№4 апрель 2014 Ежемесячный литературно-художественный журнал 4. 2014 СОДЕРЖАНИЕ: 25 АПРЕЛЬ – НОХЧИЙН МЕТТАН ДЕ УЧРЕДИТЕЛЬ: Алвади ШАЙХИЕВ. Алахьа, нана, сан аганан илли. Министерство Стихаш\n«№4 апрель 2014 Ежемесячный литературно-художественный журнал 4. 2014 СОДЕРЖАНИЕ: 25 АПРЕЛЬ – НОХЧИЙН МЕТТАН ДЕ УЧРЕДИТЕЛЬ: Алвади ШАЙХИЕВ. Алахьа, нана, сан аганан илли. Министерство Стихаш ...»\nАлвади ШАЙХИЕВ. Алахьа, нана, сан аганан илли.\nсфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций ПОЭЗИЯ 27 марта 2009 г.\nРегистр. свид-во ПИ № ТУ 20-00064 Руслан УМАЕВ. Это все про тебя – Родина… Стихи....61 Журнал выходит с 1991 г.\nС. Алиев Замин БИЛЬТО. Кузнец и разведенка. Притча..................75 М. Бексултанов Л. Довлеткиреева ДЕБЮТ Р. Межиева С. Мусаев Милана БЕЧУРКАЕВА. Вехийла хьо г1оза. Стихаш........77 Р. Талхигова А. Шайхиев ГОЛОСА ДРУЗЕЙ Наталья ШИМКОВА. Разноцветные рифмы. Стихи.......36 Рукописи принимаются редакцией в первом и втором экземплярах, а также на ДРАМАТУРГИ электронных носителях.\nИсмаилов Абу Нохчийн мотт Хьох лаьцна суна а дуьйцуш, Башломах лешара хиш.\nЗарзарша вовшашка буьйцуш, Со кхетош лоькхура йиш.\nД1аихначу шерийн лар Суна вайн тархаш т1ехь гора, Озийча набаран тар.\nЧехка йуола, сан дог хьастий, Некъах тилла ма лиела.\nТов тевнах хьаьрчинера. Гоьл тIе хьаькхна шаптал санна, къегинчу малхехь хьакхаделла гора диттан гIа.\nХьал ца девзарг кхуьур вацара, амма аьхналле сатесна, садаьхьна дацара адам. Адаман хатI доьжнера, синтем лехна. Синтем лахар бехке дац, диллина ду и лахар, шена лехна ца Iаш, ницкъ кхочучохь, шена санна, гона а. Ткъа хила тигац и.\nЛоханиг йиш хаьлла вогIура. Къематде а деъна, элира цо, барт хоттучу дийнахь адам ша жоьпе озоле Дала нахе хоттур ду боху, шех доллуш цхьаьннан а декхар дуй шун, аьлла. Дукха адам гIоттур, аьлла ду, шен-шен хьан дикане сатуьйсийла ма яра, ша-ша хьан дуьхьа шешан байина нах ма битинера, аьлла.\nХIоьттинчу хьоло шех даррехь дийца мукъ ца луш, делахь а, херъяла ца туьгуш, гIаьттина, кхин цхьа ойла лелара лохачун кхетамца. Аьндолчух кхоьру, чIагIдора цо, цу ойлано, тIаьхьа ала тарлучух, бан тарлучу тIехтохамах. Корта мукъа бац. Ткъа шен лаамашкахь паргIат воцу стаг лай ву, лайн амал уьшалан №4 апрель 2014 хьехано лоций а, гIор доцуш а хуьлу, аьлла, шен и ойла сецча, рагI дIалуш, уллохь лаьттачу воккхачу стаге дIахьажавелира лоханиг.\nВукхо кица далийра. Коьрто хаьттина боху матте, элира цо: «ХIун хьал ду хьоьгахь?» – аьлла. Цецбаьлла мотт, дуьхьал хаттар дина цо: «Со, хьуна махаъара, йовхачохь, цIеначохь Iуьллу. Дуьхьал цергийн шиъ зIар хиларна, цхьа тайпа кхерам а бац суна. Ткъа хьо, массо хенахь а ченалахь, мохехь, малхехь бу, ерриге а ханна дуьненан сингаттамаш, гIайгIа-баланаш хьайна тIеэцна бехаш.\n– Мотт Iамална белла бу, – аьлла, дехье а, сехье а гург вирзина, тIетуьйхира воккхачу стага. – Харц я бакъ и Iамал яр стагах шех дозу. Эриг эшна вац. Ала долчохь, доцчохь олуш верг волу. Шоззе а вон мах бу цо шен беш берг, хIунда аьлча дуьненан бIаьрг боду цунах, эхартан къа хьаьрча. Иштта бен хуьлуш дац, хила йиш яц, – аьлла, сецира воккха стаг, шена тIебоьгIна адаман бIаьрг бодуш байна, цу бIаьрган лорах дIахьажавелла, дIо учахь лаьттачу кху девнан дайшка вистхила леринчуха. Верасаш, вовшашка а хьаьвсина, меттахъхьайра.\nЦамоьттинарг дара и: кхетамал дегабаам тола белира.\n– ХIай нах! – аьлла, кхайкхира хьалхаваьлла воккханиг. – Эрна ду шун кхузахь латтар. Оха тхешан стеган цIий дуьтур дац, чIир ца оьцуш а Iийр дац.\nДIагIо! – аьлла, дог диллийтира.\n– Кху девнан да муьлха ву шух? – аьлла, иштта паргIат хаьттира тIевеанчо.\nУчахь юьстахо лаьттачех гIеметта хIоьттина цхьа къонах къаьстира.\n– Со хьоьга и дехар дан ца воллу, – аьлла, мукъ караийцира воккхачу стага.\n– Бехк ма биллалахь, хьан цIе а ца хаьа суна.\nКIант вийна Iелин, и шена тIе ца хIоьттинехь, кхуьур вац кхуьнан дагах.\nХийла ойланаш йо хир ю кхо, хийла хьесапаш до хир ду, хIун дича бакъахь ду ца хууш. ХIара адам а кху дехарца дуьххьара деана хир дац кху керта, кхуьнан шен наха а боху хир ду кхуьнга: «Нахана жоп ца делча дер дац, вита веза кIант». Амма неI тIететтича, арахь дуьсург вон дац. Кхуьнгара дош даьлча, хIара адам а, кхуьнан шен нах а шайн-шайн чубоьрзур бу. Цхьаъ ша вуьсур ву Iела, дагца чов а юьсур ю Iийжа, беза сингаттам кхуьнан коьрте а туьйсуш.\n№4 апрель 2014 Кхидерг хабар ду. Хабар ду, хенера шапаIат хуьлу, бохург. Тиш мел дели а даго хала ловр бу къастаран лазам. Делахь а хан яьлча, цу лазаман мохь базбина доьрзур дац хIара санна долчу дийнахь, хIоккхул долчу халкъан дехарна делла жоп, и Iовжаме даьлла, кхуьнан бIаьргех хи а хьодур дац, хIунда аьлча ша а, хIара Iела а кху халкъо ца къесторна, – халкъ барт тайначу доьзалца хьал долуш хилча, цу доьзалан лазам а хила беза юкъара, юкъара хила беза лаам.\nКху халкъан лаамна бIостанехьа стаг хIоттахь, куьйгах дIахадо пIелг санна, гуттаренна кхунах дIахеда иза. ХIара Iуьллу шен мостагI, лаахь, тахана а вуьйр ву Iелас, тIаккхахула шен каяьллачохь вуьйр ву, и дарх, вайнехан Iадаташца, цхьана а стеган кхунна бехк буьллийла дац, кхо йоькху ерг шен чIир ю. Амма тахана халкъана луург – кхарна юкъахь маслаIат хилар ду. Еза йозалла лела цу лаамца.\nВоьхна, лаьттачохь цкъа сацавелира воккха стаг, тIаккха га тесна хьаьдда вахана Iин чу воьссира. Адамана бIаьрга ма гойла эццахь кхунна тIехIоьттинарг.\nЦIийш, кегйина берийн меженаш, ворданна буха нисвеллачу воккхах волчу кIентан: «Ла ца дуьйгIи-кх оха хьоьга, дада», – бохуш санна, къаьрзина ши бIаьрг.\nЦкъа цхьанна тIехьаьдира да, юха – вукхунна. Нагахь, ден докъа тIехIоьттича кIант къан-вала волало бохург бакъ делахь, ишттачу минотехь да, хетарехь, беран амале воьрзу. Шена цхьа иэшам барна кхоьручу берах тарвеллера хIара.\nКхерам хьерчара дагах, хIара кхоьрура бIаьрган Iуналлина ша маллахь, и шиъ дIа а ваьхьна, шех къастош, цхьамма хьуламе ваккхарна. Ворданна бухара ваьккхина воккхах верг иттех гIулч хьалха дIа а ваьхьна, охьавиллира кхуо, вухавеана, важа тIеваьхьира. Цкъа цхьаъ, тIаккха шолгIаниг тIевохьуш, и шиъ ший а иштта бIаьрган тергамехь а латтош, лакха тIе хьалаваьллачул тIаьхьа а хIара ца туьгура говраш тIеяллол йолчу юкъана а царна гена вала.\nКхаьрдачунна кхарда ду и, тIедеъна, шина говра и ши дакъа а диллина, цIехьа ваха ваьлла воккха стаг хьере вара. Жимма са-метта веара некъаца. Делахь а, юьрта чу вуллуш, цIахь висинчу шиннах жимах волу кIант велха а воьлхуш, шена дуьхьал кхетча, логехь хорам хилла, хилларг хоттуш, цуьнга вист ца хилавелира.\nЕрриге а стигал этIош санна, стелахаьштиг туьйхира. Оцу сохьта лакхахь гулъеллачу боданечу мархаша, цецех луьйцу ахьар санна, кхоьссина догIа тIаьхь-тIаьхьа чехкадала доладелира. ТIаьхьо хиира кхунна: замошца волчу цхьана вехначу стага, лар ца еш, кхоьссинчу тоьпах кхалхар хиллера цIахь №4 апрель 2014 висинчу Iаббазан. Шена дуьхьал веана кIант циггара беже вахийтинчу шинна тIаьхьа хьажийра кхуо, цхьаъ бажа болчохь буха а саций, цхьаъ цIа вола, аьлла.\nЦу юкъана, стелахаьштиг кхетта ваша вийна, бохам баьлла хьийзаш хиллера кхеран шолгIа доьзалхо.\nШена хуур кхунна и...\nАдамийн могIарша яйн ишар а йина, тевнах хьерча тов хьаьдира. Хаалора механ хIуо...\nИза араяьлла меттиг – тоьлла стаг яра Совдат, тоьлла болчу зударшлахь тоьлла хир йолуш – иза араяьлла и меттиг (куьзганан бIаьрг буьйцура цара, коран) ше хиллал хилла-кх… Со а жима вац цу хенахь, суна дагадогIу шадериг. Вайн чохь ю Совдат, йоссийна… Зазу йогIура Iуьйрана, Совдатан нана. Зуда йогIу йолу некъ бацара цо бохьург. Цу тIе, генара ян езаш а яра, Кхоьрга лам тIе хьала а яьлла, дукха буьрсачу меттехула. Даьккхина йовлакх а карахь, сардамаш дуьхкуш йогIура Зазу.\nДжамболатан Хьатуй, БитIаккъий, шайца йолу Совдат а, дошлой а, дIо совца №4 апрель 2014 а бина, уьйтIа ваьлча, схьадуьхьалъяьлла нораца хьуьлла боршам хьокхуш йоллу Зазу.\n– Джамболатан Хьатус, яьккхина, йишина тоха аьлла, лакхара охьаластийна шаьлта ша цестина дIасадаьллачу хIаваан есаллехь сецна, БитIакъ кIел куьг таса а кхиъна.\nСовдат аттана тIахьайоьдучу цу дийнахь вай дохорг хилар цхьанна а дагахь дац, хабарш-м ду. Оцу хабарех дерг а хоттуш, юург а эцна, Кераме хьажа дахана сой, тхан наний цIахь дац. Ненан шича вара Керам тхан, чохь висина, меттахь, чу-ара вийлар кIезиг долуш, декъехь а вара и. Бакъ-м ца дора и цхьаболчара.\nХIетахь а ца дора, хIинца а… Со дийна стаг ву-кха, хIинца шуьца санна Iаш.\nКераман тхайн ненаца деана и къамел хезна.\n– итт-цхьайтта бер дара тхан – хьакъикъат дайта, шайн йолу кIадинах хIума, вовшахтохий, шад а бе, некъана цу а кечбе.\nХьакъикъат дан тхо ца даьхьира, салт дукха бара. Ткъа кIадинах шад бира.\nЦу буссехьа, хьаьжкIаш кхаьрзина, цу а баьккхира, и цу-гали ас Моцкъарара дIа лакха тIехула Iуьллучу новкъа кхаа дийнахь-кхаа бусий гехь Алкуне деара.\nЭццахь санна юьхьIаьржахIоьттина вацара ша бохуш, и эхь шеца коша даьхьира тхан дас. ЮьхьIаьржа и юьхьIаьржо тIехIоттале хила дезара адам, вовшашна, Далла хьалха. Ца хилча, ша и юьхьIаьржо а санна, бохам кога кIел бу… Адам лаьтта сан бIаьра хьалха, цигга лелла и сурт а, дIо юьххьехь сан хьахаделла. Бадам, станце, тхаьш диссийна. Адам кхойкхуш ду вовшашка, Деле. Доьдуш зикар а ду. Доьлхуш, доьлхуш. Доьлхуш. Доьлуш. Велар хIун ду? Велхаро велош ву, вела дог долуш воьлуш вац цхьа а, велхаро велош ву… ДIа тIехволуш цхьана къонахчун тидам хуьлу, тхол хьалха дIабигинчу нахах.\nЮьстахо Iа и, голаш тIе а лахвелла, белхар а тесна, велар а хьакха ца луш. И-м ларош вац велха, я вела а, коьрта тIера охьа, гIарссинехь, мIараш а хьоькхуш, куьйгаш хьоьккхучохь висина – Деллахь, бакъ ма ду и, цо охьахьоькхучу мезашна юьхь гуш ма яцара цуьнан. Цхьамма а тергал веш вац, тергал муха во, шайна а дан хIума доцчу меттехь… Дуьне ду-кха… ДIа лела-м до адамо хIуманаш, кхин тIаьхьало а йоццушехь кхуьнан. Кху дуьненан. Изза бен – белхарехь лела велар.\nДуьххьара кхунна гина кино гуттар а йисира иэсехь. Кинон цхьа жима кийсиг яра иза… Цхьана хенахь къен-мерза хилла кино, х1инца, кхунах воккха стаг хилча – «1ана яханера», ерриг чукаро а, т1екаро а шайна чуоьзнера оцу «кинох» схьаевллачу «видео», «компьютер», «интернет», кхин а, кхин а д1а ц1ераш йолчу, т1аьхьарчу заманан «ни1маташа». Воккхачу стеган ойла дукхахьолахь «юха хьоьжуш яра», дерриг сирла, хаза, мерзадерг «букъа т1ехьа дисинера». Дукха дара и бераллин, жималлин мерза ни1маташ дагалецамашца, ойланашца сих-сиха схьах1уьттуш, г1елделла са цхьа мерзачу 1овжамца карзах дохуш: киншкаш, газеташ, журналаш, плакаташ-сурташ кхин а дуккха а дара уьш дуьне довза доладеллачу берана х1ора дийнахь гучадуьйлуш. Уьш дерриш г1алара схьаоьхуш – схьакхоьхуш дара, уьш дерриш 1едало деш дара, нахе лелон луш я духкуш дара. Оцу 1едалан ни1матийн коьрта бос Ц1ениг бара, и боцуш наггахь бен киншка, календарь ца хуьлура. Х1инца а воккхачу стеган дагалецаман б1аьрса серла доккхура оцу Ц1ечу байракхаш т1ехь хиллачу ц1арула ц1ен бесаша. Календараш т1ехь хуьлучу Советан 1едалан дезаденош билгалдохучу аг1онаш т1ехь долчу терахьаш – сурташ т1ехь и ц1ен боссий, 1аьржа боссий хуьлура. Революцин матросашна т1ехула махо яржийна йоккха ц1ен байракх хуьлура, хьалха ерзийна цхьамзанаш болу пхоьаззайолу тоьпаш хуьлура, белшаш т1ехула охьа а, г1ода юкъехула а патармаш долу ленташ.\nК1ентан дас шен дена х1ора 1аьнт1ехь яхьара Симпалатера календарь. Пена т1е хьала оллале, дедас ламаз дечу паднара т1ерачу кхакхан т1ехь, календаре, кара а юьллий, хьоьжура к1ант. Деша ца хаьара, сурташка хьоьжура. Оцу матросашкахь, салташкахь йолу пулеметаш, тоьпаш, тапчанаш ч1ог1а езара к1антана.\n…Цхьана аьхкенан сарахь кхул даккхийчу бераша луларчу, Мещанка олучу юьрта: «Кино доьлха вай», – аьлла, вигира х1ара шайца. Цигахь, гонаха йина лекха аннийн керт а йолуш, аьхка кино гойтуш меттиг яра. Мещанка, гонахарчу кегийчу яртел г1ехь йоккха, зезийн хьуьна йистехь, Казахстанан йист йоцчу аренца 1уьллуш яра. Кхузахь йиъ класс йолуш ишкол а яра, цхьанхьа, гена йоцуш т1еман кеманийн аэродром а ю олура – сих-сиха стиглахь гучадовлура кеманаш, шайн детех къегачу, т1ехьа ситтинчу, ирачу т1емаш т1ехь ц1ен седарчий а долуш… Кхул даккхийчу берех цхьамма голашкара лаьцна айвина клубан кертал т1ехула лецира х1ара: «Сихха хьажалахь», – аьлла. Эццахь, корта кертал лакхабаьлча, кхунна гира пена т1ехь лиелаш сурташ, газета т1ехь санна, сирак1айн беснаш долуш: меташканийн йоккха тоба яра цхьана стагана етташ, цара иза цхьанхьа вуьгуш вара, тухуш, 1уттуш, к1ужал ийзош-тилош вара-кха, ша котам санна. Зударшна т1ехьа соьцуш, цхьа стешха, ямарт къежаршца, муьжгий бара, лабанаш йолу салтийн хурашкеш а тихкина. Меташканаша етташ валош волу стаг шек д1а а вацара. Цунна т1ера к1айн коч ерриг этт1а яра,чухулара к1айн-1аьржа мохарчий ерг а эт1а йоьллера. Цо юха – д1аса хьожий, дуьхьал цхьацца бегаш бора шена еттачу зударшца… Юха, х1ара карара охьа а хецна, д1аелира кино. Т1аьхьо, шаьш ц1абаьхкина, хенаш а евлла, телевизора чохь кхунна дуьхьал кхийтира и дуьххьара гина кино – «Поднятая целина» хиллера иза.