Курмакаев: "Массара а ву бахахь а, со киллер вац"\nДуккхаза а хийцина Курмакаевс паспорташ, цIерш, фамилеш, пачхьалкхаш, гIаланаш. Амма сацийна иза Киевехь шен хIусамда Осмаев Адам вен воьлча нохчийн лоьро-эскархочо Окуева Аминас. Киевехь.\nКурмакаев (Осмаев Адамна тапча йиттинарг): Массара а ву бахахь а, со вац киллер\nУкраинан юкъараллан жигархошна Осмаев Адамна а, Окуева Аминина а Киевехь герзаца тIелеттарг нохчо Денисултанов-Курмакаев Артур («Динго») ву, хаамбо Еспресо.TV.\nКадыров ларвечу тобанехь болх а бина, ведда Исраилов Iумар вийра Венехь 2009-чу шарахь. Цу деношкахь гучуелира Курмакаевн цIе. Иза масийттазза цхаьнакхетта хиллера цигахь Исраиловца.\nАмма дукхаханялале полицино кехаташ дац аьлла, лаьцна чуьвоьллира Курмакаев. ХIетахь ша левечу талламчашка цо дийцинера Нохчийчохь хIоттийна тептар ду, тIехь вен кхачийна Кадыров Рамзанан 300 мостагI а волуш, аьлла.\nОцу нахах 50 Австрехь веха, бохура хIетахь Курмакаевс. Ша а веана Кадыровн лаам кхочушбан, аьллера хиллера цо талламчашка.\nГарехь, иза Курмакаевс дийцинчух тера дара, ша Австрин Iедалша цу махкахь витаре сатуьйсуш.\nАмма Австрин Iедалшна ца карийначух тера дара Курмакаевна тховкъело яла бахьана. Цундела иза махкахваьккхира Евробертан территори тIевалар а дихкина. Иза дIахьажо мегар долу меттиг яра цхьа Оьрсийчоь. Цундела Австрин департацин сервисо иза дIахьажийра Москох.\n2009-чу шарахь Чиллан-баттахь Курмакаевс Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь харцдира ша дийцина бохург. Цу хенахь иза Оьрсийчохь вара.\nКурмакаев: "Цигахь яздинчух ас Далла хьалха а, нахана хьалха а нисса дIа эр ду хьоьга. Цкъа а, цхьана а структурашкахь ас болх бина а бац, цкъа а цхьана а дас со цхьана а метте хIара де, важа де аьлла вахийтина а вац. И Исраилов Iумар цигахь эцца тхайн деваша лоьхуш нохчий бовзича вевзина а ву суна. Ткъа цара яздинарг уьш, гарехь, оцу Исраиловс нисса соьга йийцина хIуманаш ю, гарехь, царна йийцина хIуманаш а ю уьш.\nСхьагучу суртаца, суна хета, соьга дина къамел, дерриг цаьрга дIа а дуьйцуш, цаьрга дIаяздайтина хила а мега цо. ХIунда аьлча, тхойшиъ вевзинчул тIаьхьа 3 де даьлча со сацийча цара соьга хоьттур ма дацара Исраиловх лаьцна, тхойшина юкъаметтигех лаьцна, цаьрца иза болх беш ца хилча".\nЕвропера депорт йина нохчий кхоьруш хуьлу Оьрсийчу кхачарх. Амма Курмакаевс цхьа а кхераме хIума дацара шена элира шен интервьюхь.\nКурмакаев: "Вай нохчий цигахь муха Iаш бу? Массо а цIаваха лууш ву, кхоьруш валаволлуш а ву. Тхана цхьа а стагана кхера меттиг бац (Оьрсийчохь). ХIунда аьлча, тахана я Оьрсийчоьнан Iедало а, я Нохчийчохь а цхьана а дас бохуш хIумма а дац, шуна тIехь цIий дацахь, аш байина нах бацахь.\nСоьга, со шозза Москох веана, шозза депорт а йина. Цкъа 2006-чу шарахь веана со Германера, шозлагIа хIинцца веана со Австрера, 2008-чу шарахь. Цхьана а дас соьга кехат а ца хаьттина, цхьана а дас соьга хIумма а ца аьлла. КъурIан тIехь сан баа дуй бу шуна, цхьана дас со ле а ца вина.\nМелхо а, ФСБ-но саца а вина, эпсар тIе а веана, цо кехат а делла, ахча делла билет а эцна, Петарбухе новкъа а ваьккхина схьаваийтина ву-кх".\nИсраилов Iумар вер хьокъехь шайн таллам дIахьочу Iамеркан New York Times газето яздора цу хенахь, Кадыровн гонерачу цхьана лаккхарчу хьаькамо ваийтира Курмакаев Австре Исраилов волчу 2008-чу шарахь, цуьнга цо Страсбургерчу кхеле делла арз юхаэцийта, бохуш.\nМухха а валийна а, Оьрсийчу Исраилов ша валийча, я ца вагIахь – вийча, шена 100 эзар доллар ахча лур ду аьлла, дарединера Курмакаевс.\nЦуьнах лаьцна иштта элира цо Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь.\nКурмакаев: "Iедало соьга хаьттира, хIун дуьйцуш вара хьо цуьнга, хIун дара, мила дара? Оц Iумарс соьга дийцина хIума цаьрга хьахийра ас. И цхьа спискаш юьйцуш вара и Iумар соьга. И спискаш хьахийнарг а Iумар ву соьга, оцу нахах а, шен Нохчийчохь йолчу проблемех лаьцна дийцинарг а Iумар ву соьга. И къамел доцург сан цхьана а деца къамел хилла а дац.\nКхин цхьа хIума а эр ду ас. Цкъа а сайн дахарехь цхьана а структурашкахь а, я, цара къедош ма хиллара, цхьамма вахийтинера бохуш - иза ерриг а диверси а ю, пуьтуш а бу".\nКеп-кепарчу хьостанашкахь вуьйцу Денисултанов Артур. Денисултановх Курмакаев хилла ша Украинерчу Гатчинехь вевзаш волчу бизнесменан Курмакаев Кияман йиша маре йигича. Гуьмсера ву цIера. 1990-чу шарахь хан тоьхнера цунна нахера ницкъаша ахча даккха гIортарна. 1991-чу шарахь арахецна амнистица.\n1992-чу шарахь ваха дIавахна Петарбухе. Цигахь киоскийн бизнес лелийна. Дуккхаза а хийцина Курмакаевс паспорташ, цIерш, фамилеш, пачхьалкхаш, гIаланаш. Амма сацийна иза еарийдийнахь шен майра Осмаев Адам вен воьлча нохчийн лоьро-эскархочо Окуева Аминас. Киевехь.\nНагахь санна дарбан цIийнан иза дийна висийта аьтто балахь, гучубовла беза киллеран берриг некъаш а, цунна и кIоршаме зуламаш дан омра деш лелларш а.\nОсмаев Адамна а, Окуева Аминина а тIелатар дина Киевехь\nИнарла Мунаев кхелхина, цуьнан метте хIоьттина майор Осмаев\nОсмаев Адам: Ца хаабелла Кадыровн бIо Украинехь


Ца доьгIна рицкъ » Нийсо-Дагестан\n16.01.2019 380 0 niyso\nЦа доьгIна рицкъ\n-Хьасипат, ас цхьа хаза х1ума дийца хьуна. - Со яла елла, оццул дийца хьай хаза х1ума долуш, муьлха эладита дуьйцур дар-те бохуш, сан коьрте эзар ойла х1унда йойту ахь?\n- Дитахь и хьайн эладитанаш 1ад, цкъа соьга ладог1ахь. 1уьйрре самаваьлла к1ант т1оьрмиг схьа а эцна чу тептарш, киншканаш, мацвелча кхалла сискал юьллуш уьйт1а ваьлла хилла, т1аккха т1оьрмиг д1акъовлале дага иккхина, сурт дуьллу урок хила езаш хилар.\n-Аравалале ойла ян езара. Х1окху стага соьга х1ун олу алахь : «зуда хьо ялаяле дика ойла йинехьара ас,»- боху соьга. Т1аккха аса х1ун эли алахь: «Ахь дика ойла йинехьара, со ядийна ялийна хира ма яра, со санна зуда хьан кертахь хилар ирс ду хьан, яах1ума ян хууш, яах1ума яа хууш, иман, ислам долуш».\n-Яах1ума яа ца хууш хуьлу?\n-Дера хуьлу, со санна кхерзина х1оаш, чайнаца налха бууш 1ийр яцара цуьнга еанарг, стаг долларш сан кара, шуьнехь кхача,- бохуш 1ийр яра.\n-Х1окху вайн ц1ийндайшна хаам ца хаьа, дика х1усамнана нисъелча, сихха шолг1аниг яло воьду, т1аккха хаьа вайн хьал.\n- Т1аккха т1аьхьа хир ду.Т1аккха лела «зуда со дохко ваьлла, суна чу джин даьлла хилла»- бохуш.\n-Дависа, цунна духхьарлераниг ялаялле дала мегаш дац и джин.