Авторханов Iабдурахьман (1908-1997)\n20:13, 28 февраля 2013г.\nДуьненахь цIеяххана волу историк, политолог, яздархо Авторханов Iабдурахьман вина Теркйистерчу Лаха-Неврехь ахархочун Гиназан доьзалехь 1908 шеран 25 октябрехь. И терхьа шеко йолуш ду, герггарчу хьесапехь билгалдаьккхина хиларна. Шен дагалецамашкахь автора яздо: «…я родился Бог весть когда, что-то между 1908 – 1910 годами» (Мемуары. 1983). Делахь а цуьнан дахарх лаьцна яздечохь массанхьа лелош дерг 1908 шо ду.\nЮьхьанца шайн юьртарчу хьуьжарехь дешна Авторханов Iабдурахьмана. Оцу хенахь Нохчийчохь школаш башха дукха а ца хилла. Лаха-Неврехь халкъан хьехархочо, серлончас Хакишев Солтас схьайиллинера школа, оьрсийн а, нохчийн а меттанашкахь дешар долуш. Хьуьжаре леларца цхьана оцу школехь а дешна Iабдурахьмана. Школехь оьрсийн моттий, литературий хьоьхуш Хакишев Солтин йоI Исаева Марьям хилла, тIаьхьа нохчийн къоман культура а, дешар а кхиорехь доккха гIуллакх дина йолу гоьяьлла юкъараллин деятель а, яздархо а. Оьзда гIиллакхаш долуш, тамехь, цIенчу куьцехь стаг яра шайн хьехархо, шаьш массо а иза дага а йоьхна дара, бохуш яздина Авторханов Iабдурахьмана Исаева Марьямах лаьцна. Оьрсийн литература дукхаезаш, къаьсттина М.Ю. Лермонтовн поэзино йийсаре эцна волу Iабдурахьман, Лермонтовчарах таръеш стихаш язъян я цуьнан стихаш нохчийн матте яха дагахь хиллера. И шен ойла хьехархочуьнга Исаева Марьяме хаийтича, цо аьттехьа а ца дитина кIента дагахь дерг: «Лермонтовн стихаш нохчийн матте яха и санна поэт хила веза, ахь хьо лорий иштта поэт?» – аьллера хьехархочо. Цул тIаьхьа нохчийн поэт хила лаар а, Лермонтовн стихаш гочъян лаар а дIадаьллера кIентан.\nШинахьа (хьуьжарехь а, школехь а) цхьаьна хенахь дешар юьхьанца мелла а чолхенаш йолуш хиллехь а, Къуръан дагахь Iамор а, шен логикица, дош кхолларан хьелашца Iаламат башха йолу Iаьрбийн грамматика Iамор а хьекъал кхиаран гимнастика санна а хилира, оьрсийн меттан грамматика Iамор дустаран хьесапехь дIадоло таронаш а хилира шен бохуш, яздо Авторханов Iабдурахьмана. Лаха-Неврера школа пхеа классах лаьтташ яра, хьуьжарехь иттех шарахь деша дезара. Школа чекхъяьккхина ваьлча, хьуьжарера шен дешар дIахьош вара Iабдурахьман. Хьуьжарехь Iаьрбийн моттий, Iаьрбийн литературий Iаморал совнаха, философих дозаделла долу Iилманаш (логика, диалектика, астрологи, космографи, метафизика), ислам (Къуръан), шариIат Iамош хилла. Амма шайн дешарца догIуш долу жайнаш бен, кхийолу литература ешар магош ца хилла хьуьжарехь. МутаIеламаша къайлах йоьшуш-м хилла Iаьрбийн маттахь йолу кхин литература а, масала, «Эзар а, цхьаъ а буьйса», «Зулкъарни Искандерах легендашший, цуьнан леламашший», Турпала Iелех а, цуьнан кIентех а лаьцна дийцарш. Уьш хьуьжарехь дешарна лакха бевллачарна бен деша хууш ца хилла. Iабдурахьман ца кхиъна Iаьрбийн дешаран лакхенашка кхача, кхуьнгахь дешарца ца догIуш долу жайнаш а, книгаш а гучу а евлла, дIаваьккхина хьуьжарера.\nIабдурахьман жима волуш нана кхелхина цуьнан. Да кIантаца башха кIеда-мерза а ца хилла. ЦIера ваьлла Соьлжа-ГIала а вахна, цигара муьлххачу а цхьана школехь деша лууш хилла Iабдурахьман. Аьтту а баьлла 1923 шеран 2 июлехь интернатан тайпанчу берийн цIийне дIаэцна иза. Цхьа-ши бутт балале «Детский учебный городок» аьлла, цIе а тиллина Асланбековски (хIинца Серноводск) дIаяьхьна кхера интернат. Iабдурахьман, кхиамца экзаменаш дIа а елла, интернатерчу Эльдарханов Таьштамара цIарах йолчу шолгIачу даржан школан лакхарчу классе ваьлла. Школехь хьоьхура лаккхара говзалла йолчу хьехархоша. Оьрсийн меттан, литературин хьехархо лингвист Яндаров Халид, нохчийн меттан грамматикин а, филологехь доккхачу маьIне болчу кхечу белхийн а автор хилла. Цуьнан Iилманан белхийн лаккхара мах хадийна акдемика Н.Я Марра а. Немцойн а, французийн меттанаш хууш волчу Яндаровс шайна хьоьхуш алссам пайдаоьцура европейски литературах а, боху Авторханов Iабдурахьмана. Математикин хьехархочух греках Колпахчиевх лаьцна боху цо, цуьнан дерриге дуьне аксиомаш, теоремаш, формулаш, цифраш яра, цунна математика дукха дагайоьхна хиларна, шена а марзъелира иза, доггах сацам а бира ша математикан професси караерзо, дерриге шен дахар математикина дIадала. Амма Iабдурахьманан оцу лаамна а кхочушхилар доьгIна ца хиллера. ХIара школа чекхъяьккхина волучу хенахь Соьлжа-ГIалахь схьайилира партийни школа. Цига деша ваха атта а дара, дешархошна дерриге маьхза а дара: юкъарIойла, духар, яар, цул совнаха йоккха стипенди а яра. Партийни школа чекхъяьккхина ваьлча, Москва КУТВ (Коммунистический университет трудящихся востока) деша а вохуьйтура. Оцу хьелаша Iехийна Соьлжа-ГIалахь хIетта схьайиллинчу партийни школе деша вахна Iабдурахьман. Кхиамца чекхъяьккхина партийни школа а. Цул тIаьхьа деша хIоьттина Соьлжа-ГIаларчу рабфаке. Рабфакехь шолгIачу курсе ваьллачу хенахь иза деша хьажийна Москвахь йолчу ИКП (Институт красной профессуры). Институтан кечамбаран отделенин хьалхарчу курсе деша дIаэцна Iабдурахьман. Хьалхара курс чекхъяьккхинчул тIаьхьа Институт а йитина цIа а веъна, шен юккъера образовани чекхъяккхархьама рабфаке юха деша дIахIоьттина иза. Рабфакан тIаьххьарчу курсехь доьшуш волуш областан а, крайн а изданешкахь арайийлина цуьнан дуьххьарлера статьяш. Цул тIаьхьа цхьа шо даьлча, 1930 шарахь, араяьлла цуьнан дуьххьарлера книга «К основным вопросам истории Чечни». Оцу книги тIера цитаташ ялийна, авторан цIе а ца йоккхуш, Йоккхачу Советски Энциклопеди тIехь (Большая Советская Энциклопедия. Первое издание), цунах пайдаэцна, авторан цIе а ца йоккхуш, Сийлахь-боккха Даймехкан тIом чекхбаьллачул тIаьхьа зорбатоьхначу кхечу цхьана книги тIехь а – «Музыкальная культура автономных республик РСФСР».\nРабфак чекхъяьккхинчул тIаьхьа Iабдурахьман деша вахна Грозненски нефтянойн институтан химически факультете. Амма цигахь доьшийла ца хилира. Дешар долийна дукха хан ялале партин Обкоме кхайкхина дIа а вигна, орготделан куьйгалхо хIоттийна, кхуьнан дуьхьало тидаме а ца оьцуш. Иза жоьпаллин болх бара, цу хенахь Обкоман секретаран дарж цхьаъ бен ца хилла, орготделан куьйгалхо Обкоман секретаран заместитель ларалуш хилла. Авторханов Iабдурахьман, болх жоьпаллин белахь а, шен балхаца дика ларалуш вара. ХIетахь Нохчийн Обком ялх декъах лаьтташ хилла: пхиъ отдел а, спецсектор а. Амма церан белхахошна юккъехь цхьа а нохчийн вацара, веккъа цхьа Авторханов воцург. Оцу гIуллакхна нохчий реза ца хиллера, цара Iабдурахьмане бохуш а хиллера цу хьокъехь гIайгIа бахьара. Обкоман бюро цхьана заседанехь Iабдурахьмана Нохчийн областан партин Комитетан юккъехь нохчийн хила безарх лаьцна бух боллуш къамел дина. ХIара вистхилла валарца, кхуьнан къамелана дуьхьал бевлла кхуьнга селхана и къамел ден баьхнарш. Дуьхьал бовларал совнаха цхьа болчара-м хIара «нациолизмехь» бехке а вина. Церан къамелаша дукха чIогIа цецваьккхина хилла Iабдурахьман. Ша цецваьккхинарг-м уьш шена дуьхьалбовлар дацара, боху цо шен дагалецамашкахь, шена инзаре хеттарг адамашкахь сел йоккха ямартло хилар дара. Амма партийни куьйгалхочунна там бан гIерташ, ямарт къамелаш динарш гIеххьа боьхна хир бара, Обкоман секретаро шен дерзоран къамелехь Авторханов Iабдурахьман Iаламат бакълуьш ву аьлла, чIагIдича. Цул тIаьхьа Обкоме балха хIитто болийнера нохчий. Обкоман отделийн куьйгалхой хIиттинера Казалиев СаьIид, Арсанов СаьIид-Бей, инструктор вахийтанера Вахаев Хаси, иштта кхиберш а дIаэцнера.\nАвторханов Iабдурахьман партин политика а евзаш, шен болх дика дIакхехьа а хууш, доьналла а долуш белхахо хилла. Цундела республикин куьйгалхойн лерам хилла цуьнга, жоьпаллин даржаш тIедохкуш а хилла цунна. Нохчийчохь уггаре йоккхачу Хьалха-Мартанан округан партин комитетан секретарь вахийта магийна иза. Амма Авторханов Iабдурахьмана, Нохч-ГIалгIайчохь лаьттинчу граждански тIеман историх лаьцна йолу книга язъян материал гулъеш вара ша, оццул доккхачу дарже ша дIахIоьттича, книги тIехь болх бан таро цахиларна кхоьру ша аьлла, дехар дича, кхунна мелла а бIегIийла хеташ болчу балха вахийтина: Халкъан дешаран областнойн отделан куьйгалхо а, Облисполкоман президиуман декъашхо а хIоттийна. Халкъан дешаран областнойн отделехь шина шарахь болх бина цо. Школашна гIишлош яйтар сихдеш, керла школаш схьаелларан гIайгIабеш, кхуьуш йолчу къоман школана оьшуш йолу ненан меттан, литературин учебникаш кечйойтуш, оьрсийн маттахь йолу учебникаш нохчийн матте йохуьйтуш (школашкахь дешар нохчийн маттахь хилла), кхиболу дешаран гIирсаш сабохуш дIахIоттийна цо ОблОНО болх. Оцу муьрехь Авторханов Iабдурахьмана юкъардешаран школийн болх тобарца цхьаьна схьаеллийтина Нохчийн педагогически техникум, тIаьхьа шен бух тIехь Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан педагогически институт кхоьллина йолу (хIинца Нохчийн пачхьалкхан университет), цо гIайгIабарца вовшахтоьхна Нохчийн къоман драматически театр-студи (хIинца Советски Союзан Турпалхочун Нурадилов Ханпашин цIарах йолу Нохчийн пачхьалкхан драматически театр). Обкоман бюро сацамца Авторханов Iабдурахьман нохчийн меттан грамматика язъечу авторийн тобанан куьйгалхо хIоттийнера. Грамматика язйина а яьлла зорбатухучу хенахь, Iабдурахьмана авторшна юккъехь шен фамили тIаьххьара язъяйтинера, кхечу авторша динарг дукха, ша динарг кIезга лоруш (Х.Яндаров, А.Мациев, А.Авторханов. Грамматика чеченского языка.1933 г.).\nАвторханов Iабдурахьман Нохчийчоьнан «Пролетарски яздархойн ассоциации» куьйгалхо хаьржина а хилла. Цо гIо дина нохчийн яздархойн произведенеш зорбанехь арахеца, нохчийн литературех лаьцна статьяш язйина. Бадуев СаьIидан произведенеш дуьххьара арахоьцуш хьалхара дош цо яздина. 1932 шарахь Авторханов Iабдурахьмана вовшахтоьхна «Советан Нохчийчоь» журнал арахецар, цуьнан дуьххьарлера редактор а хилла иза. Нохчийн маттахь долчу оцу журнал тIехь арайийлина Дудаев Iабдин, Нажаев Ахьмадан, Бадуев СаьIидан, Айсханов Шамсуддинан, Мамакаев Мохьмадан, кхиболчу нохчийн яздархойн а произведенеш. Авторханов Iабдурахьманан «15 Октябрь» цIе йолу статья а зорбатоьхна журнал тIехь.\nАвторханов Iабдурахьман пачхьалкхан чиновникан дарж башха дезаш, цунах самукъадолуш вацара, иза даим кхоллараллин балхана тIегIерташ, литературни болх бан лууш хилла. Ша дехар а дина ОблОНО куьйгалхочун балхара дIа а ваьлла, Нохчийн къоман театран директор вахна иза. Авторханов Iабдурахьман куьйгалле веъча, къоначу нохчийн театрехь хаъал хийцамаш хилла диканехьа. Театре белхан лаккхара говзалла йолу режиссераш, художникаш, музыканташ, драматургаш балийна цо. Нохчийчохь боцурш кхечу гIаланашкара а балабора. 