Толкование чеченских фразеологизмов (Ибрагимов Лёма) / Проза.ру\nНОХЧИЙН ФРАЗЕОЛОГИЗМИЙН МАЬIНАДАР\nАрабаьккхина некъ – дан леринарг, Iалашоне боьду некъ\nАрахьарчу неIаран арахьара зайл – хийра\nАхчано вина эла – ахча бахьанехь, наха лоруш\nАьшпийн /кIур/ кит – аьшпаш, пуьташ буттург\nБала боьссина шо – доккха вон деана шо /ун, тIом, цIерадахар/\nБалийна бала – шен бехкенна, ша тI****ийна, тIебехна\nБел къагон йовхарш – каш ахка дезар долуш, велчий бен шайх стаг хьалха вер воцуш\nБелла меза – партала зуда, зудабер; партала адам\nБерзан амал – катухуш; ядорна, лачкъорна тIера; бек-хаме\nБерийн хабар – берийн кхетамехь долуш; цIодар\nБеха мотт – эладитане, хуург къайладохуьйтур доцуш\nБеъна бала – бехк боцуш, ша тIебеъна бала\nБойн /буон/ гуьйре – гуьйренан довха денош\nБоккха болх – барам-бустам боккха болуш; маьIне, чу-лацаме\nБолатан /тIулган // дог/ дегнаш – чIогIа дегнаш, тIехIоьттинарг ловш\nБоьрша къамел – дуьйцург дош а долуш; нийса, майра къамел\nБуза лестина дашо малх – чубузу малх\nБуса гIенах ма гарг – тIех ирча /сурт, сибат/\nБуто дегI – чIогIа, могуш, таза; чорхаме\nБучIи-баба – тIехь беркъа, дегI цIена ца лелош зуда\nБуьйда адам – партала; малонча; хIума дарна тIера во-цуш\nВайх дахнарг – гIело йийриг; аьтто хьоьшуш, цIийца дерг\nВала цавезарг – уггаре хьоме, гергара\nВатIийна-ваьккхина шен да – тап шен да; шолгIа ваьлла шен да; дех чIогIа тера\nВаьлла орам – цIа; да-нана, тайпа-тукхам /Димту/\nВиран амал – хатI доццчохь амале волуш\nВоккха валарг – сийдоцчуваьлла волчарна а, нахана а совваьлла къано\nВорхI вешин йиша – езаш, хьоме кхиийна; тIаьхьахIотта нах болуш\nВоцуш цатерг – хьоме, гергара; оьшуш\nВоцчу дена вина Iужа – ден-ненан цхьаъ бен воцу кIант / тIех хьистина/ дукхахьолах, осала, чIичIъаьлла\nВу боху цIе – ву аьлла цIе хилар бен, кхин цу цIарна хьакъ воцуш; карахь кхин хIума доцуш\nВуон жIаьла – вуон адам, жIаьлийн гIиллакх долуш\nГовран амал – цхьаьна а ца мегаш, вовшахкъаьстича а ца мегаш\nГутан гуьйриг – нисделла, буточу дегIахь жима адам; горга дегI-меже йолуш хьийкъина бер\nГIамар-гIаланаш – еккъа-цIена ойланехь хIиттийна, харца кийчча гIаланаш-моттаргIанаш\nГIонжакъехь а доцург – цхьанхьа доцург, лартIехь до-цург\nГIургIезан болар – куьцехь, тамехь, бадалкх болар\nГIургIезан ворта – юткъа-еха, товш; хаза\nДа вийна мостагI – луьра мостагI\nДаг тIера кIайн зезаг – дуьненан синкъерам\nДакъийн учетчик – оза, озалла валла /й, б, д/ воллуш\nДала дуьне делла стаг – Дела тIехьаьжна, ирс долуш; хьал долуш адам\nДашо бIелиг – бер хьостуш: сан хазаниг, хьомениг\nДашо корта – хьекъале, хаза; хьомечун корта; цIен-хьаьрса\nДашо куьйгаш – говза, беркате\nДашо лаьмнаш – йоккха хазна\nДелла дош – ширделла, юкъараллехь ца лелаш\nДешан кхоссар – дашца Iоттар, Iоттабаккхам\nДийна дош – нахана юккъехь лелаш\nДегала хIума – доккха дог долуш\nДеган эла – везар /езар/, хьомениг\nДегIан бустам – дегIан кеп, бIаьрсино лоцу дегIан сурт\nДекъаза пал – къен, тиша, ледара\nДелан /миска/ пекъар – гIаддайна-гIийла, гIорасиз адам\nДелкъанна гина гIан – хиндоцург; самах хила бух боцу гIан\nДерг а, доцург а – долчунна доцург тIе а детташ\nДешан бакъо – дош ала, вистхила бакъо\nДийна дакъа – воцчу новккъа; оза, хесар адам\nДиларийн тIекха – гайшик, верстина ваттIа воллуш\nДоккха де – баккхий хийцамаш хилла, вуон /дика/ деъна де\nДоккха дог – кура, сонта; дегала; ассна долуш\nДоккха хIума – мехала, дан атта доцуш\nДокъан полла – васте; дакъа; айина хьош долу дакъа\nДуй биина доттагI – кхин тешаме хила йиш йоцуш, те-шаме\nДуьне гина борз – лелла-а, шортта дика-вуон гина, хало лайна\nДуьне деса ца дита кхоьллина хIума – пайдабоцу хIума; воцчу новкъа\nДуьненан /дахаран/ бала – дахарехь, дуьнен тIехь нис-луш йолу халонаш, весаш, къаьхьаллаш\nДуьненан мах – беза мах, дахар\nДуьненан марзо – дахаран марзо, синхаам; уьйр-безамаш\nДуьненан синкъерам – Iаламах, адамах доьзна хазахе-тар; йоIаца сакъерар\nДуьненан Ялсамани – хаза, бIаьрса хьоьстуш, зовкхе, Iаламан хаза маьIиг\nДIадаьлла гIуллакх – толучуьра даьлла\nДIаяьлла пхьегIа – толучуьра яьлла; къена; йоьхна, тиша\nЕздареш юьйцу хан – шира зама; таханенца ца йогIуш\nЕкъа майралла – сонталла; тIаьхьалонан ойланах херъ-елла майралла\nЕса туьта – хьекъална эшна, кIоргенза\nЕха зурма – хенахь хиндоцург; генара долийна къамел\nЖерочун дакъа – жима дакъа, къа а хетта луш дерг\nЖерочун кIант – тIехь да воцуш кхиъна: дегабааме, доккха дог долуш\nЖинийн /пал/ базар – жинашца тайначу наха лело хIума /пал, молханаш, цхьацца гIирс/\nЖинийн хьу /хIу/ – жинийн тIеIаткъам; Iилма тIекхиаза цамгар; хье, са талхон тIеIаткъам\nЖинийн болх – жинаша дина, церан хьу /хIу/ йолуш\nЖоьжагIатин бIогIам – къинойх дуьззина, Iеса, иман доцу адам\nЖIаьлийн даар – доьша; чаьмза, чомехь доцу даар\nЗингатан гIодаюкъ – юткъа, оьзда, хадда йоллуш\nЗуд доь малх – аьхкенан йоккха йовхо лун сирла малх\nЗудча-бахтар – зуда; зуда-бахьана; зуда хьахоза ца ваьлча, нахаца гIиллакх лоцуш олу\nЗудчун шаьлта – цкъа а мекха ца дулу герз: мотт; мотт-эладита\nЗуьдах даьлла зуд – шозза зуд; иэхь данне а доцу адам\nИрча гIан – сурт ирча долуш, чулацам къиза, къаьхьа болуш\nИра дош – маьIне, чулацаме, шен меттахь аьлла дош\nИрсан да – ирс долу адам\nИрсан хелиг – барамехь жима, кIезиг ирс\nИрча де – бохам беъна, бала боьссина де\nИрча /сурт/ хьал – къаьхьа, йоккхачу къизаллин тIахьало,боккха бохам\nЙишин бекъа – йишин бер\nЙоьхна /Iуьйре/ суьйре – бохам беъна, бала боьссина\nКа тоха Iемина борз – къу-борз, талорхо\nКега-мерса хIумнаш – механа яй, барамна кIезиг, баш-ха пайде йоцуш\nКешнийн охIла – кхелхинарш /кешнашкахь Iохкурш/\nКотаман дог – стешха, шортонах хийра дог\nКоьллаш юккъера къухала – кхин а ледарчу\nКуйнан бакъо – шен куй шен коьртара баккха, дIатилла бен йоцу кIезиг бакъо\nКуьйган бакъо – куьг /тоха/ таIо йолу бакъо\nКуьркахь деттина /куьрка дулу/ шайтIа – Iаьржачу аматехь, йилбазалла долу адам; къардайна\nКханалера де – тIейогIу йолу хан, генахь доцу де; жамIе де\nКхерста жIаьла – волавелла, ваьлла лела /вуон/ стаг\nКъаьхьа де – бохам баьлла де\nКъаьхьа дош – вуон, восе, Iовжаме\nКъена /гужам/ къуккъаз – чIогIа къанвелла воккха /йоккха/ стаг /кхаьрдаш/\nКъена хабарш – маьIне, чулацаме; дуьне гина, хIумнаш лайначу нехан зераш, тидамаш\nКъечу нехан хи таделла хан – Iа\nКъоман идея – къоман коьрта Iалашо, нийса некъ; къо-ман дахарехь кхиаме некъ\nКъоьжа Iилма – шира Iилма, йоза\nКъу-берзан амал – катухуш, ядош, лачкъош\nКъу-берзан буьйса – Iаьржа, дорце, шийла буьйса\nКъуйн кхерч – къуй гуллун, цхьаьнакхета меттиг, лачкъийна хIумнаш юхку меттиг\nКIадда ца бийриг – малонча; ямпарт\nКIайн духар – кIайчу басахь; кисин духар\nКIайн йийсар – /зуда/ йоI-йийсар\nКIайн кисин мотт – Iожаллин мотт; цIена, керла мотт\nКIайн маьлхан дуьне – дуьне\nКIайн хабар – тIехьа лаьтташ хIума доцу хабар, синкъе-раман пуьташ\nКIентийн /колл/ ковра – /хьуьнаречу/ кегийчу нехан то-ба\nКIохцалх даьлла кIохцал – хьуьнаречух ваьлла хьуьнарениг\nЛакхара тIуз – воккха хьаькам, дарж лакхара долуш\nЛар йоцург – лартIехь /оьзда/ доцург\nЛар толлу жIаьла – тарш-жIаьла, иччархойн эра-жIаьла; тIаьхьа лелаш, тIаьхьара ца долу адам\nЛачкъаза дисна /моханна дуьхьала уьду/ шайтIа – хIилла долуш, къардайна адам\nЛаьттан коржам – лаьттан маьIиг, лаьттан кIезиг мет-тиг\nЛаьхьан корта – дIаьвше мотт болуш, кхераме, бохам бохьу адам /зуда/\nЛаьхьан мотт – дIаьвше, питане мотт\nЛекъаш дина кIорни – тIаьххьара /лекъаш дина/ бер\nЛелла-а борз – дуьне гина, дукха лайна\nЛиттина деши – цIена цIандина деши: цIена, дика адам\nЛоьмах даьлла /лом/ кIеза – майрачу ден майра кIант\nМалх кхета дуьне – васте: дуьне\nМалх цIа кхочу йочана – аьхкенан де уггаре деха дол-чу хенахь йочана\nМаргIал дегI – жима, къона, хела дегI\nМаржа дуьне! – байттамал-дуьне\nМаьлхан бIаьрг – кIеззиг гучубаьллачу маьлхан тIеда, масех зIаьнар\nМодийн уьйриг – модех вуьззина, боьха лелаш\nМоз доккху моза – шена а, цIенна а пайдехь адам\nМоз дуу моза – жуккар, цхьана а агIор нахана пайде во-цуш\nМуьста адам – муьста дош олуш самукъадолуш, даим юьхь кхоьлина, муст а йина\nНана ю бохург – нана /Iоттабаккхаме/; гIиллакх лоцуш олу\nНанин /Нукка, Нуькка/ Ноькка – ледара, осала бер /вуо Iамийна/\nНевцан кеп – невцо лелон деза гIиллакх-гIуллакх\nНенан баларш – нана хийла юьхьIаьржахIоттийна; юьхькIоме боцу доьзал\nНускалан кеп – нускалца догIу гIиллакх-гIуллакх /лелар-духар/\nОвтаран кеп – куралла даг тIе йоьссина, малар мелла; ша-шех тоам бина синхIоттаман тIегIа\nПайдана метта бина хIайда – пайда бан а воьлла, дина зен\nПаччахьан /маж лаьцнарг, мекх хадийнарг/ лерг лаьцнарг – майра; хьунаре /беламе/\nПекъаре яхна миска – декъазчуьнга яхна\nПитане Iуьрг – питанча\nПуьтийн лежиг – аьшпаш буьттург\nСа кIезга хIума – ледара, стешха; шен бен ойла ца еш\nСа меца хIума – даима са меца лаьтташ, мел йиъча а ца вузуш, дуьненан хIумнах ца Iебаш; сутара, пис\nСаьхьара ЖоьжагIати – уггаре луьра ЖоьжагIати; стаг халчу хьолехь латто меттиг /набахтни, концлагерь, тIеман аре/\nСийна саьрмик – дIаьвше мотт болуш, девне, зуламе /дукхахьолахь – зуда/ адам\nСтиглан дари – бIаьрсино лоцу стиглан куьзга, сийначу басахь стиглан экъа /васте/\nСуйнах баьлла суй – чIархъаьлла, каде, доьналла долу дикчу ден дика кIант\nСуьпа /стаг/ нах – динан арканаш нийса кхочушдеш\nТайна адам – куц-кеп хаза, безамехь долуш\nТап шен да – дех тера\nТекхан доттагI – юучунна-молучунна тIехь бен гIо-накъосталла ца ден доттагI; боттагIа, гайшик\nТесча, кхолла – елча, яа бен, кхин хьуьнар доцуш; шена яахIума яккха а де доцу адам\nТилла адам –нийсачу новкъах хаьдда; данне а доцчун-на, зуламна тIаьхьа я хьалхадаьлла адам\nТилла тоба – юкъараллин низамехь доцург лелош, юкъ-аралло тIе цалоцург лелон зуламе тоба\nТолла айгIар – могуш, таза, доьналла долу сонта адам\nТуьхлахь бина нIаьна – доцург; бух боцуш кхоьллина хIума /хабар, эладита/\nТIедеха вон дисна доцу бала – боккха бала\nТIергIан шаьлта – тоьхча, Iоьттича зен дийр доцу герз; осалчу стеган багахь-дагахь тIом /гIам-гIим, яппарш/\nУггаре Iехалу хан – жима, къона, хаза хан; жималла\nХадда йоллуш гIодаюкъ – оьзда, юткъа\nХаза бегаш – массеран а сакъералуш, цхьанна а вас ца еш\nХаза хабар –ладугIучунна товш; маслаIате; хазчу озаца, кIеда-мерза, чулацаме къамел\nХаза /денош/ хан – цхьаьна мерза яьккхина хан, паргIат, са дууш хIума доцуш; жималла\nХала адам – вуон амал йолуш, бартана чехка\nХан тоьхна-а /борз/ пионер – ханна /шерашна/ жима воцуш, хенара; къаналле лестина\nХарц дуьне – вайн дуьне\nХарц Iаббаз – харц, къардайна, сонта адам\nХатI доццург – хаза доцург, лартIехь доцург\nХела йоI-йиша – коча, къона, хаза йоI-йиша\nХих бина шад – балун боцу шад; далундоцург\nХуьл-хуьлуш хилла хелиг – хенан йохалла; меллаша хилла\nХьерахь а, хьаьттахь а доцург – цхьанхьа а доцург, лартIехь доцург\nХIож-корта – боккха корта, дегIан бустамца ца богIуш\nХIума южу меттиг – кара хIума йогIу меттиг, дуьненан рицкъанах хоттавалла аьтто болу меттиг\nХIурда чу цу кана – кхачаме доцург; тIех кIезга; кIезгаллин тIегIа\nХIуьрлаьIа мехкарий – хаза, дуткъа, лекха догIмаш до-лу мехкарий\nЦу берг – яахIума ерг, къен воцург; зуда кхабалун верг\nЦхьана /куллан кIохцалш; ден ши хьакха / кетаран мезий – цхьана доьзалера, кхерчара; вовшех тера ца хилча ца бовлу; цхьаъ бу; цхьана бу\nЦIийнан дукъ – цIен тIехь дан мел дезарг, мел оьшург\nЦIийх даьлла цIий – цуьнан, цунах терра ву; шайн /тхан тхешан,цуьнан, сан/ ву; доьзалхо\nЧалахь бинарш – къечу нехан доьзал; эхь-ийманах дIахаьдда, яхь гIорийна; хIуъа дан эхь доцу нах\nЧо чехка чола куй – беха, буткъа чо болу сира, мокха куй\nЧучча захалонаш – ийна /шина вашас ши йиша ялийна, несо маьрйиша шен вешина йигна/ захалонаш\nЧуьра дов – цхьана тхов кIеларчу я цхьана цIийнан не-хан вовшашлахь дов\nЧуьра /къу/ мостагI – доьзалера, кертара\nШайтIан амал – ма де боххург бен ца деш; къардайна\nШайтIан болх – адаман хье баьхьна хилларг; эм-иэсехь волчо ца дендерг\nШайтIан ког – Iоттабаккхам\nШайтIан куй – тиллича, бIаьрсине лаца ца луш, къайла-воккху бохуш дуьйцу\nШайтIан нуц – зуда ялон хан тIехъяьлла, зуда йоцуш, жоьра боьрша стаг\nШа тIехь йина гIала – бух боцуш, тIаьхьало йоцуш до-лу хIума, цхьана дийнахь доьхна дIадаьндерг\nШен кIесаркIаг гуш а гундоцург – цкъа а гундоцург; хиндоцург\nШи пIендий, цхьа къамкъарггий /ши тIаммий, цхьа цIогий/ – оза, хесара\nЭлан бос – товш, тамехь бос /цIен богуш бос/\nЭлдара дегI – товш, тIахъаьлла, куьцехь; атта лелош\nЭмкалан хьажар /неол./ – кура\nЭпсаран кеп – маларх кхетта, куралла даг тIе йоьссина\nЯйна тIаьхье – ледара, осала, доьналлина цIура тIаьхье\nЯлсаманин хьаша – ийманехь ваьхна, валар хилла\nЯлсаманин хьоза – иман лакхара долуш\nЯьсса пхьегIа – хьалакхоьссича охьа а воцуш, хIела-хIуьла\nЯьсса /хIума/ туьта – хьекъална эшна, ассна доцуш\nIаьржа бала – боккха, беза бала\nIаьржа де – бала беъна, бохам баьлла де\nIаьржа дог – хьогIе, чIире дог\nIаьржа ун, лен талу – дIаьвше, уьне мел дерг\nIаьржа Iа – ло доцуш, довха\nIилман корта – хьекъал долуш, хаарш лакхара долуш\nIовдал ойла – лартIехь йоцу; сийдоцу, къиза ойла; зен-зуламан новкъа воккхун волу ойла\nIожаллин мотт – вала вуьжу /вижна/ кIайн кисин мотт\nIожаллин сахьт – кхелха, ле сахьт\nIожаллин той – тIом; дукха баларш хуьлу, доккха цIий Iанорца доьрзу зен-зулам, латар, тохар\nIожаллин /маIа-макажойн/ хелхар – дуьненах дог диллина тIамна, Iожаллина сица, дагца кечлуш деш долу чIагаран хелхар\nБалхана тIера – къахьега мало ца еш\nБартана чехка – бага /дага/ деънарг, ца сецош, ма-дарра дIаолуш; сиха лер долуш\nДала а, наха а делла – ирс долуш, Дела тIехьаьжна\nДашна /маттана шера/ говза – олург говза олуш, ала, дийца хууш\nДегIана аьхна – дегIана тамехь\nДела тIехьаьжна – ирс долуш; Дала дуьне делла адам\nДечунна тIера – къахьега мало ца еш, дечух самукъадо-луш\nДолчунна къера – догцIена; шен де хууш\nЖинаша иэгIийна – жинийн цамгар кхетта\nЖинашца тайна – къайлах ницкъ, хьуьнар долуш\nКа каде – тIахъаьлла, каде\nКа куьйса – ка ледара йолуш я янне а йоцуш\nКогана маса – сиха, чехка водуш, вадалуш\nКуьг говза – говза пхьар\nЛергана онда – къора, лерса таьIна долуш\nЛергана сема – ира лерса долуш\nЛерсинна тамехь – лерса хьоьстуш, лерсинна аьхна\nМаларна тIера – молуш сакъералуш\nНабарна тIера – наб ян лууш, наб дукха еш\nНур дашо – дашо нур а догуш\nСа цIена – цIенчу хIух, сих схьаваьлла /й, б, д/; оьзда\nСа дуткъа – чевле, дегабааме; хIуман дуьхе сиха кхуьуш\nСа кIезга – стешха, эндаже, осала\nСан хила тамехь – сох тера; со санна декъаза, ирча\nСа чIогIа – ассна долуш; доьналла, хьуьнар долуш\nТIам шера – мас шера йолуш\nУнах цIена – могуш, таза\nХабарна тIера – дукха луьйш, дуьйцуш самукъадолуш\nХьекъална эшна – кIоргенза, хьекъална гена воцуш\nХьеша-дена муьтIахь – хьаша дика лелош, хьешан гIуллакхе хьожуш\nЦа гуш – дика – ца гина де ловзар а долуш, бIаьргашна хьалха ца хIиттар цуьнан дикалла а йолуш\nЦIий цIена – цIий ийна доцуш, боьха доцуш, цIенчу хIух\nЦIий чехка – аьрха, сиха\nЧкъор /цIена, ховха/ к¬¬Iайн – кIайчу басахь, амат, си-баттт кIай долуш /куьйгана кIеда, ховха дилха долуш/\nШен балхана къера – догцIена; шен де хууш\nШена дика – шегахьа узуш, ша дукхавезаш\nШен синна декъаза – са дуткъа; мел дийриг шена бале долуш\nЮучунна тIера – юуш самукъадолуш, гайшик\nАла ца дита – бехкбаккха хIума ца дита\nАматаш баха – кIирвоьлла вехха леррина хьежа\nАнт даккха – гIалат каро, сакхт даккха; дерт дан\nАттачу вала – халонаш лахъяла; гIуллакх юкъал тIехдала\nАтта хета – вай хета; атта ду мотта\nБага экъан тIе яккха – анталвала, цец-акъвала\nБакъхьачу кховда – юьхькIайчу, нийсачу; са яьн йолчу\nБал тан – аьтту бала, аьттоне дерза\nБале вала – шех бала бан, бохам баккха, новкъа гIерта\nБалди тIе дума хьекха – тов-товриг дийца /ала/; цхьаьннан йилбаз хьаста\nБаргол /буржал/ тоха – вехка; къовла\nБарзо лоцчуьра лаца – вортан тIера /лаг лаца/\nБасах тила, сибтах воха – бос бахьа, сибат дан, хийца-дала\nБаьрчче /ваккха/ вала – тоьллачу метте, сийлахьчу\nБегаш тIера дIадала – дов гена дала; низам чIагIдала; той тезете дерза\nБерам баккха – велха /й, б, д/\nБерг таса – кура хелхар дан\nБерзан гIулг юккъехула /даккха/ дала – барт иэгIа\nБотт а тIехь вовза – дукхе-дика вовза\nБуй буза – хIума кара кхача, са яккха\nБурч йохка – жоьпе озо, дов дан\nБух ахка – бух талла, бухара, орамера дуьйна талла, зен\nБIаьрг бада – дог дала, чам бан\nБIаьрг буза – бIаьрг Iабо, Iаба; дог реза дан\nБIаьрг /хила/ лаца – цхьана вуочу адаман дог даха, и Iаткъам цамгаре, бохаме берза\nБIаьрг тоха – хьажа, дIасахьажа\nБIаьрга Iитта –бехк баха; бIаьра хьалха иэхьа\nБIаьргаца важа – хьаьжча а, гича а там, тоам хила\nБIаьргашна дуьхьал пардо тийса – хIилланаш лело\nБIе яккха – малар мала /I00 грамм/, кад тоха\nБIостанехьа верза – дуьхьалвала; дегабаам бан\nБIозза ала – дукха дийца\nВала /хIотта/ вожа – доркъанна вожа; чIогIа холчу\nхIотта; лечу хьола тIе вала\nВасхал яккха – баьрчче /гуччу/ яккха\nВекхчуьра вала – шена гIайгIа балучу хьоле вала; тIера вала\nВирах Iеха – вон мохь хьекха\nВовшийн /пехаш/ тIамарш яа – къиза, дера вовшех ла-та\nВота тухучу тIе вала – кхоччуш къийвала, гIуллакхаш тишдала; орца доккхучу тIе вала\nГай дийца – гай хьехо; юург-мерг хьехо\nГала-гIожмех ловза – берашха лела; пайда боцург лело\nГенна дIадилла – эсе дилла, цкъачунна ца хьехо\nГи волла – ги хао, тIелаца, дIатекхо\nГи хаа – тIевожа, ша дIатекхавайта\nГома хьежа – цабезамца\nГонна ваха – гуо баккха\nГоьл тIехь ког кхаба – гоьл тIе ког а биллина Iан; кура Iан\nГур богIа – тешнабехк бан /кечбан/\nГIант къийса – дарж къийса\nГIенах гIовла хийша – гIенах тIехIитта\nГIодаюккъе тIехаа – шеко йоццуш охьатаIо, эшо\nДагара хаийта – деган лаам бовзийта; эвхьаза вала\nДагна даьтта хьакха – дагна тамехь дерг ала, дан\nДаг тIера вожа – дог дала, чам бан, чекх са ган; сий дан\nДаг тIе хIотта – чIогIа новкъа