Пашаев Н. «Вайн амалш хазйо оьздангалло» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nПашаев Н. «Вайн амалш хазйо оьздангалло»\nХийла вай вовшахкхеттачохь дуьйцуш, олуш хезна вайна: вайн дай оьзда хилла, яхь йолуш хилла, цара вовшашца гIиллакх лелош хилла, бохуш. Вай дозалла дарца дуьйцу къонахех, дикачу нахах лаьцна.\nАмма иза дац тахана вайна юкъахь и тайпана дика нах ца бисина бохург. Делахь а, вайна мел халахеташ делахь а, хIокху тIаьххьарчу шерашкахь чIогIа лахбелла адамийн вовшашка болу къинхетам, баккхийчаьрга болу лерам, вовшашна юкъахь хаалуш ю эвхьазлонаш. И эвхьазлонаш хьакхало божарех а, зударех а. Уггаре а халахетарг ду, доьзалан ненах, хIусамненах хьакхалуш а уьш хилар.\nТохара тхо кегий долчу хенахь наха шайн юьртахь я куьпахь емалвора вониг, къобалдора диканиг. Массара лоруш болу нах хуьлура хIора юьртахь а, куьпахь а. Юьртахь пхьоьханаш хуьлура, къоьжалло кхелина баккхий нах охьа а хуьйшуш, дика-вон цара дийцаре дора. Суьйранна, малхбузу IиндагIаш дахлучу хенахь, хаза хийист дIахIуттура, цигахь кегийрхой вовшах кхетара, вовшийн безамах дагара дуьйцуш. Iуьйранна я дийна юккъехь йоIе вистхилар иэхье лорура. МаьркIажал хьалхе йоI маре йодахь, ядийнарг лорура. Массо хIума а шен-шен кепехь дара, лелочун доза дара. Наха хIума аьндолчух ларлора. Буьйсанна буьртигахь хьаьжк1аш йохуш, тIаргIа къажбеш я нораш цIандеш белхеш хуьлура. Я синкъерам бора, хьеший баьхкича, церан лерамбеш.\nЮьртахь зуда ялийна ловзар хилча-м, ерриге юрт бохург санна, цига дIагуллора. Нускале мотт а бостуьйтуш, лаккхарчу низамехь той дIахьора. Бакъду, юьртахь даьлла тезет а долуш, цхьана дас ловзар-м муххале а дийр дацара, ур-аттала зуда цIа юьгуш топ кхуссуш а ца хозуьйтура.\nИ дерриге таханлерчу денца дуьстича, вайна гуш ду-кх: Iуьйранна мичча хенахь а йоI урам новкъахь сацон а, цуьнца латта а мега. Буьйсанна хуьлучу белхийн меттана, кегийрахой телевизорш чу а бирзина Iаш бу. Наггахь юьртахь ловзар дича а, цхьацца лела ца хуучу наха и дохош меттиг хуьлу.\nДукха хан йоццуш со рузбане воьдуш а, юха цигара цIа вогIуш а сайна новкъахь гиначух цхьацца хIума хьахо лаьа суна.\n…Со боккхачу новкъа воллушехьа, 40-45 шо хир долуш йолу цхьа зуда суна нисса 2-3 гIулч хьалхашха, со тергал а ца веш, новкъахь машен йогIуш юй а хьаьжна, сан некъ а хадош, дехьайолу. Иза Iовдал йоций-м хиира суна, Iовдал хилча машен йогIий а хьожур яцара…\nАс ца боху, сайн некъ хIунда хадийна, и баха сан бакъо а яц. ШарIе диллича а, мискъалазарраталл а хьо кхечарал лакхара хетавала мегар дац боху. “Со хIунда ца лери хIокхо, суна хьалхахула хIунда ели хIара?” – аьлла а дагчу куралла ягIахь, Далла гергахь кхераме ду боху. Ас бохург: “Деллахь, гIеметта хIоьттина йолчу оцу зудчунна а гIиллакх-оьздангалла х1ун ю хууш ца хилча, цуьнан доьзало хIун дийр ду техьа? Уьш хьанах тера хьалакхуьур бу техьа? Цара хIун лелор ду техьа? Хир юй те вайн юьззина къона тIаьхье?” – бохург ду.\nСо цIа вогIуш а, цIа кхача йиснарг 200 метр хиллал меттиг бен яцахь а, цIа ваха йиш йоцуш лаьттара со. Оцу боккхачу новкъара хьалавоьрзучохь, тхан урамновкъахь, сан беша йисттехь ала мегар долуш, лаьтташ дара кIанттий, йоI1ий. ХIинца со хьалаволавелча церан меттиг йохайо-кх ас бохуш, сайн жималла дага а лоьцуш лаьттара со. Бакъду, со жима бер долчу хенахь лаьттинчух тера-м дацара суна гуш долу сурт. Цкъа делахь, йоI, шеца накъост а йоцуш, ша яра, я кIентан латтар а дацара башха йоIаца дагара дуьйцуш лаьттачух тера. Алссам нах дIасалела урам бара иза. ЦIа ца вахча ца волуш со а вара. Делахь а со-м йогIуш йолчу, сайн лулахочун “Беларусь” трактор а сацийна, цу тIе а хиъна, царна уллехула чекхвелира, царна новкъарло а ца еш. Цул тIаьхьа, гIеххьа хан яьллачул т1аьхьа, со корехула арахьаьжча, лаьтташ гуш дара и шиъ, амма царна уллошха тIехдуьйлуш, дIасалелаш, сол кегийра, даккхийра а адамаш гора. Ас ойла йира: “Хьажахь, церан меттиг а ца юхуш, со а валалург хилла-кх царна тIех”, – аьлла. Амма ас лелийнарг сайн гIиллакх дара.\nИэхье хIун ду а, иэхье хIун дац а хьоьхуш хила дезаш дара, къаьсттина дай-наноша. Кхин хIумма ца хилча а, вай муьлхха а цхьа буьйса схьалаьцча, тийна сахиладоллалц цхьацца маьттаза гIовгIанаш а еш, деса къамелаш дарца билгал а буьйлуш, цIармата буьйлуш, пайда боцурш лелош, урамновкъахь буьйсанаш токху вайн цхьаболчу кхиазхоша.\nДай-наношна хIунда ца хаьа шен доьзалхо чу мича хенахь вогIу, я цо хIун некъ лелабо?\nВайн доьзалш вай иштта хецна битахь, кхана Iуьйрре къоман амал йоцуш, юьхь йоцуш дисарна кхерам бу вай. ХIун дийр дара-те, хIун далур дара-те вайга?\nВай, Дела орцахволийла бохуш, Iарх гIуллакх хир дац. Вай лелочу дикачу хIуманна и орцах ваьлча а тоьар ма ду. Вай ваьш ду тахана оцу вешан доьзалшна орцахдовла дезаш дерш, уьш нийсачу новкъа баха безарш, царна цахуург хьеха декхарийлахь дерш. Доцца аьлча, царна дов дан а, ца хуьлчу даьлча тоха а йиш ерш.\nШеко яц шуна, Дела чIир оьцур йолуш ву шуна. Мискъалазарраталл а хаттар доцуш, жоп доьхур доцуш хIума дац шуна. Ойла е тахана шаьш сема долччуьра, набарх т1еоьхьнарг бен хир дац шуна. Байттамал бохучу хенахь тIаьхьа хир ду…\nЦундела айса школехь бечу балха т1ехь, хьалхара меттиг д1алоцуш хета суна, дешархой г1иллакх-оьздангалла йолуш кхиор, ткъа шолг1а меттехь ду 1илма 1амор.\nХьовсал, 1илманал а лакхара мах хадийна кхузахь г1иллакхан. Иза т1еч1аг1деш цхьа дешнаш ду вайн фольклорехь:\nНицкъ хиларх хуьлуш вац яхь йолу дика к1ант,\nХ1илланах а хуьлуш вац тешаме дика к1ант,\nТешамо, собаро, г1иллакхо веш ву-кха,\nОьздалло, стогалло, хьекъало веш ву-кха,\nГ1иллакхах вуьззина яхь йолу дика к1ант…\nХ1окху дуьнен т1ехь мел дукха ю г1ум. Х1етте а цхьатера ши мисхал карор яц боху цуьнца. Иштта адамаш а ма ду цхьатера доцуш, цаьрга терра ма ду церан г1иллакхаш а.\nДала, 1алам къаго кхоьллина г1а-бецан заза санна, къаьмнаш хаздан кхоьллина ду г1иллакх-оьздангалла. Ткъа и оьздангалла адамашкахь бен, кхечу садолчу х1уманашкахь хила йиш йолуш а яц.\nГ1иллакх – иза адамийн вовшийн дика уьйр ю. Амма иза оьздангаллин цхьа дакъа бен дац. Г1иллакх ялсаманера схьадеана а ду, юха ялсамане дерза дезаш а ду, ша лелочу нахаца.\nНохчийн къоман г1иллакхаш кхолларна ч1ог1а т1е1аткъам бина вайн махкахь хиллачу хиламаша.Кхузахь къаьсттина билгалъяха еза Шайх Мансуран, Тайми Биболатан, Имам Шемалан заманаш, иштта вайн халкъ 1864 шарахь Туркойн махка кхалхор, цул т1аьхьа 1944 шарахь дийнна халкъ Сибрех дахийтар, 1994 шарахь дуьйна Нохчийчохь масийтта шарахь хилла т1ом. Амма нохчийн къам даьхна, х1умма осала а доцуш, деккъа цхьа г1иллакх-оьздангалла бахьанехь. Цундела, вай д1акхехьа безаш болу коьрта некъ – вайн дайшкара схьадог1уш долу оьзда г1иллакхаш карладахар ду.\nСуна хетарехь, шен парзаш кхочуш а деш долу кхин суннаташ а ца деш, вайнехан г1иллакх-оьздангалла лелийча а, ялсамане даха хьакъ долуш къам ду вайниг.\nДуьненахь дехаш долу дерриге а къаьмнаш вовшех юьхь-сибатца, басца къаьстина ца Iаш, шайн гIиллакхашца ма къаьста. Ткъа тахана вайна гуш дерг, вайна хезаш дерг вайнехан амалца догIуш дац. Масала: урам-новкъахь, ламазаш а туьлуьйтуш, я уьш данне а ца деш, цизаьркаш, къаьркъа, кхийолу “ирча” баккхалш юхкуш вайнехан зударий хилар и вайна массарна а эшам бу, цхьана доьзалан нана ма ю иза… ДIакхоьссина бер карийна бохург къоман а лазам бу, къанделла да-нана дIатесна лелаш бераш ду аьлча а чIогIа новкъарло хуьлу дагна. ХIунда аьлча уьш берриге а цхьа тайпа-тукхам долуш, белча дIабохка безаш, дайн кешнаш долуш нах ма бу. Доладан дезара вай вешан доьзалийн. ХIора а дас-нанас шен-шен доьзална тIехь хила ма деззара Iуналла деш хилча, вайна милцой а оьшур бацара, цара кхин болх бийр бара. Оцу доьзалех лаьтташ ма ду дерриге халкъ. Доьзал ма бу вай уггаре хьалха ларбан безаш берг, тIехь Iуналла дан дезарг. Цундела оьшу дай-наноша шайн доьзалшна, кIад а ца луш, нийса некъ хьехар.\nДуккха а болчу хийцамийн тешаш хилла вай хIокху тIаьххьарчу шерашкахь. Оцу дIадаханчу тIеман хиламаша хийцина техьа вайн амал? Тахана вайгахь долчу хьоле ладоьгIча, кхана вай мича кхочур ду-техьа бохург дагчу лелхаш, ойлано хьийзаво. Вай оцунах цхьацца там хуьлуш хилчхьана, стагна томана харц дерг дуьйцуш хилча, вешан къоман хIума гал ма доккху вай. Ша къонах волу нохчо, и стимал къаьхьа делахь а, бакъдерг дуьйцуш хила веза.\n“Вай нохчий ду” – олу вай. Бакъду, нохчочуьнгахь хила езаш йолу яхь, гIиллакх, оьздангалла, собар, стогалла тоьаш ца хуьлу хийла.\n“Вай бусалбанаш ду”, – олу вай. Амма бусалба стагна тIехь долу декхарш кхочуш ца до хийламмо. ТIаккха хуьлий вай бусалбанаш?\nТаханенна пайдехь дерг лоьху, аттаниг хоьржу, кханенна ойла йийриш кIеззиг хуьлу. Нагахь цхьа хIума ваьшна пайдехь карийча, шариIатна тIетевжа вай, и вайгахьа делахь – пачхьалкхан законна тIетевжа, ваьшна гIолехь хетахь – нохчийн Iадатна тIетевжа.\nУггаре а тоьлларш хир дара вай, ваьшна хетарш Iадда а дитина, вай кхоьллинчу Везчу Дала хIун боху хьаьвсича.\nМасийтта декъе декъаделла, вовшашца хера а ца дуьйлуш, бусалба дин цхьаъ хиларе терра, цхьаъ хилий даха вай? Оцу бакъ новкъа вай дIадахча ялсамане кхочу-кх вай. Ца долхахь – некъах тилла, шайтIанан буйна дахарна кхерам бу.\nДелахь а, вайн къам дукхах дерг мискачу нахах лаьтташ ду, Дала ша церан до1ийна жоп луш, ца духуш схьадеана а ду. Дахарехь шайна мел дукха халонаш хиларх, къизалло хьийзадарх, и дерриге Делера дуйла а хууш, цуьнгара шайна ял хиларе са а туьйсуш, Делан диканах дог а ца дуьллуш, кху хене схьабаьхкина миска нах. Уьш бу-кх буьззина Делан лайш. Цара къийсац дуьненан даржаш. Далла кхоччуш 1амал яр бен, цара лехац дуьненан ялсамане… Уьш бу уьш, кханалерчу къематдийнахь, шаьш Кхоьллинчо диканца кхаъ боккху берш. Ткъа къонахий а бу церан даржехь, Дала дуьне ч1аг1деш, х1иттийна мокхазан лаьмнаш санна, мехкан дуьхьа кхоьллина, халкъан г1ортораш.\nДала бакъдерг довза хьекъал лойла вайна, тIаккха оцу бакъдолчунна тIаьхьадаза ницкъ а лойла вайна. Дала иштта харц дерг довза а хьекъал лойла вайна, харц долчух лардала ницкъ а лойла вайна!\nДала нисдойла вай Шен нийсачу некъа тIехь!\nДала лардойла вай Шен оьгIазаллах!\nДала лардойла вай зенах-зуламах!\nДала тIаьхье беркате йойла вайн!\nВернуться к “Материалы на чеченском языке”\nКоличество подписчиков: 1 517


ФегӀгӀиегӀ-ан-БгӀи — Википеди\n▲3768 стаг (2019 шеран 1 январь)\nФегӀгӀиегӀ-ан-БгӀи (фр. Ferrières-en-Brie, фр. Ferrières) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Иль-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Сена а, МагӀна а.\nДозанашца йу ПонкагӀгӀе, Буьсси-Сен-ЖогӀж, Коллежьян.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ФегӀгӀиегӀ-ан-БгӀи&oldid=7843585»


"Интер" завоевал Кубок Италии - Sport.ru\n§°§І§¦§Ў§Ї§Ґ§Ў-§Ї§°§Ј§°§і§ґ§Є / SPORT.RU. §®§Ъ§Э§С§Я§г§Ь§Ъ§Ы "§Є§Я§д§Ц§в" §У §г§Ц§Х§о§Ю§а§Ы §в§С§Щ §У §г§У§а§Ц§Ы §Ъ§г§д§а§в§Ъ§Ъ §Щ§С§У§а§Ц§У§С§Э §¬§е§Т§а§Ь §Є§д§С§Э§Ъ§Ъ.\n"§Є§Я§д§Ц§в" ЁC "§±§С§Э§Ц§в§Ю§а" ЁC 3:1 (1:0, 2:1)\n§¤§а§Э§н: 1:0 ЁC §ї§д§аЎд§° (26), 2:0 ЁC §ї§д§аЎд§° (77), 2:1 ЁC §ї. §®§е§Я§о§а§г (88), 3:1 ЁC §®§Ъ§Э§Ъ§д§а (90).\n"§Є§Я§д§Ц§в": §Ё§е§Э§Ъ§а §і§Ц§Щ§С§в, §Ї§С§Ф§С§д§а§Ю§а, §І§С§Я§а§Ь§Ь§Ъ§с, §§е§г§Ъ§а, §¬§Ъ§У§е, §·. §Ґ§Щ§С§Я§Ц§д§д§Ъ, §ґ. §®§а§д§д§С (§®§С§в§Ъ§Ф§С, 83), §і§д§С§Я§Ь§а§У§Ъ§й, §і§Я§Ц§Ы§Х§Ц§в (§®§Ъ§Э§Ъ§д§а, 87), §±§С§и§и§Ъ§Я§Ъ (§±§С§Я§Х§Ц§У, 61), §ї§д§аЎд§°.\n"§±§С§Э§Ц§в§Ю§а": §і§Ъ§в§Ъ§Ф§е, §¬§С§г§г§С§Я§Ъ, §ї. §®§е§Я§о§а§г, §¤§а§с§Я (§¬§С§в§в§а§и§и§Ъ§Ц§в§Ъ, 24), §ў§С§Э§о§Х§Щ§С§в§Ц§д§д§Ъ, §±§С§г§д§а§в§Ц, §®§Ъ§Э§о§с§й§й§Ъ§а, §Ў§г§Ь§е§С (§®§Ъ§Ь§Ь§а§Э§Ъ, 55), §Ї§а§й§Ц§в§Ъ§Я§а, §Є§Э§Ъ§й§Ъ§й, §ї§в§Я§С§Я§Х§Ц§г (§±§Ъ§Я§Ъ§Э§о§с, 79).\n§±§в§Ц§Х§е§б§в§Ц§Ш§Х§Ц§Я§Ъ§с: §Ў§г§Ь§е§С (26), §ї. §®§е§Я§о§а§г (52), §¬§С§в§в§а§и§и§Ъ§Ц§в§Ъ (69).\n§µ§Х§С§Э§Ц§Я§Ъ§Ц: §ї. §®§е§Я§о§а§г (90).\n29 §Ю§С§с. "§і§д§С§Х§Ъ§а §°§Э§Ъ§Ю§б§Ъ§Ь§а", 23.00.\nФК Интер (Милан)Серия А (Италия)ПалермоФутбол\nТолько по цифрам догадался, что Интер выиграл 3:1, ну и вроде как по минутам, когда голы забивались, Кириллица что-ли исчезла куда...\nиероглифы читать не умею


Моншарво — Википеди\nМоншарво (фр. Montcharvot) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха Марна. Дозанашца йу Бурбонн-ле-Бэн, Chézeaux[d], Куаффи-ле-О, Вуазе. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Моншарво&oldid=5174701»


Баенкур — Википеди\nБаенкур (фр. Bayencourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Сомма. Дозанашца йу Суастр, Фонкевилле, Саи-о-Буа, Куанье. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Баенкур&oldid=6674767»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 октябрь, 08:25.