30-40 студент театр-студи а схьаийцира, царах дукхахберш тIаьхьа лаккхара похIма долу артисташ хилира. Авторханов Iабдурахьмана нохчийн драматургийн пьесашна рецензеш язйо, къоман театр, нохчийн литература кхиаран хьокъехь статьяш араюьлу цуьнан «Серло», «Грозненский рабочий» газеташ тIехь а, кхечу изданешкахь а. 1931 шарахь Ростовехь арадолучу «На подъеме» журнал тIехь зорбатуйьхира «На путях становления национальной литературы Чечни» цIе йолу йоккха статья. Цу тIехь автора нохчийн къоман исбаьхьаллин литература кхиаран хьелаш довзуьйту, дуьххьара нохчийн барта кхолларалла талларан проблема а хIоттайо. Нохчийн исбаьхьаллин литература кхиаран хьелаш таллар автора кхочушдо шуьйрачу материала тIехь. Цо Бадуев СаьIидан произведенеш толлу, Дудаев Iабдин, З. Межидован стихаш йовзуьйту, М.Яндаровн, И.Эльдархановн пьесех лаьцна дуьйцу, дика мах хадабо Нажаев Ахьмадан, Айсханов Шамсуддин, Сальмурзаев Мохьмадан кхоллараллин, тIекхуьуш болу къона яздархой Мамакаев Мохьмад, Исаева Марьям нохчийн литературехь шайн меттиг дIалоцур йолуш хилар гойту. Бадуев СаьIидан «ЦIеран арц», «ПетIамат», «Iадат», кхийолу а произведенеш толлу статья тIехь, цуьнан кхоллараллин лаккхара мах хадабо, нохчийн литературе доккха похIма долу яздархо веана хилар билгалдоккху.\nОцу муьрехь Авторханов Iабдурахьманан нохчийн литературех, театрах, искусствох лаьцна статьяш кест-кестта араюьйлу «Грозненский рабочий», «Серло» газеташ тIехь, Ростоверчу, Москварчу изданешкахь а зорбатуху цуьнан литературоведенин, публицистикин, историн тематика йолу статьяш. Масала, 1929 шарахь Ростовехь арадолучу «Революция и горец» журнал тIехь зорбатоьхна «К некотрым вопросам истории Чечни» цIе йолу цуьнан дуьххьарлера статья.\nСоьлжа-ГIалахь 1932 шеран бIаьста схьаийиллира ЦК-н Партиздатан Нохчийн отделени. Партин Центральни Комитето цуьнан директор хIотто билгалваьккхина хиллера Авторханов Iабдурахьман. Нохчийн Областан Комитето иза чIагI а вина оцу даржехь. Нохчийчохь арахоьцуш йолу ерриг партийни литература оцу издательствехула араяла езаш яра. Цу тайпана Авторханов Iабдурахьманна тIедиллина Нохчийчохь зорбатухуш йолчу ерриг партийни литературех жоп далар.\nНохчийн Партиздатехь дуьххьара араяьлларг яра 1933 шарахь зорбатоьхна Авторханов Iабдурахьманан «Революция и контрреволюция в Чечне. Из истории гражданской войны в бывшей Терской области» цIе йолу книга. Цул тIаьхьа, 1934 шарахь, араелира цуьнан Нохчийн, ГIалгIайн автономни областаш вовшахтора хьокъехь йолу книга «Объединение, рожденное революцией». Хьалха, 1931 шарахь, Ростовехь зорбатоьхнера «Краткий историко-культурный и экономический очерк о Чечне» цIе йолу книга а.\nОцу шерашкахь алссам статьяш а, книгаш а арахецна Авторханов Iабдурахьмана. Ростовехь арадолуш хиллачу «На подъеме» журналан шина номерехь (4-гIий, 5-гIий, 1933 ш.) зорбатоьхна цуьнан «Творческий путь С. Бадуева» цIе йолу йоккха статья. Бадуев СаьIидан коьрта произведенеш кIорггера теллина статья тIехь, цуьнан ерриг кхолларалла (проза, драматурги, поэзи) тидаме а оьцуш. 1930 шарахь зорбатоьхначу «Iадаташ» цIе йолчу шина книги юкъаяхна произведенеш «Iадат», «Олдам», «Баудди», «Зайнап», «ГIу», «Бекхам» цIерш йолу дийцарш, «Бешто» повесть къастийна, церан маьIна а, мехалла а билгал а йоккхуш. «ЦIеран арц» повесть а, «ПетIамат» романан хьалхара дакъа а ду статья тIехь шайна тIе тидам бахийтина. И произведенеш къастош Авторханов Iабдурахьмана теллина церан тематика, суртхIотторан гIирсаш, исбаьхьаллин кеп, меттан башхаллаш.\nБадуев СаьIидан кхоллараллехь йоккха меттиг дIалоцуш ю драматурги. Шуьйра евзаш, къоман театран сцени тIехь хаддаза хIиттош яра цуьнан пьесаш «Дайн Iедал», «ЦаIебина зуда ялор», «Ламанаш хийцало», «Дашо Iам», «Большевикаллица ялта дерехьа», «Самаяьлла ячейка», «ЦIен гIап», дуккха а кхиерш а. Авторханов Iабдурахьмана цуьнан драматурги толлуш шен статья тIехь къаьсттина тидам тIебахийтина пьесашна «Дайн Iедал», «ЦIен гIап», «Лаьмнаш хийцало». Критико билгалдаьккхина Граждански тIеман хьокъехь йолу «ЦIен гIап» турпалаллин драма исторически бакъдолчунна тIехь язйина хилар. Коьрта долчу декъана драмин чулацамехь берг Iалхан-Юьртахь Деникинан эскаршна дуьхьал бина цIеяххана болу тIом бара. Исторически бакъдолчуьнца цхьаьнадогIуш дара Бадуевс шен пьеси тIехь белхалоша, ахархоша граждански тIамехь паргIатонехьа къийсам латтор гойтуш долу суьрташ. «ЦIен гIап» цIе йолу пьеса ерриг нохчийн исбаьхьаллин литературехь тоьлла произведени лору критико. «ЦIен гIап» пьеса а, цу тIехь хIоттийна спектакль а исбаьхьаллин лаккхарчу тIегIанехь хилар чIагIдора Авторханов Iабдурахьмана. 1933 шеран 25 июнехь арадаьллачу «Грозненский рабочий» газета тIехь яздора: «Пьеса кхаа-деа сохьтехь лаьтта, цуьнан ейтта эпизод а, пхиъ дакъа а ду. Амма хьовсархойн зал оцу ерриге а хенахь тIехъюьззина хуьлу, адамаша дIалоцу массо маьIиг а, кораш а, неIсагIеш а, чуьра араболу некъ а. Хьовсархой Бадуев СаьIидан «ЦIен гIап» цIе йолчу граждански тIеман хьокъехь нохчийн къинхьегаман ахархоша а, грозненски пролетариато а Шатиловн, Бичераховн, Чуликовн, Алиевн, кхечеран а кIайгвардейцийн бандашна дуьхьал герзашца латтийначу къийсаман хьокъехь йолчу пьесе хьовсуш бу.\nАвторханов Iабдурахьмана шен статьяш тIехь хIеттахьехь билгалдаьккхира Бадуев СаьIид нохчийн литературин бухбиллархо ларалуш исторехь вуьсург хилар.\nПартин XVI съезд дIаяхьарна кечамбеш, ЦК-с «Правда» газета тIехь съездехь ен йолчу докладийн тезисашна зорба а тоьхна, церан хьокъехь дискусси схьайиллира. Оцу дискуссехь дакъалецира Авторханов Iабдурахьмана а. 1930 шеран 22 июнехь «Правда» газето зорбатуьйхира цуьнан статья «За выполнение директив партии по национальному вопросу». Статья ЦК-н тезисашна критика еш яра. Ши гIуллакх дара автора оцу статья тIехь ойбуш: къаьмнийн кадраш кхиор а, къаьмнийн областашкаххьий, республикашкаххьий коллективизацин хьокъехь а. Къаьмнийн кадраш кхиор ледара кхочушдо, кхачам боллуш тидаме ца оьцу и гIуллакх, къаьсттина къаьмнех болу белхалой промышленность юкъаозор, бахара автора. Алссам масалш а даладора. Царах цхьаъ: «Вот характерный документ. Правление треста Грознефти в своей докладной записке бюро Чечобкома ВКП(б) от марта 1929 г. пишет: «Истекший год работы по вовлечению чеченцев на производство показал полную неспособность и нежелание чеченцев идти на подлинную производственную работу». КхидIа Авторханов Iабдурахьмана яздо: «Комментарии излишни. Разве только напомнить читателю, что это не единичные случаи высокого, барского, насквозь держимордовского отношения наших некоторых чиновников из хозяйственных аппаратов к выполнению важнейших директив партии – к созданию пролетарских национальных кадров».\nКоллективизаци хьокъехь долчунна статьян автор къаьмнийн областашкаххьий, республикашкаххьий колхозаш яхкарна дуьхьал вара, юьртабахамехь цул хьалха кхочушда дезаш кхин гIуллакхаш ларара цо. Оцу статьяца дIайолаелира «Правда» газета тIехь йоккха дискусси. Дискуссехь дакъалоцуш партин лаккхара хьаькамаш хилла. Цара массара а бохург санна, статья тIехь дуьйцург нийса ца лоруш, цуьнан автор емал вина, цхьаберш иза «правооппортунизмехь» бехке ван а гIиртина. Церан Iалашо бакъдерг лахар ца хиллера, партин куьйгаллина хьалаха базбалар хиллера. И.В. Сталина съездехь ша йинчу ЦК-н отчетни докладехь билгалдаьккхина колхозийн болам дIабахьар партис сацам боллуш тIеэцна хилар. Иза Сталина, Авторханов Iабдурахьмана цIе а ца йоккхуш, цуьнан статьяна дуьхьал аьлла, бахара. Цул тIаьхьа партсобранехь Авторханов Iабдурахьман партин декъашхо волчуьра дIаваккха сацам хиллера, и сацам ЦК-с къобал ца бина, амма цунна тIе диллина шен статьяна опровержени язъяр. Оцу хьокъехь Авторханов Iабдурахьмана «Правда» газета редакце яздина кехат зорбатоьхна 1930 шеран 4 июлехь.\nЦК-хь йолчу марксизман-ленинизман Курсашкахь редакторийн отделени схьайиллича, цига деша вахна Авторханов Iабдурахьман. Курсашка дIаоьцуш хилла партин зорбанан куьйгаллехь зеделларг а долуш, партехь хиларан стаж а йолуш, куьйгалхочун доьналла долу партин белхахой. Авторханов Iабдурахьманан биографи оцу лехамашна жоп луш хиларна дIаэцна иза партин лаккхара белхахой кечбеш йолчу Курсашка (тIаьхьа церан цIе хийцина: «Академия общественных наук при ЦК КПСС»). Цигахь доьшуш волчу хенахь а цуьнан белхаш, статьяш арайилина Москвахь, Ростовехь, Соьлжа-ГIалахь зорбатухучу тайп-тайпанчу изданешкахь. Авторханов Iабдурахьман критик, литературовед хиларе терра СССР-н яздархойн Союзан декъашхо вара. 1934 шеран августехь дIаяьхьначу СССР-н яздархойн Союзан хьалхарчу съезде кхайкхина цуьнга. Съездехь советски поэзех доклад йинчу Н.И. Бухаринах лаьцна, цунна дуьхьал къамелаш динчу оьрсийн яздархойх а, кхиболчу съездан декъашхойх а лаьцна гIеххьа хаамаш бу Авторханов Iабдурахьманан «Мемуараш» тIехь.\nЦК-хь йолу марксизман-ленинизман Курсаш шина шеран яра. Амма цхьа шо чекхдаьлча, Курсан куьйгалхоша Авторханов Iабдурахьмане аьлла, ахь кхузахь доьшуш шолгIа шо дайа оьшуш а дац, шаьш ЦК-хь гIайгIабина хьо ИПК-н (Институт красной профессуры) коьртачу курсе дIаэцийта, экзаменаш а лой, цига деша гIо, аьлла. Кхо бутт отпуск а елла кхунна экзаменашна кечам бан. Цу тайпана, Авторханов Iабдурахьман юха а ИПК деша дIахIоьттина. Институтехь хьоьхуш пачхьалкхехь тоьлла болу профессорш хилла, лекцеш еша кхайкхина балош хилла кхечу махкара Iилманчаш а. Царах хIораннах бохург санна дика дош аьлла Авторханов Iабдурахьмана, церан лаккхара корматалла хилар билгал а доккхуш. Студенташна дешаран дика хьелаш кхоьллина хилла институтехь: лаккхара говзалла йолу хьехархой, библиотекехь студенташна оьшуш йолу ерриг литература, кIорггера чулацам болу семинараш дIаяхьар, экскурсеш вовшахтохар и. дI. кх. Авторханов Iабдурахьмана оцу таронех пайда а оьцуш, дика доьшуш чекхъяьккхина Институт. ТIаьххьара экзаменаш кхиамца дIа а елла, 1937 шеран май баттахь дешна ваьлла иза. Институт красной профессуры чекхъяьккхинарш пачхьалкхан я партин органашкахь лаккхарчу даржашка я вузашка хьеха дIахIиттош хилла. Авторханов Iабдурахьман Куйбышев гIаларчу райкомийн, горкомийн секретарийн курсашка хьехархо а, цигарчу университететхь истори хьеха а билгалваьккхина хилла, амма сацам тIеэццалц ЦК-н кадрийн резервехь сацийна. Ялх баттахь латтийна иза резервехь. Цул тIаьхьа Нохч-ГIалгIайн обкоман партин куьйга кIел хьажийна. Москвара Соьлжа-ГIала схьавеъна иза 1937 шеран 10 октябрехь. Оцу дийнахь суьйранна тIаьхьа машен а яийтина обкоман пленуме вигна. Пленум йолалушшехь лаьцна чувоьллина Нохч-ГIалгIайн обкоман массо декъашхо а, Авторханов Iабдурахьман а. Кхаа шарахь чохь а валлийна, 1940-чу шеран 19 майхь бехке вац аьлла, аравалийтина. ХIара чувуллуш НКВД-с кхечу йозанашца цхьаьна дIаяьхьнера кхуьнан докторски диссертацин рукопись а. Язйина чекхъяьлла йолу диссертаци хIара лаьцначуьра араволуьйтуш схьа ца еллера. Дукха хан ялале, 1940 шеран ноябран баттахь, юха а лаьцна иза. Ши шо чохь даьккхинчул тIаьхьа, 1942 шеран апрель баттахь мукъавалийтина. Лаьцначуьра араваьлча НКВД гIоьртина иза шайн къайлах гIуллакхаш кхочушдечу сотрудникашна юкъаозо. Советски правительство цIарах цунна тIедиллина доккхачу маьIне лоруш долу къайлах гIуллакх, иза йоккхачу ямартлонца лело дезаш а, кхочушда дезаш а хилла. Амма иза кхочуш ца дина Iабдурахьмана. НКВД-с ша паргIат лелуьйтур воцийла хууш, кхечу пачхьалкхе дIаваха сацам а бина, дозанал дехьа ваьлла иза. 1943 шеран январь баттахь Берлине кхаьчна. ХIетахь дуьйна дIадоладелла Авторханов Iабдурахьмана даймахках ваьлла лелар. Амма цкъа а ца хаьдда цуьнан ойланехь шен даймахкаца йолу уьйр, шен къомах йолу дегайовхо. Цуьнан ойла даим а шен махкаца, шен халкъаца хилла. Шен йолчу таронашца нохчийн къоман гIайгIа а бина цо. Сталинан Iедало нохчийн, гIалгIайн халкъаш аьшнаш а дина махках даьхначу хенахь, Авторханов Iабдурахьмана доккха гIуллакх дина и харцо хилар дуьненна а дIахаийтарехь. Оцу хьокъехь цо 1948 шарахь ООН-е леррина меморандум язйина, нохчийн, гIалгIайн къаьмнашна тIехь кхоьллинарг харцо юйла а хоуьйтуш, къаьмнийн бакъонаш меттахIитторехь, шайн даймахка уьш цIадерзорехь гIо дар доьхуш. Оцу меморандум бух тIехь язйина «Народоубийство в СССР. Убийство чечено-ингушского народа» книга ара а хецна цо1952 шарахь.