- Дала къинхетам бойла цунах –\n- Дала гечдойла цуьнан къиношна -\nСайн денанна Гуьмсетана…\nТахана ас «Ла илахIа иллаллахI»\nаларан бахьана хиллачунна…\nКхин дукха Iилма ца деллехь а,\nламаз-марха а, бусалба дин дезар а,\nбусалба динан марзо а суна\nЙа АллахI! Ша йаллалц шена хуучу кепара\nХьан дин лелош, Хьан дин дезаш,\nХьо а везаш, Хьайна дуьхьал\nеана йолчу сан дененах\nХастам бу АллахIана, хIара дуьне а, хIокху дуьнена тIера адамаш а кхоьллина волчу. Хастам бу Цунна, Адам-пайхамар – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – кхолла а кхоьллина, цунах схьа Хьава а кхоьллина, тIаккха цунах пайхамар а вина, цуьнан тIаьхьенах схьа хIара дерриг адамаш даьхна волчу. Хастам бу Цунна, адамаш Ша кхуллучу хенахь, уггар хазчу, уггар дикчу куьцехь кхолларна, адамашна Цо хьекъал даларна. Хастам бу Цунна, адамашна Ша вовзийтарна, Ша кхоьллинчу хIуманашца царна Шен возалла а, сийлахьалла а, лакхалла а гайтарна. Хастам бу цунна, адамашна юкъахь Цо пайхамарш а, элчанаш а гIитторна, Ша вовза а, Шена Iибадат дан а некъ цаьрга кховдорна. Юха а хастам бу Цунна, уггар хьалхара пайхамар Адам варе терра, уггар тIаьххьара пайхамар вайн Пайхамар Мухьаммад варна – Делера салават а, салам а хуьлда цаьршинна шинненна а –. Цкъа а чекхбер боцу хастам бу Цунна, и пайхамарш беллачул тIаьхьа а Шен дин Шен лайшна юкъахь дисийтархьама Iелам-нахана Iилма а делла, церах пайхамарийн верасаш бина волчу. Хастам бу АллахIана, цу Iелам-нахе вайна Шен динан некъ Цо схьагайтийтарна, вай нисдаларга цаьрга дерзадайтарна, къемат-де кхаччалц цаьрца хIара дин Цо вайна лардарна.\nДелера салават а, салам-маршалла а хуьлда Делан Элчанна Мухьаммад-пайхамарна, Делан лайна, элчанийн элана, пайхамарийн мохIурна, Делан уггар воккхачу эвлаяна. Цул тIаьхьа салам-маршалла хуьлда цуьнан цIенчу-дикчу охIлунна, цуьнан асхьабашна, къемат-де кхаччалц цунна тIаьхьа мел ваьзначунна.\nХIара жайна – Дала хьуна а, суна а хIокхунах пайда бойла – Имам ГIазалис яздинчу дуккха а жайнех цхьаъ ду. Дуьххьала дIа ас хьоьга бакъдерг аьлча, хIара санна жайна ас хIинццалц схьа дешна дац. Дукха хан йара ас сайн синна а, дегIана а шинне цхьане некъ лоьху. Вайна ма-хаара, хIора стеган Ийман лахлуш а, хьаладолуш а ду. Ткъа иза лахделча хьаладаккха бахьанаш лело деза. Ишттачу бахьанех карийра суна хIара жайна. Кху тIехь долу Iилманан пайданаш дацара суна кхьуьнца коьрта гинарш. ХIокхо Iилманан пайданаш а, ийман хьаладоккху бахьанаш а цхьаьнатоьхна хилар дара, хIокху жайни чохь синна кхача а, синпаргIатонна тIевуьгу некъ а хилар дара. Хаац суна, Iаьрбийн маттара кхечу матте дехьадаьлча иштта мерза чам ца хила а мега кхуьнан, делахь а, цу марзонан цхьа дакъа доцуш ца дисарга дог доху ас.\nХIара жайна Имам ГIазалис мутаIеламана яздина ду, бусалба дин Iамо волалуш волчунна яздина ду. Делахь а, хIара жайна цхьана мутаIеламана бен пайденна хилла ца Iаш, дуьненан Iилма Iамош волчунна а, юкъарчу дахарца вехаш волчу хIора бусалба стагна а пайдане хир ду аьлла хета суна. Бусалба динан Iилманаш Iамош волчунна гойтур ду хIокхо, нахе диканиг ден алале а, вониг ма де алале а хьалха ша дан дезарг, ша Делаца нисйан еза юкъаметтиг. Дуьненан Iилманаш Iамош волчунна гIо дийр ду хIокхо Ийман лах ца далийта, хIокхо довзуьйтур ду цунна коьрта-коьрта цо лардан дезаш долу динан а, дуьненан а гIиллакхаш. Оццу кепара пайда бийр бу хIокхо – Дала мукъалахь – шен юкъарчу дахарца вехаш волчунна а.\nСайн ницкъ ма-кхоччу, хазчу мукъамца хIара жайна хьоьга кховдо хьаьжира со, кхачамбацаршна Деле гечдар а доьхуш. Имам ГIазалин «Нисваларан юьхь» жайна чекхдаьлча, ас сайгара тIетуьйхира ламаз оьцуш деш долчу доIанех лаьцна долчу хьадисийн таллам, Имам Ибнул Мулаккъина бина болу – Дала къинхетам бойла цунах –. Ас и тIетохаран бахьана хьуна карор ду цунна ас яздинчу дешхьалхе юкъахь. Сой ца кхетачу меттигашкахь со вирзира хIокху жайнин маьIна деш яздинчу жайнашка а, Имам ГIазалис – Дала къинхетам бойла цунах – яздинчу кхечу жайнашка а, Iаьрбийн меттан жайнашка а. Ас билгалдехира хIокху жайни юкъахь даьхкинчу айатийн сураташ а, лоьмарш а. Иштта ас билгалдехира хIокху юкъахь даьхкина хьадисаш дийцина долу жайнаш, сайн ницкъ ма-кхоччу, сайна доьвзачу жайнаш тIера. Суна уггар хала хилларг и хьадисаш лахар дара, цу тIехь уггар дукха хан дIаяхара сан. ХIокху тIехь болх бечу хенахь ас пайда ийцира хIокху жайнех:\n«Iуджáлатул Мухьтáж», Имам Ибнул Мулаккъин.\n«Iумдатуссáлик ва Iуддатуннáсик», Имам Ибн Аннакъúб.\n«Ал-Азкáр», Имам Нававий.\n«Албадрул мунúр фú тахрúж ахьáдисир-рóфиIиййил кабúр», Имам Ибнул Мулаккъин.\n«АлмаджмýI шархьул мухIаззаб», Имам Нававий.\n«Алмадхал илá мазхIабил Имам АшшáфиIий», Акрам Юсуф Iумар Алкъавáсимий.\n«АлмуIжамул ВасúтI», масийтта Iелам-стага яздина.\n«Алмункъиз минаддолáл», Имам ГIазали.\n«Алмустасфá», Имам ГIазали.\n«Алфутýхьáтур-роббáниййахI», Имам Ибн Iиллáн.\n«АттакърúрóтуссадúдахI фил масáилил муфúдахI», Хьасан бин Ахьмад Алкаф.\n«Аттахькъикъ», Имам Нававий.\n«Ашрхь Сахьихь Муслим», Имам Нававий.\n«Ихьйáу Iулýмиддúн», Имам ГIазали.\n«Имам ГIазали», Ахьмад Солихь Ашшами.\n«Кифáйатул Ахйáр», Абу Бакр Алхьисний.\n«Мукъоддимат Ибн Халдýн», Имам Ибн Халдýн.\n«Сохьúхьул ДжáмиIис-согIúр», Имам СуйутIий, Шейх Албáнú.\n«Субулуссалáм», Имам СонIáнú.\n«Талхúсул Хьабúр», Имам Ибн Хьаджар АлIаскъолáний.\n«Тафсúрул Джалáлайн», Имам Алмахьаллий, Имам СуйутIий.\n«Тахрúжу ахьáдисил Ихьйáъ», Имам Ал-Iирóкъий.\n«Тухьфатул Мухьтáж», Имам Ашширбúний.\n«Тухьфатул Мухьтáж», Имам Ибнул Мулаккъин.\n«Фадóилул авкъóт», Имам БайхIакъи.\n«Фатхьул Бáрú шархь Сахьихьил Бухáрú», Имам Ибн Хьаджар АлIаскъолáний.\n«Фатхьул къадúр», Имам Шавкáний.\n«Фатхьул Маннáн шархь Зубад Ибн Руслан», Шейх Мухьаммад бин Iалий Ахьубайший.\n«Фатхьул МуIúн», Имам Алмалúбáрий.\n«ХIáказа захIара джúлу Солахьиддúн», Мáжид Iарсáн Алкайлáний.\n«Шархь Сунан Аби Давуд», Шарафул Хьаккъ АлIазúм Абадий.\nИштта кхин долу жайнаш а.\nАс АллахI-Деле доьху хIара яздина волчу Имам ГIазалина фирдавс-ялсамане ялар а, хIара гочдина волу со жоьжахатин цIарах хьалхаваккхар а, хIара доьшуш волчу хьох Цо Шен къинхетам бар а, сан а, хьан а дена-нанна Цо ялсамани ялар а.\nДелера салват а, салам а хуьлда Делан Элчанна Мухьаммадна а, цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а, массарна а, амин.\n15 Шаввал 1425 хI\_ш. – 28/11/2004 ш.\nХастам бу АллахIана, бакъ болу хастам. Делера салават а, салам а хуьлда Цо кхоьллинчу хIуманашна юкъахь уггар диканиг волчунна – Мухьаммадна, Цуьнан элча а, Цуьнан лай а волчу – иштта цул тIаьхьа салават а, салам а хуьлда цуьнан охIлунна а, цуьнан асхьабашна а.\nХьуна хаийла – хIай Iилманна чIогIа тIевирзина верг, Iилма дезарехь хьайн дагчура бакъ болу лаам гучубаьккхина верг, сов-чIогIа хьайна иза дезар гайтина верг – нагахь санна хьан Iилма лахарехь болу лаам къовсам латто а, дозалла дан а, хьайн нийсархойл хьалха вала а, нехан дегнаш хьайга дерзо а, дуьненан дуьсур доцу диканаш гулдар а белахь… делахь хьо хьайн дин дохо новкъа ваьлла ву хьуна, хьайн са хIаллак дан араваьлла ву хьуна, хьайн эхарт хьайн дуьненах дохка гIерташ ву хьуна. Ахь оцу тIехь бина барт эшаме бу хьуна, ахь иштта бина болу мах хьуна зене бу хьуна, хьуна хьоьхуш верг хьо Iеса хилар тIехь хьуна гIо деш ву хьуна, хьан эшамехь хьан накъост а ву хьуна – иза тера ву хьуна, нахана талораш деш волчунна тур духкуш волчух – вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ма-аллара:\n«Iесаллийна тIехь цхьанна гIо динарг – цхьана дешан декъаца бен иза дацахь а – оцу Iесаллехь цуьнан накъост ву иза».\nТкъа нагахь санна, Iилма лахарехь хьан долу ниййат а, лаам а – Далла а, хьуна юкъахь болу – хьайна хиънарг нахана дIадийцина ца Iаш, хьой нисвалар делахь… делахь тIаккха кхаъ бу хьоьга; тIаккха, малийкаша шайн тIемаш дIасадаржадо хьуна хьо новкъа воьдучу хенахь, хIурдан чIераша Деле гечдар доьху хьуна хьо дIаволавелча. Делахь а, массо хIумнал хьалха хаа деза хьуна, Iилманан стом болчу нисваларан юьхь а, чаккхе а хилар, гучахьалла а, къайле а хилар, цуьнан юьхьаца дикка болх барца бен цуьнан чаккхене кхачалур ца хилар, цуьнан гучахьалла йоьвзича бен цуьнан къайле карор ца хилар.\nТкъа кхузахь ас хьуна гойтур ю нисваларан юьхь, хьайн дегIаца хьоьга цуьнца болх байта, хьайн дог хьоьга цуьнца таллийта. Ткъа нагахь санна хьуна хьайн дог оцу юьхье доьрзуш кара дахь, хьайн са цунна муьтIахь кара дахь, иза къобал еш кара дахь, маггане а мегар дац хьуна тIаккха, цкъа хьалха чаккхенашна тIегIерта, цул хьалха Iилманийн хIурдашна чувола.\nАмма нагахь санна хьо хIокху юьхьана тIевирзича хьуна хьайн дог цуьнца Iамал яр тIаьхьатоьттуш кара дахь, дуьхьало еш кара дахь, делахь тIаккха хьуна хаийла, оцу Iилманна тIегIерташ долу и хьан са – вочу хIуманца омру деш долу са ду хьуна, неIалт аьлла долчу шайтIанна муьтIахь хиларца меттахдаьлла са ду хьуна, шен Iехоран муьшашца хьо вехкархьама, тIаккха цул тIаьхьа шен мекарлонца хIаллакьхиларе хьо кхачорхьама. Хьуна хьалха дика а оьхьуш, цуьнца хьуна тIе вон тасар бу хьуна цуьнан лаам, ×Шайн Iамалш уггар эшаме хиллачаьрца. Шаьш диканиг деш ду а моьттуш, дуьненан дахарехь шайн лелар галдоьвллачаьрцаØ хьо дIатохар а бу хьуна цуьнан лаам.\nХьо ишттачу хьолехь хилахь, тIаккха шайтIано хьехор ду хьуна Iилманан дозалла а, Iелам-нехан дарж а, Суннатехь цунах лаьцна даьхкина долу хабарш а. Цо цаьрца хьуна дицдийр ду Делан Элчан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош: «Iилманца сов а волуш, нисваларца сов ца ваьлларг – Далла генаваларца бен сов вер вац».\nКхин а цо дицдийр ду хьуна Делан Элчан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош: «Къемат дийнахь уггар чIогIачу Iазапехь хир верг Iелам стаг ву, Дала шен Iилманца шена пайда ца бина волу».\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шен доIанехь дукха олуш хилла хIара дешнаш: «Йа АллахI! Со ларло Хьоьца пайда ца беш долчу Iилманах а, хьаста ца луш долчу дагах а, (Хьуна герга) хьалакхочуш йоцучу Iамалх а, (Хьуна) хезар доцучу доIанах а».\nКхин а цо хьуна дицдийр ду Делан Элчан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош: «Со стигала хьалаваьккхинчу буьйсанна цхьана нахана тIехвелира со, цIеран тукаршца шайн балдаш хедош болчу. ТIаккха ас хаьттира: Шу муьлш ду? Цара жоп делира: Диканиг де а олуш, тхаьш ца дора оха иза, вониг ма де а олуш, тхаьш дора оха иза».\nВерлахь, верлахь – хIай пекъир – цо хьой Iехаварна муьтIахь ма хилалахь, цо шен Iехоран муьшца воьхкур ву хьо тIаккха. Ма-боккха бала бу-кх жехIил стагана, шен дахарехь цкъа а деша ца дешна волчу. Юха а ма-боккха бала бу-кх Iелам стагана, эзарза ша Iамийначуьнца Iамал ца йина волчу.\nХьуна хаийла кхин а, Iилма лахарехь адамаш кхаа хьолехь хилар:\n● Ша воьрзу волчу метте бахьа кхача бина и Iилма Iамош верг, Делан юьхьа доьхьа а, эхартан доьхьа а бен и Iаморан кхин лаам боцуш. Ишттаниг толаме хиллачерах ву хьуна.\n● Сихонца дIадер долчу шен дахарна гIо хилийта и Iилма Iамош верг, цуьнца шена нуьцкъалла а, нахана гергахь меттиг а, даьхни и хилийтархьама Iамош верг – ша иштта иза Iамош дуй хаа а хууш, шен хьал ледира хилар а, шен лаам сийсаз хилар а шен дагчу а уьхуш -. Ишттаниг кхерамана тIегIерташ ву хьуна. Нагахь санна цуьнан дуьненара хан чекхйалале цо тоба ца дахь, валар вон хилар кхерам бу цунна, Делан лааман кхерамехь вуьсур а ву иза. Ткъа, шен валаран хан тIекхачале тоба дар цуьнан нислахь, шен Iилманна тIе цо Iамал а тохахь, ша эшаме динарг кхочуш дан а иза хьажахь, тIаккха толаме хиллачерах дIакхетар ву иза. Баккъдолуш, «шен Iесаллийна тоба динарг – иза шегара цкъа а ца яьлча санна ву».\n● КхоалгIа стаг ву, шайтIано шена тIехь толам баьккхина волу, дуьненан даьхни алсамдаккха шен Iилманах бахьана дина волу, нахана гергара шен меттигца куралла йан шен Iилманах бахьана дина волу, тIаьхьахIиттинарш дукха хиларца нуьцкъалла гайта лиъна волу, шен Iилманца массо метте кхача гIерташ, дуьнена хьашташ цуьнца кхочуш дан лууш. Ша ишттачу хьолехь воллушехь, шен даг чохь ойланахь а йолуш, ша Далла гергахь езчу меттехь ву бохуш, Iелам-нехан куц доьхна ша хилар бахьана долуш, духарехь а, аларехь а церан аматца ша возуш хилар бахьана долуш, гучахь а, къайлах а дуьненна тIеверзар шен чIогIа доллушехь. ХIара стаг хIаллакьхиллачерах ву хьуна, Iехабеллачу Iовдал нахах а ву хьуна, ша дика деш ву цунна моттар бахьана долуш, цо тоба дер хилар хаьдда хиларна, Делан дашах иза гIопул хиларна: ×ХIай Ийман диллинарш! Шаьш деш доцург дийца хIунда дуьйцу аш? Йоккха оьгIазло ю Далла гергахь, шаьш ца дийриг аш дийцарØ. ХIара стаг, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьахийначу хIокху нахана юкъавогIуш ву: «Бакъволчу Дадджалал чIогIа шуна зен дарна со кхоьрург кхин Дадджал ву. ТIаккха хаьттина цуьнга: Мила ву важа Дадджал, хIай Делан Элча? Цо жоп делла: Вон Iелам-нах бу». Иза иштта хиларан бахьана ду, бакъволчу Дадджале далур долу уггар доккха хIума тилор ду, ткъа хIара санна волу Iелам-стаг – шен аларца а, дашца а нах дуьненах бухатухуш велахь а – шен леларца а, хьолшца а нах дуьнене кхойкхуш ву иза. Ткъа, леларо гойтуш дерг аларал чIогIа ду, адамийн амалш лелош гуш долчунна тIеерзарца герга ю, олуш хезаш долчунна тIеерзарал. Цундела, хIокху Iехавеллачу Iелам-стага шен леларца галдоккхуш дерг алсам ду, шен маттаца цо нисдечул! ХIунда аьлча, жехIил-стаг дуьненна тIеверза хIуттур вац, цкъа хьалха Iелам-нах цунна тIе ца бирзича. Оцу кепара, цуьнан Iилманах бахьана хуьлу Делан лайш Далла Iеса хила бахьарна. Ткъа цуьнан цакхетаме долу са хIетте а лаамаш болуш ду, цуьнга догдохуьйтуш, шен Iилманах Далла хьалха бахьана дайта гIерташ, дуккха Делан лайшна хьалха хIара церал веза ву моттуьйтуш.\nЦундела, хьо хила – хIай Iилма лохуш, Iамош верг – доьххьарлерачу тобанах.\nХьо ларло шолгIачу тобанах хиларх, мел дукха бу тоба дар тIаьхьатоьттуш берш, валар сихонца тIе а кхаьчна, тоба ца деш бала а белла, эшаме хилларш.\nВерлахь, верлахь, чIогIа ларлолахь кхоалгIачу тобанах хьой хиларх, декъал хиларга догдахар а доцуш, нисваларга хьежа аьтту а боцуш хIаллак хир ву хьо иштта хилахь.\nТкъа нагахь санна ахь алахь: «ХIун ю и нисваларан юьхь, сайга хIун дало хьожур вара со?» Хьуна хаийла, цуьнан юьхь гучахь долу Делах кхерар ду хьуна, цуьнан чаккхе къайлах долу Делах кхерар ду хьуна. Дика тIаьхьло Делах кхерарца бен яц хьуна, нийсо а Делах кхоьруш болчарна бен яц хьуна.\nДелах кхерар – иза Дала омру динчунна муьтIахь хилар ду, Цо ца магийначух ларвалар а ду, иштта ши дакъа ду цунна юкъадогIуш. Ткъа хIинца ас хьуна доцца дуьйцур ду шина а декъаца доьзна долу гучахь долу Делах кхераран Iилманах лаьцна, тIаккха кхоалгIа дакъа тIе а тухур ду цаьршинна, хIара жайна чулацаме а, тоаме а хилийтархьама.\nДелера гIо лоху ас сайна хIокху балхехь.\nДала омру динчунна муьтIахь хилар\nХьуна хаийла, Делан омрунаш парзаш а, суннаташ а хилар.\nПарз – коьрта даьхни ду, йохкаэцаран бух а бу, кIелхаьаравалар цуьнца хуьлуш а ду.\nСуннат – иза йохкаэцарх хуьлушу йолу са ю, даржехь лакха валарца болу толам цуьнца хуьлуш а бу.\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Беркате а, Лекха а волчу АллахIа бах: «Ас шайна парз динчуьнца Суна герга варал чIогIа Суна герга веана цхьа а вац. Суннаташ дарца Суна герга вогIучара соцур вац Сан лай, Суна ша веззалц. Ткъа нагахь санна Суна иза везахь – цуьнан хазарца цхьаьна хир ву Со, цуьнан бIаьрсица цхьаьна хир ву Со, цо лебеш болчу маттаца хир ву Со, цо дIаIуттучу куьйгаца хир ву Со, цо боккхучу когаца хир ву Со».