\n- Хьо лела могуш, ма дика эли ахь и. Т1аккха х1ара стаг ган везара хьуна, дарвелла, т1аккха ас х1ун эли хаьий хьуна?\n-Х1умма диканиг-м аьлла хир дац.\n- Со д1аяххалц ма васталахьара, эли-кх.\n- Иштта дог ца дохийча ца магара.\n- Х1ун дог дуьйцу ахь, юха пхи минот ялале зуда вайгахь яа х1ун ю, чай дуй, бохуш волавелла лелаш вара.Т1аккха х1оккхул х1ума тоьа суна, жимма дегабаама бина лаьтташ со ма ю.\n-Жимма х1унда бина дегабаам, алссам бан безара.\n-Д1аяла д1а, хьо хьера-м ца яьлла, дарвелачохь со йита эхь доцуш ма ву и, со хьаха яц девна да. Со кхин лен ца еш, кхин д1а дийцал вайшинна дийцар.\n-Шен т1оьрмиг уьйт1арчу т1улга т1е а биллина, сихха чу а вахана къоламаш схьаэцна уьш т1оьрмиг чу а дехкина, т1оьрмиг д1акъевлина. Чехкачу боларца ишколе вахна. Кхочуууш ишколе кхаьчна к1ант, урокаш д1аюьйлаелла. Хьехархочо маршалла хаттарца д1айолийра цара шайн урок.К1анта шен т1оьрмиг баьстина.\nТ1аккха шен тептар, къолам схьаэца, шен т1оьрмиг д1а а биллина, тептар схьаэца чу куьг кховдошшехь.\n-Кхерзина котам кара еана хир ю.\n-Ца еана, со дийца юьтий ахь, даима юург ю-кха хьуна дагчохь.\n-Сан х1ун бехк бу, сискал чу йиллина хилча, дог къовзийча кийра бузо сискалца яа кхерзина котам чу йиллина моьттуш яра со-м.\n-Ладог1а соьца ца къуьйсуш , цо куьг кховдошшехь.\n-Хохха-м ца беана кара?\n-Ца беана, т1оьрмиг чуьра дахка араиккхина. Партанаш т1ехула бедда лелаш, церан классера массо дешархойн, хьехархочуьнан маьхьарий девлла , цхьана хеннахь маьхьарий хезча, массо а т1аьхьий - хьалхий, динна класс коридор чу лилхина.Хилларг х1ун ду ца хууш, кхерийна 1адийна массо классачуьра дешархой а, хьехархой а, директор, завуч, яах1ума йийриг а, чоьнаш ц1анйийраш, цхьабосса коридор чу хьаьвдда. Массо шен- шен са дадийна боьлхуш хилла. Лами т1ера охьадисса раг1 ца кхочуш вовшашна т1едетталуш, аралелхаш хилла. Шайн хьехархо йинчу денца декъал а еш чай мала йохьуш йолу торт карахь йолуш, едда лами т1ера чуйосса дагахь йолу, веана цхьаъ т1екхетта карара торт ластийна бухахь ведда воьдачу директоран к1унзал баьллачу коьртах кхетта и дерриг крем т1ехь дуьсуш латта йоьжна.\n- Ма корта хьанбелла хир бу цуьнан?\n-Муха, х1унда? Коьрта т1е даьтта дилла, ехк хьакха ларош ма бац и директорш, бевддий, хьаьвдий. Кестта месаш йовла там бу цуьнан к1унзулна т1е.\n-Ва елла яла со, хьуна дага ца дог1уш х1ума дац. Цул хазниг дийца ас хьуна, кхин д1а, яах1ума йийриг хилла оцу хенахь дохдан худар т1е дилла йоллуш кара яй лаьцна, даьллачу орцанна, шен яйцаний едда йоьдуш йолу хударан яй хьанна т1е1анийна алахь, шена т1е чан хьакхаелча ца мегачу завучана т1е1анийна.\n-Ва елла яла со!\n-Варийлахь, ма лелахь х1ара дийцар чекх далаза.\n-Яла йиш яц, пекъар, шена юззалц ма худар диъна хир ду цо, массо и хьехьархой, дешархой, кехат- мехат бахьанехь чай мала йиш йоцуш 1аш йолу, ма цецъяьлла хир ю и дийнна яй худар кхаьчна.\n-Ва, со яла елла, ахь алахьара... Т1аккха ладог1алахь, чоьнаш ц1ан йийриг хилла оццу хенахь коридор ц1анъеш, гена доцуш дуьззина чийлик диллина катоьхна шен горгам хьокхуш, даьллачу орцанна кхера елла едда йоьдуш йолу чийлик чу ког буьллуш , коридор мел ю 1анийна д1адахийтина.\n-Цо хаза нехан санна горгам хьаькхна, ишколе майдана т1е вала ма ца витара чоьнаш ц1анъечара шуна чийлик гуш дац, мачаш ц1анъе бохуш, яхана ша чу иккхина, цуьнан мачам ц1анъелла хир ю хьуна.\n-Дера ю-кх.Т1аккха массо араваьлла ишколан майда д1алаьцна яра. Сихонца схьакхечира полици, ц1еяьлча йог1у машен, орцана (скорая помощь) йог1у машенаш.\nХ1ун хилла? Мила ву? Маьхьарий бара хезаш, велха ийзалуш, т1аккха юккъера сехьаваьллачу к1анта элира : со ву бехкениг, сискал ас йиллина яра сайн т1оьрмиг чу, т1оьрмиг д1акъовлале, тахана хила езаш йолу сурт дилла урок дага а еана, со юха чу вахара, оьшу г1ирс схьаэца, пекъар, дахка сан сискал кхалла сан т1оьрмиг чу баьлла хилла, ас т1аккха сайн г1ирс чу кхоьссина т1оьрмиг д1акъевлина. Т1аккха со ишколе д1акхаьчча, ас т1оьрмиг баьстина, урокехь сайн оьшу г1ирс схьаэца чу куьг кховдийча, цу чуьра ара иккхина дахка, тхо массо кхераделла коридор чу лилхира, аьлла дийцира к1анта . Массери белар иккхира совца ца туьйгуш, шаьш лелочух цецбевлла.\nВа, со яла елла, бела муха ца боьлу, х1окху стеган т1оьрмиг чу билла безаш бара и дахка, дахка ч1ог1а жирга ма хетий цунна.\n-Х1унда бохург х1ун ду хьан, цхьа саьхьарлонах цуьрг яц хьан, кху стеган долларш ма ду цу чохь, т1аккха со салон красоты, Гранд парке ца йоьду цхьа хаза.\n- Суна лаьа.\nЛаахь ши дахка карабе вайшинна.\n-И-м хала доцург ду! Кхана 1уьйрре соьга телефон тоха ахь, кийчча ши дахка хир бу вайшинна.\n-И дара дош, кхул т1аьхьа долларш вайшингахь ду хьуна, меги, д1аяха йоллу со, дика пайденна дийцар хилла х1ара, со юха яле иштта т1е долларш дохьур долу ши дийцар караделахь.\n-Во, алло, вайшинна дехкий кийча дуй?\n-Вайшинна доцчу ирсана, вайша хи да яхча а хих ц1е ер яр-кх.\n-Дийций ялахь, сан са ца гатдеш, вуьшти дог дика дацара.\n-Халла цхьанхьа дехкан 1уьрг хааделла гура боьг1нера ас, цхьатерра ши дахка лаьцна, гуро 1аьвшина бийна.\n-Елла яла со, кхин эс доцуш ю хьо, доккха шиша диллина, цу чу цхьа дехкан молха таса.\n-Д1аяла, сан 1айла дац, стаг ву суна гуш корехула ара, зезагин курс яхьаш вог1уш, суна ца оьшу и дехки, хьай дехки леца ахь.\nЗама. Дуьне. Адамаш. Доттаг1ий. Вон – дика. Де – буьйса. Б1аьсте. 1а. Аьхке. Гуьйре. Валар – висар. Вер – ваккхар. Адмалла. Яьхь. Г1иллакх. Доьналла. Ма дукха ю – кха


Салават Юлаев - Сибирь. Лучшие моменты второго периода. ''КХЛ-видео''


Екокнеовиль — Википеди\n49°24′07″ къ. ш. 1°17′31″ м. д.HGЯOL\n3,52 квадратан километр\nЕкокнеовиль (фр. Écoquenéauville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта НогӀманди регионехь. Коммунан департамент — Манш.\nДозанашца йу Сент-Мер-Эглис[d], Себевиль, ТуьгӀкевиль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Екокнеовиль&oldid=7830452»


Лубан (Жиронда) — Википеди\n44°37′48″ къ. ш. 0°02′13″ м. д.HGЯOL\nЛубан (фр. Loubens) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Местеррие, Сен-Сев, Багас, Ландерруе-сюр-Сегюр, Рокбрюн (Жиронда), Сен-Илер-де-ла-Ноай, Сен-Мартен-де-Лерм. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Лубан_(Жиронда)&oldid=6872790»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 20 октябрь, 23:04.


Лахьан-бутт 22, 2020\n28 шо долчу Москварчу яхархочо ша ФСБ-н цIенна хьалха пикете хIотто йоьдуш караэцна хилла плакат. "Кадыровн Нохчийчоь. Оьрсийчоьнан полигон".\nОршот, Лахьан-бутт, 16\nТепсуркаев вар талла долийна эххара а\nTelegram-каналерчу "1Adat"-пабликан модератор Тепсуркаев Салман лачкъорах долу дIахьедар зен долийна Талламан комитето. Юхьанца талламчаш реза ца хилла стаг вадорца доьзна бехктакхаман дов айдан, амма байначу беттан 21-чу дийнахь и сацам юха а баьккхина, лехамаш дIаболийна.\nГезгамашин-беттан 7-чу дийнахь 1ADAT пабликехь араелира Тепсуркаев Салмана ша редакце хьажийна боху видео. 1ADAT пабликехула махкарчу нехан наношна а, зударшна а вон мел дерг баьхна ша машанехула, царна ша баьхнарг шена дуьхьалдаьлла, цундела ша до шена таIзар, аьлла, верзинаваьлла Тепсуркаев хиира шишанна тIе.Хууш ду иза Iедалхоша лаьцна, Геленджикера Соьлжа-ГIала вигинийла. Шен цIийнах кхетаза ву хIинца а, цкъачунна хууш дац цунах хилларг.\nБлогер Абдурахманов вуьйриг лучу ахчан дакъа караделла киллерна\nШвецехь йоьдучу кхелехь хазийра блогер Абдурахманов верна луш хиллачу ахчан барам. Ша вен везарг тергалвеш хьийзарна, видеоца иза гайтарна, шена 10 000 евро караделлера, новкъанна ахча а делира, кхин а 40 эзар доллар тIедала дезаш а дара, аьлла Абдурахманов вен гIортарна жоьпе озийначу Мамаев Руслана.\nЦо кхелехь дина дареш довзийтина ша Абдурахманов Тумсос шен ютуб-каналехула. Чиллан-беттан 26-чу дийнахь Швецерчу Евле гIалахь дира Абдурахмановна тIелатар. Блогеро чIагIдарехь, Соьлж-ГIалара Iабдурахьман цIе йолу стаг ву киллер ваийтинарг. Зазадоккху-беттан 1-чу дийнахь Оьрсийчоьнан кхин ши вахархо а лаьцна Швецехь Абдурахмановна динчу тIелатарца доьзна.\nШинара, Лахьан-бутт, 17\nКадыровс дIадахийтина берийн майданера васташ - Капитан Америка а, Адам-Гезг а\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан реза ца хилира Куьрчалахь крела йинчу берийн майданахь дехкийнчу васташна.\nЦунна хетарехь, бераш ловзучу меттехь бахка хьашт дац америкахойн Marvel-комиксашкара турпалш. Цо емалдина «Адам-Гезг» а, «Капитан Америка» а дIадаьхна гIишлон пенаш тIера, церан метта хIиттийна Ушарма-Шайхан а, Кадыров Ахьмадан а суьрташ.\nКхаара, Лахьан-бутт, 18\nЕвропан кхело толлур ду Тепсуркаевх хилларг\nАдамийн бакъонашкахула йолчу Европан кхело листа тIеэцна нохчийн жигархо, Телеграмерчу 1АДАТ пабликан модератор Тепсуркаев Салман варах долу арз.\nБакъоларъярхоша Оьрсийчоь декхарейо Тепсуркаев лаха а, иза мукъаваккха а, цунна кхерамзалла кхачо а. Юьхьанца Европан кхело т1е ца ийцира арз, амма масех де даьлча, шен сацам юха а баьккхина, листа магийна.\nПутинах, иза президентан даржах мукъаваьлча, сенатор вийр ву\nОьрсийчохь президент Iийначуьнга цуьнан оьмар чекхъяллалц сенаторан дарж дала магадо Федерацин кхеташо кхолларх лаьцна Пачхьалкхан Думехь тIеоьцуш долчу низамо. Конституцица карлаяккхарца доьзна президента Думе хьажийначу документан лорах бина и сацам.\nПроекто бахарехь, сенаторан статус караоьцуш президента ша дарж дитале 3 бутт хьалха чудала деза оьшу документаш. Экс-президентан кхерамзалла чIагIъеш долу низам а ду Думехь дийцаредеш.\nЕара, Лахьан-бутт, 19\nДагестанехь - керла премьер-министр\nДагестанан Iедалехь куьйгалхочун гIовс лаьттинчу Амиранов Iабдулпатахьна ханна тешийна премьер-министран дарж, хаам бо"Интерфаксо".\nМордовин куьйгалхочун дарж Волков Владимира дитар къобалдина президента Путин Владимира, цуьнан метта ханна хIоттийна Дагестанехь премьер-министр Iийна Здунов Артем.\nОбама Баракан книгин рекорд\nЗорбане яьхна де-буьйса далале дIаэцна Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент хиллачу Обама Барака язйина мемуараш – 900 эзар книга.\nИза рекорд ю президент Iийначун книга сиха а, дукха а дIойохкаяларца. Клинтон Биллан "Сан дахар" книгин 400 эзар экземпляр йоьхкина хилла араяьллачу дийнахь, Буш Джорджан "Сацам тIеоьцу хан" мемуарех 200 эзар книга бен ца йоьхкина араевллачу 24 сахьта чохь. Penguin Random House зорбан цIийно ша цкъа а ца деллачу барамехь дукха ахча авансехь дIаделла авторна – 65 миллион доллар.\nПIераска, Лахьан-бутт, 20\nЗаьIап берийн дукхаллица "тоьлла" Нохчийчоь\n2020-чу шеран хьалхарчу денна Оьрсийчуьрчу берех заьIап дара 700 эзар гергга бер –2,5%. Хила тарлучу дозанал дуккха а лакхара ду и терахь Нохчийчохь - 11,9%, Г1алг1айчохь - 9,5%.\nБераш уггаре дика деха меттигаш ю Москва а, Петербург а, иштта Белгород а, Татарстан а. Чохь бераш а долуш, уггаре хала бохку доьзалш массанхьачул а дукха болу мохк а бу Нохчийчоь (47,1% доьзалшна ца тоьу рицкъ). Карарчу шеран 1-чу дийнан хьал: Комин Республикехь 1,5-3 шераш долчу берашна кхочу бошмаш яра ГIалгIайчуьрчу берашна кхочучаьрца юьстича 14-зза дукха.\nЗоррос Нохчийчуьра схьабевлла къуй лецна Петербургехь\nПетербургехь полисхоша кинологийн а, Зорро жIаьлин а гIоьнца схьалаьцна меттигерчу 18 шо долчу кIантанна школин кертахь тIе а летта, буса къола дина Нохчийчуьра схьаваьлла ши стаг – 23 шо кхаьчна Докка а, 24 шарера ваьлла ВахIид а.\n6 шо хан тоьхна Ажигова Iайша айпейинчу дейишина\nГIалгIайчуьрчу Соьлжа кIоштан кхелехь дирзина 8 шо долу Ажигова Iайша айпеярх долу дов.\nЙоьIан дейиша Ганижева Макка а, полицехь болх беш хилла цуьнан майра Марзиев Iиса а бехкебина зуламна. Набахтехь такха 6 шо кхайкхийна Ганиевана, 2,5 шо – Марзиевна. Дейишас тIеэцна шена бехк, амма къера ца хилла цуьнан хIусамда.\nМуха велла ТIеман баьчча Темирбулатов?\n"Правовая инициатива" ("Бакъонан инициатива") проекто дехар хьажийна Дуьненаюкъарчу Къаьмнийн организацин Адамийн бакъонашкахула йолчу комитете нохчийн тIеман баьчча Тимербулатов Салман валарх йолу информаци йовзийта Оьрсийчоь декхареяр доьхуш.