Сообщений 281 страница 300 из 864\nhttp://francophonie.rusff.ru/viewtopic. … 14#p163327\nhttp://2worldwaradmtest.rusff.ru/viewto … p;p=5#p165\nhttp://donotbebornbeautiful.rolka.su/vi … id=14#p321\nhttp://1111blood.quadrobb.ru/viewtopic. … ;p=2#p1775\nhttp://pleasewait.rusff.ru/viewtopic.ph … =33#p46184\nhttp://marvelpulse.rusff.ru/viewtopic.p … p=9#p48180\nhttp://marvelimperial.rusff.ru/viewtopi … p=28#p2979\nhttp://east4life.rusff.ru/viewtopic.php … p=28#p3597\nhttp://actus.rusff.ru/viewtopic.php?id= … 11#p547473\nhttp://blackburns.rusff.ru/viewtopic.ph … 12#p197258\nhttp://1111blood.quadrobb.ru/viewtopic. … ;p=3#p1793\nhttp://rippleeffect.rusff.ru/viewtopic. … p=5#p18844\nhttp://sanctorum.artbb.ru/viewtopic.php … =11#p21946\nhttp://narutoafter.mybb.ru/viewtopic.ph … =21#p33406\nhttp://pmoe.rusff.ru/viewtopic.php?id=8 … =22#p84256\nhttp://sacramentolife.ru/viewtopic.php? … 6#p2454456


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Таравихь ламазех лаьцна масех хаттар\nАссаламу Iалайкум! Масех хаттар дара сан, таравихь ламазех лаьцна, цхьацца цакхетамаш сай болу дела. Хьай ницкъ ма кхоччу ахь сиха жоп делча, доккха гIулкх дора ахь, хIунда аьлча и таравихь ламаз, къаьсттина мархин баттахь да деза аьлла дешнера ас кху чохь, цундела хIокху безчу мархи баттахь и таравихь ламаз дан лууш яр со. Дала шен доьхьа яздойла ахь хьоьгаш долу къа!!!\n1. Вай цIахь, марха дости, хIума кхолли, терхье гIора божри, ткъа и таравихь ламаз (терхьа ламаз) маьркIижа ламаз динчул тIехьа дора цара цигахь маьждигехь, тIаккха пхьуьйра ламаз дой цIа багIара уьш, со гал ца яьллехь. Амма ас кху чохь дийшира, и таравихь ламаз (терхьа ламаз), пхьуьйра хан дIаяьллачул тIаьхьа, Iуьйра ламаз хан хиллалц дан мегаш ду аьлла. Вай цIахь болчара нийса деш ца хилла и таравихь ламазаш йа со нийса ца кхеташ хIума ду цигахь?\n2. Нагахь санна и таравихь ламаз кху чохь ма яз дарра, пхьуьйра хан дIа яьлча, Iуьйра ламаз хан хиллалц дан мегаш делахь, и муха дан деза дуьйцар дарий ахь, мац ракаIат хила дезаш ду, муьлха сураташ тIера аяташ деша дезаш ду, ният муха дан деза, муьлхачу хенахь дан деза и.кх.д... (кху чохь муха дан деза и таравихь ламаз дийшира ас, амма со дика кхета ца кхийтира цунах, цундела мелла со кхетан йолчу агIор атта яздар доьха ас хьоьга).\n3. Кхин а дешнера ас и ламаз маьждигехь жамаIатехь дича дика ду аьлла, амма са маьждиге яхар нис ца ло, цундела хаа лууш яра со, ас и ламазаш сайн чохь сайн доьзалшци цхьаьна жамаIатехь дан мегар дуй?\n4. Кхин а дешнера ас, имамана тIаьхьахIоьттина, цуьнца 8 ракаIат таравихь ламаз динчунна, са хиллалц ламаз динчунна санна мела бу аьлла, цундела кхи цхьа хаттар дара сан, ас и таравихь ламаз масала сайн чохь жамаIатехь деш хилча, сайн божабера хьалха даккха мегар дуй ас, цунна тIаьхьа хIоьттина ламазаш дан, йа со соййа хьалха яла мегар ду, и иштта дича имамана тIаьхьа хIоьттина дича санна мела хир буй?\n5. Кхи а дешнер ас кху чохь, Витр ламаз цхьана буса 1 бен дан мегаш дац аьлла, иза а, таравихь ламазал тIаьхьа деш хуьла аьлла. ТIаккха и иштта хилча, и Витр ламаз хIун ламаз ду, и маца деш хуьла дуьйцар дарий ахь?\n6. Кхи цхьа хаттар дар сан, хIунда аьлча ас лакхахь ма яз дарра, и Витр ламаз цхьана буса 1 бен дан мегаш дац, тIаккха ойла кхоллаелира сан, и таравихь ламаз доцург кхин а тахIаджуд ламазаш дан мегаш дуй те аьлла мархи баттахь. И тахIаджуд ламаз дан мегаш далахь, и муьлхачу хенахь дан деза? Мел хан йола еза оцу тахIаджуд ламазана а таравихь ламазана юккъе?\n7. Кхин а цхьа хаттар дара сан, хIун башхало ю, оцу таравихь ламазна а оцу тахIаджуд ламазна а юккъахь???\n8. Кхи а цхьан дехар дар сан хьоьга, Къуръан тIера 32-гIа сурат Ассаждат, 67-гIа сурат Алмулк (Табарак) яздийр дарий ахь кху чу?!\nСийлахь вола АллахI реза хуьлийла хьуна, ахь Шен доьхьа хьоьгуш долу къа мелехь яздойла Цо, Шен къинхетам бинчу тобнах войла цо хьо а, массо бусулба стаг!!!\n1. Со цIахь волчу хенахь, таравихь ламазашна тхо маьждиге доьлхура пхьуьйра ламазан хан хила герга йахча, тIаккха жамаIатца пхьуьйра ламаз а дой, тIаккха цул тIаьхьара суннат а дой, тIаккха таравихь (терхь) ламазаш дора. Иштта хир ду и ахь дуьйцуш дерг а, цхьажимма нийса кхетта хир яц хьо цу хенах.\nТIаккха, ахь хIокху сайта тIехь дешнарг – пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа дуьйна Iуьйра хан хиллалц аьлла хила дезаш, пхьуьйра хан дIаяьллачул тIаьхьа дуьйна аьлла а доцуш. ХIунда аьлча, пхьуьйра хан дIаяьлча аьлча – йа буьйса юкъал тIехяьлча хила деза иза, йа данне далур доцуш хила деза иза, хIунда аьлча пхьуьйра ламаз дан мегаш йолу хан цхьаболчу Iеламнаха буьйса юккъе йахарца чекхйолу аьлла, вукхара иза Iуьйра хан хиллалц ю аьлла.\n2. Таравихь ламазан хан пхьуьйра ламазал тIаьхьа дуьйна Iуьйра ламазан хан кхаччалц ю. ГIолий дерг и ламаз пхьуьйра ламазал тIаьхьа маьждигехь жамаIатца дар ду. Маьждигехь жамаIатца дан ца лаахь, йа аьтту ца балахь, шен чохь ша́ цхьамма дан мегаш а ду иза, шен чохь болчаьрца жамаIатца дан мегаш а ду иза, пхьуьйранна а Iуьйранна а юкъахь.\nТаравихь ламаз йа бархI ракаIат ду, йа ткъа ракаIат ду, шена луучо иштта а, вуьшта а дан мегаш ду. ХIора ши ракаIат дIа мел долу салам а луш дан деза иза. Ниййат: «Таравихь ши ракаIат суннат ламаз Дела доьхьа дан» - аьлла дийр ду. Имамана тIаьхьа деш хилахь, «жамаIатца» йа «имамана тIаьхьа» аьлла тIетухур ду.\nКъаьсттина дешча дика ду аьлла сураташ дац таравихь ламазехь, делахь а хуучо хIора буьйсанна Къуръанан цхьа дакъа доьшуш чекхдаккхар дика ду, мархин баттахь дерриге Къуръан дешна чекхдалийтархьама. Оццул деша хала делахь, йа ца хаахь – хьайна луъу сураташ деша мегар ду фатихьатал тIаьхьа. КхидIа долу хIума массо хIума вуьшта ламазехь санна деш ду.\nТIаккха, цхьаболчара оцу ламазашна юкъахь олуш цхьацца дешнаш ду, уьш ца аьлча а гIалат дац, ламаз нийса хуьлуш ду.\nНагахь санна хьой ца кхеташ хIума диссинехь – язде, Дала мукъа лахь кхечу кепара кхето хьовсур ду вай.\n3. ХIокхул хьалха долчу жоьпера девза хьуна хIокху хаттарна жоп – мегар ду, Дала мукъа лахь.\n4. Божа бер хьалха даккха мегар ду, Дала мукъа лахь. Делахь а хьо божаберана хьалха ера яц, хIунда аьлча жамаIат ламаз дечу хенахь зуда зударшна бен имам хила йиш яц, нагахь санна шуна юкъахь божабер делахь – иза хьалхаваккха веза.\nЖамаIатан мел а хир бу шуна, Дала мукъа лахь. Ткъа оцу ахь дуьйцуш долчу хьадис кIел догIур дуй шу аьлча – цунах лаьцна хадам боллуш хIума ала ца хаьа суна, делахь а Делан къинхетам боккха бу, Цо Шегара ял йоцуш дуьтур дац шу, Шен комаьршаллийца.\n5. Витр ламаз – иза пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа, цул тIаьхьара суннат ламаз динчул тIаьхьа деш долу ламаз ду. Мархин баттахь таравихь ламазаш дар дика долу дела, церал тIаьхьа до иза мархин баттахь.\nИза уггар кIеззагниг цхьа ракаIат ду (иштта цхьалха иза долу дела олуш ду цунах Iаьрбийн маттахь «витр» - «цхьалха»), уггар дукханиг цхьайтта ракаIат ду. Шена луучо цхьа ракаIат дан мегар ду иза, цул тIаьхьа эттахьиг а дешна, салам а луш, делахь а цхьа ракаIат дина Iаддитар гIолий долчух дац. Шена луучо кхо ракаIат дан мегар ду, йа пхиъ, йа ворхI, йа исс, йа цхьайтта дан а мегар ду. Цхьаннал сов деш хилахь, хIора шина ракаIатал тIаьхьа эттахьиг дешар гIолий ду, тIаккха тIаьххьарчу цхьана ракаIатал тIаьхьа а эттахьиг доьшур ду. Лаахь, тIаьххьара ракаIат динчул тIаьхьа бен кхин юкъахь эттахьиг а ца доьшуш дан а мегаш ду иза. КхидIа дерг муьлхха а кхидолу ламаз санна ду.\nВитр ламаз мархин баттахь таравихьал тIаьхьа деш хилча жамаIатца дар гIолий ду, кхидолчу беттанашкал ша́ цхьамма дича гIолий ду.\n6. Витр ламаз динчул тIаьхьа тахIаджуд ламаз дан мегаш ду, хуьлийла иза мархин баттахь йа кхидолчу деношкахь. Цхьа хIоккхул хан йолаеза аьлла хIума дац таравихь ламазана а, тахIаджуд ламазана а юккъе. Ткъа тахIаджуд ламазан хан ерриге буьйса ю, хьой дIа а йижина хьалагIаьттинчул тIаьхьа муьлхха хенахь дан мегаш ду иза. Делахь а цуьнан уггар гIолий йолу хан шина кепара йийцина ю Iеламнаха – цхьаболчара буьйсанан тIаьххьара кхоалгIа дакъа ду аьлла иза, цхьаболчара буьйса ялх декъе екъча доьалгIа а пхоьалгIа а дакъа ду аьлла. ДIаюьжуш ца хилахь цу шина хенах цхьахайолчунна чохь дийр ду иза, дIайижина хьалагIаьттича а цу шина хенах цхьахайолчунна чохь дича гIолий ду, лаахь муьлхха кхийолчу хенахь дан мегаш а ду.\nЦундела, мархин баттахь таравихь ламазаш маьждигехь жамаIатца деш хилча, цуьнца цхьаьна витр ламаз дар гIолий ду, тIаккха хьайна лаахь оцу шина хенахь цхьанна чохь хьайна луучул тахIаджуд ламаз дийр ду ахь. Амма таравихь ламазаш ахь хьайн цIахь деш хилахь, нагахь санна хьо тахIаджуд ламаз дале хьалха дIаюьжур елахь – витр таравихьел тIаьхьа дар гIолий ду; нагахь санна тахIаджуд ламаз дале хьалха хьо дIаюьжур йолуш яцахь – витр ламаз таравихь ламазел тIаьхьа а ца деш, тахIаджуд ламазал тIаьхьа дан дIататтар гIолий ю. Иза гIолий дерг ду, хьайна лаахь иштта а, вуьшта а дан мегаш а ду.\n7. Таравихь ламаз къаьсттина мархин баттахь деш долу бархI йа ткъа ракаIат ду, хIора ши ракаIат дIадаьлча салам а луш. ТахIаджуд ламаз къаьсттина мархин баттахь деш дац, мархин баттахь а, кхидолчу деношкахь а дан мегаш ду. ТахIаджуд ламаз уггар кIеззиг дерг ши ракаIат ду, уггар дукха дерг дан а дац, хIора ши ракаIат дIадаьлча салам далар важиб а дац. Иштта и башхаллаш ю цаьршина юкъахь – хенаца йоьзна ерг, ракаIаташца йоьзна ерг а, салам даларца йоьзна ерг а. Ниййатца а ю цаьршинна юкъахь башхула – ниййат дечу хенахь таравихь ламаз билгалдан дезаш ду «таравихь» ламаз аьлла, ткъа тахIаджуд ламаз деккъа «суннат ламаз» аьлла ниййат дича а мегаш ду, «Iуьйкъа ламаз» аьлла дича а мегаш ду, «тахIаджуд» аьлла дича а мегаш ду.\n8. Лераме йиша, ахь бохучух со нийса кхеттехь, и ши сурат ахь вайн маттахь транскрипцица язде боху. Бехк ца биллар доьху ас хьоьга и шиъ яздан сан хIинца аьтту ца хиларна. Цул совнаха, цхьаболчу Iеламнаха дика лоруш а дац иштта Къуръан яздар. Цундела, хIокху мархин баттах бахьана а дей, Iаьрбийн маттахь Къуръан деша Iамо сацам бехьа хьайна. Хьайн диссинчу дахарехь кхочуш ца йича ца йолуш йолу Iалашонех цхьаъ хилийта хьажахь хьайна Къуръан деша Iамор. Хьуна боккха ме́л болуш хIума хир ду хьуна иза, АллахI реза хирволу бахьана а хир ду хьуна иза.\nДала аьтту бойла хьан цу гIулкха тIехь, кхидолчу массо дикчу гIулкха тIехь а! Дела реза хуьлда хьуна!


