Чартой — Википеди\nЧартой — нохчийн тайпанех цхьа тайпа, Нохчмахкахойн тукхаман юкъара. Чокаев Катис дийцарехь Чартой тайпа цхьанне тукхум юкъа ца догӀу. Тайпанан векалийн яьхна ДНК-тесташ гойту уьш J2 а, R1b а гаплотобанера хилар.\n5 ГӀарабевлла Чартой\nТайпанан юьрт лору Чартой-юрт я Чартали (Гуьржийчоь). Амма Нохчийчохь а ю меттигаш тайпанан цӀарах тера, масала, Нохч-КӀиелан къилбехьара кӀотар Чарода (саьлнаш) я Нохч-КӀиелан йист Чарадойн овла.\n1849 шеран гурралца Жалкх хин тӀехь лаьттина Чертойн эвла.\nДийцарехь, Гуьмсе йиллина XVII бӀешо долалуш акъарийн латташ тӀе Гуьмс-хин герга охьабаьхкинчу Чартойша.\nЧарода - Нохч-КӀиелан къилбехьара кӀотар.\nЧарадойн овла - Нохч-КӀиелан йист.\nЧарадойн кешнаш ду Нохч-КӀиелан чохь.\nНохч-КӀиелан къилба-малхбузехь лаьтта Чарад-корта.\nНохчийн акъарийн тӀехь Мескар-Эвлан къилбаседехьа, Жалкхан аьтту бердаца бу Чартой-Барз.\nӀаларан къилбехьа, ХӀуо бассара Ӏинан кӀоштехь ду Чартойн кешнаш.\nА.Д.Вагаповс а, Р.П.Ахмадовс а Чартойн тайпанан цӀе яьлла лору ломан Гуьржийчоьнан Пшавиера топоним-ойконимах Чарталих. ЦӀеран билггала долу маьӀна ца даккхало. Хила тарло, дош кхолларан бух кхузахь Ча (че) — акхаро, -р, -та, -ли — нохчийн маттахь алсама йолу суффиксаш. Иштта суффикс -л гуьржийн маттахь а ю. Ча тотеман дийнат хилла хьалхарчу заманахь. Цигара схьа, ала мегар ду, Чартали — Чартойн тайпанан даймохк бу, ткъа кхин а гуьржийн фамилин Чарталишвилин а. Тамашийна ду цхьаьана Черточо, НГӀАССР Совет министровхь йолу Нохч-ГӀалгӀайн гуманитаран Ӏилманийн институтан хиллачу белхалочун Сиражуддин Чингисханович Эльмурзаевн дийцар, шен ворхӀалгӀачу ден цӀе Григорий а хилла, иза керста гуьржий а хилла бохуш долу.\nА.Сулеймановн хетарехь Чарадой – этноним ю юста мегаш йолу, ДегӀастанара чародойшца.\nТалламхоша боху тайпанаш чIантий а, чартой а хьалха хӀинцалерачу къилбаседа ломан Гуьржийчохь йолчу ЧIантио а, Чартали а эвланашкахь баьхначу вайнахах бух болуш ду.\nДайшкара деана дийцаршкахь, тайпанаш Чертой, Ялхой, Битарой схьадевлла XVII бӀешарахь кхаа вешех – Ялхох, Битрох, Чертох. Церан дай а, уьш а баьхна Нажи-Юьртан кӀоштарчу Гилнахь, ткъа кхин а хьалха баьхна Гуьржийчоьнан дозанашца.\nТайпанан векалш беха меттигаш: Бена-Юрт, БердакӀел, Галне, Гуьмсе, Доьлаке, Къеди-Юрт, Иласхан-Юрт, Ишоре, Лаха Невре, Мескар-Эвла, Нойбера, Цоци-Эвла, ЧӀулга-Юрт, Шела, Ӏаларой-Эвла, Ӏелин-Юрт, кхин а.\nЧартой бекъало некъешка: Аьстмар некьи, Гакин некъе (J2), Гойн некъе, Зокин некъе, Исмайлан некъе, Кешкарой, Суьнтаран некъе, ТӀалтӀин некъе, ЧӀугин некъе\nАхтаханов, Руслан Абуевич (1953 шеран 14 март(19530314) — 2011 шеран 15 ноябрь) — нохчийн поэт, Россин яздархойн Союзан декъашхо, Боровик Артеман цӀарахчу премин лауреат, Современни гуманитарни академин проректор.\nКишиева Хеда - Кунта-Хьаьжа Кишиевн нана, Дадагов ХӀибин йоӀ хилла, зийарат ду Эртанахь (Хьаьжи юрт) Веданан кӀоштахь.\nМамакаев, Ӏаьрби Шамсуддинович (1918–1958) — нохчийн яздархо. Вина Теркан кӀоштан Лаха-Неврехь. Дуьххьара байташ зорба тоьхна 1934 шарахь. 1940 шарахь араяьлла дуьххьарлера сборник поэтан – «Теркан тулгӀенаш». МамакаевгӀеран схьадовлар Гильнера ду, Сунтар-некъех бу уьш, дукхах болу Сунтар некъе беха Гуьмсеь а, Лаха-Неврехь а.\nМациев Ахьмат — нохчийн Ӏилманча, хьехархо, нохчийн йозан бухбиллинчарах цхьаъ, 50 сов Ӏилманийн белхан автор, Филологин Ӏилманийн кандидат.\nМичиган Эски — 1851 шарахь дуьйна имам Шемалан Мичиган гуон наиб. Схьавалар Теркйисттера ду. Цигара кхелхина Нойбера. 1857 шеран июлехь каравахна паччахьан бӀаьччаллийна. Ваха БоргӀане охьахаийна, дӀавоьллина БӀачи-юртахь.\nХӀовка — 1824-1825 шерашкахь Нохчийчоьнан имам, цӀера Гермчигара хилла.\nХасханов, Руслан Самадович — художник.\nЧартойн Сунтар — император Александр Ӏ-чун гӀарулера эпсар.\nЭльмурзаев, Сераждин Чингисханович (1911-1974) — филолог а, историк а, ворхӀ том йолчу «Нохчийн фольклоран» автор.\n↑ К ВОПРОСУ ОБ «ОТДЕЛЬНЫХ» И «ПРИШЛЫХ» ТАЙПАХ В СОЦИАЛЬНОЙ СТРУКТУ РЕ ТРАДИЦИОННОГО ОБЩЕСТ ВА ЧЕЧНИ\n↑ А. А. Головлёв * НЕКОТОРЫЕ БИОЛОГИЧЕСКИЕ И ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ ТЕРМИНЫ И ТОПОНИМЫ НА ЧЕЧЕНСКОМ ЯЗЫКЕ 2007 год\n↑ Вестник Академии наук Чеченской Республики, No 2 (15), 2011 — C. 192\n↑ «Мы — единый народ» Джамбулат Сулейманов (Болатойха Джамболат)\n↑ Далхан Хожаев. Чеченцы в Русско-Кавказской войне. Издательство «СЕДА» 1998 ISBN 5-85973-012-8. С. 176\n↑ Эски - бывший наиб имама Шамиля\n↑ Князья Турловы\nХӀара Нохчийчоьх лаьцна чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Чартой&oldid=5085851»\nБинарш 14 мартехь\nБинарш 1953 шарахь\nБелларш 15 ноябрехь\nБелларш 2011 шарахь\nНохчийчоьх лаьцна бовланза йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 август, 15:24.


КагӀиньян-де-БогӀдо — Википеди\n▲4141 стаг (2019 шеран 1 январь)\nКагӀиньян-де-БогӀдо (фр. Carignan-de-Bordeaux, фр. Carignan) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.\nДозанашца йу ТгӀесс, Сенак (ЖигӀонда), Бульяк, ФагӀг-Сен-ИлегӀ, ЛатгӀен, Линьян-де-БогӀдо.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=КагӀиньян-де-БогӀдо&oldid=7833517»


Рейс G8 207 Дели — Лакхнау авиакомпании GoAir\nРейс G8 207, Дели — Лакхнау\nНайдите авиабилеты на рейс G8 207 Дели — Лакхнау авиакомпании GoAir на Туту.ру! Посмотрите, в какие даты он летает, время вылета и посадки, тип самолета, время в пути, стоимость билета.\n416 кммежду Дели и Лакхнау\nРасписание рейса G8 207\nВсе прямые рейсы Дели → Лакхнау компании GoAir\nАвиабилеты Дели → Лакхнау\nРейс G8 207 выполняется авиакомпанией GoAir. Длина маршрута при перелете Дели — Лакхнау — 416 км. Самолет преодолевает это расстояние за 1 ч 15 мин. Рейс G8 207 летает из Дели в Лакхнау ежедневно, из аэропорта Индира Ганди в аэропорт Лакхнау.\nАвиабилеты · Расписание самолетов Дели — Лакхнау · Расписание рейса G8 207


М.ОДЕСА, МАЛИНIВСЬКИЙ Р-Н ВУЛ. ТЕРЕШКОВОЇ БУД. 34, KB. 11


ЖузеннекугӀ — Википеди\nЖузеннекугӀ (фр. Juzennecourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.\nДозанашца йу Блези, Коломбе-ле-Дёз-Эглиз[d], ЖиянкугӀ, Лашапель-ан-Блези, Lavilleneuve-au-Roi[d], Сексфонтен.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ЖузеннекугӀ&oldid=7832550»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 8 февраль, 01:56.


Мексикан кхело 37, 5 шо хан тоьхна Оьрсйчоьнан вахархочунна\nМакеев Алексей - хIусамна хьалха тийсадаларш хиллачул а тIаьхьа даьккхина сурт\nОьрсийчоьнан вахархо Макеев Алексей стаг верна бехкехилар тIечIагIдина Мексикан кхелахоша. 37 шо а, ах шо а хан кхачийна цунна, иштта тIедожийна ша вийначун доьзална 21 эзар долларшкахь компенсаци яла а. Кинтана-Роо штатан прокуратурано шайн сайтехь бина цунах хаам, яздо "Настоящее время" хьостано.\nAlextime цIе а лелош, 2013-чу шарера схьа дуьйнна интернетехь видеош зорбане йохуш хилла цо, бераш а, заьIапхой а, пенсхой а сийсазбеш. Мексике Iен-ваха дехьаваьллачул тIаьхьа а саццанза агрессиве роликаш йохуш, уьш Iорайохуш хилла Макеевс. Урамашкахь зударшна а, берашна а тIе мохь хьоькхуш хилла цо. Iаьржачу басахь болчарех "дегенераторш", "маймалш" олуш, царна кхерамаш туьйсуш лелла иза. Мексикерчу хаамийн гIирсаша "оьрсийн къоман лорд" аьлла, цIе тиллинера цунна.\n2017-чу шеран Стигалкъекъа-баттахь масех иттанашкахь Мексикан бахархой гIоьртинера Кангун гIалахь шайггара Макеевна таIзар дан. Собар кхачийначу мексикхоша йиттинера цунна иза вехачу цIийна уллохь. Оцу тасадаларшкахь меттигерчу 19 шо долчу жимчу стагна уьрсаца чевнаш йинера цо. ТIаьхьо дарбан цIийнехь кхелхинера и кIант. Оцу хьокъехь бехкзуламан гIуллакх долийра, ткъа корта лазийна оьрсийн вахархо дарба лелорхьама ханна тиларчуьра ваьккхинера.\nМосквана гергарчу Электросталь гIалахь вина ву Макеев 1974-чу шарахь. Цхьана заманчохь Мисарахь хан яьккхина Макеевс, цо ша бахарехь, дайвинган центрехь инструкторан болх а беш. ТIаьхьа Испани кхаьчна а хилла.\nОьрсийчоьнан телеканалан репортажехь дийцира, масийттазза Макеевна дуьхьал гIуллакх доло гIоьртира, амма цуьнан метта бертаза дарбадан охьавуьллура иза, ненан дехарца. 6 баттана психневрологин цIийне хьажийначу цо цхьа бутт бен ца баьккхинера. Иза Iиллинчу клиникехь журналисташка дIахьединера, Макеев - дукха дика могуш а, лаккхара IQ йолуш а стаг ву аьлла.


Тий (МагӀна) — Википеди\n▲301 стаг (2019 шеран 1 январь)\nТий (фр. Thil (Marne)) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — МагӀна.\nДозанашца йу КугӀси (МагӀна), ЛуавгӀ, Пуйон (МагӀна), Сен-ТьегӀгӀи, ВиллегӀ-ФгӀанке.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Тий_(МагӀна)&oldid=7846683»


«Мсн» чохь, «чат» чохь, йа вуьшта интернет чохь, йа телефона чухула къамелаш деш эрна хан йойъуш, хаттар юкъахь ма-аллара «сакъоьруш» болчарна массарна а – божаршна а, зудаберашна а – хьехар деш хьахо лаьа суна Имам ГIазалин – Дала къинхетам бойла цунах – дешнаш. Хьоме йиша, лераме ваша! Дикка ойла а еш деша и дешнаш, каш чохь шина малийко гIаттийна хьайга хаттам бан болийча, йа къемат дийнахь массо халкъана хьалха хьайга хаттам бан болийча, хьайн царна дала жоп хир дуй а хьожуш. Ойла йе уггар хьалха хьайн доьхьа а, хьайн доьзал доьхьа а.\nАмма ши бIаьрг: и шиъ хьуна кхоллина бу хьо боданашкахь нисвалийта, хьайн хьашташ кхочушдарехь хьуна цаьршинца гIо хилийта, хьо цаьршинца хIокху латтанан а, стигланийн а тамашаллашка хьежийта, тIаккха цаьршинна чохь долчу Делан Iаламаташ тIехь хьоьга ойла йайта. Цундела ахь хьайн ши бIаьрг ларбе диъ хIуманах: 1. Хьайна мегаш йоцучу зудчуьнга хьажарх а;\nАмма мотт: хьуна иза кхоьллина бу лекха хинволу Дела хьоьга дукха хьехавайта, Цуьнан Жайна (Къуръан) хьоьга дукха дешийта, Цо кхоьллина адамаш хьайн маттаца Цуьнан некъа тIе хьоьга нисдайта, хьан дагчура хьайн динан хьашташ а хьайн дуьненан хьашташ хьоьга схьааладалийта. Ткъа нагахь санна ахь иза ша кхоьллина болчу бахьанашца ца лелабахь лекха хинволчу Дала хьайна цуьнца деллачу ниIматана керстдо ахь, ткъа и мотт ахь а, массо кхечу наха а уггар дукха лелош йолу меже ю. Шайн яххьаш тIе охьа а кхуьссуш, адамаш жоьжахати чулестадойтур дерг и мотт лебича хьулуш долу вонаш бен дац хьуна, цундела хьайн ницкъ ма-кхоччу цунна тIехь толам баккха хьажа хьо, цуьнга хьуо жоьжахатин кIорге чу цавигийтархьама. …………


Преградни — Википеди\n45°48′55″ къ. ш. 41°44′20″ м. д.HGЯOL\n↘2983 стаг (2016)\nПреградни картан тӀехь\nПреградни (оьрс. Преградное) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Красногвардейскан кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\n7082 ↗8277 ↗13 806 ↘5058 ↘3542 ↗3606 ↘3316\n↘3259 ↘3200 ↘3096 ↘3038 ↘2983\n↑ Генеральный план поселения села Преградного Красногвардейского района Ставропольского края\n↑ 1 2 Численность населения по каждому городскому и сельскому населённому пункту Ставропольского края на дату ВПН-1989 и ВПН-2002. Архив йина хьалхара хьостан чура 2015 шеран 12 январехь. Теллина 2015 шеран 12 январехь.\n↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Общая численность населения (в т.ч. мужчин, женщин) по муниципалитетам и населённым пунктам Ставропольского края. Архив йина хьалхара хьостан чура 2015 шеран 5 апрелехь. Теллина 2015 шеран 5 апрелехь.\n↑ Оценка численности постоянного населения муниципалитетов Ставропольского края на 1 января 2014 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 2 апрелехь. Теллина 2014 шеран 2 апрелехь.\nХӀара Ставрополан мехкан географех лаьцна баланза яззаман кечам бу. Хьоьга проектана гӀо далур ду, йоза дика яздина, нисдина.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Преградни&oldid=4367249»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 4 январь, 16:39.


