ГАЗИЕВА Аза - ГАУ «Издательский дом»\nТIаьххьарчу шерашкахь вайн Нохчийн Республикехь, Россин тайп-тайпанчу мехкашкахь, дозанан арахьа а сих-сиха зорбанера араюьйлу Iилманчаша, яздархоша, публицисташа, политологаша Нохчийчоьнах, нохчийн къомах язйина дуккха а статьяш, книгаш. Церан чулацам а, Iалашо а тайп-тайпана бу, авторийн похIмане, амале, хьежамашка а хьаьжжина. Хетачунний, моьттачунний, аьллачунний, баьхначунний, хила тарлучунний тIе а тийжаш, шайна хетачух бакъдерг а дина, кхечеран бакъдерг, къоман лаам, Iер-дахар емалдина, тахана а я кхана бакъдерг а хилла даха йиш йоцчу дешнех вовшахтесна книгаш ю царах дуккха а ерш. Гинарг, хезнарг ойланехь литтаделча а кхачаме дац, нагахь харц-бакъ а къасто доккха хьекъал, ира кхетам бацахь, шена девзинарг, ша тIаьхьакхиънарг йозанца кехат тIе охьадилла доьналла дацахь, ша дуьйцург ма-дарра орамера, чуьра дуьйна довза а девзина. ЦIена нигат, хаарш, доьналла, похIма а цхьаьна дерг наггахь бен ца хуьлу кхоллараллин адамашлахь. Ишттачарах цхьаъ волчу нохчийн халкъан яздархочо Айдамиров Абузара, Нохчийчуьра юкъараллин-политически хьал хьахаделча, тобанашка бекъабеллачу нохчех ша гIайгIанца, сингаттамца къамел деш, олура: «Нохчийн къоманна оьшуш беана бацара хIара ши тIом. Вайна кочатесна бу хIилланечу, сутарчу политикаша. Кху балех довла вайна лаахь, дIай-схьай лелхар а дитина, яьржина ойланаш гулйина, бакъдерг дийца деза политикица шайн дахар мел доьзначара, уггар хьалха чубаьхкинчу а, кху чохь болчу а журналисташа. Дуьненахь дIадовзийта деза бакъдерг, вай ловш йолу халонаш, къизалла. Халахеташ делахь а, ишттанаш кIезиг бу. Уьш кIезиг ца хиллехь-м хIара тIом бала бахьанаш гулделла а хир дацара. Ша зуда йоллушехь, бакъдерг яздан ца кхоьру журналист, публицист Газиева Аза. Доьналла долуш журналист ю иза. Цо санна статьяш язъеш кхин а пхи-ялх журналист велхьара, цхьадолу бакъдерг мукъане а девзар дара Дуьненахь». Йоккхачу политиках, бехк-гуьнахь а доцуш хIаллакбинчу доьзалех, нохчийн мухIажарех, цаьрца лелочу харцонех а А. Газиевас язйина статьяш ша ешча, аьллера и дешнаш Абузара. Дашца а, гIуллакхца а шена хIокху Дуьненахь цхьаьнгара орца кхачаре нохчаша сатуьйсу хан-зама ю иза. Оьшшучу хенахь а, шен меттехь а ца аьлла дош, дахкарлахь кхоьссина топ санна, дов. Шен хеннахь а, шен меттехь а аьлла дош, даш санна, деза а, дезаш а, оьшуш а хуьлу. Цуьнга сатуьйсучу халкъанна муххале а. Халкъан кхолламан чолхечу муьрехь орцане а, дарбане а дара Газиева Азин дош, ша бIаьрсине а, лерсине а мел кхаьчначийн кханенах дог тешош, Делан диканах дог ца дуьллуьйтуш. Соьлжа-ГIалахь, Соьлжехь, Алдехь, кхечу нохчийн ярташкахь, кIотаршкахь а бехачара лайна харцо, къизалла Iорайоккхуш, тIепаза, доьзабайначийн лараш лоьхуш, гездора Нохчийчуьра некъаш Газиева Азас, герзах а боттабелла, маларо кхетамах баьхна, карзахбевллачу эпсаршка, салташка а блокпостехь: «Со нохчийн журналист ю!» – олий, тоьшалла дIа а уьхьий, стешхаллах ларлуш, цаьргахьа букъ а берзош. Хьалха шена бевзаш хиллачу дуккха а журналисташца, керлачу политикашца цхьаьнакхетарш, Нохчийчохь долу юкъараллин-политически хьал дийцаредар а сих-сиха хуьлура Азин. Царах цхьаболу журналисташ Нохч-ГIалгIайн АССР-н телевиденехула а, радиохула а йолчу пачхьалкхан комитетан режиссеран гIоьнча ша йолуш, вуьйш – Хьалха-Мартанан кIоштан а, республикин юкъараллин-политически «Даймохк» а газетийн редакцешкахь болх бечу хенахь а, ша кхечу газеташца, журналашца кхоллараллин зIе латтош а, уллера бевзинера Азина.\nАзас театрах, литературах, артистех, актерех, яздархойх язйинчу статьяшкахь дерриге а керла ду, лехна а, карийна а бакъдерг церан чулацамехь дуккха а долу дела. Мила, маца, муьлхачу ролехь, муьлхачу спектаклехь дика я вон левзина дика а, говза а дийца, яздан а хаьа Азина. Оьрсийн, нохчийн, кхечу къаьмнийн а литература, театраш, актераш а дика бевза цунна. Уьш бовзаро гIо до цунна шен хаарш лаккхарчу тIегIане кхин а тIе кхио, шордан. Журналистан корматалла, похIма, говзалла кхиар гуш ду хIора а статьяхь. И хаарш, говзалла а ийшира Азина НР-н къоман политикин, арахьарчу зIенийн, зорбанан, хаамийн министерствон зорбанан декъан куьйгалхо ша йолуш. Республикехь оцу заманахь ара мел долучу газеташна, журналашна тIехь терго а, Iуналла а латториг шуьйра хаарш, лаккхара говзалла йолуш, ша кхочушдан кхечарна тIедуьллург, лехамаш ша а бевзаш хилча, редакторийн а, журналистийн резабацарш, дегабаамаш кIезиг хуьлу я хиллане а ца хуьлу. Азас шайга дуьйцург, тIедуьллург, Дош а хеташ, ларамца тIеоьцура редакторша, корреспонденташа а. Газетийн, журналийн а куц-кеп, чулацам дика хилийта Iалашо йолуш, Азас а, цуьнан белхан накъосташа а бина болх жамI дика долуш бара. Цундела ларамза дацара НР-хь арадовлучу газеташа, журналаша Къилбаседа Кавказехь, Россехь а дIабаьхьначу къовсамашкахь толаме меттигаш яхар. НР-н къоман политикин, арахьарчу зIенийн, зорбанан, хаамийн министерствон зорбанан декъан куьйгалхо болх бина ца Iаш, Азас «Зорбанан ЦIийнехь» вовшахтухура яздархойн дахаран некъашна, кхоллараллашна лерина цхьаьнакхетарш, литературин суьйренаш, керла книгаш йовзийтар, цхьайолу исбаьхьаллин произведенеш йийцареяр. Нохчийчохь наггахь а кIошт яц цо «Нохчийн меттан де», «Нохчийн ненан Де» – тIекхочуш, цхьаьнакхетарш вовшахтоханза а, дIадахьанза а, шеца цхьаьна поэташ, артисташ а болуш. Керла схьайиллинчу «Даймохк» телевиденехь Азин проектийн бух тIехь кхоьллина дуккха а дика нохчийн маттахь передачаш евлира эфире. Аза коьрта редактор а йолуш пайде, говза а кхоллараллин болх бира къоначу журналисташа. Яздархойн произведенийн исбаьхьаллин меттан хазалла йовзийтина ца Iаш, турпалхойн васташ довзуьйтура оцу передачашкахь литература дика евзачара. Телехьовсархошна дуккха а керланиг девзира яздархойн Исаева Мареман, Курумова Селимин, Iилманчин М. Чентиеван, нохчийн дуьххьарлечу журналистан Саракаева Мареман и. дI. кх. дахарх а, кхоллараллах а. Царах а, кхечу нохчийн зударех а «Со йиц ма елахь, Нохчийчоь!» – книга араяьккхина Азас, дешхьалхенехь хIара дешнаш а яздина: «Кху жайни чохь вай хьахийнарш бац, йоI хилла, йиша хилла, нус хилла, хIусамнана хилла я шен доьзалан нана хилла, дахарх кхачо йина, севцца турпалхой. Царна шайн дахаран декхарш мелла а шуьйра го. Хийла зудчо а, стага а бIокъажор болу дахаран чолхалла турпалаллица эшош чекхбийлина уьш-шайн синош Дала къоман дуьхьа, Даймехкан дуьхьа кхоьллина хеташ долу Адамаш… Оцу мехкарех хIоранна а бакъо ю ала: «Со йиц ма елахь, Нохчийчоь!», амма церан лаам – Iалашо – «Ирсе яхалахь, Нохчийчоь!» Царах хIора а вайна юьхькIам бу! Уьш хьакъ бу шайх дозалла дан. Баккъалла а вайн мехкан дозалла ду царах хIора а. Сан дехар ду шуьга – безаш, уьш тIеэцар».\n«Зорбанан ЦIийнехь» и книга йовзуьйтуш дакъалаьцначара лаккхара мах хадийра цуьнан, нохчийн сийлахьчу зударшна дика хIоллам а, церан йиша-вешина, верасашна хаза совгIат ду «Со йиц ма елахь, Нохчийчоь!» – аьлла. Ша телевиденехь, газетийн редакцешкахь болх беш йолуш а, карзахе денош, шераш а Нохчийчу даьхкинчу хенахь а бевзинчу журналистех, шен уьйр-марзонаш, доттагIалла хиллачех, уьш дагалоцуш, «уьш бара, уьш баьхна», – бохуш, дегалазамца, дегаIийжамца статьяш, очеркаш шен язъян дезар ду, аьлла, дага а ца деанера Азина. Царах цо язйина статьяш, очеркаш цхьа шатайпана безам, аьхналла, йовхо, марзо шайца хаалуш ю, массо а дош даггара а, доггах а яздина дела. Царах хIора а ваха лууш вара, шайн берийн, берийн берийн а диканах воккхавуьйш, машаречу, ирсечу Нохчийчохь. Бакъдерг адамашка дIакхачо, халкъанна а, махканна орцанна арабевллачохь Iожалла тIеэцна цара, шайл тIаьхьа шаьш аьлла, яздина дош а дуьтуш. Соьлжа-ГIалахь, журналистийн бешахь, хIара дешнаш тIехь а долуш хIоллам бу лаьтташ: «Журналистам, погибшим за свободу слова. Шайн метта даха аш дитина дош…» Телевиденехь, радиохь, газетийн, журналийн а редакцешкахь болх беш, хьехархойх, артистех, юьртабахархойх статьяш, очеркаш язъеш, шайн доьзалш безаш, йиша-вешина уьш безаш, хьанал-цIена бехачу шайн махка тIом кхаьчча, бакъдерг довзийта арабевлча, Iожалло дIабигначу журналистех ю книга.\nВахит ИТАЕВ (1940-2016)\nМалика АБАЛАЕВА. Народ гордится своим Героем!


ХТО ДОПОМОЖЕ СУМЧАНАМ У БОРОТЬБІ З ДОМАШНІМ НАСИЛЬСТВОМ? | Кириківська громада\n» Новини » ХТО ДОПОМОЖЕ СУМЧАНАМ У БОРОТЬБІ З ДОМАШНІМ НАСИЛЬСТВОМ?\nДата: 13.08.2019 10:01


Монроль-Сенар — Википеди\n46°01′50″ къ. ш. 0°57′31″ м. д.HGЯOL\nМонроль-Сенар (фр. Montrol-Sénard) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Лакха Вьенна. Дозанашца йу Монролле, Блон (Лакха Вьенна), Сье (Лакха Вьенна), Жаверда, Мортмар, Нуик. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Монроль-Сенар&oldid=5173928»


Белхороев чохь хилла машен\nГIалгIачохь вийна Белхороев ИбрехIим дIавоьллина иза схьаваьллачу Сурхахи эвлахь шен дена Белхороев Султан-Хьаьжина уллохь. Маршо Радионо яздира, Белхароев шен машенлелорхочуьнца цхьана вогIучу заманчохь, кIело а йина, вийна хиларх. Чевнашца дарбан хIусаме кхачийнера шофер Аушев Або. Операци йина цунна, карарчу заманчохь меттавеана иза. Белхороев дIавуллучохь гулбеллера республикехь бевзаш болу нах а, луларчу мехкашкара Iеламнах а.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министраллан хаамашца, Белхороевна тIелатар динарш "Лада Приора" олучу машенца хилла. Иза вийначу меттигехь карийна шина калибран гильзаш, листа долийна бехкзуламан гIуллакх аьлла, дIахьедина Талламан комитето.\nХьалхо шозза кIело йинера Белхороев ИбрехIимна. 2016-чу шеран Стигалкъекъа-баттахь, Несарарчу цуьнан хIусамна гергахь машен эккхийтира цуьнан бевзаш боцчу наха. 2008-чу шарахь Несарахь Белхороевн машен а оьккхуьйтуш, чевнаш йира цунна.


«СтелаIодан» суьртийн гайтам - ГАУ «Издательский дом»\n«СтелаIодан» суьртийн гайтам\nБерашна, берашна санна го. «СтелаIодан» суьртийн гайтам\nБерашна, берашна санна го\nШахмурзаева Максалина. Ма дика ду хьо тхан йолуш\nНана, ма дика духьо тхан йолуш,Iуьйранна новкъадохуш,Сарахь чудалош,Тхоьца долушхьайн хIора де-буьйса,Тхо даха Iамош. Нана, ма дика духьо тхан йолуш,Тхуна мел оьшург хьайца карош,Тхо Iамош ког нийса баккха,Дош оьшшург...\nБурчаев Хьалим. Минкаилов Эльбрусан – 65 шо.\nМинкаилов Салауддинан Эльбрус вина 1955-чу шеран 13-чу майхь Казахстанан ССР-н Къилбаседа-Казахстанан областера Булаевски кIоштара «Чистовский» ялтийн совхозехь. 1957-чу шарахь церан доьзал шайн дайн махка, Теркайистера...\nБеслан Зайнутдинов. Осень жизни\nОсень жизни Ты, жизнь, сыграй осенние аккорды,Смакуя запахи ушедших юных дней,Верни на миг волненья и заботыТех дней, пред взлетом клина журавлей.Ты нам не «пой» про славных дел «громады»,что воздвигая, мы по ЖИЗНИ шли...\nКритика и Литературоведение1\nСлово о художнике1\nТемуркаева ГIистам. Йижарий-жовхIарш\nГАУ «Издательский дом». Все права защищены. При копировании материалов гиперссылка на сайт обязательна\nПрямая трансляция ЧГТРК "ГРОЗНЫЙ"


Лавиль-о-Буа — Википеди\n48°05′43″ къ. ш. 5°13′37″ м. д.HGЯOL\n▲223 стаг (2019 шеран 1 январь)\nЛавиль-о-Буа (фр. Laville-aux-Bois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ГгӀанд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Лакха МагӀна.\nДозанашца йу Бьель (Лакха МагӀна), Шомон, ШамагӀанд-Шуань, Луьзи-суьгӀ-МагӀн, Пуланжи, ВегӀбьель.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лавиль-о-Буа&oldid=7841114»


