NGC 2808 — Википеди\nNGC 2808, HR 3671, Melotte 95, GCRV 3437 E, C 0911-646, IRAS 09110-6439, IRAS F09110-6439, GCl 13, [KPS2012] MWSC 1636, CPD-64 1012, HD 79627\n0,58 ± 0,45 миллиарксекунд в год, 2,06 ± 0,46 миллиарксекунд в год, 2,06 ± 0,46 миллиарксекунд в год\n102,79 ± 0,97 километр в секунду\n9ч 12м 3,1с, 9ч 12м 3,7с\n−64° 51′ 48,6″, −64° 51′ 45″\nNGC 2808 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 2808: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ 1 2 Cannon A. J., Pickering E. C. VizieR Online Data Catalog: Henry Draper Catalogue and Extension, published in Ann. Harvard Obs. 91-100 (1918-1925) (инг.) — 1993. — Vol. 3135. — P. 0.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_2808&oldid=5057459»


Австрин Маьлх-Аьзни 2012 хаьржина Даги Амина\nОхан-бутт 04, 2012\nАвстри -- Австрин Маьлх-Аьзни 2012 хаьржина цIера Дагестанера йолу Даги Амина, 31Заз2012\nАвстрехь цхьаболчара мульти-културан юкъараллин концепци эшна бохуш дуьйцуш лаьтташехь, цу концепцин жамIаш хаддаза гучудуьйлуш ду. Масала, кху деношкахь "Мисс Австрия" цIе йолчу хазаллан къийсамехь Австрин уггаре а хаза йоI хаьржинарг ю Дагестанера мухIажар йолу Даги Амина.\n17 шо долу и юккъерчу ишколан дешархо 2003-чу шарахь, шен бархI шо долуш, ХIинж-гIалара едда шен доьзалца Австре яха схьаеана ю. Цо журналисташка дийцарехь, Дагестанера политикан а, экономикан а хьал дукха ирча дара, цундела цу махкара дIадаха сацам хилира цуьнан ден-ненан. ХIетахь дуьйна Австрехь Блуденц цIе йолчу жимчу гIалахь ехаш ю иза шен гергарчаьрца.\nМа-дарра дийцича, Даги Амина бохург цуьнан псевдоним ю. Ткъа бакъйолу цIе ю цуьнан Мирзаханова Амнат. Амма ши шо хьалха шена Австрин яхархочуьнан паспорт луш цо и цIе Даги Амина, аьлла, хийцира.\nЦо ша ма-аллара, шен бакъйолу фамили Австрехь цхьанна а стаге нийса яккха ца луш, дукха чолхе хиларна дира цо иза. Ткъа Даги бохург сихха ша мичара ю бохург кхетош а, шен даймохк шена дагатуьйсуьйтуш а цIе ю, элира цо. Карарчу хенахь Даги Амина туризман Iилма Iамочу лерринчу ишколехь доьшуш ю.\nДаги Амина Австрера уггаре а хаза йоI ю, аьлла, „Мисс Австрия“ харжаро дуккха а нах цецбаьхна цу махкахь. Меттигерчу хаамийн гIирсашкахь цо толам баккхар иштта дикачу интеграцин толам санна бийцаре беш белахь а, Даги Амина „Мисс“ хаьржича уггаре а хьалха цхьацца болчу тидамчаша билгалдоккхуш дара, и йоI бусулба хиларна, цунна хIинца радикалан бусулбачара кхерамаш тийса там бу, уьш чIогIа реза хир бац, цо оцу тайпана маьрша духарш гойтучу къийсамехь дакъа лацарна, бохуш.\nБакъдолуш, реза боцурш сихха гучу а бевлира. Амма уьш радикалан бусулбанаш бац. Уьш меттигера бахархой бу, оццу хаамийн гIирсашкахь могIарерачу Австрин бахархойн цIарахь цу сацамна реза боцуш, дош доьхуш берш.\n„Мисс Австрия“ а ца олуш, „Мисс Малхбале“ ала дезар цу къовсамах“, „австрихошна юкъахь хаза йоI ца йисина теша, Дагестанера еанарг ца хаьржича?“, „Иза „Мисс“ харжаран бахьана цуьнан хазалла яц, интеграцин политика ю“ - иштта ду бIеннаш могIарерачу бахархоша меттигерчу газеташкахь а, цу газетийн интернет - сайташкахь а яздеш долу йозанаш.\nАла дашна, массо а журналистийн хаамашкахь Даги Амина оьрсий санна юьйцуш ю, цо ша суьйли а ю, бусулба а ю бохуш чIагIдахь а. Ша харжар бахьана долуш реза боцучеран хьокъехь ша журналисташка динчу дIахьедарехь наха дуьйцург шена бен а дац элира цо, шен толам цхьаьнге а къахьлур бац, аьлла. Ша „Мисс Австрия“ харжар дикачу интеграцин тоьшалла ду, цхьаболчарна иза халахеташ далехь а.\nМухха а далахь а, гергарчу цхьана шарахь Дагестанера мухIажар Даги Амина Австрехь официалан декъехь уггар хазчу йоьIан даржехь хир ю. Австрехь бехачу суьйлийн диаспорин векалша я Аминин даймахкара, Дагестанера а, цу хьокъехь цкъачунна йина цхьа а комментарий яц.


Нови Жизнь (Минводан кӀошт) — Википеди\n44°14′11″ къ. ш. 42°58′56″ м. д.HGЯOL\nНови Жизнь (Минводан кӀошт)\nоьрс. Новая Жизнь\n↗118 стаг (2010)\nНови Жизнь (оьрс. Новая Жизнь) — Российн Федерацин Ставрополан мехкан Минводан кӀоштара эвла.\n122 ↘113 ↗118\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нови_Жизнь_(Минводан_кӀошт)&oldid=7256408»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 29 декабрь, 20:59.


Беганн — Википеди\n47°35′47″ къ. ш. 2°14′24″ м. д.HGЯOL\n35,5 квадратан километр\n▼1401 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБеганн (фр. Béganne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БгӀетань регионехь. Коммунан департамент — МогӀбиан. Дозанашца йу Сен-Горгон (Морбиан), АллегӀ (МогӀбиан), Сен-Доле, Нивиллак, Пеоль , Кадан. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nМогӀбиан департаментан коммунаш\nАллегӀ • Амбон • АгӀзаль • АгӀзон • АгӀгӀадон • Бадан • БангогӀ • Беганн • Бельз • Беньон • БегӀне • БегӀгӀик • Бьези • Бийе • Биййо • Биньян • Бо • Боаль • БгӀандегӀйон • БгӀандиви • БгӀеан • БгӀеш • БгӀиньяк • БуьбгӀи • Буьлеон • Ванн • ГавгӀ • Гегон • Геенно • Гельта • Гемене-суьгӀ-СкогӀфф • Генен • ГегӀ • ГегӀн • Гидель • Гилье • ГискгӀифф • Гияк • Гленак • ГгӀан-Шам • ГгӀуа • ГугӀель • ГугӀен • Дамган • ЕвгӀиге • Еллеан • Ельван • Енгиньель • Ензензак-ЛокгӀис • Еннбон • ЕгӀдеван • Етель • Жестель • Жосселен • Иль-д'АгӀз • Иль-о-Муан • Кадан • Калан • Камоель • КамогӀ • Кампенеак • КагӀантуагӀ • КагӀнак • КагӀо • Кеван • Кельнек • КегӀвиньяк • КегӀггӀи • КегӀнаскледан • КегӀфугӀн • КестамбегӀ • КибегӀон • Кили • Кистиник • Клеге • КлегегӀек • Кодан • Кольпо • КонкогӀе • КгӀак • КгӀеден • КгӀуасанвек • КгӀуьгель • КугӀнон • Ла-ВгӀе-КгӀуа • Ла-Гасии • Ла-ГгӀе-Сен-ЛогӀан • Ла-КгӀуа-Еллеан • Ла-ГӀош-БегӀнагӀ • Ла-ТгӀините-ПогӀое • Ла-ТгӀините-суьгӀ-МегӀ • Ла-ТгӀините-СуьгӀзуьгӀ • Ла-Шапель-Гаселин • Ла-Шапель-КагӀо • Ла-Шапель-Нев • Ланвенежан • Ланводан • Лангидик • Лангоелан • Лангонне • Ландеван • Ландоль • Ланесте • Лантияк • Лануе • ЛагӀмогӀ-Бадан • ЛагӀмогӀ-Плаж • ЛагӀгӀе • Ле-Боно • Ле-ГегӀно • Ле-Езо • Ле-КгӀуасти • Ле-КугӀ • Ле-Пале • Ле-ГӀок-Сент-АндгӀе • Ле-Сен • Ле-СугӀн • Ле-ТугӀ-дуь-ПагӀк • Ле-Фауе • Ле-ФогӀж • Ле-ФужегӀе • Лизьйо • ЛимегӀзель • Линьоль • Лозаш • Локельта • Локмало • ЛокмагӀиаке • ЛокмагӀя • ЛокмагӀя-ГгӀан-Шам • Локмикелик • Локмине • Локоаль-Мандон • ЛогӀян • Луая\nМалансак • МалестгӀуа • Мальгенак • МагӀзан • Мекон • Мелан • МельгӀан • Менеак • МегӀлевне • МиссигӀиак • Молак • Монтенеф • МонтегӀблан • МонтегӀгӀен • МонтегӀтело • Моон • МогӀеак • МогӀон • МустуагӀ-Ак • МустуагӀ-ГӀеменголь • Муьзияк • Неан-суьгӀ-Ивель • Незен • Нельяк • Нивиллак • Ностан • Нуаяло • Нуаяль-Муьзияк • Нуаяль-Понтиви • Оган • Оедик • ОгӀе • Пенестен • Пеоль • ПегӀскан • Пеяк • ПлеггӀиффе • Плекадек • Плеско • ПлодгӀан • Плоемель • ПлоемегӀ • ПлоегӀан • ПлоегӀдуь • ПлоегӀмель • ПлуагӀнель • Плугумелан • Плуе • Плуинек • ПлугӀе • Плуьвинье • ПлуьегӀлен • Плуьмелек • Плуьмелен • Плуьмельйо • ПлуьмегӀга • ПлуьнегӀе • Пон-СкогӀфф • Понтиви • ПогӀ-Луи • ПогӀкагӀо • ПгӀизьяк • ГӀаденак • ГӀегини • ГӀеменголь • ГӀеминьяк • ГӀе • ГӀоан • ГӀошфогӀ-ан-ТегӀгӀ • ГӀудуаллек • ГӀуьффиак • ГӀянтек • СагӀзо • Сегльян • Сен-БагӀтелеми • Сен-БгӀие-де-МогӀон • Сен-Венсан-суьгӀ-Уст • Сен-ГоннегӀи • Сен-ГогӀгон • Сен-ГгӀаве • Сен-ГуьиомагӀ • Сен-Доле • Сен-Жакуь-ле-Пен • Сен-Жан-БгӀевеле • Сен-Жан-ла-ПотгӀи • Сен-ЖегӀан • Сен-Жильда-де-ГӀуьи • Сен-КагӀадек-ТгӀегомель • Сен-КонгагӀ • Сен-ЛегӀи • Сен-ЛогӀан-суьгӀ-Уст • Сен-Мало-де-Беньон • Сен-Мало-де-ТгӀуа-Фонтен • Сен-МагӀсель • Сен-МагӀтен-суьгӀ-Уст • Сен-Никола-дуь-ТегӀтгӀ • Сен-Нольфф • Сен-ПегӀгӀе • Сен-ПьегӀгӀ-КибегӀон • Сен-СегӀван • Сен-Туьгдуьаль • Сен-ТуьгӀйо • Сен-ФилибегӀ • Сене • Сент-АбгӀаам • Сент-Аве • Сент-АллуестгӀ • Сент-Анн-д'ОгӀе • Сент-АгӀмель • Сент-БгӀижитт • Сент-Елен • Сент-Еньян • СегӀан • Сильфиак • Созон • Суьльниак • СуьгӀзуьгӀ • Те • Теияк • Топон • ТгӀеаль • ТгӀедьйон • ТгӀеогӀантек • ТгӀеффлеан • Уа • ФегӀель\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Беганн&oldid=7485069»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 15 январь, 02:45.


ГIалгIай халкъа лирически иллеш дIаяздаьча Исмейланаькъан Зархмата 110 шу дизад\nКъаман жовхьараш лийха хьехархо\nИсмейланаькъан Зархмата дийша хьехархой техникума шоллагIа выпуск (1930). Царна юкъе хила тарлу из ше а, вайна белггала ца вовза мара.\nТахан вай цун бIаь итт шу дизад яхе а, бакъда из ше геттара кIезига ваьхав. Леча хана 20 шу даьнна мара хиннавац Исмейланаькъан (Йовлой) Тембота Зархмат. Цох лаьца из а ховргдацар вайна, нагахьа санна драматурга, литературни критика Малсаганаькъан АртагIа Оарцхос цох бола лоацца хоам вайна битабецаре. Беш вай из беррига: «Исмейла-наькъан Дз. ваьв 1912 шера. Ахархочун воI хиннав из. 1930 шера цо чакхъяьккха хиннай ГIалгIай хьехархой техникум. Техникум яьккхачул тIехьагIа, Мочкъий-Юртарча школе болх бешше, дIаязбеш хиннаб цо иллей кеп йола гIалгIай халкъа багахбувцам. Цо гулдаь бIаь совгIа дола илли Малcага-наькъан Д. эрсий меттала даьккхад, укх деношка арадаргдолаш да уж.\nИсмейл-наькъанчо гулъяьча материала боккха мах ба, гIалгIай вахаре цунца нийсде хIама дац.\nКхелхав Иcмейл-накъан вар 1932 шера.\nЦун иллеш арадоал, «ГIалгIай иллеш» яха корта а болаш».\nИштта лоацца йоазув даьд Зархматах лаьца Малcаганаькъан Оарцхос.\nЦул совгIа, цо язъяь хиннача рецензе а цхьацца къайленаш гучайоах вайна. Цунна кепа техай 1998-ча шера арадаьннача «Мальсагов АртагIа Оарцхо. Хержараш» яхача книжка тIа. «Фольклора хьакъехьа» аьнна цIи тиллай цох йоазонхочо. Цу тIара деш вай: «Укх книжка тIа яздаь арадоал Исмейла-къонгий Зархмата гулдаь «ГIалгIай иллеш». ХIанзолца дIаяхача хана, вайнаьха меттала цу тайпара вIашагIбелла, арабаьккха болх бац. Да-м дар вай яздаь а, арадаьнна а багах даьха къаьна иллеш, бакъда дукха дацар... Исмейла-наькъанчо гулдаь арадаьха иллеш дукхача наха пайда бала йиш йолаш да: Iилман болхлошта, йоазонхошта уж тахка, Iамо шо-шоай оагIорахьа дукха хIама короргда. Цу иллей чулоацам, цар форма малагIа я, мишта хьаэца еза из къаьстта вай хьале, мишта хила еза царна еш йола критика, из масса хIама ер иллеш дIаяздалцца дувца йиш йолаш хиннадац... Исмейла-наькъанчо дIаяздаь иллеш маца, мичахьа яздаьд хойташ яздаьдац. Из кIеззига гIалат а да цун. Цхьадола иллей дешаш дукха нах ца кхеташ да. Нагахьа санна Исмейла-наькъан вар дийна валаре, цунга хаьтта, маIан дергдар цар. ХIанз из дийна воацаш, е цунга а е уж иллеш дийцачунга а хатта йиш йоацаш, дисад уж дешаш. Цхьан хана къоастаде-м мег уж, хIаьта а хIанз хала да сиха цар маIан де. Цхьадола бIарчча иллеш да цу тайпара вIалла кхето йиш йоацаш, дукха дешаш юкъе долаш».\nОарцхос дIаболабаь из болх дIахо дIабихьаб цун воIа Ахьмада. «Илле тамаш» яхача ше оттадаьча, 1990-ча шера Шолжа-ГIалий тIа арадаьннача книжканна юкъедихьад цо Зархмата дIаяздаь иллеш гIалгIай меттала. Бакъда хьалхара хьалха уж дIаяздаьр Тембота Зархмат хилар белгалдаьккхадац Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета хьехархо хиннача Оарцхой Ахьмада. Из белгалде дезилга цунгара дIа ца дехаш, Iийнав книжканна рецензи язъяь филологически Iилмай кандидат, профессор Дахкилганаькъан Iадрахьмана ИбрахIим а. Дешхьалхенца массехк дош алар мара, ер ма дий аьнна Зархматах яздаь кхы хIама дац цу книжка тIа, бакъда цо дIаяздаь иллеш-м дукха да. Хилар пайда бий, уж дIаяздаьча сага цIи яьккха ца хилча? Сога хаьттача, нийсагIа хургдар Исмейланаькъан Зархмата иллеш, кхычар яздаьчарех дIа ца а детташ, къаьсттача книжкаца арадаьхадаларе. ТIехьа тIайоагIача хана а де мегаргда из иштта. ТIаккха уж дешача студенташта, тохкача Iилманхошта, Зархмата вахар довза ловча кепайоазон болхлошта, дерригача къаманна гIойле хургья цох. Аз лакхе ма аллара, Тембота Зархматах ховш дукха хIама дац, хIана аьлча цо дIаяздаьча иллей книжка арадаьннача 1933-ча шера из ше воацаш хиннав. Из вовзийташ, цу книжканна дешхьалхе язъяь хиннай Муталиев Шовхала Хьажбикара. Цо Зархматах даь йоазув доацаш да, Хьажбикара ший хержарий книжка тIа, цун иллеш кепа техача кхыдолча книжкаш тIа. Лохаш хилча, из лаха деза лакхе хьоахадаьча, дIаяха бIаьшере йолалуш арадаьнна хиннача цун книжка тIара, хIаьта из, говра нувр тилла араваьлча а, корадоагIаргдац тахан.\nЗархмата вахарца дувзаденна цхьацца хIамаш дийцар сона, цун тайпан воша хулача, Эккажкъонгий-Юрта вахача Исмейланаькъан Iалихана. Цунга гIолла хайра сона вай Сибре дигале Тембота дезал хIанз Наьсарера А. Газдиева цIерагIча урам тIара маьждиг долча (хьалха «Берий дуне» яха тика хиннача) моттиге баьхалга. Ши воIи ши йоIи хиннад, Iалихана яхачох, цу дезале кхувш: Зархмати, Темарлани, Сакинати, Тамареи. Кхы дукхагIа хIама хацар царех Iалихана а.\n1998-ча шера арадаьннача «Мальсагов Дахий Дошлакъа. Хержараш» яхача книжка тIа деннад Зархмата дIаяздаьча иллешта даь 25 таржам. Вешта аьлча, уж эрсий меттала даьха хиннад Дошлакъас. Исбахьален таржамаш-м дац цо царна даьраш, духхьал цар чулоацам дешачарна бовзийтар мара, тоадаь-хоздаь таржамаш дац уж. Цу книжка тIарча эрсий таржамашка а хьожаш, меттаоттаде вIаштIехьадаьлар Тембота Зархмата гIалгIай меттала дIаяздаь иллеш. Масала, царех да «Саг йодача даьха иллеш», «Ши мерза новкъост», «Ма кхерал, ва кIанат», «Са уйла елахь», «Шовхала кIанат», «Елха дог доагIа са», «Саси-сани су», «Хьажиха-Тотиха», «БIарг байнача сага», «Эраста», «Шун берте ухийла», «Ва Бугала».\nДIаяхача заман чухьа, хIанз мо хиннадац саг йоалаяр-яхар. Таханарча кагехбарашта из дика довзийташ да саг йодача-йоагIача даьха иллеш. Наха са мишта къердаш хиннад, дог-безам мишта дуаш хиннад гу вайна царга гIолла. Деша совле хьан йоаккх хьожаш, къовсалуш хиннаб замей мехкарийи фусамера мехкарийи, цар къамаьлаца хиннад бегбоахаш дола дешаш. Бакъда уж бегаш болга ховш, фухха аьлча а, эгIазболхаш хиннабац шинна оагIорахьара нах. Керттердар дош говзагIа, ирагIа алар хиннад.\nЗархмата дIаяздаь хиннача безам бувцача иллейх цаI дешаргда вай, ер йоазув чакхдоалаш. «Ва Бугала» яхаш да из:\n«Араяла, ва Бугала,\nХьай даьсара сога йола!\nИй т1а отта, ва Бугала,\nСона нанас яьй хьо,\nАз Даьлагара ех хьо.\nДала лойла хьо сона,\nАз беттагара ех хьо!»