Петирова ПетIимат. Дукха ду, нохчийн мотт, хьан беркатах лаьцна дийца\nДукха ду, нохчийн мотт, хьан беркатах лаьцна дийца\nАхь мичахь Iамийна нохчийн мотт? Дукха къена бу хьан мотт… И хаттар сайга делча цунна дала жоп ца карош ойлане йолура со, хIоккхахь я эццахь аьлла дIадийца хIума а доцуш…\nДикка ойла йича, ткъес санна цхьа ойла къегира… «Iама муха бо шен мотт?! Иза хууш хила ма беза! Иза хьан сица хила ма беза…ТIаккха и са санна къена а хуьлу-кх и… Шен хенал дуккха а тIаьхьа дуьненчу даьлла тишделла са санна къена…»...\nНохчийн мотт! Сан ненан а, ден а, сан ворхIе ден а мотт! Дуккха а дийцина хьох лаьцна, дуккха а хьо хестош иллеш а декийна. Хьан лазам буьйцуш мохь-орца а даьккхина, хьох къахеташ узам а хазийна.\nХьан хазаллин, кIоргаллин доза цахилар а дийцина. Еккъа со цхьаъ йисиний те хьох илли даккхаза, хьох йоккхаер дуьненна а дIакхайкхоза аьлла хетало. Хьуна хастаман илли даккхаза… Иллех илли даккхал говзалла яц-кха соьгахь!\nАс хIун ала хьох, ас хIун ала хьоь, Нохчийн мотт! МаслаIате къамел дай вайшимма? МаслаIате къамел… Хийла сайн цатам со-сайца литта хIоьттича, ахь соьга деш ма-хиллара, маслаIате къамел… Сахаьдда юьйжи-кх аьлла хетачохь, ахь говзачу лоьро санна дарба деш, со гIаттор а кIеззиг ма ца хилла. Ненан къинхетам санна аьхна ма хилла хьо суна даим а, ден дозалла санна синъайаме а…\nХьан куьг а лаьцна ма йоьссина со аганара, хьан озаца ма девзина суна дуьне а. Ма дукха хилла-кх хьох дагайийлар, ма дукха хилла-кх хьох цецйийлар а! Ахь бен кхин цхьамма а лур боцу тешам а, ахь бен кхин цхьамма а хьоьхур доцу гечдар а хьоьгара ма Iемина…Дин а, Iадат а, гIиллакх а хьоьгахула девзина. Эхь-бехк боху дош а хьоьгахь зеделла… Вай кхоьллинчу Даллий, суний бен хаза йиш йоцуш, айса сайца деш долу къамел а хьан озаца дина. Хьан аз ду сайн бехкана къера хила со Iамийнарг, оьгIазло яшийнарг, бIаьрхиш дакъийнарг… цу бIаьрхиш юккъехула со елийнарг а…\nХьан озаца дара кхетамо схьалоцуш дуьххьара Делан цIе йоккхуш хазар. Тахана санна лерехь лаьтта тхо шена гонах гулделча Дадас беш хилла мукъам: «Дела, Хьо ма веза ву, Хьан Элча ма къобалво, Хьан Элчанца дийцинарг, хабар-къамел мерза ду…»\nЦул тIаьхьа устазийн хьехамаш, назманаш хьан Iаьнарца дара… Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) керстанаша хьийзавар а, Адам а, Хьава а ялсаманийчуьра арадаккхар а, ИбрахIима шен кIантана ИсмаIилна урс хьакха кийча хилар а, Аюб-пайхамара лайна цамгаран бала а, жима Юсуп вежарша гIу чу кхоссар а, кIант вайна бIарзвеллачу Якъуба барзе бехкбаккхар а… масане дара уьш цу исбаьхьчу назманашкахь девзинарг…\nТIаккха киншкашца гергарло тасаделча ма дукха доттагIий гулбира ахь! Даиманна а дагахь латта бисина уьш, церан масалш, хьекъале къамелаш…\nУьш бара халкъан иллийн, дийцарийн, туьйранийн, исбаьххьаллин киншкийн турпалхой. ТIаккха жимма дахар довза доьлча даста долийра кицанийн, забарийн маьIнаш…Цул тIаьхьа байташца гергарло…\nМасане хези и сих кхеташ, цIий кхехкош, ойлане вохуш, юха бIаьрхи доккхуш, дог мокхазал а чIагIден дешнаш…Уьш хьан дешнаш ма дара, нохчийн мотт…Хьан дешнаш, хьан хатI, хьан са…\nЦундела, нохчийн мотт, хьо соьгара хастамаш оьшуш ма ца хета суна-м, мелхо а, со ю-кх хьоьгара гIо оьшуш, хьох тийсалуш, хьох хадахь гIорасиз юьсур йолуш… Ахь хьоьстуш схьаялош ма ю со…\nАхь адам хила Iамош ма ю… Адамашца таръяла, цаьрца яза Iамош суна ахь хьоьхурш Кунта-Хьаьжин хьехамаера дешнаш ма ду: «ОьгIазечунна тIехь толам баккха дикаллица а, безамца а. БIаьрмецигчунна (пис волчунна) тIехь толам баккха комаьршаллица. Ямартчунна тIехь толам баккха цIенчу даггара хиларца. Тешаме воцчунна тIехь толам баккха тешамца. Къинхетаме, тийна-таьIна, кхечуьнан дуьхьа вала а кийча хила…».\nБохамо хьовзийна гIайгIане йоьжча, ахь сан лерах тухурш Мохьмадан дешнаш ма ду, хьан тешамечу мурдийн къеггина волчу векала Мамакаев Мохьмада шен даге дечу къамелан дешнаш: «…Ойлано хьо гIелдеш ма ирча хета, дог. Вайн гонна и гича осала хета, дог. Шен гIайгIа ша Iовшар стогалла хета, дог. Къурдашца къежвалар дозалла хета, дог…».\nВайн халкъан ерриг а амал схьагайта ницкъ ма кхаьчна оцу дешнашца…\nНохчийн мотт, дукха ду-кх хьан беркатах дийца, хьан сийлаллех кхайкхон… Хьох дан дозалла доцуш а ма яц со, бIаьрг хиларна кхоьру-кх…хьо дош ца хетачийн хьагI яхарна а кхоьру!\nХьан лазамаш ца гуш, хьан чевнаш ца лозуш а ма яц со… Уьш хьуна яз ца ян ца юьйцу-кх…хьан даьIнаш ца кIаргдан… дарбанна хьоьга хьан дикаллех а дуьйцуш…\nХьо ца безаш, ца хууш волчух йоккхаеш а ма яц со, ас царна неIалташ ца бахарх…Хьо церан неIалтах ларбан, хьан сийлахьчу амална и неIалт марздаларна кхоьруш, хьо цунах ларбан гIерта-кх…\nЦундела хьуна маслаIат лоьху-кх, цкъа мацах, дукха я кIеззиг шераш хьалха, сан некъаш кегалуш, «хиллачийн, хиндолчийн дозанехь цхьаъ цхьалха йисича» сан ненан озаца ахь суна дина маслаIат санна. ДагадогIий хьуна хIетахь ахь аьлларг? Уггар хьалха хьайна хьуо мила ю хаа, ткъа кхиндIа дерриг а чот яц…\nИ ду-кх сан хьоьга ала а! Ткъа хьуна пебетташ волчо бийриг шена эшам бу, цунна байттамал ала-м хьан орца оьшур ду цунна…\nНохчийн мотт! Декъала ву-кх хьоьца уьйр теснарг! Декъала ву-кх ахь уьйр лаьцнарг…


Красноярскерчу набахтехь коронавирусан ун даржарх дIахьедо тутмакхийн гергарчара\nМарсхьокху-бутт 04, 2020\nКрасноярскерчу номер 6 йолчу колонехь хан токхучу тутмакхийн гергарчара дIахьедина, 30 сов коронавирусан инфекци токхуш болчу нахана лелош дарба дац, ткъа цхьаболчу COVID-19 вирусан симптомаш йолчу нахана тесташ ян дуьхьал бевлла аьлла. "ТВК Красноярск" телехьожийло бина цунах лаьцна хаам, тутмакхийн гергарчарна тIетевжина.\nЧохь латточу цхьаннан гергарчо бахарехь, 30 сов ун даьржинчу нахалахь цхьаъ велла хIинцале а. Оцу юкъанна, уьнца болу нах дIакъастош бац могаш болчу нахах, ткъа цаьрца контакт хиллачеран тесташ еш яц.\n"Нагахь санна, цхьаъ дIавуьгий, иза юха валош вац. Царна лелош дарба а дац, тIаьххьалц латтабо, уьш белла дIабовллалц. Стаг лахь, реанимаци йогIу, иза дIавига. Оцу юкъанна, цомгаш нах изоляци ца боху. Массо а билгалонаш йоллушехь, сан вешина тест еш яц", - аьллачу Красноярскерчу яхархочун Анастасиян дешнаш далийна телевизионо.\nКрасноярскан кIоштарчу федералан таIзар кхочушдечу урхалло (ГУФСИН) дуьхьало йира телефонехула комментари яла, тIаьхьо жоп доуьйтур ду шаьш аьлла.\nИК-6 набахте дIакъевлина яра Стигалкъекъа баттахь. Оцу колонерчу тутмакхаша латкъамаш бора, шайн хан чекхъяьллашехь, маьрша ца доху шаьш, корпонавирусан ун дIасадаржор ду бохуш, бахьанаш а хIиттош, дагадоуьйту Сибирь.Реалиис.


Массивная доска MISSOURI Орех американский селект 600х90х15 мм. | Купить в интернет магазине Parkethold.ru\nМассивная доска MISSOURI Орех американский селект 600х90х15 мм.\n-Массивная доска MISSOURI Орех американский селект 600х90х15 мм.\nИнтернет магазин Паркетный Холдинг предлагает Вам приобрести массивную доску MISSOURI Орех американский селект 600х90х15 мм.


Бисси-су-Уьксель — Википеди\n46°34′07″ къ. ш. 4°43′12″ м. д.HGЯOL\nБисси-су-уьксель (фр. Bissy-sous-Uxelles) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта БугӀгунди — ФгӀанш-Конте регионехь. Коммунан департамент — Сона а, ЛуагӀа а.\nДозанашца йу БгӀесс-суьгӀ-ГгӀон, Шампаньи-су-Уьксель, Шапез, Мале (Сона а, ЛуагӀа а).\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бисси-су-Уьксель&oldid=7814748»


БетанкугӀт-ан-Валуа — Википеди\n49°17′05″ къ. ш. 2°52′38″ м. д.HGЯOL\nБетанкугӀт-ан-Валуа (фр. Béthancourt-en-Valois) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта О-де-ФгӀанс регионехь. Коммунан департамент — Уаза.\nДозанашца йу ЖийокугӀ, Фенье (Уаза), ОгӀгӀуи, СегӀи-Маньеваль.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=БетанкугӀт-ан-Валуа&oldid=7814393»


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зударша дашо хIума лело ца магочу хьадисах лаьцна Коьрта агIо\nАбу Давуда а, Насаийс а дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу цхьа зуда еана хиллера аьлла, шен йоI а ялош. Цу йоьIан куьйгах боьллина боккха дашо ши хIоз гича, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хаьттина хилла цуьнга: «Цу (хIоьзнех) закат лой ахь?». Нанас жоп делла: «ХIан-хIа». ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «АллахIа оцу хьайн йоIана цIерах ши хIоз куьйгах боллар де́зо́р дуй хьуна?». Цу зудчо тIаккха и ши хIоз шен йоьIан куьйгара хьабаьккхина охьа а тесна аьлла: «И шиъ АллахIан а, Цуьнан элчанан а бу-кх». Iелам-наха бах: цу хьадисехь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу зудче ца аьлла: «хьайн йоIе дашо хIоьзнаш хIунда леладойту ахь», муххале а цо закатах лаьцна хаьттина цуьнга. Ткъа деши лелор хьарам хиллехьара цо иза аьлла хир дара цуьнга. ТIаккха, Iелам-наха ма-аллара, вайна хьалха масийтта хьадис ду, зударшна горга деши лело ца мегаш хилар гойтуш а, цара и горга деши лело мегаш хилар гойтуш а, цара муьлхха а кепара деши лело мегаш хилар гойтуш а. Цул совнаха, Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хIусамнаноша а, асхьабийна зударша а деши лелош хилла хилар билггал хууш ду, зударша деши лелор хьалха-хьалха дуьйна схьадогIуш а ду, Iелам-наха еш инкарло а йоцуш.


Бераш – вайн хиндерг\n22 декабря в 10:14 (2009 г.)\nДай-наношна хазахетар дохьурш. Статистико гойтуш ма-хиллара, Нохчийн Республикехь хIора эзар стагана леринчу хьесапехь ялханна тIера кхойттанга кхаччалц бер ду церебральни паралич олуш йолу цамгар токхуш. И хаамаш буьззина бу олийла а дац, хIора дийно цунах заьIап хилла тIеттIа керла бераш гучудохуш хиларна. Кхолладелла хьал мелла а нисдаран Iалашонца вовшах а тоьхна, тахана Соьлжа-ГIалахь кхиамца гIуллакх деш ю и лазар кхеттачу берашна дарбалелоран реабилитацин центр. ХIинцале а 800 берана дарба а лелийна цигахь. Вайн кхузахь центр йиллар юкъадаьккхира берийн дахар хаддаза шен хIора дийнан тергамехь латтош волчу Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана. Цо тIедилларца Нохчийчу кхайкхира «Докторан Нестерован китайски медицинин клиникан» генеральни директор Нестерова Светлана. Республикан куьйгалхочо жигара дакъа а лоцуш, йоццачу хенахь бартана буха куьйгаш а яздира, проект чIагI а йира. Цхьана баттачохь Китайхь йолчу Тай-Юаньски госпиталехь профессоран Го Син Чжин куьйгаллица нохчийн лоьраша караерзийра китайски медицинин къайленаш. Центрана оьшуш долчуьнца дерригенца кхачо йира республикан могашалла Iалашъяран министра Ахмадов Мусас.\nКитайски а, нохчийн а медикаша эха шарахь бинчу белхан жамI ду бархI бIе берана лелийна дарба. Цигунотерапия олучу кепах пайда а оьцуш, 20–24 дийнахь дIахьо берашна дарба лелор. Профессора Го Син Чжос хаддазчу тергамна кIел латтабо шен махкарчу говзанчийн болх. Ткъа Нестерова Светланас, ша китайски медицинехула говзанча хиларе терра, лоьрийн белхан дикаллина а, церан корматаллина а тIехь таллам латтабо.\nСтенах лаьтташ бу шина махкарчу лоьраша цхьаьний беш болу болх? Уггар хьалха тIе тидам бахийта беза дарбанаш лелор дIадахьарехь стандартизацин карта кечдина-хIоттийна хиларна. Цунна тIехь билгалйоккху процедураш дIаяхьаран хан. Цо шена европейски терапия юкъалоцуш хиларна, дарба лелорехь, гIоьналлин хорма санна, дуьххьара юкъаялийна и кеп Нохчийчохь. Дийнан йохаллехь, цуьнан цамгаран йозалле хьаьжжина, берана ворхI тайпана дарба леладо, шена юкъайогIуш иглотерапия, физиотерапия, цигун-терапия, фито-музыкотерапия а йолуш.\nЦомгашчеран неврологически симптоматикан мах хадош профессора Умаровас дIабаьхьначу талламаша гайтина центрехь дарбанаш лелийначу берех 90 процент долчеран могашаллина дика Iаткъам бина хилар, ткъа царах 50 бер тодала герга ду. Дарба лелочу муьрехь жигара гIуллакх дан болабелла церан коьртан хье, психически функцеш, гучуйовлу берийн могашаллина дика Iаткъам беш йолу кхин агIонаш. Ткъа цхьадолу бераш шаьш когбаккха а дуьйладелла.\nАмма цунах алссам пайда хилийтархьама дарба лелор шарахь кхузза дIадахьа деза, аьлла хеташ ю доктор Нестерова. Бераш тодаларна ехха хан оьшу. Иза цхьаннан а гIо доцуш когбаккха, шен куьйгашна доладан лууш долчу беран Iаламат боккха къинхьегам а, дай-нанойн Iаламат доккха собар хилар а ду. Практико гойтуш ма-хиллара, нагахь цамгар тIаьхьенера тIаьхьене йолучарах яцахь, берех 90 процент дерш тодан йиш ю. Цундела хьалхахIоттийначу Iалашоне кхачархьама тахана кхочушъеш йолу проект кхачаме яц. Доктора чIагIдарехь, цомгашчу берашна диагностика ярехь а, уьш дарба лело центре охьадахкарехь а гучуделира вайн республикехь цомгаш долчу берийн барам юьхьанца дина хиллачу хьесапел шозза сов алсам хилар – ши эзар гергга. Цуьнан коьрта бахьана лара догIу дай-наной тайп-тайпанчу бахьанашна шен хенахь лоьрана тIе ца дахар бахьанехь бер цомгаш хилар тIаьхьо бен гучудаьлла цахилар. Говзанчина хетарехь, чаккхенан а дац и терахь. Долуш долчу хьолан дуьззина сурт хIотто таро хир ю Нохчийчохь хIинцалера проект кхочушъяр дIадахьарехь. ХIунда аьлча, лоьраша шайна тIехь долу декхарш нийса кхочуш ца дар бахьанехь керла дуьнен чу довлуш долчу берийн чоьтах и барам алсамбала тарлуш хиларна. Ткъа ишттачу меттигех лардалархьама Нестерова Светланина хетарехь, дика хир дара, Москвара говзанчаш цунна юкъа а озош, оцу Iалашонца леррина йолу программа юкъаялийча.\n– Тахана билгалдевллачу дерриг берашна буьззинчу барамехь дарба лелорхьама хIинца болуш болчу 120 маьнгин меттана тхуна 240 маьнга оьшу, – дуьйцу С.Нестеровас. – Проектан бюджет кхин алсам а ца йоккхуш, Китайрчу лоьрийн барам алсамбаккха йолу таронаш карийна тхуна. Тахана центрехь гIуллакх деш цхьайтта говзанча ву. Иттаннан меттана оцу балхана юкъаозийна меттигера ткъа лор. Республикан Президента Кадыров Рамзана гIо дар бахьанехь таро хилира яцйина хадийна а йоцуш, китайски медицинах Китайхь шех пайдаоьцуш ма-хиллара пайдаэца. Цундела ницкъ кхаьчна йоццачу хенахь дикаллин болх дIабахьа. Амма хIара шо чекхдаларца чекхболуш бац кхузахь оцу декъехь беш болу болх. Республикан могашалла Iалашъяран министран дехарца китайски лоьраша дакъа а лоцуш, проект гIуллакх деш хир ю тIедогIучу 2010-чу шарахь а. Проект кхочушъярехь билгалдеш ду и цамгар кхетта дерриг бераш дарба лелорна юкъадало. Аьлча а, лоьран гIо оьшуш долу цхьа а бер юьстах дуьтур дац.\nКитайхь Нохчийн Республикан хьашташ лардеш а, шех цигахь нохчийн лор аьлла цIе тиллина а йолу Нестерова Светлана Ивановна тешна ю ша а, шен накъосташа а деш долу гIуллакх адамашна, къаьсттина берашна Iаламат чIогIа оьшуш хиларх. Доккха хазахетар дац-ткъа цамгаро лаьцна хилла бер, цхьаьнггара гIо доцуш ша кога а хIоьттина, долалуш гар. Хила йиш юй цул доккха совгIат лоьрана а, беран дена-нанна а?! И хазахетар, иштта совгIат Нохчийчоьнан дуккха а доьзалшка кхачийта Iалашо хIоттийна гIуллакх деш ю тахана доктор Нестерова. Дала аьтто бойла цуьнан!


Полисхоша кIентий байина дай Тбилисехь митинге арабевлла юха\nЛахьан-бутт 11, 2018\nСтохка полисхоша дIахьочу леринчу операцехь вийначу ПIаьнказарчу 19 шо долчу вахархочун да Мачаликашвили Малхаз Руставелин цIарахчу проспекте веана Саралидзе Зазана а, кхиболчу протестхошна а тIехIотта.\n"Рустави 2" телеканалан эифрехь Мачаликашвилис дIахьедира, шена телевизионехь гира Саралидзе Заза а, цуьнан нана а дарбан цIийне охьадуьллуш, тIаккха лаам хилира шен митинге ван аьлла.\n"Тхайн маршо Iалашйийр ю оха" аьллачу акцин Iалашо ю, митинг вовшахтоьхначара дийцарехь, кIентийн байинчу дайшна гIо лацар. Эфирехь Мачаликашвилис юха а кхайкхамбира Iедалхошка шен а, Саралидзе Зазин а кIентий байинчарна таIзар даре.\nХьалхо акцехь полисхошна а, дуьхьалончашна а юкъахь тасадаларш хиллера. Парламентна хьалха четарш ца тохийтинера полисхоша гулбеллачаьрга. Оцу юкъахь вон хилла Саралидзе Заза а, цуьнан нана а дарбан хIусаме дIабигинера.\nТIаьхьо аьтто белира протестхойн кхо четар хIотто а. Акци дIахьош ю карарчу хенахь а.


1toy домашний инкубатор, мега-яйцо с раст. динозавром, 10см, 6 шт/дбокс купить в Москве - цена 350 руб. в интернет-магазине RUJU.RU\n1toy домашний инкубатор, мега-яйцо с раст. динозавром, 10см, 6 шт/дбокс\n-1toy домашний инкубатор, мега-яйцо с раст. динозавром, 10см, 6 шт/дбокс


Хьаштырнакъан вежарий-эпсараш мехка лорбой хинна латт\nДаьхе лораяр — къонахий гIулакх\nСелий бетта 30 ди 2021 шу\nХьаштырнаькъан Адам компьютерца болх беш ва\nВай къамах бола нах даим а хиннаб тIема гIулакх дукха дезаши, цунца хьакъ долаши. Кхыметтел бусалба нахагахьа ца боалаш, шоаш баха мохк малагIа ба ховш, эггара хьалха цун хьашташ лорадеш хьабаьхкаб уж. Дагавохаргва вайна эрсий-туркий тIем тIа лаьтта, тIехьагIо инарал яха еза цIи енна Байсарнаькъан Бунхо, Узун-Хьажий эмират йохаеча хьинаре дакъа лаьца Гарданнаькъан Тоаркхо-Хьажа, кхыча къамаша санна эрсий мехка га ца дохкаш, имам Шамала духьаллаьтта гIалгIай. Кхоачам ба духхьала Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIа дакъа лаьца, байна вай къамах бола нах дагабехача. Вешта аьлча, даим а шоай мохк лорабе гIерташ, хьабоагIа вай къаман къонгаши мехкарийи.\nИштта хиннад хьалха, иштта да хIанз. Эскарцара безам кIаьнкий дегашка сомабоал, уж кхувш боагIаш. Сона из дика хов, сай бера ха дагаехача. БархI класс яьккхачул тIехьагIа, массадола каьхат кийчдаь, тIема училище деша ваха лаьрхIар аз. Са безам тIабодаш хиннар яр танкови училище. Наьсарерча военкомата уйча еррига училищеш йовзийташ йоккха стенд йоаллар, массаяр яйза а яйза, къаьстта танкаш Iомаергьяр хержар аз. Уж каьхаташ дахьаш со тIавеча, «хьо пайдана вац цу училище вахийта, лакха ва, танка чу Iочухувшаргвац» аьнна, дIа ца эцаш витар со. ХIаьта а школерча юнаармейций отряде волаш, дукха хIама Iомадир сона: строевой кийчо, цунна чудоагIар тIема IаьдалагIа, мугI боха ца беш, нийса лела а илли ала а хар; герз вIашагIдаккха а вIашагIдолла а хар; герз нийса кхоссар, иштта кх. дI. ЛаьрххIа тхона тегийта тIабувха гIирс а бар, эскаре хулачох таралесташ. ХIаьта цкъа, дагадоагIа сона, керда шера хетаяь бал йолаш, хIаравар ший-тайпара костюм ювхаш хила веза, аьнна, хьакхайкадир тхога школе. Иштта костюм йоацар, бала юкъе дакъа лаца дIачувутаргволаш вацар. Сона чIоагIа ловра цу бале ваха а кхычар санна сакъерда а. Даггара уйла йича, сона дагадехар дукха ха йоацаш эскарера цIавенача тхоай кхоаччарча гаргарча сагагара салтечун парадни барзкъа деха, из тIа а дийха, старшинай кеп йолаш, цига ваха. Са гIулакх хилар, костюм а елар сона, из тIайийхача, бале а чувитар со. Цул совгIа, школе дешабагIарашта дагадохийтар аз, мел хоза гIулакх да эскарца хилар. Цу тайпара моттигаш кхы а нийсъеннай са вахаре.\nИз деррига аз дувц, маца, мишта хьахулаш ба герзашцарча низашцара безам дагадохийтар духьа. Хетаргахьа, иштта хьахинна хила тарлу из берригача мехка а дуненна а бовзаш болча вай инаралий Овшнаькъан Султана Руслана, Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека, ЦIечой Султана Мусай, Султигнаькъан Асхьаба Мухьмада, кхычар дегашка. Цар, из наькъа юхь дIа ца хецаш, дIахо а шоай вахар дувзадаьд эскара мугIарашца. Ала мегаргда, цар деррига шоай вахар цу гIулакха дIаденнад. Цу тайпара дIадоладеннад тIема гIулакхацара хьоашал Хьаштырнаькъан вежарашта Адамаи Ахьмадаи. Уж эпсараш ба, инарала даржага кхаьчабеце а, шоашта хьалхашка латта декхараш кхоачашде гIерташ, дикагIчарна юкъе хила хьожаш, хьабоагIаш ба таханарча дийнахьа. Лоацца дувцаргда вай уж хьабаьннача дезалах а, царех шоаех а лаьца.\nАхьмад а Адам а шаккха ваьв Наьсарен района Аьлтий-Юрта Хьаштырнаькъан Амиреи Налгнаькъан Фердовсеи дезале. Уж Хьаштырнаькъан, се зIамига кIаьнк волча хана денз, бовзаш ва со. Воккха саг вар цар тайпан Iаьла яхаш. Тхона лоаллаха вахар цун доттагIа. Ше царцига воагIача хана, тIема кийнаш ювцаш дола илли доахаш воагIаргвар. Цун иллеца дар «бухь багIа кийнаш» яха дешаш. Эрсий меттала аьлча, «будёновка» оалаш йола кийнаш яр цо йийцараш. Уж дешаш диц ца луш, воккха хинначул тIехьагIа, Ахциева Хадижата дIаоалаш долча «Яндаре» яхача иллена гIалгIай таржам деча хана, цунна юкъедихьар аз. Из илли дIадолалу «лепаш я лоамий бухь багIа кийнаш» яхача мугIарца. ТIема гIулакха мутIахьа хиннаб ала гIерт со, вувцаш волча шин зIамигача сага дай а. Иштта ца хилча, цар хоржарг а бацар цунца бувзабенна никъ. Вежараша дийша чакхъяьккхай Наьсарера № 3 йола юкъера школа. Цул тIехьагIа Адам деша отт Санкт-Петербургерча инарала А. В. Хрулёва цIерагIча гIирса-технически Iалашо лоаттаеча даькъе къахьегаргдола нах кийчбеча тIема академене чуйоагIача цIермашиннаькъа эскара а тIема гIулакха дIа-юха лелара а институте. Цига дешаш волаш, ший даь-наьна а къаман а сий хургдолча тайпара, шийх дика тIемхо хургволча беса деш цо. Хетаргахьа, цунна из карагI а даьннад. Институте даьккха пхи шу зехьа дайнадоацилга хьахайташ я цунна енна грамота, цун гIирс хозбеш йола тIема майдилгаш. Институт яккхарца цунна деннад эпсара чин. Карарча хана из воккхагIвола лейтенант ва. Из болх беш ва Ярославлерча цIермашиннаькъа механизаце 303-ча къаьсттача батальоне. Дика дIабодаш санна хет сона цун болх. Из бакъдеш я соахка 61207 тIема даькъа командира полковника В. Панарина цунна енна сийлен грамота. Цу тIа белгалдаьккхад Адам 98557-ча тIема даькъа ротанна чуйоагIача взвода (2-гIа тIаьш-гIорчаш увттаду) командир хилар. Цул совгIа, 2020 шера тIерроризманна духьалалаттача бIухой дикагIвола командир лаьрхIав цох. ХIанз Адам ший тIема гIулакх дIахо а толамца дIахьош ва.\nВоккхагIчунгара масал а эцаш, цул тIехьа ца виса гIерташ, хьавоагIа Ахьмад а. Цо яьккхай лакхе хьоахаяь Санкт-Петербургера тIема академи. Из а, эпсара дарже а волаш, къахьегаш ва Екатеринбурге. Шоаш отпусках цIабаьхкача, эггара хьалха уж бIаргтоха боагIача нахах цаI я цар наьн-нана МутаIалнаькъан Жарайдат. Дукха хIама бIаргадайна, хало яйза саг я из. Цун да Iаьлий Хьусен Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIара цIа ца воагIаш, де доацаш вайнав. ТIемо шийна иштта чов яьяле а, Жарайдата а хоза хет аьнна хет сона ший йиIий-къонгаш иштта кхийна.\nЦхьаькха цхьа дезалхо ва Амиреи Фердовсеи дезале, нагахьа санна из воI хиннаваларе, сона хеташ, из а вай мохк лорабара гIулакха дIалургвар аьнна хет сона даси нанаси. Цар дIа ца лой а, из ше хургвар вежарашта тара хила гIерташ. Цар караийца никъ дIабахьа ловш. Бакъда цар кхоалагIвола дезалхо йоI Хьава я. Из а, лакхара дешар дийша яьнна, къахьегаш я, царгаш тоаеча лорий клинике администратор йолаш.\nОалаш ма хиллара, Москва а цхьан дийнахьа хьалъяьяц. Цу сахьате инаралаш хилац эпсарех, шоай гIулакх нийса дIахьош, мехка гадаккха кийча болаш уж хьабоагIе, царех а хила тарлу инаралий мугIараш кхы тIа дузаш бола нах. Цхьа кица да-кх вай къаман цу хьакъехьа. Цо яхачох, «сатехача салтечох эпсар хиннав». Укхаза тIатоха лов, эпсар хулаш санна, инарал а хиннав. Вежарий Хьаштырнаькъан Адамеи Ахьмадеи аьттув балар лов, цар хержача халача новкъа. ХIаьта цар даьна-нанна баркал ала безам ба, иштта уж кхебарах а, Даьхен доазон лорадеча гIулакха, кхо ца беш, уж дIабаларах а.\nХьаштырнаькъан Ахьмад ший тIема хьакимца\nЛоамарой метташ тохкаш хинна инарал\nПетр Карлович Услара 205 шу дизарга\nАьтинга бетта 23 ди 2021 шу\nДика воI — гIала\nИштта ала мегаргдолаш вар ОМОНа командира заместитель Чаненаькъан Ювсап\nНаькъаш тоадераша шоай болх дIаболабаьб «Экажево- Сурхахи» даькъа тIа\nчЭбарг-Юртарча Iаьдало моттигера салоIама доазув тоадаьд\nГIалгIайчен МагIалбика районе дIахьоргья мини — футболах йола турнир\nГIалгIайчен МЧС урхалено арахецаш долча кепа йоазонашца хьаштдараш ба\nМогушканаькъан Мувсас олимпийски совгIатех бола къовсам йистебаьккхар


Бриньяк (Эро) — Википеди\nБриньяк (фр. Brignac) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Окситани регионехь. Коммунан департамент — Эро. Дозанашца йу Кане (Эро), Сейрас, Клермон-л'Эро, Сент-Андре-де-Сангони. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бриньяк_(Эро)&oldid=6717608»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 14 октябрь, 20:11.


