ХІара дешнаш ТакхоІарчу жаІуйх цхьаъ волчу Іамосан ду. Цунна уьш, Исраилан халкъах хиндолчух лаьцна шена сурт хІоьттича, хезнера. Иза, яхІудхойн паччахьо Іузи-ЯхІус а, исраилхойн паччахьо, ЯхІуашан кІанта, ЯрбаІама а паччахьалла дечу хенахь, мохк бегабале, ши шо хьалха дара.\nІамоса иштта элира: «Веза Эла Цийон-ломара къевкъар ву, Ярушалаймера а схьахозуьйтур ду Цо Шен аз. ТІаккха дежийлаш а якъалур ю, Кармал-ломан бохь а бакъалур бу».\nИштта боху Везачу Эло: «Дамасакхан бахархоша юх-юха деш долу зуламаш бекхам ца беш дуьтур дац Ас, хІунда аьлча цара ГалІад-гІала аьчка гІирсаца эрина.\nХьазиал-паччахьан цІенна тІе цІе хоьцур ю Ас, Бен-Хьадидан гІепаш а ягор ю цу цІеро.\nДамасакхан кевнаш а дохор ду Ас, Авайн-тогІин бахархой а хІаллакбийр бу, Байт-Іедан цІийнера олаллин гІаж шен карахь йолуш верг а вуьйр ву. Ткъа арамхойн халкъ Кхир-кІошта йийсаре дІагІур ду», – боху Везачу Эло.\nИштта боху Везачу Эло: «Іази-гІалин бахархоша юх-юха деш долу зуламаш бекхам ца беш дуьтур дац Ас, хІунда аьлча цара дийнна яртийн бахархой йийсаре дІабеллера, Эдоман карабахийтархьама.\nІази-гІалин пенашна тІе а цІе хьажор ю Ас. Цо хІаллакйийр ю цуьнан гІепаш.\nАшдод-гІалин бахархой а хІаллакбийр бу Ас. Ашкхилун-гІалахь олаллин гІаж дІалаьцнарг а вохор ву Ас. Іекхран-гІалина тІе а кховдор ду Ас Сайн куьг, пІелаштамхойх дисина халкъ а хІаллакьхир ду», – боху Хьалдолчу Эло.\nИштта боху Везачу Эло: «Цора-гІалин бахархоша юх-юха деш долу зуламаш бекхам ца беш дуьтур дац Ас, хІунда аьлча цара дийнна яртийн бахархой йийсаре Эдомана дІабеллера, царна дага ца беара исраилхошца бина вежараллин барт.\nЦора-гІалин пенашна тІе а хьажор ю Ас цІе, цо хІаллакйийр ю цуьнан гІепаш».\nИштта боху Везачу Эло: «Эдоман бахархоша юх-юха деш долу зуламаш бекхам ца беш дуьтур дац Ас, хІунда аьлча уьш шайн вежаршна, тур а айина, тІаьхьабевлла лелла. Гергарлонан марзо хер а йина, даим дарбелла лелаш, шайн оьгІазалла цкъа а ца юьтура цара.\nТеман-гІалина тІе а цІе хьажор ю Ас, цу цІеро хІаллакйийр ю Бацар-гІалин гІепаш а».\nИштта боху Везачу Эло: «Іамминхоша юх-юха деш долу зуламаш дуьтур дац Ас бекхам ца беш, хІунда аьлча цара берах болу зударий цистина ГалІадехь, шайн латтанийн доза шордархьама.\nАс цІе хьажор ю Рабба-гІалин пенашна тІе. Цо хІаллакйийр ю гІалин гІепаш: тІом дІабоьдучу дийнахь – маьхьаршца, йилбазмох болчу дийнахь – йилбазмехаца.\nЦу гІалин паччахь а вуьгур ву йийсаре, цуьнца цхьаьна цуьнан лоруш болу нах а буьгур бу», – боху Везачу Эло.


Магас | Фийла хила вай - БезФормата - Новости\nУкх тIеххьарча деношка ийрча куц эттад, ГIалгIай Мехкеи Нохчий Мехкеи юкъера доазув къоастадарца бувзам бола дош бахьан долаш, Магасе митинг йирах. Гулбеннарех цхьабараш эздела боарам тIара боалача кхаьча, сабар доацаш болаш моттигаш хиннай. ХIаьта дукхагIбараш-м вай мехках дог лазараш ба цига. Ший хана цIихезача саго аьннад яхаш да: «Эггара чIоагIах лоралелаш хIама бе доацарех», — аьнна. Цхьан оагIорахьара дика да мехка, республика халкъа бала бола, яхь йола нах вай хилар. Сона дагадоагIа 1990 шера 6–14 марте Наьсаре митинг этта. ХIанз а тIехьа «Йоаккха митинг» оал цох. Цул тIехьагIа моллагIа а дош къовсамга даьлча, ГIалгIай болама хьалхалаттарех цхьаболчар «оаха митинг ергья» оалар. Цхьабакъда из йоаккха митинг оттар бахьан долаш, вай республика хьахилар, овтономи хилча а мегаргъяр оалараш хиннабале а. Из деррига дагадоагIаш ба 40 шерал дукхагIа ха мел яьннараш.\nНохч-ГIалгIай Республика еха а еха, шин къамо шо-шоай паччахьалкхенаш хьайича, хьалхалаттараша аьлар: – «Ши воша а був воал, аргIа хьаэттача. Вай вежари да, къаьст-къаьста республикаш а йолаш даха ховша деза», – аьнна. ХIаьта доазув къоастадар хьоахадича белгалдир, вежарха долча шин къаманна юкъе доазув хила дезац, нохчий а гIалгIай а шо-шоаш бахача юрташка, шахьарашка бахаргба, – аьнна. Цхьабакъда цхьанне а аланзар нанас даьна ваьча шин веший а шо-шоай ков-карт, фусам хилар. Хетаргахьа цу хана (1993 шу) вайцига этта юкъара-политически а сациально-экономически а хьал чоалхане хиларах, шин республике керте лаьттача Дудаев ДжовхIареи Аушев Русланеи доазув къоастадара дош ца дувцаш дитар. «Доазув доацаш мишта хул республикаш?» – яхараш боллаше а. Нагахьа санна вай доазув белгал ца дича из доацаш ма хургъий Нохчий Республика а. Цудухьа шин мехка кулгалхоша, Кадыров Рамазанеи Евкуров Юнус-Бекеи вежараша санна барт а болаш, дош дашха лаьрхIад. Укхаза хаттар отт, Российски Федераце Конституцено, кхыдолча федеральни законаша, ГIалгIай Республика Конституцено, кхыдолча республика законаша яхар ца довзаш баьб цар из барт? – аьнна. Шеко яц царна из ховш хилара. Тахан дунен юкъара–политически хьал а чоалхане латтача хана Россе Президента, федеральни кулгалхошта, вай шин мехка керте латтарашта данне а эшаш дац, вайцигара хьал воча оагIора дерзадар.\nШеко яц Магасера митинг дIаяхьа арабаьннараш, къаман а мехка а яхь йолаш хилар, цар хьалкъах дог лазаш хилар. Цхьабакъда царца хила тарлу «фу хургда-те» яхараш, вIалла а мехка бала боацараш, гIулакх чоалхане мел дерз дикагIа хетаргдараш. Даьла диках уж теххьара кхоъ тайпан бола нах геттара кIезига ба. Шеко а йоацаш да цаI: – вай кагирхой яхь йолаш, эздий, камаьрша гIулакхаца ба. Кхоачам болаш да цхьа масал: – бийсанна машен еха (авари аз ювца а ювцац), боаккхагIбарех саг сеца ши-кхо минот яллале массехк зIамсаг Iо а сеце ехар тоаю, машен йига езаш яле тIехьа тесса дIаюг, бензин деце, ийце дахь. Уж нах цига вIашагIкхетарах боккхагIбараш кхерар да, цига хатар хила а зулам дала а тарлуш доландаь боагаш хилар.\nДагадоагIа сона Йовлой Чоалдар-Хьажий Хьусена Наьсарерча маьждиге, 1994 шера даь къамаьл. Цо аьлар:\n– Ва нах, хала зама я вайна эттар. Цхьан саго даь во, дуккханешка кхоачаргдолаш хьал да. Цудухьа шоаш а лорале, кхоана доагIаргдолча Къемата дийнахьа шоай дегIамех санна жоп лургдола шоай дезалаш а лорабе – аьнна. Таханарча дийнахьа вай Мехкда, кхыбола кулгалхой къоаной, дийша нах кхераш ба, цу вай лакхера Iодувцача дешах моллагIча а бахьанах, халкъа зулам далар. Цудухьа лорале вай, сабаре хила вай.\nКарарча хана Интернет оалача кечалца боккха аьттув ба, хетар гучахьа санна, къайлагIа а ала, язде. Укх дунен чу мел дола хIама санна ши духьа я из. Цунца хьаэца ловчоа пайда а шийна ловчоа во дар а да. Цу митинге латтарашка а цига гулбенарашта хьалхале лелаерашка аргдар аз: – Боккъала а ма тарлу хозача гIулакхаца, эзделаца, сабаре, адамий а законий а бокъонашца нийса доашхаргдар вай из дош. Кхетаче а яь (съезд конференци) дага-диста а даьнна, вIаши кхетаргдола никъ а хержа, юкъе цатоамаш а ца доахаш дIадерзаргдар из тIаккха. Вай даьша ширача хана денз къовсаме гIулакх эттача оалаш ма хиннадий:\n– Ер дош довнаца дерзаргдац, ер кхетаче яь, бартаца дерзо деза, – аьле. Ший хана гIалгIай эрсий паччахьа кара болхаш (1770 шу) документа тIа кулгаш яьздаьд Онгушта уллуврча «Барта-боса». Ала деза из моттиг вай даьша еза а лоархIаш, цига къовсамерча дешашта барт беш хинналга.\nЦудухьа ях аз, ер дош дерзаде йиш я кхетаче а я. Цул совгIа белгалде лов «Паччахьа шерч-ворда пхьагал лаьцай» яха вай къаман кица. Цун маIан гуччахьа да. Долче, таханарча замах Iаьдала болхлой аьттув ба, хIара сага карах мел даьннар довза, тахка, зулам даьчоа таIазар де. Ховш ма дий Iаьдал сихлуш доацалга. Нагахьа санна сиха хила лайча а «сабаре сихлу» из. Цудухьа лорале вай!\nЦу хьаькъехьа Илисха-Юртарча Хьажий (Дала къайлеи гучеи цIенйойла цун) цIерах да ер къамаьл: – «Бераш, шуга кхаьча дика ма кхаьчадац оаш цун хам барца мара, шун карара даьнна дика карара ма даьннадац, оаш цун хам боабарца мара». Боккъала дехар де ловра сона цIаькха а, хьурмат де вай, хам бе вай воашка кхаьчача дикан. ГIалгIай Республика вIашагIйоллача хана зIамига бераш хиннараши, цул тIехьагIа малха баьннараши ба, тахан Магасе латтача митинга дукхагIбола доакъашхой. Царна дагадагIац вайцига хиннараш, дувцарех мара довзац. Цудухьа боккхагIчарга, цу даькъе кхалнахага а аргдар аз, шоай тарлур де, вайцига зулам хургдоацаш, живарий, фийла хила вай.\nPS: Ер йоазув йистедаьлча хоам кхаьчар, 15-октябре кхаччалца, Iаьдало митинг дIаяхьа мукъа беннаб, аьнна. Цу ханага а ца доаккхаш соцае тоам бар из, зулам хьа ца далийта. Нагахьа санна цох зулам доале харцахьа хургда. Со валлац цига гулбенна нах зулама гулбеннаб ала. Кхер со, во дар хилара. Цудухьа ях аз, вай дезарий дог-безам ма балба вайх, цадезарий ловр ма далда. Живарий, зулама гаьна довла вай!