Нохчийн поэт Дикаев Мохьмад (1941-1979)\nТкъе пхийтта,шовзткъа шо хьалхалерчу студенташна вуно чIогIа дагавогIу шайн башха хьехархо, исбаьхьчу дешан говзанча, тIех похIме нохчийн сийлахь байтанча Дикаев Мохьмад.\nДикаев Мохьмад а, цуьнан шатайпаналла а, дагах ца кхеташ йиса амал доцу цуьнан байталла а дика дагайогIу I970 –чу шерашкахь нохчийн пачхьалкхан университетехь вайнехан филологин факультетехь дешначу мехкаршна а, кIенташна а.\nЦарна, карарчу хенахь махкахь дика бевзачу яздархошна а, Iилманчашна а, тахана а цуьнан аз лерехь декаш бехачу могIарерчу хьехархошна а, бахархошна а мерза кхаъ бу дагалецамехь и карлавалар, цуьнан байташ тIехь мукъаме яьккхина эшар хазар.\nХалкъан яздархочо, «СтелаIад» журналан коьртачу редактаро Бексултанов Мусас иштта дагалоьцу Дикаевн сирла васт. «Суна ишта ган а го иза тахана а- лохочу дегIахь,кIора санна Iаьржа месаш а йолуш, кортал аркъал туьйсуш, динбекъа санна, ойла гIаьттина, шен шерех, заманах, къоналлех воккхавеш, цеце, кура уьдучу бIаьргаш чохь велар а къегаш.\nИза Iа ганза Iахар бара, гуьйренан йис а хьашаза, массарна везаш,вевзаш, массара а хестош. Иза кхин дукха а ца вехира. Со ца кхийтира, цунна хIун хилира я иза стенна вийра а. Цхьана хIуманах Iеха а велла,юха цунах кхета а кхетта, дала орца а доцуш, хIаллакьхиллачух тера дара иза…»\nБексултанов Мусас ма-баххара, кхачо йоллуш кхетоза долчу бахьаненна Дикаев Мохьмада хIара харц дуьне дитанехь а, яха йисна нохчаллех, Даймахках,вайнехан баланаш карлабоху байташ:\nВайн халкъан стогалла хасто со гIаьттина,\nЦо хьегна баланаш сан дагна Iаьткъина.\nТIеман теш хиллачу лаьмнашка хаьттича,\nБакъдолчу дешнаша со кураваьккхира.\n«Маршонан аз декош , нохчийн къам лаьттина,\nПаргIато къийсарехь, йоккха цIе яьккхина.\nЦхьана буйна хоъал бен дац иза лаьтта тIехь.\nЦуьнгара мохк, гIиллакх, цхьаммо ца даьккхина».\nСо винчу лаьмнаша соьга кхаъ баьккхира.\nНохчийн къам дохадарца а дузуш, вуно говза аьлла Дикаев Мохьмадан кхоллараллех ша санна исбаьхьаллин дешан къайле яьстинарш дукха боцчарех волчу Бисултанов Аптис.\nЦо яздо говаьллачу поэтах : « Дикаев Мохьмад нохчийн халкъ цIа дерзочу, деллачуьра денлучу, юхаметтахIуттучу муьро цIе яьккхина поэт вара. Баккхий нах, зударий, бераш, вокзалашкахь лаьттана барташ а дохуш, доьхучу дийнахь, шайн хиллачу кхерчийн херцаршлахь наноша аганан кохкарш лоьхучу дийнахь, коьрта тIехь тхов бале хьалха дайша шайн беллачийн кешнийн баьрзнаш цIандечу дийнахь кхолладелла дара цуьнан а, цуьнан чкъуран а иллеш.\nДикаев Мохьмада шен дуьххьарлерачу стихашкахь Даймохк хестабора, Даймехкан аз хезна цIа догIучу шен декъазчу халкъана юха а цуьнан ирс кхузахь бен дац бохург дIакхайкхош:\n«Нехан махкахь Iалур доцуш,ломан кийрахь сан дог ма ду:\nТIемаш доцу леча санна, Даймохк боцург ма гIийла ву…»\nТамаше ду аьлла ца хета яздархошна мух-мухха а воцу шайн воккхах волу накъост, хьехамча, исбаьхьаллин дешан эла дагавар. Иза дагавогIу могIарерчу нахана а. I979 шарахь университет чекхъяьккхина ву цIера Теркйист кIоштан Лаха Неврера Махметов Хьалим.\nХьехархочун корматалла хиллехь а, Къилбехь, шийлачу мехкашкахь, газ, мехкадаьтта даккхарехь къахьегна ву Хьалим. Бакъду, цунна виц ца велла шен мацах-мацах хьехархо хилла Дикаев Мохьмад. Махметов ву дуьйцуш.\nМахметов Хьалим: «60-чу шерашкахь шатайпа цхьа седа санна, къага а къегина, седа санна стигалан Iаьрчашкахь цхьа могIа дIабехьира цо. Цуьнан стихаш даима а екаш яра мукъаме а яьхна. Гуттар а локхуш яра «Ленинградехь кхиъна йоI», «Тхан юьртахь тийна ду», «Хьо мичахь кхиъна,хьо мичахь яьхна йоI»… Вайнехан ю хьо я оьрсийн йоI ю хьо? ГIебарто ю хьо я хIирийн йоI ю хьо…».\nЦо, цхьа а конспект а.тетрад а доцуш, хаддаза йоьшур-кх байташ. Инзаре доккха хIума дар-кх оццул дукха байташ дагахь хаар. Энциклопеди яра-кх. Гаргол бекча а цхьанне а аравала ца лаьра-кх цуьнга ладогIархьама. Уггар со ца кхеташ дерг- уьйр яцара-кх нохчийн литературехь болчеран. Цхьа шатайпа хаамаш дIабалхо а,дIакхайкхо а го безара цунна. И го цуьнан бацара. Ша вара иза, ша…»\nЯздархой,Iилманчаш, кхиболу кхоллараллин нах а боцуш, Махметов Хьалимана санна болчу могIарерчу нахана Дикаев Мохьмад а,цуьнан кхолларалла а даггара езаш хиларан къеггина масал ду аьлла хетта сийлахьчу байтанчина лерина Махметов Хьалима язйина хIара байт. Цуьнца доьрзуьйту ас къамел а.\nЦIенчу дагна лаац вицван хьо , уьду вуно чехка шеран заманаш.\nЮьту цара генарчу дахкарлахь, вай цхьана яьхна цхьа хаза суьйренаш.\nХIинцца хьо вистхилча санна, лерехь дека хьан гIоргIа аз,\nМел чIогIа, мел чIогIа езара хьуна хьо вина, кхиийна, хьоме Кавказ!.\nВезара хьуна сийлахь Пушкин, Лермонтов, ма вита цхьа сагатдан!\nЦеран стихаш хаьара ерриг дагахь, цаьрца дог а, ойла а яра хьан!\nНохчо ву со,ву со Кавказан кIант! Доггаха, дозаллица олура ахьа.\nМер вай,мер вай вешан хьалхара кад! Даймахкана тIера ,хуьлда иза маьрша!\nпоэтах Дикаев Мохьмадах дош


БгӀуьй-Сент-Аман — Википеди\n▼1667 стаг (2019 шеран 1 январь)\nБгӀуьй-Сент-Аман (фр. Bruille-Saint-Amand) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — НогӀ.\nДозанашца йу Флин-ле-МогӀтань, Шато-л'Аббе, Ескопон, ЕгӀни (НогӀ), Нивель (НогӀ), Одоме, ГӀем (НогӀ), Сент-Аман-лез-О.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=БгӀуьй-Сент-Аман&oldid=7813042»


Одиньон — Википеди\n43°43′21″ къ. ш. 0°36′14″ м. д.HGЯOL\nОдиньон (фр. Audignon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Ландаш.\nДозанашца йу Банос, Доази, Дуьм, ЕгӀ-Монкуьб, ОгӀсагӀгӀие, Сен-Севе.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Одиньон&oldid=7828116»


ЗДЕСЬ-ВЕЗДЕ-КИДАЛОВО-ОСТЕРЕГАЙТЕСЬ >>>> ! <<<<\nВы здесь » Хакерский Forum » Курилка » ЗДЕСЬ-ВЕЗДЕ-КИДАЛОВО-ОСТЕРЕГАЙТЕСЬ >>>> ! <<<<


Сен-МагӀтен-д'ЕстгӀео — Википеди\nСен-МагӀтен-д'ЕстгӀео (фр. Saint-Martin-d'Estréaux) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта ОвегӀнь — ГӀона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — ЛуагӀа.\nДозанашца йу АндлагӀош, Монтегуьэ-ан-ФогӀе, Сен-ПьегӀ-Лаваль, УьгӀбиз, Шене-ле-Шатель, Ле-КгӀозе (ЛуагӀа), Ла-ПакодьегӀ, Сай-ле-Бен, Сен-Бонне-де-КагӀ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-МагӀтен-д%27ЕстгӀео&oldid=7838789»


Проверка авто ЛАДА 212140 ЛАДА 4Х4. Госномер Е963ЕО134. VIN XTA212140J2308810.\nОтчет по VIN номеру: XTA212140J2308810\nНомер двигателя: 0890773\nНомер договора ОСАГО: 5034690058\nVIN НОМЕР: XTA212140J2308810


Кастр-Жиронд — Википеди\nКастр-Жиронд (фр. Castres-Gironde, фр. Castres) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Табанак, Ботиран, Портетс, Сен-Сельв. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кастр-Жиронд&oldid=6820544»


Витри-сюр-Орн — Википеди\n49°15′56″ къ. ш. 6°06′32″ м. д.HGЯOL\n▲3035 стаг (2018 шеран 1 январь)\nВитри-сюр-Орн (фр. Vitry-sur-Orne) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Гранд-Эст регионехь. Коммунан департамент — Мозель. Дозанашца йу Амневиль, Клуанж, Фамек, Гандранж, Рангво, Ромба, Россланж. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Витри-сюр-Орн&oldid=5158400»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 00:49.


Бланкфор (Жиронда) — Википеди\n44°54′38″ къ. ш. 0°38′15″ м. д.HGЯOL\n33,72 квадратан километр\n▼15 510 стаг (2018 шеран 1 январь)\nБланкфор (фр. Blanquefort) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Керла Аквитани регионехь. Коммунан департамент — Жиронда. Дозанашца йу Парампюир, Бордо, Ле Пьян-Медок, Ле-Таян-Медок, Эизин, Брюж, Бассан (Жиронда), Сен-Луи-де-Монферран. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бланкфор_(Жиронда)&oldid=6706864»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 14 октябрь, 05:15.


Бокс. Кевин Хики, Алан Санигара. Книга з доставкою.\nКевин Хики, Алан Санигара/ Нехудожественная литература, Путешествия. Хобби. Фото. Спорт, Спорт, Виды спорта, Боевые и спортивные единоборства, Бокс и кикбоксинг, Домашняя коллекция СТБ, Путешествия и туризм\nЭта книга адресована новичкам и тем, кому нужен квалифицированный совет. Созданное в сотрудничестве с Ассоциацией любительского бокса Англии, это методическое пособие позволяет познакомиться с правилами бокса, освоить технику основных ударов, узнать о тактике ведения поединка.


Оьрсичуьрчу спортхойн тептарш юха а толлу\nМарсхьокху-бутт 03, 2016\nОьрсийчоьнан спортехь скандал иккхинчул тIаьхьа Дуьненаюкъарчу Олимпан комитетан куьйгалхочо Бах Томаса кхойкху антидопинган къепе шен орамашкара дуьйнна хийца. ПIераскана Олимпан ловзарш дуьйлалучу Рио-де-Жанейрехь шинарийдийнахь дIаяьхьинчу сессехь Баха билгалдаьккхира, оьрсийн спортхоша магийна доцчу молханех шуьйра пайда а оьцуш, даржоро Iорадаьккхина Дуьненаюкъарчу антидопинган агенталлин белхан эвсаралла тоаме цахилар.\nБразилехь хиндолчу ловзаршкахь дакъалаца оьрсийн спортхошна дехка а ца доьхкуш, церан гIуллакх листа дуьненаюкъарчу федерацин кара даларна Олимпан комитетна оьгIазбахана дуккха а нах. Макларен Ричард коьртехь волчу Дуьненаюкъарчу антидопинган агенталлин йозуш йоцучу комиссино динчу жамIийн бухтIехь Олимпиадехь оьрсийн атлеташка дакъа ца лацийтар хьехна агенталло.\nБахьанаш ду, Iедало къайла а кхоьхьуш спортхоша допингаш лелор. Олимпан комитетан (МОК-ан) леринчу комиссино кху деношкахь юха а толлуш ду Дуьненаюкъарчу федерацеша ловзаршка магийначу спортхойн тептарш.