\nкхуьнан дедай, х1арий, Соьлжа-Г1ала вокзале дуьхьал веана хилла шиъ деваший.\nУьш, х1окху к1ентан воккхаха волчу девешин х1усаме чоьхьа боьвлча, дехьа йистера жимачу, кхин цхьа юккъера чоь а йитина, йистерачунна чоьхьа бевлча, аьтту аг1ор, стоьла т1ехь лаьтташ цхьа жима яьшкин тайпа х1ума яра, сийна кор долчу аьнгалехь санна гуш и лелаш долу «кино» олу суьрташ а долуш.\nДеваша волчохь к1еззиг хан а яьккхина, х1орш: к1ентан дай, наний, к1анттий, жимахайолу кхоъ йиший, «городок Иванова» олучу метте, петар лаьцна, д1абахара. «Улица Пограничная, 1» – дара ц1ечу кибирчигийн ц1еношна т1ехь яздина. Х1усаман да вара 1ади. Цо шляпа а лелайора, ц1ен хроман эткаш а.\nОцу 1аьнах лаьцна к1антана дагахь бисна синхаам-дагалецам бара – т1уьна шело, нехан тховк1елонахь къийлавалар.\nАхча а хийцаделира оцу, х1орш ц1абаьхкинчу, 1аьнт1ехь. Ивановехь петарехь 1ачу хенахь, г1ала базара еанчуьра, дедесте еара кхаьрга, хьал-де муха ду хьажа. Д1айоьдуш, цо кхунна, шен меран к1ента к1антана, кхо сом делира. Воккхавеш, х1ара, биъ урам лакхахьа, машенаш лелачу боккхачу некъал №4 апрель 2014 дехьарчу «Продуктовый» олучу йоккхачу туькана ахча хийца вахара. Х1окхо шен ц1ена-керла баьццара бос лепаш кхо сом д1аделча, лоьро санна к1айн халат юьйхина 1ачу меташкано-кассиро цхьа бен-башха доцучу сибатца шена хьалха лаьттачу 1аьржачу лохачу кеда схьакхоьссира жима, к1ай-детин басахь лепаш жима ши ахча, «т1ак-т1ак» аьлла, и шиъ кедачухула д1аса а хахкалуш.\nШена цхьа боккха тешнабехк бина хетта, меттах ца валалуш лаьттара к1ант.\n«Бери, мальчик, забирай, чего стоишь?» – аьлла, къежира меташка… Б1аьста х1орш девешина улле схьабаьхкира. Кхарна басахь меттиг елира, девешел шиъ ц1а лакхьа, цунна дуьхьал болчу урамехь. Дикка пурх а болуш, голатухуш хьоьвзина, боккхачу новкъа араболу урам бара иза, переулок «2-ой Новый» ц1е а йолуш. Гонаха бехаш берш оьрсий бара, Йоккха Маьхкадаьттант1ера нефтяникаш. Деваша кхарна цхьа ши ц1а лахахьа, ураман дуьхьал йолчу аг1ор 1аш вара. Бераш дацара цу шиннан.\n1947 шарахь, къайллах, Казахстанера ц1а а веана, Соьлжа-Г1аларчу вокзалехь милицин отделе балха х1оьттина хиллера массарел воккхаха волу деваша.\nтелефон тоха… Ткъа х1орш, шайн пхиъ соти декъа т1ехь аннех цхьа бун тайпа кхало а йина, «времянка» олуш шиъ чоьй, учей йолу ц1а дан буьйлира, меттиг а нисъеш, схьадаьллачу лаьттах «саман» олу буьйда кибарчиг а еш. Цхьана аьхкенан буса ч1ог1а мох баьлла, кхера лаппаг1а д1асаяржийнера. Нана х1орш, кхоъ йо11ий, х1ара цхьа к1анттий юрг1анех хьерчош, махах, дог1анах к1елхьара дохуш хьийзинера. Оцу махал ч1ог1а хиллера к1ентан наб, цунна 1уьйранна цхьа г1енах гича санна хетара нанас сийсара хилларг дуьйцуш.\nСентябрь бутт т1екхаьчча х1ара ишколе юха а хьалхарчу классе кечван волийра, т1е-кога духучуьнца а, поликлиникехула справкаш яхарца а. Девешин зуда оьрсийн мотт дика хууш яра, ши-кхо шо хьалха ц1адеанчу кху шинна меттигаш а дика евзинера. К1ант цуьнга вигийтира ишколе д1авала. Г1аш итт минотехь д1акхочура Иванов-городоке. Цигахь яра кхоъ ишкол, йоккха поликлиника, туьканаш, парикмахерски, газеташ, книгаш юхку туьканаш, ДК им. Горького, жима базар, кхин а самукъане меттигаш.\n…Оцу кхоьлинчу гуьйренан дийнахь дукха лийлира х1ара шиъ Ивановгородокехула х1ора ишкола чух1уьттуш. Девешин зудчунна т1аьхьа х1оьттина, г1аш, г1елвелла, халла когаш текхош лийлира к1ант. Оцу дийнахь вовшийн ген-гена йолчу шина ишколехула чекх делира х1ара шиъ. Цхьанххьа а д1а ца ийцира, меттигаш яц аьлла. Нохчий Казахстанера ц1ататтабелла хиларна ишколаш юьзна яра.\nШолг1ачу дийнахь 26-чу ишколе д1аийцира к1ант, оцу Ивановехь. Юха дас кхунна учебникаш еара цхьана сарахь, ша балхара вог1уш. Церан ц1еналло хазахетаран шовкъ ехха латтийра к1ентан дагчохь. Уггар хаза яра «Родная речь» олу киншка. Цуьнан йоккхачу сийначу мужалта т1ехь долу сурт Казахстанехь х1орш 1ийначу меттигехь ма хиллара аре а, цунна т1ехь дийна №4 апрель 2014 хилла даьлла луьста можа к1а а, цунна юккъехь маь1-маь11ехь ирах дахана ал ковст йолу баьццара баххьаш долу зезнаш а долуш. Оцу суьрта т1ехь к1антана уггар ч1ог1а хазахетарг к1а юккъехула хьизаш къайла болуш д1абоьдуш болу можачу г1амаран некъ бара. Иштта некъаш кхузахь, Кавказехь, дацара.\nЦхьана дийнахь Галина Ивановнас х1окхера, 1 «Д» класс кино хьажа йигира. Нийсса ишколана дуьххьал, «Старомромысловское шоссе» олучу некъал дехьа яра и кино гойтуш йолу меттиг. Йокхха г1ишло яра и, генна хьалабоьдаш лами а болуш. Лакхахь, тховк1елахь, кибирчиг огуш яздина дара даккхийчу элпашца: «Клуб им. Горького». Йоккхачу зала чохь г1антийн дукха мог1анаш дара. Шинна а аг1ор оьхкинчу ц1ечу бархатан кирхьанаш юкъехь «экран» олуш к1айчу гатанан пен бара сцени т1ехь, хьалавала ламен киртигаш а йолуш. Стогарш д1адайича, лакха, тховк1елахула серлонан тача хьаьдира, беттасин серлонехь санна гучадоьвлира гонаха 1аш долу адамаш. Юха, тоххара кхунна Казахстанехь, оцу кертал т1ехула гинарш санна, сурташ лела дуьйлира.\n«Путешествие Гулливера» аьлла, йозанаш х1иттира. Тайнигийн кепехь долчу адамаша вихкина 1уьллуш цхьа пхийттара ваьлла к1ант я йо1 яра, наб а кхетта.\nЕха, белша т1е кхочуш хьаьрса месаш а, гоьллец зудаберийн к1айн пазаташ а, когахь иштта туфлеш а йолу дела ца къаьстара цуьнан стен-боьршалла. И кегийра адамаш цунна т1ехула лелара, зингатий санна, легаш 1аьвдинчеран санначу аьзнашца, хьозарчийн «ч1ир-ч1ир»-ах тера къамелаш деш...\nОцу хенахь книгаш ешаррий, кино вахаррий дара берийн, кегийчу нехан самукъадаларан цхьа доккха дакъа. Телевизорш к1еззиг бен яцара, цхьацца хьаькамалла карахь долчеран, я дикка таро йолчеран. Сарахь йолалора передачаш. Деваша волчу охьавоьдура к1ант. Ураман дуьхьалйолчу аг1ор, Андрейн, Тимофейн – шина г1азкхичуьн ши ц1а дитина басара охьаваьлча 1аш вара деваша, цуьнан кет1ара дуьйна айалуш яра басе, т1аьхь-т1аьхьа кхарна бале яьлла хилла йолу ирхе – 1аьнт1ехь машен хьала ца йолуш, я лакхара чухецалуш наггахь, тормозаш хецалой… Телевизор латийний хаьара сийна серло корах гича. К1ант ийзалуш чоьхьаволура, меллаша охьахуура… Наггахь нислора т1ом беш кино. Вуьштам дукхаха дерг заводех, фабрикех, колхозех-совхозех лаьцна передачаш хуьлура.\nЮха царна, болх бечарна, концерташ хуьлура. Цхьана кхоьлинчу аьхкенан дийнахь к1ентан дена йиш лакхийтира радиочухула, ялта чудерзош машена т1ехь дика болх бина аьлла. Оьрсийн маттахь схьакхайкхира, кхуьна ден ц1е а, фамили а йоккхуш, девешин чохь, сонехь, кора уллохь, жимачу стоьла т1ехь лаьтташ дашон к1урбиллинчу элпашца яздинчу йоккхачу радиоприемник чохь. Х1инца, шех воккха стаг хилча, кхунна жим-жима кхеташ, «син б1аьргаш» деллалуш санна, гучадолура дерриг. Девашас, наггахь, дикка х1ара самукъадаьлла хьожуш 1ашшехь, телевизор д1айойура: «Х1а, вало д1авижа, тоьар ду хьуна…» – олий.\nолуш йолу пальто а, пхьаьрсан голит1е кхочуш деха каранаш а, б1аьргашт1е, т1ом бечу кино чуьра летчикийн санна даккхий, деак1ов куьзганаш а, когахь 1аьржа-ц1ен пезагаш, 1аьржачу т1аьрсиган каранаш дара, пхьаьрсийн голашка хьалаг1оьртина, к1орга, 1аьржачу т1аьрсиган каранаш а.\nДевешех гонахарчу наха «корреспондент» олура, иштта бераша а олура дукха хьолахь. Къамел д1аяздеш жима магнитофон а яра цуьнан, белша т1е уллуш, ал-ц1ен т1аьрсиган батта чохь сурташ доху аппарат а, серло туху фотовспышка а, кехаташ чудохку т1аьрсиган папка а. Гонахара, поселкера а, цхьацца вевзавезарг а вог1ура и волчу, г1о-накъосталла дезаш 1едалца 1оттаделлачу №4 апрель 2014 г1уллакха т1ехь. Цо язда дезачу кехат а яздора, я хьаькамашна т1е а воьдий, г1уллакх ша къастадора… Х1ара шиъ цхьана хьуьнхахь санна долчу метте д1акхаьчча, цхьана шиъ г1ат долчу кхоьлина-к1айн г1ишлонна хьалха сецча, деваша шен г1ирс а эцна чу вахара. К1ант аг1онца, кхоалг1ачу чкъурга т1ехь йолчу, «люлька» олучу г1удалкха чуьра охьа а воьссина, сецира, чу-ара буьйлучу нахе хьоьжуш.\n«Грозненская студия телевидения» аьлла йоза долуш хьала тоьхна 1аьржачу куьзганах къегаш у дара наь1ара уллохь. Кхоьлина де а дара, йовха а, шийла а йоцуш. Араяьлла цхьа хаза метишка к1антана евзира – иза Алла Куликова ц1е-фамили йолуш диктор яра. 1аьржачу месийн лекха кур бара цуьна коьрта т1ехь. К1айн юьхь а, хаза елаялар а долуш. Цул т1аьхьа ара ваьлларг а вевзира к1антана – иза а диктор вара, Хатуев 1аднан.\nаьлла пурх йоза долуш ц1ен значок яра цунна бухахь латийна. Х1инца девешин ков лардар д1аделира: к1ант шен чохь хьожура кино. «Т1ом беш» кино наггахь бен ца хуьлура. Дукхахъерш «про любовь», я заводехь-фабрикехь болх беш хуьлура. Т1аьхьо 1амеркан «вестернаш» йоьвлира, индейцех лаьцна.\nПосле обильных снегопадов, а затем и метелей, бушевавших несколько дней в степи наконец установилась необычайно ясная, безветренная, но трескучая морозная погода.\nВыстуженное северными ветрами небо было чистым, как только что подметенный пол – ни одной тучки-соринки. Если, остановившись, прислушаться, то можно услышать потрескивание снега. Еще раннее утро, солнца нет, но в ясном небе широко раскинулись крылья зари, оповещая о скором появлении солнца. Наконец огромный, красный диск светила, словно вылезая из-под снежного покрова, медленно выполз из-за дальней гряды, придав стерильно-белым снегам розоватый оттенок. Первый день нового месяца – февраля – вступил в свои права.\n– трактор! Пусть не полный прицеп, пусть по бортам только нагрузишь! Зато на несколько дней хватит. А ведь предлагал ему председатель колхоза, Виктор Александрович, хороший трактор или машину в счет зарплаты во времена «прихватизации»… Хотел помочь Магомеду перед своим уходом с работы. Но Магомед отказался, сославшись на то, что тоже собирается уехать на Родину.\nУже пять лет прошло, как Виктор Александрович переехал в город, а Магомед все еще на зимовке лямку тянет. Одним словом – сглупил он крепко. Теперь пожинает плоды.\nПервое время Магомед успевал за день сделать только одну ходку. Туда – №4 апрель 2014 шагом, обратно – чуть ли не ползком. Груженые сани вязли местами в снегу.\nТо там, то тут разгребали его. А привезенного едва хватало на день. Кормил, как говорится, с колес. Но позже, когда накатал дорогу, он делал за день уже две ходки. Да и грузил побольше. Сына Рамзана с собой брать не хотел, ведь и дома работы невпроворот. А второй сын, Ризван, как отрезанный ломоть. Все время в городе – вроде, знаний набирается. Уж пятый год учится, а что умнее стал – незаметно. А вот что к работе не так прилежен уже – это да, заметно. Да уж, пусть учится, может, и выучится чему.\n– не спасешься. Не задерживай меня, время идет. Иди со своим ружьем домой, мне с вилами сподручней, с ним только сорок пугать!» Не тратя больше времени на пустые разговоры, он сел в сани и, тронув лошадь, позвал собаку Пирата.\nОтъехав немного от зимовки, он, не выдержав, оглянулся назад. Малика как стояла, так и осталась стоять, растерянно держа в руках ружье с патронташем.\n«Средь баранов и сам бараном станешь», – укорял себя мысленно Магомед.\nПоворачивать назад – бесполезно, километров четыре будет до зимовки. Если кинутся вдогонку, он и полкилометра не успеет проехать, как его настигнут.