\nАвторханов Iабдурахьман шен даймохк а битина дозанал дехьа валар, ца ваьлла дина хIума хилла. ХIетахь пачхьалкхехь лаьттинчу тоталитарни дIахIоттамехь НКВД-с, цхьа тайпа бехк боцу нах лоций чу а бухкий, царна тIехь адаме лалуш доцу Iазап хIотторца уьш холчу а хIиттабой, шайн дагахь а ца хилла долу, шаьш данний ца дина хIума дина олий, даре дойтий, адамаш хIалакдеш хилла. Пачхьалкхехь и тайпа хьал латточу тоталитарни дIахIоттамна дуьхьал къийсам латтор бу ша аьлла, чIагIо йина Авторханов Iабдурахьмана, мацах А.И. Герцена а, Н.П. Огаревс а санна. Ша дуьненчохь даьккхинчу 89 шарах 54 шо эмиграцехь даьккхина цо. Оцу ахбIе шерел сов йолчу хенахь и Iалашо кхочушъярна тIехьажийна цо шен кхоллараллин похIма. Историкан, политологан корматалла а йолуш, политически Iилманийн доктор, профессор хилла иза. Авторханов Iабдурахьманан Iилманан белхаш, цуьнан коьрта книгаш Советски Союзан истори, пачхьалкхан политически дIахIоттам талларна лерина ю.\nЭмиграцехь юьхьанца хала хилла, кест-кестта хийца дезна Iаш волу меттигаш а: Германи, Итали, Австр»и, юха а Германи. ХIетте а оцу муьрехь алссам статьяш язйина цо, тайп-тайпанчу журналаш тIехь зорбатоьхна царна. Шен бакъйолу цIе къайла яхийта дезна, алссам псевдонимаш лелийна: «Суровцев», «Кунта», «Темиров», «Уралов», «Фельдбин», «Орлов», дуккха а кхиерш а. ХIетахь ша газеташ тIехь, журналаш тIехь язйинчу материалашна, лелийнчу псевдонимашна тIаьхьа кхуьур вацара, уьш дукха хиларна, олуш хилла цо.\nБерлинехь Iабдурахьмане аьлла, ша партехь хиллачу итт шарахь, чувоьллина даьккхинчу пхеа шарахь гинарг, хезнарг, дешна хиънарг дIаяздеш, исторически очерк язъяхьара. 1943 шо чекхдолуш и болх язбина а ваьлла, «Мои советские годы» цIе а тиллина, йоккха рукопись дIаелла автора. Германехь цIеяххана болчу профессорша Iаламат мехала материал а лерина, арахеца магийна болх. Рукопись дIаелла издательстве. Книга зорбатоьхна тахана-кхана араяла езачу хенахь, бомбанаш кхетта издательство йохийна, книгех а, корректурах а хIумма а ца дисна. Амма цхьа пайда-м белира шена цунах, боху автора, мемуараш язъеш чIогIа пайдехьа хилира шена оцу белхан черновикаш.\nАвторханов Iабдурахьмана «Набат» цIе йолу журнал арахецна, цу тIехь зорбатоьхна шен «Философия тирании» корта а болуш йоккха цикл статьяш. Цул тIаьхьа «Свободный Кавказ» журнал арахеца а долийна. 1950 шарахь Мюнхенехь «Институт по изучению истории и культуры СССР» кхоьллинчарна юккъехь а хилла, оцу институтан директоран заместитель а хаьржина иза. Институтан талламан белхаш зорбатухуш хилла оьрсийн, ингалсан, немцойн, французийн, испанин, туркойн, Iаьрбийн меттанашкахь. Авторханов Iабдурахьманан дукха материалаш арайийли оцу институтан изданешкахь.\nРадио «Освобождение» (тIаьхьа «Свобода» цIе тиллина) кхуллуш дакъа а лаьцна Авторханов Iабдурахьмана. Оцу радиохь цо ешна лекцийн курсаш :«История культа личности в СССР», «История партии как она была», радион белхан дакъа «Партия сегодня» кечдеш а, дIахьош а хилла иза.\n1948 шарахь Авторханов Iабдурахьмане цхьана ханна кхайкхина Гармиш гIалахь йолчу американски армин школе Советски Союзах лаьцна лекцеш еша. Школан куьйгалхой реза хилла кхуьнан лекцешна. Цхьа шо даьлча, 1949 шарахь оцу школе хьехархо дIаэцна хIара, школа Регенсбурга гIала дIаяьхьна. ТIаьхьа «Русский институт Американской армии» цIе тиллина цунна. Оцу институтехь 30 шарахь болх бина Авторханов Iабдурахьмана, масех предмет хьехна цо: 1) политическая история России-СССР в XIX-XX столетиях; 2) история и организация КПСС; 3) идеология и доктрина советского коммунизма. Цигахь диссертаци а язйина, политически Iилманийн докторан, профессоран даржашка а кхаьчна иза. Институтан Академически кхеташонан председатель а, политически Iилманийн кафедрин куьйгалхо а лаьттина. Оцу институтера пенсе а вахна 1979 шарахь.\nЭмиграцехь йоккхачу эвсараллица болх бина Авторханов Iабдурахьмана. Книгаш ца лерича а, 300 сов статьяш, рецензеш язйина, кхиболчу авторийн книгаш арайийлина цо хьалхара дош яздеш. Историн, политикин, тоталиризман идеологин тематика ойбу цо шен статьяшкахь а. Масала, иштта ю церан цхьайолчийн цIерш: «Ленин и ЦК в октябрьском перевороте», «Первый кризис в ЦК после взятия власти», «Кто же отец колхозов?», «Закулисная история пакта «Риббентроп–Молотов», «Глобальная стратегия Кремля», «Новая фаза в политике советской экспансии», «Антиконституция СССР», «Положение исторической науки в СССР». Оцу хенахь а Нохч-ГIалгIайчоьнах лаьцна стаьяш, очеркаш язйина цо: «40 лет Чечено-Игушетии», «Чеченцы и ингуши в советский период и до него».\nАвторханов Iабдурахьманан эмиграцехь дуьххьара араяьлла книга «Покорение партии» хилла. Цунна зорбатоьхна 1950 шарахь «Посев» еженедельникан масех номерашкахь. И книга 1951 шарахь «Сталин у власти» цIе а йолуш араяьлла Парижехь французийн маттахь. Книгин Iаламат боккха кхиам хилла. ТIаьхьа цунна зорбатоьхна ингалсан, испанин, италин меттанашкахь. Цунах пайдаэцна политикин баккхийчу охIланчаша, иза лелош хилла университеташкахь а. И книга бахьана долуш Берияссий, Сталиний Iожаллин кхел кхайкхина шена, яздина автора.\nКхин а боккха кхиам хилла 1959 шарахь зорбатоьхначу «Технология власти» книгин. Цунах Iилманчаша «классический труд по истории сталинизма» аьлла. И книга араяьлча кхин а шуьйра евзийна дуьненан Iилманехь Авторханов Iабдурахьманан цIе, талламхочун лаккхара похIма долу автор лерина иза. Цуьнан книгаш Советски Союзехь зорбатухуьйтуш яцара, уьш ешар а дихкина дара. Амма «Технология власти» арахецнера Москвахь «Мысль» издательствехь Кремлерчу пачхьалкхан куьйгалхошна еша. Бакъду «Технология власти», «самиздатехь» зорба а тоьхна, наха къайлах йоьшуш-м яра.\nАвторханов Iабдурахьманан рогIера книга «Происхождение партократии» зорбатоьхна 1973 шарахь Франкфурт-на-Майне гIалахь. Иза боккха, шина томах лаьтташ болх бу. «Партократия» боху термин Авторханов Iабдурахьмана юкъаяьккхина ю. Советски Союзехь коммунистически партин диктатура, пачхьалкхехь куйьгалдаран хьелаш теллина автора. «Партократия» аьлла билгалъяьккхина цо советски пачхьалкхехь куьйгалдаран форма.\nIаламат боккха кхиам хилла «Загадка смерти Сталина (заговор Берия)» цIе йолчу книгин а. Дуьххьара Германехь 1976 шарахь зорбатоьхна йолу и книга цул тIаьхьа араяьлла дуьненан тайп-тайпанчу мехкашкахь 10 маттахь. Цул совнаха иза арайийлина журналаш тIехь зорбатухуш а. Дерриг дуьненахь аьлла евзаш ю Авторханов Iабдурахьманан кхийолу книгаш а: «Сила и бессилие Брежнева (1979), «Империя Кремля. Советский тип колониализма» (1988); «Мемуары» (1983), «От Андропова к Горбачеву» (1986), Президент Ельцин, Верховный Совет и национальная политика России (1994).\nЦуьнан книгаш массо европейски меттанашкахь а, ингалсан, Iаьрбийн, гIажарийн, японин, китайн меттанашкахь а арайийлина. Амма нохчийн маттахь зорбатоьхна-м яц сийлахь-воккхачу Iилманчин, нохчийн къоман воI волчу Авторханов Iабдурахьманан цхьа а книга.\nАвторханов Iабдурахьман ша махках ваьлла яьккхинчу хенахь даим а даймахке сатуьйсуш хилла, цIаверза лууш а хилла. Ша воккхангахьа лестича цо яздина: «Поистине, если даже мне суждено умереть, не побывав на родине, я умру с улыбкой на лице. Господь Бог и Даймохк – вот что было неразлучно смо мной всегда…». Шен махка юхаверзар доьгIна ца хиллера цунна, Авторханов Iабдурахьман кхелхина 1997 шарахь 24 апрелан буьйса 25 апреле йоьрзачу хенахь Германерчу Ольсинг гIалахь, цигахь бусалбан нехан кешнашкахь дIаверзийна иза. Авторханов Iабдурахьман кхелхича, цуьнан кIанта Тамерлана Интернетехула ишшта хаам бинера: « БисмиллахIиррохьманиррохьим. Я должен сообщить моим соотечественникам и всем мусульманским братьям и сестрам, всем честным людям, что профессор Абдурахман Авторханов ушел из жизни…».\nНохчийчохь сий-ларам бу Авторханов Iабдурахьмане. Соьлжа-ГIалахь коьртачу урамех цхьаъ Авторханов Iабдурахьманан цIарах бу. Iилманча винчу юьртахь Лаха-Неврехь а цуьнан цIарах урам бу, иза вина а, ваьхна а цIенош хиллачу меттехь керла динчу цIеношна Iилманчин сийнна тIе тоьхна мемориалан у ду. Музейхь Авторханов Iабдурахьманна лерина чоь ю. Нохчийн Республикин Iилманан Академис, Яздархойн союзо Соьлжа-ГIалахь дуьненаюкъара конференцеш дIахьо Авторханов Iабдурахьманан кхоллараллехула.\nАвторханов Iабдурахьманан коьрта произведенеш\nК основным вопросам истории Чечни. Ростов-на-Дону, 1930.\nЗа выполнение директив партии по национальному вопросу. Статья // Правда.1930. 22 июня.\nК вопросу изучения тайп, тухумов и классовой борьбы в чеченской деревне. Статья // Революция и горец. 1931. № 4.\nКраткий историко-культурный и экономический очерк о Чечне. Ростов-на-Дону, 1931.\nНа путях к созданию национальной литературы Чечни. Статья // На подъеме, 1931.\nТворческий путь С. Бадуева. Статья // На подъеме. 1933. №№ 3-4.\nРеволюция и контрреволюция в Чечне. Из истории гражданской войны в бывшей Терской области. Грозный, 1933.\nПротив кулацкой контрабанды на историческом фронте горских народностей // Революция и горец. 1934. № 4.\nОбъединение, рожденное революцией. Грозный, 1934.\nСталин у власти. Париж, 1951.\nИстория культа личности в СССР. Курс лекций по радио.\nТехнология власти. Франкфурт-на-Майне, 1959.\nАппарат коммунистической партии. Чикаго, 1966.\nПроисхождение партократии. В 2-х томах. Франкфурт-на-Майне. 1973.\nЗагадка смерти Сталина (заговор Берия). Франкфурт-на-Майне. 1976.\nСила и бессилие Брежнева. Франкфурт-на-Майне. 1979.\nМемуары. Франкфурт-на-Майне. 1983.\nОт Андропова к Горбачеву. Франкфурт-на-Майне, 1986.\nИмперия Кремля.. Гармиш-Пантенкирхен,1988.\nЛенин в судьбах России. Размышления историка. Гармиш – Партенкирхен, 1990.\nБрежнев: опыт политической характеристики // Огонек. 1990. № 27.\nИслам\t 19 марта в 11:10\nбоккъал а, "вуьззина" 1илманча хилла-кх 1абдурахьман... Делахь хилла-кх...