Сен-Виктор-де-Шретьянвиль — Википеди\n49°04′25″ къ. ш. 0°31′01″ м. д.HGЯOL\nСен-Виктор-де-Шретьянвиль (фр. Saint-Victor-de-Chrétienville) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Норманди регионехь. Коммунан департамент — Эр. Дозанашца йу . ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Виктор-де-Шретьянвиль&oldid=5184079»


NGC 828 — Википеди\nNGC 828, IRAS F02070+3857, IRAS 02071+3857, PGC 8283, UGC 1655, 2MASX J02100957+3911253, MCG+06-05-092, 7C 020707.00+385717.00, NVSS J021009+391125, Z 522-125, Z 0207.1+3857, UZC J021009.6+391126, PSCz Q02071+3857, LEDA 8283, B2 0207+38, B2.3 0207+38, B3 0207+389, GB6 B0207+3857, Gaia DR2 332579869150729984\n0,017729 ± 0,000327, 0,01748\n5216,9 ± 14,1 километр в секунду\n2ч 10м 9,5458704337с\n+39° 11′ 25,220114583″\nNGC 828 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 828: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 828.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_828&oldid=5055466»


Сауди Iаьрбийн пачхьалкх. Гезгю 24.2015\nСаIудийн Iарба Хьажийн цIа баханчарех ворхI бIе сов стаг кхелхина еари дийнахь, Мина олучу арахь гатто а хIоьттина\nХьажийн цIа баханчара кхочуш дан дезачу декхарех уггаре а коьртачех цхьаъ ду Мина олучу арахь тIулгаш кхийсар. И меттиг Маккана 25 чакхарма генахь Iуьллуш ю. Цигахь, бусулба дино ма-хьехара, ИбрахIим пайхамарна кхузза илбаз дуьхьал хIоьттина хилла, ткъа ИбрахIим пайхамаро иза тIулгаш кхийсарца къахкийна.\nНагахь санна хIора шарахь Хьаж кхочушдан оьхуш болчу миллионера шина-кхаа миллионе кхачалца болчу наха Каабина гонахь гуо баккхар а, кхин болу хьаж даран бехкамаша а тайп-тайпанчу деношкахь кхочуш деш делахь, Мина арахь тIулгаш кхийсар цара массара а цхьана дийнахь дан дезаш ду – гIурбан дийнахь. И бахьана долуш нисло цигахь наг-нагахь гаттонаш а кхоллалой, адамаш вовшашна тIетта деттадалар бахьана долуш, бIеннашкахь нах леш болу бохамаш, еари дийнахь хилларг санна.\nСаIудий Iарбан орца кхачадаран хьукмато шен сайт тIехь а, твиттер тIерачу шен агIонна тIехь а бечу хаамашца, мел кIезга а, 700 стаг кхелхина, ткъа кхин а бIеннаш лазийна бу. Кхелхинчарех доккхах долу дакъа божарий бу.\nХийлаза Хьажийн цIа бахана болу нах вовшашна тIетта а бетталой, балар нислуш хиларна, СаIудийна Iарбан Iедалша тIаьхьарчу шерашкахь миллионаш долларшна зе а деш, Каабина гуо боккху меттиг а, Мина аренга нах кхачош болу тIай а тодарехь гIулчаша яьхнера. Амма Iедало мел къахьегарх а, миллион я ши миллион адам цхьана дийнахь гуллучу меттехь хIинцалераниг санна бохам хила йиш яц олийла дац бохуш дийцира Маршо радионе даханчу шарахь Хьажийн цIахь хиллачу Берлинан яхархочу Цатишаева Хадишата.\nЦатишаева Хадишат: “Боккхал а бакъдолш, и тIулгаш кхуьйсучу метте боьду некъ вуно хала а, беха а некъ бу. Цига совтIеха баккхийнарш а, могашалла дика йоцурш а баха ца магадо дела, оха тхайца болчарех массийтанна тIера кхийсира и тIулгаш. Муьлхачу мIаьргонехь гатто а кхоллаелла, адамаш вовшашна тIедетта дала сахьт доцуш хьал хуьлу цигахь. Нагахь санна нийса дIавоьдуш волу стаг цхьана секундана агIор верзахь, тIаккха а хила там болуш бу цигахь и тахана хилларг санна болу бохам. ХIунда аьлча цу Хьажийн цIа мел вахнарг цу дийнахь цигахь тIулгаш кхийса дезаш ву, тIаккха оццул адам гулделлачехь хIуъу нисдала тарло. Тхо тхаьш а Дела къинхетам хьалха баьлла, хIума ца хуьлуш схьадаькхира цигара“.\nЦатишаева Хадишатас билгадоккху, хьаж кхочушдеш болчеран кхерамазалла ларйархьама СаIудийн Iедалша вуно лерина а, чолхе а гIулчаш йоху, Iедалан белхахой а, лоьраш а даима а тIекхочехь хуьлу, Хьажийн цIа баханчара хIора а бехкам кхочушбечу некъашкахь бохуш.\nЦатишаева Хадишат: “Iедалан белхахой вуно дукха бу цигахь. Массо маьIIехь бу уьш, шортта камераш а ю цигахь. Цхьажимма а дIабоьлхучу нахана юккъехь хьем хуьлуш хилахь, мичара бовла ца хууш, схьа а хIуьтту уьш. Нагахь санна цхьаннан вуо дог хилахь я цхьаъ охьавожахь, чIогIа сиха гуо а бой, хаза говза и стаг адамашна юккъера схьа а оьцу цара. Амма мел говза а, сема а Iедал хилахь а, иштта долу хьал нисдала йиш йолуш ду цигахь. Дала гечдойла беллачарна! Дала декъал бойла уьш!“\nДаханчу шерашкахь а массийтаза Хьажийн цIа бахнарш кхалха а кхелхаш, бохамаш Маккахь а, цунна гуонахьарчу меттигашкахь а нисбеллера. Иштта, I990-чу шарахь Маккара оццу Мина аренга нах кхачочу туннел чохь гатто а кхоллаелла кхелхира хIинцалца цхьа уггаре а дукхах адам – цхьа эзар пхи бIе сов стаг. 2004-чу шарахь а, 2006-чу шарахь а белира бIеннашкахь нах оццу меттехь.\nИ тайпа бохамаш кхин ца хилийта гIерташ СаIудийн куьйгалло масех шо хьалха тодан долийнера цигара Кааба чохь йолу Масджид аль Хьарам цIе йолу доккха маьждиг а, миллионаш нах дIасалела Джамра цIе йолу тIай а, ткъа иштта Макканий, Мина аренний юккъера туннел а.\nКху аьхка СаIудийн Iарбойн хьажах долчу хьашташна Iуналла дечу министралло дIахьедар дира, хIинцачул тIаьхьа Каабин гуо бокхучеран деа гIаттахула чекхбовла йиш хир ю, вовшана новкъарло а ца еш аьлла. Цара дийцарехь, хIора сохьтехь II4 эзар стага гуо баккха аьтто хир бу Каабина.\nАмма гуш ма-хиллара, цу кепарчу реставрацино Хьажийн цIа баханчеран кхерамазалла хIуммаъ лакха ца яьккхина. Бутт а бац, Хьажийн цIа умрат дан бахана болчу нахах бIе сов стаг Хьарамчу маьждигехь вийна, Хьажийн цIийна тIе гIишлошйаран кран а йоьжна. Ткъа хIинца кхин боккхах бохам нисбелла бусулба динан пхеалгIа парз кхочуш дан баханчаьрца.


Расписание автобусов Захарово - Михайловское сегодня\nСохраняйте новое расписание автобуса Захарово - Михайловское на 2021 год. Детальный маршрут на карте отправления и прибытия, график движения на сегодня всех автобусов, выберите нужное время. Часть расписаний представлена с учетом пересадок (соответственно отмечены).\nМаршрут №1. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №2. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №3. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №4. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №5. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №6. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №7. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №8. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №9. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №10. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №11. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №12. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №13. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №14. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №15. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №16. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»\nМаршрут №17. Захарово (трасса)-Санаторий «Михайловское»


← Дизайн небольшой спальни 12 кв. м. — интересные идеи оформления\nВстроенные шкафы в гостиной →


Монтагюде — Википеди\n44°14′38″ къ. ш. 1°05′29″ м. д.HGЯOL\nМонтагюде (фр. Montagudet) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Тарн а, Гаронна а. Дозанашца йу Лозерт, Мирамон-де-Керси, Монбарла, Сент-Аман-де-Пеллагаль, Туффай. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Монтагюде&oldid=5174066»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 19:05.