\nЕсть в ней что-то такое: чутье, интуиция». Видя, что волки никаких агрессивных действий не предпринимают, Магомед понемногу успокоился: «Хоть до заката солнца ругай себя, а положение этим не исправишь!» Придвинув вилы поближе к себе и положившись на помощь Аллаха, он тронул Буяна вперед. Когда сани оказались напротив волков, они, проявляя осторожность, отошли чуть подальше и снова уселись, как прежде. Это придало Магомеду уверенности. «Значит, не настолько голодны, чтобы отважиться напасть на меня, – подумал он, – но зверь, он и есть зверь, и непредсказуем, особенно когда в стае, поэтому все же надо быть осторожным». Когда он отъехал довольно далеко, волки тоже тронулись следом, по своему берегу. Не упуская их из виду, Магомед доехал до своих копен и начал работу, на всякий случай спутав мерину ноги и кинув ему сена с саней. Копны полностью задуло снегом, и они сугробами возвышались над снежной целиной. Кинув взгляд в сторону речки, он увидел подошедших волков, усевшихся, как и раньше, за речкой напротив него. Уходить, видно по всему, не собирались. «Ну и сидите, если вам больше делать нечего!» – буркнул Магомед. Соседство волков его уже не так пугало. Собака, тоже успокоившись, лежала на кинутом на снег навильнике сена, изредка поглядывая в сторону речки. Освободив из снежного плена копну и быстро нагрузив сани, он крепко перетянул сено крест-накрест веревкой и, глянув на солнце, перевалившее уже зенит, тронул Буяна в сторону дома. Мерин, еле оторвав примерзшие полозья от снега, с натугой тронулся вперед. Скоро бока его заходили ходуном, от взмокшей спины и боков повалил пар. Вроде, и немного нагрузил, а все равно перегруз получился, тяжело по такому снегу тащить сани. Магомед, остановив мерина, дал ему передохнуть. Густой, влажный волос мерина начал покрываться инеем. Чуть набравшись сил, Буян сам тронулся без понуканий. Волки шли следом, не торопясь, на расстоянии, не переходя речку. Когда мерин останавливался – останавливались и они и, как привязанные, трогались вместе с лошадью. Магомед подумал: «Да волки ли это в самом деле, не перепутал ли я грешным делом? Что-то волчьего в них не видно, кроме внешности. Подобных волков я еще не встречал: слишком мирно себя ведут. Но почему тогда собака так трусит? Значит, она чует, что за сосед за речкой!» Как бы там ни было, звери шли, держа дистанцию и проявляя только любопытство. Оставалось чуть более километра до зимовки, когда волки остановились на стыке речки с глубокой балкой, которая уходила далеко на восток и, уменьшаясь, пропадала среди холмов, подножье которых заросло густой чилигой. Проводив Магомеда долгим взглядом, волки спустились в балку и исчезли. Сколько Магомед ни высматривал их, больше в тот день он их не увидел. «Ну и ну, – крутил головой Магомед, все еще удивляясь происшествию, – от такой компании уйти невредимым, да еще в самую лютую пору года! Редкий случай, наверно!» Не один раз сводила его судьба с ними в разных ситуациях. Но те или трусливо убегали, или неожиданно нападали на скот из засады и кровожадно рвали его.\n№4 апрель 2014 Да и самому случалось почувствовать остроту и крепость волчьих клыков. Но такую мирную компанию провожатых не встречал. Приехав наконец домой, он выгрузил сено и распряг уставшую лошадь. Протянув поводья подоспевшему Рамзану и потирая озябшие руки, он направился к дому. Целый день выглядывавшая его Малика поспешила навстречу: «Ну как, все нормально, ничего не случилось?» – закидала она его вопросами. «Ну, если живой-здоровый перед тобой стою – значит, все нормально. А ты со своими предчувствиями чуть не отменила мою поездку», – бодро ответил Магомед. Малика пристально посмотрела на него, словно спрашивая: «Возможно ли, чтобы предчувствие обмануло меня?» Однако промолчала, а он не стал рассказывать домашним о случае, чтобы не препятствовали ему завтра. Может быть, волки и не появятся больше, это же случайная встреча! Но, на всякий случай, он решил больше не испытывать судьбу, прихватить с собой завтра ружье и вторую собаку. Но как сделать это, не вызывая подозрений жены и сына? «Ничего, что-нибудь придумаю. Утро вечера мудренее», – сказал он про себя, избавляясь от докучливых мыслей.\nУтро следующего дня тоже выдалось ясным и морозным. Магомеду сегодня не надо больно спешить, все равно две ходки сделать он не сможет. А так, что торопиться? Дорога кое-какая есть, копна от снега открыта, а грузить – недолго.\nПоэтому он выждал, пока жена с сыном отвлекутся, быстро взяв спрятанное ружье, торопливо вышел из дому и, подойдя к саням, спрятал его под кошму, кинутую в сани поверх сена. Крикнув Рамзану, чтобы принес хлеба для собак, он вывел из базы Буяна и начал запрягать его. Подошла вскоре и Малика, чтобы пожелать доброго пути. «Вот женщина, – подумал Магомед, – не может без проводов, без пожеланий отпустить. Ее бы воля – и в отхожее место напутствовала бы!» Наконец, кончив давать поручения и выслушав напутствия, он тронулся в дорогу. Уже порядочно отъехав и оглянувшись назад, он увидел стоявшую, глядя ему вслед, жену. «Видно, не избавилась она от своих предчувствий, а говорить о них не решалась, боясь моих насмешек, – подумал он. – Если б знала, что я с ружьем, может, не так переживала бы! Но нельзя сказать – сразу заподозрит неладное». Магомед ехал, поглядывая по сторонам, но пока на белой снежной целине никакого движения не замечалось. Сегодня он, как говорится, был во всеоружии. Ружье под рукой, а за санями бегут две собаки, хотя на Пирата он не больно надеется. Конечно, встречи с волками он не желал, но и не боялся уже этой встречи, как вчера. С ним был его любимец Аяврик – это собака, что надо! Она перед волками не будет трусить. Много перебывало у Магомеда всяких собак за время его чабанства, но такой смелой у него еще не было, и поэтому он не мог на нее нарадоваться. Как говорится, мал золотник – да дорог! Очень сообразительный и бесстрашный, да и красивый пес – мордой и статью смахивает на матерого волка. Его еще малюсеньким щенком в картонной коробке из-под обуви привез ему покойный ныне дядя Иса. Щенок сразу пришелся по душе Магомеду, угадавшему в нем гордый, независимый характер и сообразительность, чуть ли не человеческую. Уже миновав сбегающую к речке Волчью балку, в которой скрывались вчера хищники, Магомед заметил, что собаки отстали от саней и стоят, поглядывая в сторону балки: одна – повизгивая и пряча хвост между ног, другая – наоборот, гордо задрав и хвост и морду, вздыбив щетину от холки до хвоста. Магомед, еще не видя волков, сразу сообразил, в чем дело, и быстро позвал собак. Пират сразу же бросился на зов, как будто только этого и ждал. Аяврик же, нехотя оглядываясь то и дело назад, затрусил следом. Волки не показывались, и Магомед, на всякий случай зарядив ружье и подзывая собак, если они отставали, продолжал спокойно ехать. Когда он, подъехав к копнам и развернув сани в обратную сторону, глянул на тот берег, то увидел, что волки уже на подходе. Они бежали гуськом легкой трусцой по краю того берега. На подходе к своему вчерашнему месту перешли на шаг, а подойдя – обнюхали его и, как вчера, уселись сторожить Магомеда. Пират, не так трусливо, как вчера, но все же опасливо поглядывая в ту сторону, лежал на сене. Аяврик же несколько раз №4 апрель 2014 порывался подойти к речке, но всякий раз Магомед возвращал его назад.\nЭто же хитрый, непредсказуемый зверь, может неожиданно появиться под носом. Бросив работу, Магомед стал выжидать, посматривая то в сторону речки, то в сторону небольшой балки, которая упиралась в речку. Волк может появиться и от речки, но может и по балке скрытно подобраться. А балка всего в каких-нибудь двадцати метрах от Магомеда. Если нападет неожиданно – ничего не успеет сделать. Но волк появился от речки. Перейдя на эту сторону, он медленно, часто оглядываясь на своих «сородичей», словно предлагая им последовать его примеру, стал двигаться в сторону Магомеда. Но те продолжали сидеть, внимательно следя за продвижением вожака. Похоже, и звери не больно опасались сегодня Магомеда. Он взял ружье и двинулся навстречу зверю.\n– подумал он растерянно, – так просто ушли?» Обшарив глазами все видимое пространство вокруг, он не обнаружил их. «Ушли, так ушли. Хуже от этого никому не будет», – сказал он вслух и, закинув кошму с ружьем наверх, по веревке взобрался на сани. Усевшись поудобней, тронул Буяна. Сани с визгом заскользили по мерзлому снегу. Повернувшись, чтобы позвать собак, он увидел только Пирата. Остановив лошадь, он, оглядываясь по сторонам, стал звать Аяврика. Но так и не дозвавшись, снова тронул сани. «Куда же он, паразит, подевался? Ведь лежал же спокойно! И как я его проморгал, как до того заработался, что собаку потерял?!» – упрекал он себя, снова и снова зовя собаку.\nНо Аяврика не было, как и волков. «Может, за зайцем или лисой по полю или по балке вверх убежал, – тешил он себя слабой надеждой. – Не догадался там, на месте, следы проверить, думал – где-то рядом бегает». Оставить теперь лошадь одну и идти на поиски пса он не решался: вдруг откуда-нибудь возьмутся да нападут на беспризорную?! Да и где искать? Хоть бы направление знать – в какую сторону он ушел! Беспокойство все больше овладевало Магомедом.\nВедь такая собака – первейший друг чабана, зря что языка не знает, но зато понимает все получше иного человека. Даже настроение Магомеда угадывает.\nПосмотрит пристально в глаза Магомеду, поймет его и найдет чем рассеять его грусть или злость. Не собаку в Аяврике видел Магомед, а родственную душу.\nОн вспомнил разговоры бывалых охотников: говорили, что в феврале у волков чесотка начинается, и они стараются, заманив собаку, отведать псину. От собачьего мяса, вроде, чесотка у них проходит. «Неужели моего Аяврика тоже для этого заманили, что же теперь с ним будет?» – представив себе, что с собакой может случиться, он аж застонал от боли в сердце, на глаза навернулись слезы. Потеря Аяврика – это равносильно потере близкого человека, трагедия для Магомеда. Поэтому он старался отогнать от себя мрачные мысли. «Видимо, когда я увлекся работой, волки скрытно подошли ближе по балке, и Аяврик, почуяв их, побежал туда, а они по балке же спустились вместе к речке и по ней ушли. Если бы пес побежал прямо к речке, я бы его заметил. И ушел он с ними добровольно. Ни рычанья, ни визга я тоже не слышал», – пытался он как-то развеять свои страхи. И все же на середине пути, не выдержав, решил рискнуть.\nОстановив Буяна, он спутал ему передние ноги, взял ружье и пошел к речке.\nЕсли завтра не вернется – поищем!» – постарался завершить этот неприятный разговор Магомед.\n– думал он, торопясь добежать до речки. Еще на подходе он увидел внизу, на синеватом толстом льду речки, рыжий комок и понял, что это лиса. Спустившись на лед, убедился, что она мертва. Все пространство вокруг усеяно клочьями лисьей шерсти. Кто ее задрал – узнать ему не удалось. Походив по речке и несколько раз кликнув Аяврика, он вернулся к саням и в тягостном молчании поехал домой. «Надо искать собаку, – твердо решил он, – живой или мертвой, но найти ее надо. Сегодня времени для поисков мало, коня только зря гоняю.\nВот было бы здорово! Но нет, вряд ли! Если волчица увела его «свадьбу гулять» – тогда еще можно на что-то надеяться». Он слыхал, что бывает и такое, поэтому старался не терять надежду увидеть своего друга живым. Когда он доехал до зимовки, солнце наполовину закатилось за горизонт. Поручив разгрузку саней сыну, он зашел домой и еще на пороге, встретив вопрошающий взгляд жены, отрицательно мотнул головой, в свою очередь поняв, что собака не возвращалась в его отсутствие. Он постарался успокоить жену, сказав, что завтра с утра займется поисками пропавшего «хулигана», если к утру тот не заявится. Жена же хотела, чтобы он сейчас же съездил в поселок искать пса.\nНо Магомед объяснил, что в поселке его теперь не найти. Свора, скорее всего, ходит по лесопосадке или по балкам.\nУтром Магомед хорошо снарядился: повесил на пояс острый, как бритва, нож в ножнах с наборной рукояткой, опоясался новым патронташем, полным заводских патронов, что привез ему его лучший друг, казах Турехан.\n– всем необходимым снабжает Магомеда Турехан, работающий инспектором охотрыбнадзора. Даже разрешение на ношение оружия сделал он, без всякой волокиты для Магомеда. Во всем помогает, в чем только может. Только плохо, что далеко друг от друга живут – редко видятся, особенно зимой. Но справляются друг о друге постоянно. Турехан заменил ему всю родню, которая живет на Кавказе.\nВ прошлый приезд он привез Магомеду сейф для хранения оружия. Магомед нацарапал на нем: Сатенов Турехан. Чтобы все знали, кто его подарил… Оседлав серую трехлетку, Магомед выехал на поиски своего любимца.