Бей (Сона а, Луара а) — Википеди\n46°49′16″ къ. ш. 4°57′49″ м. д.HGЯOL\nБей (Сона а, Луара а)\n▲853 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБей (фр. Bey) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бургунди — Франш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, Луара а. Дозанашца йу Жержи, Аллерйо, Дамере, Монкуа, Сассне. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бей_(Сона_а,_Луара_а)&oldid=5151705»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 6 октябрь, 18:58.


NGC 7761 — Википеди\nNGC 7761, IC 5361, PGC 72641, NPM1G -13.0659, 2MASX J23512890-1322535, 6dFGS gJ235128.9-132254, KPG 592, LEDA 72641, [SLK2004] 1915\n7189 километр в секунду\n23ч 51м 28,909с\n−13° 22′ 53,55″\nNGC 7761 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 7761: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 7761.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_7761&oldid=5062483»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 4 июль, 12:44.


Новокумски — Википеди\n44°47′50″ къ. ш. 44°41′34″ м. д.HGЯOL\n↘1882 стаг (2016)\nНовокумски картан тӀехь\nНовокумски (оьрс. Новокумский) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Левокумскан кӀоштан юкъа йогӀу эвла.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Новокумски&oldid=4933562»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 11 апрель, 06:23.


Авай-суьгӀ-Сеш — Википеди\n▼674 стаг (2019 шеран 1 январь)\nАвай-суьгӀ-Сеш (фр. Availles-sur-Seiche) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — Иль а, Вилен а.\nДозанашца йу Ла-Сель-ГегӀшез, Женн-суьгӀ-Сеш, Ла-ГегӀш-де-БгӀетань, Мутье (Иль а, Вилен а), ГӀанне, Куьие.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Авай-суьгӀ-Сеш&oldid=7807207»


Анджиевски — Википеди\n44°14′13″ къ. ш. 43°05′21″ м. д.HGЯOL\n↘6413 стаг (2016)\nАнджиевски (оьрс. Анджиевский) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Минводан кӀоштара эвла.\n1386 ↗2373 ↗3004 ↗4421 ↗5317 ↗6636 ↘6609\n↗6680 ↘6677 ↘6645 ↘6569 ↘6528 ↘6460 ↘6413\n↑ Численность населения по каждому городскому и сельскому населённому пункту Ставропольского края на дату ВПН-1989 и ВПН-2002. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2015 шеран 12 январехь. Теллина 2015 шеран 12 январехь.\n↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Общая численность населения (в т.ч. мужчин, женщин) по муниципалитетам и населённым пунктам Ставропольского края. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2015 шеран 5 апрелехь. Теллина 2015 шеран 5 апрелехь.\n↑ Оценка численности постоянного населения муниципалитетов Ставропольского края на 1 января 2014 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 2 апрелехь. Теллина 2014 шеран 2 апрелехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Анджиевски&oldid=7154409»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 27 декабрь, 14:38.


МезьегӀ-ле-Вик — Википеди\nМезьегӀ-ле-Вик (фр. Maizières-lès-Vic) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель.\nДозанашца йу Азуданж, БугӀдонне (Мозель), ЖелуькугӀ, ЛагагӀд (Мозель), Муссе (Мозель), ГӀешикугӀ-ле-Шато.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МезьегӀ-ле-Вик&oldid=7820216»


Куенс — Википеди\n48°00′37″ къ. ш. 1°44′25″ м. д.HGЯOL\nКуенс (фр. Coinces) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ЦентгӀ — ЛуагӀан атагӀа регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀе.\nДозанашца йу БгӀиси, Пате, ГӀувгӀе-Сент-КгӀуа, Сен-ПегӀави-ла-Коломб, Сужи.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Куенс&oldid=7837737»


Чкъуьйригна хилла зие цкъа мацца а тlамаре кхочу. Делахь а, адам адам хилла дисна. Адамийн догlмаш тlехь керла меженаш ца евлла. Адам адам хилла диса дезаш ду, сийна цlе яьлла дуьне догуш лаьтташ делахь а. Адамалла дlаяьлча, адамна ша адам хилар дицделча, гучуйолу акхаралла. Акхаралла гучуяьлча, оьздангалла а дlайолу.\nАдам галдолуш хуьлу, адам тиллуш хуьлу, гlалатдолуш хуьлу. Амма дикачух, нийсачух масал эца а, цуьнца нисдала а декхар ду хlора адам, Дала и экханах къастош, цунна делла хьекъал долу дела.\nШа мила ву-те, ша хьенан тlаьхье ю-те, ша хlун дохьуш, хlун дан веана ву-те дуьненчу, хlун дитина, хlун эцна воьду-те ша дIа а аьлла, ша-шега хаттар делла, оцу хаттарна жоп лахар ду стаг хилла ваха а, стаг волуш вала а lалашо йолчу хlора стеган декхар.\n«Нанас дена ма войла тешаме воцу кlант», – баьхначу нехан тlаьхье ю вай! «Нанас дена ма войла яхь йоцу кlант», – баьхначу нехан тlаьхье ю вай!\nХьо дlаваьллачу дийнахь хьох бухадуьсучу тоьшаллин даш тlера гlуьттуш lаь а хир яцахь, оцу lаьнаро дохдеш хьан верасийн дегнаш хир дацахь – хьо шозза велла хьуна. Хьуна бевзаш, хьо вевзаш мел хиллачу нехан, хьо хьахийча, хьо дагавеача, цIоцкъамаш тlунлуш хир дацахь, хьо кхузза а велла хьуна. Хьох эца дисина нахана цхьа а дика масал ца хиллехь – хьо бlозза а велла-кх хьуна.\nДикане сатуьйсург диканах теша веза. Вай тешна ду-кх диканах. Дикачу тlаьхьенах тешна а ду-кх вай. Дикачу наха деш ду къомах къам.\nКъомах дика цlе йоккхуьйтурш а бу къоман дика нах, хьекъал долу нах. Дика нах бахьана долуш лаьттина бу хlара мохк, дика нах бахьана долуш латта безаш а бу хlара мохк!


Гроспьер — Википеди\n44°24′02″ къ. ш. 4°17′21″ м. д.HGЯOL\n27,3 квадратан километр\n▼885 стаг (2017 шеран 1 январь)\nГроспьер картан тӀехь\nГроспьер (фр. Grospierres) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Кхузахь климат барамехь ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гроспьер&oldid=3927464»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 13 ноябрь, 09:20.


Ле-Ман — Википеди\n48°00′15″ къ. ш. 0°11′49″ м. д.HGЯOL\n▲143 847 стаг (2019 шеран 1 январь)\nЛе-Ман (фр. Le Mans) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.\nДозанашца йу Сен-Павас, СагӀже-ле-ле-Ман, ТгӀанже, ИвгӀе-л'Евек, Аллонн (СагӀта), АгӀнаж, Шанже (СагӀта), Ла-Шапель-Сен-ГӀеми, Кулен, Муьльсанн, ГӀуйон, ГӀуьоден.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-Ман&oldid=7813974»


Бухара доьзал: Valerianoideae\nДегаорам (лат. Valeriána), (оьрс. Валерьяна) — Берзан цӀазамаш (Caprifoliaceae) доьзалера, Дегаорамаш (Valerianoideae) бухара доьзалан бецан ораматийн дукха шерийн тайпа, царна йукъайогӀу ши бӀе сов кеп. Латинан тайпан цӀе схьаяьлла лат. valere — могуш хила дашах. Иза дуьххьала хьахийна италин ботаникан Сильватико Маттеон жайнахь (1285—1342).\nБотаникан сурт дийцар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКхуьу Европехь, Азин йуккъерачу а, къилбаседа дакъошкахь, Къилбаседа а, Къилба а Америкехь. Россехь акхачу кепара кхуьу массанхьа а, Йисттера Къилбаседа а, Йуккъера Азин гӀум-аренийн кӀошташкахь доцург. Дегаорам кхуьу ломан басешкахь, хин бердашца, хи тӀедолу а, уьшалаш долу а меттигашкахь, хьуьнан йистехь. Дукха хьолахь даккхий къухаш довлу, уьш леладо орамаш кечдеш.\nКультиваци йо Российн йуккъерачу асанехь а, къилба кӀошташкахь а.\nКхуьу майра август кхаччалц. ХӀуш кхуьу июнехь — сентябрехь. Дарбанен дегаорам лаьтта шайна йукъахь морфолиган билгалонашца а, кхиаран меттигашца а къаьстачу масех бухарчу кепех а. Иза дика муьлххачу гуонахьарчу хьолехь, муьлххачу латтан тӀехь а, температуран хьолашкахь а кхуьу. ТӀуналлаеза культура хиларе терра, дика кхуьу сов тӀуьначу латташ тӀехь. ГӀоле хета дайн механикин хӀоттам болу Ӏаьржа латта, ткъа иштта структуран дайн сацкъар-гӀум а, гӀум-латта а. Дика кхуьу лакъийначу а, культивации йиначу торфан уьшалца.\nДаарехь а, маларехь а лелабар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЧам бийриг санна, дегаорам лелабо дукхаха дерг европин маьхкашкахь. Ингалсехь керла гӀаш туху хастоьмийн берамах. Наггахь цунах кечбо чӀерах дааршна берам-гарнир.\nДарбанан хьолаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Дарбанан дегаорам\nДегаораман препараташ лелайо дукхах йолчу пачхьалкхашкахь сапаргӀатдоккху гӀирс санна наб ярехь, нервийн карзахваларехь, дегапхенийн системан неврозан пхенаш тӀехабарехь, тахикардехь, ткъа иштта эпилепсехь, са лецар, мигренехь, Хьеран-йоьхьийн некъ тӀехабарехь, нейродермитан дарба дарехь. Наггахь дегаорам лелабо бром препараташца, деган, кхечу а гӀирсашца цхьаьна. Дегаорам йукъабогӀу зеленинан тӀадамашна, валокординан, кардиоваленан, кхечу комплексан препараташна, ткъа иштта дарбанан бецашна; эфиран даьтта ду коьртачех цхьа дакъа корвалолан (терачу препаратийн).\nКоьрта йаззам: Дегаораман тайпана кепаш\nThe Plant List терахьийн базан хаамашца, тайпанан йукъайогӀу 289 кеп. Царех цхьайерш кхуьу Нохчийчохь, Российн мехкашкахь гергарчу мехкашкахь а:\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Дегаорам&oldid=7993236»\nКъилба Америкин флора