\nВладимир гIаларчу набахтера Соьлжа-ГIала кхачийнначу дийнахь – Гезгмашин-беттан 26-чохь – велира Тимербулатов. Дог иккхина велла иза аьлла бара официало баржийна хаам. Хьалхо Дуьненаюкъарчу Къаьмнийн организацин Адамийн бакъонашкахула йолчу комитето сацам бира, Оьрсийчоьнан Iедало бехк ма-доггIу таллаза, низам а дохош лаьцна кхобу 6 нохчо, аьлла. Буьйцучаралахь вара Тимербулатов Салман а.\nШотт, Лахьан-бутт, 21\nМурадов Рустам - Оьрсийчуьра Карабахе хьовсийначу машарбархойн буьйранча\nЛачинан Уче, Карабах Эрмалойчоьнах дIатуху чIаж, ерриг а цIанйина оьккхучу герзах, хадан долийна цигахь Оьрсийчоьнан ницкъаша.\nТIеман министралло хаийтарца, машарбаран контингент елла инарле Мурадов Рустамае (къомах – табасаранхо, Дагестан).Цо довзийтина эскар дIакхаьчначу меттигашкара хьал – тIом сацо бина барт ларбеш ю Азербайджан а, Эрмалойчоь а.\nЯлх шарна набахти – Африкехь гIу яккха 7 201 сом хьажорна\nМоскварчу тIеман кхело набахтин шогачу хьелашкахь яккха 6 шо хан кхайкхийна Къилбаседа ХIирийчуьрчу Гуев Георгийна. Иза бехкевина дагестанхочо Саситлинский Абу-Iумара лелочу "Мухаджирун" фонде "тероризм тIекIаеш" 7 201 сом хьажорна. Бакъду, юьхьанца талламо и ахча ду бохура 50 миллион сом. 28 шо долчу Гуевс бехк тIе ца эцна. Дуьйцу ахча ша хьажийна юьйцучу фонде, амма иза ша сагIийна делира, бусалба пачхьалкхашкарчу къехошна гIу яккхийта, чIагIдо цо. Амма цуьнан къамел тергамза дитина кхело, хаам баржийна Гуевн адвокато.\nК1иранде, Лахьан-бутт, 22\nНаркотикаш буха а кхийсина, ахча доьхуш лецна полисхой\nДагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллерчу информацица, "Дербентехь кхаа полисхочо, шайн белхан декхарш кхочуш дечу хенахь, вахархочунна наркотикаш буха а кхийсина, бехктакхамах хьалха вериг ахча дехна". Вахархо полисхоша доьхучу ахчан цхьа дакъа дIадала реза хилла, амма ша цара дIа ма-хецна арз дина министраллин куьйгалле.\nЛецначаралахь ву Дербентерчу полицин наркотикашна дуьхьалоечу декъан Исаев Мурад а. Цо магийна шен белхахошна лаьцначуьнгара шаьша доьху миллион ах миллионе охьадаккха. Цул тIаьхьа 7 грамма опий буха а кхоьссина, тешашка цунах даредайтина.


Обновлено 14.06.2019 03:12 Автор: Administrator 14.06.2019 03:10\nХьекъал алсам долчу зудчун дахар цхьанна заманахь а ца хилла атта.\nДешна Ӏилма долуш хиларца а, чохь-кертахь долчу гӀуллакхна тӀахъаьлла хиларца а ша куьпарчу зударел тоьлла юй хууш йолу Набу дукха къона йолуш дуьйна а яра иза хууш.\n– Цхьана а адамана тосадалийта мегар дац, цӀийнда, айхьа хьекъал луш, дӀалелош вуйла. Уггара хьалха цунна шена а! – олий, доладора кхуьнан нанас шен хьехарш. – Даима хьехарш дарца, къайлаха, лерехь луьйш хила еза зуда. Ахь лелориг дӀатосалахь, марзахой хьан бат дӀасацо хьовсур бу. ХӀинца зударшна тӀехь доккха дукъ ма ду. Ткъа, со санна хьекъал долчунна тӀехь, къаьсттина. Ӏовдалчунна-м шен дахар муха хила деза а ца хаьара, – олий доккха садоккхура цо.\nИштта, шен «хьекъал долчу» нанас хьехнера Набуна, жимачу зудчунна шен ирс карадерзо лаахь, цу ирсан «да», марненаца къевсина, ваккха везар вуй. Ден а, ненан а цхьаъ бен воцу кӀант, уьш боцуш санна, шена тӀе а верзийна, дахарехь чекхъяла шена мел хала дара дукха дийцинера цо. Цу кеппара хаьара Набуна, оцу толамах мегарг марзо эца а кхиале, кхин цхьана «тӀамехь» толам баккха безар буй а, кхуьнгара я кхо цуьнгара… хинйолчу несера. ХӀан-хӀа, Набус кӀентан зудчунна шен хӀусамехь ницкъбан лууш еш ойланаш яц уьш. Амма, къизачу тӀамехь ша къиза кхоьллинчу ирсах сийна цӀе яла ца лаахь, нус тӀе эца хьалххехь кечам бан беза аьлла, хета кхунна. Оьшучохь сема ца хилахь, кӀант воцуш йиса а сахьт дац.\nШен хенарчу зударех марнаной хила буьйлабелчахьана, цу ойланаша корта бууш, синтем а байна, еха Набу. ЙоӀаршна сагатдина-м, Делан къинхетамца, елира хӀара. Хинволчу невцана а, цуьнан нанна а деза совгӀаташ кхидийчахьана, даима ишта хир ду моьттуш Ӏехалуш хиллера, цхьадика, хӀинца захалш. И шиъ-м дикачу цӀентӀехь дӀатарйира кхо. Амма, цхьаъ бен воцчу кӀантаца дерг, ишта атта хир ду аьлла ца хета кхунна. Ткъа школера а валанза волу иза хӀинца а зуда яло жима хилар, хиндолчун ойла ца ян бахьана дац… Хан оцу минотехь ма йоьду дӀа.\nЦуьнан къаьсттина гӀайгӀа йо Набус, масех шо хьалха кӀантана зуда ялийна шен кхин йолчу яхча.\n– ХӀумма дац, шайн гӀуллакх дичхьана, цул доккха дика дац-кх цара суна дан! – олу цо-м.\n– И чайнан стака хьалха хӀоттор бен, цкъа а хьуна гонаха хьийзаш ма ца хуьлу хьан нус? – кхуо шега хаьттича.\nЧохь-кертахь луьстучу гӀуллакхех, кегий ду бохуш берех я балхах бахьана дина, нус даима шен гӀуллакхе хьожуш, гуонаха хьийзаш ца хилахь, ша мегар яц, аьлла хета кхунна.\nМичча хенахь а кхалла бие-берса хӀума дагайогӀу воккхачунна. Кхин хӀумма ца хилча а, хилларг-лелларг карладоккхуш, луьйш-олуш вистхила лаьа. Ткъа уллехь ладугӀуш, балаболуш стаг ца хилча, хӀун дан деза?! Шен кхин, дагара ца хоуьйтуш, несана сатухуш ю, я ша цо муха лело еза ца хууш, Ӏовдал ю, хӀара кхеташ яц. Бакъду, кхуьнца ишта дерг чекхдер дац.\nЯ шен накъост Бату санна, кӀентан бераш тӀехула а лелаш, некъ къевлина, шена яла хӀусам йоцуш, йиса а ца лаьа кхунна.\n– Ма паргӀат Ӏаш ю-кх хьо, хьуна хаахь! – олу цо, дикка кхуьнга а хьожий.\nКхи а чӀогӀа сахьаьвзий, цуьнан метта ша хилахь, хӀун дан деза, ша-шега хоьттуш, кхералой, цӀа йогӀу Набу. Цхьа хан дӀаяьлча, шена тӀе вогӀучуьнца паргӀат вистхуьлуш, хӀума кхоллуш, Ӏен лаьа. Ткъа кхуо шен могашалла а хӀаллакьеш, хала вовшахтоьхна хӀара бахамаш, кӀентан бераша хӀаллакбеш дуьхьалатесча-м, Набу дог эккхаза юьсу. Масала, дукха мах белла кхуо хӀиттаяйтина и неӀарш кӀентан бераша дӀасаетта йолийча…ма ирча сурт хир дара и, тӀе ма догӀийла и саннарг. ХӀинца наношна бераш Ӏамо хаъане ма ца хаьа. «Саца, ӀадӀе!» – бере олуш хуьлий а ца хаьа. Чувеанчуьн кисана хьовсу, юург багара йоккху. ХӀан-хӀа, цунах гӀуллакх хир дац. Цхьана кертахь белахь а, шайн неӀ къовлуш бехаш бакъахьа бу уьш.