\nПереехав на ту сторону речки, он перевалил грейдер и прямо по полю поехал к Волчьей балке. Почти двадцать лет он живет на этой зимовке, по соседству с Волчьей балкой, а никогда не задумывался – почему ее так называют? Ведь сколько он живет на этой зимовке, никогда не встречал волков, и даже следов не замечал. Правда, он редко попадал в эту балку, потому что она не на его территории. За речкой уже граница другого района, и он заглядывал туда больше в пастбищный сезон в поисках скота или лошадей. Но, возможно, когдато водились там волки, поэтому и назвали так. Магомед ехал по наметенному, вымершему, плотному снежному насту, как по асфальту. Но местами, неожиданно проваливаясь выше колен, конь чуть не падал. Под толстой коркой, которая проламывалась под тяжестью всадника, снег был рыхлым и колючим.\n№4 апрель 2014 В раскосых глазах его ужас засел, Всюду «косому» мерещится смерть, Видно, поэтому он окосел, Чтоб головой не вертеть.\nСтепь большая, а собака в ней – что иголка в стоге сена. Поедем домой, а то сами напоремся на неприятность, слишком далеко мы с тобой забрались», – сказал он, поворачивая коня домой. Выехав обратно за холм, он слез с коня, давая ему передохнуть, и стал разминать затекшее от долгого сидения в седле тело. Когда конь немного передохнул, он, проверив подпругу, сел в седло и начал спускаться с холма, попутно оглядывая окрестность, и, не задерживаясь больше, тронулся в обратную дорогу. Хотя конь и шел без понуканий, но продвигался он медленней, чем давеча: чувствовалось, что он изрядно устал.\nМагомеду казалось, что солнце движется быстрее Титана. Бросая тревожные взгляды на светило, он подумал: «Хорошо бы до заката успеть отъехать подальше от Волчьей балки. Не внушает она мне доверия, да и конь – молодой, пугливый». На всякий случай, в балку спускаться он не стал, а поехал по ее левой стороне. Но, как ни торопился Магомед, солнце оказалось проворней.\nОно закатилось за горизонт, когда Магомеду оставалось еще около километра пути до места, где он должен был спуститься в балку, и, переехав на ту сторону, минуя грейдер, уйти от балки в сторону зимовки. Титан, не приученный ездить ночью и в сумерки, уже начал проявлять беспокойство, испуганно косясь в балку, часто всхрапывал. Магомед на всякий случай снял с себя ружье и, зарядив его, положил поперек седла. У спуска Титан начал испуганно пятиться назад.\nкуда-нибудь да попадет. Зверь, опять не добравшись до морды коня, с визгом рухнул в снег. Вскочил и снова упал, но, вновь поднявшись, пустился наутек, волоча подбитую ногу. Магомед краем глаза заметил это, когда дулом ружья, извернувшись, чуть не вываливаясь из седла, ткнул в глаз второго зверя, не отпускавшего хвост коня. Отчаянно взвыв, волк отцепился от хвоста. Что дальше случилось, Магомед уже не увидел. Перепуганный насмерть Титан №4 апрель 2014 так стремительно рванул наверх, что Магомед чудом удержался в седле, схватившись за гриву. Тяжело дыша, ломая наст и падая на колени, конь старался убежать подальше от страшного места. Кое-как остановив коня, он, быстро зарядив ружье, оглянулся назад: хищников не видно нигде. Слава Аллаху, что так легко отделались! Значит, не судьба была быть растерзанными волками. А он, грешным делом, подумал тогда: «Вот и конец всему!» Целой вечностью показались ему эти несколько минут схватки. Хорошо, что он поехал на молодом, сильном коне! Поедь он на старом мерине, от них остались бы, наверно, копыта да валенки. Мерина волки без труда завалили бы в глубоком снегу. А молодого как раз глубокий снег и выручил: волкам ведь тоже он сковывал движение! Магомед, уже не опасаясь преследования, потихоньку сдерживал Титана, давая ему отдышаться. Испуганное сердце коня как будто билось меж колен Магомеда. Когда, перевалив грейдер и перейдя речку, очутился на своей стороне, он слез с коня и повел его в поводу, не торопясь, давая ему остыть.\n…Сильно уставший Магомед, избегая дальнейших расспросов, быстро поужинал и лег отдохнуть. Но ни отдохнуть, ни успокоиться в эту ночь ему не удалось. Всю ночь ему снились кошмары, и он не раз просыпался в холодном поту. Подумал даже: не заболел ли он случайно? Но утром, проснувшись, недомогания не почувствовал, только голова была тяжелой от недосыпания.\nПозавтракав, решил ехать за сеном. Тревога за Аяврика тяжелым, холодным комом застыла в груди, острыми иглами пронзала уставший мозг. Но где его искать – он не мог ума приложить. А зря упускать погожие дни не хотелось, ведь недолго простоит такая погода! Запрягая Буяна, он то и дело мыслями возвращался во вчерашний день. Удивленно мотал головой: рассказать кому – не поверит! Да и самому иногда кажется – не во сне ли все это приснилось? Так просто – как в кинофильме. Но, не дай Аллах, продолжения такого «фильма».\nто ли надежда оживала в нем, то ли беспокойство из-за вчерашней встречи с хищниками проявлялось? Магомед уже проехал заброшенное поле, но ни одной живой души еще не увидел. Даже вездесущие сороки исчезли кудаапрель 2014 то. Когда Магомед доехал до копен, воздух так прогрелся, что ему пришлось снять верхнюю одежду. За время его отсутствия следов у копен прибавилось, и даже какой-то зверь устроил себе ночлежку в копне. Воткнув рогатину в сугроб и повесив на него ружье с патронташем, он начал грузить сани. Иногда, отрываясь от работы, он окидывал взглядом пространство вокруг себя. Он не был уверен, что вчерашние хищники не появятся и сегодня. Ведь он не знал, насколько серьезно их проучил. А голод – не тетка, он лишает рассудка даже человека. Поэтому лучше быть начеку.\n…Так, за мыслями, Магомед чуть не перегрузил сани. Перевязав свой груз и одевшись, он взобрался наверх и тронул коня вперед. Сани плавно заскользили по снегу. Лошадь сама держала дорогу, и Магомед снова предался размышлениям. Мысли его кружили вокруг Аяврика. Вспомнил, как однажды Аяврик, совсем еще молодым, встретил матерого волка один, когда все другие собаки попрятались. Как-то раз, в середине ноября, вечером, приехали к нему друзья из ближнего поселка. Малика приготовила стол для гостей – зажарила мясо, поставила, как водится, соления и выпивку. Ну и сидели они в тот вечер веселой компанией за столом: выпивали, разговаривали. Магомед, конечно, не пьет, ему такое веселье не нужно, но гостей уважить надо! И он старался, как мог. Кто-то из гостей начал расспрашивать его: как, мол, сейчас в степи, не опасно ли. Все-таки зима уже, и волки, наверно, голодные ходят. Не встречает ли он их в степи? Не вдаваясь в подробности, он ответил, что они появляются, когда им надо, даже на зимовке. Гости с недоверием переглянулись, но он сделал вид, что не заметил этого. Не верят? Ну и пусть! Не будет он им ничего доказывать! Но доказательство явилось вскоре само. Через некоторое время во дворе резко, хором залаяли собаки и так же резко оборвали лай. Разговор гостей тут прервался, все застыли в ожидании чего-то. Магомед, оставив гостей, вышел во двор, чтобы посмотреть, в чем там дело. Не увидев собак, хотел уже вернуться, но вдруг услышал злобное рычание. Глянув в ту сторону, он увидел в полусотне метров от дома, в отблеске света от прожектора, два силуэта и направился к ним. Когда глаза привыкли к полутьме, он увидел, что напротив Аяврика стоит матерый волк. Увидев Магомеда, волк не струсил, не убежал, а, попятившись задом, отступил на пару метров. Аяврик же, осмелев при виде хозяина, угрожающе рыча, пошел на сближение со зверем. Но Магомед резким окриком остановил его, и противники, злобно глядя друг на друга, остались стоять на месте, не решаясь первым кинуться один на другого. В голове у Магомеда вдруг возникла некая мысль. Потихоньку, чтобы не спугнуть или не спровоцировать зверя на нападение, он стал отступать к дому. Видя, что Магомед уходит, зверь почувствовал себя уверенней – чуть продвинулся вперед. А собака настолько же отступила, и они оказались на освещенном участке. Магомед остановился, боясь, как бы волк не напал, осмелев, на Аяврика. Он знал: если волк решится напасть, то Аяврику, который еще не окреп и мало бывал в схватках, не сдобровать. Но, видать, хищнику не хватало этой решимости, и Магомед, горевший желанием доказать на живом примере друзьям, что он не врал, решился оставить их одних. Когда еще представится такое совпадение? Он быстро открыл дверь в комнату и, стоя у порога, сказал друзьям: «Вы, кажется, не поверили мне, убедитесь теперь! Видать, волк захотел сам доказать мою правоту!» Друзья тут же вскочили и бросились гурьбой в коридор. Магомед насмешливо приглашал их подойти поближе: «Давайте, давайте, подходите, посмотрите хорошенько, такое везение редко бывает!» Но друзья не решались подойти ближе: кто его знает, что он может учудить? Это же зверь! Лишь двое переступили порог коридора. Кто-то даже предположил, что волк – бешеный, раз заявился на зимовку в это время. Магомед сказал, что если бы он был бешеный, то сходу кинулся бы на собаку, а не стоял так. Да и волк, увидев столько людей, забеспокоился, доказывая, что он еще в своем уме.\nОн начал пятиться назад, не решаясь повернуться спиной к Аяврику. Чтобы не дать осмелевшей собаке ввязаться в драку, Магомед поспешил к ней, на ходу окликая ее. Кто-то из друзей, оказалось, заскочил в дом за ружьем и протягивал №4 апрель 2014 теперь его Магомеду. Но Магомед не стал стрелять в зверя: «Пусть уходит, он тоже жить хочет! Тем более, что вреда он никому не причинил!» Аяврика, не отстававшего от пятящегося зверя, Магомед с трудом заставил остановиться, и волк скрылся в темноте. Слышно было, как быстро он удаляется.\n…Погруженный в эти воспоминания, он не заметил, как сравнялся с Волчьей балкой. Когда, очнувшись, он поднял голову и машинально повернул к оставшейся позади Волчьей балке, от неожиданности, инстинктивно натянув вожжи, остановил мерина. Еще достаточно далеко, вдоль балки, по направлению к речке, двигались две темные точки. Мгновенно, как только глаза зацепились за эти движущиеся цели, в мозгу Магомеда молнией сверкнула мысль об Аяврике. Он не мог разобрать еще, что это за звери, но уже был уверен, что один из них – Аяврик. И он дождался, пока они подошли поближе к речке. Шли они, иногда останавливаясь и нюхая вчерашний след Магомеда. Неожиданно, заметив груженые сани, они остановились, словно в растерянности, но минут через пять один из них начал движение. Второй зверь, чуть помедлив, догнал первого, обошел его и стал поперек пути. Первый, постояв несколько, снова прошел вперед. Второй зверь, чуть помедлив, догнал первого, обошел его и стал поперек пути. Первый, постояв несколько минут, снова прошел вперед и продолжил движение. Второй остался стоять на месте. Пройдя метров двадцать и заметив, что тот не следует за ним, ведущий остановился, оглядываясь назад. Тогда второй быстро подбежал к нему и снова стал поперек дороги. Это повторялось несколько раз. Магомед сразу понял, что ведущий – Аяврик, а второй зверь – волчица. Она старается изо всех сил удержать Аяврика. Он принялся громко звать собаку. Она, среагировав на зов, пошла быстрей, а волчица, услышав человеческий голос, повернула назад.\n«Бедная животина, как она расстроена! Зверь зверьем, а и у нее тоже сердце привязчивое!» Одновременно оторвавши взгляд от волчицы, они взглянули друг на друга, и Магомеду в глазах собаки увиделись слезы, показалось, что она очень страдает от разлуки с волчицей. В порыве жалости он снова обнял Аяврика и начал успокаивающе ласкать его.\n…Дома очень обрадовались возвращению Аяврика, угощение ему царское устроили. Расспрашивали, где да как он его нашел. Правду Магомед так и не раскрыл им. Сказал, что и сам за работой не заметил, откуда вдруг пес появился.\nДолго хранил он от домашних эту тайну: кто знает – не повторится ли такое снова? Ведь тогда ему уже никто не поверит, какую бы искусную легенду он ни сочинил. Но правду они все же узнали.. Спустя пару лет, забывшись, Магомед рассказал эту историю своим гостям за столом, коротая время. А Малика стояла у плиты и слушала рассказ мужа с полными слез глазами, внимательнее даже гостей, забыв о делах. И удивлялась тому, что муж так правдоподобно обманул их тогда и так долго скрывал эту историю от них.