Зазадоккху-бутт 05, 2016\nАвстри -- Венера "Латар-До" кепехь лета бераш, 5 Заз2016\nЛатар-До - нохчийн, японхойн латаран кепийн синтез.\nЛатаран нохчийн кеп\nДуьххьара Латар-До цIе хезча моттаделлера суна и цIе шина нохчийн дашах хIоттаелла ю, "латаррий", и латар "даррий" !\nАмма жимма цу спортан керла кеп кхоллаялар а, цуьнан шен башхаллаш а евзича кхийтира, шен шозлагIчу декъехь японхойн „До“ („Некъ“) дуйла, "Карате-до", "Тейквандо", "Айкидо" санна.\nТкъа хIун ю и Латар -до? Мичара яьлла и спортан кеп, хIун керланиг дохьу цо дуьненчохь сел дукха долчу бен-бечу латарийн арташка?\nАвстрехь хIинцалца схьа масех карате Iаморан кхерчаш а кхоьллина, берашца а, баккхийчаьрца а и Малхбалера латаран Iовзалла цаьрца йоькъуш хиларца вевзаш волу Бисаев Хаважи лара вогIу керла спортан кеп юккъеяккха дагадеанарг а, иза яржош къахьоьгучех цхьаъ.\nЦунна дика хуур ду шайн долорох лаьцна дийца аьлла Латар-до спортан кхерчахь дIадоьлхучу Iамадаларшка кхечира Маршо радио. Бисаев Хаважи, хIора сарахь санна, къоначу спортхошна шен говзалла Iамош карийра тхуна. Латар-до спортан концепцих лаьцна иштта дийцира тренеро.\nБисаев Хаважи, Латар-До кхоьллина спортхо\nБисаев : „Оха цу хIуманна кечамаш бо дикка хан яра, хьалха карате лелош вара со, Австрехь цу карате киокушинкай тайпанехь векал а вара со. Цигахь оха белхаш бечу хенахь тхан кхечу пачхьалкхашкарчу коллегашка кхоллаелла зIенаш бахьана долуш хьалха-тIаьхьа делира ала мегар ду хIара хIума иштта кхочуш дара.\nЛатар -до бохург нохчийн, японхойн шина дашах кхолладелла ду. Цкъа хьалха японхойн маттахь цIе тилла дагахь бара массо а, амма юха оха дийцаре даьккхира, нохчи кху долорна юккъехь дуккхаъ хиларна, нохчий латарца бевзаш а хиларна, амма вуочу агIор нохчи тIаьхьарчу хенахь буьйцуш а хиларна, и вайн цIе дикчу агIонехь яккхийтархьама гIулч а хир яра, цIе нохчийн маттахь хилийтича дика хир дара, аьлла. Тхан и чекхдаккха аьтто а белира.\nЛатар-до, иза кхуллийн декъа волчу Бисаев Хаважис ма-дийцара, хIинцале а масех пачхьалкхехь официала регистраци а йина, шен векалш а, спортан кхерчаш а йолуш ду.\nЦуьнан интернетерчу агIонна тIехь билгалдаьккхина ма-хиллара, керла спортан кеп- иза тайп-тайпанчу латарийн синтезехь кхоьллина ницкъ а, чехкалла а, къардайна хилар а къовсаран а, ткъа иштта могашалла ларйаран а, кхиоран а спорт ю.\nДаханчу шарахь Европерчу масех пачхьалкхан спортан хьукматаша официала къобалйинчу Латар-до спортан хIинцале а масех турнир а хилла. Вена-гIалин а, ткъа иштта йоллучу Австрин а тIегIанехь къовсамаш хиллачул тIаьхьа тIейогIучу гурахь дIаяхьа леринчу дуьненаюкъарчу турниран кечам беш бу Венин ткъолгIачу кIоштахь кхерч болу спортхой.\nЦарна юккъехь 5-6 шарера дуьйна долчу берашна тIера гIеметта хIиттинчу наха кхаччалца берш бу.\nАмма Бригиттенаурленде урамерчу кхерчахь говзалла Iамош берш массо а божабераш а, божарий а белахь, зударшна а вуно йогIуш а, царна товш а ю керлачу спортан кеп, бохуш дуьйцу Хаважис.\nБисаев: „Тхан карарчу хенахь кхоллаеллачу 4 тобанех цхьаъ зударийн тоба ю. Зударшна гуттар а и керла спорт товш карайо тхуна, церан чIогIа самукъа а долу цунах. Хьалха цара карате ечу хенахь, эшахь-ца эшахь, церан каташ Iамон езаш хуьлура, ткъа кхузахь уьш Iамон ца оьшуш, Iамошшехь латар а, шаьш лардан Iамар а карадерзадо цара. Цундела царна шайна вуно аьхка а, самукъане а хета Латар-до“.\nДуьненчохь шуьйра девзачу тайп-тайпанчу латарийн синтезехь кхоьллина ю, лакхахь аьлла ма-хиллара, Латар-до спортан кеп. Ткъа цу латарийн цIе нохчийн дашах лаьтташ а, тийсадаларшкахь омранаш нохчийн маттахь дар а доцург, цул сов нохчийн хIун ду цу спортехь аьлла шега деллачу хаттарна иштта жоп делира тренеро Бисаев Хаважис.\nБисаев: „Нохчийн цигахь цу тIехь асар вуно алсам нохчаша деш хилар а ду. И болх дIакхоьхьуш хьалхабевлларг нохчи хилар а ду. Вайн къомаца доьзна тIаьхьарчу хенахь цхьа а хIара ду аьлла дуьнене дIагайта дика хIума, кхиаме хIума дага ца догIу суна.\nДера, вайн цхьа-цхьацца нах бу къахьоьгуш а, кхимаш гойтуш а, амма къаьмнашка а, нахе а дIакховдо хIара тхан къоман хIума ду аьлла хIума ца девза суна.\nЦу хьокъехь хIара Латар-до суна вуно беркате хир ду аьлла хета, вайн кегирхойн а, вайн къоман а спортаца йолу уьйраш а, спортехь кхиамаш а лакха а йохуш. Нохчашца доьзна а долуш, нохчийн цIе а йолуш дика а, пайдехь а долу хIума хилар – иза ду-кх сан кху балха тIехь уггаре а самукъадолург“.\nЕвропехь нохчийн къомах болу кегирхой я криманелечу зуламийн декъа хиларца я радикалан исламхойн хьежамех Iеха а лой, джихадхойн тобанех дIабеттабаларца, я шайн спортехь болчу кхиамашца бевза доккхачу декъехь.\nКегирхой вуочу хIумнийн тIеIаткъамашка ца лацийца, церан дегIан могашалла а, церан толамашка а, кхиамашка а болу сатийсамаш алсам а бохуш, керлачу спортан кепаца уьш, олуш ма-хиллара, урамашкара чуберзон, церан потенциал царна шайна а, доллучу къомана а, уьш бехачу юкъараллийна беркатечу хорше ерзор лору Бисаев Хаважис шен а, шен накъостийн а Iалашо.\nЦу тIехь Латар-до бохучу спортан кепо шайн аьтто бийр хиларх тешна а ву иза.


АЮБ-Пайхамарх лаьцна (Делера салам хуьлда цунна)\nАюб-пайхамар Исхьакъан (Делера салам хуьлда цаьршинна) тIаьхьенах ву. Вай хьалха ма-дийццара, ИбрахIим-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) ши кIант хилла: ИсмаIил, Исхьакъ (Делера салам хуьлда цаьршинна). Берриге а пайхамарш, вайн умматан пайхамар Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) воцург, Исхьакъан тIаьхьенах бу. Вайн пайхамар ИсмаIилан (Делера салам хуьлда цунна) тIаьхьенах ву. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цуьнан (ИбрахIиман) зуьретах ву Давуд а‚ Сулайман а‚ Аюб а‚ Юсуф а‚ Муса а‚ ХIарун а».\nАюб-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) Дала халкъе дин кхайкхо вахийтина элча хилла. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Оха вахьйу дира ИбрахIиме а‚ ИсмаIиле а‚ Исхьакъе а‚ Якъубе а‚ Якъубан тIаьхьене а‚ Iийсага а‚ Айюбе а‚ Юнусе а‚ ХIаруне а‚ Сулаймане а».\nШема махкахь дехаш долчу Хьавран олучу къомана вахийтина Дала иза. Аюб-пайхамарна (Делера салам хуьлда цунна) Дала массо а тайпанара дукха даьхни делла хилла. Цул сов, шортта латта а, ялхой а, йохк-эцар лелоран даьхни а хилла цуьнан. Дала цунна доьзал белла: ворхI кIанттий, ворхI йоIIий. Доккхачу дегIахь, дика могашалла йолуш, онда стаг хилла Аюб-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна). Цул тIаьхьа Веза-Сийлахьчу Далла лиъна балица иза зен, шайга кхаьчначу халонна тIехь собаре хиларехь тIаьхьабогIучу нахана масал хилийтархьама. Уггаре а хьалха даьхни хIаллакьхилла, къевелла иза. ТIаккха тIаьхье-хьалхе дерриге а бераш (ворхI кIант, ворхI йоI) делла висина иза. Цул тIаьхьа Дала цамгаран балица зийна Аюб (Делера салам хуьлда цунна). Цуьнан дегIа тIехь могаш меже ца йисина, дог а, мотт а боцург. Оцу берриге а баланашна собаре хилла, Делера ял хиларе сатуьйсуш волуш, дийнахь а, буса а Дела хьехочуьра соцуш ца хилла иза. Цунах цамгар яларна кхоьруш, доттагIий а, гергара нах а цунна тIебогIучуьра севцца. ТIаьххьар а, цуьнан хIусамнана Рахьмат йоцург гIо дан адам ца дисина цунна. Цамгар яларх кхийрина, юьртан охIлано юьртара араваьккхина иза. БерхIитта шарахь собарх ца вухуш, цамгар лайна цо, цхьаьнгга а балхам ца беш. Цуьнан хIусамнанас Рахьмата цхьана дийнахь аьлла цуьнга: «Хьайна дарба дар доьхуш Деле доIа дахьара ахь». Аюба (Делера салам хуьлда цунна) тIаккха зудчуьнга хаьттина, маса шарахь паргIат дехаш Iийна вай, аьлла. Рахьмата жоп делла, 70 шарахь паргIат даьхна вай, аьлла. ТIаккха Аюба (Делера салам хуьлда цунна) аьлла: «Деле деха эхь хета суна, ас паргIат яьккхинчу хенал кIезиг ма ю цамгар ловш яьккхинарг». Дог диллинчу Рахьмата муьлхачу хене кхаччалц хьега беза хIара бала шега аьлча, оьгIазваханчу Аюба (Делера салам хуьлда цунна) Делаца чIагIо йина, Дала ша оцу цамгарх хьалхаваккхахь, бIе гIаж тухур ю ша хьуна, аьлла. Рахьмата болх беш къахьоьгуш хилла, Аюбана (Делера салам хуьлда цунна) яахIума латторхьама, амма нахана лууш ца хилла цо шайн кертахь болх бан (цамгар яларна кхоьруш). Цхьана дийнахь, яахIума эца ахча ца хиларна, шен шина кIажарх цхьаъ хада а йина, йоьхкина цо. Цул тIаьхьа масийтта де даьлча, шолгIа кIажар а йоьхкина, Аюбана (Делера салам хуьлда цунна) яахIума эцна цо. ХIара яахIума ахь стенах эцна ца дийцахь, ша юур яц и аьлла, Аюб (Делера салам хуьлда цунна) дуьхьалваьлча, шен коьртара йовлакх дIадаьккхина цо. ТIаккха и хьал шена гича, Деле кхойкхуш доIа дина цо. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Аюб а хьахаве ахь, шен Деле кхайкхина волу: «Баккъал а, со балано лаьцна‚ ткъа Хьо къинхетам бечарах уггаре а Къинхетаме верг ма ву».\nЦхьана дийнахь Рахьмат рицкъа лаха яханчохь хьеелла хилла. Веза-Сийлахьчу Дала Аюбе (Делера салам хуьлда цунна) вахьйу дина: «Хьайн ког (лаьттах) тоха ахь, хIара шийла долуш, луьйчу а, молу а хи ду».\nДелан омранна муьтIахь а хилла, Аюба (Делера салам хуьлда цунна) лаьттах ког тоьхча, Дала шийла шовда далийтина. Аюба (Делера салам хуьлда цунна) и мелча, Делан къинхетамца цуьнан кийрара цамгарш дIаевлла, иза оцу чохь лийчича, цуьнан дегIа тIехь йолу цамгарш дIаевлла. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «Дала цунна ялсаманин духар тIедуьйхира, тIаккха иза дехьо ваьлла охьахиира. Цуьнан зуда цига еача, цунна шен хIусамда ца вевзира. Цо элира: «ХIай Делан лай, кхузахь хилла волу цомгаш стаг мича вахана хаьий хьуна? ЖIаьлеша я берзалоша ваьхьна те иза?» Аюба (Делера салам хуьлда цунна) цуьнга элира тIаккха: «Дакъаза ма яла хьо, со ца вевза хьуна, со Аюб ма ву!» Рахьмата элира: «ХIай Делан лай, хьо сох кхаьрдаш ву?» Айюба (Делера салам хуьлда цунна) цуьнга элира тIаккха: «Дакъаза ма яла хьо, со Аюб ву, баккъал а, Дала суна могашалла юхаелла». Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «Дала цунна даьхни а, доьзал а хьалха ма-хиллара юхабелира, цаьрца цхьаьна кхин оццул даьхни а, доьзал а белира». Аюбан (Делера салам хуьлда цунна) лерам бина ца Iаш, Дала иштта лерам бина и кхобуш бала хьегначу цуьнан хIусамненан а, цунна къоналла юхаяларца. ТIаккха цо Аюбана (Делера салам хуьлда цунна) 26 кIант вина. Цул тIаьхьа Аюб (Делера салам хуьлда цунна) Румой махкахь 70 шарахь ваьхна, ИбрахIим-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) динехь волуш. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Оха цунна белира цуьнан доьзал а‚ цаьрца цхьаьна царах тераниг‚ Тхайна гергара къинхетам бархьама а‚ Iибадат дечарна хьехам хилийтархьама а».\nВеза-Сийлахьчу Дала цуьнга омра дина: «Схьаэца хьайн куьйга цIов‚ цуьнца тоха‚ хьайн дуй къар ма бе! Баккъал а, Тхуна иза собаре волуш карийра. Дика лай ву. Баккъал а, иза (Далла тIе) воьрзуш верг ву». («Сод», 44)\nЦхьаболчу Iеламнаха аьлла, Рахьмата шен ши кIажар хада а йина йоьхкича, оьгIаз а вахана, Аюба (Делера салам хуьлда цунна) чIагIо йина хилла, ша цунна бIе гIаж тухур ю, аьлла. Везачу Дала, Рахьматах къинхетам беш, бIе сара цхьанабехкий цIов бе, и Рахьматна цкъа тоха, хьайн дуй къар ма бе, аьлла цуьнга. ХIара ду-кх, АллахI-Дала Шех кхоьруш, Шена муьтIахь волчунна луш йолчу паргIатонан, балех кIелхьарваларан а масал, къаьсттина, собаре а йолуш, Делера ял хиларе сатуьйсуш йолчу зудчун хьокъехь. Ибн Жарийра (Дала къинхетам бойла цунах) хьахийна, Аюб-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) лечу хенахь 93 шо хилла, аьлла. Ткъа цхьаболчу Iеламнаха, иза бIе шарал сов ваьхна, аьлла.\nХIокху вай дийцинчух схьалаца дезарг\n1. Аюб-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) Дала халкъе дин кхайкхо вахийтина элча хилар.\n2. Дала Шен гергара нах тайп-тайпанчу баланашца зуьйш хилар.\n3. Шега бала беача, Делан къинхетамах дог ца дуьллуш, собаре хила везаш хилар.\n4. Ша паргIатонехь велахь а, халонехь велахь а Дела дукха хьехо везаш хилар.\n5. Шега кхаьчна бала нахе ца балхош, Деле балхо безаш хилар.\n6. Баккъал а, Делах тешаш доIа диначунна, Дала жоп луш хилар.\n7. Ша йина чIагIо кхочушъян езаш хилар, Дала хьарам динчу хIуманна тIехь и йина яцахь.\nАллах1о собар лойла моссо а Бусулбачу стагана, ша Аюба Пайхмарна санна (Дерер салам хуьлда цунна)


ШаIми-Юьртахь хилларг - шераша а дIа ца шардийриг ду\nНохчийчоь -- Федералан эскарш СемаIашкахь, Лахьанан-бутт 21, 1995\nНохчийчохь шолгIа тIом боьдучу заманчохь ТIехьа-Мартан кIоштарчу ШаIми-Юьртахь 1999-чу шарахь ГIадужу-беттан 29-чохь мухIажарийн коврана тIе бомбанаш йиттина, официалан зерашца вийра 16 маьрша вахархо, чевнаш йира 11 стагана. Еттачу бомбанех а, кхийсарех а бовда дагахь болчу бахархошна оцу беттан 22-чохь федералан ницкъаша дихкинера Нохчийчоьнан доза хадон.\nГIадужу-беттан 26-чохь Оьрсийчоьнан пачхьалкхан хаамийн гIирсаша дийца даьккхира, 29-чу дийнахь дуьйна Нохчийчуьра "Кавказ-1" постехула ГIалгIайчу дIабоьлхучарна "гуманитаран коридор" йиллина хир ю аьлла.\nБухIан-юрт - Нохчийчоьнан хIаллакдина эс ду\nЭзарнашкахь бахархоша сацамбира оцу дийнахь махкахь бовла. ГIадужу-беттан 29-чохь, бIеннаш машенаш гулъеллера ГIалгIайчоьнан дозана гергахь. Амма оцу дийнахь некъ ца баьстира мухIажаршна. Соьлжа-ГIала уьш юхабогIучу заманчохь, ШаIми-Юьрта кхаьчначу хенахь, цIеххьашха кеманашца бомбанаш йиттира коврана тIе.\nКомпенсацино байинарш, белларш юхабалор бац\nБакъонашларъяран "Мемориал" центро хиллачу бохамах жоьпалла инарлана Шаманов Владимирна тIе диллира.\nЕвроперчу адамийн бакъонехула йолчу кхело а бехк биллира Оьрсйчоьнна, маьршачу бахархойн дахаран бакъонаш талхор а, кеманашца дина тохар эвсара теллина цахилар а билгалдоккхуш.\nМаршо Радионо карлайоккху 1999-чу шарахь ГIадужу-баттахь бомбанаш йиттина, байъинчу а, лазийначу а нахах хIоттийна статистика:\n1999-чу шарахь ГIадужу-бетан 7-чохь Элистанжахь бомбанаш йиттина, вийра 30 сов вахархо, шайлахь бераш а, зударий а болуш. Иттаннашкахь бара кеп-кепара чевнаш йинарш.\nГIадужу-беттан 21-чохь Соьлжа-ГIалахь ракеташ йиттина вийра 100 сов маьрша вахархо, лазийра 200 сов стаг.\n1999-чу шарахь ГIадужу-беттан 29-чохь бомбанаш йиттина, официалан зерашца, ШаIми-Юьртахь вийра 16 маьрша вахархо, чевнаш йира 11 стагана. Оццу дийнахь, Чурт-ТогIера Горячеисточненск станице йоьдучу мухIажарийн коврана дуьхьаъяьккхира артиллери. Мел кIезиг а, 23 стаг вийра оцу бохамехь, кхин а ворхI тIаьхьо кхелхира дарбан цIийнехь.\nСемаIашка, ШаIми-юрт, СаIди-кIотар, БухIан-Юрт, Соьлжа-гIала а, шортта ю Нохчийчохь адамаллана дуьхьал оьрсийн эскархоша дина зуламаш. Ши-кхоъ бен эскархо а вац набахте хьажийна.