хила; чIогIа везавала\nДаг тIе шайтIа хаа – амале вала, синкхетамах хер а вел-ла, дуьхьалвала, шайтIан мукъаваха\nДаш тIе хаа – цхьа дош /я фразеологизм/ кест-кеста къа-мелана юкъакхийса; ша аьллачунна тIера ца вала\nДаш тIехь лаца – аьллачух пайдаэца; ойла а ца еш, аьллачунна тIехь чIагIван\nДаш тIехь саца – аьллачунна тIехь, барт бинчу тIехь\nДаша юккъе эккха – юккъехула шениг дийца\nДаI тIе туьха тийса – Iовжаме дерг юх-юха дийца, дог этIо, чов кIамъян\nДаьтта а хьоькхуш, корта баккха – хаза а дуьйцуш, цIела керчо, хIаллакван; тешнабехк бан\nДе даа – де такха, сакъера, самукъадаккха\nДегI кIелхьарадаккха – дегI дадо, кхерамна генадаккха\nДегIан бустам коша бахьа – кхалха\nДегIах хьацар даккха – къахьега\nДеза детташ дийца – доцчух хIума дан; дашца дозаллаш дан\nДера дилла – хьаьшна, аьтта дIадаккха, дIаиэдан\nДестош дийца – доцург тIе а детташ; долчул сов\nДехьа-сехьа вала – вахна-ван /хьажахIотта/\nДешнаш дайа – эрна лен, дийца; кхочуш ца деш, дита\nДиканах дог дилла – диканах тешам бан\nДинарг дита – къинтIеравала; бекхам ца бан\nДинара восса – паргIатвала; куралла йита, схьаиэ, ша лакхара а ца хеташ, массаьрца а нисвала\nДог даккха – чам байа; бенцахетаре, цабезаме вига\nДог охьа – дагахь дерг дIадийца; деган лаам бовзийта\nДог-пах охьадилла – эсала караваха; шадерг, хIума ца лачкъош, дIадийца; къайле ца хила\nДогIанах ведда чухчари кIел эккха – цхьана бохамах ведда вукху бохамна кIелаваха\nДогIанах елха /в, б, д/ – чIогIа, дукха елха\nДокъан полла бина вахьа – барми тIехь /кешнашка/ айина вахьа; дегIана дола ца далуш я нуьцкъала айина вахьа\nДоркъанна /доркъане/ вожа – сингаттамна кIел саца; гIайгIанна вожа\nДоцург дийца – харц лен, дестош дийца\nДош даккха – чIагIо яйта; дош далийта\nДош доцург дийца – цаоьшург, пайдабоцург; IаIам хин-боцург дийца\nДоь дайа – хIу кхачо; лар йоцуш дIадаккха\nДукха ла дегIа – ладоьгIуш дукха хан яйа, сатийса\nДуьне лаха – хьал-бахам гулбан, стамбан\nДуьненах дог дилла – Iожаллина къера хила\nДуьненна а дарвала – массарна а, массо хIуманна а чIогIа оьгIазваха, реза ца хила\nДуьхе гIерта – бахьане; хиламан, долчун даге гIерта\nЖоьжагIати яккха – къинош лето, Iеса лела\nЖинийн хьу кхета – жинийн цамгар кхета; аттачу бал-хах тIера ца йолу цамгар кхета\nЖIов дIаяккха – кураллех вохо, могшалла талхо\nЗайл /тоха/ бетта – гIайгIа бан, бух кечбан\nЗахало дийца – гIуллакх хиндолччу агIор къамел дан, хаза дийца\nЗуд хьекха – зуьдалла лело; стаг шегахьа воккху зуьдал-ла мел дерг лело, дийца\n/Хьалхара/ зIар дIадаккха – дуьхьало дIаяккха\nЗIок етта – Iиттарш ян, марсаваха, иркарахIитто\nЗIок а тоьхна, дита – дола а дина, дита; жимма а кхаьллина, кхин дIа ца яа\nИжу лаха – /теллина/ юург лаха\nИрхо яккха – хьуьнар дала, лакхе яккха\nИъ-миъ баха – ийзавала; хецца, ма-дарра дIа ца олуш, тийсалуш, соьцуш дийца\nЙист-бIаьрга лелха – цхьаннах тера лен, лела\nЙист яккха – чекхдаккха, цхьана хорша дерзо; дIадерзо\nЙогIург яккха – хьакъ ерг, яккхалург\nЙогIург дIаяла – хьакъ дерг, боггIу мах\nЙожуьйту-уш яхийта – сих ца луш, меллаша\nЙома тилла – цхьа тема дан, ледара кхочушдан\nЙорах /дорах/ ца дита – зен-зулам дан, бекхам бан; дох-коваккха\nЙорт етташ лела – ваьлла /сиха/ лела\nЙорт эца – болар сихдан, сихчу боларехь /ваха-ван/\nКад тоха – малар мала\nКа къийла – писвала, писвола\nКа къовса – хьуьнар, ницкъ къовса\nКараеънарг тIетоха – дера лата\nКа хьакха – шортта шен долаяккха; вуо, шога хьаста\nКа яхийта – юьстах яккха, лачкъо; каде хьаьвзина, шор-тта даккха /яккха/; куг /куьйгаш/ тоха\nКа яла – аьттуо бала, кхиа\nКийрахь вахкавала – хьагI есто, кхехко; ша-шена дагна ницкъ бан, шен са даа\nКиса дуза – шортта ахча даккха; са яккха\nКогабуьхьар лела – бай-йн ког а боккхуш, къийлалуш, новкъарло ца ярхьама; неслахь хила\nКога ваха – гIеметтахIотта\nКоган кIело хила – тешаме накъост, гIортор хила\nКог коша шарша – валарна гергаваха\nКог хецца дIавижа – сапарггIат\nКог хьекхийта – йоIаца ирахь Iан, цуьнан ойла тIома яха\nКорта айа – куравала; иэхь хета, вага хIума доцуш корта айина лела /ваха/\nКорта бахьа – Iехо; ойланца шегахьа ваккха /яккха/\nКорта бетта – дехар дан\nКорта кара билла – шадерриг кхечунах тешо; эсала ка-раваха\nКоча ваха – девне вала; лата чугIерта\nКоча таса – цхьаъ цхьанна тIехеца, девне ваккха; питана таса; тIевожо\nКоша дахьа –цхьа къайле шеца коша яхьа\nКоша хьежа – валарна гергаваха\nКоьрте дала – маларо кхоччуш вахо; малар сиха коьрте кхача; цхьа хIума бале дала\nКоьшкала хаа – тIехаа, тIевожа, бале вала\nКуй билла – билгалонна, тоьшаллина, меттиг дIалоцуш; чекхдоллучу нисвала, гучу а ваьлла, сихха дIаваха\nКуй буьтучу /буьттучу/ кхача – сийдоцчу вала; сий дан, юьхьIаьржахIотта\nКуралла детта – дезадетта; кура лела, кура дийца, пе-бетта\nКуьйгаш тоха – йоIана, зудчунна хийрачу стага куьг тIедахьа; маIзар дан\nКуьйгаш довхачу хица дила – ламаст: тIехьийза йоI кхечуьнга маре яхча\nКуьйгаш Iитта – юкъ-кара болх бан; муьшканаш ян, эв-хьаза вала\nКуьйге /баха/ бахийта – барт-машар бан, вовшийн къинтIерабаха; маслаIат дан\nКхаж бала – аьтто бала\nКханенаш яхка – кхана-кхана бохуш, хан тIаьхьатетта\nКхетта вала – цIеххьана, сиха кхалха\nКхечу экъан тIе даккха – кхечу гонна тIе даккха, маьIна, Iалашо хийца\nКъа деха – сардамаш дихка\nКъамкъарг /лаг/ лаца – охьатаIо, иэшо, таIзар дан\nКъап-къарс эккхийта – йоккха гIовгIа /ченан кIур/ якк-ха; чохь хелхар дан\nКъа ца хетарийн карадаха – дог ца лозучийн карадаха\nКъаьхьа къаста – вас еш, девне\nКъечалг эца – тиша хIума, вовшах ялла йоллуш\nКъила ваха – къа тIе лаца, бехкана къера хила\nКъовзийна яла – цхьажимма, йоккхачух жим-тIамма\nКъурд ала – эшна лара, къаро ян\nКIаж-мехаладаккха – коьртах даккха; тидам тIебахийта\nКIайчу маттахь цхьана хала – вовшех марзо эца\nКIелдIахула хьежа – къайлах, хьажар ца лацалуччу агIор; цабезаман, тIех эхь хетаран билгало\nКIесархье ваха – синкхетаман уггаре лахарчу тIегIан тIе вала, гIан-набаршка, тамтаршка ваха\nКIел ког таса – тешнабехк бан, новкъарло ян\nКIесаркIаг гайта – букъ берзо, дIаваха\nКIомсарш гайта – луьра дуьхьало ян\nКIумс ата – корта ата, коьртах хIума тоха; етта, жоьпе озо\nКIур байа – доь доцуш, мел верг хIаллакван\nКIур хилла бIаьрга хьовза – чIогIа бале вала; вуо Iаткъа\nЛам-латта къовса – къовсаме, тIаме вала /доза, шу къовса/\nЛатта эрна хьеша – шена а, нахана а пайденна воцуш ваха Лаьтта восса – долчун нийса хьесап дан волавала, кхета, меттаван\nЛаьхьа хилла дуьхьал яла /вала/ – къардайна; кхета, юхаяла дагахь а йоцуш\nЛегашка хIотта – бале дала; марахдала\nЛергах мехий даха – кIордадаллац, диц ца лучу хьола тIе кхаччалц дийца\nЛерах тоха – дIахаийта, дIадийца\nЛерган дуьхьиг ца охьа – ла доггIане а ца догIа\nЛерехь /века/ цIийза – уллехь, юххехь века; дукха лен, велха\nЛечкъарчех ловза – пайдабоцург лело, вовшех лечкъаш хIилланаш лело\nЛовцаш /лугIа даккха/ баха – хасто, декъалван, баркал-ла ала\nЛол /тоха/ бетта – гIийла бахьанаш лело, кIел ца виса /къар ца вала/ гIерташ, цхьацца тема дан\nМара ирах тоха – куралла дета; даг тIе куралла йосса\nМарах даккха – дохковаккха\nМаре ваха – зудчунна тIеваха\nМахках /ваккха/ даха – халкъ нуьцкъала шен махкара кхечу махка дIадига\nМахьар шахьаре дилла – зуда ялор кхайкхо, ловзар дан\nМер кIел эха – дукха улле, юххе\nМеттан боьххьехь диса – дIаала сакIамлуш, дага ца догIуш диса; дагадан доллуш\nМотт бастийта – ламаст: несана йистхила бакъо яла, некъ баста; вистхилийта, схьадийцийта\nМоханаш кхехьа – кест-кеста моха тIеян, велха-чIеIа, оьгIазъэха, девне-цIогIане вийла\nМохе-малхе вала – нахана юккъе вала, чу-ара вала, во-лавала; дехьа-сехьа ваха-ван\nМур бахьа – хан-зама такха; цхьа хан такха\nНакхош /настарш/ иэхьа – боьршалла карзахъяха, дер-зина накхош /настарш / бIаьрга Iитта\nНаха сагIа ца лучу ваккха – сий дайа\nНекъ бехка – некъ къовла, маьрша ца бита\nНекъ бита – некъан маршо яла, новкъарло ца ян\nНекъ лаха – таро-аьтто, вевза-везарг-мотт лаха\nНекъ лаца – зуда /юьгуш, ялош/ нускал эцна богIучарна некъан хьовзам баккха, некъ бехка /кхоан дуьхьа/\nНекъ нис ца бала – некъан аьтто ца хила, даьхьнарг кхочуш ца хуьлуш юхаверза\nНенан цIе /Кеса/ Пака ю моттийта – ласто, вего, кхак-ха бего, таIзаре оза\nНесала ваха – декхарийла, бехкала ваха; цхьаьннан куьйга кIел ваха\nНесаршха мотт кхаба – несарий санна, вист ца хуьлуш, мотт кхобуш / ца ваьхьаш, ца хIуттуш/\nНеслахь хила – декхарийлахь хила; шен лаамехь воцуш, кхечун куьйга кIелахь хила\nНехан луур дала – нах кхардо, бело\n«НеI-неI» бахийта – готта хьовзо, неI лохучу тIеваккха\nНитташ тIе вилла а ца мегачу ваккха – сий дайа\nНовкъара нацкъара яккха – лачкъо, тало, шена ерзо; новкъарло ечуьра дIаяккха\nНохчий матттахь ала – кхетачу /агIор/ маттахь; дIабохучух ца кхета бахьана доцуш\nНуьйр тилла – куьйга /кога/ кIел вало; муьтIахь ван\nОбарг вала – Iедалх, чIирах ведда къайлаваьлла лела\nОйла човхо – ойла эккхо, тIаьхьара яккха, яйа\nОппа даха – хьошалгIа /берийн лексика/\nОрам талла – бух талла /ахка/; бухара талла\nОрамца бухдаккха – кхин юха ца даьндолчу агIор, буха хIума ца дуьтуш; меттахIотта бахьана ца дуьтуш\nОр даккха – ямартло, тешнабехк кечбан\nОр чу эккха – шен бехкенна хIаллакьхила, юьхьIаьржа хIотта\nОхьаIеттадайта – охьадиллийта, такхийта\nПайдабоцчу дала – дош доцчу дала; механа дайдала\nПе /бетта/ тоха – улле ца ван, тIе ца ван, къехкаш лела\nПиллиг хьекха – гонаха хьийза, тIехьийза\nПурхе ата – пурх /раз-гара/ вада, ида\nПхьуьйша волла –дахаран Iаткъамах тIех ларван\nПхьуьйшахь лаьхьа иэхье – къайллах кхерамаш тийса\nПIелг /болла/ бахийта – лачкъо, тало, зен дан\nПIелг а бетташ, харжа – шена луъ-луъург, хазахет-хетарг харжа, къасто\nПIелг /Iотта/ хьакхабалийта – эвхьазло лело, муьшка-наш ян\nПIендарш юккъе гIаж Iитта – тера-мера йоцу Iиттарш ян; догдеттIарг дийца\nРахь /ратIа/ ботта – пуьташ ботта\nРицкъ хила – доьгIна, Азаллехь язделла хила\nСа даа – са гатдан, кIамдан, синна Iеткъа\nСа даккха а, дола а ца вита – готта хьовзо\nСа дахьа – са шегахьа даккха; чIогIа кхеравала\nСа дита – кхалха\nСа дуткъадала – са кIаддала, ирдала\nСа кIажийн пхенашка досса – чIогIа кхеравала\nСа лоццучу /лоцце/ тоха – синметта, са доллучу\nСа малхадала – паргIатдала, зовкх хьега хIотта\nСа тIехь латта –хаддаза /уллехь/ тIехь латта\nСах-пахе хила – са меттадеана; хьалха санна\nСинехьа /вала/ верза – сине ладегIа\nСинпIилдиг схьаэца – са эца, са лаца\nСискал лаха – рицкъа лаха\nТайнначохь дита – хазделлачохь\nТайнигех ловза – IаIам, пайдахинбоцург лело; берийн кхетамара валаза хила\nТап-марха ян – моттаргIанаш лело, тера лела\nТахьтаргех ловза – берийн ловзарех ловза, IаIам хин-боцург лело; берийн кхетам хила\nТIадам билла – чекхдаккха, хадо, йист яккха\nТIамарх /цIийх/ дола – амале дерза\nТIаьххьарчу новкъа вала – бармахь кешнашка боьдучу новкъа вала\nТIемаш довла – дIаэккха, дIаваха ойла кхиъна яьлла хи-ла\nТIе нехаш хьекха – емалван, доцург кхолла\nТIехула а ваьлла дIаваха – накъосталла ца деш, юха ца хьожуш, бен дIа ца хеташ, дIаваха\nТIехь дечиг даккха – чIогIа етта, таIзар дан\nТIома кIел волла – цхьаъ шен дезаршца тIелаца, цуьнан массо хIуманна тIехь дакъалаца\nТIуз тI****а – гIуллакхаш тодала, аьтто бала; тола\nТIурнене яхийта – стигал яхийта, /лекха/ лакха хьалак-хосса; садаккха; там бина, са стигла, мархашка даккха\nТIуьрлиг ботта – аьшпаш ботта\nУккал тIе хIума /тоха/ йилла – яьIни тIе хIума тоха; тоьхна меттавало\nУн дала – цхьаннах кхетта цамгар тIеяла; вониг даржа\nУппадваккха /гIибаваккха, гIибатттаса/ – чIогIа етта, йиттина, дегIана дола ца даллучу ваккха\nУьттаза ала – дукхазза; цкъа аьлла ца Iаш – масийттаза\nУьшала волла – зен-зуламна юкъаозо, декъаозо\nХаза воцчу вала – иэхь-бехках мукъавала, гIиллакхах воха; талха; къанвала\nХарцхьа кховда – вуочу метте, ца оьшшучу кховда\nХарцхьа тида – бIостанехьа; нийса ца тида /ца кхета/\nХатI доцчохь бохь богIа – дан цадеззачохь дан\nХеро /юккъе/ йола – уьйр-марзо лахъяла, хервала\nХецна вита – шен лаамехь\nХецца дийца – ийза а ца луш, майрра, юха а ца хьоьжуш\nХецца яхийта – ма-йоьдду, урх малйина, юха ца ийзош\n«Хи да» бахийта – луьра таIзар дан, ницкъ бан, етта\nХи хи тIе кхехьа – эрна къахьега\nХоршара вала – низам талхо, цхьана некъана нацкъара вала\nХорша верза – нисвала, кхета, низаме ван\nХотталахь восса – таро йоцчохь, ца лаахь а, лууш санна\nХьагI /гамо/ лаца – эмгаречу ойлан йийсаре ваха\nХьажо-ош тоха – лерина, дикка Iалашо а лаьцна\nХье схьаэца – синхааман Iаткъам бан; Iехо, тило\nХьеттIа маIа йолла – сий дайа, юьхьIаьржахIотто\nХьожа кхета – хаадала, туосадала; талха\nХьокханна тIе яха– сийдоцчу яла, юьхьIаьржахIотта\nХIоьра-хIора /хIера-хьоь/ даккха – даржо, тало, во-вшахдаккха\nХIу хада – тIаьхье йоцуш виса, орам бакъабала\nХIушт-пушт хила – дийцинарг, дан леринарг кхочуш ца хила, дийцар а хилла диса\nЦа лозу корта бехка – шен гIуллакх доцург, бала бо-цург, цадогIург лело\nЦергех хи дала – чIогIа хьоьгуш /сатесна; езаелла/\nЦерг /таса/ тоха – чоме хьажа, жимма кхалла\nЦерг яхийта – акха лазо, дезар дан\nЦхьа агIо лаца – цхьаьнгахьа вала, цхьанна тIаьхьа\nЦхьана бIаьргахь велха – дог ца догIуш /моттаргIанна/\nЦубуу /ата/ чуяхьа – бат ата, бетах хIума тоха\nЦIакел дехьеш яхка – гIуллакх гена тетта, тIаьхьатетта\nЦIартIе яккха – маре йига; долаяккха\nЦIарца ловза – кхераме, бохаме дерг лелон\nЦIерга эккха – хIалакьхила\nЦIе тоха – цIарца билгалъяккха\nЦIе яккхийта – хьуьнар гайта; цIарца нахе ша вийцийта\nЦIий лаха – бекхам бан\nЦIий мийла – чу са ца доуьйтуш ницкъ бан, гIело ян, вацо\nЦIийца даккха – тIамца, вер-вакхар а нислуш, хала\nЦIоьк ала /цIук баккха/ – барт баккха\nЦIуквала – баIвала, лерина кечвала\nЦIурк туьллучу кхача – чекхдолучу кхача, болх йисте боллучу\nЧам бала – дог дала, кIордо\nЧан тийсийта – хьалхара идийта; кхеро, иэшо\nЧевна тIе туьха тийса – дог детI-детIарг юх-юха дийца, карладаха\nЧекх са гайта – ма-варра /ледарчу агIор/ ша гайта\nЧомехь дуьне даа – лартIехь, кхин даккхийчех зен-зулам доцуш\nЧохь вахкавала – кийрахь вахкавала\nЧохь виса – кIелвиса, аравала де доцуш, меттахь воьжна виса\nЧухIотта – чохь-арахь оьшург дар шена тIе а лаьцна, йолах болх бан; кийрахь IаIа, дагах кхета\nЧучча /баха/ ваха – тIеттIаваха; вовшех хьарча, лата\nЧIанаваккха – долчух ваккха, къийван\nЧIиччIашка ваха –лазийна я дегазаллина юьхь хебар-шка яхийта /яха/; дегазаллин йийсаре ваха\nШайтIан бIаьра хьежа – бIаьрганегIар ца тухуш, цхьа-на метте кIирвоьлла хьежа\nШайтIа кийра дола – шайтIан мукъа ваха, шен амалехь доцург лело\nШайтIане пIелгаш Iиттийта – хиндоцчуьнга сатийса, цахиндолчуьнга сатийсарца, ша-шен садаа\nШамали лекха – кIадда ца деш, мукъа Iан\nШен дикнах чекхвала – цхьаьнггера а гIо а доцуш, не-хан дикане са а ца туьйсуш\nШечунна тIегIерта – ша бохучунна, шена луучунна\nШи /ши-кхо/ дош ала – доцца ала, кIеззиг къамел дан\nШина гIанта тIехаа гIерта – шина метте /дарже/ цхьа-босса кхийда\nЭсала караваха – атта, дуьхьало ца еш караваха; шен лаамехь\nЮкъ ехка – цхьана Iалашонна, нигатна гIароллехь лат-та, даима кийча, сема хила\nЮкъ яста – герз охьадилла, тIом сацо, маьршачу дахар-на тIеверза\nЮккъехула шениг дийца – кхечуо дуьйцург тидаме а ца оьцуш, шена луург, шен садуург дийца\nЮм яйта – эккхо, лалла, вадийта; масъян\nЮьстах латта – тобанца воцуш, ша къаьстина; дакъа ца лоцуш\nЯхь яха – цхьана хIуманна иракарахIитто; яхье ваха\nЯьIни тIера лаца – вортанна тIера, карара ца волу волччу меттера лаца\nЯьIни тIе хаа – коьшкала хаа, тIевожа, шена хьалхара лело\nIад дула – таIзар дан, ницкъ бан\nIажрахьта хIотта – карчам /пачхьалкхан карчам/; къаьхьа де хIотта\nIалагIожа вовшахтоха – цхьаьна цадогIурш цхьаьна-детта\nIаьл-даьIахк а ца /йита/ йиса –хIумма а буха ца диса\n«IаьнцI-IаьнцI» бахийта – етта; къиза /етташ/ хьовзо\nIетто дог даийта – чIогIа дог даккха, дохковаккха\nАйвина лело – /сийдеш/ вазвина, лерина лело\nАна вакъо – сингаттамехь валло\nАренаш идо – даккхий гIуллакхаш лело, ваха-ван /гена/ мало ца еш, некъаш гездан\nАьшпаш лало – аьшпаш ботта\nБага еко – дукха лен /дукхахьолахь – эрна/\nБага йоккха гIатто – дукха дезаш, доцчу денца шена цадогIучунна тIекховда\nБала тIеийзо – /са дуткъа долуш/ хьалххе дог лаза; цхьана хIуманна са карзахдала\nБат /муцIар/ сетто – резавацаран билгало: цавешаш бе-тан уьшаршца дог къадо, юьхь тIе даккха\nБерзан пха баго – берзан бехке меже яго /куьг бехкениг гучуваккхархьама /\nБозбуунчалла лело – са даьхьна, бIаьрса Iехийна, хье схьаэцна, хьаьнг-хьаьнга а цадалург дан\nБуйна вало – каравало, шен лааме вало\nБукъ берзо – цхьаннах хервала; къаста\nБукъ буо – чIогIа дог датIо, йоккха хIуьттаре ян\nБIаьрг кхардо – нехан бIаьргаш чохь кхардаман суйнаш лепо\nБIаьрг Iабо – бIаьрг буза, синан йокхалла хьао\nБIо къажо – дан ца хIотта /ца ваьхьаш, ца тешаш, даго диканиг ца хьоьхуш/\nБIостанехьа дерзо – нийсса юханехьа, дуьхьал дерзо\nВиълара вожо – тоьхна голашка вахийта: тоьхна вожо\nВовшашна тIетеIо – ша-ша ца дина баха, кхечунна тIететта; ша-ша ца дан гIерташ бахьанаш леха\nВуха ца вогIу волччу хьажо – вен, хIаллакван; боккха-чу кхерамна кIел кхосса\nГай Iехо – вуззалц ца юуш, мацалла Iехо\nГел хьовзо – къовла, гатте волла, низам чIагIдан\nГехь лело – хала лело, цунна хьалхара а лелаш\nГIурт кего – дагна, хьекъална литта, тIаьхьакхиа атта доцург лело\nДегI дадо – ведда кIелхьаравала\nДегI дацо – къахьега\nДегI дIагIерто – нуьцкъах, амалца дегI тоьттуш лело\nДелаIад хIотто – ницкъ бан, маIзар дан; дохо-даржо\nДен мере /докъе/ хьажо – вен, хIаллакван; новкъара дIаваккха\nДог кховдо – дагара хаийта, деган лаам бовзийта\nДог кхоо – ассна лара, къинхетам бан, вас ца ян\nДог хьао – /деган/ хьогалла яйа; дог Iабо; къинтIераваккха; бала байбан, хаза кхаъ баккха\nДог Iовжо – доккха халахетар дан; лазамениг ала\nДокъан басе вало – йиттина сенкаваккха, чIогIа етта /дегI а Iарждеш/\nДош десто – деза детта, доцург тIе а детташ дийца; цхьа-на