хьа мест. кто; кем. хьа̃ - А1 союз и; кхочушдан а, т1ехкхочушдан а выполнить и перевыполнить; ваша а, йиша а брат и сестра\nхьа мест. кто; кем.\nхьа̃ [хьа̃н, хьа̃на, хьа̃но̃, хьа̃не̃, й] недомога́ние.\nхьаа [хьаьа, хьаьира, хьаьъна] 1) отстоя́ться, отста́иваться (о жидкости); коьрттера бе̃н хи ца хьаьа погов. вода́ чиста́ у исто́ка; 2) опа́сть, опада́ть (об опухоли, отёке); дестар хьаьъна о́пухоль опа́ла.\nхьаадала* потенц. от хьаа.\nхьабба̃рех ловзар жму́рки.\nхьабдайта* понуд. от хьабдан.\nхьабдан* [хьабдо, хьабдира, хьабдина] зажму́рить, закры́ть, сомкну́ть (глаза); бӀаьргаш хьаббан закры́ть глаза́.\nхьага [хьаьга, хьаьгира, хьаьгна] 1) испыта́ть си́льное жела́ние, жа́ждать; ваша гарх хьаьгна со я жа́жду уви́деть бра́та; 2) позави́довать.\nхьагдайта* понуд. от хьагдан.\nхьагдала* [хьагло, хьагделира, хьагделла] 1) потенц. от хьага; 2) изнемога́ть от жа́жды.\nхьагдалийта* понуд. от хьагдала.\nхьагдан* [хьагдо, хьагдира, хьагдина, хьагдер] вы́звать, вызыва́ть жа́жду.\nхьагийта [хьогуьйту, хьагийтира, хьагийтина] понуд. от хьага.\nхьаго̃ [хьагадо*, хьагийра, хьагийна] заинтересова́ть, прельсти́ть, соблазни́ть чем-л.\nхьагӀ [хьогӀан, хьогӀана, хьогӀо̃, хьогӀе̃, й; мн. хьаьгӀнаш, й] неприя́знь, вражда́; хьагӀ ле̃ло̃ пита́ть не́нависть к кому-л.; враждова́ть с кем-л.\nхьада [хьоду, хьаьдира, хьаьдда] субъект в ед. побежа́ть, бежа́ть, ри́нуться; шина caгӀe хьаьдда молла, цхьа̃ а доцуш, висна посл. мулла́, погна́вшийся за двумя́ ми́лостынями, оста́лся ни с чем (соотв. за двумя́ за́йцами пого́нишься, ни одного́ не пойма́ешь).\nхьададала* потенц. от хьада.\nхьа̃дайта* понуд. от хьа̃дан.\nхьадал [хьадалан, хьадална, хьадало̃, хьадале̃, в, й; мн. хьадалш, б] рассы́льный.\nхьа̃дала* [хьа̃ло, хьа̃делира, хьа̃делла] потенц. от хьа̃н.\nхьа̃дан* [хьа̃до, хьа̃дира, хьа̃дина] потрево́жить, побеспоко́ить; вижнарг ма хьа̃велахь не трево́жь спя́щего.\nхьадийта [хьодуьйту, хьадийтира, хьадийтина] понуд. от хьада.\nхьаж [хьаьжан, хьаьжана, хьаьжо̃, хьаьже̃, д; мн. хьаьжаш, д] лоб.\nхьажа [хьожу, хьаьжира, хьаьжна] субъект в ед. 1) посмотре́ть, взгляну́ть; хьожуш хила посма́тривать, погля́дывать; массо̃ a aгӀop хьожуш хила посма́тривать по сторона́м; хьалха хьажаза ког ма баккха, тӀе̃хьа хьажаза дош ма а̃ла посл. не де́лай ни ша́гу, не посмотре́в вперёд, не пророни́ ни сло́ва, не огляну́вшись наза́д; 2) дожда́ться; 3) обыска́ть; де̃гӀax хьажа обыска́ть оде́жду (букв. те́ло); кисанах хьажа обыска́ть карма́ны; цӀийнах хьажа произвести́ дома́шний о́быск; 4) осмотре́ть, обсле́довать; цомгушчуьнга хьажа осмотре́ть больно́го; ◊ малх хьаьжна со́лнце вы́глянуло.\nхьажадайта* понуд. от хьажо̃1.\nхьажадала* потенц. от хьажа.\nхьажар масд. 1) смотр; 2) ожида́ние; 3) о́быск; 4) рассмотре́ние, обсле́дование.\nхьажархо̃ [хьажархо̃чун, хьажархо̃чунна, хьажархо̃чо̃, хьажархо̃чуьнга, в, й; мн. хьажархой, б] зри́тель, зри́тельница.\nхьажахӀитта наве́дываться, навеща́ть.\nхьажахӀотта наве́даться, навести́ть.\nхьажийта [хьожуьйту, хьажийтира, хьажийтина] 1) понуд. от хьажа; 2) показа́ть; цомгушчуьнга лор хьажийта показа́ть больно́го врачу́.\nхьажо̃1 [хьажадо*, хьажийра, хьажийна] объект в ед. 1) наце́лить; топ хьажо наце́лить ружьё; 2) напра́вить; балха хьажо̃ напра́вить на ра́боту; арз суьде̃ хьажо̃ напра́вить жа́лобу в суд; 3) пригна́ть, прила́дить что-л. (по размерам).\nхьажо2 [хьажо̃чун, хьажо̃чунна, хьажо̃чо̃, хьажо̃чуьнга, в; мн. хьажой, б] рел. хаджи́ (мусульманин, совершивший паломничество в Мекку и Медину).\nхьажойн, хьажойниг прил. рел. пало́мнический.\nхьажцӀа [хьажцӀийнан, хьажцӀенна, хьажцӀийно̃, хьажцӀийне̃, д] рел. моги́ла проро́ка Муха́ммеда (место паломничества мусульман).\nхьаийта [хьоуьйту, хьаийтира, хьаийтина] дать отстоя́ться (жидкости).\nхьайба1 [хьайбанан, хьайбанна, хьайбано̃, хьайбане̃, д; мн. хьайбанаш, д] скот, скоти́на.\nхьайба2 [хьайбанан, хьайбанна, хьайбано̃, хьайбане̃, й; мн. хьайбанаш, й] айва́.\nхьайбанан1 прил. ско́тский.\nхьайбанан2 прил. айво́вый; хьайбанан дечиг а) древеси́на айво́вого де́рева; б) амуле́т из айво́вого де́рева (средство, якобы предохраняющее от болезней, ран и вражеского «чародейства»).\nхьайбанниг см. хьайбанан1,2.\nхьайн, хьайниг мест. свой, своя́, своё.\nхьайта [хьойту, хьайтира, хьайтина] понуд. от хьа̃н.\nхьайц во́зглас, употребля́емый при понука́нии коро́в.\nхьаккъаш мн. от хьакъ.\nхьакха1 [хьакхин, хьакхина, хьакхо̃, хьакхе̃, й; мн. хьакхарчий, й] свинья́; хьакхин кӀорни поросёнок; см. херси.\nхьакха2 [хьокху, хьаькхира, хьаькхна] 1) сжать; скоси́ть; марс хьакха сжать серпо́м; мангал хьакха скоси́ть косо́й; цана хьакха накоси́ть се́на; 2) спили́ть; херх хьакха спили́ть (пило́й); 3) погла́дить; куьг хьакха погла́дить руко́й; 4) пома́зать, сма́зать; басар хьакха покра́сить; даьтта хьакха нама́слить; 5) вы́тереть; гата хьакха вы́тереть полоте́нцем; 6) поду́ть, пове́ять; мох хьаькхне̃ра поду́л ве́тер; 7) заре́зать; урс хьакха заре́зать, уби́ть (острым оружием); гӀе̃зашна урс хьакха заре́зать гусе́й; 8) руби́ть.\nхьакхадайта* понуд. от хьакхо̃.\nхьакхадала* 1) потенц. от хьакха2; 2) косну́ться кого-чего-л., дотро́нуться до кого-чего-л.; ко̃гашца лаьттах хьакхавала косну́ться нога́ми земли́; 3) перен. име́ть отноше́ние к кому-чему-л., каса́ться кого-чего-л.; и хьох хьакхалуш дац э́то тебя́ не каса́ется.\nхьакхар1 масд. 1) жа́тва; косьба́; 2) пиле́ние, пи́лка; 3) гла́жение; 4) сма́зывание; 5) вытира́ние; 6) ве́яние, дунове́ние; 7) ре́зание; 8) ру́бка (напр. леса).\nхьакхар2 мазь; са́ло.\nхьакхарчийле̃лор масд. свиново́дство.\nхьакхарчийле̃лорхойн, хьакхарчийле̃лорхойниг прил. свиново́дческий.\nхьакхийта [хьокхуьйту, хьакхийтира, хьакхийтина] понуд. от хьакха.\nхьакхин, хьакхиниг прил. свино́й; хьакхин жижиг свини́на; хьакхин чоьш щети́на.\nхьакхо̃ [хьакхадо*, хьакхийра, хьакхийна] 1) замеси́ть; бод хьакхо̃ замеси́ть те́сто; 2) простира́ть (бельё); 3) заскрежета́ть; цергаш хьакхо̃ заскрежета́ть зуба́ми; 4) поваля́ть кого-что-л.\nхьакхолг [хьакхолган, хьакхолгана, хьакхолго̃, хьакхолге̃, й; мн. хьакхолгаш, й] щи́колотка.\nхьакъ [хьокъан, хьокъана, хьокъо̃, хьокъе̃, д; мн. хьаккъаш, д] 1) соотве́тствие; 2) заслу́га, до́лжное; ше̃н хьакъ дӀаделира цунна он получи́л по заслу́гам; 3) долг, обя́занность.\nхьал [хьо̃лан, хьо̃лана, хьоло̃, хьоле̃, д; мн. хье̃лаш, д] 1) положе́ние, состоя́ние, обстоя́тельство; могашаллин хьал состоя́ние здоро́вья; хӀун хьал ду хьо̃ьгахь? как ты себя́ чу́вствуешь?; цомгушчуьнгахь во̃н хьал ду больно́й в тяжёлом состоя́нии; цомгушчуьнгара хьал могушчунна ца хаьа посл. состоя́ние больно́го не понима́ет здоро́вый (соотв. сы́тый голо́дного не разуме́ет); 2) настрое́ние; 3) иму́щество, состоя́ние, бога́тство; хьал гулдан нажи́ть состоя́ние; хьал долуш хила разбогате́ть, стать бога́тым.\nхьала нареч. 1) вверх, наве́рх; 2) вверх про́тив тече́ния (реки).\nхьала= глагольная приставка, обозначающая: 1) движение вверх, напр. хьаладаккха подня́ть вверх; 2) движение против течения реки, напр.: хьалада̃н пойти́ вверх (против течения).\nхьалаайа 1) подня́ть; цӀаьнкъара бер хьалаайа подня́ть ребёнка с по́ла; байракх хьалаайа подня́ть флаг; 2) карт. приня́ть.\nхьалагӀатта субъект в ед. подня́ться, встать; меттара хьалагӀатта встать с посте́ли, с ме́ста.\nхьалагӀаттадайта* понуд. от хьалагӀатто̃.\nхьалагӀаттадала* потенц. от хьалагӀатта.\nхьалагӀаттийта понуд. от хьалагӀатта.\nхьалагӀатто̃ [хьалагӀаттадо*, хьалагӀаттийра, хьалагӀаттийна] объект в ед. 1) подня́ть, поста́вить на́ ноги; охьавоьжнарг хьалагӀатто̃ подня́ть упа́вшего; 2) разбуди́ть, подня́ть с посте́ли.\nхьалагӀаьттинарг прич. подня́вшийся, вста́вший.\nхьалагӀитта поднима́ться, встава́ть.\nхьалагӀиттадайта* понуд. от хьалагӀитто̃.\nхьалагӀиттадала* потенц. от хьалагӀитта.\nхьалагӀиттар масд. встава́ние.\nхьалагӀиттийта понуд. от хьалагӀитта.\nхьалагӀитто̃ 1) поднима́ть, ста́вить на́ ноги; 2) буди́ть, поднима́ть с посте́ли.\nхьалагӀовтта субъект во мн. подня́ться, встать; меттара хьалагӀовтта встать с посте́ли, с ме́ста.\nхьалагӀовттадайта* понуд. от хьалагӀовтто̃.\nхьалагӀовттадала* потенц. от хьалагӀовтта.\nхьалагӀовттийта понуд. от хьалагӀовтта.\nхьалагӀовтто̃ объект во мн. 1) подня́ть, поста́вить на́ ноги; охьаэгнарш хьалагӀовтто̃ подня́ть упа́вших; 2) разбуди́ть, подня́ть с посте́ли; охьабийшинарш хьалагӀовтто̃ разбуди́ть спя́щих.\nхьалагӀоттург прич. поднима́ющийся, встаю́щий.\nхьаладада* субъект в ед. взбежа́ть, побежа́ть наве́рх; ла̃ми тӀехула хьалавада побежа́ть вверх по ле́стнице.\nхьаладададала* [хьалададало, хьаладададелира, хьаладададелла] потенц. от. хьаладада.\nхьалада̃дала* [хьалада̃ло, хьалада̃делира, хьалада̃делла] потенц. от хьаладан.\nхьалададийта* понуд. от хьаладада.\nхьаладаийта* понуд. от хьалада̃н.\nхьаладаккха* объект в ед. 1) подня́ть вверх; 2) перен. повы́сить (по службе); 3) перен. возвели́чить, превознести́.\nхьаладаккхар* масд. 1) подня́тие вверх; 2) перен. повыше́ние; 3) перен. возвеличе́ние.\nхьаладала* пода́ть наве́рх; ◊ дов хьаладала переда́ть суде́бное де́ло в вышестоя́щую инстанцию.\nхьалада̃ла* субъект в ед. 1) подня́ться вверх; шолгӀачу этаже̃ хьалаве̃лира иза он подня́лся́ на второ́й эта́ж; самолёт хьалаяьлла хӀава̃э̃ самолёт подня́лся в во́здух; 2) подня́ться (об уровне чего-л.); хи хьаладаьлла вода́ в реке́ подняла́сь; 3) перен. увели́читься, подня́ться; белхан эвсаралла дикка хьалаяьлла производи́тельность труда́ значи́тельно подняла́сь; 4) перен. получи́ть повыше́ние (по должности).\nхьаладаладала* [хьаладалало, хьаладаладелира, хьаладаладелла] потенц. от хьаладала.\nхьалада̃ладала* потенц. от хьалада̃ла.\nхьаладалийта понуд. от хьаладала.\nхьалада̃лийта* понуд. от хьалада̃ла.\nхьаладан* [хьаладо, хьаладира, хьаладина] засучи́ть (рукава) .\nхьалада̃н* [хьаладо̃гӀу, хьаладеара, хьаладеана] субъект в ед. пойти́ вверх.\nхьаладаха* [хьалодо̃ьду, хьаладахара, хьаладахна] 1) подня́ться; куьг хьаладахара рука́ подняла́сь; 2) идти́ вверх.\nхьалада̃ха* 1) подня́ть вверх объект во мн.; поднима́ть вверх; 2) перен. повы́сить по слу́жбе объект во мн.; повыша́ть по слу́жбе.\nхьаладахадала* потенц. от хьаладаха.\nхьалада̃хадала* потенц. от хьалада̃ха.\nхьаладахийта* понуд. от хьаладаха.\nхьалада̃хийта* понуд. от хьалада̃ха.\nхьаладахка* [хьаладо̃гӀу, хьаладаьхкира, хьаладаьхкина] субъект во мн. пойти́ вверх.\nхьаладахьа [хьалахьо, хьаладаьхьира, хьаладаьхьна] потащи́ть вверх кого-что-л.\nхьаладахьадала* потенц. от хьаладахьа.\nхьаладахьийта* понуд. от хьаладахьа.\nхьаладийла 1) поднима́ться вверх; 2) перен. получа́ть повыше́ние по слу́жбе.\nхьаладийладала* потенц. от хьаладийла.\nхьаладийлийта* понуд. от хьаладийла.\nхьаладовла* субъект во мн. 1) подня́ться вверх; нах ла̃ми тӀехула хьалабевлира лю́ди подняли́сь по ле́стнице; 2) перен. подня́ться, повы́ситься, увели́читься, возрасти́; ме̃хаш хьалабевлла це́ны подняли́сь.\nхьаладовладала* потенц. от хьаладовла.\nхьаладовлийта* понуд. от хьаладовла.\nхьалаида бежа́ть вверх.\nхьалаидадала* потенц. от хьалаида.\nхьалаидийта понуд. от хьалаида.\nхьалакхиа вы́расти, подрасти́; кӀант хьалакхиъна ма́льчик подро́с.\nхьалакхиадала* потенц. от хьалакхиа.\nхьалакхиийта понуд. от хьалакхиа.\nхьалакхийда тяну́ться кве́рху.\nхьалакхийдадайта* понуд. от хьалакхийдо̃.\nхьалакхийдо̃ протя́гивать, подава́ть наве́рх что-л.\nхьалакхийса подбра́сывать; броса́ть вверх; буьрка хьалакхийса подбра́сывать мяч.\nхьалакхийсадала* потенц. от хьалакхийса.\nхьалакхийсийта понуд. от хьалакхийса.\nхьалакхио̃ 1) расти́ть, выра́щивать; зе̃загаш хьалакхио̃ расти́ть цветы́; 2) перен. воспи́тывать; бе̃раш хьалакхио̃ воспи́тывать дете́й; кадраш хьалакхио̃ воспи́тывать ка́дры.\nхьалакховда потяну́ться кве́рху.\nхьалакховдадайта понуд. от хьалакховдо̃.\nхьалакховдо̃ протяну́ть, пода́ть наве́рх что-л.\nхьалакхосса субъект в ед. подбро́сить, ки́нуть вверх; буьрка лаккха хьалакхосса подбро́сить высоко́ мяч.\nхьалакхоссадала* потенц. от хьалакхосса.\nхьалакхоссийта понуд. от хьалакхосса.\nхьалакъада показа́ться на пове́рхности; арахь хьалакъедда буц в по́ле появи́лась тра́ва.\nхьалалалла объект в ед. погна́ть вверх.\nхьалалалладала* потенц. от хьалалалла.\nхьалалаллийта понуд. от хьалалалла.\nхьалалахка объект во мн. погна́ть вверх.\nхьалалахкадала* потенц. от хьалалахка.\nхьалалахкийта понуд. от хьалалахка.\nхьалалелла объект в ед. гнать вверх.\nхьалалелладала* потенц. от хьалалелла.\nхьалалеллийта понуд. от хьалалелла.\nхьалалелхадайта* понуд. от хьалалелхо̃.\nхьалалелхадала* потенц. от хьалалелха.\nхьалалелхийта понуд. от хьалалелха.\nхьалалелхо̃ 1) гнать вверх; 2) согна́ть.\nхьалалехка объект во мн. гнать вверх.\nхьалалехкадала* потенц. от хьалалехка.\nхьалалехкийта понуд. от хьалалехка.\nхьалао̃за подня́ть, вздёрнуть что-л.; кирхьа хьалао̃за подня́ть за́навес.\nхьалао̃задала* потенц. от хьалао̃за.\nхьалао̃зийта понуд. от хьалао̃за.\nхьаласатта вы́прямиться; дегӀ ма-дду хьаласатта вы́прямиться во весь рост.\nхьаласаттадайта* понуд. от хьаласатто̃.\nхьаласаттадала* потенц. от хьаласатта.\nхьаласаттийта понуд. от хьаласатта.\nхьаласатто̃ вы́прямить; букъ хьаласатто̃ вы́прямить спи́ну, распрями́ть спи́ну.\nхьаласеттадайта* понуд. от хьаласетто̃.\nхьаласеттадала* потенц. от хьаласетта.\nхьаласеттийта понуд. от хьаласетта.\nхьалатаӀа приподня́ться, вы́прямившись.\nхьалатаӀадайта* понуд. от хьалатаӀо̃.\nхьалатаӀадала* потенц. от хьалатаӀа.\nхьалатаӀийта понуд. от хьалатаӀа.\nхьалатаӀо̃ приподня́ть; корта хьалатаӀо̃ приподня́ть го́лову.\nхьалате̃Ӏа приподнима́ться, выпрямля́ясь.\nхьалате̃Ӏадайта* понуд. от хьалатеӀо̃.\nхьалате̃Ӏадала* потенц. от хьалате̃Ӏа.\nхьалате̃Ӏийта понуд. от хьалате̃Ӏа.\nхьалате̃Iо̃ приподнима́ть, выпрямля́я.\nхьалахахка поскака́ть вверх.\nхьалахахкадала* потенц. от халахахка.\nхьалахахкийта понуд. от хьалахахка.\nхьалахехка скака́ть вверх.\nхьалахехкадала* потенц. от хьалахехка.\nхьалахехкийта понуд. от хьалахехка.\nхьалахе̃ца запусти́ть; ракета хьалахе̃ца запусти́ть раке́ту.\nхьалахила подтяну́ться кве́рху.\nхьалахило̃ подви́нуть кве́рху что-л.\nхьалаэккха подскочи́ть (о лежащем или сидящем).\nхьалаэккхадала* потенц. от хьалаэккха.\nхьалаэккхийта понуд. от хьалаэккха.\nхьалаэха идти́ вверх.\nхьал-де положе́ние; дуьнена юкъара хьал-де междунаро́дное положе́ние.\nхьалдерг, хьалдолу прич. бога́тый, состоя́тельный; хьалдолу колхоз бога́тый колхо́з.\nхьалкха [хьалкханан, хьалкханна, хьалкхано̃, хьалкхане̃, й; мн. хьалкханаш, й] род пло́ских серёжек.\nхьалне̃хьа̃ нареч. вверх, по направле́нию вверх.\nхьалха нареч. ра́ньше, сперва́, снача́ла; хьалха ойла е̃, тӀаккха жоп ло̃ сперва́ поду́май, пото́м отвеча́й; хьалха дуьйна с да́вних пор; пхи шо хьалха пять лет тому́ наза́д; хьалха санна по-пре́жнему, как ра́ньше.\nхьалха̃ нареч. впереди́, спе́реди, пе́ред, передо; цӀе̃ношна хьалха̃ пе́ред до́мом; суна хьалха̃ передо́ мной; хьалха̃ хао̃ посади́ть кого-л. спе́реди, впереди́ кого-чего-л.\nхьалхадаккха* объект в ед. опереди́ть, перегна́ть, обогна́ть.\nхьалхада̃ла* субъект в ед. опереди́ть, перегна́ть, обогна́ть; дошлочул хьалхава̃ла перегна́ть вса́дника; на̃къост дика хилча, а̃лаша хьалхайо̃лу посл. е́сли напа́рник хоро́ш, и ме́рин коня́ обгоня́ет (т. е. если работаешь с хорошим товарищем, то работа спорится); вир хьалхадаллалц ца хоьхку говр посл. ло́шадь го́нят (на скачках) не до тех пор, пока́ осёл её перего́нит (т. е. не доводят до изнеможения).\nхьалхада̃ларех* нареч. вперего́нки́; хьалхава̃ларех ида бежа́ть вперего́нки́.\nхьалхада̃ха* опереди́ть объект во мн.; опережа́ть.\nхьалхадийла* перегоня́ть, опережа́ть.\nхьалха̃дилла* положи́ть пе́ред кем-л. что-л.; тетрадь хье̃хархо̃чунна хьалха̃дилла положи́ть тетра́дь пе́ред учи́телем.\nхьалхадовла* субъект во мн. перегна́ть, опереди́ть.\nхьалхадовларех* нареч. наперегонки́; хьалхадовларех уьду бе̃раш де́ти бегу́т наперегонки́.\nхьалха̃кхийса броса́ть кого-что-л. пе́ред кем-чем-л.\nхьалха̃кхосса бро́сить кого-что-л. пе́ред кем-чем-л.\nхьалха̃ла̃ца держа́ть кого-что-л. впереди́ кого-чего-л.\nхьалха̃ла̃цадала* потенц. от хьалха̃ла̃ца.\nхьалха̃ла̃цийта понуд. от хьалха̃ла̃ца.\nхьалхалелха забега́ть вперёд, опережа́я други́х; заска́кивать вперёд.\nхьалхале̃ра, хьалхале̃раниг прил. пре́жний, про́шлый.\nхьалхара прил. 1) пере́дний; 2) первонача́льный.\nхьалхараэ̃риг прич. запева́ла.\nхьалхарниг см. хьалхара.\nхьалхататта 1) вы́двинуть вперёд; 2) перен. вы́двинуть, отличи́ть, вы́делить.\nхьалхататтар масд. выдвиже́ние.\nхьалхатитта 1) выдвига́ть вперёд; 2) перен. выдвига́ть, отлича́ть, выделя́ть.\nхьалхатиттар масд. выдвиже́ние.\nхьалха̃ту̃хург прич. грам. уст. приста́вка; см. дешхьалхе̃.\nхьалха-тӀаьхьа нареч. после́довательно, один за други́м.\nхьалха-тӀаьхьалла после́довательность, очерёдность.\nхьалха̃хаа сесть впереди́ кого-чего-л.\nхьалха̃хаадала* потенц. от хьалха̃хаа.\nхьалха̃хаийта понуд. от хьалха̃хаа.\nхьалха̃хула нареч. спе́реди.\nхьалха̃хӀитта предста́ть, представа́ть пе́ред кем-л.; суьдана хьалха̃хӀиттира те̃шаш свиде́тели предста́ли пе́ред судо́м.\nхьалха̃хӀитто̃ 1) ста́вить кого-л. спе́реди, впереди́ кого-чего-л.; 2) перен. представля́ть (в воображении).\nхьалха̃хӀотта 1) предста́ть пе́ред кем-л.; 2) перен. предста́виться (в воображении).\nхьалха̃хӀотто̃ 1) поста́вить кого-л. спе́реди, впереди́ кого-чего-л.; 2) перен. предста́вить, воспроизвести́ (мысленно).\nхьалха̃хӀотторг прич. ко́злы у арбы́.\nхьалхаэккха забежа́ть вперёд, заскочи́ть вперёд, опереди́ть.\nхьалха-яхна хан грам. давнопроше́дшее вре́мя.\nхьалхе̃ [хьалхе̃нан, хьалхенна, хьалхе̃но̃, хьалхе̃не̃, й; мн. хьалхе̃наш, й] 1) перёд, пере́дняя сторона́; 2) нача́ло; 3) аванга́рд; 4) пе́рвенство; хьалхе̃ яккха доби́ться пе́рвенства.\nхьалхе̃ле̃лорг прич. 1) передово́й, головно́й; 2) веду́щий, руководя́щий.\nхьалхе̃ле̃лорхо̃ передови́к; юьртан ба̃хаман хьалхе̃ле̃лорхой передовики́ се́льского хозя́йства.\nхьалхенгара, хьалхенгарниг прил. 1) нача́льный; 2) аванга́рдный; 3) передово́й.\nхьалхо̃1 [хьалхо̃чун, хьалхочунна, хьалхо̃чо̃, хьалхо̃чуьнга, в, й; мн. хьалхой, б] бога́ч, бога́чка.\nхьалхо̃2 нареч. пора́ньше; хьалхо̃ ду ранова́то.\nхьалххе̃ нареч. ра́но; зара́нее; заблаговре́менно; бӀаьсте̃ хьалххе̃ яьлла кхушара весна́ в э́том году́ наступи́ла ра́но.\nхьама [хьаман, хьамана, хьамо̃, хьаме̃, б] сглаз (в суеверных представлениях); хьама баккха боле́ть от «дурно́го гла́за».\nхьамц [хьамцан, хьамцана, хьамцо̃, хьамце̃, б; мн. хьаьмцаш, д] мушмула́ (плод).\nхьан см. хьо.\nхьа̃н [хьов, хьайра, хьайна] раздража́ться (напр. о коже).\nхьа̃нал1 прил. 1) че́стный, добросо́вестный, безукори́зненный; 2) рел. безгре́шный, чи́стый.\nхьа̃нал2 мест. сравнит. п. от мила.\nхьа̃налла 1) че́стность, добросо́вестность; 2) рел. безгре́шность, чистота́.\nхьа̃налниг см. хьанал1.\nхьандайта* понуд. от хьандан.\nхьандала заса́литься, пропита́ться жи́ром.\nхьандан* 1) сде́лать жи́рным; припра́вить жира́ми; чорпа тӀайца хьанъян припра́вить суп смета́ной; 2) заса́лить; 3) удо́брить; латта кхеллица хьандан удо́брить по́чву наво́зом.\nхьандар масд. от хьандан 1) заса́ливание; 2) удобре́ние.\nхьаннаш мн. от хьун.\nхьар масд. от хьа̃н.\nхьа̃ра [хьа̃рин, хьа̃рина, хьа̃ро̃, хьа̃ре̃, д] 1) сыпь; 2) крапи́вная лихора́дка.\nхьа̃рам прил. (противоп. хьа̃нал1) 1) нече́стный, недобросо́вестный; 2) моше́ннический; 3) рел. гре́шный, нечи́стый.\nхьа̃рамле̃дала* потенц. от хьа̃рамле̃н.\nхьа̃рамлейта понуд. от хьа̃рамле̃н.\nхьа̃рамле̃н [хьарамло̃ь, хьа̃рамлийра, хьа̃рамлийна] поступа́ть нече́стно, обма́нывать, моше́нничать, жу́льничать.\nхьа̃рамлер масд. обма́н, моше́нничество, плутовство́, жу́льничество.\nхьа̃рамло̃ [хьа̃рамло̃нан, хьа̃рамлонна, хьа̃рамло̃но̃, хьа̃рамло̃не̃, й; мн. хьа̃рамло̃наш, й] недобросо́вестность, нече́стность, обма́н, моше́нничество, жу́льничество.\nхьа̃рамниг см. хьа̃рам.\nхьаргӀа [хьаргӀанан, хьаргӀанна, хьаргӀано̃, хьаргӀане̃, й; мн. хьаргӀанаш, й] га́лка.\nхьаргӀин, хьаргӀиниг прил. га́лочий.\nхьард [хьаьрдан, хьаьрдана, хьаьрдо̃, хьаьрде̃, й; мн. хьаьрдаш, й] кормово́й отхо́д, сенна́я труха́.\nхьа̃рин, хьа̃риниг прил. сыпно́й.\nхьарса [хьорсу, хьаьрсира, хьаьрсина] посы́пать чем-л.\nхьарсадала* потенц. от хьарса.\nхьарсар масд. посыпа́ние.\nхьарсийта [хьорсуьйту, хьарсийтира, хьарсийтина] понуд. от хьарса.\nхьархо̃ [хьархо̃чун, хьархо̃чунна, хьархо̃чо̃, хьархо̃чуьнга, в, й; мн. хьархой, б] ме́льник.\nхьарча [хьаьрча, хьаьрчира, хьаьрчина] 1) обви́ться, обмота́ться вокру́г чего-л.; ко̃ча хьарча обви́ться вокру́г ше́и; 2) задолжа́ть; ◊ сох гӀу̃да хьаьрчина я оштрафо́ван.\nхьарчадайта* понуд. от хьарчо̃.\nхьарчадала* потенц. от хьарча.\nхьарчийнарг прич. прош. вр. от хьарчо̃.\nхьарчийта [хьорчуьйту, хьарчийтира, хьарчийтина] понуд. от хьарча.\nхьарчо̃ [хьарчадо*, хьарчийра, хьарчийна] 1) заверну́ть, обмота́ть, обви́ть, оку́тать; оберну́ть вокру́г чего-л.; бер кортали юккъе̃ хьарчо̃ заку́тать ребёнка в шаль; логах шарф хьарчо̃ обмота́ть ше́ю шарфо́м; 2) задолжа́ть; декхар хьарчо̃ зале́зть в долги́; ◊ гӀуда хьарчо̃ оштрафова́ть.\nхьарчор масд. завёртывание, обмо́тка.\nхьа̃са [хье̃сан, хье̃сана, хье̃со̃, хье̃се̃, б; мн. хьесий, д] 1) метёлка (соцветие у кукурузы);\nзолоти́стые ни́тки; волокно́.\nхьаст [хьостан, хьостана, хьосто̃, хьосте̃, д; мн. хьасташ, д] исто́чник, ключ, родни́к; нефтяной\nхьаст нефтяно́й исто́чник.\nхьаста [хьосту, хьаьстира, хьаьстина] приласка́ть; бер хьаста приласка́ть ребёнка.\nхьастагӀа нареч. давно́; хьасттагӀехь уже́ давно́.\nхьастадала* 1) потенц. от хьаста; 2) приласка́ться.\nхьастийта [хьостуьйту, хьастийтира, хьастийтина] понуд. от хьаста.\nхьаткъа [хьоткъан, хьоткъана, хьоткъо̃, хьоткъе̃, д] моча́.\nхьаха1 [хьаьха, хьаьхира, хьаьхна] 1) истоми́ть; бе̃ха некъ хьаьхна тху̃на до́лгий путь истоми́л нас; 2) угоре́ть; пеш хьаьхна цунна он угоре́л от ды́ма; 3) укача́ть, довести́ до тошноты́; ке̃ма хьаьхна цунна его́ укача́ло на парохо́де; 4) обре́чь; яла хьаьхна борз гу̃ лакха яьлла посл. волк, обречённый на смерть, подня́лся на холм (т. е. зазнайство ведёт к гибели).\nхьаха2 [хьоху, хьаьхира, хьаьхна] ма́зать, штукату́рить.\nхьахадайта* понуд. от хьахо̃.\nхьахадала* потенц. от хьаха2.\nхьахар1 масд. 1) утомле́ние; 2) уга́р; 3) ука́чивание; 4) обрече́ние; ◊ ке̃ма хьахар морска́я боле́знь; лам хьахар го́рная боле́знь.\nхьахар2 масд. штукату́рка.\nхьахийта [хьохуьйту, хьахийтира, хьахийтина] понуд. от хьаха1,2.\nхьахо̃ [хьахадо*, хьахийра, хьахийна] 1) упомяну́ть; 2) перен. посва́тать (невесту).\nхьацар [хьацаран, хьацарна, хьацаро̃, хьацаре̃, д; мн. хьацарш, д] пот; хьацар даккха вы́звать пот; хьацар да̃ла пропоте́ть.\nхьацарда̃лар масд. поте́ние.\nхьацардаьлларг прич. вспоте́вший, пропи́танный по́том.\nхьацаре̃, хьацаре̃ниг прил. по́тный.\nхьач 1) [хье̃чан, хье̃чана, хье̃чо̃, хье̃че̃, б; мн. хье̃чаш, д] сли́ва (плод); 2) [хьо̃чан, хьо̃чана, хьо̃чо̃, хьо̃че̃, б; мн. хье̃чаш, д] сли́ва (дерево).\nхьаша [хьошу, хьаьшира, хьаьшна] задави́ть, затопта́ть, растопта́ть; говро̃ хьаьшира кӀе̃за ло́шадь задави́ла ще́нка; зе̃заг хьаша растопта́ть цвето́к.