Новомихайловка (Безенчукан кӀошт) — Википеди\n52°50′17″ къ. ш. 49°23′34″ м. д.HGЯOL\nНовомихайловка (Безенчукан кӀошт)\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Новомихайловка.\nНовомихайловка (оьрс. Новомихайловка) — Российн Федерацин Самарин областан Безенчукан кӀоштара эвла.\nБахархойн дукхалла 236 адам леррана 2010 шарахь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Новомихайловка_(Безенчукан_кӀошт)&oldid=8545985»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 31 май, 21:39.


Умер самый пожилой житель России — Ингушетия Новости Бакъдар\nДала геч дойла цунах,вирзан метаг дек1ал хила цун, ирс долаш стаг хила из, мархи батахь д1ак1елхан, дек1ал хилар билгало ю из ,ИНШААЛЛАХ.\nДень и месяц его смерти говорят о том что он был хорошим человеком иначе он не умер бы в такой священный месяц. Дал гешт долд цун, Дал есмали сог1ат лолд цун.\nАллах1о гешт долд цог1!!\nДАЛ гешт долд цун! ДАЛ къахетам болб!\nМархий бетт и пьаьраска дийна,\nАЛЛАХ гешт долд хьогI Дада.\nАллах гешт долд .\nДал гешт долд цун ☝\nДала геч дойла. Дуьненчохь яьккхина хан Далла ма боху ц1ена яьккхина цо.\nГорный волк отдал душу Аллахо. Далла дэкъал войлла хьо Ломана во1 Эпаз!\nЕсли кто хочет увидеть как выглядели наши старики, про которых говорят, мол они были «беркати бок1хи-нах, посмотрите фотографию этого старика, добродушного, весёлого, очень многое пережившего и не потерявшего человечность.\nВместе с этим стариком уходит эпоха, уходит беркат, надеюсь что кому-то он смог это всё передать, завещать.\nДала ши к1ахитамац, ук1х базач Мархи бет гешт долд цун, ер ез ха ба1хан от’дя есмали совх1ат лолд цун.\nДала гешт долда, Дал къахетам болба!!!


ОгӀшам — Википеди\nОгӀшам (фр. Orchamps) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — ЖуьгӀа.\nДозанашца йу ЖандгӀе, Ла-БагӀгӀ (ЖуьгӀа), Ла-БгӀетеньегӀ (ЖуьгӀа), ЕтгӀепинье, Лаван-ле-Доль, УгӀ (ЖуьгӀа).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ОгӀшам&oldid=7828031»


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Таравихь ламаззий, витру ламаззий суннат ду я фарз ду? Коьрта агIо\nТаравихь ламаззий, витру ламаззий суннат ду я фарз ду?\n1. Таравихь (тархь) ламаз чIагIдина суннат ду. Иза суннат хилар тIехь массо Iелам-нехан барт хилла а бу. Делан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Бакъдолуш, нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIа парз дина рамадан баттахь марха кхабар, ас суннат дина цу баттахь ламазаш дар. Рамадан бутт бакъ хиларх а, парз хиларх а теша а тешаш, шена мел хиларга дог а дохуш, АллахIа доьхьа цу баттахь марханаш кхаьбнарг а, ламазаш динарг а къинойх цIанлур ву, шен нанас ша доьххьара винчу хенахь санна».\n2. Витр ламаз дукхах болчу Iеламнаха чIагIдина суннат ду аьлла. Ткъа уггар воккха Имама, Абу Хьанифас (Дела реза хуьлда цунна, Дала къинхетам а бойла цунах) иза важиб ду аьлла. Имам Абу Хьанифас иштта аларан бахьана – витр ламаз Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) чIогIа чIагIдеш дийцина хилар ду.\nТкъа иза чIагIдина суннат ду, важиб дац, йа фарз дац аьлла болу дукхах болу Iеламнах тIетевжарг – Дала шена тIедехкина долу парзаш хIун ду аьлла цхьана асхьаба хаттар дича, цунна жоп луш Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) хьахийнарг парз пхи ламаз бен ца хилар ду.\nЦундела, шен аьтту ма-ббу, тархь ламаз а, витр ламаз а дан хьажа деза бусалба стаг а, зуда а.\nТкъа дика хуург сийлахь АллахI ву.\n20.07.2012 = 01.09.1433


Керда шу дала беркате долда вай! — Сердало\nКерда шу дала беркате долда вай!\nУкх шера 11 сентябре дIадолалуш да бусалба наьха календара тIа керда 1440 шу. Уж шераш ларха доладаьд, Пайхамар (Даьла салот салам моаршал хилдв цунна) Маккара Мадинате дIавахача хана денз хьа. Элча (Даьлера салот салам моаршал халда цунна) шийна дукха езаш йола Макке йита ший тешаме новкъосташца Мадинате (Ясриб) дIавахав 622 шера (юлиански календарах). Цу ханналца чIоагIа воча хьале хиннаб хьалха им дилла нах, цIувнашта гIулакх дечара бала бар бахьан долаш.\nХIета Ясрибе (цул тIехьагIа тиллай цох Мадинат, аьнна, цIи), уж хьакхачарца дIайолалу Ислама керда зама. Цу шера тIадахкад деррига паразаш а. Цу шера даьда хьалхара маьждиг а. Iалам нах яхачогI. Календарь дIадоладаьд хьалхар халиф хиннача Iумар асхаба (Даьла раьза хийла цун).\nКерда шера хьалхара бутт Мухьаррам, беза лаьрхача биънех цаI ба. Цунга хьажжа, укх бетта махулла терко тIаяхийта еза воча хьамагIа лоравалара, дика хьамаш хьадара, къаьстта марх кхабара. Хьана аьлча, Мухьаммад Пайхамаро аьннад: «Рамадан беттал тIехьагIа эггара дезагIа марха – Мухьаррам бетта кхабар да».\nЦудохьа ер еза ха массаболча бусалба мехкашка лоархаш я. Укх хана дозалагI лаьца хьехамаш дир Назрана керттерча маьждиге а. Имам волча ЦIулой Хизаро беркате диийцар ер шу массаболча мехкахошта.\n← Агиева Л. Этнография ингушей\nКерда амбулаторе – Аьлти-Юрта →\nЦIихеза Iалама саг


Сен-Капрез-д'Еме — Википеди\n44°42′32″ къ. ш. 0°30′17″ м. д.HGЯOL\nСен-Капрез-д'Еме (фр. Saint-Capraise-d'Eymet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Дордонь. Дозанашца йу Сен-Перду (Дордонь), Сент-Обен-де-Каделеш, Плезанс (Дордонь), Разак-д'Еме, Садияк. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Капрез-д%27Еме&oldid=5185057»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 06:17.


Инициатива за Статью 20.1 – “Что Бакир улуу делает под моей юбкой???!” – Бишкек Феминисттик Демилгелери\nPublished on 28.06.2012 by bishkekfeminists\nPrevious Открытые семинары “как быть союзником и другом ЛГБТКИ” 21-23 Мая, посвященные в Бишкеке\nNext 20.1 Берене учун демилге – “Бакир уулу этегимдин астында эмне кылып жатат???!”


Зударий а белхош кхиочу демографино ирсе дой-те къам?\nДеношкахь "Интерфакс" агенталлаца къамелдеш Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана юха а хьахийра шен махкахь божаршка шиъ я кхоъ зуда ялор хила торуш а, къобалдеш хIума а ду, аьлла.\nШарIо боьршачу стагана магадо зудчунна тIе зуда яло, бохуш, шаьш шайна дахаран некъ маьршабаьккхина хьийза тахана нохчийн дуккха а къонахий.\nТкъа гонахара бусалба къаьмнаш тергалдича, церан божарийн дац дахар оццул зовкхедаьлла. Наггахь бен а ца хаало зуда йолчу стага шолгIа зуда ялош. Динца гара-м ца бевлла-те уьш? Мегаш дуй-те къонахчунна ши-кхо сесаг йоцуш ваха? Я нохчаша динан некъ массарачул а нийса схьабохьу-те?\n... Уьш бегаш бу. Ткъа зударий дакъазабахар, царна тIехь гIелояр хIуманан меха ца хетарш алссам баьржина, бохуш уггаре дукха хеза нохчийн зударшкара.\nЦIийндас тIе зуда а ялийна, кийра марцаза йисина зуда ирсе ларало хIинца. Ишттачу зудчун берашка а буссу дукха хьолехь нене боьссинарг санна бала – дас зударий ловзор ца дуьсу царна бен-башха доцуш.\nХалкъан яздархочун Айдамиров Абузаран ду хIара дешнаш: «Бусалба динехь боьршачу стеган еанга кхаччалц зуда хила магадо бохучух нийса ца кхета нохчий, ткъа Iеламнахана уьш нийса кхето ца хаьа я ца лаьа».\nОццул дуьне бухарчу доьзална тIекIал а тухуш, церан дегнаш а делхош, ялае бохий-те ШарIо шолгIа зуда? Я боьрша стаг и ца ялийча ца Iаш велахь, ялор, бухара важа доьзал лелор муха хила догIу?\nМаршо Радио зIене елира Нохчийчуьрчу Iеламстагаца Мохьмадца. Коломна гIалахь пхеаннашна педагогин институт чекхъяьккхина Мохьмада, школан директор а лаьттина, тIаккха 20 шарахь Къоран, ШарI Iамош ваьхна Iаьрба мехкашкахь, цIахь, шен юьртахь веха а ду дуккха а шераш.\nБакъо юй-те боьршачу стагана зудчана тIе зуда ялон?\nДуьххьара 2009-чу шарахь дуьххьара долийра Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана цхьаннал сов зударий балор Iедалан низамашца чIагIдан деза аьлла.\nЦо иза дузура шо-шаре мел долу Нохчийчохь зударий божарел совбовлуш хиларца.\nХIетахь даьржира хьаькамашлахь зударшна тIе зударийн балош болам.\nЙоккха юкъ оцу юкъа ца юлуш, 2011-чу шарахь Оьрсийчуьра веанчу журналистаца интервью ша луш, юха а хьахайо зударийн тема Кадыров Рамзана. Цул совнаха цо дуьйцу, муха хила еза шолгIа зуда – иза, цо дийцарехь, хьалхарчул, аьлча а, тишъеллачул а хаза, куц тоьлла хила еза.\nЖурналисте гIо доьхуш, бохура Кадыровс, шен зудчал а хазаниг дуьхьалкхетахь, ялор йолуш вара ша, хьайна лелачухула томехь ерг хаалахь, хаам белахь, аьлла.\nТахана шуьйрра даьржина ниIмат ду боьршачу стагна Кадыровс яьккхина маршо -шаьш мискаллехь бохкуш, даржехь боцчу хенахь шаьш карийна балийна тешаме накъостий хилла лаьттина зударий а белхош, уьш буьту я иштта уьш белха а беш, царна тIе шолгIа зударий кхуьлу.\nКху деношкахь «Интерфакс» агенталлана ехха интервью елла Кадыров Рамзана. Алсам хеттарш до журналисто, зударийн тема коьртачех а йолуш.\nШен жоьпашкахь дино, ШарIо 3-4 зуда яло бусалбана магийна ду, боху Кадыровс. Декхар дац, боху цо, амма боьршачу стеган таро, могащалла, аьтто хилча, хIунда ялор яц шолгIа зуда, бохуш, ша-шена жоп а кхачош, хеттаре вуьйлу иза.\nШолгIа зуда ШарIо ма-бохху дола а яьккхина, цуьнца Iар тоьлу, маха база, шен хьалхарчу зудчунна а, доьзална а ямарт а ваьлла, къайлах цхьаьнца волавелла лелачул. Махбазчу зудчо бала бохьу, могашалла талхайо, доьзалца гамво, даима аьшпашца ваха везаш хуьлу, боху Кадыровс.\nМассо а Нохчийчуьрчу зударшка церан цIийндайх лаьцна мотт тухуш санна дара къамел. «Гайтийша суна, шайна каравахь, бохура цо, къайлах-къулах, юьстах, масех езар йоцу цхьа стаг мукъане а. Карор вац, воцу дела. Зудчунна тешаме цхьа а вац! ...Зударий ма балабе со бохуш велахь, со бусалба вац, олий, дерзадо Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен къамел.\nТIеман шерашкахь Нохчийчохь лахъелла демографи айъен некъ бу ала тарло Кадыровс хьоьхург.\nАмма хаьттиний хетачух лаьцна зударшка? Царна хетарг халкъе дIакхачон шарахь цкъа бен догIуш доцчух тера ду - Гезгамашин-беттан кхоалагIчу кIирандийнахь, Нохчийн Зудчуьн дийнахь...\nДе тоьллачу динахь ялийна зуда - синкъерам\nШина миллионе кхаьчний те нохчий?


Хьаьший бекъаш хилац\nПайхамарий замах Хьумазати Лумазати яхаш ши воша хиннав. Дукха жа хиннад царга. Ший эздешца цкъа накъах ваьнна водаш хиннав Ибрах1ам-пайхамар. Уж вежарий бахача ц1енгахьа д1ачубийрзаб уж. Шоашка хьоашалг1а нах боаг1алга а дайна, Лумазат хола юкъе чуийккхав, х1аьта Хьумазат, цамогаш волчог1а кеп а оттаяь, ц1аг1а д1авижав.\nЦар ц1енга хьат1аэттар Ибрах1ам-пайхамар. Духьала енача Хьумазата сесаго, ший мар цамогаш ва, аьннад. Х1аьта а пайхамари цун оздойи ц1ап1а чу баьнна, шуна хайшаб. Г1атта дийзад Хьумазата. Хьаьшашка моаршал а хаьтта, коа а ваьнна, хьаьшашта фу йийча бакъахьа я-те, яхаш, уйла еш хиннав из: жий бийча, хургболча 1аьхарах воал; ка бийча, жа дахкаргдац, яхаш. Коа г1олла додаш циск дайнад. Из дувргда-кха аз, цох 1аьхарг ба аргда, царна из циск долга ховрг а дац, аьнна, из д1адийнад цо. Сесаго кийчадаьд.\nШу оттадича, цох шекваьннав Ибрах1ам-пайхамар. Шуна т1а кулгаш 1от1а а дехка, ду1а даьд цо. Тамаш йолаш х1ама хилар: дийнденна циск ийккха д1адахар. Циггач хайра Хьумазата ше волча Даллас дакъа денна нах баьхкалга. Коа а ведда, устаг1а бийнаб цо. Дукха ца говш кийч а баь, шуна оттабаьб. Дуача х1амах кулг тоханзар пайхамарои цун эздеши. Ибрах1ам-пайхамара аьлар:\n- Тхо цхьа моллаг1а нах да аьнна хийтта, хьа воша хола юкъе ийккхар, х1аьта 1а тхона циск оттадир. Далла дакъа денна нах тхо долга хайча, устаг1а а бийна, из оттабир 1а тхона. Дикеи вои хьаьший къестабеча ц1аг1а ирази беркати хургдац. Уж доацача, сои са оздойи шунах мотт тохаш дац.\nУж д1абахар. Дукха ца говш вежарий а къийлуш, къийлуш, боахамах баьлар.\nЖили два брата – Хумазат и Лумазат. Это были времена пророков. У братьев было много овец. Со своими сподвижниками ехал как-то пророк Ибрахим. Они завернули к братьям. Те, чтобы не тратиться на гостей, поступили так: Лумазат нырнул в копну, а Хумазат лег, притворившись больным.\nПророк Ибрахим подъехал к дому. Навстречу им вышла хена Хумахата и сказала, что он болен. Пророк и его сподвижники все же вошли и сели за стол. Хумазат встал, приветствовал гостей и вышел во двор, думая, что бы такое зарезать для гостей. Овцу зарезать – ягненка лишиться, барана зарезать – овцы останутся непокрытыми. Через двор шла кошка. “Зарежу-ка я ее, они ничего не узнают, скажу, что это ягненок”, - решил Хумазат и зарезал кошку, а его жена приготовила ее.\nКогда подали на стол, пророк Ибрахим засомневался в пище. Он положил на нее руки, произнес молитву, и чудо свершилось. Кошка ожила и убежала. Понял Хумазат, что у него в гостях святые люди, выбежал во двор и зарезал барана. Вскоре его приготовили и подали на стол. Пророк Ибрахим и его сподвижники не дотронулись до пищи. Пророк Ибрахим сказал:\n“Когда вы думали, что мы какие-то прохожие, брат твой спрятался в копну, а ты подал кошку. Узнав, что мы отмечены Всевышним, вы зарезали и подали барана. В доме, где гостей разделяют по степеням, счастья и благодати не будет. А где их нет, там ни я, ни мои сподвижники пищи не вкусят”.\nОни встали и уехали. Братья вскоре вконец обнищали.