дашна тIеверза\nДош текхо – текхна-а лен, вистхила; йист яккхар тIаьхьатетта; цхьанна делла дош чекхдаккха гIерта\nДоьша дао – чомехь боцу кхача бао\nДуьнене кхайкхо – гIарадаккха, массарна а дIахаийта\nДуьне кхоло – боккха цатам бан, бохам баккха\nДуьне ласто – доккхачу хьуьнарца дуьне цецдаккха; шен цIарах цхьаъ даржо /ун, идея/\nДуьне ловзо – сакъера; доккхачу хьуьнарца юкъарчу да-харехь хийцамаш бан\nЙома лато – тап-марха ян; кIеззигчу харжаца, къинхье-гамца бахьана лело, тема дан\nЙоIстаг ловзо – йоIстагца сакъера, цунах марзо эца\nКа йохо – аьтто бохо\nКеп хIотто – тап-марха ян, сурт хIотто, тера лела\nКог шаршо – хелхар дан\nКорта метта бало – дарба лело; кхето\nКорта хьовзо – хье схьаэца, шен аьллар тIе ваккха\nКоше кховдо – дIаволла /й, б, д/; вен\nКоьшкала хао – тIехао, ги хао\nКуьйгаш тIехь лело – хала, лерина, сийлахь-вазвина лело\nКхакха бего – етта, дIасаласто; таIзаре оза\nКъамкъарг /бага, кIар-кIар / еко – лен; дукха, эрна лен\nКъа хьарчо – къа лато, къилахь дерг дан\nКъаьхьа Къемат хIотто – ДелаIад хIотто, къиза, луьра хьаша, ата, цIий Iано\nКъелла Iехо – жим-тIамма бахам гулбан\nКъиза хьовзо – къиза ницкъ бан, барт хатта,\nКъута дина лачкъо – чIогIа хьулдан, къайладахьа\nКIажийн пха /пхенаш/ хадо – доккха зен дан, мел бол-чу аьттонах ваккха\nЛартIе дало – хорша дерзо, низаме, хила дезачу кепе, куьце дало\nЛаьтте кховдо – дIаволла, коша вилла\nМахцаргаш лехьо – кега-мерса хIумнаш лехьо\nМилт яго – эшо, аьтто бохо, новкъара дIаваккха\nМогашалла ялхо – могашаллина леткъа, йоцу /ледара/ могашалла йийцаре ян; цамгарш йийца\nМолханаш яо – къахьвен /къахьъен/ я марзвен /марзъен/ молханаш къайлах лело; молханаш, цул совнаха, мога-шалла талхош а хуьлу /хьера воккхуш, ша-шена тоьхна лечу хьола тIе воккхуш, са кIамдеш, синехьа воккхуш, и. дI. кх. а/\nМох бацо – мохах пайдаэца\nНаьIар тIехьа /неIсагIехь/ латто – шеца ца нисвеш, шен де дIалуш улле ца вита, геннахь латто\nНевцан кеп лело –невцан гIиллакх лело, сурт хIотто\nНускалан кеп лело – нускалан гIиллакх-гIуллакх дIакхехьа, дIакхоьхьу сурт хIитто\nОрам бакъо – орамца бухдаккха: хIу кхачо, доь дайа\nПал кего – кIеззигчу ницкъаца цхьаъ лело\nПхьуьйшахь лело – дахаран халонех ларван, цунна хьалхара лела, тIома кIела а воьллина лело\nСа дадо – ведда Iожаллина кIелхьарвала\nСа кхоо – къахета, лерам бан, лара\nСа /дог/ лачкъо – дагахь дерг хьулдан, къайладахьа\nСа мере дало – хIотто, гIелван, ницкъ бан\nСтиглах маIаш гIерто – дуьненах Iехавелла, вуьзна карзахваьлла, сонта мел дерг лело\nСурт хIотто – тера лела; доцург ду моттийта\nТой тезете дерзо – диканехь, тойхь буохам баккха, вер-ваккхар дан\nТур лесто – кхерамаш тийса; ницкъ гайта\nТяьжгенаш лело – гIуллакх дIа ца дохуьйтуш, чекх ца доккхуш, къардайна бехказлонаш, доцу бахьанаш кхий-ла\nТIам хьовзо – кура, ша-шех тоам беш, доггах хелхаяла\nТIаьхьа вазо – тIаьхьа веха, кхийла, дегайовхо кховдо\nТIехула кеп лело – юьхьдегалла лело, моттаргIанаш ле-ло\nТIехь кIажа хьийзо – кога кIела волла, ницкъ бан, хьий-зо\nТIехьарчу когаш тIе хIотто – даг тIе куралла йоссо, сонтаваккха\nУьйр-марзо дебо – уьйраш, марзонаш хьекъо, совъяха\nУн даржо – юкъараллина зенехь дерг даржо\nХорша дерзо – меттадало, лартIе, низаме дало\nХьагI есто – хьагI дебо, хьекъо, марсаяха\nХIилла хьовзо – хIилла дан\nХIу доло – цIарах-цIийнах доьзал боло, дебо; юьртаба-хаман орамат я дийнат юкъадало, дебо\nЦергаш хьекхо – цабезам кхехко, IаIо, шайн аьтто хил-лалц хала садетта\nЦхьа да велхо – цхьаъ дакъазваккха, боккха бохам бан\nЦуьргаш лехьо – вехар воцчу стеган амал: IаIам хир боцу кIезиг хIумнаш гулъян, царах дезар дан; къийвала\nЦIартIе хьовзо – ДелаIад /Къематде/ хIотто, валаран-висаран зил тIе вига\nЦIе есто – цIе марсаяккха\nЦIе йожо – сий дайа\nЦIий Iано – вер-ваккхар дан, адамаш хIаллакдан\nЦIий човхо – цIий меттахдаккха, доладалийта, дохдан\nЦIийла карчо – вен\nЧалх текхо – IалагIожа вовшахъетта\nЧета воьллина лело – зенах-зуламах тIех ларван\nЧоьхьа ласто – арара чукхосса; пхьор дан; яа\nШекар чехо – церг тухуш шекар даа; шекарца чай мала\nЭзарлахь къасто – дукханнех цхьаъ къасто, билгал-ваккха\nЮьхь яго – юьхьIаьржахIотто, Iоттабаккхам бан\nЯьIна яо – къахьега, дукъ дIатекхо\nIаьммарг Iамо – хуучунна хьеха\nIовдал Iамо – цакхетаверг кхето гIерта\nАмал кагъян – амал тIера ваккха\nБагахь тIом бан – дашца дуьхьало ян, кхерамаш тийса\nБат дуръян – бетах хIума тоха\nБаьпгах лан дан – бепиг даа\nБукъ кагбан – хIуьттаре ян\nБуьрка ян – карчо, керчо\nВала /яла/ дан – эхь дан, юьхьIаьржо ян\nГача бан – кхерсташ лела\nГIам-гIим дан – яппаршца дуьхьало ян; хIун дуьйцу а ца хууш дийца\nГIенагIан дан – гIан диц а деш, цул доьхнарг\nГIучIа /гIурт, гIучIар/ бан – иэдан, даржо, кегарий бан\nДакъа /шийла дакъа / дан – вен\nДамар-дарц дан – ата, аьтта дIадаккха\nДашах ши дош дан – дош ца лардан\nДашна дуьхьал дош дан – дош кагдан\nДегI хьаналдан – доладаккха; куьйган бакъо яла\nДегIана ял ян – садаIа; дегIе садаIийта\nДоьххнарг дан – юьхьIаьржо ян; цаоьшшург дан\nДуьне къахьдан – гатте волла, Iазап далло; эхарт мар-здан\nДуьне тIарал гатдан – готта хьовзо\nЗуда йогIу агIо бан – ков-керт цIандан, чоьнаш кечъян\nЗурма ян – деха дахдан\nИстангах топ ян – истанг дIахьарчо: новкъа вала, вада кечам бан\nИэрчо ян – ирча сурт хIотто; къиза, луьра таIзар дан; дохо, даржо, къиза харцо ян\nЙиш-маIаш ян – уьшарш ян\nЙиш тоян – аз тодан, меттадало\nКегарий бан – гIурт бан\nКехат Iарждан – яздан /дIогара мехала доцург/\nКир-басар /кир-сир/ дан – кир тоха, басар хьакха\nКит дохдан – етта, таIзар дан\nКоча качван /ян/ – кIадван; хьаста, хьаьстина дог лало\nКуьг шардан – кхоччуш карадерзо\nКхьаъ-кхало ян – кхаъ бала, совгIат дан\nКъайлах мах бан – шуьйра ца даржош, зуда долаяккха /махьар бан/\nКъаьхьа къурд бан – иэхье къурд бан; иэша; боккха бо-хам лан, харцонна кIел саца; собарца сатоха\nКIес кIамъян – ойлане вала, халчу киртигехь хила; ше-квала\nКIожам-чим бан – чим тIе кхаччалц дагийна дIадаккха\nЛатта къеждан – ахка, тIекIелтаса, асар дан\nЛаьттах иэван – /чIогIа/ охьатоха, лаьттах тоха, хьаша\nЛергаш ирдан – сема ладегIа\nМаларх даар дан – маларе верза; хIора денна виллина молуш хила\nМахьар-шахьар дан – зуда яло; зуда ялийнчохь там-мах, ловзар дан\nМаIаш кегъян – иэшо, таIзар дан, шен туьша нисван\nМизан /Мийзан/ терза дан – чIогIа нийса нисдан; лери-на оза, дуста\nМимша дан – сий дайа\nМоз дан – марздан; хьаго\nМотт маргIал лебан – кIеда-мерза дийца\nМуьшка ян – яй-йн Iотта, тоха\nНана яларг дан – эхь-вала дан\nПес /мадъян/ йохъян – тоха, етта\nСа марздан – дуьне къахьдан, синехьа верзо\nТап-марха ян – тера лела, тема дан; тIехула кеп ян\nТема дан – цхьа бахьана дан, йома лато, лол тоха\nТойх тезет дан – той, ловзар вер-ваккхарца тезете дерзо\nУрх малъян – тесна, шен лаамехь дита\nХирг /шен хирг/ дан – далург дан\nХичаш /хич/ ян – меже, дегI меттахдаккхарца уьшар ян\nХьатIари /тIатIари/ бан – кегарий бан; гIурт бан\nХьогалла къаръян – хьогалла иэшо, лахъян, яйа\nХIоз бан – хIазаран кепе яло; иэшо /хьарчо, сатто/\nХIу бехдан – хIу иэдан\nЦаца бан – шортта яккхий, дера чекх-чевнаш ян /хIоьънашца, ирачу герзаца/\nЦIа ван – меттаван, кхета; юхаверза\nЦIано ян – шеконаш дIаяха; тIехь кхоьллинарг юхаэца, цунна даре дан; йила, горгам, нуй хьакха\nЦIий хьаналдан – бекхам тIера баккха, гечдан; муьтIахьаллин лакхара тIегIа\nЦIоганах шад бан – некъана кечвала\nЦIока йохъян – етта, жоьпе озо\nЦIоькъалом дан /цул тIаьхьа цIоькъалоьман цIога дан/ – тIех вазван, хасто; доцчу хьуьнаран да ван\nЧу са дан – гIуллакхаш тодала, когахIотта, когаваха\nШабар-шибарш дан – меллаша, лохачу озаца вовшашца къамелаш дан\nШад бан – иэсе дижо, нигат дан; некъана кечам бан\nШен туьша нисван – шен де дIадала, сацо, охьатаIо\nЭхарт марздан – дуьне къахьдан\nЭхь-вала дан – юьхьIаьржо ян\nЮргIанах топ ян – юргIанах хьаьрччина дIавижа\nАдам дац – адамца хила дезарг шеца долуш вац /къинхетам, гIиллакх-оьздангалла/\nАдмаллех хьаса бац – адам данне а дац\nАлаза-дийцаза дац – масийттаза аьлла, баьхна\nАла юьхь яц – бакъо яц; эхь-бехках хаьдда хир ду\nАхь йиънарг яйна яц – хьуна хьакъ ю, хьанала ю; хьоьгара доккха хьуьнар даьлла\nАхь /гIаж Iоьттинчуьра, тас Iанийнчуьра/ буьртиг бийначуьра ваьлла вац – хьол хIумма а оьшуш вац, хьан доллу дакъа ду\nБагара йолу Iаь а стегачух тера яц – лер-аларехъ: аз а, йиш а боьрша дац\nБан тамаша бац – цеце дац, гинчарех, дайначарех ду\nБашха дидиш а вац – дIогара дика вац, хаза вац\nБашха Заза а яц – дIогара хазчарех а яц\nБашха эхIъаьлла хIума а дац – тамаш балла хIума а дац; даккхийчарах а дац\nБорз яц – катухучарах вац; дуьхьало ен йолчарах вац\nБоьрша а, стен а вац – калацIола\nБIаьргана ган а вац – гуш а вац, къайлаваьлла\nВайга хоьттуш дац – вайн карахь дац\nВай долчохь хийра нах /стаг/ а бац – кхечухьа хьехо мегар дац\nВайн карахь хIума /хIумма а/ дац – вайга нислур дац, ницкъ кхочур бац; цхьана агIор вай декъахь дац\nВайна оьшуш дац – вайн бала бац, вайна пайдехьа дац\nВала воллучунна даг тIе хьакха а яц – къен ю, атта ка-рош яц\nВелла Iуьллуш вац – цо дуьхьало ян мега, иштта атта а хир дац\nВижа каш дац – со къинтIера ца валахь я ца ваккхахь\nГена гIур вац – текхо, тоьпо я гуро лоцур ву; иштта дIогара доьналла долуш а вац; сацор ву\nГенахь дац – гена ваха ца оьшу; дукха хан ца йисна\nГуьнахь вац – охIла вац\nДаккхийчех дац – халчарах, дезчарах дац\nДаха дог дац – сатуьйсийла янне а яц\nДаьхни дац – пайденна дац /й, б, в/\nДелха а, дека а дац – велча халахета а, висча хазахета а аддам дац; цхьаъ-цхьалха ву\nДидиш вац – дика, хаза вац\nДийца санна атта дац – дан аттачарех дац\nДийццал дац – маьIне, чулацаме, мехала дац\nДиканна /диканиг хир/ дац – дика болх хир бац\nДикка цIахь вац – лартIехь вац, коьртаца дика вац\nДинарг дуьту зама яц – зама луьра ю; бекхамна маьрша ю\nДолчун да вац – шен хIуман доладийр долуш вац\nДохка а, эца а дац – къелла; хIумма а дац\nДуург дуьне дац – дуьне дууш ца воллу\nДуьйцу хезна хIума дац – инзаре тамашийна ду\nДуьйцуш санна дац – дуьйцуш долчул сов ду, иштта дац; атта дац\nЖима вац – и далла я ца /ца хаъал/ далла жима вац\nЗама тешаме яц – ларвала везаш, луьра зама ю\nЗирх бац – жимма а, кIеззиг а дац\nЗуда бац – зудчун декхаршца ларош яц; вон зуда ю\nЗурманца /вотанца/ лехча а карош вац – мел чIогIа лехарх карош вац\nИ ца хаъал вац – хаа деза, жима вац\nИ а аьлла дуьтучохь дац – иштта а аьлла IадIийча, кха-чаме дац\nЙиснарг дукха хан яц – дукха хан ца йисна; кестта цхьа йист ер ю\nКега цадар бен, маслаIат дац – IаддаIар бен, дарба дац; кегийча, зен хилар, догдалар бен, тодала хIума дац\nКог биллал латта дац – латта данне а дац\nКогашкара хадийна вац – /хьол, шул/ оьшуш вац; шуьга нисса дакъа ду\nКиса дац – ахчан таро яц, ахча дац\nКор а дац, коран кIело а яц – хIумма а, кIадда а дац /ков-керт, латта дац/\nКорта бац – хьекъал дац; хьекъална генара вац\nКоча вац – дог чIогIа ву; оьгIазе, шога вистхилар долуш ву; кIеда-мерза вац\nКоьртах тоха тIулг а лур бац – писалла валла воллу\nКоьртана /коьртаца/ дика вац – хьекъална эшна ву, цхьа са аьрта болуш ву\nКуьйгаш охьаэгар дац – болх барх хIумма а хир дац\nКхин галдолийла яц – чIогIа галдаьлла\nКхин дан а дац – кхин догIуш а дац; кхечу агIор хуьлийла яц\nКху /цу / чу хьерадаьлла жIаьла а эккхар дац – боьха, жирга меттиг ю\nЛен тайпа дац – лийр вац; милла велча и дийна вуьсур ву\nМоз дац – мерза дац /вац/; аттачарах дац\nМоз доккху моза бац – цIенна я юкъарллина пайде вац\nНовкъахь Iуьллуш дац – къа ца хьегча, хир дац; хьуьнар\nОхIла вац – гуьнахь вац, цу хIуманна говза вац\nСадоьIу дегI дац – ин са а дац; цхьа аддам дац\nСан /деваша/ стунда вац – сан гергара, соьгахьа озабе-зам бийр болуш вац\nСан талха хIума дац – суна зен хир долуш хIума дац\nТера-мера дац – барам-бустам-чот йоккха ю\nТера цхьа хьаса бац – тера ванне вац\nТоьпан хезехь а вац – генахь ву\nТуьха дехккал, карахь хIума дац – карахь хIумма а дац, цхьана хIуманан да вац\nТIаьхьа богIуш бIо а бац – сихвала цхьа а бахьана дац\nТIекхета хIума дац – IаIа, тодала, нисдала хIума дац\nТIетоха а, дIадаккха а дац – шадерриг шен меттахь, тоаме, кхачаме ду\nТIетоха а, тIехтоха а дац – десто а, Iотта а хIума дац\nТIехь а /дац/, кIелахь а дац – тIетесна, кIелтесна хIума дац; къелла\nТIехь бен Iаш /Iийр волуш/ вац – коьртехь бен; лакхе езаш, хьаькмалла дезаш ву\nХилла меттиг а бац – лар а яц\nХьалакхоьссича, охьа а вац – хIумма йоцург ю; цхьана а хIуманна пайденна вац\nХьан нанас йина яц – йиша яц, гергара яц\nХьаста а, човхо а дац – ша цхьаъ ву; доьзал бац\nХьера кIелахь карийна вац – шул оьшуш вац; тхуна оьшуш, дукхавезаш ву\nХьожа а яц – цхьа а лар а яц; доь а дац; хIумма а дац\nХьожа-мода а вац – цхьана а агIор гергара вац\nХьоьга кхаччал деха а дац – хьан бала болуш дац\nХьуна луш ерш нехаш яц – хьуна луш ерг мехала хIума ю\nХIуй-жуй дац – цхьа а хIума дац; садоьIу дегI а дац\nХIуман сахьт дац – Iожалла я юьхьIаьржо кога кIел ю; хуьлу, олий, ца хуьлу\nХIумма а вогуш вац – шек а вац\n«ХIуп» аьлча, бIаьрга эккха а дац – ур-атталла нех а яц, хIумма а дац; еса ю\nЦинц бац – данне /янне а/ дац\nЦкъа кхаллал а хаза вац – хаза ванне а вац\nЦхьа «ахI» доцуш дац – цхьаъ доцуш дац\nЦхьана кошахь а тарлур вац – барт хир бац; берта вогIур вац\nЦхьана яй чохь кхехкийча а, цхьаьна уьйр вац – бер-тахь хир вац\nЦунах /баппиш/ кIалдмарзаш хир яц – цунах гIуллакх хир дац, пайда хир бац\nЦуьнга аьлчий бен, и телхар дац – тIаккха кхоччуш телхар ду\nЦхьаъ доцуш дац – лаа дац\nЦIа а, цIе а дац – цIа ваха цIа а /ков-керт, доьзал/, наха яккха цIе а /хьуьнар, ассна/ яц; хIумма а дац\nЧохь а, тIехь а дац – чохь йийбар, тIедуьйхина /тIедуха/ духар а дац; къен ву; къен хьал ду\nШаберш цIахь бац – хьекъална эшна ву\nШен кхарда дог дац – цунна хаьа-кх, и теш ву-кх\nЭхьан тIадам бац – эхь данне а дац\nIаIам хир болуш дац – тIекхетар /толур/ долуш хIума дац; пайда хир бац\nIовдал вац – лела, дийца хаьа; шегахьа дерг дика хаьа; ша левойтур волуш вац\nАмале ваьлла – амал толийна, амална тIаьхьахIоьттина\nАхчанехьа ваьлла – ахчане марзвелла\nАьллар тIера ваьлла – ла ца дугIуш, низамера ваьлла\nБаI ваьлла – гIеметтахIоьттина; кечвелла, вухавелла\nВодучу тIе ваьлла – готта хьовзийна, холчухIоьттина\nВолчарна совваьлла – волчарна а ца оьшуш, новкъа волуш\nВон лела ваьлла – хийцавелла, дика доц-доцург дан-баха ваьлла, аьллартIера ваьлла\nВуьзна ваьлла – шорта хьал-бахам IаIийна, IаьIна; тоам хилла\nДегI лаамера даьлла – дегI аьллар тIера даьлла\nДегI пиллиг /тIома/ даьлла – пиллиг санна дайделла\nДенош дагардечу даьлла – хан ларъечу; дукха хан ца йисна\nДош дашера даьлла – дашна дуьхьал дош деъна\nДош доцчу даьлла – пайдабоцчу даьлла\nДуьне диъна ваьлла – вала дукха хан ца йисна; чIогIа къанвелла, кIелвисна\nДуьненна тIаьхьаваьлла – дуьненах Iехавелла, дуьне лохуш, дезаш, цунах самукъадолуш\nЗаббари а яьлла – къорза, /чIогIа/ юхаелла\nЗударий кхийла ваьлла – цхьаъ ялош, важа юьтуш; зу-дарий тIеттIа кхийла\nИккхина ваьлла – сиха; сихха /дIаваха/\nКийрахь маж а яьлла – дукха къена ву, дукха хууш ву\nКула ваьлла – хьаьхна, кIордийна, хьех-мерах чек-хваьлла\nКуьйга кIелара ваьлла – аьллар тIера ваьлла\nЛеман тIера даьлла – хоршара, лартIера даьлла\nЛибарзад а яьлла – чIогIа кечъелла\nНазнай а ваьлла – баьрччехь хецца тIекIел а ваьлла, паргIатваьлла Iилла\nНаха сагIа ца лучу тIе ваьлла – сий дайна, сийдоцчу ваьлла\nНукурсак а яьлла – чIогIа /къорза/ кечъелла\nНIаьна меттах баьлла – хьайна\nПайдабоцчу ваьлла – кIезгвелла, писвоьлла\nСеда хилла дуьхьалваьлла – чIогIа дуьхьалваьлла\nСецна даьлла – хадам боллуш, хийцам хир боцуш\nСийдоцчу ваьлла – сий дайна; телхина, вуочу агIор хийцавелла\nСинехьа ваьлла – сине ладегIа ваьлла, са марзделла /цамгаро лаьцна, валарчу вирзина/\nСтаг хуьлчуьра ваьлла – стаг хир ву ала даха дог до-цуш\n/Вехна/ ТIуртIаз а ваьлла – чIогIа вехна, дегIана дола ца далуш\nХаза воцчу ваьлла – вехна, мелла; гIиллакхах воьхна, оьздангаллех хаьдда; къанвелла, тишвелла\nХарц лен ваьлла – тиларчу вахна; къорум лен ваьлла\nХIоьттина ваьлла – воккхахилла; дахарх, говзаллех, Iилманех хоттавелла ваьлла\nЦамгарш лехьо ваьлла – кест-кеста цомгуш хила, цам-гаро леца\nЦхьалха яьлла – бер дина; марера цIа еъна\nЦхьана хIуманна карзахваьлла – юьхьIаьржонна, бо-хамна араваьлла\nЦу агIор /цига, цаьрца/ леста ваьлла – цу агIор эха\nЦIарах-цIийнах ваьлла – мел долчух, гергарчарах хаьдда\nЧета ваьлла – чета куьг а дахийтина; ши бIаьрг чета хьажийна\nШи ког хьалха дуьненчу ваьлла – къотIалгIа /махьарза/ вина\nШолгIа ваьлла /хьенех-минех/ – ватIийна-ваьккхина, чIогIа тера; изза\nЭмисси яьлла – амнисти хилла, паргIато яьлла\nВоккхаллехьа лестича – къаналлина гергавахча\nГолана вазвелча – дегI дазделча, къаналле лестича\nГIодал-гIаддайча – кхин дан хIума доцуш дисча; чIогIа гIаддайча\nДегIе ладегIа ваьлча – цамгарш лехьо ваьлча, цамгаро дегI лаьцца\nХабар хебаршка эха даьлча – хабар гIелдела, лахдала доьлча\nХилларг хилла даьлча – хиламан йист яьлча, бохам тIекхаьчна баьлча\nЦа хуьлчу даьлча – доцчу даьлча, кхин некъ ца битча, собар кхачийча\nЦу тIе даьлча – аша иштта бахахь; цу хьоле кхаьчча\nЦIоган кIел хи кхаьчча – хилларг хилла даьлча; бохам тIехIоьттича, меркIел схьахIоьттича\nШа бохучуьра даьлча – шен аьллар тIера, лаамера даьлча\nШерийн мохь базбелча – къаналлехьа лестича\nШи малх схьакхетча /ши пIераска цхьаьнадеъча/ – цкъа а хиндоцург\nАдмах схьадаьллачу адамо и дина аьлча нах тешар боцуш – тур-тамаше, инзаре; тIех къиза\nАдамца ийна воцуш – адмах къехкаш, адмаца чу-каре /тIекаре/ йоцуш\nАдам тешар доцуш – тамашийна, инзаре; тIех къиза; акха\nАдмийн маттахь вистхила хууш – адмийн мотт бийца хууш; хьаьнга хIун дийца деза хууш\nАдмана новкъа воцуш – юьстаха лелаш /вехаш/; ийма-нехь, гIиллакхе\nАла дезарг эр долуш – ала мало йийр йоцуш, нийсонна тIегIерташ\nАла хIума /ца/ дуьтуш – тIехтоха, Iоттар ян, бехк бакк-ха хIума /ца/ дуьтуш\nАларх а ца тешаш – сиха кхочушдан, хаза а хеташ дан\nАмал йолуш – шатайпа, чIичIъаьлла; ассна долуш\nАс /цуо/ вина хила там болуш – суна хьакъ волуш; тера\nАтта дезаш – башха шена хало а ца еш; малонча\nАтта Iехалуш – атта тешаш, Iехон хала воцуш\nАхчанах хьанна а вохкалур волуш – ахчанах эцалур волуш\nАхча хIун ю хууш – ахчан хама хууш\nАьлларг аьлла а доцуш, дийцинарг дийцина а доцуш – дош дош а доцуш, шен дош ца лардеш\nАьллачунна тIера ког боккхур боцуш – аьллар тIехь; муьтIахь\nАьттехьа /улле/ вита мегар доцуш – тешам боцуш, боьха, ямарт\nБага биллича, пIелг а Iовшур боцуш – эсала, дог кIеда\nБагахь мотт боцуш – вистхила ца хууш; бежана /хьайба/ санна\nБага боьха йолуш – дIаьвше, питне, боха дош ала мало ца еш\nБагахь дуьрста йоцуш – бартана чехка, хьаьнга а хIуъа дIаолуш\nБагахь цхьа а къахк йоцуш – цхьа а церг йоцуш\nБазарахь мехала ер йоцуш – наха къуьйсур йоцуш, тI****талуш дIаоьцур йоцуш, ледара; осала\nБаккхийчу лоьраша вуьсур ву бохуш, кегийчу лоьраша вуьсур вац бохуш – халчу хьолехь, дера чев-наш йина\nБакъдерг /харцдерг/ бен дуьйцур доцуш – дог цIена; харцлуьйр волуш\nБакъой, харцой къасто хууш – иманехь; нийса хьесап дан хууш, Iовдал воцуш\nБалхахь а, некъахь а воцуш – кIадда ца деш, ваьлла лела\nБарам-чот йоцуш – дукха; йист йоцуш\nБарам-бустам боцуш – йоккха, шорта\nБарч-дух доцуш – хатI доцуш, ирча /адам/\nБаьпках /хьокхамах/ лан дийр долуш – юучунна тIера\nБаккха бехк а боцуш, йинарг кхел а йоцуш – законехь доцуш, нийса доцуш; дарехь харцо\nБеа-а бехк боцуш – бехк банне а боцуш\nБен-башха доцуш – бен ца хеташ, бен доцуш\nБехк-гуьнахь доцуш – бе-а бехк боцуш\nБотта аьшпаш а болуш, бакъдерг дуьйцур доцуш – аьшпийн кIур\nБоьду моза а хаалуш – къора тийналла\nБоьхачу /вуочу/ хIумнах хьожа ца йогIуш – хIуъа /вуониг/ дийр долуш; боьха, ямарт, къиза, харц адам\nБуйнара бод а бадор болуш – меца; сутара; тIахъаьлла\nБуй беттарх /бетах буй беттарх/ тIера вер воцуш – мерза кхача; синкхача\nБIаьрган хьесап дика долуш – хаза-ирча къасто хууш; барам-бустам дика бевзаш\nБIаьргашна юккъера мара а оьцур болуш – каде, иэхь гIорийна; хIиллане\nБIаьрганегIар ца тухуш – оза ца луш, шек воцуш\nБIаьрга Iоьттина пIелг а гур боцуш – буькъа бода\nБIаьрг тIера ца баккхалуш – хаза, бIаьрла /бIаьрса суьртан йийсарехь/\nБIаьрг тIехь ца соцуш – лиепе, къегина, сирла\nБIаьрмецигалла валла воллуш – пис\nБIаьрг хиларна кхоьруш – талхарна, нехан дог дахарна кхоьруш\nБIо булуш – шен /цуьнан/ ницкъах тешаш, дог леташ\nБIокъажор боцуш – мало йийр йоцуш; майра\nВала воллучунна хин куршка а лур йоцуш – пис\nВала /вийца/ да а волуш – цIарца дIавийца да а волуш, дола дан стаг а волуш\nВала воллучунна даг тIе хьакха а йоцуш – механа еза; атта карош йоцуш, мехала\nВалар кIедачу меттахь хир доцуш – цамгарх лийр во-цуш; /арахь/ цхьаммо вуьйр волуш\nВаха-ван карахдолуш – вахарний-варний мало ца еш\nВаханчуьра ван хууш – лела хууш; шен хеннахь; даьхь-нарг кхочуш а дина\nВахьа-вилла /вилла-вахьа/ меттиг ца карош – веза-хьоме /вазвина, сийлахь/ лело\nВаьштара ши балда меттах дIа ца доккхуш – велава-лар-векхавалар доцуш\nВаьлла-вахана меттиг /йоцуш/ боцуш – тIепаза /лар йоцуш/ ван, къайлавала\nВаьлча а, воьлча а ца вуьтуш – готта /къиза/ хьовзо, юкъаволла, ницкъ бан\nВер-ваккхар доцуш – цIий ца Iенаш; валар-висар до-цуш\nВелавалар-векхавалар доцуш – даима юьхь кхоьлина, оьгIазе\nВелла а воцуш, дийна а воцуш – чохь са доцуш санна; пайде воцуш\nВеллачунна тIера марчо а доккхур долуш – эндаж, къиза, боьха, саьхьара, пис адам\nВиран амал йолуш – дагахьдоцчохь дуьхьал волуш\nВижар-гIаттар доцуш – чувоьлла, хаддаза /са а ца доIуш/ къахьега; Iалашоне боьду некъ бан\nВижар-гIаттар цхьаьна долуш – цхьана тхов кIелара, хIусамера, цхьаьна Iаш, туьха-сискал цхьаьна дууш\nВистхилар кIеда /мерза/ долуш – догкIеда адам, гIиллакх долуш, оьзда\nВовшех лачкъийна хIума доцуш – вовшашца догцIена\nВовшийн багара сискалш а йохуш – хьасене, цхьаьна дIаяьхьна жималла, хаза хан текхна\nВоккханиг – воккха а воцуш, жиманиг – жима а во-цуш – ийна, гIиллакхах боьхна /гIурт, кегаре /\nВоккха – ала, воккха а воцуш, жима – ала, жима а воцуш – юкъанаккъарчу хенара\nВоккхий-жимий ца къестош – массо а, цхьабосса\nВон амал йолуш – амале, хала адам\nВоцчо – велар эр доцуш, верг – воккхавер воцуш – ледара, осала, юьхькIоме воцуш\nВоьду-вуьту доцуш – вист ца хуьлуш, Iодика а ца еш дIаваха\nГай тIера чутеIаш – /беламе/ цомгуш ву, могуш вац\nГуттар /даим/ вала воллуш – чIеIаш, Iийжаш, ша ва-ларна кхоьруш, вала воллуш\nГIара-тата доцуш – меллаша, гIовгIа ца еш, тийна\nГIелвалар хIун ду ца хууш – гIел ца луш, къахьега; доьналла долуш\nГIенаха а гур /гойла/ доцуш – ирча; Iажрахьта, къаьхьа Къемат\nГIенаха гIов хуьйшуш – гIенаха тIехIуьттуш, дуьхьал-туьйсуш\nГIеххьа таро йолуш – юкънаккъара хьал долуш\nГIийла /дуьне дууш/ шен сискал юуш – кхолламца ца къуьйсуш, хала воллуш; пекъар, миска\nГIуллакх доцчу кхийдар воцуш – шен бала боцчу, ца оьшучу кхийдар воцуш\nДа а кхоор воцуш – сонта, оьзда воцуш\nДа вийна мостагI а Iебар волуш – доккха вуо деъна, бохам баьлла\nДа воцуш – Iуналла дан, дола дан стаг воцуш\nДагахь доццург дийр долуш – тешам боцуш, сема хила везаш; аьрха\nДагахь дуккха а хIумнаш дохкуш – тайп-тайпана ой-ланаш йолуш, лууш; догъIаьржа\nДагахь хIума /долуш/ доцуш – догцIена, лаамах, ойла-нах мукъа\nДаим тетта везаш – малонча\nДаим ваьлла лелаш – кхерстанча\nДаим шен дегIана там лоьхуш – дегIан лай\nДала деллачух тоам беш – Далла муьтIахь\nДан амал доцуш – дан хIума доцуш, гIорасиз\nДан вуо а долуш, диканиг дийр доцуш – ца ваьлла бен диканиг дийр доцуш\nДахьа а, дилла а меттиг /йоцуш/ боцуш – дукха, шорта\nДа /воккхавер/ хьоьгур воцуш – доьхна, ледара хьал; цхьа а хьогур воцуш\nДе-а бахьана доцуш – бахьана данне а доцуш\nДе-а гIуллакх доцуш – гIуллакх данне а доцуш\nДе-буьйса ца лоьруш – хаддаза, хене ца хьоьжуш\nДегIана дола ца далуш – дегI аьллартIера даьлла\nДегIа тIера массо чо ирахIоттош – ирча, буьрса, жирга /сурт, хилам/\nДегI кхоош – мало еш, дегI лардеш\nДегIах бад йийр йолуш – дегI лело хууш, хелха дика волуш\nДе доцуш – гIорасиз; ледара\nДела воцург накъост воцуш – цхьаъ-цхьалха, тIаьхьа-хьалха, аддам а доцуш\nДела реза хир волуш – иманехь\nДела ша воцчух озалур воцуш – майра, иманехь\nДела ша воцург кхетар воцуш – тIех чолхе\nДен /ненан/ дакъа а духкур долуш – хIуъа йоьхкина а, са езаш; хIумнах хьожа ца йогIуш\nДена хьокха а тухур болуш – харцхьа, сонта, эхь доцуш\nДехий-доций ца дуьйцуш – къамел деха ца деш, кхин дIа къамел ца деш\nДе хилча, мегар воцуш – догъIаьржа, дегала, де доцуш дика\nДечунна мало йийр йоцуш – дечунна тIера\nДеш-дуьтуш а доцуш – мукъалла валла воллуш, хIумма а ца деш, ваьлла лела\nДийна верг веллачух хьоьгуш – къаьхьа Къемат, ирча де /хьал/\nДийначу нехан буьйда бIаьргаш дуур долуш – дера, къиза, саьхьара, меца\nДийца /ала/ хIума а доцуш – хIара ду аьлла чулацаме дала жоп а доцуш кIелвиса\nДийца хууш – маттана шера, дашна говза\nДийцарх кхачалур доцуш – мел дийцарх йист ер йо-цуш; шортта, дукха\nДийца цадезарг дуьйцур доцуш – мичхьа, хьаьнга, хIун дийца деза хууш\nДийцина вер а воцуш – дийца деха, дукха\nДикалла валла воллуш – чIогIа дика\nДика ала – дика а воцуш, вон ала – вон а воцуш – юкъанаккъара\nДиканна-вонна а воцуш – дикнехь-вуонехь а воцуш, воцчу новккъа\nДиканиг бен /дийр/ дуьйцур доцуш – иманехь, вониг дийр /эр/ доцуш\nДика хьоьгуш – зовкъ хьоьгуш\nДинарг – дина доцуш – динчух баркалла доцуш\nДинарг дуьтур доцуш – бекхаме\nДинчух гIуллакх ца хуьлуш – хайра, беркат ца хуьлуш\nДог датIо хууш – дог деттIарг /дан/ ала хууш\nДог лачкъо хууш – хIилла долуш\nДог /даста, дело/ хьаста хууш – адаман дог девзаш, до-гдика адам\nДоккха дог долуш – ша жима болх ца хеташ; куралла валла воллуш\nДог мичхьа /доллу/ ду а ца хууш – могуш, таза, майра\nДохка а, дита а долуш – таро йолуш; хьолан да\nДоцург дуьйцур доцуш – харцдерг дуьйцур доцуш\nДош ала хууш – дашна говза\nДош – дош а долуш – аьлларг кхочушдийр долуш; дош лелаш; аьллачу дешан да волуш\nДош десто хууш – тIе а детташ дийца хууш\nДукха хууш – хьекъале, къена /кийрахь маж а яьлла/\nДуьйцург хIун ду а ца хууш – гIурт бийца; эм-эсехь а воцуш\nДуьне атта дууш – дахар нисделла; ирс долуш\nДуьне а, Эхарт а дицдеш – готта хьовзо; ондачу син-хаамо корта хьовзо\nДуьне а, Эхарт а цхьаьна дезаш – цхьаьна цадогIург цхьаьний дезаш\nДуьне делча а лур воцуш – веза, хьоме\nДуьне доьхча а /юхавер/ вухур воцуш – майра, собаре\nДуьне дуьтуш дуьтур доцуш – хьоме, дезаш\nДуьне шен дуьхьа кхоьллина /хьийза/ моьттуш – ша доккха хIума хеташ\nДуьненан /Эхартан/ да хилла ша ваьлла моьттуш – Iехавелла, кураваьлла, ша-шех тоам бина\nДуьненах Iехалур воцуш – дуьне гина, девзина\nДуьненна а кхачо йийр йолуш – шорта, дукха\nДуьненна гайта а мегар /долуш/ волуш – тамехь, хаза куц-кеп долуш; керла, тоьлла, юьхькIоме\nДуьненан къайле евзаш – хIума хууш\nДуьненан маIа лаца гIерташ – дуьне шен карадерзо гIерташ, карзахваьлла, дуьненна тIаьхьаваьлла\nДIа а, схьа а доцуш – вовшаца уьйр йоцуш\nДIааьлларг харцхьа доккхуш – бIостанехьа дерзош\nДIадаккха а, тIетоха а хIума доцуш – тоаме, шен мет-техь\nЕ-а лар йоцуш – лартIехь доцуш, цхьа а лар йоцуш\nЖималла валла воллуш – къона, могуш-маьрша\nЖиманиг жима а воцуш, воккханиг воккха а воцуш – гIиллакхах боьхна; цхьатерра\nЖима вара аьлла юхавер воцуш – жималла доккха бахьана ца хеташ; доьналла долуш; гIиллакх доцуш\nЖимий-воккхий ца къестош – бен-башха а доцуш\nЖоьжагIати чуьра хаьштиг а дахьар долуш – тIахъаьлла, каде\nЗабарш йойтур йоцуш – ассна долуш; дегала, майра\nЗен-зуламе воцуш – новкъа воцуш; иманехь\nЗингатийн когийн тата а хезар долуш – къора тийнал-ла\nЗуд хьакха хууш – зуьдалла долуш; эхь доцуш\nЗударшха лелаш – зударийн амалехь, царех тера\nЗударша къуьйсур воцуш – юкъанаккъара; къен; ирча\nЗудчух ваьлча, лийр волуш – шен зуда дукха езаш\nИ вийча /йийча/ Iебар воцуш – вийча а, дагна хьаам хир боцуш, тIех цабезам\nИс Iилма долуш – дукха хууш\nИъ-миъ доцуш – деха ца дуьйцуш, бехказлонаш а ца лоьхуш\nЙилбазалла доцуш – догцIена\nЙилбазах а летар волуш – дера дарвелла; чIогIа оьгIазвахна\nЙиънарг ловш, тIеюьххинарг товш – къона хан, жи-малла\nЙовхо йоцуш – хьасене воцуш, хи доцуш\nЙоккха топ еттахь а хезар доцуш – къора\nКа вуон йолуш – ка дIаьвше йолуш, вуон катохар до-луш\nКа яьлча, ка йохуьйтур йолуш – ядор, лачкъор йолуш\nКарахь-куьйгахь а доцуш – ши куьг а ластийна, ваьсса\nКарахь-тIехь доцуш – къен, тIехь беркъа\nКар-кара оьцуш – цхьаммуо вукхуьнга кховдош, дIалуш\nКерта /улле, чу, юххе/ вита мегар доцуш – боьха, те-шам боцуш\nКийра буьззина, кийрахь дог а долуш – доккха дог до-луш, яхь йолуш\nКийрахь дика воцуш – догъIаьржа, хьогIе\nКиса мохо а лоькхуш – къен /киснахь ахча доцуш/\nКиснахь /горга/ кепек а йоцуш – ахча данне а доцуш; къен\nКогах дахна кIохцал а доккхур долуш – буткъа-ира\nКог шаршон хууш – хелха дика /йолуш/ волуш\nКогаш тIехь а ца латталуш – вехна, тIуртIаз а ваьлла; гIелвелла, лазийна\nКог-корта боцуш – сонта, маьIне доцуш\nКог лаьттах ца кхеташ – сиха, маса /ваха-ван/, хазахе-тар совдаьлла лела\nКог лаьттах ца кхоьтуьйтуш – сиха, айина /маса вахьа, вадо/\nКог тоьхча, шовда а даккхалур /доккхур/ долуш – хьуьнаре, доккха дегI долуш\nКорта болуш – хьекъал долуш\nКорта кIел бахьа тхов а боцуш – чоь-хIусам йоцуш\nКотам-кIорнина а халахетар дийр доцуш – чIогIа эса-ла, догкIеда\nКошо бен нисвийр воцуш – нислучуьра ваьлла\nКоьртана /коьртаца/ дика воцуш – шаберш цIахь бо-цуш, хьеравала гергавахна, моха йогIуш\nКоьртах тоха тIулг а лур боцуш – пис, сутара\nКоьртах тоьхча, хье а отур болуш – чIогIа /сискал, бе-пиг/\nКоьртехь бен-м Iийр воцуш – лакхе езаш, хьаькмалла дезаш, тIехь бен Iийр воцуш\nКуралла ян лам боцуш – дозаллина когхIуттийла йо-цуш; схьаваьллачу меттигах дина а, дан дозалла доцуш\nКуц-кеп шегара доккхур доцуш – чIогIа хаза, товш\nКуьг айдиний бен-м вистхила бакъо йоцуш – бакъо кIезиг йолуш; сий доцуш\nКуьг беркате долуш – куьг дIаIоьттинчух беркат хуьлуш\nКуьг таIIол бен-м йоза ца хууш – Iилма-дешар а доцуш я чIогIа лахара долуш\nКуьйгаца тIе а тадеш – куьйган ишарца тIе дийца, тIедуза\nКхарда меттиг боцуш – кхарда хIума доцуш\nКхеравалар хIун ду ца хууш – майра; сонта\nКхечуьнга дош кхочуьйтур доцуш – дукха луьйш, кхин верг вистхила ца вуьтуш\nКхин даха дог доцуш – дог диллина, дилла мегар долуш\nКхин дика хила йиш йоцуш – чIогIа дика\nКхин тоха са доцуш – собар кхачийна\nКхоьруш, шен са дала доллуш – чIогIа кхоьруш\nКхузза /уьттазза/ юхавича а, стаг хир воцуш – стаг хуьлчура ваьлла\nКъайлагIур вуй хиъча, стаг а вуьйр волуш – къиза, боьха, ямарт адам\nКъелла /валла воллуш/ «къикъ» а бохуш – чIогIа къен\nКъематдийнахь барт хоттур боцуш – Ялсаманин хьа-ша, ийман чIогIа долуш\nКъинхетамах /хьаса/ чо боцуш – къиза\nКIажин пха а бегош – чIогIа кхоьруш; кхеравелла\nКIайниг – кIайн а долуш, Iаьржаниг – Iаьржа а до-луш – дерг долуш, харцо ца лелош\nКIедачу вуьжуш, мерзаниг юуш – зовкх хьега; дика хьогуш\nКIенташа къуьйсур йоцуш – ирча /вуон/ йоIстаг, жеро\nЛала а вина, юхавоьттича а, стаг хир воцуш – стаг хуьлчуьра ваьлла\nЛаца тIам а боцуш, хIотто бух а боцуш – бух боцуш; лартIехь доцуш\nЛаьттахь ву, стиглахь ву ца хууш – воьхна, садаьхьна ша мичахь ву а ца хууш\nЛиен ваьлча, саца ца хууш – шен хеннахь юкъахвала, къамел кхачо ца хууш; дукха луьйш\nЛер-алар доцуш – вистхилар, къамелевалар доцуш\nЛер-аларехь къийсаме а вер воцуш – тийна-таьIна, ат-та тIетовш\nЛетта лийр волуш – майра, къардайна, кийрахь дог до-луш\n«Мама» а ца алалуш – вехна тIуртаз а ваьлла\nМахкана а вевзаш – цIеяххана, махкахь цIе йоккхуш\nМахкахь мел йолу зуда ша дага а воьхна леш йоллу моьттуш – ша жима болх ца хеташ, ша-шех тоам бина\nМахкана а хууш – массарна а хууш; гIарадаьлла\nМахко дозалла дан а мегар долуш – боккха юьхькIам; хьуьнаре адам\nМацалла «цIок» а бохуш – чIогIа меца, мацвелла\nМацвелча, велха бен де доцуш – ледара, осала стаг\nМаIах шура а йоккхур йолуш – миччара яьккхина а, шена амал бийр болуш, ларор волуш\nМаьркIажехь вижча, гIушлакхехь гIоттуш, пхьуьйрахь вижча, делкъана гIоттуш – набарна тIера; малонча\nМекха йолуш – хьагI-гамо, шеко йолуш\nМегар волуш – ледара воцуш, осал воцуш; тарлуш\nМехкарий /зударий/ дага а боьхна леш воллуш – зуда-рий дукха безаш\nМел йиъчи а вузур /Iебар/ воцуш – гайшик, юучунна тIера, даим са меца лаьтташ; сутара\nМел хили а дезаш – сутара; Iаба ца туьгуш\nМет-меттара дош ала хууш – хIора дош шен меттахь олуш; маттана говза\nМила ву, хьенан ву а ца хоьттуш – къеста ца веш, оза-безам ца беш\nМилла валла воллуш – чIогIа шелвелла\nМискалла валла воллуш – воккха миска, пекъар\nМича эккхар ву ца хууш – кIелхьаравала, къайлавала, некъ ца карош\nМичара вели ца хууш – цIеххьана, вогIу ца хаалуш\nМиччахьахула а Iоттавелла чекхвер волуш – каде, эхь доцуш; тIахъаьлла\nМоза тIехаарна а /мас тIейожарна а/ кхоьруш – ле-рина, хала лело\nМохо а лоькхуш – деса, тесна /цIа, керт-ков/\nМохь туххуш – чIогIачу озаца, массарна а хозуьйтуш\nМуьста дош олуш сакъералуш– кIоршаме; муьста дош ала мало йийр йоцуш\nМукъалла валла /ялла/ воллуш – деш-дуьтуш доцуш, ваьлла лелаш\nНана пхьуьйшахь елхош, да куйнахь велхош – ден-ненан вуон, харцхьа доьзалхо\nНах хьоьгур боцуш – тиша, ледара, доьхна\nНаха аьндерг хууш – адмийн дог девзаш, нехан дагара хууш\nНаха аьндолчух ларлуш – нахалавала ца лууш; нехан 1оттабаккхамах ларлуш\nНаха динарг атта хеташ – малонча, сутара\nНаха динарг дезаш – пис, саьхьара, са меца\nНахана гайта мегар /волуш/ йолуш – ирча йоцуш\nНахана новкъа воцуш – нахаца тарлуш, цхьанне а шех бала ца беш, зуламе воцуш\nНахана оьшуш – нехан хьашташка хьожуш, нахана пайдехьа\nНахана хIун ду а ца хууш – къайлаха\nНахана юккъехь дош лелаш – наха лоруш, сий деш; нах озалуш\nНахана юккъехь лела хууш – гIиллакх-гIуллакх дев-заш, оьзда; хьаьнга хIун дийца деза хууш; зевелла\nНахе дош кхочуьйтур доцуш – дукха луьйш\nНекъа юккъера IаьIа а боккхур болуш – нуцкъала, онда, хьуьнаре\nНенан марчо а духкур долуш – саьхьара, сутара адам\nНеханиг нехан дуй а хууш – нехачуьнга са ца туьйсуш, цуьнан хама хууш\nНехан герз /ахча/ лелачохь, дош а лелаш – цIарна цIеяххана, наха лоруш; нах озалуш\nНехан луур доккхур доцуш – нах кхардор боцуш\nНеIар тIеххьа латто везаш – де хилча мегар воцуш; эв-хьазваьккхича, тIекIуовича мегар воцуш\nОзалла валла воллуш – чIогIа оза\nОзийна, колл а йоккхур йолуш – хьуьнаре, нуьцкъала\nОйла акха йолуш – ойла стиглахь йолуш, генахь йо-луш, цхьанхьа кхечанхьа йолуш\nОс чIогIа долуш – хьесапан кхетам чIогIа болуш\nОрам цIена болуш – цIенчу хIух\nОьзда /дегI/ гIодаюкъ йолуш – юткъа, готта гIодаюкъ йолуш; куц-кеп хаза долуш\nОьздангаллех /хьаса/ суй боцуш – оьзда ванне а воцуш\nПисалла валла воллуш – чIогIа сутара, бIаьрмециг\nПIелгаш Iуьттуьйтур /доцуш/ боцуш – шеца бегаш бойтур боцуш, шех куьйгаш Iуьттуьйтур доцуш\nПIелга тIе пIелг а бетташ – пIелгаш тIехь дагардан, охьадагардан\nРагI кхочуьйтур йоцуш – саьхьара, сутара; хIуманна тIера; рогIалла ца ларъеш\nСа а /пха а/ ца кхоош – майра, дегI ца кхоош, ша ца кхоош\nСагIийна туьхан цинц а лур боцуш – пис\nСа даккха-дола а ца вуьтуш – готта, къиза хьовзо\nСалам-жIалам /Iалам/ а доцуш – гIиллакхехь вистхи-лар а доцуш\nСа меттахь доцуш – воьхна, синтем байна; карзахе\nСан дагахь дерг багахь долуш – сан доггах, ойла цхьаъ йолуш\nСан хила там болуш – суна хьакъ волуш, сан хила та-мехь /сан дакъазаллина/\nСахь деши делча, пIелг биллал бен бесни ца гойтуш – кура-коча, еза-сийлахь, паччахьан йоI санна\nСа хьаладала доллуш – чIогIачу синхааман билгало /кхоьруш, езаш /в, б, д/\nСаца /IаддIе/ бохург хIун ду ца хууш – сонта, дIадуьйцург ца хезаш\nСа чIогIа долуш – доьналла долуш, хIуъа а ловш, лалуш\nСехьахь а воцуш, дехьахь а воцуш – болехь а, зулехь а воцуш\nСийсара ша хIун йиъна ца хууш – хьекъална гена во-цуш, иэс ледара долуш\nСих ца кхоьтуьйтуш – сиха, суьхлахь /кхочушдан, пхьор дан/ парг1ат марзо ца оьцуьйтуш; суьхлахь\nСо-ас аьлла, бIаьштиг тIера куй тIехьа татта бакъо йоцуш – лай, йийсар, сий-лерам боцуш\nСо бен-м мила ву бохуш – кура, ша боккха болх хеташ\nСоьмана тIе сом а дуьллуш – ахча, хьал-бахам IаIо, гулбан\nСтаре эса дойтур долуш – ша боххург дойтур долуш\nСтеран-аьттан мах ца хеташ – механа резаволуш, и мах беза ца хеташ\nСтигла вели, лаьтта буха ваха ца хууш – мича ваха ца хууш къайлавала\nСтиглах бохь а хьекхалуш – лекха, инзаре лекха\nСтиглара вели, лаьтта бухара вели ца хууш – цIеххьана, мичара вели а ца хууш, схьакхача, тIехIотта\nСтиглара седа а /боккхур/ баккхалур болуш – хьуьна-ре, тIахъаьлла, доьналла долуш\nСтуннанас шуьн тIе ийзавале, моллас уьн тIе ийзо мегаш – зуда ца ялош виса мегаш; кестта вала там бо-луш\nСуна «вакъ-вакъ» а бохуш, нахана хIоаш а деш – на-хана – пайде, суна – зене\nСуна хьакъ /воцуш/ волуш – сох терра, сан ирсе хьаьжжина\nСутаралла эккха воллуш – чIогIа сутара\nСхьалаьцча, куьг дагош, дIахецча, дог дагош – бер, доьзалхо\nСхьаэца буха хIума ца дуьтуш – нуй хьаьккхина, лах-хьийна дIадахьа\nТайпа-тукхум долуш – вала да волуш, гергара нах бо-луш\nТам-мах боцуш – зуда ялийча лело дезарг а ца лелош\nТапчанний-туьранний агIо узур боцуш – майра\nТахана ле, кхана ле а ца хууш – валарна гергавахна\nТахана-тховса бохуш – хIинций-хIинций бохуш, кестта\nТетта везаш – шен хьуьнарца дIа ца вахалуш, даима гIо оьшуш; партал\nТотал луьйш – шина матта юккъехь, толкха луьйш\nТоьпе а лацалур /тоьпо а лоцур/ воцуш – маса вада, дIаэккха\nТоьхча, топ а летар йоцуш – чIогIа оьгIазвахна, чIогIа дера дарвелла; чIогIа, екъа, буто\nТоьхча, лерг хадор долуш – цIена ахча\nТхин чо а боькъур болуш – ира дитт долуш\nТур текхаш – цIеяххана; нах озалуш\nТIараш тоьх-тоьхначунна /тоьхначохь/ хелха вуьйлуш – осала лелаш; ассна доцуш\nТIаьхьа бис-бисина ког хьалха а боккхуш – муха веа-ра, веъна аьлча, дуьхьала олу\nТIаьхьло /йоцуш/ йолуш – хиндерг /доцуш/ долуш\nТIе мас /чо божарна/ йожарна а кхоьруш – ч1ог1а ле-рина лело\nТIе пIелг а бетташ – шена тайннарг къасто, цIе тоха, харжа\nТIе моза хаарна а кхоьруш – лерина, хьоме, дукхаве-заш, чу са диллина лело\nТIетовжа белш а йоцуш – накъост воцуш\nТIехь бен-м Iийр /йоцуш/ воцуш – коьртехь бен Iийр воцуш\nТIехь да а воцуш – Iу воцуш, дола деш стаг воцуш\nТIехь-кIелахь а доцуш – къен, тIетаса, бухатаса доцуш\nТIехь я цIахь бен-м Iийр йоцуш – тIехь бен ца Iалуш; марехь ца тарлуш\nТIехIотта барз боцуш – тIепаза, каш доцуш ван\nТIулг а оьккхуьйтур болуш – дог деттIарг ала хууш\nТIулган дог долуш – чIогIа дог долуш\nТIулга тIе тIулг а буьллуш – сих ца луш /гIала йотта/\nТIулга тIехь тIулг ца буьтуш – яржо, йохо, ата\nУрс хьаькхча /тоьхча/, цIий а дер доцуш – чIогIа вас хилла, оьгIазвахна, дера дарвелла\nУрх йоцуш – сацо да воцуш; аьрха, эндаже\nУрх малйича мегар воцуш – тесна витча, де хилча ме-гар воцуш\nУьйр воцуш – тIетовр воцуш, хьасене воцуш\nУьйр-марзо дебо хууш – даг тIе боьду некъ бевзаш\nХабар деха дуьйцур доцуш – шеца бегаш бойтур бо-цуш, дукха луьйр воцуш\nХазалла валла воллуш – чIогIа хаза\nХазаниг духуш, мерзаниг дууш – зовкх хьега\nХайра доцуш – беркат ца хуьлуш\nХала лелаш – дог ца догIуш, ца лелча ца волуш, ша ше-на ницкъ беш\nХалахетар дара аьлла, ца олуш Iийр воцуш – кIоршаме адам\nХало а, атто а цхьаьна йоькъуш – дика накъост; даима /уллохь/ юххехь\nХама-пусар доцуш – баркалла доцуш, лерам боцуш\nХаттар-алар доцуш – вист ца хуьлуш, цхьаннах дага ца волуш\nХатI доцуш – куьцехь /тамехь/ доцуш; ца товш\nХи доцуш – йовхо йоцуш, вистхиларца шийла\nХиндерг хууш – тIаьхьло евзаш; седажайна хьажа хууш, шайхалла доллуш\nХохо вагош, берамо Iовжош – къен пхьор деш, къен ваьллина\nХударан бос а болуш – къечу нехан бос, яахIуманна къелла йолчу нехан юьхьбос\nХуург къайлахьур доцуш – хIума чохь ца соцуш\nХьалахьаьжча, бохь а ца гуш – лекха /лекха-лекха/\nХьалхе езаш – хьаькмалла дезаш; ц1е езаш\nХьалхара шурин кад схьаэцча велха бен де доцуш – ледара, цIодара, осала\nХьанал-хьарам къасто хууш – хьесап нийса дан хууш\nХьаннах а /стеннах/ пхьор дийр долуш – хIуманах хьожа ца йогIуш; боьха, къиза адам\nХьан-сан доцуш – ийна, шадерг юкъахь долуш; ко-маьрша\nХьан-хьаннах /стен-стеннах/ атта ца вешаш – доккха дог долуш; жоьпалла долуш\nХьаса боцуш – ассна доцуш; доьналла доцуш; цхьа а билгало йоцуш\nХьацарна пIелг а хьоькхуш – хала /къахьоьгуш/ даккха\nХьаькмалла дезаш – хьалхе езаш, даржах самукъадо-луш\nХьаькхначу сизал тIех ца волуш – низамехь хила;\nмуьтIахь, къепе ларъеш\nХье схьаоьцур болуш – бозбуунчалла долуш; къамела-на говза, дийца хууш; мекара\nХьеха ца оьшуш – шена а дика хууш, ца хьехча а хууш\nХье юккъехь дашо седа берг а кхетар воцуш – чолхе, гIурте\nХIинций-хIинций бохуш – кестта, кху сохьта бохуш\nХIун дича, хIун /хир ду/ нийса хир ду ца хууш – чолхе хьал хIоьттина; шина-кхаа некъах цхьаъ къасто дезаш\nХIуманах хьожа ца йогIуш – хIуъа а дийр долуш /боьха, ямарт/\nХIуманна /атта/ вицлуш – иэс лартIехь доцуш, хIума сиха дагара долуш\nХIуманна пайде воцуш – хIела-хIуьла; ледара адам\nХIума хууш – Дала цхьа къайле елла; хьекъале\nХIума чохь ца соцуш – хуург къайлахь ца латталуш, хуург къайлахьур доцуш\nХIуъа а дийр долуш – боьхачу хIумнах хьожа йогIур йоцуш; каде, хьуьнаре\nХIуьца-пIуьцIалгаш а доцуш – пайдабоцу хIумнаш /ца лелош/ а доцуш\nЦа ваьлла бен-м /дош эр/ хIума дийр доцуш – вистхи-ларна, дечунна тIера воцуш\nЦа дича /аьлча/ ца долуш – дан дезаш\nЦа хилча ца долуш – ца хила йиш йоцуш\nЦерга тIера балда ца ойуш – велавалар-векхавалар до-цуш\nЦаьпцалган бен гIара йоцуш, экхан бен лар йоцуш – кхин гIара-тата доцуш; пана, эрна, аддам а доцуш\nЦергаш хьекхош – бекхамах хьаьгна\nЦерг цергах ца кхеташ – хорша еъна, вегош /шелонна, кхеравелла/\nЦуьнан меха хIума доцуш – сийлахь, хьоме, везаш\nЦхьа а лар йоцуш – лартIехь доцуш, гIурт /абсурд, нон-сенс/; е-а лар йоцуш\nЦхьа а юьхьиг йоцуш – йолу юьхьиг, бертиг а йоцуш\nЦхьа дош гал /ца доккхуш/ доккхур доцуш – ма-дарра, ма-аллара\nЦхьа са аьрта болуш – шаберш цIахь боцуш, коьртана дика воцуш, хьекъална эшна\nЦхьа хьаьрк ца эшош – ма-дарра, цхьа хIума гал ца доккхуш, ма-хиллара\nЦхьана а хIуманна гуьнахь воцуш – похIмаза; бехке воцуш; дуьне деса ца дита кхоьллина\nЦхьана /адмана/ дена новкъа воцуш – эсала, тийна-таьIна; цхьанне а новкъа ца гIерташ\nЦхьана дашна гал ца волуш – шерра, таса ца луш, хец-ца дийца, /вистхила, жоп дала/\nЦхьана дех озалур воцуш – майра, хама ца беш\nЦхьана кога тIехь уьссазза сетташ – коча, кура, ша хIумма а жима болх ца хеташ\nЦхьана кошахь а тарлур воцуш – барт боцуш\nЦхьана яй чохь кхехкийча а /вовшех уьйр воцуш/, тарлур воцуш – барт иэгIна, амал йолуш\nЦхьаьннан кочахь бен Iийр воцуш – девне, чIичIъаьлла\nЦхьаъ водахь, Ялсмани /ЖоьжагIати/ гIур волуш – дика /вуон/ адам\nЦхьаъ вукхунах ца къаьсташ – чIогIа цхьатера\nЦIа ваха цIа доцуш – ков-керт, кхерч боцуш\nЦIа-цIе доцуш – тхов, кхерч а боцуш\nЦIе йоккхуш – цIеяххана\nЦIе йоцуш, кIур боцуш – доь доцуш ван, дан, буха хIума ца дуьсуш дуьненчуьра дIадала\nЦIе йоцуш варна кхоьруш – гIаравала лууш\nЦIий мер долуш – къиза\nЦIога а гуш – лечкъош дерг, хьулдинарг а гуш\nЦIоганах яьлла а – цIе езаш, дена аьлла а – дош де-заш – цIархазмана ара ваьлла\nЧам боцуш – муьста дош олуш; куц-кеп доцуш; ирча; чаьмза\nЧам хууш – хьал девзаш, хумнах доллург хууш\nЧа тешча а, тешар воцуш – аттачу балхах тешар воцуш\nЧов-чардо йоцуш – цIий ца Iанош, цхьанна вас ца еш, дика дIадирзи\nЧот йина вер воцуш – дукхе-дукха\nЧохь /чу хьаьжча/ сурт а гуш – сирла, хьаьъна, цIена\nЧохь хьакхо деман цинц а боцуш – къоьлла\nЧу-ара валалуш – дегI ирахь, лелалуш\nЧу ваха чу доцуш – Iен-ваха меттиг /хIусам/ йоцуш\nЧу-каре йолуш – уьйр йолуш\nЧу са доуьйтур доцуш – са маьрша дуьтур доцуш; дуьненан бахамах, рицкъанах хоттаволуьйтур воцуш\nЧуччара чучча дохуш – тIеттIа чучча дохуш, дош кар-чош\nШа /боххург/ аьлларг бен дийр доцуш – шен амалехь\nШа /боххург/ аьлларг бен дош ца хеташ – шех тоам бина\nШа бен-м хIун ду бохуш – кура, ша доккха хIума хеташ\nШа боккха болх хеташ – шех бIобулуш\nШа везийта хууш – нахана тов-товриг лелош а, ала ху-уш а\nШа воцург ву моттийта гIерташ – юьхьдега, шалхо-наш лелош\nШа вийча а, /шеквер/ вухавер воцуш – къарлур воцуш; майра\nШа Дала ца нисдахь, нислур доцуш – доьхна даьлла\nШа дан дезарг а, дита дезарг а хууш – лела хууш\nШа дийца дезарг /цадезарг а/ хууш – хьаьнга хIун дий-ца деза хууш\nШа динарг дохо мила вара бохуш – шех бIобулуш\nШа жима болх ца хеташ – ша-шех тоам бина\nШа лелочунна тIаьхьа кхууьйтур воцуш – ша хIун ле-ладо ца хоуьйтуш, цунах къайле йина\nШа мел къонах ву а хууш – шен де а хууш\nШа мича йоьду а хууш – йоьду меттиг а евзаш; бухара хьал а девзаш; ша хIун леладо а хууш\nШа сийсара хIун йиъна а ца хууш – хьекъална гена воцуш\nШа хьанна вина а, хьан вина а хууш – шен бух а бев-заш; шен цIа а, да-нана а девзаш\nШа хьенан ву, мила ву хууш – ша-шена дика вевзаш; шен бух дика бевзаш\nШа хIун дийца деза ца хууш – хIун аьлча нийса хир ду ца хууш; вистхила ца хууш\nШа хIун леладо а /ца/ хууш – ша лелочух /ца/ кхеташ\nШа хIун лело деза а /ца/ хууш – лело дезарг а /ца/ хууш\nШай-кай кхоор йоцуш – комаьрша; тIалам боцуш\nШайхалла /доллуш/ долуш – хIума хууш; цо аьлларг хуьлуш\nШайтIа а къардийр долуш – къардайна\nШайтIаналла доцуш – хIилла доцуш, дог цIена\nШайтIанах а летар волуш – леташ самукъадолуш\nШайхаллех хIумнаш дохкуш – къайле евзаш, хIума ху-уш\nШалхенаш йолуш – дош цхьаъ доцуш, дуьйцурггий, дийриггий ши босса долуш\nШахьар-махьар доцуш – там-мах боцуш, нохчий Iедалехь: зудий-майрий хиларан тоьшалла дина доцуш\nШа цааьлларг дош ца хеташ – кхечара аьллачух ца вешаш\nШа цадийриг /динарг/ атта хеташ – наха дийриг атта хеташ, атта ду моьттуш\nШа цадинарг дайна хеташ – къахьега лууш\nШа цадинарг хир доцийла хууш – хьесап нийса деш, дахар девзаш; нехачуьнга сатийсар эрна дуй хууш\nШа цайиънарг яйна хеташ – юучунна тIера, гайшик\nШа-шех вогуш – шех чекх са гуш, шех шек; къа латий-на\nШега дуьйцург хIун ду /ца/ хууш – шега хIун боху /ца/ хууш, шегара хьанна хIун оьшу /ца/ хууш\nШегара гIиллакх доккхур доцуш – чIогIа гIиллакхе\nШегара куц-кеп доккхур доцуш – хаза, товш\nШегахьа озабезам бийр боцуш – хьанала\nШегахьа узуш – шегахьа озабезам беш\nШел дика адам хир доцуш – иманехь\nШел дикниг хир воцуш – вуно дика, дикачарел дика\nШел хаза /ирча/ адам доцуш – чIогIа /ирча/ хаза\nШен амал йолуш – кхечарах тера йоцу амал йолуш\nШен бехкенна лийр воцуш – чIогIа ларлуш, ша дукха везаш\nШен дагна /дегIана/ там лоьхуш – шена синкъерам лоьхуш, шен бен-м ойла ца еш\nШен да-нана а духкур долуш – сутара, пис; боьха адам\nШен де а хууш – ша вевзаш, шен хьуьнар, гIора а дев-заш\nШен дегIана хало йийр йоцуш – дегI кхоош, лардеш, малонча; ша дукха везаш\nШен дегIана дола ца далуш – чIогIа вехна; цамгаро я лазаро хьаьшна\nШен дерг кхоор доцуш – комаьрша\nШен доцург нехан а дац моьттуш – дахар, дуьне шеца нисдина, тардина\nШен доцчу кхийдар воцуш – лела хууш, нахана новкъа гIертар воцуш; гIуллакх доцчу кхийдар воцуш\nШен киса кхоор доцуш – комаьрша; шен дерг кхоор доцуш\nШен коьртан /дегIан/ доладан хууш – лела, дийца ху-уш; ларлуш\nШен кхарда дог доцуш – ма-дарра хууш, гина, хезна, и теш а волуш\nШен меттиг ларъян хууш – шен доцчу ца гIерташ, шен меттиган дола дийр долуш, дола долуш\nШен меха хIума ца хеташ – ша боккха болх хеташ, ша-шеха тоам бина\nШен са а дIалур долуш – цхьана гIуллакхна, адамна са кхоор доцуш\nШен са а ца кхоош – са даггийна, гIора мадду, доггах\nШен са дуьтуш, дуьтур доцуш – хьоме, сил дукха де-заш\nШен са /дог/ мичхьа доллу а ца хууш – майра; могуш\nШен хIун мегар ду а /ца/ хууш – шен чекхдаьндерг а /ца/ хууш\nШен цIоки юккъехь /чохь/ шел диканиг воцуш – ца-вашарца олу: дIогара дика а вац бохучу маьIнехь\nШена а, нахана а пайде воцуш –латта эрна хьоьшуш; Дала дуьне деса ца дита кхоьллина адам\nШена амал бийр болуш – ша-шена гIайгIа бийр болуш\nШена дина дика дицлур доцуш – оьзда, догдика\nШена динарг /аьлларг/ дуьтур доцуш – бекхаме\nШена дита а, нахана дала а долуш – хьал долуш\nШена долчунна вицлур воцуш – дукха шегахьа, эго-ист, пис\nШена хуург дуьйцур доцуш – шена хуург шегахь кхо-бур долуш, къайле ларъян хууш, ларъеш\nШена хуург къайладохуьйтур доцуш – хуург чохь са-цор доцуш, къайле ларъян ца хууш\nШеначулла /хьекъал, доьналла/ яхь йолуш – шена тоъал, мелла а, юкъанаккъара яхь йолуш\nШех /дозалла дан/ куралла ян мегар долуш – шех бIобулуш, юьхькIоме, дикачу агIор гIараваьлла\nШех чекх са гойтур доцуш – ассна долуш\nШеца гамо йоцуш – шена дика\nШечунна тIера вер воцуш – ша бохург бен-м дийр до-цуш\nШи дош вовшах таса а ца хууш – Iилма доцуш, дешна воцуш\nШи куьг ваьшта ца дуьллуш – чIогIа къахьега\nШи куьг хьалха а туьйсуш – къамел дан, хелхавала\nШи «чIеш» а ца хууш – хууш хIумма а доцуш\nШиша /ши шиша/ къаьркъа меллий /мелчий/ бен ул-ле а вахалур воцуш – ирча, жирга, дегаза, яьлла\nШолгIа ала ца дезаш – цкъа аьлча а тоьуш; муьтIахь\nЭвхьаза ваьккхича мегар воцуш – геннахь латто ве-заш, тIекIован мегар воцуш\nЭкхан бен-м лар йоцуш / цаьпцалган бен гIара йоцуш/ – акха, эрна, адам дехаш-Iаш доцуш\nЭлп-алале /хьаьмц алале/ йоьIан /жерочун/ хье схьаоьцур болуш – маттана шера, говза\nЭхьах /цинц/ тIадам боцуш – де-а эхь доцуш, эхь бо-хург хIун ду ца хууш\nЮкъахь керт бен йоцуш – лулахь\nЮхахьаьжний бен-м дош ца олуш – ойла йиний бен дош ца олуш\nЮхахьожур воцуш – тIаьхьалонан ойла йийр йоцуш; озалур воцуш\nЮххе вала стаг воцуш – улле вала, тIаьхьахIотта стаг воцуш\nЮьхьиг а, буьхьиг а йоцуш – юьхь а, чаккхе а йоцуш\nЮьхь йоцуш – гIиллакхехь, нийса доцуш; кIоршаме\nЮьхьара кхийдаш – дог ца догIуш, ийза а луш\nЮьхьара а лаьцна, дуьне дууш – дика хьоьгуш, аьтто хилла\nЮьхьмарш дукха ира йолуш – эхь доцуш\nЮхьчкъор стомма долуш – эхь доцуш; эхь ца хеташ\nЯар, набъяр бен, кхин болх боцуш – малонча /жуккар/\nЯлсманин бос а богуш – тамехь, иманехь долчу адаман бос\nIаддаIе бохург хIун ду ца хууш – бохучуьнга ла ца дугIуш, харцхьа\nIай асар а ца дойтуш, буса малхе ца йоккхуш – дика кхобур ю /бегаш/\nIаьнарца Iаь йогIуш – цхьатерра дог-ойла йолуш, во-вшашна муьтIахь, ийна, мерза, бертахь\nIаьржачух кIайн дийр долуш – харц адам, беркат до-цуш\nIуьрг даьлла кепек лур йоцуш – пис, пайденна воцуш\nIуьргара лаьхьа а боккхур болуш – хьуьнаре, тIахъаьлла*****\nВекхчуьра валанза – беввалаза, гIо дан дезаш, ша ца лелалуш, ца вахалуш; цIодар, ледара\nКорехулий бен дуьне ганза – таро йолчу нехан хьоме, лерина кхиош йолу йоI; къона; жима бер\nКъоьжа чо а баланза – къаналле ластанза, къона\nМаж-мекх даланза – къона; къиъна вогIуш\nМаIа-моза а хаанза /маIа-мозно хьаянза/ – цIена, кер-ла; йоIстаг; кIантстаг\nМегарг дуьне даанза – чомехь дуьне даанза, дукха ца ваьхна\nМегарг чо а баланза – маж-мекх даланза жима; кхиазхо\nМегарг чо а бижанза – акха, эндаж, дуьне ганза\nМегарг мас а яланза – жима кIорни; кхианза\nНенан кийрахь ваттаваланза – цIодар, хьекъална аьсха; 7 баттттахь бен ненан кийрахь Iилланза\nНускалара яланза – ялийна бутт а ца кхаьчна\nОлхазаро бен-м мас тасанза – пана, адаман лар йоцуш, адаман ког баланза меттиг\nТхин чо а божанза – бераллера, жималлера валанза\nХих волуш, говран цIога а лацанза – дуьне ганза, ха-лонаш тIехIиттанза\nЭкхано бен-м ког баккханза – еса, акха, пана меттиг\nАбдин-абделлалц – Къематде тIе даллалц\nАйла зарзъяллалц – цхьа хеча дукха лело /тишъяллалц/\nБиста кхаччалц – цу тIе кхаччалц\nВелла дIаваллалц – кхалххалц\nГай сатталц – вуьзначул тIаьхьа а яа\nГай тIе басар даллалц – дукха чай мийла\nГомашан гIан галлалц – делккъалц вижна Iилла\nГIалла /гIашла/ куьйра даххалц – /мел оьшу а/ хан хе-не яллалц, тIаьххьалц\nГIордазах заза дожжалц – хир хаддалц, яаяллалц\nДог Iаббалц – вуззалц, тоъалц, хьогалла дIаяллалц\nЗаьнгала яллалц – шера шаръелла, къега хIотталц\nКийра Iаббалц – Iаббалц, вуззалц\nКоша вижжалц – валлалц\nКъона къанваллалц – къанваллалц\nКIажийн айраш даадаллалц – некъ бан, дIасалела\nМалх гIушлакхе баллалц – цхьайтта-шийтта даллалц\nМара дIагIортталц – батт хьалха охьавожжалц; дегI лаамера даллалц; кхалххалц\nПIенда сатталц – шортта, дуккха а яа-мала\nСа кхачадаллалц – гIора мел ду\nСхьаэххалц – дукха яа\nТилор-тай тIе кхаччалц – тIаьххьарчунна тIе кхаччалц; шадерг\n«Тоийта» аллалц ¬– ца кхоош, хьашт мадду\nТIаьххьара сахьт тIе хIотталц – валаран сахьт тIе хIотталц\nТIаьххьарчу кепека тIе кхаччалц – шадерг, шадолу\nХечех буржалш хиллалц – дера, къиза лата, хан хене яллалц\nХир хаддалц – собар кхачадаллалц, шортта; кIорда дал-лалц\nЦицигана маIа яллалц – дукха хан яллалц\nIуьпаш эххалц – кхоччуш вузаран билгалонаш хиллалц\nБага юьззина – боьршша дош ала, ала доггIург ала\nБохь баьккхина – йотта маллу; тIе мел хоьа\nБуй буьззина – шортта, дуккха а\nВала хIоьттина – чIогIа, са а, пха а ца кхоош\nГерзах воьттина – шортта герз / гехь, карахь/ долуш\nГи боьттина – ги ма-хоьъа, яхьа маллу\nДаге хьаьжжина – дагах терра; даго ма-бохху\nДуьне дуьззина – шортта, дукха\nКерт юьззина – керт мел ю, керта мел хоьу, шортта\nКийра буьззина – боккха синIаткъам; доккха дог\nКиса дуьззина – шортта, дуккха а ахча\nКог /хецца/ хецна – таро-аьтто болуш, паргIат\nКорта айъина – эхь ца хеташ, ийза а ца луш\nКуьг хьаьккхина – цIена, буха хIума ца дуьтуш\nЛерг таIIийна – ца хезчха-а, нехан хабаршка ла ца доьгIуш\nЛар хьаьшшина – лорах тIаьхьакхиъина\nМогIа бинна – моггIара, цхьаъ вукхунна тIаьхьа\nМохь тоьхнна – чIогIачу озаца, массарна а хозуьйтуш\nНуй хьаьккхина – буха хIума ца дуьтуш; цIенна\nСа даггийна – са ца кхоош\nЦIарна цIеяххана – дика вевзаш; гIараваьлла\nЧоь юьззина – дукха доьзал, рицкъа, хIумнаш\nЧу са диллина – диканиг бен-м ца лууш, веза, хьоме, хала лело; шадерг цуьнан дуьхьа деш\nШи бIаьрг биллина – бIаьрса а ирдина\nШи бIаьрг хьаббийна – дIаса ца хьожуш, тIаьхьлонан ойла ца еш\nЮрт яьккхина – юрт маййу\nБага