\nХIай Iилма лохуш верг! Делан омрунаш кхочуш дарга хьо кхочур вац хьуна, хьайн дагна а, хьайн дегIан меженашна а тIехь хьо терго еш ца хилахь, хIора хенахь, хIора айхьа доккхучу сица, хьо Iуьйренга ваьлчахьана дуьйна, хьо суьйренга валлалц.\nХьуна хаийла кхин а: Дела хьан дагахь дерг доьвзаш ву хьуна, ахь гучахь деш долчунна а, хьан къайлах долчунна а тIекхуьуш ву хьуна, хьан ша-йолу хан а, ахь мел ен ойланаш а, ахь мел боккху ког а хууш ву хьуна, кхин долу хьан массо дахар а, лелар а доьвзаш ву хьуна. Хьуна диц ма лойла, хьо нахана юкъахь хилча а, хьо хьой цхьаъ висча а, хьо Цуьнан керахь хилар. ХIокху дуьненахь а, Iаламехь а соцуш а, йа меттах долуш а цхьа а хIума дац хьуна, стигланаш а, латтанаш а Шен керахь долуш волчунна хууш бен: ×БIаьрга негIар тоххал долу хIума доьвза Цунна, кийрахь къайлах дерг а (доьвза Цунна)Ø. ×Цунна хаьа къайле а‚ чIогIа хьуламехь дерг аØ.\nЦундела гIиллакхе хила – хIай пекъир – гучахь а, къайлах а, Лекха хинволчу Далла хьалха хьо лелаш хилча… ГIиллакхе хила хьо, Нуьцкъала волчу, Толаме волчу паччахьна хьалха хIоьттина волу лай санна, къа а латийна, шен Паччахьна хьасталуш волчу. Хьайн ницкъ ма-кхоччу ларлуш хила хьо, хьайн Дала хьайна ца магийна долчу хIуманна уллохь Цунна хьо гарх, йа Цо омру дина долчу хIуманна генаваьлла Цунна хьо караварх.\nИ хIума хьайга далур доций а хаийла хьуна, ахь хьайн хенаш цхьана кепе ца нисйахь, хьайн вирдаш – Дела хьахор – Iуьйранна сарралц цхьана кепе ахь ца дерзадахь. Хьой Iуьйранна набарха ваьлчахьана дуьйна, суьйранна хьой дIавуьжу хан кхаччалц ладугIуш хила хьо, хьайга кхийдочу Лекха хинволчу Делан омрунашка.\nНабарха самаваларан гIиллакхаш\nХьой набарха самаволучу хенахь, Iуьйра ламазан хан тIекхачале самавала хьажа хьо. Оцу хенахь, доьххьара хьайн дагца дерг а, хьайн маттаца дерг а Дела хьахор хилийта ахь. Ахь ала хьой самаволуш:\n“Алхьамду лиллáхIиллазú ахьйáнá баIда мá амáтанá, ва илайхIин-нушýр. Асбахьнá ва асбахьал мулку лиллáхIи, валIазомату вассултIóну лиллáхIи, валIиззату валкъудрату лиллáхIи роббил Iáламúна.\nАсбахьнá Iалá фитIратил ислáми, ва Iалá калиматил ихлáси, ва Iалá дúни набиййинá Мухьаммадин – соллаллóхIу IалайхIи ва саллама – ва Iалá миллати абúнá ИбрóхIúма, хьанúфан муслиман, ва мá кáна минал мушрикúна .\nАллóхIумма бика асбахьнá, ва бика амсайнá, ва бика нахьйá, ва бика намýту, ва илайканнушýру .\nАллóхIумма иннá насъалука ан табIасанá фú хIáзал йавми илá кулли хайрин, ва наIýзу бика ан наджтарихьа фúхIи сýан, ав наджуррохIý илá муслимин, ав йаджуррохIý ахьадун илайнá. Насъалука хайра хIáзал йавми, ва хайра мá фúхIи, ва наIýзу бика мин шарри хIáзал йавми, ва шарри мá фúхIи”.\nТIаккха, айхьа хьайн духар тIедухучу хенахь, ахь ниййат де, Дала Iаврат дIакъовларца динчу омрунна муьтIахь хила.\nХьо ларло, айхьа и духар тIедухучу хенахь хьайн лаам нахана хьалха хьой гайтар хиларх. Хьан иштта ойла хилахь, эшамехь хир ву хьо.\nНишка воьдуш лардан деза хIумнаш\nТIаккха нагахь санна хьой нишка водуьш хилахь, ахь хьайн аьрру ког хьалха баккха хьой цу чу волуш, аьтту ког хьалха баккха хьой араволуш. Хьайца цхьаьна цу чо ма хьо Лекха хинволчу АллахIан цIе тIехь йолу хIума, йа Цуьнан Элчан цIе тIехь йолу хIума. Коьртахь хIума йоцуш цу чу ма гIо хьо, йа когаш Iуьйра волуш а цу чу ма гIо хьо.\nХьой цу чу валале ахь ала:\n«БисмиллáхIи, аIýзу биллáхIи минар-риджсин-наджис, алхабúсил мухбис, ашшайтIóнир-роджúми».\nХьой цу чура араваьлча ахь ала:\n«ГIуфрóнака, алхьамду лиллáхIиллазú азхIаба Iаннú мá йуъзúнú, ва абкъó фиййа мá йанфаIунú».\nЦIанонна хи кечдар хьайн гIуллакх дан хьой волавалале хилийта ахь. Хьайн гIуллакх хиллачу меттехь хица цIано а ма йе ахь. Кхозза аьтту куьг хьакхарца хьаткъах хьайн бехке меттиг дIа а цIан йе ахь. Нагахь санна хьой йоккхачу аренгахь хилахь, адамашна гучара дикка генавала хьо, хьайна карайахь цхьана хIуманца дIа а къовлало хьо. Хьой охьхуучу метте кхаччалц хьайн Iаврат гучудолучу агIор бедар дIа а ма яста ахь. Юьхь къилбехьа йолуш охьа ма хаа хьо, йа къилбехьа букъ а ма тоха ахь. Малха тIеверзе а ма хила хьо, батта тIеверзе а ма хила хьо. Нах гуллуш, цара къамел дечу метте а охьа ма хаа хьо, йа нах IиндагIехь совцучу метте а ма хаа хьо. Лаьтташ долчу хи чу а, тIехь стом кхуьуш болчу дитт кIел а, акхарой дехачу Iуьрга а хьаткъан гIулкх а ма де ахь. КIеда доцучу лаьттах а ларло хьо, мох хьоькхучу меттигах а ларло хьо, цинцаш тIе ца деттадалийта. Делан Элчан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош ду хьуна оцу хьокъехь:\n«Дукхах долу кошан Iазап и (хьаткъах лар ца валар) бахьанехь ду».\nХьайн оцу гIулкхана хиъна Iар аьрру кога тIе вазвелла хилийта ахь, ирахь волуш хьаткъан гIулкх а ма де ахь, ца ваьллачу денна бен. Айхьа цIано йечу хенахь, тIулгаца а, хица а йе ахь, ткъа нагахь санна хьайна цхьаьнца йан лаахь хи гIолий ду хьуна. Нагахь санна хьо цхьана тIулгаца цIано еш хилахь, цIена йоцу хIума дIа а йоккхур долуш, шаьш цIена а долуш долчу кхаа тIулгаца йе ахь, цIена йоцу хIума арайаьллачу метте уьш хьакха а хьокхуш, цIена йоцу хIума дIасаяьржар йоцучу кепара. Оцу кепара цIано йе ахь хьаткъан гIулкхах а. Нагахь санна кхаа тIулгаца цIано кхочуш ца хилахь, пхи тIулг схьаэца ахь, йа ворхI эца ахь, цIано кхочуш хиллалц шалза терахьехь тIулгаш оьцуш. Шалза эцар суннат ду хьуна, цIано хилар важиб ду хьуна.\nЦIано аьрру куьйгаца бен ма йе ахь, цIано йан волалвалар хьаткъан гIуллакх тIера хилийта ахь.\nТIаккха, хьой цIано йина ваьлча ахь ала:\n«АллóхIумма тIоххIир къалбú минаннифáкъи, ва хьассин фарджú минал фавáхьиши» \nЦIано йина хьой ваьллачул тIаьхьа, хьайн куьг дIацIанде ахь лаьттах хьакхарца, йа цхьана кхечу хIумнах хьакхарца, тIаккха цул тIаьхьа дIадила ахь иза.\nЛамаз эцаран гIиллакхаш\nЦул тIаьхьа, хьой цIано йина ваьлча… Сивак ца хьокхуш ма Iе хьо, бакъдолуш иза: «Багахь цIано йо хIума а ю, Дела реза вен хIума а ю, шайтIа оьгIаз дохуьйту хIума а ю».\nДелан Элчана – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – кхин а цхьа хьадис ду цунах: «Сивак хьаькхна деш долу ламаз деза ду сивак ца хьокхуш динчу ламазал кхузткъе иттозза».\nАбу ХIурайрас а аьлла – Дела реза хуьлда цунна –: «Делан Элчано элира: «Сайн умматана тIехь айса хало йарна ца кхерахьара, хIора ламазехь сивак хьакхарца омру дийр дара ас царна».\nКхин дийцина цуьнгара схьа – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – : «Сивакаца омру дира суна (стиглара схьа), парз дина тIедожош ду-кх суна иза – аьлла сан дагчу даалц».\nТIаккха, цул тIаьхьа хьо охьахаа ламаз эца, къилбехьа а верзе, жимма лекхачу меттехь – хьайна тIе хин цинцаш ца детта далийта –. ТIаккха ахь ала:\n«БисмиллáхIиррохьмáниррохьúм. Робби аIýзу бика мин хIамазáтиш-шайáтIúни, ва аIýзу бика робби аййахьдурýни» \nТIаккхка хьайн ши куьг кхозза дIадила ахь, ламаз эцарна кечдина хи чохь долчу пхьегIийна чу айхьа и шиъ Iоттале, хIара дешнаш а олуш:\n«АллóхIумма иннú асъалукал йумна вал бараката, ва аIýзу бика минаш- шуъми валхIалакати»\nТIаккха ахь ниййат де цIано йан, йа ламаз дан мегаш хилийтархьама ламаз эца. ХIара хьан ниййат хьан дагчохь латта деза, юьхь йилина хьо валлалц, ткъа нагахь санна иза хIетталц хьан дагчохь ца хилахь – хьан ламаз эцар нийса дац. ТIаккха хьайн куьйга керахь хи а эце, бага хи кхарза ахь кхозза, дикка легашка кхачийта а хьожуш – нагахь санна хьо марха кхобуш вацахь – марха кхобуш велахь легашка хи ма кхачийта ахь. Айхьа бага хи кхорзучу хенахь ахь ала:\n«АллóхIумма аIиннú Iалá тилáвати китáбика, ва касратиззикри лака, ва саббитнú бикъовлиссáбити фил хьайáтиддунйá ва фил áхирати»\nТIаккха хьай куьйга хи схьа а эце, цуьнца кхозза хьайн мера чу хи кхарза ахь, мера чура тIуналла дIа а йоккхуш. Мера чу хи кхорзуш ахь ала:\n«АллóхIумма арихьнú рóихьатал джаннати, ва анта Iаннú рóдин»\nМера чура тIуналла хица дIайоккхучу хенахь ахь ала:\n«АллóхIумма иннú аIýзу бика мин равáихьиннáри, ва сýиддáри»\nТIаккха хьайн юьхь йила хи схьа а эце, хьаж дIадолалучара дуьйна, чIениг кIело чекхйаллалц яхаллехь а, цхьана лерга тIера вукхунна тIекхаччалц шораллехь а хьайн юьхь йила ахь, лерга тIехула хьаж тIекхаччалц йолчу метте а хи а кхочуьйтуш, месаш йовларан орамашка хIокху йеа меттехь а хи а кхочуьйтуш: цIоцкъамашка а, мекхашка а, бIаьрган негIарийн чоьш тIе а, шине бесне тIехь йолчу, лергашна бухахь йолчу маж тIе а. КIеззиг йолчу мажан орамашка хи кхачийтар а ду хьуна тIехь, нагахь санна юькъа яьлла хилахь орамашка хи кхачийтар тIехь дац хьуна. Айхьа юьхь юьлуш ахь ала:\n«АллóхIумма баййид ваджхIú бинýрика, йавма табйадду вуджýхIу авлийáика, ва лá тусаввид ваджхIú бизулумáтика, йавма тасвадду вуджýхIу аIдáика» \nЮькъа яьлла йолчу маж тIе хи тохар Iад ма дита ахь, цу юккъе а хи кхачийта хьажа хьо.\nТIаккха хьайн аьтту пхьарс била ахь, тIаккха аьрруниг а била ахь, ший а кхокх-кхозза, пхьаьрсийн голанаш юкъа а лоцуш, дикка хи голанел хьала а долуьйтуш. Йалсаманехь хир йолу дегIан хазаллаш ламаз оьцуш хи кхочуш хиллачу меттигашкахь хир йолуш ю хьуна, цундела ламаз эцар кхачаме де ахь. Айхьа аьтту пхьарс буьлуш ахь ала:\n«АллóхIумма аIтIинú китáбú бийамúнú, ва хьáсибнú хьисáбан йасúран»\nАьрру пхьарс буьлуш ахь ала:\n«АллóхIумма иннú аIýзу бика ан туIтIийанú китáбú бишимáлú, ав мин варóи зохIрú»\nТIаккха, хьайн ши куьг тIун а дай, хьайн коьрта тIе хи хьакха ахь, ша болу корта чу а лоцуш, аьтту куьйга пIелган буьхьигаш аьрру куьйган пIелган буьхьигашца цхьана а тохе, хьаж тIехулара дуьйна дIадоладай, кIесаркIаг тIе кхаччалц тIехьахьакха ахь, тIаккха юха хьалха юхахьакха ахь – иштта и шиъ хьакхар цкъа хьакхар лоруш ду хьуна – оцу кепара кхозза коьрта тIе хи хьокхур ду ахь, иштта кхозза йисина меженаш а юьлур ю ахь.\nАйхьа коьрта тIе хи хьокхуш ахь ала:\n«АллóхIумма гIашшинú бирохьматика, ва ахриджнú мин Iазáбика, ва анзил Iалаййа мин баракáтика, ва азилланú тахьта зилли Iаршика, йавма лá зилла иллá зиллука. АллóхIумма хьаррим шаIрú ва башарú Iаланнáри»\nТIаккха хьайн шина лергах хи хьакха ахь – тIехула а, чухула а – керлачу хица, хьайн хьажо ши пIелг лерган шина Iуьрга а билле, цаьршинца хьайн лергийн чухула йолу агIона тIе хи хьакха ахь; хьайн нана-пIелгийн чоьхьарчу агIонца хьайн шина лерга тIехула йолу агIона тIе а хи хьакха ахь, хIара дешнаш а олуш:\n«АллóхIуммажIалнú миналлазúна йастамиIýнал къовла, файаттабиIýна ахьсанахI, аллóхIумма асмиIнú мунáдийал джаннати маIал абрóри»\nТIаккха хьайн вортана тIе хи хьакха ахь, хIара дешнаш а олуш:\n«АллóхIумма фукка ракъабатú минаннáри, ва аIýзу бика минассалáсили вал агIлáли» \nТIаккха хьайн аьтту ког а била ахь, аьрру ког а била ахь хьорканаш чу а лоцуш. Хьайн аьрру куьйган цIаза-пIелг хьокхуш, хьайн аьтту коган цIаза-пIелга тIера дIаволалой, аьрру коган цIаза-пIелга тIекхаччалц когийн пIелгаш юккъе хи кхачийта ахь, коган пIелгашна кIелхула куьйга пIелг царна юкъа а бохуьйтуш. Аьтту ког буьлуш хIара дешнаш ала ахь:\n«АллóхIумма саббит къадамаййа IалассирóтIил мустакъúми, маIа акъдáми Iибáдикассóлихьúна» \nАьрру ког буьлуш хIара дешнаш ала ахь:\n«АллóхIумма иннú аIýзу бика ан тазилла къадамú IалассирóтIи финнáри, йавма тазиллу акъдáмул мунáфикъúна вал мушрикúна» \nАйхьа когаш буьлчу хенахь, ах кога тIекхаччалц хи кхочуьйтуш била ахь, массо меже кхозза йилар а лар де ахь. ТIаккха, хьой ламаз эцна ваьлча хьайн бIаьргаш стигала хьала а хьовсабей, ахь ала:\n«АшхIаду аллá илáхIа иллаллóхIу вахьдахIу лá шарúка лахIу, ва ашхIаду анна Мухьаммадан IабдухIý ва росýлухIу. СубхьáнакаллóхIумма ва бихьамдика, ашхIаду аллá илáхIа иллá анта. Iамилту сýан, ва заламту нафсú, астагIфирука ва атýбу илайка, фагIфир лú ва туб Iалаййа, иннака антаттав-вáбуррохьúму. АллóхIуммажIалнú минаттаввáбúна, важIалнú минал мутатIоххIирúна, важIалнú мин Iибáдикассóлихьúнал фáизúнал áминúналлазúна лá ховфа IалайхIим, ва лá хIум йахьзанýна, важIалнú сабýран, шакýран, важIалнú азкурука зикран касúран, ва усаббихьука букратан ва асúлан».\nХIара доIанаш ша ламаз оьцучу хенахь дешначун массо меженашкара къинош дIадоьвр ду, цуьнан ламаз эцарна тIе мохIур а тоьхна, Iарша кIел хьалахьур ду иза, къемат де кхаччалц Далла тасбихь дечара а, Иза вазвечара а соцур дац иза, тIаккха цуьнан мел и ламаз эцначунна а хир бу.\nАйхьа ламаз оьцучу хенахь ворхI хIумнах ларло хьо:\n1. Хьайн куьйгаш ламаз эцначул тIаьхьа дIа ма леста де ахь, царна тIера хи охьа ца эгийта;\n2. Хьайн юьхь тIе а, коьрта тIе а тIетохарца хи тIе ма детта ахь;\n3. Ламаз оьцучу хенахь къамел ма де ахь;\n4. Меженаш йилар кхааннал сов ма даккха ахь;\n5. Дагчу оьху шеконаш бахьана долуш совнаха хи ма дайъа ахь, оьшучул сов тIеIенош – шеконаш дагчу оьхуш берш ловзош шайтIа ду, «валахIáн» цIе а йолуш -.\n6. Малхехь лаьттинчу хица ламаз ма эца ахь;\n7. Еза (можа цIаста) чохь долчу хица ламаз ма эца ахь.\nХIара ворхI хIума ламаз оьцуш ца дича дика долуш хIумнаш ду хьуна.\nХьадисехь деана а ду хьуна:\n«Ламаз оьцучу хенахь Дела хьахийнарг – Дала цуьна ша-долу дегI дIацIандийр ду; ламаз оьцуш Дела ца хьахийнарг – цуьнан дегI цIанлур дац, цо ламаз оьцуш йилина меженаш санна бен».\nЛийчарехь лардан деза хIумнаш\nНагахь санна хьайна лийчар тIедоьжнехь – гIенах дожарца, йа зудчунца гIулкх хиларца – хьой луйчучу метте хьайн тас дIа а хьой, доьхььара хьайн ши куьг дила ахь кхозза, хьайн дегIа тIера цIена йоцу хIума дIа а яккха ахь. Лакхахь хьахийна ма-дарра, ламаз эца ахь тIаккха, массо доIанаш а деш, ши ког билар лийчина валлалц тIаьхьа а тоттуш, хи эрна дан ца дайта.\nТIаккха, лийчар тIерадоккхуш цIано йан ниййат а дай, хьайн коьрта тIе кхозза хи дотта ахь, тIаккха хьайн аьтту агIонна тIе кхозза хи дотта ахь, тIаккха хьайн аьрру агIор тIе а иштта, хьайна дегIан тIе хьалха а, тIехьа а куьг а хьокхуш кхокх-кхозза. Хьайн коьртан месашна а, мажан месашна а юккъе хи кхачийта ахь, дегIан хIуттургаш йолчахь массанхьа а хи кхачийта ахь, месийн орамашка а хи кхачийта ахь, юькъа месашна тIе хи кхачийта ахь, кIез-мезиг йолчарна тIе а хи кхачийта ахь. Айхьа ламаз эцначул тIаьхьа хьайн ницкъ ма-кхоччу хьайн бехке меттигах куьг ца тоха хьожуш хила хьо, ткъа нагахь санна цIанонна делахь а, йа вуьшта делахь а хьайн куьг кхетахь – ламаз юха эца ахь.\nЛийчар тIерадаккхарна юкъахь парз дерг ниййат а ду хьуна, цIена йоцу хIума дегIа тIера дIайаккхар а ду хьуна, дегIа тIехь массо метте хи кхачийтар а ду хьуна.\nЛамаз эцарна юкъахь парз дерг юьхь йилар а, голашца цхьаьна ши пхьарс билар а, коьртан цхьана декъа тIе хи хьакхар а, хьорканаш чу а лоцуш ши ког билар а ду хьуна цкъацкъа, нийаат дар а, меженаш йиларан тIаьхьий-хьалхий кеп ларйар а ду хьуна.\nОцу хIуманел совдаьлларг чIагIдина суннаташ ду хьуна, шайн дозалла доккха долуш долу, шайн мел боккха болуш долу. Уьш тергал ца динарг, царна тIехь ледарло йинарг эшаме ву, цуьнан парзаш кхочуш ца хилар тIехь шена кхерам болуш а ву, хIунда аьлча суннаташ парзаш кхачаме деш дерш ду.