Силуанов Антон: Финансийн резерв чекхъялахь...\n2016-чу шарахь Оьрсийчоьнан Резерван Фонд кхачаяла тарло, нагахь санна мехкдаьттан дуьненаюкъара мах таханлерчу тIегIанехь бисахь, аьлла Оьрсийчоьнан финансийн министра Силуанов Антона Москох шинарийдийнахь журналисташна интервью луш.\nКарара шо доьрзуш пачхьалкхан бюджетера ахчан дефицит 2,6 триллион сом хир ю. Ткъа 2016-чу шарахь хиллане а хир дац Резерве хьажо ахча, бохура Силуановс. Цундела финансаш дебор уггаре хьалха дийцаре дан дезарг ду пачхьалкхехь, аьлла хета министрна.\nДукхахболчу мехкаша Украинера конфликт Кремло марсаяхарца доьзна Оьрсийчоьнна тоьхначу санкцийн тIаьхьало ю цигахь Резерван Фондера финансаш кхачаялар а, экономикан кризис естар а. Цул совнаха, яккхий харжаш йина Кремло Сочехь Iаьнан олимпиада дIахьош а, Шемахь тIеман операцеш дIаяхьа кечлуш а.


Хохлома Чашка Арт. 56775 - купить в интернет-магазине русских сувениров NashiPodarki\nХохлома Чашка Арт. 56775


Дизайн-проект интерьера кабинета в светлых тонах в ЖК Династия. Фото 2020-2021\nДизайн-проект интерьера кабинета в светлых тонах в ЖК Династия. Фото 2022


Антигравийное покрытие кузова КАМАЗ в Нур-Султане (Астане). 6 СТО и 9 отзывов, каталог автосервисов, карта, цены, рейтинг\nАнтигравийное покрытие кузова КАМАЗ в Нур-Султане (Астане). RSS


ФлегӀбе — Википеди\n50°39′08″ къ. ш. 2°49′58″ м. д.HGЯOL\n12,86 квадратан километр\n▼2698 стаг (2019 шеран 1 январь)\nФлегӀбе (фр. Fleurbaix) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Па-де-Кале.\nДозанашца йу ЕгӀкенгем-Ли, Лаванти, Саи-суьгӀ-ла-Ли, Обе (НогӀ), Буа-ГгӀенье, ФгӀомель, Ле-Мений (НогӀ).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ФлегӀбе&oldid=7844036»


Из диалогов Андрея Мартынова с Пауло Коэльо - скачать книгу автора Коэльо Пауло fb2 бесплатно без регистрации или читать книгу онлайн.\nкнига «Из диалогов Андрея Мартынова с Пауло Коэльо»\n«Из диалогов Андрея Мартынова с Пауло Коэльо» (Коэльо П.) - скачать книгу бесплатно без регистрации\nНазвание: Из диалогов Андрея Мартынова с Пауло Коэльо\nЧитать книгу «Из диалогов Андрея Мартынова с Пауло Коэльо»


СДАЕМ СВОИ-3 РАНЬШЕ! " />\nСДАЕМ СВОИ-3 РАНЬШЕ!\nГоворят, что вторник самый продуктивный день. Спорить не будем, тем более наша новость отлично связана с нашей продуктивностью и производительностью труда.\nСегодня, мы хотим поделиться с Вами прекрасной новостью, которая должна осчастливить всех без исключения будущих жителей дома «СВОИ - 3». Официально заявляем и радуемся вместе с Вами в связи с переносом срока сдачи дома на целый квартал.\nТеперь в проектной декларации, в одном из важнейших пунктов, Вы сможете увидеть новый период получения разрешительных документов на ввод дома в эксплуатацию - 3 квартал 2022 года. Ну, а мы не останавливаемся на достигнутом и продолжаем двигаться к намеченной цели! И почти уверены, что это будет не единственная новость о более ранней сдаче дома «СВОИ - 3».\nА для тех, кто еще не успел приобрести квартиру в данном доме, предлагаем посмотреть варианты планировок в соответствующей подборке товаров - ссылка прикреплена к данному посту. Подобрать наиболее выгодные условия ипотечного кредитования, проконсультироваться и забронировать понравившийся вариант можно по телефону 209-601 или в наших офисах продаж и обслуживания по адресам: ул.Пушкинская, 268 и ул. Архитектора П.П.Берша, 43.


Ребрешьян — Википеди\n▼1316 стаг (2018 шеран 1 январь)\nРебрешьян (фр. Rebréchien) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Центр — Луаран атагӀа регионехь. Коммунан департамент — Луаре. Дозанашца йу Бужи-лез-Невиль, Шанто, Лури (Луаре), Мариньи-лез-Юзаж, Сен-Лие-ла-Форе. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ребрешьян&oldid=5181101»


Кхузза Олимпан чемпион Сайтиев Бувайсар шен хьехамчан дарже хIоттийна Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана. Цул сов, вевзаш волу спортхо ву «Цхьааллин Оьрсийчоь» партин цIарах Дагестанехь Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думан харжамашкахь дакъалоцуш.\nОлимпан чемпион Сайтиев Бувайсар, хууш ма-хиллара, хIинцале а волуш ву Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан хьехамча. Цул сов, Сайтиев жигара дакъалоцуш ву Дагестанерчу нохчийн юкъараллан кхеташонехь. Ткъа иштта, Абдулатипов Рамазанан тешаме стаг лоруш а ву дуьненна а вевзаш волу спортхо.\nОршот дийнахь хаам къаьчна Сайтиев Дагестанан куьйгалхочуьнан хьехамча хIоттийна аьлла. Махачкалара болчу хаамца, цу хьокъехь омра дина хилла Абдулатиповс кху беттан 23-чу дийнахь.\nЧемпион Сайтиев Бувайсар вина 1975-чу шарахь Хасавюртахь. Охьатохарх лата Iама иза волавелла 6 шо долуш. Сайтиев Бувайсар кхузза чемпион хIоьттина Олимпиадашкахь (1996, 2004, 2008 шераш). Иза ялхозза хилла дерриг а дуьненан чемпион а, ялхозза хилла Европан чемпион а.\nБадалов Руслан дуьххьара Советан пачхьалкхехь паргIат охьатохарх леташ чемпион хилла ву. Шена дика хета Сайтиев Iедалан балха юкъаийзош хилар бохуш дуьйцу цо.\nБадалов Руслан: - Суна Iаламат ларам хилар хета иза. Сайтиев Бувайсар кху дуьнентIехь гIараваьлла ву. Цу тайпа спортхой дукха бац. Массо а меттехь ша дикачу агIор гойтуш ву иза.\nДагестанехь нохчий баьхна кIошта юхаметтахIоттош къахьоьгуш ву иза. Нохчийчохь пайда бохьуш а ву иза. Абдулатиповс шен хьехамча хIоттийна иза. Цхьаммо хIотто веза аьлла хIоттийна вац иза. Цара шаьш хаьржина ву иза, цунах боккха пайда хир буй а хууш.\nХууш ма хиллара, Сайтиев Бувайсар Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думан депутат хила ойла йолуш а ву. Цу техь чекхболуш бу аьлла-м ца хета хьуна Сайтиевн политикехь болу лаам аьлла шега хаьттича, Бадалов Руслана иштта жоп делира.\nБадалов Руслан: - Муьлхха даржехь иза хиларх, масала, къоманна хьалхваьлла, хьалхатеттина, я президент хуьлур иза, республикан куьйгалхо хуьлур иза, Дагестанехь хуьлур иза, кхечанхьа хуьлур иза... иза мичча хIоттийча цецвала хIума дац. Оьрсийчоьнан регионехь а (хIотта халам-м ду) иза хIоттийча болх балур болуш ву иза. Говзалла йолуш ву иза.\nТкъа муха тIеэцна Дагестанехь Сайтиев Бувайсар республикан куьйгалхочуьнан дарже хIоттор? Дагестанерчу политикан говзанчо Бисавалиев Мохьмада дийцарехь, Сайтиев дикачу Iедалан даржехь хила веза дуккха а хан яра.\nБисавалиев Мохьмад: - Суна цахета цу гIуллакхо цхьа дукха хабарш юкъадаьхна аьлла а, юкъаралло цунна тIе тидам бахийтина аьлла а. ХIунда аьлча, Дагестанехь а, ерриг а Къилбаседа Кавказехь а бевзаш болу спортхой Iедале боьлхуш Iедал ду. Цу тайпа масаллаш дуккха а ду. Уьш гIалийн а, кIоштийн а куьйгалхой хIуьтту. Масала, Умаханов Сагид-Паша, я Олимпин чемпион Муртазалиев Сагид. Иза Пенсийн фондан куьйгалхо вара.\nСайтиев Бувайсар, иза тидаме эцча, лаххара а министр, я гIалин да, я кIоштан куьйгалхо хила везаш вара. Цундела, тахана иза республикан куьйгалхочуьнан хьехамчан дарже хIотторо жимма къинтIера доккху иза хIинццалц тергал а цавеш витина хилар. Амма цецбовлуш тIеоьцур дац наха иза цу дарже хIоттор.\nДагестанан цIарах Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан думе баха лууш болу нах дика бевзаш бу республикехь. Уьш Iедалехь болу дуккха а хан ю. ХIинца царна юкъакхетта Сайтиев Бувайсар. Муха хета хьуна, атта хир дуй цунна депутатан дарже кхача, Бисавалиев Мохьмад?\nБисавалиев Мохьмад: - Дагестан вуно хала регион ю, кхузахь дуккха а динаш а ду, дуккха а къаьмнаш а ду дехаш. Иза Нохчийчоь яц, я ур-аттала ГIалгIайчоь а яц. Кхузахь тайп-тайпана ницкъаш бу. Дагестанехь тайп-тайпана къаьмнийн а, финансийн а тобанийн барт бан безаш хьал хуьлу. Цундела со дIоггара тешаш вац цо и лакхе йоккхур ю аьлла. ХIунда аьлча, кхузахь вуно онда оппозици ю Iедалшна дуьхьал.\nДелахь а Сайтиев Бувайсар депутат хила мега аьлла хета политикан говзанчанна Бисавалиев Мохьмадана.\nБисавалиев Мохьмад: - Суна хетарехь, Кадыров Рамзанан юххера стаг хилар а, Абдулатипов Рамазана иза хьехамча хилар а тидаме эцча, цуьнан цхьа уьйраш хила мега федералан центрехь, иза чекхвала мега. Амма «Цхьааллин Оьрсийчоь» партина уьш вуно хала харжамаш хирг хилар шеко а йоцуш гуш ду.


МагӀк-ан-ОстгӀеван — Википеди\nМагӀк-ан-ОстгӀеван (фр. Marcq-en-Ostrevent) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ.\nДозанашца йу ЕмегӀшикугӀ, Ван-о-Бак, Фешен, ФгӀессен (НогӀ), МагӀкетт-ан-ОстгӀеван, МоншекугӀ.\n↑ À Marcq-en-Ostrevent: Thierry Prein a pris ses fonctions de maire — (untranslated), 2014.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МагӀк-ан-ОстгӀеван&oldid=7818149»


(Азербайджанан шатлакхан илли тӀера хьажжина кхуза)\nШатлакхан иллин историНисъе\n↑ Central Intelligence Agency. The CIA World Factbook 2012. — Skyhorse Publishing Inc., 2011. — 834 с. — ISBN 9781616083328


Крест Анкх. История. Значение » wWw.eXeZ.De\nКоментариев:(0) Просмотров: (555) 26.08.2018 Категория: СТАТЬИ » Египет


Иппекур — Википеди\n49°02′09″ къ. ш. 5°12′39″ м. д.HGЯOL\n10,62 квадратан километр\n▲102 стаг (2018 шеран 1 январь)\nИппекур (фр. Ippécourt) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мез. Дозанашца йу Отрекур-сюр-Ер, Жульвекур, Лавуа, Нюбекур, Ош (Мез), Сент-Андре-ан-Барруа, Ле-Суем-Рампон, Суи (Мез), Вадленкур. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Иппекур&oldid=6804325»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 18 октябрь, 07:03.


ДаIишхойн лидеран хIусамнана лаьцна аьлла, хаамбина ЭрдогIана\nТуркойчоьнан президенто ЭрдогIан Реджепа дIахьедина, туркойн къайлахчу сервисийн аьтто баларх "Исламан пачхьалкх" шех олучу организацин хиллачу лидеран ал-БагIдади Абубакран хIусамнана лаца. Кхааридийнахь Хонкарахь ша вистхуьлуш бина цо и хаам.\n"Шемахь караеана цуьнан зуда. Оха цунах лаьцна хьахийна а дацара, ас дуьххьара официалехь дIакхайкхош ду хIинца", - аьллачу ЭрдогIанан дешнаш далийна "Новости" агенталло.\nИшта туркойн президенто тIечIагIдина ал-БагIдадин йиша а, цуьнан цIийнда а карадар а.\nКарарчу беттан 1-чу дийнахь «Исламан пачхьалкх» шех олучу террорхойн тобано бакъдира шен лидер ал-БагIдади Абу Бакр кхелхина хилар.\nIамеркан ницкъаша Шеминний, Туркойчоьнанний дозанехь дIаяьхьначу операцехь вийра иза. Президента Трамп Доналда бинчу хаамца, ша-шен эккхийтина ал-БагIдадис.Ткъа иза волу меттиг хаа аьтто баьлла цуьнан гонерчу нехан гIоьнца.\n1971-чу шарахь Иракъерчу Самаррехь вина ал-БагIдади Абу Бакр. Бусалба дин Iамийна вара иза. 2004-чу шарахь лецира Iамеркахоша, цо шайна дуьхьал зулам дина аьлла. Мукъаваьллачул тIаьхьа жихIадхойх дIакхийтира иза, церан коьрте хIоьттира 2014-чу шарахь. Иза хьалха а волуш, ДАIИШ-о шен долаерзийра Иракъан а, Шемин а яккхий территореш.