са а кхаьчна – тIаьххьарчу гIоранца, кIелвисна\nБага экъан тIе а яьккхина – анталваьлла; бага а гIаттийна /гIаттийначохь/\nБелшах а /агIонах агIо а/ белш а тоьхна – юххе а хIоьттина, накъосталла, вошалла дан\nБеран лардана а вахна – берашха лелаш; кхетамчуьра а ваьлла; бер санна лелаш /къанвелла/\nБиъ ког а гIортийна – чIогIа дуьхьало ян; дуьхьал вала\nБиъ сту а тоьхна – хала вало; нуьцкъала, ван ца луъу-шехь /вало/ вига\nБIаьрга буй а боьллина – бIаьрхиш дIадохуш, холча-хIоьттина; бала, гIайгIа йоьссина\nБIаьрга тIе бIаьрг а хIоттийна – ийза ца луш, майра; эхь ца хеташ, юьхьдуьххьал\nБIаьрга чу хин тIадам а оллийна – цхьана бIаьргах воьлхуш; воьлху, халахетта сурт хIиттош\nБIаьргаш хье тIе а даьхна – дар а велла, воьхна; ша хIун леладо ца хууш; охьа, когаш кIела ца хьожуш\nВеълара а вахна – когийн, куьйгийн голашна тIе а тев-жина\nВорхI догIа а тоьхна – дIадилла, генна дIадилла, къай-ладахьа\nГе букъах а летта – меца, мацаллина\nГоьлтIе ког а баьккхина – куралла детташ; кура\nДа а велла, нана маре а яхна – шортта, Iана а дахна\nКогаш-куьйгаш а гIортийна – чIогIа дуьхьало ян, дуьхьалвала\nКорта а оллийна – уккал тIе а яьккхина\nКуьйга корта а лаьцна – гIайгIане; доркъанна воьжна\nКуьйгаш а, когаш а лехна – куьйгаш, когаш чуьра са дIадаьлла; хIума ца далуш, меттах ца валалуш\nКуьйгаш кара а лаьцна – мукъа Iен\nКуьйгаш тIе а виллина – лерина, сий деш лело\nЛала а лелина – коча кач а велла /й, в, б/; тIех резахилла\nЛорах лар а хьаьшна – тIаьхьакхиъина; лорах тIаьхьа ваха\nМера тIе мара а хIоттийна – /юьхьдуьхьал/ хьажар а лаьцна, уллехь\nМерах седа а оьллина – меран тIуналла /марш/ а ол-лийна\nМотт ара а баьккхина – уьдуш, сиха лелаш; ведда ван\nНакха тIе а баьккхина – куралла детта, кура лела\nСа а доьхкина – са ца кхоош; доккха къа а латош\nСийна кIур а эккхийтина – сиха, маса; чIогIа къахьега, цхьаъ дан\nТоп-тур а даьккхина – дера чугIерта, дов хьедан\nТIе мотт а ца хьокхуш витна – гIиллакхна, гIуллакхна а ледара; Iуьналла доцуш ша хьалакхиъна\nУккал /тIе а яьккхина/ а саттийна – корта а оллийна, букъ тIе а баьккхина\nХаьн тIе куьг а диллина – кура; куралла детта\nХенах а тесна – улле а ваьккхина, юххе а хIоттийна\nХенах ха а тоьхна – уллехь, тIеттIа /юххе/ таьIна\nХьаж боьжиг а дина – хье юккъе /шад а хIоттийна/ белхи а гулбина\nХье юккъе /шад а хIоттийна/ белхи а гулбина – хьаж боьжиг а дина\nЦерга балда а лаьцна – гIора мел ду, са тоьхна; ца чIеIаш, яхь дIа ца луш\nЦхьа ког коша а левзина – Iожаллина гергавахна; къе-на къанвелла\nЦхьана бIаьрга хин тIадам а оллийна – халахетаран сурт а хIиттош\nЦIога белш тIе а диллина – хIумма а ца деш, ваьлла лелаш, хьаьдда-ведда\nЦIом а оллийна – баттт а яхйина, корта а оллийна\nЧена кIур а эккхийтина – чIогIа къахьега, маса ваха\nЧета тIулг а боьллина – тешнабехк а кечбина\nЧIуьнжар а хиъна – ши ког чучча кIела а биллина\nШадерриг шена а дисна – жоьра, ша, цхьаъ-цхьалха\nШамар а яхна – хебаршка яхна\nШи бIаьрг хье тIе а баьккхина – охьа ца хьожуш, ко-гаш кIел ца хьожуш, дарвелла, вехьа а вехьаш\nШи куьг а ластийна – карахь хIумма а йоцуш; веса\nЮкъ а йихкина /неIаран мачаш а юьйхина/ – цхьана Iалашонна даима кийчча; юкъараллин гIуллакхна кийча\nЮх а лаьцна – даима уллехь\nЮьхь а лаьцна – Iуналла дан, лело\nIана а дахна – дукха; дукхе-дукха\nАдам-пайхамар дуьненчу ваьллачу хенахь – Дала лаьтта тIе дуьххьара адам даьккхинчу хенахь\nАдамо адам дуучу хенахь – луьра мацалла хIоьттинчу хенахь\nАнайист серлайолучу хенахь – сатоссуш\nАхча – ахча долчу хенахь – юкъара хьал дика долуш; ахча деза хилла хан\nАьхкенан беркато кан баьккхинчу хенахь – июль-август беттанаш\nБуьйсана адамаш дIатийначу хенахь – адам дуьжу хан\nБуьйса юккъе яханчу хенахь – буса шийтта сахь даьлча, даьллачул тIаьхьа\nВай махках даьхначу хенахь – цIера даьхначу хенахь /I944 шеран 23 февраль/\nВашас ваша дIатосучу хенахь – боккха бохам баьллачу хенахь\nГIеметтахIоьттинчу хенахь – ткъе итт шарал тIехваьллачу хенахь; шадерг нисделла хан\nДагахь доцчу хенахь – дагара даьллачу хенахь, дицдел-лачу хенахь\nДогдиллинчу хенахь – хир дац аьлла хетачу хенахь\nДахарна /машанна/ вукъвеллачу хенахь – доьзал бо-луш, хьал-бахам гулбина, гIеметтахIоьттинчу хенахь\nДе дийне даьллачу хенахь – делкъана, делккъехь\nДуьненах догдиллинчу хенахь – вала кечвелча\nДуьнен чохь мел йоккхучу хенахь – шен оьмарехь\nЖIаьлех хIоз хуьлучу хенахь – буса: кхаа-деа сахьтана юккъехь\nЖIаьло жIаьла дуучу хенахь – къиза мацалла хIоьттинчу хенахь\nЗулкъарнайн хенахь – Александр Македонский ваьхна, лелла хан /Iийса-пайхамар вале кхо бIе шо хьалха/\nКарарчу /тIаьхьарчу/ хенахь – кху деношкахь, хIинцца\nКулла тIе моьлкъа баьллачу хенахь – дийнахь итт-цхьайтта даьллачу хенахь\nКIа-маьрсан хенахь – ялта чудерзо хан\nЛовзар мIакдаьллачу /мIакадахханчу/ хенахь – юккъе даьлла, дIахIоьттина, тоделлачу хенахь\nМалх гIушлакхе баьллачу хенахь – дийнахь итт-цхьайтта долу хан\nНабарна адамаш /чудулучу/ дIадуьйшучу хенахь – буьйсана итт-цхьайтта долучу хенахь\nНабарна Iеса стаг /таь1ачу/ таьIначу хенахь – са-хуьлуш\nНур дашон можа малх бузучу хенахь – сарахь; малхбу-за хан\nСахуьлу седарчий уьдучу хенахь – садаьржаш\nСом – сом долчу хенахь – ахча ахча долчу хенахь\nТIуз тIебаьллачу хенахь – гIуллакхаш тоделлачу хе-нахь\nХан йоцчу хенахь – адам дижначу /дуьжучу/ хенахь; буьйсана юккъехь, юкъал дикка тIехъяьлча; 1уьйкханна\nIуьйрана суьпа нах гIовттучу хенахь – малх схьакхе-тале, Iуьйра ламаз дан кхуьъург /Iуьйкъе/\nАймин бурош санна – хьийзаш, сийсаш\nАмбаран чIуг санна – хьаьвзина; йоккха\nАмал эцначу говро санна – цIеххьана аьллар тIера яьлла /ваьлла/, болар сихдан\nАмале /амал/ еанчу виро санна – цIингаш кхийса\nАнзоран Зазу санна – кура, хаза; цIеяххана\nАрдангах хаьдда гила борз санна – сагатдеш, цхьалха; угIа\nАс кхайкхина /веъча/ валийча санна – везавеш; схьак-хача\nАттана тIаьхьа эса санна – тIаьхьара ца волуш, тIаьхьа лела\nАттана тIехь нуьйр санна – ца товш\nАхьара юккъера схьаиккхина мукадахка санна – дукха пудар-басар хьаькхначу /къеначу/ зудчунна олу\nАьнгалин говзанчо боьттича санна – хаза, куьцехь\nАьнгали санна – чекх са гуш; шера; атта аталуш\nАьрга хьач санна – муьста\nАьрга хьач кхаьллича санна – юьхь чIиччIашка /яха/ ваха\nАьрзунан зIок санна – дукъ тIе а даьлла, сеттина мара\n/Аьттан/ цIоганах вакхийча санна – оза, гIийла\nАьхкенан довхачу дийнахь мела мох санна – тамехь\nБагара лам божарна кхоьруш санна – вист ца хуьлуш\nБагара сай бадарна кхоьруш санна – дош ца олуш, вистхилар кIезиг долуш\nБагахь гIулгаш дохкуш санна – аъ-маъ, гIам-гIим дан\nБадах-шурех йича санна – таза, унах цIена; хьийкъина, дегIан чкъор кIайн долуш\nБай тIе /ченала/ вир санна – керча; карча\nБакъийна чIара санна – оза, чIепашха\nБарз бохийча, зингатий санна – даьржина, даржа\nБарзо жа санна – даржо /й, б, в/\nБарзо йоруш /воруш/ санна – дера мохь хьекха; Iеха\nБарзо санна – буьйда пхьор даа; моха ян, катоха\nБасахь бина такхор санна – гуччохь, къаьсташ\nБацалахь бер /вир/ санна – керча\nБацалахь цIен зезаг санна – техка; хаза, бIаьрг хьоь-стуш\nБаI санна – дуьра, ира\nБеже /йигинчу/ яханчу говран санна – са ца къералуш\nБекъачу эрзах цIе санна – сиха\nБелла меза санна – партала\nБело бIал санна – атта тIекIелтаса\nБер санна – догцIена, ловза\nБеран бIаьрхи санна – цIена; Iовжаме\nБера санна – хьийза, хьовза; дегI ловзо\nБерзан бага воьдуш санна – хала, дуьхьало еш ваха\nБерзан багара ваьлча санна – сиха вада /чуэккха, дIаэккха/\nБерзан багахь лу санна – гIийла веттавала /й, б, д/\nБеро шен нене санна – цIенчу даггара, дагара дийца\nБерхIиттара /пхийттара/ яьлча /ваьлча/ санна – каде, дегI дайделла; басна хазъелла, хаза, могуш\nБеса дуо буьзча санна – хазахета\nБодано суй санна – дIакхалла, къайлабахьа\nБодашка кхоьссина топ санна – эрна\nБолатах доьттича санна – деза, сатарха, буто, чIогIа\nБорз-газий санна – барт боцуш, гIоьртина\nБорз санна – майра, дера; угIа; тIегIерта; къоьлла; цкъа мацалла валла воллуш, цкъа вуьзна эккха воллуш\nБугIа санна – чугIерта, дIасауьдуш, уьдуш; Iеха\nБукъа юккъе Iоьттина шаьлта санна – ямартло, теш-набехк, ян дуьхьало йоцуш\nБун йоьхна жIаьла санна – гIайгIане, чу ваха чоь йо-цуш\nБуобер санна – гIийла, декъаза, беркъа, меца\nБуобер дузийча санна – дика дан, мел баккха\nБуобере ненан майра санна – оьгIазе хьежа\nБуса бина такхор санна – хатI доцуш\nБустам баккха санна – кIирвелла, вехха хьежа\nБусулба стага ламаз санна – лара; тIех ца тилийта\nБута еанчу стеран санна – юсаелла ши мераIуьрг\nБута еъча санна – сацар дайна\nБух боцу шелиг санна – ца вузуш /д, б, й/, ца Iебаш\nБуьхьиг санна – кхийсалуш, ловзуш\nБIагор санна – гонах хьийза\nБIаьллангах таьлланг санна – хьарча; чIогIа хьаьрчи-на, тIелетта\nБIаьрга яхана чуьрк /хIума/ санна – новкъа хила, са-дууш\nБIаьргара хIума дIаяьлча санна – сапаргIат, паргIатвала; синтеме\nБIаьрга сара кхетча санна – дIасаида, сиха лела\nБIаьргаш баьлча санна – ца гуш хила, цхьаъ хьаша\nБIаьргийн нур дайа санна – къеггина, сирла\nБIаьстенан догIа санна – беркате\nБIаьстенан малх санна – хаза, дог хьоьстуш; аьхна\nБIе шо кхаьчначу къаночо санна – маьIне, чулацаме къамел дан\nВала вижча санна – меттах ца хьовш, хьала ца гIоттуш\nВала воьдуш санна – дуьненах дог а диллина, массеран Iодика ян; хала ваха\nВала цавезарг велча санна – угIа; велха, холчахIотта\nВаларчу вирзина стаг санна – дуьненах дог диллинна, вочуваьлла\nВаршахь ча дуьхьалкхетча санна – воьхна хьовза\nВаша воцу йиша санна – декъаза, гIийла\nВеза хьаша санна – лерина лело, тIеэца\nВемоз санна – мерза, ховха\nВехна нуц гича санна – са ца къерадала, чам бан\nВехна стаг санна – дегIана дола ца далуш, техка, дукха лен\nВиро шар санна – мерза а хеташ, сихха, сутара дIамала\nВирца лаьттина шинар санна – талха, виран амале дерза\nВордан чкъурго пхьид санна – атта хьаша\nВордан чкъурго цIога хьаьшначу кIезо санна – мохь-цIогIа хьекха; цIийза\nВотанна тIе хиъна моза санна – байтал а ваьккхина ви-та /долчух ваккха, къиэван/\nВорхI велча санна – чIогIа холчухIотта, маьхьарца /велха/ елха, угIа\nГай яьтIча санна – чIогIа мохь хьекха\nГезгмашано моза санна – шеко йоццуш лаца\nГел хьовзийча санна – чIогIа къовла, къевлина; корта лаза\nГирзаш девлла буьхьиг санна – ирча, оза, кан тилла\nГирз даьлча санна – дегI кIамдан; сацар дайна\nГовран амал евза дин-бере санна – эвхьаза; ларлуш, амма ийза ца луш\nГомашан кIорни санна – юхагIерташ, ийзавойтуш\nГомаш санна – цIунала гIерта; Iаха; дIатеттинчохь Iан\nГол тIе хьаькхна шаптал /балг/ санна – сийна-можа, къегина; кIунзал баьлла корта малхехь\nГура чохь экха санна – йиш йоьхна дIасахьийза\nГурахь даьккхина тевна санна – гIийла, экама\nГуро лаьцна дахка санна – кIелхьаравала некъ лоьхуш, дIасаида\nГуро лаьцначу /хьозан/ оьпан санна – дог детталуш\nГIабакхан тIам санна – атта каглуш; лерина лаца /лело/\nГIабакхан хутал санна – вакъавала; вакъавелла /оза/\nГIаж хьажийна /хьажийча//гайтина, оьхьна/ жIаьла санна – «гIагI» деш, дIаэккха\nГIажарийн куз /йовлакх/ санна – къорза, бес-бесара\nГIан карахь набарха ваьлча санна – дог доха\nГIамарла боьжна хин тIадам санна – лар йоцуш ван; сиха кхачо, ца тоа\nГIамарца бер санна – ловза\nГIатта кечделлачу олхазаро санна – ши тIам а бар-жийна, ши куьг дIасадахийтина\nГIаш яьтIча санна – когаш дIаса а бахийтина, цIармат Iилла\nГIезан тIам санна – /туьман кехат/ цIена ахча\nГIенах бер санна – веккъа юьхьца, сибатттца /вела, вел-ха/\nГIодах яьлла жеро санна – меженаш хецца вижа /Iилла/\nГIожанна моьлкъа санна – дуьхьалверза\nГIо хьаькхна салаз санна – шарша /шершшина/\nГIудин тезетахь стаканаш /Iайгаш/ санна – шортта\nГIурбан батттахь даьхни санна – мехала дала, даздала\nГIулозан боьрахь алмазаш санна – сингаттаме, шийла, жирга угIа, дека\nГIум йиъна борз санна – дегI дазделла\nГIургIезан тIам санна – кIайн, беха /буткъа/ йоьIан пхьарс\nГIуркх /муш/ байна пелхьо санна – сацар дайна /дIасаида/\nДабагIа доьхна кетар санна – шамаре, хебаршка яхна; юкъ-кара беса\nДа вийна мостагI санна – ца веза /луьра цабезам/\nДа воцу керт санна – къухала яхна; къуьйсуш\nДай-ваший ас вийча санна – бехке воцчуьнца мостагIалла лаца\nДай тIехь лаьцча санна – къиза хьийзо /бахьана доцуш/\nДай тIехь лаьцна къу санна – бехкала ваха, къинхетам боьхуш; хьийзо\nДакъа санна – меттах хьар доцуш; азвала, вуочавала; шийла\nДакъийна жижиг санна – хьаса болуш; оза, шамаре\nДала аьлча санна – шеко йоцуш тIелаца, кхочуш дан, деза лара\nДала вазвина ваийтича санна – сий дан, лара\nДалла дуьхьала даьлла шайтIа санна – дуьхьала вала, аьлларг ца дан\nДала а, наха а делча санна – шадерриг тоделла, тодала\nДалла хьалхахь санна – жоьпалла; догцIена, лачкъийна хIума доцуш\nДархочо санна – гIийла узарш дан\nДаш санна – деза; лала а лелина /лала/\nДашах доьттича санна – деза; испай, куьцехь\nДахка /дахкана теба/ хаабелла цициг санна – таба, хаба, дIате, сема\nДахьийна зуд санна – гарри-нехь эгош, хаба а хебна\nДаръелла езарг санна – карзахе; хала сецо езаш\nДашо /бIелиг/ буьртиг санна – хаза\nДаьтта хьаькхна локкхар санна – кIадван, мадван /кIеда/\nДегабаам бина зудабер санна – вас хилла /лахара балда а оллийна, ши бIаьрг хих а буьзна/\nДегIан меже яьккхича санна – чIогIа эшам хила, дог дуоха; лазо; мохь хьекха\nДемла /хIуьрала/ иккхина дахка /гIам/ санна – тIех пудар-басар хьаькхна\nДений-нанний хьалха санна – церан бIаьргаIуналлехь; эвхьаза, гIийла воцуш\nДенцIа кхаьчча санна – паргIатвала охьахаа, эвхьаза лела\nДенцIера йогIуш санна – шортта совгIаташ а дохьуш\nДеса бохча санна – оза-еха юьхьмарш\nДестечунна меран бер санна – ца деза, новкъа хила\nДехкан Iуьрг ларден цициг санна – таба а тебна, мет-тах ца волуш, сема\nДехкина зуд санна – дера лата\nДешин варкъ диллича санна – лепа, къиега, бIаьрла\nДика хелхадаьлла бер санна – хасто, хьаста\nДистина догIу хи санна – гIаре, чалх такхийна, ян дуьхьало йоцуш\nДитта буьххье хиъна къиг санна - лакха хьала а ваьлла, охьахаа, хиъна Iен\nДожа кечделла гуьйренан гIа санна – хаза, можачу ба-сахь\nДогIанна кечлуш йолу мархаш санна – тIеттIа гуллуш /дукха адам гулдала/\nДокъанна санна – коьрте /когашка/ хIитта, тIехIотта\nДохделлачу жIаьло санна – /бага а гIаттийна/ бага гIетто\nДоIахах леттачу айпечу стимо санна – дуьне къахьдан\nДоьхка хаьдда /тиша/ топ санна – вахвелла меттахь /воьжна/ вижна Iилла\nДужу гIа санна – вожа; меллаша, хьаьвзина вожа\nДуо санна – боккха корта; веста а вистина\nДум санна – хьена; мерза; токхе\nДум биина вижча санна – мерза, чIогIа наб кхета\nДуьйлина Iад санна – вула а велла; гIуллакхна кийча\nДуьгу нускал санна – кечйина, кечъелла; хаза, товш\nДуьне доха доллуш санна – гIовгIа яла, токхамаш, хер-царш хила\nДуьне доьхча санна – воьхна хьийза, сиха дIасаида\nДуьненна гуо боху можа малх санна – го баха, гонаха хьийза\nДуьненна гуо лаьцна сийна хIорд санна – боккха; гуо бина\nДуьненна гуо а баьккхина веъча санна – куралла етта, ца ваша, везавен; гIелвелла\nДуьне тIедоьжча санна – йоккха гIовгIа яла; тIех гIийла лела\nДуьне шена делча санна – боккха кхаъ хила, хазахета; кура\nДуьне шен долуш санна – сакъераделла, тоам хилла\nДуьне Iадо санна – чIогIа мохь хьекха; гIовгIа яла\nДуьнено мотт лаьцча санна – тийна; тапъаьлла тийна\nДIадиллича санна – дукха ца лоьхуш, сихха дош ала\nДIакхалла санна – чугIерта; дов дан\nДIакхоьссина кIеза санна – гIийла; хьесталуш\nДIалечкъина малх юха гучубаьлча санна – хазахета\nДIама санна – верстина, нисвелла, нуьцкъала, буто\nДIовш санна – сиха даржа; сиха шен болх бан\nЕхкина борз /зуд-борз/ санна – даръелла, дера лата\nЕхна ялийча санна – езаеш, моханаш кхоьхьуш\nЕхна оьпа санна – къахкар доцуш, эвххьаза\nЕ чохь хударан бера санна – хIайтъаьлла хьийза\nЕшап санна – кIозарш а охкийна /ирча/, цIармата; жоьра Iан\nЖана хьалха бож санна – тобанна хьалхавала; хьалха а ваьлла, ваха\nЖерочун кIант санна – дегала; майра; нийсо езаш\nЖинаша иэгIийча санна – юьхь а, хьажар а лацаделла, ши бIаьрг йилбазан кара а белла\nЖоьжагIатан цIарах санна – кхера, ларвала, къехка\nЖIаьла дехкина ор санна – боьха, хьожане\nЖIаьлина гIаж санна – /ца/ веза\nЖIаьлина доьша /даьIахк/ санна – лерам боцуш, бен доцуш хьалхахIотто, хьалхакхосса\nЖIаьлина санна – дицдала, атта, сиха дицлуш; хьалха кхосса\nЖIаьлин даьIахк санна – чIогIа; чIагIвала\nЖIаьлин ун санна – атта тIедолуш, даьржаш\nЖIаьлеша доьша санна – къевсина; къийса\nЖIаьлеша хьекхийна йовсар санна – тийна-таьIна-хебна, хIоьттина; кан тилла\nЖIаьло доьша санна – сихха, сутара, саьхьара яа\nЖIаьло къуьнан кетар санна – кескаш яха, иэтIо\nЗаддашна тIаьхьаидда пхьу санна – хIоьттина; хIотта\nЗарзаран аз /йиш/ санна – хаза, исбаьхьа, башха\nЗингатан гIодаюкъ санна – юткъа, хадда йоллуш гIодаюкъ\nЗингаташа сийсаен туьйлиг санна – дукха адам гул-делла, адамо сийсош\nЗуда санна – велха; лела /зударшха/\nЗуьдана тIаьхьа пхьу санна – тIаьхьа вала\nЗIок /зIокберг/ санна – дуьхьал верза; хьаьвзина, дукъ тIе даьлла мара\nИйгIина йоьду зуда санна –дегабаам а бина; са ца къе-ралуш\nИрс доцчо гулдинарг санна – карара дала\nИрс каро санна – хала\nИрс санна – дIаваха сиха, наггахь бен ца вогIуш, веъча, дукха ца Iаш\nИту тухуш баьккхина шу санна – нийса са болуш\nИччархоша го бинчу берзан ши бIаьрг санна – оьгIазе, дера, къегаш\nИэро пхьагал санна – лорах лаха, лаца\nЙилбазан кIорни шен ненаца Панка-Панкица санна – эвхьаза\nЙис йиллича санна – къежбелла корта\nЙисна Iан зуда санна – хала амал йолуш, дегабааме\nЙисна Iачу зудчо санна – доггах дIаьвше сардам болла\nЙиша-ваша санна – ийна, гергара, хьоме, бертахь\nЙишин бер санна – хьесталуш; хьоме\nЙовлакха юккъера схьаэцча санна – цIена, керла\nЙойна гIаж санна – гажа а гежна\nЙоккха топ яьлча санна – йоккха гIовгIа яла\nЙокъанна йочана санна – иэша\nЙокъа йочанна санна – тIера хила, резахила\nЙокъа йочанах санна – хьега\nЙокъах хи санна – кIезгдала, мехала дала\nЙоьза зурма санна – къамкъарг его, чIогIа лен, Iеха\nЙоIбIаьрг