Т1аьхье. Юьхь еша №№ 3-4 – 7-8 т1ехь.\nАдам а, цуьнан г1иллакхаш а\nСтеган оьздангалла цо ша-шеца лелочу гIиллакхашна тIера дIайолало. Иза уггар хьалха шен дог-ойла, тIаккха цуьнга хьаьжжина шен юьхь-сибат а, дегI а цIена латтор ду. Кхузахь стеган чулацаман а, куьцан а цхьаалла хила еза. Нагахь стаг коьрта шен дог-ойла, шен гIуллакхаш ду, ткъа шен духар, сурт-сибат мухха хилча а мегар ду аьлла лелахь, цуьнан оьздангалла кхочуш ца хуьлу, цуьнан чулацам куьцаца шалхаболу. Стеган оьзда массо хIума а хила деза – ойла а, духар а, гIиллакхаш а. Мел хаза духар дуьйхина и велахь а, гIуллакхаш цхьана а хоршахь доцуш, шена луъург лелориг а оьздангаллина юххе ца вахна. Кхузахь а го куьцан а, чулацаман а цхьаьна ца дар. Стага уггар хьалха шен дегI цIена лело деза.\n«ЦIеналла ах дин ду», аьлла Делан Элчас, Делера салам-маршалла хуьлда цунна. Ткъа боккъал а Делах а тешаш, дин лелош волу стаг унахцIена ца хила йиш яц. ХIунда аьлча, дино тIедожош ду стагана билггал йолчу хенахь хих валар, лийчар, юьхь-куьг а, пхьаьрсаш а, когаш а дийнахь масийттазза дилар тIедужу ламаз деш волчунна. Ткъа ламаз динан шолгIа бIогIам бу (шахIадат далор дIадаьлча), цуьнца цхьаьна стеган оьздангаллин, цIеналлин бух а бу. Цкъа делахь, дийнахь пхоьазза Далла дуьхьал хIоттаро стаг цхьана билггалчу оьздангаллин кепехь латтаво, цуьнан дог-ойла цIанйо, иза къинойх ларво. ШолгIа делахь, шен дегI а, бедар а цIена латтор тIе а дожадо цунна.\nДелан Элчас, Делера салам-маршалла хуьлда цунна, аьлла: «Шуна хьалхахула охьадоьдуш хи хилча, цу чохь шу дийнахь пхоьазза луьйчуш хилча, шуна тIехь мода хила йиш ярий? Иштта адам къинойх цIандеш ду ламаз а».\nТахана вайна моттадала тарло цIена лелар Европера, кериста мехкашкара схьадеъна. Иза бакъдац. Кериста нахана саба довзар а, хIума яале хьалха а, йиинчул тIаьхьа а куьйгаш дилар а, кест-кеста, дегI цIандеш, лийчар а бусалбанашкара Iемина. Иза хилла юккъерчу бIешерашкахь, исторехь «ЖIаран тIелатарш» («Крестовые походы») аьлла буьйцу тIемаш керистанаша бусалбанашца бечу хенахь. Цул хьалха, могIарера нах стенна буьйцу, Европерчу къаьмнийн паччахьаш а шарахь масехазза бен луьйчуш а ца хилла. Иштта, бусалбанашкара Iемаш юкъадеъна ду кериста къаьмнашлахь даьржина хилла гIиллакх къонахчо зуда лерар а («рыцарийн сий-ларам»).\nХетарехь, бусалба дин тIеэцале хьалха унахцIеналла мелла а гIийла хиллачух тера ду нохчийн а. Юьхь-сибат хьахийнначуьра аьлча, нохчийн боьршачу наха маж лелош, ца лелош, иштта мекхаш лелош а, ца лелош а хилла. Амма боьршачу наха корта уьрсаца бошуш хилла, иза бусалба дино тIедожош доццушехь. Стеган дегIаца йолу унахцIеналла дIаяьлча, цуьнан оьздангаллин гайтам бу духар. Уггар хьалха билгалдаккха деза: нохчаша, къаьсттина боьршачу наха, дукха къегинчу (цIен, можа, и. дI. кх. а) басахь йолу хIумнаш лелош ца хилла. Духар таьIначу, цхьана басахь долчу кIаденах деш хилла (Iаьржа, ал, сира).\nДухар уггар хьалха дIадолало коьрта туьллучу хIуманна тIера. Корта Iуьйра аравалар магош ца хилла, зудчунна хьовха, боьршачу стагана а. И гIиллакх ширчу заманахь дуьйна схьадогIуш ду, шен кIорггера маьIна а ду цуьнан. Ширчу заманахь коьртахь хIума лело бакъо ца хилла шен схьавалар оьзда, цIена доцчу стеган. Нагахь шийлачу заманахь цо коьрта хIума тиллинехь а, оьзда стаг вогIуш гича, коьртара хIума дIайоккхуш хилла цо (оьрсийн гIиллакх).\n«Коьртара куй а баьккхина, дехар дина», олуш ду вайнехан. Иза гуттар а чIогIа дина дехар ду. Цо гойту, мел деза хIума хилла боьршачу стага коьртара хIума дIаяккхар. Нагахь нуьцкъах цхьамма кхечуьнан коьртара хIума яьккхинехь и доккха эхь а, зулам а хилла. Ткъа шен лаамехь, дехар деш стага коьртара куй баккхар иза шен бехкана къера хилар ду, оцу дехарна, цхьа а аьтто белахь, жоп дала дезар а ду.\nТкъа зудчо, дехар деш, коьртара хIума яккхар кхин а деза хилла. Хийла кечделла зулам сецна, хийла шаьлта батта йиллийтина зудчо довхошна юкъа кхоьссинчу йовлакхо.\nВовшашна чухьоьвдда, оьгIазалло бIарзбина нах, коьртара хIума яьккхина зуда гича, кхидIа дов ца деш, совцаран маьIна иштта ду: зудчо коьртара йовлакх даккхар тамашийна, доккха хIума ду, иза цхьа йоккха киртиг тIе ца хIоьттича дан йиш йолуш а дац; цундела и зуда оццул чIогIа холча а хIоттийна, шаьш лелориг ма ледара хIума ду олий, совцуш хилла уьш, цуьнга йовлакх сихха дIатиллийта, хIунда аьлча, зуда коьрта Iуьйра гича, стигал и ца дезалой, керчий, тIекIелйолу боху.«Ах стаг бедаро во», бохучу кицано гойту нохчаша духарна тIе боккха тидам бохуьйтуш хилар. Изза тIечIагIдо кхечу кицано а: «Духаре хьажжий, тIе а эца, хьекъале хьажжий, новкъа а ваккха».\nНохчийн боьршачу наха коьрта туьллуш лело куй масех тайпана хилла: холхазан куй вуонехь, диканехь туьллуш лелош берг; кхакханан болх беш я кертахь, вогIуш-воьдуш лелош; бIегIаган куй аьхка мангал хьокхуш я кхитайпа болх беш.\nТIеюьйхина вета-туьдарг долу коч а, шуьйра ког болу хеча а лелош хилла боьршачу наха. Кучан ветанаш дерриш а дIатосуш хилла, лаг къовлуш, цу тIе духуш бустамаш болу чоа а хилла. Шийлачу хенахь тIекхуллуш башлакх а, верта а хилла, иштта кхакханан кетар а. Когахь наьIармачаш, маьхьсеш, пезагаш (тIаьхьу царна тIехула юху калош), эткаш, кIархаш лелош хилла.Боьршачу нехан духаран коьрта билгало иза дегIана кхоччучу барамехь хьулам беш, паргIат а, хене (арахь шийла я йовха хиларе) хьаьжжина а, къорза я тIех къегина йоцуш а хилар.\nДухарехь ша тайпана маьIна лелош хилла доьхкано а. Пхийтта шо кхаьчча йоьхкуш хилла юкъ. Иза стаг бераллера валаран, цунна тIе баккхийчеран дукъ дожаран, вуонна а, диканна а дIахIотта кийча хиларан билгало ю. Стаг къанвелча (цуьнан билггала йолу хан яц, иза хIорамма а ша билгалйоккху шена шен могашалле а, лааме а хьаьжжина), юкъ дIайостуш хилла. КхидIа тIамна а, девнна а стаг вац ша бохург ду иза. Боьршачу стеган духарна тIебохуьйту тидам кхин боккха а ца хилла, уггаре чIогIа оьшу лехамаш кхочушбичхьана: духар дегIана паргIат, бехкечу меттигийн кхоччуш хьулам беш, гIодаюкъ, барч къевлина хилар. Боьршачу стага шен духаран мелла а кIезиг тидам беш хилар билгалдолу халкъан иллешкахь оцу хьокъехь дукха доца дуьйцуш хиларца а:\nЦу кIайчу гIовталца, Iаьржачу вертанца,\nЧо чехка чола куй бIаьштиг тIе ва тоьттуш,\nПхьоьханахь вара тов Жоьрабабин ва Гани.\nТкъа мехкарша мелхуо а боккха тидам тIебохуьйтуш хилла бедарна. Иза дика го нохчийн иллеш дешча а. Царах цхьанна тIехь дуьйцу хитIа йоьду йоI кечъяларх:\nТуька йиллал ва дари шен дегIа дерзийна,\nБере кечвал ва дети шен некхе дерзийна,\nЧилхьесан бухкарца, цу цIестан кIудалца,\nЦу хIурдан ва мохо ездари ловзадеш,\nЭсаран ва мохо кисин тIам ловзабеш,\nПошмакхийн ва кийрахь ва кIархаш цIийзабеш,\nПошмакхийн айрашца некъан йист ва лоргуш,\nХитIа яха елира тов ворхI вешин ва йиша.\nКхечу илли тIехь иштта могIанаш ду:\nНабарха ца йоккхуш бос хаза Таху,\nЛергех оьхкина дашо ва хьалкханаш,\nГIодах дихкина и дашо ва доьхка,\nХьалха доьхкина ва дато туьдаргаш\nУьш чехка ша яьхна вахар-кха Ишхойн ва Iела.\nОцу иллийн шина кийсиге хьаьжча а, вайн чIагIдан аьтто бу: цкъа делахь, йоIстага кечлуш шена кIади а («туька йиллал дари»), дети а («бере кечвал») кхоош цахилар; шолгIа делахь, цо гIабалица цхьаьна коьрта туьллуш доккха йовлакх а (ездарин я кисин), ткъа кога туьйдинчу пошмакхашна чухула бухуш кIархаш а хилла; кхоалгIа делахь, шен кечъяларехь йоIа пайдаоьцуш хилла дешех (хьалкханаш, дашо доьхка), ткъа иштта кучан я гIабалин туьдаргаш кечдеш, детех. Зударийн духар цу зудчун хене а, цIера яьлла я ялаза а, болх беш я дикане-вуоне йоьдуш а хиларе хьаьжжина хилла.\nШа тайпа, денна а лелочу бедарех къаьсташ хилла йоIстага маре йоьдуш тIедуху духар. Духарца кхечарал соввала гIерташ Iедал ца хилла нохчийн. Нагахь шен елахь а, шен лулахочун я накъостийн йоцу бедар тIеюхар а товш хеташ ца хилла. Амма шаьлтий-доьхкий, кхидолу герззий уггаре а тоьлларг нисдан хьожуш хилла хIора а. Кегийчу наха цхьаьннан йоцу бедар вукхуьнга луш Iедал а хилла, шайх цхьаъ йоIаца ирахьIен я хийисте хIотта воьдуш. Иштта, къечу заманахь кхолладелла ду халкъан эшара юкъара хIара могIанаш а:\nЦкъа хелха валлал ши этиг елара,\nЦкъа велаваллал дашо церг елара…\nВайнехан цхьа башхалла а хилла духар лелорехь: бедарна тIера цхьа а вета я нуьйда тасаза юьтуш ца хилла, и дIаяьстина лелар оьзда ца хилла. Бедар тIеюьйхина араваьлча, шен леларан, ког баккхаран ойла ян езаш хилла стага. Иза цуьнан амал, дог-ойла гойтуш хилла. Товш лоруш ца хилла дукха партал, текхна я, цIе яьллачу воьдуш санна, хьаьдда вахар. Боккхучу когаца а шен оьздангалла гайта езаш ву стаг. Лаьтта тIе буьллу ког а боккхачу ларамца билла беза, хIунда аьлча, халкъан дийцаро и дар тIедожадо вайна: «Шена тIехула, бен а ца хеташ, кхийсалуш, когаш бетташ ма лела, сан кийра схьаван везаш ву хьо, олу боху лаьтто. Ас тIеIаьвдина, пIендарш чучча дохуьйтур ду хьан». Леррина, и латта лазор долуш санна, ког боккхуш болар дара, масала, вайна вевзаш волчу поэтан, Iилманчин Сулейманов Ахьмадан. Кех араваьлча, дуьхьал кхеттачуьнга вистхилар тIедужу стагана. Вистхиларан корта салам ду Ассаламу Iалайкум. Салам нохчаша массаьрга а ца ло. Салам шен хенарчу, я шел дукха баккхий я кегий боцчу нахе луш Iедал ду вайн.\nХанна хьо жима велахь, ахьа хьалха дIадала дезаш ду салам. Хьо вогIуш а волуш, лаьтташ я хевшина Iаш нах (я ша цхьа стаг) хилча, салам далар хьуна тIедужу. Говрахь вогIучо гIашлочуьнга дала деза, лакхара (ломара) охьавогIучо лахара хьалавогIучуьнга дала деза, хи догIучу агIор вогIучо цунна дуьхьал вогIучуьнга. Цуьнан маьIна шел аьтто мелла а кIезиг берг тоьллачо ларар ду, ницкъ болчо ницкъ эшнарг (жимчо воккханиг) ларар а ду. Салам а делла, стаг тIевеъча, дегI нисдина хьалагIаттар тIехь ду хиъна Iачунна, нагахь тIевеънарг ханна воккха велахь-м муххале а. Воккха вацахь а, хьалагIаттар я хьалаайавалар гIиллакхехь ду. ТIаьххьарчу хенахь цхьаболчу кегийчу наха долийна дуьйцуш ду, стаг тIевеъча, хьалагIатта ца оьшу бохуш. Иза вайн оьздангаллехь Iаламат уосала хIума ду, чекхдалийта йиш йолуш а дац. Цу хьокъехь нохчийн кица а ду: «Къиг тIееъча, къиг а гIотту хьала».\nБакъду, маьждиг чохь хьалагIитта мегар дац. Делан цIа чохь Далла Iамалъян гулло, цундела цу чохь дуьненан гIиллакхаш, Iадаташ хьалхадаха мегар дац. Нохчийн Iадатехь салам ца луш бу дикка баккхий нах, зударий, пхийтта шо кхачаза бераш. Салам даларан метта маршалла хаттаран кхечу хорманех пайдаэца тарло цара. Хьайл дикка воккха волчу стеган ахь де (Iуьйре, суьйре, буьйса) дика йо, «могаш-паргIат» а хотту. Воккхачу стага «Далла везийла», я «Диканца дукха вехийла», – олий, дуьхьал жоп ло. Ткъа пхийтта шо кхачаза долу бераш шаьш дистхила деза, хьо царна дуьхьал жоп делчхьана волу.\nСтага (наха) дечу гIуллакхе хьаьжжина, вистхилар а ду вайнехан гIиллакхехь. Масала, стаг муьлхха а болх беш хилча: «Болх ирс долуш хуьлда хьан!» олу, цуьнца цхьаьна билггал цо дечуьнца доьзна вистхилар а ду вайнехан. Аьр вай, стаг мангал хьокхуш хилча: «Маьлхе хуьлда хьан!»; ялта дIадуьйш я асар деш хилча: «Хьекъийла хьан!»; дечиг доккхуш хилча: «ГIоза дагорг хуьлда хьан!»; хIума юуш хилча: «ГIоза юийла!»; цIена бедар юьйхина хилча (нагахь и хьайн гергара стаг, доттагIа я юххера вевзаш велахь): «ГIоза лелайойла!»… Маршалла хаттаран метта лела и тайпа дикалааран дешнаш а. Дикалааран сецна евлла хорманаш дукха ю. Зуда ялийна меттиг хилча, нохчаша олу: «Дала тIаьхье беркате йойла! Дала цхьабарт бойла!». ЙоI яханчаьрга (дукха хьолахь нене): «Дала декъал йойла! ТIаьхье беркате йойла!». КIант вина хилча: «Дала беркате доьзалхо войла! Дала дукха вахавойла!», ткъа йоI йича, и дешнаш аьлла ца Iаш, тIетуху: «Дала ворхI вешин йиша йойла!»\nНохчийн доьзалехь кIант ву къаьсттина чIогIа веза хьаша. Иза ден сийлахь цIе дIакхехьа а, доьзалан хIу, ца дойтуш, даржо а, мехкан кIант къонаха хилла дIахIотта везарг а ву. Иза дац йоI хилар вайнехан доьзалехь бохам бу бохург. ЙоIе ша тайпа лерам бу. «ЙоIаца беркат догIу цIен тIе», олу нохчаша. Кхин а дуккха а ду билггалчу хьелашкахь стага ала деза дуьххьарлера дешнаш. Уьш дIадевлча, стага маршалла хотту. ТIевеъначо салам делча, бухарчо и дIа а оьций, «марша вогIийла!» олу. Вукхо «Делан маршалла хуьлда шуна а!» жоп ло. ТIаккха могашалла а, цIера хьал а, гергарнаш а, и. кх. дI. а хотту. Цу тайпана вовшийн хьал-де хаттарх нохчаша тIекаре олу, ткъа доггах вовшашца гергарло лелочу нехан юкъаметтигах – чукаре. Цхьана хенахь, бусалба динца вайна салам юкъадале, дуьххьарлерчу дешнашца хоттуш хилла маршалла. Оцо а гойту маршо вайн къомана коьрта мехалла хилар. ХIинца хIокху кицанан маьIна дер вай: «Хьалха хьажаза, ког а ма баккха, тIехьа хьажаза, дош а ма ала». Ког баккхарх вай лакхахь мелла а дийцира, хIетте а жимма тIетухур вай. ХIокху кицано «хьалха хьажий бен, ког ма баккха» бохург, дуьххьалдIа долчу маьIнехь (цхьа кхерам я чуэккха ор, тасавала тIулг) хилла ца Iа. Иза, ахьа гIиллакх хIотто дезаш меттиг нисъяла тарлуш ду, цундела тидаме хила бохург ду. Нагахь хьо вогIу некъ кхечуьнца жIара болуш белахь, саца а сецна, цу агIор вогIуш хьайл воккха стаг вуйла хьажа веза, велахь, некъ ца хадош, сацавала а веза иза тIехваллалц. Иштта, шена некъ битина хьо лаьтташ, воккха стаг хьалха вистхила декхар ву, хьан гIиллакх шена гинийла хоуьйтуш: «Баркалла! Дела реза хуьлда!» я «Дала сий дойла!»\n– олуш. ТIаккха жимхас цуьнан «де (буьйса, Iуьйре, суьйре) дика» а до, могаш-паргIат а, хьажа хIума ду-дац а хотту. Нагахь хьо говрахь велахь а, иштта саца веза, некъ ца хадош, говрара а воьссина. Нагахь хьуна дуьхьал вогIуш воккха стаг хилча, иштта говрара а воьссина, цуьнга вист а хилла, иза аьтту агIор тIехвалийта веза. Хьо гIаш хилча а изза дан деза: воккха стаг, зуда аьтту агIор, ткъа жиманиг аьрру агIор тIехвалийта.\nНовкъахь воккхачуьнца воьдуш хилча, хьо цуьнан аьрру агIор хIотта декхар ву (воккхачунна аьтту агIо юьту бусалба динехь а), вайнехан гIиллакхехь аьтту куьг, ког, ха, агIо еза лору дела. Шу кхоъ хилча воккханиг юккъехь, цул жиманиг цунна аьрру агIор, уггар жиманиг аьтту агIор хIутту. Иштта дIанислур бу гIаш боьлху нах пхиъ я ялх хилча а. Ткъа дуккха а нах новкъа боьлхуш хилча, кегийрхойн цхьа тоба хьалха хила еза, важа тоба тIаьхьа, юккъехь баккхий нах.\nНагахь стаг зудчуьнца (йоккхачу стагаца я хийрачу) вогIуш хилча, цо иза аьтту агIор йита еза, ша жимма хьалха а волуш; нагахь шен гергарчу зударшца (хIусамненаца, йишица, и. дI. кх. а) вогIуш велахь, уьш аьрру агIор а, жимма цул тIаьхьа а хилча нийса хир ду нохчийн гIиллакхехь.\nВай кхузахь хьаха ца деш, дахарехь нислуш цхьацца хьелаш хуьлу (масала, чу-ара волуш дуьхь-дуьхьал нисвалар, наьIара уллохь цхьаьна нисвалар, машенна чу хаар, и. дI. кх. а), амма муьлххачу а хьелашкахь воккхачунна а, зудчунна а хьалхе дIаяла еза. Цуьнан маьIна шерийн дукхалла, гIорасизалла ларар ду. Вукху агIор (къоналла, могашалла, хьал «лоруш») хилча, цунах оьздангалла ца хуьлу, иза ницкъах (харцонан ницкъ белахь а) озавалар, кхеравалар ду. Ткъа иза оьздангаллина нийсса бIостанехьа кхетам бу осалалла, шина а агIонна и тайпа «гIиллакх» лелочунна а, шеца и леладойтучунна а цхьатерра эхье хIума а ду. ХIинца хьовсур вай лакхахь далийначу кицанан шолгIачу декъан: «…тIехьа а хьажий бен, дош а ма ала», маьIна даста. «Дош» нохчийн маттахь стага дIаолу аьзнаш хилла ца Iа. Цуьнца стага деш долчу «гIуллакхан» маьIна а догIу. Нагахь стагана: «Дош дацара цо лелориг», аьлча, кхеташ ду хадориг цуьнан къамелан мах хилла ца Iаш, цуьнан гIуллакхан мах а хилар. Поэта Кибиев Мусбека иштта аьлла дашах:\nДош доцург дош дац,\nДашал доккха хIума дац…\nТухий, дашо стаг во дашо,\nТухий, иза дакъазвоккху…\nКхечу поэта Хасбулатов Ямлихана иштта аьлла:\n…Мацца а бIаьргашна\nЦа гучу дукъ тIе\nДаг чуьра йовхо дIа\nСайн некъан беза мохь\nБихкина букъа тIе,\nСайн метта лела ас\nДуьтур хьо, Дош.\nБакъ а долуш, стаг дIаваьллачул тIаьхьа а даха дуьсу дош, хьан дика я вуон алсамдоккхуш. Кхузахь хьахо догIу нохчийн «къамел» бохучу дешан маьIна а. Стаг луьйчу хенахь цо я къа латадо (харцдерг дуьйцуш, гIийбат деш), я мел боккху (диканиг, нийсаниг дуьйцуш) бохург ду иза.\n«Туьро йина чов йирзина, матто йинарг ца йирзина», олуш а ду вайнехан. Цундела шена дага деъ-деънарг дуьйцуш, эрна бага леян мегар дац стага. ХIунда аьлча, цкъа делахь, хьан хIора дош дIаяздеш ду маликаша; шолгIа делахь, хьан дашо дика а, зулам а дан тарло. ХIора стеган шен-шен хила деза дош а, мотт а, хIоранна а хаа деза ша хIун дийца деза а. Масала, товш а дац, оьзда а дац зудчо къонахчун мотт буьйцуш я боьршачу стага зударийн мотт буьйцуш; бераша «къена» къамелаш дийцар я къеначара «бераша а ца дуьйцург» дийцар. ХIораннан шен меттиг а, шен мотт а, шен харш а хила деза. Уьш кегадалар – халкъана тIе бохам богIуш хиларан билгало ю.\nСхьаоьцур вай пхьоьха. ХIора юьртахь, шен билггала меттиг а йолуш, хIуттуш хилла пхьоьха. Юкъ ехккал хилча, хIора стеган бакъо хилла пхьоьхана ваха. Иза ша тайпа кхетош-кхиоран ишкол хилла, керла хIумнаш, хилларш, лелларш хаза йиш йолу меттиг а хилла. Оцу пхьоьханашкахь дешан хьалхе, гуттар а санна, баккхийчаьргахь хилла, цара кегийчарна пайде дерг, кхетаме дерг дуьйцуш а хилла. Жимха, шега дош делча, вистхуьлуш хилла. «Шуна хьалха вистхуьлу-м вацара со, делахь а аш аларна сайна хетарг эр ду-кх ас», олуш хилла цо, баккхийчеран сий деш. Нагахь шен бан безаш цхьа хаам белахь, я шена мехала хеташ хIума делахь довзийта дезаш, жимчу стага: «Цхьа-ши дош эр дара ас, аш пурба лахь (я бехк ца биллахь)», олий, шена вистхила бакъо йоккхуш хилла.\nЗударий пхьоьхана богIуш ца хилла, ша цхьа кхерам тIехIоьттича орца даккха ца багIахь. Цигахь а, я кхечу боьрша нах гуллучу меттигашкахь а къамелаш деш а ца хилла зударша. Тахана вайна гург кхин сурт ду: майданашкахь, урамашкахь нах гулбеллачохь, мехкан пхьоьханашкахь, боьршачу нахе дош а ца кхочуьйтуш, къамелаш деш бу зударий. Иза вайн къоман оьздангаллин бехкамаш цаларар, уьш бохор ду.\nБаккхийчу наха вовшашца лелош хилла дешан раж, вовшашна юккъехь гIиллакх. Нагахь цхьа а вист ца хуьлуш, соцунгIа еъча, цхьатерра шиъ дош ала тохавелча, ший а сацалуш ду, вовшашка дешан рагI кховдош. РагI схьаэцначо: «Баркалла, ахь хьайн дош диц ма делахь», олий, шен къамел до, дукха дах ца дан а хьожуш. Шайх цхьамма къамел деш юкъагIуртуш: «Бехк ма биллалахь, вицвалале эр дара ас», олий, бехказа волу. Товш дац къамел дечун дош кагдан гIертар, кест-кеста и «бехк ма биллалахь» бохуш, юкъагIерташ я бIаьцанаш еш, я белша тIе куьйгаш детташ, чIогIа лер. Дуьйцуш волчунна хетарг хьайна ца тахь, иза нийсса дуьхьал дIаала мегаш ца хилла, «суна-м иштта ма хета иза», олуш, къадоран кепехь ала деза. Дешан толам баккха гIерташ бага лееш, гонаха Iачу нехан хан яйа мегар дац. Оцу гIуллакхан къаьсттина ойла ян еза дуккха а нах гулбеллачохь. Шен ала дерг доцца ала деза, хIунда аьлча, оцу гулбеллачарна екъча, цхьанна кхочург бен яц хьан хан. Цундела дош меттара, оьшшург аьлла дерзо деза.\nЦу нехан дукхалла,\nЦкъа аьлча тоьар ду\nДикчу кIентан дош, –\nбоху нохчийн халкъан мехкарийн цхьана эшарехь. Иштта, кицано а хьехар до вайна: «Муш беха, дош ца». Араваьлла воьдуш, дIакхочу хьо воьдучу хьошалгIа. Салам ахь дIало хьайна дуьхьал ваьллачу хIусамдега. Цо схьакховдадахь, куьг лоцу ахь. Куьг кховдоран хьалхе хIусамдегахь а, воккхачуьнгахь а ю, тIевеанчуьнгахь я жимхехь яц. ХIусамдас наьIара тIекхаччалц, хьалха а волий, хьаша тIевуьгу, тIаккха неI дIа а йоьллий, чоьхьаволуьйту. Хьешо чуьрачаьрга салам (вайн Iадатца и дала догIуш делахь) ло я: «Дика мел дерш кху чу», олу. «Диканца дукха вехийла хьо а, марша а вогIийла», дуьхьал жоп чуьрачара а ло.\nХьошалгIахь а ша хIун лело хаа деза стагана. Уггар хьалха ша тIевоьссинчу хIусамдайшка ша бахьнехь дукха къа ца хьегийта хьажа веза. ШолгIа делахь, шена еллачу ларамечу меттехь хиъна Iен веза, чу веъ-веъначуьнга шен меттиг дIа а ца кхийдош. Нагахь хIара чохь а волуш, кхин хьаша а веъна, и дIаваха араваьлча, кхунна тIехь дац цунна тIаьхьа валар. Иза хIусамдас дийр ду, ткъа хьешо хьаша новкъа воккхуш ца хуьлу. Хьаша веъча, хIусамненан уггар хьалхара декхар ду шен чохь ерг хьалха йиллар (туьхий-сискал). Ткъа и лоруш деш долу пхьор паргIатехь дича а мегар ду. Хьаша лоруш, шен аьтто болчо, уьстагI боь. И тайпа хIума нисделча, уьстагIан кхехкийна корта а, пханар а, некхах жижиг а, дуьмин дакъа а, пIендарийн юьхьигаш а хьалха хьош хилла. «Хьо лоруш оха уьстагI бийна», бохург ду иза, массо аьлча санна меже цунна хьалха яхьар. Хьешо корта, цунах (бIаьрга хьалхара) цхьа жима дакъа доккхий, кхалла а кхоллий, оцу эвлахь шена гергарло (захало, доттагIалла) таса луучу стагана бохьуьйтуш хилла. Iуьйранна хьаша новкъа воккхуш, бийначу уьстагIан тIа дуьллуш хилла хьешан таьлсаш чу.\nШуьнехь юучу хIуманна тIехь шен чуо чуоьзна хила веза стаг, къаьсттина хьошалгIахь. «Нехан шуьна тIехь гай ма дузаде, нехан хьаьвди тIехь дин а ма бустабе», иштта боху халкъан хьекъало. «Сай» цIе йолчу халкъан узам тIехь далош долчу хIокху дешнаша: «шал шийла шовданаш шен бекъчу кийранна Iаббалца ца молуш», «маргIала сийна буц шен оьздачу зорханна буззалца ца юуш», гойту вайна къонахчун юучу хIуманца хила еза юкъаметтиг.\nЦхьайолчу кIошташкахь бехачу нохчийн цхьа гIиллакх а ду: шайна хьалха йиллина хIума (юкъара шун а доцуш, шен-шена йиллина хилча) мелла а тIаьхьа йитар шуьнан беркат ду олий. Бакъду, тIаьххьарчу хенахь и гIиллакх мелла а гIелделла, хIунда аьлча, цхьаннах тIаьхьайисинчу хIумнах кхечо пайдаэцар наггахь а нислуш дац вайнехан хIокху заманахь. Шуьне ховшуш масех стаг хилча, хьаша а, чохь болчарах уггаре воккханиг а баьрчехь хила веза. Барч иза чохь уггаре а лераме меттиг, наьIарна уггаре генара, лекха меттиг ю. Воккхачо, гIиллакх хIоттош, хьеше шун доладе олу, цо и кхочушдо Делан цIе а йоккхий, я шега схьакховдийначуьнга юхакховдадо и гIуллакх. Шуьнехь охьаховшар, бехке верг (воккханиг, хьаша, ненахо, стунцахо) лакхахь а, куьг аьтту агIор а хаош хуьлу.\nВуьшта гергарнаш аьрру агIор ховшу. Хийра хьеший баьхкича, цхьаболчу доьзалехь шуьнан тхьамда а хоржу. Иза хьешех харжа йиш яц, дукха хьолахь хIусамдас я хIусамнанас бухарчарах, шена эвхьаза а волуш, шен цIийнан хьал дика девзаш, лоруш волу стаг хоржу. Шун хIоттор, иштта цуьнан тхьамда а, тхьамдин гIоьнча а (меттархо я уллонча) харжар, ханеха (тост) алар чIогIа лерина лелош хилла вайнаха бусалба дин тIеэцале хьалха, дийнна шарахь кечам а беш. Оцу шуьнехь хьеначу (жижиган) дааршца цхьаьна, тайп-тайпана маларш а хуьлуш хилла. Я шуьнехь болчу наха хоржуш, я хIусамдас хIоттош хилла тхьамда, ткъа цо шен гIоьнча билгалвоккхуш хилла. Шуьнхойн хьашташка хьожуш, оьшург тIейохьуш хилла леррина билгалбаьхна жимхаш маклаттархой. Хоржуш волу тхьамда шуьнехь болчу нахах воккха а, нехан лерам болуш а стаг хуьлуш хилла. Шун синкъерамна я сингаттамна хIоттийна хиларе хьаьжжина дош а олуш, шел тIаьхьа дош олучарна тема билгал а йоккхуш, шун дIакхехьа дезаш хилла тхьамдас. Цуьнгара пурба доцуш дош ала а, я оцу дешан чулацам (харш) хийца а, я шуьна тIера хьалагIатта а, илли ала а, хелха вала а йиш ца хилла цхьаьннан а. Керла тIевеъна стаг шуьне оьхьахао а тхьамдин бакъо еза. Доцца аьлча, шуьнехь мел деш дерг тхьамдин лаамца хила дезаш хилла.\nБусалба дин тIеэцарца а, и чIагIдаларца а и тайпа шун хIоттор а, дуьххьалдIа синкъерамна вовшахбеттабалар а, цу Iалашонца дукха хан яйар а дIаделира вайнахана юкъара, къаьсттина Делан парзашна, Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьадисашна а тIаьхьа базабеллачарна юккъера. И тайпа маларций, даарций долу сакъерар хийцира, Далла цхьана Iамал а еш (жамIатца ламазаш деш, зуькарш деш, салават дуьллуш, мовлад йоьшуш…), кхачанах а кхеташ, хилларш-лелларш а дуьйцуш, хан йоккхуш, вовшех оьцучу марзоно. Хьешаца лело деза гIиллакхаш дуьйцуш, хьахо деза: нохчаша леррина хьешана аьлла дина оти цIе йолуш цIа хуьлуш хилла.\nКхо ког болчу жIайгIента ша лоха лахвелла,\nПондаран кхаа пхенах маргIал пIелг ва туьйсуш,\nОйлане велир бах жерочун жима кIант, –\nбоху цхьана илли тIехь. Цул а хьалха, нохчий бIаьвнаш чохь бехаш болуш, оцу бIаьвнан цхьаъ, шиъ гIат хьешана лерина хилла. Иштта леррина хьаша-дена Iалашбеш кхача а, мотт а хилла вайнехан муьлххачу а доьзалехь. Хьан неI а тоьхна, салам а делла, хьаша оьций аьлла, неIаре веъна стаг хьешан дарже волу, иза бохамах ларвеш, цуьнца ларам беш, хьошалла дар тIедужу стагана. Иза шен мостагIа велахь а, хьаша хилла тIевоьссинехь, и лар а вина, цуьнан гIуллакхе а хьаьжна, новкъа ваккхар тIехь ду оьздачу стагана.