\nхьа̃ша [хье̃шан, хье̃шана, хье̃шо̃, хье̃ше̃, в, й; мн. хье̃ший, б] 1) гость, го́стья; хье̃шан цӀа гости́ная, куна́цкая, ко́мната для госте́й; хьа̃ша хила гости́ть; хьо̃шалгӀа в го́сти; 2) прия́тель, прия́тельница; 3) знако́мый, знако́мая.\nхьашадала* потенц. от хьаша.\nхьашийта [хьошуьйту, хьашийтира, хьошийтина] понуд. от хьаша.\nхьашлагӀа [хьашлагӀан, хьашлагӀна, хьашлагӀо̃, хьашлагӀе̃, й; мн. хьашлагӀаш, й] пари́; хьашлагӀа йилла держа́ть пари́.\nхьашт [хьаштан, хьаштана, хьашто̃, хьаште̃, д; мн. хьашташ, д] потре́бность, нужда́ в чём-л.; интере́с к чему-л.; хьашт ду ну́жно, необходи́мо; йо̃гӀучу на̃барна гӀойла хьашт яц, бахначу бе̃замна хазалла хьашт яц посл. захо́чешь спать— не ну́жно изголо́вья, полю́бишь— нет нужды́ в красоте́; ◊ хьаштин хӀуманаш предме́ты потребле́ния.\nхьаштагӀа [хьаштагӀанан, хьаштагӀанна, хьаштагӀано̃, хьаштагӀане̃, й; мн. хьаштагӀанаш, й] убо́рная.\nхьаштдерг*, хьаштдолу прич. ну́жный, необходи́мый.\nхьаьаш [только мн., й] кукуру́за; хьаьаш йоху чарх кукуру́зная дроби́лка; хьаьаш тило̃ белхи рабо́та в по́мощь кому-л. по очи́стке кукуру́зы; хьаьаш хьакха убра́ть кукуру́зу.\nхьаьашле̃лор масд. кукурузово́дство.\nхьаьвда [хьаьвдин, хьаьвдина, хьаьвдано̃, хьаьвдане̃, д; мн. хьаьвданаш, д] сто́йло, ясли.\nхьаьвдин, хьаьвдиниг прил. к хьаьвда.\nхьаьвхе̃ [хьаьвхе̃нан, хьаьвхенна, хьаьвхе̃но̃, хьаьвхе̃не̃, й; мн. хьаьвхе̃наш, й] тенево́й склон горы (противоп. басе̃).\nхьаьгӀнаш мн. от хьагӀ.\nхьаьжан, хьаьжаниг прил. к хьаж ло́бный; хьаьжан даьӀахк анат. ло́бная кость.\nхьаьжаш мн. от хьаж.\nхьаьжкӀа [хьаьжкӀан, хьаьжкӀана, хьаьжкӀо̃, хьаьжкӀе̃, й; мн. хьаьжкӀаш, й] кукуру́за.\nхьаьжкӀельхьара нареч. исподло́бья.\nхьаьжкӀин, хьаьжкӀиниг прил. кукуру́зный; хьаьжкӀин белхи рабо́та в по́мощь кому-л. по очи́стке кукуру́зы; хьаьжкӀийн до̃ сапе́тка (для хранения кукурузы в початках); хьаьжкӀин ботт кукуру́зная руба́шка.\nхьаьийн, хьаьийниг прил. к хьаьаш кукуру́зный.\nхьаькам [хьаькаман, хьаькамна, хьаькамо̃, хьаькаме̃, в, й; мн. хьаькамаш, б] нача́льник, нача́льница; руководи́тель, руководи́тельница.\nхьаькаман, хьаькамниг прил. руководя́щий.\nхьаькназ [хьаькназан, хьаькназна, хьаькназо̃, хьаькназе̃, й; мн. хьаькназаш, й] сово́к (железный).\nхьаьмцаш мн. от хьамц.\nхьаьрдаш мн. от хьард.\nхьаьрк [хьаьркан, хьаьркана, хьаьрко̃, хьаьрке̃, д; мн. хьаьркаш, д] 1) диакрити́ческий знак в ара́бском письме́; 2) грам. знак; сацаран хьаьркаш зна́ки препина́ния.\nхьаьрмак [хьаьрмакан, хьаьрмакна, хьаьрмако̃, хьаьрмаке̃, б; мн. хьаьрмакаш, д] корнепло́д.\nхьаьрмакан, хьаьрмакниг прил. корнепло́дный.\nхьаьрса, хьаьрсаниг прил. ры́жий; ◊ хьаьрса хьач алыча́ (плод и дерево).\nхьаьрсо̃, хьаьрсо̃ниг прил. рыжева́тый.\nхьаьтт [хьаьттаран, хьаьттарна, хьаьттаро̃, хьаьттаре̃, й; мн. хьаьттарш, й] 1) с.-х. ток, гумно́; 2) лиша́й; экзе́ма; 3) лави́на.\nхьаьхьамч [хьаьхьамчан, хьаьхьамчана, хьаьхьамчо̃, хьаьхьамче̃, д; мн. хьаьхьамчаш, д] клей.\nхьаьхьамчан, хьахьамчаниг прил. клеево́й; ◊ хьаьхьамчан ма̃ча гало́ша.\nхьаьшнарг прич. к хьаша 1. задави́вший, растопта́вший; 2. зада́вленный, расто́птанный.\nхьаьъна, хьаьънарг прич. от хьаа.\nхье̃ [хье̃н, хье̃на, хье̃но̃, хье̃га, б; мн. хьеш, д] 1) головно́й мозг; 2) те́мя.\nхье̃бо̃цу, хье̃бо̃цург прич. безмо́зглый.\nхье̃га [хьо̃ьгу, хьийгира, хьегна] 1) зави́довать; дан де̃зарг кха̃ненга дехкинарг де̃зачух хьо̃ьгуш ваьхна посл. кто откла́дывал обя́занности на за́втра, жил, зави́дуя жела́нному (т. е. жил в нужде; соотв. не откла́дывай на за́втра то, что мо́жно сде́лать сего́дня); 2) чу́вствовать, испы́тывать; дика хье̃га испы́тывать удово́льствие; во̃н хье̃га испы́тывать тру́дности; ба̃ла хье̃га горева́ть (букв. испы́тывать го́ре).\nхье̃гадайта* понуд. от хье̃го̃.\nхье̃гадала* потенц. от хье̃га.\nхье̃гар масд. за́висть.\nхье̃гийта [хьо̃ьгуьйту, хье̃гийтира, хье̃гийтина] понуд. от хье̃га.\nхье̃го̃ [хье̃гадо*, хье̃гийра, хье̃гийна] прельща́ть, соблазня́ть, заинтересо́вывать чем-л.\nхье̃гӀа [хье̃гӀа, хьийгӀира, хьегӀна] недомога́ть.\nхье̃гӀадала* потенц. от хье̃гӀa.\nхье̃гӀийта [хьо̃ьгӀуьйту, хье̃гӀийтира, хье̃гӀийтина] понуд. от хье̃гӀа.\nхье̃дайта* понуд. от хье̃дан1,2.\nхье̃дала1* 1) потенц. от хье̃дан1,2; 2) задержа́ться; новкъахь хье̃велира иза он задержа́лся в доро́ге; 3) погрузи́ться (в воду с головой).\nхье̃дала2* потенц. от хье̃н1.\nхье̃дан1* [хье̃до, хье̃дира, хье̃дина] 1) трево́жить; цомгушниг хье̃ван ца лаьа суна я не хочу́ трево́жить больно́го; 2) вспомина́ть; дӀадаьлларг ма хье̃де̃ не вспомина́й про́шлое; 3) де́лать предложе́ние, проси́ть руки́; 4) шевели́ть; вороши́ть; пӀелгаш хье̃дан шевели́ть па́льцами; бельш хье̃ян пожима́ть плеча́ми; йол хье̃ян шевели́ть се́но, вороши́ть се́но.\nхье̃дан2* [хье̃до, хье̃дира, хье̃дина] задержа́ть, заде́рживать (на какой-л. срок); гӀуллакхаша хье̃вира иза его задержа́ли дела́.\nхье̃жа [хьо̃ьжу, хьийжира, хьежна] субъект в ед. 1) смотре́ть, гляде́ть; 2) ждать; 3) обы́скивать; 4) осма́тривать, обсле́довать.\nхье̃жадайта* понуд. от хье̃жо̃.\nхье̃жадала* потенц. от хье̃жа.\nхье̃жар масд. 1) смотр; 2) ожида́ние; 3) о́быск; 4) обсле́дование.\nхье̃жийта [хьо̃ьжуьйту, хье̃жийтира, хье̃жийтина] понуд. от хье̃жа.\nхье̃жо̃ [хье̃жадо*, хье̃жийра, хье̃жийна] объект в ед. 1) це́лить, ме́тить; къийгана хье̃жийра, аттана кхийтира погов. це́лил в воро́ну, а попа́л в коро́ву; 2) направля́ть; балха хье̃жо̃ направля́ть на рабо́ту; аьрзнаш суьде̃ хье̃жо направля́ть жа́лобы в суд; 3) пригоня́ть, прила́живать что-л. (по размерам).\nхьейта [хьоьйту, хьейтира, хьейтина] понуд. от хье̃н1.\nхье̃кха [хьо̃ькху, хьийкхира, хьекхна] 1) жать; коси́ть; кӀаш хье̃кха жать пшени́цу; йол хье̃кха коси́ть се́но; 2) пили́ть; херх хье̃кха пили́ть (пило́й); 3) гла́дить; куьг хье̃кха гла́дить руко́й; 4) ма́зать; поппар хье̃кха ма́зать гли́ной; даьтта хье̃кха ма́слить; 5) кра́сить; басар хье̃кха кра́сить кра́ской; 6) вытира́ть; гата хье̃кха вытира́ть полоте́нцем; 7) дуть, ве́ять; мох хьо̃кху ду́ет ве́тер; 8) ре́зать; урс хье̃кха ре́зать ножо́м; 9) руби́ть; хьун хье̃кха руби́ть лес.\nхьекхадайта* понуд. от хье̃кхо̃.\nхье̃кхадала* потенц. от хье̃кха.\nхье̃кхар масд. 1) жа́тва; косьба́; 2) пиле́ние, пи́лка; 3) гла́женье; 4) сма́зывание; 5) кра́шение; 6) вытира́ние; 7) дунове́ние, ве́яние; 8) ре́зание, ре́зка; 9) ру́бка.\nхье̃кхийта [хьо̃ькхуьйту, хье̃кхийтира, хье̃кхийтина] понуд. от хье̃кха.\nхье̃кхо̃ [хье̃кхадо*, хье̃кхийра, хьекхийна] 1) стреми́ться причини́ть вред кому-л., точи́ть зу́бы на кого-л.; несана хье̃кхийна церг воӀах яхна посл. зуб, скрежета́вший на сноху́, укуси́л сы́на; 2) полоска́ть (бельё).\nхье̃кхорг [хье̃кхорган, хье̃кхоргана, хье̃кхорго̃, хье̃кхорге̃, й; мн. хье̃кхоргаш, й] лист ползу́чего расте́ния.\nхье̃къа [хье̃къа, хьийкъира, хьекъна] созре́ть, уроди́ться, вы́расти в изоби́лии (о плодах, злаках); ялта дика хьийкъина колхозан а̃ре̃нашках хлеб хорошо́ уроди́лся на колхо́зных поля́х; хьо̃ькъийла! пусть вы́растет в изоби́лии! (пожелание при пахоте, прополке).\nхье̃къадайта* понуд. от хье̃къо̃.\nхье̃къадала* потенц. от хье̃къа.\nхье̃къал [хье̃къалан, хье̃къална, хье̃къало̃, хье̃къале̃, д; мн. хье̃къалш, д] ум, рассу́док; хье̃къалах тила потеря́ть рассу́док, сойти́ с ума́, обезу́меть; хье̃къалехь вуй хьо? в уме́ ли ты?\nхье̃къалан прил. к хье̃къал.\nхье̃къалдерг, хье̃къалдолу прич. у́мный, рассуди́тельный.\nхье̃къалдо̃цу, хье̃къалдо̃цург прич. безу́мный, безрассу́дный.\nхье̃къалдоцуш деепр. безу́мно, безрассу́дно.\nхье̃къалниг см. хье̃къалан.\nхье̃къийта [хьо̃ькъуьйту, хье̃къийтира, хье̃къийтина] понуд. от хье̃къа.\nхье̃къо̃ [хье̃къадо*, хье̃къийра, хье̃къийна] уроди́ть, принести́ плоды́; ялта дика хье̃къийна латто̃ земля́ дала́ хоро́ший урожа́й.\nхье̃лаш мн. от хьал.\nхье̃лий мн. от етт.\nхье̃лийн, хье̃лийниг прил. коро́вий; хье̃лийн даьтта коро́вье топлёное ма́сло; хье̃лийн налха коро́вье сли́вочное ма́сло.\nхье̃лио̃зархо̃ доя́рка, дои́льщица; доя́р, дои́льщик.\nхье̃м [хье̃ман, хье̃мана, хье̃мо̃, хье̃ме̃, б; мн. хье̃маш, б] промедле́ние, заде́ржка; хье̃м бан проме́длить, задержа́ться; хье̃м ца беш без заде́ржки, неотлага́тельно.\nхье̃н1 [хьо̃ь, хьийра, хьийна] 1) мять, размина́ть; неӀ хье̃н размина́ть ко́жу; 2) меси́ть; бод хье̃н меси́ть те́сто; ◊ меттах хье̃н тро́гаться с ме́ста.\nхье̃н2 прил. к хье̃ 1) мозгово́й; 2) теменно́й; хье̃н даьӀахк теменна́я кость; хье̃н юкъ те́мя.\nхье̃на прил. 1) оби́льный жира́ми, жи́рный; хье̃на латта жи́рная (плодородная) земля́; хье̃на чорпа жи́рный суп; 2) са́льный, жи́рный, гря́зный от - жи́ра; хье̃на куьгаш жи́рные ру́ки.\nхье̃нан мест. чей, чья, чьё; хье̃нан ду xIapa тетрадь? чья э́та тетра́дь?\nхье̃наниг см. хье̃на.\nхье̃нех мест. 1) не́кто, не́кий, кто́-то, тако́й-то; 2) уст. не́кто, кто́-то (заменяет имя мужа или жены — по чеченскому пережиточному обычаю супруги друг друга по имени не называют).\nхье̃ниг см. хье̃н2.\nхьер1 масд. от хье̃н1.\nхьер2 [хье̃ран, хье̃рана, хье̃ро̃, хье̃ре̃, й; мн. хье̃раш, й] ме́льница; хье̃ра ваха идти́ на ме́льницу; хье̃ран го̃ а) ме́льничное кольцо́ (жёрнова); б) отхо́ды муки́ вокру́г жёрнова; хих ведда хье̃ра кӀел иккхина посл. бежа́л от реки́ — попа́л под ме́льницу (соотв. из огня́ да в полы́мя).\nхье̃радаккха объект в ед. 1) свести́ с ума́; взбеси́ть; 2) перен. взбеси́ть, вы́звать кра́йнее раздраже́ние, гнев.\nхье̃рада̃ла* субъект в ед. 1) сойти́ с ума́, потеря́ть рассу́док; 2) перен. прийти́ в бе́шенство, в состоя́ние кра́йнего раздраже́ния, гне́ва.\nхье̃рада̃лар* масд. 1) сумасше́ствие, умопомеша́тельство; бе́шенство; 2) перен. бе́шенство, неи́стовство, я́рость.\nхье̃рада̃ха 1) свести́ с ума́, взбеси́ть объект во мн.; своди́ть с ума́; 2) перен. приводи́ть в бе́шенство, доводи́ть до кра́йнего раздраже́ния.\nхье̃радаьлларг* прил. 1) сумасше́дший, умалишённый, безу́мный; бе́шеный (о животных); хье̃радаьлла жӀаьла бе́шеная соба́ка; вехначунна некъ битина хье̃раваьллачо̃ погов. сумасше́дший уступи́л доро́гу пья́ному; 2) перен. исступлённый, необу́зданный, неи́стовый.\nхье̃радийла* 1) сходи́ть с ума́, теря́ть рассу́док; беси́ться (о животных); 2) перен. быть в кра́йнем раздраже́нии, неи́стовствовать.\nхьерадийлар* масд. 1) сумасше́ствие; бе́шенство; 2) раздраже́ние, гнев; неи́стовство, я́рость.\nхье̃радовла* субъект во мн. сойти́ с ума́, потеря́ть рассу́док; взбеси́ться (о животных);\nперен. прийти́ в бе́шенство, в раздраже́ние, гнев.\nхье̃ран, хье̃раниг прил. ме́льничный; хье̃ран корта ме́льничная плоти́на; хье̃ран тӀулг ме́льничный жёрнов; хье̃ран кӀелхьара тӀулг ни́жний жёрнов ме́льницы; хье̃ран тӀехулара тӀулг ве́рхний жёрнов ме́льницы; хье̃ран та̃тол рука́в реки́, отведённый для ме́льницы.\nхьерча [хьерча, хьирчира, хьирчина] 1) ви́ться, завива́ться; месаш хьерча во́лосы вью́тся; 2) обвива́ться, обма́тываться вокру́г чего-л.\nхьерчадайта* понуд. от хьерчо̃.\nхьерчадала* потенц. от хьерча.\nхьерчийта [хьоьрчуьйту, хьерчийтира, хьерчийтина] понуд. от хьерча.\nхьерчо̃ [хьерчадо*, хьерчийра, хьерчийна] обма́тывать, обёртывать, завора́чивать; ◊ де̃кхарш хьерчо̃ задолжа́ть.\nхье̃сан, хье̃саниг прил. к хьа̃са.\nхье̃сап [хье̃сапан, хье̃сапна, хье̃сапо̃, хье̃сапе̃, д; мн. хье̃сапаш, д] 1) мат. зада́ча; арифметически хье̃сап арифмети́ческая зада́ча; 2) расчёт, наме́рение; хье̃сап дан а) реши́ть зада́чу; б) счита́ть, подсчи́тывать; в) размышля́ть; во̃ьдуш динарг хье̃сап дац во̃гӀуш динарг бе̃н посл. ве́рен тот расчёт, кото́рый сде́лан не при ухо́де, а при прихо́де (соотв. хвали́сь не иду́чи в бой, а иду́чи с боя).\nхье̃сапдар масд. 1) реше́ние зада́чи; 2) счёт; 3) размышле́ние.\nхье̃сапле̃лор масд. счетово́дство.\nхье̃сий мн. от хьаса.\nхьеста [хьоьсту, хьистира, хьистина] ласка́ть.\nхьестадала* 1) потенц. от хьеста; 2) ласка́ться; нанна хьестало бер ребёнок ласка́ется к ма́тери.\nхьестийта [хьоьстуьйту, хьестийтира, хьестийтина] понуд. от хьеста.\nхьех1[хье̃хан, хье̃хана, хье̃хо̃, хье̃хе̃, д; мн. хьехнаш, д] ли́па.\nхьех2 [хье̃харан, хье̃харна, хье̃харо̃, хье̃харе̃, й; мн. хье̃харш, й] грот, пеще́ра.\nхьех3 [хье̃харан, хье̃харна, хье̃харо̃, хье̃харе̃, д; мн. хье̃харий, д] тур, го́рный козёл.\nхье̃ха1 [хье̃ханан, хье̃ханна, хье̃хано̃, хье̃хане̃, б; мн. хье̃ханаш, б] налёт (на поверхности чего-л.).\nхье̃ха2 [хьо̃ьху, хьийхира, хьехна] обучи́ть, учи́ть.\nхье̃ха3 [хьо̃ьху, хьийхира, хьехна] ма́зать.\nхьехадайта* понуд. от хье̃хо̃.\nхье̃хадала* потенц. от хье̃ха2,3.\nхье̃хам [хье̃хаман, хье̃хамна, хье̃хамо̃, хье̃хаме̃, б; мн. хье̃хамаш, б] 1) рел. нравоуче́ние, про́поведь (у мусульман); 2) сове́т, наставле́ние.\nхье̃ханан, хье̃ханниг прил. к хье̃ха1.\nхье̃хар масд. уче́ние, обуче́ние.\nхье̃харан, хье̃харниг прил. к хьех2 пеще́рный.\nхье̃хархо̃ [хье̃хархо̃чун, хье̃хархо̃чунна, хье̃хархо̃чо̃, хье̃хархо̃чуьнга, в, й; мн. хье̃хархой, б] учи́тель, учи́тельница.\nхье̃хархойн, хье̃хархойниг прил. учи́тельский.\nхье̃хийта [хьо̃ьхуьйту,хье̃хийтира, хье̃хийтина] понуд. от хье̃ха2,3.\nхье̃хо̃ [хье̃хадо*, хье̃хийра, хье̃хийна] 1) упомина́ть; 2) напомина́ть.\nхье̃хор масд. 1) упомина́ние; 2) напомина́ние.\nхье̃чаш мн. от хьач.\nхье̃чийн, хье̃чийниг прил. к хьач сливо́вый (о плоде и дереве); хье̃чийн варени сливо́вое варе́нье.\nхьеш мн. от хье̃.\nхье̃ша [хьо̃ьшу, хьийшира, хьешна] дави́ть, топта́ть; буц хье̃ша топта́ть траву́; зе̃загаш хье̃ша топта́ть цветы́.\nхье̃шадала* потенц. от хье̃ша.\nхье̃шан прил. гостево́й; хье̃шан да̃ хозя́ин, реже хозя́йка (тот, та, у кого находишься в гостях).\nхье̃шанадика, хье̃шанадиканиг прил. гостеприи́мный.\nхье̃шаниг см. хье̃шан.\nхье̃шар масд. топта́ние.\nхье̃ший мн. от хьа̃ша.\nхье̃шийтан [хьо̃шуьйту, хье̃шийтира, хье̃шийтина] понуд. от хье̃ша.\nхьийза [хьийза, хьийзира, хьийзина] 1) повора́чиваться; 2) враща́ться, верте́ться, крути́ться; чкъург хьийза семана гонах колесо́ враща́ется вокру́г оси́; 3) кружи́ться; корта хьийза голова́ кру́жится; аьрзу хьийза мархашлахь орёл кру́жи́тся под облака́ми; 4) ви́ться (о волоса́х).\nхьийзадайта* понуд. от хьийзо̃.\nхьийзадала* потенц. от хьийза.\nхьийзар масд. 1) враще́ние, верче́ние; кру́чение; 2) круже́ние.\nхьийзарг прич. враща́ющийся, вертя́щийся, крутя́щийся.\nхьийзийта [хьуьйзуьйту, хьийзийтира, хьийзийтина] понуд. от хьийза.\nхьийзина, хьийзинарг прич. прош. вр. от хьийза; хьийзина месаш вью́щиеся во́лосы.\nхьийзо̃ [хьийзадо*, хьийзийра, хьийзийна] 1) повора́чивать, повёртывать; винт хьийзо̃ повёртывать винт; аьтту̃ aгӀоp хьийзо̃ повёртывать напра́во; враща́ть, крути́ть; бера хьийзо̃ враща́ть бараба́н (механизма); 3) перен. кружи́ть; корта хьийзо̃ кружи́ть го́лову; 4) завива́ть; месаш хьийзо̃ завива́ть во́лосы; 5) виля́ть; цӀога хьийзо̃ виля́ть хвосто́м; 6) перен. разы́грывать, дура́чить, поднима́ть на́ смех; 7) перен. му́чить, издева́ться; дийнаташ хьийзо̃ му́чить живо́тных; ◊ ме̃кхаш хьийзо̃ крути́ть усы́.\nхьийзор масд. 1) повора́чивание; 2) враще́ние, верче́ние, круже́ние; 3) зави́вка; 4) виля́ние; 5) перен. издева́тельство.\nхьийкъина, хьийкъинарг прич. от хье̃къа 1) упи́танный; хьийкъина бер упи́танный ребёнок; 2) ту́чный; хьийкъина ялташ ту́чные хлеба́.\nхьийса [хьуьйсу, хьийсира, хьийсина] субъект во мн. смотре́ть, гляде́ть.\nхьийсадала* потенц. от хьийса.\nхьийсархо̃ [хьийсархо̃чун, хьийсархо̃чунна, хьийсархо̃чо̃, хьийсархо̃чуьнга, в, й; мн. хьийсархой, б] зри́тель, зри́тельница.\nхьийсийта [хьуьйсуьйту, хьийсийтира, хьийсийтина] понуд. от хьийса.\nхьийсо̃ [хьийсадо̃*, хийсийра, хьийсийна] объект во мн. 1) це́лить, ме́тить; 2) направля́ть; 3) пригоня́ть, прила́живать что-л. (по размерам).\nхьо [хьан, хьу̃на, ахь, хьо̃ьга] мест. ты.\nхьо̃ мест. сам, сама́, само́; хьо-хьо̃ ты сам (сама́).\nхьовда [хьовду, хьаьвдира, хьаьвдда] субъект во мн. побежа́ть, бежа́ть.\nхьовза1 [хьаьвза, хьаьвзира, хьаьвзина] 1) поверну́ться; аьтту̃ а̃гӀор хьовза поверну́ться напра́во; 2) заверте́ться, закрути́ться, закружи́ться (напр. в танце); 3) перен. вскружи́ться; корта хьаьвзина сан у меня́ закружи́лась голова́.\nхьовза2 [хьовзу, хьаьвзира, хьаьвзина] прясть.\nхьовзадала* потенц. от хьовза1,2.\nхьовзам препя́тствие, поме́ха; хьовзам баккха или хьовзам бан чини́ть препя́тствия, препя́тствовать.\nхьовзар масд. 1) верче́ние, круже́ние; 2) в разн. знач. оборо́т.\nхьовзийта [хьовзуьйту, хьовзийтира, хьовзийтина] понуд. от. хьовза1,2.\nхьовзо̃ [хьовзадо*, хьовзийна, хьовзийра] 1) поверну́ть; духа хьовзо̃ поверну́ть наза́д; аьтту̃ aгӀop хьовзо̃ поверну́ть напра́во; 2) покрути́ть, поверте́ть, покружи́ть; скрути́ть; 3) перен. вскружи́ть; корта хьовзо̃ вскружи́ть го́лову; 4) зави́ть; месаш хьовзо̃ зави́ть во́лосы; 5) пусти́ть в оборо́т (деньги); 6) перен. разыгра́ть; одура́чить.\nхьовла [хьовлин, хьовлина, хьовлано̃, хьовлане̃, д; мн. хьовланаш, д] халва́.\nхьовлин, хьовлиниг прил. халво́вый.\nхьовса [хьовсу, хьаьвсира, хьаьвсина] субъект во мн. посмотре́ть, взгляну́ть.\nхьовсадала* потенц. от хьовса.\nхьовсар масд. смотр.\nхьовсийта [хьовсуьйту, хьовсийтира, хьовсийтина] понуд. от хьовса.\nхьовсо̃ [хьовсадо*, хьовсийра, хьовсийна] объект во мн. 1) наце́лить; 2) напра́вить, дать назначе́ние; 3) пригна́ть, прила́дить что-л. (по размерам).\nхьовсор масд. 1) наце́ливание; 2) направле́ние, назначе́ние.\nхьовх союз то́ есть.\nхьогалла жа́жда; хьогалла яйа утоли́ть жа́жду.\nхьогах хила испы́тывать жа́жду, хоте́ть пить.\nхьогӀан, хьогӀаниг прил. к хьагӀ неприя́зненный, вражде́бный.\nхьожа [хьожанан, хьожанна, хьожано̃, хьожане̃, й; мн. хьожанаш, й] за́пах; арома́т; вонь; хаза хьожа прия́тный за́пах, арома́т; бо̃ьха хьожа неприя́тный за́пах, дурно́й за́пах, вонь; злово́ние; хьожа кхе̃та проту́хнуть, ту́хнуть; припа́хивать; жижигана хьожа кхетта мя́со\nпроту́хло; хьожа яккха поню́хать; хьожа я̃н па́хнуть, издава́ть за́пах; хьожа я̃ха ню́хать.\nхьожайо̃гӀу, хьожайо̃гӀург прич. арома́тный, души́стый; воню́чий, злово́нный; хьожайо̃гӀу саба души́стое мы́ло; ◊ хьожайо̃гӀу буц бот. богоро́дская трава́.\nхьо̃за [хьо̃занан, хьо̃занна, хьо̃зано̃, хьо̃зане̃, д; мн. хьо̃зий или хьо̃зарчий, д] воробе́й; хьо̃занан кӀорни воро́бушек; ◊ хьо̃зин кхоьш чечеви́ца.\nхьо̃зийн, хьо̃зийниг прил. воробьи́ный; ◊ хьо̃зийн кхо̃ьниг чечеви́чный.\nхьокха [хьокхан, хьокхана, хьокхо̃, хьокхе̃, б; мн. хьокхий, д] кол, шест, жердь.\nхьо̃кха [хьу̃кху, хьуьйкхира, хьоькхна] разг. показа́ть, продемонстри́ровать.\nхьо̃кхам [хьо̃кхаман, хьо̃кхамна, хьо̃кхамо̃, хьо̃кхаме̃, б; мн. хьо̃кхамаш, д] 1) бот. просвирня́к; 2) анат. ча́шка, ча́шечка; го̃лан хьо̃кхам коле́нная ча́шечка; 3) пы́шка, лепёшка из пшени́чной муки́; дика беттина хьо̃кхам хорошо́ вы́печенная лепёшка.\nхьо̃къала, хьо̃къалниг прил. соотве́тствующий.\nхьокъан, хьокъаниг прил. к хьакъ.\nхьокъехь послелог о, относи́тельно, по по́воду; бе̃рийн хьокъехь гӀайгӀа бан забо́титься о де́тях; цу хьокъехь по э́тому по́воду; то̃ламан хьокъехь керла хабар весть о побе́де.\nхьо̃лан, хьо̃ланиг прил. к хьал.\nхьолтӀам [хьолтӀаман, хьолтӀамна, хьолтӀамо̃, хьолтӀаме̃, й; мн. хьолтӀамаш, й] галу́шка из кукуру́зной муки́.\nхьо̃ме̃, хьо̃ме̃ниг прил. дорого́й, уважа́емый; хьо̃ме̃ на̃къостий дороги́е това́рищи; ◊ хьо̃ме̃ хе̃та дорожи́ть кем-чем-л.\nхьомсара прил. уважа́емый.\nхьомсарниг см. хьомсара.\nхьонка [хьонкин, хьонкина, хьонкано̃, хьонкане̃, б; мн. хьонканаш, б] бот. черемша́; хьонкин Ӏарч сте́бель черемши́; хьонка-мача голо́вка черемши́.\nхьонхал [хьонхалан, хьонхална, хьонхало̃, хьонхале̃, б; мн. хьонхалш, д] с.-х. ле́ме́х.\nхьорзам [хьорзаман, хьорзамна, хьорзамо̃, хьорзаме̃, й; мн. хьорзамаш, й] сухожи́лие.\nхьорзаман, хьорзамниг прил. сухожи́льный.\nхьорка [хьорканан, хьорканна, хьоркано̃, хьоркане̃, й; мн. хьорканаш, й] лоды́жка, щи́колотка.\nхьормат [хьорматан, хьорматна, хьормато̃, хьормате̃, й; мн. хьорматаш, й] гру́ша (плод и дерево).\nхьорматан, хьорматниг прил. гру́шевый.\nхьоршам [хьоршаман, хьоршамна, хьоршамо̃, хьоршаме̃, б; мн. хьоршамаш, д] чиха́нье; хьоршамаш детта чиха́ть; хьоршам то̃ха чихну́ть.\nхьостам [хьостаман, хьостамна, хьостамо̃, хьостаме̃, б; мн. хьостамий, д] гвоздь; хьостам то̃ха приби́ть гвоздь.\nхьостаман, хьостамниг прил. гвоздево́й.\nхьостин, хьостиниг прил. к хьаст.\nхьоткъан, хьоткьаниг прил. к хьаткъа мочево́й; хьоткъан ахкарг анат. мочево́й пузы́рь.\nхьо̃чан, хьо̃чаниг прил. к хьач сли́вовый (о дереве).\nхьо̃шалла гостеприи́мство; хьо̃шалла дан угости́ть, угоща́ть; приня́ть го́стя; оказа́ть гостеприи́мство.\nхьо̃шалладар масд. угоще́ние; оказа́ние гостеприи́мства.\nхьо̃шаллин, хьо̃шаллиниг прил. гостеприи́мный.\nхьоькх [хьоькхан, хьоькхана, хьоькхо̃, хьоькхе̃, й; мн. хьоькхнаш, й] 1) пятно́; шаршу тӀе̃ра хьо̃наллин хьоькх са́льное пятно́ на ска́терти; 2) кля́кса.\nхьо̃ькхург [хьо̃ькхурган, хьо̃ькхургана, хьо̃ькхурго̃, хьо̃ькхурге̃, й; мн. хьо̃ькхургаш, й] лопу́х.\nхьо̃ьхан, хьо̃ьханиг прил. к хьех1ли́повый; хьо̃ьхан моз ли́повый мёд; хьо̃ьхан хьун липня́к, ли́повый лес.\nхьу̃ [хьу̃нан, хьунна, хьу̃но̃, хьу̃не̃, й; мн. хьу̃наш, й] воспале́ние ра́ны (вызванное холодом, сыростью); чевнна хьу̃ кхетта ра́на воспали́лась; хьу̃ кхе̃тийта застуди́ть ра́ну.\nхьулам [хьуламан, хьуламна, хьуламо̃, хьуламе̃, б; мн. хьуламаш, б] та́йна.\nхьуламан, хьуламниг прил. та́йный, скры́тый.\nхьулдайта* понуд. от хьулдан.\nхьулдала* 1) потенц. от хьулдан; 2) скры́ться; 3) погрузи́ться (в жидкость, в сыпучее вещество).\nхьулдан* 1) скрыть, утаи́ть; 2) погрузи́ть (в жидкость, в сыпучее вещество); гӀамарлахь ко̃гаш хьулбан погрузи́ть но́ги в песо́к.\nхьулдар* масд. от хьулдан.\nхьун [хьуьнан, хьуьнна, хьуьно̃, хьуьне̃, й; мн. хьаннаш, й] лес; хьун йихкина ру́бка ле́са запрещена́; хьуьнах в лесу́.\nхьу̃на мест. дат. п. от хьо тебе́.\nхьунйо̃гӀар масд. лесонасажде́ние.\nхьунйо̃цу, хьунйо̃цург прич. безле́сный.\nхьункечъяр масд. лесозагото́вки.\nхьунле̃лор масд. лесово́дство.\nхьунле̃лорхойн, хьунле̃лорхойниг лесово́дческий.\nхьунхьакхар масд. ру́бка ле́са.\nхьунхьокхург прич. лесору́б.\nхьурмат [хьурматан, хьурматна, хьурмато̃, хьурмате̃, д; мн. хьурматаш, д] 1) почёт, уваже́ние; 2) бережли́вость, эконо́мия; хьурмат дан а) почита́ть, чтить, уважа́ть; б) бере́чь, эконо́мить.\nхьуьжар [хьуьжаран, хьуьжарна, хьуьжаро̃, хьуьжаре̃, й; мн. хьуьжарш, й] уст. медресе́ (мусульманская духовная школа).\nхьуьлла нареч. там.\nхьуьнан прил. к хьун лесно́й; хьуьнан на̃на лесна́я ни́мфа (сказочное женоподобное существо, живущее в лесу); ◊ хьуьнан цӀа̃зам земляни́ка.\nхьуьнан цӀа̃замийн, хьуьнан цӀа̃замийниг прил. земляни́чный.\nхьуьнар [хьуьнаран, хьуьнарна, хьуьнаро̃, хьуьнаре̃, д; мн. хьуьнарш, д] 1) эне́ргия; 2) до́блесть; белхан хьуьнар трудова́я до́блесть; 3) спосо́бность, уме́ние что-л. сде́лать.\nхьуьнарбухка сре́дняя подпру́га седла́.\nхьуьнаре̃, хьуьнаре̃ниг прил. 1) энерги́чный, акти́вный; 2) до́блестный; хьуьнаре̃ къинхье̃гам до́блестный труд.\nхьуьнзаводан, хьуьнзаводаниг прил. лесозаво́дский, лесозаводско́й.\nхьуьнниг см. хьуьнан.\nхьуьнхо̃ [хьуьнхо̃чун, хьуьнхо̃чунна, хьуьнхо̃чо̃, хьуьнхо̃чуьнга, в, й; мн. хьуьнхой, б] лесни́к.\nхьуьхьадо̃ла* [хьуьхьаду̃лу, хьуьхьадуьйлира, хьуьхьадоьлла] запыха́ться.