Жермондан — Википеди\nЖермондан (фр. Germondans) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бургунди — Франш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Ду. Дозанашца йу Лулан-Вершан, Ринье, Ла-Тур-де-Се, Ла-Бар (Лакха Сона), Бомот-Обертан, Сенан (Лакха Сона), Бларьян. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Жермондан&oldid=5162106»


Платье с принтом Юлла, арт. 275И — купить недорого по цене 274 руб. | kids-centr.ru


Пилотийн а, техникан а бехк бац кема дохарна\nЛахьан-бутт 02, 2015\nОьрсийчоьнан транспортан министралло чIагIдина Синайн ахгIаренна тIехула долуш чудеана долу А321 олу кема стиглахь доьхна хилар. Цу кеманан долахо хиллачу Когалымавиа компанино дийцарехь, техника галъяларца, я пилоташа гIалат далийтина хиларца доьзна дац кема чудар.\nЦу компанин директоран когаметто Смирнов Александра Лахьан- бетан 2-чу дийнахь дIахьедар дина кема чударан бахьана арахьара цунна тIеIаткъхам бина хилар ду аьлла. A321-200 олу аэробус чудеана Синайн ахгIайренехь ГIадужу-беттан 31-чу дийнахь.\nИза хилла Мисарара Шарм-аш-Шейх олучу курортийн гIалара Петарбухе доьдаш. Кемма тIехь хилла 224 стаг велла. Хилларг боккха бохам бу, талламхоша баккъалла а хилларг талла деза аьлла дIахьедар дина Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира.


43°27′ къ. ш. 44°12′ м. д.HGЯOL\nХӀокху версин 6 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2020, 20 февраль).\n(7,16 %, 6-гӀа меттиг)\n51 060 стаг (2013)\nТе́ркан кӀо́шт (1921 - 1935 — Жима-ГӀебартан кӀошт) — Российн Федерацин юкъара ГӀебартойн-Балкхаройчоьн Республикин административан-мехкан дакъа а, муниципалан кхоллам а (муниципалан кӀошт) в составе.\nТеркан кӀошт лаьтта республикин малхбалехь, Теркан аьтту бердаца. Доза ду Майскан кӀоштаца малхбузехь, Прохладнин кӀоштаца къилбаседехь, ткъа иштта Къилбаседа ХӀирийчоьнан муниципалан кӀошташца — Мазалкан кӀоштаца малхбалехь, Кировн кӀоштаца къилбехьа.\n1944 шеран 28 январехь Курпан кӀошт дӀаяьккхира, дерриг аьлча санна цуьнан мохк (Лахара Курпан сельсовет йоцург) дӀабелира Къилбаседа-ХӀирийчоьнан автономин республикин. Лахара Курп юьрт юха дӀаелира Теркан кӀоштан юкъа.\nМуниципалан хӀоттам[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМеттиган шеш шайн урхалла[нисйе бӀаьра | нисйе]\nГӀебартойн-Балкхаройн республикин административан декъадалар\nТерский район на портале Правительства Кабардино-Балкарии Архивацийина 18 октябрехь 2018 шеран.\n↑ Устав Терского муниципального кӀошта Архивацийина 1 февралехь 2014 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Теркан_кӀошт_(ГӀебартойн-Балкхаройчоь)&oldid=6522453»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 август, 03:05.