\nОцу хьокъехь иштта яздо поэта Бисултанов Аптис:\nХьо чу кхайкха таро яц сан – лаьхьа бу хьо.\nХьо хIаллакбан бакъо яц сан – хьаша ву хьо.\nМаслаIат я зулам дац вайн – маьрша бу хьо.\nХьо дIагIолахь, сан дозанах балий, хIинца.\nАмма хаа, саьрмик хилла юхабагIахь,\nЮьртан шовда дехка хьуна дагадагIахь,\nЮкъаметтиг къастор ю вай тIаккха цIийца.\nХьешана тешнабехк бар, я Iоттар яр, и бохамах лар ца вар доккха эхь хилла нохчийн, диц а ца деш, чкъурера чкъуре долуш. Вайн къоман иэсехь ду хьаша-да цаларар эхье гIуллакх хилар дуьйцуш долу тайп-тайпана дийцарш. Иштта, царах цхьанна тIехь дуьйцу барзо аьлларг. Цхьана хьоладен жа дажош волчу Iуьнна тIееъначу барзо шена цхьа уьстагI бехна хилла. Iуьно аьлла, жа шен дац, цундела, жан дега ца хаьттича, шен бакъо яц хьуна уьстагI бала. Делахь уьстагIашка ша хьожур ю хьуна, цIа а гIой, пурба даккхахьа цуьнгара, дехна барзо. Iу цецваьлла: барзах муха тешор ду ша уьстагIий? ТIаккха барзо дуй биъна: «Шен хьаша наьIарехь а хаийна, баьрччехь Iен хIусамда хуьлда шех, ша кху уьстагIашна тIекхевдар елахь», аьлла. Вахна Iу жан дега хатта. Иза, барзо шен дуйнехь ма-аллара, хьаша наьIарехь а хаийна, ша баьрчче а ваьлла, Iаш хилла. Iуьно дIадийцина ша деънарг а, ша жа лардан борз йитар а. Цунах чIогIа цецваьлла хIусамда. Iуьно аьлла, барзах ша тийшира, цо шен хьаша наьIарехь а хаийна Iаш волу хIусамда хуьлда шех аьлла, дуй биъча. ХIусамда кхетта и ша тайпа борз хиларх а, цо вийцинарг ша хиларх а. Iуьнна барзана уьстагI бала бакъо а елла, шен хьаша хила веззачу баьрче ваьккхина цо. Хьаша хийрачу юьртахь, хийрачу махкахь-м муххале а гIорасиз ву массо хIуманна хьалха, хьеннан а ницкъ кхочур бу цунна гIело я тешнабехк бан, хIунда аьлча, иза цхьалха ву. Цундела и ларар оьздангаллин коьрта лехам (гIийланиг, мисканиг Iалашвар) кхочушбар ду. Нохчийн кицанаша а хьоьху вайна хьаша доккха беркат, ниIмат хилар: «Хьаша ца вогIучу керта ирс догIур дац», «Нагахь баттахь цкъа хьешо хьан хIусаман неI ца тохахь, цу чу, неI а ца тухуш, бала богIур бу», и. дI. кх. а.\nХьаша-да тIеэцаран гIиллакх дохор Дала, цхьа бекхам ца беш, дуьтуш дац. Иза, ширчу дийцаро а чIагIдо. Къоьзанан-Iам болчохь цхьана хенахь юрт хилла боху. Цига, лелаш, цхьа миска стаг кхаьчна. Буьйса а йоьлла, нехан наьIаршка хIитта воьлла иза: «ХIей, хьаша оьций аша?» – бохуш. Амма иза цхьамма а чу ца витина, эвла йистехь шен берашца йисина Iаш йолчу цхьана зудчо бен. И доьзал боцург, массо а хIаллак а хуьлуш, хи тIе а даьлла, Iам хIоьттина цигахь. Иштта кхоллабелла боху Къоьзанан-Iам.\nОцу дийцаран ойла йича а го хьаша-да тIеэцар, чувитар, ларар дуьххьалдIа адамийн гIиллакхаш хилла ца Iаш, хIокху дуьненан Дахаран дохо йиш йоцу деза-сийлахь доза а хилар. Нагахь и дохийча, цхьа боккха бохам тIекхачаран кхерам а бу, мацах къоьзанхошна санна. Цундела, мел хан йоцчу хенахь хьешо неI тоьхнехь а, поэта Хасбулатов Ямлихана ма-аллара:\nБоккха некъ бай хIара-м,\nХьо лела марша!\nВайн кетIа беза мохь\nДеса ду-кх дахар, –\nбохучу дешнашца дуьхьалвала веза хьешана. Хьалха заманахь хьешо ша дийццалц и варан Iалашо а, цо арабаьккхина некъ а хоттуш ца хилла, кхо дей-буьйсий даллалц муххале а. Хьаша дIавоьдуш, иза новкъа воккхуш, кетIа ваьлча, и кхузза юха хьажжалц латтар гIиллакхе лоруш хилла. Нагахь зама кхераме елахь (тIом, талорхойн тобанаш яржар, царах терра кхин а), хьаша юьртах, я цунна кхерам боцчу метте валлалц новкъа воккху. Цхьана хIусаме хьошалгIа а воьссина, цу чохь бехачеран туьхех, сискалх кхеттачу стагана тIедужу цхьацца декхарш. Масала, оцу хIусамехь кхиъначу йоIана тIехьовзар магош дац хьешана. Иштта я кхитайпа осала хIума даьллачу стеган цIе йоьду, шена хьошалла динчу хIусамден «шун бехдинарг» ву иза олий. Стагана, хьошалгIахь санна, хаа деза ловзаргахь, синкъерамехь ша хIун лело деза а. Кхузахь а коьрта, оцу гIуллакхийн низам ца дохош, массеран тидам шена тIеберзо а ца гIерташ, шен меттиг ларъяр ду. Вуонехь, тезетахь лело дезаш шен гIиллакхаш ду. Уггар хьалха ша арабаьккхинчу некъе хьаьжжина хила деза тIедуьйхина барзакъ: коьртахь хIума (коьрта Iуьйра тезета ваха магош дац вайн Iадатехь), дехха пхьош долу коч, тIелетта йоцуш, паргIат кхийолу бедар. ХIинццалц схьа коьртахь хIума йоцуш тезета боьрша нах ца ихина нохчашлахь. Амма, халахеташ делахь а, доца пхьуьйшаш долу коч, спортан хорма юьйхина, кога пошмакхаш туьйдина нах хаало тахана. Иза оьзда дац. Кхузахь билгалдаккха деза цхьа хIума: тезета воьдуш Iаьржа, таьIна бедар юхар я зударшна Iаьржа йовлакхаш тахкар тIехь дац. Иза бусалба динехь а дац, я вайн нохчийн Iадатехь а дац, иза кериста нахера Iемина цхьаболчарна. Цундела дита дезаш ду. Тезетана тIевогIуш уггар хьалха салам дала деза. И\nтамехь доцу кеп хIоьттинехь, «ДоIа дейша», – аьлча а чекхдолу. Салам делча, салам дIа а оьций, тезетахь доIа дийр ду и дан догIучо. ТIаккха тIевеъначо кадам бийр бу, велларг пхийттара ваьлла стаг (йоI, зуда) велахь, иштта чулацам а болуш: «Дала гечдойла цунна! Дала декъала войла (йойла) иза! Дала иманца собар лойла шуна а, цуьнан дакъа мел кхаьчначунна а! Делан кхиэл хилла-кх!». Нагахь делларг бер делахь: «Дала эхартана пайде войла (йойла) иза! Дала иманца собар лойла шуна а!..» олу. Кадам дIаоьцучара: «Дела реза хуьлда!» – олий, жоп ло. Кадам бинчул тIаьхьа тIевеънарг, тезетан дайн куьг а лоцуш, кхета везачохь мара а кхеташ, чекхволу, нагахь ша иза дан аьтту болуш велахь (хенаца я гергарлонца), вацахь, кадам а бой, юьстах а волий, дIахIутту. Тезетахь нах охьаховшар шен кеп йолуш ду. Кхузахь хьалхе дешначу стагехь ю. Бусалба дин кIорггера Iамийна а, девзаш а волчу стагана баьрччехь, лераме меттиг ло. Цунна улло охьаховшу тезетан дай баккхий нах, кхидIа Iеламнах а, вокх-воккханиг лакхахь а, аьтту агIор а ховшуш, охьаховшу.\nКегий нах, дукха хьолахь, дIахIуьттий лаьтта; уьш: кхелхинчун гергарнаш лакхахь, вуьйш лахахь латтар гIиллакхехь ду. Советан заманахь уггар а хийцадалаза нохчийн дисинарг тезетан сурт-сибат дара. ХIетте а, мелла а хийцамаш ца хуьлуш ца дисира иза а. Масала, тезетахь догIуш доцу къамелаш дар. «…Базарахь санна, лаьтта и гIовгIанаш, эххар а дIатоь. Куьйгаш лецна, маршаллаш а хиттина бевлча, шайна вевза-вевзачунна улло дIасатарло баккхийнаш, ткъа кегийрхой юьстах бовлий, дIахIуьттий, бист ца хуьлуш совцу. Кадам бинчул тIаьхьа со-м гуш а ма вац. Я соьца гIуллакх а дац цхьаьннан а. IаддаIа, вовшашна тIе а тийжаш, кара суьлхьанаш а лаьцна, Iасанийн юьхьигаш лаьттах а Iуьттуш, юкъ-юкъа биэларш а лелхаш, цхьацца къамелаш дан буьйлало. Ца дуьйцуш а, ца хьахош а хIун дуьсу! Мацах цкъа, къона долуш шаьш лелийна синкъерамаш а, дина къоланаш а. Кхузахь дийцаре до юьртан юкъараллин гIуллакхаш а: бежан рагI, сагIанаш дахар, зударий балор, там баккхар, тIеш-некъаш тодар, цхьацца нехан гIиллакхаш. ТIаккха цхьацца вирдашна лен хIуьтту. Эххар а оцу тIехула вовшашца дов долу. КIант велла Iачу суна ца оьшу гIуллакхаш ду хьехораш дерриш а». (А. Айдамиров. «КIант веллачу дийнахь» дийцар).\nКху кийсигехь гойту суьрташ кест-кеста нислахь а, уьш вайн гIиллакхца догIуш дац. Тезетахь велларг Деле воьхуш, вуо деъначеран догъоьцуш доцу дешнаш сов ду. Бакъдерг дийцича, тезетан хьал и дIахьош болчаьрга хьожжий а хуьлу. Нагахь тIебогIучу нахана некъ гойтуш лаьтташ, карахь гIаж а йолуш, жимха а, доIа дан билгалваьккхина, кест-кеста нахе къулхьанаш, аяташ деша олуш Iеламстаг а, тIебаьхкинчаьрга шен хеннахь дIагIо олуш тезетан дайх цхьаъ а волчу кадамехь гIовгIанаш дукха хир яц.Тезета вахна стаг шега, коьртах а ваьккхина, дIагIо аллалц латтар тIехь ду Iадатехь. И шега аьлча, шена бехке, латта везаш дацахь, стаг юха а вуон деъначаьрга кадам а бой, дIавоьду.\nТезетахь я кешнашкахь стаг дIавуллуш къамелаш дар а, дечу гIуллакхна юьстах латтар а сакхте ду. ХIорамма а, ша охIла хиларе хьаьжжина, дакъалаца деза хьанна а тIедеъначу вуонехь: Iеламнаха шайн дакъа дIакхоьхьу (сураташ доьшу, доIанаш до, заIам доьшу…), билгалбинчу баккхийчу наха шайна тIедиллинарг (велларг лийчор, дIаволла кечвар…), кегийчу наха шайна кхочург (каш даккхар, барма дIабахьар, коша чу латта хьакхар…) кхочушдо.\nДIакхелхинарг кешнашка дIавахьа дIаэцча, барма саца а бой, я и дIавоьллинчул тIаьхьа цуьнан коша тIехь, шен дан долчо тоьшалла до, оцу стеган дика гIиллакхаш, амалш юьйцуш, нагахь боккъал а цуьнан уьш хиллехь. Ца хиллехь, цуьнан гергарчу нахана томана доцург дийца мегар дац.\nДахарехь Iоттало цхьа а киртиг яц нохчийн Iадато, гIиллакхо чу ца лоцуш. Уьш ерриш а ягарйина вер а вац. ХIоранна а доьзалехь дуьйна Iамо дезаш ду, оцу я кхечу хьелашкахь нисвелча, ша муха лела веза. Вуьшта, ойла еш волу стаг шен хьекъалца тIекхуьур ву ша лело дезачунна, нагахь цо оьздангаллин коьрта лехамаш кхочушбахь: ларам баккхийчаьрца, хьешаца, гергарчаьрца, гIорасизчаьрца (зударшца, берашца, заьIапчаьрца) хила беза, аьтто а, хьайн ца беш, церан бан беза, хьайн дегIан лаамаш юха а оьзна, хьайна улло нисвеллачун хьашташ хьалхадаха деза. Амма адамаш тайп-тайпана ду. Цхьаболчара шайн догIмашна, бахамна эшам а беш, тIехдаьхна лелош хилла гIиллакхаш, вукхара атта. Цуьнга хьаьжжина, хIораннан а оьздангалле а, синкхетаме а хьаьжжина, адамаш шина декъе декъалуш хилла нохчашна гарехь нах а, лай а. И нах а (божарий) кхаа декъе бекъало, шайн синкхетаме, хьекъале хьаьжжина: кIант, стаг, къонах. Юкъараллин синкхетам лаккхара болу лай а бекъало кхаа декъе: IуьтIа, харданг, божа. Iилманчас Абдурашидов Iелимсолтас шен «Йистйоцу дахар» цIе йолчу дийцарехь билгалйоху оцу могIанийн коьрта билгалонаш. Иштта, кIант иза юкъараллехь тарвала хьекъал дерг, стаг низаман хьекъал дерг, ткъа къонах кIорга хьекъал дерг лору цо.\nТкъа лайн могIа болош волчу IуьтIин коьрта билгало шен духарца а, леларца а бен воцуш, нахана хIуъа хетча а, бала боцуш, шен дегIан хьашташ кхочушдеш вахар ю. Харданг мелхуо а духарца къаста гIерташ а, маттана шера а хуьлу, ткъа цуьнан коьрта билгало сутаралла. Божа цу шиннах къасториг иза гуттар а шен доцу хьекъал, шен доцу хьал ду моттийта гIертар ду. Iилманчас Сумбулатов Абузара дийцарехь, цу тайпана адамийн декъадалар нохчийн йозанехь дуьххьара билгалдаьккхина шен хенахь СухIайп-Моллас. Иза оцу ойланна тIевалийна I9I7 шарахь юкъараллехь хила буьйлабеллачу хийцамийн тидам баро а, ткъа иштта ислам динан Iилманчин Абу-ГIазалин (XI бIешо) белхаш Iаморо а. Вайн таро ю СухIайп-Моллин и хетарг лахахь дало: «Халкъ шина чкъурах лаьтташ ду: лакхара чкъор нах бу, лахара чкъор лай бу. Лай кхаа декъе бекъало:\n1. Дукхаллехь дукха а болуш, дегIана лоха а болуш, куьцана ирча а болуш, хьекъална гIеххьа а болуш, даар-малар а, бийшар-гIовттар а, шайн хIу дебор а шайна хилчхьана там хуьлуш бу IуьтIанаш олуш берш.\n2. ДегIана царал кIеззиг тоьлаш а болуш, хIайтъаьлла а болуш, мохь тоьхна бен бист а ца хуьлуш, къамел дечу хенахь когабуьхьар а хIуьттуш, IуьтIанаша шайга дика ла а дугIуш бу хардангаш олуш берш. Эзар Iуьт I анна цхьа харданг кхочуш ву.\n3. Лекхачу дегIахь, куьцехь, хазчу сибатехь болуш, тIедухучуьнца оьзда а болуш, шайгахь хьекъал дацахь а, хьекъал долчу нахе ладийгIина Iамийна хабарш а долуш, хардангаша шайга лерина ладугIуш бу бежлой (бож) олуш берш. Эзар хардангана цхьа бож кхачийна. Цхьа зама йогIу: бож къамеле йолу, хардангаша, цуьнга ла а дугIий, маьхьарий тухуш, IуьтIанаш меттахбоху, тIаккха цара, цхьаьна а кхетий, мохк кегабо, халкъан сий дойу.Лакхара чкъор: боьрш, стаг, къонаха. Боьрш шен цIенна кхачийна. Арахьарчу гIуллакхашца бала бац цуьнан. Стаг юьртана кхачийна. Цул арахь деш долчунна доьналла ца тоьу цуьнан. Къонаха махкана кхачийна. БIе шарахь кхоъ-виъ бен хуьлуш вац. IуьтIанаша, хардангаша, бежлоша лелориг лелийча, вайна иэхь ду олий, боьрш, стаг, къонаха юьстахволу, ткъа вукхара гIурт бо» («Ичкерия» газет, № 9, I999 шо).\nСтагана оьздангалла, цуьнан бехкамаш, декхарш довзарх ца тоьа, цо уьш диллина а, дерриге дахарехь а кхочушдеш ца хилча. Цундела и стаг оцу оьздангаллин гурахь латтош тайп-тайпана гIиллакхаш хилла вайн къоман. Уггар хьалха иза хIора стаг шен дена, нанна, вешина, йишина хьалха декхар хилла ца Iаш, шен ворхIе дена хьалха а декхар, церан сий лардан дезаш хилар хаар ду. «Нагахь ахь хьайгара осала, оьзда доцу хIума далийтахь, ахь хьайн ворхIе ден а цIе йойу», бохуш кхиош хилла стаг. Нохчийн къоман философехь Iаламат доккха маьIна долуш ду иза стаг а, и веха зама а ша къаьстина яц, и стаг а, и зама а ца хедаш схьайогIучу адамийн, хенан зIенан цхьа чIуг ю.\nОцу халкъан хьекъало боху, стаг, шен ворхIе дена хьалха декхар хилла ца Iаш, жоьпаллехь ву тIейогIучу ворхI тIаьхьенна хьалха а. ХIунда аьлча, тахана кхуьнгара даьлла вуонан я диканан дакъа цуьнан ворхI тIаьхьенна а кхочу дела. Нагахь цуьнгара дика болх баьллехь, иза ворхIе а тIаьхьенна юьхькIам хилла. Нагахь цуьнгара цхьа юьхьIаьржо яьллехь, цунах дIакъаста а ворхI тIаьхье хийцаяла езаш хилла. Оццул доккха жоьпалла шен белшаш тIехь а долуш дуьненчу волу стаг ларлуш хилла вуочух, харцонах, нагахь шен кхиъна синкхетам белахь. Иштта, шена цхьа чолхе, хала киртиг тIехIоьттича, стаг юханехьа хьожуш хилла, ишттачу хьолехь шен дайша я махкахь цIеяхначу къонахаша хIун дина. Цара динчуьнга хьожжий, некъ карош хилла цунна оцу чолхечу хьолера вала. Цкъа мацах хиллачух масал эцаро стаг ларвеш хилла наха буьллучу бехках. Иза иштта хIунда дира ахь аьлла, шега хаьттича, цуьнан дуьхьал дало масал хилла дIаяханчу заманахь бу аьллачу наха лелийнарг. Амма, ца хууш а, шен са ца кхуьуш, шегара цхьа харцо, вуониг, ледарло ца ялийта стага шена хехо лоцуш хилла, шен оьздангаллин хехо. Хехо лоцучо ша а, наха а чIогIа лоруш волчу стаге олуш хилла: «Хьенех, хьо сан хехо хила веза, нагахь сайна а ца хууш, со нахе харцлуьйш хилахь, соьгара цхьа ледарло йолуш елахь, ас хьуна тIедуьллу суо нисвар а, бакъдерг соьга схьаалар а, и мел къаьхьа хиларх».\nИ гIиллакх Iаламат кIорга маьIна долуш, нохчийн къоман оьздангаллин башхаллаш гойтуш а ду. Оьздангаллин гурахь стаг латторна Iаламат чIогIа гIо деш хилла наха олучу дашо, наха хадош болчу мехо. Наха, оцу я хIокху стеган дикчу гIуллакхашка хьаьжжина, мах хадош хилла: «кIант», «стаг», «къонах», олий, цIе а туьллий. Амма и цIе тиллар, цхьа гуламаш а беш, цIе тиллинчунна совгIаташ а деш, я цунна хастамаш а беш хуьлуш ца хилла. Иза ша-шах нислуш хилла. Иштта цIе дIайоьдуш хилла цхьа ледарло ялийтинчу стеган а: «IуьтIа», «харданг», «божа». Оцу кхаа цIарах цхьаъ цуьнгара яьллачу ледарлонан йозалле хьаьжжина туьллуш хилла.\nОьздангаллин чулацам болуш лелла нохчийн маттахь (тIаьхьарчу масех бIешарахь) «элий», «лай» боху дешнаш а. Шен оьздангаллица, гIиллакхца, мискачу нахана гIо дарца, шен доьзалехь, юьртахь, махкахь сий-ларам хиларца билгалваьллачу стагах олуш хилла эла. Ткъа цхьана шен я шен доьзалан бен бала боцуш, шен дегIан хьашташ кхочушхилчхьана, оьздангаллин декхарш, бехкамаш ларбеш воцчу стагах лай олуш хилла. Юьртахь долу дахар осалчу хIумнех, къоланех, зуламех лардан йолчу Iалашонца лелла цхьана хенахь вайнахана юкъахь «хьера кхайкхор» боху гIиллакх а.Иза иштта хилла: цхьана стага буса, ша ца вовзийта аз а хуьйций, юьртара къайленаш юьйцуш хилла, мохь туххуш: хьенеха минехан даьхни лачкъийна, я минех хьенехаца хьарама гергарло лелош ву, я хьенех къайлах къаьркъа молуш ву, и. дI. кх. а.\nБакъду, оцу «хьера кхайкхоро» зулам деш а хилла нахана юкъахь, хIунда аьлча, шен хьагI тасаеллачунна тIе харц цIе туьллуш, стаг кхойкхуш нислуш а хилла. Цундела нохчийн дуккхаъчу ярташкахь Iеламнаха дихкина хилла иза, и хIума лелориг бусалба динехь дIавуллур вац шаьш олуш.\n«Хьера кхайкхор» боху дешнийн цхьаьнакхетаран маьIна, хетарехь, иштта ду: хьалха заманахь хи тIехь йинчу хьерахь, хьархо волчохь гуллуш хилла ялта дахьаш веънарг а, схьадаьлла ахьар дIадахьа веънарг а, шен рагI тIекхача гергаяхнарг а, иштта дIа дан хIума доцург а, гуьйренан я Iаьнан ехачу буьйсанашкахь, я аьхкенан довхачу деношкахь (ткъа хин хьеро ялта дукха меллаша охьу дийнахь-бусий I-2 гали), цхьанаэшшарехь хьеран беранах детталучу хин а, тIулгах етталучу кIар-кIаран а гIовгIане ла а доьгIуш, Iачу наха вовшашлахь дуьйцуш хилла юьртахь долу къайлах дахар. Делахь хIета, «хьера кхайкхор» «хьера чохь дийцинарг (я дуьйцург) нахала даккхар» бохург ду.\nНагахь стага, оьздангаллин бехкамаш лар ца беш, шегара зулам далийтахь, цунна Iазап дан лерина гIиллакхаш а хилла. Уьш дукха хьолахь зулам динчу стагана синна таIзар деш хилла, дегIаначул чIогIа. Царах цхьаъ ду стагана халкъо наьIалт алар. ТIаьхьа герз а кхуссуш олучу наьIалтах хIуй кхайкхор олуш хилла. Билггалчу стага дина доккха зулам массарна а довзийтаран, иза шайх дIатоттуш, цуьнан мах хадоран Iалашонца деш хилла иза. Цунах терра гIиллакх хилла нохчийн кIарлагIа хIоттош а. Иза а иштта доккха зулам динчунна наьIалт олуш, хIорамма а цхьацца тIулг а кхуссуш, хIоттош тIулгийн барз хилла. Нислуш хилла шена хIоттийначо и барз, буса вогIий (я цуьнан гергарчу наха), дIасакхуссуш а. Амма Iуьйранна наха юха а дIахIоттош хилла иза, уллохула тIех вол-волучо наьIалтаца тIулг а кхуссуш. И тайпа кIарлагIаш хIиттаялла даккхий зуламаш лоруш хилла халкъо: маьрша (бехк боцуш) стаг вер, дуй къарбар, зудчун сий дайар, осала лелар, тIехь стом лато дитт хадор…\nНаггахь, цо динчуьнга хьожжий, наьIалт кхайкхорал сов, зуламхо юьртах воккхуш хилла, цхьана ханна я гуттаренна а.\nГуш ма-хиллара, оцу тайпанчу кхиэло стеган цIе йожош, сий дойуш, махкахь цо дина зулам кхайкхорца цуьнан ворхIе ден а, тIейогIучу цуьнан ворхIе тIаьхьенан а сийнна тIе IиндагI дожош хилла. Иза Iаламат чIогIа таIзар хилла оцу стеган шен а, ткъа иштта цуьнан чоьхьарчу гергарчу нехан а синкхетамна, сина, сийнна… И бохург дац кхечу тайпана дегIана ницкъ беш долу таIзарш нохчаша деш ца хилла бохург. Хилла. Масала, дуккхаъчу нахана зуламаш, талораш дина стаг, каравеъча, вуьйш хилла ширчу заманахь, гема (гел) хьовзайой, коьртан туьта оьккхуьйтуш. Бакъду, и тайпа стеган дахар хадош болу бекхам, дукха хьолахь, шена цо зулам динчу стага беш хилла. Цунах нохчаша чIир олу. Нохчийн юкъараллин дахарехь доккха маьIна лелийна оцу Iадато. Юкъараллехь хуьлу Iоттабаккхамаш дукха гена ца бовлуьйтуш, нехан юкъаметтигийн терза нисдина латтийна цо. ЧIиран зулам дехкаран ницкъ, коьрта долчунна, иза мацца а кхочушхирг хиларх тешарехь бу. Вайнахана юккъехь чIир ца оьцуш цхьа а зулам ца дуьсу и хетарг чIагIделла нохчийн синкхетамехь, и иштта хилар бакъдеш хилла нохчийн дахар а. Нохчийн дукха масалш ду: ден чIир эца кIант ца хилча, йоIа оьцуш; дехоша ца эцча, ненахоша чIир оьцуш. Цундела кхолладелла нохчашлахь: «ГIа-бецо эцна а, чIир эцаза ца йисина», боху кица.\nШа динчунна бекхам сихха я хан (10, 20, 50 шо…) яьлча шена хир буйла хууш, стаг ларлуш хилла зуламах, адам дерах, сийсаздарх.\nБилгалдаккха деза: чIир мухха а, миччахь а оьцуш ца хилла. Иза а шен Iадат долуш, шен бакъонаш йолуш хилла. Масала, стаг виэн магош ца хилла могаш воцуш, ламаз тIехь лаьтташ, хIума юучу хенахь… Нагахь аьтто баьлла стага шен чIир эцахь, леш воллу шен мостагIа къилбехьа а верзавой, еса а доьший, цуьнга шена къинтIера валар доьхуш хилла. Мамакаев Iарбин «Нохчийн лаьмнашкахь» цIе йолчу поэмехь иштта вистхуьлу чIирхо:\n«АслагIа, хьан синна\nКъинтIера хьо вала…»\nЛеш воллучу АслагIас дуьхьал жоп ло:\n«Сайн цIий ас хьанал до,\nКъинтIера ваьлла со,\nШарIан кхиэл ю хIара,\nХийла дегI Iовжийна…»\nКхузахь автор галваьлла: шарIо магош дац куьг бехкениг бен виэн; дас стаг вийна аьлла, цуьнан кIант вер – иза доккха зулам ду, иза бехк боцу маьрша стаг вер ду. И иштта доллушехь, хIинца а нохчийн къомана юкъахь дехаш ду и тайпа Iадат. КIант-м хьовха, шича, тайпанан хьалхе ерг, куьг бехкечун шича-маьхчаллехь бен воццушехь, уггаре тоьлашха верг вуьйш нисло вайнахана юкъахь. Нисло, куьг бехкениг дийна воллушехь, иза а ца вуьйш (нагахь молуш, харцахьа лелаш, ледара стаг велахь, иза шайн вийначун мехе кхочуш вац олий), цуьнан гергарчарах наха уггаре а чIогIа лоруш верг вуьйш.\nХетарехь, и тайпа чIир лелор вайнахана юккъехь чIагIделла зуламхочун наха, иза шайх дIа ца тоттуш, цуьнгара хIуъа даьллехь а, иза ларвеш, цуьнан гIо лоьцуш хиларна. И дарца уьш оцу зуламан декъашхой хуьлуш хилла, цундела чIирхоша шайн бекхам зуламхочун гуо бина лаьттачу гергарчарах шайна луъучух я каяьллачух оьцуш хилла.\nТахана а, дукха хьолахь, иштта нисло нохчашна юкъахь чIир эцар. Амма бусалба дино иза доккха зулам лору: цкъа делахь, зуламхочун цуьнан гергарчу наха гIо лацар а къа ду; шолгIа делахь, куьг бехкениг а ца вуьйш, цуьнан гергара стаг вер а къа ду. И ший а вайна юкъара дIадала дезаш а ду, боккъал а вай бусалбанаш делахь. Дов-тIом, чIир дукха гена ца йолуш, дIайоьрзуш меттиг дукха хилла, нехан ийгIина барт метта а хIоттош, нахана юкъахь маслаIат а деш, беркате къахьоьгуш маслаIатан дай вайн махкахь бахарна.\nХиллачу девне хьаьжжина хуьлуш хилла маслаIат даран некъаш а. Амма коьрта цхьаъ ду муьлххачу а маслаIатехь ший а агIо вовшашна дуьхь-дуьхьал ян еза.\nНагахь вовшашна йина чов а йоцуш, къевсина хIума делахь (масала, латта), иза шинна а хетачунна юккъерниг къастош, дерзош хилла. Нагахь вийна стаг а волуш, маслаIат дан гIерташ хилча, уггар хьалха ден дехар куьг бехке боцурш маьрша битар хуьлу. ТIаккха чIир йитар а. ЧIир юьтуш хилча, чIирхоша маха а, шортта там а бохьу. Ткъа уггар а сиха маслаIат дийриг шайгара зулам даьллачу наха вукхаьрца хаддаза, кIад а ца луш, лело гIиллакх ду. Хийла чIир йитина нохчаша шайн чIирхойн оьзда гIиллакх бахьанехь. Иштта, цхьа лурвоьлла стаг шен чIирхойх лачкъа генарчу махка дIавахна хилла. Шийла дарц долчу цхьана буьйсанна шен гIуллакхна аравала дагахь волчу лурвоьллачу стага шен зудчуьнга, ара а ялий, арахь хIун ду хьажахьа аьлла. Вукхо жоп делла: «Кхуза, кху генарчу махка мича кхочур бара хьан чIирхой, аравала мегар ду хьуна». – «ХIан-хIа, зуда, суна дика бевза уьш. Къонахий а бу, оьзда нах а бу. Уьш кхуза кхача а доьналла долуш бу, хьажахьа, ара а ялий».\nИ къамел хезаш, корехь лаьтташ хилла кхунна тIаьхьакхиъна чIирхой. Сел генарчу махкахь цо шайх лаьцна иштта гIиллакхе дешнаш олуш а хезна, дегнаш дастаделлачу чIирхоша, салам делла чу а бахна, чIирах хьалха витина шайх ведда леларг. И чIагIдеш, лурвоьллачун маж а яьшна, иза лураллех маьрша а ваьккхина, Даймахка бирзина бекхамна арабевлларш.\nМаслаIат деш шина а агIорчара шайн гIуллакх дийца цхьацца стаг къастош хилла шаьш тешаш а, лоруш а верг. Оцу шимма, дехьий-сехьий лаьтташ шина мостагIан нах а болуш, къамел деш хилла, шен-шен агIо юьйцуш.\nНаггахь цара къамел хозуьйтуш деш хилла, шаьш дуьйцург дехьий-сехьий лаьттачарна пайде ду аьлла хеташ делахь, нахана товр доцу, уьш карзахбевр болу гIуллакхаш шаьшлахь а дуьйцуш. Динчу зуламе хьаьжжина хуьлу маслаIат. Цхьадолу дов, ши стаг къинтIера а ваьккхина, куьйге вахийтичхьана дIадоьрзуш хилла. Кхидерг, масала, цхьанна дина къола гучудаьллехь, шегара зулам даьллачу стага а, цуьнан гергарчу наха а боккха там бала безаш хилла.\nМасала, зуламхочо хIусамден кертал чоьхьа а ваьлла, цхьа зен динехь, цо кел чоьхьа мел баьккхинчу коган цIарах цхьацца етт бала безаш хилла, дина зен меттахIоттийначул тIаьхьа. Цо хIусам эвхьаза яккхаран, цо хIусаман дайинчу сийн мах бу иза, зуламхочуьнга токхуьйтуш.\nВайн махкахь маслаIат деш, Iоттабаккхамийн карзахаллех нах хIаллак ца хуьлуьйтуш, Делан дуьхьа шайн юкъ а йихкина, арабевлла лелла вайнахана юкъахь баьхна Элчанан Делера салам-маршалла хуьлда цунна тIаьхьенах болу нах а, эвлаяаш а, Iеламнах а, нохчийн мотт, Iадаташ дика хууш болу нах а.\nДIадаханчу бIешеран юьххьехь Нохчийчохь говза маслаIатан дай санна билгалбевлира Хошкалдера Юсуп-Хьаьжа а, Лакха-Варандара Салам-Молла а, Шелара СухIайп-Молла а, МартантIера Солса-Хьаьжа а, кхиберш а. Бусалба дин кIорггера хууш, нахана юкъахь бийца говза, дарбане мотт болуш, шайна пайда ца лоьхуш, Делан дуьхьа арабевлла нах хилла уьш. Мичча хенахь а буса я дийнахь, дарц я догIа хиларх, бIо ца къажош, шаьш маслаIатна кхайкхинчу дIабоьлхуш хилла уьш, цкъа хьалха шина ракаIатан суннат ламаз а дой, Деле нахана юкъахь нийса барт бан шайн аьтто бар а доьхий. Цундела, нийсонна тIегIерташ, цхьана а агIоне озабезам сов ца боккхуш, гIуллакх къасто гIертаро хийла гIатта кечделла зулам дIадерзо ка йолуш хилла церан.\nМаслаIат вайн нохчийн дахарехь уггаре а мехалчу гIиллакхех цхьаъ а, муьлхха а Iоттабаккхам, дов, тIом дIаберзо ницкъ болу барт баран кеп а ю.\nТ1акьхье хир ю.\nКультура и языкознание\t2016-11-22\nНазад: Лидия Довлеткиреева. Безэквивалентные единицы чеченского языка как лакуны для русской лексической системы