санна – лерина лардан, Iуналла дан\nКарара баьлла чIара санна – боккха хеташ; дагахьбал-лам буьтуш\nКарийна /караIамийна/ кIеза санна – хьесталуш, эсала\nКаш /кошахь/ санна – бодане, готта, шийла; жирга\nКемсийн мутт санна – мерза\nКепатоьхча санна – товш, сатарха; барам-бустам нийса болуш; дукха адам /машен чохь/\nКерта йоьгIна мунда санна – ирча; меттах ца хьовш\nКерт йоьхкина мечиг санна – къаьркъа муьйлуш,\nмаларна ахча ца кхоош\nКертана доьгIна хьокхий санна – моггIара, нисса, ирахь\nКино чохь санна – атта /дан, хила, хIотто/; сурт хIотта\nКирша бугIа санна – вусавелла; чугIерта\nКисанара схьаэцча санна – сиха ала, ойла еха а ца еш жоп дала\nКога доьдучу беро санна – ког баккха Iемаш /болар/\nКогах кIохцал дахча санна – текхна болар /когабуьхьар я кога тIе а ца вазлуш/\nКокан буьртигаш санна – Iаьржа /ши бIаьрг/\nКорта этIош санна – узарш дан, мохь хьекха; лазаме\nКосказ санна – вуткъа, веха /в, й, д/, лекха\nКотамаша зIок йиттина ахьаран гала санна – морзгал\nКотаме хIоа санна – охьадиллийта, охьатасийта; дайта\nКотамо буьртигаш санна – атта, сиха лахьо\nКотамо мIараш хьекхча санна – хатI доцуш /ца къаь-сташ/ йоза\nКоча йоI санна – хела, маргIал; чIиркъе, кура\nКочара хаьдда туьтеш санна – Iанадаха, дIасадаржа\nКоча Iамийна бер санна – везавеш, лелла ца волуш\nКошара гIаьттина да цIа веъча санна – хазахета; цец-вала\nКошара гIаьттича /гIаьттина веъча/ санна – докъан басахь, ирча, вочаваьлла\nКоьртах жIов /хIума/ кхетча санна – тентак а ваьлла, ша хIун леладо а ца хууш\nКоьртахъяьлла гIурбан бож санна – маса неIарх чу-эккха, керта тIехула эккха, дIасаида\nКуй билла веъча санна – сихха, хье ца луш, дIаваха\nКуралла йожийна боргIал санна – юьхьIаьржахIотта; олла а велла\nКуьзган чохь санна – ма-дарра гуш, гайта; ган\nКуьйган кераюккъехь /кераюкъ/ санна – шера ган, ул-лехь, ца ган йиш йоцуш; шера\nКуьйгаш лехча санна – ши куьг меттах ца хьалуш; куьйгахь хIума ца сацалуш\nКуьйрано кхокха /кIайн меъ/ санна – /дера, сиха, атта/ вовшахваккха, тило, эшо; ловзо\nКуьйрано моха йича, дIасауьду котаман кIорнеш санна – даржа, даьржина дIасаида\nКуьркан бертиг санна – багахь цхьа а къахк а йоцуш, ирча йоккха баттт\nКуьйран бертиг санна – йоккха /ирча/ баттт\nКхана лийр волуш санна – жамIдан, къахьега, сихвала\nКхаъ /боккхуш, боькъуш/ кховдош санна – хазахетийта санна; хазахетарца\nКхаъ хезча санна – хазахета, ши бIаьрг серлабала\nКхаъ эцна воьдуш санна – хазахеташ, ког когах ца кхе-таш\nКхеллих даьIахк йоьллина жIаьла санна – сапаргIат хила\nКхел кхайкхор санна – доца; деза, дегаза; къиза\nКхерам туосабелчу экхан санна – бIаьргаш уьдуш, лерса ирдина\nКхерчахь иккхина цIеран суй санна – цIеххьана, кхос-са а луш, сихха баьгна дIабала\nКхечу дуьнентIе ваьлча санна – цIеххьана хийцам /аш/ хила; гIуллакхаш тодала; аттачу ваьлла догдика хила\nКхиъна йогIу йоI санна – хаза, къона, таза\nКхораш биъначу нелан санна – дика /гIуллакхаш/\nКхоьлина де санна – юьхь кхоьлина, кхола, сингаттаме\nКхоьссина доьду хаьштиг санна – сиха, маса\nКхоьссина тIелатийча санна – шуьйра, ведбелла мара\nКху дуьнентIера йоцуш /в, б, д/ санна – лела, ца кхета, бала ца хила; наха хIун леладо ца хууш\nКъайлах мах бина зуда санна – ладоьгIу-уш, йогу-уш\nКъанделла зуд санна – тешаме, муьтIахь\nКъанделлачу жIаьлин санна – голаш иэго\nКъанъелла говр санна – набарна хьегIаш, сиха /атта/ гIеллуш\nКъен лулахо санна – юьхь кхоьлина, оьгIазе; сий до-цуш; новкъа\nКъечу невцо баьхьна там санна – къен пал\nКъийвелла муьжги /совдегар/ санна – шира таьптарш кего волавелла\nКъолана къу санна – цхьа хIума дан тIера, деш сакъе-ралуш; говза, муьтIахь\nКъу-берзан буьйса санна – бодане, ткъорше, шийла\nКъуйн кхерч санна – бохам бохьуш, жирга; кор-неI маьрша доцуш\nКъурдйоьлла котам санна – вусавелла; чохь виса; го-нах хьийзаш, берашна тIехь Iуналла деш\nКъола дан воьду къу санна – гIар-тата йоцуш, болар лахдина, ког бай-йн боккхуш\nКIа диъча санна – къиза хьийзо\nКIайн ангалин гIала санна – хаза\nКIайчу куча тIехь хьоькх санна – къаьсташ, гуш\nКIант санна – товш, вухавелла /къонвелла/\nКIац санна – кIайчу басахь; кIохцале, шийла\nКIегаш тIехь нIаьна санна – сацар дайна; ирах /чу/ кхиссалуш\nКIезий дIадаьхьна нана-борз санна – готта хьовза, дог доьхна виса; дера\nКIирнах латоза пеш /латозчу пешо/ санна – шийла; йохъяла ца туьгуш; кIур туьйсуш\nКIора кегийна гIаж санна – кIарула-Iаьржа\nКIудалан бертиг санна – шуьйра, ирча баттт\nКIур байна керт санна – еса, къухала а яхна\nКIур байна кхерч санна – беса, шийла\nЛазийна /гIогI/ тIам санна – олла а белла /бина/; текхо\nЛайшка санна – лерам боцуш; кIоршаме /ала, хьажа/\nЛамаз доьхкуш санна – ши куьг лере дахьа /даьхьна/\nЛаманан бохь санна – геннара гуш, лекха\nЛаманан тарх санна – онда, зоьртала; хьиер доцуш\nЛам санна – кура, лекха, онда, нуьцкъала\nЛам тIе кхоьссина /баса доьгIна/ жIоммагI санна – га-ра, дукъ тIедаьлла мара\nЛам /хен/ такхийча санна – гIелвала, хIотта\nЛам хаьрцаш санна – гIара, гIовгIа яла; гIугI дала\nЛаман агIо ша болуш санна – шех бIобулуш\nЛаманца угIу гила-борз санна – йорт кхехьа; дера угIа\nЛаманца лан доцу гила дин санна – ца тарлуш, ца ме-гаш\nЛан даккха санна – къиза хьийзо\nЛар толлу жIаьла санна – тIаьхьаваьлла, тIаьхьа лела; кхерста\nЛар ца юьту къу санна – говза, ларлуш; похIме\nЛам тIехь бустийна Iахар-етт санна – тIех верстина;\nЛатта лазорна кхоьруш санна – бай-йн ког а боккхуш\nЛаттий, стигаллий санна – вовшашна генахь, иэн ца туьгуш\nЛачкъаза дисна гIам санна – шениг дита ца луш, къай-ладахьа хIилла ца тоьуш; тап-гIам\nЛаьтта бухара ваьлча санна – цIеххьана /мичара волу а ца хууш/\nЛаьттах /дIаийча/ дIалетча санна – вогIавелла, меттах ца волуш; лаьттах иэвелла\nЛаьхьа гича санна – жирга, дегаза; воха\nЛаьхьана хьалха пхьид санна – воьхна, ян дуьхьало йоцуш\nЛаьхьан санна – буткъа чIапа-беха корта, дIаьвше мотт\nЛаьхьан лар санна – хьийзаш\nЛаьхьано лаьцча санна – чIогIа мохь хьекха\nЛаьхьано пхьид санна – эшо, дIакхалла, вохо\nЛекхачу попа тIе кIайн куьйра санна – хьаьвзаш тулгIа тIехаа\nЛекъ санна – товш, куьцехь\nЛерг датIо санна – чIогIа гIовгIа, гIара\nЛерг лаьцна пхьагал санна – тийна-таьIна /карара ца валалуш/\nЛергана нIаьна бича санна – къора; цахезчха-а\nЛергина жий санна – ца товш, ирча, хатI доцуш хадий-на месаш\nЛиттина деши санна – цIена; хаза; механа деза, са цIена\nЛо /луо/ санна – кIайн; шийла; кIеда, ховха\nЛомахь лоьман санна – цIе йолуш, цIеяххана /фолк./\nЛом санна – чукхоссавала; майра\nМазас боьхкина гIуркх санна – цхьа хIума моситтаза масийттана йохка\nМалхехь ша санна – /атта, сиха/ баша\nМалхехь /дижина/ Iуьллу цхьогал санна – сапаргIат, меженаш хецца\nМалх санна – хаза, къегина; йовха /в, б, д/\nМангало кес /буц/ санна – моггIара охьадахка; хьаькхна охьадилла, дуккха а охьадилла\nМангало хадийна бецан хал санна – вай-йн, айалуш вожа\nМар велла /мечиг/ зуда санна – гIайгIане, куьйга корта а лаьцна\nМаргIале кхевдина бож санна – когабуьхьар хIотта /латта/\nМаре яха дагадеъна йоI санна – моханаш кхоьхьуш, дегабааме\nМарзхой къарбина нус санна – мотт дIаьвше, къардай-на; тур текхаш\nМархин сахь даккха пурба доьхуш санна – аьхначу озаца, лераме\nМас-малик санна – тийна, ийна, эсала\nМаха бахча санна – цIеххьана хьалаэккха, мохь бала\nМаха байча санна – лерина лоьхуш\nМахьарла бахна жин санна – шадерг кхочуш а хилла, зовкъ хьоьгуш\nМаIа санна – лаьттах вогIавелла\nМаьлхан нур санна – хаза, къегина, лиепе\nМаьлха-Аьзни санна – хаза, товш\nМекха баьккхича санна – яккхий дера чевнаш, доьсту-нан тачанаш\nМекхан цергаш санна – яккхий, ира, хатI доцуш цер-гаш, кIомсарш\nМел велларг цIа веъча санна – хазахетта, кхаъ хилла\nМелчу хи чохь бедана санна – наб хьегIа\nМерах чуьйна гIуммагI оьллича санна – вас а хилла; олла а велла\nМерз багийча санна – ма-элли, дага ма-веъи схьахIотта, схьакхача\nМерз хаьдда пондар санна – аз доцуш, дIате\nМехкадаьтта тоьхначу пешара алу санна – цхьанна сиха чукхоссавала /девне ваьлла/\nМеца бер санна – карзахе /велха, цIийза/, гIийла\nМеца борз санна – ижуна аравала; угIа; дера\nМеца жIаьла санна – дера; тIекхета кийчча\nМимин /Махьин, ПIилтIин/ зуд санна – хьайна, сацар дайна; эхь доцуш; хи санна нахаца лелаш\nМисарболато лахьийна хьостамий санна – жIуга йин-на, дуккха а цхьанаметта гулделла\nМисарболато маха санна – атта тIеозо\nМожа бIагор /беъча/ санна – корта хьовза; тIехьийза\nМожа гIа санна – леста, Iилла, дожа\nМоз санна – мерза, хьаса болуш\nМоза /мозий/ санна – тIехийша, гонаха хьийза, садууш; атта, дуккха а леш\nМозашна моз санна – еза\nМокхазан берд санна – чIогIа, шога; ца хьовш латта; зоьртала онда\nМостагIо мостагIе санна – дIаьвше, цабезамца, ца кхо-ош ала /дов хьедан/\nМостагIо мостагIчунна санна – топ нисса даг тIе хьа-жо, тоха; вен аьлла, са лоцце тоха\nМотт стиглах летча санна – /мотт сецча санна/ вист а ца хуьлуш\nМотт Iаьвшича санна – вист а ца хуьлуш Iен; юьхь чIичIе\nМох санна – маса, цIеххьана\nМохо зезаг санна – техко /дIасатехко/\nМохо ваьхьча санна – тIепаза ван; къайлавала\nМохо ловзо гIа санна – леста, дего\nМохо ядийна чуьрк санна – ян дуьхьало йоцуш; шен лаъмера ваьлла, цхьана ницкъо айина вахьа\nМохо яржийна мархаш санна – яржа, дIасадаржа\nМохк бегийча санна – гIара-гIовгIа яла; дуьне тахка; херцарш\nМохк бустуш санна – яккхий гIулчаш /яха/ а йохуш\nМуж меллачу боршо санна – мара озо, мерах садеIа\nМуж санна – мела /довха-шийла доцуш/\nМукадахка санна – ирча, зене, атта ца леш; могуш\nМукадехкан санна – дика могашалла; ира цергаш\nМусин гIожмаш санна – дукха\nМуш тесна дуьгу шинар санна – лаца а лаьцна, дIавига\nМуьста худар диъча санна – ши бIаьрг а мустбина\nМIаьжг санна – юьхь лацаелла, чохь са доцуш\nНабаран тар тесна Маьлх-Аьзни санна – йижна Iуьллу хаза зуда\nНаж санна – чIогIа, зоьртала, онда\nНакхармозий санна – гонах хьийза, тIехьийза\nНал санна – ницкъ болуш; чугIерта; верстина\nНана денцIера еъча санна – хазахета; кхаъ хила; хьал тодала\nНана йоцу бер санна – са ца къералуш, гIийла; декъаза\nНана маре яхча санна – хьал тоделла; воьхна\nНанас бер санна – доггаха хьеста\nНанас хьалхе векхчуьра ваьккхича санна – чета вир-зинчуьра юха ца воьрзуш; са меца\nНана-аьрзу санна – мор гIаттош, тIам баржжош чухьада\nНана цIа яре сатуьйсу бер санна – гIийла ладоьгIуш, сагатдеш\nНанна гонаха бер санна – го тийса, сакъералуш ловза\nНанна марчо эца вахнарг санна – атта, сиха, мел докк-ха а вон дицлуш\nНанна тIаьхьа бер санна – велха, тIаьхьаида, гIайгIане хьежа\nНахехь йиънарг санна – кхачаме йоцуш\nНаьрт санна – нуьцкъала, онда, зоьртала\nНевцалха воьдуш санна – лерина кечвала\nНелан кIомсарш санна – ира, онда /яккхий/\nНелан кIомсар такхийча санна – гIийла латта къеж-дан; /дегI доруш/ йоккха чов ян\nНенан везарг санна – ца лерича ца волуш; новкъа\nНенан некхах летта меца бер санна – тIелетта; сутара яа, мала\nНесаршца текх къуьйсу марнана санна – нахала яла\nНесе безам бахна марда санна – эхь дайна; сий дайна\nНехан санна – кхечеран санна, хила ма-деззара\nНеIар юккъехь бисча санна – бистина, ведбина /мара/\nНеIаро пIелг Iаьвшича санна – мохь бала, мохь хьекха\nНитташа къовзийча санна – юхаэккха; ваго\nНIаьна-кIорни санна – вуса а велла, чIогIа леташ; цIарула цIий а велла, чукхиссалуш\nОбарг санна – цхьаъ-цхьалха /адамах, Iедалх къехкаш/\nОзийна ваьккхича санна – оза, вуткъа-веха\nОзийна пха санна – хецабала кийча; тасавелла\nОлла баьхьна яй санна – сиха юха ян /марера цIа ян/\nОнга Iуьйду шинар санна – цхьана метта ца соцуш\nОрам боцу хутал санна – дIасаяккха, дIасаядо /атта/\nОрцин Айза санна – кура, хаза, махкана а евзаш; хьал-таро йолчу цIентIера\nОьпа яккха санна – юха ца волуш, чувоьлла /къахьега/\nПарталчу стеган /болар/ хабар санна – сих ца луш, меллаша\nПах санна – кIеда; шелонна я цамгарна сен а велла /юьхь-марш сен а елла/\nПаччахьан йоI санна – кура, юхаелла; амалехь\nПаччахьан нуц санна – кура, шадерг тоделла; лан ма-торру хала\nПаччахь санна – кура; вазвина, вазвелла, кечвелла\nПелхьо санна – каде, тIахъаьлла; лакхе яккха каде\nПенаца ирахIоьттина пхьид санна – ирча, хатI доцуш\nПен санна – меттах дIа ца волуш; дуьхьал латта; кIайвала, бос хийцабала; шера\nПеша гIортийна цициг санна – юхагIерта, дуьхьалвала\nПийлан лергаш санна – даккхий\nПолла санна – яй, тIома; дегI дайделла /лела, ида/\nПоп санна – тайна, зоьртала, онда дух долуш\nПха санна – тасалуш; тIелетта; вулавелла\nПхи пIелг санна – бертахь, цхьаьна; дика вовза\nПхийттара ваьлча санна – къонвелла; дог тIома; дегIана тIахъаьлла\nПхора зуда санна – даима ежаш; дуьраниг езаш\nПхьегIаш чу кхевдинчу жIаьлина /жIаьлега/ санна – дов дан; бага леян\nПурстопах йисча санна – кура, гIире, девне\nПIелг а Iоьттина, яьккхича санна – ирча /хатI доцуш/ баттт\nПIелг санна – цхьаъ-цхьалха, ша; стомма\nПIенда /ийзош/ боккхуш санна – хала, озийна даккха; лазо, узарш дан\nРагIу кIелахь санна – шийла; мох хьоькхуш\nРаьгIнаш санна – мох лоьцу хенаш, накхош могIабинна\nРегIан кока ва санна – Iаьржа-горга\nРегIаца чубузу дашо малх ва санна – меллаша къайла-вала, дIаваха; хаза\nСагIадоьхурган ахьарш санна – тайп-тайпана /кIайн, можа.../ иэдина\nСай санна – кура; корта аййина, дайчу боларехь, тайна\nСай лаьттах боьллина ча санна – кханенах тешна, дог токхе; оьхь-моьхь бохуш\nСаллар санна – оза, гIийла, вуткъа-веха\nСалтичун чоа санна – мокха\nСан говро вадийна валийча санна – везавеш\nСахиллалц хихкина говр санна – гIелвелла, дегI доьхна; хьацарх вуьззина /й, б, д/; хIотта\nСа эца деана мулкалмовт санна – ца кхоош, къиза хат-тарш дан хIотта; тIаьхьара ца волуш\nСаьрмикан бага санна – дIакхалла гIаттийна; цIе Iеттош\nСедажайна хьаьжча санна – аьлларг нислуш, хиндерг ма-дарра хууш, схьаолуш\nСелхана вича санна – цIодара; лела ца хууш, тIех цец-акъ; ца кхеташ\nСелхана далийна нускал санна – кIеда, мерза, муьтIахь; хаза\nСелхана хилча санна – дика дагадогIуш, дицдалаза\nСема йойна ворда санна – цIа кхача сиха йоцуш; текхо хала; бале /яьлла/ ваьлла\nСера дайна котам санна – воьхна дIасаида /гIовгIа якк-ха/\nСера /муш/ тIехула пелхьо санна – меллаша, лерина ког а буьллуш\nСерий санна – луьста, чIогIа догIа\nСерлонна тIегулло полларчий санна – герга гIерташ; хIаллакьхила\nСилам санна – шера; Iаьржачу басахь\nСийначу бацалахь кIайн /цIен/ зезаг санна – исбаьхьа, товш; техка\nСийсара вича /дина бер/ санна – дог цIена; долчух ца кхеташ, къинойх цIена; дуьне ца девзаш\nСийсара хилча санна – дагахь латта, дика дагадан\nСинметта /салоцчу/ топ кхетта цIен экха санна – гуора оьхуш, валаре вирзина; кхоссалуш вожа\nСир дожарна кхоьруш санна – лерина лело\nСоветан Iедал санна – къиза, харц, гена дер доцуш\nСтелахаьштиго серладоккху дуьне санна – цIеххьана къага, йоккха серло хьада, яржа\nСтелахаьштиг санна – маса, каде, гIаре\nСтеш /теш/ диъча санна – цIийелла, цIийх юьзна баттт\nСтигал, латтий санна – вовшашна генахь, бен-бен; ши-босса\nСтигал тIекагъелча санна – герз дала, гIара яла /стелахаьштиг тоьхча/\nСтигал этIош санна – гIовгIа, гIара\nСтиглара /воьссича/ воьжча санна – мичара волу а ца хууш, хиллачух, долчух ца кхеташ\nСтим санна – къаьхьа\nСуна асара веъча санна – везавеш\nСурт даккха /доккхуш/ санна – леррина, вехха, цхьана-метте хьежа\nСуьйлин бустам санна – къорза; чучча, гоман-чIоман\nТай тоьхча санна – нийса\nТамар тIе хиъна дахка санна – ирча, ца товш\nТевна даккха хиина котам санна – IаддаIа, хиъна Iа; чохь виса\nТезетахь лаьтта нах санна – яххьаш а кхоьлина, ойла-не, гIайгIане\nТекхарг бижча санна – дера дилла, хьаша\nТекхарго тосу чкъор санна – атта охьатаса, хIора ша-рахь хийца, хуьйцуш\nТеркайистехь мох санна – хецавала /дуьхьало йоцуш/\nТиша неI санна – цIийзаш\nТкъес санна ¬– сиха, маса, сирла; цIеххьана\nТогIи чу таьIна чиллан дохк санна – кIайчу басахь, бамба /шура/ санна кIайн\nТоламан байракх санна – айа, дIасалесто\nТоллан гIа санна – вего, леста\nТоллу жIаьла санна – кхерсташ; хIоьттина\nТоп санна – цIога ирах а дахийтина\nТоьпара кхоьссича санна – сиха /ведда ваха-ван/\nТулгIеш тIехь хинкема санна – хьалий-охьий техка\nТум хьаькхча санна – цIанвала /цIена воццушехь/ гIерта\nТуьро синтар санна – хадо /атта/\nТутмакхо паргIатоне санна – чIогIа сатийса\nТуьйранахь санна – исбаьхьа, хила тарлуш дац аьлла хетарг /хилла/ хила\nТуькана чохь санна – шадерг долуш, дукха хIума чохь хила\nТуьппалг санна – горга, воьттина; лоха\nТуьран дитт санна – ира\nТуьха тесна пхьид санна – чукхийсалуш, кхиссавала\nТуьш-туьппалг санна – ловзо /атта/, керча /керчо/\nТIадийна /яшийна/ котам санна – хих вешна, хиш Iенаш, месаш вовшах а летта\nТIай кIелахь санна – шийла\nТIай тIе гIортийна /гIортийначу бугIан/ бугIа санна – юхагIерташ; тIебаьлла ши бIаьрг\nТIам бойна /олхазар/ леча санна – гIийла, де эшна, гIатта ца луш\nТIамна кечлуш санна – юкъ ехка, герз схьаэца\nТIамтIера вогIуш санна – чевнаш а йихкина; дукха чевнаш йина; корта аййина\nТIаьхьа богIуш бIо болуш санна – дIаваха сиха, сихва-ла; иккхина ваьлла ваха\nТIе зуда ялийна зуда санна – са ца къералуш, дог доьхна\nТIелаца амал доцу бехк кхийдош санна – ца тан, дега-за\nТIеман арара эшаман кхаъ кхаьчча санна – дог доха; ца тан\nТIемаш девлча санна – дегI дайделла, айавала, атта, сиха ваха\nТIера ковст яьккхина моан хьокха санна – ворта а цIиййина; цIарула цIийвелла\nТIера цIока йоккхуш санна – лазо; мохь хьекха\nТIехула говрийн рема яьлча санна – хьешна, хьаьшна, дера диллина\nТIехула мекха такхийча санна – аьхкина, вуо, дера чевнаш\nТIехьажийнарг топ йолуш санна – кхеравелла; кхера-вала, вуоха\nТIехь дечиг даьккхича санна – дегI лаза; доьхна дегI\nТIехь йича санна – гIеххьа\nТIулгах кхетта ле аьрзу санна – кхетта, кестта вала\nТIуо биъна /шун бехдина/ цициг санна – аратаса, эккхо\nУбар санна – елха, угIа; жоьра Iан\nУргIал санна – веха, лекха\nУрчакх санна – хьийзаш; хьовзо, хьийзо\nУрчакх тIе эханг санна – тIехьерча, тIелиста\nУьнтIе хаьхкина кхоьаш санна – даржа; дукха\nУьстагIашна