Европан ГIаланашна ДIагира Вайнехан Лазам\nАвстри -- Вайнах махкахбахар дагалоцуш дIабаьхьначу гуламера суьртийн гайтам, 23Чил12\nНохчийчохь Iедалша къам дохийна де шайн лаамца бIаьстенга теттинехь а, цу Iедалан куьйга кIелахь боцурш, хьалха санна, Чиллан беттан ткъе кхозлагIчохь арабевлира къам дохор дагалаца. Европерчу яккхий гIаланашкахь бехачу вайнехан мухIажарша митингаш дIаяьхьира, Оьрсийчоьно къам дIадохор а, цу бохамехь белларш а дагалоцуш.\nБерлин, Копенгаген, Вена, Париж, Брюссель, Страсбург, иштта дIа кхин а - беха бу хIора шарахь Чиллан беттан 23-чохь бIеннашкахь вайнехан мухIажираш урамашка бовлучу гIаланийн цIерийн могIа. Цу дийнахь Европехь дагалоьцу 1944-чу шеран Iай нохчийн къам, мотт ца луьйчу берана тIера гIораcиз къаношна тIе кхаччалц, советийн Iедалша дохийна, махках даккхар.\nЦу инзаречу бохамехь байъинарш а, мацалла а, милла а белларш а, Даймахке сатуьйсуш, генарчу Сибрехахь лаьтте бирзинарш а дагалоьцу Европерчу гIаланашкахь митингашка арабевллачара. Царна юккъехь бара Берлинера нохчийн бахархой. Иштта цаьрца цхьана арабевллера Германехь беха гуьржий а, туркой а, чергазий а. Немцойн коьртачу гIалин юккъехь, Бранденбургийн Кевнаш цIе йолчу майданахь гулбеллера уьш делкъана сахьт даьлча.\nГуламхоша кхайкхамаш бира Оьрсийчоь ша нохчийн а, гIалгIайн а къаьмнашна тIехь геноцид йина хиларна къера хиларе. Иштта, чергазийн а, кхин дIадолчу а Къилбаседа Кавказерчу къаьмнашна тIехь Оьрсийн пачхьалкхо колонизацин некъехь геноцид йина хиларна даре де, аьлла а.\nГулбеллачара иштта емал дира, дийнна къаьмнаш шайн мехкех даьхна а ца Iаш, уьш хIаллакдина, лар йоцуш дIадаьхначу меттигашкахь Оьрсийчоьно Олимпиада ян лерина хилар а. Берлинерчу митинган декъашхочо Рахьмана дийцира, муха дIабахара цигахь гулам.\nРахьман: "Берлинехь, Брандербургийн Кевнашкахь дIагулделла, Францойн майдана дIадахара тхо гуламехь. Цигахь немцойн маттахь динчу къамелашкахь дIахазийра вайнаха лайна баланаш. Оха депортаци а йийцира, цул тIаьхьа Iедалша къомана тIехь латтийна гIело а йийцира, Путин а хьехийра, цо къомаца бина тIемаш а хьехийра. Арахецна кехаташ а дара оцу массо а хIуман хьокъехь, уьш а даржийра. Дицдойла дац къомо лайнарг. Иза вайнахалахь, кегийчара а, баккхийчара а, кхетадо Германехь".\nСтрасбургерчу „Машар а, адамийн бакъонаш а“ цIе йолчу ассоциацин куьйгалхочун Ибрагимов Саид – Эминан боламца цу гIаларчу оьрсийн векалтна хьалхахь гулбеллера Францехь беха вайнах.\nТIаьххьарчу пхийттех шарахь дуьненаюкъарчу институцешкахь вайнахана тIехь оьрсийн Iедалхоша латточу къизаллина официалан декъехь мах хадабайтарехь къуьйсуш волчу Ибрагимовс довзийтира гулбеллачарна нийсcа кхузткъе бархI шо хьалха, сел луьра беъначу Чиллан баттахь вайнехан бIеннаш эзарнашка кхаьчначу балех а, цу балин жоьпалла Оьрсийчоьно цкъа а шена тIеэцна цахилар а, я эца дагахь цахилар а.\nИштта, цо билгалдаьккхира, нохчашна тIехь 1944-чу шарахь оьрсийн пачхьалкхо хIоттийна хилла геноцид а, и къизалла а оьрсийн, нохчийн къаьмнийн исторехь дуьххьарлера а я, карарчу тIемаша гойтуш ма-хиллара, тIаьхьарлераниг а цахилар а.\nЦундела хIора а гIаж таккхол волу нохчо а шен бакъонаш къийса Iама веза, аьлла хета адамийн бакъонашларъярхочунна, низама тIе а тевжаш, цкъа а гIел а ца луш, цкъа а дог а ца дуьллуш, дуьненаюкъарчу институцешкахь хаддаза нохчашна т1ехь хIиттийначу а, латточу а геноцидан гIуллакх дийца а деза.\nВенехь Шварценбергерплатц цIе йолчу майданахь Оьрсийн Салтичунна хIоттийначу хIолламна хьалхахь гулбеллера Австрера вайнах. Цигахь бистхиллачу меттигерчу нохчийн диаспорин хьалхарчаша а, мухIажирша а дагалецира вайнах дIабохор а, Сибрех баьхьначу новкъахь къиза байъина а, белла а болу махкахой а, нохчийн махка дуьххьара оьрсийн империн салтичун лар кхаьчначу дийнахь дуьйна схьа цкъа а ца хедаш йолчу гIелонан, къизаллин къаьхьа агIонаш а. Гулбеллачарна юкъахь бара гоьбевлла адамийн бакъонашларъярхой а, юкъараллин жигархой а.\nИштта ала догIу, Европан гIаланашкахь хилла ца Iаш, интернет-машанехь а махкал арахьа бехачу вайнаха къам дIадохор дагалоьцуш акцеш дIаяьхьина хилар. Иштта, масех шо хьалха „Тептар“ цIе йолчу литературана леринчу сайта тIехь кегийрхоша д1акхайкхийнера цхьа лерина акци. ХIора шеран Чиллан беттан 23-чохь кегийрхоша шаьш бол-болучохь Iаьржачу тIийригна тIе "23. 2.1944" аьлла йоза а яздина, и тIийриг пхьаьрсах йихкина лелор йолуш.\nИ акци кхоьллина долу „Тептар“ журнал дIакъовладеллехь а, ша и башха болам кхидIа а беха. ХIетахь дуьйна бIеннашкахь нохчийн кегийрхоша дакъалаьцна цу акцехь. Москохахь а, Берлинехь а, Ослохь а, Парижехь а кху деношкахь ган йиш ю пхьаьрсахь Iаьржа тIийригаш йихкина болу нохчийн кегийрхой.\nДукхачарна, халахеташ делахь а, ца хаьа, Чиллан беттан 23-гIа де Дуьненаюкъара Нохчийчоьнан Де дIакхайкхина дуйла. Масех шо хьалха, Европарламентехь нохчийн къам дIадохор геноцидан акт яра аьлла официалан сацам тIеэцарца, и де хIора шарахь доллучу дуьнентIехь а Нохчийчоьнан де лара сацам бина.\nАдамийн иэс шена луъ-луучу агIор дIасахьийзон йиш йолуш долчуха, Нохчийчохь, бозбуанчаллин ницкъаца санна, къам Сибрех дIадохоран де Iедалша оьрсийн куьйгаллина а, оьрсийн эскарна а болчу томана бIаьстенга дIатеттинехь а, доллучу а цивилизацин дуьнено Чиллан беттан 23-гIаде World Chechnya Day, олий, билгалдоккхуш ду.


Руз Конституцией Догъисту | ГАЗЕТА ВАТАН\nРуз Конституцией Догъисту\nГъобул сохде Конституциере – вожиблуье пойнореини э рэхь демократие э гъонуне ихдиерие хьуькуьмет. Унегуьре э омбаре вилеетгьо и руз – мигIидлуье рузи. Еки эз ижире республикгьо э Уруссиет – Догъистуни, эже 26-муьн июль 1996-муьн сал гъобул сохде оморебу Республикански Конституцие.\nИ мигIид вожиблуьни эзу товун ки, ки гъонун гъобул сохде оморебу э четине эри вилеет ве гьемчуьн эри республике вэхд, дори минкин дошде шолумире, имидире ве еклуьире э омбаремиллетлуье Догъисту. Унегуьре мигIид Руз Конституцие Догъисту фирегь гировунденуьт гьеммей одомигьой республике.\nИ Констьитуцие дегиш сохде омори, эзу товун ки, ки дегиш бири овхьолет зиндегуни одомигьой Догъисту ве Уруссиет эз вэхд Совети. Чуьжире бу и дегишигьо! Рыночни экономике э жигей социалистически системе; буржуазни омбарепартийни жирей хьуькуьмет э жигей коммунистически; демократически хьуькуьмет э бэхш сохдеи хьуькуьмевоз э жигей советски гьеммехьуькуьмлуьи; нисе дануьсдеи Конституцие РСФСР бирмунде дегиш биригьо жэгIмие гъэножогъигьоре; тозе геополитически гъэножогъи Догъисту э ологъи лов биреи СССР ве дарафдеи э хьисоб Уруссиетлуье Федерацие чуьн субъект.\n14 сал пушоте – э 1994-муьн сал э суьфдеи Конституционни Гуьрдлемей Республикей Догъисту, бэгъдовой дуразе ве четиние гешдеи жуьр-бе-жуьре жирегьой хьуькуьметлуье параменди, гъобул сохде оморебу Конституцией Республикей Догъисту. Конституцие вокурди тозе велге э параменди хьуькуьметлуьи омбаремиллетлуье хэлгъгьой Догъисту мэгIнолуь сохдигьо дарафдеи республикере э рэхь демократически параменди.\nЭри э кор венгесде тозе Конституциере бэхш вегуьрдебируьт Хьуькуьм ве Конституционни Комиссией Зеверие Меслэхьэт Догъисту, гьемчуьн корлуье десдей гIилмчие юристгьо. Оммо дегишигьо э жэгIмие-политически зиндегуни вилеет ве республике овурдет эки эну, ки гереки дешенде кимигьо дегишигьоре ве 10-муьн июль 2003-муьн сал гъобул сохде омори тозе Конституцие. Оммо не денишире э жуьр-бе-жуьре рузгьо, одомигьо гьер сал 26-муьн июль гировунденуьт мигIиде Руз Конституцие Республикей Догъисту.\nКонституцие Республикей Догъисту эн 1994-муьн сал бири вожиблуье пойнореи, еклуь сохди жэгIмиет Догъистуре э жэгIмиетлуье бэхш торих иму. У дори минкин э у четине овхьолет дошде шолумире ве разилуьире э хори Догъисту. Оммо лап бинелуьни, ки одомигьой Догъисту вихдет торих хуьшдере ве дошдет еклуьи бэхш небиренигьо Догъистуре э хьисоб омбаремиллетлуье Уруссиет. Конституцие бинелуье гъонуни, муьхкем сохденигьо статус Догъистуре чуьн респеблике э хьисоб Уруссиетлуье Федерацие, жэгIмиетлуье жергей эну, корисохи органгьой хьуькуьметлуье хьуькуьм ве жигенлуье хуьшден рэхьберисохи, гьемчуьн системей ихдиери ве азади одоми. Э гьисдигьо гъэножогъигьо гуьре, денишире оморени: нушудорегоргьой хьуькуьметлуье хьуькуьм гьемчуьн эн органгьой хуьшден рэхьберисохи мигуьнжуьнуьт корлуье корисохире э гуьрей Конституцие; угьо мие э кор венгенуьт ве денишуьт э песой тегьергьой дешендеи конституционни тегьергьоре э жэгIмиет.\nФикиргьо, дешенде оморигьо э Конституцие, гъобул сохде оморебу эри нисд сохде деструктивни процессгьоре, расунде стратегически мерэгъгьой хэлгъ Догъистуре. У бесдебу торихлуье вихдеи одомигьой имуре, денишире оморигьо э дусди, еклугьи ве боренбери эн гьеммей хэлгъгьо ве миллеетгьо, комигьоки зигьисденуьт э мескен Уруссиетлуье Федерацие.\nКонституцие Республикей Догъисту вокурди тозе пойнореире э параменди ихдиери ве азади одомигьо. Э Конституцие дери эз чуьл статьегьо омбарте, э комигьоки норе оморенуьт экономическигьо, политическигьо, социальнигьо ве базургендие ихдиеригьо ве азадигьо, комигьоки мие бу гьер одомире. Угьо лап дузи. Э кор венгесденки ихдиеригьой хуьшдере, одомигьой республике расиренуьт э кимигьо четинигьоревош.\nДогъисту – еки эз омбаремиллетлуье республикегьой Уруссиетлуье Федерациеи, оммо Руз Конституцией Догъисту – еки эз бинелуье мигIидгьои, комики гировунде оморени э бинелуье мейдун Махачкале, эже 28 районгьой республике нушу доренуьт базургенди хуьшдере. Угьо вокурденуьт миллетлуье парталгьой хуьшдере, угьо шинох сохденуьт зигьисдегоргьой ве гъуногъгьой шегьере э миллетлуье хурекгьоревоз, э вежегь-вежегьгьоревоз ве доренуьт усдое-классгьо э товун дескори – вечиреи э сер молгьо, хьозуьр сохденуьт кузегьоре, тэхдее лэгъэгьоре, холинчегьоре ве заргеллуье молгьоре. Гье э инжо нушу доре оморенуьт коргьой усдогьо ве шекуьлчигьо. Э эхир руз биренуьт фейерверкгьо.


Сен-Жермен-сюр-Сарт — Википеди\nСен-Жермен-сюр-Сарт (фр. Saint-Germain-sur-Sarthe) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Луаран латтанаш регионехь. Коммунан департамент — Сарта. Дозанашца йу Фие (Маме гуо), Куломбье (Сарта), Муатрон-сюр-Сарт, Пьясе, Сент-Обен-де-Кудре, Сент-Уан-де-Мембре. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Жермен-сюр-Сарт&oldid=5184670»