17. Сурат АЛЬ-ИСРАЪ\nБуса кхарстар (гергавигар)\n(Маккахь доьссина, дерриге а 111 аят).\nМассо а вонах цIена ву Иза (Дела)‚ Ша Шен лай 1 буса /кхарста/ ваьккхина волу Дезачу маьждигера 2 Генарчу маьждиге 3 ‚ Оха шен гонаха дерг беркате дина долчу 4 ‚ цунна гайтархьама Тхан аяташ. Баккъалла а, Иза ву хезаш верг а‚ гуш верг а. سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ\nОха делира Мусага жайна‚ цунах хилийтира нийса некъ Исраилан кIенташна‚ Ша воцург, кхин векал (доладийриг) ма лаца‚ аьлла. وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِّبَنِي إِسْرَائِيلَ أَلاَّ تَتَّخِذُواْ مِن دُونِي وَكِيلاً\nХ1ай Оха шаьш Нухьаца лелийначеран зуьррет /Исраилан к1ентий! Дагадаийта Оха шайн дай хина бухабахарх к1елхьарбахар; шукур де Далла/. Баккъалла а, иза (Нухь-пайхамар) хили баркале лай. ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا\nОха хаам бира Исраилан кIенташка жайни чохь: "Телхина дерг ца деш 1ийр ма дац шу лаьтта тIехь шозза 5 ‚ курадевр ду шу т1ех кураллица"‚– аьлла. وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا\nЦу шиннах хьалхара ваIда еъча 6 ‚ Оха шуна тIе бахкийтира Тхайн леш‚ шайгахь чIогIа ницкъ болу‚ чекхбевлира уьш х1усамаш чухула 7 - ваIда кхочушхилира. فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَّنَا أُوْلِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُواْ خِلاَلَ الدِّيَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَّفْعُولاً\nТ1аккха /аш тоба диначул т1аьхьа/ Оха шуьга юхабаккхийтира царна тIехь толам‚ гIо дира шуна хьолаца а‚ кIенташца а‚ шух хилийтира вуно йоккха тоба (дукха халкъ). ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا\nАш диканиг дича – и диканиг дина шайна‚ аш вониг дича – иза а шуна шайна (зуламе) ду. /Делан/ шолгIа ваIда кхочушхилча – /Дала кхин мостагIий тIетесира шуна/ цара шун яххьаш эрчаяха‚ маьждига 8 уьш чу баха‚ дуьххьара шаьш бахаре терра‚ дохо шайна дола мел деънарг 9 . إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ لِيَسُوؤُواْ وُجُوهَكُمْ وَلِيَدْخُلُواْ الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُواْ مَا عَلَوْاْ تَتْبِيرًا\nШун Кхиош-Кхобучо шух къинхетам бан мега. Шу духадерзахь /къинош дарна/‚ Тхо а духадуьрзур ду /шуна таIзар дарна/. Оха хилийтина жоьжахати керстанашна набахти /уьш цу чуьра ара ца бовлалуш/. عَسَى رَبُّكُمْ أَن يَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدتُّمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا\nБаккъалла а, хIокху Къуръано нисво ша уггар нийсадолчунна тIе‚ кхаъ боккху шаьш диканаш деш болчу муъма нахана царна йоккха ял хиларца. إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يِهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا\nЭхартах ца тешаш берш – Оха царна кечдина лазош долу Iазап. وأَنَّ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا\nАдамо /шена я шен доьзалхочунна, ша оьг1азвахча/ вониг доьхуш доIа до, ша диканиг доьхуш доIа даре терра 10 . Адам /шен кхолламехь/ хилла сиха /амал йолуш /. وَيَدْعُ الإِنسَانُ بِالشَّرِّ دُعَاءَهُ بِالْخَيْرِ وَكَانَ الإِنسَانُ عَجُولاً\nОха хилийтина буьйса а‚ де а ши билгало хилла. Буьйсанан билгало дIайоккху Оха‚ дийнан билгало гуш йой, шуьга лахийтархьама шайн Кхиош-Кхобучун комаьршонах /рицкъ/‚ шерийн барам а, хьесап а шуна хаийтархьама. Массо а хIума къастийна Оха кхоччуш болчу къастамца. وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُواْ فَضْلاً مِّن رَّبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلاً\nМассо а адамна логах хьарчийна Оха шен кхоллам. 11 Оха цунна къематдийнахь жайна гучудоккхур ду – цунна гур ду иза схьадиллина (дуьненахь ша дина диканиг а, вониг а цунна хьалхахь хир ду къематдийнахь). وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَآئِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنشُورًا\n"Деша хьайн жайна. Хьуо хьайна кхачо хили хьуна тахана хьесап дан" /эр ду цуьнга/. اقْرَأْ كَتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا\nНисвелларг – шена нислуш ву. Тилавелларг а – шена тилалуш ву. Хьур бац хьуш волчо кхечуьнан мохь 12 . Тхо ца хилла Iазап деш, Оха элча вахийтталц. مَّنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً\nТхуна цхьа юрт хIаллакйан лиъча‚ Оха /элчанашкахула/ омра 13 до цуьнан /юьртахойн/ хьоладайшка /Далла муьт1ахь хила, олий/‚ – цара цу чохь (юьртахь) 1есалла йо (Далла)‚ тIаккха оцунна тIехь /Делера 1азап дуссур ду, аьлла долу/ дош бакъхуьлу – тIаккха Оха иза йохайо кхоччуш. وَإِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُواْ فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا\nМаса тIаьхье хIаллакйина Оха Нухьал т1аьхьа! Кхачо ю хьан Дела Шен лен къинош сов дика хууш а‚ гуш а хилар. وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِن بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا\nМилла а хиллехь дезаш сиханиг 14 – сихдина /лур ду/ Оха цунна цу чохь (дуьненахь) Тхайна луург Тхайна луучунна‚ тIаккха Оха хилийтина цунна жоьжахати – чуг1ур ву иза цунна /вага/ бехке а хилла‚ сийсаза а волуш (Делан къинхетамах генаваьккхина). مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَن نُّرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاهَا مَذْمُومًا مَّدْحُورًا\nМилла а велахь дезаш тIаьхьарниг 15 ‚ цунна тIекхача сихвелларг шен къахьегарца, ша тешна 16 а волуш, – уьш бу шайн къахьегар баркалле (декъала) хилларш 17 . وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُم مَّشْكُورًا\nХIоранна а ло Оха – хIокхарна а (дуьне лоьхучарна)‚ вукхарна а (эхарт лоьхучарна) – хьан Кхиош-Кхобучун ниIматах. Хьан Кхиош-Кхобучун ниIмат ца хилла дихкина 18 . كُلاًّ نُّمِدُّ هَؤُلاءِ وَهَؤُلاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا\nХьажал‚ муха базбина Оха царах цхьаберш вукхарал (дуьненан дахарехь)! Ткъа эхарт – даржех уггаре доккханиг а ду‚ дозаллах уггаре доккханиг а ду (Делах кхоьруш хиллачарна кечдина долу). انظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلاً\nДелаца кхин дела ма ве – /и вахь/ хьо охьахуур ву бехке а хилла‚ (Делера) гIо доцуш а висина. لاَّ تَجْعَلْ مَعَ اللّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتَقْعُدَ مَذْمُومًا مَّخْذُولاً\nХьан Кхиош-Кхобучо омра дина: аш Iибадат ма делаш Ша воцчунна‚ деца-ненаца дика а хилалаш‚ аьлла. Хьуна гергахь царах цхьаъ я ший а къаналлина тIекхачахь‚ ахь цу шинга ма алалахь: "Уффай 19 !"‚ дIа ма къахкаделахь и шиъ‚ ахь алалахь цу шинга хаза дош. وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا\nАхь охьабахийта цу шинна къинхетамах муьтIахь хиларан тIам 20 ‚ āла: "Сан Кхиош-Кхобург‚ къинхетам бехьа цу шиннах‚ цу шиммо жима волуш (терго йеш) со кхиорах терра". وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا\nШун Кхиош-Кхобург дика хууш ву шун дегнашкахь дерг. Шу дика хилахь – баккъалла, Иза хилла /даггара тōба дарца/ Шена тIебоьрзучарна гечдеш. رَّبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ إِن تَكُونُواْ صَالِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلأَوَّابِينَ غَفُورًا\nГергарчунна шен хьакъ дIало‚ мискачунна а‚ некъахочунна а /дIало церан хьаккъаш/‚ дайа ма дайа /хьайн хIума/ эрна. وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا\nЭрна дойуш берш хилла шайтIанийн вежарий‚ ткъа шайтIа шен Кхиош-Кхобучунна керста хилла. إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا\nНагахь хьо царах (гергарачарах, мискачарах, некъахойх - царна сагIина дала хIума доцуш) д1авирзинехь, хьайн Кхиош-Кхобучун къинхетам безаш (Делан къинхетамах рицкъ дезаш), и хиларе сатуьйсуш а волуш, /т1аккха оцунах царна саг1ина дала дагахь/, ахь цаьрга алалахь к1еда-мерза дош 21 . وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِّن رَّبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُل لَّهُمْ قَوْلاً مَّيْسُورًا\nМа хилийта хьайн куьг хьайн логах дихкина 22 ‚ даржа а ма де и дерриг даржорца 23 – т1аккха (и дахь) охьахуур ву хьо бехкаме а хилла‚ гIайгIане а вахана. وَلاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا\nБаккъалла а, хьан Кхиош-Кхобучо рицкъ даржадо Шена луучунна /шортта/‚ барам а бо 24 . Баккъалла а, Иза хилла Шен леш дика бевзаш а‚ гуш а. إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا\nМа дайа шайн бераш мискаллах кхоьруш – Оха кхобур бу уьш а‚ шу а. Баккъалла а, уьш байар хилла доккха гIалат 25 . وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُم إنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْءًا كَبِيرًا\nЗинана 26 герга ма гIолаш‚ баккъалла а, и ду ирчаниг‚ и бу боьха некъ /жоьжахате вуьгуш/. وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلاً\nМа делаш Дала /ден/ хьарам дина долу са 27 бакъонций 28 бен. Шена т1ехь зулам а деш вийнарг – Оха цуьнан верасна (ирс оьцучунна) бакъо йелла /чIир эца/‚ байарехь тIех ма волийла иза 29 . Баккъалла а, иза (веллачун верас) хир ву (Дала) шена (ч1ир эца) гIо динарг 30 . وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالحَقِّ وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ يُسْرِف فِّي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا\nШу герга ма гIолаш боберан даьхнина уггар дикачуьнца (цунна пайдехь) бен и /кхоччуш/ г1еметтах1отталц. Iалашбе барт (шайн кхечаьрца хилла чIагIонаш). Баккъалла а, барт жоьпалле хилла. (Дала жоп доьхур ду цунах). وَلاَ تَقْرَبُواْ مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْؤُولاً\nНийсо йе (шаьш нахана х1уманаш) юстарехь, шаьш юстучу хенахь)‚ озалаш нийсачу терзанца. Иза дика а ду‚ мелхо а хаза а ду тIаьхьенгахь (эхартахь мела хиларца). وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُواْ بِالقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً\nХьо тIаьхьа ма хIотталахь хьайгахь Iилма доцчу х1уманна 31 . Баккъалла а, лерса а‚ бIаьрса а‚ дог а – уьш дерриг хир ду цунах жоп доьхур долуш (къематдийнахь). وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً\nМа лелалахь лаьтта тIехь кураллица 32 – баккъалла а, ахь лаьттан бух охкур ма бац‚ ламанан локхалле а кхочур ма вац хьо! وَلاَ تَمْشِ فِي الأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَن تَخْرِقَ الأَرْضَ وَلَن تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولاً\nОцу дерригенан вониг хьан Кхиош-Кхобучунна гергахь ца дезаш хилла (ду). كُلُّ ذَلِكَ كَانَ سَيٍّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهًا\nИ ду хьан Кхиош-Кхобучо хьоьга ваьхьица хаийтинчу хьикматах (хьекъалаллах). Ма хилийта Делаца кхин дела – тIаккха жоьжахати чукхуссур ву хьо бехкаме а хилла (хир волуш)‚ /массо а диканах/ юха а тоьхна. ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَلاَ تَجْعَلْ مَعَ اللّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَّدْحُورًا\nТкъа шу хаьржина шун Кхиош-Кхобучо кIенташца‚ Шена маликех йо1арий бина? Баккъалла а, шу олуш ма ду (шен ирчаллица) деза-доккха дош 33 . أَفَأَصْفَاكُمْ رَبُّكُم بِالْبَنِينَ وَاتَّخَذَ مِنَ الْمَلآئِكَةِ إِنَاثًا إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلاً عَظِيمًا\nОха /массо а хIума/ билгалдина хIокху Къуръан чохь царна (адамашна) дагадаийтархьама – цо-м (оцу билгалдаро) уьш 34 алсам ца боху /бакъдолчух/ дIакъахкарций бен. وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُواْ وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ نُفُورًا\nАхь āла: "Цуьнца кхин деланаш хилча‚ цара ма-бохху, – Iарш йолчунна (Далла) тIе некъ лохур ма бара цара 35 (и 1арш д1алаца г1ерташ, дерриге паччахьалла шайн карадерзо лууш)". قُل لَّوْ كَانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ إِذًا لاَّبْتَغَوْاْ إِلَى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلاً\nВонах цIена ву Иза‚ т1ех лаккхавели Иза цара (керстанаша) дуьйцучух. سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا\nЦунна тасбихь деш ю ворхI стигал а‚ латта а‚ царна чохь мел берш а (Дала мел кхоьллина х1ума). Цуьнан хастамца тасбихь ца деш хIумма а яц‚ делахь а, шу (х1ай адамаш) ца кхета церан тасбихьах. Баккъалла а, Иза хилла т1ех собаре 36 а‚ гечдийриг а. تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَلَكِن لاَّ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا\nАхь Къуръан доьшуш‚ Оха хьуна а‚ эхартах цатешачарна а юккъехь хилийтина хьулдина кирхьа 37 . وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ حِجَابًا مَّسْتُورًا\nОха йина церан дегнашна тIехь гIат (т1екхоьллина х1ума), уьш цунах (Къуръанах) ца кхетийта‚ церан лергашна чохь а къоралла ю. Ахь Къуръана чохь веккъа Ша цхьаъ хьайн Кхиош-Кхобург хьехийча‚ уьш юхабовлу, /бакъдолчух/ къаьхкаш. وَجَعَلْنَاعَلَىقُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنيَفْقَهُوهُ وَفِيآذَانِهِمْ وَقْراً. وَإِذَاذَكَرْتَ رَبَّكَ فِيالْقُرآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْاعَلَىأَدْبَارِهِمْ نُفُوراً ᚖ\nТхо дика хууш ду цара стенга ладуг1у, хьоьга шаьш ладугIучу хенахь, /т1аккха/ къайлаха вовшашка хабарш дуьйцуш, зуламхоша олу: "Шу тIаьхьахIуьттуш ма ду шена бозбуунчалла лелийначу стагана 38 ". نَّحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ وَإِذْ هُمْ نَجْوَى إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ إِن تَتَّبِعُونَ إِلاَّ رَجُلاً مَّسْحُورًا\nХьажал‚ муха далийна цара хьуна масалш‚ тилабелла уьш‚ ницкъ ца кхочу церан /нийса/ некъ /каро/. انظُرْ كَيْفَ ضَرَبُواْ لَكَ الأَمْثَالَ فَضَلُّواْ فَلاَ يَسْتَطِيعْونَ سَبِيلاً\nЦара элира: "Тхох даьIахкаш а‚ чим а хилча‚ тхо дендийр ду, керла халкъ а хилла?" وَقَالُواْ أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا\nАхь āла: "Шух тIулг я эчиг‚ قُل كُونُواْ حِجَارَةً أَوْ حَدِيدًا\nя /муьлхха/ кхоьллина хIума хилча а, ша йоккха хуьлуш йолу шун дегнашкахь /иза а денйийр ю/." ТIаккха цара эр ма ду: "Хьан /дендина/ духадерзор ду тхо?" Ахь āла: "Дуьххьара шу кхоьллинчо". ТIаккха цара шайн кортош лестош хьо волчухьа 39 ‚ эр ма ду: "Маца /хир/ ду иза?" Ахь āла: "Иза кеста хила тарло". أَوْ خَلْقًا مِّمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ فَسَيَقُولُونَ مَن يُعِيدُنَا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُوسَهُمْ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَن يَكُونَ قَرِيبًا\nОцу /къемат/дийнахь Цо шуьга кхойкхур ма ду‚ аш Цунна хастамбарца жоп лур ду‚ шуна моьттур ду шаьш кIеззиг бен ца 1ийна (дуьненахь я кошахь). يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَتَظُنُّونَ إِن لَّبِثْتُمْ إِلاَّ قَلِيلاً\nАхь āла Сан лешка‚ цара олийла (шаьш къамелаш деш) уггаре диканиг. Баккъалла а, шайтIано царна юккъе дов туьссу. Баккъалла а, шайтIа адамна билгала мостагI хилла. وَقُل لِّعِبَادِي يَقُولُواْ الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلإِنْسَانِ عَدُوًّا مُّبِينًا\nШун Кхиош-Кхобург шу дика девзаш ву. Шена лаахь, къинхетам бийр бу Цо шух‚ я Шена лаахь, Цо шуна Iазап дийр ду. Оха ца вахийтина хьо царна тIехь векал а хилла 40 . رَّبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِن يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِن يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً\nХьан Кхиош-Кхобург дика бевзаш ву стигланашкахь а‚ лаьттахь а берш. Оха базбина цхьаболу пайхамараш вукхарал‚ Оха делла Давуде Забур. وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا\nАхь āла /х1ай Мухьаммад/: "Аш кхайкха шаьш, И /АллахI-Дела/ витина, деланаш бу бохучаьрга /шайна гIо де алий/". Церан дōлахь ма дац шуна тIера зен д1аайдар а‚ /я и кхечарна т1е/ дерзор а. قُلِ ادْعُواْ الَّذِينَ زَعَمْتُم مِّن دُونِهِ فَلاَ يَمْلِكُونَ كَشْفَ الضُّرِّ عَنكُمْ وَلاَ تَحْوِيلاً\nЦара шайга кхойкхуш берш 41 шаьш а бу шайн Деле /герга хила/ некъ лоьхуш‚ царах вуно /Далла/ герга верг муьлханиг ву-те /хьоьжуш/. Дог дохуш бу уьш Цуьнан къинхетаме‚ кхоьруш бу Цуьнан Iазапах. Баккъалла а, хьан Кхиош- Кхобучун Iазап хилла шех лардала дезаш. أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا\nМа яц цхьа а юрт Оха хIаллакйийр йоцуш къематде дале‚ я Оха шена чIогIа Iазап дийр доцуш. И хилла /Лавхь махьфуз/ жайни чохь яздина /хийцалур доцуш/ وَإِن مِّن قَرْيَةٍ إِلاَّ نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِيدًا كَانَ ذَلِك فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا\nТхо духа ца тоьхна Оха аяташ 42 диссорах уьш хьалхалерачара харцдаро бен. Оха йелира самудашна 43 эмкал 44 , гуш а йолуш‚ цара цуьнца 45 зулам дира. Оха ца боссабо аяташца 46 кхерам бен. وَمَا مَنَعَنَا أَن نُّرْسِلَ بِالآيَاتِ إِلاَّ أَن كَذَّبَ بِهَا الأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُواْ بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالآيَاتِ إِلاَّ تَخْوِيفًا\nДагадаийта: Оха ма элира хьоьга: "Баккъалла а, хьан Кхиош-Кхобучо нахах гуо биллина 47 ". Оха ца хилийтира Оха хьуна гайтина хилла долу гар 48 а, Къуръан чохь шена неIалт аьлла долу дитт 49 а нахана питана бен. Оха царна кхерам кхуьссу‚ цо уьш алсам ца боху доккхачу тиларца бен. وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِّلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي القُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ طُغْيَانًا كَبِيرًا\nХьахаде, (х1ай пайхамар): Оха элира маликашка: "Сужуд де Āдамна 50 ". Цара сужуд дира, Иблис доцчо. Цо элира: "Ас сужуд до ткъа Ахь поппарх кхоьллинчунна?" وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلآئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إَلاَّ إِبْلِيسَ قَالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا\nЭлира /Иблисо/: "Хьажахь! ХIара ву Ахь суна тIехь вазвинарг? Ахь со тIаьхьататтахь къематде даллац‚ цуьнан зуьррет тилор ма ду ас‚ цхьа кIеззиг берш боцурш". قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً\nЦо (Дала) элира: "ДIадала! Царах хьуна тIаьхьа милла хIоттахь а,– баккъалла а, жоьжахати ю-кх шуна кхоччуш бекхам. قَالَ اذْهَبْ فَمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤُكُمْ جَزَاءً مَّوْفُورًا\nКхерам таса царах хьайн ницкъ кхочучарна хьайн озаца‚ гулбе (т1ехеца) царна дуьхьал хьайн дошлой а‚ гIашлой а‚ декъашхо хила цаьрца (церан) хьолехь а, доьзалшкахь а‚ ваIда йе царна!” ШайтIано ваIда ма ца йо царна (уьш) Iехабар бен. وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِم بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الأَمْوَالِ وَالأَوْلادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلاَّ غُرُورًا\n"Баккъалла а, Сан /дог ц1ена, тешаме болу/ леш, - царна тIехь бакъо яц хьан" 51 . Кхачаме ду хьан Кхиош-Кхобург (уьш шайт1анах 1алашбарехь) векал 52 хилар. إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلاً\nШун Кхиош-Кхобург ву шуна хIорда чухула кеманаш лелош верг шуьга лехийта Шен комаьршаллах 53 (рицкъ). Баккъалла а, Иза хилла шуна къинхетаме. رَّبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا\nШух зен-зулам 1оттаделча хIорда чохь‚ дIа ма туьлий уьш, аш Иза воцчуьнга, шайга кхойкхуш берш. ТIаккха Цо шаьш кIелхьардаьхча лаьтта тIе – шу духадевли 54 . Баккъалла а, адам хили баркалле доцуш. وَإِذَا مَسَّكُمُ الْضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَن تَدْعُونَ إِلاَّ إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَكَانَ الإِنْسَانُ كَفُورًا\nШу тешна хили-те Цо шу лаьттан цхьана декъана бухадохуьтург цахиларх я Цо шуна тIе дарц хьовзор цахиларх? ТIаккха шуна карор ма вац шайна векал 55 . أَفَأَمِنتُمْ أَن يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ وَكِيلاً\nЯ шу тешна дара-те Цо шу цунна (хIорда) чу /цкъа шун доIа бахьанехь Оха арадаьхначул тIаьхьа/ юха а дерзориг цахиларх, тIаккха шуна тIе механ дарц хьавзийна, цо шу хи буха дохуьйтур долуш, шу ца тешаш хиларна? ТIаккха шуна карор вац шайна Тхуна тIехь цуьнца /бекхам эца/ тIаьхьаваьлларг 56 . أَمْ أَمِنتُمْ أَن يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفا مِّنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُم بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا\nОха сийдина (лерам бина) Āдаман кIентех 57 ‚ Оха лелийна уьш аренца а‚ хIорда чухула а‚ рицкъ делла царна цIенчух‚ Оха базбина уьш Тхаьш кхоьллинчу /халкъех/ дуккхачарах базбарца. وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً\nОцу /къемат/дийнахь Оха кхойкхур ду дерриге а адамашка шайн имамаца 58 . Шен жайна шен аьтту куьйга делларг милла велахь а и, цара шайн жайна доьшур ма ду‚ царна цуьрриг зулам дийр ма дац. يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُوْلَئِكَ يَقْرَؤُونَ كِتَابَهُمْ وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً\nКхузахь 59 бIаьрса 60 доцуш милла хиллехь а, – иза эхартахь а бIаьрса доцуш хир ву‚ некъаца уггар тилавелларг а ву. وَمَن كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلاً\nУьш герга хилира Оха хьоьга ваьхьица доссийначух хьо дIатилаван 61 хьоьга Тхуна тIехь кхидерг кхоллийта. ТIаккха хьо доттагI лаьцна хир ма вара цара! وَإِن كَادُواْ لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ لِتفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ وَإِذًا لاَّتَّخَذُوكَ خَلِيلاً\nОха хьо (х1ай Мухьаммад, бакъдолчунна т1ехь) ца сацийнехьара‚ хьо герга вара жимма царна тIетовжа. وَلَوْلاَ أَن ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدتَّ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلاً\nТIаккха /хьо мушрикашна цхьа жимма а гергавахана хиллехь/ Оха хьоьга /Iазап/ Iовшийтина хир дара шозза дахарехь а‚ шозза валарехь а‚ тIаккха хьуна Тхуна дуьхьал гIоьнча карор ма вацара 62 . إِذاً لَّأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ثُمَّ لاَ تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا\nУьш герга бара хьо оцу лаьттара (Маккара) херван‚ хьо цу чуьра (Маккара) араваккхархьама. ТIаккха хьол тIаьхьа уьш кIеззиг бен 1ийр ма бацара (Дала Iазап дийр дара царна). وَإِن كَادُواْ لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْضِ لِيُخْرِجوكَ مِنْهَا وَإِذًا لاَّ يَلْبَثُونَ خِلافَكَ إِلاَّ قَلِيلاً\nОха хьол хьалха бахкийтинчу Тхан элчанийн Iедалехь 63 ду иза. Хьуна карор ма дац Тхан Iедалан хийцдалар. سُنَّةَ مَن قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِن رُّسُلِنَا وَلاَ تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلاً\nАхь ламаз хIоттаде малх дIакерчачу хенера буьйсанан бодане кхаччалц‚ сатасаран Къуръан 64 а деша (Iуьйр-ламаз де). Баккъалла а, сатасаран Къуръан хилла шена тешаллаш долуш 65 . أَقِمِ الصَّلاَةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا\nБуьйсанах а (цхьана декъехь) ахь къахьега айхьа цуьнца (Къуръан дешарца) совнаха ламазашкахь – хьан Кхиош-Кхобучо хьо вахийта тарло хастаме меттиге 66 . وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ عَسَى أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا\nАхь āла /х1ай Мухьаммад/: "Сан Кхиош-Кхобург! Сан чуг1ойла хилийталахь бакъдолчун а, сийлаллин а не1арехула, сан араволийла а хилийталахь бакъдолчун а, сийлаллин а не1арехула 67 . Хилийталахь суна гIоьнна Хьайгара бакъо а, ницкъ а (Хьан мостаг1ех со ларвеш, Хьан дин даздеш)". وَقُل رَّبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَل لِّي مِن لَّدُنكَ سُلْطَانًا نَّصِيرًا\nАхь āла: "Бакъдерг деана‚ харцдерг д1адаьлла. Баккъалла а, харцдерг д1адала дезаш хилла" 68 . وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا\nОха доссадо Къуръан чуьра (аятех) муъма нахана /дегнашна а, дог1машна а) дарба дерг а‚ къинхетам берг а. Зуламхошна – цо дараш (зен) бен сов ца доху. وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا\nОха адамна ниIмат делча, – и юхаволу‚ генаволу /Тхуна 1ибадат дарх/‚ ша бохамо схьалаьцча, и хуьлу /Делан къинхетамах/ догдиллина. وَإِذَآ أَنْعَمْنَا عَلَى الإِنسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ يَؤُوسًا\nАхь āла: "Массо а ву Iамал еш шен-шен кепара". Шун Кхиош-Кхобург дико хууш ву новкъаца /массарал/ нисвелларг милла велахь а. قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلاً\nЦара хьоьга хоьтту /х1ай Мухьаммад/ сих /лаьцна/. Ахь āла: "Са сан Кхиош-Кхобучун гIуллакхах ду. Шуна Iилма кIеззиг бен ца делла". وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً\nТхуна лиънехьара‚ Оха дIадаьккхина хир дара хьоьга Тхаьш ваьхьица делларг – тIаккха хьуна карор вац хьайна цуьнца Тхуна тIехь векал (и духадерзо ницкъ берг) وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ثُمَّ لاَ تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلاً\nХьо Кхиош-Кхобучуьнгара къинхетам а бен 69 . Цуьнан комаьршалла хьуна тIехь йоккха хилла. إِلاَّ رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيرًا\nАхь āла: "Адамаш а‚ жинаш а гулделча хIокху Къуръанах тераниг дан‚ дийр дацара цара цунах тераниг‚ царах цхьаберш вукхарна накъостий хилча а". قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا\nОха хIокху Къуръан чохь нахана билгалдаьккхина массо а х1ума. Т1аккха а дукхахболу нах керстаналла доцчунна дуьхьал хилира. وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِن كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلاَّ كُفُورًا\nЦара элира: "Тхо цкъа а тешар ма дац хьох ахь ца даккхахь тхуна лаьттах хьаст (шовда), وَقَالُواْ لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الأَرْضِ يَنبُوعًا\nЯ хьуна хурманийн а‚ кемсийн а беш ца хилахь‚ цунна юккъехула ахь хин татолаш ца дахкахь. أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَعِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الأَنْهَارَ خِلالَهَا تَفْجِيرًا\nЯ стигал ахь тхуна тIе, ахь ч1аг1 ма-дарра, кескашца ца йожаяхь‚ я хьо тхуна дуьхьал Дела а‚ маликаш а далош ца ваг1ахь‚ أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا أَوْ تَأْتِيَ بِاللّهِ وَالْمَلآئِكَةِ قَبِيلاً\nЯ хьан хазйинчу х1уманийн (дашо) цIа ца хилахь‚ я хьо стигла ца валахь. Цкъа а тешар дац тхо хьан /стигал/ валарх а, ахь тхуна жайна доссадалц‚ оха ша доьшуш а долуш". Ахь āла: "Вонах цIена ву сан Кхиош-Кхобург‚ ткъа со адам - элча бен ма вац." أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِّن زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَن نُّؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَّقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنتُ إَلاَّ بَشَرًا رَّسُولاً\nНах (керстанаш) ца совцийна тешарх (ийман дилларх) шайга нийса некъ беъча а‚ "Адам доуьйту ткъа Дала элча хуьлий?" шаьш аларо бен. وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُواْ إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلاَّ أَن قَالُواْ أَبَعَثَ اللّهُ بَشَرًا رَّسُولاً\nАхь āла: "Лаьттахь паргIат лелаш маликаш хиллехь‚ цаьрга доссийна хир дара Оха стиглара малик, элча а хилла". قُل لَّوْ كَانَ فِي الأَرْضِ مَلآئِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِم مِّنَ السَّمَاءِ مَلَكًا رَّسُولاً\nАхь āла: " Кхачам бу Дела теш хилар суна а‚ шуна а юккъехь. Баккъалла а, Иза хилла Шен леш /сов дика/ бевзаш а‚ гуш а". قُلْ كَفَى بِاللّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا\nДала нисвеш верг – иза ву нийсачу новкъахь верг‚ Дала тилабала буьтуш берш – хьуна карор ма бац царна гIоьнчий, И Ша воцург. Оха гулбийр бу уьш къематдийнахь шайн яххьаш тIехь бIаьрса доцуш‚ мотт ца хууш‚ къора. Церан чугIойла – жоьжахати /-н цIе/ ю. И ма яйнехь‚ Оха царна алу совйоккху. وَمَن يَهْدِ اللّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَن يُضْلِلْ فَلَن تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا مَّأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا\nИза царна бекхам бу уьш Тхан аятех ца тешаш хиларна а‚ цара аларна а: "Тхо даьIахкаш а‚ чим а хилча‚ керла халкъ хилла дендийр ду, ткъа?" ذَلِكَ جَزَآؤُهُم بِأَنَّهُمْ كَفَرُواْ بِآيَاتِنَا وَقَالُواْ أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا\nЦарна ца го-техьа и стигланаш а‚ латта а кхоьллина волу Дела ницкъ кхочуш хилар и саннарг юхакхолла? Цо царна шегахь шеко йоцу Iожалла йиллира, - т1аккха а зуламхоша керстаналла бен къобал ца дира. أَوَلَمْ يَرَوْاْ أَنَّ اللّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ قَادِرٌ عَلَى أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ وَجَعَلَ لَهُمْ أَجَلاً لاَّ رَيْبَ فِيهِ فَأَبَى الظَّالِمُونَ إَلاَّ كُفُورًا\nАхь āла: "Шу хилча а сан Кхиош-Кхобучун къинхетаман хазнийн доладеш‚ бIаьрмециг хир ма дара шу, уьш (и хазнаш) шайгара дIадовларна кхоьруш. Адам хилла пис (сутара) 70 . قُل لَّوْ أَنتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَآئِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَّأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإِنفَاقِ وَكَانَ الإنسَانُ قَتُورًا\nОха делира Мусага исс билгала долу делил 71 . Ахь хаттал Исраилан кIенташка: иза (Муса) царна т1е веъча‚ ФирIавна цуьнга ма элира: "Суна хета хьо‚ Муса‚ /наха/ хьайна бозбуунчалла дина верг ву". وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ فَقَالَ لَهُ فِرْعَونُ إِنِّي لَأَظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا\nЦо элира: "Хьуна хиъна: хIорш ца диссийна стигланийн а‚ лаьттан а Эло бен‚ гуш йолу билгалонаш а йолуш. Суна хета‚ хIай ФирIавн‚ хьо хIаллакхир ву". قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنزَلَ هَؤُلاءِ إِلاَّ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ بَصَآئِرَ وَإِنِّي لَأَظُنُّكَ يَا فِرْعَونُ مَثْبُورًا\nТIаккха цунна (ФирIавнна) лиира уьш (Исраилан кIентий) лаьттара (Мисрара) д1алахка‚ Оха иза а‚ цуьнца мел верг - массо а хина бухавахийтира. فَأَرَادَ أَن يَسْتَفِزَّهُم مِّنَ الأَرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَن مَّعَهُ جَمِيعًا\nОха элира цул тIаьхьа Исраилан кIенташка: "(Х1окху) лаьттахь дāха‚ эхартан (къематде х1оттаран) ваIда деъча‚ Оха шу д1адуьгур ду /Далла хьалха/ вовшашца ийна /ийман диллинарг – керста, диканиг – вониг/". وَقُلْنَا مِن بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُواْ الأَرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا\nБакъдолчуьнца доссийна Оха иза /Къуръан/‚ бакъдолчуьнца доьссина иза /Далла гергара/. Хьо ца ваийтина 72 Оха хаамча а‚ кхерамча а волчу хьолехь бен. وَبِالْحَقِّ أَنزَلْنَاهُ وَبِالْحَقِّ نَزَلَ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلاَّ مُبَشِّرًا وَنَذِيرًا\nКъуръанан а дакъош а 73 дина Оха хьоьга и паргIат 74 дешийта нахана. Оха и доссийна кIез-кIеззиг доссорца. وَقُرْآناً فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنزِيلاً\nАхь āла: "Теша цунах‚ я ма теша (Къуръанах)! Баккъалла а, шайна цул хьалха Iилма делларш и (Къуръан), шайна доьшуш, чIенигишна тIе гуора оьгу 75 ". قُلْ آمِنُواْ بِهِ أَوْ لاَ تُؤْمِنُواْ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ مِن قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلأَذْقَانِ سُجَّدًا\nЦара (1илма деллачара) олу: "Вонах цIена ву тхан Кхиош-Кхобург‚ тхан Кхиош-Кхобучун ваIда кхочушхилла". وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِن كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولاً\nЧIенигашна тIе иэга уьш, боьлхуш‚ цо (Къуръан дешаро) уьш совбоху /Далла/ муьтIахь хиларца. وَيَخِرُّونَ لِلأَذْقَانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا ( سجدة مستحبة )\nАхь āла: "Шу кхайкха /Деле/ АллахI алий‚ я Къинхетаме верг 76 алий. Шу муьлхачуьнца (ц1арца) кхайкхахь а – /дика ду/‚ Цуьнан хаза цIерш ю". Хьайн ламаз дукха чIогIа (аз айдина) а ма де‚ сов меллаша (аз лаг1дина) а ма де‚ цу юккъехь некъ лаха хьайна 77 (юккъерчу барамехь). قُلِ ادْعُواْ اللّهَ أَوِ ادْعُواْ الرَّحْمَنَ أَيًّا مَّا تَدْعُواْ فَلَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً\nАхь āла: "Хастам бу Далла, доьзалхо (Шена) ца лаьцначу‚ Шена паччахьаллехь /мулкехь/ накъост (оьшуш) ца хиллачу. Сийсазаллах /ларван/ гIоьнча а ца эшна Цунна". Воккха виэ Иза воккхаварца! وَقُلِ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَم يَكُن لَّهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُن لَّهُ وَلِيٌّ مِّنَ الذُّلَّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا\n1 Мухьаммад-пайхамар ﷺ. Дала цхьана буса Маккара аль-Байт аль-Мукъаддасе (Иерусалиме) д1авигира иза Шен тамаше 1аламаташ цуьнга гайта. Цунах аьлла الاسراء (Аль- Исраъ) Буса кхарстар. Кхин оцунах лаьцнарг т1аьхьа дог1ур ду, Даламукъалахь.\n2 Деза маьждиг – Маккахь долу коьрта маьждиг‚ шен чохь КаIба долу ألمسجد ألحرام (Аль-Масджид аль-Хьарам) . Иштта аьлла цунах хьалха дуьйна цуьнан гонахь т1емаш бар а, зуламаш дар а ца магош хиларна.\n3 Генара маьждиг – Иерусалимехь долу маьждиг ألمسجد ألأقصي (Аль-Масджид аль-Акъса).\n4 Гонахь дерг – Генарчу маьждиган (Аль-Масджид аль-Акъса) гонахь болу мохк – Шема. Дала иза беркате бина стоьмаш, хиш хилийтарца, пайхамараш Iийна хиларца, маликаш дуьссуш хилла меттиг хиларца.\n5 Шозза телхина дерг дийр ду аш Палестинан лаьттахь а, цунна гонахь а. Ибн 1аббаса элира: хьалхара вониг дара цара Закариййа-пайхамар виэр, шолг1аниг дара цара цуьнан к1ант Йахьйа-пайхамар виэр.\n6 Цхьа вониг цара шайгара далийтича.\n7 Шуна тIаьхьабевлла, шу лоьхуш. Тафсиран жайнашкахь ду: Исраилан к1енташа Дала хьарам динарг хьанал а дича, ц1ий 1енош зуламаш а дича, Дала царна т1екхоьссира Бабилан паччахь Бухатнассар (Навуходоноссор). Цо вийра царах 70 эзар стаг, дохийна д1адаьккхира церан дерриг эскар. И дара цара хьалхара боьханиг дича.\n8 Иерусалимехь долу маьждиг – жуьгташа кхин а телхина х1уманаш лелорна, Дала царна тIетесира кхин мостагI – Риман (румойн) императаро Титусо кхоччуш йохийра Иерусалим Iийса дуьненчу валале 70 шо хьалха.\n9 Шозлаг1а телхина дерг лелийра Исраилан кIенташа Йахьйа - пайхамар верца‚ тIаккха Дала царна тIе Бухатнассар коьртехь волуш, керстанийн бIо тесира. Цо царах эзарнаш байира‚ церан доьзалш йийсаре лецира‚ Иерусалим а йохийра.\n10 Ибн-1аббаса аьлла и ду адамо шена я шен доьзалхочунна, и цхьана х1уманах юхаваккха, деш долу до1анаш, вайгахь олуш долчу "Дала х1аллаквойла хьо!", "Дала д1аэца хьо" …дешнех терра. Дала царна жоп луш делхьара, уьш х1аллакьхир бара.\n11 ХIор стеган кхоллам цуьнан Iамалах хоттабелла бу: дика йелахь а, вон йелахь а и Iамал стагах ца къаьста. Iаьрбаша цуьнах олу: "Шен кхоллам цуьнан логах хьарчийна бу".\n12 Кхечуьнан къинах жоп доьхур дац цхьанга а, и къа динчуьнга бен.\n13 бохучух лаьцна Ибн-1аббаса аьлла: «Дала оцу юьртана т1е куьйгалла дан х1оттабо цуьнан нахах уггар боьханаш, цара Далла 1есалла йо. Цара и дича, Дала цу юьртана т1е 1азап доссадо».\n14 Сиханиг – хIара дуьне. Эхарт а дицдина, дуьне лоьхуш волчунна лур ду Оха Тхайна ма луъу дуьненан ни1маташ. Эхартан дакъа хир дац цунна.\n15 ТIаьхьарниг – эхарт. Эхартахь хир долу дахар.\n16 Ийман диллина.\n17 Царна ялсамани хир ю.\n18 Лур доцуш нахана.\n19 Вон хета дош, мел дай и делахь а.\n20 Къинхетам биэ дех-ненах‚ хьастало царна.\n21 Оцарна хьайгахь сагIина дала хIума ца хилча‚ тIаьхьа лур ду ас шуна сайна хилча‚ алий‚ хаза духатоха.\n22 Пис хилла.\n23 Хьайн хIума, кхоам а, ца беш дIасакхуьссуш.\n24 КIеззиг ло Шена луучунна.\n26 Зина – шен йоцчу зудчуьнца гергара юкъаметтиг хилар; нахаца лелар.\n27 Са – кхузахь: адам. Диэн ца деза адам ма делаш. И хьарам ду шуна.\n28 ЧIирна‚ я Шар1о ден кхел йина доцург.\n29 ЧIир оьцуш, байа цабезарш бойуш, дакъа сийсаздоккхуш, цхьаннан метта шиъ вуьйш…\n30 Дала чIир эца магош – и Делера г1о ду цунна. Ч1ир оьцуш, нийса хуьлийла иза, зулам диначуьнгара а бен ма оьцийла цо ч1ир.\n31 Хьайна ца хуучунна т1аьхьа ма х1отталахь..\n33 Далла т1ехь доккха харцдерг кхуллуш ду шу, доккха къа деш ду шу.\n34 Уьш – кхузахь: керстанаш, Делах ца теша нах. Ша инзаре чулацаме долчу, исбаьхьа долчу Къуръанах ойла ца йо цара.\n35 Далла тIегIертар ма бара уьш.\n36 Дукха собаре: иштта гочдеш ду кхузахь 1аьрбийн дош хьалим حليم . Цуьнан нийса маь1на "Шен халкъах дог лозуш верг" хила герга ду. Дуккха меттигашкахь иштта гочдина а ду иза. Дела ву Шен халкъах дог дозуш, цара мел дукха къинош дича а, царна дуьхьал та1зар ца деш, тоба дан хан юьтуш, собаре.\n37 Цара тидаме ца оьцу ахь дуьйцург.\n38 Мунепикъаш бог1ура Делан элча волчу, цунна уллохь охьаховший 1ара, шаьш Къуръане ладоьг1уш ду моттуьйтуш. Ткъа уьш и сийсаздеш бара, вовшашка къайлаха дуьйцуш: «Х1ара бозбуунча ву».\n39 Дукха цецбевлла.\n40 Хьан гIуллакх Делан омра дIакхачор ду.\n41 Мушрикаша Делаца цхьаьна шайна 1ибадат деш берш (маликаш, 1ийса, 1ийсан нана Марьям, 1узайр, дика 1амалш еш берш) шаьш бу Далла герга некъ лоьхуш, Цуьнан къинхетаме дог дохуш, Цуьнан 1азапах кхоьруш.\n42 Аяташ кхузахь далийна му1жизатийн, аьлча а, х1оттаелла низам талхочу /тамаше/ х1уманийн маь1нехь. Мушрикаша аьлла хилла пайхамаре ﷺ :«Сафа олу лам дешига хьовзабе шайна, лаьмнаш д1адаха шайна гонахара». Дала хоуьйту Шен элчане: Ша цара доьхург кхочушдича, т1аккха а цара ийман ца диллича, уьш х1аллакбеш 1азап дуссур ду царна, хьалхалерачу умматашкахь ма хилла.\n43 Самудаш – хьалха хилла цхьа халкъ‚ цаьрга ваийтина элча хилла Салихь.\n44 Дала царна делил хилла (цара шайн пайхамаре дехарна) эмкал хилийтира. Иза даош‚ малош кхаба езаш хилла цара‚ цуьнгахь царна пайданаш а хилла. Амма цара 1есалла ялийтира эмкална урс хьакхарца. И зулам дарна Дала уьш х1аллакбира.\n45 И эмкал йер бахьанехь Делан та1зарна хьакъ хилира уьш.\n46 Аяташ кхузахь далийна му1жизатийн маь1нехь, хьалха санна.\n47 Уьш бовзарца‚ царна тIехь ницкъ хиларца. Далла хаьа, цара доьху му1жизаташ шайга кхаьчча а, ийман дуьллур дацара цара. Цундела Дала царна жоп ца ло.\n48 Дала вайн пайхамар ﷺ буса б1аьрг-нег1ар тохале Буракъ олучу дийната т1ехь Маккара аль-Байт аль-Мукъаддасе д1авигар ( ألأسراء Аль- Исраъ), т1аккха цигара д1а Джабраил маликаца ворхх1е стигалухала Шена т1е хьалаваккхар ( المعراج Аль- Ми1радж). Пайхамаран ﷺ дег1аца а, сица а хилла и. Цигахь Дала Шен даккхий му1жизаташ гайтина пайхамаре. Цигахь т1едиллина умматана дийнахь-буса деш долу пхи ламаз. Жайнаша ма дуьйцу, юьхьанца уьш хилла 50. Т1аккха Муса-пайхамаран хьехамца Мухьаммадан, Делера салам хуьлда царна, дехарца дайдина 5-нга кхаччалц. Аьлла ду: Делан дош хийца ца делла – кхочущдарехь 5 ду, мела хиларехь 50 ду. Мусаца цхьаьнакхийтира иза 6-чу стиглахь. Тоьлаш долчу дийцаршца нийса а дог1уш, и хилларг хилла х1ижран терахь доладалале цхьа шо хьалха, раджаб беттан 27-чу буса (1ийса дуьнена ваьлла 620-чу шарахь). Пайхамара ﷺ шена цигахь ялсамани, жоьжахати, заккъум олу дитт гира, аьлча, и аьшнаш ван буьйлабелира мушрикаш. Абу-Джах1ал элира, ца вешаш: «Схьало хурманаш а, даьтта а». И волавелира хурманаш яа даьттанца, олуш: «Д1акхалла, вайна ца девза кхин кхаллар (1аьрбашха: زقوم заккъум)». И хилларг бахьанехь дикка ийман заь1ап долу нах ийманах д1абевлира, ийман ч1ог1а дерш - ч1аг1белира.