Рабочая программа учебного предмета «Чеченский язык » для 5-9 классов | Методистов.нет: учебно-методические материалы для учителей и преподавателей\nРабочая программа учебного предмета «Чеченский язык » для 5-9 классов\nНохчийн меттан 5-9 классашна лерина\nНохчийн меттан юкъарадешаран юккъерчу школана лерина программа хIоттийна Нохчийн Республикин юкъарадешаран школашна лериначу планан ,Федеральни пачхьалкхан дешаран стандартан, коьрта юкъара дешаран федеральни пачхьалкхан дешаран стандартана бина хийцамаш, Россин Федерацин дешаран а, 1илманан а Министерствос омрица ч1аг1бина болу 17-чу декабрехь 2010-чу ш. № 1897.\n(т1еч1аг1дина Россин Федерацин дешаран а, 1илманан а Министерствон омрица 31-чу декабрехь 2015-чу ш. № 1577) а, коьртачу дешаран программин бух т1е а тевжаш, С.Э.Эдиловн нохчийн меттан герггарчу хьесапехь йолчу программех пайда а оьцуш.\nПрограмма лерина ю х1окху сахьтийн барамна:\nк1ира сахьтийн барам к1ирнах Дешаран шеран дерриге сахьташ\n5класс 34 2 68\n6 класс 34 2 68\n7класс 34 2 68\n8 класс 34 2 68\n9 класс 34 2 68\nПрограмман тайпа:нохчийн меттан базови программа\nБелхан программин кхачо йина дешаран –методически комплексаца:\n1.Овхадов М.Р.,Махмаев Ш.М..Нохчийн мотт :1амат:5 класс:-Соьлжа-Г1ала: АО «ИПК «Грозненский рабочий» , 2017шо.\n2. Овхадов М.Р.,Махмаев Ш.М..Нохчийн мотт :1амат:6 класс:-Соьлжа-Г1ала: АО «ИПК «Грозненский рабочий» , 2017шо.\n3. Овхадов М.Р.,Махмаев Ш.М..Нохчийн мотт :1амат:7 класс:-Соьлжа-Г1ала: АО «ИПК «Грозненский рабочий» , 2017шо.\n4.Джамалханов З.Д.,Вагапова Т.М. а кхиберш а.Нохчийн мотт:1амат:8-9 классаш:-Соьлжа-Г1ала: АО «ИПК «Грозненский рабочий» , 2017шо.\nДешаран предмет Iаморан жамIаш:\nЮкъарадешаран юккъера школа чекхъяьккхинчу дешархочуьнгахь нохчийн маттехула хила деза личностни жамIаш:\n-нохчийн къоман культуран коьртачу мехаллех санна, нохчийн маттах кхетам хилар, дешар тIехь а, кхетаман, кхоллараллин хьуьнарш, дешархочун гIиллакх-оьздангаллица йоьзна амалш кхиорехь а цо дIалоцучу меттигах кхеташ хилар;\n-нохчийн мотт эстетически мехалла санна тIеэцар; цунах дозалла дар, цуьнан ларам бар; къоман культуран хилам и хиларе терра, нохчийн меттан башхалла а, цIаналла а ларъян езар; мотт бийцар шардаре а, говза, шера бийцаре а кхачар;\n- къамел дечу хенахь шен ойланаш а, синхаамаш а паргIат бовзийта а, дешнийн барам а, караберзийна грамматически гIирсаш тоъъал хилар; ша дечу къамелана тидамбеш, ша-шена мах хадо хааран хьуьнар хилар;\n- нохчийн мотт уьйран а, юкъаметиггалин гIирс а, пачхьалкхан мотт а хиларх кхетар; нохчийн мотт дешаран, къинхьегаман, говзаллин гIуллакхдарехь а, ша вовзийтарехь а, юкъараллехь ша дIалоцу йолу меттиг билгалъярехь а оьшуш хиларх кхеташ хилар;\n- вовшашца а, кхечу къаьмнийн векалшца а юкъаметтигаш дIакхехьарехь нохчийн маттах пайда эца кийча хилар; къаьмнийн культурийн юкъаметтигаш дIакхехьарехь къинхетаме а, машаре а хилар;\n- шен къоман а, РФ-цехь дехачу къаьмнийн а, дуьненаюкъара культура а йовзарехь нохчийн мотт мехала гIирс хиларх кхеташ хилар.\nЮкъарадешаран юккъера школа чекхъяьккхинчу дешархочо нохчийн маттехула карадерзо деза метапредметни жамIаш:\n1) къамелдаран массо а тайпа карадирзина хилар:\n- барта а, йозанан а хаам цхьанатайпана тIеэца безаш хиларх кхетар;\n-ешаран тайп-тайпана кепаш карайирзина хила езар;\n-тайп-тайпанчу хьостанашкара хаамаш схьалаха хааран хьуьнар хилар, ШХГI а, дешарна лерина компакт-дискаш, Интернетан гIирсаш юкъа а лоцуш;\n-билггалчу темина коьчал схьалаха а, цхьана кепе яло а хаар карадерзор; шенна хаам схьалаха а, иза къасто а, цунна анализ ян а хаар; хаамийн технологи а, технически гIирсаш юкъа а лоцуш, йоьшуш я ладугIуш бевзина хаам хийца а, ларбан а, дIабовзийта а хаар;\n-хиндолучу дешаран декъан гIуллакхийн (цхьаммо ша а, вукхаьрца цхьаьна а) Iалашо билгалъян а, хьалха-тIаьхьа дийриг билгалдан а, барта а, йозанан а кепехь цхьанатайпанара жамIийн мах хадо хааран хьуьнар хилар;\n-паргIатчу кепехь барта а, йозанехь а нийса шен ойланаш йовзийта хьуьнар хилар;\n-шен нийсархошна хьалха доклад ян я цхьа хаамбан хаар;\n2) карадирзиначу хаарех, шардарех, карадерзорех дахарехь пайда эцар;\n- билгалбиначу барамехь яцйина (план, юхасхьайийцар, изложени, конспект) ладоьгIна я дIаешна текст юха схьайийца хаар;\n- оьрсийн мотт Iаморехь нохчийн маттах пайда эца хаар;\n- меттан башхаллех пайда эца хааар ( нохчийн меттан, оьрсийн меттан, кхечу пачхьалкхийн меттанийн, литературан урокашкахь).\n3) - тайп-тайпана юкъараллин хьелаш тидаме а оьцуш, къамелдарехь а, дийцаре даршкахь, дискуссешкахь дакъа лаца а, барта а, йозанан а аларш кхолла а хаар;\nЮкъарадешаран юккъера школа чекхъяьккхиначу дешархочун нохчийн мотт караберзоран предметни жамIаш ду:\n1) массо а тайпана къамелдаран кепаш карайирзина хилар (ладогIар, ешар, дийцар я къамелдар (говорение), йоза), гонахарчу адамашца йолу юкъаметтиг, тайп-тайпанчу хьелашка хьаьжжина, д1акхехьа аьтто бан.\n2) личностан кхетаман а, кхоллараллин а хьуьнарш кхиорехь, йоза-дешар карадерзорехь, ша-шен дешар лакхадаккхарехь матто дIалоцучу меттигах кхетар;\n3) ненан меттан коммуникативно-эстетически таронех пайдаэцар;\n4) ненан маттах долу 1илманан хаарш шордар, системе далор; цуьнан т1ег1анаш а, дакъош а вовшашца дозуш хиларх кхетам; лингвистикин базови кхетамаш, меттан коьрта цхьааллаш, грамматикин категореш караерзор;\n5) дешан тайп-тайпанан кепара таллам бар (фонетически, морфемни, дошкхолладаларан, лексически, морфологически), предложени а, дешнийн цхьаьнакхетар а синтаксически къастор: текстана, цуьнан чулацамца а, дIахIоттаман коьртачу билгалонашца, исбаьхьаллин гIирсех пайда эцарца а боьзна таллам бар;\n6) х1оьттинчу хьоле а, къамелан стиле а хьаьжжина, шен ойла а, синхаам а ненан маттахь парг1ат бийца хаар, шен меттан дешнийн хазна (лексика) алсамъяккхар, дечу къамелехь грамматически г1ирсех пайдаэца хаар.\n7) нохчийн меттан лексикин, фразеологин коьрта стилистически г1ирсаш а, нохчийн меттан коьрта норманаш (орфоэпически, лексически, грамматически, орфографически, пунктуационни) а, къамелан оьздангаллин норманаш а караерзор; барта а, йозанан а аларшкахь зеделлачух пайдаэцар; къамелан т1ег1а лакхаяккха г1ертар;\n8) меттан оьздангаллах, адамийн юкъарчу мехаллах санна, жоьпалла кхоллар.\nНохчийн мотт 1аморан личностни жам1аш:\n- нохчийн мотт уьйран а, юкъаметигаллин гIирс а, пачхьалкхан мотт а хиларх кхетар;\n-нохчийн яздархойн исбаьхьаллин дашца г1иллакх-оьздангалла йовзар;\n-дайн г1иллакхашкахь шена зеделлачун бух т1ехь леларца д1анисвалар;\n-къаьмнийн оьздангаллин юкъаметтигаш дIакхехьарехь къинхетаме а, машаре а хилар;\nНохчийн мотт 1аморан метапредметни жам1аш:\n- хила ма-безза шен дешаран а, юкъараллин а болх цхьаьнатоха, д1абахьа хаар;\n- дешаран а, школал арахьарчу а хаамех пайдаэцар (тайп-тайпанчу стилийн текстийн жам1дар, шен текст х1оттор, цхьалхе, яьржина план х1оттор, тезис ялор);\nкхоллараллин декхарш кхочушдар, тайп-тайпанчу кепашца шен белхан жам1аш довзийтар (хаам, эссе, презентаци);\nдешархошца тобанехь бечу балха т1ехь г1о дан кийча хилар;\nшколехь а, юкъараллехь а оьздангаллин юкъаметтиг ларъяр.\n-1илманан-дешаран а, исбаьхьаллин а хезаш йоьшучу кегийчу текстийн коьртачу чулацамах кхетар;\n- текстан коьрта маь1на, д1ах1оттам къастор.\n- нийса а, шера а ешар;\n-текстера коьрта а, коьртаза а хаам схьаэцар;\n- текст маь1нийн дакъошка а екъна, цхьалхе план х1оттор;\n- ешначу текстан чулацаман хаттаршна жоьпаш далар;\n- текстан чулацам цуьнан ц1арца бовзар;\nлингвистически дошамера тайп-тайпана хаамаш схьакъастор;\nхезаш текст ешарехь логически тохаран а, йиш айяран барам д1анисбар.\n- шеко йоццуш хьехархочун хаттаршна жоьпаш далар;\n- къамелан тайпа а, текстан д1ах1оттам а ларбеш, ешна текст яцйина схьайийцар;\n-тема схьаелларца коьрта маь1на гойтуш, барта шен ойла гайтар.\n- къамелан тайпанаш йозанца гайтар;\n- сочиненина план х1оттор, йозанехь цуьнан барам ларбар;\n- текст абзацашка екъар;\n- шайн чулацамехь кегий тексташ язъяр;\n-текст язъеш, тайп-тайпанчу дошамех пайдаэцар;\n-текстан коьрта маь1на гойтуш йолу ц1е карор;\n-текстан чулацамехь кхачамбацарш д1анисдар.\nфонетика а, орфоэпи а\n-деха а, доца а, мукъа а, мукъаза а, зевне а, къора а аьзнаш къастор;\n-дешан озан-элпан анализ яр;\n-нохчийн метан интонаци а, орфоэпически норманаш а карайирзина хилар;\n-нохчийн меттан интонацин а, аьзнийн системин а башхаллех кхеташ хилар.\n- нохчийн абатан элпаш нийса алар;\n- дошамашца болх беш, абатан рог1аллех пайдаэцар;\n-дешан озан а, элпана хIоттам дуьхь-дуьхьал хIоттор.\nДешан х1оттам (морфемика)\n- дешнаш а, дешан форманаш а кхолларехь морфемаша деш долу гIуллакх довзар;\n- цхьана ораман дешнаш харжар, къамелехь царах пайдаэцар;\n- тайп-тайпанчу некъашца дешнаш кхоллар;\n- схьадевлла а, схьадовлаза а дешнашкъастор;\n- тайп-тайпана хьесапаш морфемни а, дошкхолладаларан а словарашца кхочушдар.\n- дешан хIоттамца дешнаш таллар, дошкхалладаларан талам бар.\nЛексика а, фразеологи а\n- дешан лексически а, грамматически а маьIнаш къастор;\n- цхьана маьIнин а, дуккха а маьIнийн дешнаш дийцар;\n- дешан нийса а, тIедеана а маьIна билгалдаккхар;\n- синонимаш, антонимаш, омонимаш ялор;\n- историзмех, архаизмех, неологизмех пайдаэцар;\n- фразеологизмаш, аларш, дустарш, кицанаш къамелехь, йозанехь далор.\n- шен коьртачу билгалонашца ц1ердош довзар;\n- ц1ердош дожаршца а, терахьашца а хийцар;\n- ц1ердешан грамматически классаш а, легарш билгалдахар.\n- морфемашкахь орфограммаш лахар;\n- нийсачу некъаца цхьанаораман дешнаш лахар;\n-1амийначу бакъонашца дог1у дешнаш шаьш къастор.\nСинтаксис а, пунктуаци а\n-предложенехь дешнийн цхьаьнакхетарш билгалдахар;\n- дешнийн цхьаьнакхетарехь коьрта а, дозуш долу а дешнаш билгалдахар;\n- дешнийн цхьаьнакхетаршна схемаш х1иттор;\n- схемица дешнийн цхьаьнакхетарш х1иттор;\n- аларан 1алашоне хьаьжжина предложенин тайпанаш билгалдахар;\n- предложенин грамматически бух билгалбаккхар;\n- яьржина а, яржаза а предложенеш къастор;\n- цхьалхе а, чолхе а предложенеш вовшех къастор;\n- цхьанатайпанарчу меженашца а, т1едерзарца а предложенеш х1иттор;\n- ма-дарра къамелаца йолу предложенеш х1иттор;\n1амийначу бакъонаш т1е доьг1на пунктуационни норманаш ларъяр.\n- нохчийн яздархойн исбаьхьаллин дашехула гуманистически ламасташ а, таханлерчу юкъараллин хазнаша а караерзор;\n- шел хьалха баьхначеран социально-оьздангаллин зеделлачух кхетар, таханлерчу юкъараллехь шен меттиг, шена хетарг къасто хаар;\n- текстан тайп-тайпанчу кепашкахула а, стилашкахула а шен пачхьалкхан а, дуьненан а къаьмнийн культуран тайп-тайпаналлех кхетар.\nЮкъарадешаран юккъера школа чекхъяьккхиначу дешархочо нохчийн маттехула карадерзо деза метапредметни жамIаш:\n-кхеташ а волуш, шен дешаран а, юкъараллин а дарраш нисдан хаар;\n- кхоллараллин т1едахкарш кхочушдан а, шен белхан жам1 тайп-тайпанчу кепехь ( хаам, эссе, презентаци) гайта а хаар;\n- шен нийсархошца болх бан хаар; школехь а, социальни юкъараллехь а тайп-тайпана культуран векалшца уьйр таса хаар.