ХIинцца хиънера цунна Шуанатан шолгIа кIант а кхалхар. Кхоьруш дуьйцура цо оцу бохамах, и ирча иэшам ша лайна дуккха хан дIаяьллашехьа. Дуьххьарлера кIант цуьнан шен къиношна дина таIзар дара, шолгIаниг – ден къиношна тоьхна гIуда, кхоалгIаниг дуьнен тIе вер ву – иза вехар ву, ирсе а хир ву. Цуьнан кхерам кхоьллинера кхечу синхаамо – цIаьххьана Афилонна ша кхин ца иэшахь, дIататтахь, дIаэккхаяхь, кхоалгIа кIант хиларх яккхахь.\nТкъа иза хIинца ша цхьаъ муха вуьсур вара?\n– Э-э, Афилон, Афилон! Со хIинца а онда ма ю, хьажал… ХIара когаш. ХIара накха, хIан? Схьалол хьайн куьг кхуза, хIан-хIа, кхуза, юххе… ХIан? Вешан юьхь яйа ца оьшу. Бер хир ду, АллахIа кхиэлйойла сан. Шиъ дийр ду. Диъ бер а дийр ду.\n– ХIаъ. И кIант-м дIалур вац хьуна вайша.\n– Ас юьртдега дийхира – зулам дийр дац оха. Молха де, боху. Молха – шуна орца ду. Сурхай веанера кхуза, цо а совгIат делира цунна.\nАфилон цIенкъара хьалагIаьттира.\n– ДIаяло, ас ойлайийр ю, вай кхидIа муха дехар ду.\n– Сан-м яц яха меттиг.\n– ХIа-а, бакълоь, улле охьахаа, йист ма хила.\nДуккха ярташкахула чекх а ваьлла, халкъ кхобушйолу бIеннаш корматаллаш евзинчул тIаьхьа, хIинцца кхета воьллера Афилон – ламанхойн кхоллам хIаллакьхиларе боьдуш бара. Цхьа а хIума дацара и кIелхьарбаккха. Мохк тIамо чIанабаьккхинера, беккъа цо – тIамо – кхобуш а бара и. Шен гай юьзна хилла цхьа а де дага ца догIу къиэн ДегIаста хIинца а халла лаьтташ яра, амма Нохчийчоь, шен ирзуш а, аренаш а ялташ дIадеза гуш, машарна тIегIертара. Наибаша шаьш дол-долчуьра схьа хаамаш бора къоьллах, мацаллах, адамаш кIаддаларх а лаьцна, наной бераш дуьнентIе даха цакхиабарх, гIумкаша сардална тIе векалш бахийтарх, оьрсийн Iедална кIел долчу самукъанечу дахарх кегийрхой хьегарх а дуьйцура.\nШемал шенчунна тIера юх ца волура. Тайп-тайпанчу тукхамех цхьа халкъ, цхьа къам кхолларан тIех шовкъечу лаамехь къармаза волу иза хIинца а тешаш вара хиндолчух. Амма цунах ца тешара хIинца уггаре дог чIогIа дерш а. Шен къийсамах чIогIа тешаро а, и толамца дIабахаро а синтемехь латтавора Шемал. Томкаозархойн мераIуьргех чекх хьостамаш дохура. Маларчашна къинхетамза гIожмаш еттара. Латта схьадоккхура цунах пайдаэца цалуучаьргара. Жоьра зударий, къамел дIа а ца дойтуш, маре дIалора, нагахь санна царна жоьра бисинчул тIаьхьа кхо бутт хан ялале шайна майранаш ца карабахь.\nГунибехь, СогIратлахь, Унцукулехь а молханан зовташ йора.\nХалкъана самукъадаккха лаьара – имама бакъо елира ДаьргIахь, шен бIаьргашна хьалхха, говраш хахка. Толамхочунна дато сом я шинар лора. Цхьаммо а ца хаьхкира дин имамна гучохь. Халкъана иллеш дезара – бакъо елира зуькарш ала, маьждигашкахь зуькаран шовкъехь гонаш тийса а магийра, амма имам волчохь мукъамбан цхьа а ца хIуттура. Шемала шен геланчаш хьийсабора гIебартошна, шапсугашна, балкхарошна, абадзехашна а тIе, шегахьа даха хьийзийра ногIийн тукхамаш, машаре къамелаш дора ГIоба а, Лаба а хийн йистошца йолчу маьршачу ярташца. Керстанийн ширачу динехь болчу гIалагIазкхаша килсаш хьалаюгIура ДаьргIана дехьарчу хьаннашкахь. Шемала дош деллера гIалагIазкхийн шира дин кхузахь лардан, цуьнан доладан.\nАмма хIинца тешам байнера массеран а, уггаре чIогIа тешамболчийн а. Кибит-Махьма шена юххера дIатеттинера имама. Инженер Юсуп-Хьаьжа ведда оьрсашна тIевахара. Дукхавеза кIант Джамалдин, лаьмнийн дегайовхо, ден сискалх ша кхетта а валале, цуьнга оьрсашца машарбан беза бохуш вара.\n– Церан пачхьалкх йоккха ю. Темир-Хан – Шурера Петербурге дIакхаччалц говрахь цхьана баттахь некъбан беза.\n– Ма береш а бу! – Iоттарца олура имама, машарх долу хаттар дийцаредар тIелоцуш, Крымехь кхиамбоцуш дIабахначу тIамо ницкъаш иэшийначу паччахьца машаран бартбаро дуккха а гIоленаш кхолла мегара цунна.\nГенахь болчу Карата – эвлахь ваха дIавахийтинера Джамалдин, зуда а къастийнера – доккха сий а, лаккхара тешаш а болчу наибан ТIелхиган йоI.\n– Со хьайн гIоьнча хила ца лаьа хьуна? – хаьттира кIанта.\n– ХIан-хIа. СадаIа. Могашалла вуон ю хьан…\nХIетте а, цкъа-шозза тIелатарехь куьйгалдан дIакхайкхира Джамалдин, дуьххьара стунден тергонехь волуш, тIаккха шен деца цхьаьна. Сийлахь цIе яккхал хIума ца дира.\n– СадаIа! – цул тIаьхьа Iа чекхдаллалц тIе ца кхайкхира.\nIа юккъе дахча, ГIеза-Махьмина тIевигира Афилон гIаролхоша.\n– Хьуна сан ваша Джамалдин хIинца а гина вац? – хаьттира вукхо гIиллакхе, амма цуьнца цхьаьна цхьа бендацарца, маршалла а хоттуш, кхуьнан кхолламах хаттарш а доцуш, ткъа Афилонан кхоллам шегахь долу хьал ма-дарра гойтуш схьахьоьжура азъелла, баьццара бос кхеттачу\nцуьнан юьхь тIера, дерриг дакъаделлачу дегIаца, цкъа мацах хьийзина хиллачу можа юккъера схьакъиэдачу къоьжаллийца.\n– Иза волчу воьду вайшиъ, хьо хоьттура цо, имама бакъо елла.\nАфилона мел бехказлонаш хьийзорах, оццу сарахь новкъа ца ваьлча ца витира.\nЛарамечу йийсархочун хьелашкахь вехара Джамалдин. Цуьнан къона зуда, дейтта шо кхаьчна йоI, яра цуьнан цхьаллин хехо.\nЯрташкахула кхерсташ ша лелачу хенахь имаман воккхахволчу кIантах дукха эладитанаш хезначу Афилонна хетара, шена гунверг шен дех кхаьрдаш, цо кхочушдечу историн маьIнехь даккхийчу гIуллакхех воьлуш волу кура эпсар хир ву аьлла, хIара воьхнера, гIайгIане, балахьоьгу юьхь йолу, яаяллалц дукха ешначу оьрсийн киншкаша гуобина, цомгаш жима стаг шена гича.\nГоспиталехь хуьлучу кепара аьчкан маьнгина уллерчу терхи тIехь лаьттара мужалташ йолуш а, йоцуш а ахбIе гергга киншкаш, дукхахъерш дуьнен тIера пачхьалкхех а йолуш. «Кавказ» цIе йолу газеташ а дуккха дара Iохкуш, къоламца билгалонаш йина статьяш а тIехь. Маьнгин коьрттехь кхозура Кавказан оьрсаша хIоттийна карта, и совгIат деш яздина йоза а дара цу тIехь: «Корнетна Шамилан Джамалдина хIара хIоттийначо доттагIаллин совгIатца».\nЦIа чохь аптекин хьожа яра. Лаьмнашкахь хIинцца бен гина доцу аьнгали тоьхначу лохачу, жимачу корана юххехь шакъаьстина терхи лаьттара шена тIехь кегий банканаш, молханаш а долуш.\nЧен цIоканах тера месала юргIа тIе а тесна Iуьллура цомгашниг.\n– Хьаша валийна ас хьуна, хабарш дийца воккха говзанча ву, – элира ГIеза-Махьмас, охьа а таьIна Джамалдин хIусам чу а волуш. – Афилон…Хьуна хезна хIара вуьйцуш.\n– ХIаъа, хIаъа! – самукъадаьлла, элира цомгашчо тIехдикачу оьрсийн маттахь, цуьнца цхьаьна бохийна буьйцучу жIайн маттахь веше маршалла а хоттуш, ший а чукхойкхуш, куьйган ишар а еш. – Дукха хан яра суна хьо ган лаьа, амма хьо лацалуш вацара тIаьххьарчу хенахь.\nДуткъа, тайначу дегIахь волчу вешица вуьстича, партал гушволу ГIеза-Махьма догдикаллин цавашарца бIаьргбетташ вара хIусаме, куьйгаш Iуьттура шена цаевзачу хIуманех, балдаш беламе тIеттIа а таIийна, берийн цхьа атта йина, шайх кхета хала йолчу ловзаргашка хьоьжучу воккхачо санна.\n– Схьадийцахьа, мичахь вара хьо, хIун гира хьуна? – Джамалдина Афилонна тIехула бIаьрг кхарстийра, тIаккха, мел дукха хIуманаш лайна цо шен дахарехь кхетта, кхин цуьнга дIа а ца хьожура.\nНовкъахь ГIеза-Молле кIадинаш, кхабанаш, герзаш а дарх лаьцна ша дийцинарг кхунна а дийца волавелира Афилон догцадогIучу озаца. Джамалдин ша а вара къамелдан лууш, тIаккха, шена меттиг ма-белли, Афилонан къамелна юкъаиккхира.\n– Хьо масон-м вац? – хаьттира цо, вац боху жоп шена хезча, цецвелира. – Ма-дарра аьлча, суна дика евза хьан истори. И оццул башха а хир яцара, хьекъална а, кхетамна а башха кIорге йоцчу стагца нисъеллехь. Дукха хан юй хьо кхузахь волу?\n– Со цIахь волу итт шо кхаьчна, – жоп делира Афилона.\n– Со дика кхеташ ву, и бохург хIун ду. Цундела вар-кха со хьо ган лууш. Лаьмнашкахь итт шо! Цхьана хIуманна тIехь сайна синтембо ас, суо оццул вехар вац аьлла. Лаьмнаш – и ирча хIума ма ду, хьуна иштта ца хета?\n– Суна дукхадеза уьш.\n– Со а ма ву уьш дезаш. Амма кхузара дуьнене араволу неIарш къевлина хилча – сан садукъло.\n– Цигахь, Россехь, вай долчохь, а ма дац паргIат садоккхийла.\n– Сан дас дIахьочу гIуллакхах теший хьо? – цIаьххьана тийна а, эсала а хаьттира Джамалдина.\n– ХIинца а иштта ойланаш ю хьан?\n– И гIалат ду. Хьуна ма хаьа, Росси хIун ю.\n– Хаьа суна.\n– ХIетте а, хьан дас дIадолийна гIуллакх иэшамца доьрзур ду аьлла, ца хета суна. Бакъду, цунна шена ма-хеттара, нийсса дIа долчу маьIнехь-м ца боху-кхий ас.\n– Ткъа муьлхачу маьIнехь?\n– Хьан дас кхоьллина нуьцкъала тIеман цхьаьнакхетаралла, цунна шена лиъча а, цуьнан болх-гIуллакх сацалур дац. Цо турпалхойн дийнна цхьа чкъор кхиийна, онда лаам болуш къонахий а. Цо Iаламат боккха тIеIаткъам бора, хIинца а бо оьрсийн законодательствона, цундела, Кавказан баьчча хила цуьнан кхолламехь яздина дацахь а, цунах хIинцале а Россин сийлахьчу гIуллакххойх цхьаъ хилла, Болотников санна, Пугачев санна, кхин…\nАфилон кхин а цхьа цIе яккха лууш вара. Джамалдина юкъахваьккхира иза.\n– ХIаъ, хIаъ, со кхета…\n– Шемал – Европин хилам бу, цо кхоьллина. Оьрсийн эскарехь тоьллачу тIеман куьйгалхочун цIе яккха алал, салташа Шемалан цIе йоккхур ю. Иза легенда ю, цундела цуьнан гIуллакх иэшаме хир дац.\n– Амма, Росси охьатоха…\n– ХIаъ, цо охьатухур яц. Итали цхьанатохарехьа Гарибальдис динарг кIезиг ду-кха, Россера кегий халкъаш, къаьсттина бусалбанаш, вовшахтохарехь Шемала диначул а. Дика тохар, олу-кха бильярдах ловзучара, цкъа а эрна довр дац.\n– И иштта делахь, шена тIаьхьа дерриге дуьне хьалагIатто деза-кх, хIан?\n– ТIетахьа, Наполеон III-чун Франци ма яц цо хьалагIаттош ерг. Ткъа феодализман дуьне цо меттахдаьккхина.\n– Хьо утопист ву.\nДжамалдина цхьана минотна бIаьргаш дIахьаббира.\n– Суна тIе нах оьху, соьга яздо: «Хьайн дега тхо кIадделла алахьа». Ас элира. Цо: «Оьрсий а, билггал, кIадбелла, ткъе пхи шо ду ас царна хIума туху». Ткъа мегар ма дара, сан дена лиъча, баккъал а тIехдика хьелаш ламанхошна кхуллуш, машар бан, цунна, тIаккха вайна а, цуьнан тIаьхьенна, урхалладан бакъо а юьтуш.\n– Паччахьан ницкъ бац шен долахь доцург Шемална дIадала.\n– И бохург хIун ду?\n– Цуьнан ницкъ бац, я Шемална а, я хьуна а ца беза элий махкахбаха а, хIаллакбан а, ткъа и шена ма луъу дан ницкъ бу Шемалан. Паччахьан ницкъ бац Шемалан махкахь муьлхха а динан ларамбайта, хIунда аьлча шегахь цхьа а дин доцу дела. Паччахьан ницкъ бац шен салташна Кавказан юьззина бакъонаш йолу гражданаш хила бакъо яла. Паччахьан йиш яц, Россера кхидолу халкъаш шех хьоьгуш, нийсо лелош Iедал кхузахь хилийта, шайн кхиаран тIегIа мелла а лакхара долуш и халкъ хиларх. Паччахьан ницкъ бу Шемална цхьа бакъо яла – эла хила. Амма иштта совгIат схьаэцар – ша-шега ахь дуьне диъна а дац алар.\n– Суна гуш ду, сан дас, шех санна, утопист а, фанатик а вина хьох, – хьалха санна эсала виэла а къиэжаш, элира Джамалдина, тIаккха, шена тIера юргIа дIа а тесна, маьнги тIера дIакхевдира, чохь молханаш долу банка схьаэца.\nЦуьнан куьг сенделла дара, гIорийна долуш санна.\n– Вай долчу ломахь капитан Оленин ца гина хьуна? – хаьттира цо вистцахуьлуш дуккха Iийначул тIаьхьа. – Цигахь йисинчу суна чIогIа гергарчу цхьана зудчун ваша ву иза.\n– Суна хетарехь, хийцина дIавелла.\n– А-а, дика ду.\nЦомгашниг кIадвеллера, хоршано эгавора иза.\nРезавоцуш юьхь йина, масийттазза цIа чу хьаьжира Раджаб, Афилоне къамел чекхдаккха бохучу маьIнехь ишар а еш.\n– Кхин кIад ца во ас хьо, дIавоьду со.\n– Цхьана минотна! Со кхета, хьо тIера вац ламасталлин хинкIална, амма, хьанна хаьа, киншкаш елла а, хьошалладан а ма мега ас. Ийза ма ло, майрра схьаэца хьайна тайннарг.\nАфилон терхи тIе вахара.\nГогольн повесташ, барон Брамбеус, Пушкин, Лермонтовн стихийн куьйгайозанан тетрадь.\n– ХIан-хIа, баркалла хьуна. Ас… – чувогIучу ГIеза-Махьмин аз хезна, неIарехьа вирзира, – хIаъ, хIаъ, хIинцца. Со волчохь оьшу хьелаш дац йоза деша, сан хIусам бодане ю оцу дерригенна а.\nЦхьа а дош ца олуш, гIайгIанечу бIаьргашца хьоьжура Джамалдин Афилоне.\nI856-чу шарахь дуьйна имаман гIуллакхаш сиха талхадуьйлира. Оцу шарахь Кавказан сардалан дарж эла Барятинскийна делира, паччахьан доттагIчунна, кхолламо хьаьстинчу инарлина, иштта волчу тIеман куьйгалхочуьнга сатуьйсура Кавказан тIамехь болчу къоначара, – тIаьхьалонан ойлацаярхо а, дозалла дезархо а, амма къиза стаг.\nШен сийлалла лакхаяккха гIертар къеггина гуш, цу тIера юхавервоцуш, цхьана а кхерамна бIо ца къажош вара иза. Ша схьа ма-кхеччи, ша санна болу хIумма а биэндоцу майра, къармаза нах хьалхатеттира цо.\nЭла Агутинский кхелхинчул тIаьхьа салтийн гIайгIа-бала кхочушволчу инарлех яьхна легендаш тIетовжа бух боцуш йисира, цундела Барятинскийс хьалхатеттира инарлин Евдокимовн, салтин могIаршкара хьалаваьллачу, дозадоцуш майрачу стеган цIе, къиза, адамалла йоцу лаам, шен амалца дерриге а аьтта-дохийна дIадаккхар нийса некъ хетачу стеган цIе.\nДика командир ву аьлла, гуттар а цIейоккхуш волу Евдокимов дуккха Iийра лакхара даржашка хьала ца волуш, цунна бехкениг дара иза элийн хIух цахилар. ХIинца иза, кхин хьемцабеш, шен сийлалле хьалатасавелира. ЦIеххьана дIалецира Мичикан тогIи, Гуьмсена тохар дира. Шен кхуьй а кIант дIахьажийра Шемала цунна дуьхьал – цомгаш, Iожалла гергагIоьртина Джамалдинний, ГIеза-Махьмий, къона Мохьмад-Шепий.\nЕвдокимовс аьтта дIабахийтира уьш, йийсаре лецарх халла кIелхьарбевлира.\nЛаманхоша цIе тиллира цунна: Учгоьз – КхобIаьргберг.\nI857-чу шарахь дуьйна, Ермоловс динарг юха карладоккхуш, Евдокимовс дIадолийра хьаннаш, бошмаш, коьллаш дIахьакхар, тIайш тохкура, некъаш дохкура. Органан чIож дIалецира, Нохчийчоьнан наиб ТIелхаг лаьмнийн кIоргене юха а лоллуш. Шеца кхо мурд а волуш оьрсашна йийсаре веара Мичикан наиб Эска. Мичик-хица йолу ярташ лаьмнашка хьалакхалхае оьрсашна генна аьлла, омра дира Шемала, – цунна жоп луш, хьаннех цIе тесира Евдокимовс. ХIинца цо дагарца дIа ца хьокхура, ткъа цIе юьллура. ЦIе дIауьдучу бахархошна тIаьхьакхуьура, машаре нах машаре боцчаьрца цхьаьна хIаллакбора. Иштта къизалла кхелхинчу ДонгIуз-АргIута а, (цкъа а синтем ма хуьлийла цуьнан докъана) лелайора.\nДрагунел а, гIалагIазкхел а маса тIеуьдура цIерш, дагийна латта, кхин цхьа а къамелаш ца деш, оьрсийн паччахьна муьтIахьалле далош.\nДерриге а карарадолуш дара ломахь. Нохчийчоь – имаман хьаьтта, цуьнан эскаран бепиг, – Нохчийчоь оьрсийн караяхнера.\nКерла бепиг лаха дезара, тIом дIабахьа керла некъаш а Шемална юххехь ткъе пхеа шарахь девзашдолу цавохар а оьшура цуьнца цхьаьна, тIаккха Шемала шен нах хьовсийра гIалгIашна а, Несарехь бехашболчарна тIе, БуритIе юххе, тIаккха уьш гIовттийра эрначу, цхьа а кхиам хила ницкъбоцчу тIамна. Цхьа а тешар вацара, иэшамаш хуьлуш схьадогIучу оцу деношкахь цхьа стаг хилла а керла бIаьхой карор бу аьлча. Шемална карийра уьш.\nБархI эзар жIайхой а, нохчий а чухахкабелира гIевттинчу гIалгIашна гIоьнна. Оьрсийн кхоллам хада доллачу тай тIехь кхозура. ХIинца массо а кхеташ вара Шемала сел майра кхочушдан дагалаьцначух.\nАфилон, оцу дагалаьцначух цхьакIеззиг дерг бен шена ца хаахь а, шовкъе хилла, воккхавеш воьлхура. Лаьмнийн сийлахьчу къаночо тIеттIа синтем карзахбохура цуьнан даг чохь дIадаханчу шерашкахьчул а нуьцкъала.\nАмма вохийна Iаьржачу хIорда йистехь Мохьмад-Эмин, Нохчийчоь йогуш ю. ХIинца имамна уллехь вац я Ахьвердин Махьма, я ШоIип, я Хьаьжа-Мурд а, ткъа оьрсашна хьалхадаьлла ду оццул нуьцкъала, оццул къиза са – инарла Евдокимов.\nГIалгIайн бIоно гуобинчу БуритIа кхача сихха лаьмнашкахула новкъавелира Шемал. Евдокимов цунна тIаьхьара ца волу, агIонашкахула тIелиэта, генна некъбина гIелделла имаман эскар дийнахь пхоьазза-ялхазза тIомбан хIоттадо, ярташ йохайо, лаьттаца дIашардо кешнаш, бошмаш дагаршца дIахьокху, хьаннаш ягайо, тIаккха, эххар а, БуритIа юххехь ламанхой дIасабаржабо. Оцу меттигашкахь хийра, хууш бийца мотт а боцу, тIетовжа доттагIий боцу нохчий а, жIай а массо агIорхьа дIасауьду, уьш хIаллакбо тоьпийн баххаш детташ, буьйса яккха севццачохь царна шаьлтанаш хьоькху меттигера бахархоша, цIийх дуьзначу галеш чохь церан кортош дIатекхадо оьрсийн хьаькамашна тIе. ЧIаьнтий-Органца бехашболу ламарой шайн наибна Хьамзатна тIелиэта. Шайна тIехь цкъа а цхьана а кепара Iедал ца хилла кистинаш а охьабогIу ломара, шаьш паччахьна муьтIахь хилар дIаала. Оьрсашкахьа дехьаволу Сайдулла, гиххойн наиб, пехийн цамгарх кхелха Джамалдин.\nIай, декабрехь, дагахь а доцуш Йоккхачу Нохчийчохь гучуволу Шемал. Аьхка тийсинчу цIерийн кIуьрлахь садоьIуш дара хIинца а лайш. Евдокимовски гIопана кхерамаш туьйсуш, имам малхбузехьа дIагIоьрта, Кавказан дегаюккъе, амма дукха ца Iаш имаман эскар юханехьа доьрзу, ДегIастана, шайн лорах тIаьхьавогIуш Евдокимов а волуш. Уьш дIабоьлхура къорачу лаьмнийн кIоргалле. Учгоьз царна тIаьххье вогIура, я шелонна, я лаьмнашна, я цамгаршна а бIо ца къажош.\nХIора а роташкахь ткъе иттех стаг бен ца виснера.\n– Цхьацца бен ца висахь а – тIаккха а хьалхахьа дIагIертар ву со, – дIакхайкхийра Евдокимовс.\n– Шемална тIе а кхачале, тIом бан аддам воцуш дуьсур ду вай.\n– Со цхьаъ бен ца висахь а – тIаккха а вухавоьрзур вац.\nНохчмахкан кIоргене чубахкийта оьрсий аьлла, омра дира Шемала, Iаьнан хенахь юха цу чуьра арабовлийла хир дацара церан.\nАмма хIетахь оьрсашна тIевахара Даниэль-бек боху жIаьла, ГIеза-Махьмин стунда, элийн тIаьхьенах верг. Оьрсашна тIевахара наиб ТIелхаг а, кхелхинчу Джамалдинан стунда.\nЕвдокимовс, кхин хьем ца беш, имаман коьрта шахьарна Веданна гуолецира, гуонна юкъахь бисира ворхI эзар тоьлла бIаьхой. Нохчмахка дIа а тесна, Iаьндойн ярташкахьа дIагIоьртира Шемал, Гуниб чIагIъе бохуш, омранаш дIа а дохуьйтуш. Цо а сацамбинера тIаьххьара стагана тIехIотталц лата.\nТIом чекхбала гергабахар хааделла Барятинский ша а сихха Кавказан тIеман дозане схьавеара, дегIан хуттарш лазаран цамгаро говра хиъча шена мел ницкъбеш белахь а, дуккха ханна метта охьавуьллуш. Цунна юххе бевллачаьрца вогIура ТIелхаг, Жимачу Нохчийчоьнан наиб Дуба, мичикхойн Эска, нохчмахкахойн Умалт, ГIеза-Махьмин стунда Даниэль-бек – имаман тIеман ерриге а сийлалла, доьналла а. Къойсу-хин аьтту агIорхьара берд, цхьана а кепара тIеваха аьтто боцу, тархашлахь къайлаяьхначу тIулгийн саьлнашца чIагIбе аьлла, тIедиллира имама. ХIеттахь дагадеара Гунибехь вехаш Афилон хилар, Гунибехь тIом хилча, нагахь и цигахь мацца а хирболуш белахь, къинхетам бина, маьршавоккхур ву аьллера цуьнга. ХIинца тIом Гунибехьа дIахахкабеллера. Афилон имаман туьша дIакхайкхира.\n– Со набкхетта волчу хенахь, тIаккха а сан карахь бу-кх хьан корта, – схьакъадийра цуьнга Шемала.\n– ХIаъ, имам.\n– Хьайна мел гушдерг чIагIдел.\nЧIагIбора КIилитIлинан лам. ИчIичIалахь чIагIо яра дIахIоттош. Амма инарла Врангела цхьана буса ша ма-воггIура тохардина дIалецира СогIратлохан гечо. Хунзаххоша а, къайсабулахоша а оцу сохьта шаьш оьрсашна муьтIахь хилар дIаэлира. Йина йовлаза чIагIонаш дIа а туьйсуш, ИчIичIалахь цхьайтта йоккха топ а юьтуш, Карате дIавахара имам. Каратхоша цунна тIе нах бахкийтира, шайна лата ца лаьа аьлла. ТIаккха имам Гунибехьа вахара, новкъахь цуьнга хаам кхечира, шен вешица Муртуз-Iелица а, шина мурдаца а, (царах цхьаъ Раджаб вара, Сурхайн кIант), Кибит-Махьма оьрсашкахьа ваьлла аьлла.\nИ дерригенан а чаккхе яра. Кибит-Махьма, воьалгIа имам, бакъдинан мурд – оьрсашца ву!\n– Мегар ду, Гунибехь летар ду вай! – элира Шемала. – Афилон, хьан доIанаш къобалдина АллахIа. Схьагарехь, ас хьоьца лелийнарг нийсо ца хилла.\nБуса Гунибна юххехь, готтачу некъа тIехь, бакъдинан охIланчин Кибит-Махьмин наха имаман къепална юкъара ткъе итт мохь талийра – дерриге дети, дерриге жайнаш, имаман ерриге хазна.\nШемалца Iедалан дарж къуьйсучу стага, Далла Iамалшъярхочо, бакъдинан Iеламстага Кибит-Махьмас оьрсашна муьтIахь хилар тIеэцна. Машарбар а, герз охьадиллар а тIеэца кийчча Iашболчийн тобанна нуьцкъала баьчча хилира, Шемалан цIарца нийсса шен цIе а йолуш.\nАмма Шемала, къарцалуш, тIегулбора Гунибе тIаьххьара бисина шен нах. ЧIагIонан куьйгалхо вара цуьнан кIант ГIеза-Махьма. ТIеоьхура тIаьххьарлера тешамениш. Нохчийчуьра схьакхечира цхьа бIаьрг, цхьа куьг, цхьа ког боцу бенойн БойсагIар, Къилбехьара – наиб Хосро, Хунзахера – наиб Доного-Махьма, Хиндалаьлера – Закари, Идрис вийначул тIаьхьа цигахь наиб волу.\nОьрсаша дIалаьцначу Кегер-Ломан баххьаш тIера дIахьаьжча, Гунибан тIулган терхи цхьана йистера вукху йисте дIакхаччалц шера гуш ю. Цхьаллехь лаьтта – гондхьарчу лаьмнийн тобанна юкъахь, царна тIехь олалла деш, и ДегIастанан тIулган имам. Цуьнан басеш нийсса охьа ю, цхьа чаккхарма, цул а сов, хьалагIерта уьш, шен бохь тIехь шуьйра шун кхуллуш. Тийна Iуьллу цу тIехь эвла. Афилона, набаран суй ца беш, чIожара хьаладогIу некъаш лекхачу саьлнашца дIакъовлуш, тархашна юккъехула дехьавуьйлийлаш молханца лоьлхуьйтура, атабеллачу тIулгашца дIакъовлура чIаж. Ши эзар бIаьхочуьнгара схьабаккхалур бацара лам. Амма Шемалца верг виъ бIе бIаьхой, кхоъ йоккха топпий бен яцара. ДагадогIура Гергебилехь хиллачу тIеман денош, амма хIетахьлера нах бацара. Вийна согIратIлахойн Халил, вийна чохойн Iумар, ткъа БойсагIар къежвелла, тишвелла. Хьархочуьнгахь Сурхайгахь тур хьалаайъа а ницкъ бацара – ялта кечдар тIедиллира цунна. ЦIенош чуьра тIаьххьара дисина дама, ялтин тIаьххьарлера буьртигаш схьалахьадора цо. Цуьнан цIарна неIалт кхайкхадора массанхьа а, амма, гергагIоьртина Iожалла санна, имаман чаккхе гергагIоьртина хиларо иза кIоршаме а, синхаамашна аьрта а вора. Имамцхьаьна шен амал хийцича санна хеталора иза. Шемал дагна кIадвеллера, хIуманна тIехь собарх воьхнера, цхьана меттехь сацарх а воьхнера, ткъа хьархочо шен декхарш язбинчу кхолламо санна кхочушдора – вистцахуьлуш а, оьгIазаллица а,\nНаб ца кхеташ дуккха дIадаханчу деноша цомгаш вина, иэшамаша къанвина Шемал паргIат а, тидамца а хьоьжура Гунибе схьагуллушболчу шен тIаьххьарчу бIаьхойн мецачу, цIийша юьзначу тобанашка.\nМацах цкъа церан цIейоккхуш хазаро а шовккъий, кхераммий адамийн дегнаш чохь гIаттош хиллачу сийлахьчу къонахех цхьа а вацара царна юкъахь.\nШайн-шайн цIа дIасабовда ца кхиийна генарчу меттигашкара иттех обарг, Гунибера бахархой, шайн инарлашна карабаха ца баьхьа бевдда сехьабевллачу оьрсийн ши бIе салтий а – уьш бен бацара чIагIо ларъярхой. ТIаьххьара йисинчу кхаа йоккхачу тоьпашна тIехь урхалла деш вара Исмил. Некъаш дIакъевлинчу саьлнийн дуьххьарлерчу могIанехь вара наиб Закари, Хосро –шолгIачохь, Афилон – кхоалгIачохь. Имаман кIентий ГIеза-Махьмий, Мохьмад-Шепий массанхьа а лиэташ вара. Имаман стиглан басахь йолу хаьлжаг айбина лелара, доIа санна, массарна а вевзашволу къоьжа БойсагIар.\nОцу хенахь дуккха а эзарнаш оьрсийн эскаро сихцалуш гуобуьллура Гунибна.\nХIора Iуьйрана дIахIуттура Шемал шен таьIна-цIен гIебартойн динахь Кегеран баххьашна хьалхарчу бердаш тIе, дуккха а лаьттара оьрсийн туьпа хьоьжуш. Кхара-Къойсун чIажаша Гунибах дIакъастийначу Кегер-лома тIе сирачу динахь, цIузанчаша, эпсарша, Кибит-Махьма коьртехь волчу ларамечу йийсархойн тобано а гуобина, гучуволура Барятынский. Махо хьаьрса-къоьжа маж ловзош хиъна Iара Шемал шен динахь – Iинал дехьахь – цхьаллин сийлаллехь, тIулгашний стигланний юккъехь ша цхьаъ.\n– Лаьмнийн сийлахь къано. Сийлахь къано! – ойлане вахна олура Барятынский, шен кура элан корта дIасатехкош.\nКхоалгIачу дийнахь императора а, тIеман министро а яздина кехаташ кхечира. Шиммо а яздора, нагахь Шемалца машарбан меттиг балахь, и машар бан беза аьлла. Иза хIаллакваран дегайовхонаш оьрсийн даг чохь ехаш йолу ткъе пхи шо хан ю, и дегайовхонаш кхочушъялур а яц, цхьа инзаре Iаламат санна. Ткъа оцу юккъехула Европехь хIоьттинчу хьоло а машарбар тIедуьллу. Хонкарахь волчу оьрсийн векало яздо, султана цу гIуллакх тIехь юкъаралладаран некъаш лоьхуш ву Шемал, иза машарбаран сацам ондда тIеэцна а ву бохуш.\nАмма Барятынский – дахаро хьоьстург, цхьана а кхераман тIаьхьалонан ойлацаярхо ву, цундела, хьаьрса-къоьжа маж, кIайн чалба а йолчу воккхачу стаге дIахьоьжуш ша лаьтташ, иза реза вац цуьнца машарбан. Иза дийна каравало лаьа цунна. ХIара истори ю. Кавказан инарлина хаа дезачул а сов хаьа Барятынскийна, цунна хаьа къовсаман ловзар муха хуьлу, искусствох а кхета иза, иза ша а вара цкъа мацах башха ледара йоцу стихаш язйина. Имаман къармазалло синтем бохабо цуьнан, таллархочун санна, машарбар, баккъал а, кхерамза хиларх иза кхеташ велахь а.\nОьрсийн эскарийн куьйгалхой дуьхьал бу Гунибна тIелатардарна. И иблис-лам схьабоккхуш эзарнаш адамийн дахарийн мах бала беза, цу тIе а цхьаьнгге а алалур дац, тIелатарехь Шемал церан каравало аьттобер бу аьлла. Инарлашна Ахульго дагайогIу, хIетахь Шемал йогучу гIопа чуьра къайлавелира, муьшах тийсалуш чIожа чу а воьссина, тIаккха юха а гIаьттира керлачу сийлаллин лиэпарехь, массарна а иза вийна аьлла хетачу хенахь.\nЭскарийн куьйгалхоша дуккха а ханна гуолаьцна Iар хьоьхура. Барятынскийс, кхин хьем ца беш, тIелата бохура. ТIаккха цунна хьехардира, куьйгалладар кхечу инарле дIало аьлла, аьтто цабаларан иэхь цуьнан хазачу а, аьрхачу а коьртана ца хилийта. Иза реза ца хилира.\nЦо цул совдерг а дира. Шен ахчанах итт эзар дато сом лур ду ша, дийна а, чов хилаза а Шемал шена тIе валийначунна аьлла, дош делира цо. Итт туьма дIакхайкхийра Гунибера саьлнаш тIе массарел хьалха хьалаваьллачунна, тIелетарехь чов хиллачу хIоранна а – кхоккха сом. Иза ловзуш вара. Цхьана-шина бIе эзар соьмах Шемал иэцар пайдехь дара.\nАвгустан ткъе доьалгIачу дийнахь ширванхойн а, апшеронхойн а батальонаша тIелатар дIадолийра. Иччархошна хьалха дIатекхира ламешца, машшашца, аьчкан кожалшца а шайн лаамехь эскаре баьхкинарш. ТIулгех а тийсалуш, хьалагIоьртира гIашсалтий, лакхара охьа, догIа санна, тIулгаш тIедеттара царна. Юнкер Луговской массарел хьалха хьалавелира дуьххьарлерчу тархашна тIе, тIулгаш тIедетташ, кхузза царна тIера юханехьа чу а кхоьссира, хIетте а, цIийх вуьзна, буйнара тур дайна, дерзинчу куьйгашца воьазлагIа а хьалатийсалора иза бердах, Кавказан эскаран тIаьххьарчу хьуьнаре кхачархьама.\nБарятынский турмал чухула хьоьжура цуьнга, цергашца балда а лоцуш.\nЮнкера, лекхачу дегIахь, нуьцкъалчу болатан юьхь-бос болчу къоначу стага, зIокберг еттара торхан дотIунна юкъа, схьакхевдинчу тIулгех тийсалора, юха а зIокберг тIулгашна юкъахь чIагIйора, цунах тасалой, хьалагIоьртура, чIожа тIехула кхозуш а волуш. Ламанхошна гуш вацара иза, амма лакха тIера чукерчочу тIулгаша юкъа-кара чов йора Луговскойна. Ченийн мархаша буьзира бIаьргаш, иза нийсса охьа болчу торхан пенах дIалетира, цунах пIелгаш а тесна, кхозура, наггахь ларлуш хьала а текхаш. ХIинца дукъ тIера охьа мел богIу тIулг кхетара цунна, дукха хан ялале юнкеран кIайн коч букъ тIехь а, куьйгаш тIехь а цIегIачу басе йирзира.\nЭкханчух тера цуьнан къарцаваларе хьуьйсуш, гIашсалтий а, апшеронцаш а къиза тIедеттачу герза кIелхула гIашлойн некъаца хьалагIертара. Хьалхарчу цхьа бIе майрачу салташна чехка гIулчаш йохуш тIейогIура, тIаккха тIеедира, шайн могIарш а ца дохош, апшеронцийн керла батальон. Шайн гIулчийн мукъамехь цара лоькху эшар а яра хезаш:\nЭхI, со вина нана, геч-де, геч-де, геч-де,\nАхI, ахь а, куц хаза йоI, воьжначун ма е гIай-гIа!\nЭхI, йилбазаш, месалнаш, тхуна некъ биэ-хка!\nИ-ий, салтичун дог-ойла, кхи-а, кхи-а, кхи-а!