U.S. -- Яздархо Брэдбери Рэй, Маями, Флорида, Лахьан-бутт, 1990\nСо хIетахь иссолгIачу классехь доьшуш вара. Иза тхан хьехархо яра. Юххера шина-кхаа доттагIчунна хаара тхойшинна вовший дезар.\nНаха жима зуда хаза а хилча, жеро а хилча, хIума олу, доцург а кхуллу. Тхан юкъаметтиг цIена яра.\n«Оццул вовший дезаш долу тхойшиъ а вовший довзаза хилча, нахаца хIу хир ду цуьнан?» – ойлайора ас.\nСо ца тешара нехан хабарех. Амма воккха мел хили а, уьш бахьанехь юкъа херо юьйлира тхойшинна. Со и йолчу ца воь-душ, суна и цагуш масийтта шо а долура. ХIара дуьне, адамаш а суна жимчохь моьттинарш дацара. Уьш моттаргIанаш хиллера.\nСуна моьттура, тхойшиннан цхьаьнакхета новкъарло ян дуьненчохь хIумма а дац. Со цуьнца ирсе хир ву. Мохьмад-пайхамаран, Карл Марксан а зударий а хилла царал баккхий. ХIу дара ас и ялийча? Пайхамарал а веза стаг дуьненчохь хилла а вац. Марксал Iедало лоруш стаг а вац. Иштта ойланаш яра сан. Амма воккха хилча кхийтира: дерриг а ду-кх тхойшинна цхьаьнакхета новкъарло еш, дерриг а. Нохчий я бусалба а хилла шарIаца лелаш боцуш, я керстанаша санна закон а ца лардеш нах бу. Цу шинне а Iедалца мегаш дара ас и яло. Нохчийн Iадатехь мегаш дацара...\nХIетахь цо («Огонек» журнал дара моьтту суна и) цхьа дийцар делира соьга деша.\nХьехархо езаш вара дешархо. Цуьнца цхьаьна виса муьлхха а бахьанаш лоьхура цо. ЙоIа, ша собар-м дийр дара, элира, кIант воккха хиллалц, хьуна воккха ма хиллина йицлур ю-кх ша. Цо шен безамах, шена иза йицлур цахиларх а тешийра иза. Ахь ша йицъяхь, ша лийр ю хьуна, элира йоIа. Ша воккха хиллалц собардича, ша ялор яра хьо, элира кIанта. Амма школа а яьккхина гIала вахча, цунна йицъелира иза... Дуккха а шераш девлира иза цу юьрта ваза. Юха и дага а еана веъча, цуьнан кошан барз тIекхечира иза. ХIара дIавахана дукха хан ялале, хIеттахь, син-гаттамо йийна хиллера иза.\nЦу хенахь ас башха тIе а ца лецира и дийцар. Суна цхьа туьйра хийтира и. Безамна тIехула вер-ваккхар, валар а Шекспиран произведенешкахь товра суна, кхечу яздархочуьнгахь, кхечу заманца а догIуш ца хетара. АтталгIа «Къоначу Вертеран баланаш» романан авторехь а.\nЦу дийцарехь дуьххьара безам бахнарг кIант вара.\nСо – йоIан дагара сайна хиъначул тIаьхьа бие – ца хьевзира цунна тIе....\nСан ткъе пхиъ шо кхечира.\n«ХIетахь иза хиллачул а воккха ву-кх со хIинца, – ойла хуь-лура сан наггахь. – Ванах, мел хан яра цуьнан? Ткъе цхьаъ?Шиъ? Сан – ялхийтта...»\nДукха хан яра уьш кхечу юьртахь беха. Цуьнан цхьаъ бие воцчу вашас а тоххара зуда ялийнера, бераш а дара цуьнан. Иза маре яхаза яра.\nМассаьрца а чIогIа ийна адам дара и.\nДукхахболчу зударшка лан а ца лора цуьнан хазалла, дикалла а. Нехан дегнаш, меттанаш а боьха ду. Цундела а кхуллу хирдара цунна тIехь доцург.\nГуш цхьа а бахьана доцуш, цхьамма молханаш лелийча санна, цIеххьана цомгуш хилира иза. Ког бара цуьнан лозуш, дарбанашлеладарх кхи гIоли ца хуьлуш. Амма и цунах лийр ю, бохург, ас аьттехьа а ца дуьтура.\nСайна дуьххьара и хезча тIе ца дитира ас. Цхьа кхи хир ю-кх цара юьйцург...\nХьайна дезна, девзина адам делча, дикка хан йоккху ахь, и велла бохург даго къобал ца деш.\nИ стаг велла вац. Цхьанхьа вахана ву иза. ЦIахь вац, дукхаца Iаш гур ду тхо, боху ойла хуьлу.\nИштта хетара суна дада веллачу хенахь а.\nМасийтта шо делира, иза кхи цIа вогIур вац, кхи гур вац, бохург сан кхетамо тIе ца дуьтуш.\nХIокху тIамо дукха хIумнаш гайтина нахана. Лаза, тIехIоттазаа хIума дисна дац.\n–Веллачух хьоьгуш цхьа зама йогIур ю. Бакълуьйш верг воьлхуш, харцлуьйриг воьлуш, – баьхна эвлаяаша.\nГIашсалтий, танкаш а чулехкарх гIуллакх а ца хилла, геннара снарядаш, ракеташ а чуетта оьрсаша. ДIадолла дакъа а ца дуьтуш, хIаллакбо маьрша нах. Шаьш схьаяьккхинчу гIалахь, юьртахь а контрактникаша, сий дайинчул тIаьхьа, дийна доллуш дагадо зудабераш. Кеманех, артиллерино тIеетачух а подвалаш чу левчкъина цомгашчарна, къеначарна а чу гранаташ, лимонкаш кхуьйсу. ХIоьан гергаша аганчура бераш дойу. Шен Iожаллица делла адам, ирс долуш хета тахана.\n–Шен Iожаллица кхелхинчу стагана тIаьхьа воьлхийла а дац,– олу наха. – Дийнаберш беллачех хьоьгуш йогIур ю баьхна замахIара ю-кх. «И муха хир дара?» – олий хетара хьалха.\nСо цуьнан тезета ваханчу хенахь, нене аракхайкхийтира ас.Иза пхьарс а лаьцна дуьхьал яьккхира. Со гича мара а кхеттайилхира иза. Сан а бIаьргех хи делира. Соьга лачкъаделира иза. Амма сан дог доьлхуш дара.\nЙоI еллачул тIаьхьа нана а дукха ца ехира.\nЦуьнан тезета вахаза висира со. Суна гуттар а тIаьхьа бие ца хиира и бохам. Со тIеман гIуллакхашна хьаьддий-веддий вара, юха чIогIа могуш воцуш хилла Iийра. Нехан вовшашна тIебахар, юьртара юьрта вахар а мелла лахделлера. Цабевллачу денна бие ца бовлура юьртах. ДIа ваьл-ваьллачохь хаш, эскарш а дара. Серло йоцуш, цхьанне тайпана керланаш, хуьлуш лаьттарг а цахууш, бIарзделла дара адам. Телевизоре хьевсича, «Вестишка» ладоьгIча, буьйсана чохь сирла а хилча, нехан самалха даларна кхоьруш, дIаяьккхина яра серло. Юха, цхьамогIа ярташа куьйгаш а таIийна, оьрсашна муьтIахь ду, аьллачул тIаьхьа, схьаяийтира...\nКхузахь, Украинехь, юьртан библиотекера еанчу Брэдбери Рэйн книжки тIехь карадо суна и дийцар. И ду аьлла хета-кх суна, хIунда аьлча, шийтта шо хьалха доьшучун маьIна схьалацар бие, школьни программи юкъахь боцчу яздархойн цIерашца башха гIуллакх а дацара. Брэдбери Рэйн – америкин фантастан– «Безамах лаьцна дийцар» дешча, карлаевли суна и ойланаш.\n« Гринтаунехь йолчу аьхкенан школехь хьеха Тейлор Энн еана кIира дара и. Цу хенахь цуьнан ткъе диъ шо кхаьчнера, ткъа Сполдинг Бобан дейтта а дацара».\nИ ду-кх цхьайтта-шийтта шо хьалха «Огонёк» тIера цо соьга деша делла дийцар. Кхи хуьлийла а дац. ЧIогIа атта, хаза а яздина дийцар ду и. Фантастиках хIумма а дац цу тIехь. И дахар ду.\nХIинца, сайна езнарг а еллачул, со а цул воккха хиллачул тIаьхьа, суна тохара санна туьйра ца хета и. Суна иза цкъа а йицлур яц. Со дахарехь цуьнца цхьаьна ца кхеттехь, иза сан езар ца хиллехь а, сайна мел евза йоI цуьнца юстура ас гуттара. И санна юххера, гергара, хIаъ, гергара, цхьа а ца хетта суна. Я хIинца а ца хета...\n«ХIу хир дара иза яха йиснехь? – ойлайо ас. – ХIара бехъелла,сийдоцчу яьлла зама гур яра-кх цунна».\nЦуьнан ойла йича, и ялар, сайна лан мел хала хиллехь а, хIара цунна ца гина хазахета суна. Иза дукха тIехдика, дукха тIехцIена адам дара. Цо ловр яцара хIара къизалла, хIара акхалла. Дала, и хууш, дIайигна и...


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Внеклассное мероприятие "Ненан мотт - г1иллакх оьздангаллин бух".\nНенан мотт – гIиллакх – оьздангаллин бух\nМукъам.: « Ненан мотт» илли.\n/Дешнаш Ш. Арсанукаевн, мукъам З. Дудаевн /\nД1адолор: Хьехархочун дешнаш\nДе дика дойла шун, лераме хьехархой, хьомсара дешархой!\nАс даггара декъалдо шу нохчийн меттан Денца! ХIокху дийнахь вай хьакъболу лерам бо ненан меттан, иза нохчийн халкъан уггаре мехала хазна хиларна а, къоман шатайпаналла ларъяран гIортор иза хиларна а.\nТахана вай дIахьур ду Нохчийн меттан Де даздарна лерина «Ненан мотт – гIиллакх – оьздангаллин бух» цIе йолу цхьаьнакхетар.\nТайп - тайпанчу хьелашкахь хилла и: оьшуш, ца оьшуш, безаш, ца безаш, амма таханлерниг санначу дийне сатийсина цуьнца шовкъ йолчара.\nЦу сатийсинчеран дегнаш хьостуш указ ду вайна х1инца схьагушдерг.\n25-г1а апрель – нохчийн къоман силсилехь (исторехь) дезачу денойх цхьаъ хилла д1ах1оьттина.\nВайн ненан мотт - иза нохчийн мотт бу. 25-г1а апрель – Ненан меттан деза де хилар т1еч1аг1дина шайн сацамца вайн сийлахьчу куьйгалхоша.\nДала ницкъ лойла вайна ненан мотт оьшучу барамехь караберзо!\nНохчийн Республикан Президентан\n«Нохчийн республикехь меттанийн хьокъехь» долчу Нохчийн Республикан законна куьг яздина апрелан 25-г1а де - Нохчийн меттан де д1акхайкхо.\nТахана вай вовшахкхетар цу денна лерина ду, нохчийн меттан сий-лерам беш, хазахетарца дуьйцур ду вай буьцучу , мерзачу нохчийн маттах лаьцна. Х1унда аьлча, мотт-къоман кхоллам а, делера ни1мат долу дела.\nДала хастам бина девр дац вай цо деллачу даккхий ни1маташна: ган-б1аьрг, хаза-лерг, ойлаян-корта, лела-когаш, г1уллакх дан-куьйгаш, уьш х1ора а ша хила езачу меттехь а нисъеш.\nЦарах уггар доккха ни1мат ду – мотт балар! Ма доккха ни1мат ду и.\nМотт карчарца аз долуш, цу озах дош кхоллалуш буьйцуш болу мотт бацахьара адам дан а дацаркх.\nМа тидам ца бо вай цуьнан! Ма тидам ца бо!\nДала кхоьллина долу вай а, дуьне довзаран 1илманаш а хир дацара мотт бацахьара. Дала вайна делла и ни1мат деза ду вайна тахна.\n1илманчаша тахана дуьненахь ду боху 3 эзар сов меттанаш. Царна юкъахь уггар мерза, хьал долчех цхьаъ вайн Нохчийн мотт бу.\nКъаьхьа хуьлий – дог лахьош, довха хуьлий – ц1е латош, ира хуьлий – г1ала еш, д1аьвше хуьлий – х1аллаквеш, къонах хуьлий – лар хьо веш, мостаг1 хуьлий – човхавеш. Бехийла ненан мотт!\nМаьлхан дуьне къагадеш, баланех вай лар а деш, массо бер а ирсе деш!\nБехийла вайн ненан мотт!\nНенан маттахь илли ала, ненан маттахь ала дош, Везчу Дала совг1ат дина белла вайна нохчийн мотт.\nСценка «Нохчийн матто бехк баккхар» (дешархой)\n«Х1ай, сан къам, ма ч1ог1а хердели-кх хьо сох. Вала да воцуш бара со, йийца нана йоцуш бу со, вовшашка бийца юьхьк1ам боцуш бу те со?\nМа ч1ог1а дезаш т1еийцира ас шу, Дала шуна д1а а белла, шух къам дича.\nНохчийн къам со-м хьан бух бай, со-м хьан сий дай. Ларахь со! Ас тоьшалла до хьуна ас эзарза лорур ма ду хьо!\n– Х1ай, нана, нохчийн к1ентан а, йоь1ан а, нана! Со х1унда иэби ахь кхидолчу къаьмнийн меттанех, амалех, ойланех? Суна ма лаьа, со иэбина а боцуш, хьаьъна, шовда санна, ц1ена хила. Бийцахь со доьзале, бере, аганан г1овла лаций йовзийтахь хьайн берана сан хазалла, сан к1орге, бийцахь со бовха кхача а кечбина стоьлана го а бина хьайн бераш охьаховшийча.»\n«Сан дайша бийцина, мерза нохчийн мотт, сайн берашна кхин а меттанаш 1амийта ма лаьа сунна, уьш хьекъале а, ирсе а кхуьуьйла ма лаьа сунна.»\n«Кхуьур ду хьуна хьан бераш кхидолу меттанаш довза а, 1амо а.\nАмма бераллехь сох марзо ца оьцуш, цхьа зама д1аяьлча, со шайх хербелча, хирий техьа сох шуна Ненан мотт?\nОйла ехьа, цуьнан, лераме Нохчийн нана! Ойла ехьа.»\nКхузахь ала лаьа суна Ахьмад Сулейманов дешнашца\n«Воккха ве со хьуна хуучу\nУьш хьуна ца моьттинехь!»\nНохчех нохчо вийриг – уггар хьалха нохчийн мотт бу.\nМотт, Къам, Мохк – суна уьш къасто ца лаьа я хаа а ца хаьа, х1унда аьлча, мотт – иза къам ду, мотт д1абалар – къам д1адалар ду, ткъа къам д1адаьлча махках х1ун до?\nЮха а Сулейманов Ахьмадан дешнашна т1е доьлху вай: «Кхо х1ума ду дуьненчохь даима а цхьаьна хила дезаш, вовшех даьхча кхуьй а леш: Даймохкий, Моттий, Халккъий.»\nИ кхо х1ума вовшех ца далийта къа хьегна а, хьоьгуш а бу вайн сийлахь культуран векалш.\nВайн дахарехь йоккха меттиг д1алоцу къоман а,дуьненан а культуро.Ша дешна а,г1иллакх-оьздангалла йолуш стаг ву ала йиш яц цхьаннан а,нагахь культура евзаш а,езаш а иза вацахь.Х1унда аьлча ,иза вайн синан кхача хилла лаьтташ ю,цуо вай ийманехь,оьздангаллехь совдоху шорбо вайн кхетам,нах беза а,къинхетаме хила а 1амадо.\nКультура бохучу дешан шуьйра маь1на ду. Цуо юкъалоцу къоман 1ер-дахар, барта кхолларалла, г1ирсаш,духарш, герзаш,къоман истори,мотт .Цул сов, культурина юкъайог1у искусство а, литература а.\nа, тахана къахьоьгуш а, шайх доккха масал эца мегар долуш.\nПрезентаци «Культуран сийлахь векалш» (гайтар).\nДуьненан уггаре баккхийчу тамашех цхьаъ адаман мотт бу.\nАдам кхидолчу дийнатех къасточу билгалонех коьртаниг а мотт бу.\nДуьненахь дехачу х1ора къомана а шен мотт белла Дала.\nВай нохчий ду.\nЦо делла вайна нохчийн г1иллакхаш, ламасташ.\nСценка «Бешто» (С.Бадуев) (10 кл. дешархой)\nЦо белла вайна нохчийн мотт!\nхир ду цул деза, цул сийлахь, цул хьоме?\nВайн ненан мотт вайна Дала белла бу, цу маттахь къамелаш дина ширчу заманахь дуьйна баьхначу вайн дайша, хьехамаш бина эвлаяаша, и бийцина Таймин Биболата, Эвтархойн Ахьмада, Адин Сурхос, Харчойн Зеламхас, Нурадилов Ханпашас, Кадыров Ахьмад – Хьаьжас…\nЦу маттахь исбаьхьаллин хазна кхоьллина вайна Бадуев СаьIида, Саидов Билала, Айдамиров Абузара, Мамакаев Мохьмада, Сулейманов Ахьмада, Гадаев Мухьмад-Селахьа, Мамакаев Iарбис, Джамалханов Зайндис, Дикаев Мохьмада, Арсанукаев Шайхис, Рашидов Шаида, Ахмадов Мусас, Кибиев Мусбека, Хатуев Iабдулхьамида, Цуруев Шарипа иштта д1а дуккха а кхечара а.\nНохчийн меттан 1илманан хазна гулйина, т1еюьзна Дешериев Юнуса, Алироев Ибрех1има, Джамалханов Зайндис, Чокаев Катис и.д1.кх. Цара дуккха а шерашкахь хьанала къахьегна вайна вешан ненан меттан хьостанаш довзуьйтуш, мотт кхиош, марзбеш.\nНохчийн мотт даггара хестийна Кавказан этнографа П.К.Услара, вайн матте дозаллица ладег1на М.Ю.Лермонтовс, Л.Н.Толстойс…\nОьрсийн гоьваьллачу яздархочо Л.Н. Толстойс иштта хастаме дош аьлла вайн маттах: «Нохчийн мотт уггаре хьалдолчу а, мехалчу а меттанех цхьаъ бу, нагахь хьуна кхоччуш дика хууш белахь».\nМаттаца дозаделла ду х1ора къоман г1иллакх-оьздангалла а, психологи а, дуьненан хьежамаш а. Нохчийн маттаца ду вайн къоман доьналла а, майралла а, ю вайн историн лараш а.\nСценка « Генарчу денойн туьйра» Амаев Ваха-Хьаьжа (10 кл. дешархой)\nГоьваьллачу нохчийн халкъан яздархочо Айдамиров Абузара аьлла ду: «Ненан мотт - иза халкъан юьхь ю, орам бу. Шен мотт ца хилча, халкъ хуьлуш дац. ХIора нохчо, нагахь санна шен халкъ а, Даймохк а безаш велахь, шен ненан мотт Iамош а, хууш а хила веза. Iамадейша дуьненан дерриге меттанаш, амма цкъа хьалха шайн ненан мотт Iамабай, оцу маттахь яздан а, деша а Iамадай…».\nНохчийн мотт, ненан мотт, нанас аганан илли аьлла мотт. Х1ун ду оцу дешнел деза, мехала? Аганан иллица, ненан матах дозаделла ду нохчийн г1иллакх-оьздангалла.\nАганахь д1аболало ненан матте, т1аьхьо шен къоме, Даймахке болу безам. Оцу хьокъехь ю Айдамиров Абузаран «Ненан мотт» ц1е йолу байт.\nАбузар Айдамиров, стих. «Ненан мотт» (Баймурзаев Иса, 6а кл)\nХьоьца ду суна мел дезнарг, Вина мохк, нанас сан хьестар. Хьоьца ду сан велар, велхар, Дахаре сан болу безам.\nБ1ешерийн дохаллехь те1ош\nГ1елонгахь баллийнчу хьуна,\nДаймахко парг1ато елла,\nИрсан не1 йиллина хьуна.\nХьо хьоьстуш кхиочу нанна - Даймахкана кхайкхабеш хастам.\nАганан илли. Оцу башха чулацам болчу байто карладоккху бераллин хенахь вайн хьомечу наноша ховхачу нохчийн маттахь аьлла аганан илли.\nНенан эсалчу аганан иллин дешнашца хеза берана дуьнен чохь шена дуьххьара 1емина болу шен ненан мотт.\nЭвлаяа Соип – моллас меттанаш хаарх лаьцна аьлла боху: «Iаьрбийн мотт Iамабелаш – ийманан мотт бу шуна иза; нохчийн мотт ларалаш – ненан мотт, гIиллакхан мотт бу шуна иза; оьрсийн мотт хаалаш – шайх хила доллург хIун ду хуур ду шуна; ингалсан мотт Iамабелаш – бахаман мотт бу шуна иза (язык экономики)».\nМуса Ахмадов «Зудаялор» (10 кл. дешархой)\nМуьлхха а яздархочуьн юьхь, пох1ма билгалдоккхуш цхьаъ я масех говзар хуьлу. Масала, Айдамиров Абузаран «Еха буьйсанаш» роман, Мамакаев Мохьмадан «Даймехкан косташ» стихотворени, Гадаев Мохьмад-Салахьан «Даймахке сатийсар» я «Ц1ен-берд», иштта кхиболчийн а. Уьш цу яздархойн уггаре тоьллачех, церан ц1е халкъалахь яржийнарш ю. Ишттачех ю Арсанукаев Шайхин «Ненан мотт» стихотворени.\nШайхи Арсанукаев, стих. «Ненан мотт» (Ганиева Карина, 10 кл.)\nДоьзалехь бийцар а\nДастам а хеташ,\nХьо винчу ненан мотт\n«Сов къен бу дешнашна,\nБац атта кхеташ», -\nБохуш и сийсазбан\nЦа хета иэхь.\nЛадог1а цкъа соьга,\nДу ира герз,\nБезам ахь буьйцуш, -\nХьан деган мерз!\nМерза бу, моз санна,\nЦ1ена бу и.\nЛермонтовс, Толстойс а\nБ1ешераш хийла а\nИхна и бекаш,\nКхиъна и бу.\nСов хьанал безаш\nДаим а ша хилла\nВайн халкъан ойланаш,\nДахар а г1ийла –\nШуьйра некъ белла,\nТахана вай ирсехьа\nГ1улч туьйсуш ду.\nВайн дегнаш г1иттадеш,\nШайниш а санна,\nНохчашна шайн мотт а\nСов хьоме бу.\nНагахь хьо ца ваг1ахь\nХаалахь, декъазниг, -\nХьо цхьалха ву!\nНенан маттал хаза а, сийлахь а хIума дан а дац, хила йиш а яц. Мел нуьцкъала , массо а агIор бийца таро йолуш бу вайн нохчийн мотт:\nМостагIуьнга – буьрса,\nБилал Саидов, стих.«Ненан мотт» (Мадаева Сацита, 10 кл)\n«Хьайна безахь», - бохуш,\nХьо бийца 1емар вац\nДагна хьо цабезарг.\nЮьхь к1айн а лелар вац\nЖовх1арийн хIонс ю хьо,\nХьайн хазнех кхиъначун\nВахарехь ирс ду хьо,\nД1атесна некъ бу хьо.\nОйла хьайца ечун\nБух боцу х1орд бу хьо,\nКхин толош волчунна\nСовбаьлла г1ирс бу хьо.\nАмма эхь ца хета\nСуна сайн ца хета\nНенан мотт бицбинарг,\nНенан сий ца дечо\nМехкан сий лардийр дац,\nДагах чекх ов доккхуш,\nИ дог малхах тардеш,\nХьо сирла бийцало.\nХарцонан некъ хадош\nБуьрса аз ду хьоьца,\nБакъонна некъ боккхуш\nХьехаме хьо буьйцу.\nСуна хьох къахета,\nБийца ца хуучо,\nХьайн куьцах бохийна,\nМерза чам талхийча.\nЧов хуьлу сан дагна,\nДоггах ца безачо,\nШен г1алат дицдина,\nНохчийн къам шен амалх ца дохийта уггаре а хьалха оьшу гIиллакхаш, ламасташ, Iадаташ, ненан мотт ларбар, кхиор.\nОцу Iалашонца дуккха а къахьегна вайн махкахь дика вевзаш волчу Iилманчас Джамалханов Зайндис.\nВайн мотт оьзда, чомехь бийцар хьахаделлачохь масална валаво Джамалханов Зайнди. Цуьнан матте ладогIаза стаг кIеззиг хир ву вайн махкахь. «Нохчийн йозанан устазах» лаьцна хьакъдолу дешнаш карийна халкъан поэтана Хатуев Iабдулхьамидана.\nIабдулхьамид Хатуев, стих. «Нохчийн мотт (Ашаханова Даяна, 5 кл.)\nВайн мотт дуй те\nЯ ахь буьйцуш,\nХ1ан-х1а, дац и\nБац и аьрха\nХьо бека бисалахь,\nХьо хезчохь бисалахь\nНана мел езачу берана.\nХьо бийца бисалахь\nНенан мотт мел\nХьо баха бисалахь,\nНохчийн къам мел деха\nГIиллакх долуш, оьздангалла шеца йолуш стаг хир вац, нагахь иза шен ненан мотт безаш а, хууш а вацахь. «Моз санна мерза болу», «ламанан шовда санна цIена болу» ненан мотт.\nШаид Рашидов стих «Ненан мотт» (Муслиева Мадина, 10 кл.)\nДоккхачу лаьтта т1ехь\nЕттарх а йорт\nХьегаран хьу елла,\nХиллера ц1ийх боьлла\nКъайленаш соь юьйцуш\nСоь ницкъ лург хиллера\nКхолабеш, юха а\nСерло лург хиллера\nKlopггepa ян воьлча\nЭхь, иман я г1иллакх,\nВахар а х1ун оьшу\nБицбина вехаш верг\nЮ яьсса ботт.\nИ саннарг карор бац\nМелла а лехча,\nНенан мотт х1ора къоман культуран бух хиларе терра, иза мелла а к1орггера дика 1амор вайн х1оранна декхар ду. Цу хьокъехь поэта Атабаев Султана иштта аьлла:\nНенан мотт -\nБовза ца 1ебаш,\nШамсуддин Макалов, сценка «Забила» (6 кл. дешархой)\nГ1иллакх оьзда а, мотт ц1ена а, дешан говзанча а ву «Халкъан сийлахь хьехархо», поэт Жамалди Махмаев, цуьнан 75 шо кхачарца иза даггара декъал а веш, эшар д1алокх зудберийн тобано.\nДешнаш Ж.Махмаевн, мукъам А.Димаевн. «Къоман хазна, дозалла».\nДерзор: Хьехархочун дешнаш\nВайн нохчийн меттан исбаьхьа хазнаш йовзуьйтуш, цуьнан г1иллакх - оьздангаллин т1ег1анаш т1ехула вайн дайн ламастийн лакхене вай кхачош, хьанала къахьоьгуш бу нохчийн меттан, литературин кафедран декъашхой. Царна даггара баркалла ала лаьа cуна:\nАрабиева Лиля Алхазуровна\nАлдиева Лида Абуевна\nКху тIехь Нохчийн меттан Де даздарна лерина «Ненан мотт – гIиллакх – оьздангаллин бух» цIе йолу цхьаьнакхетар чекхдолу.Дала ненан мотт безаран тIехь чIагIдойла вай! ГIиллакхе, оьзда и бийца кIорда ма дойла цхьанне а нохчочунна! Ладог1арна баркалла. 1одика йойла шун!\nНомер материала: ДБ-088297