Чаплин кхин оьшуш вац Оьрсийн православин килсана\nГIуран-бутт 28, 2015\nОьрсийчоь -- Оьрсийн православин килсан протоирей-пропагадист Чаплин Всеволод, Товб. 9, 2014\nОьрсийн православин килсан протоирей-пропагадист Чаплин Всеволод дIаваьккхина балхара. Цуьнан бахьана ду патриархин аппаратехь цхьацца хийцамаш бар. Амма Чаплинна ша даржах вохор Оьрсийн православин килсехь демократи а, хуьлург массерна а хууш хилар а цатоар ду аьлла хета.\nОьрсийн православин килсан протоирей Чаплин Всеволод вара килсан а, юкъараллан а юкъаметтигашкахула йолчу Синодан декъан гIаьнтада. Иза дIаваькхира цу даржера кху ГIура-беттан 24-чу дийнахь гулйеллачу Синодан кхеташонехь.\n25 шо дара Чаплин православин кисан аппаратехь болх беш волу. Патриархо Кирилла 2009-чу шарахь хIоттийнера иза Килсан юкъараллица юкъаметтигаш латто.\nЧаплин Всеволода деш долчу дIахьедарша эргIадбахийтина хилара либералаш а, консерваторийн хьежамаш болу а диндай. ТIаьхьарчу хенахь иза гIортор еш вара Украинехь Оьрсийчоьнан Iедалша лелочу политикана. Чаплин пропаганда еш вара «Оьрсийн дуьне" бохучу идейна. Ткъа Оьрсийчоьно Шемахь дIахьош йолу тIеман операци «дуьненерчу терроризмаца дIахьош болу беза лара хьакъ долу къийсам" ларара цо.\nШа Чаплина ша балхара дIаваккхар патриарх Кириллаца цхьацца цакхетамаш шен хилар ду элира Маршо Радион оьрсийн сервсисана еллачу интервьюхь. Керстан килсан диндай Iедалех бозуш хила цабеза аьлла хета шена бохуш ву иза. Iедалшна "хIаъ" боуш корта теIош а ца Iаш къийса деза шена хетарг килсано бохуш чIагIдо Чаплина.\nМаршо Радионна еллачу интервьюхь Чаплин Всеволода элира, ша балхара дIаваккхаран бахьана Оьрсийн килсехь демократи а, хуьлуш дерг массерна а хууш хилар а цатоар ду аьлла.\nЦхьаболчу зорбанан гIирсашкахь дуьйцуш дара, ша дIа а ваьккхина патриархо Кирилла ша а кестта даршах вохор хилар гайтина боху Чаплина бохуш. Амма Чаплина ша иза аьлла дац, амма Килсана урхалла дар де дийне мел дели а халонга долуш ду аьлла хета шена боху. Килсехь куьйгалхочо дукхах болу сацам беш бу, цхьанца а дага а цаволуш, говзанчаш бохучуьнга ла а цадугIуш, бохуш вара Чаплин.\nЧаплин Всеволод: -Шех соборность олу кхетам алсам хила беза. Тайп тайпана ойланаш йолчу нахе ладогIа деза, тайп-тайпана аьзнаш дека дезаш ду Килсехь, шайна юкъахь бозуш боцучу нехан а, шайн кхетам болу нехан аьзнаш а долуш. Тахана, халахеташ делахь а, и гIуллакх лахлуш ду.\nАс патриархаца, бакъ долуш, дийцаре дира сан даржаца доьзна долу хаттар, со цу даржехь кхин дIа а вуьсур ву, я вац бохург. Ас паргIат волуш элира со цу даржехь тIех сов хиина Iийна аьлла хета суна аьлла».\nМа-дарра аьлча, аппаратан кепехь дIаваьккхина хьо? Иштта деш хуьлу оьшуш боцучу нахаца. Иштта ду аьлла-м цахета хьуна иза?\nЧаплин Всеволод: -Цхьа бюрократин гIулч ю яьккхинарг. Москох патриархатан Килсан урхаллин система лортIе яло езаш ю, эвсаре хуьлучу новкъа яккха езаш ю. Ма-дарра аьлча, Килсехь вуно къезиг эвсаралла йолу структураш ю, ас куьйгалла деш хиллачул а. Цу сацамехь дерриг а бакъдерг цахила а мега. Со дIаваккхаран бакъдолу бахьана хила мега цхьамогIа хаттаршкахь патриархаца къовса со кхийрина цахилар.\nХьайн патриархах Кириллах догдаьлла ала-м цагIерта хьо?\nЧаплин Всеволод: -Патриархана реза ву со. Иза онда, хьекъал долуш стаг ву, шена позици ойланца кхоьллина волу. Проблема кхин ю. Патриархан карарчу хенахь йолу статус бахьана долуш шена хетарг маьрша дIаала аьтто болуш вац иза. Цхьадолу хIуманаш дуьйцуш, шен дарж бахьана долуш, вуно ларлуш вист хила дезаш ву иза. Ша вист цахуьлуш Iа везаш а волуш, кхечара шайна хетарг дийцарна дегабаам бина хила а мега цо. Цхьана агIор со цунах кхета, амма вукха агIор патриарх кхета веза Килсехь цуьнан аз хилла ца Iаш тайп-тайпана ойланаш йолчу нахан аьзнаш а дека мегаш хиларх.\nПравославин килсан аппаратехь хьайна керла меттиг яларе сатуьйсуш-м вац хьо?\nЧаплин Всеволод:- Со цхьане хIумане хьожуш а вац, цхьа а хIума доьхуш а вац. Оццу хенахь цхьа хIума сайн девр ду аьлла кхоьруш а вац со. Ша хирг хир ду цуьнах. Цуьнца цхьаьна килсе а, юкъаралле а сайна хетарг ала бакъо юьту ас сайна.\nЧаплин Всеволод: Керстанаш а, бусулбанаш а ламастийн нах бу