21 декабря в 10:03 (2010 г.)\nНохчийн Республикерчу искусство езархошна доккха совгIат хилира Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цIарахчу галерейхь Базоркина Азин суьртийн гайтам схьабелларх. Кхузахь гулбеллера республикан культуран а, искусствон а векалш, студенташ, дешархой, шуьйрачу хаамийн гIирсийн белхахой. Гоьваьллачу вайнехан яздархочун Базоркин Идрисан йоьIан Азин дахаран корматалла лор хилар елахь а, шен дагца, похIмалица художник ю иза. Цунна къеггина тоьшалла дира гайтамехь хиллачу суьрташа. Церан коьрта чулацам – Даймехкан беркате Iалам. Шен хьалхарчу дашехь галереян директора Олотбиев ХIарона элира:\n– Оха даккхийдерца тIеоьцу тхешан йиша Аза. Цуьнан кхоллараллехь къеггина го вайна хьомечу Даймехкан Iалам. Шира бIаьвнаш, лаьмнийн сиха хиш, зазах Iена бошмаш дагна там бечу басаршца гайтина художнико. Гайтаме хIиттийначу 65 суьртан коьрта чулацам – Iалам. Оцу Iаламан илланча Азех йинарг искусстве болу кIорггера безам бу. Иза лор хилла а, художник хилла а Iаш яц, иза похIма долу яздархо а ю.\nВежараллин ГIалгIайн Республикан культуран министра Патиев Якъуба дийцарехь, чекхдолуш долу 2010-гIа шо гIараваьлла яздархо Базоркин Идрис 100 шо кхачарца дагалацаран шо дара. Цуьнан йоьIан къегинчу суьртийн гайтам Соьлжа-ГIалахь дIабахьар а, лерамечу, дикачу гIуллакхан юьхь хиларх теша лаьа.\nСоьлжа-ГIала хийра яц БазоркингIарна, кхузахь кхиъна Аза а, кхузахь вина, кхиъна цуьнан кIант Микаил а. Вежараллин баркалла ду хIара гайтам малхабаьккхинчунна.\nДаггара дийкира ГIалгIайн Республикан культуран министран заместителан Газиева Маретан дешнаш:\n– ГIала схьакхаччалц болчу новкъахь вежараллин нохчийн халкъан толамех даккхийдийра тхо. Боккъал а тIеман лар дIаяьллачу Нохчийчоьнан некъаша а, царна гонахарчу дитташа а тхайга маршаллаш хоьттуш санна хетара. Административни дозанан сизо къасторах вай Кавказан цхьа бераш ду. Дела реза хуьлда шун адамаллина а, догдикаллина а.\n– Тхуна доккха хазахетар дохьуш даьхкина шу, – элира Нохчийн Республикан Культуран министерствон искусствон отделан куьйгалхочо Ташаева Розас. – Министран Музакаев Дикалун цIарах а, тхайн массеран цIарах а даггара маршалла ду шуьга, тхан хьоме вежарий, йижарий. Хьоме, Аза, даггара декъалйо хьо беркате боламца.\nКхечу регионашкарчу художникийн дуьххьарлера гайтам Азин хилар а цхьа шатайпа баркате хир ду аьлла хета. Дала беркате бойла хIара гайтам!\nНохчийн Республикан художникийн Союзан куьйгалхочо Умарсултанов Вахас чIагIдарехь Азин гайтамехь дуьненан мехаллин баккхийчу гайтамашкахь дакъалацалур долу суьрташ ду. Ткъа яздархочо Нунуев Сайд-Хьамзата дийцарехь: «Соьлжа-ГIалахь доккха дезде ду. ГIалгIайн художникан, вевзачу яздархочун йоьIан Базоркина Азин басарийн хазалле хьовса йиш хилла вайн. Азин корматаллин орамаш вайн мехкан лаьттах ийна хилар а деза ду».\nКъоман музейн искусствийн отделан заведующин Ижаев Рамзанан къамелехь билгалъелира Азин похIмин кIоргалла: «Дуьненна бевзаш болчу Рерихан, Сезанан корматаллехь къегина гайтина лаьмнийн хазалла. Церан хазалла го Азин суьрташкахь а. Бевзачу художникийн кхоллараллехь йоллу кIоргалла а, исбаьхьалла хаалахь цаьргахь».\nЭххар а дош делира гуламан коьртачу турпалхочуьнга Базоркина Азига: – ШолгIа тIом дIабирзинчул тIаьхьа со Соьлжа-ГIалахь хилла яцара. Бакъду, кхузахь кест-кеста хуьлуш вара кIант Микаил. Цуьнан дийцархошкара суна хаьара гIалин толамех лаьцна, амма таханлерчу исбаьхьаллин гIалех со цецъяьлла. ГIала керланиг елахь а, шу, сан хьоме адамаш, хьалхалераниш ду. Со кхузахь сайн цIахь ю. Суо ирсе хета суна шу сайн долуш а, вай тIеман кIуркIаманех чекхдевлла дийна дисна а. Баркалла шуна оццул дахар дезарна. Дала кхин бала ма боссабойла вайн Даймахке. Дела реза хуьлда шуна сан суьртийн лаккхара мах хадорна. Аш ма-баххара дика художник со елхьара, тIамо лазийна лаьттина толлан дитташ дехкина хир дара ас. Хьалхарчу тIамехь лазийна некъан йистехь лаьтташ дара уьш, тахана ца карийра суна уьш…\nБазоркина Азин гайтамо ойланийн йийсараллехь сецаво. Дагахь дуьсуш ду художникан суьрташ: «Эгикал», «Ирсан тIулг», «Шира хьер», «Жимчу Идрисана совгIатна», «Хьесапдар», иштта кхидерш а. Художникан белхаша дахаран хазаллин, Iаламан исбаьхьаллин хама бан Iамаво. Азин суьртийн коьрта турпалхой – лаьмнаш, бIаьвнаш, хиш, дитташ, тIулгаш, мархаш, малх – шайн исбаьхьачу хазаллица гайта похIма тоьъна художникан. Башхачу басарийн дезде хилира художникан Базоркина Азин суьртийн гайтамах. Дала тIаьхье беркате йойла цуьнан!