МагӀшезье — Википеди\n49°11′15″ къ. ш. 1°17′28″ м. д.HGЯOL\n19,89 квадратан километр\n▲720 стаг (2019 шеран 1 январь)\nМагӀшезье (фр. Marchésieux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.\nДозанашца йу Осе, ФежегӀ, Ле-Мени-Виго, ГӀед, ГӀемии-суьгӀ-Лозон, Сент-АндгӀе-де-Боон, Сен-МагӀтен-д'Обиньи, Сен-Себастьян-де-ГӀед, ТгӀибеу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=МагӀшезье&oldid=7818710»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 7 февраль, 19:52.


Оьрсийчоьнан оппозиционер Немцов Борис верна 20 шо хан кхайкхийна нохчийн "Север" батальонан хилла эскархо Дадаев Заур Петразаводскан лоьмар 9 йолчу колони хьажийна. "Столица" интернет-гIирсо бина и хаам. Официалан йоцчу информацица, карарчу хенахь Москохара Петарбухехула Петрозаводске кхачор ву Дадаев.\nКху аьхка Москохарчу тIеман кхело 20 шо хан туьйхира Дадаевна, иштта ваьккхира иза лейтенантан даржах а, Къонахаллин мидалх а. Немцов верна цуьнца декъехь хиллачарна 11 шарера 19 шаре кхаччалц хенаш кхайкхийра.\n2015-чу шарахь Чиллан-беттан 27-чохь доккхачу Москворецкан тIай тIехь вийра политик Немцов Борис.\nТалламчаша чIагIдарца, цхьамма 15 миллион мах лур бу а аьлла, вен кхайкхийнера Немцов. Оцу зуламна тIехьа лаьттарг "Север" батальонан хилла машенлелорхо Мухудинов Руслан ву аьллера. Ткъа политикан гергарчарна оццу батальонан хилла эпсар Геремеев Руслан ву аьлла хета Немцов Борис вейтарна бехке.


(Гуьржийн йоза тӀера хьажжина кхуза)\n↑ Кристал, Дэвид The Cambridge Encyclopedia of Language — Издательство Кембриджского университета, 1987. — С. 305. — ISBN 978-0-521-42443-1\n↑ Статья об П. К. Усларе Архивацийина 5 июлехь 2017 шеран.\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса йац; тIетовжаран Алфавит йоза йаздина дац\n↑ David G.K. Taylor Архивацийина 21 майхь 2009 шеран.. CHRISTIAN REGIONAL DIVERSITY // Philip Francis Esler, NetLibrary, Inc. The Early Christian World. Routledge, 2002. — ISBN 0-203-47062-1. — P. 335: «Because of its location on the Black Sea, Georgia was influenced by contacts with churches in Armenia (Mashtots, fresh from creating the Armenian alphabet, created a Georgian alphabet in c. 410)».\n↑ Greppin, John A.C. Архивацийина 3 июлехь 2010 шеран.: Some comments on the origin of the Georgian alphabet. — Bazmavep 139, 1981. — Pp. 449—456.


"Пачхьалкхана шун цIерш а, адресаш а хаьа". Муха яздийр ду коронавирусах бакъдерг?\nОхан-бутт 21, 2020\nПутин Владимир а, Кадыров Рамзан а. Соьлжа-гIала, 2008\nТIаьхь-тIаьхьа кхераме даьлла коронавирусца йоьзна теманаш зорбане яхар, аьлла, яздо "Сибирь.Реалии" проекто. Маситта де а ду оьрсийн журналисташа "Новая" газетана а, цуьнан журналистна Милашина Еленина а Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана тийсинчу кхерамех лаьцна дийцареден. Нохчийчохь коронавирусца латточу къийсамех Милашинас язйина артикл ца тайнера Кадыровна. Инарла прокуратуран тIедожорца, материал зорбанера дIаяьккхина редакцино.\nСибирь.Реалии сайтан корреспонденташа масех регионалан журналисте хаьттира, керла тIеэцначу, хIинцале а жигара болх бечу, эпидемех лаьцначу фейкашна дуьхьалдаьккхинчу низамах царна хетачух а, Кадыров Рамзанна а, "Новая" газетана а гонах иккхинчу ситуацех а лаьцна.\nПандеми яржарх билггал дийца йиш а юй-те, Iедалхойн кхерамех а, тIеIаткъамех а ша а, вовшийн а ларбойла а дуй-те?\n"Тхуна дисинарг ду - мохь беттар!"\nОьрсийн Свобода Радиоца еххачу хенахь болх бечу Санкт-Петербургерчу журналисто Вольтская Татьянас дукха хан йоццуш интервью эцнера лоьрера-реаниматологера, гIалин могушалла Iалашъяран системехь лаьттачу гIад дайначу хьолах: говзанчаш а, ИВЛ аппараташ а, масканаш а, каранаш а ца тоарх. Социалан машанашкахь жигара яьржира и текст, хьем ца беш Татьяне телефон туьйхира ницкъаллийн структурашкара.\nЖурналист Вольтская Татьяна\n- Оцу лоьро шен цIе хьулйина, дийцина дара и дерриг а. Ткъа ас цо мел дийцинарг дIаяздира. Цо далхийнарг харц ду аьлла, цхьа а шеко яцара сан. Соьга телефон туьйхира полисхочо, сан неIарехь лаьтташ ву ша, талламчашна тIекхойкхуш кехат дохьуш веана ша аьлла.\nАс боху, со цигахь яц, сайн берашца гIалин арахьарчу хIусамехь (дача) ю со. Цул тIаьхьа талламчас ша телефон а тоьхна, къамелдан тIекхайкхира со. Ас дуьхьало йира - карантинан раж йохо йиш яц сан, гIала ян гIуллакх дац аьлла. Хьоьга хьан динера и къамел хаьттира соьга. Ас лоьран цIе йоккхур яц элира. "Факташ юй хьаьжирий хьо?" Ас боху: хIун факташ? Со талламбеш ма яцара, аса йинарг интервью ма ю.\n- Хьуна хIун аьлла хета, журналистана тIеIаткъамбар дуй иза?\n- Ду. Хьо нийса кхетал, тхо талла гIерташ ду, муьлхачу дарбан хIусамехь ду и хьал боху соьга. Дарбан гIишлош дукха ю, уьш ерриш а теллина тхо девр дац. Моьттур дара, шайн болх аттачу баккха уьш гIерта. Нагахь санна, ишта хиллехь а, совнах хеттарш стенна дора цо соьга?\n"Интервью еллачу стагаца зIе муха хилира хьан? Цуьнан а, цо болх бечу меттиган а цIе яккха йиш юй хьан? Ахь айхьа ийцирий интервью? Маца, стенгахь? ХIун бен ду маца, муха эцнехь а?!\nИнтервью зорбане яккха ши де дисинчу хенахь губернаторо Бегловс официалехь информаци елира Путинна, 1618 ИВЛ (пехашна нуьцкъала хIаваъ тохаран) аппарат тоьаш яц аьлла. Цунах лаьцна массара а яздира тIаьхьо, иза бакъ дац а бохуш.\nМогушалла Iалашъяран Комитетера комментарий йийхира ас, интервью еша а еше, цунах хетарг алахьара аьлла. Шаьш сиха дохкуш ду, йиш яц аьлла, жоп делира цара. ТIаккха хаьттира ас: гIалахь реаниматологаш тоаме буй аьлла? 200 гергга ву элира цара. ТIаккха бакъ ма ду сан интервьюхь дийцинарг а.\nБастрыкинан тидам тIебахана ю и материал элира соьга талламчас. Иза ишта делахь, масканаш йохкий, хьовса коьртачу лоьран белхан графике а, цо мел къахьоьгу а - хала хIун ду цигахь? Соьга стенна хоьтту ?\n- Журналистийн болх халонга баьккхиний тIеэцначу "коронавирусах фейкаш" низамо?\n- Экстремизмах тIеэцначу низамо а санна, Iаламат чолхе баьккхина. Суна хетарехь, хIинца уггар а боккха бехк бу Iедалхойн кху ситуацехь - лоьрашна вирусах ларбала оьшу гIирс цахилар. Соьца къамел динчу турпалхочо ма-аллара, коьртачу лоьро миллионашкахь ахча оьцу, ткъа лоьрашна кепекаш кхочу. Комплектацина тIехь а, лоьрашна тIехь а кхоош ду ахча.\n- Нохчийчуьрчу коронавирусах "Новая" газетано зорбане яьккхина публикаци бахьана долуш, оцу материалан авторх а, йоллу редакцех а лаьцна Кадыров Рамзана аьлла дешнаш муха тIеийцира ахь?\n- Суна хетарехь, оцу хьоло юха а гойту сингаттаме сурт: Iедалхошна мостагIий хета журналисташ а, бакъонашларъярхой а - берриг а, шаьш лелориг низаман гурашка даккха мел гIертарш. Тхуна, журналисташна, дуьсург ду - мохь тоьхна дийцар, яздар цу кепарчу хиламех. Ишта бен ларлойла дац тхан,- боху Петербургерчу журналисто Вольтская Татьянас.\n"Лоьраш Iадийна бу"\nТомскан кIоштан губернаторо Жвачкин Сергейс дIахьедира, интернетехь яржийна коронавирусах лаьцна информаци йийцаре еш, тахана тIехIоьттинарг "тIеман зама" ю ала тарло, пачхьалкхана "шун цIерш хаьа, адресаш девза", нагахь "дозанал дехьа довлахь, шу совцо декхаре ду тхо" аьлла.\nТомскан "ТВ2" информацин агенталлан коьрта редактор ву Мучник Виктор. Масех шо хьалха Iедалхоша тIеIаткъамбарца дIакъевлинчу "ТВ2" телеканалан хилла редактор ву иза. Цхьа а хIума тергал а ца деш, хIинццалц а санна, болхбан дагахь ву иза.\nTV-2 хьостан редактор Мучник Виктор\n- Эпидемех лаьцначу фейкех низам стенна тIеэцна ду аьлла хета хьуна?\n- Дуккха а шерашкахь шаьш кхоьллинчу дуьненехь бехаш бу депутаташ. Хьаькамийн интересашкахь Iорайоккху информаци а ю цигахь, "нийса" информаци. Ю ишта, хьаькамийн мостагIийн интересашкахь яржош йолу "харц" информаци а. Царна хетарехь, кхин информаци ян а яц. Цундела, царна моьтту, и йоллу "харц информаци" пачхьалкхел а арахьара чуйохьуш ю, я Навальныйс, я режиман кхечу мостагIаша яржош ю, и сацон а еза аьлла. Цундела хьакамаша цу тайпа муьлхха а инициатива къобалйийр ю.\nТВ2 а, со а Iемина дуккха а шерашкахь, Iедалхоша лаг а лаьцна, болхбан. Пачхьалкхан Думано хIуъа а низам тIеэцахь а, тхаьш хьалха ма барра болх беш схьадогIу тхо.\nОцу низамаша информаци лохуш новкъарло ца йо, мелхо а и тIечIагIъеш хьем бо. Ткъа медицинехь цкъа а атта дацара, сфера къевлина ю, лоьраш Iадийна бу. Со суо а ву лоьрийн доьзалера схьаваьлла, тхан цIийнах дукха лоьраш хилла. Цул сов, сан бевза-безачу нахалахь а бу дуккха а лоьраш.\nЭпидеми йолаелча, ИВЛ аппараташ тоьаш юй-те хаа гIоьртира тхо. Сайна бевзачаьрга телефонаш йиттира ас. Царех цхьаммо шога элира соьга: хIаъ, тоьаш ю, са ма гатде. Суьйранна юха телефон туьйхира цо. ТIаккха соьга кхечу озехь дийцира, персонал тIетоьаш цахиларх а, Стигалкъекъа-баттахь Путина арахецна омра кхочушдархьама санитаркаш горгамаш хьоькхучарех дIатохарх, ткъа медйижарех санитаркаш барх.\n- Доцца аьлча, болх бан хала ду-кх?\n- ХIинца ситуаци Iаламат чолхе яьлла - олийла дац. Могушалла Iалашъяран министралло а жоьпаш ло тхуна, цхьацца информаци а кхочу тхоьга. Вуьшта атта а дац. Нагахь санна, хIара ситуаци 1990-2000-чу шерашкахь хIоьттина хиллехь, хьолах жоьпе болу нах хир бара тхан студехь, хьовсархошца къамеле бевр бара уьш. Долчух ма-дарра дийца цхьа некъаш карор дара тхуна а. ХIаъ, цхьацца хьасташ ду тхан, амма халкъ доьхна ду. Ма-дарра аьлча, харц информаци а яьржа. Иза бакъ ду, я дац хьовсуш, дукха хан дIайоьду тхан. Ишта-м официалан информаци а дикка зуьйш хуьлу тхо.\n- Кадыров Рамзанан "Новая" газетаца, цо зорбане яьккхина артикл бахьана долуш, лаьттачу конфликтах хезний хьуна?\n- Дера хезна. Ас Iаламат чIогIа сагатдо сайн коллегашна, цхьаболчаьрца доттагIалла а ду сан. Дуьххьал дIа кхерамаш тийсар ду иза, чIогIа эргIадвохуьйту хIума ду иза. Вайн Iедалхошна цкъа а ца го, оцу регионехь кест-кеста хуьлург. Коллегаша хаамаш баржон беза цигахь хуьлучух.\n"Царна гуш хуьлу и сиз цIен цахилар, цундела цунна паргIат тIехбуьйлу"\nНовосибирскерчу "Тайга.инфо" хьостана хIинцале а арз дина прокуратуре, коронавирусах харц хаамаш зорбане баьхна аьлла.\nТайга.инфо хьостан журналисто Мазура Алексейс дуьйцу:\n- Тайга.инфо хьостано, коронавирус ю аьлла, шеконаш йолчу цхьана зудчун дийцарехь, текст зорбане яьккхинера. Лоьраш баьхкина хиллера иза йолчу, цо ма-бохху, ун ца далийта оьшу гIирс а боцуш. Новосибирскан лоьрийн сихаллин орца кхачочу бригадан куьйгалхочо арз динера цара яздинчунна Роскомнадзоре а, прокуратуре а.\nЦхьа хан яьлча, оцу бригадерчу фельшерца коронавирус къаьстира. COVID-19 вирусца бу аьллачу нахана тIе вахна хиллера и лор. Массара а лелош йолу маска хиллера цуьнгахь, респиратор а йоцуш.\nКхин цхьа хилам бара. Алтайскан кIоштахь ОРВИ цамгар кхетта зуда хиллера. Маситтазза шена тест яхьара баьхнера цо. Амма дуьхьало йора. Шена гIоле ма хиллина, Горный Алтай олучу меттигерчу шен гаргарчу нахе яханера иза. Цигахь боллу доьзална ун даьлла хиллера цунах.\nТхоьга цхьаммо а дуьйцуш дац, Оьрсийчохь эпидеми эшон мел ницкъ бу вайн, хIун Iалашо ю. Я Китайхь санна карантинца сацор, я Тайванехь санна пачхьалкхан чу ца юьтур, я Къилба Корейхь санна контролехь латтор ю.\nХIун план ю? Мел мах бу? Дера официалан информацех шеконаш ма ю, Iедалхоша бан богIу болх беш бац хаамийн гIирсашца.\nТхан регионехь маса, хьанна тесташ йина? Тхоьга хоуьйтуш дац.\n- "Новая" газетерчу шайн коллегийн Кадыров Рамзанца иккхина конфликт гуш, хIун дан ницкъ бу профессионалан юкъараллан?\n- Цкъа делахь, тхо профессионале юкъаралла хиларе терра, тхо тIехIитта дезаш ду царна, ишта дешан маршо къийса а еза. Кадыровх лаьцна шайна хетарг аьлла а, тIаьхьа гечдар дехна а дукха нах бевза суна. Масала, Красноярскан кIоштара депутат Сенченко.\nКхузахь коьрта реза цахиларш Кадыровга дац, федералан Iедалхошка ду. Оцу республикан куьйгалхойн Iедал ду, низамийн чIагIалла а, мегарг, ца мегарг а зуьйш. Царна хьалха ахь цIен сиз хьаькхча, цунна тIех а бовлий, ладоьгIу цара, кхин дIа хIун хуьлу хьоьжуш.\nЦIен сиз доцийла хиъча, паргIат кхин дIа боьлху уьш. Федералан Iедало а, Конституцин гаранто а иза могуьйтуш хилар ду вон.\n"Шайна товш боцу журналисташ новкъара баха бахьана ду"\nБухтуева Мария, Красноярскан ТВК телекомпанин коьрта редактор:\n- Фейкашца къийсам латто цхьа барам бу: бакъйолу официалан информаци гучуяккхар. Шаьш Iедалхоша а дан дезаш хIума ду иза. Ткъа кху заманчохь цуьнца доьзнарг вуно чолхе ду.\nПолитикашна а, парламенташна а, ницкъаллин структурашна а, кхийолчу организацешна а дицделла, шаьш дол-долчехь шайггара хьесапаш дан. Цундела лортIехь, шен хеннахь комментари эца аьтто ца болу.\nФейкех лаьцна статья стенна юкъаяьккхина ю? Шайна хеттарг чекхадккхархьама. Оцу бахьанашца церан аьтто хир бу шайна цатовш болчу журналисташна бекхам бан. Хьекъалца, кхетамца хаамийн гIирсашца юкъарлонаш лело ца лаьа Iедална. Цхьаъ дан деза, журналисташа, Iедалца ойла цхьана ца йогIу нах а "ямартлойн" могIаршка бохуш, Iедало юкъаяьккхинчу модана.