\nТайаммум даран гIиллакхаш\nНагахь санна айхьа лехначул тIаьхьа хьайна хи ца карош хилахь, йа цамгар бахьана долуш хица ламаз эца йиш йоцуш хилахь, йа хьуна а, хинна юкъахь акхарой йолуш, йа чувоьллина волуш хьо хи тIе ца кхачалуш хилахь, йа хьоьца долу хи хьуна хьайна, йа хьан накъостана хьогаллийна тоам бан оьшур долуш делахь, йа и хи кхечуьнан долахь а долуш, боккхачу мехах бен цо иза духкуш дацахь, йа хьан дегI чов хилла делахь, йа айхьа хи лелийча хьайца йолу цамгар совйаларна хьо кхоьруш велахь…делахь ахь собар де ламаз хан тIехIотталц, тIаккха цIена латта лаха ахь хьайна, шеца цхьаьна хIума доцуш долу, чIагIделла а доцуш долу. ТIаккха хьайна иза карийча, хьайн ши куьг – кера йаккъаш – цу тIе тоха ахь, пIелгаш тIеттIа дахийтина а долуш. Оццу хенахь ниййат а де ахь, парз ламаз дархьама тайаммум дан але. ТIаккха и хьайн ши куьг хьайн ерриге юьхь тIе хьакха ахь цкъа, куьйга тIера чан хьайн юьхь тIера мажан орамашка кхачо а ца гIерташ.\nТIаккха, нагахь хьайн пIелгах мохIур делахь, иза дIа а даккхе, хьайн куьйгийн пIелгаш дIаса а дахийте, шолгIа а хьайн ши куьг оцу лаьтта тIе тоха ахь, тIаккха и ши куьг хьайн шина пхьарса тIе хьакха хьакха ахь – голаш чу а лоцуш – ткъа нагахь санна хьайга шине пхьаьрса тIе кхоччуш хьакха ца лахь, кхин цкъа а ши куьг лаьтта тIе тоха ахь, ший а пхьарс хьайга кхоччуш чулацабаллалц.\nТIаккха хьайн ши куьг вовшах хьакха ахь, хьай куьйгийн пIелгашна юккъе а хьокхуш.\nОцу тайаммумца цхьа перз-ламаз дан а мегар ду хьуна, хьайна луучал суннат-ламазаш дан а мегар ду хьуна. Ткъа нагахь санна хьайна шолгIа парз-ламаз дан лаахь, керла тайаммум де ахь цунна юха.\nМаьждиге вахаран гIиллакхаш\nХьой ламаз эцна ваьллачул тIаьхьа, ахь ши ракаIат Iуьйра ламазал хьалхара суннат ламаз де хьайн хIусам чохь – нагахь санна Iуьйра хан тIехIоьттина елахь – иштта деш хилла Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –.\nТIаккха маьждиге ваха аравала хьо.\nЖамаIатца ламаз дар Iад ма дита ахь хьой вала а волуш, къаьсттина Iуьйра ламаз. ЖамаIатца дина ламаз ша цхьамма динчу ламазал ткъе ворхIозза дика ду хьуна. Ткъа хьо и санна болчу мелехь ледарло йеш хилча, хIун пайда бу хьуна ахь Iилма Iаморехь? Iилман стом, цуьнан чаккхе цуьнца Iамал йар ма-ду!\nТIаккха хьой маьждиге дIавоьдучу хенахь, меллаша, паргIат гIо хьо, сих а ца луш. Хьо цига воьдуш волуш ахь ала хIара дешнаш:\n«АллóхIумма иннú асъалука бихьаккъиссáилúна Iалайка, ва бихьаккъир-рóгIибúна илайка, ва бихьаккъи мамшáйа хIáзá илайка, фаиннú лам ахрудж аширан, ва лá батIаран, ва лá рийáан, ва лá сумIатан, бал хараджту иттикъóа сахотIика, вабтигIóа мардóтика, фаасъалука ан тункъизанú минаннáри, ва ан тудхиланил джанната, ва ан тагIфира лú зунýбú, фаиннахIý лá йагIфируззунýба иллá анта». \nМаьждиг чуваларан гIиллакхаш\nХьайна маьждиг чувала лаахь, ахь хьалха баккха хьайн аьтту ког, тIаккха ала:\n«АллóхIумма солли ва саллим Iалá Мухьаммад, ва Iалá áли Мухьаммад, ва сахьбихIú ва саллим. АллóхIуммагIфир лú зунýбú, вафтахь лú абвáба рохьматика» \nНагахь санна хьайна маьждиг юхкуш-оьцуш цхьаъ гахь, ахь ала:\n«Лá арбахьаллóхIу тиджáратака»\nНагахь санна хьайна цу чохь шен йайна хIума лоьхуш стаг каравахь, ахь ала:\n«Лá роддаллóхIу Iалайка дóллатака»\nИштта аларца омру дина Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –.\nХьой маьждиг чоьхьа ваьлча, хьо охьа ма хаа, маьждиг хьурмат ши ракаIат ламаз даллалц. Нагахь санна хьайн ламаз керахь ца хилахь, йа хьайна и ламаз дан ца лаахь, кхозза «Албáкъийáтуссóлихьáт» цIе йолу зикр де ахь, иза тоьар ду хьуна. Доьазза дан деза аьлла а ду и зикр; йа кхозза ламаз керахь доцучо дан деза, цкъа керахь долчо дан деза аьлла а ду и зикр.\nНагахь санна ахь цIахь Iуьйра ламазал хьалхара суннат ца динехь, хIинца ахь маьждиг чуваьлча деш долу ши ракаIат тоьар ду хьуна цу суннат ламазна.\nЛамаз дина хьой ваьллачул тIаьхьа, ахь ниййат де «иIтикáф» дан, тIаккха, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Iуьйра ламазал хьалхара суннат динчул тIаьхьа деш хилла долчу доIанашца доIа де, айхьа олуш:\n«АллóхIумма иннú асъалука рохьматан мин Iиндика тахIдú бихIá къолбú, ва таджмаIу бихIá шамлú, ва талумму бихIá шаIасú, ва тарудду бихIá улфатú, ва туслихьу бихIá дúнú, ва тахьфазу бихIá гIóибú, ва тарфаIу бихIá шáхIидú, ва тузаккú бихIа Iамалú, ва тубаййиду бихIá ваджхIú, ва тулхIимунú бихIá рушдú, ва такъдú лú бихIá хьáджатú, ва таIсимунú бихIá мин кулли сýин»\n«АллóхIумма иннú асъалука úмáнан дáиман йубáширу къолбú, ва асъалука йакъúнан сóдикъан хьаттá аIлама аннахIý лан йусúбанú иллá мá катабтахIý Iалаййа, ва роддинú бимá къосамтахIý лú» \n«АллóхIумма иннú асъалука йакъúнан сóдикъан, ва úмáнан лайса баIдахIý куфрун, ва асъалука рохьматан анáлу бихIá шарофа карóматика фиддунйá вал áхироти» \n«АллóхIумма иннú асъалукал фавза Iиндалликъóи, вассобра Iиндал къодóи, ва манáзилашшухIадáи, ва IайшассуIадáи, ваннасра Iалал аIдáи, ва мурóфакъатал анбийáи»\n«АллóхIумма иннú унзилу бика хьáджатú, ва ин доIуфа роъйú, ва къосура Iамалú, вафтакъарту илá рохьматика, фаасъалука йá къóдийал умýри, ва йá шáфийассудýри, камá туджúру байнал бухьýри ан туджúранú мин Iазáбис-саIúри,ва мин фитнатил къубýри, ва мин даIватиссубýри» \n«АллóхIумма ва мá къосура IанхIу роъйú, ва доIуфа IанхIу Iамалú, ва лам таблугIхIу ниййатú ва умнийатú мин хайрин ваIадтахIу ахьадан мин Iибáдика, ав хайрин анта муIтIúхIи ахьадан мин халкъика,фаиннú аргIобу илайка фúхIи, ва асъалукахIý йá роббал Iáламúна» \n«АллóхIуммажIалнá хIáдúна мухIтадúна, гIойра дóллúна ва лá мудиллúна, хьарбан лиаIдáика, ва силман лиавлийáика, нухьиббу бихьуббиканнáса, ва нуIáдú биIадáватика ман хóлафака мин холкъика» \n«АллóхIумма хIáзаддуIáу ва минкал иджáбату, ва хIáзал джухIду ва Iалайкаттуклáну, ва иннá лиллáхIи ва иннá илайхIи рóджиIýна, ва лá хьавла ва лá къуввата иллá биллáхIил Iалиййил Iазúми» \n«АллóхIумма йá зал хьаблишшадúди, вал амриррошúди, асъалукал амна йавмал ваIúди, вал джанната йавмал хулýди, маIал мукъорробúнаш-шухIýди, варруккаIиссуджýди, алмýфúна лака билIухIýди, иннака рохьúмун вадýдун, ва анта тафIалу мá турúду. Субхьáна ман таIаттIофа билIиззи ва къóла бихIи, субхьáна ман лабисал мажда ва такаррома бихIи, субхьáна ман лá йанбагIиттасбúхьу иллá лахIу. Субхьáна зил фадли ванниIами, субхьáна зилкъудроти валкароми, субхьáналлазú ахьсó кулла шайъин биIилмихIи». \n«АллóхIуммажIал лú нýран фú къалбú, ва нýран фú къабрú, ва нýран фú самIú, ва нýран фú басарú, ва нýран фú шаIрú, ва нýран фú башарú, ва нýран фú лахьмú, ва нýран фú дамú, ва нýран фú Iизóмú, ва нýран мин байни йадаййа, ва нýран мин халфú, ва нýран Iан йамúнú, ва нýран Iан шимáлú, ва нýран мин фавкъú, ва нýран мин тахьтú». \n«АллóхIумма зиднú нýран, ва аIтIинú нýран аIзома нýрин, важIал лú нýран бирохьматика йá архьамаррóхьимúна». \nДоIа дина хьой ваьллачул тIаьхьа, ламаз хан тIекхаччалц хьайн болу болх йа ойла яр, йа тасбихь дар, йа Къуръан дешар бен ма хилийта ахь. ТIаккха хьайна азан деш (молла кхойкхуш) хезча – хьой и оцу кхаа хIумнах цхьаъ деш а волуш – айхьа деш дерг саца де ахь, кхойкхучу моллийна жоп дала волало хьо. Цо «АллохIу акбар, АллохIу акбар» аьлча, ахь а ала цо санна уьзза. Цо олу-олург цунна тIаьхьара ала ахь, «Хьаййа Iалассолат, хьаййа Iалал фалахь» доцучахь, и шиъ цо мел олу ахь ала:\n«Ла хьавла ва лá къуввата иллá биллáхIил Iалиййил Iазúм».\nIуьйра ламаз ханна кхойкхучу хенахь, цо «Ассолáту хайрун минаннавм» аьлча, ахь ала жоп луш:\n«Содакъта ва барарта, ва ана Iалá зáлика минашшáхIидúн».\nКъамат деш хьайна хезча, ахь ала цунна тIаьхьара цо олу-олург, «Къод къóматиссолáту» олучу меттехь дочург, иза цо аьлча ахь ала:\n«АкъóмахIаллóхIу ва адáмахIá мá дáматиссамáвáту вал арду».\nАзан дарна хьой жоп делла ваьллачул тIаьхьа, ахь ала:\n«АллóхIумма иннú асъалука Iинда хьудýри солáтика, ва асвáти дуIáтика, ва идбáри лайлика, ва икъбáли нахIáрика, ан туътийа Мухьаммаданил васúлата вал фадúлата, ваддаражатаррофúIата, вабIасхIул макъóмал махьмýдаллазú ваIадтахIу, иннака лá тухлифул мúIáд, бирохьматика йá архьамаррóхьимúн».\nНагахь санна хьой ламаз деш а волуш хьайна азан деш хазахь, хьайн ламаз кхочуш а дай, тIаккха айхьа салам деллачул тIаьхьа азан дарна жоп ло ахь, айхьа цунна тIаьхьара олуш санна, лакхахь хьахийна ма-дарра.\nИмам парз-ламаз дан дIаволавелча, цунна тIаьхьахIоттар бен кхин болх ма-хилийта хьайн цхьа а, хьайн парз-ламаз де ахь цуьнца, «Ламаз даран куц а, цуьнан гIиллакхаш а» аьлла догIур долчу дакъана чохь ас хьайна дуьйцур долччу кепара.\nЛамаз дина хьой ваьллачул тIаьхьа, ахь ала:\n«АллóхIумма солли Iалá Мухьаммадин, ва Iалá áли Мухьаммадин ва саллим».\n«АллóхIумма антассалáму ва минкассалáму, ва илайка йаIýдуссалáму, фахьаййинá роббанá биссалáми, ва адхилнá дáрака дáрассалáми, табáракта ва таIáлайта йá залжалáли валъикрóми. Субхьáна роббийал Iалиййал аIлал ваххIáб. Лá илáхIа иллаллóхIу вахьдахIý лá шарúка лахIу, лахIулмулку, ва лахIулхьамду, йухьйú ва йумúту, ва хIува хьаййу лá йамýту, бийадихIил хайру, ва хIува Iалá кулли шайъин къадúр. Лá илáхIа иллаллóхIу, ахIлунниIмати вал миннати, вал фадли, вассанáил хьасани. Лá илáхIа иллаллóхIу, ва лá наIбуду иллá иййáхIу, мухлисúна лахIуддúна ва лав карихIалкáфирýн». \nИ зикр аьллачул тIаьхьа, ахь доIа де чулацаме а, кхачаме а долчу дешнашца, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Iаишатана – Дела реза хуьлда цунна – Iамийна долчу хIокху дешнашца:\n«АллóхIумма иннú асъалука минал хайри куллихIи, IáджилихIú ва áджилихIи, мá Iалимту минхIу ва мá лам аIлам; ва аIýзу бика минашшарри куллихIи, IáджилихIú ва áджилихIи, мá Iалимту минхIу ва мá лам аIлам. Ва асъалукал джанната, ва мá йукъоррибу илайхIá мин къовлин ва Iамалин, ва ниййатин, ваIтикъóдин; ва аIýзу бика минаннáри, ва мá йукъоррибу илайхIá мин къовлин ва Iамалин, ва ниййатин, ваIтикъóдин. Ва асъалука мин хайри мá саала минхIу Iабдука ва расýлука Мухьаммадун – соллаллóхIу IалайхIи ва саллама –, ва аIýзу бика мин шарри мастаIáза минхIу Iабдука ва расýлука Мухьаммадун – соллаллóхIу IалайхIи ва саллама –. АллóхIумма ва мá къодойта Iалаййа мин амрин фажIал IáкъибатахIý рушдан». \nЦул тIаьхьа ахь доIа де, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ПетIамате – Дела реза хуьлда цунна – весет динчу доIийца, ахь ала:\n«Йá хьаййу, йá къоййýму, йá залджалáли валъикрóми, лáилáхIа иллá анта, бирохьматика астагIúсу, ва мин Iазáбика астаджúру, лá такилнú илá нафсú, ва лá илá ахьадин мин халкъика тIарфата Iайнин, ва аслихь лú шаънú куллахIý, бимá аслахьта бихIиссóлихьúна».\nЦул тIаьхьа ахь ала Iийса-пайхамара аьлла дешнаш – – Делера салават а, салам а хуьлда вайн Пайхамарна а, цунна а –:\n«АллóхIумма иннú асбахьту лá астатIúIу дафIа мá акрохIу, ва лá амлику нафIа мá арджý, ва асбхаьал амру бийадика, лá бийади гIойрика, ва асбахьту муртахIанан биIамалú, фалá факъаúра афкъара миннú илайка, ва лá гIониййа агIнá минка Iаннú».\n«АллóхIумма лá тушмит бú Iадуввú, ва лá тасуъ бú содúкъú, ва лá тажIал мусúбатú фú дúнú, ва лá тажIалиддунйá акбара хIаммú, ва лá маблагIа Iилмú, ва лá тусаллитI Iалаййа бизанбú ман лá йархьамунú».\nЦул тIаьхьа ахь доIа де, хьайна луучу дешнашца, Суннатехь даьхкина долу. Ахь и доIанаш Iамаде хьайна, ас сайн «Динан Iилманаш дендар» цIе йолчу жайни тIехь, «ДоIанийн дакъа» олучу декъа юкъахь яздина долу.\nIуьйра ламаз динчул тIаьхьа малх хьалабаллалц йолу хьайн хан хIокху беа балхана екъа а екъе, хIара биъ болх бе ахь цу юкъахь:\n1. ДоIанаш даран болх а;\n2. Дела хьехоран а, тасбихь даран а болх а – суьлхьанашца бийр бу ахь иза;\n3. Къуръан дешаран болх а;\n4. Ойла йаран болх а.\nАхь ойла йе хьайн къинойх а, гIалатлонех а лаце, Хьайн Элана айхьа Iибадат дарехь айхьа йечу ледарлонех лаце, Цуьнан лазаме Iазап хьайна хила тарлуш хиларх лаце, Цуьнан йоккхачу оьгIазлонах лаце.\nАйхьа доккхуш долу вирд, айхьа Дела хьехор цхьана кепа нисде ахь хьайн дийна дахалла, хьайгара яьлла ледарлонашна цуьнца тIекхиархьама, цу дийнахь хьайна Делера хила мега оьгIазлонах а ларвалархьама.\nАхь ниййат де массо бусалба нахана дика дарца, ахь чIагIо йе дийно-сарралц айхьа Далла муьтIахь хиларца бен кхин Iамал йийр яц але. Хьайн дагчу яхкийта хьайн ницкъ кхочуш йолу дика Iамалш, тIаккха церах уггар гIолийнаш схьа а харже, уьш кхочур йаран бахьанаш тIехь ойла йе, и Iамалш йан дIаволало.\nЦкъа а хьайн дагчура а, коьртера а ойла дIа ма хадийта ахь: валаран хан герга йогIуш хилар, лаамаш хедор болу валар тIедогIур долуш хилар, вайн лаамера и болх бер болуш хилар, дукха Iехавелла леларца дохко вер волуш хилар.\nАхь деш долчу тасбихь юкъахь а, Дела хьехор юкъахь а хIара итт зикр хилийта ахь:\nХьалхарниг: «Лá илáхIа иллаллóхIу вахьдахIý лá шарúка лахIу, лахIулмулку, ва лахIулхьамду, йухьйú ва йумúту, ва хIува хьаййу лá йамýту, бийадихIил хайру, ва хIува Iалá кулли шайъин къадúр».\nШолгIаниг: «Лá илáхIа иллаллóхIул маликул хьаккъул мубúн».\nКхоалгIаниг: «Лá илáхIа иллаллóхIул вáхьидул къоххIáру, роббуссамáвáти вал арди ва мá байнахIумá, алIазúзул гIоффáр».\nДоьалгIаниг: «СубхьáналлóхIи, валхьамду лиллáхIи, ва лá илáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар, ва лá хьавла ва лá къуввата иллá биллáхIил Iалиййил Iазúми».\nПхоьалгIаниг: «Суббýхьун, Къуддýсун, роббулмалáикати варрýхь».\nЯлхолгIаниг: «СубхьáналлóхIи ва бихьамдихIú, субхьáналлóхIил Iазúм».\nВорхIалгIаниг: «АстагIфируллóхIал Iазúмаллазú лá илáхIа иллá хIувал хьаййал къоййýм, ва асъалухIуттавбата вал магIфирохI».\nБархIолгIаниг: «АллóхIумма лá мáниIа лимá аIтIойта, ва лá муIтIийа лимá манаIта, ва лá рóдда лимá къодойта, ва лá йанфаIу залжадди минкалжадду».\nИссолгIаниг: «АллóхIумма солли ва саллим Iалá Мухьаммад, ва Iалá áли Мухьаммад, ва сахьбихIú ва саллим».\nИттолгIаниг: «БисмиллáхIиллазú лá йадурру маIасмихIú шайъун филъарди, ва лá фиссамáи, ва хIувассамúIул Iалúм».\nХIара хIора зикр деша ахь, юх-юха доьшуш, суьлхьа а доккхуш, йа бIозза, йа кхузткъе-иттозза, йа иттозза – кхин лаха а ца волуш, ша-дерг цхьанатоьхча цхьа бIе хилийтархьама -.\nХIара зикр дар даим хилийта ахь хьайн, малх хьалабаллалц эрна къамел а ма де ахь, хьадисехь деана ду хьуна, и зикр дар «…деза ду, ИсмаIил-пайхамаран тIаьхьенаха бархI стаг лай волчара кIелхьара ваккхарал а» – Делера салават а, салам а хуьлда вайн Пайхамарна а, цунна а –.\nIуьйра ламазал тIаьхьа малх хьалабаллалц кхин вист а ца хуьлуш, и зикр деш Iар оццул деза дийцина ду хьуна.\nМалх хьалабаьллачул тIаьхьа делкъа хан\nкхаччалц йолчу хенан гIиллакхаш\nМалх хьала а баьлла, гоьмукъан йахалла санна иза лакхабаьлча ши ракаIат суннат ламаз де ахь, ламаз ца дича дика долу хан дIаяьллачул тIаьхьа – Iуьйра ламаз динчул тIаьхьа малх хьалабаллалц ламаз дар дика дац - .\nДе дIадоладелча, цуьнан доьххьара доьалгIа дакъа дIадолуш ду аьлла хьайна хетаделча «Духьá» ламаз де ахь, йа ши ркаIат, йа диъ ракаIат, йа ялх ракаIат, йа бархI ракаIат – шишша ракаIат дIа мел долу салам а луш –, иза иштта ракаIаташ дар массо а Делан Элчанера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьадеана ду. Ламаз ша-дерг дика ду, цундела шена луучо дукха дийр ду, шена луучо кIеззиг дийр ду. Малх хьалабаьллачул тIаьхьа, делкъа хан кхаччал йолчу юкъахь кхин суннат ламаз дац хIара «духьá» ламаз доцург.\nИ ламаз динчул тIаьхьа йолу хьайн хан ахь деа хьоле йекъна хилийта, хIора хьолаца шен-шен Iамал а йолуш:\nХьалхара хьал: - хIара оцу деаннех уггар гIолий дерг ду – хьайн динехь хьайна пайда беш долу Iилма лаха ахь, пайда хир боцу Iилма Iад а дите – тахана наха цуьнан «Iилма» ду бохуш цIе яхахь а – а.