Бена даздаршна кечлуш ю\nХIинццалц схьа бIаьстенан юьххьехь Нажин - юьртан кIоштан Бена Веданахь дIахьуш хилла "Бенойн бIаьсте" цIе йолу синкъераме ловзарш - даздарш, кхушара гурахь дIадахьа сацам бина урхаллехь болчара. Кху муьрехь йочане доцу денош дахкарций дIахьуш ю рогIера "Бенойн бIаьсте" массо тайпа хьуьнарш къовсу ловзарш.\nЦигарчу бахархоша бечу хаамашца, Бена-Веданан юххехь, шерачу экъанахь дIахьуш ду даздарш.\nУьш хилале бохуш, Паьча олучу меттехь берашна а, кхиазхошна а садоIийла йина 500 стаг чутарлуш. Циггахь йина хьафизийн хьуьжар а. Iаламат йоккха тIеман патриотикан комплекс йина кегийчу нахана лерина.\nЦхьаьнаметта 1000 бусалба чутарлуш дугIуш ду маьждиг а. ГIишлошьечу "Казбек" компанин керт хьаьккхина дIа а йохийна,"Бенойн-Сити" цIе йолу, дуккхазза а тIекIалйина гIишлош ян беш кечамаш а бу. Кхана я лама и гIишлош схьа а йоьллуш дIадолош ду рогIера "Бенойн бIаьсте" ловза-къийсадаларш.


Чехехь набахтехь ша латторна суьде ваьлла Австрера нохчо\nДаханчу Iай Чехехь лаьцна ши бутт набахтехь баьккхинчу Венин вахархочо кхелехула юхаметтахIиттор ю шен Брно гIаларчу Iедалша хьаьшна бакъонаш.\nДаханчу Iай Чехехь лаьцн ши бутт набахтехь баккхийтинчу Венин вахархочо хIинца кхелехула юхаметтахIоттор ю шен Брно гIаларчу Iедалша хьаьшна бакъонаш.\nХьалхо Маршо Радионо дийцина ма хиллара, шен гIулкхана луларчу Чехе ваха новкъаваьллачохь лаьцнера дуккхаъ шерашкахь Австрехь вехаш волу Мукушев Руслан.\nШа альпийн махкахь йоккхучу хенахь цкъа а цхьанна а кепара низам дохийна Iедалца Iотта-баккхам ца хуьлуш схьавеана а волу и доьзалан да могIарера контрол ян цуьнан машен сацийначу чехахойн полисхоша бехке винера, Оьрсийчоьно дуьненаюкъарчу лехамашка велла хиларна. Цундела цунах дерг шаьш оьрсийн агIонца къастийна даллалц цара иза кхин дIа ца хоьцуш, шайца а дIа а вигина, набахте воьллинера.\nХIетахь Маршо радионо бинчу талламашца, Мукушев лаца цхьа а бух болуш бахьана дацара Чехин полисхойн, цуьнан Австрин Iедалша схьаделла долу паспортан хан чекх а яьлла, иза юхадаккха чуделла хиларна цу стеган карахь и паспорт ца хилар бен.\nТкъа иза а лаца бахьана дацара, хIунда аьлча Мукушевгахь Iедалера кехат дара, цуьнан паспорт юхадоккхуш хиларна тоьшалла деш а, цунна паспортана метта идентицикаци еш а долу.\nТкъа нагахь санна оьрсийн къайлахчу сервисаша иза лохуш велахь, уггаре а хьалха Австрин Iедало къастон дезаш дара цу стагана бехкедуьллург бакъ ду я харц ду. Делахь а, цкъа хьалха 40 денна-бусий аьлла лаьцна волчу Руслане ши бутт хан яккхийтира Брно гIалин набахтехь, хIинций-хIинций ша оьрсийн Iедалшна дIаваларан кхерамехь. Мукушев Руслана дуьйцу хIетахь шена тIеIоттаделлачух лаьцна.\nМукушев Руслан: „Со оьрсийн лахаршкахь ву бохура цара соьга. Ас боху, со-м вац цхьанна лахаршкахь, суна хезна хIума-м дац иза, Европехула маьрша лелаш ма ву со. ХIан-хIа, хьо дIавахийта йиш яц аьлла, куьйгаш буржалш тоьхна дIавигира цара со.\nЮха кхелехь соьга бохура цара, Чехиний, Оьрсийчоьнний юккъехь цхьа лерина барт бу, стаг дIавала бакъо луш болу. 40 де хан яккхийта бакъо ю шайн элира набахтехь. Амма цу 40 денна кхин а 40 де тIекхийтира. Иза дерриге а цхьа психологикан тIеIаткъам бан гIертар дар-кх, со шайга кагло я ца кагло хьовсархьама“.\nХIетахь Мукушев Русланехь гIодаккха а, иза Чехин Iедалшка Оьрсийчоьнна дIа ца валийта а арабевлла дуккхаъ юкъараллин жигархой а, адамийн бакъонашларъярхой а бара, Австрехь а, Чехехь а. Маршо радионо лецира цу жигараллехь дакъа, Чехерчу Австрин консулца зIе а латтош.\nШа Руслан тешна ву, юкъаралло ша бахьана долуш иштта йоккха гIовгIа яьккхина ца хиллехь, Чехин Iедало шена Оьрсийчу депортаци йина хила а сахьт дацара, аьлла.\nМукушев Руслан: „Суна белшашгIортош нах дукха бар арахь, журналисташ а, адамийн бакъонашларъярхой а, жигархой. Иштта дукха нах орцах а бевлла, сан гIуллакх айдина хиларо тIеIаткъам бинера царна, иза цаьрга ла ца делира тIаккха“.\nШина баттахь хьашт доцуш Чехерчу Iедалша набахтехь хан яккхийтина волу Венин вахархо Мукушев Руслан и хIума дижийта дагахь вац. Шен хьаьшна йолу бакъонаш юхаметахIотторхьама иза Брно гIаларчу Iедалшна кхеле латкъам бан дагахь ву.\nКарарчу хенахь цуьнан Чехера адвокат а, цунна белшашгIортош хилла болу юкъараллин жигархой а кхеле арз кечдеш бу, Русланна дуьхьал йина харцо цIаерзорхьама.\nМукушев Руслан: „Со зазадоккху беттан 29-чохь маьрша ваьккхира. ХIинца со Чехехь суна гIо деш хиллачу адамийн бакъонашларъярхойн цхьаьнакхетараллица болх беш йолчу зудчуьнца оха цхьадолу латкъаман кехаташ хIинцале а кхеле делла. ТIеоьшурш кхин кечдан дезаш а ду тхо“.


БЕРИЙ БАСКИЛГ - Сердало\nХIара бер ший тайпара боча хул даь-наьнеи. Царчул чIоагIагIа боча хул бераш даь-даьи даь-наьнеи иштта кхы цу мугIарах болча наьхеи. Хоза хIама да бер. Хьо кIаьдвелча, хьо оттаа дIадоаккх цо ший тамашийнача хаттарашца, нагахьа хьога гIайгIа яле из а йицйолийт, хьона ший сакъердамилгаш дувцаш. ХIара бера ший тайпара хул оамал, цаI шоллагIччоа тара доацаш. Из бахьан долаш кхы а сакъердамегIа а хул уж.\n«Бер доаца цIа сина халбат я», яхад вай даьша. Да а да из ишта. Сага вахар баьддийрзача из сийрда даккха, цун боадо йоае бахьан да бераш. Вай лакхе ма хьоахадара, шоай ловзаргашца, сакъердамилгашца цага бала байбу цар. Бакъда бераш коа, е карта, е цIагIа ца хилча кхы а саготлу. Цудухьа массаза а кха хиннаб даьштеи ноаноштеи керда дезалхо дунен чу валар.\nВоай берашца саготалла ара а дайна, царца ха дIахьош оамал яц вай, кхыча наха хьалхашка тоам ца хеташ. Эздел-гIулакх хилар да из. Вай даьша тхьовра денз хьа, даьштеи дезалаи юкъера боарам цIенхашта латтаргболаш лорадаь гIулакх а да. Бакъда ер зама карчарца, укх дунен тIа цхьацца керда хIамаш даржарца нах эргаш ба.\nЕр Кавказ фу моттиг я аьлча укх даькъастен чу яьржа йоккха, низбола кхо культура я; эрсий, Iарбий, европейций. Цудухьа цар, Кавказе дахача кагийча къамай культура эшайий кIалъют, шоай низ а, хьинар а вайчул дуккха а чIоагIагIа доландаь. Цу наькъаца вай къама юкъе дукха керда хIамаш юкъе дувла. Цудухьа, моллагIа юкъедоалаш дола хIама вай къаманца товрг а долаш, цо вай халкъа гIулакх толха а дергдоацаш, воай мехкарча Iадаташца а, гIулакхашца а, оамалца а товрдолча тайпара юкъедаккха деза вай.\nТIехьарча шерашка шоай берашца мича гIорба а хац, баха моттиг а яц яхача наха салаIа моттигаш яхка болабеннаб вай мехка. ЧIоагIа лоархIам болаш да, уж моттигаш вай оамалца хилар. ХIаьта цу тайпара моттигаш вай мехка йий хьажардухьа, араваьнна, Назране гIолла аз го баьккхача сона корайир, Базоркин Идриса цIарагIа йолча проспекте цу тайпарча моттигах цаI. Цига нахага гIо ала а мегаргда. Из я ший тайпара цIи а йолаш берий чам тIагIоргболаш, кагий бераш а, шоай берашца боккхагIий а баха мегаргболаш моттиг я «БаскилЬг» яха кафе.