Кеп:Инфобокс планеташ — Википеди\n[хьажа | нисйе | истори | карлайаккха]\nХlара кеп лелош ду чlогlа халачу а чоьхьарчу гlирсан мотт къасторна кепа.\nДехар до, цун хийцам цабар, хье ма йе (а) хьо и стян йу кхеталц, муха йина хаалц, (б) нагахь хьо кийча вацахь айхьа и йохийча йуха метта хlотто. Хьо lемаш валахь цигахь хьажа хьай долахьйолу меттехь.\nШаблон Карточка планеты предназначен для разных видов незвёздных астрономических объектов: планет, включая внесолнечные и карликовые, их естественных спутников, астероидов. Некоторые параметры не применимы к конкретному типу, они могут быть опущены.\n|жима инфобокс                 =\n|кхин цIераш                   =\n|астероида билгало             =\n|астероидан категори           =\n|юьхь йиллинарг                =\n|гучу яккхина меттиг           =\n|гучуяккхина де                = [[ДД месяца]] [[ГГГГ]]\n|гучуяккхина де-ref            =\n|гучуяккхаран кеп              =\n|боккха ахсема                 =\n|орбитан радиус                =\n|сидеран мур                   =\n|синодан мур                   =\n|орбитан чехкалла              =\n|орбитан охьане                =\n|сонан меттахъялар             =\n|гоьдолу шадан дохалла         =\n|периастран дохалла            =\n|периастран хан                =\n|перицентран аргумент          =\n|амплитудан ах                 =\n|хьена ю спутник               =\n|физикин характеристикаш-ref   =\n|экваторан радиус              =\n|полюсан радиус                =\n|юккъера радиус                =\n|боккхачу гонан йохалла        =\n|тӀехулан майда                =\n|паргӀата охьакхетаран сихдалар =\n|хьалхара космосан чехкалла    =\n|шолгӀа космосан чехкалла      =\n|хьийзаран чехкалла            =\n|хьийзаран мур                 =\n|семан охьатаӀар               =\n|нийса тӀеялар                 =\n|полюсан стигалан шоралла      =\n|полюсан стигалан дохалла      =\n|спектран класс                =\n|гушйолу седан йокхалла        =\n|юззина седан йокхалла         =\n|сонан диаметр                 =\n|тӀехулин температура          =\n|температура 1 цӀе             =\n|температура 1 минимум         =\n|температура 1 юккъера         =\n|температура 1 максимум        =\n|температура 2 цӀе             =\n|температура 2 минимум         =\n|температура 2 юккъера         =\n|температура 2 максимум        =\n|атмосферан таӀам              =\n|локхаллин шкала               =\n|атмосферан хӀоттам            =\nТип космического объекта — обязательный параметр, принимает одно из следующих значений: планета Солнечной системы (нашей), её спутник, экзопланета (внесолнечная планета, планета другой солнечной системы), карликовая, астероид (малая планета).\nСпектральный класс астероида — обрамляет латинские буквы A, B, C, D, E, F, G, J, K, L, M, O, P, Q, R, S, T, V ссылками и добавляет статью в соответствующую категорию.\nНормой для объектов, не представляющих собой планету или экзопланету, является заполнение параметра «дата открытия» как в этом примере: [[19 января]] []. Если этот параметр заполнен именно так, шаблон ставит в статью категорию «Астрономические объекты, открытые в <соответствующем> году» (только когда такая Категори существует). Если параметр заполнен иначе, Категори может не проставиться.\n|дата открытия-ref = <примечание к дате открытия или нестандартно оформленная дата открытия>\nДля планет, для которых невозможно или не нужно указывать что-либо в параметре «дата открытия» (например, Луна), нужно указать |дата открытия-ref=неприменимо. Этот параметр не отображается в карточке и сообщает шаблону, что не нужно выставлять категорию Википедия:Статьи с некорректной датой открытия в карточке астрономического объекта.\nХӀара Кеп лелош йолу агӀонаш гал ца йалийта, эксперименташ йе ловзаран майда чохь (майда кхолла | куьзга) йа хьайн долара агӀонгахь.\nДехар до, тӀетоха категореш /doc. бухара агӀонаш хӀокху кепан.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кеп:Инфобокс_планеташ&oldid=6104341»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 2 июль 10:01\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 июль, 10:01.