юккъе иккхинчу барзо санна – даржо, дохо, зен дан\nУьтталгIачу гонна йоьду говр санна – хIотта, гIелвала, кIадвала /чIогIа/\nУьшала йижна гомаш санна – хаттах юьзна, гIадъяхна; меттах ца хьовш\nХа дойна хьайба /газа/ санна – астагIа лелхаш /болар/\nХарцхьа яьккхина кетар санна – юхамIаччара; ирча\nХахка кечйина говр санна – оза, куц-кеп оьзда /буто/ долуш; дIаэккха кийчча\nХаьдда туьтеш санна – /Iаьнна/ даржа\nХела йоI /йоI-йиша/ санна – коча; лала а лелина; хаза\nХен такхийча санна – чIогIа гIелвелла; хIоьттина; лар йита\nХерсин багахь пастин цастар санна – юьхьигаш ира ши мекх\nХерх санна – дIа а, схьа а\nХецаделла жIаьла санна – кхераме, цIа верза ца туьгуш, кхерсташ лела\nХечех а хьаькхна, цIанйина балг санна – /тIуьска, кIунзал/ къегаш\nХи диллича санна – кхиа, сиха дегI даккха\nХий, даьттий санна – уьйр воцуш, барт хир боцуш\nХи санна – шортта,; дIаэха /шераш/; хецца нахаца лела\nХиндерг хууш санна – ала, цхьаъ дан, пайдаэца; сапаргIат\nХинна харш санна – карадо, каро; эша\nХих йолуш санна – коч уьйуш\nХих цIе яьлча санна – /воьхна-воханза/ маса дIасаида\nХи чохь бедо санна – ворта сетто; нека дика дан\nХи чу гIаж тоьхча пхьидаш санна – гIара ян, дIатен\nХи чу йоьллина наьрс санна – хаба а хебна; гужаме\nХи чуьра боккху чIара санна – веттавала\nХи чуьра хьалакхоссабеллачу чIеран санна – дегI дах-делла; дегI малхехь лепаш\nХи чу кхоьссина гIамаран цинц санна – къайладала, тIепаза дан\nХи чу Iоьттина /маккхал/ котам санна – яшийна /вашийна, тIадийна/; хих а Iийдалуш\nХиэ ваьхьча санна – тIепаза ван\nХола санна – ваьржжина Iан, онда, зоьртала адам хиъна\nIаш гича олу\nХоланна бухара схьакъеддачу текхарге санна – вуон, резавоцуш, ца тешаш хьежа\nХорбазан бертиг санна – /сиха, атта/ схьаэца\nХорханаш санна – стиглахь кхозу седарчийн жIуганаш\nХорша еъча санна – вего /кхеравелла,оьгIазвахна/\nХотталара нал йоккхуш санна – озийна, хала яккха; къахьега; хала валла\nХохо бага ягийча санна – бага гIетто\nХуьнжар хаьдда хеча санна – охьайожа; сецо езаш\nХьагвеллачунна хи санна – веза-еза, оьшу\nХьайба /бежана/ санна – багахь мотт боцуш, дийца ца хууш; синкхетам кIорга боцуш; дIадуьйцучух ца кхеташ\nХьакхийн херсеш санна – дукха, боьха, боьхачу гIерташ\nХьами хьолтIера /веъча/ еъча санна – езаеш, куралла детташ\nХьаша санна – дика лело, дика тIеэца; къийлалуш хила\nХьаьжкIаш юккъе яьлла нал санна – паргIат яжа хIотта; гIадваха\nХьаьжтIера довда гIерташ санна – ши цIоцкъам хьа-лаида, дIасаида\nХьаьттана го лаьцна човкарчий санна – гоубинна; дукха\nХьеран тIулго хьаьжкIан буьртиг санна – ата, ахьа, атта аьтта дIабаккха\nХьерадаьлла жIаьла санна – ида, зуламе, кхераме\nХьерахь санна – гIовгIа; хIуьре, эвхьаза\nХьозан шура санна – каро хала; механа еза\nХьокха биттича санна – дегI доха, лаза\nХьоладайшна тIелата кечлуш болу обаргаш санна – кхеле хийша, лоха, меллаша къамел дан\nХьонка санна – дорах; кIуо; дарбане\nХьостам санна – вогIавала; вуткъа-веха; ира\nХьошалгIахь санна – вулавелла, къовлавелла\nХьостам бахана машенан чкъург санна – яссаяла, хе-баршка яха; юьйсинчохь ца лаьтташ\nХIетик-хIуьтик санна – тIаьхьий-хьалхий а даьлла, даима цхьаьна\nХIинцца вича санна – долчунах ца кхеташ, Iехон атта\nХIинцца пхийттара ваьлча санна – къонвелла, товел-ла; дегI дай\nХIирийн нехча санна – хьаса болуш; мерза\nХIож санна – боккха корта; боккха буй\nХIоъ /мукх/ кхачийна говр санна – корта а оллийна, балда а дусийна; гIайгIане\nХIупъаьлча стогар санна – дIабан, бан\nХIурлаIа мехкарий санна – хаза, испай\nХIуьрала /демала/ иккхина дахка санна – юьхь тIе дукха пудар-басар хьаькхначу /хенарчу/ зудчунна олу\nЦа лаахь а, лууш санна – лаахь а, ца лаахь а\nЦацанах хи санна – атта чекхвала, Iийдадала\nЦаьпцалг санна – кхиссалуш; оза\nЦел санна – шегахьа\nЦергана ов тоьхча санна – юхь чIиччIашка ваха\nЦецъяьлла эмкал санна – корта гара а баьккхина /хьежа/\nЦициг санна – тебна /текхна/ тIеваха, гергаваха; мIараш иръеш\nЦициг-жIаьлий санна – барт боцуш, гIоьртина\nЦициго дахка санна – ловзо /атта/; атта лаца\nЦициган кIорни санна – хаба а хебна, жимвелла,\nЦициган цIога санна – кIур ирах баха; нисса ирах\nЦкъа а лийр воцуш санна – кханенах тешна хила\nЦхьаммо эккхийна валийча санна – вехьаш; сиха чу-эккха\nЦхьаьннан керара ваьлча санна – сиха дIахьада, схьахьада\nЦхьана нанас дича санна – тера\nЦхьаъ санна – цхьабосса, шаверриг а\nЦхьогал санна – мекара\nЦу санна – атадала; гIоргIа; Iана\nЦIа ваха кечвелла цIеста пхьар санна – сиха кечам бина; шадерг шеца схьа а эцна, новкъа вала кечвелла\nЦIазам санна – цIийвала, цIечу басахь; мерза\nЦIарах мехкдаьтта санна – лардан\nЦIар тIе хьовзийна мезий санна – дIасауьдуш\nЦIарах санна – кхоьруш, ларлуш; ларвала\nЦIахь санна – эвхьаза, сапаргIат\nЦIеххьана самаиккхича, дIахеда гIан санна – сурт дан, сурт-бIарлагIа дIахада\nЦIе яьлча санна – маса, сиха /ида, дIасаида/\nЦIийдина хи тIедоьттича санна – хьалаэккха; чIогIа ваго; мохьбала\nЦIийдина эчиг Iоьттича санна – хьалаэккха, мохь бала\nЦIий меллачу аьрзунан санна – цIийбелла ши бIаьрг\nЦIога лаьцна цициг санна – мохь хьоькхуш, цIогIане\nЦIоган тIе ког баьлла моьлкъа санна – веттавала, дIасатохавала\nЦIоганах вакхийча /д, б, й/ санна – оза, гIийла; хесара\nЦIоз санна – дуккха а, дукха, шортта; оза\nЦIоькъалоьман карара баьлла сира сай санна – маса; са дадийна, лаьтта тIера айа а луш, дIаэккха\nЦIулла сара санна – вуткъа-юткъа-еха; цIен\nЧан кIорни санна – ловзуш, харцхьа лелаш; нисвелла\nЧангIалкх санна – жирга цIийза\nЧа санна – ваьлла; дера\nЧеналахь вир санна – керча\nЧенаца бер санна – ловза\nЧета кIега боьжча /алу Iаьнча/ санна – дIасаида, букъ-ах каетта, кхиссавала, вуон мохь хьекха\nЧиллахь делла жIаьла санна – гажа а гежна; къежа\nЧовхийна цициг санна – дIаэккха, араэккха\nЧож Iуьйду жеро санна – гIадъэха, кIажъэха; мохь хьоькхуш\nЧохь хьокха боллуш санна – охьа ца таьIаш, ца таIалуш\nЧоэх хьаькхна шай /балг/ санна – цIена, къегина\nЧуо яьтIча санна – мохь эха, мохь хьекха\nЧурт санна – меттах ца волуш, цхьана метта латта\nЧуьйнан гIуммагIнаш санна – цхьатерра; цхьатерра хатI доцуш\nЧIара санна – буйнара, карара шершаш; шершшина ка-рара вала\nЧIегIардиг санна – века /в, б, д/; тIома ловза\nЧIеран кIорнина санна – нека дан хууш\nЧIеро санна – дегI сеттош; нека дика деш\nШагатIулгаш /шагарш/ санна – шуруа-кIайн /цергаш/\nШайтIа санна – ма де боххург бен-м ца деш; чIогIа дуьхьалвала; къен /кхин къен хила йиш йоцуш/; ирча\nШайтIанаша эгIийча санна – къаьрзина, ваьржина, бос баьхьна, сибтах воьхна\nШайтIанна санна – хIума дагадан /хьан-хьанна а атта дага догIун доцу/\nШайтIан мох санна – цIеххьана, чене; букме\nШайтIан мохо нехаш санна – яржо, хьовзо\nШайхан коше санна – дукха нах тIехIуьттуш, гулбелла\nШала вина ши ваша санна – тера, бертахь, хьоме\nШалго тоьпан санна – яккхий, шуьйра мераIуьргаш\nШар мелла вир санна – гIадвахна, там хилла\nШа тIе хаьхкина гIулгаш санна – шортта, дукха\nШа тIехь шинар санна – когаш шершаш, хатI доцуш хелхавала\nШа /бадийна/ эцна воьдуш санна – сиха, саца йиш йо-цуш; ца соцуш\nШаьлтан дитто санна – атта хадо, цаста, яра\nШекаран бIелиг санна – кIайн, таза, мерза, сатарха\nШен бере нана санна – эсала /хьежа, вистхила/\nШен дохне да санна – лерина, дог лозуш хьежа\nШен йоI паччахье яхча санна – кураваьлла\nШен /дай-ваший/ мел вийнарг ас вийча санна – чугIерта, чIогIа цабезам хила\nШен нанна гонах бер санна – ловзуш, уьдуш, самукъа-даьлла гонах хьийза\nШен цIоганах кадетта даьлла жIаьла санна – карзах-ваьлла; сабIарзделла, холчухIоьттина\nШи эмгар санна – гIоьртина, барт боцуш\nШина аьттан шура санна – коча\nШозлагIа дуьнен чу ваьлча санна – ойланца мукъа; сапаргIат, хийцавелла; къонвелла\nЭкхана тебна иччархо санна – таба а тебна, Iалашо а лаьцна, меттах а ца волуш\nЭлана доьналла санна – оьшу /эша/\nЭлан зуда /сту/ санна – токхе дахар долуш, оьшуш хIумма а доцуш; кура; дика лело; юхаелла\nЭлан жIаьла санна – даима вижна, дилхалахь; дика хьоьгуш\nЭла Закри санна – кура, оьзда, доьналла долуш\nЭла-эпсар санна – кура, таза, товш\nЭмалк санна – аьрха, каде\nЭмза веллачохь Iайгаш /стаканаш/ санна – дукха\nЭра бугIа санна – чугIерташ, онда, сецо хала\nЭраша эккхийна пхьагал санна – хIотта а хIоьттина, готта хьовза /хьовзо/\nЭрначу арахь санна – цхьалха; меттиган къелла йоцуш\nЭсашна юккъехь шинар санна – ца товш; къаьсташ\nЭсаро лестабо /техкабо/ куьйса эрз санна – техка, лес-та\nЭттамаьIиг санна – хьаьвзина-хьаьрчина\nЮкъ лергина шинар /уьстагI/ санна – ирча, ца товш\nЮрт йоккхуш, кхосса йитина йоккха топ санна – ле-рина тIаьхьа теттина, цхьана денна аьлла дитна; деза\nЮх хьайна жеро санна – зуьдалла лелош, зуд хьоькхуш\nЮ Iоьттича санна – кхоссавала, цIеххьана хьалаэккха\nЮьйлина топ санна – эккха кийча; кийчча; кхераме\nЯй тIе пах санна – каде, жигара, хIайтъаьлла хьийза\nЯкъаелла неIармача санна – ирча баттт\nЯлкхан тIе яьлла нIаьна санна – кура дог-ойла йолуш\nЯшийна /котам/ гIаз санна – вегавала; оллавелла; вешна /ешна/, лашка а ваьлла\nЯьлла цIе санна – сиха\nIад санна – вула; вулавелла\nIай дина охана санна – къорза /кIайн-Iаьржа/\nIай кхетта малх санна – даго тIеоьцуш; шеца йовхо кIезиг йолуш\nIаьвдина йоьхь санна – оза\nIаьвла Iахарий санна – хаза, тайна, чкъор ховха /чкъор кIайн/, къона зудабераш\nIаьнан буьйса санна – еха, шийла\nIаьнан мох /дегI/ санна – шийла\nIаьнан садеIар санна – цIена, Iаь а гIуьттуш, шийла\nIаьнера баьлла Iаж санна – мерза, гужаме\nIинах боьду тIулг санна – саца амал доцуш, ца сацалуш\nIиндагI санна – тIаьхьара ца волуш\nIин чу хьаьдда Iовраш санна – гIаре, ян дуьхьало йо-цуш; сацкъаре, соппаре\nIовдалчу акказин кIохцал санна – ира, деха /беха/\nIодара ваьлча санна – сиха, маса\nIуьйренан тхи санна – цIена, бес-бесара бос богуш\nIу воцу жа санна – даржа, барт боцуш, хIора ша-ша\nАхка /баIIашка/ даханчу вирал башха – дагахь ца хи-ла, тергал ца ван\nБарзал башха – хIума дицлур доцуш, бекхам ца беш Iийр воцуш, амал хуьйцур йоцуш\nБеллачу мезал башха – партал; тергал ца ван /й, б, д/\nБерал башха – соцур воцуш, дIабохучух кхетар воцуш\nВирал башха – амал хуьйцур йоцуш\nВире дийцинчул башха – тIаьхьало йоцуш, эрна\nВорхI ломал дехьа деттачу ткъесал башха – бен-башха ца хеташ\nГIенахьчул башха – дагахь ца хила, дагахь а доцуш\nДеллачу жIаьлел башха – тергал ца ван\nЖIаьлиначул башха – эхь ца хета\nЖIаьлехьчул башха – гIиллакх доцуш\nЗуьдал башха – эхь хетар доцуш, соцур йоцуш\nКотаман кIорни дерал башха – кхин деза ца хеташ /атта адам сих даккха, стаг вен/\nПене аьллачул башха – дуьйцург схьа ца лоцуш, дий-цар эрна долуш\nХьайначу зуьдал башха – сацалур воцуш\nЧуьркал башха – тергал ца ван, лерам ца бан\nШайтIанал башха – къар ца луш\nШекар диинчул башха – шек ца хила\nАх а, эхан ах а\nАйра даккхал – кховра даккха /йоккха чов ян/\nАлкханч чекхъяллал – доккха Iуьрг даккха /герзаца йоккха чекх-чов ян/\nБазара даххьал – шортта\nБац аллал – кIезиг\nБехк биллал – лахвала, кIезгвала\nБуйн-буйннал – буйнан барамехь\nБуьйцу ца хаззал – ирча; хаза\nБIаьрг хиллал – хаза; дика\nБIаьргана хаъал – цхьажимма\nБIаьрго йоххол – хаза\nВорхI дуьненнал – йоккха /б, д, в/\nГовраш хахккал – яккхий чоьнаш, йоккха уьйтIе, керт\nГIаж таккхол – ялх-ворхI шарчохь\nДекъча диссал – шортта, дукха\nДехкан лерггал – жима\nДехкан цIогганал – жимачу барамехь, цхьа бахьана\nДийца даккхал – маьIне, чулацаме /ду/ дац\nДийцина ца валлал – шортта, дуккха, деха\nДой хьовззол – йоккха, шуьйра /керт, чоь/ уьйтIе\nДохка даххьал – шортта, дукха\nДуьнене дийццал – инзаре, тамашийна, чулацаме\nЕшап цецдаллал – къиза, тамашийна; ирча\nЖIаьлеш хи тIе диггал – шортта\nЗуда /яддол/ яллол – жима воцуш: кхиъна\nИнзар /акъ/ валлал – тамашийна ирча; дукха, къиза\nИэсах валлал – кхетамчуьра валлал\nКа хьокхуш йиллинчу цIенкъахь кIохцал даххал – декъаза\nКог /куй/ биллал – кIезиг меттиг, латта\nКорта кIел баххьал – тхов, чоь, хIусам\nКуьг таIIол – дешар дешанза, Iилманна кIорга воцуш\nКхеташверг кхеттал – тоъал\nКху дуьненнал – йоккха /б, д, в/\nКъоьлла Iеххол – цхьажимма\nКIен буьрттигал – жимчу барамехь\nЛа ца баллал – беза бала\nЛартIера валлал – инзаре, тамашийна\nЛергана хаззал – хезаш-ца хезаш\nЛогах хьаккхал – кIезиг\nМаха биллал – кIеззиг меттиг\nМахкана тоъал – дукха; шортта\nМахке дийццал – чулацаме, деха, маьIна доккха долуш\nМацалла ца валлал – тоъал; гIеххьачу барамехь\nМацалла Iеххол – мацалла яйъал\nМаьрс-маьрссал – яккхий цергаш\nМерах хьаккхал – тоаме доцуш\nМехан боьххье /диллал/ хоъал – кIезиг\nМохь а аьлла, ваддал – гIайгIа, бала, къизалла, доккха халахетар-хазахетар\nНенан валлал – декъаза\nОрца даккхал – доккха халахетар-хазахетар, иэрчо; кхе-рам; харцо\nПекъарна сагIа ца даллал – писвола\nПхьидан цIогганал – дац аллал\nПIелг биллал – кIеззиг меттиг; йоккха чов\nСагIа даккхал – доккха дика, хаза кхаъ, дика дерзар\nТкъадин-ткъаддол – боккхачу барамехь\nТуьха дехккал – карахь хIумма а ца хила\nТIам хьовззол – шуьйра, гуобаккхал /уьйтIе/ чоь\nТIари чу /доттал/ хоъал – кIеззиг\nХене валлал – хан-зама такха аьтто, таро\nХецна ворда яддал – чIогIа ирча\nЦерга тIе диллал – дукха кIеззиг\nЦкъа кхаллал – цхьажимма а хаза вац\nЦхьа да ваххал – шортта /ахча-бохча, рицкъа/\nЧуьркан букъан тIамаралла – кIезиг\nШина кепеккал – кхин мах ца хила, оццул а\nЮргIа шена тIеоззол – шен дегIана дола далла\nЮрт йиллал – дукха ахча, доккха хьал, йоккха таро\nБерал /зударел/ оьшуш\nДолчул а хаза\nРузбанан маьждигал деза\nЦхьаъ вукхул оьшуш\nШи пIеллиг оьшуш\nШовданал /седанал/ хьаьъна\nВелхахь а, велахь а, вирах Iехахь а\nВиехь а, вийна дIаваккхахь а\nВистина валарх, лаьтта буха вахарх\nДаб-аьлла эккхахь а\nДог дагIахь а, ца дагIахь а\nДуьненах /хьонка нIаьна хиларх/ сийна цIе ялахь а\nДуьне IункархIоттахь а, тIекIелдалахь а\nЙоккха топ хилла эккхарх\n… зу еттахь а\nЗIенашца вехкарх, /текхорах/ текхаварх\nЛаьтта буха вахийтахь а, Iин чу кхоссахь а\nСайн дегIах шийла дакъа /хиларх/ ца хилахь\nСийначу цIарах вагарх\nСенчу стигала валарх /валахь/ а, цIен ло дагIахь а\nСтигал, латтий цхьанакхетахь а, малх кхечу агIор кхе-тахь а, ши п1ераска цхьанадаг1ахь а, кхо малх цхьана кхетахь а\nСтигал тIехаьрцар елахь а, латтанаш бухдуьйлур делахь а\nСтиглах бохь хьекхалуш и велахь а\nТоп /тоьпаш/ тохахь а\nТIехь дечиг даккхахь а\nТIо /ша/ беттахь а\nХьокхий дагIахь а /ирдина хьокхий дагIахь а/\nЧуьйраш текхахь а\nЦIийдина эчиг Iиттахь а\nБIаьрг тоха кхиале\nГIаз а гIаттале\nДокъа тIера хи а дакъадалале\n«ТIитI» ала кхиале\nХи тIе а кхачале\n«Хьаьмц» ала кхиале\nШо шаре далале\nБиъ некъ къаьстачохь\nДуьненахь а, эхартахь а\nДуьненан букъ тIехь\nДуьненан еа маьIIехь\nКара хIума йогIучохь\nКуьг /ког/ кхочехь\nКIайчу /кIедачу/ меттахь\nШи куьг вовшах тоьх-тоьхначохь\nШи пхьид вовшах кхет-кхеттачохь\nАдам-пайхамар дуьнен чу ваьлчахьана\nАганара лаьтта воьссичахьана\nБер долуш дуьйна\nВорхIе дегара /дехь/ дуьйна\nДукха хенахь дуьйна\nДуьнен чу ваьлчахьана\nНенан кийрара лаьтта воьссичахьана\nЧуьркан тIоман мехха\nВа Дела хьан аьлла\nВалар-висар хилахь а аьлла\nКханалерчу денна аьлла\nНах гIовттале /бийшале/ аьлла\nХьаша-да вагIахь а аьлла\nТIаьхьарчу тIаьхьенна аьлла\nЭшахь а аьлла\nКъевсина ваьккхина /яьккхина/\nНенан карахь, ден букъ тIехь кхиъна\nТуьйранахь вийцина /йийцина/\nТIе мотт а ца хьокхуш витна\nХьера кIелахь карийна\nЦхьана тхов кIела кхиъна\nЦIахьчул, нахехь туьха дукха диъна\nСтигларчу хьозанна а хаьа\nХи чуьра пхьидана /чIерашна/ а хаьа\nАдам Маьхьшаре кхойкху долчу Къемата дийнор!\nАс дешначу Къуръанор!\nАс мел дешначу /жайнора/ Къуръанор!\nБерхIийтта жил-Iалам кхоьллинчу Делор!\nВай гIон долчу Эхартор!\nВай кхоьллинчу Делор! Вайн Делор!\nВайн Устазор! Вайн Пайхамарор!\nДала даздина даийтинчу Къуръанор!\nДала базбинчу мархийн батттор!\nДала буьйсанашлахь язйинчу пIерасканан буьйсанор!\nДала деношлахь даздинчу пIераскан дийнор!\nДала дуьне къаго латийначу дашочу малхор!\nДаточу батттор! Дашочу малхор!\nДелан Вазлор! Делан Сийлор! Делан Къуръанор!\nДуьненчуьра адамийн, акхаройн, хьайбанийн хIу кIелхьа\nДIо Дала багочу чиркхор! ДIо Дала багочу малхор!\nДIора буза боьдучу дашо малхор!\nКху Делан беркатор! Кху Делан хьайбанор!\nКху махкахь мел дешначу Къуръанор!\nМаккахь-Меднахь мел дешначу Къуръанор!\nОцу Делан Маликор!\nОцу сийначу стиглор, оцу Iаьржачу латтор!\nСан да ваханчу Эхартор! Сан да вижанчу кашор!\nСан дена гинчу кашор!\nСан /хьан а, сан а/ ненасара, десара!\nХьан /хьан-сан/ бIаьрга мел дайначу /жайнор/ Къуръанор!\nХьаькас дешначу Къуръанор! ХIокху Делан беркатор!\nХIокху Делан рицкъанор!\nШемалс шен нанна дешначу Къуръанор!\nШен вежарша гIу чу кхоьссинчу Юсуп-пайхамарор!\nIарап-лам тIехь деллачу хурмин сахьор! Iаьржачу латтор!\nI. 2. И. Ю. Алироев. "Чеченский язык". Москва. Academia – 200I.\n4. Д. Б. Байсултанов, Д. Б. Байсултанов. "Чеченско-рус¬ский фразеологический словарь". Грозный – I992.\n5. А. Д. Вагапов. "Нохчийн меттан доштуьду жайна". Нальчик – 200I.\n6. Х.В. Шахбазова, А.Д. Адисолтанов. "Краткий русско-чеченский фразеологический словарь". Махачкала – I999."\n7. Л. М. Ибрагимов. Нохчийн фразеологизмийн маьIнадаран дошам" Грозный – 2005.\n7. Г. Л. Пермяков. "Пословицы и поговорки народов Востока". Лабиринт – 200I.\n8. Осетинские народные изречения. Москва – I980.\n9. Е. А. Быстрова. "Учебный фразеологический словарь рус-ского языка". Л-д – I984.\nI0. Нохчийн фольклор. ХIоттийнарг – Ш. А. Джамбе¬ков. Грозный – I990.\nII. Нохчийн поэзин антологи. ХIоттийнарг – Л. М. Иб¬рагимов Москва – 2002.\nI2. "Орга". I990 – 2004.\n© Copyright: Ибрагимов Лёма, 2010\nСвидетельство о публикации №210103100432\nДругие произведения автора Ибрагимов Лёма\nДоккха пох1ма долуш стаг вара Ибрагимов Лема (Дала декъалвойла иза). Х1окху белхан мехалла йовр йац цкъа а!\nАсламбек Гайтукаев 19.06.2022 16:52 • Заявить о нарушении\nНаписать рецензию Написать личное сообщение Другие произведения автора Ибрагимов Лёма