\nУкхаза я кердача замано дIадеха гIулакх хьал а дузаргдолаш, къаман гIулакх эша а лургдоацаш, ваIа а салаIа а моттиг. ХIаьта берашта, къаьстта чIоагIа салоIам хул укхаза. Берий даар, цар са тIалатташ мел дола хIама дог Iаббалца даа йиш йолаш цу чу долаш да. Чура, -тIера къаман IаьдалагIа кийчъяьй моттиг. Берашта яь печенеш, морожнеш гIалгIай къонзолгашца догамаш а даь я.\nЛакхе вай хьоахадаь гIулакх теркал а даь, берашта салоIам бе моттиг мишта малагIча аькъаца вIаштIехьа яьккхача мегаргьяр-хьогI аьнна дукхачарна вовзаш вола цIихеззача юкъара болх лелабеча Бузуртананаькъан Ахьмада хьайийлай ер кафе. Из хьаеллар мIан фу дар а, тахан малагIча боарамах из болх беш я а дIахо доашхаргда вай Ахьмадаца шийца.\n— Мел ха я оаша цу кафе болх дIаболабаь?\n— Кафе «Баскильг» хьайийла цхьа шу совгIа ха я.\n— Бахьан фу дар из кафе Iа цига хьаеллар?\n— Дукханешта ха ма хой, хьалха цхьан хана цига хьайийла «Нитра» яхаш цхьа кафе яр, бакъда гIулакх кIала диса дIакъайла лаьттар из цхьан юкъа. ТIаккха из кафе йолча дас сога аьлар, нагахьа санна цхьа лерттIа цIена из моттиг лоатта а ергйолаш саг кораволре аренда дIалургьяр аз из. Фу дича бакъхьа дар-хьогI аьнна. ТIаккха, наха а, хьайийлачоа а пайда баргболаш дикка уйла а яь, аз лаьрхIар цунгара из аренда хьа а ийца цох берий кафе е. Ши-кхо шу хьалха да из. Сона цу хана дагадехар фу дар, вай мехка белгга берашта лаьрхIа, берригача кхоачамца кафе яцар. Цудухьа из цу чу хургдолаш кафе хьаелла лаьрхIар аз. Мичча хана саг хьавеча, берашта товча тайпара, чура а тIера а из царна сакъердам хургболча тайпара. Цул совгIа, цхьа моллагIа берашта цIай вIашагIкхетараш дIакхахьа а йиш хургйолаш цу чу.\n— Хьанна лаьрхIа я из?\n— Я-м дезала кафе я из. Ма хулий шоай бераш а ийца дIа а баха дай-ноаной ха дIаяхьа чам болаш гIулакх. Цу гIулакха аьнна, царна салаIа моттиг хургйолаш баь болх ба из. Укх кафе хьал миштад аьлча берий-дезала кафе аьнна я ер.тIаккха цу гIулакха чудоагIача тайпра хьа а кийчъяь, даар а цу боарамах хургдолаш хьачувенача сага вагIа а, ха дIаяхьа а паргIата, салоIам болаш хургдолаш яьй оаха из хьа. Цхьаволча воккхагIволча сага а хеталу, мецвена ше чувеча, нийскхаьчавий-хьогI ше аьле хеталу.\n— Хулий цига бераш, боагIий шунцига кагий хьаьший?\n— Цу юхе берий атракционаш я, гонахьа дукха берингаш я, школаш я цигара бераш дукха хул даьхке. Берий цхьацца уж баь денош дездеш а, е шоай чухецара сайренаш езъе даьхке а, е цхьа моллагIча хIаманна хетадаь вIашагIкхетар дIахаьш даьхке а тайп-тайпарча наькъашца бераш хул укхаза даьхке. ТIаккха цу берашта сакъердам хуоргболча тайпара кийчам ба цу чу. Нагахьа санна къаьстта йиIигашта лаьрхIа яле, е кIаьнкашта лаьрхIа яле, е кIаьнкашта а йиIигашта а шиннешта лаьрхIа яле цар дIадехачунга хьежжа кхоачам бу оаха.\n— Iа ма аьларий тхьовра наха а, кафе йолча даьна а пайда хулабалара аьнна дагадеха баь болх ба ер аьнна. Из кафе кхоачамца лоаттае а, болхлошта алапи дала а Iалашо е аьттув боалий шун?\n— Юххьанца доладаь хIама боча а, хало а хул. Из дIакога тIа даргдолаш кIезиг долчоа сатоха а, нах тIаоза а къахьега дезаш хул. Иштта болх баьб оаха а юхьанца. ХIаьта хIанз каст-каста бераш доагIа укхаза, геттара зIамига бераш доладий ноаной а боагIа. пайда сов боаккха беце а, кIезига-кIезига, болх беш, нах тIаозаш къахьегаш да тхо. ХIа аьнна, цу сахьате хьахилац цхьаккха а хIама. лерттIа из дIадоладалийта бетташкахьа, шерашкахьа къахьега дезаш хул.\n— Берий ха белгалъяь хIам дий шун, фу ха йолаш бераш да цига аха йиш йолаш?\n— Тхьовра аз ма аьларий берий-дезала кафе я из аьнна. Укхаза дахка йиш йолаш да, геттара зIамига бераш а, вай школашка деша дагIа бераш а. Цул совгIа царца цар дай ноаной а бахка йиш йолаш ба. Иштта укхаза аьттув ба берий даарал совгIа цхьацца шоашта ловзаргашца а, сакъердаме книжка деша а, е Iилманца дувзаденна, е кхыдола хIама ха чам бале из а довза аьттув ба. Цу гIулакха лаьрххIа теркам баьб оаха.\n— Даара дукхагIа берий ма дий шун укх чу. ХIанз из гIалгIай къоанзолгашца кийчде мишта вIаштIехьадаьннад шун, мичара дагадехад шоана из?\n— Ше, ахкан кафе аьнна ма йий из. Оаха укх чу кхы даа хIама ер мара хургдац аьнна белгалдаь хIама дац. ДукхагIа вай из берий хилийтар да оаха тхоашта хьалхашка оттадаь декхар. ХIанз кафе цIи а оаха гIалгIай меттала оттаяьй, дуккха кхы а цIераш йолашше гIалгIай меттала из хилйта, бераш цунна тIаоза. Баскилг массаза а вай хоза лоархIаш, дукха дезаш, цун Iахара илли локхача хьисапе доландаь цунга ладувгIаш дийнат ма дий. Из а теркал даьд оаха. Вешта, гIалгIай мотт а, гIалгIай гIулакх а дукха даржа далар аьнна из уйла а я тха. Дувцарца а доацаш, гIулакхашца из хургдолаш. Цкъа дале берий IаьалагIа хьахьекха латташ а да из баскилг, цул совгIа гIалгIай меттала IотIаяздаь а да из. ТIаккха керда даккхар а хул из. ТIаккха тха уйла мишта я аьлча, къаьстта къаман дар аьнна деце а даар, цу чу хьакийчадеш дола хIама гIалгIай цIараш йолаш хургйолаш. ХIанз оаха уж юкъе яха печенеш, дукханешта хета, гIалгIай вIалла хиннайий хьогI печенеш аьле. Къаьстта печини хиннаеце а, цох тара хIамилгаш хиннай, вай къаман къонхолгаш а долаш. ТIаккха из керда юкъе даьннача хIаманца вайдар юкъе а делла хьаметта оттаде йиш я. Цу берий даарашта IотIадилла йиш я вай къаманга товш дола суртилгаш. БIожолгаш хиннай вай, аьнна Iа а ма дийцарий из цкъа. Лоацца аьлча, долаш долча хIамах вайдар дIа а хотташ из вай дийна лоаттадеш хилча дахаргда из. Цу тайпара никъ лаьцаб оаха даараш хьакийчдаргахьа.\n— Воккха Iилманхо хиннача Дахкилганаькъан ИбрахIима «Берд», яхача ший романа тIа хьоахаю уж бIожолгаш вай къаман хинна хилар а, цIай дездеш хIама хилча хоза кийча а дай уж наха дIа-хьа декъаш хинна хилар а. геттара бакъахьа да из юкъе даьккха. ТIаккха шоай кафес дага а еха, вай къаман даарех да а аргдолаш хIама кхолла уйла йолаш дий шо?\n— ХIанз дIа, «Нана Наьсаре, Элдарха-ГIала», яхча кафешка уж Iоехкача Ведзажанаькъан Анзора да ший цу тайпара цIараш а йолаш дукха дуа хIамаш. Вай меттаца та а товш, кхычахьа дерригача дунен тIа лелаш дола даараш юкъе даьхад цо. Наха хоза хеташ уж дуа а дуъ, цул совгIа, лелаш бар гIалгIай мотт а ба. Ишта цу тайпара цхьа хIама юкъе даккха уйла йолаш да тхо а.\n— Хьлха вай хана хулар-кх, берашта лаьрхIе оттадий гонахьа лохига гIандаш а латташ царна хIама даа оттадий лохиго шу. Из шоай моттиг йолга а ховш, боккхагIий багIачахьа тIа ца гIерташ шоай шунгахьа удаш хулар бераш. ХIаьта цхьа зIамиго хьаяь маькха олг хилча-м, из бIарча цIай дар. Цу тайпра хIама дий шун лаьрхIа.\n— Да. ХIанз мишта хул. Дехьа Iа бера хьалхашка доккха чIапилг Iооттадича из деррига дуаргдац беро. Бакъда, Iа цун зIамиго долаш чIапилг Iооттадича, цо из гIад а даха дIадуаргда шийна даьлга кхета а даь. Е кхыдола даар а хьакийде йиш я зIамиго, берий IаьдалагIа. иштта цу тайпара хIамаш юкъе доахаш а да тхо.