\n– Нус оьздачу цӀентӀера хилахь ша лело дезарг хӀун ду хууш, массаьрца а дика чекхъер ю, – олий, хьехар до, тӀаьхьа-хьалха кхо кӀант хьалакхуьуш йолчу кхуьнан йишас.\n– Суна и хьесап ца хета! Вайн ден шичин, Мизанан, нус мел тоьллачу цӀентӀера ю, амма: «Со муьлхачу бух тӀера схьаеана ю хаьий шуна?!» – олий, хаьнтӀе ши куьг хӀоттадой, цо марзой кхерош ца гина хьуна?! Соьга хаьттича, нус хьан цӀентӀехь цкъа а хьоьл тоьлурйоцург хила еза, – олу Набус.\n– Цхьана а хӀуманна гуьнахь доцуш ерг а нисъелла, и дахарехь дӀатекхо езахь, хӀун дийр ду?! – шен йишас аьлча, кхин а гӀайгӀане южу Набу. Иза а харц дац. Доьзал хьала а кхиъна, дӀа а нисбина, мукъаяьлла ша аьлла хеттачу дийнахь, юха кӀентан доьзал а тӀебожахь, хӀун лелор ду? Марзошна лело доьзал дӀасакхуьссуш ерг а зуда ма яц! – олий, дагадогӀу кхунна.\nКху тӀаьххьарчу хенахь, гуттар а санна, тховса а, цхьана а хӀуманна тӀехь шегара гӀалат ца далийта, шех марнана хирйолчу денна ойланца кечам беш, чуйирзира Набу. Цуьнан коьрте хьийза ойланаш кӀезиг яцара «Со санна хьекъал долуш марнана нисъелча, несана а хӀун хала хир ду? Соьга ла а дугӀуш, ас боххург а деш яьхчахьана, яьлла-кх иза!» – олий, хета кхунна. «Сан-м ца хилла и ирс. Цуьнан сина хала а ма хетийла, цхьана а хӀуманна гуьнахь долуш ма яцара и миска. ЛартӀехь пхьегӀа дӀанисъян-м ца хаьара. Со ялийначул тӀаьхьа, ас дерриге а хӀума сайн караэцча, чувеънарг цецволуш, цӀанъелла дӀахӀоьттир-кха кхеран хӀусам». Массо а хӀума, ша-ша доккхуш, луьстуш, наб ца кхеташ Ӏачу Набуна, хинйолчу несе дӀакховдо цӀеххьана цхьа инзаре хьекъале некъ коьрте беара. Ша Ӏуьллучуьра хьала а иккхина, ручкий, кехат схьа а оьцуш, охьахиира иза.\n– Вайн заманан хьекъал долчу марнанас вайн заманан некъ лаха беза несаца мерза юкъаметтиг латто а, керта а ялале иза шен амале ерзо а! – олуш, кехат яздан йолаелира иза.\n«ХӀара кехат, сан хинйолу «хьоме», нус хьоьга яздо ас!\nЙоӀана, тӀе кӀайн гӀабали а юьйхина, мареяхар шена ирс дохьу туьйра ду моттахь, дӀахаийта лаьа суна – со, цу хьан хиндолчу ирсан нана хилар, массо а хӀуманна тӀехь сема а йолуш.\nХӀара къамел, хьо муха хила еза дуьйцуш дӀадолийча нийса хир ду аьлла хета суна: оьшшучул Ӏилма долуш, тоьачул хьекъал долуш, несарийн хазалла хьахийначохь дӀагайта куц долуш. ХӀаъ, чохь, кертахь дан дезаш, листа дезаш дерг, хьеха ца оьшуш, девзаш йолуш. ХӀунда аьлча, сан кӀант, нана ма яла цуьнан, ас хала кхиийна сан кӀант, ахча даккха балха лела везар ма ву. ХӀусамехь куьгтоха мел деза хӀума, эшахь хьостам тоха а, телевизор я и йоцург галъяьллехь, тоян а хьуна хиъча, нийса хир ду. Сарахь цу яьшкина хьалха хан ца яйича, сабӀарзлуш со а ю.\nВайн гергара массо а стаг везаш, лоруш хилар хьан декхарех шолгӀа дерг ду хьуна, ткъа хьалхарниг – хьайн нана санна со езар а, со ларар а… иза-м ас ца дийцича а хьайна хууш хир дара хьуна.\nСай-бодий къаьсташ, Ӏуьйренца гӀоттуш хилла вайнехан нус массо а заманахь. И хаза гӀиллакх сайн хӀусаме еанчу несо дохо а луур дац суна. УьйтӀе, кетӀе къагийна, юуург йина марзой хьалагӀовттале, Ӏаш ша караяйтар а цу гӀиллакхна юкъадогӀуш ду.\nНесе доцург дуьйцур долуш яц со, амма ахь даима дагахь латто деза: марехь йолчу зудчун цхьаъ бен цӀа цахилар, ткъа иза марзойн хӀусам хилар. Гергарчу нахе хьажа-хӀотта йоьду бохуш, йортъеттар дита деза. Уьш могуш-маьрша хилар воьду-вогӀучуьнга хабар дахьийтича а хуур ду.\nУггар а доьхнарг хета суна: хӀинцалерчу кегийчарна сом лардан цахаар. Цундела, дерстина даттӀа доллу жижиг я тӀе юху коч эца еза, ас дӀаэр ду хьоьга. Бакъдерг аьлча, суна жижиг алсам деза, оцу тӀелхигех-м гулйина дан хӀума дацара. И-м хӀунда дуьйцура, хӀинца кегийчу зударшна лартӀехь йолу хӀума шайна тӀехь-когахь эца а-м ца хаьа. Амма ахь са ма гатде, ас гӀо дийр ду хьуна коч-мача къастош. Чохь лело къорза кучамаш чӀогӀа хазахета суна. Тишъелча а ца къаьста уьш. Ас къоналлехь лелош йисина царах цхьа-шиъ сан а ю. Царах эрна ахча дохка оьшуш дац. КӀентан зудчунна, сайн хьомечу несана, хӀума кхоор долуш яц со, ас дӀалур ю хьуна и шиъ.\nАхь лерина ла а дугӀуш, дагахь латто деза ас сайн бераллера, къоналлера, сайн, цхьанне а ца хиллачу кепара хала хиллачу, марех лаьцна мел дуьйцург. Иштта дагахь латто деза, нускалан хенахь дуьйна ас хьайга мел аьлла, айхьа соьга мел аьлла дош, хӀунда аьлча, ас мацца хӀоттийна а, цхьана дийнахь экзамен хӀоттор ю хьуна: «Ткъа дагадогӀий хьуна, ахь соьга иштта аьлла…?» – бохуш, хеттарш деш.\nЦу массо а хӀуманал коьртаниг доьзал Ӏамор соьх тешийна хила деза. Ас сайн бераш а кхиийна, цундела суна дикох хаьа; берана дарбане лоьрийн молха ду, я цӀена моз ду. Вайн дайша молханаш тӀехь ма ца кхиийна шайн доьзалш.\nТаханенна тӀаьххьара хьехар ду сан дисина: суна, сайн кӀант даима жима бер хир ду, цундела хьуна хаа деза – ахь цуьнан хӀума муха юьтту, цуьнга ахь дош муха олу, со терго еш хир ю, суо резайоцчунна тӀехь хьехар деш а хир ю… дов деш хир яц, Ӏиттарш еш хир яц, сайна хетарг тӀедаккха гӀерташ хир яц, хьуна ишта моьттур делахь а, ткъа хьехарш деш хир ю, хьо сайна дукхаеза дела а, массо а агӀор тоьлла хила луу дела а.\nБезамца, хӀинцале а хьо дукхаезаш йолу хьан хинйолу марнана!»\n«Цкъачунна тоьар ду», – аьлла, ойла йира Набус. Ма-дарра аьлча, хьахоза дисинчуьнца дуьстича, охьадагардинарш хӀумма а доцург ду аьлла-м хийтира цунна. Кхуьнан кийрахь а ма ду дилхан дог, цундела хинйолчу несах къа ца хеташ яц иза.\n«Тховса кхин а дикка ойла а йина, кхана ненах, йишех, лулахочух, накъостех дага а яьлла, язйийр ю чаккхе», – аьлла, сацам хилира цуьнан. Бакъдерг дийцича, марнаной а, несарий а кху дуьнен тӀехь мел бу, хӀокху къамелан чаккхе хир ю бохург бакъ-м дац. Амма, Набуна, цу агӀор, ша санна, хӀора зудчо а къахьегча, тӀаьхье беркате хиларе сатийса меттиг бу аьлла, хета.\nСихха дӀайижа метта елира иза, кхана кхочушдан дезаш дуккха гӀуллакхаш хиларна. Царах уггар а коьртаниг хаамийн гӀирсашкахула, довзийта дезаш дара «Марненера кехат».