\nПайдане долу Iилма – иза хьо Делах кхерарца сов воккхуш долу Iилма ду хьуна, хьан дегIан а, син а ледарлонаш хьуна гучуйохуш дерг ду хьуна, хьайн Элана Iибадат муха дан деза хьуна Iамош дерг ду хьуна, дуьненахь хьан болу лаамаш жим беш дерг ду хьуна, хьан Iамалех вонаш хьуна гойтуш дерг ду хьуна – хьо церах ларвалийта – шайтIанан мекарлонаш а, цо нах Iехор а, вочу хIуман Iелам-наха цо тиларчу муха бохуьйту а хьуна гойтуш дерг ду хьуна. ШайтIано Iехийна и вочун Iелам-нах, Делан оьгIазлоне уьш кхачийна цо: шайн динца дуьне диъна цара, шайн Iилманах паччахьийн даьхнеш тIекхача бахьана а, некъ а бина цара, Дела доьхьа цIетоьхна долу даьхни а, бо-берийн даьхний а, мискачу нехан даьхний а даархьама шайн Iилманах бахьана дина цара, шайн дахаран ша-йолу хан а, шайн ша-йолу ойланаш а нахана гергахь шайн меттиг лакха муха йоккхур йара-те, царна гергахь даржехь муха хир вара-те бохуш, оцу хIуманна яйъина цара, иштта уьш хиларо уьш чу эгийна къийсамаш латторе а, «рийáъ» - нехан доьхьа дика хIуманаш даре а, вовшийн кураллаш йаре а, къовсам латторе а.\nИ массо хIума довзуьйтуш долу пайдане Iилма ас гулдина ду хьуна, сайн «Динан Iилманаш дендар» цIе йолчу жайни чохь, ткъа нагахь санна хьой оцу Iилман охIлу велахь – и Iилма лаха ахь, тIаккха цуьнца Iамал а йе ахь, тIаккха иза дIа а хьеха ахь, цу Iилмане кхайкха а кхайкха ахь. И довза а доьвзина, цуьнца Iамал а йина, тIаккха иза дIа а хьоьхуш, цуьнга кхойкхуш хилларг – стигланийн дозанашкахь дозаллийца кхийкхор ву иза, Iийса-пайхамара – Делера салам хуьлда цунна – тешаллийца.\nТIаккха цу Iилманца долчунна хьой тIаьхьакхиъначул тIаьхьа, хьайн са а, дегI а нисдина, туодина хьой ваьллачул тIаьхьа, тIаккха а хьайн хан йисина хилахь, тIаккха фикъхI Iамийча хIумма а дац, вайн мазхIабехь ма-ярра, Iибадат дарехь долу массарна доьвзаш доцу хIумнаш хьайн хаийтархьама а, шайн дегIан марзонаш тIе адамаш дерзарца царна юкъахь хуьлуш болу къийсамашна маслаIат муха дан деза хьайна хаийтархьама а. И хIумнаш довзар а, фикъхIаца доьзна долу Iилма а – ахь хьайн сина а, дегIана а тIехь доьххьара болх бар дIадаьллачул тIаьхьа – цхьаммо а ца Iамош дIатесча массарна а къа хуьлуш долу Iилма ду.\nТкъа нагахь санна хьан сино хьо кхойкхуш велахь, ас хьуна дийцина и вирдаш а, Дела хьахор а, хьуна даздеш, уьш Iад дита бохуш… делахь хьуна хаийла, Дала Шен къинхетамах генадаьккхина долчу шайтIано хьан дагчу лазаме цамгар тесна хьуна, и цамгар – даьхни дезар а, цIе езар а ю хьуна. Верлахь, верлахь, цуьнга хьой Iеха ма вайталахь, хьо хIаллак а вина, тIаккха хьуна тIехь доьлур ду хьуна иза, хьо сийсаз а вийр ву хьуна цо.\nНагахь санна ахь дикка хан яллалц и вирдаш а, зикраш а лелийнехь, мало бахьана долуш хьуна уьш халахеташ а ца хиллехь, пайда хир болу Iилма Iамор дара-кх аьлла хьуна тIаккха дага деанехь, хьан ниййат оцу тIехь Делан доьхьа а бен ца хиллехь, хьан и ойла эхарт дезарна бен ца хиллехь, делахь и Iилма деза ду хьуна суннат хIумнаш лелорал а, ниййат цIена а долуш ахь иза Iама дахь. Уггар коьрта дерг ниййат а, лаам а цIена хилар ду хьуна, ткъа нагахь санна ниййат цIена ца хилахь – кхетам боцу нах Iехабаларан хазна ю хьуна иза, къонахойн ког шерша меттиг а ю хьуна иза.\nШолгIа хьал: Динехь пайда хир болу Iилма хьайга ца Iамалахь, ахь Iамал йе Iибадат деш: Дела хьахош, Къуръан доьшуш, тасбихь деш, ламазаш деш. Бакъдолуш, ишттачу хьолехь хьо хилар Iибадат дечу нехан даржехь хилар ду хьуна, дикчу нехан дахаран некъ а бу хьуна, иштта хиларца хьо а толамехь а хир ву хуьна.\nКхоалгIа хьал: Бусалба нахана пайда хир болу хIума де ахь, Делах тешаш болчу нехан дегнаш чу самукъадалар хир долу хIума де ахь, йа дикчу нахана дика Iамалш йарца гIо де ахь – масала, Iелам-нахана гIо дар а, Делан некъахь болчарна а, дин охIлу болчарн а гIо дар а, къечу нахана а, мискачарна а даар латторна тIехь болх бар а, цомгаш берш болча хьажа-хIотта вахар а, тезета вахар а – и ша-долу хIума кхечу суннат хIуманел а гIолий ду хьуна, хIунда аьлча уьш Iибадат а долу дела, уьш дарца бусалба нахана юкъахь марзо а хуьлу дела.\nДоьалгIа хьал: Лакхарчу кхаа хьолехь дерг дан хьан ницкъ ца кхачахь, делахь хьайна а, хьайн доьзална а рицкъ даккхар тIехь болх бе ахь, пайда хуьлучу агIор болх бе ахь, бусалба нах хьайх а, хьайн маттах а, хьайн куьйгах маьрша а буьтуш – царна зен ца деш – йа Далла Iеса хуьлу хIума а ца деш. Ишттачу хьолехь хила хьо, бакъхьа агIонехь хир болчеран даржехь хьой хилийтархьама – лакхарчу хьолашкарчу нехан даржашка кхача охIлу хьой вацахь а – хIара хьал динан даржашкахь уггар лахара даржехь ду хьуна. ХIокхул лахара дерг – иза шайтIанийн меттиг ю хьуна, хьайн дин дохор долу хIума ахь леладар – Дала лардойла вай цунах – йа Делан лайх цхьанна зен дар, йи иштта кхин долу вон хIумнаш а. Иштта хьо хилар – хIаллакьхиллачеран даржехь хьо хилар ду хьуна, верлахь ларлолахь оцу тобанах хьой хиларх.\nХьуна хаийла, Делан лайн шен динан хьокъехь кхаа даржехь хилар:\n1. Йа маьрша верг – иза, парзаш кхочуш а деш, къинойх лар а луш кхин сов ца волуш верг ву;\n2. Йа са хуьлуш верг – иза, суннаташца а, сов Iамал йарца а, Делан доьхьа дика гIулкхаш деш верг ву;\n3. Йа эшаме верг – иза, ша дан дезаш дерг кхоччуш ца деш верг ву.\nТкъа нагахь санна хьайн са хуьлуш верг хила ницкъ ца кхачахь, ахь хьайн ма-хуьллу къахьега ахь хьой маьрша верг хилийта, тIаккха чIогIа лар а ло хьо хьой эшаме верг хиларх.\nДелан лай ша санна болчу кхечу нахаца а кхаа даржехь ву:\n1. Сийлахь-дика малийкаш санна иза цаьрца хилар. Иза хуьлу – церан хьашташ хьожуш и хилча, церан дегнашна хазахоьтуйтуш иза хилча, церах къахеташ;\n2. Хьайбанаш а, чохь са доцу хIумнаш а санна иза цаьрца хилар, царна цуьнгара цхьа а дика а ца хуьлуш, делахь а, царна цхьа а вон ца деш;\n3. Текхаргаш а, дIоьвше хIумнаш а, зене йолу акхарой а санна цаьрца иза хилар, йа цуьнгара дикане даха дог а доцуш, йа цуьнан вонах маршо а йоцуш.\nНагахь санна малийкийн анайисте кхача хьайн ницкъ бацахь, хьо ларлолахь хьайбанийн а, чохь са доцучу хIуманийн а држал хьой лаха охьаваларх, текхаргийн а, дIоьвшечу хIуманийн а, зене йолчу акхаройн а дарже. Нагахь хьо реза хиллехь хьайн са уггар лакхарчу даржашкара лаха охьадаларна, хьо реза ма хила иза уггар лахарчу боьранашка охьадожарна. Ахь къахьега жимма хьеге а, тIаккха кIелхьара вала мега хьо, диканаш а, вонаш а цхьатера а нисделла, Дала къинхетам а бина.\nЦундела хьуна тIехь ду, ахь цхьа а кхин хIума ца дар – хьайн дийна делкъахь – хьой воьрзур волчу меттехь пайда хир берг бен, йа хьайн дахарехь хьайн эхарт туодеш хьайна оьшуш долу хIума бен.\nНагахь санна хьоьга хьайн динан хьакъ кхоччуш чекхдаккхалуш дацахь, хьо нахана юкъахь цаьрца цхьана лелаш а волуш, церах дIакъаьстича бен хьоьга хьайн дин ларлуш дацахь, делахь церахь дIакъастар гIолий ду хьуна, цуьнца ваза хьо, цуьнца кIелхьаравалар а, маршо а ю хьуна.\nНагахь санна хьой нахах хьайн дин тодархьама дIакъаьстинчул тIаьхьа, хьан дагчу вон ойланаш хIуьттуш хилахь, Дела реза воцучу хIуманна тIе хьо воьхуш, хьоьга и ойланаш Iибадат дарца совцалуш а яцахь, делахь ахь наб йар гIолий ду хьуна, хIунда аьлча иза ишттачу хьолехь вайн массеран а уггар дика агIо ю, ваьшна боккха пайда вайга бан белла а ца хилча, эшаме хуьлучул маьрша хилар гIолий ю аьлла вай некъ хаьржина а хилча. ХIетте а, ма-тамашийна йоккха сийсазалла а ю-кх шен динан маршо шен дахар дохорца йолчунна. Наб – валаран йиша ю, наб йар дахар дохор а ду, са доцу хIуманийн куьца вахар а ду.\nКхидолчу ламазашна кечам баран гIиллакхаш\nАхь кечам бан беза делкъа ламазна малх юкъал тIех балале. Хьой Iуьйкъанна гIоттуш ламаз деш велахь, йа дикчу хIуманна тIехь буьйсанаш йохуш велахь, хIинца делкъа хан хилале жимма дIавижа хьо, Iуйкъанна яахIума йиъча дийнахь марха кхабарна гIо хиларе терра, цу дIавижарх Iуьйкъанна ламаз дарна гIо хир ду хуьна. Амма, Iуйкъанна ламаз а деш, делкъанна дIавижар – дийнахь марха а ца кхобуш, Iуйкъанна гIаьттина яахIума йаар санна ду.\nДелкъа хан хилале хьой дIавижнехь, хьайн ма-хуьллу малх юкъал тIехбалале самавала хьажа хьо. ТIаккха ламаз а эце, маьждиге а гIой, маьждиг хьурмат ламаз а дай, азан даллалц собур де ахь, иза дан долийча цунна тIаьхьара а ала ахь. ТIаккха хьала а гIатте – хIокху малх юкъал тIехбаьллачу хенахь – диъ ракаIат суннат ламаз де ахь, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – деш хилла хьуна иза, дах а деш. Цо олуш хилла цуьнах лаьцна:\n«ХIара стигланийн неIарш дIайоьллу хан ю, цундела суна лаьа хIокху хенахь сайгара дика Iамал стигала хьалайахьийта».\nДелкъа ламазал хьалха хIара диъ ракаIат ламаз дар чIагIдина суннат ду, хьадисехь деана ма-дарра:\n«И ракаIаташ деш верг – рукуI а, сужуд а хаз а деш, дика а деш – цуьнца ламаз дийр ду кхузткъе итт эзар малийко; буьйса тIекхаччалц цунна гечдар а доьхур ду цара».\nЦул тIаьхьа ахь ламаз де имамаца цхьаьне. ТIаккха парз динчул тIаьхьа ши ракаIат ламаз де ахь кхин а, и ши ракаIат Суннатехь деана ду хьуна.\nМалхбуза ламаз хан тIекхаччалц кхин хьайн гIуллакх ма хилийта ахь, йа Iилма Iамор, йа бусалба стагна гIо дар, йа Къуръан дешар бен, йа хьайн динна гIо хилийта хьайн дахаран гIуллакх дар бен.\nТIаккха, малхбуза хан тIехIоьттича, диъ ракаIат ламаз де ахь малхбуза ламазал хьалха, чIагIдина суннат ду хьуна иза а. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду цуьнах:\n«Дала къинхетам бойла малхбуза-ламазал хьалха диъ ракаIат динчуьнах».\nЦундела, хьайн ницкъ ма-кхоччу хьой цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – динчу доIийна юкъавогIуш хилийта хьажа хьо, малхбузал тIаьхьа а кхин хIумма а ма де ахь, хьалха вай хьехийна доцург.\nХьайн хан тесна йите, эрна дIа ма йахийта ахь, хьайн тIеIоттаделла-делла хIуманаш лелош, муххале а, хьуна тIехь ду хьо айхьа хьайга хаттам беш хилар, хьайн вирдаш а, хьайн гIуллакхаш а дийнахь-буса а цхьана кепе далор, хIора ханна шен-шен Iамал хIоттайар – цул сов а ца волуш, йа цуьнан метта кхиниг а ца йеш – иштта ахь и хIума дахь гучу дер ду хьуна хенан беркат. Амма ахь хьайн са а, хьайн дегI а дIатесна дитахь – хьайбанаш санна, хьайн дукхах йолчу хенахь хIун дийр ду а ца хууш – хьайн дукхах йолу хан йайна дIаер ю, ткъа хьан хан – иза хьан дахар ду. Хьан дахар – иза хьан даьхнин корта бу, хьан махбар цу тIехь лаьтташ а ду; Делан лулахь хир йолчу, даим лаьттар йолчу хIусаме хьо кхачар а цуьнца ду. Ахь доккхуш долу хIора са – деза жовхIар ду, иза шеца хийца мегар долуш цхьа а хIума доцуш. И хьан хан дIайаханчул тIаьхьа юхайогIур яц, цундела хьо ма хила Iехабелла Iовдал-нах санна, хIора дийнахь шайн даьхни алсамдаларца баккхийбеш болу, шайн дахаран хан жим луш дIайоьдуш йоллушехь. ХIун пайда бу алсамдолучу даьхнийца, дахаран хан жим луш а йолуш!?\nЦундела хьо воккха ма ве хьайна Iилма совдаларца бен, йа дика Iамал совйаларца бен, бакъдолуш и шиъ хир ду хьуна хьан накъост каш чохь, хьан охIлу а, хьан доьзал а, хьан доттагIий а хьох дIакъаьстинчу хенахь.\nЦул тIаьхьа, малх цIий бала болабелча, иза чубузле маьждиге кхача хьажа хьо, тасбихь а деш, Деле гечдар а доьхуш, хIокху хенан йозалла малх хьалабаллалц йолчу хенан йозалла санна ю хьуна. Лекха хинволчу АллахIа аьлла:\n×Ахь тасбихь де хьайн Дела хестош, малх хьалабалале а, иза чубузале аØ.\nМалх чубузале ахь деша хIара сураташ:\n· ×Вашшамси ва духьáхIáØ сурат а;\n· ×Валлайли изá йагIшáØ сурат а;\n· ×Къул аIýзуØ ши сурат а.\nАхь хьайн малх чубузийта ахь, хьой Деле гечдар доьхуш а волуш.\nТIаккха хьайна азан деш хезча, цунна жоп ло ахь, цунна тIаьхьара олуш, тIаккха цул тIаьхьа хIара дешнаш ала ахь:\n«АллóхIумма иннú асъалука Iинда икъбáли лайлика, ва идбáри нахIáрика, ва хьудýри солáтика, ва асвáти дуIáтика, ан туътийа Мухьаммаданил васúлата вал фадúлата, вашшарафа, ваддаражатаррофúIата, вабIасхIул макъóмал махьмýдаллазú ваIадтахIу, иннака лá тухлифул мúIáд». \nДоIа дар хьалха санна ду хьуна. Цул тIаьхьа, азан дарна а, къамат дарна а айхьа жоп деллачул тIаьхьа парз-ламаз де ахь. Парз-ламазал тIаьхьа айхьа камел дале хьалха ши ракаIат суннат-ламаз де ахь, и шиъ маьркIижан ламазан суннат ду хьуна. Оцу шина ракаIатал тIаьхьа ахь кхин а диъ ракаIат дичи – дах а деш – иза а суннат ду хьуна.\nПхьуьйра-ламаз хан кхаччалц маьждигехь Iан хьайн таро елахь, иIтикаф дан ниййат а дай, ламазаш а деш маьждигехь Iе хьо. Иштта Iар дуьйцуш, цуьнан дозалла дуьйцуш деанарг дагардина вер воцуш дукха ду. И хан буьйса дIайолалу хан ю, хIунда аьлча иза буьйсанан юьхь йолу дела, ткъа хIетахь ахь деш долу ламаз – «аввáбúн-ламаз» ду.\nДелан Элчане – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хаьттина хилла хIокху Делан дашах лаьцна:\n×…шайн агIонаш шаьш буьйшучу меттера хьалагIиттош…Ø.\nЦо аьлла: «МаьркIижна а, пхьуйрана а юкъахь деш долу ламаз ду иза – цо дIайоху дийнахь йийлина ледарлонаш, цо туойо цуьнан тIаьхье».\nЛедарлонаш – ледарло бохучун дукхаллин терахь ду, цуьнан маьIна: хууш а, ца хууш а дийлина эрна хIумнаш бохург ду.\nПхьуйра хан тIекхаьчначул тIаьхьа, парз-ламаз дале хьалха диъ ракаIат де ахь – азанна а, къаматна а юкъахь деш долу ламаз ден деш – цуьнан дозалла доккха ду хьуна. Хьадисехь деана ду:\n«Азанна а, къаматна а юкъахь дина доIа духа тухуш дац».\nТIаккха парз-ламаз де ахь, цул тIаьхьа ши ракаIат суннат а де ахь, цхьана ракаIатехь ×Алиф Лáм МúмØ «Саждат» сурат а доьшуш, вукху ракаIатехь ×ТабáракаØ «Алмулк» сурат а доьшуш; йа «Йáсúн» сурат а, «Аддухáн» сурат а доьшуш. Уьш иштта дешар Делан Элчанера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьадеана ду. ТIаккха цул тIаьхьа кхин а диъ ракаIат де ахь, хьадисехь церан дозалла доккха хилар дуьйцуш деана ду хьуна.\nТIаккха церал тIаьхьа витр-ламаз де ахь кхо ракаIат, ши салам а луш, йа цхьанахIоьттина цхьана саламца. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу кхаа ракаIат чохь доьшуш хилла хьуна хIара сураташ: ×Саббихьисма роббикал аIлáØ а, ×Къул йá аййухIал кáфирýнØ а, «Ал-Ихлáс» (КъулхIу) а, ши ×Къул аIýзуØ а.\nНагахь санна хьой дIа а ца вуьжуш, ерриг буьйса ламаз деш яккха лууш велахь, ахь тIаьхьататта витр-ламаз дар, буьйсанна чохь ахь тIаьххьара деш долу ламаз витр хилийтархьама.\nЦул тIаьхьа Iамал йе ахь, Iилма карладдаккхарца, йа жайна дешарца. Эрна гIуллакхаш а ма де ахь, ловза а ма ловза хьо, хьо дIавуьжчу хенахь йолу тIаьхььара Iамал хьан ловзар а, эрна хIума а ца хилийтархьама. Йина Iамалийн барам а, церан дикалла а тIаьххьара йинчуьнца дустуш ду хьуна.\nХьайна дIавижа лиъначу хенахь, хьайн гоь къилбехьа а ерзаей охьатаса ахь, тIаккха хьайн аьтту агIона тIехь дIавижа хьо, велла стаг лахьти чу вилличи санна.\nХьуна хаийла, и наб валар санна хилар, семалла а веллачул тIаьхьа гIаттор санна хилар. Хьанна хаьа, Дала оцу буьйсанна хьан са юха ца доьрзуьйтуш сацо а мега хьуна, цундела хьо кийча хила муьлхха хенахь а Далла дуьхьал ваха. Ламаз эце дIавижа хьо, хьайн весет яздина хьайн гIовлангахь кийча хилийта ахь, хьайн къиношна тоба дей, царна гечдар а дехе дIавижа хьо, Iесаллийна тIе кхи хьой воьрзур вац аьлла чIагIо йина хила хьо, Дала хьо хьайн набарха юха гIаттавахь айхьа массо нахана дика дийр ду але, дикчу чIагIонца хилийта ахь хьайн метта валар.\nАхь дагадаийта хьайна, хIинца хьой дIавуьжуш санна хьой лахьти чу вуьллур хилар, хьой цхьаъ, хьан Iамал йоцург хьайца цхьаьна цхьа а воцуш, айхьа лелийначунна бен хьуна бекхам а хир боцуш.\nДукха кIеда а, дика а гоьнаш кечйеш хьайн дика наб кхетийта ма гIерта хьо, наб йар дахар юкъахдаккхар ду хьуна – нагахь санна хьуна хьо сема хиларо бала беш бацахь –.