\n— ХIанз вай хиннача къамаьлах хьахов-кх, нагахьа санна шоай цIайда ле из а, е кхыдола вIашагIкхетар дале из а берашца укхаза дIадахьа йиш хилар.\n— Укхаза дунен юкъерча деной цIай а, берий цIай а, бусалба динцара цIай а иштта кхы дукха вIашагIкхетараш де йиш йолаш да. Царех цхьадараш хила а хиннад тха укхаза. Шийна фу деза сага ахьааьлча цун товча тайпара моттиг а даар а оаха хьакийчду, берашта дукхагIа салоIам хургболча тайпара.\n— Нагахь санна ишта ер «Баскильг» мо йола кафе хьаелла чам болаш саг хилча, цу наха фу хьалха доаккхаргдар Iа?\n— Тахан фуннагIа вайд ой а воай къам лорадеча наькъашца хьаде аьттув ба вай. ХIана аьлча, фуннагIа атта тIакхача йиш йолаш да укх дунен тIа. Эггар тIехдола керда юкъедаьккха хIама, цу сахьате хьачуда аьттув ба вай, вIалла хало а йоацаш. Цудухьа, шийдар дута а дуташ, наьхадар хьаэца аттагIа хул сага. ФуннагIа ше юкъе доаккхе а, вай къаман гIулакхашца товрг а долаш, вай къам алсам а даргдолаш хила деза из. ТIаккха, аьттув баргба вай, воай халкъ хьаькъале а долаш дитадезар, де дезар фуд а ховш хьакхеде. Тахан нах гIад а бахе болх, къаман дуа хIама долча. Из фуд, наьха чам ба цу хIаманца, деза из наха. ТIаккха, мегаций вай уж хьаелла?\n— Дика да, Ахьмад. Шун Дала аьттув боаккхалба. Баркал, тха хаттарашта жоп деларах.\n— Баркал хилда шоана а. Дала аьттув боаккхалба вай массане а.\nВай даьша оалаш да, «Сага лайча цун вIаштIехьадаргдоацаш хIама дац», аьле. Долаш да из. МоллагIа ше хьадеш дола хIама, Ахьмада лакхе ма аллара шийна пайда барал совгIа, мехка, гонахьарча халкъа пайда хургболча наькъаца хьадеш хилавеза саг. Ишта хуле, цун Дала аьттув боаккхаргба.\nСо хиннав цу кафе бераш а ийца ваха. Со шоашца воацаш мо, кафера хьал бIаргадайча, цунца дIаийна цу чура арабовла безам боацаш хала дIадигар аз бераш. Бакъда, тIехьагIа уж юхадига дезаргда са.\nТел.: 8 8734 77-11-84\nСердало © 2019


103. Сурат АЛЬ-IАСР\n(Маккахь /иза тоьлларг ду/ я Мадинатехь доьссина‚\nдерриге а 3 аят).\nЗаманах 1 дуй боу Ас: وَالْعَصْرِ\nбаккъалла а, адам эшамехь 2 ма ду‚ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ\nийман диллинарш боцурш а‚ дика 1амалш йинарш боцурш а, вовшашка бакъдолчуьнца (ийманца‚ динца) весет динарш а‚ вовшашка собарца весет динарш а боцурш 3 . إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ\n1 Заманах (1аьрбашха: العصر) дуй боу Дала, цуьнан маь1на дукха доккха дуйла хаийта. Замано д1алуьсту массо а х1ума, д1аерзайо массо а чов а. Иштта малхбузу хенах а олу 1аср ( العصر), цуьнца дуй боу Дала, 1уьйренах санна.\n2 Эшамехь – шена зен деш дика 1амал цаярца.\n3 Кхузахь Дала хоуьйту адаман декъала хилар 4 х1уманах доьзна хилар: 1) ийман ; 2) дика 1амал яр; 3) бакъдолчуьнца весет дар; 4) собарца весет дар. Адам декъала хир дац цуьнгахь шегахь ийман а, дика 1амал а ца хилахь, кхечарна бакъдерг а, собаре хилар а и хьоьхуш вацахь.


2016-чу шарахь ворхI стаг а вуьйш, хилла некъахьовзам бахьана долуш, куьйгбехкечун Ходжаев Iаламан гергарнаш Нохчийчуьра дIабахарх сюжет гайтина пачхьалкхан телевизионан эфирехь. Шаьш шайн лаамехь арадевлира махкара аьлла, дIа а хьедина, емалвина цара, шаьш Iедало бертаза республикера лехкина бохуш, даржон нохчийн блогер. Цара вуьйцург Абдурахманов Тумсо ву аьлла, тешна бу бахархой.\nШи шо хьалха Ford машен хаьхкина вогIучо, "Приорех" а, ВАЗ-21014 машенех а кхеташ инцидент йинера "Кавказ" трасси тIехь. Оцу бохамехь велира 7 стаг, шиъ дарбан хIусаме кхачийнера. Талламаш бинчул тIаьхьа Iараделира, бехке Fordан урхалхо Хаджаев Iалам хилар. Тешаша тIечIагIдира, иза къаьркъа мелла хилар а. Ша Хаджаев Iалам а велира оцу аварехь. И бохам Iоттабеллачул тIаьхьа ХаджаевгIеран цIийнах мел болу божарий махкал арабевлира.\nСюжетехь корреспонденто дуьйцу, беллачийн гергарчара чIир кхайкхийначул тIаьхьа, ХаджаевгIар шайн лаамехь республикера дIабахара, амма цхьа хан яьлча юхабаьхкира уьш бохуш.\n"Тхо дIадахаран бахьана дара - тхан кIентан бехках нах балар. Эхь-бехк лерина, юьхьIаьржа а хIиттина дIадахара тхо. Цхьаммо а нуьцкъаша арадаьхна дацара тхо", - аьлла эфирехь бехкехиллачу Хаджаев Iаламан дас Iалавдис.\nИштта цо емалбина шаьша юьртара бертаза арадаьхнера бохуш, даржош берш.\nХаджаевгIеран доьзалх лаьцна хьахийра блогеро Абдурахманов Тумсос стохка. ХIетахь видеоролик зорбане яьккхира Тумсос, Iедалхоша махкахошца лелочу харцонех дуьйцуш. Иштта хьахийнера цо цу юкъахь ХаджаевгIар а. Беллачийн гергарчарна а, бехкечунна а юкъара конфликт дIаерзо таро ца луш, церан тайпанах мел волу боьрша стаг махках ваьккхина аьлла.\n"Грозный" телеканалан эфирехь гайтинчу сюжетех комментари йитина Адбурахмановс шен Telegram-каналехь. Камерана хьалха а хIиттийна, Iедалхоша цаьрга бертаза алийтина дешнаш ду уьш аьлла, тешна ву блогер.


Мангал-бутт 14, 2021\nДагестанерчу кризисан центрехь карийна Нохчийчу дIайигинчу Тарамова Хьалимата пачхьалкхан "Грозный" телехьожийлана еллачу интервьюхь бакъ ца дина, ша ЛГБТ-машанца йоьзна ю бохург. Иштта цо дIахьедина, доьзалехь шен бакъонаш хьоьшуш цахиларх лаьцна а. "Грозный" телеканало зорбане даьккхина, мехкан куьйгалхочун гонерчу Тарамов Аюбан йоIаца Тарамова Хьалиматца хилла къамел.\nЙоIа дийцарехь, цунна дага а ца догIу, ша Дагестанехь, зударийн зуламах ларбечу бакъоларъярхойн хIусаме муха нисъелла.\n"Сан бакъонаш ларйо доьзалехь а, гергарчара а, сан гIуллакхаш а дика ду. Цхьана а агIор суна беш тIеIаткъам а бац, массара а гIо латтадо суна, дог а оьцу сан", - боху йоIа.\nИштта цо билгалдаьккхина, хеттарш дечо юьйцучу ЛГБТ-юкъараллаца шена юкъаметтигаш яц аьлла.\n"Сан цхьана а кепара оцу организацица уьйр яц, хаамийн гIирсашкахь сох лаьцна дуьйцучо эргIад яхийтина со. Со яц цара юьйцург, суна нийса дац аьлла, хета оцу тайпа харцо яржор, со церан декъехь ца хилча", - боху Тарамовас.\nКарладоккху, зорбанан гIирсаша яздарехь, кадыровхоша, ХIинжа-ГIаларчу зударийн къайлабохучу хIусамна чу а лилхина, Мангал-беттан 10-чохь нуьцкъаша Нохчийчу дIайигинера Кадыровн гонерчу, Соьлжа-ГIаларчу "Гранд паркан" директоран Тарамов Аюбан йоI Тарамова Хьалимат. Царна гIо динера меттигерчу полицно. Чохь хилла бакъоларъярхой-зударий ницкъхоша нуцкъала дIабигинера полицин декъе.\nХьалхо Тарамова Хьалимата видео яржийра ша лехамашка цаялар доьхуш. Ша шен лаамехь араяьлла цIера, шена еттарх, гIелоярх кIелхьарйолуш, бохура цо. Едда лелларг цIакхаьчча юьйр ю, "доьзалан сийн дайъина" аьлла, орца доху бакъоларъярхочо, журналиста Анохина Светланас – Кавказерчу зударшна леринчу "Даптар" порталан коьртачу редактора.\nМехкан куьйгаллина хетарг довзийтина "Грозный" телеканалехула республикан къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан а, информацин а министра Дудаев Ахьмада. Хиллачунна цо бехкебина зудчунна Кавказера яда аьтто бан гIиртина бакъоларъярхой.