Дийнатех лаьцна туьйранаш — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nЦхьана лулахь 1еш хилла чай, борзий, цхьогаллий — цхьана, шинарий, цициггий, н1аьний — цхьана. Цхьана дийнахь н1аьна яа дагадеана долу цхьогало аьлла чане:\n— Шинар, во-о шинар! — аьлла кхайкхина цхьогал.\n— Мила ву кхойкхург, мила ву кхойкхург?! Йовханиг яа ца дуьту аша, шийланиг йохъян ца дуьту аша. Мила ву кхойкхург? — бохуш, аьрру аг1ор ворх1аза йолу топча а йолуш, арадаьлла шинар……\n>8. КХО ГАЗА-ГУЬЗИГ\n— Мила ву кхойкхург, мила ву кхойкхург?! Йовханиг яа ца дуьту аша, шийланиг йохъян ца дуьту аша. Мила ву кхойкхург? — бохуш, аьрру аг1ор ворх1аза йолу топча а йолуш, арадаьлла шинар.\n— И-м со дара, — аьлла цхьогало. Шуьга хьошалг1а кхайкха деана.\nОй, хьо дара и, цхьогал, ма латта арахь, схьа чу дола. Тхо-м, цицго талла даханчохь лаьцна долу дерстина датт1а доллу цхьогал а дийна дохку. — аьлла шинаро.\n— Ой, цхьогал а дуу аша? — аьлла цецдаьлла цхьогал.\n— Вай делара, даа а-м ца кардо, — аьлла жоп делла шинаро. Кхераделла, дедда ц1а дахана цхьогал.\n— Кхайкхиний ахь? — хаьттина чано.\n— Кхайкха-м кхайкхира, делахь а, цара цхьогал даа шаьш аьлча, со даарна а кхераделла, ц1а деар-кх.\n— И х1ун къамел ду? — аьлла чано. — Ялол, борз, хьо г1ол цаьрга кхайкха, борза-х юуш хир баций уьш.\n— Шинар, во-о шинар! — аьлла мохь тоьхна цо. Цхьа а вист ца хилла. Юха а тоьхна барзо мохь, цхьа вист ца хилла. Кхозлаг1а мохь тоьхча:\n— Мила ву кхойкхуг, мила ву кхойкхуг?! Шийланиг йохъян ца дуьту аш, йовханиг яа ца дуьту аш, мила ву кхойкхуг?! — бохуш, мохь а 6етташ, аьрру аг1ор оьллина ворх1аза йолу тапча а йолуш, арадаьлла шинар.\n— И-м со яра, — аьлла барзо. — Чано шуьга хьошалг1а кхайкха яийтина.\n— Ой, хьо яра и? Схьа чу йола, тхо нисса х1ума юуш дохкура. Тахана цициг талла дахча, цо ерстина ятт1а йоллу борз а йийна, и юуш дохку тхо-м. Схьайола чу, — аьлла шинаро.\n— Ватта, сан дела! Борз а юу аша? — аьлла, цецъяьлла борз.\nЯар-м ма дийца ахь, яа а-м ца карайо, — жоп делла шинаро.\n— Со г1ур ю цига-м, — аьлла т1аьххьара чано. — Ча-х юург хир ма яц цара.\n— Шинар, во-о шинар! — аьлла мохь тоьхна чано. Цхьа а вист ца хилла. Шолг1а а мохь тоьхна чано. Юха а цхьа а вист ца хилла. Кхозлаха мохь тоьхча:\n— Мила ву кхойкхург, мила ву кхойкхург?! Шийланиг йохъян ца дуьту аша, йовханиг яа ца дуьту аш, мила ву кхойкхург?! — бохуш, мохь а бетташ, арадаьлла шинар, хаьнт1е оьллина ворх1аза йолу тапча а йолуш.\n— Со яра и-м, шуьга тахана тхайга хьошалг1а кхайкха еана, — аьлла чано.\n— Ой, хьо яра и ча? Марша а йог1ийла. Схьаяло чу, ма латта арахь, — аьлла шинаро.\n— Х1ан-х1а, чу еана 1ан 1иш яц сан, шу хьошалг1а дог1у я ца дог1у хатта еана яра со, — аьлла чано.\n— Делахь жимма собар делахь, чу а дахана цициге хатта деза сан, и реза хилахь, дог1ур ду тхо. Тахана талла даханчохь, цхьа нисъелла ча керара а яьлла, ч1ог1а дера 1аш ду иза, — аьлла шинаро.\n— Ой, ча а юу аша? — аьлла, цецяьлла ча.\n— Яа а-м ца карайо, — аьлла шинаро. "Деладуьхьа, х1инца со кхераелла едда д1аг1ахь, кхеран жопе ла а ца дуг1уш, бухарчу барзах, цхьогалх а ду-кх эхь", — аьлла сецна ча, шинар арадаллалц, ша ч1ог1а кхоьрушшехь.\n— Х1инца кхозлаха а кхайкха баьхкина вайн лулахой вайга хьошалха. Цхьа ямартло ян г1ертий техьа уьш, — бохуш шек-м ду со. Делахь а, вай шайх кхоьрий хаахь, уьш гуттар майра бевр бу. Аса, оха ча юу аьлча а, д1а ца яхана, жоьпе хьоьжуш лаьтта иза. Х1инца вай хьошалха ца дог1у алахь, чана хуур ду вай биттинаш аьшпаш буйла а, вай шайх кхоьрийла а. Цундела, хирг хир, вай хьошалха даха деза.\n— Ахь бакъ боху, тхо реза ду ахьа бохучунна, — аьлла т1етайна цицигий, н1аьний.\n— Вайн лулахой тахана сарахь вайга хьошалха бахка реза хилла. Амма цициг бохург ч1ог1а кхераме экха ду моьттуш ю со. И меца хилахь, вай даа а мега цо. Цундела царна шортта юург а йиллина, вай д1аловчкъа деза. Х1ун хаьа, дуьзина даьлча, и к1ад а делла, цо вайна геч а дина, вай ца доий а.\n— Бакъахь хир ду, — аьлла т1етайна борзий, цхьогаллий.\nУрам новкъа "г1овг1анца" схьабог1уш хилла "хьеший". Леккха корта а айбина, шен дех а, ворх1и дех а дисина герз а оьллина дог1уш шинар хилла. Ц1ога хьовздой, цуьнан букът1а эккхий: "Маьу, маьу" — олуш, юха ц1ога хьовздой охьа эккхий: "Мила ву майра сох лата?!" — олуш, дог1уш цициг хилла. Шинарна хьалха а яьлла "1уь11арий-1уь-уь-1" бохуш йог1уш н1аьна хилла.\nЛадоьг1начунна — моз 1айг,\nЦа доьг1начунна — дуьйрийн 1айг!\n— Хьо д1а а ма лелха, ту, схьа а ма лелха, ту, со дикачу новкъа араяьлла хьуна, аса х1умма а дийр дац хьуна, сох ма кхера.\n— Хьо д1а а ма лелха, говр, хьо схьа а ма лелха, говр, сох кхерам бац хьуна, со дикачу новкъа араяьлла, со-м хьаьжа ц1а йоьдаш яй, — аьлла.\n— Хьуо хьаьжа ц1а йоьду ца бахара ахьа, хьуо дикачу новкъа йоьду ца бахара ахьа?