\nЮкъарадешаран юккъера школа чекхъяьккхиначу дешархочо нохчийн маттехула карадерзо деза предметни жамIаш:\n- нохчийн мотт нохчийн къоман, Нохчийн республикин пачхьалкхан мотт, юкъаметтигаш дIакхехьаран гIирс санна бовзийтар;\n- барта а, йозанан а къамел; монолог, диалог; сфера, къамелдаран уьйран ситуаци - кхетамаш бевзаш хилар;\n- къамелдаран а, 1илманан, публицистически, г1уллакхан стилийн а, исбаьхьаллин литературин меттан а коьрта билгалонаш йовзар;\n- къамелдаран а, 1илманан, публицистически, г1уллакхан стилийн а жанрийн коьрта билгалонаш йовзар;\n- текстан а, маьIнийн-функциональни къамелан тайпанийн (дийцар, суртхIоттор, ойлаяр) а билгалонаш йовзар;\n-меттан коьрта цхьааллаш, церан билгалонаш йовзар;\n- литературни меттан коьрта норманаш ( орфоэпически, лексически, грамматически, орфографически, пунктуационни); къамелан оьздангаллин норманаш йовзар;\n- къамелан, 1илманан, публицистически, г1уллакхан стилаш а, исбаьхьаллин литературин мотт а къасто хаар;\n- текстан коьрта ойла, тема, проблема, маь1нин-функциональни тайпа, къамелдаран стиль(хат1) къасто; текстан меттан башхаллийн а, структуран а анализ ян хаар;\n- меттан цхьааллаш къасто, тайп-тайпанчу кепара анализ ян хаар;\n- дешнийн маьIнаш къасторан Iалашонца словарех пайдаэца хаар;\n-барта а, йозанан а кепара хаамах цхьатера кхетар (Iалашонех, текстан теманех, коьртачу а, тIебузучу а хаамех);\n- тайп-тайпанчу жанрийн, хотIан тексташ ешаран тайп-тайпана кепаш карайирзина хилар (хьажаран, йовзаран, Iаморан);\n- паргIат электронни а, справочни а литературех а, тайп-тайпанчу словарех а пайдаэца хааран хьуьнар хилар;\n- билгалбинчу барамехь яцйина (план, юхасхьайийцар, изложени, конспект) ладоьгIна я дIаешна текст юха схьайийца хаар;\n- хьалха лаьттачу коммуникативни декхаршца йогIуш, кхетамца меттан гIирсаш харжарца тайп-тайпанчу жанрийн тексташ (дийцар, хетарг (отзыв), кехат (письмо), расписка, тоьшалла (доверенность), заявлени) кхолла хаар;\n- дагалаьцнарг а, тIекаре яран хьал а тидаме а оьцуш, тайп-тайпанчу кепийн, хотIан барта а, йозанан а тексташ кхолла хаар;\n- монологан (дийцар, ойлаяр, суртх1оттор) а, диалоган (вовшийн хетарг алар, дар кхочушдаре кхайкхар, юкъаметтигаш нисъяр) а кепаш йовзар;\n- текст кхолларан норманаш а ларъеш (кхеташ а, хьалха-тIаьхьа йогIуш а, йозаелла а, темица йогIуш а хилар) паргIат барта а, йозанан а кепехь шен ойланаш йовзийта хьуьнар хилар; хезначуьнга, гиначуьнга, ешначуьнга, хьайна гонаха долучу бакъдолучуьнга а, хиламашка болу хьежам цхьанатайпана хилийтар;\n- тIекаре ечу хенахь нохчийн литературан меттан коьрта орфоэпически, лексически, грамматически норманаш ларъяр; гIиллакхехь лексикех а, фразеологих а пайда эцар; йозанехь коьрта нийсаяздаран (орфографин) а, пунктуацин а бакъонаш ларъяр;\n- къамелан оьздангалла а ларъеш, тIекаре ярехь дакъалаца хьуьнар хилар;\n- шен къамелана ша-шена терго яр; хьалха хIоттийначу Iалашоне кхачар а, меттан исбаьхьаллин гIирсех пайда эцар а, цуьнан чулацам а тидаме а оьцуш, шен къамелан мах хадон хьуьнар хилар; грамматически а, къамелан а гIалаташ, кхачамбацарш карон а, уьш нисдан а хаар; шен тексташ кхачаме ялон а, редактировать ян а хаар;\n- карадирзинчу хаарех дахарехь пайдаэцар х1окху 1алашонашца:\n- интеллектуальни а, кхоллараллин а хьуьнарш хиларехь стеган а, юкъараллин а дахарехь ненан матто д1алоцучу меттигах кхета;\n- къамелан оьздангалла кхио, ненан меттан ц1еналла ларъян;\n- социально-культурни уьйрийн ситуацешкахь, дешарехь, 1ер-дахарехь хьашт кхочушдан;\n- дешнийн т1аьхьало алсамъяккха;пайдаоьцу грамматически г1ирсаш алсамбаха; шен къамелан тергоярца шен хьуьнарийн мах хадор кхио;\n- кхечу дешаран предметашкахь а, дешар кхид1а д1адахьарехь а хаарш т1едузаран г1ирсах санна, ненан маттах пайдаэца.\nНохчий мотт 1аморан личностни жам1аш;\n-къоман культуран хиламе санна, юкъаметтиг а латтош, нохчийн матте ларам кхиор;\n-нохчийн мотт юкъаметтигаш дIакхехьарехь а, Iер-дахаран тайп-тайпанчу декъехь хаарш карадерзоран а, Iаморан а коьрта гIирс хиларх кхетар;\n-нохчийн меттан исбаьхьаллин мехаллех кхетар;\n- шен къоман культура а, литература а, синъоьздангаллин мехаллаш а, дуьненан Iилма а, культура а йовзарехь мехала гIирс а бу нохчийн мотт.\nМетапредметни хаарийн жам1аш;\n-ешархочун тайп-тайпанчу стилан а, жанран а литературица шеггара эвсараллин болх бан говзалла хила;\n-ешначу текстан чулацаман маь1на цунна герга долчу кепара барта а, йозанан а яцъяран кепехь шен ойланца схьаала хаа;\n-къамел дарехь, дош аларехь , предложени х1отторехь меттан г1ирсах говза пайдаэца хаа;\n-интернет г1ирсах пайда а оьцуш, презентаци ян а, йийцаре ян а хаа;\n-меттан а культуран ( оьздангаллин) а уьйр хила;\n-къоман ламастийн 1ер-дахар билгалдечу дешнийн лексика йовзийта;\n-халкъан барта кхоллараллин лексика, фразеологи, историзмаш ;-нохчийн кицанаш, аларш;\n- нохчийн маттехула кхечу къаьмнийн синмехаллин культура а, 1ер – дахаран хьал а довзийта;\n_-массо а кепара, къамелдаран культура кхио;\n-юкъаметтигаш лелаярца тIекаре ян Iама;\n-1илманан а, публицистически а, г1уллакхан а къамел дан, диалог дIаяхьа;\n-къамелдаран кепаш караерзо;\nПредметни хаарш :\n-дешаран программо билгалдинчу фонетикан, лексикан, грамматикан рожехь меттан лаххара хаарш довза;\n-текстах а, цуьнан стилах а кхета;\n-орфографически, пунктационни хаарш хилар, къамел кхиорехь барамца кхачамболлуш говза пайдаэцар, дешарехь нохчийн мотт 1аморехь барта а йозанан формехь а.\nМорфологи–грамматикин дакъа. Нохчийн меттан къамелан дакъош. Коьрта къамелан дакъош. Церан грамматически маьIна а, морфологически билгалонаш а, синтаксически гIуллакх а. Нохчийн меттан дожарийн система: маьIна, кепаш, пайда эцар. Нохчийн меттан къамелан дакъойн хенийн, классни гайтамийн система: маьIна, кепаш, пайда эцар. ГIуллакхан къамелан дакъош. Церан маьIна, морфологически билгалонаш, синтаксически гIуллакх. ГIуллакхан къамелан дакъойн тайпанаш: маьIна, хIоттам, синтаксически гIуллакх. Айдардешнаш а, азтардаран дешнаш а.\nШайн коьртачу билгалонашца тайп-тайпана къамелан дакъош довзар. Дош морфологически къастор. Нохчийн литературни меттан норманашца догIуш тайп-тайпанчу къамелан дакъойн дешнийн кепех (форманех) пайда эцар. Нохчийн а, оьрсийн а меттанийн къамелан дакъойн юкъара а, башха а долучух кхетар.\nАрахецархо 1емар ву:\n-лааме коьрта къамелан дакъош а, церан кепаш а, г1уллакхан къамелан дакъош довза;\n-дашна, къамелан дакъа санна, таллам бан;\n-морфологически хаарех а, говзаллех а нийсаяздарехь а, талламбаран (анализ яран ) тайп-тайпанчу кепех а пайдаэца;\nНийсаяздар: орфографи а, пунктуаци а.\n-йоза д1адахьарехь (курсан чулацаман барамехь) орфографически а, пунктуационни а барамаш ларбан;\n-барта кепехь (ойлаяр-рассуждени),йозанан кепехь (графически хьаьркийн г1оьнца) къастийна яздар кхето;\n-орфографически а,пунктуационни а г1алаташ каро а,нисдан а;\n-орфографически дошамашна а, справочникашна а т1ера оьшу хаам схьаэца, йоза д1адахьарехь цунах пайдаэца.\nАрахецархочун таро хир ю 1ама:\n-къамелан маь1нийн аг1онаш йовзийтарехь орфографин а,пунктуацин а меттиг гайта;\n-нийсаяздаран мультимедийни орфографически дошамашна а, справочникашна а т1ера оьшу хаам схьаэца; йозанехь оцу хаамех пайдаэца\n-монологан а, диалоган тайп-тайпана кепаш караерзор;\n-къамелан оьздангалла а ларъеш, тIекаре ярехь дакъалаца хьуьнар хилар;\n-меттан г1ирсех а, довзийтаран билгалонех коммуникативни декхаршца дог1уш пайдаэцар;\n-меттан оьздангалла а ларъеш, вовшашца т1екаре ян кийча хилар;\n-шаьш-шайн дешаран г1уллакхдарна шовкъ кхоллар;\n-шен белхан талам бар, мах хадор карадерзор;\n-шен таронаш, хьашташ кхетамца билгалдахар.\n-ешаран тайп-тайпана кепаш карайирзина хилар;\n-билггалчу темина коьчал схьалаха а, цхьана кепе яло а хаар карадерзор; -шенна хаам схьалаха а, иза къасто а, цунна анализ ян а хаар;\n-хаамийн технологи а, технически гIирсаш юкъа а лоцуш, йоьшуш я ладугIуш бевзина хаам хийца а, ларбан а, дIабовзийта а хаар;\n-интернетах пайда а оьцуш, презентаци х1оттор, иза йовзийтар.\nЧулацаман коьрта дакъош\nНохчийн меттана, къоман-культуран уьйр.\nКъоман культуран кеп санна мотт тIелацар; халкъан истори а, мотт а вовшех бозабалар, нохчийн мотт къоман-культуран башхалла хилар; гIиллакхехь, норманаш ларъеш, нохчийн маттахь къамел дар; кхечу къаьмнийн векалшца оьзда юкъаметтигаш лелор.\nОьздангалла къамелехь кхиор.\nКъамелан стилаш: Iилманан, официальни-гIуллакхан, публицистически.\nЛитературин а, исбаьхьаллин литературин а мотт. Меттан д1ах1оттаман кхетам, метан тайп-тайпанчу т1ег1анийн вовшашца йолчу уьйран цхьаалла.\n- дешнийн цхьаьнакхетарш къастор;\n- предложенехь дешнийн уьйр къастор;\n- цхьалхечу предложенин кепаш къастор;\nпредложенин синтаксически къастор;\n-къамелан дакъош морфологически къастор;\nнийса яздаран бакъонех пайдаэцар;\nорфографически г1алат каро, нисдан хаар;\nпунктуационни бакъонаш хаар.\nЮккъера школа чекхъяьккхиначу дешархочуьнгахь нохчийн маттехула хила деза личностни жамIаш:\n-нохчийн къоман культуран коьрта мехаллех санна, нохчийн маттах кхетам хилар, дешар тIехь а, кхетаман, кхоллараллин хьуьнарш, дешархочун гIиллакх-оьздангаллица йоьзна амалш кхиорехь цо дIалоцучу меттигах кхеташ хилар;\nладогIар а, ешар а:\n-книгаца а, роггIана арахоьцучу тептаршца а болх баран кепаш а евзаш хилар, ешна текст (план, тезисаш) хаамийн кепара хийца хаар карадерзор;\n-паргIат электронни а, справочни а литературех а, тайп-тайпанчу словарех а пайда эца хааран хьуьнар хилар;\n-тайп-тайпанчу жанрийн, хотIан тексташ ладогIарца цхьанатайпана тIеэцар; ладогIаран массо а кеп карайирзина хилар (текстан коьртачу чулацамах кхеташ, хаамаш схьахаьржина белахь а);\n-къамелан аларш дуста хаар церан чулацамца а, меттан гIирсех пайда эцарца а, матто кхочушдечу гIаллакхийн тайп-тайпаналлица а.\nкъамелдар а, йоза а:\n-билгалбиначу яцъяран барамехь барта а, йозанан кепехь а ешна я ладоьгIна текст юхаметтахIотто хаар (юхасхьайийцар, план, тезисаш);\n-текст кхолларан норманаш а ларъеш (кхеташ а, хьалха-тIаьхьа йогIуш а, йозаелла а, темица йогIуш а хилар) паргIат барта а, йозанан а кепехь шен ойланаш йовзийта хьуьнар хилар; хезначуьнга, гиначуьнга, ешначуьнга, хьайна гонаха долучу бакъдолучуьнга а, хиламашка болу хьежам цхьанатайпана хилийтар;\n-дагалаьцнарг а, тIекаре яран хьал а тидаме а оьцуш, тайп-тайпанчу кепийн, хотIан барта а, йозанан а тексташ кхолла хаар;\n-хьалха лаьттачу коммуникативни декхаршца йогIуш, кхетамца меттан гIирсаш харжарца тайп-тайпанчу жанрийн тексташ (дийцар, хетарг (отзыв), кехат (письмо), расписка, тоьшалла (доверенность), заявлени) кхолла хаар;\n-цхьаммо дечу (монологан), шиммо дечу (диалоган) къамелан тайп-тайпана кепаш карайирзина хилар; шен нийсархошна хьалха боццачу хаамца я доклад ярца къамел дар;\n-тIекаре ечу хенахь нохчийн литературан меттан коьрта орфоэпически, лексически, грамматически норманаш ларъяр; гIиллакхехь лексикех а, фразеологих а пайда эцар; йозанехь коьрта нийсаяздаран (орфографин) а, пунктуацин а бакъонаш ларъяр;\n-шен къамелана ша-шена терго яр; хьалха хIоттийначу Iалашоне кхачар а, меттан исбаьхьаллин гIирсех пайда эцар а, цуьнан чулацам а тидаме а оьцуш, шен къамелан мах хадон хьуьнар хилар; грамматически а, къамелан а гIалаташ, кхачамбацарш карон а, уьш нисдан а хаар; шен тексташ кхачаме ялон а, редактировать ян а хаар;\nкарадирзиначу хаарех, шардарех, карадерзорех дахарехь пайда эцар;\n3) - тайп-тайпана юкъараллин хьелаш тидаме а оьцуш, къамелдарехь а, дийцаре даршкахь, дискуссешкахь дакъа лаца а, барта а, йозанан а аларш кхолла а хаар.\n1) нохчийн мотт нохчийн къоман, Нохчийн республикин пачхьалкхан мотт, юкъаметтигаш дIакхехьаран гIирс санна бовзийтар; меттан а халкъан уьйр хила езар а; адаман дахарехь а, юкъараллехь матто дIалоцу меттиг йовзийтар;\n3) массо а тайпана къамелдаран кепаш карайирзина хилар:\nнохчийн маттах болу Iилманан хаарийн бух караберзор;\n4) лингвистикин базови кхетамаш караберзор: лингвистика а, цуьнан коьрта дакъош а; мотт а, къамел а, тIекаре яр, барта а, йозанан а къамел; монолог, диалог; тIекаре яран хьал; маьIнийн-функциональни къамелан тайпанаш (дийцар, суртхIоттор, ойлаяр); текст, меттан коьрта цаIаллаш, церан билгалонаш а, къамелехь пайда эцаран башхаллаш а;\n5) дешан тайп-тайпанан кепара таллам бар (фонетически, морфемни, дошкхолладаларан, лексически, морфологически), предложени а, дешнийн цхьаьнакхетар а синтаксически къастор: текстана, цуьнан чулацамца а, дIахIоттаман коьртачу билгалонашца, исбаьхьаллин гIирсех пайда эцарца а боьзна, таллам бар;\n6) исбаьхьаллин литературан текстана талламбеш, нохчийн меттан эстетически декхарех кхеташ а, къамелан аларан эстетически агIонгахьара мах хадо хаа хьуьнар хилар.\n7) тIекаре яран хьал тидаме а оьцуш, барта а, йозанан а аларш кхоллар монолог-суртхIотторан, монолог-дийцаран, монолог-хьесап даран кепехь:\n8) къамелан стилаш къасто хаар: Iилманан, леррина-гIуллакхан, публицистически, стилийн коьрта жанраш;\n9) тайп-тайпанчу стилашкахь (Iилманан, леррина-гIуллакхан, публицистически) изложени а, сочинени а язъян хаар, шаьш дина грамматически г1алаташ каро а, уьш нисдан а хаар.