Damla Mp3 Yukle Mp3. Мои владения на сервере Sweet World в майнкрафт Mp3.\nЧеченская песня Хьан Хазалло Со Вагийна\nДа я болен тобой Mp3. Ion Rata Mama Mp3. Марха Колбазова Хьуна кхин го. Малх схьа кхеташ ара ялалахь Чеченская песня Pizza марина официальное видео Mp3. Чеченская Музыка Йог1уш йоьдуш хоьх б1ерг кхетчи Нохчи Чеченская песня Шамиль Идрисов Малх схьа кхеташ New\nМалх сакхеташ ара ялалахь Шамиль Идрисов Для вашего поискового запроса Йог1Уш Йоьдуш Хьо Ца Гайчи Ихь ара гьаз гьабхьну мичли песня мы нашли песни, соответствующие вашему запросу, но показывающие только 10 лучших результатов.\nТеперь мы рекомендуем загрузить первый результат йог1уш йоьдуш хьо ца ейча Чеченские песни MP3 который загружен Madishka размером 6. Чеченская песня Хьан Хазалло Со Вагийна Вог1уш воьдуш хьо ца гайчи Амина Замхаджиева Мадина Юсупова Генахь вог1уш вайча хьо\nПрогулки по производству Ruukki Mp3. Let S Fly Away Mp3. Малх схьа кхеташ ара ялалахь Чеченская песня Mp3. Теперь мы рекомендуем загрузить первый результат йог1уш йоьдуш хьо ца ейча Чеченские песни MP3 который загружен Madishka размером 6.\nХ1ар Хаз Йо1 Йоьвзи Шун. На нашем сайте вы можете прослушать и скачать музыкальные композиции в mp3 бесплатно. Deadly Taiwan Train Crash Mp3.\nThe Beatles Yesterday Subtitulada Mp3. Три девицы под окном Mp3. Чеченская Музыка Йог1уш йоьдуш хоьх б1ерг кхетчи Нохчи Чеченская песня Хьан Хазалло Со Вагийна И можа малх мичхьа кхета хьоменаг.\nelritiru к записи Ихь ара гьаз гьабхьну мичли песня


Ле-ГӀок — Википеди\nЛе-ГӀок (фр. Le Roc) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Ло.\nДозанашца йу Казуле, ПегӀияк-е-Мияк, Сен-Жульен-де-Лампон, Ланзак, Надаяк-де-ГӀуж.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-ГӀок&oldid=7813584»


бразил дахь борлуулах чулуу бутлуур flut бутлуур нь гаутен дахь flut бутлуур нь гаутен дахь. нойтон бутлуурын дилерүүд. Justin HaywardWikipedia. Justin David Hayward (born 14 October 1946 in Swindon Wiltshire) is an English musician best known ...\nАнхдагч бутлуур 525 tph Турк


Фьеф — Википеди\n50°30′14″ къ. ш. 2°19′35″ м. д.HGЯOL\nФьеф (фр. Fiefs) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу Фонтен-ле-ЕгӀман, Недон, Недоншель, Сашен, Сен-ле-ПегӀн, Буаяваль, Февен-ПальфагӀ, Фонтен-ле-Булан, Ешен (Па-де-Кале).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Фьеф&oldid=7845232»


Дехар «Гилея» хьажийна йу кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.\nТӀуьначу тропикан хьуьнан структура[нисйе бӀаьра | нисйе]\nУггар лакхара тӀегӀа[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКондарийн тӀегӀа (хьуьнан четар)[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЮккъера тӀегӀа[нисйе бӀаьра | нисйе]\nХьуьнан бух[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМогӀанера йоцу ораматаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАдамца йолу юкъаметтиг[нисйе бӀаьра | нисйе]\n↑ (ингалс.)Killer Inhabitants of the Rainforests Архивйина 2011-01-22 — Wayback Machine\n↑ (укр.)Ірина Боднарук Тропічні ліси спричинюють парниковий ефект?. Станіславівський Натураліст (21 січня 2008). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 2 февралехь.\n↑ [[https://web.archive.org/web/20071012041511/http://antigreen.org/issue.php?index=113 Архивйина 2007-10-12 — Wayback Machine]]\n↑ [[https://web.archive.org/web/20071012082556/http://antigreen.org/issue.php?index=48 Архивйина 2007-10-12 — Wayback Machine]]\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ТӀуьна_тропикийн_хьаннаш&oldid=7929398»\nТӀуьна тропикин хьун\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 11 март, 07:30.


Къилба а, Къилбаседа а Кавказан федералан гонаш бу жимчу а, юккъерчу а бизнесна юкъа уггаре кIезиг бахархой ийзабелла регионаш. Масанхьачул а ледара ду хьал ГIалгIайчохь а, Нохчийчохь а. Ткъа ГIалмакхойчоь лидер ю 2020-чу шарахь бизнесехь балхара дукха нах дIабахарца.\nРИА Рейтинг-о бинчу талламо гайтарехь, 15% нах бу бизнесехь къахьоьгуш. Рейтинган лидерашлахь ю Петербург, Новосибирскан а, Калиниградан а мехкаш.\nКъилбаседа Кавказан кхаа махкахь массанхьачул а чехка ду белхазаллин болар\nКъилбаседа Кавказан республикашкахь гIолехьа ду бизнесехь нах хиларца Къилбаседа ХIирийчохь – 85 регионашлахь 78-чу меттехь ю иза. ТIьаххьачу шина меттехь йолчу Нохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра хьал иштта ду: бизнесехь бу Нохчийчоьнан 2,6% бахархой, ГIалгIайчохь – 1,7%.\nХеттаршна жоьпаш деллачу къилбаседа-кавказхойх 25% наха шайн болх лохуш Iан йиш ю киранах, шайгахь цкъачунна ахча ду хенера бовла, аьлла. 22% наха шайн шина кIиранах йиш ю, мацалла ца хIуттуш, болх леха аьлла. 16% нах бу болх баттахь лохуш лела йолуш.


ГӀувгӀе (ЭгӀ) — Википеди\nГӀувгӀе (фр. Rouvray) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — ЭгӀ.\nДозанашца йу ШамбгӀе (ЭгӀ), Ульбек-КошегӀель.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀувгӀе_(ЭгӀ)&oldid=7827671»


Шагонар — Википеди\n51°32′ къ. ш. 92°54′ м. д.HGЯOL\n↘10 919 стаг (2016)\nШагонар (оьрс. Шагонар) — Российн Федерацин гӀала, Туван Улуг-Хеман кожуунан административан центр.\n4155 ↗4512 ↗5455 ↗10 084 ↘8900 ↗9100 ↘9000\n↘8900 ↗11 008 ↗11 200 →11 200 ↗11 300 →11 300 ↗11 386\n↘10 956 ↗11 000 ↘10 917 ↗10 966 ↘10 905 ↗10 935 ↘10 919\n↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Народная энциклопедия «Мой город». Шагонар\nХӀара Туван географех лаьцна чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Шагонар&oldid=7175509»\nТуван географех лаьцна бовланза йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 декабрь, 01:11.


Бреоте — Википеди\nБреоте (фр. Bréauté, фр. Le Bourg-Libre) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-Маритим. Дозанашца йу Безвиль-ла-Гренье, Борнамбюск, Годервиль, Гонфревиль-Кайо, Гренвиль-Имовиль, Укто, Манневиль-ла-Гупий, Мирвиль, Ваттето-су-Бомон. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ 1 2 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=5661\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бреоте&oldid=6717196»


На нашем сайте вы можете прослушать и скачать музыкальные композиции в mp3 бесплатно. Тамара Гвердцители — Зажгите свечи. Тамара Дадашева — Хьо воцуш хаза дац M Тамара Дадашева Старая любовь. Лариса Иризиева — Жима везар New.\nТамара Дадашева — Джохар. Landser — Tamara — Arco Iris. Arsen Safaryan — Toma Tamara. Тамара Миансарова — Лето придёт. Tamara Dadasheva — Dagestan i moya Chechnya. Тамара Дадашева Йиш йоцу безам Чеченский и Русский текст.\nMadonna — The Power of Good-Bye 7.\nТы не был женщиной на земле. Sonny James — Dream Big 8. Тамара Дадашева — Без.\nEric Dolphy — Abstraction 9. Тамара Дадашева Старая любовь. Йиш йоцу безам Малика Алдамова. Тамара Дадашева — Ирс.\nТамара Дадашева Веза са йиш йоцу везар скачать бесплатно в MP3 и слушать песню онлайн\nНа нашем сайте вы можете прослушать и скачать музыкальные композиции в mp3 бесплатно. Тамара Дадашева VTS Tamara Dadasheva дадашква Toha votta. Tamara Dadasheva — Mah1eja san b1ara.\nTamara — La Distancia. Тамара Гвердцители — Зажгите свечи. Элина Муртазова — Хьоме везар New [M95]. Tamara Dadasheva — Nane.\nНе забывайте поделиться ссылкой с друзьями! Тамара Адамова — Красивая чеченская песня. Ирсе Седа — Тамара Дадашева. Скачать песню по запросу: Тамара Адамова — Винчу денца M Tamara Alayeva — Тамила Сагаипова — Хьоме везар New чеченский хит.\nТамара Гвердцители — Посвящение женщине Бог, не суди! Cybotron — Industrial Lies Тамара Дадашева Хаа хьуна A.\nТамара Дадашева — Неизвестен — Веза са йиш йоцу везар. Тамара Дадашева И иш И оцу Безам. Перед загрузкой вы можете просмотреть любую везр, для этого наведите курсор и нажмите на кнопку — Слушать или Скачать — для загрузки mp3 песни высокого качества. Рамазан Кайтмесов — Тамара Музыка Юга.


Камблен-Шатлен — Википеди\n50°28′56″ къ. ш. 2°27′47″ м. д.HGЯOL\n▲1779 стаг (2019 шеран 1 январь)\nКамблен-Шатлен (фр. Camblain-Châtelain) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу Коши-а-ла-ТугӀ, МагӀес, УгӀтон, Перн[d], БугӀ (Па-де-Кале), Калонн-ГӀикуагӀ, Дьеваль, Дивион, ФлогӀенгем.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Камблен-Шатлен&oldid=7833945»