Исламан арканаш - Закат далар\nКхоалгIа рукн: Закат далар\nЗакат бохучу дешан маьIна\nЗакат даларан бусалба динехь йолун меттиг\nЗакат даларан хьукм\nЗакат даккха дезаран билламаш\nЗакат дала дезаш долу даьхни\nДеши а, дети а, цаьршина метта тахана юкъахь лелаш долу кехат ахча а\nЦIахь кхобуш долу хьайбан даьхни а\nЯлтанаш а, стоьмаш а\nМаьIданаш а, хазнаш а\nЗакат дIахьажо дезаш йолу меттигаш\nМарха достуш луш долу закат. (Сахь даккхар)\nСахь даккхаран пайданаш\nСахь даккхаран хьукм\nДаккха дезачу саьхьан барам\nСахь даккхаран хан\nСаьхьаш дIахьажош йолу меттигаш\nЗакат бохучу дешан маьIна.\nIаьрбийн маттахь «Закат» бохучун маьIна кхиар а, алсамдалар а бохург ду. Хастам барах а, дикаллех а, цIандарх а олу закат. Ткъа даьхний юкъара луш долчу цхьана дакъанах закат аьлла, и дIалуш долу даьхни бахьана долуш, бухадуьсуш долчунна беркат алсамдолу дела, оцу даьхнин да цо вочу хIумнех дIацIанво дела, Делера гечдар хиларца.\nШарIехь «Закат» бохучу дешан маьIна хIара ду: Адамашна юкъара къастийначу цхьана тобанна, шен-шен хенахь даьхни тIера дIадала дезаш долу хьакъ.\nЗакат даларан бусалба динехь йолун меттиг а, иза даларан пайда а.\nЗакат далар Бусалба динан пхеа бIогIамех цхьа бIогIам а, рукн а ду. Дала дуккха а меттигашкахь ламазца цхьана хIуттуш хьахийна а ду иза. Масала:\n×Ламаз а де аш, закат а ло ашØ [Сурат «Ал-Бакъарат» 43 аят].\nЛекха хинволчу Дала аьлла:\n×…Ламаз а де, закат а ло…Ø [Сурат «Албаййинат» 5 аят].\nВайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Ислам пхеа хIуманна тIедоьгIна ду…» царна юкъахь цо хьахийра: «Закат далар а…» (Бухари, Муслим).\nДала закат даккха аьлла ду, адамийн синош а, дегнаш а сутараллех а, бIаьрмецигаллех а, дукха даьхни дезарах а дIацIандалийтархьама; мискачу нехан а, гIо оьшуш болчу нехан а дог оьцуш; шена тIера закат луш долу даьхни цIандеш, иза алсамдалийта, цунна беркат хуьлуьйтуш, массо зенах а, бохамех а иза лардалийта; хIора къоман дахарца а, иза ирс долуш хиларца а доьзна долу юкъара хьашташ кхочуш хилийта. Лекха хинволчу Дала Шен Къуръан чохь хьахийна Ша и закат даккхийтаран пайда:\n×Ахь схьаэца церан даьхни тIера сагIа, уьш цIанбеш долу, айхьа церан синош а цIандеш долуØ [Сурат «Ат-Тавбат» 103 аят].\nЗакат даларан хьукм.\nЗакат далар хIора бусалба стагна тIехь парз ду, нагахь санна цуьнан закат даккхал даьхни а хилахь, цу даьхнийца закатан билламаш кхочуш а хилахь. Шен хьекъал чохь воцучунна тIера а, берана тIера а даккха дезаш ду иза цаьршинан дас, йа цуьнан метта волчо. Нагахь санна иза дала дезаш дац аьлла цхьаъ доьхьал валахь, ша хууш а волуш Дала цунах аьлларг, оцу хьолехь иза бусалба волчара араволуш ву, керста хуьлуш а ву. Ткъа нагахь санна закат ца луш цхьаъ доьхьал валахь – дала дезаш дац а ца бохуш – делахь а ша бIаьрмециг хиларна, йа цуьнан гIулкх атта хетарна, оцу хьолехь и стаг даккхийчу къинойх доккха къа латош ву, песикъ стаг лоруш а ву. Нагахь санна иза оцу хьолехь а волуш дуьненчура дIавалахь, иза лахь, Делан лаамехь ву иза, Шена лаахь гечдийр ду Цо, Шена лаахь Iазап дийр ду, хIунда аьлча Сийлахь волчу Дала аьлла долу дела:\n×Бакъдолуш, Дала геч ца до Шеца накъост варна, цул лахара долчунна геч до Цо Шена луучуннаØ [Сурат «Ан-Нисаъ» 48 аят].\nИштта доьхьал ваьллачу стагера закат схьаэца дезаш а ду, цунна къедано цхьана агIор таIзар дан дезаш а ду, цо хьарам долу хIума дина дела.\nБеркате а, Лекха а волчу АллахIа кхерам тесна закат ца луш доьхьал ваьллачунна:\n×Деший а‚ детий а гулдеш болчаьрга‚ Делан новкъахь цуьнца харж ца еш – ахь кхаъ баккха цаьрга лазош долчу Iазапца. (Къемат) дийнахь жоьжахатин цIергахь цIе юьллур ю церан даьхнех‚ цуьнца (цIарца) дагор ду церан хьаьжнаш а‚ церан агIонаш а‚ церан баккъаш а: "ХIара ду аша шайна гулдинарг‚ Iовша шайна шаьш гулдина хилларг" - (малийкаша) олушØ [Сурат «Ат-Тавбат» 34-35 аяташ].\nАбу ХIурайрата – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла:\n«Шен даьхнех закат дIацалуш волу цхьа а стаг вуьтур вац\nжоьжахатин цIе цунах ца латош. Экъанаш санна кечдийр ду цунна цуьнан и даьхни, тIаккха цуьнан ший а агIона тIе а, цуьнан хьаж тIе а йохкур ю и цIеран экъанаш. Иза ишттачу хьолехь лаьттар ву шовзткъе итт эзар шарахь, Дала Шен лайшна юкъахь хьукм дина чекхдаллалц. ТIаккха цул тIаьхьа гур бу цунна шен кхин дIа болу некъ: йа ялсамане, йа жоьжахате…» (Бухари, Муслим, хIара дешнаш Муслима а ду).\nЗакат даккха дезаран билламаш.\nЗакат даккха дезаран а, иза тIедожаран а пхи биллам бу:\nХьалхарниг: Бусалба хилар. Керстанна тIехь дац иза.\nШолгIаниг: Маьрша хилар. Лай волчу стагна тIехь дац закат даккхар дукхах болчу Iелам-нахана гергахь. Иштта, Мукáтаб волчу лайна а тIехь дац иза, хIунда аьлча цуьнан ахча ца дуьсу дела.\nКхолагIаниг: Закат даккхал болу барам кхочуш хилар. Нагахь санна даьхни оцу барамал кIеззиг хилахь закат тIе ца дужу.\nДоьалгIаниг: Даьхни ша-дерг долахь хилар. Яздина долчу декхарна тIе а закат ца дужу; иштта масийттаммо барт бина юкъахь лелочу гIулкхах йолу са дIасаеккъалц цунна тIе а закат ца дужу, цхьаьнга декхар деллачул тIаьхьа стагна тIе мискалла ягIахь цуьнан декхар юха дерззалц оцу декхарна а закат тIе ца дужу.\nДикчу меттехь «вакъф» дина долчу даьхнийна а закат тIе ца дужу – гIазотан тIемалошна доьгIна долу даьхни а, маьждигашна доьгIна долу даьхни а, мискачу нахана доьгIна долу даьхни а санна долу -.\nПхоьалгIаниг: Шо дузар. Цхьа а даьхни тIехь закат ца хуьлу, цунна тIехь цхьа шо хьаладуззалц, лаьттара хьадоккхуш долу даьхни доцург – стоьмаш а, ялта а санна долу. Лаьттара хьаладолуш долчу даьхни тIера закат даларан хан и даьхни схьагулдича хуьлуш ю, шо дуззалц Iан ца веза, Лекха хинволчу Дала аьлла долу дела:\n×Аш цуьнан хьакъ дIало (шаьш) и (ялта) чудерзийначу дийнахьØ [Сурат «Ал-АнIам» 141].\nЛаьттах хьаладоху маьIданийн а, лаьтта бухахь карочу хазнийн а закат даларан хан уьш лаьтта бухара хьаладоху хан ю, уьш а лаьттах хьалайохуш йолун дела.\nХьайбанийн а, йохкаэцаран йолан а закат даларан хан - цаьршинан бухе а хьоже – цаьршинан доьххьара хиллачу даьхнин шо кхачар ю. ТIаккха шегахь долуш дерг оцу доьххьара хиллачунна тIе а тоьхна, цхьаьне закат лур ду, нагахь санна барам бузахь.\nЗакат даларехь билламе дац даьхнин да кхиъна ваьлла хилар а, йа хьекъал чохь хилар а, цундела, беран даьхни тIера а, шен кхетамехь воцчу стеган даьхни тIера а закат дала дезаш ду дукхах болчу Iелам-нахана гергахь.\nЗакат дала дезаш долу даьхни.\nЗакат дала дезаш долу даьхни пхиъ ду:\n1 – Деши а, дети а, цаьршина метта тахана юкъахь лелаш долу кехат ахча а.\nЦарна тIера дала дезачу закатан барам даьхнин иттолгIачу декъа доьалгIа дакъа ду, йа вуьшта аьлча 2,5% ду. Нагахь санна, хIокху лахахь хьахор болу барам санна дукха даьхний а хилахь, иза оцу барамехь а долуш цунна тIехь цхьа шо а далахь, цунна тIера дала дезачу закатан барам хIара бу (2,5%).\nШена тIера закат даккха дезаш болун дешин барам 20 (ткъа) «мискъáл» бу, цхьа «мискъал» 4,25 грамм ю, цундела, граммашкахь лерича 85 грамм деши долчо цунна тIера 2,5% закат дала деза.\nШена тIера закат даккха дезаш болун детин барам 200 (ши бIе) дирхIам бу, цхьа дирхIам 2,975 грамм лоруш ду, цундела, 595 грамм дети долчо цунна тIера 2,5% закат дала деза.\nТахана лелаш долу кехатан ахчан барам, цунна тIехь шо дуьзначул тIаьхьа, закат даккха хан тIекхаьчча, йа 85 грамм дешин мехаца лара деза, йа 595 грамм детин мехаца лара деза. Цундела оцу кехатан ахчан барам хийцалуш хуьлу цуьнах догIучу дешин а, детин а мехе хьаьжжина. Иза иштта хуьлу дела, шегахь ахча дерг хьажа веза, шегахь йа 85 грамм деши эццал, йа 595 грамм дети эццал ахча дуй, нагахь санна иза кхочуш хилахь, иза шен долахь а долуш цунна тIехь шо хан а ялахь, цо цунах 2,5% закат дала деза, оцу ахчанан цIераш тайп-тайпана хиларга а ца хьоьжуш – рийал, динар, франк, евро, сом, йа кхин дерг а – йа и ахча кехатах хиларга а, йа аьчка хиларга а, йа кхечу хIумнах дина хиларга а ца хьоьжуш. Ткъа вайна массарна а хууш ду ахчанан мах цхьацца хенахь хийцалуш хилар, цундела, закат луш верг хьажа везаш болчу бараман хан ахча долахь а долуш шо тIехIоьттина йолу хан ю.\nДешин а, детин а, ахчан а барам кхочуш а хилла, и кхо хIума оцу барамал совдалахь, 2,5% закат дала деза оцу совдаьллачух а. Цуьнан тешалла ду, Iелас – Дела реза хуьлда цунна – дийцина долу хьадис, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла:\n«Нагахь санна хьан ши бIе (200) дирхIам а хилахь, уьш хьан а долуш цхьа шо а далахь царна тIехь закат ду пхи (5) дирхIам, кхин хьуна тIехь хIумма а дац хьан ткъа (20) динар а хилла цхьа шо даллалц, тIаккха церах ах динар дала деза ахь, ткъа цул совдаьлларг и санна лара деза; даьхни долахь а долуш цхьа шо даллалц цхьанна а тIехь закат дац». [Абу Давуд].\nЗударша хазаллийна духа кечдина долу деши, нагахь санна гул а деш дIадуьллуш делахь цунна тIера закат догIу массо агIор. Амма нагахь иза зударша лелош делахь, йа леладайта эцца делахь цунна тIехь закат дац, Iелам-нехан шина кепара аьллачу хьукманах нийсачунна тIе а доьгIна аьлча. Доьххьаралерачух закат дала дезаран тешалла деших а, детих а закат дала деза олуш долчу хьадисийн юкъара маьIна а ду, Абу Давуда а, Насáийс а, Тирмизийс а далийна хьадис а ду, Iамр ибн ШуIайбан дас шен дегара – Дела реза хуьлда цунна – дийцина долу, шен йоI а ялош цхьа зуда еара аьлла, Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волча, оцу йоьIан куьйгах стомма дешин ши хIоз а болуш. ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла нене: «ХIокхуьнан закат луш юй хьо?» Цо аьлла: «ХIан-хIа». ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Къемат дийнахь Дала хьайх и шиъ бахьана долуш цIеран ши хIоз хьовзор дезар дуй хьуна?» ТIаккха цу зудчо и шиъ хьа а баьккхина, Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дIабелла: «И шиъ Делан а, Цуьнан Элчанан а бу хIинца» - аьлла. Кхин а цхьа тешалла ду оцу хьукманна, Абу Давуда а, иштта кхечара а далийна долу хьадис, Iаишата – Дела реза хуьлда цунна – дийцина долу. Цо аьлла: «Делан Элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – со йолча чувеара, тIаккха цунна сан керахь детин мохIурш гира, тIаккха цо соьга хаьттира: «ХIара хIун ю, хIай Iаишат?» Ас элира: «Ас хьуна кечйалархьама дина ду хIорш, хIай Делан Элча» ТIаккха цо элира: «Церан закат дIалой ахь?» Ас элира: «ХIан-хIа» ТIаккха цо элира: «Иза тоьаш ду-кх хьуна жоьжахати чу яха».\nДеши а, дети а доцуш кхин долу маьIданаш – жовхIарш а, мехала тIулгаш а – шайна тIера закат дала дезаш дац цхьанне а Iелам-стагана гергахь. Амма нагахь санна уьш йохка-эцар лелорна дехкина делахь, тIаккха царна тIера закат дала деза, йохка-эцарна лелош долчу кхечу даьхнех санна.\n2 – ЦIахь кхобуш долу хьайбан даьхни а.\nОцу хьайбанашна юкъара закат дала дезаш дерш кхоъ ду: эмкалш а, бежнаш а, уьстагIий а. Царна тIера закат дала деза нагахь санна уьш шеран дукхах йолчу хенахь шаьш дежаш делахь, хIунда аьлча дукхах йолчу ханна ша йолу хенан хьукм хуьлу дела. Цуьнан тешалла ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ши хьадис:\n«ХIора ежаш мел йолчу эмкалшна тIера закат догIу». [Ахьмад, Абу Давуд, Насаий].\n«УьстагIех дала дезаш долу сагIа дежаш долчерах дерг ду». [Бухари].\nЦарна тIера закат ца догIу нагахь санна уьш ШарIо хIоттийначу бараме кхочуш ца хилахь а, уьш оцу барамехь а долуш цхьа шо ца далахь а.\nОцу даьхнийн тIера закат даллал хила беза барам а, дала дезарг а:\n1 шо кхаьчна 1 уьстагI\n1 шо кхаьчна 2 уьстагI\n1 шо кхаьчна 3 уьстагI\n1 шо кхаьчна 4 уьстагI\n1 шо кхаьчна 1 эмкал\n2 шо кхаьчна 1 эмкал\n3 шо кхаьчна 1 эмкал\n4 шо кхаьчна 1 эмкал\n2 шо кхаьчна 2 эмкал\n3 шо кхаьчна 2 эмкал\n120 совнаха яьллачунна тIера:\nхIора 40 тIера 2 шо долу 1 эмкал, йа хIора 50 тIера 3 шо долу 1.\n1 шо кхаьчна 1 эса\n2 шо кхаьчна 1 шинар\n1 шо кхаьчна 2 эса\n1 шо кхаьчна 1 эса а, 2 шо кхаьчна 1 шинар а\n79 совдаьллачунна тIера:\nХIора 30 тIера 1 шо кхаьчна 1 эса, хIора 40 тIера 2 шо кхаьчна 1 шинар\n300 совдоьвллачарна тIера:\nХIора 100 тIера 1 шо кхаьчна 1 уьстагI\nХIокху лакхахь балийначу барамашна тешалла ду Анаса – Дела реза хуьлда цунна – дийцина хьадис, Абу Бакара – Дела реза хуьлда цунна – ша Бахьрайне вохуьйтучу хенахь шега хIара кехат яздинера аьлла:\n«Къинхетаме а, Къинхетам беш а волчу АллахIан цIарца! ХIара Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – бусалба нахана тIедожийна долу парз сагIа ду, Дала цуьнга цуьнца омру дина хилла а ду. Нагахь санна цхьана бусалба стаге ша ма-дарра иза дала деза алахь, юха а ца волуш дIалойла цо иза, нагахь санна дала дезачул совнаха ло алахь ма лойла цо иза. Ткъе йиъ эмкална тIера дуьйна дIа хIора пхеанна тIера 1 шо кхаьчна 1 уьстагI бу. Ткъе пхеанга хьалакхаьчначул тIаьхьа ткъе-пхийттанна тIекхаччалц 1 шо кхаьчна эмкал ю. Ткъе-ялхийттанга хьалакхаьчначул тIаьхьа шовзткъе пхеанга кхаччалц 2 шо кхаьчна сте 1 эмкал ю. Шовзткъе ялханна тIе кхаьчначул тIаьхьа кхузткъа тIе кхаччалц 3 шо кхаьчна 1 эмкал ю – бугIе еана йолу. Кхузткъе цхьанна тIе кхаьчначул тIаьхьа кхузткъе-пхийттанга кхаччалц 4 шо кхаьчна йолу 1 эмкал ю. Кхузткъе-ялхийттанга кхаьчначул тIаьхьа дезткъе-иттанга кхаччалц 2 шо кхаьчна йолу 2 эмкал ю. Дезткъе-цхьайттанга кхаьчначул тIаьхьа цхьа бIе ткъа эмкал тIе кхаччалц 3 шо кхаьчна 2 эмкал ю – бугIе еана йолу. Нагахь санна цхьа бIе ткъа эмкалал совйалахь, хIора шовзткъанна тIера 2 шо кхаьчна 1 эмкал ю, хIора шовзткъе-иттанна тIера 3 шо кхаьчна 1 эмкал ю, ткъа шен йиъ эмкал бен йоцучунна тIехь (парз) сагIа дац – церан дена иза лаъалц – ткъа нагахь санна пхеа эмкале хьалакхачахь царна тIера 1 шо кхаьчна 1 уьстагI бу. УьстагIашна тIера догIу сагIа – церах дежаш долчарна тIера –: шовзткъа уьстагI хилахь 1 шо кхаьчна 1 уьстагI богIу цхьа бIе ткъа (120) уьстагI тIе хьалакхаччалц. Нагахь санна цхьа бIе ткъаннал сов балахь ши бIе уьстагI тIе кхаччалц 1 шо кхаьчна 2 уьстагI богIу. Нагахь санна ши бIе уьстагIал совбалахь кхаа бIе тIе кхаччалц 1 шо кхаьчна 3 уьстагI богIу. Нагахь санна кхаа бIенал совдовлахь, тIаккха хIора 100 уьстагI тIера 1 шо кхаьчна 1 уьстагI бу. Нагахь сана, дежаш долу уьстагIий шовзткъа уьстагIал цхьа уьстагI хилла а кIеззиг хилахь – царна тIехь (парз) сагIа дац, церан дена иза лаъалц».1 [Бухари].\nОцу барамашна кхин а тешалла ду МуIазера – Дела реза хуьлда цунна – схьадеана хьадис, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – иза Йемене вохуьйтучу хенахь цунна омру дина хиллера аьлла, хIора ткъе-итт бежинна тIера 1 шо кхаьчна 1 эса схьаэца аьлла, хIора шовзткъанна тIера 2 шо кхаьчна 1 шинар схьаэца аьлла. [Ахьмад, Абу Давуд, Тирмизий, Насаий, Ибн МажахI].\nДежаш долчу хьайбанаша дина долу эсий, йа Iахарий, йа эмкалан кIорнеш царна тIетоха еза нагахь санна барам кхочуш а хилла закат доккхуш хилахь. Нагахь санна уьш даккхийчу хьайбанашна тIетоьхча бен барам кхочуш хуьлуш ца хилахь, уьш тIетоьхча барам буьзча хенахь дуьйна дIа цхьа шо далийта деза царна тIера закат дала.\nНагахь санна и хьайбанаш йохка-эцарна лелош делахь церан закат йохка-эцарна лелош йолчу хIуманна тIера санна дала деза, мас корта бу хьаьжжина дала ца деза. Цхьа хIума дIасаяхьа, я беш аха, я кхечу гIулкхана лелош долчу хьайбанашна тIера а закат ца догIу, Абу ХIурайрас – Дела реза хуьлда цунна – дийцина хьадис долу дела:\n«Бусалба стагана тIехь дац шен лайна а, говрана а тIера закат далар». [Бухари, Муслим].\n3 – Ялтанаш а, стоьмаш а.\nЯлтийна тIера а, стоьмашна тIера а закат далар важиб ду дукхах болчу Iелам-нахана гергахь. Цара аьлла болун цуьнан барам пхи «васакъ» бу, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьллачу дашна тIе а доьгIна:\n«Пхеа «васакъал» лахарчу барам тIехь закат дац» [Бухари, Муслим].\n«Васакъ» - кхузткъа сахь хиллал болун барам бу. Цундела ялтанийн а, стоьмийн а закатан барам кхо бIе сахь бу. Цуьнан таханлера барам буьстича иза 653 кийла хуьлу, дикчу кIаца лерича.\nЯлтийна тIера а, стоьмашна тIера а закат даккхарехь билламе дац цхьа шо дузар, Дала Къуръан чохь аьлла долу дела:\nЯлтийна а, стоьмашна тIера дала дезаш долчу закатан барам иттолгIа дакъа бу, нагахь санна цунна хитохар хало йоцуш хиллехь. Къа а хьоьгуш, ахча а духкуш кхиийначу ялтанах дала дезарг 5% ду, Делан элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьллачу дашна:\n«Стиглара а, татолаш чура а, шовданаш тIера а хи а догIуш кхиъначунна тIера, йа ша шен орамашца хи молуш кхиъначунна тIера иттолгIа дакъа ду. Цхьана хIуманна тIехь схьа а дохьуш хи тухуш кхиийначунна тIера иттолгIачу декъан ах дакъа ду». [Бухари].\n4 – Йохкаэцаран са а, йа цунна кечдина долу даьхни а.\nБусалба стага мах лело кечйина йолун массо хIума а юкъа йогIу хIокху декъана, цундела хIара дакъа уггар доккха дакъа ду, дукхах долу даьхнин тайпанаш юкъалоцуш долу. Оцу хIуманашна тIера закат догIу ШарIо биллинчу бараме уьш кхачахь. Церан барам шеца лоруш дерг дешин а, детин а бараме церан мах кхачар ду – йа ткъа динар: 85 грамм деши, йа ши бIе дирхIам: 585 грамм дети -. Махлелорна кечдина долу хIума долахь долуш цхьа шо даьллачул тIаьхьа цуьнан мах мел бу хьажа веза, тIаккха барам кхочуш белахь, мискачу нахана уггар гIолий долччу агIор закат даккха деза. Цуьнан мехе хьожучу хенахь и хIума эцна йолчу мехе хьажа ца веза, муххале а, цхьа шо дуьзначул тIаьхьа закат доккху хан тIекхаьчча цуьнан болун мах лара беза.\nХIокху декъана тIера дала дезаш долчу закатан барам ша-болчу механ 2,5% ду. Шегахь долчу коьрта ахчанна а, даьхнина а тIетоха еза шена цуьнца махлелийча хилла йолун са. Нагахь санна и са коьрта ахчанна тIетоьхча бен закат тIедожаран барам кхочуш хуьлуш ца хилахь, и тIетоьхча барам кхочуш хиллачу хенахь дуьйна дIа цхьа шо далийта деза цунах закат далархьама.\n5 – МаьIданаш а, хазнаш а.\nА) МаьIданаш: уьш лаьттах хьала мел доккху хIума ду, цу латта бухахь кхоллалуш долу, мехала а долу, орамат а доцу. Цуьнан масала ду: деши, дети, эчиг, цIаста, яхонт, мехкадаьтта, иштта кхин йолу хIума а.\nОцу маьIданашна тIера закат догIу, Къуръан тIера аятан юкъарчу маIнийна тIе а доьгIна:\n×ХIай Делах тешнарш! Шаьш даьккхинчу дикчу даьхнех сагIа луш хила, Оха шуна лаьттах схьадаьккхинчух а (сагIа ло)Ø [Сурат «Ал-Бакъарат» 267].\nОцу аятан маьIне диллича, шеко яц маьIданаш Дала вайна лаьттах схьадаьхна хилар.\nДукхах болчу Iелам-наха маьIданашна тIера закат далар тIедожарна билламе дина церан барам кхочуш хилар. Иштта цара аьлла, церах дIадала дезаш дерг 2,5% ду аьлла, деших-детих долчунах а тар дина.\nЦерах закат даларна билламе дац цхьа шо хан ялар уьш долахь а долуш, цундела уьш керакхачарца тIедужуш ду церан закат.\nБ) Хазна: Иза бусалба дин дале хьалха лаьттах доьллина хилла, йа иза деанчул тIаьхьа а, хьалха хиллачу керста наха бусалба нехан мехкашкахь, йа шайн мехкашкахь лаьттах дIадоьллина хилла мехала долу хIума ду, шена ша-долчунна тIехь, йа цхьадолчунна тIехь керстаналлин билгало а йолуш долу, церан цIерш санна йолу, йа церан паччахьийн цIерш, йа церан суьрташ, йа жаIарш, йа церан цIуш тIехь долу суьрташ санна йолу.\nАмма нагахь санна цунна тIехь, йа цунах цхьадолчу хIуманна тIехь бусалба нехан билгало хилахь – Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цIе санна ерг, йа бусалба нехан цхьана паччахьийн цIе, йа Къуръан тIера цхьа аят – иштта билгало тIехь хилахь иза бусалба нехан ян а яйна, тIаккха карийна хIума лоруш ю. Нагахь санна цу тIехь цхьа а билгало ца хилахь – иза пхьегIа хиларца, йа хазаллийна кечдина деши-дети хиларца – тIаккха а иза карийна хIума лоруш ю, дола яккха мегаш а яц дIакхайкхийначул тIаьхьа бен, хIунда аьлча иза бусалба стеган даьхни долу дела, цуьнан долара дIа даьлла лоруш а доцуш долу.\nОцу хазнех керста нехан хилар хиъначунна тIера закат догIу, цуьнан пхоьалгIа дакъа. Цунна тешалла ду Абу ХIурайрас – Дела реза хуьлда цунна – дийцина хьадис, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла:\n«Карийначу хазни тIера а пхоьалгIа дакъа догIу».\nДукхах болчу Iелам-нахана гергахь цунна тIера пхоьалгIа дакъа догIу, иза дукха хилахь а, йа кIеззиг хилахь а. Иза дIадала езаш йолу меттиг хIонс дIалуш йолу меттиг ю церан. ПхоьалгIа дакъа дIаделлачул тIаьхьа дуьсуш дерг и хазна карийначунна дуьсуш ду, Iумара – Дела реза хуьлда цунна – пхоьалгIа дакъа схьаэцначул тIаьхьа диснарг карийначунна дIаделла хиларна.\nЗакат дIахьажо дезаш йолу меттигаш.\nШайна закат догIуш долу нах бархI тайпана бу:\n1 – Къе нах бу, шайн дахарехь оьшуш долу хIума ца карош болу, йа цунах оьшург цхьадерг бен доцуш болу. Ишттачу нахана цхьана шарана царна тоъал закатах даьхни дала деза.\n2 – Миска нах бу, шайн дахарехь шайна оьшуш долчу хIуманан цхьа ах дакъа гергга дерг долуш болу. ХIокху тайпана берш хьалхарчу тайпанал гIоли бу дахарехь, делахь а, хIокхарна а дала деза закатах цхьадолу даьхни цхьана шарна царна тоьъачал.\n3 – Закат тIехь болх бийриш бу. ХIорш и закат дала дезачуьнгара иза схьа а оьцуш, иза лар а деш, тIаккха паччахьан омрунца иза дала дезачунна дIа а луш цу тIехь болх беш берш бу. ХIокху тайпана болчарна цара бинчу балхе хьаьжжина закат юкъара ял ло.\n4 – Шайн дегнаш бусалба динна тIедерза герга долу нах бу. Уьш шина тайпана бу: керста нах а, бусалба нах а.\n- Керста стагана закат тIера даьхни дала мегаш ду нагахь санна цо бусалба дин тIелоцур ду аьлла догдохуш хьал делахь, йа цунна иза делча бусалба нах цуьнан вонах кIелхьара боьвр белахь, йа иштта цунах тера долчу хьолашкахь. Иштта иза дала магар Хьанбалий мазхIабехь ду, ШафиIий мазхIабехь мегаш дац керста-нахана закатах дакъа далар.\n- Бусалба стагана цу юкъара даьхни ло, цуьнан дин чIагIдалийта, цо дин тIелаьцна дукха хан йацахь, йа и санна волчо дин тIелоцур ду аьлла хеташ хьал делахь, иштта и санна долчу кхечу хьолашкахь.\n5 – Лайш бу. Шен элано «ахь шена хIоккхул даьхни лахь ша хьо дIахоьцур ву» аьлла дIа а язвина, дIа дала даьхни а доцуш волу лай ву кхузахь закат догIуш верг. Ишттачу лайна закат юкъара дакъа ло, лай волчара иза паргIат валийта. Цхьа болчу Iелам-наха кхин а магийна, закат юкъара ахчанах лайш эцар, эцначул тIаьхьа уьш дIахецархьама.\n6 – Шайна тIехь декхарш дерш бу. Уьш шина тайпана бу: Ша бахьана долуш декхарийла вахнарг а, кхиниг бахьана долуш декхарийла вахнарг а.\n- Ша бахьана долуш декхарийлахь верг ву, шен сина хьашташ кхочушдархьама декхарийла вахнарг. Цунна закат юкъара дакъа ло, шена тIера декхар дIатакхийта.\n- Кхиниг бахьана долуш декхарийлахь верг ву, дика хIума дархьама декхарийла вахана верг. Ишттачунна а закат юкъара даьхни ло, цунна декхар тIерадаккхархьама, иза цхьана юкъахь хьалдолуш лоруш велахь а.\n7 – Делан некъахь луш а ду закат. Делан некъахь аьлла, юкъарчу маьIнийца аьлча цунах лууш дерг ГIазот ду. Пачхьалкхо луш ял йоцуш, шаьш шайна лаарна гIазот деш болчу тIемалошна закат юкъара даьхни дала деза бусалба нехан ахчанан цIа чура.\n8 – Некъахо ву. Иза новкъа ваьлла некъахо ву, шен махка шен цIентIе юхаверза ахча доцуш висна волу. Ишттачунна а закат юкъара ахча дала деза, иза шен махка юхаверзалур волччул.\nЛекха хинволчу АллахIа хIара бархI тайпана болу нах хьахийна хIокху Шен аятехь:\n×СагIа далар догIуш ду къечу нахана а, мискачарна а, цу (закат) тIехь болх бечарна а, дегнаш дин тIедерза герга болчарна а, лайшна а, декхарш долчарна а, Делан некъахь а, некъахочунна а; (царна иза догIуш ду) АллахIера парз хилла; АллахI Хууш а, Хьекъале а вуØ [Сурат «Аттавбат» 60 аят].\nМарха достуш луш долу закат. (Сахь даккхар).\n1 – Сахь даккхаран пайданаш.\nСахь даккхаран пайданех ду: марха кхаьбнарг, цуьнгара мархийн баттахь даьллачу вочу къамелах а, эрна къамелах а дIацIанвалийтар; мискачу нахана яа хIума хилийтар; Iийд дийнахь церан хIумма еха езаш цахилийтар. И маьIна долуш Ибн Iаббаса – Дела реза хуьлда цаьршинна – хьадис ду:\n«Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – марха дастаран закат парз дина, марха кхаьбнарг цуьнгара мархийн баттахь даьллачу вочу къамелах а, эрна къамелах а дIацIанвалийта, мискачу нахана яа хIума а хилийта». [Абу Давуд, Ибн МажахI].\n2 – Сахь даккхаран хьукм.\nИза парз ду хIора бусалба стагна а, зудчунна а тIехь, жимчунна а, воккхачунна а тIехь, маьрша волчунна а, лайна а тIехь. Цунна тешалла ду Ибн Iумара – Дела реза хуьлда цаьршинна – дийцина хьадис:\n«Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – парз дина тIедиллира мархи беттан закат далар – хурманийн цхьа сахь далар, йа мекхан цхьа сахь далар – иза парз дира лайна а, маьрша волчунна а тIехь, стагна а, зудчунна а тIехь, жимчунна а, воккхачунна а тIехь, бусалба нахах болчарна тIехь. Цо омру дира иза даккха аьлла, нах Iийд ламазе арабовлале». [Бухари, Муслим].\nКийрахь долчу берана тIера сахь даккхар а мелехь ду.\nХIора бусалба стагна тIехь ду шена тIера сахь даккхар а, ша напха латто дезачарна тIера сахь даккхар а – зуда елахь а, йа гергарнаш белахь а. Делахь а, нагахь санна Iийд дийнахь а, буса а шена тоъал яахIума яцахь, я ша напха латто безачарна цу дийнахь-буса тоъал яахIума яцахь сахь даккхар тIехь дац.\n3 – Даккха дезачу саьхьан барам.\nМахкахь уггар дукха юуш йолчу яахIуманах цхьа сахь ду\nважиб дерг, масала: цхьа сахь кIа, йа мукх, йа хурманаш, йа кишмиш, йа наьхча, йа дуга, йа хьаьжкIаш. Цхьа сахь таханлерчу барамца лерича 2 кила а, 176 грамм а хуьлу.\nДукхах болчу Iелам-нахана гергахь дааран метта цуьнан мах бала мегаш дац, хIунда аьлча иза Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – омру динчуьнца догIуш доцу дела, асхьабаша – Дела реза хуьлда царна – динчунна доьхьал а долу дела.\n4 – Сахь даккхаран хан.\nСахь даккхаран ши хан ю: даккха мегаш йолун хан – Iийд дийнал цхьа де, йа ши де хьалха; даьккхича гIолий долу хан – Iийд дийнахь Iуьйре гучуйолучу хенахь, Iийд ламаз дан хан хилале цхьажимма хьалха. Оцу хенахь даьккхича дика хилар гойту Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – омру дина хиларо, нах Iийд ламазе арабовлале даккха аьлла.\nIийд ламазал тIаьхьа даккха мегаш дац иза, хIетте а, цхьамма иза Iийд ламаз динчул тIаьхьа даккхахь цунна цуьнах сагIа хир ду, делахь а иза иштта тIаьхьататтарна къа хир ду цунна.\n5 - Саьхьаш дIахьажош йолу меттигаш.\nСаьхьаш къечу нахана а, юккъарчу хьолехь болчу мискачарна а дIадала дезаш ду, уьш кхечарал совнаха иза дала хьакъ долуш хиларна.\n «Вакъф» бохург – цхьана хIуманна цIе тоьхна, Дела доьхьа делла хIума ду.\n Масала, дешин барам 85 грамм хилча, тIаккха цхьаьнгахь 100 грамм деши хилча, цо цунах 2,5% закат дала деза, 2,5 грамм деши хуьлу иза.\n Парз а доцуш, вуьшта шена мелана сагIа даккха цунна лаахь, иза доккхур ду цо, амма парз сагIа – закат – дац цунна тIехь оцу барамал кIеззиг хилахь.\n Масала, стерчий хуьлу охуна дан лелош, йа дечке дуьгуш, йа кхечу гIулкхана лелош.\n ЦIу – иза жаIарш а, тIулгаш а, дитташ а, йа иштта кхин йолун хIумнаш а ю, наха шайна сужуд деш, йа шайгара гIо доьхуш, шайна Iибадат деш йолу.\n Мархин бутт дIаболабеллачул тIаьхьа муьлхха хенахь а даккха мега иза.