Юй те оьрсийн литература уггаре езаниг?\nОьрсийчохь политикан тIегIанахь, Пачхьалкхан Думин биста кхаччалц, кест-кеста гIотту школехь муьлха яздархой Iамо беза боху тема. ГIаттийна иза интернетехула хIинца а. Оьрсийн литература хьоьхуш тоаме ду нийсса ялх яздархо берашна вовзийтича, кхин сов хьашт а дац, и ялх ву дерриг а дуьнено лоруш, боху, масала, кинорежиссерна Шахназаров Карена.\nШахназаровна хетарехь, уггаре а тоьлла литература ю оьрсийниг. Амма пачхьалкхехь хьашт дац иттаннаш яздархой берашна бовзийта гIерта, тоаме ду нийсса 6 вевзича.\nГоьваьллачу режисеро бахарехь, оцу ялхамма кхиийна, кхиабо ерриг а Оьрсийчуьрчу къаьмнийн кхетам. Уьш бу Пушкин, Лермонтов, Гоголь, Достоевский, Толстой, Чехов. Кхиберш бовзийта гIерташ, бераш хьийзо а ца оьшу, боху Шахназаровс.\nМел бакъ-харц ву хьоьхучу литературан барам шен кепехь гушволу кинорежиссер а, цуьнца ойла йоькъурш а?\nЛитература муха хьехна хенан йохаллашкахь?\nСталинан заманера Брежневн замене кхаччалц школаша бовзуьйтуш хилла яздархой Жуковский, Грибоедов, Пушкин, Гогол, Лермонтов, Тургенев, Некрасов, Толстой Лев, Чехов, Островский Александр, Горький, Белинский, Чернышевский, Островский Николай, Фадеев, иштта цхьамогIа Советан зама язйина яздархой а.\nАмма ца хилла царалахь Достоевский, масала. Ца хилла иштта «Детин зама» олучу муьрера прозаикаш, поэташ а – Пастернак, Блок, Гумилев, Ахматова. Iамош хилла иштта кхечу къаьмнийн литературехь Iедал хесточу яздархойн кхолларалла а – Джабаев Джамбул, Стальский Сулиман, Айни Садреддин, кхиберш а.\nМуьлха яздархой бу тахана Оьрсийчуьрчу берашна бовзуьйтуш, муьлхарш бац? Нохчийчохь оьрсийн литература хьоьхучаьрга хаьттира Маршо Радионо. Лакхарчу классашна хьоьхучу Джаблаева Зараа довзуьту иза.\nДжаблаева: «Регионалхойн литература яц программехь. Ас сайн лаамца, дешарца доьзна доцчу сахьташкахь Iамайо берашна оьрсех боцчу яздархойн кхолларалла. Гамзатов Расул, масала. Цуьнан абйташ муха еша еза гойту ас берашна. Иза вуно тов дешархошна. Церан алссам хаа лаам гIотту. Беран даго тIеоьцу къаьмнийн литература».\nИштта, литература хьехна ву Нохчийчохь Муртазалиев Идрис а. Иза вац реза Нохчийчуьрчу школашкахь литература Iамош бовзуьйтучу яздархойн могIаршлахь беккъа оьрсийн бен бацарна.\nМуртазалиев: «Оьрсийчьурчу кхечу къаьмнийн яздархой – бац уьш Iамош. Шарахь 1-2 сахьт дала йиш ю, дешарца дузуш а доцуш. Масала, Шекспир санна болу классикаш а бац Iамош. Суна гергахь, хIора а къоман классикаш бовзийта безара берашна. Нохчех ас Iаморверг вара Айдамиров абузар, гIалгIайх – Базоркин Идрис».\nКхо шо хьалха Пачхьалкхан Думехь айира тема: яздархойх мила ву берашна вовзийта хьакъ? Куприн, Лесков, Толстой Алексей, Ахмадулина, Окуджава, Высоцкий, Астафьев, Довлатов – уьш стенна ца Iамабо, дешаран министр вохо веза даржера, аьлла гIевттира цхьаболу депутаташ.\nОьрсийн литературах шена хетачуьнца мел бакъ ву кинорежиссер Шахназаров Карен? Цо ма-бохху, вуй те дуьненна а мехала цIерш яьхна ялххе а оьрсийн яздархо?\nЕвроперчу Iамеркан школехь дешна а, доьшуш а ду Тамаева Маликин кхо бер. Иза ша кхузахь институт яьккхина а, берашна ма-оьшшу дешарца гIодан хаарш долуш а ю. Цо довзуьйту, мел меттиг дIалоцу Европерчу школийн программашкахь оьрсийн яздархоша.\nТамаева: «Кхо берд у сан кхузахь, Европехь, школехь. Цара коьртачу декъанна Iамораш а, соьга хоьттурш а Европера яздархой хуьлу, я Британин, Iамеркан. Оьрсийн яздархойх Iамош верг, ингалса матте а ваьккхина, Толстой Лев ву. Пушкин, Лермонтов а хоттуш хуьлу соьга бераш. Кхин оьрсийн яздархойх цара хоттуш цхьа а ца хуьлу. Вайн нохчий хиларе терра, нохчийн яздархой а буьйцуьйту классашкарчу берашна цаьрга.\nТуркойчохь сан гергарнаш бу. Цигахь школашкахь церан бераша мелла а алсам Iамайо оьрсийн литература, Пушкин а, Лермонтов а, кхиболу а яздархой туркойн маттахь. Амма кхузахь кхин башха ца Iамайо оьрсийн литература».\nШахназаров Карена хьоьхург хила а тарло нийса. ХIораннан шен-шен бу хьежам, мила ван веза шеца кхетаман, хьекъалан, хаарийн некъахь цхьаьна – Пушкин, я луларчу гIалара поэт Иванов, Петров, Сидоров, я хьенан роман йовзар пайде ду я зуламе ду.\nВуно дукха нехан, къаьсттина оьрсех доцчу къаьмнийн интеллигенцин, сагатдо, масала, хIун меттиг кхочу школо лучу хааршлахь оьрсех боцчу, амма похIма долчу яздархошна бохучо.\nХаа еза оьрсийн яздархойн кхолларалла. Ткъа хIунда ца еза йовза оьрсийн берашна 100 сов къам дехачу пачхьалкхерчу кхечу къаьмнийн литература? Оцу хаттарна жоп ца ло Шахназаровс.\nХалахета, масала, гIезалойн я нохчийн яздархойх стагга а цо а, кхечу хьехамчаша а ца хьахийча школехь бовзийта безачу яздархойн могIаршлахь. Масала, хIунда ца оьшу Москох доьшучу беранна Айдамиров Абузар вовза, я Бисултанов Аптин байтех марзо эца?..\nЭкстремизмалле литературна яьккхина Нохчийчохь\nНобелан совгIат Iамеркхошна делла


Путина Оьрсийчоьнан Турпалхочун чин делла думан депутатана Делимханов Адамна\nДелимханов Адам ву Нохчийн республикан къаьмнийн Дуьненаюкъарчу цхьанакхетарехь вистхуьлуш\nПрезидента Путин Владимира пачхьалкхан думан депутатана Делимханов Адамна Оьрсийчоьнан Турпалхочун чин кхачош тIедилларна кIел куьйг яздина. И кехат бакъонийн хаамийн сайтехь арахецна ду.\nСовгIат даларан бахьана "леринчу тIеман операцехь гайтина йолу стогалла а, турпалалла" ду, дуьйцу кехатехь.\nТIеман тийсадаларш доьлхуче Делимханов Зазадоккху-бутт болалуш вахара – кхечарал сих-сиха Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан телеграмерчу каналера видеош тIехь гучуволура иза. Оцу хаамашца а догIуш, нохчийн керла эскархой Украинехь тIелацарна а, салтешна совгIаташ кхийдорна а, церан гIуллакхашдар кечдарна жоьпаллехь ву иза. Оьрсийн эскархошлахь баккхий эшамаш хила кхерам латтарна Путина "Азовсталь" заводана тIелатар сацадайтича, Делимханов вара Охан-беттан 21-хь Мариуполь ерриг дIацIанйина аьлла, дIахьедар динарг.\nОппозицин политик Немцов Борис а, Кадыров Рамзанна йиллина дуьхьало йина хилла волу ФСБ-н подполковник, нохчийн "Горец" тобан буьйранча Байсаров Мовлади верца лач некъашца воьзна лоруш ву Делимханов Адам. ЯмадаевгIеран вежарий байъарна Интерполо Делимханов лехамашка веллера. Депутатна дуьхьала таллам болор доьхура массарна а хезаш, журналисташна кхерамаш тийсарна а, федералан кхелахо хилла волу Янгулбаев Сайдин доьзалан "коьртеш дохур ду" бохуш дош даларна а. Делимханов иштта вевзаш ву ММА-н латархочунна Емельяненко Федорна, йа Москван Мещанскан кIоштан депутатийн Кхеташонан хьалханчана Закускин Александрна кхерамаш тийсарца. Дахначу шеран аьхка политика Яшин Ильяс Делимхановх "Оьрсийчоьнан уггара кхераме депутат" элира.\nДахначу шеран хаамашца, Делимхановс йолан декларации йовзийтира 5,7 млн соьманна, 14 бIеметр долчу латта тIехь 250 метар йолчу хIусамна а. Делимхановс кхиош пхиъ доьзалхо ву, официалехь зуда ялийна вац иза. Амма 2021-чу шеран чакхенгахь Кадыровс гергарлонийн зIенаш а ца лечкъош шен гIоьнча хIоттийра депутатан зуда Делимханова Разита. Эксперташна хета, нохчийн депутатан хьолах лаьцна официалан хаамаш "масийттаза лахбина бу", аьлла.\nДелимханов Украинерчу тIаме вахна Оьрсийчоьнан Турпалхочун чин шена даларе сатуьйсуш хиларна, элира хьалхо Кавказ.Реалиига оппозицин блогера Халитов Хьасана.\nТешаш бахарехь, кадыровхойн эскарша Украинехь баккъала лелориг иза меттигера бахархой кхерамехь латтор а, цаьрга нуьцкъаха видеош яхийтар а ду. Шортта кеп гайтаран материалаш яхарна кадыровхойх "тик-ток эскархой" аьлла – хьалхо эксперташна хиира, тIом беш бу бохуш яьхна ерриг видеош оьрсийн дозанна уггар йистехь йолчу Мариуполан цхьана кIоштехь яьхна хилар. Цара бахарехь, кадыровхоша "тIемаш деш" йолчу локацешна юккъехь йолу меттиг цхьа километрал сов ца йолу.