Иорданера хьеший — Даймахкахь! — Зори Ислама\nХIокху деношкахь Иорданера хьеший – Бено Iабдул-ГIапур а, Билто Юсуп-Хьаьжа а вара вевзаш волу Iеламстаг, СКФО-н Iеламнехан куьйгалхо Кадыров Хож-Ахьмад-Хьаьжа волчохь хьошалгIахь.\nХьеший муха лара беза а, цаьрца гергарло муха лелон деза а дика хууш волчу Хож-Ахьмада-Хьаьжас шайн цIахь, хIусамехь тIеэцна, лерам бина ца Iаш, вайн мехкан хаза а, беркате а меттигаш, Iаламан хазалла гойтуш, тIаьхьарчу шерашкахь вайн республикин Куьйгалхочо Кадыров Рамзан-Хьаьжас меттахIиттаяйтинчу дуккха а меттигашка бигира уьш.\nОцу дийнахь оха юхьарлаьцнера Веданан кIоштара Къоьзан Iам болчохь садаIа кечйинчу меттигашка хьовса дахар.\nХорачахь, вайн къоман турпалхочунна Зеламханна хIоттийна хIоллам болчохь цхьанакхийтира тхо. Кадыров Хож-Ахьмада хьешашна довзийтира обарган дахарера бакъдерш. Хьешашна тайнера Iеламстеган дийцар.\nЗеламха ваьхна ХIХ-гIа бIешо чекхдолуш – ХХ-гIа бIешо долалуш, нохчийн къомана уггаре а хала беанчу цхьана муьрехь. Иттаннаш шерашкахь кхерам латтийна цо Россин паччахьан сардалашна (наместникашна), паччахьан эскаршна дуьхьал тIом беш, Кавказехь Россин Iедал дIахIуттийла ца лууш, Кавказ йозуш йоцу пачхьалкх хила лаам болуш.\nОбарг Зеламхах, цуьнан дахарах лаьцна язйина ю дукха книгаш, даьхна а, дIаолуш а дукха иллеш ду. Зеламхин цIарца доьзна ду вайн дуккха а эвлаяаш махках баьхна, Калугехь шайн лаамехь боцуш дуккха а шерашкахь Iийна хилар. Уьш бу: Шайх Митаев Бамат-Гири-Хьаьжа, Шайх Белхороев БатIал-Хьаьжа, Гайсумов Соип-Молла, Шайх Мани, Шайх Чиммирза, Шайх Докка, Кана-Шайх, Iаьндара Мохьмад-Молла, Дагестанера Iумар-Хьаьжа. Царех Бамат-Гири-Хьаьжина а, БатIал-Хьаьжина а даймахка юхаберза кхоьллина ца хилла, I9I4-чу шерахь цигахь дIа а кхелхина, цIа валийна и ши эвлаяъ.\nЗеламхан дуьненчохь йоккху зама кхачало I9I3-чу шарахь. Дагестанера таIзар дечу отрядо Шелахь вийра иза, цомгаш хилла шен гергарчу нахе ваханчохь, кIело а йина.\nХIоллам болчохь безамна суьрташ дехира оха хьешашца цхьаьна.\nЦул тIаьхьа Къоьзан Iома тIе дахара тхо хьеший эцна.\nI975-I980-чуй шерашкахь СССР-н пийсакашца гIикх (лодка) хахкаран спортан командаш Олимпийски ловзаршна кечам беш спортан база яра кхузахь. Амма, вайн махкахь чолхе хьал хIоьттинчу шерашкахь и база хIаллакйинера. ХIинца, тIаьххьарчу кхаа шарахь дукха хийцаелла дIахIоьттина. Спортан-туристийн «Къоьзан-Iам» комплекс ю шена юкъахь дуккха объекташ йолуш: 58 къаьсттина чоьнаш йолуш ХьешацIа, 40 стагана коттеджаш, иштта ВИП- коттеджаш, ресторан, спорткомплекс – I200 кв.м., гIикхин станции, иштта кхийолу объекташ. 20I7-чу шарахь дуьненаюкъара ловзарш хилира кхузахь, дакъалоцуш 8 пачхьалкхера спортсменаш болуш.\nОцу хазачу Iаламах беркате бIаьрг тоьхна охьахевшича, Хож-Ахьмад-Хьаьжа вистхилира хьешашка, цунна лиира церан хьежам бовза, шайна хеташ дерг цара дийцар, цул тIаьхьа газетадешархошна а церан къамел довзийта.\nИштта долийра цо шен къамел:\n— Iабдул-ГIапур-Хьаьжа, Юсуп-Хьаьжа, тхуна боккха кхаъ хилла шу вайн Даймахка даьхкина, и доккха совгIат ду тхуна, «Ийманан шовда» аьлла йолчу сайн телепередачехь шу дукха хьохош ву со, хIунда хьахадо аьлча, аш а, шун дайша а хьахадойту дела. ШолгIа къарнехь (век, столетие) 20 шо сов даьлла, цхьа бIе ткъа шо сов хан ю шун кху махкара арадевлла, Дала рицкъанаш цигахь дина, хIижрат дина дахана. Оцу заманчохь вайн махкаца йолу зIе ца хаьдда шу цкъа а, тхо махках даьхна лелачу заманахь, тхоьгахь болу бала а, сингаттам а шайн дагах хьерчош. Цу заман чохь шун Iилманчаш цхьацца кхеташонашка нисбелча а, шу дай, девежарий, шу шаьш, даиманна тхуна тIехь леллайолу харцо, махках дахарца, сий дайа гIертарца, дин дIадаккха хьийзорца, иштта оцу Iедало тхуна тIехь бина ницкъ кхайкхо гIерташ, шайн ницкъ кхачаран барамехь тхан гIо дан гIиртина шун дай. Тхуна шу деза хилар цхьаъ и ду. ШолгIа, оцу шаьш кхаьчначу мехкашкахь, кхечу къаьмнашлахь тардала, цаьрца дIанисдала гIерташ, дукха хала, девнаш дохуш, тийсадала дезна шун дайн, цул тIаьхьа шайн дахаран-Iеран меттиг шоръян гIерта а дезна шун.\nШун баккхийнаш: шайх Мунир, 1абдулет1ип, 1абдул-Бакъи, 1ела бовзар хилла сан. Цаьргара хиъна суна аш лелийна и некъаш, лайна халонаш. Амма х1етте а шайн динах, бусалбаналлех цадухуш, вайн махкаца йолу з1е ларйина, нохчийн хаза г1иллакхаш лардина аш, уьш шайн чохь доьзалашна довзуьйтуш, буьйцуш берг ц1енна нохчийн мотт болуш, схьадаьхкина шу. Цул совнаха маьждигаш дина аш дуккха а, Заркъа шун дайша йиллина, Суэла шун дайша йиллина, Сухно а, Азаркъа а шун дайша ехкина ярташ ю. Х1инца тахана кхузара хьал ган а, довза а даймахка даьхкина шу, тхуна т1ехь бина ницкъ, хилларг-лелларг хууш ду шуна. Делан къинхетамца, Ахьмад-Хьаьжа а, Рамзан а бахьана долуш, церан беркатца, халкъ царна т1аьхьа а х1оьттина, царех теша а тешна, оцу балех тхо хьалха девлла.\n1абдул-Г1апур, хьо мосуьттозза хилла кхузахь, х1ара мохк боьхна болчу хенахь а вайша цхьаьна дукхазза лелла цхьацца меттигашкахула, ярташкахула, г1ала гина вайшинна, Теркаца йолу ярташ а гина вайшинна, ламанца йолчу ярташкахь дукхазза нисвелла вайшиъ. Х1инца арахьара схьадаьхкина долчу шуна муха го-те тахана кхузара хьал? Цунах лаций алахьа ахь, 1абдул-Г1апур, — дийхира 1еламстага Кадыров Хож-Ахьмад-Хьаьжас.\n— Бисмиллах1иррохьманиррохьими. Лераме Хож-Ахьмад-Хьаьжа, тхан дай кху махкара цига д1абахар а, цигахь цара лелийнарг а, цу заманчохь цигахь хилла хьал а ахь дика дийци, хьо цигахь дукхазза ахилла ву, хьуна тхан дай а бевзина.Дела реза хуьлда хьуна.\nХ1ара мохк а, кхузахь лаьттинарш а дуьйцуш Делан кхоьле бирзина тхан дай. Тхан дешича вара Сайдар ц1е йолуш, валлах1и, хьалха кхузара шаьш д1адахале Беной-Веданахь шаьш 1ер цо дукха дуьйцуш схьалецна, юха даха-дахка маршо яьлла со ц1а веача, тхешан дайн ков-кертара х1ора сантиметр ма евзара суна… Дукха сатийсира цара даймахка, берриге а иштта сатуьйсуш болуш д1акхелхина уьш. Ткъа тхо, цара йовзийтина, шайн дийцаршкахь тхуна юьйцуш, езаялийтина Дег1аста езаш кхиъна. Х1ара т1аьххьара т1емаш кхузахь болуш, оцу телевизорш чохь и къематде схьагуш, кхин нохчий а, нохчийн мохк а бохург хир доцуш, чекх бевли-кх нохчий, кхин денлойла дан а дац-кха, бохуш дукха дилхина тхо. Делан къинхетамца, Ахьмад-Хьаьжа бахьана долуш нохчийн къам к1елхьара дели, Дала г1азот къобал дойла цуьнан. Цул т1аьхьа, шен мохк а безаш, къам а дезаш Рамзан вели вайна, Дала 1алашвойла иза! Масех шарахь, цхьа а х1ума хилла а доцуш санна, тобина д1ах1оттий вайн мохк. Валлах1и, г1енах а гур ду ца моьттинарг ма ду х1ара х1инца вайна схьагуш дерг, Делан къинхетам бу!\nКхуза ван ца лууш Иорданехь цхьа а нохчи вац, делахь а массо а х1уманан шен хан ю, Делан лаам бу! Даймохк аьлла бен Дег1аста хьахош а яц цхьана а нохчичо. Х1инца шу парг1ат мел хили а тхо парг1ат ду. Цхьа шо дара х1окху Юсупа соьга ша даймахка вигахьара боху. Делан къинхетамца, кхуьнан а аьтто хили кхуза ван, — дерзийра шен къамел 1абдул-Г1апура.\nШена хетарг алар дийхира Хож-Ахьмад-Хьаьжас Юсупе.\n— Бисмиллах1иррохьманиррохьими, — олуш долийра Юсупа.- Со кхуза схьакхаьчча, буьйса д1аяьлла, шолг1ачу дийнахь соьга хаьттира, муха хета хьуна, аьлла. Ас элира:\n— Со кемана т1ера охьа воьссина, дуьххьара ког боккхуш, ялсаманехь баьккхира ас, т1аккха буьйса а йоьлла, д1авуьжуш, х1инца-м сайн ц1а а кхаьчна, д1авуьжуш ву со, элира ас.\n75 шо ду сан, тхан ненананас кхузара ярташ ишта яра, вуьшта яра, бохуш дуьйцуш, кхуза ван лаам ч1ог1а бара сан, х1инца и кхочуш хилла, Алхьамдулиллах1, Шукрулиллах1! Х1окху сан махкахь суна дезарг Дала дели. Вевза-везарг, ган лууш верг вериге а ги, кхача лууче кхечи.\nНохчий берриге а вовшийн гергара бу, цхьа ц1ий ду, цундела самукъа даьлла ву со. Къаьсттина, Хож-Ахьмад-Хьаьжа, тхо т1еэцнарг хьо хиларна, хьо санна волчу 1еламстагаца иштта уллера гергарло хилар Делан къинхетам бу, доккха ни1мат ду. Цигахь болу гергарнаш тешийта цхьаьна даьхна суьрташ хьур ду ас. Нагахь хьалха Нохчийчоь гена хеташ хиллехь, х1инца гена яц. Цхьана-шина дийнахь ваха-ван йиш а хилча, некъ маьрша а хилча, гена яц.\nКъамел дерзош Хож-Ахмад-Хьаьжас билгалдаьккхира Нохчийн Республикин Куьйгалхочо Рамзан-Хьаьжас нохчийн халкъ дендарехьа берзийна беш боккха мехала болх хилар, нохчийн меттан де билгал а дина, пачхьалкхан т1ег1ант1ехь нохчийн мотт денбеш, ц1инбеш д1ах1отторехь йоккха мехалла йолуш болх хилар. Шен мохк а, шен халкъ а дезаш, лоруш, дерриге а диканиг цуьнан дуьхьа деш а волуш вайн мехкан Куьйгалхо хилар, вайх бина къинхетам хилар, даиманна а Далла хастамаш беш вай хила дезаш хилар билгалдаьккхира цо.\nЦул т1аьхьа «Къоьзан-1ам» ц1е йолчу спортан-туристийн комплексан белхахоша оьздачу, яхь йолчу, г1иллакхех буьззина болчу кегийрхоша дика хьошалла дира, уггар тоьлла нохчийн кхача х1оттийра. Гуш дара, хьаша-да т1еэцар, церан лааме хьовсуш, лерам бар, олуш ма-хиллара, вайн варх1е а дайшкахь дуьйна ма хиллара, т1амарх доьлла, шайн сица долуш хилар, хьешашна томе мел дерг дан лаам болуш хилар, ког лаьттах ца кхеташ хьийзара кегийнах. Нохчаша даима а хьаша дика т1еоьцуш, лоруш хилла, ткъа генара веана хьаша кхин а чIогIа лоруш хилла. ХIунда аьлча, мехкан воцчу хьешана и лар ца веш, ледарло ялийтина, цхьа бохам т1екхачийтича, ерриге юьртана а эхь хилла. Ткъа х1инца, кхузахь, т1еэцнарш ч1ог1а лара безаш хьеший бара, цкъа делахь цхьана заман чохь вайн махкара боьхна д1абаханчу вайн дайн т1аьхьенах бара уьш, шолг1а – дуьненан массо а маь11ехь болчу нохчашна дика вевзаш волчу Кадыров Хож-Ахьмад-Хьаьжин хьеший а бара. Иза хаьара кегийрхошна, цара ларйийриг Хож-Ахьмад-Хьаьжин ц1е хилла ца 1ара, шайн сица йолу оьздангалла яра, вайн къоман сий дара.\nЦул т1аьхьа жама1атехь ламазаш а дина, юхабирзира хьеший а, Кадыров Хож-Ахьмад-Хьаьжа а, цуьнан накъостий Ахмадов 1убайд, Ахматов 1адлан.\nЦхьа ши де юкъадолийтина, хьешашца Шуьйта к1оштан Нихаларчу туристийн сада1аран базе бигира Хож-Ахьмад-Хьаьжас Иорданера хьеший. 1аламан хазалла ма-ярра йийца дешнаш карор доцуш исбаьхьа хазалла ю Нихалара чухчараш (водопады).Россин пачхьалкхан регионашкара дукха туристаш хуьлу кхузахь, кхузарчу 1аламан хазаллех цецбуьйлуш хуьлу уьш.\n— Дуьненан ялсамани ю-кх х1ара, иштта берриге а х1ара нохчийн мохк, — бохуш инзарбуьйлура Иорданера хьеший, — Дийцарх дуьхе кхуьур воцуш, мел говза мотт болчунна а ма-дарра сурт х1отто хуур доцуш, д1адийца дешнаш карор доцуш, хазалла ю х1ара, – бохуш баккхийберца юх-юха дуьйцура цара.\n← Три достоинства совершения дуа\nКъинойх цIанвеш, ялсамане ваха хьакъвеш йолу Iамалш →