Малх — Википеди\nХӀокху версин 5 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2021, 22 февраль).\nМалх (астр. символ: ) — Маьлхан системехь цхьаъ бен боцу седа. Иштта Малхан гонах хьийза оцу системи кхийолу а объекташ: планеташ а, цера спутникаш а, кегий планеташ а, астероидаш а, метиориташ а, кометаш а, космосан чан а. Малхан системин йозалла 99,866 % а Малхан йозалла ю. Малхан зӀенарш ДуьненатӀехь дахар латтадо — фотосинтезан серло оьшу, Малхо климат латтайо. Малх лаьтта водородех (йозаллийн 73 %, чухоаман 92 %), гелийх (йозаллийн 25 %, чухоаман 7 %), иштта а кхоьчу элементашках: эчиг, никель, кислород, кремний, саьнгал, магний, углерод, неон, кальций, хром. 1 млн водород атоман тӀейогӀу 98 000 гелийн атом, 851 кислородан атом, 398 углеродан атом, 123 неонан атом, 100 азотан атом, 47 эчиган атом, 38 магнийн атом, 35 кремнийн атом, 16 саьнгалан атом, 4 аргонан атом, 3 алюминийн атом, 2 никельн а, натрийн а, кальцийн а атом, къеззига кхийолу элементаш а.\nМаьлхан юккъера юкъалла ю 1,4 г/см³. Спектран классификацица Малх юкъабоьдуш бу G2V тайпан («можа буйдол»). Малхан тӀехуле йовхалла 6000 Кельвин тӀекхочуш ю. Цундела Малхан бос кӀай бу. Амма Лаьттан тӀехуле кхачале цуьна бос мажло зӀенарш дӀасаяржарна бахьнехь а, спектран йоцатулгӀенаш долу дакъа атмосферас худар бахьнехь а.\nМалхан спектрехь ду ионизаци йина а, яза а металлий а, ионизаци йина водородан а сизнаш. Вайн Галактикехь бу 100 млрд сов седарчий. Царех 85 % бу Малхал кхоьлина (дукха хоьлехь цӀен буйдолш). Коьрта рогӀалле массо а седарчий санна Малхо термоядерни синтезца йоккху энерги. Дукха хьолехь иза ю водородах гелий хилча йолу энерги.\nМалх Дуьненна 149,6 млн км генахь бу (цхьаъ астрономан барам), ДуьнентӀера хожуш хенахь цуьна сонан барам бу 31-32 сонан минута (Баттан санна).\nМалх бу 26 000 серлонан шо генахь Шуран некъан юккъера. Цунна гонахь хьийзаш Малхо цхьа го боккху 200 млн шарахь. Малхан орбитин сихалла ю 217 км/с — иштта цо цхьаъ серлонан шо некъ бо 1400 Дуьненна шарахь, цхьаъ астрономин барам — 8 дийнахь-буси.\nХӀокху хенахь Малх бу Орион пхьошан юккъера йистехь, Персей пхьошан а, Стрелец пхьохан юкъахь, иштта цӀейоккху «Меттиган седарчий юкъаран мархан» чохь — дукъалла сов ялла меттигахь. И меттиг ю, шен рогӀехь, дукъалла кезиг йолу «Меттиган лоппагехь» — яьржина йовха седарчийн юкъара хӀон меттигехь. 17 серлонан шо гонахь болучу 50 уллера седарчий системан юкъахь Малх бу массарелла сирлачарехь боьулгӀа — цуьна абсолютны седарчийн йоккхала ю +4,83m.\nМалх багар гойтуш видео\n1 Коьрта кхетамаш\n2 Малх бахаран цикл\n3.1 Малхан тӀум\nКоьрта кхетамаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМалх юкъабоьдуш бу седарчий хьалхара тайпан юкъа. Цхьана яьржина Малх системан кхолларал теорис дуьцу иза цхьаъ я масийтта тӀехь-керла седарчий аьккхара бахьнехь кхоллаелла. Оцу моттар бахьан ду Малхан системехь тӀех сов деши а, уран а хилара. Уьш кхоллаелла оцу эккхар бахьнехь хилла эндотермически реакциш бахьнехь я элементан ядерни хицаялар.\nМалхан зӀенарш ю Дуьненахь коьрта энергин хьост. Цуьна нуьцкъала гойту Малхан постоянныс — Малх зӀенаршна перпендикулярни йолу майдан барамех чекхйолу нуьцкъала дукхалла. Цхьаъ астрономан барам Малхан генахь (Дуьненна орбитехь) иза ю 1,37 кВт/м² гергга.\nАтмосферех чекхъялча малхан зӀенарш цхьайолу нуьцкъала йойъу. Латтан тӀекхочу 1000 Вт/м² герга нуьцкъала (сирлачу дийнахь Малх зенитехь болуш хенахь). Оцу нуьцкъалас дакъа лоцу тайп-тайпана Ӏаламан а, искусственни а процессашкахь. Иштта, ораматаш пайда оьцу цунах фотосинтезца а, органически хӀумни синтезца а, кислород дӀаккхарца а. Термоэлементашца я фотоэлементашца Малхан зӀенаршах нуьцкъала баккхало, я кхи пайда эцало. Дукха хан хьалха фотосинтез бахьнехь ӀаӀина нуьцкъалла мехкдаьттанчохь а, кхоьчу тайпан маьӀдани ягоргашкахь а.\nМалхан ультрафиолетан зӀенарш антисептикан билгалонаш йолуш ю. Цундела цаьрца дезинфекци я мегарду. Иштта ультрафиолетан зӀенарш чкъор дагадо, уьш бахьнехь организмехь D витамин хуьлу. Ультрафиолетан зӀенари Ӏаткъам озонан чкъора гӀелйо, цундела ультрафиолетан эвсаралла чӀогӀа хийцало шораллица.\nДийна делкъехь Малх ана тӀоьхула лаьтта маьӀиг Ӏаткъам йо дукха тайпан биологи адаптацин. Масала, и бахьнехь тайп-тайпана меттигашкахь Ӏашболу неха чкъоран бос хийцало.\nДуьнен тӀера гуш болу стигалхулу Малхан некъ шарахь хийцалушбу. Малха стигалхулу шарахь беш болу некъан цӀе аналемма ю. И некъ бу къилбера къилбаседе дъасаоьзна «8» цифран тера бу. Массарелла къесташ болу Малх меттиган хийцам бу къилбера къилбаседе техкар 47° амплитуда йолуш. Цуьна бахьан ду Дуьнен экватор эклиптики экъан 23,5° охьатаӀар. Оцу техкаре кхи цхьаъ дакъа ду малхбузе — малхбале дирзина. Цуьна бахьан ду Дуьнен орбитан сихалла лакхаялара иза перигелий тӀе кхочуш а, орбитан сихалла лахъялара иза афелий тӀе кхочуш а. Оцу шина меттаххьер хьалхарниг (къилбера къилбаседе) шеран заманаш хийцаялар бахьан ду.\nКхоьчу Малх системан планеташ тӀера хаьжча дустаран Малхан барамаш\nДуьне афелийх чекхдолу июль бутт болалуш хенахь. Таккха иза доьдуш Малхана 152 млн км гена долу. Дуьне перигелийх чекхдолу январехь. Цул тӀеха иза тӀедоьду Малхана 147 млн км улле. Оцу шина терахь юккъехь Малхан диаметр хийцало 3 %. Афелийн а, перигелийн а геналла башхал 5 млн км хилар бахьнехь афелийхь Дуьненна 7 % йовхо кезга кхоча. Цундела аьхкенаш къилбаседе дуьненан эхигехь жимма шило ю, амма Ӏанош жимма йовха ю къилбера дуьненан эхигехьчулла.\nМалхан ю чӀогӀа мисарболтана майда. Оцу майдин ницкъ даимна хийцалуш бу. ХӀора 11 шарахь цьуна хьажор хийцало Малхан максимум болуш хенахь. Оцу мисарболат майдан хицами дукха тӀехьонаш ю. Оца тӀехьонех Малхан жигаралла олу. ТӀехьонашна юкъа йогӀуш ю Малхан таммагӀаш а, Малхан эккхарш а, Малх мохан хийцабалар а, и. к. д. Дуьненан тӀехь Малхан жигаралла бахьнехь хуьлу мисарболатан дарц а, Къилбаседанан нур дагар а. Цара вон Ӏаткъам бо зӀенан а, электроэнергетикина а, са долчу хӀумнашна а (корта лаза бокху, хьал талхадо). Схьахетарехь Малхан жигараллас доккха дакъа лецна Малхан система кхоллалуш а, кхиуш а. Иштта а Малхо боккха Ӏаткъам бо Дуьне атмосферан хӀоттаме.\nМалх бахаран цикл[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМалх кхозлугӀа тӀаьхьена къона седа бу эчигий доккха дакъа долуш. И бохург ду Малх кхоллабелла хьалхара а, шозлугӀа а тӀаьхьена седарчех бухадисинчунах.\nХӀинцалера компьютер моделица юстина Малх болу хан ю 4,57 млрд шо гергга.\nМалх санна беза седа баха беза 10 млрд шаран герга. Цундела Малх шен дахаран юккъе кхаьчна..\nХӀокху хенахь Малхан тӀумехь йодуш ю водородах гелий хуьлуш термоядерни реакци. ХӀора секундехь Малхан тӀумехь 4 млн тонн хӀумахь зӀенаре нуцкъалла а, нейтрино а хуьлу.\nМалхо шен водородан ягорг мел йойа иза бохло, цуьна серло сов йола. Кхиа 1,1 млрд шо делча Малх хӀинцачул 11 % сирла хирабу. Малхан серло сов ялар бахьнехь Дуьне тӀех довха хирду цу тӀехь хӀинцлерачунах дахар хила. Амма хӀордаш чохь дахар диса мега. Иштта дахар диса мега полюсашна уллехь. Пенсильвани университетан профессор Дж. Кастингс хьадийцарехь , Малхан серлао совъялла Дуьненан тӀера дахар дӀадала мега Малх цӀен гигант мур тӀекхачали, 1 млрд шо даьлча.\n3,5 млрд шо даьлча Малхан серло 40 % сов ераю. Цу хенахь ДуьненатӀера хьал таханлера Венери тӀехь долчунах тера хирду: вода с поверхности планеты исчезнет полностью и улетучится в космос. И бахьнехь Дуьненна тӀехь массо а тайпа дахар хӀаллак хирду. Малхан тӀера водород ягаре терра цуьна тӀоьхлара чкъор шорлурду, ядро жимлурду, дохлурду.\nЦул тӀехьа Малхо 3 млрд шарахь дисин водород дагорду. Кхиа 700 млн шарахь субгигантан муре кхочурду. Оцу хенахь Малхан диаметр 1,6-2,3-за боккху хирбу, цуьна йовхо лахлур ю 4900 Kельвин кхаччалц.\n7,6-7,8 млрд шо даьлча Малхан тӀум дукха йохъелла цунна гонах долу чкъорехь водород дага долалурду. И бахьнехь Малхан чкъор деста долалурду. Малх цӀен гигант хир бу. Оцу хенахь Малхан радиус 256-за йоккха хир ю хӀинца йолчунга хьаьжча. Малх бестар бахьнехь цуьна сирлалла 2714-за жимлур ю, цуьна чкъор 2650 К кхаччалц шеллурду.\nСхьахетарехь цу хенахь шорлушдолу Малхан тӀоьхулу чкъорнеш таханлера Дуьненна орбите тӀекхочурду. Талламаш гойту Малха шен 28 % йозалла яйалера Дуьне Малхан генара орбите тӀедераду. Цундела Малхан тӀоьхула чкъорнаш Дуьненах тӀекхочурдац.\nАмма 2008 шарахь бина талламаш гойту Дуьне схьахетарехь дӀахьулдира хирдар Малхан чкъораца зӀе хилар бахьнехь. Деррига Дуьне Малхо дӀа цу хулдехь а, ДуьнентӀера деррига хих Ӏа хира ю, Дуьненан атмосфера онда Малхан мохо дӀайоккхура ю.\nОцу мурехь Малх леттира бу 10 млн шо герг. ТӀакха цуьна тӀум 100 млн. К йохъеллчултӀехь гелийн эккхар хир ю. Йолалура ю гелийх кислород а, углерод а хуьлуш термоядерни реакци.\nШена керла нуьцкъала хьост карийча Малх жимлурбу 9,5 R☉ кхаччалц. 110 млн шо даьлча Малхан тӀера гелий дӀаера ю. ТӀаккха Малх юха а бестара бу, юха а иза цӀен гигант хира бу. Оцу мурехь Малхан тӀех онда эккхарш хира ю, цуьна серло хӀинцлера чулла 5200 сов ераю. Иза хирду йисина гелий термоядерни реакцехь дакъа лаца доладалар бахьнехь. Оцу хьолахь Малхо 20 млн шо доккхура ду.\nМалхан йозалла тоьуш яц тӀехкерла седа хилла эккха. ЦӀе гигант мур чехкбелча йовхон яттаялар бахьнеь цуьна тоьхлара чкъор дӀадераду. Оцу чкъорах хира ю планетан дохк. Оцу дохкан юкъахь хира ю Малхах йисна кӀай буйдол — Дуьненан барамехь чӀогӀа еза а, йовха а объект. Дуьххьара дӀа оцу будол тӀехулле йовхо хира ю 120 000 К. Цуьна серло хира ю 3500 Малхан серло, амма масийтта млрд шарахь иза шеллур а ю, кхоллалур а ю. Оцу тайпа дахаран цикл ю массо а жима а, юккъерачу барамехь беза болчу а седарчий.\nМалхан тӀум[нисйе бӀаьра | нисйе]\nТермоядерни реакциш йолу 150—175 эзар км радиус йолу Малхан юкъехь (Малх радиусан 20-25 %) Малхан тӀум олу. Малхан тӀумехь хӀуман юкъалла 150 000 кг/м³ ю (150-за хин дуькъалла сов, Дуьненахь массарелла деза осмий боху металлал 6,6-за сов. Малхан тӀумехь 14 млн К йовха ю. SOHO аьлла космосан аппарато яийтина информацис гайтина Малхан тӀум Малхан чкъоралла дуккха а сиха хьийзар.\nМалхан тӀум чохь йодуш ю протон-протонан термоядерни реакци. Иза йодуш еа протонах цхьаъ гелий-4 атом хуьлу. ХӀора секундехь Малх хӀуман 4,26 млн тоннех серло хуьлу. Амма иза вуно къезга ду Малхан йозалле хьажча — 2×1027 тонн.\nТӀуман тайп-тайпан дакъош бокхуш болу нуьцкъалла Малхан юккъе кхаччалц болу некъе хьаьжна бу. Нисса юккъехь иза бу, теорис ма дийцара, 276,5 Вт/м³. Иштта адаман чухоаме (0,05 м³) кхочу 285 Ккал/дийнахь (1192 кДж/дийнахь). Иза ду иттуза сов адаман дегӀо йоккхучу йовхонал къезга. Дина Малхо йоккхуш йолу декъан йовхо кхиа бӀоза кӀезга ю. Цундела Малхан ягорг (водород) масийтта милиард шаран тоьа.\nТӀум — Малхан тӀехь цхьаъ бен йоцу меттиг ю термоядерни реакцех нуьцкъалла а, йовхо а йоккхуш. Дисин Малхан дакъа оцу йовхоно дохдеш ду. И ериг нуьцкъала а, йовхо а Малха массо а чкъорах чекхйолу тоьхлара чкъотӀе кхаччалц. Малхан тоьхлара и йовхо а, серло а дӀасайоду.\n↑ Солнце // Физика Космоса: Маленькая энциклопедия / Под ред. Р. А. Сюняева. — 2-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 37. — 783 с. — ISBN 524(03).(Хьаьжина 19 сентябрехь 2011)\n↑ ЗАМЫСЕЛ СВЕТА Архивйина 2009-05-24 — Wayback Machine\n↑ Basu, Sarbani; Antia, H. M. (2007). «Helioseismology and Solar Abundances». Physics Reports. Теллина 2008-09-02.\n↑ Manuel O. K. and Hwaung Golden (1983), Meteoritics, Volume 18, Number 3, 30 September 1983, pp. 209—222. Online: http://web.umr.edu/~om/archive/SolarAbundances.pdf(retrieved 7 December 2007 20:21 UTC) Архивйина 2005-03-01 — Wayback Machine.\n↑ Астрономы взвесили чёрную дыру в центре Млечного Пути. Lenta.ru. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012-01-22.\n↑ Windows to the Universe Архивйина 2007-10-26 — Wayback Machine\n↑ Перигелий и афелий. Астронет. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-11.\n↑ Магнитные бури: природа и влияние на человека. Справка, РИА Новости (30 октября 2009). Хьаьжна 7 июнехь 2012.\n↑ 1 2 Bonanno, A.; Schlattl, H.; Patern, L. (2002). The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS (PDF). Astronomy and Astrophysics 390: 1115—1118.\n↑ Goldsmith D. The search for life in the universe. — University Science Books, 2001. — P. 96. — ISBN 9781891389160.\n↑ 1 2 Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. (1993). «Our Sun. III. Present and Future». Astrophysical Journal 418: 457–468. Теллина 2007-03-31.\n↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Pogge, Richard W. The Once and Future Sun (ингалс.) (lecture notes). The Ohio State University (1997). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-22. Теллина 2009 шеран 27 декабрехь.\n↑ Печальное будущее Земли. KM.ru. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013-04-03. Теллина 2013 шеран 28 мартехь.\n↑ Леонид Попов Далёкая звезда осветила планы спасения Земли от смерти Солнца. Membrana.ru. — «Пред лицом красного гиганта, в которого превратится Солнце, на нашей планете останется не так уж много следов техногенной цивилизации. Да и то – ненадолго. Поглощение и испарение ждёт Землю. Если люди далёкого будущего не предпримут грандиозный опыт по перемещению своего мира.» Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013-04-03. Теллина 2013 шеран 28 мартехь.\n↑ 1 2 Schröder, K.-P. (2008). «Distant future of the Sun and Earth revisited». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386 (1). DOI:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x. Bibcode:2008MNRAS.386..155S. See also Palmer, J.. Hope dims that Earth will survive Sun's death, New Scientist. Хьаьжна 24 мартехь 2008.\n↑ Carrington, D.. Date set for desert Earth, BBC News (2000, 21 февраль). Хьаьжна 31 мартехь 2007.\n↑ 1 2 3 4 5 6 K. P. Schroder, Robert Connon Smith (2008). «Distant future of the Sun and Earth revisited». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386: 155–163. DOI:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x.\n↑ Guillemot, H.; Greffoz, V. (Mars 2002). Ce que sera la fin du monde (Франц.). Science et Vie № 1014.\n↑ Minard, Anne. Sun Stealing Earth's Atmosphere, National Geographic News (May 29, 2009). Хьаьжна 30 августехь 2009.\n↑ 1 2 Г. Александровский Солнце. О будущем нашего Солнца (оьр.). Астрогалактика (2001). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013-02-10. Теллина 2013 шеран 7 февралехь.\n↑ 1 2 García, R.; et al. (2007). «Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core». Science 316 (5831): 1591—1593. DOI:10.1126/science.1140598. PMID 17478682. Bibcode:2007Sci...316.1591G.\n↑ Basu et al. (2009). «Fresh insights on the structure of the solar core». The Astrophysical Journal 699 (699). DOI:10.1088/0004-637X/699/2/1403. Bibcode:2009ApJ...699.1403B.\n↑ Broggini, Carlo (26—28 June 2003). «Nuclear Processes at Solar Energy». Physics in Collision. Bibcode:2003phco.conf...21B.\n↑ Table of temperatures, power densities, luminosities by radius in the Sun Архивйина 2001-11-29 — Library of Congress Web Archives. Fusedweb.llnl.gov (1998-11-09). Retrieved on 2011-08-30.\nСолнечная активность. USAP. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-11.\nЭнциклопедия Солнца. Тесис. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-11.\nСолнце. Астронет. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-11.\nСолнце и Земля. Единые колебания Архивйина 2016-03-14 — Wayback Machine\nПутешествие из центра Солнца. Популярная механика. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-11.\nСолнце. Физическая энциклопедия. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-11.\nСолнце сейчас, фотография из обсерватории солнечной динамики NASA. sdo.gsfc.nasa.gov. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2011-08-10.\nImages and movies from the Nature article data set Архивйина 2005-05-18 — Wayback Machine\nThe Institute for Solar Physics Архивйина 2005-05-18 — Wayback Machine\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Малх&oldid=7930911»\nPMID хьажоргаш лелош йолу агӀонаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 1 апрель, 00:17.