\nНаталья Шимкова Родилась в Венгрии, детство прошло в СССР: в Казахстане, Киргизии и в России (Ярославская область). Окончила Московский областной педагогический институт. В журнале «Литературный Кыргызстан» публиковала стихи.\nВ газете «Рыбинские известия» – стихи и статьи.\nВ настоящее время проживает во Франции.\nХункар-Пашин х1усам. Лоха дина деха ц1енош. Шуьйра ц1ена уьйт1е.\nЖимчу г1ентахь хиъна 1а Тумишин марнана Жанета, керахь тоьгуш коч а йолуш. Д1анехьа х1умнаш юьттуш гуш ю Тумиша.\nВай-вай-вай, сан лазийна п1елг (лестабо). Сан эт1а дог Дела ву-кх гуш.\nХ1ан, х1ара тай юха таса деза (тай тосу). Иштта хуьлу нене а ца хоттуш зуда ялийча, я к1ант а вац, я нус а яц. Сайга хаьттинехь аса хьо яла а йойтур яцара.\nСо реза йолуш зуда яц хьо. Нана реза йоцуш динарг иштта доьрзу. Т1аьхье еза сан к1антана (несе хьожу). Йист а хир яц, шена луъург бен дийр а дац.\nТУМИША (юьтту х1умнаш саца а ца еш б1аьргара хиш д1адоху). Вай Делора хаац суна-м, х1ун дан деза. Боккхачу балехь ю-кх со х1окху кертахь.\nХьан к1ант а ву акхаваьлла лелаш, хьо ю даима реза йоцуш, тхойшинна барт хиларна кхоьруш (б1агор а хьевзий ша йолччохь охьалахло).\nЖАНЕТА. Х1ан, х1инца моттарг1анаш лелон х1оьтти, яла йоллу мотуьйтург бакъ дац, и хьайн бага хьайгахь юьтур ю ахьа. Хезна суна, сан к1ант Малика езаш ву бохуш. Нийса ву. Со реза ю Маликина. Дала мукъалахь, цо ялор ю иза.\nЦо тхуна к1ант вийр ву.\n№4 апрель 2014 Тумиша ша юьттуш йолу х1умнаш охьа а тосий, елха а йоьлхуш, чу къайла йолу. Ела а къежаш цунна т1аьхьахьоьжуш 1а Жанета.\nЖАНЕТА. Вай, со яла хьан дела1, сан к1ант (елха йоллуш санна юьхь озайо).\nХьайн ненехь долу хьал ца хаьа-кх хьуна.\nХУНКАР-ПАША. Мать, дитийша и пайда боцу х1умнаш, кега а ца деш.\nМа хьийзавехьа со цу юккъе, тахана къаьсстина дог дог1уш вац со и зударийн девнаш къесто.\nХьайн майра ц1авеъча къайла ма ели хьо, кхалла х1ума ло х1окхунна.\nХУНКАР-ПАША (ойланашка вахана 1а). Дика хир ду кхалла х1ума елча.\nДера хир ду… дера хир ду.\nЖАНЕТА. Ахь х1ун до, сан к1ант? Хьо ма ч1ог1а ойланашка вахана ву.\nДийцахь хьайн нене. Соьга ца дийцина хьаьнга дийца волу хьо? (Тумишега).\nЧайник а яхьаш т1ейог1у Тумиша. Дилхина б1аьргаш, ц1ийелла юьхь.\nХункар-Паша реза воцуш хьоьжу Тумишега.\nХУНКАР-ПАША. Д1асацаел х1инца г1овг1а! К1ордийна шун т1ом а.\nЦхьанни а бала бац сан проблемашца (чувоьду).\nИштта ирча ю со? (Схьат1ейог1у).\nЗАЙНАП. Д1аяла, хила мегар дац хьо санна багахь мотт боцуш. Дуьхьал лета ца оьшу, амма хьайн позици жимма а къовсуш хила-м еза. Вай, сан марнана дика адам ду, тхойшинна дов далахь а соьгахьа узуш йистхуьлу сан марнана.\nЦундела суна и дукхаеза, цо шен корта лазабаьлла аьлча а саготта хуьлу-кх со, цунна х1ун там бийр бара-те бохуш, д1асахьийзаш.\nТумиша йист ца хуьлуш пхьег1аш д1аерзош ю стол т1ера. Дехьачуьра арадолу Хункар-Паший, Жанетий. Хункар-Паша сиха кех волу.\nЖанета, Зайнап а гой, х1окханна т1ейолало.\nТумишин б1аьргаш майрачунна т1аьхьа хьоьжу.\nМАЛИКА. Миллиард деъчи а ца оьшура суна Хункар-Паша-м. Якъуба х1ун дийр ду ца хаьа-кх… Цо ахча ца дахьахь а г1ур ю со Якъубе, цо йигахь. Цуьнгам эр дац аса иштта д1а.\nМАЛИКА. Якъубана юххехь хилчхьана, суна башха а дац, мичхьа а 1ийча а.\nЦаьрца бертахь хила-м хуур дара суна.\n№4 апрель 2014 КАМЕТА. Са ма гатдехьа. Дика д1анислур ду-кх. (Йиш локху). А свадьба пела и плясала… МАЛИКА. Ц1а а яхана, сайн цхьацца т1еюху х1ума схьа а оьцуш, сайна прическа а яйтина со схьайог1у. Хьо а хьайна лаахь, ц1а а г1ой, схьайолахь, са а да1ий.\nХУНКАР-ПАША. Вог1у-уш схьакхечи. Малика яр-кх со варе хьоьжуш.\nХьо-м даима а яра цецяьлла.\nХУНКАР-ПАША. Къамел дукха дахдели хьан. Д1асацалахь х1инца, дукха а ца луьш. Х1ара соьцарниг сан шича ву – соьца накъост хилла веана ву х1ара.\nЛеча ю х1окхуьнан ц1е.\nЛЕЧА. Дела реза хуьлда. (Вистхила тохавелла Хункар-Паша д1асацаво). Гой хьуна, Малика, вай кхетамчохь а долуш адамаш ду, х1ун дуьйцу а, х1ун леладо а хууш. Т1аккха ваьша аьллачунна а, лелочунна цхьа барам хила беза, дала жоп хила деза. Тахана суьйранна барх1 даьлча ахьа схьакхета аьлла, бохура Хункар-Пашас. Х1окхо дуьйцучух со теша. Х1ара цхьа п1елг санна кхин ваша воцуш, ша цхьаъ вара аьлла атта хета ца оьшу. Х1ара нах боцуш вац х1окхуьнга №4 апрель 2014 ладог1а а, оьшучохь г1о дан а, цхьаьнге а сийсаз войтур волуш а вац, х1унда аьлча, х1ара ца лоручо тхо а ца лору, и оха могуьйтур дац.\nМАЛИКА (йоьхна). Хункар-Паша ца лара соьгара даьлла х1умма а дац.\n(Камета ладоьг1уш лаьтта).\nЛЕЧА. И ахьа аьллачу дешнаша: «Хункар-Паша, лаа лелий шу?» – аьлла, г1еххьа вагий со. Суна хьо оццул сонта ца хетта тхоьца ца оьшу забарш ян.\nХьуна хууш ма ду, тхо х1унда даьхкина.\nМАЛИКА. Со ца оьшу забарш цхьаьнце а еш яц, я сайца йойтур йолуш а яц.\nДийцал шаьш дахкаран бахьана.\n– аса сайна луъург х1окху шиннех къастор ву. Иштта барт бу-кх тхан хилларг.\nЦу къамелан теш х1ара Камета а ю и Хункар-Паша а ву. Амма йинарш забарш ю.\nХУНКАР-ПАША. Х1ей, собардехьа цкъа. Хьо юккъе ца г1уртуш вист хила йиш яц-кх. Ахьа ма хададехьа суна маса зуда тоьар ю, суна сайна хаьа.\nКАМЕТА (елало). Д1авала, д1асацахь. Шалгу а дахьаш йог1ур ма ю хьан Тумиша. Маликех селхана лата еана а ма яра иза, хьо шегара ма ваккха аьлла.\n(Малика ела а къежаш лаьтта).\n№4 апрель 2014 КАМЕТА. Ахьа деана миллион ахча дагардеш ю-кх, амма мелла д1асахьежарх гуш-м дац. Мичахь ду? (Ши куьг д1асатосу).\nКАМЕТА. Ахьа деана ахча схьа ца гича, ахьа дуьйцург-ам ца кхета сан лере.\nХункар-Паша. Ближе к делу, аьлла-кх оьрсаша.\nХУНКАР-ПАША. Д1адаккха ма алахьа, Малика, ма алахьа д1аэцахьа.\nХ1ара дуьне-м лур дара аса хьуна, х1умма а дукха а ца хеташ. (Озалой, бехкала воьдий Лечига хьожу). Бехк ма биллалахь, Леча, хьуна а хезаш аса иштта къамел дарна.\nЯКЪУБ. Хункар-Пашас деана и ахча? Миллион ду иза? Дера хир дац-кх.\nЦуьнан мичахь ду ахча? Фальшиви хир ду и кехаташ.\nХУНКАР-ПАША (чукхоссало). Фальшиви хьо ву-кх, и къамелаш еш волу.\nХьайн багана дола де ахьа, галвалахь охьакхетар ву хьо.\nМАЛИКА (реза йоцуш). Якъуб, аса дуьйцург дош хетта ца хилла-кх хьуна.\nСо-м забарш еш яцара. Айса аьллачунна т1ехь соцур йолуш ю-кх со. Ахьа деаний ахча? Со хьожуш яра, суо хьуна мел оьшу.\nЯКЪУБ. Ца деана. Хункар-Паше-м г1ур хир ма яц хьо. Со хьо йига веана вукх. Дера ву. Ахча а, бохча а хир ду, хьо д1аеъчхьана.\n№4 апрель 2014 КАМЕТА (Якъубе). Забаренна аьллехь а, шен дош лардеш хила веза стаг.\nХаац суна-м… ЯКЪУБ (цецволий). Со Хункар-Пашица х1унда нисвеш ву ахьа, Малика? И соьга ла ца ло. Со ма х1оттавелахь цунна юххе.\nЯКЪУБ. Хьо еза а езаш юьгуш ву-кх со тховса. Кхин х1ун оьшу? ХункарПашига ца яхийта юьгур ю-кх аса хьо.\nМАЛИКА. Якъубана а, Хункар-Пашина а юккъе аса Хункар-Паша къаставо.\nХУНКАР-ПАША (дукха цецволий шен лаг 1овда г1ерташ санна шен кучан кач схьалоцу). Малика… Малика… Со вала хьан дела1! Реза ву дера, реза ву, реза ву! Дела реза хуьлда хьуна, со къасторна! Аса дохко йолуьйтур яц хьо… КАМЕТА. Иштта дуьйцура аша-м дуьххьара.\nаса долара воккхур ву хьо хьайн багана а. Аса г1езана санна лаг лоцур ду-кх хьан.\nЯКЪУБ (Хункар-Пашина т1ехахкало). Делора ву аса хьо… ЛЕЧА (юккъе х1утту). Сацал! Ахьа тхоьца забарш йийр яц. Хьайна тарделларг охьадиллалахь.\nКАМЕТА. Вай, д1адерзадейша х1ара г1уллакх! (Кхералой д1асахьийза).\nМалика, араваккхахь и Хункар-Паша.\nЯкъуб керара вала г1ерта. Лечас сихха т1ехьодий Хункар-Пашин керара халла воккху Якъуб. Шен доь1у са нисдан г1ерта важа, лагах ка а хьоькхуш.\nЙист а ца хуьлуш цаьрга хьоьжуш лаьтта Малика.\nХьо соьга йог1ий? Аса юьгу хьо. Я со д1авоьду.\nМАЛИКА. Цхьа х1ума т1ех1оьттичи бен вевзар ца хилла стаг. Суна хьо маварра вевзи. Суна кхерамаш ма тиссахь, хьуо д1авоьду бохуш. Д1аваха мегар ду хьуна, некъ шуьйра бу.\nЛЕЧА. Малика, дела реза хуьлда хьуна тхан сий дарна, хьо оьзда дика йо1 ю. Аса дозалла а до хьо тхан ц1ен т1е йог1уш. Делахь х1ета, хьо реза елахь, вай цхьани д1адоьлху. Тахана, тховса дуьйна оха тхан нус лоруш ю-кх хьо.\nДала декъалйойла хьо. Марша а йог1ийла тхан х1усаме. Вайга арахь хьоьжуш машен ю, арадовлу вай.\nЖАНЕТА. Сан к1ант-м хьаха хилла де долуш. Со суо а цецяьлла цунах. Дика ялийна шена кхин зуда, к1ентий бийр бу х1инца цунна керла ялийначо, хьуна йо1арий бен бан а ца хаьа. Бухарниг зуда ца хилча ялош ю и зуда, суна хаьара х1ара х1окху т1е дог1ур дуй. Жалам я1! Дала жоп дели сан до1ана (ша йолчохь нислуш хьакхало). Хьуо реза яцахь д1аяха мегар ду хьуна, хьо сецош а, хьо оьшуш а цхьа а вац кхузахь. Ткъа 1ен лаахь… 1е хьо, бераш а ду лелон дезаш, бежнаш а, г1уллакхаш а ду. Малика ешар яц кхо даккха, иза шен балхахь, некъахь а йолуш ларош ю. Иза цигахь дика ю, цо цу аг1ор кхобур ву сан к1ант, к1ентий а бийр бу тхуна. Эх1! Ма дика д1анисдели. Стенна хьоьжу хьо к1елдашхула? Хьайн г1уллакх де ахьа, домработницана метта д1а1адйуьтур юкх хьо а. Суьйре хуьлуш ю вайна. Сан хьоме нус а ю балхара чуян езаш, кхалла х1ума кийча хилийталахь, важа шиъ чудог1уш.\nХьо ву иза, сан к1ант. Хьо-м хьалхе ц1а ма веа, хьан 1едал ма дацара араваьлча сиха чувог1уш, х1инца жима нускал далийча ц1а ван а дог дог1у.\nКхета со, кхета. Бехк а бацара хьалха ц1а ван дог ца дарах (Тумишега хьожу).\nХ1унда лаьтта хьо, йог1а а елла, юьхь-куьг дила хи кечде х1окхунна, массо х1ума дайта дезаш ду-кх хьоьга, цхьа х1ума дан лууш яц-кх хьо, нуьцкъаш ца дайтича. Со лела-м ца еза хьуна хьалхара? Хьуна ца хаьа-кх, сан к1ант, со мел хала йоллу оцу зудчуьнца, цо сан эт1ош долу дог.\nЖАНЕТА. Х1аъ, х1аъ, бакълоь, дика ду. Жимчу нускална доьхьал ваха веза.\nЖАНЕТА. Х1аъ. Меги. Хьайн юьхь-куьг а дилий, ц1ена бедар а юхий г1о.\nИто хьаькхний ахьа х1окхуьнан кучана? Цкъа а хьокхур яц шен хенахь.\n№4 апрель 2014 ТУМИША. Чохь ю-кх коч, арахь т1еюхуш ма вац иза. Со юьхь-куьг дила хи кечдеш яра.\nЖАНЕТА (к1антехьа йоьрзу). Хьуна гуш юй, цо екош йолу бага? Иштта юкх даима а. Ахьа саца ца йо иза.\nАса дийр ду-м ца моьтту хьуна? Вай-вай, суна вон хили (ларлу-уш диван т1е охьаюжу).\nХУНКАР-ПАША. Х1окхо шен бага а ца сацош халахетийти-кх цунна.\nСобарде ахьа… (Тумишина кхераме куьг айадо).\nСо са а дукъдина ен г1ерташ яр-кх хьо. Делора яц аса хьо иштта юьтур, ахьа и тайпа х1ума кхин дахь! Гина х1ума дуй иза, марнанна хи детташ несо?! Хьом даима яра соьца г1оьртина.\nМАЛИКА. Аса тоьхна хьуна и хи, хьо метта яийта. Иштта тухуш ма хуьлу.\nТумиша, тхо чохь доцуш нислахь а х1ара г1уллакх, хи тоха мегар ду хьуна х1окхунна кхин а дукха, ведарца т1едотта, сиха меттаяийта.\nМАЛИКА. Тумиша, схьайола тхоьца цхьаьна охьахаа, цхьаьний яий вай.\nЖАНЕТА. Х1ан-х1а, иза цкъа а тхоьца охьахууш яц, д1анехьа юур ю цо.\nСоьца-м хуур яц! Дийнахь сарца яра иза-м юуш 1аш.\nАса дош ло, и тидам хьуна бан.\nМАЛИКА. Мегар дац иштта. Сой, Тумиший, Хункар-Паший цхьаьна хевшар ду, ткъа хьо хьуо. Наха а эр ма ду, бер санна шайна юккъе хаийна марнана.\nСхьайоьл (пхьарс а лоций д1аюьгий, Тумиша хиинче хаайо Жанета, Тумиша хьала а г1аттайой. Тумишин кад сехьа боккху. Юхий шен к1анте а хьожий, охьахуу Жанета). Хункар-Паша, нийса ца лоь со? Суна-м иштта бакъахь хир ду аьлла хета.\nЖАНЕТА (шенна хезаш). Борша йоцу г1аз! Зудчо бохург деш ву х1ара а.\n№4 апрель 2014 (ч1ог1а олу). Мегар яра со-м кхузахь а. Ца йиъчи а дац х1умма а (хьалаг1отту.\nЮха Хункар-Паше). Тоьхна эккхийта дезара хьан и лерг. Аг1ор ялий со (дехьа чу къайлайолу).\nЖАНЕТА (чуьра схьа мохь туху). Г1ур яц! Ц1ера г1уллакх хьан дийр ду цунна хьалхара? Аса дийр ду-м ца моьтту цунна? Со а ца лелла ден ц1а оьхуш, сан марнанас ца йохуьйтура. Ц1ент1ехь мел долу г1уллакх суна т1ехь дара.\nБуьйсанна ца юьжуш а дора аса сайн г1уллакх. Х1инцалераниш х1умма а дан лууш бац. Я ларам а бац цхьаьнге а. Шайт1анаш ду-кх, шайт1анаш.\nШи б1аьрг а къаьрзина шега хьоьжу Тумиша ца го Маликина. ХункарПашина ша йиънарг сица эккха, ша-шена некха т1е буй бетташ 1а вехха.\nТУМИША. Аса схьаяхьа (Чу а йоьдий кофта схьаяхьа. Т1еюхуш г1о а до.\nМалика шек а йоцуш х1ума юуш 1а). Г1о хьайна, мама, некъ дика хуьлда хьан.\nМАЛИКА. Г1уллакхаш-м цкъа а кхача ца дора. Вай кхача а дой дуьссур уьшм. Со а йог1у шуьга. Ишколера ши йо1 ц1аеъчхьана г1ур ду вай. Ас аларх хьуна зене дац. Со-м х1уьттаренна лелаш яций.\nЗударийн бакъонаш хьеша ма г1ертал хьо (Тумишега б1аьрг та1або). Тумиша, х1ара ахча хьайгахь дитал. (Д1ало).\nМАЛИКА. Ахьа х1ун дей… ХУНКАР-ПАША. Дика ду, дика ду (шина куьйгаца шен корта схьалоцу).\nШайна луъург дейша.