Оьрсийчоьнан махкахойн терахь кху тIаьхьарчу шерашкахь дуьххьара алсамдаьлла\nДечкен-бутт 16, 2014\nТIаьхьарчу масех шарахь Оьрсийчохь дуьненчу долучу адамийн терахь алсамдолуш далара, ткъа адамаш далар лахлуш дара. Ткъа дIадахначу 2013-чу шарахь эххар а Оьрсийчура махкахойн терахь алсамдала доладелла. Иза хилла коьртачу декъана Къилбаседа Кавказера къаьмнаш бахьана долуш а, беллачеран терахь лахдаларна а.\n2013-чу шеран 11 баттахь Оьрсийчохь дина 1 миллион 743 эзар бер. И терахь алсам ду, беллачаьрца дуьстича 23 эзар стагана. Советан Пачхьалкх йоьхначул тIаьхьа дуккха а шерашкахь белларш алсамбара динчу берел а. Амма 2012-чу шарахь демографин гайтамаш дIанисбелира цхьатерра.\n2013-чу шеран жамIаш схьаэцча, динчу берийн терахь хьалха санна дисина, амма махкахь нах балар лахделла 1,1 %. Цу кепара демографица доьзна хьал тодала доладелла. Иза мехала ду, хIунда аьлча инзаре боккхачу махкахь бахархойн терахь, мигранташ а ца балош, алсамдер ду бохучух тешаш дукха нах бацара.\nЦу кепара даханчу шарахь Оьрсийчоьнан бахархойн терахь алсам даьлла 300 эзар стагана. Оьрсийчоьнан статистикан комитето далочу терахьашца, карарчу хенахь Оьрсийчохь вехаш ву 143 миллион 700 эзар стаг. Вуьшта аьлча 2 миллион стаг алсам ву 2009-чу шарахь уггаре а ледара гайтамаш болчу хенахь хиллачул а. Цу шарахь Оьрсийчоьнан махкахойн терахь дара 141 миллион 900 эзар стаг.\nДелахь а таханлера Оьрсийчоьнан бахархойн терахь лахара дуьсуш ду уггаре а лакхара хиллачу гайтамашца дуьстича. 1992-чу а, 1993-чу шерашкахь Оьрсийчоьнан махкахой терахь дара 148 миллион 500 эзар стаг.\nОьрсийчохь цхьамогIа къаьмнаш ду, билгала аьлча, 10 къам ду, тIаьхьарчу хенахь алсам дебаш долу. Царна юкъахь бу гIумки а, даьргIой а, лязгой а, суьлий а, якуташ а, гIалгIай а, нохчий а, эрмалой а, буряташ а, хIирий а.\nЖимма алсам долуш ду махкахь бераш дар а. Карарчу хенахь хIора 1000 зуда схьаэцча цаьрна кхочу 1469 бер. Уггара боккха и гайтам бу гIалгIашна юкъахь а (2257 бер), нохчашна юкъахь а (2196 бер), даьргIахошна юкъахь а (1975 бер), ткъа иштта якуташна а, буряташна а юкъахь. Уггара ледара хьал ду цу агIора оьрсашна юкъахь (1405 бер).\nРосстато далочу терахьашца гуш ма-хиллара, бахархой тIекхеташ бу Къилбаседа Кавказехь дехачу къаьмнашна юкъахь. Уггаре дукха бераш деш йолу меттиг ю ГIалгIайчоь, тIаккха Нохчийчоь, кхолагIчу меттехь ю ала мегар ду Дагестан.\nНохчийчохь долу хьал гойтуш ду ала мегар ду, масала, ТIехьа-Мартан кIоштIахь дечу берийн терахь. Цигарчу хьолах лаьцна дийцира Маршо Радион дехарца меттигерчу ЗАГС-ан белхахочо Ларисас.\nЛариса: «Бараш дарехь вайн республика даиман а хьалхарчу меттехь яра. Тхо цкъа а дацара (цу хьокъехь) латкъамаш беш. Бераш дар лакхара ду вайн республикехь.\nАмма кху шара ТIехьа-МартантIерчу ЗАГС-о регистраци йина 1500 бер даран. Делахь а, 2012-чу шарца дуьстича, жимма лахделла кху шара бераш даран терахь».\nНохчийчохь динчу берашна юкъахь божарий алсам бу аьлла хетахь а, масала, ТIехьа-МартантIехь 2013-чу шарахь динчу берашна юкъахь йоьIарий алсам бу бохуш дуьйцу Ларисас.\nЛариса: «Статистике хьажча, зудабераш алсам хуьлу. Амма дукха йоккха башхалла яц. Цу тIехь сагатдан ца оьу. Мехкарий хьалакхуьуш бу».\nОьрсийчура демографи юьйцуш говзанчаш билгалдоккха махкахь бераш дар хIинца а лахара хилар. Карарчу хенахь хIора зудчунна кхоча 1,7 бер. Ткъа пачхьалкхара бахархойн терахь лах ца далийта оьшу хIора зудчунна кхочучу берийн терахь 2,2 хилар.


Цзянсу Сайнти Китай Супер Лига - 2017 . Футбол. Чемпионат страны.\nМатчи с участием команды: Цзянсу Сайнти\n21.04.2017 Цзянсу Сайнти : Гуанчжоу Фули - 1 : 2 тур № 6\n29.04.2017 Тяньцзинь Сунцзян : Цзянсу Сайнти - 2 : 2 тур № 7\n05.05.2017 Цзянсу Сайнти : Яньбянь - 1 : 1 тур № 8\n14.05.2017 Цзянсу Сайнти : Шаньдун Лунэн - 2 : 1 тур № 9\n03.06.2017 Цзянсу Сайнти : Хэбэй Илиньшаньчжуан - 1 : 2 тур № 12\n09.08.2017 Гуанчжоу Фули : Цзянсу Сайнти - 4 : 2 тур № 21\n28.09.2017 Цзянсу Сайнти : Тяньцзинь Сунцзян - 1 : 0 тур № 22\n19.08.2017 Яньбянь : Цзянсу Сайнти - 0 : 4 тур № 23\n09.09.2017 Шаньдун Лунэн : Цзянсу Сайнти - 0 : 0 тур № 24\n14.10.2017 Хэбэй Илиньшаньчжуан : Цзянсу Сайнти - 3 : 2 тур № 27


КгӀуаньон — Википеди\n44°49′11″ къ. ш. 0°20′43″ м. д.HGЯOL\nКгӀуаньон (фр. Croignon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — ЖигӀонда.\nДозанашца йу Сен-ЖегӀмен-дуь-Пуьш, КуьгӀсан, БагӀон (ЖигӀонда), КамагӀсак, Ле-Пу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=КгӀуаньон&oldid=7835180»


Берёзовкан кӀошт (Красноярскан мохк) — Википеди\n56°01′20″ къ. ш. 93°06′52″ м. д.HGЯOL\nБерёзовкан кӀошт (Красноярскан мохк)\nоьрс. Берёзовский район\n4244 квадратан километр\n↗40 367 стаг (2016)\nБерёзовкан кӀошт (оьрс. Берёзовский район) — Красноярскан мехкан муниципалан кӀошт.\nАдминистративан центр — Берёзовка.\n39 529 ↘36 129 ↗40 593 ↘37 821 ↗38 826 ↘37 868 ↘37 771\n↗38 092 ↗38 619 ↗39 113 ↗39 877 ↗40 367\nБархатово (Красноярскан мохк)\nБерёзовка (Красноярскан мохк, Берёзовкан кӀошт)\nБерезовски (Берёзовкан кӀошт)\nБрод (Красноярскан мохк)\nВознесенка (Берёзовкан кӀошт)\nЕрмолаево (Берёзовкан кӀошт)\nЕсауловка (Красноярскан мохк)\nКедрови (Берёзовкан кӀошт)\nКузнецово (Красноярскан мохк)\nЛопатино (Красноярскан мохк)\nЛукино (Красноярскан мохк)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Берёзовкан_кӀошт_(Красноярскан_мохк)&oldid=5854640»


Иса Хамхоев: Евкуров с 18 лет не жил в Ингушетии и не понимает ситуацию в республике | ГIАЛГIАЙЧЕ\nИса Хамхоев: Евкуров с 18 лет не жил в Ингушетии и не понимает ситуацию в республике\nShare this on WhatsAppМуфтий Ингушетии Иса Хамхоев записал обращение по поводу последних событий связанных с требованием Главы региона уйти в отставку.\n43 comments\tХ1ажи мюрид 31/12/2015 at 14:30\nКхунах саг ва х1о Исса. Аллах1у 1ату бокхал ба х1а дикаш х1ама тех1\nкук 31/12/2015 at 15:34\nХьо мо кхунях вак изь ))\nСо вар из-м 31/12/2015 at 16:20\nЦ1ан бакъ лувкх хьо 1ийса! 80% хьалкъ хьун т1ехь да-кх!\nЦхьан х1ама харц ва хьо 1ийса-1овдал нах дукх балх д1аийбаьб хьона Юнус-Бека-с.\nЮнус-Бека указани хьаен хал езаш йа вай моастаг1аш. Юнус-Бек соцве веза ха т1ехь яьнна дукх ха йа\nаьнна хетт сона.\nНАРТ ОРСТХО 31/12/2015 at 16:42\nХьажи мурдажт …….. къонах вакх из, ший безам болача бес кхестта дукх шо цу, хьейбаж санна! Йист хал шог1а вохьаж ца1а а вац цунг.\nАдам 31/12/2015 at 19:25\nМуслим9 31/12/2015 at 14:41\nНАРТ ОРСТХО 31/12/2015 at 14:53\nЖрец корзаг1а ваьннав бага хий ийккха газ му))\nМурид 31/12/2015 at 16:09\nИсмаил 31/12/2015 at 16:06\nЖ1алий дакх хьо настоящий дол бурьтерьер Насыркортский\nИсмаил 31/12/2015 at 16:14\nВсевышний Аллах Славен Он и Велик унизил тебя ниже плинтуса за то что ты хотел захватить Насыр-Кортский мечеть и имама Хамзата Чумакова 5-го июня да унизит тебя Аллах Славен Он и Велик\nabdulla 31/12/2015 at 16:26\nЯ не понял кто у нас глава иса или Юнусбек ?\nISA 31/12/2015 at 16:27\nIsa hamho ti gnida evkurov tebja na tot svet otpravet skora\n0606 31/12/2015 at 17:10\ndavno pora,ya ponyat ne mogu zachem etu sobaku terpet\nНийсонлич 31/12/2015 at 16:40\nПригор себе подписал гр. Хамхоев\nТима 31/12/2015 at 16:49\nМа саг вац хьо Иса хамхо. 15 лет кормушку ел,а щас че говоришь..\nИ то что ты поехал к Рамзику… Короче саг вац хьо. Тебе жить здесь\nАдам 31/12/2015 at 16:50\nСобака называл кадырова ваххабистом и грязь лил на чеченцев. А теперь поехал за спасением к ним. Это Аллах его так унизил и опозорил.\nBusalb galga 31/12/2015 at 16:51\nИз твоей речи иса, понятно одно, что ты готов и рвешься пролить кровь многих мусульман ради того чтобы остаться у кормушки. ты повторяешь “МОХК “-“МЕХКАР ИМАМАШ”.Но когда тебя выбирали лично я не видел никого из ” МЕХКАР ИМАМАШ” кроме дюжина твоих единомышленников.\nМурид 31/12/2015 at 17:09\nОй пачахь нах харж вез яхачхан мичахь вар хьо, корупций е яхачхан мичахь вар хьо??? аз агда хьуг хьо мичахь вар хьо цун ц1ог лаьца лелар, мунафикх саги хьам да хьанз лелдер.\nВоти 31/12/2015 at 17:12\nхьанз гучваьлар ер))) хьанзолц укхое, укхан имамажи пачахьа мутахь халвез яхаж минбараштар кхамаьл ма дури, хьанз фа халар? кхуран аятаж хуцденад? пачахьу д1авал евх, мутахь халвезаци?))) кегдаьд оаж ер\nлейба фишер 01/01/2016 at 09:42\nхорошо сказано ВОТИ.возможно иса читает тут. возможно читает тот кто может ему передать что пишут. передайте ему. иса посчитай свои деньги. наверно достаточно тебе на всю оставшую жизнь и детям на некоторое время. а на всех своих будущих потомков ты не напасешся. ВЕДЬ как мусульманин ты знаешь АЛЛАХ может и приумножить 1 коп что ты детям оставишь и лишить в мгновение миллиард если захочет тебя и твоё потомство. ну видишь иса не хочет тебя народ. уйди с муфтиев а если всеж нужно тебе еше денег заплати за какую небудь должность ведь был ты главой насыр корта и делай деньги\nBusalb galga 31/12/2015 at 17:13\nШейх Иса и Шейх Хьамзат никого не обвиняли в куфре. Покажи одно место где Они делали такфир Хьажимюридам.не старайся повторять то что ты пытался сделать “5июня”со своими фанатиками. Аллах1 еще больше унизит тебя.\nХамхоев 31/12/2015 at 17:13\nДик тейп дар тхадар, хоз хьадоаг1ар тхо укхо ер хьанз толх цадури. г1урт ба укхо лелбер\nBusalb galga 31/12/2015 at 17:24\nВежари!!!!ХЬАЖИМУРДАШ,НАКЪАЧПАНДЕ МУРДАШ,1ОВДИЙ МУРДАШ, ВИРД ЦАЛЕЛАДЕРАШ.И.КХ.Д.ВАЙ ДЕРРИГАШ ВЕЖАРИ ДА, ВАЙН ЮКЪЕ БАШХАЛОНАШ ЯЛЕ А.УЖ МАССИГ ХАН ХАНАЪ ХАНИЙ.\nМуса 31/12/2015 at 18:01\nИйса, йохкхк ……. йи хьо. Дукх ха йи хьо …… йол. Хьон т1ера нехь ца даьхкхач хьам худдац. Хьа нях ций дейзаж ва, амма бакъ да, хьа ций а г1одда а1м\nХарон 31/12/2015 at 18:34\nДо сих пор когда Хумзат кричал с минбара что нарушают закон мичахь вар хьо Иса? Сейчас когда зашатался твой стул ты вспомнил про законы, поздно Исека, тебя уже слили.\nрамкад владпутович 31/12/2015 at 18:55\nА кто выбирал имамов, которые выбрали тебя Иса??? Народ не хочет,чтобы ты был муфтием. Не разводи фитну. Хьайн ма хетта чъоагь вац хьун хьо. Самый оптимальный вариант, это назначить муфтием Албакова Ибрахьима. Думаю,что он устроит все стороны. Толковый парень он, дик саг ва, иьлм долаш ва, денал долаш ва. Хватит грызться меж собой, ведь мы все Гьалгьай.\nХьажи мурид 31/12/2015 at 19:02\nХьанз ма дик къунах халар хьо? Селхан мичахь вар хьо? Пачахьи цог лаьца ма лелари хьо! Ты позоришь фамилию! Эзди тейп да из….дахуц хьай фамилий бокъал!\nАлан 31/12/2015 at 19:03\nВа нах тахана вайга Аллахо хьаб1арга дет ше де лаьрхар…. АЛЛАХ ший дин 1от1о1ада1таддолаш вац… Иса хьо а хьо мо бараш оаш бувцаж боа оапашта техь латтараш а корзаг1 баьннаб… шун ха д1а яьхай… адамаш хьасома даьннад… шунна фаьлгаш наха къорда баьб… Со хьа куга метта хилча (Аллахо лор вовла со цу хьамаг1) со чу ваха 1оховг вар…\nХьажи мурид 31/12/2015 at 19:05\nХьанз ма дик къунах халар хьо? Селхан мичахь вар хьо? Пачахьи мутаьх волаж ма вари хьо! Ты позоришь фамилию! Эзди тейп да из….дахуц хьай фамилий бокъал!\nТулалан 31/12/2015 at 20:42\nДала атто боакхалб хьа Иса!\nлейба фишер 31/12/2015 at 21:31\nтулан? насарир лятаж дохк или маккир мебеель я\nSultan 31/12/2015 at 21:54\nЧто вы Хадже творите все знают! Давно вас надо гнать метлой с муфтията !” Эзди кегинах”среди вас нет, сам сказал какой муфтий такое и окружение! Аллах бекьм болб хьун Исса!\nнекий 01/01/2016 at 08:31\nСудя по коментарии 80% народа наоборот против)))\nгод за год 01/01/2016 at 08:33\nСудя по коментарии 80 процентов народа наоборот против)))\n999 01/01/2016 at 20:41\n80% мохк хьун т1ехь ба йовх)))))))))))ба хьа кхахь\n999 01/01/2016 at 20:42\nиса враг Мусульман и Ингушского народа!!!Аллах1у бекхам болба хьун\n007 01/01/2016 at 20:43\nваша мама 01/01/2016 at 21:40\nИсса праведный человек! стервятники вы все !!!!! Дай Аллах ему сил и терпения остаться живым среди этой гнили! У нас народ такой с генами гиены незнаю зачем Орла на гербу изобразили гиену надо было!!!!!!!!\nNjasarho 02/01/2016 at 13:06\nHun ALLAHU moarshal lold “VASHA MAMA”,amin.\nNjasarho 02/01/2016 at 13:04\nALLAHU sabar a,satem a lolb vein mssanen,amin.\nГорный 05/01/2016 at 10:18\nЕВКУРОВ ЗНАЕТ ГДЕ ИСА ЗАЖИГАЕТ ,ДАВАЙТЕ ХОТЬ ОДИН РАЗ ПОДДЕРЖИМ ГЛАВУ В ЕГО ПРАВЕДНЫЙ РЕШЕНИИ\nСали 05/01/2016 at 19:02\nДурак ты иса…\nМухьаммад 07/01/2016 at 22:37\nда унизит тебе Аллахь хамхоев Иса да унизит Аллахь всех кто за тобой стоит гнида у тебя нечего не получится воллахьи слов не нахожу чтоб тебя оскорбить


Сагото — Википеди\nСаготó (я) (эрс: беспокойство, тревога) — цхьа бала тӀаба́рах сага́ хула во дегахоам. Сагото кхаьчача де́ха а долаш, хургдолчох дего къоабалдергдоаца хӀама хиларах тийша хул адам. Кхерамах къасташ да: сагото йолча сага хьаькъало ший хьал тӀаэцац, хӀаьта кхеравенначо ший гӀулакх кхетаду.\nСагото иштта цхьа моллагӀдолча хӀаманцара бувзам лаьгӀбалар бахьан долаш ловшдар а да. Масала, ший нана ца гуш ха яьккхача берий саготалу — наьнах кхе́та безам хул цун, из йоацаш новкъа, хала хул. Цул совгӀа сагото цкъаза «бала» яхача деша маӀане хул.\nДегӀа чӀоагӀа зе́не́ я сагото. Из бахьан долаш гӀалгӀаша оал «Ди баьдадер бийса я, саг баьдавер сагото я» аьле. Цахаддаш саготадеча на́ха́ каст-кастта «Сина лазараш» долалу. Саг царех воахача лорала да́къах Психиатри оал.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Сагото&oldid=39632»\nДог-уйлах е аффектах йола симптомаши белгалонаши\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 8 Чантар 2020, 12:28.