Динул-Ислам - 15 минотехь къамел - Др. Джасим ал-МутIавваI\n15 минотехь къамел\nДр. Джасим ал-МутIавваI\nГочдар (хийцамца, тIетохарца): Олхазар\n- Цхьана кхечу зудчуьнца сайн вешин юкъаметтиг хилар гучудаьлла суна. Цуьнан зудчуьнга дIахаиийти ас иза? Сан ваша зуда ялийна а ву, цуьнан бераш а ду, ткъа со цуьнан жимах йолу йиша ю, хIинца ткъеитт шо кхочуш а ю со.\n- Хьуна хьайна хIун аьлла хета хIинца айхьа бохучух лаьцна?\n- Суна-м ца хаьа, хIун дийр ду ца хууш хьере хилла йиссина со…\n- Цуьнан зудчуьнга дIахаийтар доцург, кхечу агIор хIун далур дара-те аьлла ойла йиний ахь?\n- ХIинца вайшимма и гIуллакх дийцаре дича муха хета хьуна? Цхьа 15 некъ карор бу вайшинна ахь аьллачул совнаха.\n- Оццул и некъаш каро аьтту бу вайн?\n- Хьовсий вай?!\nИштта, и проблема дIаерзорна кхин хIун далур дара ойла йан доладелира тхойшиъ. Дан тарлуш долчу хIуманех дара иштта хIорш:\n1 – Шен зудчунна ямарт хуьлуш волчу оцу стаге цо лелориг дIа а дийцина, иза оцу вочунна тIера дIа а ваьккхина, нийсачунна тIенисвар.\n2 – Цуьнан зудчуьнга иза дIа а хаийтина, цо иза дIадерзорехь къахьегар.\n3 – Цуьнан воккхах волчу вешига цо лелориг дIа а хаийтина, и гIуллакх цо нисдар.\n4 – Цуьнан дега иза дIадовзийтар, нагахь санна цунна цо бийр болу Iаткъам кхечерачул чIогIа хир белахь.\n5 – Цуьнан нене иза дIадовзийтар, цуьнга шен кIант нийсачунна тIенисвайтархьама.\n6 – Цуьнан уггар уллера доттагIчуьнга иза дIахаийтар, иза цуьнга вист а хилла, цо цунна Iаткъам бийр болуш.\n7 – Цо юкъаметтиг лелош йолчу зудчуьнца къамел дар, цуьнга цунна генаяла алар.\n8 – Хьаьнгара ду а ца хоуьйтуш, цуьнга кехат дахьийтар, нагахь санна цо и гIуллакх Iад ца дитахь – гучувоккхур ву аьлла.\n9 – Махкарчу Iедале и гIуллакх дIадовзийтар, цаьрга иза сацавайтархьама.\n10 – И гIуллакх ша ма-дарра Iаддитар, цунна юкъа ца гIертар, Деле иза нисвар доьхуш доIа а деш.\nИштта и хIуманаш охьадуьйцуш долуш, ас хаьттира цуьнга: «ХIун олу ахь оцу хIуманех лаьцна?».\n- Итт минотехь итт некъ карий вайшинна! И далур ду аьлла дага-м ца деанера суна. И цхьадолу хIуманаш дар дика ца хила а мега, делахь а масийтта агIо а, некъ а лаха йиш хилла-кх оцу проблемийна. ХIинца, суна хIун дича дика хир ду аьлла хетий? Цуьнан уггар уллера доттагIчуьнга и гIуллакх хьахор гIолий ду аьлла хета суна, цуьнга цунна Iаткъам балур бу.\n- Ахь и хIума дале хьалха, кхин цхьа хаттар а ду хьуна цигахь.\n- ХIун ду иза?\n- Хьайн вешин оцу зудчунна йолу юкъаметтиг харц а йоцуш, мегаш долчу кепара хила йиш юй-те аьлла дага ца деана хьуна?\n- Масала, шолгIа зуда хила а мегий иза цуьнан, хьуна хууш а доцуш цо ялийна. Иза иштта хилча, и хIинца вай мел дийцина долу хIума цхьаъа а лело мегар долуш ма ца хуьлу…\n- Цуьна-м ас ойла ца йина!\n- Хьайн вешийна айхьа и ямартло тIейожоле хьалха, билггал цо лелориг хIун ду хьажа еза хьо.\nИштта чекхделира тхойшинан къамел.\nХIара къамел ешархочунна дийца лааран бахьана хIун ду хьуна аьлча – дуккха а хьелашкахь вай ваьшна хетарг хьалха а доккхий, вешан дагчохь долчунна тIе а тевжий, хьекъале кIорггера ойла а ца йойтуш, хуьлуш долчунна цхьа сацам беш хилар ду. Сих далар ала мегар ду вай цунах, кхечу дешнашца аьлча.\nМасала, оцу шина адамана юкъахь хилларг «ямартло» хилча а, иза сацо лууш хилча, иза дIаяккха лууш хилча а хьекъале дикка ойла йайта еза, дагчохь долчунна тIе а тевжина цхьаъ лело сих а ца луш. Шуна ма-гарра, иттех минотехь иттех некъ карийра тхуна, и гIуллакх дIалиста. 20 минотехь ойла йинехь 20 некъ карор бара, йа кхин а сов карор бара. Ткъа ас бакъдерг боху шуна: и дукхах долу некъаш оцу йишийна шена карийна дара шуна.\nДала адамана делла дуккха а ницкъаш ду, говзаллаш а ю, церах уггар сийлахьниг – хьекъал ду, хIунда аьлча ойла а цуьнца еш ю, кхетар а цуьнца хуьлуш ду. Цунах эца ма-безза нийса, дика пайда оьцуш хилча, хIора стаг а, зуда а ша шена хьехар дан йиш йолуш хир дара.


Сен-Дени-ле-Тибу — Википеди\n49°27′34″ къ. ш. 1°21′47″ м. д.HGЯOL\nСен-Дени-ле-Тибу (фр. Saint-Denis-le-Thiboult) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Сен-МагӀитим.\nДозанашца йу ПегӀгӀуьель, Васкей, Озувиль-суьгӀ-ГӀи, Ельбеф-суьгӀ-Андель, МагӀтенвиль-ЕпгӀевиль, ГӀи (Сен-МагӀитим), Сент-Еньян-суьгӀ-ГӀи.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Дени-ле-Тибу&oldid=7835991»


Купить Came AF868 - Радиоприёмник. Плата\nCame AF868 - Радиоприёмник. Плата\n- встраиваемая плата на 1 канал.\n- частота: 868,35 МГц;\n947 р. (опт.)\nCame BN1 - Плата аварийного питания\n1 216 р. (опт.)\nCame LB22 - Плата аварийного питания\n932 р. (опт.)\nCame LBD2 - Плата аварийного\n973 р. (опт.)\nCame LB180 - Блок резервного питания\n4 092 р. (опт.)


Лубрессак — Википеди\n44°52′16″ къ. ш. 1°48′11″ м. д.HGЯOL\n23,75 квадратан километр\nЛубрессак (фр. Loubressac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Ло. Дозанашца йу Отуар, Жентрак, Меринак-Лантур, Падирак, Прюдомат, Тегра, Сен-Жан-Лажинест. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лубрессак&oldid=5169890»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 15:08.


Кремлна бен-башха дац Серби харц хилар – иза цуьнгахьа ю\nБосни-ХIерцоговина - Хасанович Жамала протест кхайкхийна, шен сербаша доьза вайина кIант схьалахар доьху цо Iедале, 2014\nЮгослави юхучу муьрехь лилхинчу тIемийн ларш яц тахана а йовш. 20 шо кхочу Боснерчу Сребренице гIалахь сербаша 8000 эзар маьрша бусулба вахархо хIаллаквина. Оцу зуламан мах хадош, дуьненаюкъара сацам тIеэца гулъелла ю кху деношкахь Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацин Кхерамзаллин Кхеташо.\nКху тIедогIучу шоьтан дийнахь шен къоман эскархоша боснийхошна баьккхина бохам хьахочу Сребренице ша гIур а ву, цигахь бусалба нахаца цхьаьна бехк боцуш байинарш дага а лоцур бу, аьлла Сербин премьер-министра Вучич Александра.\n«Зама кхаьчна тхуна тхаьш машарна кийча дуйла гайта а, тхайн карах эгначу нахана хьалха корта охьатаIо а» - бохура цо шен пресс-конференцехь.\n...ХIан-хIа, иза дац Серби ша 20 шо хьалха боснийхошна къиза таIзар дарх къера ю бохург. Цуьнан политике ладоьгIча го, цхьана агIор иза шен бехк а гуш, ткъа буьззина шена тIехьарчо а ца лууш ехийла.\nАмма Европан Бертан декъа яха а, цуьнан гIоьнца когахIотта а лаьа Сербина. Цундела ю иза гIеххьачул шегара дийлинчу зуламашна кIера. ГIеххьачул, тIех чIиркъе ца юьйла-аш, бехк шена тIех тIе ца кхуьйла-аш.\nОцу хIоьттинчу шатайпанарчу политикан цейтнотехь Сербина тIекарло еш хьийза Кремл.\nКху муьрехь дехьа-сехьа, кар-кара луш, яржайо агенталлаша шина тайпа информаци. Цхьайолчу хьостанаша боху, Сербин куьйгалхоша Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацин Кхерамзаллин Кхеташонан декъашхо йолчу Оьрсийчоьне, нагахь санна оцу дуьненаюкъарчу хьукмато Серби Сребреницехь къиза хьийзарна бехкееш нислахь, цуьнан резолюцина тIе вето тохар дехна.\nВукху хьостанаша боху, иза бакъдац, Сербино и дехар ца дина Кремле.\nШи кIира хьалха цунах дерг ша элира премьер-министра Вучич Александра. «Сербино цкъачунна ца бина Оьрсийчоьне гIодеха сацам», - бохура цо журналисташка.\nВучича бахарехь, дуьненаюкъарчу хьукмато сербаша Сребреницехь боснийхошна динчу зуламах «геноцид» цIе тиллахь Серби юьхьIаьржахIуьтту, барам боцуш естар ю цуьнан тIаьхьало.\nСребреницехь 8000 стаг вер диц ца дарал совнаха, цунна боггIу мах хадо а, и саннарг кхечу мехкашкахь ца нисдалийта а лерина ду Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организаци сербашкара 20 шо хьалха даьллачу зуламан боггIу мах хадон гIертар.\nХIинца дуьххьара хьахош тема а яц иза Цхьаьнакхеттачу Къьамнийн организацино. «Геноцид» санна хьаьжира леллачу бохаме 2004-чу шарахь ХIаагера дуьненаюкъара трибунал.\nХIетахь эзарнашкахь боснийхой байар экхира трибунало сербин инарлана Крстич Радиславна – набахте хьажийра иза. Цул тIахьа кхо шо даьлча, 2007-чу шарахь, дуьненаюкъарчу кхело «геноцид» термина елира Сребреницехь сербаша динчу зуламна. Билгалдаьккхира Боснерчу тIамехь 100 эзар гергга стаг бехк а боцуш вийна хилар.\nСербино, вайна ма-гарра, тIеоьцу шена бехк, амма ца оьцу буьззина, цхьана декъанна. Оцу ирчачу хиламан, билгал а баьхна, цIерашца хила беза бехкебийраш, аьлла хета Сербин куьйгаллина. Цунна хетарехь, нийса дац бехк массо а сербашка такхийтар. Ткъа дуьненна хууш ду куьгбехке сербаш эзарнашкахь буйла – хIетахьлера Iедал а, цуьнан эскарш а, шаьш-шайггара къиза хьийзина могIара герзахой-ксенофобаш а.\nЙоьдучу Кхерамзаллин Кеташонан сацам, вето а тоьхна, шена ца товчу хоршара баккха таро йолчу Оьрсийчоьнан позици сербашкахьа ю. ХIинцале Оьрсийчоьнан арахьарчу министраллан векалша хаа а хаийтина иза. Кремл дуьхьал ю Сребреницехь лелла къизалла дуьненене «геноцид» ю алийта.\nКремлан Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацерчу векала Чуркин Виталийс тIеэца кечйина резолюци сербашна дуьхьалдоккхуш документ ду аьлла Британин а, Iамеркан Штатийн а векалшца къамелдеш.\nОьрсийчоьно шина тIамехь бIеннаш эзарнашкахь шайн нах хIаллакбинчу нохчашна къаьсттина мехала ду Сребреницехь леллачу къизаллах дуьнено муха мах хадабо тергалдар.\nНохчашкахь а еха дегайовхо шайх бехк-гунахь а доцуш нах байар зуламхошна бекхам боцуш дуьсур дац бохучух.\nСребреницех лаьцна резолюци тахана-кхана Iораер ю. Лелларг лелла даьлла 20 шо даьллехь а. Цо гойтур ду мел ницкъ бу Нийсонан Харцонца къовсалучохь тола.\nСребренице - 20 шо


РогӀера цхьаьнатоьхна семинар – НРӀА ПАЙДЕ СЕМИОТИКИН ОТДЕЛ\nИ болх чекхбаьккхинчул тӀаьхьа кхидӀа дешнийн гулар йузуш программа а гайтира Асхабов Хаважис. Цо, тайп-тайпана хьостанашкара тексташкахь дан а долуш, гулар йуккъехь доцу дешнаш схьа а лохуш, уьш цхьана документа чохь гулдо.\nЦул сов, оцу программо шатайпа анлиз а йо текстан. Нохчийн цӀердешнашна йина анализан жамӀаш довзийтира Хаважис. Масала, цо гулар йуккъера цӀердешнийн дохалла теллинера – 1 тӀера 30 тӀе кхаччалц. Оцу талламо гайтира нохчийн дукхахдолу цӀердешнаш (кепаш а лоруш) 8 элпах лаьтташ хилар. И йохалла йолу цӀердош гулар йуккъехь 15000 карийра.\nИштта цӀердешан уггар йеха кеп хӀокху тайпана йерг хилар гайтира программо: «мехкашдӀалецархочуьнгахьахула» – цу йукъахь 29 элп ду.\nАсхабовс кхидӀа бан беза болх – иза дешнийн гулар нохчийн орфографин керлачу бакъонашка хьаьжжина нисйеш йолу программа йар ду.\nМеттан а, литературин а отделан белхалочо Абдулкадыров Адама ша йеш йолу нохчийн меттан тезаурусан хьокъехь доклад йира. Цо тезаурусийн тайпанех лаьцна дийцира, иштта – царех пайдаэцаран башхаллех а. Адама дийцарехь, иза меттан юкъара тезаурус йеш къахьоьгуш ву.\nС.М. Умархаджиевс хӀора а докладан хьокъехь шена хетарг а олуш, баркалла аларца йерзийра семинар.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Ас доккха йовлакх леладо, тIаккха ас хеча лело мегий, голаш тIе кхаччалц халат йа жимма еха кофта йоьхна? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Ас доккха йовлакх леладо, тIаккха ас хеча лело мегий, голаш тIе кхаччалц халат йа жимма еха кофта йоьхна? Баркалла хьуна!\nЛераме йиша! Сийлахь-везчу АллахIе доьху ас хьо Цо Шен дин тIехь чIагIйар, дуьненахь а, эхартахь а хьо сийлахь хир йолуш, ирсе хир йолуш Цо Шен дин лело хьуна хьуьнар а, доьналла а, ийман а далар, бакъдолуш таханлера заманахь бусалба зудчунна а, йоIана а бакъдолу доьналла а, дика ийман а оьшу АллахI реза хир волчу некъа тIехь чекхйа́ла. ТIаккха хьуна хаийта лаьа суна, АллахIа доьхьа бусалба духар лелош йолу хьо – къо́ман жовхIар ду, юкъараллин сийлахьалла а ю; борша стагца дуьстича, Дала хьайн кхоллар гIийла кхоьллиншехь Дела реза ван гIерташ йолу хьо – доьналлин масала ду хьо массо нахана. Бусалба йоI, бусалба зуда! Вайн таханлерачу хьолехь, ахь хьайн динца а, хьайн къоман оьздангаллийца а догIуш долу духар лелийча, ур-атталла гергарчарна а тIехь хийра хеташ йолу хьо, хьайна мел хуьлуш йолу халонаш лан а ловш, хьайн сий а, хьайн иэхь а, хьайн дин а лардан гIерташ схьайогIуш йолу хьо – хесто хьакъ ю хьо, йийца а хьакъ ю хьо, сий дан а хьакъ ю хьо, лерам бан а хьакъ ю хьо! Хьайн оьзда духар лелорца хьайн ден-ненан сий ди ахь, йиша-вешин сий ди ахь, хьайна гонахара адамийн сий ди ахь, баккхийчеран сий ди ахь, тIекхуьучу берийн сий ди ахь, массаьрца а гIиллакх леци ахь – лекха хинволчу волчу АллахI-Дала сий дойла хьан, Цо Шен Фирдавс ялсамани а лойла хьуна!\nАмма ахь хоьттучу хаттарх лаьцна аьлча... Шейх Iабдул-Кари́м Зайда́на – Дала Iалаш войла иза – аьлла: «Жимма хьалха вай хьахийра, зудчо хеча юха мегаш ду аьлла. Мегаш хиларал сов, суннатехь деана ду иза юхар дика хилар, хIунда аьлча цо зудчуьнан дIахьулйан еза меженаш дикка дIахьулйо дела. Делахь а кхузахь хаа деза, (хьалха-хьалха) зудчо хеча шен духаршна чухула юхуш хилла хилар. Ткъа нагахь санна зудчо таханлера заманахь божарша ма юххара хеча юхахь, цунна тIехула кхин духар а ца духуш, йа еха коч а ца юхуш – иза мегаш хIума дац. ХIунда аьлча божарийн хеча дукха хьолехь готта хуьлу, стеган меженийн куц-кеп гучудоккхуш хуьлу, тIаккха зудчо иштта хеча йоьхча, иза божарийн духарх тарлуш хуьлу. Ткъа нагахь санна зудчо шуьйра, томма хеча юхахь, шен когийн хьоркашна тIекхочуш а йолуш, чекх са гуш а йоцуш, меженаш къастош куц-кеп гучудоккхуш а йоцуш, къилбаседа Iира́къера курдойн зударша санна, кхи тIехула духар а ца духуш, делахь а шен дегI къайла а доккхуш – ишттачу хьолехь ала догIуш хила мега: - «иза зударийн духар божарийн духарх тардала ца магош даьхкинчу хьадисашна юкъа ца йогIу» - аьлла, нагахь санна оцу къо́ма юкъахь иштта лелаш делахь, божарша ма йоххара иштта хечеш зударша а юхуш».\nБусалба нах керста-нахе хье́жа бовллалц, керста-нахера мо́данаш хьаиййан бовллалц, бусалба зударшна юкъахь хIинццалц схьа цкъаъа хилла дац гучахь хеча лелор. Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – заманахь хилла дац иза, асхьабийн – Дела реза хуьлда царна – зударша а лелийна яц иза, йа цул тIаьхьа хиллачу дикчу нахана юкъахь а дуьйцуш хезна хилла дац иза. Ткъа вайн къома юкъахь-м хиллане а хилла дац, йа вайн къоман оьздангаллийца догIуш хIума а дац иза. ТIехула охьахецна кхин духар а доцуш, хеча а йоьхна зуда араялар бусалба динехь мегаш хIума дац, хIунда аьлча цунах хуьлуш даккхий зенаш ду, цо зудчуьнан дегIан меженашна куц хIоттош ду, иза зуда божарех тарйалар ду, цо божарийн бIаьргаш зудчуьнгахьа дерзадо, цуьнца цхьаьна вон ойланаш а латтайо. Цундела бусалба зуда ларйала еза оцу сийсазаллих, оцу иэхьда́рах, оцу питанах.\nТкъа нагахь санна и хеча хила ма-езза юьйхинчу еха куча чухула елахь, йа цунна тIехула еха кофта елахь, тIаккха къилахь дац иза лелор. Бакъду, нагахь санна тIехула дуьйхина духар – хуьлийла коч, йа кофта, йа кхийолу хIума – голаш тIекхаччалц бен дацахь, тIаккха мегар дац хеча лело, хIунда аьлча вай хьехийна долу и зенаш дерриге цуьнца ца хилахь а, цхьадерг ца хуьлуш ца юьссу иза. ТIаккха, голаш тIе кхаччалц хилча мегар ю аьлча, до́лу́ш кхин а гена дала тарло иза, керста-нахах тарбала луучарна бахьана хила а тарло цунах, ткъа хир долчуьнан тIаьхьлонга хьажар лар ца дича ца долуш хIума ду, хьарам-хьанал къасторехь лелаш бакъо а ю иза.\nНагахь санна тIехула духу духар голел дикка охьадолуш делахь, масала голашна а, когийн хьоркашна а юккъехь нислурриг, тIаккха цу буххула йоьхна хеча шуьйра а хир елахь, когийн барам гучубоккхур боцуш (тIелетта хир йоцуш), тIаккха и иштта лелош йолу зуда нехан бага а гIур яцахь, нехан бIаьргаш тIе а хIуьттур дацахь – ишттачу хьолехь оцу кхаа билламца лело мегаш хила тарло иза, хьарам ду олийла доцуш.\nХIетте а, иза хьарам дацахь а, ас хьехар ца до хьуна иза иштта лелор, хIунда аьлча иза вайн къома юкъахь девзачу бусалба духарх къаьсташ долу дела.\nАмма нахана юкъа йолучу хенахь а доцуш, хийра божаршна гучахь а доцуш, хьайн чохь хеча лелорах лаьцна аьлча – иза мегар ду, голаш тIе кхочуш халат, йа кофта хилчахьана, хIунда аьлча гIиллакхехь дац, хаза а дац хьо хьайн дена хьалха еккъа хеча юьйхина лелар, иштта вешина хьалха а. Ткъа къаьсттина майрачунна хьалха хилча, йа къаьсттина нанна а, йишийна а хьалха хилча – иза а мегаш ду, тIехула юьйхина цхьаъа хIума яцахь а, коч а, халат а, хIумма а яцахь а, цхьана билламца: керста-зударех тарйала лууш лелош ца хилчахьана.\nЮха а сийлахь АллахIе доьху ас Цо хьоьх Шен къинхетам бар, Цо хьан ший а дахар ирсе дар!\n Шейх Iабдул-Кари́м Зайда́н, «Ал-Муфассал фи Ахька́мил-Маръати вал-Байтил-Муслим», 3/343.