\nЧулацаман коьрта дакъош (кардирзина хир ду)\nНохчийн мотт Iаморан декъехула программан чулацаман коьрта башхаллаш билгалйина коммуникативни, меттан, лингвистически, культуроведчески кхиарехь хаарш, шардарш карадерзорца доьзна. Герггарчу хьесапехь йолучу программан дIахIоттаман бухе диллинарг чулацаман и кхо дакъа ду:\n- коммуникативни хаарш карадерзо аьтто беш болу чулацам;\n-меттан а, лингвистически а хаарш карадерзо аьтто беш болу чулацам;\n-культуроведчески хаарш карадерзо аьтто беш болу чулацам.\nКоммуникативни декъехула долучу хаарша шайна чулоцу массо а кепара къамелдаран а, барта а йозанан къамелан культуран баххаш карадирзина хилар; тайп-тайпанчу дахаран хьелашкахь а, шен нийсархошца (5-7, 8-9 классийн дешархой) вовшех кхеташ, психологически башхаллаш, зеделларг, дуьйцучуьнга шовкъ хилар а тидаме а оьцуш, тайп-тайпанчу муьрашкахь тIекаре ян а, къамел дан кийча а, хьуьнаре а хилар.\nМеттан а, лингвистически а декъехула долучу хаарша шайна чулоцу юкъараллин хиламехь маьIне долу хIума санна маттаца доьзна хаарш карадерзор; цуьнан дIахIоттам а, кхиар а, цо ден гIуллакх а дика девзаш хилар; нохчийн литературни мотт а, оьшуш болу дешнийн барам а, къамелан грамматически дIахIоттам а карабирзина хилар; меттан хиламаш а, бакъдерш а мах хадо хаарца талла хааран хьуьнар карадерзор; тайп-тайпанчу лингвистически словарех пайда эца хаар.\nКультуроведчески декъехула долучу хаарша шайна чулоцу къоман культуран кеп санна мотт тIелаца безарх а, халкъан истори а, мотт а вовшех бозабелла а, нохчийн мотт къоман-культуран башхалла а хиларх кхетар; гIиллакхехь, норманаш ларъеш, нохчийн маттахь къамелдан а, кхечу къаьмнийн векалшца оьзда юкъаметтигаш лело а хаар.\nДешаран предметан чулацам\n1-ра дакъа. Нохчийн маттах болу юкъара хаамаш\n1. Нохчийн мотт–Нохчийн Республикин пачхьалкхан мотт. Нохчийн мотт-нохчийн къоман мотт. Мотт–адамийн уьйран а, кхиаран а, къийсаман а гIирс.\n2. Меттан мехаллах а, юкъараллин дахарехь цо дIалоцучу меттигах а кхеташ хилар.\n2-гIа дакъа. Фонетика. Графика. Орфоэпи\n1. Фонетика а, графика а, орфоэпи а лингвистикин дакъош санна. Аз – меттан уггар а жима дакъа. Озан а, элпан а дазар. ХIинцалера нохчийн абат. Фонетически транскрипцин цхьайолу кепаш (элементаш). Мукъа а, мукъаза а аьзнаш. Къамелдарехь аьзнийн хийцадалар. Нохчийн меттан шатайпанара аьзнаш. Деха а, доца а мукъа аьзнаш. Дифтонгаш ие, уо, оьв. Нохчийн меттан интонаци, интонационни конструкцийн коьрта тайпанаш. Орфоэпин коьрта норманаш.\n2. Деха а, доца а, мукъа а, мукъаза а, зевне а, къора а аьзнаш къестор. Дешан озан а, элпан а хIоттам дуьхь-дуьхьал хIоттор. Дешан озан-элпан анализ яр. Дешнаш дакъошка декъар. Дош цхьана могIанера вукху могIане сехьадаккхаран хаарш карадерзор. Нохчийн меттан интонаци а, орфоэпически норманаш а карайирзина хилар. Нохчийн меттан интонацин а, аьзнийн системин а башхаллех кхеташ хилар.\n3-гIа дакъа. Дешан хIоттам а, дошкхолладалар а\n1. Морфема меттан жима а, маьIне а дакъа хиларх кхетар. Дешан лард а, чаккхе а. Орам. Цхьанаораман дешнаш. Орамерчу элпийн хийцадалар. Суффикс. Дешхьалхе. Схьадовлаза а, схьадевлла а дешнаш. Дошкхолладалларх а, хийцадаларх а болу кхетам. Дошкхолларан а, формакхолларан а морфемаш. Нохчийн меттан дошкхолларан коьрта некъаш. Дошкхолладаларан га (пара) а, дошкхолладаларан зIе а. Морфемни а, дошкхолладаларан а словараш.\n2. Нохчийн дешан хIоттаман башхаллех кхеташ хилар. Дешнаш а, дешан форманаш а кхолларехь морфемаша дечу гIуллакхах кхеташ хилар. Дешан морфемаш къастор. Дошкхолларан дакъошка хьаьжжина, дешан мехалла билгалъяр. Цхьанаораман дешнаш харжар, къамелехь царах пайда эцар. Дешнийн зIенаш а, дешнаш кхолларан а коьрта некъаш билгалдар. Тайп-тайпанчу некъашца дешнаш кхолла хаар карадерзор. Нийсаяздарехь дошкхолладаларан а, морфемийн декъехула карадирзиначу хаарех, шардарех пайда эцар. Тайп-тайпана хьесапаш морфемни а, дошкхолладаларан а словарашца кхочушдар.\nДешан хIоттамца дешнаш таллар, дошкхалладаларан талламбар.\n4-гIа дакъа. Лексика а, фразеологи а\n1. Дош–меттан цхьа дакъа. Дешан лексически а, грамматически а маьIна. Къоман культуран маьIнан дакъа шайца долу дешнаш. ЦхьанамаьIнин а, дуккха а маьIнийн дешнаш, дешан нийса а, тIедеана а маьIна. Синонимаш. Антонимаш. Омонимаш.\nНохчийн меттан лексика шен схьаяларе хьаьжжина (билггала нохчийн а, тIеэцна а), жигара а, кIезиг пайда оьцу а (историзмаш, архаизмаш, неологизмаш), пайдаэцаран гуо (юкъара, шуьйра пайда оьцу дешнаш, диалектизмаш, терминаш, профессионализмаш).\nЛексикин стилистически дакъош: книжни, юкъара, къамелан.\nФразеологизмаш, церан билгалонаш а, маьIна а. Аларш, дустарш, кицанаш.\nНохчийн меттан словараш. Шинаметтан словараш.\n2. Дахаран хьелашкахь тIекареш дIакхехьарна оьшучу барамехь лексически а, фразеологически аларш карадерзор. ТIекаре яран хьоле а, Iалашоне а хьаьжжина, къамелехь шайн маьIнашца вовшашца даза тарлуш долучу дешнех пайда эцар. Дешнийн маьIнаш къасторхьама а, синонимаш, антонимаш, фразеологически цхьаьнакхетарш харжархьама а тайп-тайпанчу словарашца болх бар.\nДош лексически къастор.\n5-гIа дакъа. Морфологи\n1. Морфологи–граматикин дакъа. Нохчийн меттан къамелан дакъош. Коьрта къамелан дакъош. Церан грамматически маьIна а, морфологически билгалонаш а, синтаксически гIуллакх а. Нохчийн меттан дожарийн система: маьIна, кепаш, пайда эцар. Нохчийн меттан къамелан дакъойн хенийн, классни гайтамийн система: маьIна, кепаш, пайда эцар. ГIуллакхан къамелан дакъош. Церан маьIна, морфологически билгалонаш, синтаксически гIуллакх. ГIуллакхан къамелан дакъойн тайпанаш: маьIна, хIоттам, синтаксически гIуллакх. Айдардешнаш а, азтардаран дешнаш а.\n2. Шайн коьртачу билгалонашца тайп-тайпана къамелан дакъош довзар. Дош морфологически къастор. Нохчийн литературни меттан норманашца догIуш тайп-тайпанчу къамелан дакъойн дешнийн кепех (форманех) пайда эцар. Нохчийн а, оьрсийн а меттанийн къамелан дакъойн юкъара а, башха а долучух кхетар.\n6-гIа дакъа. Синтаксис\n1. Синтаксис–грамматикин дакъа. Нохчийн меттан синтаксисан дакъош. Дешнийн цхьаьнакхетар а, цуьнан дIахIоттам а, тайпанаш а. Дешнийн цхьаьнакхетарехь дешнийн уьйр а, тайпанаш а (бартбар, урхалла, тIетовжар). Предложени, цуьнан дIахIоттам а, грамматически маьIна а. Аларан Iалашоне а, эшаре а хьаьжжина, предложенийн тайпанаш. Предложени кечъеш болу гIирсаш: эшар (интонаци), логически тохар, дешнийн къепе. Предложенин грамматически бух. Цхьалхе а, чолхе а предложенеш. Цхьалхе предложени. Предложенин коьрта а, коьртаза а меженаш а, церан хилар а. Цхьалхечу предложенийн тайпанаш: шинахIоттаман а, цхьанахIоттаман а, яьржина а, яржаза а, юьззина а, юьззина йоцу а, чолхеяьлла а, чолхеялаза а. ЦхьанахIоттаман предложенийн тайпанаш. Чолхеяьлла предложени. Цхьанатайпанарчу а, шакъаьстиначу а меженашца а, тIедерзарца а, юкъадалочу дешнашца а, юкъаялочу конструкцешца а йолу предложенеш. Чолхе предложени, цуьнан дIахIоттам а, грамматически бух а. Чолхечу предложенийн тайпанаш: хуттургийн а, хуттургаш йоцу а, чолхе-цхьаьнакхетаран а, чолхе-карара а. Чолхе-цхьаьнакхетаран предложени: дIахIоттам, тайпанаш, вовшехйозаран гIирсаш а, кепаш а. Чолхе-цхьаьнакхеттачу предложенешкарчу цхьалхечу предложенийн маьIнаш. Эшар (интонаци), сацаран хьаьркаш. Чолхе-карара предложенеш: дIахIоттам, тайпанаш. Чолхе-карарчу предложенехь коьртачу а, тIетухучу а предложенийн уьйран гIирс. Эшар (интонаци), сацаран хьаьркаш. Хуттургаш йоцу чолхе предложени, дIахIоттам. Хуттургаш йоцучу чолхечу предложенешкарчу цхьалхечу предложенийн маьIнаш. Эшар (интонаци), сацаран хьаьркаш. Нехан къамел довзийтаран кепаш. Текст синтаксически дакъа санна. Предложенийн а, текстан дакъойн а уьйрийн гIирсаш а, кепаш а.\n2. Дешнийн цхьаьнакхетарехь дешнийн уьйран кеп къастор, предложенин грамматически бух билгалбар. Цхьалхечу а, чолхечу а предложенийн тайпанаш билгалдар. Предложени синтаксически къастор. Чолхе-карара предложенеш цхьалхечу а, цхьалхенаш чолхечу а предложенешка ерзор. Текст а, дешнийн цхьаьнакхетар а, предложени а кхолларан норманаш ларъяр.\n7-гIа дакъа. Орфографи а, пунктуаци а\n1. Орфографи дешнаш а, церан форманаш а нийсаязъяран раж (система) санна. Орфограммех кхетам балар. Орамера элпаш нийсаяздар. Дешхьалхенаш, суффиксаш, чаккхенаш нийсаязъяр. Ъ,Ь нийсаяздар. Цхьаьна а, дефисца а, къаьстина а яздар. Доккха а, жима а элп яздар. Дош сехьадаккхар. Орфографически словараш а, справочникаш а. Пунктуаци нийсаяздаран бакъонийн раж (система) санна. Пунктограммех кхетам балар. Предложенин чаккхенгахь, цхьалхечу (чолхеяьллачу а, чолхеялазчу а), чолхечу предложенешкахь, ма-дарра къамелехь, цитаташкахь, диалогехь сацаран хьаьркаш.\n2. Орфографически а, пунктуационни хааршца йоьзна само кхиор. Йозанехь орфографически а, пунктуационни коьрта норманаш ларъяр. Дош орфорграфически къастор. Пунктуационни къастор. Орфографически а, пункуационни а хьесапаш кхочушдеш орфографически словарех, нийсаяздаран справочникех пайда эцар.\nКультуроведчески хаарш кхиорехь кхачо ен чулацам\n1-ра дакъа. Къоман оьздангалла маттахь а, къамелахь\n1. Мотт а, оьздангалла а вовшех йозаелла хилар. Нохчийн мотт–исбаьхьаллин литературан мотт. Маттахь къоман истори а, культура а гайтар. Нохчийн къамелан оьздангалла а, цуьнан башхаллаш а. Россехь дехачу къаьмнийн меттанаша вовшашна бен тIеIаткъам.\n2. Халкъан барта кхоллараллин а, исбаьхьаллин литературан а произведенешкахь къоман-культуран дакъа шеца долу меттан цхьааллаш билгалъяхар, лингвистически словарийн гIоьнца церан маьIнаш дастар. Матте культуран хиламе санна кхетаме хьажар. Мотт ларар а, цуьнга шовкъ\nНохчийн меттан тематически план\n№ Дешаран темин дакъа Сахьтийн барам Талламан кеп.\nДикт. Сочинени Излож.\n1 Юьхьанцарчу классашкахь 1амийнарг карладаккхар 5с 1 2 Синтаксис а, пунктуаци а..6с 1 3 Предложенин коьрта меженаш. 3с 4 Предложенин коьртаза меженаш. 15с 1 1\n5 Фонетика,графика,орфографи 19с. 1 1\n6 Дешан хIоттам 7с 1 7 Ц1ердош 13с 1 Дерриге 68 5 1 2\n1 Карладаккхар 4 1 2 Текст а,цуьнан башхаллаш а 3 3 Къамелан дакъош..Билгалдош 16 1 1\n4 Терахьдош 16 1 1\n5 Ц1ерметдош 15 1 1\n6 Хандош 13 1 7 6-чу классехь 1амийнарг карладаккхар 3 1 Дерриге 68 6 3\n1 Карладаккхар. 4 1 2 Литературни меттан стилаш 1 3 Диалог 2 4 Хандешан саттамаш 12 1 5 Причасти 13 1 1\n6 Деепричасти 5 1 7 Масдар 8 1\n8 Куцдош 12 1 1\n9 Г1уллакхан къамелан дакъош .Дешт1аьхье 13\n3 10 Хуттургаш 1 11 Дакъалгаш 2 12 Айдардош 3 1 13 Карладаккхар 2 Дерриге 68 5 1 3\n1 7-чу классехь 1амийнарг карладаккхар 3 1 2 Хьалхара дакъа.Орфографи. 1 3 Шолг1а дакъа.\nДешнийн цхьаьнакхетарш. 5 4 Кхоалг1а дакъа.\nПредложенин коьрта меженаш. 6 1 1\n5 Доьалг1а дакъа.\nПредложенин коьртаза меженаш. 17 1 1 6 Пхоьалг1а дакъа.\nЦхьалхечу предложенин тайпанаш. 9 1 7 Йолхалг1а дакъа.Предложенин цхьанатайпанара меженаш. 5 1 1\n8 Ворх1алг1а дакъа. Предложенин грамматически уьйр йоцу дешнаш. 6 1 9 Борх1алг1а дакъа.Предложенин шакъаьстина меженаш. 5 1 1\n10 Уьссалг1а дакъа. Ма-дарра а, лач а къамел. 7 1 12 Карладаккхар 4 Дерриге 68 7 2 3\n1 .Карладаккхар 4 1 2 Чолхе-предложенеш 1 3 Чолхе-цхьанакхетта предложени. 6 1 1\n4 Чолхе-карара предложенеш 41 3 1 1\n5 Хуттургаш йоцу чолхе предложени 5 1 6 Маттах лаьцна юкъара хаамаш. 6 1\n7 Карладаккхар 5 1 Дерриге 68 7 1 3\n5—чу классана нохчийн мотт хьехаран шеран рузманан хьесапаш\n2018-2019 дешаран шо\n№ Iамочу коьчалан цIе\nСахьт Хан Билг.\nЮьхьанцарчу классашкахь 1амийнарг карладаккхар 5с 1. Мотт адамийн уьйран уггаре а мехала г1ирс. 1 2. Шала мукъаза элпаш (лл, сс, тт) 1 3. Ц1ердешан терахь, дожарш, легар. 1 4. Билгалдош, цуьнан дожарш, легарш. 1 5. Талламан диктант. 1 Синтаксис а, пунктуаци а..6с 6. Г1алаташ т1ехь болх .Синтаксисах кхетам балар 1 7. Дешнийн цхьаьнакхетарш 1 8. Предложени. Предложенийн тайпанаш 1 9. Дийцаран предложени. Хаттаран предложенеш. 1 10. Айдаран, Т1едожоран предложенеш 1 11. Сочинени «Ас муха садаь1ира аьхка» 1 Предложенин коьрта меженаш. 3с 12 Подлежащи. 1 13. Сказуеми 1 14. Текст 1 Предложенин коьртаза меженаш. 15с 15. Кхачам 16. Къастам 1 17 Талламан диктант 1 18 .Г1алаташ т1ехь болх.Латтам. 1 2 чийрик 19. Яржазий, яьржиний предложенеш. 1 20. Предложенийн цхьанатайпанара меженаш. 1 21. Цхьанатайпанарчу меженашкахь юкъара дешнаш 1 22. Цхьанатайпанарчу меженашкахь хуттургаш 1 23. Т1едерзар. Т1едерзарехь сацаран хьаьркаш 1 24 Чолхе предложенеш. Хуттургаш йолу чолхе предложенеш. 