\n49 Заккъум олуш долу жоьжахатина бухахь кхуьу дитт хилийтина питанна‚ нах зерна.\n50 Гуора х1отта Адамна. Лераман сужуд дара иза, 1ибадатан доцуш.\n51 И дешнаш Дала шайт1ане динчу къамелан т1аьхье ю.\n52 Векал – кхузахь: 1алашвийриг. Ша ву, боху Дала элчане ﷺ , хьо а, ц1ена болу бусалбанаш а церан ширках а, шайт1анан мекарлонах а 1алашвийриг.\n54 Далла гIуллакх дарх.\n56 Тхуна тIехь шуна гIо лоцуш верг, шуна Тхоьгара ч1ир оьцург.\n57 Нахана (адамашна). Кхузахь к1ентий бохучо мехкарий (зударий) бохург чулоцу. Дала даздина адамаш Ша кхоьллинчу дукхахдолчу халкъал хьекъалций а,1илманций а, маттаций а, 1аламна чохь мел йолчу х1умане цунна болх байтарций а.\n58 Имамаца – кхузахь: жайница. Къематдийнахь массо а адам т1екхойкхур ду шега ша дуьненахь волуш йина хилла йолу 1амал д1аязйина долу жайна шега дала, цуьнца шена бекхам бан.\n60 Б1аьрса доцуш – кхузахь: деган б1аьрса. Нийсачу новкъа, диканна т1е ца нислуш верг. Б1аьрса доцучух тера лерина и Дала. Эхартахь а и хир ву декъалхиларан, Делан 1азапах к1елхьарваларан некъ ца гуш.\n61 Маккин мушрикаш дукха г1иртира пайхамар ﷺ шега доссош хиллачу ваьхьех д1ахьавзо. Иштта, уьш реза бара цхьана Далла – Аллах1ана 1ибадат дан, нагахь санна пайхамара ﷺ шайн деланаш, шайн дайн 1адаташ сийсаза ца дахь. Царна лаьара шайн лаьтта т1ехь деза (хьарам долу) ц1а дан, Дала даздинчу Ка1бих тера. Оцунах дара царах хьалдолчара шайна, мискачарех къаьсттина, мажлис х1оттае, аьлла пайхамаре дехар а. Церан цу массо а мекарлонех ларвира Дала элча ﷺ.\n62 Дала боху Мухьаммад-элчанеﷺ: хьо цу мушрикашца бертавахана хиллехьара цара бохучунна т1ехь, ахь доккха къа дина хир дара – цунна хьуна шозза алсам 1азап хир дара дуьненахь а, эхартахь а. Аятан 1алашо ю Дала бакъдолчунна т1ехь ч1аг1варца элчанах ﷺ дина Шен сий билгалдаккхар.\n63 Хьалхалерчу умматашкахь Делан 1едал хилла цара шайга бахкийтина элчанаш махках баьхча, и халкъаш х1аллакдар. Изза хир дара Маккин ох1лах а, цара Мухьаммад ﷺ Маккара араваьккхина хиллехьара. Дала и ца дайтира цаьрга, делахь а, элча Делан омраца шен лаамехь аравелира Маккара.\n64 Къуръан – кхузахь قرءان Къуръан аьлла сатасаран (1уьйр-) ламазах, цигахь дехха Къуръан дешар оьшуш долу дела. Кху аятехь ишар ю Дала бусалбанашна т1едихкина пхеа а ламазе: малх д1акарчаран хан – делкъ-ламаз а, малхбуз – ламаз а, буьйсанан боданашка кхаччалц – маьрк1аж-ламаз а, пхьуьйр-ламаз а, сатасаран Къуръан – 1уьйр-ламаз а.\n65 Буьйсанан а, дийнан а маликаша тешалла дийр долуш. Хьадисехь ду: «Шуна т1ехь хийцало маликаш буса а, дийнахь а, вовшахкхета уьш малхбуз-ламазехь а, 1уьйр-ламазехь а » .\n66 Хастаме меттиг مقام محمود (макъам махьмуд) – къематдийнахь Далла гергахь сийлахь меттиг, пайхамарна ﷺ шапаIат дан пурба лур долу меттиг.\n67 Ибн-1аббаса и аят иштта даьстина: со кхиош-кхобуш волу сан Дела, Ахь сайн коша чу верзавелахь со хазачу кепара, бакъона т1ехь. Ахь ара а ваккхалахь со сайн коша чуьра къематдийнахь хазачу кепара, бакъона т1ехь. Хьасанан а, Дзахьāкан кхетамехь, مدخل чуг1ойла Мадинате доьрзуш ду, ткъа مخرج араволийла – Макка. Мушрикаша вен хьовзийна, Маккара Мадинате д1акхелхаш, пайхамара Делан омраца дина до1а ду иза. Дала цуьнан до1ина хаза жоп а делира, цуьнан дин кхечу динел хьала а даьккхира.\n68 Макка яьккхинчу хенахь (х1ижран 8-чу шарахь) Делан элча ﷺ волавелира Ка1бина чохь хилла 360 жа1арш (ц1уш) к1егъеш, аракхисса, и аят а доьшуш.\n69 Дала Шен къинхетамца дити Къуръан пайхамаран а, цуьнан асхьабийн а дегнашкахь.\n70 Рицкъ лур дацара аш дала дезачунна‚ догIа доуьйтур дацара аш, и шайн карахь хиллехьара.\n71 Исс билгала долу делил – Дала Мусага, и пайхамар хилар чIагIдеш, делла исс Iаламат: Iаса, куьг кIайдалар, хи далийтар; (цатешачарна т1екхисса) ц1оз, мезий, пхьидаш; цIий, хIорд бекъар (Муса а, Исраилан кIентий а дехьа бовлийта а, ФирIавн а, цуьнан бIо а бухабахийта а), йокъана шераш (догIа ца доьлхуьйтуш). Цаьрца кхерам тосуш хилла Мусас цатешачарна.\n72 Ийман диллинчарна ялсаманица кхаъ боккхуш‚ керстанашна жоьжахатица кхерам тосуш.\n73 Доькъуш доссийна, дерриг цкъа ца доссош.\n74 Къуръан доьссина 23 шарахь.\n75 Жайнин ох1лах шаьш хьалха Делан жайнаш дешна хилла болу 1еламнах, Къуръан доьшуш хезча, боьлхура, дукха дагна 1аткъам хуьлий. Цу аятан чулацам бу: аш Къуръанан аяташ харцдарх, шул тоьлуш а, шул дика хууш а хиллачара бакъдина уьш.\n76 الرحمان Рахьман – т1ех къинхетаме волу Дела – Аллах1.\n77 Юккъерчу барамехь де ламаз, аьлча а ламаз т1ехь доьшу Къуръан - т1ех ч1ог1а а доцуш, т1ех меллаша а доцуш деша. Изза кеп лерина зикрана (Дела хьехаварна) а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Дийна волчунна тIера марха кхабар\nАссаламу Iалайкум бусулбанаш!\nЦхьа хаттар дара сан. Сан ненан сахарный диабет олуш долу цамгар гучдаьлла. ХIокху тIаьхьара мархийн баттахь цхьа ши кIира тIехдаьлчхен садеIар, лелар хала долуш кхидIа ца кхаьбна цо. Иза балхахь хилар а ду цуьнан и хало алсам яккхаран бахьана. Вайн цхьа гергар стага сагIийна хIума елча мегар ду аьлла, иза дан сацам хилира цуьнан. Со хатта гIертарг хIун ду аьлча, гергарчу стеган метта кхобуш долу марханаш и стаг дийна волуш а кхаба мегаш дуй? Ас тIекхаба мегар дуй цуьнан дисина долу и марханаш? Мегаш делахь, айса кхобуш ду аьлла сайн нанна хаийта дезий ас, я ца аьлча а хIуммаъ дац?\nДела реза хуьлда шуна! Дала диканца бекхам бойла!\nХIара сайт йиллина волу Олхазарна Дала ял лойла, Дала Шен дуьхьа дойла!\n«Сахарный диабет» цIе йолу цамгар кхеттарш тайп-тайпана хуьлу. Цхьаболчаьрга марха кхабалуш хуьлу, вукхаьрга марха ца кхабалуш хуьлу. Марха кхабалучарна тIехь ду шайн марха кхабар. Ткъа иза ца кхабалурш а шина кепара бу: тIейогIучу хенахь доькхуш кхабалур дерш а, кхин кхаббане а марха кхабалур болуш бац аьлла генаяьлла цамгар кхетта берш а.\nДоьххьаралерачара шайн аьтту ма-баьлла марха доькхуш кхаба деза, шолгIа мархин бутт тIеба́ле; нагахь санна аьтту а болуш шолгIа мархин бутт тIеба́ле цара иза доькхуш ца кхабахь, декха дезар тIера а ца долу царна, хIора марханна тIера цхьацца кан даар даларца гIуда а дужу царна тIе.\nИза вай дийцира хьалха хIокху хаттарехь: Диссина марханаш доькхуш кхабар\nШолгIачу хьолехь болчарна марха ца кхаба мегаш ду, делахь а, оцу мархин метта даар дала деза цара мискачу нахана, хIора денна тIера шаьш дехачу меттера юкъарчу даарх цхьацца кан.\n«Сахарный диабет» цамгар йолчу стеган хила мегаш долу хьелаш а, хIора хьолехь дандезарг а дара и вай дийцинарг.\nАмма хьан хаттарх лаьцна аьлча – дийна волчунна тIера марха кхаба мегаш дац цхьамма а. Имам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Вайн мазхIабера Iелам-наха а, кхиболчара а аьлла: «Цхьанна а тIера марха кхобуш дац иза дийна волчу хенахь; цу тIехь къовсам а бац; башхула а яц, иза (марха ца кхабалучу кепара) гIорасиз хилча а, йа ницкъ кхочуш хилча а».\nЦундела, нагахь санна хьан нене тIейогIучу хенахь марха доькхуш кхабалур долуш делахь, шега иза кхабалучу хьоле яллалц марха ца кхаба мегаш ду цунна, кхин цул совнаха тIедужуш хIумма а дац цунна. Нагахь санна тIейогIучу хенахь а марха кхабалур доцуш хьал делахь, лоьраша цуьнан цамгар туолун йолу цамгар яц аьлла хьал делахь, тIаккха иза къаналла бахьана долуш гIорасиз хиллачу нахах тера ю, ткъа цара марха ца кхаба а мегаш ду, делахь а хIора денна тIера цхьацца кан даар дала деза цара, иштта хьан нанас а.\nИза дийна а йолуш цунна тIера марха кхабар нийса лорур дац.\nВеза хинволчу АллахIа маршалла дойла хьан нанна! Амин!\n27.12.2009 - 1431.01.10\n «Фатава аш-шабакатил-исламиййахI», № 9854.\n Имам Ан-Нававий, «Ал-маджмуI шархьул-мухIаззаб», 6/371.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зина динчул тIаьхьа ша зина динарг ялор\nСтага зина дина шен тIехьийза йоIаца, мах бале хьалха, цул тIаьхьа ялийна цо и. Бусалба дино хIун боху теша иштта хьолехь? Цунна ялон мегаш ярий и, цаьршима хIун дан деза?\nДала ахь хьогучу къинна йуззана ял лойла хьуна, Дала аьтто бойла хьан тхан бусалба ваша Олхазар.\nТкъа оцу стага а, зудчо а бина болу мах нийса лоруш бу. Фатван а, Iилманан талламан а Европин Гуламо бинчу сацам юкъахь деана ду: «Зина динчу стага а, зина динчу зудчо а лекха хинволчу АллахIе тоба дахь, хьарам долчунна юкъара ара а даьлла, цаьршинна хьанал долчуьнга дерза лаахь, боьхаллин дахарера цIоналлин дахаре цаьршинна дерза лаахь – цаьршинан (доьзалан) мах бар нийса ду массо Iелам-нехан бартхиларца».


Blues филм гойтуш даьккхина сурт.\nНохчийчохь хуьлург хаа лаьа Малхбузехь бехачу нахана. И бахьана долуш кхоллараллан белхахой а хуьлу нохчех лаьцна дийца лууш филмаш йохуш а, книгаш а, артиклш а язъеш а боху Немцойн а, Кавказхойн а юкъараллан куьйгалхочо Маас Экхарда. Цу хьокъехь шена хетарг довзуьйту Iамеркера политикан эксперто Шамилов Сайд-Эмис а.\nКхаарин сарахь немцойн ZDF телеканало филм гайтина Малхбузерчу Европехь политикан тховкIело карийначу нохчашна юкъахь Кремлан агенташ хилар дуьйцуш.\nШина дашца аьлча, филман коьрта турпалхо ву 2012-чу шарахь Оьрсийчура ведда волу ФСБ-н лаккхарчу даржехь хилла белхахо. Филмехь цуьнан цIе ю Игорь. Цо дуьйцу ша болх беш волуш шаьш Европе леррина кечбина нах эхийтар, цхьацца Iалашонаш кхочуш ян бохуш.\nФилм тидам боцуш ца йитина Оьрсийчоьнан зорбанан гIирсаша. РИА Новости агенталло, масала, хаам бина «Путинан шийла тIом» цIе йолчу филман авторо Кох Эдмонта дийцарехь, ФСБ-но Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхашка шен агенташ оьхуьйту, мухIажираш бу аьлла кехаташ а дохуш аьлла. Амма цхьа а тоьшалла ца далийна режиссеро, боху агенталло.\nВай юьйцучу филман режиссеро дехар дича ша комментари йира цунна боху Немцойн а, Кавказхойн а юкъараллан куьйгалхочо Экхард Мааса. И филм нохчех лаьцна яц элира цо.\nМаас: "И филм нохчийн тематиках лаьцна яьккхина яц. И филм Литвиненко санна ведда волчу ФСБ-н полковниках лаьцна ю, шен балхах лаьцна дуккха а дуьйцуш волчу. Цуьнан цхьана белхахочунна хьалха хIоттийна Iалашо хилла Германе кегийра нохчий спортхой хьажор, кхузахь цхьацца гIуллакхаш чекхдаха дезаш болу.\nКхузахь мухIажираш бу аьлла болу нах кехаташ а, тховкъело а, ахча а оьцуш ФСБ-н агенташ санна болх беш хиларо сагатдойту нехан. Тхан юкъаралло жоп ло цу тайпачу хIуманашна, масала, кху тайпачу филмаца. Режиссеро дийхира соьга комментари яхьара аьлла. Оха иза йира. Кхин хIумма а дац".\nТкъа муха васт кхуллу Малхбузенехь гойтучу филмаша нохчех аьлла шега хаьттича, Мааса элира Нохчийчохь хуьлург хаа лаьа нахана, ткъа режиссерашна а лаьа нохчех лаьцна филмаш яха аьлла. Мааса дийцарехь, Оьрсийчоьнах лаьцначу филмехь нохчий хьахош ца хилча баш дош хетачух тера дац нахана.\nМаас: "Режиссерашна лаьа нохчех лаьцна филмаш яха. Цаьрна хаа лаьа цигахь хуьлуш дерг хIун ду, муха дехаш ду цигахь адамаш. ТIехула тIе царна филмаш яха лаьа нахана хьажа луур долу, шайн цIе йоккхуьйтур йолу. Цара Нохчийчоь ша ма ярра гойту. Нохчийчоь тера ю Къилбаседа Корейх, цхьана дашца аьлча".\nГерманехь тховкIело карийна дуккха а тIом бахьана долуш махках бевлла лелаш нохчий бу, царна а ца деза цу пачхьалкхехь маьршша лелаш Кадыровн нах хилар, боху Мааса.\nМаас: "Кадыровн Iедалех бевдда болу нохчий политикан мухIажираш бу. Царна ца деза шаьш муьлуш ду хаа гIерташ, шайх лаьцна хаам гулбеш болу цуьнан нах маьршша лелаш хилар. Уьш Германехь кхерамехь бу. Царна иза ца тов".\nВашингтонехь вехаш волу политикан говзанча Шамилов Сайд-Эми шен тидамехь лаьттош ву нохчех лаьцна Малхбузенехь зорбане йолу книжкаш а, артиклаш а, филмаш а.\nЦуьнга хаьттира ас цхьацца дакъош ца дийцича, баккьалла а нохчийн къоман кхолламанна сагатдеш бу цу кхолларалла авторш аьлла сурт хIуттий аьлла. Нохчех къахеташ хила а мега цхьаберш, амма шена хетарехь, Путин Владимире а, цуьнан Iедале а цабезам хиларна гойтуш сурташ дара аьлла хета шена уьш бохуш вара Шамилов.\nНохчийн тIемалой вуно ирча гойтуш бара шена гинчу Нохчийчоьнах лаьцначу филмашкахь а, репортажашкахь а. Изза гайта гIерташ хилар Iамерке Нохчийчоьнах лаьцна дийца баьхкина говзанчаш бу боху нах а бохуш вара иза.