Скачать туба хенова лаба са мп3 :: Taynalabar\nСкачать туба хенова лаба са мп3 - баланс 2012 exl\nНа этой странице вы можете бесплатно скачать и слушать онлайн песню Лабу-Дабу исполнителя Жасмин или смотреть видео клип. Тут Вы можете слушать и скачать Аза Батаева в формате mp3 бесплатно без Аза Батаева – Са везар алахьа 03:29 Аза Батаева – Са безам 04:07. Тут Вы можете слушать и скачать Валид Гадаев в формате mp3 Валид Гадаев – Са хьоме ваша 03:59 Валид Гадаев – Х1ай са дог (M95) 03:40. Тут Вы можете слушать и скачать Хава Ташаева в формате mp3 Марьям и Хава Ташаева – Са жима Хьава 03:32 Хава Ташаева – Тисина са 03:56.\nМузыку ирина круг альбом 2012 торент


300 068 яззамаш\n46 жигара декъашхой\nДийнахь хилларг — 8 октябрь\n451 — Халкидонехь дIабиллина 4-гIа Дуьненан килсан гулам.\n1871 — Йоккхачу цIеро хIаллакйира Чикаго гIалан центр.\n1895 — герзашца болу японаш сеулан Кёнбоккун гIалан чу а лилхина йийна юьжучу хIусамехь паччахь-аьзни Мин.\n1896 — дуьххьала зорбатоьхна Доу-Джонсан индекс.\n1912 — Хьалхара Балканийн тIом: Черногорис кхайкхийра Туркойчоьнан тIом.\n1967 — Боливехь лаьцна Че Гевара.\n1980 — Марли Бобан тIаьххьара концерт.\n2005 — Кашмирехь мохкбегоро (сурт тIехь) вийна 75000.стаг.2020.