Цахилларг, хилла бохуш, къовсарца хабарш дийца лууш хилла цхьа хьеран да, хьалдолу стаг. Цахилларг, хилла олий, къовса а къовсий, къечу, мискачу нахера цхьацца гирда хьаьжкIаш йохуш хилла цо.\nЦхьана дийнахь гирда хьаьжкIаш ахьа веана цхьа миска нохчо.\nХьеран дас цуьнга аьлла:\n— Цхьацца гирда хьаьжкIаш а яхкий, къовса вайша, цахилларг хилла алий, муьлха тоьла хьажа.\n— Къовса дера, — резахилла миска стаг.\nХьалха дийца воьлла хьолада, цахилларг хилла, бохуш, бакъдина:\n— Башха дика кхобуш цхьа котам яра сан. Цхьана дийнахь котам цIа чу а йоьллина, ваьлла гIуллакхе вахара со. ШолгIачу дийнахь, цIа ма веъанехь, айса котам чохь йитинчу цIа чу хьаьжира со. Тамашийна хIума гира сан бIаьргашна: чоь юьззина xloaш а дина, арахула, кIур хьалаболучу туьнкалгана тIе а хиина, Iaш яра сан котам. ХIун дан деза ца хууш, цецваьллачу аса, мах а белла, белхалой а гулбина, баьхьаца хьаьккхина ара а дахийтина, хIоаш ара волавелира со. Оцу хIоиэх керт юьззина котамаш а, боргIалш а йоьвлира суна. ТIаккха оьгIазваханчу аса, цхьа беха сара кара а эцна, кертахула дIа-схьа лелхийра уьш. Цул тIаьхьа и ерриге а котамаш а, боргIалш а, цхьа котаммий, цхьа боргIаллий хилла, дIахIиттира.\nШен къамел а сацийна, хьолахочо аьлла:\n— Иза ду-кх сан цахилларг.\n— Делахь дика ду, — аьлла къечу стага, — хIинца ас дуьйцур ду хьуна, ахьа ладогIалахь.\nЙоккха мазлагIа яра сан, дуккха а накхарш а долуш. Накхар-мозашна юкъахь ерриге а мазлагIана ха деш, иза ларъеш, цхьа боккха эла накхар-моза бара. Мича баха а ца хууш, тIапъаьлла бахана байра и эла накхар-моза.\nИза кароза Iийр ма вац, аьлла, цIера ваьлла, и лаха вахара со. Дикка хан-зама яьлча, суна хезира, сайн накхар-мозийн эла цхьана генна меттехь лелаш бу, аьлла. Цига вахара со. Лелааш, вахана оцу метте дIакхаьчча, ялх стуца готанна дIа а боьжна, стерчийн дукъо ницкъ бина ворта а яийна, латта охуш лелош карийра суна сайн накхар-мозийн эла.\nСтерчашца охана деш, хоршахь боьжна лелочуьра сайн эла накхар-моза паргIат а баьккхина, иза а балош цIа а веана, нахе хаьттира аса:\n— XIoкxy накхар-мозийн элан яийна ворта муха талур яра-техьа? — аьлла. Хьекъал долчу наха суна жоп делира:\n— БIаран тIамарех хьакхар а тохий, иза дика хьен а хьей, кечде ахьа, цул тIаьхьа лазийначу вортан тIе дилла-уггаре а дика дарба ду хьуна и.\nTIe хьакхар а тоьхна, лерина хьийна бIарийн тIамарш а кечйина, уьш накхар-мозийн элан яийначу вортан тIе ехкира аса. Иза а дина, буьйсанна вахана дIавижира со. Iуйранна, хIун хьал ду-техьа сан дархочуьнгахь, аьлла, вахана хьаьжча, суна гира цхьа инзаре тамашийна хIума: накхар-мозийн элан вортан тIе даьлла лаьтташ доккха бIаран дитт дара, тIехь бIараш а долуш.\nЦхьажимма бIараш эго дагахь, дитта тIе гIорза кхоьссира аса, иза, хьаьлакхоьссинчохь, дитта тIехь йисира, охьа а ца йогIуш. Лаьттан гIорзанах дийнна цхьа лаьттан ape-куп хилира, кхаа дийнахь бен аьхна а ца волуш.\nЯлх сту а боьжна, кхаа дийнахь охана дира аса цу арахь. ТIаккха цу тIе хорбазаш а, пастанаш а йийра. Уьш кхиъна, хилла йоьвлча, вахана, хIун хьал ду-техьа цаьргахь, аьлла, хьаьжира со. Сайн кха тIехь дика хьийкъина хорбазаш а, Iаламат йоккха цхьа паста а карийра суна.\nХIуъу а дича а, паста цIа а ца яелла, тур детташ юккъехула ши ах йира аса пастанах.\nПастанан ши ах дIаеллалушшехь, пархъаьлла цу чуьра аралилхира цхьа пхьагал а, цунна тIаьххье дуккха а таллархой а. ТIаккха дIа чу кхоссавеллачу ас пхьагална диг туьйхира. Кхераеллачу пхьагало цхьа кехат тесира. Чехкка и кехат схьа а эцна, цу тIе хьаьжначу суна йоза гира: «ХьаьжкIийн гирда мискачу стагана богIу», аьлла.\nИштта чекхдаьккхина мискачу стага шен «цахилларг». Хьолада къера хилла ша эшорна.\nМискачу стага ши гирда хьаьжкIаш яьхна.


Австрехь Нохчийчоьнан вахархо "Венера Анзор" аьлча дика вевзаш хилла Умаров Мамихан верна, "Оьрсийчоьнна дуьхьал болх бен къайлаха сервисаш ю бехке" аьлла, хета Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна. Царна тIехь ду кху шеран Чиллан-баттахь Францехь нохчийн блогер, "Мансур Старый" цIе лелош хилла Алиев Iимран вер а, боху цо.\nКадыровс дийцарехь, иза тешна ву, ша стаг верна бехке ву бохуш, йийца яьккхина верси, шеца гамо йолчу информацин машано арахецна хиларх.\n"Псевдопатриотизман идейш тIехь ахча доккху Венера Анзор а, Старый Мансур а, кхинболу блогерш а, Оьрсийчоьнна а, доккхачу декъанна, суна дуьхьал а болх бечу къайлахчу сервисаша лелийна а бу, цара хIаллакбеш а бу. Царна хаьа, Оьрсийчоьнан дозанаш ас а, сан тешамечу тобано а лардеш дуйла. И ду царна цатовриг", - аьлла, яздина Кадыровс шен Telegram-каналехь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо билгалдаьккхина, къайлахчу сервисашна хаьа, "иттаннаш шераш дIадаханехь а, нохчийн, сий дойуш динчу къамелах жоп доьхуш, Iедал дуй. Цундела цара кхуллуш бу блогерш, тIаьхьа хIаллак а бо уьш, боху Кадыровс.\n"Ма хила тайнигаш, шайн доьзалан дола де. Ца дахь, иштта хир бу шун кхоллам а, ткъа бехкаш Кадыровна а, цуьнан командина а дохкур ду", - яздина нохчийн куьйгалхочо шен аккаунтехь.


Нах вовшахтоьхна, акцеш дIахьочу заманчохь къепе йохорна а, полисхошна дуьхьало йиначарна а, коммерцица йоьзна йоцучу организацеша-арахьарчу агенташа а, цаьрца болх бечу наха а шаьш зорбане йоккху контент "арахьара агент" аьлла, билгал ца яьккхинчарна а деттачу гIуданийн барам лакхабоккхучу низамашна куьйгъяздина Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира.\nМитинге нах арабохучара финансашца йоьзна къепе йохаяхь, царна 10 эзарна тIера 20 эзаре гергга соьмашкахь гIуда тоха бакъо ю. Нагахь санна, даржхо иза велахь, 20 эзар соьмера 40 эзаре гергга ахча охьадилла дезар ду. Ткъа организаци иза елахь, 70 эзар соьма тIера 200 эзар соьме кхаччалц бу гIуданан барам.\nПолисхошна дуьхьало йинчунна гIуда кхачор ду 4 эзар соьме гергга, нагахь санна, шолгIа а цуьнгара и тайпаниг далахь, 20 эзар сом гIуда тухур ду цунна я 120 сахьтехь пачхьалкхна ишттанехь белхаш бойтур бу. Бакъо хир ю 15 денна-буьйсанна чохь хан яккхийта а.\nХаамийн гIирсашна гIуда тухур ду 50 эзар соьме кхаччалц, нагахь санна шаьш НКО-х а, "арахьара агенташ" лоручу нахах а лаьцна яздеш, маркировкаца къаста ца дахь.\nКоммерцица йоьзна йоцучу организщацеша шайн статус билгал ца йоккхуш, информаци яржаяхь, царна тIедожор ду 100 эзар соьма тIера 300 эзар соьме гергга гIуда, ткъа даржхошна кхачор долчу гIуданан барам бу 300-500 эзар сом.\nТIаьххьарчу шерашкахь йохка-эцарца йоьзна йоцу 148 юкъаралла «арахьара агент» аьллачу статусе яьккхина, ткъа царех 137 Оьрсийчоьнан юстицин министраллан сацамца.\n«Арахьарчу агентийн» тептаршкахь ю экологин, гIоьналлин, медицинан, бакъонашларъяран юкъараллаш. Фондан жамIашца, оцу реестр юккъера дIаяьккхина 26 юкъаралла, цара шаьш шайн болх сацорна, ткъа 18 кхечу пачхьалкхашкара ахча схьа ца эцарца. Шаьш арахьарчу мехкийн агент йоцийла тIе ца чIагIдинчу 50 хьукматна дуьхьал администрацин гIуллакх айдира.\n2012-чу шарахь Оьрсийчоьно тIеэцна коммерци лелош йоцучу вовшахтохараллех лаьцна долчу низам. Цу низамаца а догIуш, махкал арахьара луш долчу ахчанах болх беш йолчу вовшахтохараллашна статус елира «кхечу мехкан» агент аьлла.