1 25 Ма-дарра къамел. Ма-дарра къамелехь сацаран хьаьркаш. 1 26-27 Изложени 2 28 Диалог. 1 29 Синтаксисах, пунктуацих. 1амийнарг т1еч1аг1дар. 1 Фонетика, графика, орфографи 19с. 30 Фонетика. Мукъа а, мукъаза а аьзнаш. 1 31 Талламан диктант 1 32 Нохчийн абатан д1ах1оттам. 1 3 чийрик 33 Ши аз балгалдеш долу мукъа элпаш 1 34 Зевне а, къора а мукъаза аьзнаш 1 35 Шала мукъаза элпаш. 1 36 Доца шеконан мукъа аьзнаш хандешнашкахь 1 37 Деха а, доца а мукъа аьзнаш. 1 38 Дифтонгаш «иэ», «уо» 1 39 «Й» элп яздаран бакъонаш. 1 40 «Ъ» элп яздар 1 41 Дош фонетически таллар.Транскрипцех кхетам 1 42-43 Изложени 2 44 Лексикологих кхетам. 1 45 Дешан нийса а, тардина (тIедеана) а маьIнаш 1 46 Омонимаш. Синонимаш .Антонимаш 1 47 Фразеологизмаш я дешнийн чIагIделла цхьаьнакхетарш 1 48 Дешнаш кхолладалар 1 Дешан хIоттам 7с 49 Гергара дешнаш а, дешан орам а 1 50 Дешан чаккхе. 1 51 . Талламан диктант 1 52 Дешхьалхе 1 4 чийрик 1 53 Суффикс. 1 54 Лард. 55 Схьадовлаза а, схьадевлла а дешнаш 1 Ц1ердош 13с 56 Ц1ердош (юкъара кхетам). 1 57 Юкъара а, долахь а ц1ердешнаш 1 58 Ц1ердешнийн цхьаллин а, дукхаллин терахь 1 59 Ц1ердешнийн грамматически классаш 1 60 Ц1ердешнийн дожарш 1 61 Ц1ердешнийн легарш 1 62 Ц1ердешнийн легарш т1еч1аг1дар 1 63 Дацаран дакъалг –ца ц1ердешнашца нийсаяздар 1 64 Ц1ердешнийн суффиксаш.Ц1ердешнийн кхолладалар. 1 65 Ц1ердош грамматически таллар 1 66 Шеран талламан болх (диктант) 1 67 Г1алаташ т1ехь болх бар 5-чу классехь 1амийнарг карладаккхар. 1 68 Жам1 даран урок 1 6 – чу классехь нохчийн мотт хьехаран шеран рузманан хьесапаш 2018-2019 дешаран шо\n№ Iамочу коьчалан цIе Сахьт Хан Билг.\nпланаца билггала I - четверть\nКарладаккхар 4с 1 Вайн мотт-вайн бахам. 1 2-3 Карладаккхар. Къамелан дакъош. 2 4 Талламан диктант. 1 Текст а,цуьнан башхаллаш а 3с 5 Текст а,цуьнан башхаллаш а 1 6 Текстан коьрта чулацам а, маь1нин коьрта дешнаш. 1 7 Текстан коьрта билгалонаш.Текст а,къамелан стилаш а. 1 Къамелан дакъош..Билгалдош 16 8 Билгалдош, цуьнан маь1на. 1 9-10 Билгалдешнийн тайпанаш. 2 11 Лаамаза а, лааме а билгалдешнаш. 1 12-13 Изложени «Ча а, зударий а» 2 14 Билгалдешнийн классашца хийцадалар. 1 15 Мухаллин билгалдешнийн даржаш. 1 16 Билгалдешнийн терахьашца хийцадалар. 1 17 Талламан диктант 1 18 .Билгалдешнийн легарш.Г1алаташ т1ехь болх 1 II- четверть\n19 Билгалдешнийн кхолладалар 1 20 Т1еэцна билгалдешнийн нийсаязъяр 1 21 Билгалдош грамматически къастор 1 22 Билгалдош карладаккхар 1 Терахьдош 16с 23 Терахьдош. 1 24 Масаллин терахьдешнаш. 1 25 Рог1аллин терахьдош 1 26 Декъаран терахьдешнаш. 1 27-28 Изложени «Гоцин шовда». 2 29 Гулдаран терахьдешнаш. 1 30 Билгалза-масаллин терахьдешнаш 1 31 Талламан болх\n1 32 Г1алаташ т1ехь болх. Эцаран терахьдешнаш 2 III-четверть\n33Дакъойн терахьдешнаш 1 34 Терахьдешнийн х1оттам 1 35 Терахьдешнийн легадалар.Терахьдешнийн легаран кепаш. 1 36 Терахьдешнийн нийсаяздар. 1 Ц1ерметдош 15с 37 Ц1ерметдош 1 38 Ц1ерметдешнийн тайпанаш. 1 39 Яххьийн ц1ерметдешнаш, церан легар. 1 40 Дерзоран ц1ерметдешнаш, церан легар. 1 41 Доладерзоран ц1ерметдешнаш, 1 42 Дерзоран-доладерзоран ц1ерметдешнаш, церан легар. 1 43-44 Изложени (текст 126-г1а аг1о). 1 45 Гайтаран ц1ерметдешнаш 1 46 Къастаман, къастамза ц1ерметдешнаш. 1 47 Дацаран ц1ерметдешнаш. 1 48-49 Хаттаран, юкъаметтигаллин ц1ерметдешнаш. 2 50 Ц1ерметдош къастор. 1 51-52 Талламан диктант\nГ1алаташ т1ехь болх. 2 Хандош 13с 53 Хандош. 1 54 Хандешан билгалза кеп. 1 55 Хандешан хенаш. 1 56 Хандешан карара хан 1 57 Хандешан яхана хан. 1 58 Хандешнийн йог1у хан. 1 59-60 Талламан диктант\nГ1алаташ т1ехь болх 2 61 Хандешнийн терахьашца хийцадалар 1 62 Хандешан цхьаллин ,дукхазаллин кепаш. 1 63 Хандешнийн терахь,кеп вовшахкъастор 1 64 Хандош къастор. 1 65 Шеран талламан диктант. 1 Карладаккхар 3с 666-чу классехь 1амийнарг карладаккхар. 1 67 Къамелан дакъош карладаккхар 1 68 Жам1 дар 1\n7 – чу классехь нохчийн мотт хьехаран шеран рузманан хьесапаш\n№ Урокан ц1е Хан\nКарладаккхар. 4с. 1 Нохчийн маттах лаьцна дош 1 2 Билгалдош карладаккхар 1 3 Ц1ерметдош карладаккхар 1 4 Талламан диктант 1 5 Литературни меттан стилаш 1 Диалог 2 с 6 Диалог текстан кеп 1 7 Диалоган кепаш 1 Хандешан саттамаш 12с 8 Хандешан саттамаш Билгала саттам 1 9 Хандешан бехкаман саттам 1 10 Хандешан лааран саттам 1 11 Хандешан т1едожоран саттам 1 12 Хандешан хьалхара спряжени 1 13 Хандешан шолг1а спряжени 1 14 Хандешнийн кхолладалар 1 15 Хандешан хаттаран кепаш 1 16 Талламан диктант грамматически т1едилларца 1 17 Хандешнашца дацаран дакъалгаш нийсаяздар 1 18 Хандешнийн чаккхенгахь «н» яздар 1 Шолг1а чийрик 14 сахьт 19 Хандашах 1амийнарг карладаккхар,хандош къастор 1 Причасти 13 с 20 Причасти, цуьнан грамматически билгалонаш 1 21 Причастин хенаш 1 22 Лаамаза а, лааме а причастеш 1 23 Причастин карчам 1 24 Изложени 1 25 Причастин легаялар 1 26 Лаамечу причастийн легаялар 1 27 Дукхаллин терахьан причастин легаялар 1 28 Причастийн нийсаязъяр 1 29 Талламан диктант 1 30 Причастица дацаран дакъалг ца нийсаяздар 1 31 Причасти къастор 1 32 Карладаккхар, т1еч1аг1дар 1 Кхоалг1а чийрик (20 сахьт) Деепричасти 5с 33 Деепричасти 1 34 Деепричастин хенаш 1 35 Деепричастин карчам 1 36 Деепричастин карчамехь сацаран хьаьркаш. 1 37 Сочинени «Бакъволу доттаг1» 1 Масдар 8с 38 Масдар а, цуьнан грамматически билгалонаш 1 39 Масдар классашца а, терахьашца а хийцадалар 1 40 Масдар кепашца хийцадалар 1 41 Масдар легар 1 42 Масдарца дацаран дакъалг ца нийсаяздар 1 43 Масдаран синтаксически г1уллакх 1 4445 Изложени 2 Куцдош 12с 46 Куцдош а, цуьнан грамматически билгалонаш а 1 47 Куцдешан тайпанаш 1 48 Куцдешнийн тайпанаш а, церан маь1на а 1 49 Куцдешнийн синтаксически г1уллакх 1 50 Талламан диктант (грамматически т1едилларца) 1 51 Куцдешнийн даржаш 1 52 Куцдашах 1амийнарг карладаккхар 1 Йоьалг1а чийрик 16 сахьт\n53 Куцдешнийн кхолладалар 1 54 Куцдешнийн нийсаяздар 1 55 Куцдашах 1амийнарг карладаккхар, куцдош къастор 1 5657 Изложени 1 Г1уллакхан къамелан дакъош 13с Дешт1аьхье 3с 58 Дешт1аьхье 1 59 Дешт1аьхьенийн тайпанаш 1 60 Дешт1аьхьенийн нийсаязъяр 1 Хуттургаш 1с 61 Хуттургаш , церан тайпанаш. 1 Дакъалгаш 3с 62 Дакъалгаш 1 63 Дакъалгийн тайпанаш 1 Айдардош 3с 64 Айдардешан маь1на 1 65 Айдардешнийн тайпанаш. Айдардешнийн нийсаяздар 1 66 Шеран талламан диктант 1 67 1амийнарг карладаккхар,т1еч1аг1дар 1 68 Жам1даран урок 1 8 – чу классехь нохчийн мотт хьехаран шеран рузманан хьесапаш 2018-2019 дешаран шо\nКарладаккхар 3с 1 Ненан мотт – дахаран хазна. 1 2 Дешан чаккхенга н яздар. 1 3 Талламан диктант. (АКС) 1 4 Орфографи. 1 с Дешнийн цхьаьнакхетарш 5 с 5 Дешнийн цхьаьнакхетарш а, церан тайпанаш а. 1 6 Предложенехь дешнийн уьйр. (Цхьаьнакхетаран, карара) 1 7 Карарчу уьйран кепаш(бартбар, урхалла, т1етовжар). 1 8 Карарчу уьйран кепаш(бартбар, урхалла, т1етовжар). 1 9 Изложени. 1 Предложенин коьрта меженаш. 6 с 10 Предложенин коьрта меженаш. Подлежащин хилар. 1 11 Хандешан цхьалхе сказуеми. 1 12 Ц1еран х1оттаман сказуеми. 1 13 Подлежащиний, ц1еран х1оттаман сказуеминий юккъехь тире. 1 14 Хандешан х1оттаман сказуеми. 1 15 Талламан диктант. 1 Предложенин коьртаза меженаш. 17с 16 Г1алаташ т1ехь болх. Предложенин коьртаза меженаш. Нийса кхачам. 1 17 Лач кхачам. 1 18 1амийнарг т1еч1аг1дар. 1 Шолг1а чийрик 14 сахьт 19 Къастам. 1 20 Юххедиллар. 1 21 ОГЭ-н кепехь сочинени. (15.1, 15.2, 15.3) 1 22 Латтам. 1 23 Даран суьртан латтам. 1 24 Бараман латтам. 1 25 Меттиган латтам. 1 26 Хенан латтам. 1 27 Бахьанин латтам. 1 28 1алашонан латтам. 1 29 Бехкаман а, дуьхьалара а латтамаш. 1 30 Талламан диктант. 1 31 Г1алаташна т1ехь болх бар. 1 32 1амийнарг карладаккхар. 1 Кхоалг1а чийрик (20 сахьт) Цхьалхечу предложенийн кепаш. 9 с 33 Цхьалхечу предложенийн кепаш. Цхьанахоттаман а, шинахоттаман а предложенеш. 1 34 Изложени. (ОГЭ-н 1 дакъа санна) 1 35 Цхьанах1оттаман предложенеш. Билгала-юьхьан предложенеш. 1 36 Билгалза-юьхьан предложенеш. 1 37 Юкъара-юьхьан предложенеш. 1 38 Юьхьза предложенеш. 1 39 Ц1еран предложенеш. 1 40 Юьззина а, юьззина йоцу а предложенеш. 1 41 Талламан болх. (Тест) 1 Предложенин цхьанатайпанара меженаш 5с 42 Г1алаташ т1ехь болх бар. Предложенин цхьанатайпанарчу меженех юкъара кхетам. 1 43 Предложенин цхьанатайпанарчу меженашкахь хуттургаш. 1 44 Сочинени. 1 45 Цхьанатайпанара а, цхьанатайпанара боцу а къастамаш. 1 46 Цхьанатайпанара а, цхьанатайпанара боцу а къастамаш 1амор т1еч1аг1дар 1 Предложенин грамматически уьйр йоцу дешнаш. 6с 47 Т1едерзар. 1 48 Юкъадало дешнаш а, предложенеш а. 1 49 Талламан диктант. 1 50 Г1алаташна т1ехь болх бар. 1амийнарг карладаккхар. 1 51 Х1аъ, х1ан-х1а дешнаш-предложенеш. Айдардешнаш-предложенеш. 1 52 1амийнарг т1еч1аг1дар. 1 Йоьалг1а чийрик 16 сахьт\nШакъаьстина меженаш 5с 53 Предложенин шакъаьстинчу меженех юкъара кхетам. 1 54 Шакъаьстина латтамаш. 1 55 Шакъаьстина юххедиллар. 1 56 Хенан а, меттиган а латтамийн дурсаш. 1 57 Изложени. 1 Ма-дарра къамел 7с 58 Ма-дарра а, лач а къамелах юкъара кхетам. 1 59 Ма-дарра къамелехь сацаран хьаьркаш. 1 60 Ма-дарра къамелехь сацаран хьаьркаш дахкар т1еч1аг1дар. 1 61 Ма-дарра къамел лач къамеле дерзор. 1 62 Цитаташ а, церан нийсаязъяр а. 1 63 Грамматически талларш. 1 64 Шеран талламан диктант. 1 8-чу классехь 1амийнарг карладаккхар. 4с 65 Г1алаташ т1ехь болх бар. 8-чу классехь 1амийнарг карладаккхар. (Предложенин коьрта а, коьртаза а меженаш) 1 66 Цхьалхечу предложенин кепаш карлаяхар. 1 67 Предложеница грамматически уьйр йоцу дешнаш карладахар. 1 68 Жам1 дар. 1 9 – чу классехь нохчийн мотт хьехаран шеран рузманан хьесапаш\nРаг1Урокан тема Сахьт Хан\nI чийрик (18 с).\nКарладаккхар. 4 с\n1 Коьрта а, коьртаза а меженаш. 1 с 2 Цхьанатайпанара меженаш. 1 с 3 Цхьалхечу предложенин кепаш 1c 4 Талламан болх: "Т1аьхьа хиира" 1 с Чолхе предложени 1сахьт\n5 Г1алаташ т1ехь болх бар.Чолхечу предложенех юкъара кхетам. 1 с Чолхе-цхьанакхетта предложени. 6 сахьт\n6 Чолхе-цхьанакхеттачу предложенех лаьцна юкъара кхетам. 1 с 7 Чолхе-цхьанакхеттачу предложенешкахь дозаран а, дуьхьалара а къасторан а хуттургаш. 1 с 8 Чолхе-цхьанакхетта предложениш а, цхьанатайпанара меженаш юкъахь йолу предложенеш вовшах къастор. 1 с 9 Чолхе-цхьанакхетта предложенеш карлаяхар, т1еч1аг1ъяр. 1 с 10 Изложени: "Ламанан хи". . (Кечам бар.) 1 с 11 Изложени: "Ламанан хи". (Язъяр.) 1 с Чолхе-карара предложенеш. 41сахьт\n12 Чолхе-карарчу предложених лаьцна юкъара кхетам. 1 с 13 Чолхе-карарчу предложенехь т1етухучун меттиг. 1 с 14 Чолхе-карарчу предложенехь тсацаран хьаьркаш. 1 с 15 Чолхе-карара предложенеш т1еч1аг1ъяр. 1 с 16 Талламан болх: "Алун некъашца".Изложенийн гулам 5-9 кл. аг1о 55. 1 с 17 Г1алаташ т1ехь болх бар. 1 с 18 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар. 1 с I I чийрик (14 с)\n1 Т1етухучу предложенин кепаш. 1 с 2 Кхачаман т1етуху предложени. 1 с 3 Кхачаман т1етуху предложени т1еч1аг1ъяр. 1 с 4 Талламан болх: "Пондар".Изложенийн гулам 5-9 кл. аг1о 103. 1 с 5 Г1алаташ т1ехь болх бар. 1c 6 Сочиненина кечам бар. 1 с 7 Сочинени: "1аьнан юьхь". Язъяр. 1 с 8 Къастаман т1етуху предложени (юкъара кхетам). 1 с 9 Къастаман т1етуху предложени хуттургашца д1ахоттар. 1 с 10 Къастамаш а, цхьалхе къастаман т1етуху предложенеш вовшах къастор. 1 с 11 Дешархоша къастаман т1етуху предложенеш ялаяр. 1c 12 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар. 1 с 13 Талламан болх: "Ирча буьйса".Изложенийн гулам 5-9 кл. аг1о 110. 1 с 14 Г1алаташ т1ехь болх бар. 1 с I I I чийрик (20 с).\n1 Хенан т1етуху предложенеш. 1 с 2 Хенан латтамаш, хенан т1етухучу предложених къастор. 1 с 3 Кхачаман, къастаман, хенан т1етуху предложенеш карлаяхар.Т1еч1аг1ъяр. 1 с 4 Изложени: "Доттаг1ий". Изложенийн гулам 5-9 кл. аг1о 44. 1 с 5 Изложенин йийцаре яр. Г1алаташна т1ехь болх бар. 1 с 6 Даран суьртан т1етуху предложенеш. 1 с 7 Даран суьртан т1етуху предложенешкахь коьрта меженаш. 1 с 8 Даран суьртан латтамаш а, даран суьртан т1етуху предложенешкахь. 1 с 9 Талламан болх: "Тамашийна амал".(учебник 5 кл. аг1о 194). 1 с 10 Г1алаташна т1ехь болх бар.Бараман т1етуху предложенеш. 1 с 11 Бахьанин т1етуху предложенеш. 