Цхьа шо сов хьалха Iамеркера Нохчийн доттагIчо цхьа лугIат даийтинера суна, аьлча а, лугIатан проспект. Мужалт тIехь Нохчийн-Ингалсан дошам, аьлла, яздина дара цуьнан Латинийн а, Киррилицин йозанца. Изза Ингалсан маттахь а дара гочдина. ЛугIат яздинарш а бара гойтуш: Николс Джоанний, Вагапов Iаьрбий. И лугIат яздар муха нисделира шун, муха бира аш цунна тIехь болх, аьлла, хаттар делира ас Берклехь Iаш йолчу профессоре Николс Джоанне.\nНиколс Джоанна: Тхо цхьа эзар исс бIе дезткъе ялхийтталгIачу шарахь дуьйладелира, аса и сайн ГIалгIайн арен методийн класс йолийначу хенахь. Тхан классехь хиллачу студенташна а, суна а гуш дара тхуна дуьхьалкхеташ долу дешнаш тхан коьртачохь соцуш ца хилар. Цундела оцу дешнийн датабаза хIотто сацам хилира тхан. И дешнаш тхуна хьоьхуш хиллачу Гулиев Iийсас а элира, ма дика хир дара, тхоьга цхьа лугIат хIоттаделча.\nЭццахь болх дIаболийра оха. Цхьа шо далале, оха мел лелийна долу дош а дIаяздийр оха, тIакха, Iийсаца цхьана, гIалгIайн маттахь зорба тоьхначу масех хьосте а хьаьжийра со. Ишта хIоттаелира тхан, цхьа эзар герга дош шена юкъахь а долуш, ГIалгIайн-Ингалсан а, Ингалсан-ГIалгIайн а лугIат шен хьалхарчу вариантехь. ГIалгIайн-Ингалсан лугIат кхин а латинийн йозанца а яздира оха.\nОцу цхьана шарахь кечдинчу дешнижайни тIехь дукхах долу хандешнаш а, цIерметтадешнаш а, массо оьшуш долу хIума а дара. Оцу хенахь дуьйна, и шордеш, схьайогIуш ю со. Оцу юккъешхула, цхьа эзар исс бIе дезткъе ткъесналгIачу шарахь ахчан-таро елира суна, доцент Вагапов Iаьрби цхьана шарана Соьлж-гIалара вало, Нохчийн меттан арен методийн классехь дакъа лаца а, соьца лугIат тIехь болх бан а. Доцент Вагаповна Нохчийн мотт дика хаа, цунна ингалсан мотт а бевзу.\nЦо ша а хIоттийнера Ингалсан-Нохчийн лугIат. Компьютер тIехь болх бан а хаа цунна. Латинийн йозан тIе нохчийн мотт баккха луучарех а ву и. Аьлча а, оцу балхана оьшшуш волу стаг вара и. Цо болх бан а бира. И дIавоьдуш хенахь, пхи эзар гергга дош долуш, датабаза гулъелира тхан. Церан грамматикан билгалонаш а , ингалсанматтахь дина маьIна а, багахь олу кепаш а къастийнера оха.\nИ дешнаш студенташа шайн классехь гулдинчарех а, Вагаповс тхуна нохчийн туьйранаш доьшуш, оха дIаяздинчарех а, зорба тоьхначу хьасташкара цо тхуна схьаэцначарех а вовшахтоьхнера оха. Церан грамматика а, аларан хорманаш а юха а теллира оха. Цул сов, цо ша хьалха гулдина дешнех а пайда ийцира оха, иштта дIа кхин а.\nМаршо Радио: Муьлххачу а язбечу белхан шен дешархо хила везаш ву. Шаьш яздина долу лугIат Нохчийн а, Ингалсан а меттанаш Iамо луучарна а, говзанчашна а, журналисташна а хьажийна ду боху профессор Николса.\nНиколс: Иза пайдехь хилийта Iалашо яра тхан Нохчийн мотт Iамо луучу Ингалсашна а, Ингалсан мотт Iамо луучу Нохчашна а (я ингалсан йозанаш деша луучарна), Кавказан меттанашна тидам тIебирзина волчу муьлхачу талламхочунна а, цхьа жимма Нохчех къамеле бовла луучу журналисташна а.\nОха гочдарш муха дора аьлча, цкъа хьалха массара лелош долу, пайдехь долу дешнаш лехира оха. Царна, ма-хуьллу дукха, ингалсан гочдарш къасто гIоьртира тхо. Цундела тхан хIинца Нохчийн маттахь 6 эзар ца кхочуш дош бен дацахь, Ингалсан маттара схьаэцна 8 эзар ца кхочуш дош ду тхан. Ишта нохчийн мотт буьйцучарна ингалсан маттахь йозанаш деша атто хир ду, аьлла, хийтира тхуна. Пайда алсамо хила тарло ишта.\nХьоьгахь йолчу верси тIехь а, араяла езачу тIаьххьарчу вариант тIехь а йоца грамматика а ю, оха ингалсан маттахь луш, Нохчийн масалш а далош. Нохчийчохь цунна зорба тоха аьтто хилахь, аьлла , и нохчийн матта яккха а луур дара суна, дешхьалхенца цхьана. ТIаьххьарчу верси тIехь, Ингалсан-Нохчийн декъехь, Ингалсан дешнийн билгалонаш а, багахь аларан кепаш а ло оха, Нохчийн декъехь санна. Ингалсан дешнаш муха ала деза гайтаро ший а мотт Iамо аьтто бо.\nМаршо Радио: Николса Вагаповца арадаькхинчу лугIат тIехь лелош керла йоза ду, Латинийн бух тIехь хIоттийна долу. Дезкткъе уьтталгIачу шерашкахь Ичкерин Iедалша юкъадаккха гIоьртинчу йозанах къаьсташ ду и, элпашна тIехула а, кIелхьара а хьаьркаш ца хиларца. Цхьа аз гайта, наггахь ши элп вовшахтаса дезаш делахь, зорбан гIуллакхана а, компьютер чохь лело а, аьттонаш луш йоза ду и, цхьа шеко йоцуш. Йоза хийца муха дага деара шуна, аьлла, хаьттира ас соьца къамеле яьллачу Николс Джоанне.\nНиколс: Дукхах болчу Нохчашна дуьххьар гуш хир ду и. Оха хIун дира аьлча, тхан лугIат тIехь массо Нохчийн дешнаш хIинца лелош долчу кириллицин йозанца яздина ду. Цул сов, церан аларан кепаш гайта, уьш кхин а оха хIоттийначу латинийн транскрипцица дIаяздина, тIехула хьаьркаш а йоцуш. Ишта транскрипцеш аса духка хенахь дуьйна лелош ю, меттанаш толлуш.\nЦхьа эзар исс бIе дезткъе уьтталгIачу шерашкахь Нейдерланд-пачхьалкхера меттаIилманчас Коэн Ирвина лело йолийра сан абатан цхьа верси, Нохчийн матта Библи а, кхин а цхьацца язорш а гочдеш. Дезткъе йолхуьтталгIачу шарахь оха шимма, вовшах а кхетта, тхайшинан системийн бух тIехь цхьа юкъара абат хIоттийра. Оха и хIунда динера хьуна аьлча, оцу хенахь интернет керла хIума яра, тIаккха компьтерийн операцин системаш кхин дика а яцара. Тхуна -- сан студенташана а, суна а -- гIалгIайн мотт толлуш, компьютер чохь лело атта долу йоза дезар.\nЦарна сихха компьтер чохь зорба тоха а дезаш дара, шайн белхаш суна гайта, леррина долу элпаш леха а ца оьшуш. ГIазкхийн мотт а, кириллицин элпаш а сан студенташа лелийна а дацар. Тхуна тхайна дикка девзуш долу латинийн элпаш дезар, тIехула хIитто дезаш хьаьркаш а доцуш, совнах хIума а доцуш, деша атта а долуш. Юха тIаккха гучуделира, и практикехь лело атта йоза дуйла.\nТхайн лугIат тIехь тIехула хьаьркаш доцу, зорба тоха атта долу латинийн элпаш лелийра оха. И практикехь лело атта йоза дуьйла а хии тхуна. Оцу йозанца компьютер чухула кехат дахьийта йиш ю хьан хьаьнга а.\nТхайна аьтто лоьхуш, хIоттийнера оха и абат, юха, и дика дуйла хиича, кхин дIа а лелийра оха и. Нохчийн маттахь лелош йолу киррилица латинийн йозан тIе яккха цхьа проект хьалхе дуьйна йолуш яра. Схьахетарехь, Азербайджанхойн меттан йозан тIехь хIоттийна ю и, цхьацца элпаш тIе а тоьхна. Цхьана кириллицин элпана цхьа латин элп а далош, транслитераци ю и. Амма кириллица тIехь долу йоза кхачам болуш ца хуьлу, лугIат хIоттош хилча, цо цхьадолу аьзнаш гойтуш доцун дела.\nДиъ аз гойтуш, элпаш а ду хIинца нохчийн маттана лелочу йозан тIехь. Цхьа а аьтто бац, оцу йозан тIе а хьаьжна, дош билггал муха ала деза ган. Нохчийн мотт Iамо луучу кхечу мехкашкара нахана цхьа а гIо ца хуьлу цунах. Ингалсан маттал гIолехь-м ду и, амма хIетте дика дац и. Дешнижайно гайта деза, дош муха олу. Тхайн лугIат тIехь тIехула хьаьркаш доцу, зорба тоха атта долу латинийн элпаш лелийра оха. И практикехь лело атта йоза дуьйла а хии тхуна. Оцу йозанца компьютер чухула кехат дахьийта йиш ю хьан хьаьнга а. Компьютер мел шира елахь, муьлха системи тIехь я платформи тIехь и елахь, дешалур ду и. Ур-аттал уьн шарахь араяьлла зорба туху машен а лелалур ю хьоьга, оцу тIехь оха лелош долу массо элп цунна тIехь хир долу дела. Цо Нохчийн меттан аьзнаш а гойту, леррина долу элпаш а ца леладо.\nМаршо Радио: Нохчийн мотт хьехаран гIуллакх даима ледар хилла Нохчийчохь. Советан Iедал долуш, гIаланашкахь ишколашкахь хьехна а бац и, масала. И Iедал дIадаьлча, то ца делира хIумма а гIуллакхаш. Хаза, шера, цIена Нохчийн мотт буьйцуш волу стаг карош вац атта, хьо и лаха араваьлча. Цуьнан дуккха а ду бахьанаш, царах цхьаъ-м хIете-вете дешарца доьзна ду. Хьо Нохчийнчоьн дешаран министраллех кхета-м ца гIоьртира, шаьшшима яздина лугIаттий, хIоттийна долу керла йозий а гайта? Профессор Николс ю жоп луш.\nНиколс: Сан цхьа а контакт хилла яц Дешаран Министраллица. Аса оцу лугIат тIехь беш болу болх цхьа эзар исс бIе дезткъе ткъесналгачу шарахь болийра, Вагапов Iаьрби Беркли веача. Цул хьалха сан цаьрца контакт хилла яц, ас болх болоза хилла дела. Цул тIаьхьа царна тIекхочийла а дацар. ТIекхаьчча а, цаьрга гIо далур дар, аьлла, а ца хета суна. Сан Нохчийчоьнна леррина, механа еза йоцу верси араяккха йиш хилахь, со оцу министраллех я кхечу гIуллакххойх кхетар йолуш ю, цигахь и яржо. Сайна дуьхьал кхеттачу массо Нохчочунца къамел до аса оцу йозан системех лаьцна.\nСан жамI хIу ду хьуна аьлча, Нохчаша шаьш къасто деза шайна товш долу йоза. ТIевеанчу стеган олийла дац цаьрга: ишта язбан беза аш шайн мотт. Сан ала йиш хIу ю хьуна аьлча, ишта язбан мегар дара аш шайн мотт. Массо дош а гойтуш, церан массо хорма а гойтуш, йоза дIа а нисдина, цуьнан билгалонаш къастош долчу лугIато хьеха там бара, хIу дан деза йозан системица. Йоза хийцар харжаца доьзна гIуллакх ду. Даима хилла а ду и ишта. ХIинца цIеххьана керла абат юкъадаккхар хьекъале хир а дацара. Баккхийчеран чкъурана кириллица ю евзуш ерг таханлерчу дийнахь. Кегийчара нохчийн маттахь дешар дешна а дац. Цара дукхачу хьолахь Нохчийчоьн арахьа дешна. ГIазкхийн маттахь бен хаа ца хаа царна йоза-дешар. Церан дуьхьа латин йоза юкъадаккхахь, билгал хууш дац, цара и тIеоьцу я ца оьцу. Амма баккхийнаш хIете-вете дIахадабо вай тIаккха.\nСихо а йина, кириллицина тIера латинийн йозан тIе довла деза, ала ца лаьа.\nНохчий цIера баьхча, церан шайн маттахь хIума язъян йиш йоцуш хенахь, нохчийн мотт хьоьхуш боцуш хенахь, цуьнан статусана доккха зе хиллера. ХIунда аьлча, и цул хьалха латинийн йозан тIера кириллицина тIе баьккхинера, адам цуьнах дола кхиа а ца делира, ишколан Iаматаш дукхачу декъана хийца йиш а ца хилира. Иштта, латинийн абатан бух тIех долийна йоза-дешар дохийра, ткъа керла, кириллицин бух тIехь долу дешар дIахIотта кхиа а ца делира - нах цIарах-цIийнах бохийра.\nШийта шарахь церан йоза-дешар Iамо йиш а ца хилира. Цул тIаьхьа, вуно дуккха хан йизира, дешаран ламаст карладаккха, цIеххьана дохийна долу. Цундела суна, сихо а йина, кириллицина тIера латинийн йозан тIе довла деза, ала ца лаьа. Нохчийн маттахь дешна болчу наха шаьш бан безаш бу цу хьокъехь сацам. Амма, нагахь санна нахана йоза хийца лаахь, и муха дан мегар дара, цхьа некъ гойтуш бу аса.\nМаршо Радио: ЛугIаташ яздина а ца Iаш, Нохчийн меттан грамматика а ю хIоттаян езаш, и мотт толлуш хилча, Николс Джоаннас дийцарехь. Ша йолийна йолу ГIалгIайн грамматика чекх ма-яьккхина, оцу балхана тIеерза дагахь ю ша, боху Iамеркера меттаIилманчас.\nНиколс: Суна луур дара и дан. ХIокху сохьта ГIалгIайн меттан грамматика ю ас чекх йоккхуш. Ма-хаъъар, цуьнан грамматика чIогIа тера ю Нохчийчух. Аса сайн аспиранташка а язбойта тайп-тайпана белхаш оцу темех лаьцна. ГIалгIайн грамматика чекх ма-яьккхина, нохчийн мотт талла, цхьа проект дIайоло дог-ойла ю сан. Иштта, ахчан гIуллакхаш къасто лууш а ю со, Нохчийн меттаIилманчаш а, студенташ а бало, оцу талламехь дакъа лаца.\nУьш кIоргера талламаш а беш, керла хIуманаш гучудаьхна нах хила безаш бу. Суна цаьрга байта луур бара и болх, аса а ца беш я ненан мотт ингалсаниг болчу сайн аспиранташка а ца бойтуш и. Цхьа грант хиларе сатуьйсуш ю со, и нах вовшахтоха сайн таро хилийта. Туркойчура я Урдун-махкара Нохчий бало а там бу аса. Ишта цхьа тоба а кхоьллина, йоккха, кIорггера грамматика арахеца луур дара суна. Нохчийн маттахь я ингалсан маттахь хила тарло и, хIинца а къаста ца дина аса и. Ишта дог-ойланаш ю-кх сан. Оьшуш, ахча бен, кхин хIума дац\nМаршо Радио: Цхьа а вуй те хьуна хууш, Нохчийн маттахь маьIна а деш, Нохчийн лугIат хIотто дагахь, аьлла, хаьттира аса кхин а профессор Николсе. Шена тусавелла цхьа а вац, амма, и оьшуш дац олуш а, ца хаавелла шена цхьа а, боху Iилманчас. И болх бан цхьа Нохчо ваьлча, ша шен агIора гIо дан хьожур яра, боху Калифорнера профессора.\nНиколс: Суна цунах лаьцна хууш хIума дац. Амма ас Нохчашка и хьахийча, массара олу: мел доккха гIуллакх хир дара цунах. Ишта ойла тхан а ю. И тайпа белхаш беш бу-бац, суна ца хаа. Иза чIогIа ладаме хIума ду, хIунда аьлча Нохчийн мотт информаци дIасаяржо гIирс санна лело безаш бу. Грамматикашкахь а, лугIаташ тIехь дIаязбина бен а боцуш, и бисийта мегар дац. Нохчаша и дийриг хиларх догйовха ю со. Сайн агIора, ахчанца а, компьютер-программашца а, техникица гIо дан хьожур ю со.\nМаршо Радио: Калифорнехь Iаш йолчу профессора Нохчийн маттана гатдеш долу са, башха хьийзаш долчух тера дац Нохчийн халкъана тIехь урхалла дан охьахиинчу Iедалан. ХIокху шарахь Нохчашна язъина йолчу конституци тIехь Нохчийн мотт пачхьалкхан мотт, ГIазкхийнчуьнца цхьана, дIакхайкхинехь а, Iедалан гIуллакхана а, кехат хIотторан балхана а ГIазкхийн мотт бен лело йиш яц Нохчийчохь.\nХIокхул хьалха Нохчийчохь лаьттинчу Iедало дIакхайкхина шорта Iалашонаш хиллехь а, кхин башха бала цо а ца хьийгира, и мотт шен даржехь хьалабаккха гIерташ. Iедало цхьаъ даре сатийсарх гIуллакх хир долчух тера дац Нохчийн халкъан. Шаьш Нохчаша Iалаш бан безар бу шайн мотт, нехан мотт шайна бийца ца лаахь. Тахана и ца дахь, кхана дукха тIаьхьа хила там бу и.\n(ХIара интервью дуьххьар эфире яьллера 2003-чу шарахь.)