\nХьуна хаийла, де а, буьйса а ткъе диъ сахьт хилар. Цундела ахь ма хилийта айхьа дийнахь а, буса а еш йолу наб бархI сахьтал сов. Тоьар ду хьуна, масала хьо кхузткъа шарахь ваьхча, церах ткъа шо ахь наб еш дайъар – иза хьан дахаран кхоалгIа дакъа ду хьуна –.\nХьой дIавуьжчу хенахь ахь кечйе хьайн цергаш юьлу хIума а, ламаз эца хи а. Ахь ниййат де, Iуйкъа ламаз дийр ду але, йа Iуйьра хан хилале хьалагIоттур ву але. Буьйсана юккъахь дина долу ши ракаIат суннат ламаз дикаллин хазнех цхьа хазна ю хьуна, цундела ахь гулйе хьайна шортта хазнаш, хьайна уьш йолчу (къемат) денна, хьо веллачул тIаьхьа хIокху дуьненан хазнаша хьуна бан пайда бац хьуна.\nХьой дIавуьжчу хенахь ахь ала:\n«Бисмика роббú вадоIту джанбú, ва бисмика арфаIухIу фагIфир лú занбú. АллóхIумма къинú Iазáбака йавма табIасу Iибáдака. АллóхIумма бисмика ахьйá ва амýту, ва аIýзу бикаллóхIумма мин шарри кулли зú шаррин, ва мин шарри кулли дáббатин анта áхизун бинáсийатихIá, инна роббú Iалá сирóтIиммустакъúм».\n«АллóхIумма антал аввалу фалайса къоблака шайъун, ва антал áхиру фалайса баIдака шайъун, ва антаззóхIиру фалайса фавкъока шайъун, ва антал бáтIину фалайса дýнака шайъун, икъди Iанниддайна, ва агIнинú минал факъри».\n«АллóхIумма анта халакъта нафсú, ва анта татаваффáхIá, лака мамáтухIá ва махьйáхIá, ин аматтахIá фагIфир лахIá, ва ин ахьйайтахIá фахьфазхIá бимá тахьфазу бихIú Iибáдакассóлихьúн. АллóхIумма иннú асъалукал Iафва вал Iáфийата, фиддúни ваддунйá вал áхирати».\n«АллóхIумма айкъизнú фú ахьаббиссáIáти илайка, вастаIмилнú биахьаббил аIмáли илайка, хьаттá тукъоррибанú илайка зулфá, ва тубIиданú Iан сахотIика буIдан, асъалука фатуIтIийанú, ва астагIфирука фатагIфира лú, ва адIýка фатастаджúба лú».\nЦул тIаьхьа ахь деша «Айатул курсийй» а, ×Áманарросýлу…Ø а сурат чекхдаллалц, «Ихлáс» сурат а, ×Къул аIýзуØ ши сурат а, «Табáрак» сурат а – «Алмулк» цIе йолуш долу –.\nХьайна наб кхетийта ахь хьо Дела хьехош а волуш, хьан ламаз керахь а долуш. Иштта шена наб кхетийтинчун са Iарша кIел стигала хьала хьур ду, иза самаваллалц ламаз деш Iийча санна мел а язбийр бу цунна.\nХьой самаваьллачул тIаьхьа хьо верза ас хьайга доьххьара дийцинчунна тIе. Иштта нисйина и кеп ахь ларйе хьайн ша-долу дахарехь. Ткъа нагахь санна хьайна иза халахетахь – ахь собур де, цомгаш волчо молха молуш собар даре терра, дарба хиларга дог дохуш. Ахь ойла йе хьайн дахаран хан кIеззиг хиларна тIехь, ткъа – масала – хьо цхьа бIе шарахь ваьхча а, и хан кIеззиг ю хьуна, эхартахь ахь яккха езачу хене хьаьжча, и эхартан дахар цкъа а хедар доцу, даим долу дахар ду хьуна.\nАхь ойла йе, хIара дуьне лоьхуш айхьа цхьана баттахь а, йа шарахь а къахьегарна тIехь, айхьа цу балхехь хьайна хьулуш йолу хало ловш хиларна тIехь, тIедогIучу ткъа шарахь – масала – хьой паргIат вахархьама. Ткъа муха дийр дац ахь собар кIеззиг долчу деношкахь, даим хир долчу дахарехь паргIат хилархьама!?\nХьайн сатийсарш дукха деха ма хилийта ахь, и бахьанехь Iамал йар дазлур ду хьуна. Ахь хьесап де валар герга хиларца. Ахь ала айхьа хьайга: «Тахана халонна собар дийр ду ас, хьанна хаьа, тховса вала а мега со. Тховса а собар дийр ду ас, хьанна хаьа кхана вала а мега со».\nБакъдолуш, валаро лацаран сахьт а дац, меттиг а йац, шераш а дац. Шеко йац цо лоцур хиларх, цундела цунна кечвалар коьрта ду, дуьненна кечлучул а. Хьуна хаа ма-хаьа хьой цу дуьненахь кIеззиг йолчу хенахь бен Iийр ца хилар, ткъа хьан дахарна дисина ца хила а мега цхьа де бен, йа цкъа садаIар бен! Цундела ахь дагадаийта хьайна иза хIора дийнахь, ахь тIедожаде хьайн сина хIора дийнахь Далла муьтIахь хилар тIехь собаре хилар.\nНагахь санна ахь хьесап дахь, хьой шовзткъе итт шарахь вехар ву аьлла, тIаккха хьайн сина ахь тIедожадахь Далла муьтIахь хиларна тIехь оцу ехачу хенахь собаре хилар – хьан сина иза дазлур ду хьуна, иза цунах къаьхкар а ду хьуна.\nАхь ас хьайга бохург дахь – валар герга хиларца хьесап деш – хьой лечу хенахь хьо чIогIа воккхавийр ву хьуна, чIогIа хаза а хетар ду хьуна – шел тIаьхьа кхин цхьа а хазахетар хир доцуш –, амма ахь иза тIаьхьатеттахь, цу тIехь ахь ледарло йахь – хьуна дагахь доццучу хенахь валар кхочур ду хьуна тIе, тIаккха хьо дохко вер ву, цкъа чекхдер доцучу дохковаларца.\nБуьйсанна ца доьвзинарг Iуьйранна доьвзар ду хьуна, веллачул тIахьа бакъдолу хабар а кхочур ду хьоьга, ×цуьнан хабар цхьа хан яьлча доьвзар а ду шунаØ\nХьан вирдаш а, Дела хьехор а цхьана къепе нисдан дезар хьуна ас гайтинчул тIаьхьа, ас дуьйцур ду хьуна ламаз даран куц а, марха кхабаран куц а, цаьршин гIиллакхаш а, имам хиларан гIиллакхаш а, цунна тIаьхьахIоттаран гIиллакхаш а, рузбан ламаз даран гIиллакхаш а.\nЛамаз даран гIиллакхаш\nХьайна дегIа тIера цIена йоцу хIума айхьа дIайаьккхинчул тIаьхьа, ламаз а эцначул тIаьхьа, духар а, ламазан меттиг а айхьа дIацIандинчул тIаьхьа, Iоврат а айхьа цIонганна тIера голаш тIекхаччалц дIакъоьвлинчул тIаьхьа хьо дIахIотта къилбехьа а верзе, хьайн ши ког жимма дIасабахийтина а болуш – тIетта а ца бохуьйтуш и шиъ – нислой дIа а хIотте ахь деша ×Къул аIýзу бироббиннáсØ олу сурат, къинхетамах генадаьккхинчу шайтIанах хьой ларвалийтархьама. Хьайн дагчу даийта хьой ламаз дан гIерташ хилар, ахь иза паргIатдаккха массо шеконех а, ойланех а. Ахь ойла йе, хьой хьанна хьалха хIуттуш ву а, хьой хьаьнца къамеле вала везаш ву а! Эхь хетийла хьуна, хьайн Элаца къамеле вала, Цуьнга дирзина доцучу дагца, дуьненан шеконех а, дегIамарзонийн боьхаллех а буьзна болчу кийраца.\nХьуна хаийла, Лекха хинволу АллахIана хьан къайленаш гуш хилар, хьан дагчу Иза хьожуш хилар. Дала хьан ламаз къобал даран барам – хьо Цунна хьаставалар а, хьо Цунна муьтIахь хилар ахь гучудаккхар а, Цунна хьалха хьо эсала хилар а, Цуьнга воьрзуш хилар а бу хьуна.\nАхь Iибадат де Цунна хьайн ламазца хьайна Иза гуш волуш санна – хьуна Иза хIинца гуш вацахь а, Цунна хьо гуш ву хьуна. Ткъа нагахь санна хьан дог ламазна тIе ца дерзахь, хьан меженаш цу балхана дIа ца техь, хьуна хаийла, иза хьуна Лекха хинволчу Делан сийлахьалла кIеззиг йоьвзаш хиларна ду хьуна. Цундела, ахь дагадаийта, хьайн цIийнах уггар лараме стаг ахь ламаз муха до хьоьга хьожуш хилча муха хир вара хьо? Оцу меттехь хьан дог тIедоьрзур дара, хьан меженаш дIатуьйр йара! ТIаккха хьо вист хила хьайга, ахь ала: «ХIай вочунна тIедирзина долу са! Эхь ца хета хьуна Хьо кхоьллина волу Хьан Эла хьоьга хьоьжуш хилча? Шегахь хьуна бан пайда а боцуш, йа дан зен а доцуш волу Цуьнан кегийчу лайшха цхьа лай хьайга хьожуш хилча меженаш дIатийра хьан, ламаз а хазделира хьан. Хьуна хаа ма-хаьа Иза хьайга хьожуш хилар, хIетте а Цуьнан Воккхаллийна хьаста ца ло хьо!! И Лекха хинволу Дела лахара ву хьуна гергахь, Цуьнан лайшха цхьана адамал? Ма тамашийна чIогIа ду-кх хьан дозанал тIехдалар а, хьан ца кхетам а! Ма тамашийна доккха ду-кх ахь айхьа хьайца лаьцна долу мотагIалла!»\nАхь дарба де хьайн дагна и санна долчу бахьанашца, тIаккха хьан ламазехь хьоьца цхьаьна хила а мега хьуна иза. Ахь динчу ламазах хьуна хуьлуш пайда бац хьуна, хьой кхета а кехташ, ойла а еш ахь динччул бен. Ткъа ахь даьссачу дагца а, дукха вицваларца а дина долу ламаз Деле ахь гечдар деха дезаш ду, шена тIера кхечу дикчу гIуллакхашца каффарат дан дезаш а ду.\nХьан дог ламаз тIедирзинчул тIаьхьа, къамат дар Iад ма дита ахь – хьо хьой цхьаъ хилахь а –. Нагахь санна хьо жамаIатца ламаз дан собур деш хилахь, азан де ахь, тIаккха къамат де ахь. Къамат динчул тIаьхьа ниййат де ахь, хьайн дагчохь олуш: «Делкъа парз ламаз Лекха хинволчу Делан доьхьа до ас». И ниййат хьайн дагчохь хилийта ахь, ламаз дIадоьхкуш такбир (АллóхIу акбар) олучу хенахь, и аьлла валлалц хьайн дагчура дIа а ма далийта ахь ниййат. Такбир олучу хенахь, охьахецна долчура ахь хьалаайде хьайн ши куьг белаш тIекхаччалц, керайаккъаш дIайиллина а йолуш, пIелгаш дIанисдина а долуш – уьш тIеттIадахийта гIерта а, йа дIасадахийта гIерта а оьшуш дац хьуна –. Иштта и ши куьг хьалаайде ахь, хьайн нана ши пIелг лерга дуьмеш тIе а кхочуьйтуш, хьайн вукха пIелгийн буьхьигаш лергийн лакхарчу чаккхене терра дIа а нисдолуьйтуш, хьайн шина пхьаьрсан хIуттургаш йолу меттиг белшех терра дIа а нисйеш. Иштта оцу меттехь и шиъ дIанисделча, такбир ала ахь, тIаккха меллаша охьадахийта ахь и шиъ. Ши куьг хьалаайдечу хенахь а, охьадохуьйтучу хенахь а, хаьлха а, тIехьа а дIа ма леста де ахь, аьтту агIор а, аьрру агIор а дIаса а ма хьийзаде ахь. Такбир аьллачул тIаьхьа, айхьа ши куьг охьадахийтича, юха хьайн накхана тIе хьала а даладей, цу тIе дилла ахь и шиъ.\nАьтту куьйган лерамана, иза аьрру куьйга тIе дилла ахь накхана тIехь. Аьтту куьйган пIелгаш аьрру пхьаьрса тIехула дIа а дахийте, цуьнан хIуттург схьалаца ахь цаьрца. Такбир аьллачул тIаьхьа ахь деша хIара:\n«АллóхIу акбар кабúран, вал хьамду лиллáхú касúран, ва субхьáналлóхIи букротан ва асúлан».\nЦул тIаьхьа ахь деша хIара:\n«ВаджжахIту ваджхIийа лиллазú фатIороссамáвáти вал арда, хьанúфан муслиман, ва мá ана минал мушрикúн. Инна солáтú ва нусукú ва махьйáйа ва мамáтú лиллáхIи роббил Iáламúна, лá шарúка лахIу, ва бизáлика умирту, ва ана минал муслимúн».\nЦул тIаьхьа ахь ала:\n«АIýзу биллáхIи минашшайтIóнирроджúм».\nЦул тIаьхьа ахь деша сурат «Ал-Фáтихьат», цуьнан массо чIагIдарш лар а деш, хьайн ма-хуьллу «дóд» элпана а, «зó» элпана а юкъахь къастам бан а хьожуш. Иза чекхдаьлча ахь ала «Áмúн», Фатихьатан тIаьххьарчу «валаддóллúн» дашца иза цхьаьана а ца хIуттуш. Iуьйра а, маьркIижа а, пхьуьйра а ламазашкахь Фатихьат а, сураташ а чIогIа деша ахь – хьалхарчу шина ракаIатехь – нагахь санна хьой имамана тIаьхьахIоьттина вацахь. «Áмúн» а чIогIа ала ахь.\nIуьйра ламазехь Фатихьатал тIаьхьа ахь деша деха суратех цхьа сурат. МаьркIижа ламазехь доца сураташ деша ахь, делкъа а, малхбуза а, пхьуйра а ламазашкахь юкъара сураташ деша ахь, ×Вассамáи зáтил бурýджØ санна дерг а, иштта цунах тера дерш а. Хьой некъахь воьдучу хенахь Iуьйра ламаз деш ахь деша ×Къул йá аййухIал кáфирýнØ а, ×Къул хIуваллóхIу ахьадØ а.\nСуратан тIаьххьара дешнаш рукуIе воьдучу олуш долчу дешнашца цхьаьна а ма хIотта, сурат чекхдаьлча «СубхьáналлáхI» олучу юкъана саца а саце, тIаккха рукуIе гIо хьо. Хьой ламаз тIехь мел ву хьайн корта хьала ца ийбеш, хьайн бIаьргаш айхьа сужуд дечу метте хьажийна бита ахь, ойланаш дIаса ца яржийта а, дог ламазехь диссийта а гIолий ду хьуна иза. Аьтту агIор а, аьрру агIор а дIасахьежарх чIогIа ларлуш хила хьо.\nЦул тIаьхьа рукуIе воьдуш такбир (АллóхIу акбар) ала ахь, хьалха санна ши куьг хьала а айдеш. Такбир алар рукуIе охьакхаччалц дах де ахь, тIаккха хьайн ши кераюкъ хьайн голаш тIе йилла ахь, пIелгаш дIахецна а дуьтуш. Хьайн когийн ши гола нисса хьаланисйиина хилийта ахь, хьайн букъ а, ворта а, корта а цхьатерра дIанисбе ахь, шера цхьа у санна. Хьайн ши пхьарс хьайн шина агIонна генабаккха ахь – зудчо иштта дан ца деза, муххале а, ши пхьарс шен шина агIонна тIебахийта беза – тIаккха ахь ала кхозза:\n«Субхьáна роббийал Iазúм».\nЛамаз деш хьо хьой цхьаъ велахь и дешнаш ворхIазза а, иттозза а алар дика ду хьуна. ТIаккха хьо хьалатаIа, хьайн дегI нисса дIанисдаллалц, ши куьйг юха а хьала а айдеш, хIара дешнаш а олуш:\n«СамиIаллóхIу лиман хьамидахI».\nХьой хьала а таьIна, дIанисвеллачул тIаьхьа ахь ала:\n«Роббанá лакал хьамду, милъассамáвáти ва милъал арди, ва милъа мá шиъта мин шайъин баIду».\nХьой Iуьйра парз ламаз деш велахь, шолгIачу рукуIера хьой хьаланисвелча ахь деша «Къунýт», тIаккха сужуде гIо хьо такбир а олуш, ши куьг хьала а ца айдеш. Сужуде воьдуш доьххьара лаьтта тIе ахь хIоттае хьайн ши гола, тIаккха ши куьг, тIаккха хьайн хьаж – тIехь хIума а йоцуш – хьайн мара а лаьттах Iотта ахь хьайн хьажца цхьаьне. Хьой сужудехь волуш ахь генабаккха хьайн ши пхьарс хьайн шина агIонах, ахь генадаккха хьайн гай а хьайн шина настарх – зудчо дан ца деза иза – хьайн ши куьг лаьтта тIе а дилле, ахь ала кхозза – йа ворхIазза, йа иттозза нагахь санна хьо хьой цхьаъ велахь –:\n«Субхьáна роббийал аIлá».\nЦул тIаьхьа ахь хьалаайбе хьайн корта сужудера, такбир а олуш хьой нисса охьахаалц. Хьо охьахаа хьайн аьрру кога тIе, аьтту ког дIахIоттийна а буьтуш. Хьайн ши куьг хьайн шина настар тIе дилла ахь, пIелгаш дIадахийтина а долуш, тIаккха ахь ала:\n«РоббигIфир лú вархьамнú, варзукънú, вахIдинú, ваджбурнú, ва Iáфинú, ваIфу Iаннú».\nЦул тIаьхьа шолгIа сужуд де ахь хьалхарниг санна, тIаккха садаIаран охьахаарца охьахаа хьо, шел тIаьхьа ташаххIуд доцучу хIора ракаIатал тIаьхьа. ТIаккха хьалагIоттур ву хьо, ши куьг лаьтта тIе а дуьллуш. Хьой хьалагIоттучу хенахь цхьа ког вукхул хьалха а ма баккха ахь. ХьалагIаттаран такбир ала ахь дIадоладе хьой охьахаар чекхдолучу хенахь, хьалагIаттар юккъе кхаччалц иза дах а деш. И садаIаран охьахаар дукха дах ца деш, кIеззиг охьахаар хилийта деза, цхьана кIеззигчу юкъана бен хиъна Iан а ца веза. ШолгIа ракаIат а доьххьарниг санна де ахь, Фатихьатал хьалха «АIýзу» а олуш. Цул тIаьхьа хьо охьахаа доьхььарчу ташаххIудана (эттахьигана). Хьайн аьтту куьг хьайн аьтту настар тIе дилла ахь, пIелгаш тIегулдина а долуш, цхьа хьажо пIелг а, нана пIелг а боцург, и шиъ дIахецна буьтур бу ахь. ТашаххIуд (эттахьиг) доьшучу хенахь, «лаилáхIа…» олучу хенахь а ца айбеш, хьой хIокху даш тIе ма-кхаьччинехь - «…иллаллáхI» - хьайн хьажо пIелг хьалаайбийр бу ахь. Хьайн аьрру куьг хьайн аьрру настар тIе дилла ахь, пIелгаш дIадахийтина а долуш. ХIокху доьххьарчу ташаххIудехь хьо охьахаа хьайн аьрру кога тIе, шина сужуда юкъахь ма-хаара. ШолгIачу ташаххIудехь хьо охьахаа аьрру хенан маьIиг тIе, аьтту ког дIахIоттийна а болуш, аьтту коган пIелгаш къилбехьа дирзина а долуш, аьрру ког аьтту когана буха а нисбеш. Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – салават диллинчул тIаьхьа, Суннатехь деана долу доIанаш кхоччуш деша ахь, тIаккха хьой уьш дешна ваьллачул тIаьхьа ахь ала – ламаз дIадерзош –:\n«Ассаламу Iалайкум ва рохьматуллóхI».\nАхь иштта салам ло шозза, аьтту агIор а, аьрру агIор а. Салам лучу хенахь хьо дIаверза шине а агIор, хьуна дехьа-сехьа волчунна хьан беснеш гур йолчу кепара. Салам лучу хенахь ахь ниййат де ламаз дIадерзо а, хьайна дехьа-сехьа долчу малайкашка а, бусалба нахе а салам дала а.\nХIара хIинца ас дийцинарг ша цхьаъ волчо дечу ламазан куц ду.\nЛамазан коьрта бIогIамаш – Далла эсала-муьтIахь хилар а ду, дог ламаз тIедирзина хилар а ду, доьшуш долу Къуръан а, кхин долу ламазца долу зикр а кхета а кхеташ дешар а ду.\nХьасан Ал-Басрийс аьлла – Дала къинхетам бойла цунах –: «Шена дог тIе а ца доьрзуш дина долу ламаз Iазап дарна герга ду, мел хиларал а».\n«Делан лайно ламаз до, шена цуьнан мелах ялхолгIа дакъа бен, йа иттолгIа дакъа бен а ца яздеш. Делан лайно динчу ламазах цунна яздеш дерг – иза кхета а кхеташ цо динарг ду».\nЛамазехь имам хиларан а, имамана\nтIаьхьахIоьттина ламаз даран а гIиллакхаш\nЛамаз дойтуш волчу имамо ламаз дукха дах ца деш дайта деза. Анаса аьлла – Дела реза хуьлда цунна –: «Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIаьхьа динчул атта а, кхачаме а ламаз ца дина ас цкъа а цхьанна а тIаьхьа».\nКъамат деш верг къамат дина валлалц ламаз дIадехка ца деза имамо, могIнаш дIанисдаллалц а дехка ца деза. Имамо ша «АллохIу акбар» мел олу шен аз хьалаайдан деза, тIаьхьахIоьттина волчо шена хеззачал бен айдан ца деза.\nИмамо ниййат дан деза имам хила, цуьнан дозалла шена кхачийтархьама. Цо имам хила ниййат ца дахь а, цунна тIаьхьахIиттинчеран ламаз нийса а хуьлу, жамаIат мел а хуьулу нагахь санна цара имамана тIаьхьа ламаз дан ниййат дахь.