Мултимедиа, Мангал-бутт 08, 2019\nШоьта-де 8 Мангал-бутт 2019\nКадыровс эфире ваьккхина Даудов, шина стагана хантоьхна, Нохчийчохь марханаш кхаьбна Песковас\nДаудовга иза хIунда "дIавайна" дийцар дехна Кадыровс; Шема тIаме ваха дагахь хиллачу шина стагана кхел йина Нохчийчохь; Нохчийчохь ша марханаш кхабарх лаьцна дийцина Песковн йоIа.\nЗубаревич Наталья: Бизнесца гома бу Кавказера хьаькамаш\nМоскварчу Пачхьалкхан Университетан экономикан а, социалан георграфин а кафедрин профессора Зубаревич Натальяс ша Маршо Радиона еллачу интервьюхь дуьйцу, стенна бац Кавказерчу бизнесах лаьцна Iедало лучу статистиках тешам, стенна бац цигара совдегарш маьрша.\nПрокуроро толлуш ду зуда кхалхар, Тверехь кхел йина нохчочунна, кIархаш дIабаьхна томожнехь\nСоьлж-ГIалахь Серноводскера яхархо кхалхаран бахьана къастош ю прокуратура; Нохчийчьурчу яхархочо Истанбулехь эцна кучамаш а, кIархаш а дIаьбаьхна Соьлж-ГIаларчу таможнехь.\nМарха Досту Де ГIиргIазойчуьрчу нохчийн хIусамашкахь\nКхаарийдийнахь даьстина Марханаш ГIиргIазойчохь. Цигарчу нохчаша массарел а хьалха декъалбо шайн цомгушнаш, беза-бевзарш – уьш ган боьлху юьхьанца.\nКъона политикаш. Ширачу суьрташ тIехь бевзар барий шуна уьш?\nБашха хаза досту Марханаш Заркъехь\nМассо а араволий, Далла Iамалш еш, вовшашна велавелла, векхавелла хуьлу Марха Достучу Дийнахь Урдунехь. Нохчийн гIалахь Заркъехь шатайпа гIиллакх лела Дезчу Дийнахь.\nСоьлж-ГIалахь кхелхина зуда йийна яц, 1.6 миллион евро тIедожийна Оьрсийчоьнан Iедалшна\nНохчийчохь байначеран доьзалшна 1.6 миллион евро далар тIедожийна Европерчу кхело; тIекIелдинчу цIийнан 12-чу тIегIантIера чуйоьжна зуда елла Соьлж-ГIалахь.\nМарханаш къобал хийла!\nМарха Достучу Дийнахь керланиг, хазаниг юху бедар, мерзаниг кечдо даар. И ламаст дац цкъа а хийцалуш. Амма го тахана, заманашца дуьстича, керла битамаш а...\nМангал-бутт 04, 2019\nБеркати мархийн бутт дIабирзи, майра лулахочунна гIо гулдеш ду, Батукаевн «гIо дина» прокурор лаьцна\nДIабирзи беркате Мархийн бутт; еза чов йинчу жимачу стагана гIо гулдеш бу Нохчийчуьра бахархой; ГIиргIизойчоьнан хилла инарла прокурор лаьцна Батукаевн гIуллакхехула.\nВенера коьрта маьждиг, Iийд\nЭзарнашкахь бусалбанаш гулало Венерчу коьрта маьждиге Iийд дан. Тахана а ду цигахь дуккха адам. Церан декъахь бу шахьарахь бехачу 17 000-нах болу нохчий а. Мерза, машаре хуьлу маьждигна хьалха гулало венахой – Дезачу дийнахь бахархой, динца къестабалар а доцуш, ийна хуьлу вовшашца.\nМангал-бутт 03, 2019\nГайца оьзда хила, боху Кадыровс, ГРУ-н хилла эскархо вийна Москох гергахь\nГРУ-н хилла эскархо вийна Москох гергахь хиллачу девнехь; хIума яарехь барамехь хиларе кхайкхина Кадыровс Оьрсийчуьрчу бахархошка; Нохчийчохь газах декхар дитина боху хаамаш харцбар доьху суьдхочо.\nДепортацина резабоцчийн Ифтар\nАвстрин шахьарахь Венехь меттигерчу жигархоша, доккхачу декъанна бухарчу бахархоша, шаьш кхайкхийначаьрга церан дин а ца хоьттуш, Ифтар хIоттийра. "Тхо дуьхьал ду бусалба мухIажиршна депортаци яйта!" аьлла дара жигархоша сагIина бухадиллина маьIна.\nШен йоIана ахча даларна 15 шо хан\nНохчашна хан тохар нийсонца хуьлу аьлла хетий шуна?\nЦа хета. Кхин а яккхийн хенаш йогIура зуламаш дечу нохчашна 30 %\nХета. Динчу зуламашка хьаьжжина туху нохчашна хенаш 0 %\nЦа хета. Наггахь дукха яккхий хенаш тухуш меттигаш нисло 10 %\nЦа хета. Нохчий хиларна ца йогIу яккхий хенаш етта вайн нахана 60 %\nЕвропехь даккхийчерах маьждиг схьадиллина Шелахь\nОьрсийн эскархо вийна Нохчийчохь, Краснодарехь герз диттинарш лецна, 5 нохчо дIахецна Къилба ХIирийчохь\nМуха къийсам латта бо Кавказехь "Лирика" молханашца\nДегIаца - оьздангалла, хелхарца - яхь\nНохчийчохь оьрсийн байракх язйо 25 шо ду


СоьлжагӀалин чуьра кӀоштанашНисйе\n↑ Том 4 книга 1 "Национальный состав и владение языками, гражданство"; таблица 1 "Национальный состав населения Чечни по городским округам, муниципальным районам, городским населённым пунктам, сельским населённым пунктам с численностью населения 3000 человек и более"(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2015 шеран 29 сентябрехь. Теллина 2019 шеран 16 ноябрехь.\n↑ История г. Грозный (Соьлжа-Гӏала)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2017 шеран 12 сентябрехь. Теллина 2016 шеран 5 ноябрехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Соьлжа-ГӀала&oldid=6419623»


Сен-Жан-де-Буьеж — Википеди\nСен-Жан-де-Буьеж (фр. Saint-Jean-de-Buèges, фр. La Sentinelle, фр. Roche-au-Midi, фр. Rochemidy) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀо.\nДозанашца йу Rogues[d], Косс-де-ла-Сель, ГогӀньес, ПегегӀоль-де-Буьеж, Сент-АндгӀе-де-Буьеж, Сен-МогӀис-Навасель.\n↑ 1 2 3 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=32462\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Жан-де-Буьеж&oldid=7836229»


Ла-Машин (НьевгӀ) — Википеди\n▼3240 стаг (2019 шеран 1 январь)\nЛа-Машин (фр. La Machine) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — НьевгӀ.\nДозанашца йу Тьянж, Сен-Леже-де-Винь, ШамвегӀ, Сужи-суьгӀ-ЛуагӀ, ТгӀуа-ВевгӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ла-Машин_(НьевгӀ)&oldid=7839590»


Куа-ла-Форе — Википеди\n▲3954 стаг (2018 шеран 1 январь)\nКуа-ла-Форе (фр. Coye-la-Forêt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Уаза. Дозанашца йу Ламорле, Шантийи, Орри-ла-Виль, Аньер-сюр-Уаз, Шомонтель, Люзарш. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Куа-ла-Форе&oldid=6850377»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 20 октябрь, 00:24.