1 с 12 Бахьанин т1етуху предложенеш, бахьанин латтамах къастор. 1 с 13 1алашонан т1етуху предложенеш. 1 с 14 1алашонан т1етуху предложенеш, 1алашонан латтамах къастор. 1 с 15 Бехкаман т1етуху предлдоженеш. 1 с 16 Чолхечу предложенин д1ах1оттамаш. 1 с 17 Билгалбинчу д1ах1оттамца предложенеш х1иттор. 1 с 18 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар. 1 с 19 Талламан болх: "Наж".(учебник 5 кл. аг1о 190). 1 с 20 Г1алаташна т1ехь болх бар. 1c I V чийрик (16 с).\nХуттургаш йоцу чолхе предложенеш 5 сахьт\n1 Хуттургаш йоцчу чолхечу предложенех лаьцна юкъара кхетам. 1 с 2 Хуттургаш йоцчу чолхечу предложенешкарчу цхьалхечу предложенийн маь1наш а, сацаран хьаьркаш а. 1 с 3 Хуттургаш йоцчу чолхечу предложенешкарчу цхьалхечу предложенийн маь1наш а 1 с 4 Талламан болх. (Т1етуху предложенеш). 1 с 5 Г1алаташ т1ехь болх бар. 1 с Маттах лаьцна юкъара хаамаш. 6 сахьт\n6 Мотт а, цуьнан маь1на а, коьрта билгалонаш а.1илманан дакъош а, церан маь1наш. 1 с 7 Литературни меттан стилаш а, церан башхаллаша. 1 с 8 Изложени: "Бакъдешан да". Кечам бар. (Нохчийн мотт хьехар. аг1о 74-г1а). 1 с 9 Изложени йийцаре яр.Г1алаташ т1ехь болх бар. 1 с 10 Синонимика стилистикан бух бу. 1 с 11 Литературни меттан норманаш. 1 с 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар. 5 сахьт\n12 1амийнарг карладаккхар, т1еч1аг1дар. 1с 13 Талламан болх: "Школехь". Изложенийн гулам 5-9 кл. аг1о 53. 1 с 14 Г1алаташ т1ехь болх бар. Чолхе-цхьаьнакхетта предложенеш. Карладаккхар 1 с 15 Чолхечу предложенех 1амийнарг карладаккхар 1 16 Шеран жам11\nРабочая программа учебного предмета Русский (родной) язык и русская (родная) литература для 10-11 классов\nРабочая программа и КТП учебного предмета «Чеченская литература » для 10-11 классов\nРабочая программа учебного предмета «Чеченская литература» для 5-9 классов\nРабочая программа учебного предмета иностранный язык(немецкий). 5 класс ФГОС — немецкий язык, уроки\nРабочая программа учебного предмета Иностранный язык (немецкий) 5-9 классы\nРабочая программа учебного предмета «Немецкий язык (как второй иностранный)» 5-9 классы\nРабочая программа учебного предмета Специальность в соответствии с ФГТ ДПОП Народные инструменты\nРабочая программа учебного предмета Литература 6 класс\nПрограмма учебного предмета профессионально – трудовое обучение «швейное дело» для обучающихся с легкой…\nПрограмма ФГТ Учебного предмета УП.02.Ансамбль Баян.\n← НОРМАТИВНЫЕ, ПРАВОВЫЕ И ОРГАНИЗАЦИОННЫЕ ОСНОВЫ ПРОТИВОДЕЙСТВИЯ ТЕРРОРИЗМУ Задания к урокам литературы по комедии Д.И. Фонвизина Недоросль →


гдз по чеченскому языку 2 класс солтаханов эльбек хусейнович ибрагим эльбекович солтханов эдилов салауды элимирзаевич 10 декабря 2017 года - sik.yjuf.pandoraca.ru\nгдз по тематическому контролю знаний 4 класс математика голубь реше\nгдз по химии 8 класс новошинский новошинская 2011\nгдз по умникам и умницам 3 класс холодова часть 2 ответыгдз по тематическому контролю русский язык 4 класс голубьгдз по урокам нравственности 3 класс мищенкова 2 частьгдз по умникам и умницам 3 класс холодова 2 часть ответы от путина занятие 30\nгдз по чеченскому языку 2 класс солтаханов эльбек хусейнович ибрагим эльбекович солтханов эдилов салауды элимирзаевич\nhttp://sik.yjuf.pandoraca.ru/engine/m.php?q=гдз по чеченскому языку 2 класс солтаханов эльбек хусейнович ибрагим эльбекович солтханов эдилов салауды элимирзаевич&uri=26f4d59d7fee99e8222d859b31ac3e80\nДала вайн мотт 1амо а, кхио а маьрша леладойла вай. Цуьнан лаамца д1ахьур ю вай рог1ера урок. Вайн маттара дешнаш къамелан дакъошка декъалуш ду. Уьш, вайна ма-хаъарра, хуьлу коьрта а, г1уллакхан а. Таханлерчу урокан 1алашо ю 6-чу классехь аш 1амийначу коьртачу къамелан декъах долу ...\nhttp://sik.yjuf.pandoraca.ru/gdz-po-chechenskomu-yazyku-2-klass-soltahanov-elbek-huseynovich-ibragim-elbekovich-solthanov-edilov--1274.html"page_navi"> гдз по французскому языку решебник для 2 класса кулигина а с кирьянова | HOME |\n15 окт 2015 ... 2. Óâ åñòíèê. íèâåðñèòåòñêèé. № 8 (62) август 2015. Саидов Заурбек Асланбекович Ректор. Заурбек Асланбекович Саидов родился 14 ноября ..... Сегодня Институт готовит бакалавров по следующим направлениям: • филология (русский язык и литература; чеченский язык и литература; ...\nгдз по французскому языку 8 класс марьенко гдз по чтению 4 класс 1 часть климанова учебник гдз по читательскому дневнику иду в 3 класс ответы буряк гдз по чеченскому языку 2 класс солтаханов эльбек хусейнович ибрагим эльбекович солтханов эдилов салауды...\n7 май 2015 ... Конкурс проводился Комитетом Правительства Чеченской Республики по туризму совместно с интерент порталом www.gakish.com при содействии министерства образования и науки Чеченской Республики в рамках Года литературы и был приурочен ко Дню родного языка...\nгдз по чеченскому языку 2 класс солтаханов эльбек хусейнович ибрагим\nBenri-navi by myhurt Template by nabuxブログのテンプレート工房


Доьзал доьххьара цхьанакхетаран гIиллакхаш\nДОЬЗАЛ ЦХЬАНАКХЕТАРАН ГIИЛЛАКХАШ\nХастам хуьлда АллахIана, Iаламийн эла волчу. Цуьнан салават а, салам а хуьлда вайн пайхамарна Мухьаммадана а, цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а.\nДоьзал кхоллар дахарехь цхьатерра доккха маьIна долуш ду стагана а, зудчунна а. Цаьршинна доккха маьIна хилла ца Iаш, доьзал кхоллар а, иза кхиор а доккха маьIна долуш ду ерриге адамийн юкъараллийна – доьзал цуьнан коьрта бIогIам бу.\nАдамийн юкъаралла, йа вуьшта аьлча «къам», доьзалех кхоллало. Стаг а, зуда а цхьаьнакхетарца доьзал кхоллало, масийтта доьзалах – вайн къома юкъара масала далийча – цхьа некъ кхоллало, масех некъах тайпа кхоллало, тайпанех цкъацкъа тукхум кхоллало, цкъацкъа ша къам а кхоллало. Ткъа, Пайхамара, АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна, – «къемат дийнахь шен умматан дукхаллийца дозалла деш хир ву ша»  – аьлла долу бусалба уммат оцу къаьмнех кхолладелла-хIоттаделла ду. Цу тIехь ойла йича девза вайна, доьзалан хIун меттиг ю, къоман тIегIана тIехь а, умматан тIегIана тIехь а. Цигара схьа девза вайна цхьа адам нисдаларца доьзал нислой а, доьзал нисбаларца умматан юкъаралла нислой а, цунна бIостанехьа долу маIьна нийса дуйла а.\nЦундела, Ша адамаш кхоьллинчул тIаьхьа, лекха хинволчу АллахIа царна Шен «низам» делла, церан дахар – цхьана адамана тIера дIадолийна умматан бараме кхаччалц долу – дуьненахь а, эхартахь а ирсе хилийтархьама. Оцу низам юкъахь шен кхоччуш дакъа дIалаьцна доьзал кхолларан гIуллакхо.\nИ гIуллакх масех декъе, рогIе декъало: дика захало лахар, захало дар, мах бар, той дар, и бусалба стаг а, бусалба зуда а доьххьара цхьанакхетар, тIаьхьло хуьлуьйту бахьанаш лелор, бераш кхиор, иштта кхидIа а. Цу юкъара цхьа да́къа ду, Делан пурбанца, вай дийца хьовсур дерг – керла доьзал кхуллучу стага а, зудчо а доьххьара цхьанакхетачу хенахь лелон деза гIиллакхаш а, суннаташ а.\nХIусамда шен хIусамненаца цхьанакхетаран гIиллакхаш:\n1) Ша шен хIусамненаца доьххьара цхьаьнакхетча, ша цуьнца цхьаьна виссича, цуьнга хаза вистхила веза, цуьнан эхь хетар лахдалийтархьама. Мала хи кховдийна а, йа цхьа юухIума кховдийна а, жимма цуьнан дог тедан деза.\nЙазúдан йоIа Асма́а – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Iаиша кечйинера ас. ТIаккха ас схьакхайкхира иза цунна гайта. Иза схьа а веана, цунна улло охьахиира. Цхьана боккхачу кедахь шура еара цига цхьамма. Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – и кад схьа а эцна, Iаишате дIакховдийра, ткъа цо, эхь хетта шен корта охьатаIийра. ТIаккха ас иза човха а йина, элира цуьнга: «Схьаэца Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – керара (кад)». ТIаккха цо иза схьа а эцна, жимма шура мелира цу чура. Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – элира цуьнга: «Хьайн доттагIчуьнга дIакховдабе иза». ТIаккха ас – Асма́а – элира: «ХIай Делан Элча! Цкъа ахь айхьа схьа а иэце, цу чура мала а мале, тIаккха хьайн карара схьакховдабехьа соьга иза». Цо иза схьа а эцна, цу чура шура а мелла, соьга схьакховдийра. ТIаккха ас, охьа а хиъна, кад сайн голаш тIе а биллина, иза хьовза а беш, цу чура шура мелира, Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – мел-меллачара мала а хьожуш. ТIаккха цо соьга элира: «Хьайца болчу зударшка а кховдабе иза». Ткъа оцу зударша – «тхуна ца еза и (шура)» - аьлча, Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – элира цаьрга: «Мацалла а, пуьташ а вовший иэ ма де».\nЦу хьадисехь вайна ма-гарра, Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – Iаиша шех йо́лийтархьама шуьрин кад кховдийна хилла цуьнга. Цундела, вай доьххьара ма-аллара, иза шех йоьра йолчу агIор, цуьнан эхь хетар жимма лахдийр долу цхьа бахьана хIоттор дика ду.\n2) Зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хилале хьалха цуьнан хьаж тIе куьг а диллина, "БисмиллахI" (АллахIан цIарца) а аьлла, Деле цуьнах беркат дар а дехна, тIаккха хIара доIа дан деза:\n"اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَهَا، وَخَيْرَ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا، وَشَرِّ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ".\n"АллóхIумма иннú асъалука хайрахIá, ва хайра мá джабалтахIá IалайхIи, ва аIýзу бика мин шаррихIá ва шарри мá джабалтахIá IалайхIи".\n"Йа АллахI! Ас хIокхуьнан дика а доьху Хьоьга, Ахь кхуьнца кхоьллина долу дика а доьху Хьоьга. Со Хьоьца ларло хIокхуьнан вонах а, Ахь кхуьнца кхоьллина долчу вонах а".\nПайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Шух цхьамма зуда ялийча, йа гIулкханча эцча, цуьнан хаьж тIе куьг а диллина, «БисмиллáхI» а аьлла, цунах беркат дар доьхийла цо, тIаккха хIара дешнаш а олийла цо: «АллóхIумма иннú асъалука хайрахIá, ва хайра мá джабалтахIá IалайхIи, ва аIýзу бика мин шаррихIá ва шарри мá джабалтахIá IалайхIи». Ша эмкал эцча, цуьнан букъ тIера уггар лекха меттиг тIе куьг а диллина, уьзза олийла цо цунна а».\n3) Майрачо а, зудчо а, "ши ракаIат суннат ламаз дан ниййат до ас" аьлла ниййат а дина, цхьаьне жамаIатца ши ракаIат суннат ламаз дар суннат ду.\nАбу СаIида дийцина, ша зуда ялийначу хенахь, ша волчу тойне баьхкинчу асхьабаша шега элира аьлла: «Хьан зуда хьо волчу чуеъча, ши ракаIат ламаз де ахь, тIаккха АллахIе цуьнан дика а деха ахь, цуьнан вонах ларвар а деха ахь. Цул тIаьхьа хьайн зудчуьнца вуьссур ву хьо».\nЦхьана стага, IабдуллахI ибн МасIуд волчу а веана, цуьнга аьлла хилла: «Жима зуда ялийна ас, цуьнан соьца цабезам (цуьнан соьца оьгIазло) хиларна а кхоьру со». IабдуллахIа – Дела реза хуьлда цунна – аьлла цуьнга тIаккха: «Бакъдолуш, вовший ийна хилар а, безаме хилар а АллахIера ду, цабезам хилар шайтIанера ду. АллахIа шуна хьанал динчуьнца шун цабезам хилийта лаьа шайтIанна. Цундела, иза хьо волчу схьаеъча, иза хьайна тIахьа а хIоттайте, ши ракаIат суннат ламаз дайта ахь цуьнга». Кхечу дийцарехь иштта аьлла а ду: «…ТIаккха хIара доIа а де ахь: «Йа АллахI! Сан доьзалх суна а беркат дехьа, сох цунна а беркат дехьа. Йа АллахI, Айхь тхо цхьаьна латтош мел ду дикаллийца латтаде Ахь, Айхьа тхо дIасакъостуьйтуш хилахь а дикалле къастийта Ахь».\n4) Шен зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хила долалучу хенахь хIара доIа дан деза:\n"بِسْمِ الله، اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ، وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا"\n"БисмиллáхI, аллóхIумма джаннибнáшшайтIóна, ва джаннибишшайтIóна мá разакътанá".\nМаьIна: «АллахIан цIарца! Йа АллахI! Тхойшиъ шайтIанах лар де Ахь, Айхьа тхойшинна лур долчу берах а шайтIа генадаккхе, иза а шайтIанах лар де Ахь».\nИбн Iаббаса – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, АллахIан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Шух цхьамма шен зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хуьлуьйтучу хенахь хIара дешнаш аьлча: «АллахIан цIарца! Йа АллахI! Тхойшиъ шайтIанах лар де Ахь, Айхьа тхойшинна лур долчу берах а шайтIа генадаккхе, иза а шайтIанах лар де Ахь» - тIаккха АллахIа цаьршинан бер хилийтахь, шайтIано цкъаъа зен дийр дац цунна».\n5) Зудчуьнан бер хуьлучу меттехь эвхьаза гIуллакх хила мегар ду, муьлхха агIор а, муьлхха кепара а. Доккхачу гIуллакхана арайоьдучу меттехь эвхьаза гIуллакх хилийтар доккха хьарам ду, вон къа а ду.