Сан бераллера муьста-мерза чам - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nСан бераллера муьста-мерза чам\n28.12.2018 17:43 Пятница\nВыпуск 101-104 от 28.12.2018 г.\nАвтор: Сумбулатов Д.\nКерла шо т1едог1уш, х1ора а адамо дикачуьнга сатуьйсу, шайн дахаре керланиг дан лууш. Хазачу кхоаца. Баккхийчийн а, кегийчийн а са туьйш,\nцара сатуьйсуш буьйса ю, д1адоьдучу а, т1едог1учу а шерашна юккъехь сахьтан цхьамзанаш цхьана м1аьргонехь шийттанна т1ехь а севцна, Керла шо\nд1адолало буьйса. Воккхачуьн а, жимачуьн а хазахетар, ойланаш тайп-тайпана хуьлу оцу м1аьргонехь. Воккхачунна жимачуьн ойланаш а евза, х1унда аьлча дикка зама хьалха иза а ма хилла жима, къона, г1еметтах1оьттина, ткъа\nх1инца – воккха, къена. Сайн бераллин зама дагайог1у суна, х1ора а Керла шо т1едог1учу буса. Диъ шо дара сан, Кавказе, Нохч-Г1алг1айн АССРе, тхо ц1а дог1учу хенахь. Буьйсанна,\nхан яьллачу хенахь, ц1еххьана евллачу г1овг1анаша, хьоькхучу маьхьарша\nсамаваьккхира со. Тхоьца цхьаьна вагонахь дог1у адамаш хиллера и г1овг1а\nяьккхинарш, Керлачу шарца вовшийн декъалдеш. Тхан нанас элира соьга:\n«Хьо тховса кхин а цхьа шо воккха хили. Диъ шо кхечи хьан».\nСо вина де шайна муьлха ду хууш санна, со декъалвеш, суна тайп-тайпана кемпеташ елира самукъадаьллачара. Царах цхьамма цхьа можа х1ума елира суна. Иза стом буйла хаьара суна, амма х1ун стом бу ца хаьара. И х1ун ю хаа лууш, ас цунах церг тесча, муьста\nчам хаабелира суна. Юьхь т1ехь хийцавеллачух тера дара со, муьста чам\nца безабелла. Ч1ачкъина сан юьхь гинчу оьрсичо хаьттира соьга: «Кислый?» -\nаьлла. Нанас кхетийра со цо хоьттучух,\n«Муьста юй?» — хоьтту цо хьоьга, аьлла. «Ю, ю! Ч1ог1а муьста ю!» — элира ас,\nлимон охьакхуссуш. Берриш а бийлабелира. «Я желаю тебе сладкой жизни!»\n- элира оццу стага. Нанас нохчийн маттахь элира соьга: «Хьан дахар мерза\nхила лаьа шена боху цо», — аьлла, цуьнга «Спасибо» а олуш. Къежа а къежаш,\nхиъна 1аш вара тхан да. Т1аьхьо кхийтира со цуьнан иштта 1ерах. Кхечу къомах белахь а, тхоьца цхьаьна\nбог1учаьрца вайн 1адат, г1иллакх хилла цо лардийриг. Масех дийнахь некъ\nбинчул т1аьхьа, Кавказе кхечира тхо. Тхан дас-нанас сих-сиха олуш хезнера\nсуна: «Кавказ, Дег1аста…» Тхан ден а, ненан а б1аьргех охьаоьхуш хиш дара.\nЦеран б1аьрхиш сайна гича, велха волавелира со. Соьга а хьаьжна, тхан дас\nэлира: «Хьан меттахь а хилла, мохь туххуш, мила воьлхур вацара?! Хьан ден\nдас шега сатийсина, сан диъ шо долуш\nсо шех ваьккхина мохк бу хьуна х1ара.\nВелха хьо. Мохь туххуш, велха хьо! Сан\nметта а велха хьо…» Дас бохучух дикка\nкхеташ вацахь а, мохь тоьххана, велха\nШи шо долу сан йиша а елха йолаелира, воьлхуш волу со а гина. Нене а кхойкхуш. Ц1еххьана тхо делхадуьйладаларх\nца кхетта, тхоьца цхьаьна бог1урш хеттарш дан буьйлира тхан дега а, нене а.\nХиллачух тхан нанас кхетийра уьш. Да\nкорехула арахьоьжуш вара, вист а ца\nхуьлуш, меллаша белшаш а егош. Сарахь юьрта кхечира тхо. Бодашкахь ша\nлаьттачу цхьана ц1ийнан кет1ахь тхо а\nдитина, лулахошка вахана тхан да схьавеара, латийна мехкадаьттан чиркх а\nкарахь. И буьйса цу ц1а чохь яьккхира\nоха, нанас пеш а латийна. Диъ шо долу\nтхан да оцу ц1а чуьра генарчу Казахстане д1авигна хиллера. 1уьйранна гира\nсуна доккха диллинчу лайлахь ерриге\nа юрт. Цхьадолчу ц1енойн туьнкалгашкахула хьалаболуш к1ур ца хаалора.\nСибрехахь беллачийн ц1енош хиллера\nуьш, к1ур байна, лаьтташ. Т1аьхьо церан верасаша доладира церан. Дитташна гонаха ло гулдеш вара да. Б1аьста,\nло санна к1айчу, зазалахь яра беш. Аьхка дуккха а тайп-тайпана стоьмаш латийра оцу дитташа. Бешахь цхьацца\nшен г1уллакх деш воллучу дена т1е вахара со. Цо, хьалакхевдина, дитта т1ера\nбаьккхина ц1арула ц1ен бос болу 1аж\nкховдийра соьга: «Х1а, схьаэца! Хьан\nден дас боьг1начу 1ожо латийна, мерза чам болуш бу хьуна х1ара», — аьлла.\nАс 1аж кхаьллира. Бан а бара иза мерза, хаза хьожа а йолуш.\nДагадаьхкира лимон еллачо аьлла дешнаш: «Хьан дахар мерза хуьлийла!». «Х1ара хилла-кх цо дийцина\nмерза дахар?» — аьлла, ойла еара сан\nкоьрте. Оцу хенахь ян езза ойла хиллера сан коьрте еанарг. Цул т1аьхьа,\nши-кхо шо даьлча, сентябрь баттахь, со школе деша вахара. Тхан класс\nжима яра, чохь яккхий партанаш а йолуш. Жима цхьа кор бен доцу дела, латийна латтабора тховх кхозу цхьаъ бен\nбоцу чиркх. Тхан хьехархочо ч1ог1а лерина 1амадора тхуна нохчийн, оьрсийн\nметтанийн элпаш а, дагардан а. Хьехархочо тхо Керлачу шарна кечдеш,\nх1оранга а, шен куьйга яздина, кехаташ делира, шайн ц1ахь болчаьрга\nх1окху т1ехь дерг шайна юх-юха дешийталаш аьлла. Цхьа к1ира даьлча\nёлка (база) д1ах1оттийра тхан школерчу уггар а йоккхачу класса чохь. Ёлкина буьххьехь болу ц1ен седа тховх\nд1акхетта бара. Оха рогг1ана тхаьш\nц1ахь 1амийна дешнаш элира, ткъа\nладоьг1ачара, тхуна дукха резахилла,\nч1огг1а т1араш деттара. Тхаьш динчух\nсамукъадаьллачу тхуна хаза кечдина\nсовг1аташ дира Г1ура-Дадас. Кехатан\nт1оьрмигаш чохь. Т1оьрмиг чохь тайптайпана кемпеташ, печенеш, ц1арула\nц1ен цхьа 1аж бара. Массарна а хазахеттера, арахь охьадиллина доккха ло\nа долуш, ц1арула ц1ен 1ежаш шайна\nделла. Ас сайн 1аж шина декъе бекъа\nа бекъна, цуьнан цхьа дакъа сайн йишина делира. Тхан бешарчу 1ежийн\nчам бара цуьнан. И чам суна хаалора, рог1ера Керла шо т1екхочуш, сайна совг1ат мел ло.\nТ1аьхьо, барх1алг1ачу классехь доьшуш волуш, т1аьхьакхиира со оцу «къайленна». Тхан бешара т1аьхьо хуьлу\n1ежаш 1алашдой, Керла шо т1екхочуш,\nшколан директоре д1алуш хиллера тхан\nдас, шен дена а, нанна а, Сибрехахь\nд1а мел кхелхинчарна а т1ера саг1ина.\nХала а, къен а хан яра иза. Школа аьтто болуш ца хиллера оцу хенахь дешархошна совг1аташ кечдан. Шайн аьтто\nцахилар тхуна хаа ца долуьйтуш, тхуна дика совг1аташ дина-м хиллера директоро а, тхан хьехархоша а. Дикка\nт1аьхьа, айса школехь болх беш, пачхьалкх хьал долуш елахь а, атта доций\nхиира суна, х1ора а беран совг1атца\nдог хьаста. Со жима волуш, тхан юьртарчу наха, тхуна муха, хьан вовшахтоьхна а ца хууш, кечдеш хиллера и чомехь х1уманаш чохь йолу совг1аташ.\nДегнаш ц1ена а, къинхетаме а долуш,\nдика адамаш хиллера уьш. Х1инца, дуккха а зама цул т1аьхьа д1аяьлча, тайптайпанчу адамийн амалш евзича, атта\nду суна, уьш ц1ена синош, ойланаш йолуш бара, ала.\nАс дуьненахь йоккхучу хенахь, суна\nдага а дог1уш, кхузткъе доьазза деана сан дахаре Керла шо. Царах кхоъ,\nкъемат-де къемат-денца хийцалуш, деара, доггах дикане сатуьйсуш, Делан\nдиканах дог ца дуьллуш. Нохчийчохь т1емаш болу зама яра иза. Дикка хан\nхьалха д1акхелхина сан дай, наний. Со а х1инца воккха ву. Я къанвелла, берийн\nбераш а долуш. Кхузткъа шо хьалха, со санна, школехь доьшучу цара х1окху деношкахь дехар дира соьга: «Дада, тхоьга Керлачу шарна стихаш 1амае аьлла. Дика ешначунна совг1ат дийр ду аьлла. Тхуна, уьш дагахь 1амош, г1о дийр дуй ахь?» — аьлла. Со ойланаша\nд1авигира ц1ерпоштан вагона чу. Айса церг тесна лимон а, цуьнан муьста чам\nа дагабеара. Дагадеара сайн да-нана. Дагадаьхкира, меллаша, лазорна кхоьруш санна, цара дитт т1ера схьадохуш, дукхе-дукха лерана, цхьацца охьабуьллуш, 1алашдина, школе д1алуш хилла ц1арула ц1ен бос болу 1ежаш. Сайн дахаран денош, шераш хаза а, ирча а\nхилла волу со, ойланаша д1а а ваьхьна, б1аьргаш а т1унделла, мацах тхан\nда санна, мелаша белшаш егош хиллера, соьга пхоьалг1ачу классехь доьшуш\nйолчу Хедас: «Дада, хьо-м вац тхоьга\nладуг1уш… г1о дийр дац ахь тхуна?» -\nаьлла, хаьттича, «Шуна г1о а дийр ду,\nшколе дуккха 1ежаш а дохьуьйтур ду», -\nас аьлча, сох цецбевлла, оццу дехарца\nшайн Бабина т1е бахара уьш. Цара сан\nкара охьайиллинчу стихотворених ларамза б1аьрг а кхетта, еша волавелира\nсо. Нохчийн халкъан поэтан Рашидов\nШаидан иллин мукъаме йирзина, хийламмо шега, дог иракарах1уьттуш, шовкъехь ладийг1ина «Алахьа илли» стихотворени яра иза:\nКурачу, лекхачу лаьмнех,\nБарт болуш дехачу къаьмнех,\nШовданех, исбаьхьчу хьаннех,\nСан доттаг1, алахьа илли.\nТурпала белхалой буьйцуш,\nДаймехкан сийлалла юьйцуш,\nНаношка вайн безам буьйцуш,\nХестадеш бай кхолу зезаг,\nСтиглане айбина безам,\nМалхаца базбина тешам,\nМехкарийн хазалла гойтуш,\nК1енташка сийлахь некъ бойтуш,\nАдамаш машаре кхойкхуш,\nСий айдеш хьомечу лаьттан,\nКийчачух, и лардеш, г1атта,\nСедарчех, сирлачу баттах,\nДуьххьара т1улгийн б1ов йоьг1на,\nПондаран озе ладоьг1на,\nМостаг1ех леташ ца воьхна,\nВехачух алахьа илли.\nДай-нанойх, Даймахках, лаьмнех,\nМашаре некъ бечу къаьмнех,\nВайн ирсах, аренех, хьаннех,\nМохь тоххий, алахьа илли.\nАс доггах, массарна а хозуьйтуш, йийшира стихотворени. «Дада, иштта ас\nешахьа-м, суна уггар а дика совг1ат дийр ду», — элира, ела а луш, Хедас. Цул\nт1аьхьа, ши-кхо де даьлча, шайн Керла шо а даздина, совг1аташца школера ц1а даьхкира бераш. Хазачу т1оьрмигаш чохь кемпеташ, печенеш, шоколадаш, сникерсаш, апельсинаш а еара цара. Ца карийра, ца гира суна царна юккъехь сан бераллера муьста чам болу лимон, мерза чам болу ц1арула ц1ен 1аж а. Церан чам-м хаабелира суна, юха а цо со сан\nбералле д1авуьгуш. Муьста-мерза чам.