Айдамирова Машар. Сирла шовда.\nКийра буззалцхIаваъ чууьйзира кIанта.\nДукха хан яра цо кху лаьмнийн ирзеш–тогIеш таллаза. Юьртара гIала вахана пхи–ялх шо а ду, цигахь цхьа жимма сом-ком даккхалур дацара-те аьлла. Дукха хьалхе дех а ваьлла, ненах а, жимчу шина йишех а жоьпалла тIедоьжна кхунна.\nБIаьстенан мерзачу хIоно корта хьовзийра Валидан.\nМа хаза бу-кх хьо, ма мерза бу-кх, дагна ма аьхна бу-кх хьо вина,кхиийна дайн мохк!\nБераллехь ша идийна некъаш карладохуш, хьуьнха чувирзира иза.Когаша болар сихдина, шаьшша вадийна Iома тIе вигира. Iаьнан шанахпаргIатбаьлла Iам гIийло тулгIенаш херцош Iара. ГIовгIане пхьидаш хIинца а дикка тешаш яц шаьш дукха сатийсинчу бIаьстенах. Баьццара догIмаш а малдина, ангалин бIаьргаш шайтIанан бIаьра а доьгIна, хинан шийлачу меттахь техкара уьш: дехачу Iаьно тIетесна набаран тар дикка дIаялаза ю.\n– Хьох хIинца а ца хилла хIорд?! – куьйгаш ойбуш, маршала хаьттира цо шен бераллин сатийсамах буьзначу Iоме.\n– Ца хила боьгIначу хьан сатийсамаша дIа ца хийцира со! – тулгIийн эсалчу Iаьнаро шабаршца дуьхьала жоп лере дохьуш санна хетаделира цунна.\nУьш хIун сатийсамаш бара?\nДоьза вайна да цIаверзар – цхьаъ, хIокхунна чIогIа Iамо лууш долу кеманийн Iилма а Iамийна, маьршачу стигала хьалавала – шиъ, дуьненахь дерриге а адам могуш-маьрша, ирсе хилийта – кхоъ.\nТуьйранашкахь хила ма-беззара, кхоъ лаам–дехар.\nЦарах цхьа а кхочуш ца хили.\nДахар туьйра ма дацара!\nДа а цIа ца вирзира, Iилма Iамо хан а ца хили – вала воллалц, де-буьйса ца къестош, гIишлошъярехь болх бан дийзи.\nМассо а стагана ирс дIакховдо цкъа и ирс каро дезаш хиллера. Цхьаммо аьлла боху-кх: «Ирсан цIа дан дезаш хилча, цуьнан уггаре а йоккха чоь – ладегIаран чоь хир яра».\nВочу хIуманах, цамгарх санна, ун долуш мукъана а делахьара и ирс.\nБералла дагалоьцуш, Iоманна гуо а тесна, лакхуо гу тIе а ваьлла, ша даима а охьахааIеминчу метте вахара кIант. Кхузара дIа Iаламан суртдерриге а бIаьргаш чу дуьжура. БIаьстенца ховхачу маттах хьалаайбаеллачу баьццарчу бацалахь, цхьа боккха там хилла, дIакерчира иза. Аьтто агIор лерсино схьалецира хинан тIадамийн самукъане ловзарш. ДIахьаьжча, хIинццалц кхузахь хилла доцу шовда дара ловзадаьлларг. Тархан йийсарера даьлла, тIулгаш юккъехула шена цхьа гечо а лехна, маьршша охьахецаделлера иза.\nХьажахьа, кхин цхьа йоI а дуьненчу яьлла-кх!\nОлуш ду-кх:«ЙоI дуьненчу яьлча – лаьттахь керла шовда гучудолу, кIант дуьненчу ваьлча – стиглахь седа лета». Седанна шен шовда карийча, цаьршиннан кхоллам цхьаьна хуьлу боху.\nДависа, мехкарех лаьтташ хила дезаш ма дара и седарчий!\nТIекховда генахь хилча, ларба атта хир ма бара уьш. Сийдоцчарех, боьхачу дог-ойланех… ЦIена, сирла шовда экаме ду, иза бехда дукха къахьега а ца оьшу – чу шеташ тоьхча а тоьур ду.\nВалидан дог карзахе тохаделира.\nИ де цунна цкъа а дицлур дац…\nХIокхеран бригада делкъеян охьахиънера. Луьйш-олуш, вайн махкара кхечу пачхьалкхашкадIаоьхучарех хабарш юкъадевлира.\n– Селхана тхан юьртахо вара тилпо етташ, Польшехь ду шаьш, мухIажарийн лагершкахь, цигахь дов даьлла, кхечу къомах болчарна арсаш Iиттина шаьш бохура.\n– Стенна тIехула? – хаьттира Валида.\n– Бухахь болчара цхьа эвхьаза биэгаш бина хилла вайн мехкаршка, оцу тIехула вайн кегийрхой тасабелла царах…Набахти чубоьхкина вайнаш…\nВалидан собар кхачийра:\n– Вайнаш вайн цIахь бу, шен Даймахкахь. Шайн йижарийн сий лардеш, шайн цIахь Iен безаш хиллера. Шаьш стенга доьлху ца хаара царна? Цигахь вайн дайн Iадаташ лелалур ду моьттуш бара, Европехь нохчийн Iер-дахар хира ду моьттуш бара?\n– Ахь-м и дуьйцу, цигахь-м нохчийн зударий кхечу къомах болчаьрга а маре эха буьйлабелла боху!\n– Нохчий-м хир бацара уьш, – куьг ластийра кIанта. – Эцца, шаьш нохчий ду бохуш лелаш цхьа хIумнаш хир ю-кх – нохчийн мотт бийца хиъчхьана, нохчий ма ца хуьулу! Вайна, оьрсийн мотт хаарх, оьрсий ма дац вай. И мотт хууш боцчу махка дахча, вайга а Iехалур бу нах, тхо оьрсий ду бохуш…\nБалхара цIа вогIу Валид, цхьацца эца езаш а хилла, базара вирзира. Шена оьшург схьа а эцна, кассире ахча дIадала тIевахча, хIокхунна гIопастана дехьа агIорхьара цхьа гIовгIа хезира. И хIун ду хьажа вахча, гинчо коьрте цIий хьадийтира – ши турко нохчийн йоI дехьа-сехьа яла ца юьтуш, маьттаза луьйш вара. Нохчичоь юхаметтахIотош, Турцера кхайкхина балийна гIишлошъярхой бара уьш. Хонкарара хьеший хьонка санна баьржинера хIокхуьнан махкахь.ХIинца хьошалара бевлла, эвхьаза бевллачух тера дара уьш.\n– Карсавица, пойдем с нами… деньги дам… купишь золото… карсивое палатье… хьа-хьа-хьа!\nДаI санна цIийелла йоI, ша хIун дийр ду ца хууш, йоьхна хьийзара. ХIара гучуваьлча, цуьнан даккхийра стигалан басахь бIаьргаш хих дуьзира.\nВоьлучуьра ца соцуш, йоьIан куьг лаца тохавелла турко, оцу мIаьргонна лаьттахь вахвелира. Валида тоьхначу буйно мерах цIий хьадийтира. Моха еанчу кIанта, такхийна араваьккхира махкара воцу хьаша, тIаккха шен гIора ма-дду цунна еетта вуьйлира.\n– Поезжай к себе домой… там покупай своих турчанок… падло… Ты забыл, где ты находишься? Мразь… да как ты смеешь?…попробуй впредь даже взглянуть на наших девушек… я тебе глаза выколю…\n– ХIей, тоийта, дIавала ца боху хьоьга, – тIехьаьддачу шина милцочо хала юхаваьккхира иза.\nХIокхо йиттина мадвинчу туркочун накъоста далийна орца хиллера иза.\nЛаьттахь ваьржина Iуьллу турко меттахволуш а вацара. Наггахь цо дечу узаро и дийна хилар хоуьйтура.\nТIаккха, хIорш берриге а милице дIабигира…\nТIаккха, хIокхунна йиттира. Ши куьг, ши ког дIа а дихкина, йиттира… нохчо ву бохучу оцу милцичо…\nИза хиллера оцу туркойн «тхов», цунна хIора баттахь ял а луш, шайн луъург деш лелачу оцу боьхачу хIуманийн накъост.\n– Хьан хIун яра и йоI? – къорделлачу лере халла схьакхечира милцочун хаттар.\nВалидана бIаьргаш схьабелла Iаламат хала дара – коьртара охьаIийдалучу цIийша новкъарло йора. Эккхийтина балда дистинера. Хьалхара ши церг а малъелча санна хийтира.\n– Хьоьга луьйш вай со-м? Йиша яра? Шича яра?\n– Иза нохчийн йоI яра!\n– Киношка дукха хьежначух тера ду хьо!\nВалид лацаран коьрта бахьана къайла а даьккхина, хIокхуьнан хьуьнах баханчарца уьйраш хилар хааделла шайна бохуш, шина кIирнах сов хьийзира кIант. Йиттина цхьа жим а хIаллакбира, масех пIенда а кагбира. ХIокхо шарахь хьанала къахьоьгуш гулдина ахча нанас оцу милцочунна дIаделча, маьрша витира.\nШа араволуш, шек дIа а воцуш хиъна Iачу милцочуьнга цабезамца элира Валида:\n– И хьан погонаш, герз охьадиллинчу заманчохь кхечу кепара дуьйцур ду вайша!\n– Дала аьтто бойла хьан! – важа-м ваша а ца вешира.\nЦул тIаьхьа цхьа шо хан яьлла, амма и ирча де массо а хенахь карладуьйлу цунна. Йиттина, заьIапдина шен дегI дацара цунна гуш дерг.\nОццул шена чIогIа еттар, ша лазавар, Iовжавар дацара цунна Iеткъарг, ша харцонна дуьхьал гIорасиз хилардара синна Iеткъарг.\nМилцо хIокхунна етташ хьаьсарта ваханчохь, хIара велавелча, цецваьлла, ша деш долу дабагIа цкъа сацийра вукхо. ТIаккха, догъиэтIаш, кхин а чхьагвелира чалтач.\nТкъа Валид-м воьлура, шен накъосташца Iуьйрана балха тIехь шайн хилла къамелаш дага а даьхкина. Дозанал дехьа нохчийн мехкарийн сий лардар хьахаделча, хIокхо, бехк боккхуш, аьлла дешнаш: «Шайн йижарийн сий лардеш, цIахь Iен безаш хиллера!».\nЦIахь волушшехь, сий лардан воьлча, хIокхунна хилларг хазахьара царна! Ма доггаха буьйлур бара-кх уьш! ХIетахь хIара санна…\nДикка Iийра Валид Iаламан марахь садоIуш.\nГу тIера охьахьаьжча гуш болу Iам, хIокхуьнга гIийла бIаьрг бетташ Iара. Йоккхачу арахь цхьа бара иза. И цхьалла яра хIара шиъ вовшашна тIеийзориг.\nОхьавоьссина, Iома йисте вахара Валид.\n– Суна хIорд бу-кх хьо, сан дуьне! Схьавеъча, мичча хенахь а тIехIотта йиш йолуш, хьан аьхначу тулгIешца ирсан дарц айба йиш йолуш! Сан гIайгIа-бала хьайн дарбанечу хишца ахь айбеш хилча, сан дагалецамаш безамца ахь ларбеш хилча – сан хIорд бу-кх хьо! ДаккхийчухIордех ма хьега хьо – церан тулгIеш къиза ю, лазаво цара, керчаво. Текхавеш, шен мецачу, дуьрачу кийра ийзаво. Хьогалла ца йойу цуьнан хиша, шен дукхаллийца бIаьрса Iехадеш, шех хьегавеш, хьогалла вуьй. Дала ларвойла-кх цуьнца долчу гергарлонах!\nЛаьмнийн сирлачу шовданех хьоста оьцуш гулбеллачу Iома чуьра куьйга канашкахь шийла хи мелира кIанта.\n– Сан Iам – сан хIорд! Ма чIогIа сатесна-кх ас, хьан беркатечу марахь цкъа денвала! Амма цхьа бала бу-кх сан кийрахь, алу хилла богуш боккха бала! И хьоьга кховдийча, цуьнан цIаро хьо кхехкорна кхоьру-кх со! И бала базбелла, сан дагах цхьа коржам йисина–кх! Оцу сингаттаман мохь хьуна хиъча, хьо бакъабаларна кхоьру-кх со!.. Со юхавогIур ву кестта. Марша Iойла хьо!\nМаьркIажехь гIала охьакхечира Валид. Сихха чукхача лууш, таксешна тIевахара иза.\n– Хьо йогIуш елахь, чухаий ялахьа, зуда! – аьлла, цхьаьннан аз хезча, ша волччохь вогIавелира Валид.\nИ аз дара цуьнан наб яйинарг, хIара дуьне къахьдинарг.\nХIара цунна тIекхачале, шен пассажир а эцна, иза дIавахара. Таксин лоьмар дагахьлаттийра кIанта.\n– ХIинцца оцу такси тIехь дIавахнарг мила вара? – хаттар дира цо, дIанехьо а бевлла, шайн рагI ларъеш лаьттачу таксисташка.\n– Цхьа боьха хIума ю-кх. Милицехь болх беш волуш,… цуьнан цхьацца боьха хIумнаш гучу а девлла, дIаваьккхина боху иза, – жоп делира царах воккхачо.\n– Дукха хан юй иза кхузахь болх беш волу?\n– Цхьа бутт бу.\nШа цIа муха кхечи а ца хиира Валидана. Ерриге а ойла дIалаьцнера шена тахана гинчу мостагIчо. Цуьнгахь герз а дацара, белш тIехь погонаш а яцара.\nХIинца тIекхечи-кх хIокхо оццул ларйина хан!\nШолгIачу дийнахь таксопарке тилпо а тоьхна, таксин лоьмар а аьлла, машен кхайкхира цо. Дукха хан ца елира, арахь «пIапI» аьлла, машен сецча.\nВалид машенна тIехьа чухиира.\n– Мича воьду вайшиъ? – тIехьа хьожуш вацара шопар.\n– Йохийна медзавод йолчухьа. Сацо езачохь ас эр ду хьоьга.\nДукха ца Iаш дIакхечира и шиъ.\nВалид машенара охьавоьссира. ТIаккха, неI схьа а йиллина, аратакхийра милцо хилларг.\n– Хьо хIун дан воллу, накъост, хьера-м ца ваьлла хьо? – ца кхеташ тохавелира иза.\n– Дала аьтто бина сан тахана! ХIинца хьайн туркойн вежаршка орца доьхур–кх ахь!\nДерригенах кхетта, амма ведда вала аьтто боцуш, гIаддайна, дIасахьийзара кIилло.\n– Белш тIера а, хаьнтIера а майраллаш схьаэцна хьоьгара? Мича дахана хьан кура хабарш, дозаллаш? Хьо санначара дайина нохчочун сий а, тешам а… Цхьа жим, кегдина пIендарш, шарахь бекхамо огуш сакхатхилла дог. Сан ненан, йижарийн бIаьрхишна декхар ву хьо суна… Тахана ас декхар схьа а оьцур ду–кх хьоьгара…\nЭхI, ма дог Iабийра-кх цо!\nМелачу цIийша вуьзна, синкхетамах ваьлла Iуьллу шен мостагIчун кисана кехатан цуьрг йиллира цо: хIокхунна тIехь хIара пхьоладинарг ша ву аьлла, шен цIе а, адрес а тIехь долуш.\nТIаккха «скори» а кхайкхина, цигара дIавелира.\nШолгIачу дийнахь, хIокхеран бригада хIума кхоллуш йолуш, цхьамма кхайкхира иза:\n– Валид, цхьа нах бу-кх хьо хоьттуш!\nУьш иттех стаг вара.\nХIара гучу ма ваьллинехь, кортош охьадахара церан.\n– Валид, оцу тхан кIанта дерриге а дийцира тхуна… ша ма-дарра! Дела реза хуьлда хьуна и кхетамчу валийна!... Кхетамчу вало цкъа синкхетамах ваккха везаш хиллера галваьлларг… Тхо хьан цIахь а хилла, хьан нана, йижарий къинтIера а баьхна… Хьо тхайна къинтIераваккха даьхкина-кх тхо! Хьо дуьхьал вацахь,таханчул тIаьхьа хьан ден, вежарийн метта а хир ду-кх тхо!\nОцу буса дуьххьара набкхийтира Валидна.\nЦунна гIенах шен Iам гира.\nКIант эвххьаза хи чу велира, Iам кхехкарна а, бакъабаларна а ца кхоьруш.