тlехь - Synonyms of тlехь | Antonyms of тlехь | Definition of тlехь | Example of тlехь | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for тlехь\nTop 30 analogous words or synonyms for тlехь\nГреци 3 эззар шо хьалха, вайн чагl тlекхачале, Крит алий тlехь юкъ яьлла вуно-хьекъал долуш миноян цивилизаций а, церан lилм, низам дlай-схьа дагlанера оцу дуьнена межена тlехь.\nБрюссель Гlалийн цlе bruoc (ширанедерл., «сацlар») а, sella (ширанедерл., «юрт») дешнех кхолла йелла. Гоч - «сацlар тlехь юрт».\nЯпони Ипнойн Мохк (Ипнойн маттахь, Ниппон, 日本), |日本国 — Малхбале Азехьара мохк бу, Татдайна хlордана юкъе lалаш латта дакъош тlехь мохк бу.\nКанада Кана́да ( , ) — къилбаседехьара Американ пачхьалкх ю. Шоллагlа меттиг ю Канади латт доккхалца хlокха дуьненан тlехь. Къилбехь а Къилбсед-Малхбузехь дозу ду Америкин Цхьаьнатоьхна Штаташцаъ, кхидолу дозанаш ду гу тессин дакхий хlорданашцаъ, къилбседехь Арктикаца а латтан дозу кхочу Канади.\nДуби-Эвла Дуба-Юрт, Орган аьтто берд тlехь йиллина йу, Шелан къилб - малхбалехьа. Йухера ярташ: къилбседехьа — Чири-Юрт и Йоккха Атагl,къилбседа - малхбузеxь — Саlдийн - Кlотар и Олхузури-КIуотар, къилбехьа — Дойча - Борзе, къилб - малхбузехь — Чlишка, Лаха-Варанде, малхбалехь — Эгlaштlе.\nБрюссель Къoман дийцарехь, Брюссель VI бхьей шарахь Горикс (Сен-Жери) кхоьллина. Амма доьхьара Историхь Bruocsella цlе йолу юрт 996 шарахь хьахийна йу, Сийлахь Оттонан яздаршкахь. 977 - 979 шерашкахь Лахарлотарингийн Карло Сенна хин тlехь гlап а йоьгlна, юьртан гlала кхоллалуш гlулч яьккхира.\nРеспублика Косово Косовар албанош шайн маьрша пачхьалкх йеза аьла кхайкханера 1992 шарахь Саьрбех къаьстин. Саьрбийн тем ницlалхош чу бахан Косован Мохк чу ницlaкъа бинер албанашан тlехь, цигар Европан амеркъойш орцах боьвла Саьрбан ницlалхой Косовар ара бяьхнера. 2008 шарахь маьрша пачхьалкх ларийн ю дукхох болу мохкаш цхьа Рассие дохьал йолуш пачхьалх ца хилайт къастин Саьрбех.\nЯпони Ипнойн-Мохк Малхбузехь Ипнойн хlорданац а доза ду, Цийнмохкац а, Къилбседа Кореяц а, Къилбехь Кореяц а, Рассица а, гуо бекхин гунахь Татдайна хlорданац а аре йолуш латта дакъош ду. Цхьац хен "Малх Мохк" я "Малх балехь латта" аьла бовзаш бу цундела Ипнойн барайкх тlехь малх бу, ша малхбалехь мохк хилар тера.\nНохчийн Пачхьалкх Нохчийчоьнан ТӀеман НицӀкъаш 1990 шеран лахьан-беттан 26-гlа чохь Джовхар-гlалахь цхьана кхетначу Нохчийн къоман Гуламехь дхьа кхайкхийра Нохчийчоь йозуш йоцуш пачхьалкх хилар. 1991 шеран лахьан-беттан 1-гla чохь, пачахь волчу Дудийн Джовхарс Нохчийчоь йозуш цахиларан Омран тlе куьг таlийра. 1992 шеран зазадоккху-беттан 31-гlа чохь Парламенто тlе лаьцна пачхьалкхан Низам леларе делира, цу тlехь аьлла дара: «Нохчийчоь йозуш йоцуш, демократийн, бакъонийн пачхьалкх ю, нохчийн къомо шен лаамца кхоьллина». 1992 шарахь нохчийн lедало федеративнийн бертан тlе куьг таl дар йемал дира.\nБрюссель Брюсселан кеп, нийса йоцу кеп лерина йу, кхаъ декъех хотта йелла: шуьйра къилбеседа, готта йукъера, кхин готта малхбале. Гlалийна Къилбседа агlор Лакен кӀошта йу, иштта цlе йолуш Пачахьан цlа лаьтташ. Гlалийн ширачу декъо бульварийн пхикlов кхуллу, хьалха тlеман чlагlонаш лаьттинчу меттехь. Брюссель Сенна хин тlехь лаьтташ йу, амма гlалийн дозанашкахь и хи гуш дац, XIX бхьей шарахь Анри Мо куьйгаллийца белгхойн инженераш хи дхьа къовлар бахьан долуш.


