо гуйре — с русского на ингушский


Сен-Сир-ан-Тальмонде — Википеди\n46°27′38″ къ. ш. 1°20′13″ м. д.HGЯOL\nСен-Сир-ан-Тальмонде (фр. Saint-Cyr-en-Talmondais) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Луаран латтанаш регионехь. Коммунан департамент — Вандея. Дозанашца йу Ла-Бретоньер-ла-Кле, Кюрзон, Ле-Живр, Ла-Жоншер, Сен-Бенуа-сюр-Мер, Сен-Венсан-сюр-Граон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Сир-ан-Тальмонде&oldid=5186789»


Луьсе (ЭгӀ а, ЛуагӀ а) — Википеди\nЛуьсе (ЭгӀ а, ЛуагӀ а)\n▼15 403 стаг (2019 шеран 1 январь)\nЛуьсе (фр. Lucé (Eure-et-Loir)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ а, ЛуагӀ а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Луьсе_(ЭгӀ_а,_ЛуагӀ_а)&oldid=7817548»


Центр дешевле окраин? Как меняются цены на съёмные квартиры в Москве - «Статьи» » Ищи тут\nДоска объявлений - Ищи тут / Статьи / Центр дешевле окраин? Как меняются цены на съёмные квартиры в Москве - «Статьи»\n№ 2816, размещено 17-10-2019, 15:02 239 0


Прад (Ардеш) — Википеди\n▼1185 стаг (2018 шеран 1 январь)\nПрад (фр. Prades, фр. Charbomine) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Айон (коммуна), Фабра, Лабегюд, Лалевад-д’Ардеш, Лантийер, Меркюэ, Сен-Сирг-де-Прад, Вальс-ле-Бен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ 1 2 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=27865\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Прад_(Ардеш)&oldid=5179863»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 00:43.


XX бӀешеран чаккхе[нисйе бӀаьра | нисйе]\nXXI бӀешо[нисйе бӀаьра | нисйе]\n↑ История Архивйина 2016-08-06 — Wayback Machine\n↑ ОАО „Каспийская Мануфактура“.(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2009 шеран 19 сентябрехь. Теллина 2008 шеран 23 декабрехь.\n↑ Петровск — ХӀинжа-ГӀала: история возникновения и развития Архивйина 2020-11-28 — Wayback Machine\n↑ Махачкалинцы — Герои Советского Союза Архивйина 2019-10-22 — Wayback Machine\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ХӀинжа-ГӀала&oldid=7183810»\n1844 шарахь йехкина нах беха меттигаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 декабрь, 05:04.