Оьрсийчоь -- Горбачев Михаил ву шен офисехь, 11Чил2011\nСоветан пачхьалкхан президент хилла Горбачев Михаила ондда критика йина Оьрсийчоьнна урхалла дечу тандемана – президентана Медведев Дмитрийна а, премьер-министрана Путин Владимирна а. Леррина Маршо радион Оьрсийн сервисан корреспондентана Телень Людмилина еллачу интервьюхь Горбачевс шена эхь хета элира, 140 миллион махкахойх лаьттачу пачхьалкхана урхалла даран хьокъехь, царшимаа дечу къамелех.\nОьрсийчура политикан системех лаьцна\nГорбачев: Хьовсал, куьйгалла муха кхуллуш ду – шайн доттагIий, шайца дешнарш, цхьана урамехь баьхнарш, футболехь цхьаний лоьвзинарш, цхьаъ динарш а, деш берш а... Аьлчи а, коьртаниг хIун ду – тешаме, вевзаш, доттагIаллин юкъаметтигаш хилар. Суна и некъ товш бац. Аьттехьа а.\nМаршо радио: Цундела шечара тешнабехк ма ца бо. Ткъа хьан уллерчу гоно хьуна тешнабехк бира 91-чу шеран, Марсхьокху баттахь\nГорбачев: Цара къомана тешнабехк бичи хIумма а дац? Пачхьалкхан бахамаш лечкъа а беш, ахчанаш махкал ара а дохуш? Коррупцица къийсам а болийна, моттаргIанаш ю лелош. ТIаккха хIун хуьлу? Изза хеча ю, айла хьалха а йолуш, нахалахь олуш ма-хиллара.\nМаршо радио: Таханлерчу оьрсийн Iедало дечунна стенна реза вац хьо?\nГорбачев: Демократин проблемаш чIогIа меллаша къастайо.\nМаршо радио: Меллаший? Ахьа чIогIа кIеда эли иза.\nГорбачев: ХIуъа делахь а, цхьа деш ду. Делахь а, тIехьа теIар а долуш ду. Амма, оцу процессе, дуьненахь хуьлчуьнца а дустуш, хьажа веза. 20-гIа бIешо чекхдолуш бIе сов пачхьалкхашкахь хилла авторитаран а, диктаторийн а режимаш дIаевлла политикан аренгара. Делахь, цул тIаьхьа масех шо даьлча авторитаран лидершна юха а харжамхойн гIортор карийра.\nМаршо радио: Оьрсийчоьнах лаьцна ала мегар дуй ишта?\nГорбачев: Ду дера. Хьажал, вай – демократин тIегIанера хьаьжчи – вайн ша-дерриг а долуш ду. Парламент ю, кхелаш ю, зорба а ду. Ткъа жамIаш – мел кIезиг ду! Вай демократе дехьадовлучу новкъахь ду. Ах некъ бен ца бина вай. Демократин институташ кхоллаелла вайн, амма уьш эвсара яц. Царца хьулдо деш долу зуламаш а, хьарамлонаш а.\nМаршо радио: Хьал иштта хIунда ду аьлла хета хьуна?\nГорбачев: Вайна мегаш ду вай иштта караIамийна хилар. Цундела цара фитнесс-программаш а еш, дилха тIе а доккхуш, демократин механизамаш йохайо.\nМаршо радио: Оьрсийчоьнан Iедал баьхкина нах оццул гена хIунда бу, «перестройкин идеалаш» олучу хIуманна?\nГорбачев: Уьш хаьржина боцун дера. Боккъалла а, демократин процессашна а, демократин институташна а тIетвжина хилла боцу нах баьхкина Iедале. 89-гIа а, 90-гIа а шераш дIадевлча, бертийн республикашкахь дуьххьара демократин харжамаш дIабаьхча, вай долчехь маьрша харжамаш банне а бацара. Дагадаийтал 96-гIа шо! Зюгановс толам баьккхинера боху цу харжамашкаь. Цунна иза хаара а боху. Цуьнга аьллера иза, амма иза кхеравеллера.\nМаршо радио: Владимир Владимирович ма вара харжамашкахь толам баьккхинарг. Цуьнгахьа кхаьжнаш ма тесира 2000-чу а, 2004-чу а шерашкахь.\nГорбачев: Нагахь санна харажмийн кампанеш мелла а маьрша елхьара, цуьнца и дарж къовсалур долчу оппозицин ницкъийн векалш дуккха а хир бара.\nХаржамаш буьззина хир бара, тIаккха и кхин истори хир яра. Кхин политикан дахар хир дара. Схьаэцал, демократи кхиина яьлла пачхьалкхаш – цигарчу парламентехь масех парти ю. Царах цхьанненан а яц 40 процентал сов. Дукхаллехь болчеран а, опоозицица барт бан безаш хуьлу.\nМаршо радио: Хьуна хетарехь, авторатизмехьа хIунда теIа Iедал?\nГорбачев: Iедале веанчух доьзна ду иза.\nМаршо радио: Стагаххий?\nГорбачев: ХIаъ, адамах а, цуьнан амалх а, зеделларех а. Вайчеран хIун зеделларг ду? КараIамор а ду, кхерорца карахь латтон Iемина бу. Цкъа мацах, Черкесов Виктора ма-ларра (наркотикашна тIехьожучу Федералан урхаллин куьйгалхочо), чекистийн система ю кхьоллина.\nМаршо радио: Хьо цуо бохучунна реза вуй?\nГорбачев: Чекисташ массанхьа а дIатарбелла болуш бу. Иза лортIехь дац. Со, ала дашна, царца гамо йолуш а вац. Амма, ницкъийн структураш тIех ницкъ болуш хиларна а, политикан хаттаршкахь церан бакъонаш тIех дукха хиларна а, нехан дахарна юкъагIерта церан бакъо хиларн а дуьхьала ву со. Иза хилийта йолу хIума дац. Цундела аса тахана боху: уггар а коьрта проблема, хьалхара проблема – вайна карлаяьккхина харжамийн система оьшуш хилар ду. Нахана, боккъалла а, харжа бакъо луш йолу.\nМаршо радио: Ахьа хьастагIа айхьа ма-ьаллера, 2012-чу шарахь презилент Медведев Дмитрий вуьсур ву, ткъа 2018-чу шарахь юха а президент Путин Владимир хир ву, аьлла.\nГорбачев: Хьуна бакъдерг дехазь, аса ца аьлла иза. Хьахон дезарг хIун дай, пачхьалкхан куьйгалхоша вовше деш долу къамелаш ду, президентан харжамех лаьцна долу. Ткъа цхьаммо доладой, тIаккха вукхуо доладой, вовше дуьйцу, - хан тIе ма-кхаьччинехь, шаьш охьа а хоьвшина, къастор ду, муха-хIун дан деза, харжамашка мила гIур ву... Ма эхь ду иза! Суна эхь хета цара лелочух. Эхь доцуш лела уьш. Юкъаралла а йоцуш санна, Конституци а йоцуш санна, харжамийн система а йоцуш санна. Царшимма къастор ду. Дуимвират! Вай стенгахь ду, 140 миллион адам? Суна ца тов иза. Уьш-м тешна бевлла, шаьш Даймохк кIелхьарбахархой хиларх. Суна хетарехь, цунна тIекхача дукха гена ду.\nМаршо радио: Дуьйцуш ду, «КПССан деши» тайп-тайпанчу махкашкахь КГБено схьайиллинчу фирманашка дIасадахана, бохуш. Цул тIаьхьа и фирманаш шайн дола яьхна, лерринчу сервисашна уллехь болчу наха. Цундела бу оццул дукха хьал долу нах, оцу структурашкара арабевллачарна юкъахь...\nГорбачев: Суна хетарехь, олигархаш а, миллиардаш долахь долу нах а, массарна а евзаш йолу приватизаци олучу, «катохаран» муьрехь гучубевлла бу. Оццу хенахь, аса керста ца до, лерринчу сервисаша цкъа мацах цхьаъ дIалачкъийнера бохург.\nЛадогIа цхьа интерес йолуш хIума дийца аса хьуна. Ельцин президент волчу хенахь цо цхьа Iамеркан фирма лаьцнера пхи миллион долларх. Болх а бина царна карийра, керлачу номенклатурин банкий чоташ. Цхьа ткъаг вара моьттуш ву-кха со оцу цIейозанехь. Амма уьш массо гайдаран Iедалера а, цуьнан гонера а бара.\nМаршо радио: Таханлерчу Iедалан бизнесехь хьашташ дац аьлла хеташ вуй хьо?