\nМАЛИКА. Хьо реза воцуш х1ума-м дац? Хьоьга д1а ца кхехьаделча со ца №4 апрель 2014 хилча йолий? Д1авалахь (елало). Зудчо аьлларг дича эхь ду моьтту хьуна. Дац.\nХУНКАР-ПАША. Цо цкъа а хьекхна а яц… МАЛИКА. Х1умма а дац, 1емар ю. Век живи, век учись, аьлла. Дуьххьара доцуш ца хуьлу. Тумиша, давай, вайшиъ цирке йоьду бераш схьа а эцна. Кечлой вайшиъ.\nХункар-Пашин х1усам. К1ира долуш ду Тумиша ц1ахь йоцу.\nГуьйре. Синтем байна д1асахьийза Жанета. Оза а оьзна д1алахка дезаш бежнаш ду, Малика хьала г1оттуш яц. Жанетас Маликин корах п1елг туху.\nЦ1еххьана д1аделладеллачу коро кхерайой юхакхуссу Жанета.\nАрахьожу Хункар-Паша, набаро естийна юьхь а ийзош.\nХУНКАР-ПАША. Д1аялахьа, г1овг1а а ца еш, Маликас яхийтина иза хьажах1отта.\nЖАНЕТА. Хьо хила борша! Хьо Малике вахана ву, я иза хьоьга еана ю. и къастадехьа цкъа. И Малика керта еъчхьана революци хилла х1окху кертахь.\nДерриг т1ек1ел дели. Араяла ала цуьнга, бежнаш оза а, дезарш дан а.\n№4 апрель 2014 ХУНКАР-ПАША. Чохь яц иза. Мама, ахьа оза ца мега и бежнаш? Со вижа витахьа.\nХУНКАР-ПАША. Мама, ахьа х1ун де боху соьга? Тумиша д1аяхийта бохуш со хьийзавора ахьа, ткъа х1инца иза ден ц1а ши буьйса яккха яхча а ца мега хьо. Цунна т1е зуда ялае бохуш са дуура ахь сан, ткъа х1инца Малика а ца мега.\nХУНКАР-ПАША. 1адвитахь со х1инца, д1аялахь. Ахьа оза ца мега и бежнаш.\nШа ц1айог1ур ю Тумиша а, дог ца дог1у сан цигахула когаш бетта. Маликина а бежнаш оза а ца лаьа, кхо хьожу йог1ур ю боху шех.\nНана яла цу къамелан, зуда хир йолуш яц иза а. Зуда оьшуш керт ю-кх х1ара.\nБЕТАР (нисло). Собар, собар, чуьра ма яла, юха чунислур яц хьо. Извините, №4 апрель 2014 мадам, не рассчитал. Хункар-Паше схьакхайкхахьа. Тхойшиъ ч1ерий лийца а г1ур вара, г1ийла кад а тухуш. Суна дагавог1у Хункар-Пашин да, цхьа миска вара иза а, ахьа хьийзош.\nЖАНЕТА. Хьо г1ийла кад бетташ леллашехь, шена ч1ог1а кад тоха ларий.\nНичего, со суо ларор ю-кх кхаьрца, аса меттабалор бу х1орш. Д1авало, д1авало! Суна ца нисъели-кх нус, ма дакъаза хилла со (ша-шега лоь, Бетар ара а тоьттуш).\nБЕТАР. Собардехьа, Жанета, со-м шуьгахь 1ен веана ваций, д1авоьду со.\nОьзда г1иллакхаш ахьа а 1амор дац хьайн несаршна. Хьо хьайн марненаца муха яра а дуьйцуш хезна… Хьайна 1амаде цкъа.\n«Йилхинехь а, ца йилхина хьо меца а йолуш-м». Кхийтира иза ахьа харцдерг дуьйций, айхьа новкъахь д1айиънера ахьа цунна яхьаш йолу юург. Иза а хьан марнанас кеч а йина йоьуьйтуш яра, хьо ма яцара юург еш а.\nЖАНЕТА. Цу къаьркъано воьйла хьо, боьха х1ума. Хьо виснера суна и бага екоза. (Ойла еш соцу. Бежнаш ду 1оьхуш. Сингаттамица цаьрга ладуг1у зудчо.\nТахана дика зуда а хилла несана хьалха. Хьо йитича а д1а ца яхара. Тумишех хихкина говр а йина 1аш ма ю хьо тахана, цунна т1е зуда а ялаяйти ахьа хьайн №4 апрель 2014 к1анте. Цунна цхьа зуда а ца йог1ура, цу тентагна. Ахь вина волу х1ун хир яра цунах?! Тумиша хьарам яра шуна.\nБарт бохий ахьа церан. Х1инца ялийначо к1ентий бийр бу хьуна, Тумишас ца бина болу. Ч1ийч1 хьуна, схьалаца хьайна! Къонахчунна бен ца бо к1ентий.\n«КОРНЕ ЛИЙ ЗЕЛИНСКИЙ НА ЛИТЕРАТУРНОЙ ДОРОГЕ ПОВЕСТЬ ВОСПОМИНАНИЯ ЭССЕ АКАДЕМИЯ-XXI.indd 1 02.06.2014 19:12:47 ББК 83.3(2) УДК 82.091 З 49 Зелинский К.Л. На литературной дороге. Сборник статей. – Академия-XXI, 2014. – З 49 496 с. Корнелий Люцианович Зелинский (1896–1970) литерату...»\n«№7 КАЗАХСТАНСКИЙ ЛИТЕРАТУРНО ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ И ОБЩЕСТВЕННО ПОЛИТИЧЕСКИЙ ЕЖЕМЕСЯЧНЫЙ ЖУРНАЛ Журнал — лауреат высшей общенациональной премии Академии журналистики Казахстана за 2007 год Главный редактор В. Р. ГУНДАРЕ...»\n«Чем заняться в ЛИЕПАЕ? Лиепая является по величине третьим городом в Латвии и находится на самом юго-западе страны, на берегу Балтийского моря. Гимн Лиепаи начинается со словами "В городе, где рождается ветер.". Всегда наполненный свежим морским дыханием и запахом пе...»\n«Протокол общего собрания собственников помещений многоквартирного дома №1 по переулку Псковскому в Великом Новгороде Великий Новгород от 3 сентября 2014 года Инициатором данного общего собрания собственников помещений в многоквартирном доме являются: Романов Эрнест Ген...»\n«Том посвящен литератур ному и общественному дви жению второй половины XIXв. Публикуемые в нем мате риалы (неизданные художест венные произведения, статьи, письма, воспоминания и др.) вносят много нового в изуче ние указанного периода в це лом, а также жизни и твор чества ряда ру...»\n«Лозовик: В бане ко мне с политическими претензиями не пристают Еврорадио от 21 ноября 2012 года Секретарь Центризбиркома Николай Лозовик рассказывает Еврорадио, почему на работу ездит вместе с Ермошиной, о чем с ней спорит и посвящает ли ей стихи. Только мы с Лидией Михайловной ка...»\n«Всеволод ОВЧИННИКОВ Всеволод ОВЧИННИКОВ ДРУГАЯ СТОРОНА СВЕТА УДК 821.161.1-43 ББК 84(2Рос=Рус)6-4 O-35 Компьютерный дизайн обложки Чаругиной Анастасии Овчинников, Всеволод Владимирович. О-35 Другая сторона света / Всеволод Овчинников. — Москва : Издательство АСТ, 2016. — 544 с. — (Овчинников: Впечатления и размышления...»\n«С О БРА Н 1Е С В Ф Д Ф Н 1Й */ w ф г0 ГОРНОМЪ и с о л я н о м ъ д ъ л ъ еъ ПРИСОВОГСУПЛЕНТЕМТ. Ь Ш 0ТК РЫ Т1Й НО НАУКАМЪ. КЪ СЕМУ ПРЕДМ ЕТУ ОТНОСЯЩИХСЯ. ЧАСТЬ II. ЦЁНОЧН1 '1 ‘ САН КТ IIЕТЕР БУ РГЪ. В Т ТИПОГ...»\n«РЕЧЕВОЙ ЖАНР "ВОСПОМИНАНИЕ" В РЕЧИ АМУРСКИХ СТАРОЖИЛОВ Составитель Лагута Нина Владимировна канд.филол.н., доцент кафедры русского языка Амурского государственного университета, г.Благовещенск...»\n«Анн и Серж Голон. Триумф Анжелики (Пер. с фр.) file:///C:/Users/Ira/Desktop/Ann i Serj Golon HTML/Победа Анжели. http://angelique.mcdir.ru/ Голон, Анн и Серж. Триумф Анжелики: Роман: Пер. с фр. – СПб.: ЭГОС, 1992. – 445,  с.; 22 см.– На тит. л.: Кн. 11. – ISBN 5-85476-007-X (в...»\n«Вязовская Виктория Викторовна ПРИЮТ БЕЗМЯТЕЖНЫЙ: К СЕМАНТИКЕ ИМЁН ЖИТЕЛЕЙ МОНАСТЫРЯ В РОМАНЕ Н. С. ЛЕСКОВА НЕКУДА Статья посвящена анализу антропонимов жителей монастыря в романе Н. С. Лескова Некуда. Данные антропонимы соответствуют русской традиции имянаречения и являются соц...»\n«— Inna Ganschow — Postmodernes Textuniversum Pelevins Werk als sich fortschreibender Roman „Мне снилось, что я писал роман.“ „Я видел сон, где я был героем книги“1 Der Streit um die Genialitt oder Banalitt der Werke Viktor Pelevins (geb. 1962), eines der meistgelesen Autoren des gegenwrtigen Russlands, hat sich wieder intensiviert: 2011, weniger als z...»\n«Александр Иванович Куприн Гранатовый браслет Текст предоставлен издательством "Эксмо" http://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=172055 А.И.Куприн Повести. Рассказы: Эксмо; Москва; 2007 ISBN 978-5-699-22845-4 Аннотация "В середине августа, перед ро...»\n«Всемирная организация здравоохранения ШЕСТЬДЕСЯТ ВОСЬМАЯ СЕССИЯ ВСЕМИРНОЙ АССАМБЛЕИ ЗДРАВООХРАНЕНИЯ А68/26 Пункт 16.1 предварительной повестки дня 12 мая 2015 г. Вспышка болезни, вызванной вирусом Эбола, 2014 г., и последующие действия в связи со специальной сессии Исполнительного комитета п...»\n«Официальный журнал Loctite ® для клиентов №4 Духовой шкаф для "звездной" кухни — вековые традиции и только лучшие материалы. Подробнее на стр. 8 –11 Бесценные секунды ралли "Дакар" Исключительное качество новейших продуктов...»\n«Природные антибиотики. Лечение без осложнений, 2009, Ольга Владимировна Романова, 5968413069, 9785968413062, Вектор, 2009 Опубликовано: 11th September 2008 Природные антибиотики. Лечение без осложнений СКАЧАТЬ http://bit.ly/1cE6loM,,,,. Органический мир начинает культурный символический центр со...»\n«Файзи М. Х. ЖЕНЩИНЫ КРЫМСКИХ ЛЕГЕНД Симферополь ИТ "АРИАЛ" УДК 82-1 ББК Ш3(2=1р)-615.10 Ф 17 Одобрено Издательским советом, выпущено при поддержке Министерства внутренней политики, информации и связи Республики Крым за счет средств бюджета Республики Крым Файзи...»\n«1Р Р К В Ч * ЮИОИ Ъ РОМАНОВЫ Ж -в о /к о е ь О ЛТ Т ЩВ АИ Е Ъ УШЕ Е Ъ Л Ц Р )] СУМАРОКОВА [К КО Ш О РН Е JEPA JU FftlM fl БОРТНЯНСК-Р Г ЩРАО I М [ Б ТВ IДЕРЖАВИНЪ], БиЯ ИИЬІІ Т I шиьикъ; ВИЗИНЪ ІІ г о л -к у т у з о в Р Д ЩВ !! АИ Е Ъ ; СПЕРАНСКІЙ I Ь | Карам зинъ! g l м о р а вин о в ъ \_ ^ КРЫ Л О ВЪ W : ЕРМ ОЛОВЪ W І я ГР ИБОРДОВЪ? 4 L ПУШ...»\n«Александр Матюшкин ИНОЙ МИР В РАССКАЗЕ Ф. К. СОЛОГУБА "СВЕТ И ТЕНИ" Одним из знаковых произведений раннего русского символизма является рассказ Ф. К. Сологуба "Свет и тени", опубликованный в журнале "Северный вестник" в 1894 году. Этот маленький и, на первый взгляд, совсем...»\n«М.Л. Подольский ИНТУИЦИЯ БЕСКОНЕЧНОСТИ В НАСКАЛЬНЫХ ИЗОБРАЖЕНИЯХ Всякое композиционно цельное художественное произведение представляет собой некоторую самодостаточность, некий самобытный универсум. Оно должно давать чувственный образ, обладающий, хотя бы в частном аспекте, всеобщностью....»\n«Владимир СМИРНОВ Расстрел директора Художественного музея И.С. Эмского Могилевского* Изучая архивно следственное дело старшего сына художника Кириа ка Константиновича Костанди Павла, автор узнал, что Кириак Костан ди c 191...»\n«ACTA SLAVICA ESTONICA VII Блоковский сборник XIX. Александр Блок и русская литература Серебряного века. Тарту, 2015 ИЗ ИМЕННОГО УКАЗАТЕЛЯ К "ЗАПИСНЫМ КНИЖКАМ" АХМАТОВОЙ: ЛЕВЫЙ ФЛАНГ АКМЕИЗМА1 РОМАН ТИМЕНЧИК Зенкевич Михаил Александрович (...»


Соьлжа-ГIалахь Мишустина а, Кадыровс а ца ларйина масканийн раж\nТIекхочийла долу линкаш\nЮкъахдита, чулацам гайта\nЮкъахдита, навигаци гайта\nЮкъахдита, кхидIа лаха\nЛинкана копи йина\nМаршо Радион ерриг сайташ\nЦIеххьана кхаьчна хаам!\nОхан-бутт 23, 2021\nМишустин Михаил а, Кадыров Рамзан а Соьлжа-ГIалахь\nБелхан хьокъехь Нохчийчу веана пIераскан дийнахь Оьрсийчоьнан премьер-министр Мишустин Михаил. Соьлжа-ГIаларчу аэропортехь цунна дуьхьал баьхкинера меттигера хьаькамаш, коьртехь мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан а волуш. Массаьрга а куьйг делла, Кадыров Рамзанна мараиккхира Мишустин.\nКеманан трапа уллохь гулбелларш оцу юкъанна бетах масканаш йоцуш бара, Мишустина урхалла дечу Iедалхойн органо Оьрсийчохь кхайкхийна масканийн раж йоллушехь.\nКадыровн а, Мишустинан а карантинна гонах\n268p | 20,4MB\n360p | 24,9MB\nСтохка коронавирусан ун даржарна кхоьруш, республикан дозанаш дIакъовла Нохчийчоьнан урхалхочо сацам бича, Мишустинна а, Кадыровна а юкъахь къовсам белира. Оцу кепара барамаш лелор регионийн куьйгалхойн карахь дац элира премьер-министро хIетахь. Кадыровс бехк баьккхира Мишустинера, республикера хьал цо теллина дац аьлла.\nКху шеран юьххьехь, иштта Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца къоьвсира Роспотребнадзоран хьалханчас Попова Аннас. Республикехь масканаш лелор дIадаккхарх Кадыровс динчу дIахьедарх йистхуьлуш, цуьнан компетенцехь дац оцу кепара сацамаш тIеэцар аьлла, билгалдаьккхира цо а.\n"Оьрсийчуьрчу коьртачу санитаран лоьро дина омра ду. Цу тIехь коьртехь къастийна ду: "Оьрсийчоьнан дозана тIехь болчара масканаш лелон еза. ШолгIачу могIарца билгалдаьккхина, регионехь хьалхара пункт ларъяр субъектийн куьйгалхошна тIехь ду аьлла", - дIахьедира хIетахь Поповас.\nСтохка бIаьста коронавирус кхеттера Оьрсийчоьнан премьер-министрна Мишустин Михаилна. Хаамийн гIирсашкахь яздарехь, хIетахьлазар текхира Кадыров Рамзана а. Делахь а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Канадан а Iилманчаша бинчу талламашца, антителаш адаман дегIаца кхаа баттана бен дуьсуш дац.\nОфициалан зераш бакъ делахь, Оьрсийчоьнан регионашлахь Нохчийчохь уггар а кIезиг бу ун даьлла нах. Амма оцу юкъанна Росстато довзийтинчу терахьаша гойту Оьрсийчоьнан мехкашна юкъахь адамаш хьалхачул дукха даларца Нохчийчоь лидер хилар.\nТелевиденехь могашаллах лаьцна программа лелочу Малышева Еленина Роспотребнадзоре арз хьажийра Пачхьалкхан Думехь компартех депутат волчу Рашкин Валерийс, цо Нохчийчохь COVID-19 эшийна хьал ду аьлла эфир йинчул тIаьхьа.\nДепутата доьхура "Вахар ирс ду! " ("Жить здорово!") цIе йолчу программехь Малышевас медицинан масканаш лелоро уьнах болу кхерам лах ца бо алар зерашка диллар. Оцу сюжетехь Малышевас, кема Нохчийчу кхаьчча, боху: "Ирсан гIайре масканаш а йоцуш еха!"\nАшхабадехь полицино доьхку божаберашна а, мехкаршна а паркехь цхьаьна лела\nООН-н Инарла ассамблейхь шайна дош доьху тIалибаша\nТерроризмана гIо латтийна ву аьлла, набахтехь даккха пхи шо тоьхна дагестанхочунна\nГIалгIайн протестан лидер Погоров Ахьмад кхин дIа а чохь вуьтур ву\nЭкажевохь латтанашца харцонаш лелорна шеконаш кхоллаелла хьаькамех\nПермехь лазийначех исс стаг вон хьал долуш ву\nГIирмехь Оьрсийчоьнан Думе кхажтасар тIе ца лаьцна Америко а, Евробарто а, Британино а\nЖурналист Гаджиев Iабдулмумин маьршаваккхар доьхуш, пикеташ дIаяьхьна ХIинжа-ГIалахь\nМасхадов шен дас лечуьра кIелхьарваьккхинера, боху Кадыровс\nПресса: Кадыров Рамзана йоIанна "дарба дина", КъорӀан а дешна\nМасхадовн кIанте "Соьлжа-ГIалин юккъехь эккха" аьлла кхайкхам бина Кадыровс\nЗакаевна дуьхьал ву Кадыров. Стенна тIевирзина Нохчийчоьнан куьйгалхо Ичкерина?\nНохчийчуьрчу харжамашна дуьхьал митинг хилла Венехь\nКемантIехь къола дарна лаьцна Нохчийчуьра вахархо\nИчкерица хIун дов ду Кадыровн\nКадыровс, КъорIан а дешна, шен йоI тойина, боху нанас\n"Единая Россия" партин баннерш бен ца йитна Нохчийчохь\nОбарг Зеламха. Паччахьан Iедалан хьадалчашна къар ца велларг\n"НIаьнеш яц": хIун жоп делла Кадыровс Байденна\nОьрсийчоьнна тIехь дисна Литвиненко верна жоьпалла\nМасхадов: "Вайн коьрта Iалашо ю миска нах паргIатбахар"\nЯзло тхан Facebook-е\nМаршо Радион низамаш\nМаршо Радио © 2021 RFE/RL, Inc. Ерриг бакъонаш ларъйеш ю