\nЖабира – Дела реза хуьлда цунна – дийцина: «Жуьгташа олуш хилла: «Зудчуьнца, цуьнан бер хуьлучу метте тIехьашхула эвхьаза гIуллакх хилийтича бер гIунжара (бIагIара) хуьлу. ТIаккха хIара айат доьссина цу хьокъехь: ﴾Шун зударий шун бераш кхуьу шун беш ю, шайн бераш кхуьучу беша шайна луъучу кепара догIийла шу﴿. АллахIан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла тIаккха: «Хьалхашхула (уьш хьалха бирзина болуш) а, тIехьашхула (уьш тIехьа бирзина болуш) а мегар ду, нагахь санна бер хуьлучу меттехь хир делахь».\nДелан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Бакъдолуш, АллахIана эхь ца хета бакъдолчух: зударий доккхачу гIулкхана арабоьлхучу меттехь эвхьаза гIуллакх ма хилийталаш».\nКхин а аьлла Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна: «АллахI дIахьожур вац, зуда доккхачу гIулкхана арайоьдучу меттехь цуьнца эвхьаза гIуллакх хуьлуьйтучуьнга».\nКхин а аьлла Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна: «Ламазана ша ца могуьйтуш йолу беттан хан ларйеш йолчу зудчуьнца эвхьаза гIуллакх даийтинчо а, доккхачу гIулкхана зуда арайоьдучу меттехь цуьнца эвхьаза гIуллакх даийтинчо а, хиндерг дуьйцу бохург волчу а вахана, иза бакъвинчо а керстадина (духатоьхна) Мухьаммаде доссийнарг».\n6) Зудчуьнца эвхьаза гIуллакх хиллачул тIаьхьа лийчар тIедужу майрачунна а, зудчунна а. И лийчар тIерадаллалц ламаз дан а ца мега, Къуръан деша а, цунах Iоттавала а ца мега, маьждиг чохь Iен а ца мега, тIаваф дан а ца мега.\nIаишата – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: "(Борша стеган) бехкеметтиг (зудчуьнан) бехкеметтигах кхетча лийчар тIедужу, оралла араяьлчи а, ца яьлчи а".\nАбу СаIид Ал-Худрийс – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: "Хи даьлча хи тIедужу". Цуьнан маьIна иштта ду: "Борша стеган оралла араяьлча, хица лийчар тIедужу цунна".\nУмм Саламата – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, Пайхамар – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу а еана Умм Сулаймас элира аьлла: «ХIай АллахIан элча! АллахI вац-кх эхь хеташ бакъдолчуьнах! Зудчунна гIенах шен эвхьаза юкъаметтиг хуьлуш гича лийчар тIедужий?». ТIаккха АллахIан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Дужу, нагахь санна цунна (арадаьлла) хи (оралла) гинехь».\nЛийчар тIерадаллалц ламаз дан ца магарх а, маьждиг чохь саца ца магарх а лаьцна лекха хинволчу АллахIа аьлла Къуръан тIехь: ﴾ХIай АллахIах тешнарш! Ламазана герга ма гIойла шу дехна долчу хенахь, шаьш олучу кхетачу хьолехь шаьш дацахь. (Кхин а герга ма гIойла шу цунна а, маьждигна а) шаьш джунуб (шайн эвхьаза гIуллакх) хилла а долуш, лийчарца шаьш цIандаллалц, нагахь санна шаьш маьждиг чухула кхечу агIор чекхдовлуш дацахь…﴿.\nЛийчар тIедоьжначул тIаьхьа иза тIерадаллалц Къуръан деша мегаш ца хилар гойтуш хьадис ду: "Къуръанах цхьаъа айат ма доьшийла лийчар тIедоьжначо а, ламазана мегаш йоцу беттан хан ларйечу зудчо а". Кхин а, Iелас аьлла, Дела реза хуьлда цунна: "Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Къуръанах вуха ца тухура цхьанне хIумано, тIедоьжна долчу лийчаро бен".\n7) Цхьана буьйсанна шозза, йа кхин а сов эвхьаза гIуллакх хуьлуш хилахь, цу шинна юкъахь ламаз эцча дика ду, лийчича кхин а дика ду, делахь а парз дац царна юкъахь ламаз эцар а, лийчар а.\nЛийчар гIолий хилар гойтуш хIара хьадис ду: Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьана буьйсанна шен зударшца эвхьаза гIуллакх хилийтира, тIаккха шен и гIулкх хилла йолчу хIора зуда йолчахь лийча а лийчира иза. Цхьана зудчо хаьттира цуьнга: «ХIай АллахIан Элча! Цкъа лийчича тоьар дацара?». Цо элира цуьнга: «ХIо́разза лийчар – юха а цу гIулкхана ницкъ кхиарна гIолий а ду, дегI дайдеш, дегIана томехь а ду, цIена хиларна дика а ду».\nЛамаз эцча тоам хилар а, луьйчуш воцучо ламаз эцар дика хилар а, иза ца оьцуш дIавижар дика ца хилар а гойтуш хIара хьадис ду: «Шух цхьаммо шен зудчуьнца цкъа эвхьаза гIуллакх а хилийтича, тIаккха иза кхин цкъа а хилийта лууш хилахь, цаьршинна юкъахь ламаз оьцийла цо».\nЭвхьаза гIуллакх хиллачул тIаьхьа лийча а ца луьйчуш дIавижа мега, делахь а дIавижале хьалха ламаз эцча дика а ду, мелехь а ду, ткъа ламаз ца оьцуш дIавижар дика лоруш дац. ХIетте а, дIавижале ламаз иэцар парз дац, ламаз ца оьцуш дIавижар къилахь дац, хIунда аьлча Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шега иштта хаттар дича - «джунуб волуш дIавижа мегий?» - аьлла, иштта жоп делла хилла: «ХIаъ (мега). Шена лаахь ламаз а оьцур ду цо». Ткъа, лийча а ца луьйчуш дIавижахь, Iуьйра ламазана ша хьалагIаьттича лийча веза.\n8) Майра а, зуда а цхьаьне лийчар мегаш ду, цаьршинна вовшийн дерзина долуш гар а мегаш ду.\nIаишата – Дела реза хуьлда цунна – дийцина: «Парз-лийчар тIерадоккхучу хенахь, со а, Пайхамар а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьана теса чура хи схьа а оьцуш цхьаьне луьйчура. Сол хьалха вала гIерташ а хуьлура иза, тIаккха ас олура: «Суна а дитахь хи, суна а дитахь!».\n9) Зудчуьнан беттан рожехь «хьайд» хуьлучу хенахь (цIий догIучу хенахь) цуьнца эвхьаза гIуллакх хилийтар хьарам ду, мегаш дац. Иза цунах цIанйеллачул тIаьхьа бен цуьнца эвхьаза гIуллакх даийта мегар дац.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла: ﴾Цара хоьтту хьоьга (хIай Мухьаммад) хьайд хиларх лаьцна; ахь ала – иза зене ду, цундела шу дIакъастийла зударех (цаьрца эвхьаза юкъаметтиг ца хуьлуьйтуш, церан) хьайд долчу хенахь; (эвхьаза гIуллакх хуьлуьйтучу кепара) царна герга а ма гIойла уьш (лийчарца) цIанбаллалц, ткъа уьш цIанбелча – шу Iойла цаьрца АллахIа шайга ма-аллара﴿. (Сурат «Ал-Бакъарат» 222 айат).\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Ламазана ша ца могуьйтуш йолу беттан хан ларйеш йолчу зудчуьнца эвхьаза гIуллакх даийтинчо а, доккхачу гIулкхана зуда арайоьдучу меттехь цуьнца эвхьаза гIуллакх даийтинчо а, хиндерг дуьйцу бохург волчу а вахана, иза бакъвинчо а керстадина (духатоьхна) Мухьаммаде доссийнарг».\nАнаса – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Жуьгташа, шайн зударех цхьанна хьайд хилча, иза хIусамера арайоккхура, цуьнца цхьаьна кхача а ца буура, цуьнца цхьаьна хIумма мала а ца молура, цуьнца цхьаьна цIа чохь Iан а ца Iара уьш.\nЦунах лаьцна хаьттира цхьаболчара Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIаккха АллахIа хIара айат доссийра: ﴾Цара хоьтту хьоьга (хIай Мухьаммад) хьайд хиларх лаьцна; ахь ала – иза зене ду, цундела шу дIакъостийла зударех (цаьрца эвхьаза юкъаметтиг ца хуьлуьйтуш, церан) хьайд долчу хенахь…﴿.\n(И хабар шайга дIакхаьчча,) жуьгташа элира: «Вайн лелош цхьаъа хIума дита дагахь вац и стаг, вайца гал-морзах ваьлла бен».\nЦул тIаьхьа, Усайд ибн Хьудайр а, Iаббад ибн Бишр а веара Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу. Цаьршимма элира цуьнга: «ХIай АллахIан Элча! Жуьгташа иштта а бах, иштта а бах. Зударийн хьайд долчу хенахь цаьрца эвхьаза юкъаметтиг хилийтий оха?». (Цаьршима иза аьлча,) Делан Элчанан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – юьхь хийцаелира, ткъа тхуна дагадеара - цаьршинна оьгIаз вахана-кх иза - аьлла.\nИ шиъ аравелира иза волчура, тIаккха новкъахь цаьршинна доьхьал кхийтира Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – совгIатана шура йохьуш вогIуш цхьа стаг. (Иза ша волчу схьакхаьчча,) цо цаьршинна тIаьхьа цхьа стаг а вахийтина, и шиъ юха а валавайтина, и шура малийтира цо цаьршинга. ТIаккха тхуна дагадеара, оьгIаз вахана хилла хир вац иза цаьршинна, аьлла».\nВайн цхьаболчу наха, шайн хIусамера зудчуьнан «хьайд» хилча, жуьгташа санна лелайо иза, цIенкъахула иза кога-Iуьйра йолайала а ца могуьйтуш. Цхьаболчара дуьйцу, «хьайд» долчу зудчо кечбина кхача баа мегаш дац бохуш. Ткъа и массо хIума бусалба динца догIуш хIуманаш дац. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – билгалдина оцу хьадисехь, «хьайд» долчу зудчуьнца кхийолчу хенахь санна ва́ха мегаш хилар, ши бехкеметтиг цхьанакхетачу кепара эвхьаза гIуллакх ца хилийтичахьана, кхидерг ша-дерг кхечу хенахь санна хьанал хилар. Iаишата – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Тхох цхьаъ «хьайд» долуш хилча, АллахIан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – омру дора цунна голашна тIера цIонганна тIекхаччалц тIехIума йоха олий, тIаккха цуьнца кхидIа йолчу агIор марзо оьцура цо».\n«Хьайд» дIадаьлча, тIуналла сецначул тIаьхьа, зуда лийча еза. Иза лийчинчул тIаьхьа мегаш ду цунна Къуръан деша а, тIаваф дан а, ламаз дан а. Иштта мегаш ду майрачунна цуьнца эвхьаза гIуллакх хилийта а.\n10) Майрачо а, зудчо а шаьшшиъ (эвхьаза гIулкхана) цхьаьнакхетачу хенахь ниййат дан деза, хьарам долчу хIуманах шаьшшиъ лардалийта цхьаьнакхе́та шаьшшиъ аьлла. Цаьршимма иштта ниййат дахь, цаьршинан доьзалан гIуллакх а, эвхьаза гIуллакх а цаьршинна меле хир ду.\nАбу Зарра – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьаболчу асхьабаша элира цуьнга: «ХIай Делан Элча! Хьолахоша берриге мел шайна дIаэцна-кх! Оха деш доллу ламаз а до цара, оха ма-кхаббара марха а кхобу цара, делахь а шайн совдаьллачу даьхних сагIанаш ло цара!». Цо элира цаьрга: «АллахIа шуна а ца елла тIаккха сагIа хуьлуьйтуш йолу Iамалш?! ХIора тасбихь дарца (цкъа «субхьаналлахI» аларца) а сагIа ду шуна, хIора такбир дарца (АллохIу акбар аларца) а сагIа ду шуна, хIора тахIлил дарца («лаилахIа иллаллахI» аларца) а сагIа ду шуна, хIора хастам барца («алхьамдулиллахI» аларца) а сагIа ду шуна! Диканиг де алар а сагIа ду шуна, вониг ма де алар а сагIа ду шуна! Аш шайн хIусамнаношца эвхьаза гIуллакх хилийтарца а сагIа ду шуна!». Цара элира тIаккха: «ХIай Делан Элча! Тхох цхьаммо шен дегIан марзо кхочушйича а мел хуьлу?». Цо элира: «Цо иза хьарам долчу агIор кхочушйича къа хир ма-дара цунна, дарий?». Цара жоп делира: «Хира дара дера!». Цо элира тIаккха: «Иштта цо иза хьанал йолчу агIор кхочушйича мел а хуьлу цунна».\n11) Майрачо а, зудчо а нахе дийца а, хьехо а мегар дац шаьшшинан эвхьазчу дахарехь хуьлуш дерг. Шаьшшимма вовший марзо иэцарца доьзна долу хIуманаш нахе дийцар къилахь ду. «Доьзалан къайленаш» нахе хьехор къилахь хиларал совнаха, оьзда хIума а дац иза. Къаьсттина чIогIа иза лардан деза зударша: шайлахь хIуъа дийцича а, хьехийча а эхь дац, къа а дац бохуш хIуъ-хIуъа дийца мегар дац.\nЙазидан йоIа Асма́а – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, цкъа ша Делан Элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчахь а йолуш, цигахь хевшина Iаш зударий а, божарий а болуш, Делан Элчано элира аьлла: «Шен хIусамненаца ша лелориг дуьйцуш божарий а хир бу кхузахь, шен хIусамдеца ша дийриг дуьйцуш зударий а хир бу кхузахь?!». Цо иза аьлча, массо тапп аьлла тийна Iаш хилла. ТIаккха Асма́а аьлла: «Вайн Делор, хIай Делан Элча, зударша а дийца ма-дуьйцу иза, божарша а дийца ма-дуьйцу иза». ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Ма дуьйцийла аш иза. Иштта и дийцар тера ду (масал ду), цхьа шайтIа вукха шайтIанца новкъа юккъехь цхьаьна а кхетта, нах шаьшшинга хьоьжуш а болуш эвхьаза гIуллакх хилийтарх».\n12) Шен зудчуьнца дика хила веза майра, Дала хьанал динчу хIуманна тIехь цунна гIоьнча хила а веза иза. Цуьнгара долучу хIуманна сихвала ца веза, оьгIаз иха а ца веза. Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: "Шух уггар диканиг шайн охIлунца (зудчуьнца-доьзалца) уггар дика хилларг ву. Ткъа со шуна массарна юкъахь шен охIлунца уггар дика верг ву".\n13) Майра а, зуда а лардала деза Далла Iеса хиларх, шаьшшинан доьзал Дала ма-бохху хьалакхио беза цаьршима, Дела реза волчу хIуманна вовший гIоьнчий хила а деза и шиъ, майрачо зудчуьнан хьакъ а лардан деза, зудчо майрачуьнан хьакъ а лардан деза. Иза дуьйцуш дуккха айаташ а, хьадисаш а ду, асхьабийн а, Iелам-нехан а дешнаш а ду.\nТIаьххьара, хIара дIадерзош вай АллахIе доьху Цо бусалба нахана церан доьзалех беркат дар а, вовший-бертахь болуш, Делан дин тIехь болуш ба́хар тIехь царна гIо дар а.\nАллахIера къинхетам а, хаза хастор а, маршалла а хуьлда Цуьнан элчанна Мухьаммадна а, цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а, цунна тIаьхьа мел ваьзначунна а.\nХастам бо вай сийлахь-везчу АллахIана, цо вай бусалба кхолларна а, цо вайна Шен дин довзийтарна а, Цо вай Шен динца ирсе дарна а!\n* ХIара яздеш ас уггар дукха пайда эцна жайна Шейх Ал-Албанийн "Адабуз-Зифаф" цIе йолу жайна ду.\n И хьадис дийцина Ахьмада а, Ибн Хьиббана а, ТIабаранийс а.\n Цунах лаьцна хаттар алсам хуьлу дела яздина хIара, кхечу дакъошна юкъара къастийна.\n Уьзза хIума дан мегар ду таханлера муьлхха а тIехуу хIума эцча а, масала, машен а, кема а, хIурдакема а, кхийерг а. («Áдáбуз-Зифáф»). Делахь а, хIокху меттехь - «…Ахь кхуьнца кхоьллина долу дика а доьху Хьоьга» - иза а ца олуш, иштта эр ду: «хIара хIума (машен, кема) шен доьхьа йина долу дика а доьху ас Хьоьга». («Фатáвá вастишáрóт ал-ислáмул-йавм», 14, 199).\n «Áдáбуз-зифáф», Шейх Ал-Албаний.\n Сурат «Ал-Бакъарат», 223 айат.\n Цу хьадисан хьалхара дакъа Бухарис а, кхечара а дийцина ду, шолгIа дакъа ТIабаранийс дийцина ду. ТIабаранис дийцинчуьнан иснад Бухарийниг санна нийса ду. «Áдáбуз-зифáф», «Ирвáул-гIолúл», Шейх Ал-Албаний.\n ХIара жимма деха ду, иза цуьнан чаккхе ю. Иза дийцина Имам ШафиIийс а, кхечара а.\n Насаий, Тирмизий, Ибн Хьиббан.\n Имам Нававий, "Ал-Маджму́I", 2\_138.\n Сурат "Ан-Ниса́ъ", 43 айат.\n Тирмизий, Ибн МаджахI, БайхIакъий.\n Хьаким, Ибн ХузаймахI, ДаракъутIний.\n Абу Давуд. Хьадисан маьIна: Ал-Мулла́ Iалий Ал-Къо́рий, «Миркъотул-Мафа́ти́хь», 2/391.\n Имам Ан-Нававий, «Шархь Сахьихь Муслим», 3/218.\n Тирмизий, Ибн МаджахI.