Лез-Ессар-Теньево — Википеди\nЛез-Ессар-Теньево (фр. Les Essards-Taignevaux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бургунди — Франш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Юра. Дозанашца йу Анан-Бовуазен, Шене-де-Купи, Шен-Бернар, Ле-Е (Юра), Ри (Юра), Мутьер-ан-Бресс. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лез-Ессар-Теньево&oldid=5168712»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 13:58.


06 Sep 2015 - 03 Jun 2019\nОфициалан мотт английский\nКоьрта гӀала Джорджтаун\nЯккхий гӀаланаш Джорджтаун\nУрхаллин тайпа конституцин монархи, заморская территория Великобритании\n• Массо 210-гӀа дуьненахь\n54 397 адам.\nАхча Кайманийн гӀайренийн доллар (KYD)\nТелефонан код +1-345\nСахьтан аса UTC-5\nКоординаташ: 19°19′40″ къ. ш. 81°08′01″ м. д. / 19.32778° къ. ш. 81.13361° м. д. / 19.32778; -81.13361 (G) (O)\nМайда — 264 км². Бахархой — 54 397 адам (2010) — мулаташ, кӀайниш, неграш. 4/5 дукху бахархой Йоккха Кайман гӀайренна тӀехь Ӏаш бу. Административни юкъ ю — Джорджтаун.\n↑ The Cayman Islands 2010 Population and Housing Census: Preliminary Report(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Economics and Statistics Office (2011, 7 февраль). Теллина 2011 шаран 2 июнехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кайманийн_гӀайренаш&oldid=860373»\nБолхбеш йоцу хьажоргаш йолу агӀонаш\nХӀокху агӀон тӀаьххьаралера хийцам: 2015, 17 август, 14:46.


Оьрсийчоьно жоп лур ду Хучиевна санкцеш кхайкхорна\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло бехке йина Вашингтон, Нохчийчоьнан Iедалан куьйгалхочун Хучиев Муслимана санкцеш а кхайкхийна, Оьрсийчоьнан а, Iамеркан а юкъаметтигаш талхо гIертарна.\nНохчийн Республикан Iедалан куьйгалхо бехке веш ву Iамерко адамийн бакъонаш талхорна. И бахьана долуш цунна шайн махка вар дихкина Iамерко. Оьрсийчоьно дипломатин министралло къаьсттина билгалдоккхуш ду, Цхьаьнатоьхначу Штаташа кхайкхийна санкцеш Хучиевн хIусамненах а хьакхалуш хилар.\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедар дина, Iамерко Хучиевна санкцеш кхайкхор жоп доцуш дуьтур дац ша аьлла.


изложение 6 классан ча а зударий а 3 декабря 2017 года - lirekede\n[03/25]　изложение ночь в тайге 7 класс мы добирались\nhttp://ilor.ivod.rasputin18.ru/engine/h.php?q=изложение 6 классан ча а зударий а&uri=b4779e1c4dc8cf78958e581ea3e8c592\nКЪЕНА ТАЛЛАРХО А, ЧА А. ЧА А, ЗУДАРИЙ А. ЧА А, АЬРСКЪИ А. ХОРБАЗИЙН ХЕХО. БЕРЗАЛОЙ. КХУРАН КОРСАМАШ. ХЬУЬНАН ХЬОЗА. ДЕХА Ц1ОГА ДОЛУ КЪОРЗА-КЪИГ. КЪОРЗА-КЪИЙГАН БЕН, Я ХИЛЛА БОХАМ. К1АЙН КУЬЙРА А, НАНА-КОТАМ А. ЖИМА ТАЛЛАРХО. Муьргаш яха хьуьнах вахча, ... Изложени. «Ча а, зударий а аг1о 45-46», Изложени анализ яр. Билгалдешнийн легарш. Билгалдешнийн кхолладалар. Сочинени «Нохчаша лоруш дерг аг1о 36». Сочиненин анализ яр. Т1еэцна билгалдешнаш. Билгалдешнийн 1-2 легар. Билгалдош морфологически хийцадалар. Билгалдош карладаккхар. Ша цомгаш ду аьлла сурт а х1оттийна, охьадижира лом шен бен чу. ... 5 класс 68 сахьт. Изложени -4 , сочинени -2. 1- ра чийрик. ( Планаца 18 с 1-чу чийрикехь) ... 6. Кл. арахьара дешар «Хьекъал долу йо1 а, кхелахо а». 1 с. Хаа деза, харцонал хьекъал тоьлий. 21.09. Аг1о 263 еша, чулацам схьабийца . АкхаройОлхазаршАкхаройх, олхазарех лаьцна исбаьхьаллин дийцаршАкхаройх, олхазарех лаьцна халкъан дийцарш, туьйранашАкхаройх, олхазарех лаьцна халкъан кицанашАкхаройх, олхазарех лаьцна хIета. Къилбаседа-Кавказерчу областийн вузашна а, кхийолчу леррина дешаран заведенешна а хьехархой кечбан кхоьллина яра институт. Цигахь, шайн куьйгалхочунна хьехайрхой, студенташ чIогIа резаболуш, 6 шарахь болх бина Ошаев Халида. Цул тIаьхьа дуккха а хан яьлча а цуьнца болх бинчара, хиллачу ...\nhttp://ilor.ivod.rasputin18.ru/izlozhenie-6-klassan-cha-a-zudariy-a-850.html"entry_navi"> ← изложение повествование заботливый брат о воробьях 6класс | TOP |\nизложение как то осенью позднейизложение на чеченском языке 6 класс гоцин шовдаизложение 5 класс журавли яшин а от 3 лица\n«Ча а , зударий а аг1о 45-46», Изложени анализ яр. Изложения для 5--6 классов ... цветам, осенью вам лучше всего подойдут теплые цвета, а летом лучше отталкиваться от ярких и насыщенных оттенков. 19 авг 2013 ...


Ле-КгӀесте — Википеди\nЛе-КгӀесте (фр. Le Crestet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — АгӀдеш.\nДозанашца йу АгӀлебоск, Бусьоь-ле-ГӀуа, ЭмпуьгӀани, Жийок-суьгӀ-ОгӀмез, ЛамастгӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ле-КгӀесте&oldid=7813729»


замок Хонда Одесса UA\n» замок Хонда\n100.00 грн. замок Хонда Одесса\n⭕ Продам замок Хонда цивик с 2008 г.в. в сборе без ключа\nТелефон ✆ (048)755-04-01 067-797-00-66 093-620-38-38


Ертовиль — Википеди\n49°26′41″ къ. ш. 0°48′47″ м. д.HGЯOL\nЕртовиль (фр. Heurteauville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-Маритим. Дозанашца йу Ле-Ланден, Жумьеж, Arelaune-en-Seine[d], Ле-Тре, Енвиль. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ертовиль&oldid=6786052»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 17 октябрь, 18:11.


Стальная дверь ULTIMATUM PP Орех грецкий (арт. КТ Орех грецкий) КВ-25, Орех грецкий (арт. КТ Орех грецкий) КВ-25 Купить в Рязани


Карабахаца барт хуьлуш машаран кехатна куьйгаш яздинчул тIаьхьа Эрмалойчохь хиллачух\nЛомарчу Карабахан хьокъехь Азербайджанца хиллачу бертана дуьхьал йолийна протестийн акци\nКIира хьалха, ГIуран-беттан 11-чохь Эрмалойчоьнан премьер-министро дIахьедира, Азербайджанца а, Оьрсийчоьнца а Ломарчу Карабахан хьокъехь шайн барт хиларх. Настоящее Время телеканало дуьйцу, оцу заманчохь цигахь хиллачух.\nМаслаIат деш куьйгашяздар эрмалойн оппозицино капитуляци санна тIеийцира, Ереванан урамашкахь юха а эзарнашкахь нах бу.\n"Даваджан" бохург – ямартхо бохург ду. Плакаташ тIехь яздина а и дош дара, майданашкахь оцу дашца маьхьарий деттара.\n"Премьер-министро Пашинян Николас лелош мер дерг зуламхочун, тIеман ямартхочун лелар ду. Эрмалойн къоман интересаш чоконца йоьхкинарг ву иза", - элира акцин цхьахволчу декъашхочо.\nКхаа агIоно: Оьрсийчоьно а, Эрмалойчоьно а, Азербайджано а бертан кехатна куьйгаш теIийначул тIаьхьа, хIинццалц шаьш дIалаьцна хиллачу позицешкахь севцира тIемалой. Ломарчу Карабахехь хьалхара тIом боьдучу хенахь шайгара дIадаьхна дозанаш юхадерзон ницкъ кхечира Азербайджанан. Хьалха дIаяла тIейожийначул а алсам территореш Азербайджанна дIаяла декхаре йина Эрмалойчоь. Ю царлахь царна мехала хилла Шуши (Шуша) а. Шина агIонан эскархой вовшахкхеттачохь дIахIиттина бу Оьрсийчуьра бахана машарбархой.\nХилла барт Бакухь толам санна тIеийцира. Еревано тIедожийна Пашинян Николана премьер-министран дарж охьадиллар. Цхьайолу акцеш нах лоьцуш, йоьрзу.\n"Уггар а боккха бехк сан бу. Со тIетайра Агдам а, Лачин а, Карвачара (Кельбаджара) а Азербайджане дIаяларна", - аьлла Пашиняна.\nШи шо хьалха Iедале веана Пашинян Никола, урамашкахь яккхий акцеш хIиттийначул тIаьхьа, дIаваха дагахь вац, оппозиционераша бахарехь, шаьш эшна дисаран бехк шена тIелаьцнашшехь.\nОфициалехь а доцуш, оппозицино тезетан де ду аьлла, дIакхайкхийна карарчу беттан I4-гIа де. Оцу тIамехь эгначеран сий деш, чIурамаш а хIиттон оьху нах.\n"Тахана тхайн кортош охьа а охкош, даимна а дIадахна тхайн бераш дагалоьцуш, чIурамаш хIитто даьхкина тхо. Къона бара уьш. Дуьне гина а боцуш",- боху акцин декъашхочо.\n"Суна а, сан воIна а эхь ду хIара. Сан кIанта соьга элира: "Папа, эшначу армин салти санна цIа ван веза со хIинца?", - боху кхечу стага.\nОццу шарахь, ГIуран-беттан 14-чохь, Iедалша лецира оппозицин лидер. "Отечество" партин лидер, къоман кхерамзаллан хилла куьйгалхо Ванецян Артур бехкевина Пашинян Николана тIелатар кечдина аьлла. Кхелан гIишлона хьалха керла митинг ю хIоттош. Ванецянан адвокато Варосян Ерванда бахарехь, талламхойн карахь ду телефонашкахула динчу къамелийн тоьшаллаш.\n"Суьйранна Ванецян цIа воуьйтуш ву. ШолгIачу дийнахь Пашиняна кхайкхамбо ветеранашка, Ереване юхадерза, "цIийзачу жIалешца" дерг къастон, олий. ТIаьхьо, бакъдерг дийцича, тилкъазваьллера ша, ишта олуш вацара баьхнера цо. Делахь а, оппозицино, шаьш сийсаздеш санна, тIелоцур ду и дешнаш", - боху адвокато.\n"Шен оппоненташна дуьхьал ницкъ баккха аьлла-кх, ма-дарра аьлча, премьер-министро. Муьлш бу "цIийзарш"? Байъинчу доьзалийн наной бу? ЦIийндайх бисина хIусамнаной бу, йа вежарий байъина йижарий?", - хеттаршка вуьйлу Къоман гуламан депутат, "Процветающая Армения" парламентан фракцин секретарь Абовян Арман.\nКерлачу митингехь дакъалоцуш ву Къоман кхерамзаллан кхеташоно маьршаваьккхина Ванецян а.\n"Шайна дуьхьал жигара къийсам латточу тхох кхоьру Эрмалойчоьнан политикан Iедалхой", - аьлла, тешна ву Ванецян. Настоящее Время телеканале аьлла цо, премьер-министран дарже кхача Iалашо йолуш хиларх. Буьйсанна Пашинян Николе премьеран дарж охьадиллар тIедожийна Эрмалойчоьнан президенто Саркисян Армена а.\n"Пашиняна къепе дIахIотто цIа дуйла аьлла, кхайкхамбина ветеранаш билггал юха а оьхуш, майданашка буйлуш бу. Оппозицица цхьа дог-ойла йолуш ца хуьлу уьш гуттар а", - аьлла Саркисяна.\n"Цо дерриг а нийса дина. Кхин тIом ца кхайкхабайтархьама, тIом бах ца балийтархьама, куьйг яздина цо. Оха Азербайджанца бина бац тIом, Туркойчоьнца бина. Ткъа Туркойчохь – 90 миллион гергга адам ду", - аьлла акцин цхьана декъашхочо.\nОппозици гуллучу Маршонан майданахь иштта вовшахкхета тIемашкара цIабирзина ветеранаш а.\n"Бинчу гонехь дисина 25-30 эзар эрмалойн эскарш кIелхьарадахар ду иза. Пашиняна кхетамца дина хIума ду", - боху ветерано Барсегян Арута.\nОфициалан зерашца, тIаьххьарчу конфликтехь вийна Эрмалойчоьнан 2400 гергга вахархо.