\n— Со дера йог1у дохко а яьлла. Сайна виран жижиг, теран жижиг, говран жижиг дууш 1ен яй со, — аьлла барзо.\n— Делахь дика ду х1ета, — аьлла говро, — хьо ялалца а, хьо елча а яал хир ю-кха со хьуна, айхьа со яалай, сан когах боллу хьостам схьабаккхахь, сагатдо сан цо.\n— Муьлха ког бу хьан иза? — аьлла. Борз улли йогг1ушехь, коьртах мийра тоьхна, говро кхоьссина д1аяхийтина иза.\n— Хьо юха ма йог1у, борз, хьуо дикачу новкьа яха араяьлла ца бахара ахьа?\n— Со-м дохкояьлла, сайна теран жижиг, виран жижиг а дууш 1ай яй со, оцу дуьнен т1е йоьдачул, — аьлла барзо.\n— Делахь дика ду х1ета, со хьуна яллалц баъал а, елча баъал а хир бу, хьалха сан ма1ан чохь боллуш болу н1аьна схьабаккхахь, — аьлла, дехар дина таро.\n— Хьагайтал, мичахь бу и? — аьлла, улле еана борз. Иза хьалхайоллушехь коьртах ма1аш тоьхна 1ункар х1от1ийна иза таро.\n— Хьо юха ма йог1у, борз, хьуо хьаьжа ц1а яха яьлла ца бахара ахьа, хьуо дикачу новкъа йоьдуш ю ца бахара ахьа?\n— Со-м дохко яьлла юха ма йог1у, цуллий а сайна виран жижиг а дууш 1аьн яй со, — аьлла барзо.\n— Делахь дика ду, со хьуна яллалц а, елча а яъал хир ю хьуна. Цкъа хьалха хьалларчу барза т1е а яьлла, пихмоллин илли алийтахь соьга, — дехар дина виро. Шега т1ехьа я хьалха яла ца аларна х1умма а шек ца яьллачу барзо бакъо елла:\n— Алахь, делахь илли а.\n— Н-на-на-на-на-на, — аьлла.\nИ мохь хезна нахана. "Ва-а, варраш дойу вай", — аьлла, орца а даьлла, наха шайн вир д1адигна, ткъа барзана баьхьанаш, белаш, г1ожмаш йиттина, эккхийна.\n— Ах1ий, ах1ий, со хьаьжан ц1а яха хьаьжа вацарий, со говран хьастам хьабаккха пхьар а вацарий, теран ма1ан чуьра н1аьна хьабаккха лор а вацарий, пихмоллин иллига ладег1а замо а вацарий, — ах1ий, ах1ий, — аьлла, кхин а г1ар айина хьуьнан чохь барзо.\n— Ахь х1ун до, эмкал?\n— Борз санна т1едог1уш 1а а ду, луо диллале бохуш яжа г1ерташ ма йоллура со-м, — аьлла эмкало.\n— Иштта лелаш ду-кх тхо а. Цхьана кхета деза вай, — аьлла акхароша.\n— Суна цхьа х1ума хетара, шу реза делахь, — аьлла х1илла долчу цхьогало.\n— Х1ун хетара хьуна? — аьлча, цхьогало жоп делла:\n— Вайна яа х1ума каро а ца йоллу, х1ара 1а хала х1ума а ю. Б1аьстена юьххьехь со дендер аш. Де а дей, со даа кхааммо а, — аьлла.\n— Цунна дагадеанчух кхеттачу барзо аьлла:\n— Хьох-м яа х1ума хир яцара: хьо жима ду. Со юьйр ю вай. Ас хала а доккху 1а. Со денъер аша б1аьста яьлча.\n— Хьо а яа х1ума хир яц, — аьлла чано. — Хьо а ю жима. Со юьйр ю вай. Ахьчул а хала доккху 1а ас. Со денъер аша б1аьста, цо аьлча:\n— 1а-а, 1овх1!.. — аьлла эмкало. — 1а хала х1ума ю. Аша массарчул а хала доккху 1а ас. Со денъер аш, б1аьста яьлча. Со массарел йоккха а ю. Со юьйр ю вай.\n— Ма чомахь х1ума ю-кх х1ара! — аьлла цо.\n— Яа вайша и? — аьлла цхьогало.\n— Ча мегар яц. Дов дийр ду цо вайшинна.\n— Чена-м хуург а дацара и… Нагахь цо и к1ажмехала даккхахь, соьга хьожур хьо. Ас жоп лур ду цунна, — аьлла цхьогало.\n— Кху юкъара 1онжар мича дахана? — буьрса хаьттина чано.\n— Цо х1ун до, ша 1онжар а диъна, соьга хьоьжуш? — аьлла цхьогало.\nЧа барзана т1ейирзина, борз яда иккхина, ча цунна т1аьхьа яхъелла — "т1ап" аьлла яйна ший а, хьуьнах а яхана.\nЦигга д1атохаделлачу цхьогало цхьана 1уьрга кхехьна эмкалан жижиг а, чуоко а, ког-корта а, ц1ока а — ша йоллу х1ума.\n— Эмкалах х1ун хили?\n— Х1инца дуьйна а со къуьйсуш вовшах летачу аша денйийр яц со б1аьста яьлча, — аьлла, г1еттина, яьлла д1аяха-кх, — аьлла цхьогало.\n— Дера, нал, х1инца юучуьнца хала а ду, вайшиъ цхьаьний хьажа деза кхача лаха, хьо реза елахь? — аьлла цхьогала.\n— Иза бакъ ду. Цхьаний лаха реза ю ша кхача! — аьлла.\n— Вайшиъ иштта леларх дика кхача ца нисло вайшиина. Дера еза вайшиъ юьрта а яхана, цигахь котам-к1орни керадог1ийла хьажа.\n— Кху ишалх дихьа далалуррий техьа вайша, — аьлла нело.\n— Ас баькх-баьккхинчхула ког а боккхуш схьайола, — хьехардина х1иллане цхьогало, х1ара х1окху чохь а йиситина, юур ю ша бохуш йолу.\n— Х1инца-м кара еара хьо, — аьлла, т1ехьа а даьлла, цхьогал нал яа доладелла.\n— Цхьогал, хьо со яа доллий хиира суна. Цкъа со яа хьо йолаялале суна хьо гайта хьалха долахьа.\n— Делахь, нал, хьалха дола ма алахь соьга. Кхузахь доллушехь эхь хеташ доллу хьуна со.\n— Хьо дуьме а хьоьжуш ма 1а, ва цхьогал?\n— Марха ду сан, аьлла цхьогало, — суьйре т1еяре хьоьжу со.\n— Ахьа хьайн марха ду ца бохура, ва цхьогал, — аьлла.\n— Аса даьсти-кх иза, — аьлла цхьогало.\n— Ва цхьогал, аса маца достур-те и марха? — хаьттина барзо.\n— Гуран да схьа ма кхаьччинехь достур ду-кх ахьа а, — аьлла, д1адахана цхьогал.\n— Д1адала сан бен т1ера, схьабеллийта соьга иза, бан безаш дуккха а болх бу сан.\n— Во, газа-гуьзиг, б1аьсте т1ееана, сайн бен схьабелла со г1оьртича, цу т1ехула дижина бецхелиг ду, и д1акхалла яг1ахьара хьо.\n— Эх1, цига йог1учул сайна сийна буц а юуш, шийла шовда а муьйлуш, 1ийча тоьла суна.