Украинхойн а, нохчийн а доттагIаллин юкъараллан куьйгалхочо Денисенко Еленас бакъ ца до, вийначу Умаров Мамиханан хIусамнене цунах дIакъаста ша баьхна хилар. "Кавказ.Реалиига" бина цо и хаам.\nУкраинан яхархочо Денисенкос дийцина, 2017-чу шарахь дуьйна УмаровгIеран доьзал бевзаш яра ша аьлла. Нохчийчоьнан куьйгалхочунна маьттазчу маттахь критика еш видеоблог яра цо лелош. Байначу баттахь шозза кIело йина а хиллера цунна.\n"ДоттагIаллин уьйраш яра сан Анзорца, цунна хаьара ша вен тарлой, ткъа со цуьнан доьзал кIелхьарабоккхуш, гIо дан гIертара. Ойла хилира сан, нагахь санна, цуьнан хIусамнанас шен цIийндас дуьйцучунна юкъара цахиларх видео дIаязйича, дика хир дара аьлла. Иштта дан а дара и. Ша бакъволу нохчо вара Анзор, доьзалехь цо аьлларг чекхдолура. Анзоран хIусамненан Заремин синтем байнера, цундела иштта идей ас кховдийнера. Цо дIаязйина видео хьаьнга дIалур яра со хууш яцара, амма Кадыровх хабар дIатухур долу нах карабойла дара", - дийцина Денисенкос.\nИштта цо тIе ца дуьту, нохчийн батальонан куьйгалхо Осмаев Адам а, цуьнан зуда Окуева Амина а, хIетахь Лакхарчу Радан депутат хилла Мосийчук Игорь а, уьш байъа кхайкхош, аудиош хьалхо Умаровс шега тийсина бохург а.\nМосийчука дIахьединера, Умаровн хIусамнене Украинерчу яхархочо Денисенко Еленас телефон тоьхна хиллера, массарна а хезаш цунах дIакъаста аьлла, ца хуьлчу далахь, иза а, цуьнан доьзал а хIаллакбийр бу бохуш.\nМосийчука дийцарехь, Денисенкона иштта хууш хиллера, цунна а, Осмаевна а, Окуевана а кIело кечъеш хиларх, амма хIетте а цо дIахаийтина ца хиллера ницкъаллийн структурашка.\nКху беттан 4-чохь коьртах герз диттина вийра Умаров Мамихан Вена гIалина гена доццучу меттигехь. МухIажаран статусехь хиллера политикан эмигрант. Иза верна бехке хеташ, шеконашца лаьцна Нохчийчьура Ахтаев Сарали а, Магамадов Салман а.


Неоклассикан экономикан теори — Википеди\nНеоклассикан экономикан теори\nНеоклассикан экономикан теори юкъаяьлла 1870-гӀа шерашкахь.\nВекалш: У. С. Джевонс а, Л. Вальрас а (математикан ишкол), Дж. Б. Кларк (американ ишкол), Фишер Ирвинг, А. Маршалл, А. Пигу (кембриджан ишкол).\nНеоклассикан агӀоно толлу экономикан адаман (хьаштхочун, совдегархочун, белхалочун) лелар, иза гӀерта максимум пайда бан а, минимум харж ян а. Анализан коьрта категореш — тӀеххьара йоккхаллаш ю (хьаьжа Маржинализм).\nXIX бӀешеран шолгӀачу декъехь марксизмаца цхьана могӀарехь кхоллалой, кхуьу неоклассикан экономикан теори. Церан оццул шорта болчу векалшлахь уггар гӀараваьлларг ингалсан Ӏилманча Маршалл Альфред (1842—1924) ву. Иза Кембриджан университетан политикан экономин кафедран куьйгалхо а, профессор а хилла. А. Маршалла керлачу экономикан талламан жамӀ дина шен «Экономикан теорин принципаш» (1890) цӀе йолчу фундаментан белхачохь.\nШен белхашкахь А. Маршалл тӀетовжара классикан теорин ойланашна а, маржинализман ойланашна а. Маржинализм (ингалсан marginal — дозанера, йисттера) — XIX бӀешеран шолгӀачу декъехь кхоллабелла болу экономикан теорин некъ бу. Экономисташ-маржиналисташ шайн талламашкахь лелайора йисттера локхаллаш, масала, йисттера пайданалла (беркатан тӀеххьара, тӀетоьхначу бараман пайданалла), йисттера эвсаралла (тӀеххьарчу механ болх бечу белхалочо динадолу сурсаташ).\nХӀара кхетамаш лелабора цара механ теорехь, алапан теорехь, кхин дукхха а экономикан процессех а, хиламех а кхетош.\nШен механ теорехь А. Маршалл тӀетовжура хьаштан а, кховдоран а концепцина. Беркатан мах хадабо хьашташка а, кховдоре а хьаьжжина. Беркатан хьаштийн бух тӀехь лаьтта субъективан йисттера пайданаллин беркатан мехаш хьаштхочун (эцархочун). Беркатан кховдоран бух тӀехь лаьтта арахецаран харжаш. Арахоьцучо йохка йиш яц шен яран харжал йорахчу мехах. Нагахь классикан экономикан теорино мехаш кхоллар арахоьцучун агӀора гайтахь, неоклассикан теорино гойту мах кхоллар хьаштхочун (хьашт) агӀора а, арахоьцучун агӀора (кховдор) а.\nНеоклассикан экономикан теори, классикан теори санна, схьайолу экономикан либерализман принципера, паргӀата конкуренцин принципера. Амма шен неоклассикан талламашкахь йоккха акцент йо прикладан практикан баланаш талларехьа, дикачул алсама лелайо дукхаллин анализ а, математика а. Дукха тергойо кӀезиг йолчу ресурсийн микроэкономикан тӀегӀан баланаш эффективаца, предприятин а, цӀеран бахаман а тӀегӀа санна лелабаран. Неоклассикан экономикан теори ю таханлерачу экономикан ойлан дукхаха йолчу агӀонийн бух болуш.\nХӀара экономикех лаьцна чекхбаккханза яззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Неоклассикан_экономикан_теори&oldid=5017673»\nЭкономикан Ӏилманаш, некъаш, ишколаш\nЭкономикех лаьцна бовланза яззамаш


▼3128 стаг (2018 шеран 1 январь)\nМае (фр. Mayet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Луаран латтанаш регионехь. Коммунан департамент — Сарта. Дозанашца йу Екоммуа, Сарсе, Верней-ле-Шетиф, Обинье-Ракан, Бомон-Пье-де-Беф (Сарта), Лаверна (Сарта), Маринье-Лае, Понваллен. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мае_(Сарта)&oldid=5170557»


Нохчийн литература Сулейманов Ахьмад Сулейманович. «Борз ю уг1уш».\n1.Класс: 5 «Б», «В», «Г».\n2. Предмет : Нохчийн литература\n3. Урокан ц1е: Сулейманов Ахьмад Сулейманович. «Борз ю уг1уш».\n4.Урокан г1ирс: Учебник, тетрадь, ручка, слайдаш.\n5.Урокан тайпа: Довзийтаран.\n6.Х1оттош долчун хьесап (гайтамаш) 1алашонаш\nКхеторан: Сулейманов Ахьмадан кхоллараллин а, дахаран а некъ бовзийтар. Стихотворенехь «Борз ю уг1уш» гайтинчу 1аламан суьртан маь1на. Онда наж а, марг1алан синтарш а гайтаран башхаллаш. Дахаран лардан а, тодан дезаш хилар а ч1аг1дар.\nМеттан говзалла а, эпитеташ а, дустарш а.\nКхиоран: Дешархойн хаарш к1аргдар , шордар.\nКхетош—кхиоран: Нохчийн литературе болу безам кхиор.\n1.Хьехархочун дош. Маршалла хаттар. Белхан меттигаш кийча хилар таллар.\n2.Дешархоша хьехархочуьнга дуьхьал маршалла хотту. Белхан меттигашна кечам бо.\n3.Урокан коьрта аг1о д1ахьо.\n1.Ц1ахь бина болх толлу. Махмаев Ж. М. «Буьйсанна г1улчаш». (боцца чулацам схьабуьйцуьту).\n2.Хаттарш а, т1едахкарш а.\n1.Стенга ваха кечлуш вара Солса?\n2.Мохк бовза воьдучу к1анте х1ун хьехамаш бира нанас?\n3.Вашас белла кад шен т1оьрмиг чохь цакарийначу Солсас х1ун дира?\n4.Бехбоцуш Солсас хьийзош волу Биболат бакъхилар муха гучуделира?\n5.Бирлант х1уманан хьесап дан хууш хилар стен гойту?\n6.Бусалба динца а, я нохчийн г1иллакхца а ца йог1у ледарло Солсера яларан х1ун бахьана ду?\n7. Къола диначул т1аьхьа Солсин коьрте хьийзаш х1ун ойланаш яра?\n8.Шегара даьлла г1алат нисдеш, дуьхьал1итталучу халонех хьалха муха велира Солса?\nКерла коьчал йовзийтар. (яздархочух боцца хаам бо).\nСулейманов Ахьмадан Сулейманович.\nДоттаг1ий , аш таро луо!\nМуха ле ас гойтур ду!\nБакъволчу поэтан дог ц1ена хилла ца 1аш, комаьрша а, доккха а хилла деза, дерриг халкъан дог-ойланаш, сатийсамаш шена чухудуш. Т1аккха хуьлу цунах халкъан поэт. Ишттачарах вара Сулейманов Ахьмад.\nИза вина Хьалха-Мартанан районерчу Олхазар-к1отарахь. Юьртан ишколан директор, хьехархо, мохкталлархо, историк, этнограф, поэт-иштта бес—бесара ю Сулейманов Ахьмадан кхоллараллин аг1онаш. Яздан волавелла дукха жима волуш дуьйна. Яздархойн атта боцчу новкъа иза ваьккхинарг Бадуев Саь1ид ву.\nАтта ца хилла Ахьмадан кхоллараллин некъ, т1аьхьо бен ца нисделла цуьнан поэзи дешархойн шуьйрачу мог1аршна йовзар. Цуьнан дуьххьарлера книга «Безаммий, шаьлтий» араяьлла 1967—чу шарахь. Х1етахь дуьйна шуьйра йовза йолало поэтан ц1е.\n«Цхьа—ши дош» книга кхолларна Нохч—Г1алг1айн Пачхьалкхан сог1атан лауреат хилира Сулейманов Ахьмад.\nМашарехьа, адамаллин оьздангаллехьа йиллина кхойкхуш, Даймахкехьа болу безам дешархойн дегнаш чохь г1иттош ю поэтан стихаш.Йоккха адамалла, догц1ена, яхь йолу къонах ву цуьнан поэзин коьрта турпалхо. Жимчохь дуьйна а вайн мохк толлуш, г1аш лелла Сулейманов Ахьмад. Вайна махкахь иза хилаза , цо таллаза йитина, бахархошца церан яртийн исторех лаьцна къамелаш данза йисна меттиг яц. Иза эрна ца дайна: цо вайнехан исторехь дуьххьара арахецна «Нохч-Г1алг1айн топоними». Сулейманов Ахьмад вевза дика гочдархо санна а. Пушкин ..А, Лермонтов М.., Джалил Мусан, дуккха а кхечу къаьмнийн поэтийн а стихаш нохчийн матте яьхна цо. Дуккха а иллеш кхоьллина илланчаша цуьнан дешнаш т1ехь.\nСулейманов Ахьмадан дахар а, кхолларалла а вайн къоман хазна ю.\n3.Стихотворенех кхетам бар. «Борз ю уг1уш»\n1)Хьехархочо нийсачу маь1ница йоьшу стихотворени. (стихотворени Мамакаев Мохьмадна лерина яздархочо).\n2) 2-3 дешархочуьнга стихотворени йоьшуьйту.\n3) Стихотворенин маь1на досту.( хаттаршна т1ехь болх).\nХаттарш а, т1едахкарш а.\n1)Карзахдаьллачу 1аламан сурт муха х1оттийна поэто? И сурт гойтуш долу мог1анаш схьа а лахий, д1адеша.\n2) Дуста , муха гайтина стихотворенехь турпал наж а, къона синтарш а.( турпал наж дерачу дорцах ца кхерар гойту).\n3) Стенах гучуболу цуьнан ницкъ?\n4) Дийца, х1унда оьзна ножо стелахаьштиг шена т1е.\n5)Дахаран хьелаш муха ду боху поэто? Муха деба иза? Х1ун ду и тодарна оьшург?\n6)Шун дахарехь нисъеллий хало лан езаш меттиг?\n7)Ножан хьоле шаьш нисделча, аша х1ун дийр дара?\n8) Карзахдаьллачу 1аламан сурт х1оттош поэто ялийна эпитеташ схьа а лахий,, тетрадаш т1е д1аязде.\n9)Цкъа хьалха алийша стенах олу эпитеташ? (х1уманан мухалла билгалйоккхуш я цуьнан цхьа аг1о исбаьхьаллин, поэтически кепехь гойтуш йолу дош).\n10) Муха кхета шу х1окху мог1анех: «Гонхьарчарна маршо яккха хьуьнар долчо хало лов?».\n11)Хьанна лерина яздархочо «Борз ю уг1уш» стихотворени. (Мамакаев Мохьмадна)\n12)Х1ун ду аьлла хетта шуна кху стихотворенехь кхоьллинарг? (кху стихотворенехь кхоьллинарг Мамакаев Мохьмадан васт ду. 1едална къарцалуш дуьхьал валар ду дуьйцург а, гойтуш дерг а).\n4) Дешнаш т1ехь болх. Слайд.\nТкъес- молния, зарница\n5) Слайд . (карзахдаьллачу 1аламан сурт)\n6).Ц1ахь бан болх.\n1.Стихотворени дагахь 1амо.\n2.Стихотворенин чулацамах суьрташ дахка.\n3.Сулейманов Ахьмад Сулеймановичан дахар а, кхолларалла а. Доклад кечъе.\nСуна урокехь зеделларг!\nТехнологически карта. 1\nБусалба динца а, я нохчийн г1иллакхца а ца йог1у ледарло\nСтихотворенех кхетам бар. «Борз ю уг1уш» 1)Хьехархочо нийсачу маь1ница йоьшу стихотворени\nНаж—дуб Ткъес- молния, зарница\n⭐ Урокан ц1е:Дешхьалхе.\n⭐ Урокан ц1е: Ц1ердешнийн суффиксаш. 1амийнарг карладаккхар.\n⭐ Урокан ц1е: Суффиксан тайпанаш.\n⭐ Урокан ц1е:Дешнийн ч1аг1делла цхьаьнакхетарш


Валер — Википеди\n47°28′11″ къ. ш. 1°16′06″ м. д.HGЯOL\nВалер (фр. Valaire) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Луар а, Шер а. Дозанашца йу Канде-сюр-Беврон, Шомон-сюр-Луар, Монту-сюр-Бьевр, Ле-Монти. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Валер&oldid=6724790»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 15 октябрь, 06:08.