Бларенгем — Википеди\n50°41′31″ къ. ш. 2°24′13″ м. д.HGЯOL\n18,23 квадратан километр\n▼2064 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБларенгем (фр. Blaringhem) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-Франс регионехь. Коммунан департамент — Нор. Дозанашца йу Линд (Франци), Витт, Серкю, Стеенбек, Ракенгем, Роктуар, Безегем, Морбек, Ренескюр. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бларенгем&oldid=6706884»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 14 октябрь, 05:17.


Купить 34. Из каждого миллиона атомов радиоактивного изотопа к и скачать\n34. Из каждого миллиона атомов радиоактивного изотопа к\nСодержимое: fiz056_34.doc (31,5 Кбайт)\n34. Из каждого миллиона атомов радиоактивного изотопа каждую секунду распадается 200 атомов. Определить период полураспада Т1/2 изотопа.


Культура | ВАЙНАХ\nЧтобы вода из горного источника не растворилась в песке, не затерялась в камне, нужна колея, нужны берега… Обычаи, унаследованные от наших предков, и есть эти берега, они-то и удерживают людей в одном русле…\tЧитать далее »\nТ1аьхье. Юьхь еша №№ 3-4 – 11-12 (2016), 1,2 (2017). VII-гIа дакъа Зама а, оьздангаллех болу къоман кхетам хийцабалар а (Советан Iедал тIедале хьалхара мур) Муьлххачу къоман а оьздангаллех болу хьежамаш гуттар а цхьатера боцуш, заманца хийцалуш, нехан Iер-дахаре, цара лелочу дине, и дин мел доггах леладаре цадаре, церан хьал-бахаме, Iедалан дIахIоттаме, мехкан Iаламе хьаьжжина хуьлу. Цундела нохчийн къоман оьздангаллин ...\tЧитать далее »\nТ1аьхье. Юьхь еша №№3-4 – 11-12 (2016) V-гIа дакъа Нохчийн оьздангаллехь 1аламца а, къинхьегамца а йолу юкъаметтигаш Нохчийн къоман оьздангаллехь мехала ю стеган Iаламца йолу юкъаметтиг. Iаламца, адамашца санна, лераме а, кхоаме а, къинхетаме а хилар тIедужу стагана. Цундела цуьнан акхарошца, цIахь лелочу хьайбанашца, олхазаршца, лаьттаца, хьаннашца, хишца, цанашца хила йогIу юкъаметтигаш билгалъяьхна гIиллакхашкахь.\tЧитать далее »\nIV-гIа дакъа Т1аьхье. Юьхь еша №№3-4 – 9-10. Доьзал а, бераш кхетош-кхиор а «Доьзал» дешан маьIна дан гIоьртича, гучудолу иза «доь» бохучу орамах хилар. «Доь» шен маьIница «хIу» дашна гергахь ду. Нохчийн маттахь иза дисна хIокху тайпанчу аларшкахь: «Доь доцуш вайна», «Доьза вайна». И бохург цхьа а лар а йоцуш, тIаьхьадисина цхьа цуьрриг хIума а доцуш стаг вар ду. Доьзал ...\tЧитать далее »\nТ1аьхье. Юьхь еша №№ 3-4, 5-6 т1ехь. III-гIа дакъа Адам а, цуьнан г1иллакхаш а Стеган оьздангалла цо ша-шеца лелочу гIиллакхашна тIера дIайолало.\tЧитать далее »\nСовременное чеченское общество знает о своих исконно национальных инструментах до обидного мало. В основном мы видим дечик-пандур и кехат-пандур. А слышим и того меньше.\tЧитать далее »\nЗамин Бильто. Кузнец и разведенка.


Аквиль (Манш) — Википеди\n49°36′35″ къ. ш. 1°44′57″ м. д.HGЯOL\n5,79 квадратан километр\n▼632 стаг (2018 шеран 1 январь)\nАквиль (фр. Acqueville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.\nДозанашца йу Флоттманвиль-Аг, Сент-КгӀуа-Аг, ТегӀтевиль-Аг, Ватвиль.\nМанш департаментан коммунаш\nАвгӀанш • Агон-Кутенвиль • Азевиль • Аквиль • Амби • Амелен • Аминьи • АмфгӀевиль • Анговиль-о-Плен • Анговиль-суьгӀ-Е • Анже • Анктевиль • Анктовиль-суьгӀ-Боск • Аннвиль-ан-СегӀ • Аннвиль-суьгӀ-МегӀ • Анновиль • Аньо • Аппвиль • АгӀгуж • АгӀденва • БагӀантон • БагӀневиль-КагӀтегӀе • БагӀфлегӀ • Басии • БевгӀиньи • Безвиль-ла-Бастий • Безвиль-о-Плен • Белон • Бельваль • Бельфонтен • Бенвиль • Бенуавиль • БегӀиньи • Бьевиль • Бивиль • Бинивиль • Бйон • Бленвиль-суьгӀ-МегӀ • Бловиль • Бобиньи • БовуагӀ • БодгӀ • БодгӀевиль • БокудгӀе • Больвиль • Бомон-Аг • Бот • Бофисель • Бошам • БгӀанвиль-Аг • БгӀаффе • БгӀеаль • БгӀеван • БгӀевиль • БгӀевиль-суьгӀ-МегӀ • БгӀектувиль • БгӀенвиль • БгӀесе • БгӀеттвиль-ан-СегӀ • БгӀеттвиль-суьгӀ-Е • БгӀийва • БгӀиквиль-ла-Блуетт • БгӀиквиль-суьгӀ-МегӀ • БгӀикебек • БгӀикебоск • БгӀи • БгӀуен • БгӀуьшвиль • Буазивон • БуагӀоже • БугӀгеноль • Буттвиль • Буье • Валонь • Вальканвиль • Ванжон • ВагӀангебек • ВагӀувиль • Ватвиль • Вели • Вен • Вендфонтен • ВегӀ • ВегӀгонсе • ВегӀни • Вессе • ВьегӀвиль • Видковиль • Видувиль • Вильбодон • Вильдье-ле-Поель • Вилье-ле-ПгӀе • Вилье-ФоссагӀ • Вильшьян • ВигӀандевиль • ВигӀе • Вовиль • ВодгӀевиль • ВодгӀимени • ГавгӀе • Гатмо • Гаттвиль-ле-ФагӀ • ГеебегӀ • ГильбегӀвиль • Глатиньи • Гольвиль • Гоннвиль • ГонфгӀевиль • ГогӀж • ГгӀанвиль • ГгӀато • ГгӀевиль-Аг • ГгӀень-Мени-Анго • ГгӀимени • ГгӀовиль • ГубегӀвиль • Гуве • Гувиль-суьгӀ-МегӀ • ГугӀбевиль • ГугӀфалегӀ • Данжи • Деннвиль • Диговиль • Дигуьльвиль • Довиль • Домжан • Донвиль-ле-Бен • ДгӀаже-ГӀонтон • Дуьсе • ЕбекгӀевон • Егвиль-суьгӀ-Сьенн • ЕкегӀдгӀевиль-Енневиль • Екьи • Екокнеовиль • Екоссвиль • Екуьльвиль • Ельвиль • Емеве • Емондвиль • Еовиль • ЕгӀангегӀвиль • ЕгӀель • ЕгӀкевиль • ЕгӀудвиль • Ессе • Етьянвиль • Евиль • Жене • ЖегӀ • Жеффосс • Жьевиль • ЖобугӀ • Жоганвиль • Жувиньи-ле-ТегӀтгӀ • Жуе • Жуллувиль • Ианвиль • Ивето-Бокаж • Изиньи-ле-Буьа • Икелон\nКа • Кавиньи • КамбегӀнон • КамгӀон • КамтугӀ • Канвиль-ла-ГӀок • Канизи • Кантелу • КагӀантан • КагӀантии • КагӀкебуь • КагӀне • КагӀневиль • КагӀоль • Каттвиль • КегӀкевиль • Кеттето • КеттгӀевиль-суьгӀ-Сьенн • Кетту • Кибу • Киневиль • КлитугӀ • Коквиль • Коломби • Конде-суьгӀ-ВигӀ • КонтгӀиегӀ • КгӀасвиль • КгӀеанс • КгӀеттвиль • КгӀоллон • КгӀосвиль-суьгӀ-Дув • Куаньи • Кувен • Кувиль • Кудвиль-суьгӀ-МегӀ • КулувгӀе-БуабенатгӀ • КугӀси • КугӀтий • Кутанс • Куьв • Ла-Базож • Ла-Бален • Ла-БагӀгӀ-де-Семии • Ла-БлутьегӀ • Ла-Боннвиль • Ла-Ванделе • Ла-ГласегӀи • Ла-ГоаньегӀ • Ла-ГодфгӀуа • Ла-Е-Бельфон • Ла-Е-д'Екто • Ла-Е-дуь-Пуьи • Ла-Е-Пенель • Ла-Коломб • Ла-КгӀуа-АвгӀаншен • Ла-Ланд-д'ЕгӀу • Ла-ЛуьзегӀн • Ла-ЛуьсегӀн-д'УтгӀеме • Ла-МансельегӀ-суьгӀ-ВигӀ • Ла-МегӀдгӀакьегӀ • Ла-Мофф • Ла-Муш • Ла-ПегӀнель • Ла-ГӀонд-Е • Ла-ГӀошель-НогӀманд • Ла-ТгӀините • Ла-Феи • Ла-Шапель-ан-Жуже • Ла-Шапель-Сеселен • Ла-Шапель-УьгӀе • Ла-Шез-Бодуен • ЛамбегӀвиль • ЛанггӀонн • Лапанти • Ле-Ам • Ле-Ва • Ле-Валь-Сен-ПегӀ • Ле-Вальдеси • Ле-Вей • Ле-Висель • Ле-ВгӀето • Ле-Гилен • Ле-ГгӀан-Селлан • Ле-ДезегӀ • Ле-КгӀене • Ле-Лож-МагӀши • Ле-Лож-суьгӀ-БгӀесе • Ле-ЛогӀе • Ле-ЛогӀегӀ • Ле-Луьо • Ле-Мени • Ле-Мени-Аделе • Ле-Мени-Аман • Ле-Мени-Аме • Ле-Мени-ВенегӀон • Ле-Мени-Виго • Ле-Мени-Вильман • Ле-Мени-ГагӀнье • Ле-Мени-ЕгӀи • Ле-Мени-ЕгӀман • Ле-Мени-ЖильбегӀ • Ле-Мени-ОбегӀ • Ле-Мени-Озенн • Ле-Мени-Опак • Ле-Мени-ГӀенфгӀе • Ле-Мени-ГӀо • Ле-Мени-ГӀог • Ле-Мени-ГӀуселен • Ле-Мени-Тов • Ле-Менибуь • Ле-Мениль-о-Валь • Ле-МениягӀ • Ле-Мон-Сен-Мишель • Ле-Муатье-д'Аллонн • Ле-Муатье-ан-Ботуа • Ле-НефбугӀ • Ле-Омме-д'АгӀтене • Ле-ПегӀк • Ле-ПегӀгӀон • Ле-Пети-Селлан • Ле-Пье • Ле-Плесси-Ластель • Ле-ГӀозель • Ле-Тануь • Ле-Теель • Ле-Тей • Ле-ФгӀен-ПогӀе • Ле-Шам-де-Лок • Ле-ШамбгӀ • Ле-ШегӀи • Ле-ШефгӀен • ЛенггӀевиль • ЛенжагӀ • Лессе • Л'Етан-БегӀтгӀан • ЛетгӀ • ЛитегӀ • Лозон • Лолиф • Лон • Лонгвиль • Льевиль-суьгӀ-Дув • Льесен\nМаньевиль • МагӀгегӀе • МагӀиньи • МагӀсе-ле-ГгӀев • МагӀсии • МагӀтенва • МагӀтиньи • МагӀшезье • Масе • Меоти • Мии • МильегӀ • Мобек • Мон-суьгӀ-Ель • МонбгӀе • МонвигӀон • МонгагӀдон • Монжуа-Сен-МагӀтен • Монкуьи • МонмагӀтен-ан-ГгӀень • МонмагӀтен-суьгӀ-МегӀ • Монпеншон • МонгӀабо • МонсуьгӀван • Монтабо • Монтанель • МонтебугӀ • Монтегуь-ла-БгӀизетт • Монтегуь-ле-Буа • МонтгӀей-суьгӀ-Лозон • МонфагӀвиль • Моншатон • Монуьшон • МопегӀтуь-суьгӀ-МегӀ • МопегӀтуьи • МогӀвиль • МогӀиньи • МогӀсалин • МогӀтен • Муайон • Мулин • Муьневиль-ле-БенгагӀ • Муьневиль-суьгӀ-МегӀ • Не • Невиль-ан-Бомон • Невиль-о-Плен • Невиль-суьгӀ-МегӀ • НеггӀевиль • Неу • Нефмений • НикогӀ • НотгӀ-Дам-де-Сении • НотгӀ-Дам-де-Ливуа • НотгӀ-Дам-д'Ель • НотгӀ-Дам-дуь-Туше • Нуенвиль • ОвегӀ • ОдегӀвиль • Одувиль-ла-УьбегӀ • Озвиль • Окиньи • Октвиль-л'Авенель • Омвиль-ЛетгӀ • Омонвиль-ла-Петит • Омонвиль-ла-ГӀог • ОгӀваль • ОгӀгланд • Осе • Осе-ла-Плен • Отвиль-ла-ГишагӀ • Отвиль-суьгӀ-МегӀ • Оттвиль-Бокаж • ПагӀиньи • ПегӀе • ПегӀгӀе-ан-Бофисель • ПегӀси • ПьегӀгӀвиль • Пиковиль • ПигӀу • Пласи-Монтегуь • Пломб • Пон • Пон-ЕбегӀ • Понтобо • ПонтогӀсон • ПогӀбай • ПгӀекогӀбен • ПгӀесе • ПгӀето-Сент-Суьзанн • Пуае • ГӀавеновиль • ГӀампан • ГӀевиль • ГӀед • ГӀемии-суьгӀ-Лозон • ГӀеньевиль-Бокаж • ГӀеньевиль-суьгӀ-МегӀ • ГӀетовиль • ГӀеффуьвей • ГӀовиль-ла-Биго • ГӀовиль-ла-Плас • ГӀоманьи • ГӀонсе • ГӀошвиль • ГӀусевиль • ГӀуффиньи\nСавиньи-ле-Вье • Савиньи • СагӀтии • Сасе • Себевиль • Сен-БагӀтелеми • Сен-БгӀис-де-Ландель • Сен-БгӀис • Сен-Ва-ла-Уг • Сен-ВигогӀ-де-Мон • Сен-Дени-ле-Га • Сен-Дени-ле-Ветуь • Сен-Жак-де-Неу • Сен-Жам • Сен-Жан-де-Де • Сен-Жан-де-ла-Ез • Сен-Жан-де-ла-ГӀивьегӀ • Сен-Жан-де-Савиньи • Сен-Жан-де-Безан • Сен-Жан-де-Шам • Сен-Жан-дуь-КогӀай • Сен-Жан-дуь-КогӀай-де-Буа • Сен-Жан-ле-Тома • Сен-ЖегӀмен-д'Ель • Сен-ЖегӀмен-де-Во • Сен-ЖегӀмен-де-ТугӀнебуь • Сен-ЖегӀмен-де-ВагӀгӀевиль • Сен-ЖегӀмен-ле-ГаягӀ • Сен-ЖегӀмен-суьгӀ-Е • Сен-ЖегӀмен-суьгӀ-Сев • Сен-Жиль • Сен-Жозеф • Сен-ЖогӀ • Сен-ЖогӀж-де-Боон • Сен-ЖогӀж-де-ла-ГӀивьегӀ • Сен-ЖогӀж-де-Ливуа • Сен-ЖогӀж-д'Ель • Сен-ЖогӀж-де-ГӀуелле • Сен-ЖогӀж-Монко • Сен-ИлегӀ-дуь-АгӀкуе • Сен-ИлегӀ-Петитвиль • Сен-Кантен-суьгӀ-ле-Омм • Сен-Клеман-ГӀанкудгӀе • Сен-КлегӀ-суьгӀ-л'Ель • Сен-Ком-дуь-Мон • Сен-КгӀистоф-дуь-Фо • Сен-Ло • Сен-Ло-д'УгӀвиль • Сен-ЛогӀан-де-Куьв • Сен-ЛогӀан-де-ТегӀгӀгатт • Сен-Лу • Сен-Луе-суьгӀ-ВигӀ • Сен-Мало-де-ла-Ланд • Сен-МагӀкуф • Сен-МагӀтен-д'Обиньи • Сен-МагӀтен-д'Одувиль • Сен-МагӀтен-де-Бонфоссе • Сен-МагӀтен-де-Сении • Сен-МагӀтен-де-Ландель • Сен-МагӀтен-де-Шам • Сен-МагӀтен-де-ВагӀгӀевиль • Сен-МагӀтен-ле-Буян • Сен-МагӀтен-ле-ГгӀеагӀ • Сен-МагӀтен-ле-ЕбегӀ • Сен-Мишель-де-ла-ПьегӀгӀ • Сен-Мишель-де-Монжуа • Сен-МогӀ-де-Буа • Сен-МогӀис-ан-Котантен • Сен-Никола-де-ПьегӀгӀпон • Сен-Никола-де-Буа • Сен-ПатгӀис-де-Клед • Сен-ПельгӀен • Сен-ПегӀ-суьгӀ-МегӀ • Сен-ПьегӀгӀ-д'АгӀтеглиз • Сен-ПьегӀгӀ-де-Кутанс • Сен-ПьегӀгӀ-де-Семии • Сен-ПьегӀгӀ-Еглиз • Сен-ПьегӀгӀ-Ланже • Сен-Планше • Сен-Пуа • Сен-ГӀеми-де-Ланд • Сен-ГӀомфегӀ • Сен-Самсон-де-Бонфоссе • Сен-Себастьян-де-ГӀед • Сен-СемфогӀян-де-Мон • Сен-СемфогӀян-ле-Валуа • Сен-Сенье-де-БевгӀон • Сен-Сенье-су-АвгӀанш • Сен-СигӀ-дуь-Баель • Сен-СигӀ • Сен-СовегӀ-де-ПьегӀгӀпон • Сен-СовегӀ-ла-ПоммгӀе • Сен-СовегӀ-Ланделен • Сен-СовегӀ-ле-Виконт • Сен-Флосель • Сен-ФгӀомон • Сеновиль • Сент-Аман • Сент-АндгӀе-де-Боон • Сент-АндгӀе-де-л'Епин • Сент-ЕбгӀемон-де-Бонфоссе • Сент-Женевьев • Сент-Коломб • Сент-КгӀуа-Аг • Сент-МагӀи-дуь-Буа • Сент-МагӀи-дуь-Мон • Сент-МегӀ-Еглиз • Сент-Обен-де-ПгӀео • Сент-Обен-де-ТегӀгӀгатт • Сент-Обен-дуь-ПегӀгӀон • Сент-Овен • Сент-Пьянс • Сент-Сесиль • Сент-Суьзанн-суьгӀ-ВигӀ • Сентени • Сео • СегӀанс • СегӀвиньи • СегӀвон • СегӀизи-ла-ФогӀе • СегӀизи-ла-Саль • Сидевиль • Сиувиль-Аг • СогӀтовиль • СогӀтовиль-ан-Бомон • Соссе • Соссмени • Соттва • Соттвиль • Суль • СугӀдеваль • СугӀдеваль-ле-Буа • Суьблиньи • СуьгӀвиль • СуьгӀтенвиль • Тайпье • ТамегӀвиль • Тани • Тевиль • ТегӀтевиль-Бокаж • ТегӀтевиль-Аг • Тесси-суьгӀ-ВигӀ • ТигӀепье • Токвиль • Толлева • Тонневиль • ТогӀиньи-суьгӀ-ВигӀ • ТгӀелли • ТгӀеовиль • ТгӀибеу • ТгӀуасго • ТугӀвиль-суьгӀ-Сьенн • ТугӀлавиль • ТуьгӀкевиль • Увиль • Уевиль • Уттвиль • ФежегӀ • ФегӀваш • ФегӀманвиль • ФегӀгӀиегӀ • ФьегӀвиль-ле-Мин • Фламанвиль • ФлегӀи • Флоттманвиль • Флоттманвиль-Аг • Фоллиньи • Фонтене • Фонтене-суьгӀ-МегӀ • ФгӀевиль • ФукагӀвиль • ФугӀно • Шавуа • Шампо • ШампгӀепуь • Шамсе • ШамсегӀвон • Шантлу • Шассгеи • ШевгӀевиль • ШевгӀи • ШегӀансе-ле-ЕгӀон • ШегӀансе-ле-ГӀуссель • ШегӀбугӀ-Октвиль • Шеф-дуь-Пон • Шолье • ГӀбегӀвиль • ГӀдимени • ГӀин-суьгӀ-МегӀ • УьгӀвиль • ГӀгӀвиль-Накевиль • ГӀссон\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Аквиль_(Манш)&oldid=7808736»