1. ХIай иман диллинарш! Хьалха ма гIерта Далла а‚ Цуьнан элчана а‚ Делах кхера! Баккъалла а, Дела хозуш верг а ву‚ хууш верг а ву.\n2. ХIай иман диллинарш! Шайн аьзнаш ай ма де пайхамаран аьзнал сов‚ чIогIа а ма ала цуьнга дош шун цхьаболчьара вовшашка чIогIа аларх тера шун Iамалш ца яйа шуна хаа ца луш.\n3. Баккъалла а, шайн аьзнаш гIелдеш берш Делан Элча волчохь - уьш бу Дала шайн дегнаш зина берш /Делах/ кхерарна. Царна гечдар а ду‚ сийлахь- йоккха ял а ю.\n4. Баккъалла а, и хьоьга кхойкхуш берш цIенойн чоьнийн дехьахьара - уьш дукхох берш ца кхеташ бу.\n5. Цара собар дахьара хьа шайна тIе араваллалц царна дика хир ма дара. Дела гечдийриг а ву‚ къинхетаме верг а ву.\n6. ХIай иман диллинарш! Шуьга цхьа песакъ стаг веъча цхьа хабар дахьаш‚ аш билгалдаккхалаш /цо деънарг/ аш ца хууш цхьана нахана зен ца дан - тIаккха шу шаьш динчунна тIехь дохкодевла хир ду.\n7. Шуна хаалаш шуна юкъахь Делан элча вуйла. Дукхах долчу гIуллакхна тIехь шуна тIехьахIуттуш и валхьара - шуна шайна хала хир дара. Делахь а‚ Дала дезийтана шуна иман‚ Цо и хаздина шун дегнашкахь‚ ца дезийтина шуна керстаналла а‚ песакхалла а‚ Iесалла а. Изаш - уьш бу нис боьдурш.\n8. Делера дозаллица‚ ниIматаца а. И Дела хууш верг а ву‚ хьукаме верг а ву.\n9. Муъма нахах ши тоба летача‚ царна юккъехь маслахьт де. Цу шиннах цхьаъ вукханах летачах ца сацахь - тIом бе /аша массара/ оцу летачуьнца и Делан омрана /и ШарIана/ тIеялц. Иза тIеягIахь /Делан омрана/‚ - маслахьт де цу шиннан юккъехь нийсонца. Аша нийсо елаш. Баккъалла а, Далла беза нийсо еш берш.\n10. Баккъалла а, муъма нах - вежарий бу. Маслахьт де шайн шина /довдечу/ вешин юккъехь. Делах кхера‚ шух къинхетам бан мегара.\n11. ХIай иман диллинарш! Цхьа нах кхечу нахах ца бешаш ма хуьлийла‚ уьш царел дика хила мега‚ зударий а ма хуьлийла кхечу зударех ца бешаш‚ уьш царел дика хила мега‚ вовшийн кхачамбацарш ма леха‚ вовшашна /ца еза/ цIерш а ма техка. Вон цIе ю песакхалла иманал тIаьхьа. /Цул тIаьхьа/ тоба ца динарш - уьш зуламхой бу.\n12. ХIай иман диллинарш! Гена довла мотталучу хIуманех дукхох долчух. Цхьа долу мотталу хIуманаш къа ду. Вовшашна ма теIа /къайлах хIума хаа гIерташ/‚ шух цхьаберш вакхарех тIехьашха ма ле‚ шух цхьаннена дезий шен вешин жижиг даа и велча? - шуна иза ца дийзи. Делах кхера. Баккъалла а, Дела тоба къобалдийриг ву‚ къинхетаме а ву.\n13. ХIай нах! Баккъалла а, Оха шу кхоьллина стагах а‚ зудчух а‚ хилийтина шух халкъаш а‚ тайпанаш а шу вовшашна довзийтан. Баккъалла а, шух уггар сийлахьверг Далла гергахь - шух уггар /Делах/ кхоьрушверг ву-кх. Баккъалла а, Дела /шу/ девзаш ву‚ сов дика хууш ву.\n14. Iарбаша элира: "Иман диллина Оха". Ахьа ала: "Иман ца диллина аш‚ делахь а аш ала: "МуьтIахь хили тхо". ХIинца а иман чу ца дахна шун дегнашна. Шу Далла а‚ Цуьнан элчана а муьтIахь хилахь - шун Iамалех хIумма эшор ма яц Цо. Баккъалла а, Дела тIеттIа гечдеш верг ву, къинхетаме верг ву.\n15. Баккъалла а, муъма нах бу шаьш иман диллинарш Деле а‚ Цуьнан элчане а‚ тIаккха шеко ца еш‚ шайн бахамца а‚ шайн синошца а Делан новкъахь къахьегнарш (джихIад деш). Уьш бу бакълуьйш берш.\n16. Ахьа ала: "Аша Iамадо Далла шайн дин? Дела хууш ма ву стигланашкахь дерг а‚ лаьттахь дерг а. Дела массо хIума хууш верг ву".\n17. Хьуна баккхибедаш бу уьш шаьш бусулба хила. Ахьа ала: "Суна даккхи ма деда шаьш бусулба дин эцаран". ХIаъ‚ Дела къинхетам беш ву шух - шу нисдина иманна тIе‚ шу бакълуьйш хиллехь.\n18. Баккъалла а, Далла хаьа стигланийн а‚ лаьттан а къайлахь дерг. Дела гуш дерг ма ву аш дийриг.


Ла-Шапель-Сен-ФгӀе — Википеди\nЛа-Шапель-Сен-ФгӀе (фр. La Chapelle-Saint-Fray) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Пеи-де-ла-ЛуагӀ регионехь. Коммунан департамент — СагӀта.\nДозанашца йу Сент-Сабин-суьгӀ-Лонжев, Ла-Базож (СагӀта), ДомфгӀон-ан-Шампань, Ла-Милесс.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ла-Шапель-Сен-ФгӀе&oldid=7840622»


1938 шо — Википеди\n(1938 шеран тӀера хьажжина кхуза)\n1934 · 1935 · 1936 · 1937 — 1938 — 1939 · 1940 · 1941 · 1942\n1910‑гӀа · 1920‑гӀа — 1930‑гӀа — 1940‑гӀа · 1950‑гӀа\nXIX бӀешо — XX бӀешо — XXI бӀешо\nОцу шарахь хилларг[нисъе бӀаьра | нисъе]\nНохч-ГӀалгай граждански авиаотряд кхоьллина (1938 шеран 17 февраль)\nНохчи а, гӀалгӀай а мотт латински алфавит тӀера кирилице яккха йолайина (1938 шеран 1 июль)\n1938 шеран июлехь схьайиллина Нохч-ГӀалгӀай хьехархойн институт\nЛуначарски цӀарах йолу Москвара Пачхьалкхан театран институтехь кхоьллина Нохч-ГӀалгӀайн театран студи (1938 шеран 11 август)\nХьайиллина Оьрсийн драматически театр (1938 шеран 5 ноябрь). 1941 шарах цунна тиллина М. Ю. Лермонтов цӀе\nОцу шарахь бинарш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nАйдаев, Юша Ахъядович (1938 шеран 20 март — 2004 шеран 1 июнь) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Российн Ӏалман Ӏилманийн академин академик, Нохчийн Республикан Ӏилманийн академин вице-президент, Нохчийн Республикан Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культуран Сийлахь гӀуллакххо;\nВысоцкий, Владимир Семёнович (1938 шеран 25 январь — 1980 шеран 25 июль) — оьрсийн поэт, композитор, эшархо, яздархо, актёр, РСФСРн Сийлахь артист, СССРн Пачхьалкхан совгӀатан лауреат;\nГацаев Саид Сосламбекович (1938 шеран — 2012 шеран 2 декабрь) — поэт, драматург;\nДадаев, Хамзат Юнусович (1938 шеран 21 март) — Нохчийн Республикан Халкъан художник;\nДудаев, Муса Абдиевич (1938 шеран 16 февраль — 2014 шеран 6 август) — вевзуш волу нохчийн артист, РСФСРн Сийлахь артист, ГӀалгӀайн Республикан Халкъан артист;\nИдаев, Юсуп Шамсуддинович (1938 шеран 25 июль — 1987 шеран 5 май) — Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь артист;\nИсаева, Тамара Мовждиевна (1938 шеран 30 декабрь) — нохчийн Х. Нурадилован цӀарах йолу пачхьалкхан драматически театран актриса, Къона хьовсархон Нохчийн пачхьалкхан театран режиссёр, Нохчийн Республикан Исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо;\nКусаев, Адиз Джабраилович (1938 шеран 3 январь) — нохчийн поэт, яздархо, журналист, литературан критик;\nТатаев, Илес Вахидович (1938 шеран 1 май) — кинорежиссёр, сценарист, художник, нохчийн кинематографин бухбиллинарг, скульптор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо, РСФСР исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо, Российн Федерацин Сийлахь художник;\nТуркаев, Хасан Вахитович (1938 шеран 10 май) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, Россий Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, СССР а, Российн а яздархой Союзийн декъашхо, Российн лакхара говзаллийн образованин Сийлахь белхало;\nХакишев, Руслан Шалаудинович (1938 шеран 11 июль) — театран режиссёр, РСФСРн Сийлахь артист, К. С. Станиславски цӀарах йолу Пачхьалкхан совгӀатан лауреат, Нохчийн Республикан Пачхьалкхан совгӀатан лауреат;\nОцу шарахь белларш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nАтатюрк, Мустафа Кемаль (Гази Мустафа Кемаль-паша; 1881 шеран 19 май — 1938 шеран 10 ноябрь) — Турцийн реформатор, политик, пачхьалкхан гӀуллакххо, эскаран хьаьким; Турцин Республикан халкъан партин бухбиллинарг а, хьалхара куьйгалхо; Турцин хьалхара президент, таханлера турцийн пачхьалкхан бухбиллинарг.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=1938_шо&oldid=2648447»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 26 июнь, 08:24.


"Толам боцуш" дIадирзина Ницца гIалин мэраца хилла цхьаьнакхетар\nФранцехь Ниццерачу коьртачу маьждиган имам Магомадов Рамзан цхьаьнакхетта цу гIалин мэраца Эстрози Кристианца, яздо "Тергам" интернет-гIирсо. КIира хьалха Ниццехь нохчийн диаспоран векалшна а, Къилбаседа Африкера схьабевллачу бахархошна а юкъахь хиллачу кхийсарех дийцаредар яра цу шиннан цхьаьнакхетаран Iалашо.\n"Цигахь иштта дакъалоцуш вара меттигерчу нохчийн "Къанойн Кхеташонан" хьалханча Гулаев Заурбек а, "Кавказ-Франция" ассоциацин президент Макаева Нура а, иштта диаспоран кхиболу векалш а".\n"BFMTV телеканалехь нохчех лаьцна ша аьллачунна тIехула бIегIийла доцуш хьийзира иза цу цхьаьнакхетарехь. Вуьшта аьлча, цхьаьнгахь а толам а боцуш дирзира и гIуллакх", - аьлла Магомадовс "Тергам" гIирсе.\nГерзаш детташ, конфликт хиллачул тIаьхьа лецнарш берш маьршабаьхна аьлла, хаам бина Магомадовс. Цу инцидентехь хиллачу веанна чевнаш йинера, цхьаъ хIинца а дарбан цIийнехь ву. Адвокаташна дала а, юридикан гIо оьшучунна кховдо а бохуш, ахчанаш вовшахдетташ бу нохчийн диаспорехь. Магомадовна хьалха шена бехк ца биллар ца дехна Эстрозис.\nМасех де хьалха францхойн зорбан гIирсана интервью луш мэро дIахьединера, "наркотикаш юхку меттиг къевсина" иккхинера и конфликт аьлла.\nНохчашна а, Къилбаседа Африкерчу а бахархошна юкъахь вовшахтийсадаларш хилира кху беттан 12-чохь Дижонехь, 16 шо долчу кхиазхочунна тIелатар динчул тIаьхьа.\nШолгIачу буса аьчган серий а, уьрсаш а эцна араваьллачу 100 стага хIаллакйинера меттигера кальян узу чоь. Кхаа дийнахь къепедацарш лаьттира цигахь, хIиттийна камераш йохош, машенаш а, нехаш туьйсу бакаш а ягош.\nНиццин мэро Эстрози Кристиана меттигерчу телеканалана интервью луш, нохчийн диаспоран векалша а, Къилбаседа Африкерчу бахархоша а "наркотикаш юхку меттиг къевсина хиллера" аьллачул тIаьхьа, нохчашна дуьхьал эладита лелорна шаьш реза ца хилар гойтуш петици кечйира Францехь бехачу нохчаша. Цунна кIел куьг таIийна 4900 гергга стага.


Сен-Жан-дю-Пен — Википеди\n44°07′00″ къ. ш. 4°03′02″ м. д.HGЯOL\n▲1512 стаг (2018 шеран 1 январь)\nСен-Жан-дю-Пен (фр. Saint-Jean-du-Pin, фр. Dupin, фр. Pin) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бретань регионехь. Коммунан департамент — Гар. Дозанашца йу Алес (Гар), Багар, Сандрас, Женерарг, Сен-Кристоль-ле-Алес, Сен-Поль-ла-Кост, Сен-Себастьян-д'Егрефей. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ 1 2 3 4 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26887\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Жан-дю-Пен&oldid=5184402»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 октябрь, 05:21.