Гергарчарна гIо дан гIерта махках бевлла нохчий\nПочтехула цхьацца ларчаш а хьежош, гергарчарна гIо дан гIерта махкахбевлла нохчий, 2012\nЕвропехь бехачу шайн гергарчара деш долчу гIоьнца хена бовлуш болу нах кIеззиг бац Нохчийчохь. Тамаша а бац, официала хьостанашца а 50 проценте кхочуш ду Нохчийнчохь болхбоцучийн терахь. Ткъа арахьара го деш стаг ца хилча, цу нехан хьал кхин а гIийлох хир дара. Азимова Сийлахас дуьйцу Европерачу нохчаша шайн цIахь бисинчарна бечу гIайгIанах лаьцна.\nНемцойн а, австрихойн поштера Нохчийчу ткъо кийла еза хума чу йоьдучу картонах дина долу гIуткха, -вайнаха шайна марзделла ма-хиллара, „посылка“ олуш долу, - тоссург 20 -30 евро долу. 5 кила деза дерг тасса а йиш ю ян-м, амма дукхох болчу вайнаха доккхох долу гIуткха хоржу, хIуманаш гула а йой, - иштта санехьох а ду.\nИ хIумнаш чохь йолу картонан гIутках Нохчийчу дIакхочу, юкъарчу хьесапехь, 2- 3 кIирнахь, амма мел дукха иза хьеделча а 5-6 кIиранахь бен ца хьело. Тамашийна хетадала тарлахь а, амма и гIуткхаш докхачу декъехь, хилла зе а доцуш, я новкъахь довш а доцуш, шаьш кхача дезаче дIакхочу. Соьлжа-гIала кхаьчна а ца Iаш, муьлхачу а нохчийн юрта а тIаьхьа.\nИза доккха зовкх а ду, масех шо хьалха Нохчийчохь я пошта а, я кхин йолу цу кепара нехан хьашташ кхочуш деш хилла йолу хьукматаш болх банне а беш хилла ца хилар тидаме эцча-м муххале а.\nВуно боккха Делан къинхетам лору и пошта иштта болх беш хилар Европерачу вайнаха а, хIунда аьлча, цуьнан гIоьнца шайн цIахь бисинчу гергарчарна тIе-кога йоха а, берашна совгIаташ а, ур-аталла, цхьацца вайн цIахь эца карош йоцу марзолгаш а кхехьийта таро ю церан.\nБакъду, поштехула цIа гIутках тесначу муьлхачу а Европерачу нохчочунна дика девзаш цхьа низам ду: и гIутакх я Оьрсийчохь, я кхечанхьа цхьанхьа новкъахь цхьанна а схьаделла а, цу чуьра хIума лачкъон а ойла ца хилийта, мел кIезга а 2-3 скотчан тIуйлиг а йойъуш, дика дIахьарчон деза иза. ТIаккха цхьаммо а схьадостур дац.\nДукха хан йоцуш Германехь бинчу талламаша гучудаьккхира, цу пачхаьлкхехь бехаш болчу туркоша, - ткъа уьш цигахь 3 миллион сов ву, - шайн цIахь, Туркойн махкахь, бисначу гергарчарна тоссуш долчу гIоьнан терахь хIора шарахь цхьа миллиард еврол а сов долу бохург.\nЦу инзаре доккхачу терахье нохчи, кхеташ ма-хиллара, кхачалур бац. Уьш Германехь хьовха, доллучу дуьнентIехь а цхьа миллион са бен ца хиларна. Амма шайн цIахь бисинчу гергарчарна гIо дарехь кхин туркойл я кхечарел тIаьхьа ца буьсу вайнах а, хIора стаго ша шегара деш долу гIо вай тидаме лаьцна.\nАвстрерачу Грац гIалахь ехаш ю ши шо хьалха цу пачхьалкхан олалла тIеэцна йолу Нохчийчура мухIажар Мадина. Цуьнан ах йиша-ваша Австрехь деха , ткъа важа ах – Нохчийчохь. Цу цIахь бисинчарна гIо дан аьтто боцург, кхин ша кхузахь сецош хIара ду аьлла, хIума дац, бохуш дуьйцу цуо.\nМадина: „Сан ши ваша а, йиша а ду цIахь. Царна ахчанаш дохьуьйту, тIеюха а, когаюха а оха латтадо царна, вовза-везалахь цомгашчарна дарба дан а гIо до. Тхайн цхьа рицкъа а, йоза а хилла кхуза схьадаьхкина тхо, амма кхузахь кхин орамаш хеца дагахь ма даций тхо. Царна гIо дан йиш хилар бен, кхин тхан кхузахь самукъадолуш хIума а дац“.\nМадинас боху, болх я некъ ца хилча, тIедогIуш хIара ду аьлла рицкъа а ца хилча, кхуза аренца болчу шайн гергарчу наха гIо а ца дахь, тIаккха хIетте а хене бовлалур ма бац Нохчийчохь уггаре а гIийлох биснарш, я болх а, я некъ а церан ца хилча.\nМадина: „Оха ца дича, церан я болх бац, я аьттонаш а бац. ГIалахь бехачеран белхаш хила а мегара, амма ярташкахь бехачеран дукхохболчеран я белхаш бац, я дан хIума дац, я хьалаяа хIума а яц“.\nМадинас дийцаре динчух терра хьал ду Соьлжа -гIалахь ехаш ю йолчу 22 шо долчу Элизехь. Иза даханчу шарахь университет яьккхина яьлла, романо-германхойн факультет. Амма болх я ша Iамийначу говзаллийца а, я муьлхачу а кхечу меттехь а ца карабо цунна. Германехь вехаш волчу шен девешин доьзало гIо деш дацахь, йиш яцара шайн бохуш дуьйцу къоначу меттанийн говзанчас.\nЭлиза: „Иттех шо ду тхан деваша шен доьзалца а цигахь Iаш волу. Туька ю церан, вайн къоман хIумнаш юхкуш, Европехь эца ца карош йолу. Цара гIо деш дацахь, тхан да амал дацара. Цигара цара кест-кеста тIейоха а, когайоха а хIумнаш тоссу тхуна, ахча а доуьйту. Вуьшта тхуна кхузахь карош болх а бац. Со йоккхаха ерг ю, вуьш болу йижарий, вежарий кегий бу хIинца а".\nТхан ненан а, сан а пенси ду, цунах хене довла дезаш дара-кх тхо, цара гIо деш дацахь. Ткъа иза муха дийр ду? Берашка ишколехь даима а ахчанаш доьху, цкъа 500 сом схьада олу, тIаккха кхин олу. Масех шо ду ас болх лоьху, амма иза карош бац. Цара цигара гIо деш ца хилча, тхо-м ларор дацара“.\nЕвропехь бехаш болчу нохчийн мухIажаралла дIадоладеллачу муьрехь иза, доккхачу декъехь, тIамех а, оьрсийн эскархойн къизаллех а нах бовдарца а доьзна дара. ТIаьхьарчу хенахь дозанал арахь тховкIело а, керла ирс а оьхуш болчу ночийн терахь хIуммаъ а лахлуш я хаддане а хедаш дацахь а, амма церан цхьана доккхачу декъо Европехь лоьхург кхин ду –цIахь болхбацаран гIелонах я доьзал кхаба аьтто ца хиларх кIелхьаравалар.\nЮкъараллин цхьа дакъа миллионашкахь марш баьттIа, вузаран хьесап доцуш, шайгара рицкъанаш дIасаIенош лелачу хенахь, оццу юкъараллин важа дакъа къеллин а, мацаллин а сиз тIе кхаьчна.\nЦундела а лору дукхохчу болчу Европерачу нохчаша, Маршо радиоца къамел дина хиллачу Австрерачу Мадинас санна, шаьш шайн цIахь бисинчу гергарчаьрна гIодан декхарийлахь.\nЙиша-вешина гIо дар, лулахошца декъар, ша шен гай дузийча, цунах тоам бина Iойла ца хилар – уьш даима а хилла нохчийн къоман коьртачех амалшна юккъехь. Ма дика ду, я тIамо а, я кху заманан саьхьаралло тIехIиттийначу халонаша а къоман сицара и амалш дIа ца къастор.\nГергарчарна гIо дан гIерта махкахбевлла нохчий


Магас | Ресайклинг вай мехка кхачарах - БезФормата - Новости\nРесайклинг яха дош хеза а, хезанза а цун маIан ца ховш а дукха нах хила тарлу. Фу яхилга да «Ресайклинг»? МоллагIа хIама лелаергахь шоалагIча наькъа тIа яккхар: цкъа лелаяь, совъяьнна хIама-барзкъа, аьшк а, Iоакъинг а, пластмасса а — кердача гIулакха дIаяхийтар. Масала: совъяьннача пластмассах, къаьстача машинаца чакх а яьккха, бе леладу, каьхаташ чудехка планшеташ хьаяр. Цу тайпара гIулакх дIа-хьа даьржа даьннадац, хIаьта вай кагирхошта юкъе Калиматнаькъан Адам ва, из болх дика ховш а, цу наькъ тIехьа къахьегаш а.\nЭггара хьалха «Ресайклинга школа» Адама къахьегар бахьан долаш, Iалама цIенал лораярах йола кертера белгало а хинна дIачIоагIъелар 2017 шера. Одессе а ваха, из говзал тохкаш, цун наькъаш Iомадеш, лерттIа из гIулакх карадерзадеш ха яьккхар цо, тIаккха цIавеначул тIехьагIа цхьацца керда болх кхоачашбе хьажар.\n— Дукхаза уйла йир оаха: нувхаш, совъяьнна хIамаш цхьан меттера дIаяьхачул тIехьагIа кхыча метте дIа ма хьой, наьха бIарга кIал ца хилчахьа, хIаьта уж вIалла хургйоацаш фу дергдар, — дийцар Адама ше волаваларах. — Цига интернета доазув тохкаш, тхона коравир Голландера инженер, цу ресайклинга наькъ тIехьа къахьегаш вола, тайп-тайпара техника хьакхолларца. Оаха лаьрхIар моллагIа каьхат а, пластика а чакхйоахаш йола яшкаш вай мехка балха моттигашка Iоовттае. ТIаккха из уйла-нигат кхоачашдеш, укх 2018 шера оаха тхоай ресайклинга болх хьокха бихьар хIара шера Пятигорске дIахьош йолча «Машук» яхача форуме. Цига эггара дукхагIа бола 240 балл баьккхар оаха!»\nХIаьта тахан Адам ший болх юкъах буташ вац: тахан ресайклинга доазув шерденнад цу зIамигача сага къахьегам а, цун балхацара безам а совбаларца. Укх шера «Машук» яхача форуме Адама болх къаьста белгалбаьккхар Россе паччахьа Путин Владимира. Iалам лорадара хетаяь йола урокаш юкъейоалаяр бакъахьа хилар хьоадир Адама ший къамаьлагахьа, Iаламцара цIенал кертера хилар хьалхадоаккхаш. Цу тайпара дешара сахьаташ юкъедоаладергхилар чIоагIдир Россе паччахьас!\nТахан Калиматнаькъан Адам хьокхам а хинна дIаэттав кагирхошта. ДIахойодача хана ше цаI хинна а ца Iеш цу тIехьа къахьегаш кхы а говзанчаш хургболаш кагирхошца къахьегаш ва Адам. ХIаьта Владимир Путина бе боалла каьхаташ леладу папка Адама цу наькъаца хьабаь ба. Иштта къаман накъабоала къахьегамхой ма эшалба вай мехка!


Кавказехь рогIера тIом болийна Оьрсийчоьно\nГIадужу-бутт 08, 2012\nКъилбаседа Кавказ -- Оьрсийчоьнан эскарш даьхкина юха а тIемаш бан, Дагестан, 01ГIа2012\nКъилбаседа Кавказехь гΙаттамхошна дуьххьал дIахьочу операцешкахь юха а дакъалаца долийна Оьрсийчоьнан тIеман министралло. И болх цо сацийна лору масех шо дара. Цхьаболчу тергамхоша иза къобал ца до. Цо маьршачу нахана керла зенаш дарна кхоьру уьш...\nКъилбаседа Кавказехь лаьттачу гIаттамхойн боламца полицин чоьхьарчу эскаро а, кхечу дакъоша а латтобен къийсам тоаме ца хеташ, уьш ца ларабо, аьлла, бина Оьрсийчоьнан тIеман министралло и сацам. Карарчу беттан хьалхарчу дийнахь дуьйна цо регионе кхийсина дуккха а эскарш.\nИ хаам гIарабаьккхинчу Инарла штаберчу хьостано билгалдоккху, тIеман эскаро шен Iалашонна тIехь болх бийр бу, полицица а, чоьххьарчу эскаршца а уьйранаш а йолуш, бохуш.\nТIеман министралло регионехь яржош керла, цхьанненна а а хууш йоцу кеп ю иза я тIемалой катоьхна дIабаха дагахь ду экскарш, хууш дац. Амма ши де хьалха Дагестанерачу Буйнакск-гIалахь, цхьана петар чуьрчу тIемалойн тобанна дуьхьал дIаяхьана лерина операци йирзира 4 эскархо а вуьйш, масех лаза а веш.\nШаьш эскархоша лечкъа ца до,шайн коьрта Iалашо гIаттамхой ма-хуьллу сиха байъар юйла. Цундела хуьлучух тера ду эскаршлахь лаккхара зенаш а.\n«Новая газетан» журналист, тIеман комментатор Измайлов Вячеслав реза вац тIеман эскарш юха а Къилбаседа Кавказехь дIахьочу операцешна юкъаозорна. Ша а эскархо хиллачу цо билгалдоккху оьрсийн эскарша дийриг церан конституцин Iалашонашца догIуш цахилар.\nИзмайлов: «Оьрсийчоьнан дозанаш чохь тIеман министралло цхьа а хIума дан дезаш дац. Цхьана а террорна дуьхьал латточу операцешкахь дакъалаца а ца деза цо. Нохчийчохь эскаро тIом бар чIогIа вон хIума дара. Суна ишшта хета. Эскаран декхар дац иза. Со эскаре сайн къомана дуьхьал тIом бан вахана вацара сайн хенахь. Суна пачхьалкхан гIароллехь латта лаьара. Полицин чоьхьара эскарш ма ду, эшахь, пачхьалкхехь къепе латто кхобуш. Иштта хилча, стенна оьшуш ду уьш?»\nТIеман эскар а, полици а, чоьххьарчу гIуллакхийн министраллан эскар а цхьана а тоьхна, регионехь бисинчу тIемалойн доь дайъа гIортаран бахьана ду кхетачех. Тергамхошна чIагIдарехь, 2014 шарахь Сочи-гIалахь дIахьон йолчу Iаьнан Олимпиадана кечам баран барамашна юкъанислуш ду пачхьалкхехь кхерамзалла чIагIъяр. Измайлов Вячеслава а дузу иза хиндолчу оцу спортан къийсадаларшца. Цунах цецвала оьшуш дац, боху цо.\nИзмайлов: «Сочи Къилбаседа Кавказехь ю, ю Гуьржийчоьнна уллехь а. Олимпиадехь дакъалоцур долчу бIеннаш пачхьалкхашкарчу тоьллачу спортхошна кхерамазалла хΙоттон еза . И кхерамазалла Iалашъярхьама, суна хетарехь, дуккха а хIума ду деш. Иза вайн цхьана пачхьалкхехь дина Iаш а дац. Изза массанхьа а до. Сочера кхерамазалла массо а хΙуманал хьалхайолуш ю».\nНохчийчуьрчу ницкъаллин структурашна цара гIаттамхошна дуьхьал бечу тIемашкахь гIодеш хир ду хIинца дуьйна дIа эскарш бохучунна официало комментари ца йоцкъачунна. Оцу гIонна башха резаболчух а тера дац Къилбаседа Кавказера хьаькамаш.\nМеттигерчу Iедалша дикка хан ю шайн куьйга кIелхьара низамхой тIемашка хьийсабен. Цара жамIаш а дохьу. Амма оцу жамIех луш болу мах а бу тIех лекха. Наггахь операци а ца йоьрзу дакъалаьцначу меттигерчу полисхойх цхьаъ-шиъ ца леш. Ткъа цуьнан кхин цхьа бахьана а ду, боху гIарабовла ца луучу тергамхоша - цхьаболу нохчийн низамхой, шаьш-шаьш хьалхабовла гIерта гIаттамхошна дуьхьал тIом бечу хенахь. Царна майралла гайтича, Iедалшкара ахча а, машенаш а, мидалш а хуьлу.\nКхозлагIа тIом кхайкхоза болийна Оьрсийчоьно


Зазадоккху-бутт 21, 2019\nОьрсийчоьнан 800 вахархочунна а, 300 хьукматна а дуьхьал санкцеш яьхна Украинас. ДогIучу омрана куьйгъяздина Украинан президенто Порошенко Петра, хаамбина пачхьалкхан къоман кхерамзаллан Кхеташоно шен сайтехь. Шайн сацамехь цара билгалдаьккхина, санкцеш Пачхьалкхан думан а, парламентан шина а палатийн спикерех а хьакхалург хилар.\nЦул совнах, дозанаш тоьхна 4 банкна, Евроберто а, Iамерко а, Канадас а санкцеш тоьхначу кеп-кепарчу хьукматашна а. ГIирман тIай дарна а, Керчан гечонехь стохка гурахь украинхойн хIордхошна тIелатарна а дуьхьалъяьхна санцкеш.\nИшта санкцийн тептаре баьхна аннекси йинчу ГIирмехь а, "ДНР", "ЛНР" олучу республикашкахь харжамаш дIахьош жоьпалле хиллачарна а. Украинан Iедалхошкара бакъо йоцуш, шайн "реза цахилар" а гойтуш, ГIирме оьхучу нахана а деттар ду Украинас дозанаш.


Кадыров: Нохчийчохь гIаттамхо вийна\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен телеграм-каналехь хаамбина, ТIехьа-Мартанахь дIаяьхьначу леринчу операцехь тIемало вийна аьлла.\n"Кхиамца дIаяьхьначу контртерроран операцехь ТIехьа-Мартанан кIоштахь вийна гIаттамхо Байдулаев Казбек. Ницкъахойн агIонах цхьа а лазийна, я вийна вац. Даим а санна, говза, вовшашца дага а буьйлуш лелла полисхой", - яздина Кадыровс.\nНохчийн куьйгалхочо дийцарехь, 2012-чу шарахь дуьйна лехамашкахь хилла ву Байдулаев. Герзаш лелош, вовшахтоьхначу тобанца хиларна цунна дуьхьал айдина бехкзуламан гIуллакх а хиллера.\n"Регионехь хьал дIанисдина, паргIат ду операци ерзийначул тIаьхьа, диттина дозанаш а дац. Маьршша дIасалела йиш ю", - аьлла Кадыровс.\n"Кавказский узел" агенталлан информацица, ТIехьа-Мартанан кIоштахь вийна аьлла, Кадыровс вуьйцу Байдулаев Казбек, ГIадужу-баттахь байинчу гIаттамхошца а вийна аьлла дIахьедира хьалхо. Полисхоша хаамбира, Серноводскан кIоштахь хиллачу кхийсаршкахь вийна иза аьлла.\nКъилбаседа Кавказера кхо журналист Iедало хьийзочу хаамийн гIирсийн белхахойн тептарехь ву\nДуьненчуьрчу пачхьалкхашкахь Iедало хьийзочу журналистех лаьцна рапорт арахецна Нью-Йоркехь куп тоьхначу "Журналисташ Iалашбечу Комитето". Церан тептаре ваьккхина Къилбаседа Кавказера кхо журналист: Гаджиев Iабдулмумин (Дагестан), Майсигов Рашид (ГIалгIайчоь), Валов Александр (Краснодаран кIошт). Карарчу беттан хьалхарчу дийнахь набахтешкахь латтон 274 журналист ву Комитето шайн чоьте эцна. Оьрсийчоьнан 10 журналист а ву рапортехь кху шарахь хьахийна.\nБуденновскехь хиллачу тIемалочунна 13 шо дехна прокуроро\nЙийсархой лоьцуш, теракташ лелийна, 1995-чу шарахь Басаев Шемала куьйгалла дечу тобанца Буденновскна тIелатар а дина аьлла, бехкевечу Даудов Асланна 13 шой, 6 буттий набахтехь яккха хан ехна прокуроро. Оьрсийчоьнан Талламан комитетан коьрта урхалла теллина яьлла Даудовн гIуллакх аьлла, хьалхо хааме даьккхира. Цунна бехке диллинера терроризм а, бандитизм а лелор а, маьрша бахархой байар а. ХIиннцалц талламан изоляторехь латтош вара Даудов.