"Синан гураш" карош дац Оьрсийчохь\nТовбеца-бутт 25, 2013\nОьрсийчоь -- "ДоттагIаллан тIай" концерт, Москох, 2013\nОьрсийчоьнан президенто цкъа мацах хьахийна хилла йолу къоман барт чIагIбо синан гураш хIинца гуттара чIогIа юхьаралаьцна ю Оьрсийчохь. Ткъа Малхбузерачу пачхьалкхашкахь хIун ю те къоман цхьааалла латтош ерг?\nПутин Влалимирана багара мел даьлла дош омра санна юьхьаралоцучу Оьрсийчоьнан хьукматхойн керла дукхабеза дешанхIоттам хилла дIахIоьттина „синан гураш“, я оьрсийн маттахь аьлча „духовные скрепы“ бохург.\nИ хIун ю ксенофобино а, хийрачу къаьмнашка, къаьстина кавказхошка, болчу цабезамо а лаьцначу цу пачхьалкхехь, ма-дарра аьлча, цхьанна а хууш дацахь а, амма хIора а хьаькман аьлча санна карарчу хенахь багахь ду и дешнаш.\nГерманерчу Бертельсманан фонд цIе йолчу юкъаралло цу хIумнах бахьана а лаьцна, таллам бинера, дуьненан 34 пачхьалкхехь стев латтош ю те къоман цхьаалла бохучу хаттарна. Цара теллинчу агIонашна юккъехь яра, цкъа делахь, юкъараллехь вовшашца йолу социалан уьйраш мел чIогIа ю бохург.\nШозлагIа делахь, ша цхьана леринчу юкъараллин я къоман дакъа ду боху синкхетам тайп-тайпанчу пачхьалкхийн бахархойн мел кхиина бу, аьлча а, бахархоша шаьшна шайн махкаца мел идентицикаци йо. Ткъа кхозлаха делахь, юкъараллехь вовшашна белшаш гIортор муьлхачу тIегIанна тIехь ду а, церан барт мел чIогIа бу бохург.\nУггаре а тоьллачу тIегIана тIехь юкъараллин барт а, цхьаалла болу мохк Дани карийна Iилманчашна. Цунна тIаьхьа хIоьттина йогIуш ю кхин йолу Скандинавера пачхьалкхенаш а, - Норвегий, Финляндий, Швеций. Иштта иммигранташа кхоьллина ларалуш йолу пачхьалкхаш а, масала, Керла Зеланди я Канада, я Цхьанатоьхна Штаташ а, карийна аналисташна юкъараллин барт уггаре а чIогIа болчарна юккъехь.\nОьсрийчурчу хьолана тIедоьгIна Бертельсман фондан белхахой тешна бу, иштта атта, Путинна а, цуьнан бага хьоьжучу оьрсийн хьукматхошна а ма-моьттура, юкъараллехь барт чIагIбо, цу юкъараллех къам до гураш кхоллалур бац, аьлла. ХIунда аьлча, уггаре а хьалха и хилийтархьама оьшуш дерг – иза пачхьалкхехь стабила хьал кхоллар ду.\nИштта цхьана пачхьалкхехь дехачу адамашна шаьш вовшана гергара а, вовшашна мехала а хетийла, вуьшта аьлча, шаьш цхьа къам царна хетийта оьшучарна юккъехь талламан авторша билгалдоккху, цу махкахь нехан таронаш лакхарчу тIегIанна тIехь хила езаш хилар а, къечарний, таронерчарний юккъера доза дукха доккха ца хилийтар а.\nТкъа цуьнца цхьана пачхьалкхехь динан догмаш Iедало дукха чIогIа нахана тIе гIертош хилар, мелхо а, цу бартана новкъарло еш долу хIума карийна Iилманчашна.\nТкъа Оьрсийчохь нийса бIостанехь хьал ду. Юкъараллехь шуьйра яьржина динан я къоман бахьанашца хийранаш ца безар, уьш массо а хIуманна бехке хетар а. Иштта оьрсийн килс а, цуьнан арканаш а 20 миллион сов бусулба стаг вехачу махкахь коьртачу декъе тоьттуш ду Iедало. Ткъа къечарний, таронерчарний юккъера доза-м тIаьхьарчу ткъех шарахь хаддаза шорлуш ду.\nГIалгIазакхийн Зудчун Де даздина Новр-ГIалахь


"Путинна дуьхьал кхин аравалахь, оха вуьйр ву хьо". Ронни Ставрополера дIавахар\nАйрапетян Рональдан 21 шо ду. Шен жигаралла бахьанехь Ставропол-махкахь вевзина ца Iа иза. Кавказехь дукха наханна вевза «Ронни-оппозиционер» - иштта ю цуьнан цIе телеграм-каналехь.\nКху беттан 11-чохь, Пятигорскан администрацина хьалха плакат лаьцна Iаш, лецира иза. "Яблоко" партин жигархо, "Оьрсийчоьнан Цхьаалла" партина дуьхьал акци еш латтарна. Цул хьалха Ессентукехь лецира – изза пикет бахьанехь.\nОцу юкъанна сих-сиха кхочура цунна кхерамаш туьйсу кехаташ а, телефон чу хаамаш а. КхидIа етта а йолийра Роннина, цуьнца гамо лаьцначара Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна критика ян доьхкура цунна.\nКавказ.Реалииина ша еллачу интервьюхь Айрапетян Рональда дийцира шен политикан лаамех а, туьйсучу кхерамех а, вевзаш воцчу стага шена урс тохарх а, шен некъ бахьанехь ша болх ца карош леларх а лаьцна. ХIинца Краснодар-махка дIавахана иза.\n- ХIун ду хилларг, Рональд?\n- Пятигорскехь рогIерчу пикетехь лаьттинчул тIаьхьа, сарахь, сайн цхьана накъосте, волавала, садаIа сайца аравалар дийхира ас мессенджерехула, тIаккха къамел дира телефонехула. Тхан къамеле цхьамма ладоьгIначух тера дара. Банкана хьалхьа пхи минот яьлча цхьаьнакхета барт бира оха. 21.10 хан йолуш со аравелира, банк йолчу кхечира, тхойша дикка дIасаволавелира цхьаьна. 22.30 хан йолуш со сайн цIа кхечира, тIекIелдинчу цIийнан кхоалгIачу гIат тIе. Со тхайн петарна тIекхаьчча, серло ша, автоматикаца, хьалалетира – урс карахь, юьхьах туьтмIаьжиг а йоллуш, стаг вара лаьтташ. Цо тийначу озаца элира соьга, мохь а ца хьокхуш, шена тIевола. Со пенах дIа а таIийна, шозза дайн урс суна гай тIе лецира. Ас пресс юьйлинера, сов чIогIа лаза а ца вира. Юха и урс логе а хIоттийна: "Путинна дуьхьал, цуьнан партина духьал плакат карахь кхин Ставропол-махкахь аравалахь, оха вуьйр ву хьо, иза 100 процент ду хьуна," – элира соьга. Со эгIийна, дош ца алалуш лаьттира юьхьанца, тIаккха ас элира, кхин вер вац со плакатца ара. Иза тIаккха, со лаьтттачохь а витина, сихха дIавахара.\nАйрапетян Рональде кхерам тосуш яздина кехат\n- Цо чов йирий хьуна?\n- Меллаша гайх уьрсан юьхьиг Iоьттира, пресс ас юларна, чов йоцуш дисира. Лар а дIаяьлла хIинца.\n- Шайн доьзална хIинца кхерам бац аьлла хета хьуна? Тешна вуй хьо цунах?\n- Хетарехь, бац тхан доьзална кхерам хIинца. Со бахьанехь ма дарий и дерриг а. Шина баттахь сов лийлира со пикеташка, Кисловодскерчу мэрина хьалха лаьттира бIаьста кхузза. Цигара со эккхийра, проблемаш йийр ю шаьш суна, аьлла.\n- Полице арз ца дина ахь?\n- Ца дина, цигара нах хила мега суна кхерамаш туьйсурш. Ца ваьхьира со яздан. Iуьйранна сайн хIуманаш вовшах а тоьхна, Соче кхаччалц билет а эцна, аравелира, хIинца Лазаревскан кIоштахь ву, отелехь. Кхузахь яздийр ду ас полице арз. Дешан бакъо бахьанехь махкахваьккхинарг ву со. ТIаьхьабевлла суна, дIасацош ву со. Сайн позици иштта атта юьтур яц ас. Кху Лазаревскехь цкъа меттаван веза со, гурралц йолчу ханна петар а карийна суна. Хьалххе дехарш чу а луш, гуламашка, пикеташка аравийр ву со.\n- Дукха хан юй хьо оппозиционер волу?\n- Со оппозиционер сайн 16 шо кхаьчча дуьйна ву. 18 шо долуш ас Ессентукехь, магийначу митингехь дакъалаьцна дуьххьара. Делахь а, политикан жигархо сох кху муьрехь хилла, "Яблоко" парте ваьлча, иза кхушеран Охан-баттахь дара.\n- Хьуна гонахарчу наха муха тIеоьцу хьан жигаралла?\n- Балхара дIавала дийзира сан ас дуьххьара Кисловодскан администрацина хьалха пикет йича. ТIеман санаторехь официант вара со хIетахь, кхин корматалла караерзо ахча гулдеш вара. «Оппозицин хьажам болу белхахо тхуна ца оьшу», элира соьга. Сайн лаамехь балхара дIавала бохура, я шаьш воккхур ву, элира. Цкъа протокол а хIоттийра суна, ас Кисловодскехь акце ваха воллу со, аьлла, кехат дахьийтича. Базарахь маска а йоцуш болх беш хаавеллера со, полици еара, со цхьаъ хилла ца Iара маска ца лелош, амма суна бен ца дира таIзар. Со вара тергалвийриг, веккъа со цхьаъ.\n- Ставрополерчу "Яблоко" партин декъан куьйгалхочо Зубенко Виталийс дийцира хьоьца нисделлачух лаьцна, ша партин цIарах прокуратуре арз дахьийтина, бохура цо. Жоп деаний прокуратурера?\n- ХIан-хIа, ас кху беттан 7-чохь а, 8-чохь а полице динчу орзана а ца делла жоп. Цара хIумма а ца до, со тергал дIа а ца во цара. Сайна кхерамаш ма-тессина яздинера ас.\n- Оццул стенна бу хьоьга тергам? Цхьалха пикеташ йийриг хьо бен вац?\n- Бакъдерг аьлча, вац. Жигаралла яц оцу тIехь цхьаьнцца а. Дзугаев Аланна тIелетта, кхеташ ду, кестта харжамаш бу. Амма царна магийра митинг ян.\n- Стенна оьшу хьуна оппозиционер хила? Иштаниг махкахь наха лелош а ца хилча?\n- Ахчанца ца дозу иза, ахча стенггахь а даккхало, муьлххачу а хенахь. Iедало аьшпаш буьтту, цуьнан коьртачу партино а буьтту, дIабоху конкуренташ, оцо вина сох оппозиционер. Ткъа оцу партин лидераш беха 100 миллион сом мах болчу цIенош чохь. Хьераяьлла лелаш коррупци ю. Немцов а, Политковская а йийнарг - иза билггал стаг ву, вайна массарна а вевза. Хин бухахула лела "Курск", Беслан – и берриг а цуьнан бехк бу! Цо Навальныйна дIовш далар дац лан йиш йолуш хIума. Беларуссехь лаьттачу протесташа яьккхинчу гIовгIанна юккъехула зуламаш леладо цо. Пачхьалкхера коьрта оппозиционер дIаваккха а гIоьртина, галбевлла и Iовдалш. Стенна хилла сох 16 шо долуш оппозиционер, хаьттира ахь? Сан дерриг а дахар ду карарчу хенахь даржехь волчу президентан хенаца схьадогIуш. Со 1999-чу шарахь вина, оцу хенахь дуьйна Iедал дац хийцалуш. Еккъа цхьа диктатура, авторитаризм ю, ницкъ бац кхин иза лан.\n- "Яблоко" стенна хаьржина ахь?\n- Суна и парти уггаре диканиг хета оппозицин некъахь, тоьларг ю иза. Цундела ас Краснодар-махкахь а хестор ю иза, цуьнгахьа бовларе кхойкхур бу нах. Иза ас хьалхачул а чIиркъе дийр ду.\n- "Яблоко" партин меттигерчу жигархоша хьайна накъосталла дийр ду аьлла хета хьуна?\n- Ставропол-махкахь суна гIо ца дора цхьаммо а, Зубенко Виталий а. цуьнан зуда а доцчара. Кхоьру массо а чIогIа. Амма Краснодар-махкахь тхан парти алссам яьржина ю. Сан сатийсам бу Сочехь 1000 стаг митинге гулван. Ас кестта кехат дохьуьйтур ду мэре, гулам кечбеш.\n- Ставропол-махкахь стенна кхоьру нах? Путинехьа болчара хьийзориг хьо цхьаъ хилла ца Iа?\n- Ца Iа, "Яблоко" партин декъашхо ву Бобров Кирилл. Массех пикет цо хIоттийча, «наркотикашна тIехула» набахте хьажийна иза 1,5 шарна. Соьца хиллачо гуттаренна а кхерор ю цигара оппозици.\n- Ткъа митингаша а, пикеташа а цхьа хийцам бохьур бу аьлла хета хьуна? Нах арабовла кхоьруш хилча?..\n- Бохьур бу дера хийцамаш-м. Нах арабовлахьара пикеташка, цо жамI лур дара, Путинний, цуьнан партиний дуьхьал гуламаш ца бойту, хIинца-м коронавирус а ю. Дика бахьана ду иза царна! Бакъду, пикеташ ян а дихкина. Сан масал ду-кх долуш! Со цхьаъ бен вац. Массо а гIаланашкахь нах арабевлча, кхин хьал хIуттур дара. Маьрша, цхьа а летарш а доцуш.\n- ХIун хир ду Ставропол-махкарчу оппозицех хьо а воцуш? Бевр буй хьан некъа кхиберш?\n- Бевр бац, суна хетарехь, со а, со саннарш а охьатовIийначул тIаьхьа. Декъазчарна етта, кхиберш кхерийтархьама – иштта ю Кремлан тактика. Навальныйна дIовш делла. Дуьхьало ян ницкъ боцчунна дина и зулам. Арабуьйлу нах, уьш лоьцу. Навальныйна дIовш ма-делли, буьйлабелла оппозицина тIелета: блогерна Жуков Егорна йиттина, Дзугаев Аланна тIелетта, хIинца – суна. ЗIе ю оцу массо а зуламашна юкъахь.\nЖигардаьлла Оьрсийчохь оппозиционерашна зенаш дар. Навальный байначу беттан 20-чу дийнахь, цамгар а хьадда, Томскера дIавоьдуш, кеманчуьра охьавоссийра Омскехь, дарбан хIусаме кхачош. Цигара вигира Германе, клинике. ТIаьхьо Европерчу кхаа лабораторино тIечIагIдира цунна "Новичок" дIовш делла хилар. Оппозиционеран накъостий тешна бу зуламна бухахь Оьрсийчуьра Iедал хиларх.\nХаржамаш цIена дIабахьийтарехьа болчу боламан жигархочунна, блогерна Жуков Егорна йиттира байначу баттахь Москвахь.\nШи кIира хьалха тIелетира "Гражданский город Ессентуки" цхьаьнакхетараллин лидерна Дзугаев Аланна. Балхара цIавоьдучу цунна травмат-тапча тоьхна коьртах шозза, цул тIаьхьа когах тоьхна.