чинанай , айнакал!\n— Кэ, чинанай , ирэ? Товариӈис иду?


Гажак-е-Руяк — Википеди\n44°47′58″ къ. ш. 0°20′41″ м. д.HGЯOL\nГажак-е-Руяк (фр. Gageac-et-Rouillac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Дордонь. Дозанашца йу Ламонзи-Сен-Мартен, Кюнеж, Гардонн, Монетье (Дордонь), Помпор, Соссиньяк. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гажак-е-Руяк&oldid=6751060»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 16 октябрь, 12:08.


Х1АНАД ВА ТЕ Г1АЛГ1АЧОА ШИЙ МОТТ ЦА БЕЗАЛГА? - Страница 4\nКак такового перевода слова "история" нет, но приближённое к этому слову: история обозначается ТАРХЬАР, или ХАНАР-ТИННАР.\n2 пользователей сказали cпасибо ГОРЕЦ за это полезное сообщение:\nИнфанта (26.03.2015),Магомедовна (26.03.2015)\nНу вот!!! Я так рада)). ну почему наше не писать а? вместо "истори"?((.. Я конечно не могу диктовать-но если что то делать-надо делать хорошо! Тем более в таком вопросе как наш язык.\nЭх...есть вещи, все-же, которые я бы изменила в своей судьбе.. жаль что меня не спросили)\nИли вот филантроп- У нас ведь есть обозначение таковых- это "нах дукх безаж саг".. примерно)). Ну кто нам запрещает обогащать и развивать свой язык? Из своих же источников. Чужого не надо ведь. И язык это не застывшая- а постоянно развивающаяся область.\nПолучено благодарностей: 283 (сообщений: 187).\nНеужели у нас нет слова "История"- на ингушском? Ни за что не поверю. К своей печали-сама не знаю. Но его -не может не быть.\nЕсть слово тхьовре-старина,древность и его совершенно спокойно можно употреблять в виде синонима.\nИнфанта (27.03.2015),Магомедовна (26.03.2015)\nБаркал. Я вот тоже думаю, что не просто можно, но и нужно) Вместо того чтобы писать "истори". Я хоть и не владею им, но наш язык необычайно богат. Мы просто год от года утрачиваем его к своему горю и по глупости. Я когда слышу правильную ингушскую речь- аж сердце млеет))..Такая красота..\nНаш язык очень богат и это хорошо видно по переводам творчества Пушкина на ингушский язык:\nКавказ сона к1ала я. Латт со цхьаь д1аэтта\nК1айча лай т1а лакхача лоаман ахка йисте:\nЦхьа аьрзи гаьннарча лоам т1ара хьалг1етта\nЛел тайжа хьалъайенна сона нийсса.\nУкхазар гу сона тоатолий бухдувлар,\nУнзарча токхамий юххьанцар меттахь хьер.\nУккхаза сона к1алха, морхаш йолх саббараг1,\nХоз чудетталуча кхуркхилгий уж таташ,\nЦарна к1алха я уж ерзан йоккхий чхараш;\nЛохехь екъа к1отарг а, ба заьлза из xьaгl;\nКхы а лохехь хьунаш я, баьццара 1енаш,\nЦигга кхувсалуш лел саьрч, дек оалхазараш.\nКхы лохехь б1енаш даь нах бахаш ба цигга,\nХьаьнача баьцал жа лел лоаман босешка,\nЖа-ly к1алвувл безамеча атаг1ашка,\n1ин бердашка юкъе удача Арагва,\nХ1аьта къе говрбаьри ч1оже тебача,\nБирсача сакъердамашца Тирк ловзача,\nАьшка цхарал чура хьахьежа кхача байча,\nКъона аькха санна да из ловзаш, увг1аш,\nБердах детталу из пайда боаца дорх еш,\nЦо мотт хьекх цу бердех мецача талг1ешца...\nПайдаза! Дегаг1оз, даар цунна доацаш да:\nИз бирса ва къувлаш меттаза лоамаш да.\nДукха дар тхо кемалга т1а,\nЦа1аш гаташ хьакъувлаш бар,\nВокхар низ бола пескаш хьекхар\nЦхьоагг1а форда к1оаргален т1а.\nХьаькъал дола тха кема лехкар\nКо бе делла, йист ца хулаш\nДетта кемалг лехкаш ваг lap.\nХ1аьта со сагота воацаш,\nТешарах хьалвизза волаш,\nЦарна иллеш доахаш ваг lap...\nЦ1аьхха михо ена б1арчча\nТалг1и техар... фордал бахар\nПеска хьекхар, кема лехкар!\nЦхьа со, къайлаг1ар назманча\nХьакхессав ду1о бердага,\nДоах аз даьха иллеш хьалха,\nИокъаю аз маьлхе цигга\nТ1аьда аба чхара к1алха.\nЧурт дег1ад аз сайна кулгаша ва динза,\nЛар йовргъяц цу т1а бодача наьха наькъа,\nИз ураг1дахад мут1ахь боацача кертаца\nАлександра аламал а дуккха лакхаг1а.\nА, верриг лергвац со - са са васета лиран чухь\nДег1ал дукхаг1а дахаргда дохка ца луш,\nХоастаме хургва со, укх маьлха дунен чухь\nЦхьа поэт а хуле дийна вахаш.\nГ1орваргва со ерригача турпалча Россе,\nСо вувцаргва лувш мел болча метто,\nСлавяний курача т1ехьено, финно, х1анз акхача\nТунгусо, арен доттаг1чо г1алмакххочо.\nСо дуккхача хана хургва наха дукха везаш,\nЛирайца аз хьаьнал уйлаш сомаяьхандаь.\nЦу къизача замай чухь хестаяьндаь кортамукъал,\nИйшарашта къахетам бехаш со хиннадаь.\nДаьла ло1ама мут1ахь хилалахь, муза,\nХалахетарех ма кхера, совг1ат а ма деха,\nХеставар, аьлдитта а шек йоацаш т1аэца,\n1овдалца къовсам а ма бахалахь.\nОЗИЕВ САЛМАНА ТАРЖАМАШ\nЦ1еча лирца хоза къаьга\nИз малхбоале д1аэттар,\nЮрта хил дехьа г1ийла яьга\nЦ1ераш яйна д1аяьлар.\nТхир дилла уж зизаш кхашка\nЧ1оаг1а хоза къегаш дар,\nСомадаьнна цу цонашка\nДажа беж-1улаш дахар.\nК1ай уж дехкаш морхашкахьа\nТайжа, г1айтта ураг1ъух,\nГ1ажий 1улаш цонашкахьа\nМуг1 баь в1ашт1ехьдаьнна долх.\nМУТАЛИЕВ ХЬАЖ-БИЙКАРА ТАРЖАМАШ\nЛай уж шийла чоалпаш хьееш,\nДу1о сигле къайлайоах,\nЦкъаза ц1увз из, аькха тардеш,\nЦкъаза бер мо г1ийла делх.\nЦкъа тха тишача ц1ен т1а улла\nКхалар ц1аьхха кегаду.\nНаькъах тиннача саго санна,\nЦкъа тха корах тата ду.\nЯ тха къаьна, тиша оагилг\nМаьлхар, баьде дийрза да,\nКора к1ал, ва са наналг,\nИист ца хулаш х1ана я?\nК1аьд-ха мича яьй хьо, доттаг1,\nДу1о беча узамо?\nИллеш доахаш тхьовсаю хьо\nБе доаллача йоач1инго?\nМалар мал вай, г1айг1а, бала,\nКъе са къонал хьоахаеш,\nМал вай, нана; мичад пела?\nДега ловзадалар эш.\nИлли ала, фордал дехьах\nОалхазар те1а дахарах,\nЙо1 цу 1уйран цу замалахь\nХий да хи т1а ахарах!\nЦкъаза бер мо г1ийла 1ах.\nДехка юкъе бенна улла\nБутт хьакъедаш б1аргагу,\nМаьлхар сердал мехкаю.\nСаготача наькъа б1оахал\nКадай соалоз масса уд,\nЦхьа оаз йола цун из гургал\nКIордабалла ч1оаг1а бек.\nЛехкаш волчун д1аьха иллеш\nДего чloaгla къоабалду:\nМайрал-денал цкъаза дувцаш,\nЦкъаза бала кодабу...\nЦ1ера ала, 1аьржа ц1енош\nГац-кха сона... Боад, лоа да...\nВерсташ сона дагаръюлош,\nКъоарза б1оаг1ий новкъа да.\nЧАХКИЕВ ЮВСАПА ТАРЖАМАШ\nНагахьа санна вахаро хье 1ехавой,\nГ1айг1а ма е, эг1аз ма аха,\nСаготача дийнахьа сатоха,\nБезаме ди а хургда, теша.\nДог массаз кхоаненга сатувсаш да,\nТахане г1айг1ане яле а:\nДеррига ц1аьхха шедар д1адаргда,\nД1адаьннар хьамсара хете а.\nДагайоаг1а из еза ха:\nХьо х1аьта б1аргаяйр сона,\nГучар сиха дов х1ама мо,\nТоам бола хоза сув санна.\nДаха дог доацаш г1айг1ане\nУкх пана дунен т1а хьувзаш,\nХьа к1аьда оаз дуккхаз хозар,\nХьа юхь-сибат дагаухаш.\nШераш д1аухар. Сагтоно\nСа дега уйлаш йохайир,\nЙицъелар из хьа к1аьда оаз,\nХьа юхь-сибат а дицделар,\nГаьна, юстарваьккха волаш\nД1аьха д1аихар са денош,\nВелхар, вахар, безам боацаш,\nДега дика уйла ца хьовш.\nСина безам сомабаьлар:\nЮха а кхаьчар хьо ена,\nГуш сиха дов х1ама мо,\nДог са безаме детталу,\nЮха а бена хьа ма кхаьчар\nМерза безам, велхар, вахар,\nСа дега дика уйлаш хьайр.\nАУШЕВ МУСАЙ ТАРЖАМАШ\nЦыганий г1аре из цхьа тоаба,\nБессарабе да я ше лелаш,\nТахан хи йисте уж сеца ба,\nТиша чаьтаре набъе лерх1аш.\nСиглен к1ал ю мерза наб,\nВордай чархашта хьал нийсса,\nЙоагаш ц1и я, дезал ба баг1аш,\nПхьер да кийчдеш сийнча баь т1а,\nСа хуле ба уж баха кийча,\nИстий ашарашца бераш еш г1ар,\nНаькъа пхьоален тата д1аийца.\nБийса йоаккхаш табор йолча,\nЦ1аьхха цхьа сатем хьаотт,\nХьахоз арара из тем болча,\n1еха ж1алеш, говраш ю йорт.\nДеррига д1атийнад, бутт ба хьежаш,\nЛакхача сиглара ше цхьаь,\nДОШО ГУЙРЕ ХЬА Т1А МА ЕНИЙ\nДошо гуйре хьа т1а ма ений,\nДунен бос ц1аьхха дахьош,\nСаг1ийна де санна кеч ма даьдий,\nКъулбаседе морхашца хьахьовш,\nМух баьлар, ц1ейзар, доаг1а хьа,\nБозбуъачал шийца дола 1а,\nХьакхаьчар даьржа к1орапашца,\nНажай гаьнег1а чуолладенна,\nДижар к1увсий из талг1ешца,\nКхашка, гувнаш т1а кхохкаденна,\nСецача хина берда йистош,\nШаьръяьй диллача лейво к1алхьош,\nКъег из шелал вей г1аддугаш,\n1ана оамала вей д1ат1адугаш.\nХЬО Х1АНА 1ЕХ, СА ГИЛА ДЫ?\nХьо х1ана 1ех, са гила ды,\nХьа фоарт х1ана 1очуяхай?\nКес хьай х1ана лестаяц те,\nГоаламаш х1ана 1увшац хьай?\nСо веций х1аьта хьога хьожаш,\nБаъа йиззалца хьона фуъ луш,\nЕ хоза беций урхий кхоачам,\nДошо бац те лийтай чулоацам,\nЕций урхаш даьре йолаш,\nДеций ланаш дото долаш?\nГовро жоп лу мелхар йолаш,\nЦхьан х1амо со йигай матар,\nХоз сона тата гаьнар долаш,\nЛекхаш зурма, пхорч увг1 геттар,\n1ех чубоаллаш боаккха бала,\nДукха леларгъяц со ловзаш ара,\nДукха яхаргьяц со хоза йолаш,\nСей кхоачамца се кура йолаш,\nКаста ц1имхарча моастаг1а кара,\nСа нувра кхоачам ше д1ахьоргба,\nДото ланаш баргашта к1алара,\nКъа ца хеташ цо д1ахьоргда,\nЦхьан х1амах са са хьувз,\nСона т1атехкача талбашта метта,\nХьа ц1ока моастаг1а сона т1атoc,\nХьацар даьннача са оаг1ош т1а.\nКавказ улл сона к1ал, се цхьаь со цул лакхе\nЛатт кхерий лакха шув ше ураг1а бахача,\nГаьнарча з1огал тlapa, хьалг1етта из лаьча,\nСигала сеца латт гаьна доацаш, сона юхе,\nУкхазара сона гу тоатолий духьигаш,\nХерцача токхамий уж бирса юхьигаш.\nМорхаш укхаза маьрша лел, сона лохе г1олла да,\nЦарех чудетталу таташ деш кхуркхолгаш,\nЦарна к1ал цу чхарий, ерзан я тархелгаш,\nКхерий 1ов хьагуш я цул лохе хьежача д1а,\nКхы а лохе яг1аш я йокъаенна кокарчий,\nТ1аккха д1ахо хоалуш я хьуна гаьний петаргаш,\nОалхазараш дек цигча, удаш лел цига саьрчий.\nД1ахо цига наха шой б1енаш ма дехкад,\nЦу маьлха босешка жа дажа ма лаьхкад,\nЖа доажаду г1окказий цига жега боахкаш ба,\nАрагва яха хий ший гечох удаш да.\nЦига миска говра-баьрий ший ч1оже вахаш ва,\nЦига ц1имхара Тирка хий ше дорха удаш да,\nИз удаш додаш да, аькха санна увг1аш да,\nАьшка гома чуделла къона аькха ва санна,\nЦо бердех ше каетт моастаг1ал деш санна.\nДулх хоаденнача аькхо санна,\nцо дорха ший мухь бетт,\nБирсъенна ший талг1еш,\nбердашта цо т1аетт,\nМецача талг1ешца цо\nчхарех ший мотт хьекх,\nХургбац цох цунна кхача, цох бала пейда бац,\nЦу чхарий 1алаьмат Тирк те1ош соцаш дац.\nСиглено гуйран ше садоахаш,\nМалх наггахь мара гуча ца боахаш,\nГеттара лоацлуш доаг1а ди,\nХьуна юкъера баьде 1и,\nГ1айг1ане шох хинна д1адаьннад.\nДаьхко кхаш д1акъайладоахаш,\nГ1аръеш г1ажаш хул д1айолхаш\nБ1айхача мехка, хьагаргаденад\nВай саготдеш дола из 1а,\nКхаьчаб ноябрь коа тlа хьа.\nШийлача боадонга седкъа боагаш,\nКхашкар белхий тата д1адаьннад,\nНана берзаца борз я йоаг1аш,\nМоцала п1ендараш т1адаьннад.\nИз хоаенна новкъа йода говр,\nПурх беш я, лоралуча наькъахочо\nМа йодда хец из хилийта товр,\nСа тоссаш г1окказ ара валац,\nЦо доахан кхийчура ара дахац,\nДелкъийга цо ший зурма лекхаш,\nЙо1 яг1а ц1аг1а ашараш лекхаш,\nТха хьувзаш,1ана доттаг1 бага,\nЦ1арх яхаш ба ше юхе боагаш,\nТ1аккха шелал х1анз къарс яхаш я,\nДотоха къег из цу арахьа,\nДешашвар, рифма хьо езаш ва,\nХ1ахьий д1аэца из сихаг1а.\nХозача паркетал ше хозаг1а,\nКъег из хий хиннача шанаг1а,\nГ1адъяха к1аьнкий тоаба д1ахьедаш,\nКогсоалозашца лел из ша тедаш.\nХи т1а нек де ше дага йолаш.\nКог ша т1а ловз, ше шек а йолаш,\nИз лейже г1адъяхе 1ойож,\nХьакъедаш хьувзаш хьалхара лоа,\nХозахинна седкъилгаш ший доа.\nБиркъача яьссача эри ара,\nМалхо деттача яькхача лаьтта,\nАнчар-га ц1имхара ха санна,\nДунен гом т1а ше цхьаь латт.\nЙокъала са кхоакхала ухача ара,\nДаькъазача дийнахьа хьалт1аяьнна,\nХий дейнадац цунна, дохьаж мара,\nТкъовронаш цох цун йиза яьнна.\nЦун коастах чакх из ше ма даьннад,\nДи делкъийга хулча й1овхалах,\nСарахьа из ше детадаьннад,\nБурилгаш хулаш боалозах.