\nИмамо ламаз дIадихкича деш долу доIа а, «АIýзу» а меллаша деша деза – ша цхьаъ волуш ламаз дечу хенахь санна – Фатихьат а, цул тIаьхьа догIу сурат а чIогIа деша деза Iуьйра ламазан шине ракаIатехь а, маьркIижа а, пхьуьйра а ламазан хьалхарчу шина ракаIатехь а. Иштта оцу ламазашкахь чIогIа деша деза ламаз деш ша цхьаъ волчо а.\nИмамо а, цунна тIаьхьахIиттинчара а чIогIа ала деза «Áмúн», Фатихьат чIогIа дешначул тIаьхьа. ТIаьхьахIоьттинчо «Áмúн» ала деза имамаца цхьаьна, цул тIаьхьа а ца олуш. Фатихьат дешначул тIаьхьа имам жимма саца веза, паргIат садаккхархьама. Фатихьат чIогIа доьшучу ракаIатехь тIаьхьахIоьттинчо шена а хозуьйтуш Фатихьат деша деза, имам Фатихьат а дешна сецначу хенахь, цо доьшур долчу сурате ладогIархьама.\nСураташ чIогIа доьшучу ракаIатехь тIаьхьахIоьттинчо сурат деша ца деза, шена имамо доьшуш ца хезча бен. РукуIехь а, сужудехь а деш долу тасбихь кхааннал совдаккха ца деза имамо, хьалхарчу ташаххIудал тIаьхьа салават дуьллучу хенахь хIокхул совдаккха а ца деза: «АллóхIумма солли Iалá Мухьаммадин ва áлихIи».\nТIаьххьарчу шина ракаIатехь имамо цхьацца Фатихьат а дешна тоийта деза, сураташ а ца доьшуш. ШолгIачу ташаххIудехь а цо совдаккха ца деза ша ташаххIуд доьшшучал а бен, Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – салават а дуьллучул а бен.\nШа салам лучу хенахь имамо ниййат дийр ду шена тIаьхьа болчаьрга салам дала. ТIаьхьахIиттинчара ниййат дийр ду цуьнан саламна жоп дала. Ша салам деллачул тIаьхьа цхьана юкъахь имам ша-волчахь хиъна соцур ву, шена тIаьхьа ламаз динчарна шен юьхьца тIе а вирзина. Имам ша хиина Iачура тIехьа верза ца веза нагахь санна шена тIахьа ламаз деш зударий хиллехь, цкъа уьш дIа а бахийтина, тIаккха нахана тIевоьрзур ву иза. Имам хьалагIатталц цунна тIаьхьахиллачех цхьа а хьала ца гIаттар дика ду. Ша ара волучу хенахь, имам шен аьтту агIор а, йа аьрру агIор а – шена луучу агIор – аравер ву, аьтту агIор валар гIолий а ду.\nIуьйра ламазехь къунут дечу хенахь, имамо ша-шена дан ца деза доIа, муххале а, цо ала деза: «АллóхIуммахIдинá…». Къунут чIогIа дан деза цо, тIаьхьахIиттинчара «Áмúн» а олуш, шайн куьйгаш хьала а ца айдеш, хIунда аьлча Суннатехь иза деана доцу дела. Имамо чекхдаллалц дIадеша деза къунут, «…фаиннака такъдú ва лá йукъдó Iалайка» дешнаш а олуш.\nЛамаз дIадоьхкучу хенахь, имамана тIаьхьахIуттуш верг цхьана могIана юкъахIотта веза, ша цхьаъ дIа а ца хIуттуш, йа могIа юкъара цхьаъ юхаваккха веза шеца дIахIоттийта.\nИмамана тIаьхьахIоьттинчунна мегар дац цул хьалха вала – ламазан Iамалшкахь – йа цуьнца цхьане уьш йан, муххале а, имамал тIаьхьависса веза жимма. Имам рукуIе охьакхаьчна валлалц рукуIе ваха ца веза тIаьхьахIоьттинарг, йа сужуде ваха а ца веза имаман хьаж лаьттах Iоттадаллалц.\nРузбан ламазан гIиллакхаш\nХьуна хаийла, пIераскан де Делах тешаш болчеран дезчу денойх дезде хилар. Иза деза де ду, Нуьцкъала а Сийлахь а волчу АллахIа хIокху умматана шенна делла долу. Цу дийна чохь цхьа сахьт ду – шен билггал хан йоьвзаш доцу – цу сохьтехь бусалба стага Деле шен хьашт дехча, цунна и хьашт лур долуш долу. Цундела хьо кечло цу денна пIераскана буьйсанна, хьайн духар цIан а деш, дукха тасбихь а деш, дуккха гечдар а доьхуш пIераскан буьйса герга гIоьртачу хенахь – и хан пIераскан дийнан сахьт санна еза хан ю хьуна – пIераскана дийнахь а, цуьнца цхьаьна йа цул хьалхарчу дийнахь, йа шоьта дийнахь марха кхаба ниййат а де ахь – пIераскана цхьана дийнахь марха кхабар Суннатехь магийна дац вайна –.\nПIераскан дийнан Iуьйре хьайна тIехIоьттича, лийча хьо цу денна, пIераскан дийнахь лийчар массо пхийттара ваьллачунна тIехь ду хьуна – чIагIдина суннат ду хьуна иза –.\nТIаккха хьайна тIе кIайн духар а духе кечло хьо, кIайн духар Далла уггар дукха деза духар ду хьуна. Хьайгахь долу уггар дика IатIар а тоха ахь, хьайн дегIаца дикка цIано йе ахь, хадо езарг дIа а хадош, ларга езарг дIа а лоргуш, цергаш дIа а юьлуш (сивак хьаькхна, йа вуьшта), иштта дисина долу цIанвалар а деш, хаза хьожа йогIу хIума а тухуш.\nЦул тIаьхьа мелла а хьалха маьждиге гIо хьо, сих ца луш, меллаша, паргIат ког а боккхуш. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду хьуна:\n«Доьххьарчу сахьтехь рузбане вахнарг сагIийна эмкал елларг санна ву; цул тIаьхьа шолгIа хенахь рухбане вахнарг сагIийна бежин делларг санна ву; цул тIаьхьа кхоалгIачу хенахь вахнарг сагIийна ка белларг санна ву; цул тIаьхьа йоьаолгIачу хенахь вахнарг котам сагIийна елларг санна ву; тIаьххьара а пхоьалгIачу хенахь вахнарг сагIийна хIоа делларг санна ву. И хан дIаялча, имам хутIба да араваьлча мел язбаран тептарш дIакъовлу, къоламаш хьалаайдо, малийкаш минбар улле охьаховшу, Дела хьахош ладогIа».\nКхин а аьлла ду: «Ялсамани чохь Дела юьхье бусалба нах хьовсучу хенахь, рузбане уьш хьалхе бахаре терра уллера гур ю царна Лекха хинволчу Делан юьхь».\nТIаккха хьой маьждиг чуваьллачул тIаьхьа, хьалхарчу могIе кхача хьажа хьо. Нагахь санна маьждиг чохь схьагулбелла нах хилахь, царна юккъехула когаш уьйъуш вола ца вала а хьажа хьо, ламаз дечунна хьалхашхула а ма вала хьо. Цхьана пена улло, йа цхьана бIогIам улло охьахаа хьо, ламаз деш хьайна хьалхашхула ца бийлийта. Хьой маьждиг чуваьлча, маьждиг хьурмат ламаз даллалц охьа ма хаа хьо, ткъа нагахь санна ахь диъ ракаIат дахь – хIора ракаIатехь Фатихьатал тIаьхьа «Ал-Ихлáс» сурат (КъулхIу) шовзткъе-иттозза а доьшуш – иза дика ду хьуна. Хьадисехь деана ду хьуна цунах лаьцна:\n«Иштта ламаз динарг йалсаманера шен меттиг галлалц лийр вац, йа тIаьхьа гойтур ю цунна иза».\nИмам хутIба деш велахь а, маьждиг хьурмат ламаз дар Iад ма дита ахь.\nШишша ракаIат деш ши ламаз дар суннат ду хьуна, хIора ракаIатехь «Ал-АнIáм» а, «АлкахIф» а, «ТIóхIá» а, «Йáсúн» а сураташ а доьшуш. Хьайга и диъ ца дешалахь, «Йáсúн» а, «Алиф Лам Мим»-«Саждат» а, «Аддухáн» а, «Алмулк» а сураташ деша ахь. И сураташ пIераскана буьйсана дешар а Iад ма дита ахь, уьш дешар чIогIа деза ду хьуна. Уьш деша хууш воцучо, «Ал-Ихлáс» сурат (КъулхIу) дешча дика ду. Цу пIераскана дийнахь къаьсттина, Делан Элчанн – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – салават диллар алсам даккха ахь.\nИмам хутIба дан арава ма-ваьллинехь, айхьа олуш дерг саца де ахь, ламаз а ма де ахь. Кхин дIа болу хьайн болх азан деш цунна тIаьхьара алар а, хутIбане ладогIар а, цунах пайда эцар а хилийта ахь. ХутIба дечу хенахь къамел ма де ахь, хьадисехь деана ду хьуна:\n«Имам хутIба деш а волуш шен накъосте: «ЛадогIа!», йа «Саца!» аьллачо эрна къамел дина. Ткъа, эрна къамел динчун рузба кхочуш рузба дац».\nИза иштта кхачам боцуш хуьлу, цо: «ЛадогIа!» алар къамел долу дела, цундела ша цхьаьнга иштта хIума олуш хилахь а, йа куьйгаца, йа кхечу агIор – вист а ца хуьлуш – ала деза цо иза.\nЦул тIаьхьа, хьалха вай ма-дийццара имамана тIаьхьа а хIотте ламаз де ахь. Хьой ламаз дина ваьлча, айхьа салам делча, кхин хьой вист хилале ахь деша «Фатихьат» ворхIозза, «Ал-Ихлáс» а ворхIозза, ши «Къул аIýзу» а ворхIозза. Ахь иштта дешахь, тIедогIу пIераскан де кхаччалц Дала ларвийр ву хьо цаьрца, шайтIанах ларвалар а хир ду хьуна иза. Уьш дешначул тIаьхьа ахь ала:\n«АллóхIумма йá гIониййу йá хьамúд, йá мубдиу йá муIúд, йá рохьúму йá вадýд, /агIнинú бихьалáлика Iан хьарóмика,/ ва битIóIатика Iан маIсийатика, /ва бифадлика Iамман сивáка/».\nЦул тIаьхьа, рузбан ламазал тIаьхьара суннат ламаз де ахь, йа ши ракаIат, йа диъ, йа ялх ракаIат – шишша ракаIат деш – и ша-дерг Делан Элчанера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьадеана ду хьуна, тайп-тайпанчу хьолашкахь цо иштта дина аьлла.\nЦул тIаьхьа маьждигехь Iан хьажа хьо маьркIижа хан кхаччалц, йа малхбуза хан кхаччалц. ПIераскана дийнахь долу деза сахьт дика лардеш хила хьо, цу дийнахь муьлха хенахь ду хууш дац хьуна иза, тIаккха, хьо Лекха хинволчу Далла хьаставелла а волуш, Цунна хьой муьтIахь хилар гойтуш а волуш, Цуьнга хьо воьрзуш а волуш тIехIотта а ма-мега и сахьт хьуна.\nХьой маьждигехь сацахь, къамелана гулбеллачу нахаца охьа ма хаа хьо, муххале а хьо гIо пайдане Iилма дуьйцучу нахана герга. Хьуна пайдане долу Iилма – иза Лекха хинволчу Делах хьан кхерар совдоккхуш дерг ду хьуна, дуьнена лаамаш хьан жимбийриг ду хьуна. ХIокху дуьненара хьо эхарта кхойкхуш доцу Iилма хуьлучул, жохIлалла йолуш хилар тоьлаш ду хьуна, цундела хьо Делаца ларло пайда ца бечу Iилманах.\nДоIа дар алсамдаккха ахь малх хьалаболучу хенахь а, иза стигал юккъе кхаьчча а, иза дIабузучу хенахь а, къамат дечу хенахь а, имам хIутIба дан минбар тIе хьалаволучу хенахь а, нах ламаз дан хьалагIовттучу хенахь а, и деза сахьт хIокху хенех цхьана хена чохь хила герга ду хьуна. ХIокху дийнахь кIеззиг лой а сагIийна хIума йала хьажа хьо, хьайн ницкъ кхоччучал, иштта ахь дахь – хьан цхьаьнакхетар ю хIара еза Iамалш: ламаз, марха, сагIа, Къуръан дешар, Дела хьахор, «иIтикáф» дар, Делан некъахь гIарол а дар.\nХIора кIирнах, пIераскан де хьайн эхартана къастийна хилийта ахь, кхечу деношна цунах каффáрат хила мега хьуна.\nЦхьана мархин баттахь марха кхаьбна IадIан ца веза хьо, «фирдавс»-ялсаманашкахь хьайна хир долу лекха даржаш Iад дита ца деза ахь мéла-марханаш кхабар Iад дитарца. Ахь уьш ца кхобуш Iад дитахь дохко вер ву хьо, лаккхарчу ялсаманашкахь къегина кхетта седарчий санна лакхарчу даржашкахь болу марханаш кхобуш хилларш хьайна гича.\nХьадисашкахь шайн дозаллийна тешаллаш а, уьш кхаьбначунна хир болчу боккхачу мелана тешаллаш а даьхкина долу денош хIорш ду хьуна: Хьадж деш воцучо Iарафат-де кхабар а, Iáшýрáъ де а, Зул-ХьиджжахI беттан хьалхара итт де а, Мухьаррам беттан хьалхара итт де а, Раджаб бутт а, ШаIбáн бутт а.\nЦхьана шара чохь Хьурум-беттанаш марха кхабар деза лоруш ду хьуна: Зул-КъаIдахI а, Зул-ХьиджжахI а, Мухьаррам а, Раджаб а – цхьа бутт ша къаьстина бу, кхо бутт тIаьхьий-хьалхий бу.\nЦхьана батта чохь кхаьбча деза долу марханаш хIорш ду хьуна: беттан доьххьара де а, цуьнан юкъара де а, цуьнан тIаьххьара де а, «кIайн денош» а: беттан кхойттолгIа де а, дейттолгIа де а, пхийттолгIа де а.\nКIиран чохь кхаьбча деза долу денош хIорш ду хьуна: оршот а, еара а, пIераскана де а. КIиран чохь летийна къинош дIадойъур ду ахь оршота дийнахь а, еарий дийнахь а, пIераскана дийнахь а марха кхабарца; батта чохь летийна къинош дIадойъур ду ахь беттан хьалхара а, юкъара а, тIаьххьара а, «кIайн деношкахь» а марха кхабарца; шеран къинош дIадойъур ду ахь оцу деношкахь а, оцу вай хьахийначу беттанашкахь а марханаш кхабарца.\nХьуна ма моттийла айхьа марха кхабар яахIума Iад йитар а, молухIума Iад йитар а, зудчуьнца гIулкх даийтар Iад дитар а бен дац! Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду хьуна вайга:\n«Мел дукха наха кхобу марханаш, мацвалар а, хьагвалар а бен цу марханах шайна хуьлуш хIумма а доцуш (мел а ца хуьлуш)».\nМуххале а, кхоччуш марха кхабар – лекха хинволчу Далла ца дезаш долчу хIуманах хьайн дегIан меженаш ларйарца ду хьуна. Цундела хьайн бIаьрг вочу метте хьажорах ларбан беза ахь, хьайн мотт хьайн балабоцург аларха ларбан беза ахь, хьайн лерг лекха хинволчу Дала хьарам динчуьнга ладогIарх лардан деза ахь – ладугIуш верг олуш волчуьнан накъост ву, гIийбат деш ладугIуш верг ша и деш верг санна ву. Цу кеппара, хьайн массо меже ларйан еза ахь, хьайн гай а, бехкеметтиг а лардаре терра, хIунда аьлча хьадисехь деана долу дела:\n«Пхеа хIумано доха до марха: харц леро а, гIийбат даро а, эладита лелоро а, мегаш йоцчу марзонаца мегаш йоцучу метте хьажаро а, харц дуй бааро а».\nКхин а аьлла Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –:\n«Марха кхабар ларвалар ду; нагахь санна шух цхьаъ марха кхобуш хилахь вон къамел а ма де, вон хIума а ма де, гал волу хIума а ма де; нагахь санна марха кхобуш волчух цхьаъ лата гIерташ хилахь, йа цуьнга вон вист хуьлуш хилахь цо олийла: «Бакъдолуш, со марха кхобуш ву».\nЦул тIаьхьа, айхьа марха дастар хьанал болчу кхачанца хилийта къахьега ахь.Марха достуш яахIума дукха а ма яа ахь. Айхьа вуьшта юур йолчул дукха ма яа ахь, айхьа марха кхаьббера алий, хIунда аьлча цхьа а башхалла яц хьуна ахь айхьа шозза юуш ерг цкъа охьахиъна дIаюуш хилча. Марха кхабарх лууш дерг хьан дегIан марзо кагйар ма ду, хьан синан ницкъ лахбар а ма ду, Делах кхерар тIехь хьан ницкъ совбалийтархьама. Цундела, суьйранна марха достуш ахь айхьа Iуьйранна яаза йиснарг а дIайиъча, цхьа а пайда бац хьуна ахь кхаьбначу марханах хуьлуш, хьайн хьера ахь йазйеш хилча, ахь иза хьалаюзуш хилча. Ткъа Далла уггар ца езаш йолу пхьегIа – хьанал долчу рицкъанца кхоччуш бузийна кийра бу, ткъа и рицкъа хьарам хилча хIун хила деза аьлла хета хьуна?\nМарха кхабаран маьIна хьайна доьвзинчул тIаьхьа, хьайн ницкъ ма-кхоччу иза дукха кхаба хьажа хьо, бакъдолуш иза Iибадатийн бух бу хьуна, Далла герга вуьгуш йолчу Iамалийн догIа а ду хьуна. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Лекха хинволчу АллахIа аьлла: «ХIора дика хIума совдоккхур ду иттанна тIера дIадолийна ворхIбIе тIекхаччалц, цхьа марха доцург – марха баккъалла а Сан ду, цунна дика бекхам Ас Айса бийр бу».\n«Сайн са Шен керахь долчуьнца дуй буу ас! Марха кхобуш волчуьнан кийрара йогIу хьожу хаза ма ю Далла гергахь миск хьожунал а! Нуьцкъала а, Сийлахь а волчу Дала бах: «(Марха кхобучо) шен дегIан марзо а, шен даар а, шен малар а ца дуьту Сан доьхьа бен, и марха Сан ду, Ас цунна (диканца) бекхам а бийр бу».\n«Ялсаманин цхьа неI ю «Раййáн» цIе а йолуш, марха кхобуш хилларш бен шена чу цхьа а гIур а воцуш, уьш чубаханчул тIаьхьа дIакъовлур а йолуш».\nДалла муьтIахь хиларх лаьцна хIоккхул ас хьуна дийцинарг тоьар ду хьуна нисваларан юьхь йовза, ткъа нагахь санна закатах лаьцна а, Хьадж дарх лаьцна а дерг оьшуш хилахь, йа ламазах а марханах а лаьцна кIорггера маьIнеш дезаш хилахь ахь уьш лаха сан «Ихьйáу Iулýмид-дúн» - «Динан Iилманаш дендар» цIе йолчу жайни тIехь.\n Хьáкима дийцина «Алмустадрак» жайни тIехь, иштта хьадис: «Зулам-дай а, церан гIоьнчий а цIергахь бу». Хьáкима аьлла: «ХIара нийса хьадис ду». И маьIна долуш кхин а хьадисаш ду даьхкина, «Муснад АррабúI» тIехь а, «Алфирдавс» тIехь а. Ибн Мáджас а, БайхIакъúс а, РабúIас а, Абу ЙаIлáс а, Дайламúс а дийцина иштта хьадис: «Бусалба стаг вуьйш цхьана дешан декъаца дина а гIо динарг къемат дийнахь Далла дуьхьал гIур ву, шен хьаж тIехь яздина: - «Делан къинхетамах догдиллина стаг ву хIара» - аьлла а долуш».\n Дайламúс дийцина иза, заьIапчу санадца, делахь а маьIна нийса ду цуьнан.\n ТIабарáнú, «АлмуIжам АссогIúр» 1/305; АлбайхIакъú, «ШуIабул Ийман» 2/285; Ибн МáджахI, «Ассунан».\n СуйýтIú – Албáнú, «Сохьúхьул ДжáмиIис-согIúр»; Ибн Хьиббáн; Ахьмад; Хьáким.\n Ахьмад, «Алмуснад» 3/120; Ибн Хьиббан, «Ассохьúхь» 1/249; Ибн Абú ШайбахI, «Алмусаннаф» 7/335; БайхIакъú, «ШуIабул Иймáн» 2/283.\n СуйýтIú – Албáнú, «Сохьúхьул ДжáмиIис-согIúр»; Ибн МáджахI, «Ассунан».\n ХIокху дешнашца и хьадис ца карийра суна, делахь а вон Iелам-нах сийсаз беш даьхкина кхечу дешнашца дуккха хьадисаш ду. Масала, «Кашфул Хафá» жайни тIехь (2/82) ду хьадис, Ибнул Мубáрака «АззухIд» жайни тIехь Ибн Iумарера схьа дийцина долу хьадис: «Вон Iелам-нах жоьжахатин тIайш ду». Иштта кхин а хьадисаш ду церах лаьцна: Дáримú, «Ассунан» 1/115; БайхIакъú, «ШуIабул Иймáн» 2/314; Дайламú, «Алфирдавс» 4/398;\n Бухáрú, Ибн Хьиббáн, БайхIакъú «Ассунанул Кубрó».