\nВо, борз — аьлла мохь тоьхна зинтаго, — сан бен т1ехула дижина бецхелиг ду, д1адала аьлча а, д1адолуш а дац, и д1акхалла газа а ца йог1у, газа кхалла яг1ахьара хьо.\n— Цига йог1учул сайна берстина думеш долу уьстаг1ий дууш 1ен яй со.\n— Хьоьх лата-м ас жан-ж1аьлеш дохкуьйтур ма ду.\n— Во, жан-ж1аьлеш, — аьлла мохь тоьхна зингато, — бен т1ехула дижина 1уьллу бецхелиг д1а ца долу, бецхелиг кхалла газа ца йог1у, газа кхалла борз ца йог1у, барзах лата дуьйлийша. Т1аккха жоп делла жен-ж1аьлеша:\n— Цига дог1учул тхайн 1уьно тесна даь1ахк а ц1убъеш, цо аьлларг деш 1ен дай тхо, ца дог1у тхо барзах лата.\n— Шуна г1аж етта-м ас жа1у воуьйтур ву.\n— Во, жа1у, бен т1ехула дижина 1уьллу бецхелиг д1а ца долу, бецхелиг д1акхалла газа ца йог1у, газа кхалла борз ца йог1у, барзах лиаа ж1аьле1ш ца дог1у, царна г1аж етта волахь.\n— Цига вог1учул сан дечиг-пондар мерзах п1елг тосуш, т1аьхьа г1ийла узум балош 1ер г1оли хета суна.\n— Х1ан пондаран мерз хадо-м ас дахка боийтар бу хьуна.\n— Во, дахк, сан бен т1ехула дижина бецхелиг д1а ца долу, и д1акхалла газа а ца йог1у, газа кхалла борз ца йог1у, барзах лата ж1аьлеш а ца даьхки, ж1аьлешна г1аж етта жа1у а ца вог1у, жа1унан пондарн мерз хадо болахь, — аьлла, дехар дина зинтаго дахке, амма дахка реза ца хуьлу, цо олу:\n— Эх1, цига бог1учул х1окху 1уьргара оцу 1уьрга а эккхаш, 1ен бай со.\n— Хьо кхалла-м ас цициг доуьйтар дуй-ца.\n— Во, цициг, бен т1ехула дижина долу бецхелиг д1а ца долу, бецхелиг кхалла газа а ца йог1у, газа кхалла борз ца еа суна, барзах лата ж1аьлеш а ца даьхки, ж1аьлешна г1аж етта жа1у а ца веа, жа1унан пондаран мерз хадо дахка ца бог1у, суна и д1акхалла долахь.\n— Цига дог1учул сайн ненан меса-бедарш т1ехь 1уьллур дай со.\n— Хьан ненан меса-бедарш йовдо, ас мох боийтар бу хьуна. Во, мох, хьо болахь орцах, цхьа бецхелиг ду сан бен т1ехула дижина, д1адолуш доцуш, и д1акхалла аьлча газа ца йог1у, газа кхалла йолахь аьлча, борз ца йог1у, барзах лата дуьйлийша аьлча, ж1аьлеш ца дог1у, ж1аьлешна г1аж етта волахь аьлла, дехар дича, жа1у а ца веа суна. Т1аккха жа1ун пондаран мерз хадо дахка а ца беа, дахка кхалла цициг а ца дог1у, цицган ненан мес-бедарш йовдо болахь.\n— Собарделахь, хьаша новкьа а ваьккхина, ламазана корта а тоьхна, со д1а бог1а хьуна, — аьлла.\n— Ваша, ларлолахь, — аьлла. Д1ахьаьжча, цунна гина т1едедда дог1у цхьогал.\n— Х1ун боху ахьа, йиша? — хьаттина барзо.\n— Цу сискалх д1овш тоьхна хила мега. Хьо ларьян бохура аса-м.\n— Ткъа аса х1ун дан деза кхунна?\n— Хаац, — аьлла жоп делла цхьогало, — сайн вешина бохам ца хилийта, и яа а йиина, яла а реза ю-кх со, хьо реза елахь.\n— Дика ду, д1аяа.\n— Хьан цхьа гай дузарх сан шиъ ца дуьзина, д1аяло, со т1аьхьакхуьур ю хьуна.\n— Хьо стенгара йог1у, ва газа-гуьзиг?\n— Ломал дехьара яжа-кажа яханачара йог1у.\n— Хьан коьртахь ерг х1ун ю?\n— Ма1а-т1оьлгаш ю.\n— Хьан кочахь ерг х1ун ю?\n— Муьсил-мехий ду.\n— Х1ан синпха х1унда беттало?\n— Хьоьх кхоьруш беттало.\n— Хьо д1айог1ий?\n— Вукхо жоп делла:\n— Хьан ши гай дузарх, сан кхоъ ца дуьзина, д1аяло, со т1аьхьакхуьур ю хьуна.\n— Яжа-кажа яхана йог1у.\n— Хьан коьртах ерг х1ун ю?\n— Хьуна 1итта яхьаш ма1а-т1оьлгаш ю.\n— Хьан кочахь ерш х1ун ю?\n— Хьуна 1итта дахьаш муьсил-мехий ду.\n— Хьан синпха х1унда беттало?\n— Хьох лата дог хилла беттало.\nКъиг къайлаяьллачул т1аьхьа цхьогална цуьнан к1орни яа дагадеана. "Цунна хуур а дац хьан йиъна", — аьлла, цхьа к1орни йиъна цхьогало.\nШолг1а а цхьогало иштта аьлча, цунах дегабаам хилла къийган. "Цо ца йиъча, хьан юур яра уьш, цхьа а х1ума кхуза еана ца хилча?" — аьлла ойла хилла къийган.\n— Хьо ца дог1у соьца вайна яах1ума ян, цигахь котамаш, бедаш, хьуна яа бег1ийла дукха а х1уманаш ю хьуна, жимма хьайн чож тоьхна дог1ур ду хьо.\nДелахь, ша хьо шен букъ т1е а даьккхина дуьгур ду, — аьлла кьийго.\n— Т1аккха-м додог1ур дара со, — аьлла цхьогало.\n— Х1ун ду хьан дагахь, цхьогал? — аьлла.\n— Дера, къиг, сан дагахь-м дукха х1уманаш дара, и яаза йисна хьан к1орни а т1аьхьа, — аьлла цхьогало.\n— Д1ам, хазаниг, чуяйтахьа со.\n— Х1э-э, — аьлла д1амано, — йоллу хир яра хьо сан дерстина ц1ент1арш ийзо, сан ч1амара корта бажа.\n— Хаьддачу* жана т1е кхочийла со, аса хьан дерстина п1ендарш ийзор делахь, чанг1а йоцу топ йожайойла суна, аса хьан ч1амара корта божур белахь!..\n— Х1инца-м ас ийзор хьаха дара хьан дерстина п1ендарш, х1инца-м ас божур хьаха бара хьан ч1амара корта! Д1амано берзан багахь йоллучохь аьлла т1аккха:\n— Борз, яа-м юур яра ахь со. И-м хаьара суна.Бисмилла а алий, цул т1аьхьа "кхаара" а алий, йолаехьа со яа.\n— Х1ета ма ца ийзий ахьа сан дерстина п1ендарш, х1ета ма ца бежи ахь сан ч1амара корта! Х1уьссик!\n— Х1э-э, елла йолийла со, — аьлла барзо, — кхаара а ца олуш, шинара ца аьлла.\nПросмотров 17 871\nборз туьйранаш чеченская сказк чеченские сказки