UFC-н чемпионна бехкаш дехкина, Кадыров волчу хьошалгIа вахарна\nBloody Elbow-н автора Зидан Карима америкахойн терго тIеозийна, ийначу кепехь латархо (ММА) Iусман Камар Нохчийчу а вахана, цигахь мехкан куьйгалхо волчахь хьошалгIахь хиларна. Twitter-аккаунтехь бина цо цунах лаьцна хаам.\nНохчийн лидер "диктатор" ву аьллачу Зидана критике ваьккхина Кадыровца цхьанакхетта хилла UFC-н векал. Журналистана тIетайна социалан машанера дуккха а.\nIусман -UFC-н дуьххьара векал вац, Кадыровн резиденцехь хиллачех. Нохчийн лидерца цхьанакхийтира бразилхо Вердум Фабрисиу а, иштта, америкахо Вайдман Крис а.\nIусман Нигерера схьаваьлла Американ ММА-н латархо ву. 17-зза тоьлла иза хиллачу латаршкахь, цкъа эшна.\nГIалгIайн жигархо дуьхьал ву жоьпаш дала\nМагасехь хиллачу митингехь полисхошна дуьхьал ницкъ баьккхина аьлла, лаьцна Нальчике валийна жигархо Оздоев Мохьмад-Башир дуьхьал ву хеттаршна жоьпаш дала. Цуьнан адвокато бина оцу кепара хаам.\nМаршо Радионо яздира, Магасерчу митингна тIехула полисхоша де хьалха Оздоев лаьцна дIавигарх. Нальчикерчу СИЗО дIакхачийна иза аьллера, "Кавказский узел" агенталле жигархочун адвокато Атабиев Казис.\n"Оздоев Мохьмад- Башир лаьцна, иза бехкево ницкъаллийн структурийн белхахошна дуьхьал валарна. Карарчу хенахь иза реза ца хилла хиллачух дийца", - аьлла адвокато.\nОздоевн дас Мустафас дийцина "КУ" агенталле, шен кIентан хьокъехь полисхой бахкарх.\n"30-х гергга ницкъахо вара ялх машенахь веанарг. ТуьтмIаьжгаш йоьхкина бара уьш. Шайгара кехатан бакъо а гайтина, цIийнах хьоьвсира уьш, амма хIуммаъ кара ца йира. Цуьнан куртка а, куй а лоьхура цара, стенна хьашт хиллера ца хаьа суна. Сан сейф чу а хьоьвсира, цу чохь латтош ду ас лело бакъо йолу сайн герз", - дийцина Оздоев Мустафас.\nАдвокатна Хасавов Дагирна набахтехь даккха 6 шо тоьхна\nМоскварчу Измайловн кхело набахтехь даккха ялх шо хан кхайкхийна гоьваьллачу адвокатна Хасавов Дагирна.\nИза бехкевина, Дагестанехь хиллачу хьаькамийн гIуллакхна тIехула ша кхелехь Iалашбан тIелаьцначу нахе харц дареш дайтарна. Буьйцурш бу Дагестанан хилла премьер-министр Гамидов Iабдусамад а, цуьнан гIовс Юсуфов Раюдин а. Уьш бехкебора лецнарш ханна латтон изолятор тоян аьлла, хьажийна 41 миллион сом шайн хьашташна дайъарна.\n"Кхелана тхо хезар а ду, иза бехказа а воккхур ву аьлла, цхьа кIезиг тешам бара тхан. Я 4 шо бен тухур дац аьлла хетара", - дийцина Кавказ.Реалиина цуьнан адвокато Теванян Гаянэс.\nТалламчийн версица, Хасавовс тоба вовшахтоьхна хилла, цу юкъахь Юсуфов Раюдинан воI а Вадим а, Гамидовн хилла хьпехамча Джамалудинов Iабдусалам а юкъахь волуш.\nДжамалудиновна 4 шой ялх буттий, Юсуфовн кIантана кхо шо а хенаш йиттина кхело.\nКхелан сацамна латкъамбан лерина ю Хасавовн адвокат.\nСтохка Гезгамашин-баттахь Москварчу Лефортовон кIоштан кхелан гIишло чохь лаьцна, дIавигира Нохчийчуьра схьаваьлла гIумки, адвокат Хасавов Дагир. Кхелехь цо дIахьедира, ша цхьана а хIумана бехке цахилар.


Мултимедиа, Стигалкъекъа-бутт 15, 2020\nПIераскан-де 15 Стигалкъекъа-бутт 2020\nСтигалкъекъа-бутт 15, 2020\n"Нохчо хиларна ву бехке"\nИркутскерчу №1 изоляторерчу тутмакхна Хайдаев Хьумайдана сагатдо бакъоларъярхоша. Ангарскерчу №15 набахтехь хан текхна а ваьлла, 2020-чу шеран Дечкен-баттахь цIаваха везаш вара иза, амма чохь кхебира низамехь а доцуш. Цунах лаьцна дийцира бакъоларъярхочо Титиев Аюба.\nНохчийчуьра COVID-19; Нохчийн лоьрийн бунт; Лоьху гIаттамхой\nНохчийчохь 891 стаг ву ун даьлла, тIаьххьарчу 24 сахьтехь 26 тIекхетта. Ткъа доллу дуьненчохь 300 эзар дархо кхелхина. COVID-19 инфекци къаьстина 4 миллион сов стагаца. Гуьмсан кIоштарчу дарбан цIийнехь лоьрийн бунт гIаьттича, балхара дIаваьккхина коьрта лор.\nТеша мегар дуй Оьрсийчохь коронавирусах лечу нехан статистиках?\nОьрсийчохь коронавирусан ун кхеттачеран терахь 250 эзарал тIехдаьлла, амма баларш лахара ду: 2,3 эзар стаг. Оцу терахьаша дуккха а хаттарш кхуллу. Хетарехь, Iедалша статистикан гайтамаш лахбо, ткъа коронавирусах белларш дIаязбо пневманиях я инфарктах белла олий.\nКадыров Рамзанна а, цуьнан уллерчу гонна а дIакъевлина инстаграм\nИнстаграмана (Instagram) тӀекхачар дихкина Нохчийчоьнан куьйгалхочунна а, Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутатана Делимханов Адамна а, Нохчийчоьнан парламентан спикерна Даудов Мохьмадна а, ткъа иштта Нохчийчоьнан вице-премьерна Висмурадов Абузайдна а.\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2020\nЛоьху нохчийн тIемало; Афганистанера теракт; ГIело ярна латкъамбар\nCOVID-19 уьнах Къилбаседа Кавказехь 6 велла, вирус кхетта 505 стагана. ГIалгIайчоьнан Сунжа-кIоштахь лоьхуш ву нохчийн тIемалойн лидер Бютукаев Аслан. Афганистанехь эккхийтар дина. Пхи стаг вийна, чевнаш йина 14 ву. Думан депутаташа зударшна доьзалехь ницкъбар талла аьлла\nНиццера доктор ПетIамат\n15 шо ду радиолог Бекмурзаева ПетIамат, ша Оьрсийчохь Iамийна лоьран корматалла дешарца дуьненан стандарте а ялийна, Францехь болхбан йолаелла. ХIинца Ниццехь шен долахь ю цуьнан дарбан хIусам.\nСтигалкъекъа-бутт 13, 2020\nНохчийчохь COVID-19; инфекцех велла лор; Кадыровна блок тохар; хьаькам-кхеле хIоттор\nНохчийчохь 813 дархо къаьстина COVID-19 йолуш, велларг 9 ву. Къилбаседа Кавказехь -510-на ун даьалла, кхелхина 10 пациент. Лор Айдамиров Рамзан велла коронавирусах. Кадыровн Инстаграмера аккаунт дIакъевлина юха а. ГIалгIайчохь 3,5 миллион ахча лачкъийначу хьаькамна кхел йийр ю.\n"СагIа тосу яьшка" хилла Бурдж-Халифа стигал-бохьах\nСагIийна хIума тосу 828 метар лекха яьшка ю хIинца Бурдж-Халифа. ГIоьналлин акци вовшахтоьхначара бакъо юхку нахана оцу гIишлон фасадерчу чиркхех цхьаъ лато. Ткъа гулдинчу ахчанах юург латтайо цара, пандеми бахьана долуш балхах боьхначу нахана.\n"Мацалло арабоху дукхахберш"\nМехкан масех ярташкарчу урамашкахь карантинан раж ца ларъен зударий сецош бу бохуш, дуьйцу Нохчийчуьрчу бахархоша. Да, я ваша, мила ву божарех шун кертахь бохуш, хоьтту урамашкахь нисбеллачу зударшка аьлла, дийцина Соьлжа-гIаларчу а, ЧIулгIа-юртарчу а бахархоша.\nСтигалкъекъа-бутт 12, 2020\nCOVID-19 Нохчийчохь; Дагестанна тIетIаIар; Карантин яхъяр; Оьрсийчоьнна-санкцеш\nНохчийчохь кхин а 28 стагана коронавирусан ун даьлла. Дагестан хьалха ю Къилбаседа Кавказехь вирусо лаьцначу мехкашлахь - 116 пациент инфекцица ву. Нохчийчохь хьалхе ду аьлла хета карантинан раж малъян. Оьрсийчоьнан Iедалшка кхайкхам бина Iамерко, политикан тутмакхаш дIахеца аьлла.\nИфтаро цхьаьнатуху тIамо йохийначу Шемарчу гIалин бахархой\nРамадан баттахь ифтаре гулбелла йохийначу Атареб гIалин бахархой. Цхьаьна кхачанах а кхеташ, лелларг-хиларг дагалоьцу цара. Иттаннаш доьзалш Iа моггIара лаьтта хевшина, марха даста дезийла хоуьйтуш, молла кхайкхаре хьоьжуш.\nМуха дIайоккху Европехь карантин\nПарижехь юха а болх бан йолаелла метро, ткъа Британехь бахархошна магийна арахь спорт ян а, гӀамаран пляжашка баха а. Европерчу пачхьалкхаш тӀаьхь-тӀаьхьа малдеш ду карантинан дехкарш, ткъа хуьлу иза иштта.


Хазалла – сарралц\n22 декабря в 10:40 (2009 г.)\nОйла йича, вайн чолхечу, къаьсттина кегийрхой, вайн къоман оьздангалла-ламасташца нисделла далазчу муьрехь ярташкара а, ткъа иштта кIошташкара а библиотекийн болх доккхачу маьІнин хуьлу. – 2000-чу шеран февраль баттахь хIокху Ведана кIоштахь хIара библиотека йоцург кхин учреждени ян а юй те аьлла хетара, – дуьйцу Ведана кIоштан ЦБС-н (Центральная библиотечная система) директора Хатуев Iусмана. Ала деза, 2005-чу шеран 2-чу августехь вайн мехкан мостагIаша хIокху чохь ягийна дуккха а шерашкахь Ведана кIоштан библиотекан заведующи лаьттина Инасаламова Зарган. ХIинца а кIоштарчу бахархоша а, учрежденийн белхахоша а дикачу цIарах хьахайо и бакъйолу нохчийн мехкан йоI. ХIокху библиотекин цхьа дакъа берийн киншкаша дIалаьцна ду. Цуьнан доладеш ю Дадаева Хьава, 2007-чу шарахь Нохчийн Республикехь дIаяьхьначу «Шеран библиотекарь» конкурсан толамхо а ю иза.\n– ХIокху сохьта берийн библиотекин дешархой 480 бер ду, ткъа ерриг а библиотекин фонд – 7 эзар киншка, – билгалдо Дадаева Хьавас. – Вайн махкахь тIемаш хилале кхузахь 25 эзар киншка яра. ХIокху сохьта библиотекин чоьнашкахь методико-библиографически отдел, цу тIе киншкаш вовшахтохаран отдел, берийн библиотека, кIоштан библиотека ю. Цхьана метта йиъ учреждени нисло хIокху масех еакIов метр йолчу чохь.\nКъамелехь дакъалоцуш волчу Хатуев Iусмана тIетуху:\n– Оха болх болочу хенахь кIоштахь хьал чIогIа кхераме дара, амма тхешан белхахой гул а бина, массо а учрежденийн а белхахошна хьалха хIиттинчу керлачу декхаршка хьаьжжина, болх дIаболийра оха. ХIетта меттайогIучу ярташкарчу библиотекийн белхахошна хIун оьшу, церан киншкийн фондашца хьал муха ду хьожуш, ДаьргIа, МахкатIе, ЭгIашбета, Эрсана, кхечу ярташка, мел кхераме делахь а, некъаш бина оха, дуккха а къа хьегна.\nДиректора дийцарехь, оцу ярташкахь дукха хьолахь буьйса яккха дезаш нислора, хIунда аьлча, дIа а вахна, оццу дийнахь юхавогIур бохург хIетахь аьттехьа а дацара.\nХIинца хIокху библиотеки чохь йолу киншкаш нахера лахьийна а ю, цхьаерш совгIатна елла ю, кхиерш республикан культуран а, дешаран а, Iилманан а министерствоша елла ю. Иштта вовшахкхетта ерриг а 58 000 сов киншка.\n– Берийн библиотека Ведана кIоштахь болх беш ю 1964-чу шарахь дуьйна, – кхидIа къамел до Дадаева Хьавас. – Соьлжа-ГIалин коьртачу библиотекица, цуьнан директорца Исраилова Сацитица хуьлу тхан дукха хьолахь цхьаьна болх бар, дIахьош йолу цхьацца мероприятеш а.\n– Нохчийн Республикан культуран министервон гIоьнца арахьахула ечу семинарашкахь дакъалоцу тхан белхахоша, – билгалдо кхидIа директора Хатуев Iусмана. – Республикан берийн библиотекин заведующи йолчу Сайдумова Зулайс дукха гIо до кхузарчу белхахошна. Библиотекин балхаца йолу массо а рекомендациш а, белхан планаш а нисъеш цуьнгара накъосталла хуьлу тхуна.\nКIоштан библиотекин лакхара методист ю Манаева Зараъ. Цуьнан планашца вовшахтухий дIахьо кхузахь тайп-тайпана викторинаш а,\nкхийолу берашна лерина мероприятеш а.\nВайн махкара а, оьрсийн а гIарабевллачу яздархойн цIерашца доьзна денош хIокху библиотекин белхахойн ницкъашца а, кIоштарчу ишколийн хьехархойн гIоьнца а даздо. Вуьшта цхьа а дезде ца дуьту билгал ца доккхуш.\nТIекхуьуш долу чкъор вуочух лардарехь, кхетош-кхиорехь маьІнин библиотеко. И болх хIокхара кIоштан къедица Джафаров Iаьрби-Хьаьжица цхьаьна, кIоштан газетан редакцин гIоьнца дIахьош бу, оцу белхан дика жамIаш а ду.\n– ХIинццалц арахьахула семинарашкахь дакъалаьцна оха (Новр-гІалахь, Гуьмсехь, кхечухьа а), – къамелан жамI до директора Хатуев Iусмана. - ТIедогIучу шарахь кхузахь, Веданахь, ян лерина и тайпа семинар. Цунна схьакхайкхар лерринчу кехаташца дIахьедина а ду оха. И тIетохар башха самукъане а дац директоран.\nКхеран сингаттаман бахьана суна тIаьхьо бен ца хиира. Кхеран сагатдийриг хIокху чоьнашкара дIадовла дезар хилла. Керла йинчу администрацин гIишлош чохь хIокху чоьнийн метта кхарна керла чоьнаш билгалйина, амма библиотекин белхахой, схьагарехь, хIумма а цунах сакъералуш бац.\nДийцарехь, хIокху чоьнашкахь «Хазаллин салон» юьллучух тера ду. ГIеххьачул стаг цецвоккхур волуш хIума ду иза. Ма-дарра аьлча, библиотека чуьра ара а яьккхина, цу чохь хазаллина кечвала луучунна чоьнаш дIаялар башха хьекъале хIума ца хетало. ХIинцачул бIеннаш шераш хьалха аьлла хила мега вайн дайн кица: «Хазалла – сарралц…». Делахь а, и сацам биначарна дика хаьа хир ду.\nОцу хаамна тIетоха мегар ду кхин цхьа а: Ведана кIоштан ЦБС-н директоран алапа 6 000 сом ду, ткъа могIарера белхахойн – 4-5 эзар сом. Масала, оцу алапех болх беш ю шен белхан стаж 36 шо долу Дадаева Хьава а, 37 шарахь болх бина библиотекарь Мамакаева Хедижат а.\nХIокху вайн чолхечу заманахь оцу алапах балха лелаш волу стаг а, зуда а турпалхо лара мегар ду, иза шен белхан меттигах ваккхар-м дийца а ца оьшу…\nАвторан суьрта тIехь: Ведана кIоштара библиотекехь.