Шоффай — Википеди\n46°12′23″ къ. ш. 4°20′24″ м. д.HGЯOL\n▲3703 стаг (2019 шеран 1 январь)\nШоффай (фр. Chauffailles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу Муьсси-су-Ден, Бельмон-де-ла-ЛуагӀ, Сен-ЖегӀмен-ла-Монтань, Сен-Клеман-де-ВегӀ, АнглуьгӀ-су-Ден, Шассиньи-су-Ден, Сент-Иньи-де-ГӀош, Танкон.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шоффай&oldid=7847862»


WADA-на бух болуш карийна Оьрсийчоьнан тоба Олимпиаде цайитар\nДуьненаюкъарчу антидопинган агенталлан (WADA) куьйгалхочо Риди Крейга дIахьедина, Къаьмнийн олимпикан комитето (МОК) Оьрсийчоьнан вовшахтоьхна спортхой 2018-чу шеран Олимпиаде ца буьутш бина сацам бух болуш хилар. Пачхьалкхо къобал а деш, допингаца хIилланаш лелор ду Оьрсийчоьнна дуьхьал даьккхинарг. Организацин сайтехь бу и хаам.\nОьрсийчуьра Пхенчханерчу Олимпиаде битинчу спортхойн тептар листа МОК-а комисси кхолла сацамбар а тайна Ридина. WADA-н куьйгалхочо бахарехь, тоьшаллаш хила деза, и спортхой пачхьалкхан допингца гIо латточу схемаца боьзна ца хилла аьлла.\nДе хьалха Дуьненаюкъарчу олимпикан комитето Оьрсийчоьнан вовшахтоьхна спортан тоба 2018-чу шеран Iаьнан Олимпиаде ца юьтуш сацам тIеэцна. Допингах пайда шаьш эцна ца хиларх тоьшаллаш далийна спортхойн аьтто хир бу нейтралан байракх кIел къийсабала.\nШозза талламаш бинчул тIаьхьа МОК-ана гучудаьлла Оьрсийчоьнан Iедалша мага а деш, спортехь допингаш лелош хиллийла.\nОлимпиаде спортсменаш ца битар, нейтралан байракх бухахь гайтар а цхьатерра шаьш кIезиг хетар ду аьлла, билгалдаьккхинера Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира.\nОьрсийчоьнан Олимпикан комитето хIиттийначу гурашкахь шаьш дакъалоцур дац Олимпиадехь аьлла, дIахьединера.\nДелахь а, шинаридийнахь комитетан куьйгалхочо Жуков Александра хаамбина, кху беттан 12-чохь тIаьххьара а къастам бийр бу шаьш, Олимпиаде дахарх, аьлла.


Экзаменийн мур бу Нохчийчохь\nЭкзаменаш дIалун мур бу Нохчийчохь кхехкхаш. ЕГ олу, цхьа экзамен дIаялар юкъадаьккхичхьана дуьйна, бераш юкъара а довлуш, хьехархойн хаарш зерна тIедаьлла хьал. Тешна шайн бераш чекхдовлийта луучара хьехархой лоцу, экзамен дIаяла. Ткъа экзаменан хаттарш арадаха некъаш долуш ду.\nЕГЭ олу Пачхьалкхан цхьа экзамен ю Нохчийчохь дIалуш,амма шайн хаарш зуьйш берш беккъа цхьа дешархой бу ала хала ду.\nПачхьалкхан цхьа экзамен дIалучу дийнахь гIалахь а, кIоштехь а башхалла а йоцуш, и дIаяла билгальяьккхинчу ишколан кетIахь, хьал ца хуучо цецваьлла бIокъажор болуш, цхьа йоккха базар хIоьттича санна, адам тIетаттало: зударий, божарий, кхиазхой. Йохка ялийча санна гулло иттаннаш, ткъаннашкахь массо тайпа машен.\nЦу кепара дуькъа адам цхьаьнакхетча хаа аду – Пачхьалкхан экзамен ю ишколехь дIалуш. Иштта сурт тергаллора Старопромысал кIоштан цхьана ишколехь кху мангалан беттан 5-чу дийнахь масала: цхьа наггахь дIасадолу адам а, полицин белхахой а боцург еса го ишколан керт. Амма кест-кеста, доьшийлан чуьра ара а волий, керта улле я кевне вогIу, хьалха латийна мила ву хоуьйтуш, йоза тIехь долу кехат долуш стаг я зуда. Цул тIаьхьа кхехка долало арахь болчийн дахар: маьхьарий а детташ цIерш яхар, кехаташ дIасакхийдор, карзахе дIасаидар…\nЖимма соцунгIа а хилла ладоьгIча гучудолу ишкола чуьра ара рогIера хеттарш чохь болу, берийн дай-наноша ма-аллара аьлча, «тIоьрмиг» баьккхина хилар. ТIаккха дIаболало «эцна» балийначу хьехархойн болх - экзаменаш дIаялар. И дIаялар ша муха нисдина дуьйцуш ю Соьлжа –гIалахо Марет.\n«Химин экзамен дIалуш 3 даккха лаххара а 24 балл хила еза. И даккха-м там а бара йоIа, хала а, атта а. Амма лоьрийн дешар Iамо йоьдуш 3 даккхар дика дац. Цунделла цунна 4 хилийта ас 5 эзар делла. Хьехархо лаьцна ву. Иза шен болх-некъ а болуш ма ву. Хьайн дуьхьа луш ду ахча».\nМаршо радио: ТIаккха ишколан чуьра хеттарш арадахар муха нисдо?\nМарет: «И а, кхин а деш, шайн гIуллакх деш нах ма бу цигахь… Аьтто-м болура церан. Амма араяьккхича ян стаг вацахь эрна-м ду. УьйтIахула хьийза а йой, юха чухьуш меттигаш а нисло… Иза-м и ду. Суна хууш тхуна юххерчу ХIирийн махкахь цхьана экзаменах 10 эзарнаш делла меттигаш а ю, цу тIе гIуллакх а ца хилла тIаккха а».\nМаршо радио: ЛадогIахь. Хьуна 50 балл еза масала. 5 эзар ахь дIаделла. Оццул баллаш ца хили. ТIаккха хIун до?\nМарет: «Ахча схьадала декхар ду-кх. И дерриге а дийцина хила дезаш ма ду. Болх нийса бина ца хилча и схьа ца делла мича гIур ву иза?»\nМаршо радио: Цу кепара ахчанаш а луш экзаменаш дIаялар деккъа цхьана Нохчийчохь хилла ца Iа боху Марета. Иза, цо чIагIдарца, Къилбаседа Кавказан кIошташкахь массанхьа а долуш ду. Кхечанхьа и тайпа харцонаш лелош ца хилча-м, бохура цо, кхин дIа а «аса а, кхечо а хьехархошна токхамаш бан бахьана а хир дацара».\nЭкзаменийн хьокъехь къамел динчу Марета дийцарехь, ши-кхо кIира хьалха дуьйна мах а бийцина, лаьцна хила везаш ву хьехархо. ШолгIа, мел дика доьшуш бер хиллехь а лоцу, «чIагIо дика ю» олий нохчаша гIо дан стаг. Цу кепара ишколера бовлуш болчу кегийрхошна «орцахваьллачех» цхьаъ ву, цIарца «нахала вала» ца лиъна волу хьехархо-историк Абу. Цо гергарчу барамехь иштта дийцира ЕГЭ олучу экзаменах.\n«Кху беттан 18–чу дийнахь ю сан экзамен. Сан тIелаьцна 5 стаг ву. Цхьаъ сан-сайн дешархо ву, виъ луларчу юьртара. Суна хууш 15 эзар мах хIоттийнарш а бу, ткъа аса 10 аьлла. ХIорангара а 10 эзарнаш схьаэца, со цаьрга деаннаш дахийта дезаш ву, вуьшта аьлча, лаххара а 50 балл. Нагахь санна, цхьаъ 35-40 балл бен ца йоккхуш, кхоъ даьккхина висахь, ас 2 эзар юха дIалур ду-кх. Масала стохка ас тIелаьцначех цхьаьллиг цхьаъ ца висна 60 балл ца йоккхуш. Нагахь со ларалахь кхин а 3-4 а ву, шайчаьрга а ладогIахьара бохуш, тIаьхьабевлла лелаш. Хуур ду-кх», элира цо.\nИсторик-хьехархочо Абус дийцарехь, таро йолчу дай-наношлахь цхьана экзаменна 50 эзар луш берш а бовлу, амма иштачара хьалха тоттуш цхьа биллам бу - шайн йоI я кIант бен кхин цхьа а тIе ца лацар. «Иштачарна масала 80 балл еза, - бохура Абус. -И ца хилахь цара хьо лан даккха санна хьийзаво, цундела со царех ларло»\nНаг-нагахь, нийсонна а, бакъонна а тIе а гIоьртина, чIагIонна лело цхьа кепаш йоцург, дукхах долчу декъана иштта дIайоьлхуш ю Нохчийчохь экзаменаш. Махкал арахьа бехачу вайнаха тоьшалла а деш, кхин хийцаделла хьал дац Къилбаседа-Кавказехь я кхечу Оьрсийчоьнан кIошташкахь а.


Jun. 25th, 2016 07:11 pm (UTC)\nМожно и попой)\n"Давай подвигай попой!"\n(из какой-то песни)


Сообщений 1281 страница 1300 из 1703\nhttp://dealwithdevilre.rusff.ru/viewtop … p=15#p8316\nhttp://hanarchy.rusff.ru/viewtopic.php? … p=21#p9086\nhttp://chesare.magicrpg.ru/viewtopic.ph … 10#p302684\nhttp://herb.bestbb.ru/viewtopic.php?id= … p=10#p2815\nhttp://devilfruit.anihub.ru/viewtopic.p … =14#p20611\nhttp://supportme.rusff.ru/viewtopic.php … =15#p31389\nhttp://side.rusff.ru/viewtopic.php?id=5 … 16#p882076\nhttps://sintior.rusff.ru/viewtopic.php? … p=13#p1161\nhttp://instalive.rusff.ru/viewtopic.php … ;p=4#p7003\nhttp://pinotgrigio.rusff.ru/viewtopic.p … p=6#p60709\nhttp://whatheydo.rusff.ru/viewtopic.php … p=16#p3774\nhttp://kusabi.mybb.ru/viewtopic.php?id= … =53#p31456\nhttp://side.rusff.ru/viewtopic.php?id=5 … 18#p882131\nhttp://cielocross.rusff.ru/viewtopic.ph … p=48#p2337\nhttp://298.rusff.ru/viewtopic.php?id=77 … 66#p115337\nhttp://novacross.rusff.ru/viewtopic.php … =4#p229773\nhttp://theredrum.ru/viewtopic.php?id=64 … =26#p79787\nhttp://westeroslife.rusff.ru/viewtopic. … p=61#p5023\nhttp://petguardianoflovemoscow.ru/viewt … p=49#p5338


АллиньикугӀ — Википеди\n48°38′35″ къ. ш. 4°52′13″ м. д.HGЯOL\nАллиньикугӀ (фр. Hallignicourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.\nДозанашца йу АмбгӀиегӀ, Сент-Ельян, СапиньикугӀ, Ланевиль-о-Пон, ПегӀт (Лакха МагӀна), Сен-Дизье, Вилье-ан-Лье.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=АллиньикугӀ&oldid=7808945»