Вон нохчочуьнан васт Оьрсийчохь гайтар дукха хенахь дуьйна ламаз а хилла дIахIоьттина ду. Литературехь нохчий дера а, оьгIазе а, зуламе а бийца болийна вуно дукха хан ю. Цхьа оьрсийн поэто Лермонтов Михаила "вон нохчий ву текхаш берда тIе, ирйеш ву шен шаьлта" аьлла, яздинарг дагадаийтича а тоьар ду.\nАмма тIаьхьарчу 20-30 шарахь хилларг кхета хала хIума ду. Нохчийчохь хьалхара тIом чекхбаьлча болх бан йолаелира нохчий ледар гайтаран пропагандан ковейер. Цуьнан Iалашо яра сийллалла долчу Оьрсийчоьнан эскархошна а, къизачу нохчийн сепаратисташна а къахь йолу башхалла гайтар.\nЦу пропагандин "кхоллараллехь" нохчаша адамаш лечкъа дора, къиза хьийза бора йийсаре лецна нах - зударий, бераш, баккхийн нах. Цхьана салтийчо эша йора нохчийн бандитийн дийнна тоба.\nТIом боьдучу шерашкахь нохчийн йиш яцара цу тайпа продукци арахоьцучу нахаца къийса, мел чIогIа къам сийсаз дан гIерташ иза деш хиллехь а.\nБакъду, Нохчийчоьнан куьйгалхо хIоттийначу Кадыров Ахьмад-Хьажас цхьана муьрехь дIахьедар дира, къаьмнашна юкъахь цабезам кхуллу кинош яхар дехка деза аьлла. Амма кхин хийца делла хIумма а ца хилира цул тIаьхьа.\n2017-чу шарахь и хаттар айира ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека. Иза эргIадвахийтинарг дара Оьрсийчуьрчу кинохь нохчий а, гIалгIай а дукха маьттаза гойтуш хилар. Евкуров реза вацара цу къаьмнийн векалша Дуьненера ШолгIа тIом боьдуш гайтина турпалалла хьехош ца хиларна.\nМеттигаш яьхкина нохчийн актераш шайн къам сийсаз деш йохучу филмашкахь дакъа ца лоцуш юхабевлла. Царах ву нохчийн халкъан артист Исраилов Хож-Бауди. Мацалла леш хиларх дакъалоцур дацара ша цу тайпачу кинохь, аьлла цо Кавказ.Реалии корреспондентаца шен хиллачу къамелехь. Ур-аттала, цу тайпа харц филман сценари еша а хIуттур вацара ша, боху актеро.\nЦунна делахь а, вон нохчийн рол ловзо Оьрсийчохь кино йоккхучу наха кхойкхуш Iедал ду эрмалой, гуьржий, оьрсийн актераш.\nГарехь, тIаьхьарчу хенахь цу тайпа филмаш яхар гIеххьа лахделла. ТIаьхьарчу хенахь нохчийн васташ гойту махкал арахьа йохучу киношкахь, ша аьлча ХIолливудехь.\nИштта, "Легендаш" цIе йолчу телесериалехь полицин белхахо йолчу зудчо хозуьйту кавказхочо до бохуш оьрсийн маттахь деш долу къамел. Цу зудчо оьрсийн мотт буьйцург нохчо ву олу. Цундела зуламхо лаха веза аьлла хета цунна "оьрсийн мафин нохчийн юкъараллехь".\nЦу филмехь нохчийн дуьхьалонан боламан полковник санна хьехош ву Медвед Юрий. ТIом чекхбаьлча Медвед дехьа волу цхьана Iилманчан доьзал берна шена кхел йинчу оьрсашкахьа. И Iилманча цо вийна хуьлу дIаьвшен герз кечдан иза реза ца хиларна. Медвед гайтина ву къиза садист санна.\nГойтуш бу вайнах 2014-чу шарахь яьккхинчу "Общак" филмехь а. Цу филман турпалхочуьнан ХIарди Томан дар-дацар хуьлу нохчийн бандиташца. Тамашийна делахь а, уьш дIоггара маньякаш бац, амма таIзар дан кийча бу шаьш Iехийначу стагана, цуьнан кога чу болт а хьовзош.\nОццу шарахь арахецначу "Пачхьалкхан секретар" телесериалехь Iамеркехь ваха хиъна волу нохчо дийцарш дIахьош ву Iамеркахой закъалтана лаьцначу Шемарчу террорхошца. "Шира уьйраш" цо меттах йоху, шаьш аьлларг ца дахь Оьрсийчу дIахьажор ву аьлла, шена кхерам тесначу Iамеркан куьйгалхойн дехарца.\n"Оьрсийчоь хьакхарчийн божал ду, со цига юха гIур вац", - олий, нохчи реза хуьлу Iамеркан Iедална накъосталла дан.\nАктер Пашинин: Адам тIама тIехь девзаш хилла\nНохчийн берех кино яккха кечам болийна Австрехь\nНохчийчоь - басайолуш йоцу Путинан байракх?\nШемахь химин герз лелийна цахиларх харц тоьшаллаш гайтина Оьрсийчоьнан телехьожийлаша