\n Сурат «ГIóфир», 19 айат.\n Сурат «ТIóхIá», 7 айат.\n «Хастам бу АллахIана, вай деллачул тIаьхьа дендина волчу, Цуьнга доьрзур долуш а ду вай. [Бухáрú, Муслим, Ибн МáджахI]. Iуьйренга доьвли вай, хIокху Iуьйранна паччахьалла а АллахIан ду, воккхалла а, куьйгалла а АллахIан ду, нуьцкъалла а, ницкъ а АллахIан бу, Iаламийн Эла волчу». [МаджмаI Аззавáид].\n «Вай Iуьйренга доьвлла Бусалба дин тIехь, Ихласан (Iамал Делан доьхьа хиларан) дош тIехь а, вайн Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дин тIехь а, вайн ден ИбрахIиман миллат тIехь а – цхьана АллахIана Iибадат деш волу хьаниф хилла волчу, бусалба хилла волчу, АллахIаца накъост вечарах а ца хилла волчу». [Ибн Сунний].\n «Йа АллахI! Хьан пурбанца Iуьйренга доьвли тхо, Хьан пурбанца суьйренга а довлу тхо, Хьан пурбанца даха а деха тхо, Хьан лаамца дала а ле тхо, Хьоьга дерзар а ду тхан». [Абу Давуд, Тирмизи, Ибн МаджахI].\n «Йа АллахI! Оха Хьоьга доьху тхо хIокху дийнахь массо дикчу хIумане гIиттор, тхо Хьоьца лар а ло хIокху дийнахь тхаьш цхьа вон хIума дарх, йа бусалба стагана тхаьшкара вон хиларх, йа кхечу наха тхуна цхьа вон хIума дарх. Оха Хьоьга доьху хIокху дийнан дика а, хIокху чохь долу дика а, тхо Хьоьца лар а ло хIокху дийнан вонах а, хIокху чохь долчу вонах а». [ХIокху кхуьй а доIанах лаце хьажа: Имам Нававú, «Ал-Азкáр» - Iуьйранна-суьйранна олучу зикран дакъа].\n «АллáхIан цIарца! Со ларло АллáхIаца боьхачу вонах, вон а долчу, вон хIума деш а долчу шайтIанах». [Ибн Сунний, ТIабарáнú «АддуIáъ»].\n «Гечдар доьху ас Хьоьга Дела! Хастам бу АллахIана, суна зене долу хIума соьца долчура дIадаьккхина волчу, суна пайдане дерг соьца Iад дитина волчу». [ДаракъутIнú, Ибн Аби ШайбахI «Алмусаннаф»].\n Абу Давуд, Насáú, Тирмизú, Ибн МáджахI, ДаракъутIнú, Дайламú, кхиберш а.\n ТIулг а, хи а лелор хьалха хилла ду, хи кIеззиг долчу хенахь, цундела тахана и шиъ ший а лело оьшуш дац, хи тоьаш мел-ду. Делахь а, хи доцуш висча, тIулгаца а, я кхечу цIенчу хIуманца а мегаш ду цIано йан.\n «Йа АллахI! Сан дог нифакъах дIацIанде Ахь, сан бехке меттиг вочу хIуманех ларйе Ахь». [Деха доIа дуьйцучу хьадис юкъара цхьа дакъа ду хIара доIа. Хьáким, Дайламú, Ибнул Мулаккъин «Тухьфатул Мухьтáж»].\n СуйýтIú – Албáнú «Сахьúхьул ДжáмиIиссогIúр», Ахьмад.\n ХIокху доIанех лаце хьо хьажа хIокху жайнин чаккхенга.\n«Къинхетаме а, къинхетам беш а волчу АллáхIан цIарца дола до ас! Сан Дела! Со ларло Хьоьца шайтIанийн вочу ойланех; кхин а со ларло Хьоьца сан Дела, уьш сайна доьхьал дахкарх».\n «Йа АллахI! Дика а, беркат а доьху ас Хьоьга; вонах а, хIаллакьхиларх а лар а ло со Хьоьца».\n «Йа АллахI! Суна гIо де Ахь Хьайн Жайна (Къуръан) дешарна тIехь а, Хьой дукха хьехорна тIехь а; чIогIачу дашца со чIагI а ве Ахь дуьненан дахарехь а, эхартахь а».\n «Йа АллахI! Йалсаманин хьожа кхетийта Ахь суна, Хьо суна реза а волуш».\n «Йа АллахI! Со ларло Хьоьца жоьжахат-цIеран хьожанех а, вочу хIусамех а».\n «Йа АллахI! Сан юьхь Хьайн нур лой кIай йе Ахь, Хьайн эвлаяийн яххьаш кIай лучу дийнахь; Хьайн баоданашца сан юьхь Iарж а ма йе Ахь, Хьан мостагIийн яххьаш Iарж лучу дийнахь».\n «Йа АллахI! Сан тептар соьга сан аьтту куьйга ло Ахь, суна атта хьесап а де Ахь».\n «Йа АллахI! Со Хьоьца ларло Ахь соьга сан тептар сан аьрру куьйга даларх, йа сан букъ-тIехьашхула даларх».\n «Йа АллахI! Хьайн къинхетамца хьулве Ахь со, Хьайн Iазапах хьалха а ваккха Ахь со, Хьайн беркаташ а делха де Ахь суна тIе, Хьайн Iаршан IиндагIехь IинлагI а де Ахь суна, Ахь делларг бен кхин IиндагI хир доцучу дийнахь. Йа АллахI! Сан месаш а, сан дегI а жоьжахатина хьарам де Ахь».\n «Йа АллахI! Олучуьнга ладугIучерах ве ахь со, тIаккха цунах уггар дикачунна тIаьхьабозуш болчерах ве Ахь со. Йа АллахI! Дикчу нахаца цхьане йалсаманин кхайкхархо хазийта Ахь суна».\n Вортана тIе хи хьакхар Iелам-нахана юкъахь къовсам болуш хIума ду. Имам ГIазалис а, Имам БагIавис а, Имам РóфиIийс а иза хьакхар суннат ду аьлла, Ахьмада а, Абу Давуда а дийцинчу хьадисана тIе а доьгIна. Делахь а Имам Нававийс иза бидIат ду аьлла, цунах лаьцна деана долу хьадис а кхоьллина ду аьлла. Хьадисан Iилмангахь коьрта лоруш волчу Хьафиз Ибн Хьажар АлIаскъолáнийс кхоьллина ца лерина и хьадис, таллам бан безаш лерина. Нававийга кхаьчна хьадисан некъ кхоьллина хилар гойтуш хилла хила мега, ткъа Ибн Хьажар АлIаскъолáнийс дийцина хьадисаш коьрта жайнаш тIехь яздина дац, кегийчу жайнаш тIехь яздинчара цо схьагулдина хьахийна ду. Цхьаболчу Iелам-наха и хьадисаш гIийла лерина – Нававийс а, Ибнул Къаййима а санна – делахь а кхечу Iелам-наха уьш йа нийса, йа «кхечуьнца дика лерина» - Ибн Фáриса а, Шавкáнийс а санна –. Цундела шена луучо хьокхур ду вортана тIе хи, шена ца луучо хьокхур дац. ХIара санна долчу хаттарх лаьцна ас далийна хьуна хIара жайна чекхдолуш цхьа кIеззиг яздар, хьадис бахьана долуш Iелам-нехан хилпало хиларх лаьцна долу, цигахь иза дешча хIокхунна а гIолий тIаьхьакхиа мега хьо.\n «Йа АллахI! Жоьжахатех кIелхьара ваккха Ахь со. Со Хьоьца ларло жоьжахатин зIенех а, боржолех а».\n «Йа АллахI! Сан ши ког Нийсачу ТIай тIехь чIагIбе Ахь, Хьайн дикчу лайн когашца цхьане».\n «Йа АллахI! Со ларло Хьоьца сайн ког ТIай тIера жоьжахати чу дIашаршарх, мунепакъ-нехан а, Хьоьца накъост веш хилаачеран а когаш жоьжахати чу дIашершар долчу дийнахь».\n «Ас тешалла до АллахI воцург кхин дела вац аьлла, накъост вац Цуьнан, Ша цхьаъ ву Иза, иштта ас тешалла до Мухьаммад цуьнан лай а, элча а ву аьлла. Сийлахь ЦIена ву Хьо – йа АллахI – хастам а бу Хьуна, ас тешалла до Хьо воцург кхин дела ца хиларца: вон даьлла соьгара, айса сайна зулам дина ас, Хьоьгара гечдар доьху ас, Хьоьга тоба а до ас. Гечдехьа суна, тоба къобал а дехьа сан, бакъъалла а, Хьо тоба къобал дийриг а, къинхетам бийриг а ву-кх. Йа АллахI! Со тоба дечарех ве Ахь, со цIано йечарех а ве Ахь, со Хьайн дикчу лайшна юкъахь а ве Ахь, толаме хилла болчу, маьрша болчу, шайна цхьа а кхерам боцуш болчу, шаьш сагатдеш а боцуш болчу. Со собаре ве Ахь, со шукр деш ве Ахь, Хьой дукха хьехош а ве Ахь со, Iуйьранна а, суьйранна а Хьой вазвеш тасбихь деш а ве Ахь со». [Ламаз эцначул тIаьхьа деш долу хIара доIа нийсачу хьадисашкахь деана ду, хьо хьажа: «Ал-Азкáр», Имам Нававий].\n И хьадис а, цуьнан некъаш а, дешнаш а дийцина Хьáфиз ибн Хьажара – Дала къинхетам бойла цунах – шен «Талхúсул Хьабúр» жайни тIехь, «Ламаз эцаран декъа» юкъахь, 1/76. Кхин а масийтта хьадис ду, ламаз эцначунна тIера къинош дIадоьвр ду аьлла, цо ламаз мел оьцу. Муслим 360, Тирмизи 2, Насаи 144, Ибн МаджахI 278, Ахьмад 16405. Кхин а деана ду хьадисашкахь, ламаз ца эцначуьнан ламаз ламаз дац а аьлла, Дела цIе ца йоккхуш эцна ламаз а ламаз эцар а дац аьлла. Тирмизи 25, Абу Давуд 92, Ибн МаджахI 392.\n Бухари, Муслим, Насаи.\n «Йа АллахI! Ас доьху Хьоьга, Хьоьга дехначаьрца, Хьо оьшуш хиллачаьрца, хIокху сайн Хьуна герга вахарца – бакъдолуш кураллийна араваьлла а вац-кх со, йа вазлуш ваьлла вац-кх со, йа нахана гайтархьама ваьлла а вац-кх со, йа нахана вовзархьама ваьлла а вац-кх со, муххале а, Хьан оьгIазлонах кхоьруш араваьлла ву со, Хьо резахилар дезаш араваьлла ву со – ткъа ас доьху Хьоьга Ахь со цIерах хьалхаваккхар, Ахь со йалсамани чувигар, Ахь сан къиношна гечдар – Ахь бен къиношна геч ца до-кх цхьамма а-».\n[Ибн Маджас дийцинчу хьадисехь деана ду, шен цIера ламазе ваха маьждиге ара а ваьлла, новкъахь и доIа динчуьнга Дела хьаьжна хир ву, кхузткъе итт эзар малийко гечдар а доьхур ду цунна, аьлла. Ахьмада а дийцина и санна кхин хьадис. Дика хьадис ду иза, Хьафиз АлIирóкъийс ма-аллара].\n «Йа АллахI! Хьайн хазчу хасторца хаста а ве Ахь, хазчу хьахорца Хьаха а ве Ахь Мухьаммад, маршалла а кхача деАхь цуьнга, цуьнан охIлунга а, цуьнан асхьабашка а. Йа АллахI! Сан къиношна гечде Ахь, Хьайн къинхетаман неIарш а суна дIаелла Ахь». [Муслим, Тирмизи, Насаи, Абу давуд, Ибн МаджахI].\n «Дала са ма хуьлийтийла хьан йохка-эцарна».\n «Дала юха ма ерзайойла хьан йайна хIума». Иза иштта аларан бахьана – маьждигехь йохка а, эца а, йайна хIума леха а мегаш ца хилар ду.\n «Албáкъийáтуссóлихьáт» цIе йолу зикр хIара дешнаш ду: «СубхьáналлóхIи, валхьамду лиллáхIи, ва лá илáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар, ва лá хьавла ва лá къуввата иллá биллáхIил Iалиййил Iазúми».\n «ИIтикáф» бохург Iаьрбийн дош ду. ФикъхIехь долу цуьнан маьIна иштта ду: Делан доьхьа маьждиг чохь хан яккхар. Цхьаболчу Iелам-наха: «мархин беттан тIаьхьарчу итт дийнахь бен ца хуьлу иIтикаф дар» аьлла, делахь а, кхечу Iелам-наха ма-аллара, гIолий долу цуьнан маьIна, иза цхьана минотана бен деш дацахь а, иIтикаф дан магар ду. Цундела, ша маьждиг чу воьдуш хилахь – цхьана минотехь бен ша цу чохь Iийр вацахь а – иIтикаф дан ниййат дан деза. Цунах лаьцна кхин а кIорггера хаа луучо дешначу стаге дийцийта шена, йа Iаьрбийн маттара фикъхI жайни тIехь, йа хьадисийн жайни тIехь деша.\n ХIара доIанаш дерриг даьхкина хьадисашкахь. Уьш дийцина Тирмизис а, ТIабарáнúс а, Хьáкима а «Мухтасар китабил витр» тIехь, Абу НаIúма а, ХIайсамúс а, Баззáра а.\n «Йа АллахI! Ас Хьоьгара къинхетам боьху, шеца сан дог Ахь нисдийр долу, сан дийна хилар тIегулдийр долу, сан къаьстина хилар тIегулдийр долу, сан безаме хилар суна йуха дерзор долу, сан дин шеца туо дийр долу, сан генахь волу гергарниг шеца ларвийр волу, суна гергахь верг шеца лакхавоккхур волу, сан Iамал = = шеца цIанйийр йолу, сан юьхь шеца кIай йийр йолу, сан дагчу нийса кхетам цуьнца боссор болу, сан цуьнца Ахь суна кхочуш дийр долу, массо вочу хIумнах Ахь шеца со ларвийр волу».\n «Йа АллахI! Даим сан дагчохь лаьттар долу Ийман доьху ас Хьоьга, билггал долу тешар а доьху ас Хьоьга, Ахь суна яздинарг бен суна хир доций хууш со хиллалц долу тешар доьху ас, Ахь суна кхачош долчу хIуманна со резавар а доьху ас Хьоьга».\n «Йа АллахI! Бакъдолу Хьох тешар а доьху ас Хьоьга, шел тIаьхьа куфр доцу Ийман а доьху ас Хьоьга; дуьненахь а, эхартахь а Хьан сийлахьаллин дозалла сайна хуьлуьйтур болу Хьан къинхетам а боьху ас Хьоьга».\n «Йа АллахI! МостагIчунна доьхьал хIоьттича толар а доьху ас Хьоьга, Хьан кхел тIехIоттича собур а доьху Ас Хьоьга, Хьайн доьхьа тIом беш дIакхелхинчу шахIийдийн даржаш а доьху ас Хьоьга, ирсе бехаш болчеран дахар а доьху ас Хьоьга, мостагIашна тIехь толам а боьху ас Хьоьга, пайхамаршца цхьаьна хилийтар а доьху Ас Хьоьга».\n «Йа АллахI! Сайн хьашт Хьоьга делхадо ас, сан кхетар гIелделлехь а, сан Iамал жимйеллехь а, со Хьайн къинхетаме хьашт долуш велахь а, ас Хьоьга доьху, хIай массо балхана кхел еш верг, хIай дегнаш то деш верг, Айхьа хIурдаш юкъахь леларш лар баре терра, со а жоьжахатин Iазапах лар вехьа, кешнийн питанах а, хIаллакьхиларан кхайкхамех а ларвехьа».\n «Йа АллахI! Сан кхетам шена тIецакхуьуш долу хIума, ас кIеззиг йинчу Iамалца суна догIуш доцу хIума, сан ниййат а, сан лаам а шена тIекхачаза долу хIума – АхьХьайн лайшха цхьанна лур ду аьлла дика иза делахь а, йа Ахь Айхьа кхоьллинчарна цхьанна лур долу дика и делахь а – Хьоьгара иза дезаш а ву со, Хьоьгара иза доьхуш а ву со, хIай Iаламийн Эла!»\n «Йа АллахI! Тхо нисделла а, кхинберш нисбеш а де Ахь, тхаьш тилла а доцуш, кхинберш тилош а доцуш де Ахь, Хьайн мостагIашна тхох тIом бе Ахь, Хьайн эвлаяашна тхох маршо йе Ахь, Хьо везарца нах безаш де Ахь тхо, Ахь кхоьллинчу нахана юкъахь Ахь бохург ца деш болчаьрца Хьан доьхьа мостагIалла лелош а де Ахь тхо».\n «Йа АллахI! ХIара ас деш доIа ду, жоп далар Хоьгара ду; хIара ас хьегна къа ду, болх Хьуна тIебуьллуш а бу ас. Бакъдолуш вай АллахIан (лайш) ду, вай Цуьнга доьрзур долуш а ду, гIора а дац, ницкъ а бац АллахIера бен»\n «Йа АллахI! ХIай лацар чIогIа дерг, белхаш нийса дерг! Ас доьху Хьоьга маршо йалар Айхьа кхерам кхайкхийна болчу дийнахь; йалсамани а йалар даим хир долу дахар долалучу дийнахь, Хьайна герга болчу тешашца цхьаьне, рукуIаш деш, сужудаш деш болчаьрца цхьаьне, Хьуна елла чIагIонаш кхочуш еш болчаьрца цхьаьне; бакъдолуш Хьо къинхетам беш верг а, Хьайн дика лай безаш верг а ву; Хьайна луург дан а до Ахь. Сийлахь цIена ву Шегара нуьцкъалла гайтина верг; сийлахь цIена ву Шеца сийлахьалла йолуш верг, иза Шен лайшна елла верг; сийлахь цIена ву Шена бен тасбихь дан ца дезарг; сийлахь цIена ву Шеца комаьршалла а, ниIматаш а долуш верг; сийлахь цIена ву нийкъ болуш а, комаьрша а верг; сийлахь цIена ву массо хIума Шен Iилмано чулоцуш верг».\n «Йа АллахI! Сан даг чохь нур де Ахь, сан каш чохь а нур де Ахь, сан хазарца нур де Ахь, сан бIаьрсица нур де Ахь, сан месашца а нур де Ахь, сан дегIаца а нур де Ахь, сан жижигца а нур де Ахь, сан цIийца а нур де Ахь, сан даьIахкашца а нур де Ахь, суна хьалха а нур де Ахь, суна тIехьа а нур де Ахь, сан аьтту агIор а нур де Ахь, сан аьрру агIор а нур де Ахь, суна тIехула нур де Ахь, суна лаххула а нур де Ахь».\n «Йа АллахI! Нур сов даккха Ахь суна, уггар доккха нур ло Ахь суна, нур де Ахь суна Хьайн къинхетамца, хIай къинхетаме болчарна юкъахь уггар къинхетаме верг».\n «Ницкъ а бац, гIора а дац АллахIера доцург».\n «Бакъ лоь хьо, дика а бах ахь, оцу тIехь со тешалла дечерах а ву».\n «Дала латта дойла иза, даим деш хуьлийтийла иза, стигланаш а, латта а лаьтташ мел-ду».\n «Йа АллахI! Ас доьху Хьоьга Хьан ламазан хан тIехIоьттинчу хенахь, Хьан дине кхойкхучеран аьзнаш айлучу хенахь, Хьан буьйса дIайолучу хенахь, Хьан де дIадолалучу хенахь, Мухьаммадна ялсаманехь еза = = меттиг а, массерал веза хиларан дарж а ло Ахь, лакхара дарж а ло Ахь; Айхьа цунна ваIду йина, лур ю аьлла йолчу хастамечу меттехь гIатт а ве Ахь иза – баккъалла а, Ахь Айхьа йина ваIд йоха ца йо-кх – хIай къинхетам бечарна юкъахь уггар къинхетаме верг!»\n «Йа АллахI! Мухьаммадах Хьайн къинхетам бе Ахь, хазчу хасторца хаставе Ахь иза; цуьнан охIлунах а, къинхетам бе Ахь, маршалла а ло Ахь царна».\n «Йа АллахI! Хьо массо кхачамбацарех маьрша верг ву, маршо Хьоьгара а ю, маршо Хьоьга йоьрзуш а ю, маршо елха йе Ахь тхуна тIе – тхан Эла – Хьайн хIусамашка, маьршонан хIусамашка а дига Ахь тхо, беркате ву Хьо, лакха ву Хьо, хIай Сийлахьаллин а, Комаьршаллин а да верг. ЦIена ву сан воккха Дела, лекха Дела, массо хIума луш волу Дела. АллахI воцург кхин дела вац, ша цхьаъ ву Иза, Цуьнца накъост а вац, паччахьалла Цуьнан ду, хастам а Цунна бу; (Шена луург) денво Цо, вен а воь Цо; ша дийна ву Иза, лийр волуш а вац Иза; Цуьнан керахь ша-долу дика; массо хIуманна тIехь ницкъ болуш а ву Иза. АллахI воцург кхин дела вац, ниIматаш луш волу, комаьрша волу, дозаллин а, хазчу хесторан а да волу. АллахI воцург кхин дела вац, Цунна цхьанна бен вай Iибадат деш а дац, цIенчу даггара, Цуьнан доьхьа, керста нахана иза цадезахь а». [«Ал-Азкáр», Имам Нававий].\n «Йа АллахI! Ас ша-долу дика доьху Хьоьга: сихха хиндерг а, тIаьхьа хиндерг а, суна доьвзаш дерг а, суна ца доьвзинарг а; со ларло Хьоьца массо вонах: сихха хир долчух а, тIаьхьа хир долчух а, цуьнах суна доьвзинчух а, суна довзаза долчух а. Ас йоьху Хьоьга ялсамане а, цунна герга вуьгу дош а, Iамал а, ниййат а, кхетам а; со ларло Хьоьца цIерах а, цунна герга вуьгчу дашах а, Iамалх а, ниййатах а, кхетамах а. Ас доьху Хьоьга Хьан лай а, Элча а волчу Мухьаммада – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дехначу диканех; со ларло Хьоьца Хьан лай а, Элча а волу Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ларвеллачу вонех. Йа АллахI! Айхьа суна мел яздина долчу хIуман чаккхе нийсо хилийта Ахь». [Ахьмад, «Алмуснад»].