NGC 5485 — Википеди\nNGC 5485, MCG+09-23-037, PGC 50369, UGC 9033, 2MASX J14071131+5500054, SDSS J140711.35+550005.9, Z 272-30, Z 1405.5+5515, UZC J140711.3+550006, SDSS J140711.33+550006.2, LEDA 50369, SDSS J140711.35+550005.8\n0,006641 ± 2,7E−5, 0,00635 ± 1,0E−5\n1904 километр в секунду\n14ч 07м 11,312с\n+55° 00′ 5,47″\nNGC 5485 — Дохкаллин а, седарчийн гуламийн а керла юкъара каталогехь ягарйина галактикаш.\nWikiSky-da NGC 5485: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Изображение\n↑ NGC/IC (English). NGC 5485.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=NGC_5485&oldid=5060162»


Ег-Морт — Википеди\n43°34′00″ къ. ш. 4°11′33″ м. д.HGЯOL\n102 вайн эра тӀеяле\n▲8456 стаг (2018 шеран 1 январь)\nЕг-Морт (фр. Aigues-Mortes, фр. Fort-Peletier) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Бретань регионехь. Коммунан департамент — Гар. Дозанашца йу Сент-Мари-де-ла-Мер, Ле Гро-дю-Руа, Сен-Лоран-д'Эгуз, Марсиярг, Могио, Ла-Гранд-Мот. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан Французийн мотт бу.\n↑ 1 2 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=235\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ег-Морт&oldid=5161082»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 7 октябрь, 03:46.