\nОалхазар цу т1а ха ма даг1ац,\nЕ ц1окъа лом цунна юхе дац,\nМиха бирса хул цунна т1ахьайзе,\nШе д1ахо хьад цхьа бирса ц1айзе.\nМихаца лесташ долча г1анаша,\nЦу тlepa дохьаж 1очукхухь,\nСаго саг цига вахийтав,\nЦ1имхара хьежа, амар денна,\nШийга яхар де вож д1авахав,\n1урра юхакхоачаш, дохьаж дена.\nБенаб цо дохьажа из к1ув.\nГа енай маьлхара г1анаш доахкаш,\nБос бахача юхь тlapa хьацар ув,\nТоатолгаш хинна ше 1омехкаш.\nХьаденад, к1аьдвенна из вежав,\nКоаст техача буна к1ал ше вожаш,\nИз миска лей 1оажала вижав,\nНиз болча паччахьа гош т1а водаш.\nПаччахьо дохьаж т1а ма хьекхад,\nШе яхар деча т1аьскаш т1а,\nЦарца 1азап цо дахьийтад,\nШий мехка гонахьа адамашта.\nГАГИЕВ ГИРИХАНА ТАРЖАМАШ\nАз сайна дег1ад, кулгаца хьадаь доаца\nАлександрийски столпал лакхаг1а ба.\nСо лергвац веррига а - лираца барта\nСа са д1ахо а даха дусаргда.\nЦхьа поэт-мукъаг1а дийна мел ва, баркал\nХьожаргва Россе вахаш-1еш мел вар:\nСлавяний т1ехье, финн, х1анзалца акха\nТунгус, калмык - дог аренашца дар.\nМукъале ювцаш г1ийртандаь се ваха,\nСа муза, даим Даьлага ладувг1а,\nЦа кхераш 1оттарах, ца ехаш паччахьа кий,\n1овдалца къувсар 1овдала ше ма вий!\nМичад зовне вай илли?\nАйде ловзар, боатт1ош бала!\nБахалба вай мехкарий,\nИстий эша ма болба Дала!\nДизза дотта чхьаг1ар, х1эй!\nХургда мерзаг1а вахар вай!\nАйде пелаш, айде цхьана!\nЛепа, сийле йола малх!\nЛампай сердло, малх хьалбоалаш,\nЛаьг1луш санна, къайлайоалаш,\nИштта, харцача хьаькъалах\nБоккъонца долча хьаькъала йисте,\nМалх мо долча хьаькъала йисте\nХ1ама дисац... Цхьаккхе мах\nБоацаш, харцдола хьаькъал хад...\nХоастам - малха!\nБаьдеча набахте, аьшках гом баьча,\nВаг1а со. Самукъа хьалкхийна лаьча,\nСа новкъост, кора к1ала, ткъам бетташ ший,\nКхачах з1ок етташ да,\n31ок етташ, д1акхувсаш,\nсогахь хьежж фийла,\nЦа1 йолаш санна из -\nтха шинне уйла.\nБ1аргашца, ц1ог1аца д1ааравех:\n- Г1оргда вай!\nТкъамалла даккха хьай дег1!\nВай - мукъа лаьчарчий -\nД1аг1оргда, д1а-а-а морхех\nЛоам къедаш болча,\nСийна форд ловзача д1аг1оргда вай,\nМихаца декъардухь мукъален ц1ай!\nСТЕНЬКА РАЗИНАХ ДОЛА ИЛЛЕШ\nЦу Идал, цу хи т1а, цун шорал тедаш,\nДоаг1аш да гил-кема, юхь ира йола.\nГуш ба гил-кема т1а, шоай пескаш хьекхаш,\nКазакаш-к1антий, т1ах аьнна бола.\nХьалхашка ваг1а, ший кара доал дар,\nШий кара доал дар - ше Стенька Разин.\nХозалла яла йоал цунцара кхалсаг –\nЕсарал йоалаяь персаьний йо1-сув.\nД1ахьажац Разин паччахьий наькъан\nЙолча цу йо1ага... Идалга хьеж из,\nШий нана-Идалга... Йоах Стенька Разино:\n"Са нана-Идал, хьамсара нана!\n1а, вича хана денз, со кхе ма ваьвар,\nЙ1аьхача бийсашка терка ма ваьвар,\nДарц-ду1а ва даьлча, со хьулаваьвар,\nНаб-сатем фуб ца ховш, со лораваьвар,\nСа майрача к1анташта фос 1алашъяьяр,\nТхогара-м совг1аташ хиннадац хьона..."\nХьалг1еттар циггача из Стенька, ва Разин,\nХьалг1еттар лаьрхх1а, юхь ц1имхара йолаш,\nКатехха хьалъийцар персаьний йо1-сув,\nЛосттаяь чукхессар додача цу хи чу –\nШий нанна-Идалла совг1ат дир цунца...\nЦу гуржий гувнаш т1а улл бийсанар боад,\nАрагва дода сона хьалха.\nСа г1айг1а сийрда я, из яйлуш латт:\nСа г1айг1а хьох йиза я алхха.\nХьох, цхьаннех хьох... Са дог сатийна да,\nБац цхьаккхе бала из д1алоацаш...\nДог – дуне дезаш да, дог дийна да,\nЦа доахалундаь безам боацаш.\nКхы вайна юкъе цхьаккхе бувзам бац...\nТ1еххьара марх1адехка ховха гош,\nБакъвала г1ерт со... Х1ама хулаш дац...\n"Чакхдаьннад шедар", - хаьдда да хьа дош.\nКхы д1ахо се аз 1ехаверг ма вац,\nКхы бувцаргбац сай бала. Д1аг1оргва.\nВай цхьана хьийгар дицде хьожаргва.\nХьа безам Дала сона бег1абац.\nХьо къона я. Хьа хозал лепаш я –\nХьо дуккханешта езалуш хургья.\nСай б1аргех лешаш долча хиво сона\nСатем лу... Бала кодабергбац хьона.\nШе увзаш долча 1азапех са сина\nХулаш я морзал... 1еш ва, цунах тинна.\nХьо, вахар, г1а да! Г1анахь гуш да шедар!\n"Д1а ма г1о!" - яхаш, дергдац хьона хетар.\nСай безамо ду 1азап деза долаш,\nЛергва со, безам дег чу болаш.\nБ1аргадайча шовлакх, к1ора мо 1аьржа дола,\nЛаьг1бе магац бала, дега доал деш бола...\nКъона волча хана вар со дуне дезаш,\nЦхьа гречанка яр са, сай сил дукхаг1а езаш.\nСо а везар цунна; хьестар, барташ доахар...\nБакъда, мерза вахар кастта даьлар oaгlop.\nМорзал йицъеш, 1аьржа ди т1акхаьчар сона,\nЦу барташта меттел дохьаж кхаьчар сона...\nЦкъа аз бийхар хьаьший, ц1ай де дагадеха...\nЧуваьлар цхьа жугте, корах х1ама теха.\nЦу къаьнашко аьлар: "Хьо парг1атта 1ешше,\nХьа гречанка хьона кхычунца эхь деш я".\nОакхал денар, дошув денна, араваьккха,\nСайна мут1ахь волча лайга кхайкар т1аккха.\nГоврашта нувр тилла, лехкар оаха чехка,\nХоамо чов яь дог-м делхар, даггар ч1ехкаш.\nСай гречанкай коа-ни1 б1аргагушше, ц1аьхха,\nБоад техар б1аргашка, висар низ д1абаха.\nЧуваьлар со ц1аг1а, сайна эхь даьр лохаш...\nЭрмало вар цунна д1айха барташ доахаш...\nКъоагадир аз болат, х1ама б1арга ца гуш,\nВож д1акерчар ц1ийла, х1ама ала ца кхувш.\nЙо1а б1арахьежаш, босд1абаха йолча,\nВокхана м1арга бетташ, 1имад йоацаш волча,\nДукха 1ийр со... Ц1ог1а хозар: "Къинт1ера вала!"\nЦ1ий мохкадаь ц1аькха, бир аз сайна бала.\nЕлар са гречанка! Цунца белар безам!\nХьакхийтар со ц1аьхха, кхийтар фу де деза:\nСай гречанкай 1аьржа шовлакх 1о а даьккха\nБолат ц1ендаь цунца, из д1акхессар т1аккха.\nБийса еча, лайво тата ца деш цхьаккха,\nДунай берда т1ара чукхайсар уж шаккха.\nЦу хана денз барташ доахаш вац цхьаннена,\nВах, сакъийрда айса бийсаш йиц а енна.\n1аьржа шовлакх... Цунна, тувлавелча санна,\nБ1арахьеж со, дегах 1аьржа кхера хинна.\nМалав шо, талг1еш, совцаяьр?\nШун мукъа адар д1адийхкар?\nШун кхехка хьинар лаьг1 а даь,\nШун оамал хийцар - шоах 1ам баь?\nСа дег чу г1ойле, тешам, бала\nСоцабаьр малав сога ала?\nСа1увда сатем бохабе!\nДи тоха! Хий далийта мукъа!\nДехача цу ду1ан т1еххьара морх,\nМа цхьаь йисай-кха хьо сигала лела.\nМорх яц хьо ца1 мара сигале баьдъеш,\nГ1оздаьнна доаг1ача денна ца езаш.\nМа дукха ха яцар, еррига сигале\n1а хьайна чулийца, ди детташ даггар,\nТ1оа сегаш ц1енхаштта, хьогденна лаьтта\nМехкача дог1аца дийнде хьо г1ийрта.\nТоъаргда! Д1аяла! Ха хьа чакхъяьннай,\nДийнденнад из лаьтта, д1адижад ду1а.\nЦхьа тайжа мух бисаб...\nМа хулла сихаг1а хьо лалла г1ерт из!\n"Шедар са да!" - дошувс аьлар,\n"Шедар са да!" - болатага даьлар.\n"Деррига эцаргда!" - дошувга ийккхар,\n"Деррига доаккхаргда!" - болато ч1оаг1дир.\nШедар - хьона хетадаь:\nДогд1алувца илле оаз,\nКхывар ловш ца хилар аз,\nЦатоам - кхыяр елхаяь,\nСийле, бохам, мехках ваккхар,\nУйлай хозал, сердало,\nЗе ца зувш 1а сайх ц1и яккхар,\nБекхам - из а хьона лу!\nСино вутаре таккхалча,\nКъайлаг1а ца хьувзаре са,\nУккхаз 1ергвар со, хьо йолчча,\nХьоца яа мерза ха,\nГ1айг1а, бала юстарадоахаш,\nЯлсмале дуненах еш,\nХьа когашта барташ доахаш,\n1а мел оалар теркалдеш.\nКийчле, доттаг1а, кийчле. Дего сатем бех.\nЦа1 шоллаг1чоа т1ехьа вай денош д1алелх.\nХ1ара сахьат ме доал лаьг1лу вахара к1едж,\nИраз дац дунен чу. Бакъда ба сатем.\nДуххьал сатем лехаш бу хургдолчоа зем.\nВедда къайлавала г1ерт со, к1аьдвенна лай,\nШорттига къахьега йиш хургйолча сай.\nСо ва, Инезилья,\nХьа кор лорадеш,\nНаб кхийтта Савилья\nУлл, 1имад ца еш.\nХьо яга ма яга —\nВай толам хургба.\nСа доалахьа я шпага,\nГитара а я.\nНаб хьона т1аг1орте –\nХьа къаьнавар г1отте —\n1охеца муш корах —\nСо дукха говргвац.\nХьо хьелуш х1аний-те?\nАз кхывар ловргвац!\nХьо еза сона, хьоа хьаьрабоахаш\nЯле цкъаза эг1азло.\nХьа гошта юха а барташ доахаш,\n«Кхы иштта хургвац!» — дош ма лу.\nА, товш дац сога эг1азъахар,\nСатемах, теша, со а хьог.\nЦхьабакъда, к1алт1арадоахаш вахар,\nДуташ дац безамо са дог.\nХьо елаялча – сона г1ойле,\nД1аерзе хьо – са дуъ аз сай,\nАз б1арччача дийнахьа хьийга хало\nЙицлу, 1а кулг хьаделча к1ай.\nХьо йоацаш – даим дег чу бала,\nХьо йолаш – 1азап озаш хул.\nМел дукхаеза хьо д1аала\nСай деррига денал ду аз гул!\n1олувза ког е коча шершам\nХьахозе, лергах кхете оаз,\nХац фу хул,\nБакъда кер чу – керчам!\nУйлаех вох – тешал ду аз!\nМа хоза я тха хьувзаш ягlaш,\n1охийца керта й1аьха к1еж...\n«Са Даьла, оарцаг1вала!» — яхаш,\nСо бер мо хьона б1арахьеж.\nСакъерда йодаш хилча ара\nСаг воацаш хьайца хьо цкъаза,\nСатоха низ бац – айя, мичара!\nСо кхелла вий–теш ираза!\nХье цхьаь йисача, б1аргех боаккхе\nХи т1адам – сона ла магац.\n1охайна, доккха са 1а доаккхе –\nЦхьан юкъа дуне б1аргагац\nОпочке ухаш, денош дахар,\nСадайча – фортепьяна зов...\nХьо йоацача дац сона вахар!\nСа хьал во долга хьона хов!\nАлина! Ма хилал сел къахьа,\nМа бахал хьай са безам бег...\nИз-м, са деррига къинош бахьан,\nЦа боаг1аш хила а сона мег.\nТ1аэцаш санна... Аз сакъерд!\nСо 1ехаве дац в1алла хала,\nСо се а 1ехавала г1ерт!\nСа ц1ийла безаман ц1и йоаг,\n1а лотадаьд хье еза дог.\nХьа барташ чхьаг1ара мегтел\nДа сона... Дахал, кхо ма дел!\nХьай хоза корта лохбел ц1аькха,\nЛохбел хьай, г1адбугаш са накха!\nД1ахьо вай иштта еррига бийса,\nДи отталца, боадонца къийса?!\nА, а, са бокъо яц, со вухьаргвац\nСай безамо мел яхар гучадаккха.\nСай сатем лорабу аз.\nСай дог сайх г1ерталга ц1и яккха.\nАз биаб безам. Биар тоъаргба...\nХ1аьта а хац се сендухьа тохалу\nСигален хозало дог к1алт1арадоаккх...\nЕр дуне – бала ба!\nСо сендухьа корзаг1воал?\nБ1аргашца водаш цу йи1ийна т1ехьа,\nСай ловцаш доахаш, цунна ираз деха,\nЦа хилар деха цхьаккхе вас?\nМегаций деха: йолаш кадай, дийна,\nИз г1оза яхалга, цхьа малайк мо?..\nКхыметтел, цо хержачоа шийна\nЦа хилар деха цхьаккхе во?!\nХовха са оаз, сатем бохабеш,\nНаб ца яйташ я, хьо хестаеш.\nГ1овге – к1ерам. Коре — седкъа гуш...\nСа муг1араш, в1аший хьерчалуш,\nТоатол хинна, шортта удаш да...\nУж муг1араш хьох хьалдизза да.\nХьа б1аргаш да сона хьалха лепаш,\nМерза хьежаш согахьа...\nВолча сона хьа оаз хозаш я:\n«Веза сона... Веза... Со – хьа я...»\nЦох доаллаш мел дар — шедар тайна,\n1ото1ош дуне, из лакхъеш.\nШий хозалах эхь хеташ санна,\nИз я сатийна, г1оза 1еш.\nДахьоже из, хьалъайдаь б1аргаш,\nГобаьккха кхоллаш дегаг1оз,\nД1абоал, цун хозал ла ца могаш,\nКхыболча хозабарий г1оз...\nХьо миччахьа воде, фухха лаьрх1а,\nКхехке а дег чу ше мел дарг,\nИз б1аргаяйча, соц хьо ц1аьхха,\nЦун т1ера ца боаккхалуш б1арг.\nЦун, Дала езъяь, хозал гуш,\nСоц, д1ахо ког ца боаккхалуш.\nЦ1а сийрдадеш мо к1ерамо,\nДог сийрдадоаккх цун безамо!\nOvod (28.03.2015),Steel (28.03.2015),Инфанта (19.04.2015),Эжи Ахк (28.03.2015)\nSteel (03.04.2015),ГОРЕЦ (04.04.2015),Инфанта (19.04.2015),Магомедовна (04.04.2015),Фатима (04.04.2015)\n1.So daxaca mexka va Ghalghaj\nDha bovzalba soa max\nJer moxk bitaras ba vej dej Thema tha birza nax. Jer moxk bitaras ba vej dej Thema tha birza nax.\n2.Thix tuoxam boacas lat vej nax\nGhalghaj mica xennav lej.\nDosoca qhegas joa iz chi,\nJitaras ba vej dej.\n3.Car chivo jilla ja vej jurt,\nChan da thihenas vej jale,\nVej xala beza cha bart.\nMOXK БАХЬАН ЛАТАР\n1.Шо дахача мехка, ва Г1алг1ай\nТ1ема т1а6ийрза нах.\n2.Tlex туохам боацаш лат вей нах,\nДошоца къегаш йоа из ц1и Йитараш ба вей дей.\n3.Цар цIиво йилла й вей юрт,\n1.О ингуши! В том краю,\n2.Без упрека сражаются вей нах,\n3.Кровью предков основано наше\n(Перевод Берснако Джабраилоеича Газикова)\nSteel (03.04.2015),ГОРЕЦ (05.04.2015),Инфанта (19.04.2015),Магомедовна (04.04.2015)\nЭжи Ахк спасибо за великого Кодзоева. Нам бы у него учиться, пока не поздно!\nГОРЕЦ (05.04.2015),Инфанта (19.04.2015)