\n «ХIай даим дийна верг, хIай даим волуш верг, хIай Сийлахь верг, Комаьрша верг, Хьо воцург кхин дела вац, Хьан къинхетамца гIо лоьху ас, Хьан Iазапах лар а ло со, бIаьрган негIар туххучул а со Iад ма вита Ахь сайх цхьаннах воьзна, йа Айхьа кхоьллинчу цхьана хIуманах воьзна; сан ша-долу гIуллакхаш то а де Ахь, дикчу нехан гIуллакхаш Айхьа то ма-дарра». [«Фатхьул Бáрú шархь Сахьúхьил Бухáрú» - Iуьйренга ваьлча олуш долчу зикран дакъа].\n «Йа АллахI! Со Iуьйренга ваьлла сайна цадезарг духатоха ницкъ боцуш, сайна дезачунах пайда бан таро йоцуш; ша-болу болх Хьан керахь бу, кхечун керахь боцуш; со Iуьйренга ваьлла сайн Iамало лаьцна волуш, ткъа сол чIогIа Хьоьга хьашт долуш стаг хир вац, йа Хьол чIогIа со сов волуш, соьца цхьа а хьашт доцуш цхьа а хир вац».\n «Йа АллахI! Сан мостагIчун хьагI суна тIехь бакъ ма йе Ахь, сан доттагI соьца гал а ма ваккха Ахь, суна хир болу бала сан динехь а ма бе Ахь, хIара дуьне сан уггар коьрта сингаттам а ма бе Ахь, йа сан Iилман чаккхе а ма йе Ахь, сох къинхетам бийр боцург тхуна тIе а ма таса Ахь – сан къа бахьана долуш -».\n «АллахI воцург кхин дела вац, ша цхьаъ ву Иза, Цуьнца накъост а вац, паччахьалла Цуьнан ду, хастам а Цунна бу; (Шена луург) денво Цо, вен а воь Цо; ша дийна ву Иза, лийр волуш а вац Иза; Цуьнан керахь ша-долу дика; массо хIуманна тIехь ницкъ болуш а ву Иза». [Бухари, Муслим, ТIабарáнú, «Фатхьул Бáрú» - хьадис 799].\n «АллахI воцург кхин дела вац, Паччахь ву Иза, Бакъ верг ву Иза, массо хIума довза а довзуьйтуш, Ша воьвзаш а верг ву Иза». [АлмустагIфириq «АддаIавáт», АлхатIúб «Аррувáт»].\n «АллахI воцург кхин дела вац, Ша Цхьаъ верг ву Иза, Шен мостагIашна тIехь толаме верг ву Иза; стигланийн а, лаьттан а, цаьршинна юкъахь долчун а Эла ву Иза, даим толаме верг ву Иза, къинош дIахьулдеш верг ву Иза». (ХIара доIа юкъахь долу хьадис ца карийра суна).\n «ЦIена ву АллахI, хастам а бу АллахIана, АллахI воцург кхин дела а вац, АллахI массо хIумнал воккха а ву, АллахIера доцург гIора а дац, ницкъ а бац». [Муслим, Насаи, Абу Давуд].\n «Кхачаме а, ЦIена а (ву АллахI), малийкийн а, Жабраилан а Дела». [Абу Ашшайх «Ассавáб»].\n «ЦIена ву АллахI, хастам а бу Цунна, цIена ву Воккха АллахI». [Бухари, Муслим, Абу Давуд].\n «Воккхачу АллахIе гечдар доьху ас, Ша воцург кхин дела воцуш волчу, Дийна волчу, даим волуш волчу; тоба къобал дар а, гечдар а доьху ас Цуьнга».\n[Тирмизи, МустагIфири. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хIора дийнахь кхузткъе иттозза гечдар доьхуш хилла хилар а, йа бIозза гечдар доьхуш хилла хилар Бухарис а, Муслима а дийцина ду].\n «Йа АллахI! Ахь делларг сацо а, духатоха а цхьа вац, Ахь сацийнарг дала а цхьа вац, Ахь йина кхел йухатоха а цхьа вац, дуьненан ирс долчунна цуьнан ирсо цунна пайда а бийр бац, ткъа, ирс Хьоьгара ду».\n[ХIара доIа юх-юха алар дуьйцуш хьадис ца карийра суна, делахь а и доIа дар деана ду хьадисашкахь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ламазал тIаьхьа а, рукуIера хьалатаьIча а олуш хилла аьлла а, цкъа ша минбар тIехь волуш аьлла аьлла а, МуIавийас – Дела реза хуьлда цунна – нахе иза ала олуш хилла аьлла а. Бухари, Муслим, Ахьмад, Iабд ибн Хьумайд «Алмуснад», ТIабарáнú, «Фатхьул Бáрú» хьадис 799].\n[Мухьаммад ибн Iабдул Вáхьид АлгIóфикъú «Фадóилул Къуръан», ТIабарáнú].\n «АллахIан цIарца, Шен цIарца хилча лаьттахь а, стиглахь а долчу цхьа а хIумано зен ца деш волчу (АллахIан цIарца), Иза Хезаш а, Хууш а ву». [Тирмизи, Абу Давуд, Ибн МаджахI].\n Цу дешнашца ца карийра суна иза, делахь а Абу Давуда дийцина иштта хьадис: «Iуьйра ламаз динчул тIаьхьа, айса ламаз динчу меттехь хиъна а Iаш, малх хьалабаллалц Дела хьахош Iар деза хета суна диъ виъ стаг лай волчара кIелхьара ваккхарал а». Тирмизис а, БагIавийс «ШархьуссуннахI» тIехь а дийцина иштта хьадис: «Iуьйра ламаз жамаIатца а дина, тIаккха малх хьалабаллалц Дела хьахош (маьждигехь) хиъна Iийча, тIаккха ши ракаIат (духьá) ламаз динчунна мел хир бу кхоччуш долу хьадж а, Iумрат а динчунна санна, кхачаме, кхачаме мел, кхачаме мел (хир бу цунна)».\n ХIара хьадис дийцина Iабдул Малик ибн Хьабúба, Ибн МасIудан хьадисехь ду аьлла. Тирмизис а, Насаис, Абу Давуда а, Ибн Маджас а, Ахьмада а дийцина хьадисаш, делкъа ламазал хьалха диъ ракаIат деш хилларг Дала жоьжахатина хьарам вийр ву, аьлла.\n СуйýтIú – Албáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир», Албанис дика ду а аьлла иза, Абу давуд, Тирмизи, Ибн Хьиббан.\n Сурат «ТIóхIá», 130 айат.\n «Йа АллахI! Ас доьху Хьоьга Хьан буьйса дIайолалучу хенахь, Хьан де дIадолучу хенахь, Хьан ламазан хан тIехIоьттинчу хенахь, Хьан дине кхойкхучеран аьзнаш айлучу хенахь, Мухьаммадна ялсаманехь еза меттиг а, массерал веза хиларан дарж а ло Ахь, сийлалла а, лакхара дарж а ло Ахь; Айхьа цунна ваIду йина, лур ю аьлла йолчу хастамечу меттехь гIатт а ве Ахь иза, баккъалла а, Ахь Айхьа йина ваIд йоха ца йо-кх». [Абу Давуда а, Тирмизис а, Хьакима а дийцина, Умм Саламатера схьа, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шена Iамийра аьлла, маьркIижа ламазна молла кхайкхинчул тIаьхьа хIара доIа де аьлла: «Йа АллахI! ХIара Хьан буьйса ю дIайолалуш, Хьан де ду дIадолуш, Хьан кхайкхархойн аьзнаш ду хезаш, гечдехьа суна!»].\n Тирмизи, Ибн Аби ШайбахI «Алмусаннаф».\n Сурат «Ассаждат», 16 айат.\n ХIара хьадис Дайламис дийцина «Алфирдавс» тIехь, делахь а цуьнан санад юкъахь хьадис кхуллуш хилла стаг ву. Ткъа, цу ламазах лаьцна а, оцу айатийн маьIнех лаьцна а хьадис ду Малик бин Анас цIе йолчу асхьаба аьлла долу – Дела реза хуьлда цунна –, иза дийцина Абу Давуда.\n СуйýтIú – Албáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир», Албанис нийса ду аьлла иза; Ахьмад, Абу Давуд, Тирмизи, насаи, Ибн Хьиббан.\n ТIабаранийс дийцина цуьнан дозаллех лаьцна ши хьадис.\n Тирмизи, Насаи, Абу Давуд, Ибн МаджахI.\n «Хьан цIарца – хIай сан Дела – дIавуьжуш ву со, цуьнца хьала а гIотту со, сан къина суна гечде Ахь. Йа АллахI! Со Хьайн Iазапах ларве Ахь, Айхьа Хьайн лайш гIовттор болчу дийнахь. Йа АллахI! Хьан цIарца дахар ду сан, Хьан цIарца валар а хир ду сан; со Хьоьца ларло – йа АллахI – массо вочу хIуманан вонах, массо са долчу хIуманийн а вонах – уьш массо а Хьан керахь ю-кх – бакъдолуш, баккъалла а сан Дела нийсачу некъаца (нийсонца) ву».\n[ХIара доIанаш масийтта хьадис юкъахь даьхкина ду. Бухари, Муслим, Тирмизи, Абу Давуд, Ибн МаджахI, Ахьмад, Дайлами, «Аттадвúну фú ахбáри къизвúн»].\n «Йа АллахI! Хьо ву Хьалхарниг, Хьол Хьалха хIумма а хилла дац, Хьо ву ТIаьххьарниг а (массо белча а вуьсур верг, Хьайн сифаташца), Хьол тIаьхьа хIумма а дац, Хьо ву толаме верг, Хьол лекха хIумма а дац, Хьо ву Къайлах верг а, къайлах дерг хууш верг а, Хьол герга хIумма а дац, (йа АллахI), суна тIера декхар дIадаккха Ахь, со мискаллех хьалха а ваккха Ахь». [Тирмизи, Абу Давуд, Ибн МаджахI, Ахьмад].\n «Йа АллахI! Ахь кхоьллина сан са, Ахь хуьлуьйтур ду цуьнан далар а, Хьан керахь ду цуьнан дахар а, цуьнан далар а, ткъа нагахь санна Айхьа иза Айхьа иза долуьйтуш хилахь – гечде Ахь цунна, нагахь санна Айхьа иза дийна дитахь – лар де Ахь иза, Айхьа Хьайн дика лайш лар баре терра. Йа АллахI! Ас гечдар доьху Хьоьга, ирс а (беркат а) доьху Хьоьга, дуьненахь а, эхартахь а».\n[Муслим, Ахьмад, «Шархь Сунан Аби Давуд» хьадис 1267].\n «Йа АллахI! Со самаваккха Ахь Хьайна уггар дукха дезачу сохьтехь; /соьга Iамал йайта Ахь, Хьайна уггар дукха езаш йолу Iамал, Ахь со Хьайна дикчу гергарлонца герга а виггалц, Ахь со Хьайн оьгIазлонах гена а ваккхалц;/ ас Хьоьга доьху Хьоьга сайна дехнарг далийта, ас Хьоьга гечдар доьху Хьоьга сайна гечдайта, ас Хьоьга доIа до Хьоьга сайна жоп далийта». [Дайламис дийцина иза «Алфирдавс» тIехь, къовларшна юкъахь дерг доцург].\n Сурат «Ал-Бакъарат» тIера тIаьххьара ши аят, 285-286. [Бухари, Дарими].\n Хьо хьажа Имам Нававийн «Ал-Азкáр» жайни тIе, «ДIавижа луучу хенахь олуш долчуьнан дáкъа». Сурат «Алмулк» дешар дуьйцу хьадис: Тирмизи, СуйýтIú – Албáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир».\n Сурат «Сод», 88 айат.\n «АллахI массо хIумнал воккха ву, АллахIана дукха хастам бу, АллахI Iуьйранна а, суьйранна а Сийлахь ЦIена ву». [Муслим, Тирмизи, Насаи, Ибн МаджахI, Ахьмад].\n «Ас ерзий сайн юхь, стигланаш а, латта а кхоьллинчуьнга, сой Дела цхьаъ веш волуш, со Делаца накъост веш болчарах а вац. Баккъалла а, сан ламаз а, ас урс хьакхар а (гIурба дуьйш), сан дахар а, сан валар а АллахIан доьхьа ду, Iаламийн Эла волчу, накъост вац Цуьнца, иштта хилар суна тIедиллина а ду, со бусалба нахах а ву».\n[Муслим, Тирмизи, Насаи, Абу Давуд, Ибн МаджахI, Ахьмад, Дарими].\n «Со ларло АллахIаца, Цо Шен къинхетамах генадаьккхинчу шайтIанах».\n Бухари, Муслим, Тирмизи, Насаи, Абу Давуд, Ибн МаджахI.\n «ЦIена ву сан воккха Дела».\n «Хезаш ву АллахI, Шена хастам беш верг».\n «Тхан Дела, Хьуна хастам бу, стигланаш юьззина, латта а дуьззина, Хьуна малуъу хастам бу Хьуна ».\n «ЦIена ву сан Лекха Дела».\n «Сан Дела! Гечде Ахь суна, къинхетам бе Ахь сох, рицкъ ло Ахь суна, нисве Ахь со, синтем а бе Ахь суна, хьал то де Ахь сан, сох къахете, суна къинтIера а вала Хьо».\n И доIанаш а, кхидолу хIора хенахь хьуна оьшур долу доIанаш а, Дела хьахор а хьайна довза лаахь ахь деша «Бусалба стеган гIап» цIе йолу жима жайна, ас вайн матте гочдина долу, цу тIехь хьуна баккъалла боккха пайда карор бу Дала мукъалахь.\n «Делера маршалла а, Цуьнан къинхетам а хуьлда шуна».\n «Йа АллахI! Нисде Ахь тхо…!»\n ГIазалийна – Дала къинхетам бойла цунах – хIара жайна ша яздечу хенахь доьвзина хилла хир дац куьйгаш айдар дуьйцу хьадис, йа цуьнга кхаьчначу некъаца нийса хилла хир дац иза. Цундела ГIазалис – Дала къинхетам бойла цунах – къунут дечу хенахь куьйгаш ма айде аьлла. Цо иштта алар иза Iелам-стаг хилар гойтуш хIума ду, Бусалба дин а, цуьнан баххаш цунна чIогIа доьвзаш хилла хилар гойтуш хIума ду, хIунда аьлча, и Iамал йан еза аьлла хьадис, йа кхин болу бусалба динера цхьа бух шена ца карийча, уьш айдан ца = = деза аьлла цо. Иштта хилла Iелам-нехан хьал: билггал далил шайна галлалц, динца доьзна долу цхьа а хIума олуш ца хилла цара, шаьш Пайхамарийн верасаш хиларе терра. Иштта куьйгаш айдан ца деза аьлла кхин Iелам-нах а бу, хIетте а, къунут дечу хенахь куьйгаш хьалаайдар суннат ду, ГIазалийл тIаьхьа хиллачу Iелам-наха тIеIагIдина а ду. Хьо хьажа масала: Нававий, «Аттахькъикъ» 221 агIо; Абу Бакр Алхьисний, «Кифáйатул Ахйáр» 115 агIо; Ибн Аннакъúб, «Iумдатуссáлик ва Iуддатуннáсик» 53 агIо.\n Бухари, Муслим, Тирмизи, Насаи, Абу Давуд, Малик.\n Хьафиз АлIирóкъийс аьлла: «И хьадис АлхатIúба дийцина, «Аррувáт» жайни тIехь, «чIогIа генара хьадис ду иза» а олуш. ДарукъутIнийс а дийцина иза, «нийса хьадис дац а» олуш». ХIара ламаз кхечу Iелам-наха кхаа кепара хьахош карийра суна. Цхьаболчара иштта цу хьадисан гIийлалла хьаха а йой Iад дуьту иза, кхин хIумма а ца олуш, вукхара и ламаз дича дика ду аьлла, цхьаболчара цуьнан бух бац аьлла. БидIат долу ламазаш билгалдохуш хилла волчу Имам Нававийс иза хьахош ца карийра суна, йа коьрта фикъхI жайнашкахь иза хьахош а ца карийра суна.\n Абу Давуд, Ахьмад, СуйýтIú – Албáнú «Сахьихьул ДжамиIиссогIир».\n «Йа АллахI! ХIай хьалдолуш верг! ХIай хастаме верг! ХIай кхоллар долош верг! ХIай юха-юха кхуллуш верг! ХIай къинхетам беш верг! ХIай безаме верг! Хьайн хьанал долчу хIуманца Хьайн хьарам долчунах суна тоам бе Ахь, Хьайна муьтIахь хиларца Хьайна Iеса хиларх а суна тоам бе Ахь, Хьайн комаьршаллийца Хьой воцучунах а суна тоам бе Ахь». [Къовларш юкъахь долу доIа деана ду Ахьмада а, Тирмизис а дийцинчу хьадисашкахь].\n Ши ракаIат дар а, диъ ракаIат дар а деана ду Бухарис а, Муслима а дийцинчу хьадисашкахь. Ялх ракаIат дарх лаьцна Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Шафис дийцина шен иснáдаца, Iелин а, ибн МасIудан а жайнаш тIехь, Iелас – Дела реза хуьлда цунна – аьлларг: «Шух цхьаъ рузбан ламазал тIаьхьа кхин ламаз деш хилахь, ялх ракаIат дойла цо». Уьзза маьIна долу хьадис деана ду Абу Муса Ал-АшIарийгара схьа а. Ялх ракаIат дича дика ду аьлла IатIóа а, МуджáхIида а, Хьумайд ибн Iабдуррахьмана а, Суфйан Ассаврúс а, Ахьмада цхьана аларехь а. «ТIабакъóт АшшафиIиййахI», Имам Субкú.\n Муслима дийцинчу хьадисехь и бутт ша-берг кхобуш хилла аьлла ду.\n «Шархь Сахьихь Муслим», Имам Нававий, хьадис 1960.\n Бухари, Муслим, Абу Давуд, Тирмизи, Насаи.\n Раджаб бутт – Муслим, Абу Давуд, Ибн МаджахI; Мухьаррам – Муслим, Тирмизи, Абу Давуд, Ибн МаджахI, Ахьмад. Зул-ХьидджахI а, Зул-КъаIдахI а – Абу Давуд, Ибн МаджахI.\n И денош билгалдохуш хьадис ца карийра суна. Делахь а, Бухарис а, Муслима а, Тирмизис а, Абу Давуда а Абу ХIурайрера схьа – Дела реза хуьлда цунна – дийцинчу хьадисехь деана ду: «Сан доттагIчо (Пайхамара) – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – весет дира суна кхо хIума де аьлла: хIора баттахь кхо де марха кхабар а, ши ракаIат духьа ламаз дар а, сой дIавижале витр ламаз дар а». Цу хьадисан маьIна деш, Хьафиз Ибн Хьажара – Дала къинхетам бойла цунах – итт дош далийна и кхо де муьлхарг ду дуьйцуш долу, асхьабаша а, табиIýнаша а, баккхийчу Iелам-наха а аьлла долу. ХIара денош а кхузахь оцу хьадисан маьIни кIел догIу.\n Бухари, Насаи, Абу Давуд, Ибн МаджахI.\n Оршот а, еара а кхабар деана Муслима а, Тирмизис а, Абу Давуда а, Ибн Мáджас а дийцинчу хьадисашкахь. Амма пIераскана дийнахь марха кхабаран хьокъехь даьхкина шина кепара хьадисаш: цуьнан дозалла дуьйцу а, иза Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ца кхобуш ца дитна аьлла а долу хьадисаш а, цу цхьана денна цIе тоьхна иза ма кхаба аьлла долу хьадисаш а. Ткъа цхьаболчу Iелам-наха, цуьнан дозалла дуьйцучу хьадисашна тIе а доьгIна, и де къаста а дина цу дийнахь марха ца кхаьбча дика ду аьлла, делахь а къа дац кхаьбначунна аьлла. Вукха Iелам-наха шине а агIор даьхкина долчу хьадисашца хьукм даьккхина, къаьсттина цу дийнахь марха кхабар мегаш дац аьлла, делахь а мегаш дерг иштта ду аьлла: цул хьалха цхьа де, йа тIаьхьа цхьа де кхаьбча а мегар а ду, деза а ду; йа цхьа стаг даим цхьа де кхобуш, цхьа де ца кхобуш волуш, тIаккха цуьнан кхобуш долу де пIераскана де а нислахь мегар ду, йа беттан юкъара кхаа дийнах иза цхьа де нислахь а мегар ду, йа кхечу агIор суннатехь деана долчу денойх иза цхьа де нислахь а мегар ду. Цундела, массо хьадисашца цхьане лерина, нисдина далийна Имам ГIазалис и кхо де, еарин де дIадаьлча пIераскана де долу дела, и шиъ цхьана кхабар чIогIа деза а, нийса а долу дела. Рузбанан-ламазан гIиллакхаш дийца ша дIаволалуш а аьлла Имам ГIазалис, пIераскана цхьана дийнахь марха кхабар Суннатехь магийна дац аьлла. [Бухари, Муслим, Абу Давуд, Насаи, Ибн МаджахI, «Фатхьул Бáрú» хьадис 1849, Имам БайхIакъи «Фадóилул авкъóт», Имам СонIáнú «Субулуссалáм»].\n Ахьмад, Ибн МаджахI, Дарими. "Сохьихьут-таргIиби ваттархIиб" тIехь а ду, ТIабаранийс дийцина аьлла, дикчу иснадаца, Ибн Iумарера схьа, иштта хьадис: "Марха кхобург хила мега, шена цунах хуьлург мацалла а, хьогалла а бен йоцуш".\n Имам Ибнул Къаййима (Дала къинхетам бойла цунах) Абу Давудан хаьдисашна тIехь динчу билгалдахаршна юкъахь хьахийна карийра суна и хьадис. Цхьаболчу Iелам-наха кхоьллина ду аьлла иза.\n Бухари, Муслим, Тирмизи, Насаи, Ибн МаджахI, Ахьмад.