Бехк бацара ненан, дуьззинчу шина шарахь лоьрашка ца къасталора йоьIан цамгарх дерг. ХIинца а яра и, наркозах ясталуш, харцлуьйш. ШолгIа а таллам бан, екхоъ яьккхинера йоьIан логах. Схьахетарехь, диканиг ала ца бохкура лоьраш, оцу шеконо хеназа къанйинера и.\nКогайоьдучу хенахь, хаза бер дара олура суна массара а: «Хьийзина кIужалш, юьхь-чкъор кIайн, боккха Iаьржа ши бIаьрг а болуш. Ши бIаьрг-м хIинца а бара, кхин а боккха хиллий-те, эр долуш. Амма хазалла-м яцара аьттехьа а. Лазаран халоно дагийнера дилха, бIаьрган кIелонаш Iаржъеллера. Суна-м ца хаьа, иштта дукха хууш со хIунда яра а, аьлча а, хаьа суна, со сайн нийсархошца йоцуш, (цаьрца лела а, ловза а сан де а дацара, когашкахь са а дацара) ненан карахь-марахь хиларна, ткъа цо баккхийчаьрга далхош дерг дIалоцура сан коьрто. Цхьана а агIор товш дацара лоьрийн дарба, харцахьа долура и, кхин лазарш гучу а дохуш: даI, йовхарш, дагар, кхин а масане дара уьш. Доллучул а холчухIоттайора нана юучуьнгахь сан боцчу безамо. Даго тIе ца оьцура цхьа а хIума, саццаза бIагор хьийзара. Больницехь яра берийн чоь, юьззина чохь ловзоргаш а йолуш. Цамгарца делахь а, самукъане ловзура цу чохь бераш, амма суна новкъа хуьлура церан гIовгIа. Шен марахь шозза а нанас йигира со цу чу. Кхин со ма йигахьара аьлла, дийхира ас нене.\n– Малика, мама лолда хьан, цкъа кхаллахьа, хIара мел мерза ю хаий хьуна, – олий, цо дехарца олучу оцу дешнаша легашка гIоьртина сайн дог къардойтура соьга. Ца лаьара, и кхаьллича сайна хирг хаахь а, нанна халахетийта, амма кхин а чIогIа сан ненан дог а дохош, кхаьллинарг саца-м ца соцура чохь.\nМассо а тайпа стоьмаш тIаьхьа бохьура дадас. Царна юккъера сайна лоьраша баа ца магийна цIазам безара суна. Дестар хир ду аьллера, и баахь. Ас и ца буура, цунах хьегна а тояла, сихха цIа яха, сайн йишица а, вежаршца а ловза лууш. Уьш мел хаза Iаш хир бу, олий, дагатосура суна, лечкъаргах, тахьтаргех, тIаьхьаидарх, тIамах ловзуш. Шайца цара ца ловзийтахь а, со жима ю бохуш, цаьрга хьоьжуш а самукъадолура сан. Сол воккхахволчу вашас шеца тахьтаргех ловзуьйтура со, сан ницкъ ца тоьара, цо санна, поппар лаьттах тоьхна, эккхийта. Кедан кепехь то а бина, бертал тоьхча, даьллачу Iуьрга тIе хьайгара поппар билла безара. Тхойшиннан ловзарехь сан поппар сиха кхачалора. Со йоьлхура юьхьаьнца, тIаккха, цо кхин шеца ловзуьйтур яц аьлча, кхин ца елха чIагIо йира, делахь а сайгара ловзаран гIирс чекхбаьлча, холчахIуттура, кертахь, божална аьлла, деана цхьа машен можа латта доллушехь.\nИшттачу ойланашца берийн маьнги тIехь Iуьллура со, тхоьвне а хьоьжуш. Дада а вара мамица къамел деш:\n– ХIара хIумнаш хIунда еана ахь хIоккхул, – элира мамас дега, – цо хIумма а кхоллуш а ма яц.\n– Цунна тIера сагIина лохьа уьш чуьрчаьрна а, лоьрашна а, – вистхилира дада.\n– ХIинца оцу анализан жоп маца хуур долуш ду-те? – елхаран къурдаш дора мамас.\n– Иза Нальчике яхьийтина ю, лоьре вистхир ву со, жоп схьадан суо маца ваха веза хоттуш. Схьахетарехь, и анализ а, кхул хьалхарниг санна, цхьана баттахь бен кийча хир яц, – элира дадас. Суна ца хазийта меллаша:\n– ХIара-м йоI хуьлучуьра яьллера, – аьлла, гIийла елха йолаелира мама. Бакъдерг аьлча, и хIун бохург ду ца хаьара суна, амма мамин елхаро дагна диканиг ца хьоьхура. Дада амална буьрсо стаг вара, коча хIумнаш ца дезаш. Делахь а, шен буьрсаллица цхьаьна догкIеда а вара. И ца кхеташ вацара мамех, ша а вара и холчохь.\n– Иштта ма ала. Хьуна хIун хаьа, Дала хIун боху? Гур ду-кх хьуна цунна дика гIоли хуьлуш. Хьалха яьккхинарг шеко йолуш хиларна ма яьккхина цара и екхоъ шолгIа – аьлла, кIедо вистхилира дада.\n– Хаац, гIоли хиларе са-м туьйсу – аьлла, сатийра мамин а. Иза тешара дадас аьллачух. Лаьар-кх теша. Со а тешара дадас бохучух. Дадина дика ма хаьа массо а хIума. Цо мел дукха книгаш ешна. Тхан лулара нах а богIура, дадега цхьацца хIума хатта. Бераш Iамош школехь балхахь а ма ву и, хьехархо. «Дадина дика хаьа» – айса-сайга а аьлла, сатедира ас. Мама ю-кх массо а хIумнах кхоьруш. Нийсса-м олу хьох дадас наггахь «пхьагал», аьлла гIийла елаелира со. Суна гинера мультфильмашкахь кхоьруш йолу пхьагал. Мама махах а, догIанах а кхоьрура. Ас, елалуш, «хьинкъ» аьлча, со йоьлху моьттуш, суна тIе хьаьдира ший а. Сан елар дIадайра, и шиъ схьахьадча.\n– Хьо йоьлхуш-м яцара? – хаьттира соьга дадас.\n– Яцара, – элира ас.\n– Дада хIинца дIаваха веза, Малика, хьуна юхавогIуш хIун я ас? – аьлла, хаьттира дас. Со шена йоьлхуш ца карийча, дадас еана хIумнаш сагIина екъа хIоьттира мама. Цхьа а хIума суна ца еза дукха хан елахь а, дадас хаьттича, ойлане елира со, ас еза аьлларг сихонца цо сайна йохьур юй а хууш. Цкъа мамица больницин паркехь йолуш, цхьана йоьIехь тамашийна тайниг яйра суна. Цкъа а гина яцара суна и тайпа тайниг. Охьайижийча, юханехьа ша ма-хиллара дIахIуттура и, цунах «неваляшка» олура. Ас хаьттира нене: «Цунах дукха ахча доьхий?» – аьлла. «Доьху», – аьлла, жоп делира мамас. Цхьадика, мама шек а ца елира, тайниг ас сайна хазъелла аьлча. Хаьара суна и сихха кIордор ярий, цундела и дукха ахча доьху тайниг эцийта ца лиира суна, мел и дезаделлехь а. Юха, больницерчу зударша сих-сиха нене олуш хезара: «Ма бос бац оцу йоIанна тIехь, ма кIайн ду цуьнан ши балда!», мамас чIогIа хала ловра цара иштта аьлча. Ас ойла йора: «Хилча хIун ду балдаш кIайн, децас санна басар хьокхур ду-кх» – бохуш. Деца кечлуш хазахетара суна: басар хьала а хьовзадой, дайн бесни тIе а Iуттий, даржадора децас, цул тIаьхьа цхьа хаза бос оьцура беснеша. Балдашна а бора иштта бос. Шега лерина хьоьжучу суна а хьокхий, тIоьрмиг чу и дIа а дуьллий, тIоьрмиг белшах а тосий, тупленаш а юхий, арайолура деца, университете яха. Суна йоккхахилча, децех тера хила лаьара. И санна кечъяла луучу суна, бен а дацара, сайн ши балда кIайн хилча а. Мамина хетара-кх хала. ЦIаьххьана и дагатесначу ас, мамина а ца хозуьйтуш, сайна басар деза элира дадега. Иштта хIумнаш ца дезачу дадин юьхьа тIехь мелла а оьгIазаллин IиндагI тесира. Сан дагахьа-м, мамина ца хууш деана басар а хьокхуш, сайна гIоли хилла моттийтар, басар дезар а дара.\nДIаоьхура денош, чукхоьхьура мехий, молханаш, капельницаш. Доьлхура бераш чоь а гIаттайой. ЧIикъ ца боккхура ас. Я со лаза а ца йора, къаьсттина медйишас Салитас. Мел дукхаезара суна и! Салита юккъерчу дегIехь, Iаьржа еха чIаба а йолуш, даима елаелла, елаелча бесни тIе ши кIаг а хIуттуш, хаза йоI яра. Цо маха пхенах бохуьйтуш, леррина хьажа лаьара суна, мамас ма хьежа аьлча а. «Со лор хир йолуш ю, суна Iама лаьа», – аьлла, сацам бира ас. Салитин дикалло, эсалалло а безабалийтира суна лоьрийн болх.\nЖимма гIоли яра суна. ХьалагIаьттина, йола а лора. Сени чухула йолалой, медйижарий болчу гIертара со дукха хьолехь. Суна хазахетара цаьрца доьзна долу массо а хIума: кIайн халат, молханех дузу мехий, дархошна хIотто кечъеш йолу капельницаш, ур-атталла цхьанна а ца еза молханийн хьожа а езара суна. И хуучу цара со шайца «процедурни» чу юьгура. Нана наггахь со лоьхуш а хуьлура. Юучуьнца а жимма гергарло тасаделира сан, амма цIазам баа йиш яцара. (ТIаьхьаоьхучара бохьура и, суна бехкаме буй ца хууш), со-м и болчу агIор дIа а ца хьожура, сайна ца безаш санна, мамина хала ца хетийта.\nТхойшинна тIаьхьаеара тхоьца цхьаьна палати чохь шен йоьIаца Iиллина зуда. ЧIогIа вон амал яра оцу йоьIан, баккхийчу зударшка кIоршаме йистхуьлура и, вон дешнаш а дуьйцуш. Сан хеннара хила мегаш йоI яра иза, амма сан цуьнца гергарло ца тасаделира. «Баккхийчарна дуьхьалйистхилча, эхь ду», – олура мамас даима а, цундела и эхь доцуш йоI хетара суна. Паркехь дара тхо, и зуда тIейогIуш. Цхьацца хеттарш дина яьлча, мамас йоьIан хьал-де хаьттира цуьнга:\n– ЙоI хIунда ца ялий ахь, гIолехь ярий и?\n– Яла ма елла сан йоI, – аьлла, бIаьргех хиш хьаьвдира оцу зудчунна. Суна цкъа а хезна дацара «валар» боху дош, я и хIун ду а ца хаьара. Мама а елха йолаелча, цхьа тамашена йовхо хьаьдира сан дегIе. Со меллаша, цаьршинна гонаха хьийзачуьра, нанна улле охьахиира. ЙоI елла, дог доьхначу ненан гIайгIа-бала байбан гIерташ, тIегулбелира зударий. Суна чIогIа вон дара. Суо а ца кхета ойланаш хьийзара сан коьрте. Уьш иштта хьийзаро со кхетайора, цхьа хила цадезарг хилла хиларх.\nНанас со ма-дарра кхетийра, хьул а ца деш, «елла» бохучу дашах. Вай дерриге а Дала дала кхоьллина хиларх а. «Муха? Массо а кхин юхавогIурвоцуш дуьненчуьра дIавер ву? Сан дада? Сан вежарий? Сан йиша? Ткъа мама?!!! Мама а йоцуш муха хир дара? ХIан-хIа! Хила йиш яц! Муха хир дара хIара дуьне, и йоцуш?!» Цхьа тамашеначу ойланаша йиш йохийра сан. ЦIаьххьана ненан марахьаьрчира, цуьнан логах куьйгаш тесира ас, чIоггIа и тIе а къуьйлуш. Суна бIагор беара, даг чу тесначу кхерамо когаш чуьра са гIелдира.\nДIаюьжуш а дуьхьалтуьйсура и жима йоI:\n– Мама, и йоI вон йолу дела елла? – хеттарш долийра ас нене.\n– Ца елла, и хIунда яра вон? – элира мамас.\n– Цо баккхийчу зударшка вон хIумнаш ма дуьйцура.\n– Шен лазарна дера ма яра и, – элира мамас, суна оцу дешан маьIна хууш санна.\n– «Дера» яра бохург хIун ду? – хаьттира ас, йоI яларан бахьана хаа лаарна.\n– Са ца тохалуш, лазар совдалар ду-кх, – жоп делира нанас.\nЧIогIа Iаьвжира и дешнаш, суна суо сайна ца езара, суна суо хетара хIинца вон, массарел а вон… Хьажахь, ойла йора, баккхийчарна дуьхьал вон хIумнаш дийццал са ца тохалу, цхьаъ лозуш хилла-кх цуьнан, ас ма ца дуьйцура, тIаккха сан, цуьнан санна, ма ца лезна хIумма а. Ас хIунда ца тесира цуьнца гергарло? Со хIунда ца йоьдура цунна тIе? Ас айса хIунда ца лора цунна, маме а ца йолуьйтуш, дадас еанарг? – бохуш, дуккха а хеттарш хIуьттура хьалха. И цкъа а юхайогIур йоцуш дIаяхарх кхетча, дог Iийжара, сайна бехказло а ца карош. Дуьххьара иштта бевзина суна адаман мах… Дерригенах а кхетаза, хадо мегар ца хиллера адаман мах, дохкояларо къахьонца хьо хьийзо ца лаахь.\nСо масех дийнахь Iиллира, хьалха санна, лазар тIе а таьIна, маьнги тIехь, тхоьвне а хьоьжуш. Йоьхна хьийзара нана а. Дада больнице веара. Шаьашшиннан цхьацца балхамаш а бина, юха а суна тIе хIоьттира дада, хIун я ша хьуна, аьлла. Янне а дагахь хилла а йоцург, берашкахь ловзош гина а йоцург, вуьшта, дуьненчохь юйла-м хаьара, пийл-ловзарг сайна яхьара аьлла, дадега дехар дира ас. Суна чIогIа пийл дагадуьйгIира. ХIетахь нохчийн маттахь цунах хIун олу а ца хаьара суна, цундела сайна «слон» деза, элира. «Дика ду, и-м халадоцург дара»,– аьлла, дIавахара да. Яхъеллера, пийл схьа ца кхочуш, хан. Дада ца вогIуш, ши де а дIаделира. Ненан лерера долуш дацара хаттар: «Мама, дада ма хьевелла?» – боху. Юууш хIума яцара, дагар хьаладуьйлуш дара, пийл дара гIан-набаршкахь а дуьхьалтуьйсуш. Дада вогIуш вацара. Ца езара цхьа а хIума, еха кIайн кIажарш йолу тайниг а, «неваляшка» а, хIара дерриге дуьне хьалха дуьллу аьлча а, езарг пийла яра суна. Ненан са дуура, мичахь ву дада бохуш. Суна бен дацара и мухха хилча а: жима я доккха, дийна я ловзорган сурт-кепехь, тиша я киша. Суна пийл езара. Иштта сайн сатийсамца масех дийнахь ца йиначу набарна кIелйисна, дагаро еттина гIелйинчу суна цу буьйсанна набкхеттера. Дукха Iуьйре а доцуш, самаяьлча, палати чохь мамица къамел деш дада гира суна, цуьнца соьца тахьтаргех ловзуш волу сан ваша Саламбек а, йиша Мадина а деанера. Ха хорцуш, со меттахъхьайча, суна тIехьаьдира и шиъ:\n– ХIан, хьажал, оха хьуна хIун еъна! – олуш. Соьга схьакховдийра пийл. Со мелллаша охьахиира, цу деношкахь охьахиъна а йоцу. Iаламат чIогIа самукъадаьллера сан. И туьканашкахь ца карош, хьевелла хиллера дада. Делахь а, цхьамма ловзийна, баса а даьлла долу и шена карийча, Iуьйрре араваьлла, больнице схьавеанера и. Суна-м и мегаш дара, пийл хилчахьана, цуьнан меран буьхьиг баабелла белахь а.\nМама чIогIа йоьхна хьийзара оцу Iуьйранна, ткъа со пийлаца ловзуш, самукъадаьлла яра. Палати чуьра зударий а шайн берашца хIаваэ парке арабевлера, тхойшиъ ца яхара цаьрца, цхьа сингаттам бара ненан коьрте хьийзаш. Синтем боцуш, чухула дIасалелара и, наггахь хIуманаш а нисъеш. Со сайн пийлах самукъадаьлла Iара.\nШуьйрра дIайиллинчу палатин неIсагIехь гучувелира дада. Дада самукъане вара. Мама, гIорийча санна, цуьнга а хьожуш, сацаелира. Чохь цхьа а ца гича:\n– Цкъа а ца хиллачу кепара ирсе ву-кх со тахана! – элира дадас. Цаьршингге а хьаьжира со, сайн ловзар а сацийна. Елар, елхар а цхьаьнаийна мама маьнги тIе охьалахъелира.\n«Я вас поздравляю, нет унеё этой болезни, скажите своим врачам, чтобы они не мучали ваше дитя!» – эли-кх соьга оцу профессоро. ХIинца хIунда йоьлху хьо? Сацадехьа хьайн белхар! – аьлла, мелла а кIеда вистхилира дада мамега. «Профессор», «поздравляю», «чтобы не мучали дитя», – дешнех ца кхетахь а, «нет болезни», дешнех кхийтира со. Лор хIири яра. Цо суна дарба дечу, ши шо гергга йолчу хена чохь со мелла а кхета йоьллера оьрсийн маттах. Мамас а доккха са даьккхира. Иштта тхо кхоъ палати чохь а долуш, чубаьхкира лоьраш.\n– Нуу… даже не знаю, что и сказать, – элира лоьро, юх-юха кехаташ а кегош. Цуо а «поздравляю» бохуш, къамелаш дора мамега. Нет у вашей малышки рака! Нет! Это самое главное, будем дальше обследовать, надо же разобраться в чем дело, – бохура лоьро.\nТхойшиъ цIа яхийта сиха бацара лоьраш, юха а, хьалха санна, пIелгах, пхенах а цIий ийцира медйишас.\nIуьйранна чуеанчу, горгам хьокхучу йоккхачу стага, гуттар а санна, хьал-де хаьттира тхоьга:\n– Муха Iа шу? Муха ю анализаш? Схьакхаьчний уьш? бохуш, хеттарш а деш. Цо даима а дора деха къамелаш, йоьлхуш йолу мама, ма елхахьа, сан йоI, бохуш, букъ тIе куьг хьоькхуш, тен а еш, хьеста а хьоьстуш. Цуьнан йоI сан ненаца цхьана классехь дешна хиллера. Цхьана юьртара яра и шиъ. Мамас цуьнга дийцира лоьраша аьлларг.\n– Вай! Ма дика ду и, ма хаза кхаъ бу и! Ас ала ма олура хьоьга, дика хир ду дерриге а, Дала мукъалахь, Дела къинхетаме ма ву! – бохуш, куьйгаш вовшах а детташ, йоьлура йоккха стаг.\n– Хаац суна-м, хIара могуш а йолуш-м дац гIуллакх, лоьраш а бац тхойшиъ цкъачунна дIайохуьйтуш. ДIа а муха йохуьйту, цIеххьана дагар а хьаладолу.\n– Хьажахьа, сан йоI, суна хетарехь, оцу хьан йоIана бIаьрг хилла-кх,– элира йоккхачу стага. Ма хьийзаяйтахьа и лоьрашка, моллина тIе йигахь и, зен хир дац хьуна, – аьлла, шен горгам шершо-ош, араелира и, мама ойланашка а яхийтина.\nЦу дийнахь тхойшинна тIаьхьа денана еара. Йоккха-мама лохочу дегIехь а йолуш, тIахъаьлла стаг яра. И сих-сиха йогIура тхойшинна тIаьхьа. Цкъа-м, со наркозах ястаяла хьеелча, со елла моьттуш, лоьрашца боккха тIом бина хиллера цо, марчо а дохьуш, еана, «одай мой туруп, резит не дам» бохуш, корах буй а бетташ.\n– Со нана яла хьан, Зараъ, жимма а са ца тийна хьан?! Iумара анализ дика ю ма бохура, – аьлла, кIеда-мерза мама хьаьстира йоккха-мамас. Цо и даима а хьостура иштта, мама тIехь да-нана доцуш кхиъна буо ду бохуш, чIогIа къинхетаме яра и цуьнца.\n– Жимма тийна са-м, мама, са а, вуьшта, кхунна гIоли хуьлуш-м яц. Сийсара а дагар дара. Шаьш дуьйцу лазар ца карийча, лоьраш а хьийза карзахе, юх-юха а пIелгах, пхенах а цIий оьцуш. ХIокху чу горгам хьокхуш йолчу йоккхучу стага цхьа шеко а теси сан даг чу.\n– ХIун шеко?\n– БIаьрг-м ца хилла-те кхунна, аьлла.\n– Ойн?! – аьлла, цецъелира йоккха-мама, – къоръанора, вайл хьекъале ма ю и йоккха стаг.\nIаьнан шелонах едда, кIелхьарайолий, бIаьсте схьакхочуш, шен тIаьххьара денош тIейогIучу заманца бертахь хила лаарна, нисдеш, аьхкене рагI кховдош, и чекхйолуш, гуьйренна караяха ца лаахь а, Дала нисдина низам дохо ницкъ ца кхочуш, аьхке дIайолуш, заманаш вовшашца къийсалуш, дIаоьхура шераш. Дагна Iаткъам а беш, серий санна догIа доьлху гуьйре яра шен рогIехь тIееанарг. Балхахь мукъа денош а нисделла, книга еша охьахиира со. Базоркин Идриса язйина «БIешерийн боданера» роман, шеран заманца нисйина, схьаэцна хиллера. Романан турпалхоша ловчу халонашна стигал йоьлхуш санна, кхевсина догIу арахь догIа. Вайнаха лайначу халонийн а, харцонийн а ойла еш, книгин айса еша йолийначу агIонан лакхара маьIиг чу а саттийна, уллерчу жимачу стоьла тIе охьа а йиллина, айса муха латайо а ца хууш, телевизор хьалалатийра ас. Кхин, хIара ду аьлла, дагахь хIума а доцуш, пультан кнопканаш тIе а теIош, Iара со. «Культура» канала тIехь хьалхалера кинофильм яра гойтуш. Сан тидам, ойла а чIогIа шена тIеберзийра цу чохь гойтучу суьрто. Цецйолуш, дегIе шелонан зуз хьаьдира суна: «Ойн! ХIара-м сох лаьцна ма ю! ХIара хIун ду-у?! Мила ву-те сох лаьцна цхьанга дийцинарг?» – аьлла. Делахь а, хаьара, цу хенара актераш болуш фильм сох лаьцна хила йиш йоций. И фильм чекхъяьлча, А.И. Купринан «Пийл» дийцаран бух тIехь яьккхина хиларх хаийтира йозано. Со дуьненчу а ялале, яздина дийцар дара и! Сан цецъяларан доза дацара. Жим йолуш ас санна, цомгашчу йоIа шен дега пийл йоьхура цу чохь! ЧIогIа сатуьйсура цо цуьнга. Бакъдерг аьлча, цо йоьхург циркера дийна пийл яра, ткъа суна-м цхьа а башхо а яцара, пийл хилчхьана. Бераллехь дуьйна книгаш ешарна тIера елахь а, суна хьахош а ца хезнера и дийцар. ХIетахь, со больницехь йолуш, суна деша а ца хаьара, сан йоза хаа хан йоцу дела. Ткъа цу «Пийл» дийцарерчу йоьIан лаам сан хиларх цецъяьллера со.\n– Цхьанна а цамоьттург хилла, тайна йоI хили-кх хьох, Делан къинхетам хьалха а баьлла, Хьусайн-моллех бахьана а хилла! – олура йоккха-мамас. ЧIогIа каде хьаьвзира и хIетахь, суна моллане дарбанаш дойтуш.\n– Хьо яцахьара, ас хIун дийр дара, соьга мила хьожур вара, – олий, йоьлхура и. Шел хьалха доьзал баьллачу ненан даг тIера яккхий чевнаш гора цуьнан юьхь тIехь. Йиъ йоI, цхьа кIант а ков-кертара барам тIехь арабохуш, царна тIаьхьахьежаро Iуьйдура цуьнан дог. Дахар деха хиллехь а, мерза чам кIезиг эцна, Делан кхиэле йирзира йоккха-мама а…\nСуна мел безарш гуьйрана дIакхелхира. Цундела Iаткъам бо цо сан дагна. Къаьсттина догIа догIуш. Жималлехь айс сайна деллачу хаттаршна: «Сан дада?», «Сан мама а йоцуш, муха хир дара дуьненчохь?» – жоьпаш а карий суна… Маьлхан къагар а кхолош, цхьа шатайпа, хьуна мел ца эшахь а, хьуна деззане ца дезахь а, жоьпаш луш а хиллера дахаро…\nЦIазам а баа йиш ю сан хIинца, амма…


БегӀг (НогӀ) — Википеди\n50°58′07″ къ. ш. 2°26′03″ м. д.HGЯOL\n1 метр, 22 ± 1 метр\n▼3600 стаг (2019 шеран 1 январь)\nБегӀг (фр. Bergues) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ.\nДозанашца йу КудкегӀк-Виллаж, Сокс, БьегӀн, Уамиль, КаедипгӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=БегӀг_(НогӀ)&oldid=7813261»