Элкхарт (гуо, Индиана) — Википеди\n41°36′ къ. ш. 85°52′ м. д.HGЯOL\nЭлкхарт (гуо, Индиана)\nинг. Elkhart County\nхууш дац, Elkhart[d], форма[d]\n▲203 474 стаг (2015)\nКасс[d], Сент-Джозеф[d], Лагрейндж (гуо, Индиана), Нобл (гуо, Индиана), Косцюшко (гуо, Индиана), Маршалл (гуо, Индиана), Сент-Джозеф (гуо, Индиана)\n1212 квадратан километр\nNational Register of Historic Places listings in Elkhart County, Indiana[d]\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Элкхарт.\nЭлкхарт (инг. Elkhart County) — АЦШ Индиана штатера гуо. Центр – гӀала Гошен.\n197 559 стаг ↘197 450 стаг ↗198 526 стаг ↗199 258 стаг ↗200 563 стаг ↗203 474 стаг\nГуон майда 1199,6 км².\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Элкхарт_(гуо,_Индиана)&oldid=5078615»


Цхьанхьа тIемало лаьцна, вийна аьлла, хааме даьккхарций, шеконаш хьалха йовлу могIарерчу нехан.\nТIеман хьу-чулацам болчу хиламех боттабелла чекхбаьлла Нохчийчохь гуьйренан шолгIа ГIадужу - бутт.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло юх-юха а Iора ма даккхара, кху беттан 9-чу дийнахь цхьаьнаметта бархI тIемало вийна ницкъаллин структураша Гуьмсан кIоштехь.\nОфициала чIагIдарца Демилханов Iела коьртехь волу и тоба ДегIастанара схьайогIуш хилла талораш дан Iалашо а лаьцна.\nIедалан хьостано билгалдаккхарца, низамхошна хьалха герз тIекIирдинарг гIаттамхой хиллехь а, масех лазавар доцург полисхошлахь кхин дараш ца хуьлуш, цхьа дийна кара ца валош, массо тIемало вен а вуьйш, дIадирзина и тасадалаор.\nЦигга Гуьмсан кIоштехь вийна полисхочунна тIелатар а дина, урс тоьхна цунна чов а йина, маса топ а эцна ведда къайлаваьлла 21 шо долу жима стаг.\nЙоккха хан цу цу юкъа йолале мила ву а хууш, цуьнан лорх кхиъначу низамхоша Джалка эвлахь Iожалла караяйтина куьг бехке лоручунна.\nТалламхой бехктакхаман гIуллакх схьа а диллина, дуьхе кхиа гIерташ, жоьпаш лоьхуш бу, цо полисхочунна тIелатар стенна дина, маса топ хIун Iалашо йолуш лачкъийна бохучу хеттаршна.\nМахкахь уггар чIогIа ларьечех цхьаъ ларалучу Джалка эвлахь иза дIалачкъа гIортар а лору цхьаболчара жоп каро халчех цхьа хаттар.\nОьрсийчоьнан мичча кIоштехь тIемало лаьцна,вийна аьлла гIардаккхар,къаьсттина кху Къилбаседа Кавказан мехкашкахь,ша йоккхачу шеконца тIеоьцу боху ГIебартой-Балкхарийн махкахь вехачу, цIера Ножай юьртан кIоштерчу Висар-Хьаьжас.\nВисар-Хьаьжа: «Доьза вайна бохуш, гергарниш а Iаш, хийла кегийрхой, вала да воцург муххале а, лоций дIа вуьгий, маж яхъяллалц чохь валлаво, фильтраци олучу цецанах чекхбоху, юха герз а кара а дуьллий, тIемало вийна шаьш олий гучувоккху. И тайпа масалш хьалха а, хIинца а шортта ду.\nИ хIума кхузахь Iачу нахана дика хууш ду. ДIо Оьрсийчохь болчара телевизор чохь мел гойтург бакъду моьтту.\nШайн тIе ца Iоттаделча ца хаьа иза». Телевизионехь гойтуш ма дара иза» бохуш бакълена а теша цхьаболчу оьрсий. Ткъа кху Кавказехь бехк боцу нах лецар могIарера гIуллакх ду.\nЖима стаг юххера вевзачарна а, гергарчарна-м хIети а хаьа, иза тIемалошца зIе йолуш ца хиллий, амма дан хIума дац. Схьагучу суьртаца адам бIаьрзе ду. Нийсо, бакъо хир ю ала тIаьхьло йолуш кIадда а дац…»\nМахкарчу кхето атта доцчу хьолаца доьзна вер-ваккхарш доцуш, чекхбаьллачу баттахь герггарчу Малхбалерчу Шема пачхьалкхера тIом бахьнехь масех вахархочунна кхела хьалха а хIиттош, бен-бен хенаш а кхайкхийна Нохчийчохь.\nЦул сов, герггарчу хенахь хаа ца луш лаьттинчу, шатайпа билгалонца чекхбаьлла кхузахь ГIадужу - бутт.\nИ билгало йоьзна ю чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло, цхьа гIо-орца доьхучу кепехь, бахархошка бинчу кхайкхамца.\nГерзаца дуьхьало ечеран болам къарбарехь сихо хилийтарна тIехьажийна къайлахчу сервисан а, полисхойн урхаллаша, тIемалойн болу меттиг нахе дIайийцийта ойкхаллина миллионашкахь даккхий ахчанаш кхайкхийна.\nГIаттамхойн баьччанаш ларалучу, луларчу кхаа махкахь, ДегIастанахь, Нохчийчохь, ГIалгIайчохь хила тарлучу исс стеган цIерш ю Iораяьхнарш.\nМасала, пхиппа миллион сом ахча дала тIелаьцна Iедалан хьостано Бютукаев Асланний, Асельдеров Рустаммий волу меттиг йийциначунна.\nКхоккха миллион ахчанаш кхайкхийна, цIарца вагарвечу, кхин а ворхI тIемало хьулвелла меттигаш нахала яьхначарна.\nСхьахетарехь, боху цхьаболчу тергамхоша, шайн гIорасизалла юкъараллехь гIарьяьккхина а, ницкъаллин структурийн буьйранчаша сатуьйсучух тера ду, бахархошка орца аьлла а герзаца дуьхьал ечеран могIарш хаъал лилха даха.