ТIаьхьарчу иттех дийнахь вовшийн агIор кIоршаме хаамаш хьежош йолчу Оьрсийчоьнан, Туркойчоьнан куьйгалхоша, хетарехь, кIеззиг ойла ечух тера дара дела денна дохлуш лаьттачу Iаламан а, Арктикехь дешачу даималерчу шаннийн а, хIурдашкахь и бахьана долуш лакхадуьйлучу хин а, Бразилехь кхиина индустрия йолчу таронечу пачхьалкхашкарчу яккхийчу концернаш хьоькхуш, хIаллакйечу хьаннийн а, и бахьана долуш Iер-дахаран хьелаш телхаш, лечу акхарой а, адамийн а.\nЦеран йоллу терго а, - иштта мотталора агIонгара Путин Владимиран, Эрдоган Реджепан тидам бечеран, - вовшашна тIе ца Iоттаваларна, саммитан учешкахь вовшах ца кхетарна хьажийначух тера дара. Церан хилла а ца Iаш, и саммит вовшахтоьхначеран а, шина президентан гуонийн а.\nИ Iалашо – Эрдоганий, Путиний ларамаза дуьхь-дуьхьал ца кхетийтар- кхиамца кхочуш а хилира. Iалам лардарехь къахьегарий, дуьне дохдалар сацорий, мел кIезга а оршотехь, гена тIаьхьа а дуьсуш.\nНагахь санна Путиний, Эрдоганий Парижерчу Iалам лардаран конференцин хьалхарчу дийнахь, бIеннаш журналисташ шайн терго еш а болуш, вовшех къехкаш хиллехь, и ший а, хьалхий-тIаьхьий тIеийцира Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Обама Баракъа, дов даьлла, ул-уллохь ца тарлуш волу ши дешархо ишколан директоро цхьа-цхьацца шен кабинетехь тIеоьцуш ма-хиллара.\n„Путин Владимиран, Обама Баракъан дIакъевлинчу неIаршна тIехьахь хилла цхьаьнакхетар, мел кIезга а, эха сохьтехь дахделира“, - бохуш, бераша санна баккхийбеш, дозаллийца хаамаш бора оьрсийн хаамийн гIирсаша, цул хьалха а, тIаьхьа а къайлацахьочу сонталлийца „Оьрсийчоьнан президент дагахь вац Эрдоганаца Парижехь цхьаьнакхета“ боху хаамаш баржийначу.\nБакъду, цхьаццаболчу тергамхошна хетарехь, Обама Баракъаца цхьаьнакхета гIертачул Оьрсийчоьнан президент шен Iоттабаккхам баьллачу Туркойчоьнан куьйгалхочуьнца Эрдоган Реджепаца вистхиллехь пайдехьа а, политикан агIор а говзох а хила тарлора.\nИштта хетачех ву Венерчу Малхбалин Европин институтан Iилман белхахо волу политолог Чапханов Руслан а. Цунна хетарехь, Эрдоган шен мохк Iуьллучу регионехь вуно нуьцкъала а, лераме а куьйгалхо ву, ткъа цуо шега кховдийна куьг ца вашарца дIа а теттина, Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентаца цхьаьнакхетар харжаро Путинан гIорасизалла а, цунна хьехарш дечу цуьнан гуонан политикан хьежамаш готта хилар а гойту.\nЧапханов Руслан: „Оьрсийчоьнан политика вуно тамашийна ю, атта стаг тIаьхьа а кхуьур воцуш. Шаьш цхьа хьоладай болуш санна къамелаш до Кремлерчу наха, амма цхьа хIума галдолушехь хьовдий Обама Баракъе иза дийца боьлху. Соьга хаьттича, Путинс шен Туркойчоьнца хIоттаделла хьал Эрдоганца дийцича пайдехьа хир дара. Ткъа цо лелош дерг Обама Эрдоганан да я цуьнан куьйгалхо волуш санна хIума ду“.\nШен рогIехь Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Обама Баракъа шинари дийнахь Парижехь журналисташка вистхуьлуш кхин цкъа а билгалдаьккхира, Туркойчоьнан шен дозанаш лардан а, ша ларйала а бакъо хилар. „Цхьаьнатоьхначу Штаташа къобалйо Туркочоьнан ша а, шен стиглара дозанаш а лардан йолу бакъо“, - элира цуо.\nЦуьнца цхьаьна Обамас хьахийра, ша шен Туркойчуьрчу коллегица дIадаьхьначу дагадовларшкахь Оьрсийчоьнан, туркойн мехкан шаьшна юккъехь иккхинчу чолхечу хьолана деэскаляци ярехь хIун тайпа дипломатийн гIулчаш яха мегар дара бохург дийцаре дира аьлла. „Вайн массеран а юкъара мостагI ву - ДаIиш тоба.\nЦу тIехь вайга вешан къинхьегам эвсаре баккхийта лаьа суна. Суна теша лаьа, вай цу къийсамна вешан боллу тидам а, ницкъ хьажош хиларх“, - элира цуо. Иштта Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента билгалдаьккхира, шен пачхьалкхе Туркойчоьнца тIеман хеттаршкахь цхьаьнаболхбар алсамбаккха лууш хилар а, Анкара Вашингтонан мехала партнер хилар а.\nЦу юкъана цхьа а тоьшалла дац цкъачунна, Туркойчоьнан, Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш кесталгIа толур ю бохучунна. Мелхо а, де дийне мел долу марсабовлуш ду Москохано Анкара дуьхьал тоьттуш болу бехкаш.\nИштта, масала, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира хIинцачул ши-кхо кIира хьалха шен урхалло доттагIаллин тоьшаллашца лийрина хилла Туркойчоь ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиша тобанца йохк-эцаран а, кхин йолу а уьйраш кхобуш ю элира.\nЦул совнаха, цуо, ма-дарра аьлча, Анкара бехке йира, ДаIишо доладечу меттгашкара Туркойчу дохка кхоьхьуш долу мехкадаьтта лардархьама чудаийтина ду цуо оьрсийн кема бохучунна.\n"Тхоьга хIинца кхин а керла хаамаш кхаьчна, цара тIечIагдо, ДаIишо а, кхечу террорхойн тобанаша а мехкадаьтта доккхучу меттигкашкара мехкадаьтта инзаре баккхийчу барамашкахь, халхеташ делахь а, туркойн территори тIе дIакхоьхьуш хилар“, - элира Оьрсийчоьнан президенто журналисташка. Ткъа цуьнан пресс-секретар волчу Песков Дмитрийс, кхин а гена волуш элира, ДаIишца мехкадаьтта дохка-эцаран бизнесан декъа верг Эрдоганан кIант ву, аьлла.\nЦу бехкашна комментари еш шинари дийнахь Туркойчоьнан президенто Эрдоган Реджепа дIахьедар дира, нагахь санна шен пачхьалкхе ДаIишера мехкадаьтта оьцуш хиларан тоьшаллаш дахкадахь, ша шен ражера дIавер ву, аьлла. „Террорхошкара мехкадаьтта эццал сийдайна дац тхо. Шайгахь цхьа а тайпа тоьшаллаш делахь а, уьш схьадахкон деза“, - элира цуо Парижехь.\nБакъду, Оьрсийчоь и тайпа тоьшаллаш дахкон дагахь ца хилар хIинцале а хаийтина цу пачхьалкхан президентан пресс-секретар волчу Песков Дмитрийс,\nЧапханов: „Оьрсийчоьнан политика вуно тамашийна ю..."


Мера (Ардеш) — Википеди\n44°40′54″ къ. ш. 4°16′02″ м. д.HGЯOL\n▼922 стаг (2018 шеран 1 январь)\nМера (фр. Meyras) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Дозанашца йу Широль, Фабра, Жожак, Монпеза-су-Бозон, Пон-де-Лабом, Сен-Пьер-де-Коломбье, Тюей. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мера_(Ардеш)&oldid=5172511»


Пинарнегрильо — Википеди\n41°11′25″ къ. ш. 4°12′25″ м. д.HGЯOL\n▼96 стаг (2019)\nПинарнегрильо картан тӀехь\nПинарнегрильо (испан. Pinarnegrillo) — Испанин Сеговия провинцин муниципалитет.\nМуниципалитетан майда — 19,52 квадратан километр. ХӀордан сизал локхалла 856 метр. Дозанашца ю Фуэнтепелайо, Альдеа-Реаль, Карбонеро-эль-Майор, Навальмансано, Сан-Мартин-и-Мудриан муниципалитеташ.\n187 стаг ↘176 стаг ↘162 стаг ↘159 стаг →159 стаг ↘141 стаг ↗145 стаг\n↘142 стаг ↘139 стаг ↘131 стаг ↘130 стаг ↘122 стаг ↘120 стаг ↘112 стаг\n↘105 стаг ↘101 стаг ↘100 стаг ↘96 стаг\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Пинарнегрильо&oldid=5229606»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 24 октябрь, 06:45.


Нохчийн мотт — Тептар\nНохчийн муотт —(оьрс. Чеченский язык) — вайнехан меттанийн юкъа богӀу мотт а, нохчийн къоман муотт.\nНохчийн муотт баьржина бу Нохчийн Пачхьалкхех, ГӀалгӀайчохь, ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштахь, Ӏовхойн кӀоштахь, Бабаюртан кӀоштахь, Кизилюртан кӀоштахь, Гуьржийчоьнан Ахметан муниципалитетехь а. 2010 шарахь ларарца Нохчийчохь 1 054 705 адамо буьйцуш бу и муотт.\nӀилманчашна хетарехь, нохчийн йозанан истори шен орамашкахь дукха генара схьайогӀуш ю. Кхо-диъ эзар шо хьалха даьхначухурриташ, урарташ олчу къаьмнийн йоза туьдуш, Ӏилманчаша пайдаоьцу хӀинцалерчу вайнехан меттанех а. Ширачу урартийн, хӀинцалерчу нохчийн меттанашкахь цхьаьнайогӀуш алссам меттигаш карайо. Уьш ю лексикехь, морфологехь, синтаксисехь, дошкхолларан кепашкахь. Оцу а, кхиболчу а исторически хаамашна тӀе а тевжаш, дуьненахь а шайн цӀерш евзаш болчу Ӏилманчаша билгалдаьккхина: нохчий, гӀалгӀай, бацой шех схьабевлла долу шира къам Урарту пачхьалкхерчу къаьмнийн маттаца шен муотт цхьаьнабогӀуш хилар. Цу тӀе а доьгӀна урартийн клинопись нохчийн а шира йоза ларало, боху Ӏилманчаша.\n1 Хааман гIирсаш\n2 Ненан муотт — дахаран хазна\n4 Хьажа. кхин\nХааман гIирсаш[править | править код]\nНохчийн маттахь, Нохчийчохь арахоьцуш ду газеташ («Даймохк», радиогазета «Чечня Свободная (Маьрша Нохчийчоь)» кхин а) ДегӀастанехь («Нийсо-Дагестан»).\nНенан муотт — дахаран хазна[править | править код]\nМуотт вайн ойланан а, кхетаман а, хьекъалан а, дахаран а уггаре ца хилча йиш йоцу гӀирс бу. Иза хьекъалан а, ойланан а хазна ю. ХӀора халкъан ненан мотт — цуьнан дахаран хазна ю. Ненан мотт хӀора къоман а, хӀора халкъан а культурин бух бу. Иза кӀорггера дика Ӏамор вайн декхар ду.\nМуотт вай Ӏама а бо, дахаран тӀаьххьара денош тӀекхаччалц, саццаза Ӏамо декхар а ду…»\nМуотт адамийн дахарехь ца хилча ца торуш юкъараллин нуьцкъала а, хьекъалан а гӀирс бу. Юкъараллин дахар а, къахьегар а бахьанехь кхоллабелла а, кхуьуш схьабеана а бу мотт. Адамийн дахар а, говзалла а, Ӏилма а, культура а — адамашна а, юкъараллина а оьшуш дерг дерриг а кхио гӀодинарг мотт бу. Мотт а, ойла а, кхетам а, хьекъал а чӀогӀа вовшех дозуш ду. Вешан ойла а, дагахь дерг а вай дӀадуьйцу маттаца. Мотт ойланан дегӀ ду, ткъа ойла меттан сурт ду.\nЙоза[править | править код]\nХьажорагаш[править | править код]\nИсточник — https://massarn.com/w/index.php?title=Нохчийн_мотт&oldid=2689\nЭта страница в последний раз была отредактирована 1 февраля 2022 в 16:45.


Гажан (Гар) — Википеди\nГажан (фр. Gajan) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бретань регионехь. Коммунан департамент — Гар. Дозанашца йу Фон (Гар), Ним, Париньярг, Ла-Рувьер, Сен-Бозели (Гар), Сен-Мамер-дю-Гар. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Гажан_(Гар)&oldid=6751066»


1. Храм Михаила Архангела г. Суровикино Калачевская епархия\nРоссия Волгоградская Суровикино (id:5676, Добавлен: 28/04/14, Хитов: 0)\n2. Волгоградская Епархия РПЦ\nРоссия Волгоградская Волгоград (id:1711, Добавлен: 28/02/06, Хитов: 0)\nПочтовый адрес: ул.Чапаева, 26, г.Волгоград, Россия, 400012\nТелефоны: +7 (8442) 32-78-94


Вся музыка на данной странице — макка сагаипова. Макка Сагаипова — Макка Макка Межиева Ойла Яра new гр. Макка Сагаипова Ревнивый Кавказ 4: Макка Сагаипова — Запрет любви Макка и Тамила Сагаипова. Макка Сагаипова — Ойланаш хьоьца ю M95\nМакка Сагаипова Безамах Д1узна Дог 3: Макка Сагаипова 1аьржи б1аргаш 3: Макка и Тамила Сагаипова.\nТамара Дадашева Ялалц вижи хьо са дагчу New [exclusive M95] 3: Макка Сагаипова Vecherinka 2: Макка Сагаипова Приезжай скорее за мной 2: Макка Сагаипова — Верь мне Макка Сагаипова — Родина Макка Сагаипова — Хьо цхьаъ ву са Макка Сагаипова Хаза къянт Чеченская 3: Ася Абубакарова Сан Безам 4: Макка Сагаипова — Терек M95 Макка Сагаипова Цайог1иту 2: Макка Ммакка Я девушка чеченская 4: Макка Сагаипова Черные глаза 3: Хеда Хамзатова Мака аз 3: Макка Сагаипова Нана 4: Макка Сагаипова Ловзар 3: Неизвестен Макка и Тамила Сагаипова 6: Макка Межиева Волахьа кхачахьа 4: Макка Сагаипова — Ласточка на русском Макка Сагаипова Дагестан и моя Чечня 3: Вся музыка на данной странице — макка сагаипова.\nМакка Сагаипова Леху хьо 3: Макка Сагаипова — Хаза Къант. Макка Сагаипова — на русском Хава Ташаева Кавказ 5: Макка Сагаипова Хьа хазалло 2: Макка Сагаипова Душа Горит 4: Нохчий к1ентий гр.\nМакка Сагаипова Макка Сагаипова Макка Сагаипова Хабиби 3: Макка Сагаипова Лебеди 4: Макка Сагаипова жена быть верною должна 3: Макка Межиева К1ентий мохк new от гр. Макка Сагаипова Твоя 2:


Дечкен-бутт 22, 2014\nУкраина-- Киев, Дечк22, 2014\nЯнукович Виктора хаьржина Украинина Болрусино а, Оьрсийчоьно а юьхьарлаьцна некъ. Цу хьокъехь яздо Оьрсийчура «Ведомости» газето. Амма Украина а Оьрсийчоь а, Белоруси а цхьатера яц. Цундела цу махка харц Iедалан раж, лазам а боцуш, хIоттор чекхдера дац аьлла хета говзанчашна.\nКху беттан 16-чу дийнахь Украинин Лаккхарчу Радано, шен белхан регламент а йохош, тIеийцира репрессийн чулацам болу, дукхачу хьолахь Оьрсийчоьхь долчех тера низамаш. Царна тIехь а хьехош ю Оьрсийчохь санна Iедалшца йоьзна йоцу организацеш кхечу мехкийн агенташ хилар а, хьехош ду дуккха а адамаш дакъалоцу акцеш вовшахтохарна жоьпалла а, эладит лелорна хан тохар а иштта дIа кхин а.\nДаханчу ПIераскана дийнахь и низамаш тIечIагIдира президенто Янукович Виктора. Оппозицино и гIулч пачхьалкхан кеп йохор ду элира. Киеверчу юккъерчу майданахь цхьаьана а кхетта, демократехьа болчу наха сацам бира, керла низамаш тIеэца мегар дац аьлла. Цара тIеэцначу резолюци тIехь аьлла ду альтренативан Iедалан органаш кхолларх а, конституцин гулам гулбарх а лаьцна.\nВедомости-газетана хетарехь, и низамаш тIеэца аьлла Киевна хьехар динарг ю Москох. Цунна иза оьшуш ду ша Украине йине шен инвестицеш ларъян.\nКIирандийнахь оппозицин жигархой гIортира Лаккхарчу Радина блокада ян. И бахьана долуш тийсадаларш дуьйладелира полицица. Карарчу хенахь байина нах бу Киевехь. Украинин инарлан прокуратуро бакъдина Грушевского урамехь, герз а тоьхна, ши стаг вийна хилар. Пркурораша чIагIдарехь, уьш карийна милицин белхахошна тасадалар хиллачу меттигана уллехь.\nОппозицино адамаш дайарна бехке бина Iедалан ницкъаш. Амма Iедалша чIагIдо, шайн цигахь болчу милцошка герз дац бохуш. Делахь а оппозицино дIахьедар дина Украинин маьрша бахархой байарна жоьпаллехь ву президент Янукович а, чоьхьарчу гIуллакхийн министр Захарченко а аьлла. Оппозицин куьйгалхоша шайн агIончашка кхайкхам бина Киеверчу Незалежности майданехь гуллло аьлла.\nЗилхалов Василий Маршо Радион Украинин сервисана аналист ву. Украинахой кху тIаьхьарчу хенахь хийцабелла. Уьш Iийр бац Москохара шайн Iедална куьйгалла а дойтуш аьлла, хета Зилхаловна.\nЗилхалов Василий: "Юкъаралла хийцаелла. Дера, померанчан революци хиллачул тIаьхьа даьхкинчу шераш хийцина адамаш, къаьсттина кегийрахой. Адамаш Украинин малхбузехь хийцаделла ца Iа, малхбалерчу регионехь а хийцаделла. Кегийрахой лууш бац цхьа а авториторизм хилар. Цхьа а Оьрсийчоьнца кхеташонаш ца оьшу царна".\nКарарчу хенахь Украинехь хIоьттинчу хьолана бехке президент Янукович ву аьлла. хета аналистана Зилхалов Василийна.\nЗилхалов Василий: "Цо цхьаъ дуьйцу, Януковича, ткъа хуьлуш дерг ду соборности олучу къам цхьанакхеттачу дийнахь цIий Iенар. Иза хIумма а деш вац! Оппозици цуьнга ала гIерташ ю, цхьаъ дан деза, даржера дIавала веза".\n«Ведомости» газетана хетарехь, Украинехь харц Iедалан раж хIоттор Москохана оьшуш ду шен бизнес-проекташ кхочуш ян. Цхьана агIор Оьрсийчьнан а, Белорусин а юкъаметтигаш цхьа ша тайпа мегапроект ю ала мегар ду. Ткъа цу тайпачу мегапроектех лаьтташ ю оьрсийн коррупцин экономика.\nТIеххьара болчу хаамашца, оппозицино сацам бина къоман гварди кхолла. Цара кхайкхам бина шайн агIончашка, шайн герз а дохьуш, Киеве схьагулло аьлла.\nУкраина бахьана долуш Кремлна реза бац Евробертан куьйгалхой\nТIейогIучу хенахь Евробертаца гергара юкъаметтигаш нисъян дагахь ву Янукович\nУкраина Дозанийн Бертах кхетахь, реза дацаран керла тулгIе гIатта сахьт дац Украинехь\nУкраина тIеерзош хьалхара гIулч яьккхина Оьрсийчоьно\nЯнукович дика хила гIерта массарна а