Дечкен-бутт 06, 2013\nОьрсийчоь -- Оьрсийчуьрчу нацистийн гулам, Moscow, 2011\n«Оьрсий» шех олучу, ерриг а пачхьалкхехула яьржина йолчу оьрсийн националистийн юкъараллин хьалханчас Демушкин Дмитрийс дΙакхайкхийна, шен го Нохчийчоьнан къоман политикан министралло динчу дехарца кавказхошна Оьрсийчохь лела-баха Ιамош кодекс арахоьцуш бу аьлла. И кодекс хΙоттош шайца дакъалаца лерина бу цхьаццаболу эксрперташ а, боху Демушкина.\nКхеташ ду, баккъал а кхетамчохь волчу стагна массо тайпа низамаш а лелаш, пачхьалкхан дайшлахь 140 гергга къам ду бохуш ехачу пачхьалкхехь и тайпа кодекс нонсенс юйла а, цул совнаха, и тайпа кодекс фашизман хьожа яржош тептар дуйла а.\nДемушкина дуьйцург бакъдац, нохчаша ца дехна Демушкине шайна лела Ιамош кодекс араяккха, иза зуламе къамел ду, аьлла, дΙахьедина Нохчийчоьнан администраторан Кадыров Рамзанан цΙарх цуьнан пресс-секретара Керимов Ιаьлвис.\nДелахь а, Демушкин а вац шен возаллехь Кадыров Рамзанан векалал вораха стаг Оьрсийчохь. Цуьнан дΙахьедар кхаьчна дуккхаъчу кавказхойн а, оьрсашлахь нийсо лоьхучу политикийн а лере.\nМаршо Радионо зийра, мел къобалйо араяккха дагалаьцна кавказхочунна лела Ιамош йолу кодекс шаьш кавказхоша. Жоп лучех ву дукха хан йоццуш Францерчу Страсбургехь Кавказан Ιедалх боцчу лидерша Кавказан конгрессан президент хаьржина волу Нохчийчуьра вахархо Кутаев Руслан. Цо кавказхой сийсазбан кечъеш рогΙера акци лору Демушкинан кодекс.\nНохчийчоь -- Iилманча, политик, Кавказан конфедерацин президент Кутаев Руслан, 30Тов2008\nКутаев: "Кавказхой-м хьаха бац Демушкина я кхечу и санначара Iамо оьшуш. Цхьаберш, демушкингIар, акхаройн хьесапехь, берзина, шайн Iоврат хьулдан а ца хууш лелачу заманахь кавказхой шайн йоза а долуш, жиманиг вокккхачуьнца, воккханиг жимачуьнца гIиллакхе а волуш, дуьнентIерачу пачхьалкхашца хьан-сан а долуш баьхна. Цара язъян эшац вайна кодекс. Уьш кхетамчу багIахь вай-м язйийр ю царна и тайпа кодекс.\nХила а тарло кхузарчу цхьана кIиллоша и кодекс язъяр Демушкине дехна. Къиллой, оьрсийн божалш цIанде нах даима а ма хиллий. Амма бац иза я нохчийн а, я кхечу кавказхойн а лаам. Хьаш яц вайна и тайпа кодекс".\nОьрсийчуьрчу националисташа, кавказхошна шаьш цхьа дика деш санна, кечъечу кодексан мах хадийра тхан шеца хиллачу къамелехь Дагестанехь а, Оьрсийчохь а дика вевзаш волчу Дагестанан политикан, социалан хьашташ Оьрсийчоьне дΙакхачоран векала Махачев Хьаьжис. Цунна, ца оьшу и тайпа тептар я оьрсаша а, я церан националисташа а арадаккха, аьлла хета.\nМахачев: «Вайца деш дуьйна а хуьлуш ю кодекс. Вайца ламанхочун кодекс ю. Вайн нахана кегий боллушехь хууш хуьлу шаьш муха лела беза. Хаьа иза жимчунна а, хаьа къаночунна а. Ларам бан а хаьа вовшийн. Вйна и тайпа кодекс оьшуш яц язъян. Иза оьрсийн националисташна оьшу.\nОьрсийчоь -- Дагестанан Оьрсийчуьра векал Махачев Хьаьжи, Moскох, 2012\nЦара иза яккха нохчаша хьехна боху, цигарчу юстицин министраллера. Амма цхьа стоьлахо-хьаькам дерриг халкъ ма дац. Иза милла а велахь, суна хетарехь кодекс кавказхоша язъян еза, националисташна гΙиллакхаш Ιамош».\nИ кодекс оьшуш хилча, муха хир ю иза оьрсийн националистийн лидера Демушкина язъеш елахь? Цо вайна хΙун хьоьхур ду? И язъян охьахаале цуьнга хатта деза, цо шен гуламашкахь стенна боьха дуьйцу кхин къаьмнаш, кхин динаш.\nГΙиллакхийн кодекс, масала, язъян еза Кисловодскехь кхо жимха вийначарна. ГΙалгΙазакхаша гΙаланашкахь хадан долийча хилла-кх иза. Кавказхой байъинчу царна нбахтехь а боцуш даккха ши шо кхайкхийна-кх. Царна язъян еза-кх гΙиллакхийн кодекс. Дерриг а вайн къаьмнаш пайда боцчу даха, охьатаΙон лелош ду. Хуьлда иза Дагестан,я ерриг а Кавказ. Вай дац даха Ιамо деза къаьмнаш».\nНохчочунна Кутаев Русланна я суьйличунна Махачев Хьажиначул башха зовкхе ца хета оьрсийн националисташа кавказхой Ιамо гΙертар, хΙинца царна гΙиллакхийн кодекс Демушкина кечъеш хилар чергазех волчу Жужуев Тимурна а. Иза Черкесскехь кегийрхойн хьукматехь болх беш а, гΙаттийна тема шен дагахкхеттачу кавказхойх а ву.\nЖужуев: «Кавказхошна шайнна лела Ιамош кодекс язъеш елахь, иза дискриминаци ю. Нийса данне а дац иза! Оцу кодексо хΙумма а тодийр дац. Дуккха а ду кегийрхой резабоцу хΙуманаш, бахьана ду уьш Москох шайн амалш гойтуш хиларан а. Москох, къам коьрте а оьций, гΙело йо. Кегийрхой декхаре хуьлу дуьхьало ян.\nОьрчийчоь -- Чергазийн кегийрхойн жигархо Жужуев Тимур, Черкесск, 2012\nОьрсийчохь, юккъерчу Оьрсийчохь дукха бу гΙиллакх доцу нах, амма царна-м ма ца язъйо и кодекс! Стага зулам динехь, иза низамехь жоьпе озаве. Бехктакхаман кодекс а ю, конституци а ю, массо а коьрта низамаш а ду Оьрсийчохь. Кхин хΙун кодекс оьшу?»\nДемушкина бина хаам лартΙа бац, хуьлийла дац шайнна кавказхошна къастийна кодекс, иза низамца ца догΙу. Пачхьалкхехь барт латтор, адамаш нийсса лелийтар, даха царна цхьабосса аьттонаш балар – иза Ιедалан декхар ду. Ιедал доцучохь, цунах йоьллачу хьунаша яржийна хьу ю Демушкин Дмитрийга кхаьчнарг, аьлла, зорбанехь даржийна гоьяьллачу бакъоларъярхочо Ганнушкина Светланас.\nМаршо Радионо цуьнца а дира цо оцу кепехь хазийначу ойлан хьокъехь къамел. Проблема иштта го кавказхойн бакъонаш, шерашкахь къад ца луш, Ιедалца къуьйсуш схьайогΙучу Ганнушкина Светланина.\nГаннушкина: "Дац дера иза-м лартΙехь хΙума! Ала деза, суна цхьана а кепара новкъа бац кавказхой. Мелхо а, суна Ιаламат новкъа ду со ехачу метрон станцина гергахь националисташ гуллуш хилар а, цара ерриг а Тургеневн майда а йоккхий, «Оьрсийчоь –оьрсашна», «Москох-Москохарчу бахархошна» бохуш хьоькху маьхьарий. Иза ду цхьаъ делахь, юкъара низам талхош а, дуккха а нах сийсазбеш а.\nОьрсийчоь -- Ганнушкина Светлана, адамийн бакъоларъярхо, Москох, Маршо Радион студехь, 08Тов2011\nАмма хала хеташ делахь а, и идея дуьххьара гΙоттуш яц. Дуьххьара изза айдира 2008-чу шарахь, гуьржаш лоьцуш Москох хьийзачу муьрехь. ХΙетахь Москох мэрино къаьмнийн диаспораш гулйира, цара даржийра, вай, кавказхой, оьзда леладезара кхузахь, аьлла. Нах оцу хьоле кхачийнера-кх, шаьш кхечарел оьшуш санна хоьтуьйтуш. Вай веша ду бехке, боху ойла.\nКеримов Ιаьлвис харц дина боху, интернето дийцарехь, и кодекс кхолла аьлла нохчаша дехна бохург. Цо бахарехь, бакъдац и идея нохчашкара ю бохург. Цара къобал ца йо иза.\nТкъа суна и идея Ιовдал хΙума хета. Вукху агΙор со кхета, Москох богΙу нах, кегийчу ярташкара шаьш белахь, ца хууш хуьлу цхьайолу гΙиллакхаллин къаргенаш. Жимчу гΙалара юьрта ваханарг а ма хуьлий оцу юьртахь вовшашка салам цадалар оьзда доцийла ца хууш. Ткъа адамаш лараме хила ма деза вовшашца. Гонаха нах муха лела хьовсуш а, церан гΙиллакхаш тидаме оьцуш а.\nКеп-кепара гΙиллакхаш долу адамаш кхуза догΙийла а хууш, ца оьшучохь бехк ца буьллуш хила ма везий бухарниг а. Ишттаниг гича, хьо Ιалуш вацахь, стаге ала деза-кх оьзда, муха, хΙун ду. Уьш кийча ма бу иза кхето а. Дералла яьржина-кх адамашлахь, мел халахеташ иза делахь а.\nНехан резабацар шайн дахаран хьелаш ледара хиларца дозу. Масала, со а реза яц, белхаш нисбаран политикаца. Болх карон гΙо ца до нахана. Аьтто ца бо бухарчу нехан бакъонаш толорехь. Къаста ца бо шел лахара дала тарлуш долчу алапан барам.\nОцу тΙехь кхьуьу лайн къинхьегам. Оцу хьолехь вайна хьанна леткъа деза? Болх хуьлуьйтучу системана тΙелеткъа деза-кх. Цуьнан меттана нах иштта а пекъарш болчу, шаьш хьогучу къинах кепекаш бен оьцуш а боцчу, я эццане а ца оьцуш болчу тΙебаьхкинчу белхалошна дуьхьалбовлу.\nПачхьалкхан хьукматийн балханна вай реза дац, и оьгΙазалла вай оцу хьукматаша иштта а хьийзош болчу нахана тΙехьажайо. ТΙех йоккха яьржинчу коррупцина, иза эшош хΙиттийна низамаш дацарна дуьхьалъерзо еза-кх вешан оьгΙазалла.\nЦхьаъ делахь, коррупцин оьрнаш ду даккхий, уьш хΙоккху меттехь ахчанаш лечкъо низамо леррина дитича санна ду.\nШолгΙа делахь, низамех пайда эцар, бой цара болх, стенна ца бо бохург а ду айдан дезаш. Ткъа вай даима а доладо оцу хьоло шен лай бинчу нахана тΙера. Иштта халкъ дΙахΙоттор цхьана декъанна пайде ду, иштта дΙахΙоттийна-кх юкъаралла».\nКавказхошна а, даима а церан къина йоьлхуш лелачу Ганнушкина Светланина а хетарг цхьана агΙонан ойла хазор ца нисдалийта, Маршо Радионо кавказхошна кхуллучу кодексах лаьцна къамел дира могΙарчу оьрсашца а.\nКавказхой шена кест-кеста гуш хиларна, уьш герга бевза Казахстанехь яьхна йолчу, цигахь дахар тоьллачех дацаре терра, пхийтта шо хьалха Европе дехьаяьллачу, Прагин яхархочунна Кондратьева Элеонорина. Ша политик яц, амма адамийн амалш зуьйш зеделларг ду шен, аьлла, довзийтира цо шена хетарг.\nЭлеонора: «Кхеташ ду, ас сайн цкъуран тайп «Кавкейжн» яздо. Кιайн чкъор долу адаман тайпа бохург ду иза. «Кавкейжн» бохучу дешан этимологи тΙера къамел дΙадолийча, адаман ага ду Кавказ. Иштта язло Ιаьмеркахой а, иштта язло Австралин бахархой а.\nКавказхошна лела Ιамош кодекс оьрсийн националисташа язйийр ю, аьлла, айса дешча, со чΙогΙа цецъяллера. ХΙунда аьлча, со вуно реза яц цуьнца. Стенна? Ас дуккха а шерашкахь болх бина ловзарш дΙакхехьа нахана гΙодечу сервисехь. Иза Казахстанехь дара. Ас доггаха эр ду шуьга, соьга дуста а лур дац оьрсийн ловзар кавказхойн ловзарца. Оцо а шекйоккху со, тхан, оьрсийн, хΙун бух бу кавказхошна лела Ιамош кодекс язъян, олий.\nСуна хетарехь, ловзаро гойту къоман гΙиллакхаш. Схьаэца аш Ютубехь, масала, и ловзарш. Йоккха башхалла гур ю шуна. Халахеташ делахь а, оьрсийн ловзаршкахь гуш дац гΙиллакхаш, оьрсийн кепехь ловзар деш делахь, цунах доцург леладо олу. Суна хетарехь, тхан цхьанненна а хьеха бакъо яц, муха лела веза. Я нохчашна а, я казахашна а, я гуьржашна а, я украинахошна а, я белорусашна а, я чукчашна а. ХΙоран къоман бакъо ю шен хотехь даха.\nСайн политикан хьажам психологин бухехь гайта лаьа суна, "цΙийнан тиран" олуш термин ю-кх, цΙерачу тирана шен ша-шена везар дузу чуьрачу нахана, шен доьзална гΙело ярца. Цо шен эго лакхайоккху доьзалхошна ницкъ барца. И тайпа цΙийнан тирани латтайо халкъашна тΙехь Москохо, Кремло. Шен эго, шега болу ларам нах охьатаΙорца совбоккхуш.\nИза гΙело ю муьлххачу а къомана, кавказхочунна-м муххале а, нагахь санна цунна лела Ιамош делахь. И бохург хΙун ду? Яккхийтал, масала, Кавказан йоΙе тΙера ша лелае хΙуманаш, йохийтал декольте, йоца коч. Муха хуьлу иза? Иза политика ю, боьха политика а ю. ХΙун культура хьоьхур ю Москохара кавказхочунна? Со цунах ца кхета. Иза политика ю, къаьмнаш къесторан, кегийчу къаьмнашна тΙехь олалла латтаде политика. Иза, хетарехь, халкъ оьрсех дΙатарде политика ю».\nЦкъа ойла кхоллало оьрсийн хьаькамийн, политикийн, кавказхошкара автономеш дΙа а яьхна, царех оьрсийн кепехь губернеш, могΙара мехкаш бан. ТΙаккха кхулла хΙинца хьехае кавказхочун кодекс санна долу тептар-низамаш. Хила тарло, оцу харцонийн кочар деха а, дукха замана хьалха дуьйна чухецаделла а хиларна кавказхойх цхьаберш хьолах боьлла. Хьо Ιовдал ву хьоьга шерашкахь баьхча, бехке а дац хьо цунах теша волар.\nМаршо Радионо Европехь бехачу нохчийн векалшца а дира оцу кодексан хьокъехь къамелаш. Дукха хан йоццуш Бельгерчу ша вехачу Берлар-гΙалахь – иза Антверпенна 30 чаккхарма юьстах лаьтта - бахархоша алсам кхаьжнаш а тесна, дахаран урхалла дечу меттигерчу халкъан кхеташонехь депутат ваьлла гΙойтΙахо Исаев Артур.\n11 шо ду кΙант даймахках ваьлла а, Бельгех воьлла а. Ненан маттах, иза ма-оьшшу шера шена ца хаарна, ийзало Артур, амма ца къаьстина иза нохчаллах. Хуьлийла дац Оьрсийчохь хила тарло кавказхочун кодекс санна долу документаш Европерчу кавказхошна, я кхечу къаьмнийн диаспорашна яздина, цигахь мелхо а хазахета бахархошна стаг шен къоман амал, ламасташ шеца а долуш вехаш, боху Исаев Артура.\nИсаев: «Оха иза кхоьссина дΙадохуьйтур дара! Бельгийхоша а къобалдийр дацара. ЛартΙехь йолчу пачхьалкхехь хуьлийла а дац иштаниг, аьр вай, Бельгехь, Голлландехь, Францехь, и санна, лела Ιамош тептарш арадахар. Бу интеграци еш, бухарчу дахарх хьо вулуьйтуш хьехамаш, иза кхин ма дуй. Цара ца боху хьога кавказхо ма хила, масала, ловзарш ма де, къоман хелхарш ма де.\nБельги -- Евробертан куьйгалхо Herman Van Rompuy а, Бельгера политик Исаев Артур а, Брюссель, 2012\nБельгихой кхета, уьш вуно тΙекаре нах бу. Ахь цаьрга, иза вайн гΙиллакх ду ма-аьлла, цара ларам бо. И тайпа тептарш я Бельгехь а, я ерриг а Европехь арахоьцур дара аьлла а ца хета суна. Еккъа цхьана Брюссель-гΙалахь дерриг а дуьненан культураш цхьаьна еха. Цундела кхузахь ишттаниг хуьлийла а дац.\nКхин ду, хьо махках вулуш вацахь, зуламаш деш велахь, тΙаккха хьо эккхор ву кхузара, хьуна бале доккхур ду ахь лелориг. Амма хьо хьан гΙуллакх деш велахь, хьо дика хила гΙерташ вуйла гича, хьо шайн мотт Ιамош, доьшуш велахь, нахаца гергарлонехь велахь, хьуна цхьа а проблемаш ца йо.\nСо гΙалин кхеташонан депутат ву тхайн 11 эзар стагах лаьттачу кху гΙалахь. Нохчех тхан цхьа доьзал бен а бац кхузахь бехаш. Соьгахьа кхаьжнаш теснарш берраш а санна бельгийхой бу. Со меттигерчу кегийрхой кхеташонан куьйгалхо а ву кхузахь. Кегийрхошна самукъадоккху барамаш кечбо ас. Нахана хаьа, со нохчо вуйла, со муха веха. Мелхо а ас со нохчо хилар гойту, иза царна чΙогΙа товш хΙума а ду».\nТергоне ийцира оха хΙара передача кечъеш Оьрсийчуьрчу оьрсашна, церан цхьана декъана хетарг а. Интернето белира и аьтто. «Казак» ник-цΙе лелош ву хΙара дешнаш яздина жима стаг. Иштта яздо цо: «Хьо Риме веанехь, римхоша леллориг леладе, аьлла ду шира кица. Ткъа оьрсаша, хийрачу килса хьайн низам дахьаш ма вола олу. Нагахь санна и тайпа гΙиллакхан кодекс яцахь, кавказхошна дан хΙума дац шайн доцчу оьрсийн латта тΙехь – шайн лаьмнашкахь жа дажош биса беза уьш тΙаккха».\nШолгΙачу, «ХΙор» цΙе шена тиллинчо а яздо, «стенна оьшу нохчашна кодекс, уьш иштта а ма бу Оьрсийчохь цуьнан дай санна бехаш. Ткъа гΙо Нохчийчу – карор ду царна хьо чукхосса ор, тΙаккха хьох ахча доьхур ду хьан гергарчаьрга. Уьш, цаьрга хаьттича, даима а ма буй меца, тΙаьххьара баьпкан юьхк дΙаюуш». Оцу могΙара, оцу кхетамехь ю интернетера дуккха а комменташ.\nОьрсийн националисташа кавказхошна Оьрсийчохь лела-баха язъеш кодексаш йолу дахар олийла дац могуш-мегаш дахар ду шаьшна оьрсашна а. Оцу хьелашкахь, оьрсий пачхьалкхехь уггаре доккха а, цуьнан хотΙана тΙеΙаткъам беш долу а къам хиларе терра сатийса дуьсу цуьнан шен могашалла метта яре.\nИ ду Маршо Радионо кавказхочун кодексо айдинчу къамелашна гонаха ша лебинчу нахера зийнарг. Кхеташ болучара кхетадо бакъ хиллийла шен заманахь сийлахь-воккха нохчо, адаман бакъонийн пен хилла даймахкана юьстах ваьхна историк, политолог Авторханов Ιадрахьман. Шен йозанашкахь цо весет санна дитина хΙара кост: «Къийсалолаш оьрсийн бакъонашкахьа, маршабовлий оьрсий – маршадевр ду вай а».\nКавказхошна лела Iамош бу оьрсийн националисташ


Монета США 1 доллар (dollar) 2002 "D" стоимостью 480 руб.\nСША 1 доллар (dollar) 2002 "D"\nТираж (шт): 3 733 000 шт.\n1 доллар 2002г США 1 доллар 2000-2008гг «Сакагавея» монета 1 доллар США железный доллар доллар США


Телепрограмма за 18 январь 2019. ТВЦ\n05:25 Элеонора Рузвельт. Жена умирающего президента\n06:20 Мисс Марпл Агаты Кристи\n12:40 Виолетта из Атамановки\n15:50 Виолетта из Атамановки\n17:00 Каменное сердце\n19:05 Каменное сердце\n21:45 Чёрный принц\n00:05 Последний довод


Пюиоль-Казале — Википеди\n43°36′15″ къ. ш. 0°24′25″ м. д.HGЯOL\nПюиоль-Казале (фр. Puyol-Cazalet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ланда. Дозанашца йу Арбукав, Клед, Лакажент, Перос-Казотетс, Пембо. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пюиоль-Казале&oldid=5180771»


Вальесеко — Википеди\n28°03′00″ къ. ш. 15°34′30″ м. д.HGЯOL\n▼3727 стаг (2020)\nВальесеко картан тӀехь\nВальесеко (испан. Valleseco) — Испанин Лас-Пальмас провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 22,11 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 1000 метр. Дозанашца ю Фиргас, Терор, Вега-де-Сан-Матео, Техеда, Артенара, Мойя (Лас-Пальмас) муниципалитеташ.\n4024 стаг ↗4030 стаг ↗4082 стаг ↘4055 стаг ↘4050 стаг ↘4019 стаг ↗4022 стаг\n↘3968 стаг ↘3935 стаг ↗3963 стаг ↘3903 стаг ↗3904 стаг ↘3886 стаг ↘3856 стаг\n↗3861 стаг ↘3810 стаг ↘3784 стаг ↘3749 стаг ↘3727 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Вальесеко&oldid=5596648»


Нохчийчохь еллачу Умаева Мадинин хиллачу цIийндена цIа дина Кадыровн фондо\nГуьмсехь елла, сихаллехь дIайоьллинчу Умаева Мадинин марзхошна керла цIа дина Нохчийчоьнан Iедалхоша. Пачхьалкхан "Грозный" телеканалан эфирехь гайтина цунах лаьцна сюжет шоьтан дийнахь.\nЕллачун хIусамда хилларг ву шен кхаа бераца керлачу хIусаман чоьнашка хьоьжуш. Билгалдаккхарехь, Кадыров Ахьмадан фондан чоьтах дина ду цIа.\n"Массо а оьшу хьелаш хIоттор а, иштта йийбар а цхьаьна гIоьналлин организацино шена тIелаьцна", - боху сюжетехь.\nТалламан комитетан куьйгалхочуьнга Бастрыкин Александре бевлла оцу инцидентан хьокъехь бакъонашларъярхой, Умаеван гIуллакх таллар Нохчийчоьнал арахьа хилийтар доьхуш а, цунна тIехь цо шен Iуналла дар доьхуш а.


Зуламхойн тхьамда Умаров лоцур ву\n10 декабря в 11:08 (2009 г.)\nНохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана дIахьедира боевикийн тхьамда Д.Умаров, «Невский экспресс» эккхийтарехь иза дакъалоцуш хиллехь а, ца хиллехь а, лоцург хилар. Умаров дуьненаюкъара террорист а, кхечу мехкийн леррина йолчу службаша хIоттийна а, нохчийн халкъаца юкъара хIумма а долуш а вац. Иза миччахьа велахь а, вай цунна тIекхочур ду. Ша динчу зуламех цо жоп лур ду, законаца дуьззина догIуш ма-хиллара, – боху Р.Кадыровс шен дIахьедарехь.\nУмаров нохчийн халкъаца хIумма а дозуш вац, мелхо а, Россин дерриг а халкъан а, сан а, коьрта мостагIа ву иза, – элира республикан куьйгалхочо. «Невский экспресс» эккхийтарца Умаров ша гIуллакх догIуш хилла хиларх, я цахиларх дозуш доцуш, цунна тIехь ду цо Нохчийн Республикехь дина дуккха а кхин зуламаш. Вай иза хаддаза лоьхуш ду. И болх беш ду бакъонашларъяран органийн а, леррина йолчу службийн а дакъош, – билгалдаьккхира Нохчийн Республикан Президента.\n– ЦIерпошт Умаровн омрица эккхийтаран хьокъехь долчу дIахьедарех дерг аьлча, кхузахь керла хIумма а дац. Масех бутт хьалха цара шайна тIеийцира Саяно-Шушенски ГЭС-хь хиллачу бохамах долу жоьпалла. Шен хенахь ерриг а терактех долу жоьпалла шена тIеоьцура вевзаш волчу Радуев Салмана, – дагадаийтира Р.Кадыровс.\n– Умаровна сийлахь хIумма а дац. Терактах долу жоьпалла шена тIе а лаьцна, Умаров шен дозанал арахьарчу верасашна хьалха вазвала гIерташ хила а тарло, хIунда аьлча, тIаьхьарчу хенахь ФСБ-ца а, федеральни кхечу ведомствошца а вай цхьаьна гIуллакхаш дар бахьана долуш иза соне верзийна а, цуьнан бандин дараш хуьлу, – дIахьедира Р.Кадыровс. Оцу гIуллакхехь «шайн дIахьедарца Умаров а, цуьнан гуо а цIерпошт эккхийтар таллар харц новкъа дерзо гIерташ хила а тарло».\nР.Кадыровс билгалдаьккхина ма-хиллара, хIокху аьхка Сочехь мехкан куьйгалхоша дина тIедиллар кхочушдеш, дуьххьалдIа тIаьхьарчу масех баттахь леррина йолу операцеш дIаяхьарехь хIаллаквина 150 сов боевик, царна юккъехь бандтобанийн куьйгалхой а болуш. Царех дукхах берш хIаллакбира ГIалгIайчоьнца долчу дозанехь.\n– Террористашна а, бандиташна а дуьхьал къийсам вай долчохь нуьцкъаллин структураша латтийна ца Iа. Шайн ницкъаш ца кхоош болх беш бу депутаташ, администрацийн куьйгалхой, министраш, берриг а бахархоша жигара гIо а лоцуш. Террористашца болчу къийсамехь вайн кхелхина уггар гергара, юххера адамаш. Оцу къийсаман шерашкахь кхелхина нохчийн эзарнаш милцой, – элира Р.Кадыровс. Цу хьокъехь хаам бо Нохчийн Республикан Президентан, Правительствон пресс-службо.


Перинье (Де-Севр) — Википеди\nПеринье (фр. Périgné) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Де-Севр. Дозанашца йу Бриу-сюр-Бутонн, Брюлен, Сель-сюр-Бель, Мазьер-сюр-Беронн, Сен-Медар (Де-Севр), Сен-Роман-ле-Мель, Секондинье-сюр-Бель, Верну-сюр-Бутонн, Мель (Де-Севр). ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Перинье_(Де-Севр)&oldid=5178599»