\nГорбачев: Ду аьлла хета суна. Лаа лакхадаьлла моьттий хьуна, ахча сел дукха махкал а арадаккхар? Дiалечкъош ду ахчанаш, оффшорашкахь дIадохкуш ду. Бенефициар юьсуш ма яц. Иза ю-кха карарчу хенахь вайна кхузахь урхалла деш...\nМаршо радио: Оцу кепара политикан режим Мисар-пачхьалкхехь санна юхур ю аьлла хетий хьуна?\nГорбачев: Цул тIех-эккхаш хила а мега.\nМаршо радио: Оьрсийчохь и тайпа хIума хир ду аьлла хета хьуна?\nГорбачев: ХIаъ, хир ду. Вай хан дIаяхийтахь; тIе а дирзина, адамийн бакъонаш лар ца яхь; Iедална тIехьожур йолу эвсара парламент ца кхоллахь... Хаттар кхоллало, хьан ца дойту и урхалла? Массо бакъо йолуш ма ю, аьлла хета. И бохург ду супермеханизмаш а, бухара механизмаш а ю бохург... Нагахь санна, хIинццал санна массо хIума дисахь, мисарехь хилларг кхузахь хила а тардаларан таро совъйолу.\nМаршо радио: Схьахетарехь, Оьрсийчура политикан система кеста хийцалур яц...\nГорбачев: Хьуна хIун хаьа? Ма лаца хьайна тIе дукха хIума.\nМаршо радио: Ишта аьлла хеташ ю-кха со.\nГорбачев: Хета-м йиш ю хьан. Хьо марша стаг ю, мотта йиш ю.\nМаршо радио: Хьуна хIун аьлла хета?\nГорбачев: Ленине хаьттира цкъа журналисташа: «И революци маца хир ю те, накъост Ленин?» Т1аккха цо элира: «Тiекхуьучу чкъуран гIуллакх ду иза». 17-чу шеран Дечкен бутт бара иза. ТiебогIучу Чиллан баттахь революци иккхира. Иштта ду-кха.\nМаршо радио: Оьрсийчохь хир болчу политикан хиламех лаьцна хIумма а эр дарий ахьа?\nМаршо радио: Цхьана иттех шаран мукъа а?\nГорбачев: ХIан-хIа. Тешаме демократин механизмаш болх бан юьйлаялар ду хIинца коьртаниг. Политикан маьршонашна а, кхечуьнан доларчу хIуманна а тIекхийдачу нахана оцу механизмашца дуьхьало яйтар. Система ю болх бан йолаяла езаш – и ю Iалашо. Хiинца хуьлуш дерг хIун ду?... Тхан Ставрополехь уггар а вуо колхазан гIанта мила ларарий, ша уьдуш верг, ша нарядаш йоькъуш верг, хIоранге а, хIун дан деза дуьйцуш верг.\nМаршо радио: Хьанца дустуш ву хьо иза?\nГорбачев: Дустуш вац... Иштта, коьрта чу деанера...\nМаршо радио: Гена дIавахийтина хилла волу Сахаров ахьа цIаверзийначу хенахь, керла хенаш тIеяьхкина билгало хетара иза. Ходорковский маьршаваьккхича, иштта билгало хир яра аьлла хетий хьуна?\nГорбачев: ХIуъа дичи а оцу бакъдолчунна тIекхочуш вац-кха со. Суна оьшу информаци яц соьгахь, Ходорковскийца доьзначунна тIаьхьакхиа.\nМаршо радио: Ходорковский Михаил набахтехь латтор, иза оьрсийн Iедална наха хоржур волу политикан лидер, шена конкурент санна хетарца дузий ахьа?\nГорбачев: Суна хетарехь, иза лидер вац. Ткъа цунах уьш кхоьруш белахь, иза церан гIуллакх ду.\nМаршо радио: Хьан цхьа ойла яра хьайн социал-демократин парти юхакхолла. Цунах гIуллакх хIунда ца хилира?\nГорбачев: «Ахьа хIун до цунах, элира соьга. Оха хьоьга хIете-вете а регистраци йойтур яц цунна», аьлла.\nМаршо радио: Стаг велира хьоьга нийсса оцу кепара хIума ала?\nГорбачев: Сурковс элира. Тхойшиннен хиллачу къамелехь. Цул тIаьхьа гIо дира юкъараллин болам кхолла. Аса, ала дашна, цунах лаьцна дийцинера.\nМаршо радио: Цо хьога и къамел динчул тIаьхьа, ахьа иза нахала даьккхича, Суркован хьаькамаша цуьнан гIалат нис ца дира? Лакхара дина омар дара аьлла хета хьуна иза?\nГорбачев: Хета дера. Со тешна ву цунах. Вуьшта, церан йиш-м яра, Сурковс цхьаннега, хIумма а ца аьлла, ала. Кхечу тайпана дан йиш а яра...\nДагадогIий хьуна, Борис Никлоаевича ша пенсехь волуш, цкъа Iедална критика йина? Путина элира цхьа парггIат: «Борис Николаевич пенсехь ву. СадаIа вита иза. Вай цунна «Дала маршалла дойла эр ду...» МаьIна дара – тхан гIуллакхашна юкъа ма гIерта.\nМаршо радио: Масала, 2018-чу шарахь юха а Путин Владимир Оьрсийчоьнан президент хила лаьий хьуна?\nГорбачев: ХIан-хIа. Суна хетарехь, билгалдаьккхина хила деза, шоззий бен оцу даржехь цхьа а вита йиш яц, аьлла.\nМаршо радио: 2012-чу шарахь хир болчу президентан харжамашкахь политикан конкуренци хир ю аьлла хетий хьуна?\nГорбачев: Цкъачунна, хир яц эр дара аса. Оьрсийн элита сел чIогIа Iедале безам мел бу... Вай Iедал Далла а лакхара ма ду! Цкъа дуьххьара цхьа гIурт бо, тIаккха килсчане боьлху, чкъурамаш а оьций – Деле шайн кхинош гечдар доьху. Сан даго хьоьху суна, хIинцале цхьа тоба ю гучуйолуш, президентан гIант къовса векал хьалхататта.\nМаршо радио: Хьо а ма вара оццу зерах чекхвала везаш – хIуъа дина а, Iедал дIа ца хеца.\nКхета хала ду, Советан пачхьалкх йолуш а, Горбачев шегара архаш дуккха а кхечу нахана дIасадекъа волавелла хилар? Суна хетарехь, аса нийса дина хилла. Тешна ву. Аса хаьржинарг иза дара.


Дагестан: нах дIасабевлла, амма проблема йисина\nТовбеца-бутт 08, 2017\nДагестанера дIабоьлхуш бу нохчийн дозанца йолчу Аухан кIоштахь духьалонан акцехь дакъалаьцна Нохчийчуьра бахархой.\nМаршо Радион корреспонденто дийцарехь, Дагестанерчу Казбекан (Аухан) кIоштахь дуьхьалонан акце арабевлла Ленинаулера а, гонахарчу ярташкара а, ткъа иштта Нохчийчуьра бахархой а дIасабевлла. Иза дан аьтто баьлла, Нохчийчуьрчу парламентан куьйгалхо Даудов Мохьмад веанчул тIаьхьа.\nДаудов цхьаьнакхетта кIоштан куьйгалхошца а, полицийн хаькамашца а.\nСуьйлийн а, нохчийн а кегирхойн дов даьллера ши кIира хьалха. Уьш дIасакъасто юкъагIоьртинчу полицино аьккхашна ницкъ бина хиллера: 10 йиттинера, 3-нна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийнера.\nИза ла а ца делла нохчаша Ленинаулан юьртан йистехь лаьттачу полицин блок-постехь дуьхьалонан акци йолийнера. Маьрша нахана йиттинчарна таIзар дар дехарал сов, цара хьалхатеттинера Казбекан а, Новолакан а кIошташ нохчашна юхаерзае аьлла.\nТахана хьал дортIедало аьтто баьллехь а, конфликт д1айирзина яц бохуш саготта бу Нохчийчоьнан а, дагестанан а дозанна шина а агIор беха нах. Аухан гонаха лаьтта конфликт дIаерзор дукха дахделла аьлла хета Нохчийчоьнан Iедалан векална Гудаев Лёмина.


Кремл кхетамчу яллалц - санкцеш\nБахархошна ницкъ хилахь а...\nОьрсийчоьнна дуьхьал дуьххьара санкцеш Малхбузено ши шо герга хьалха яьхнера, Кремло ГIирма ах-гIайренна аннекси ярна дуьхьал цу пачхьалкхана гIудадаран гIулч йоккхуш. Цхьаьнакхеттачу Штаташа шаьшший, Евроберто шай юккъеяьхна йолу санкцеш хьакхалуш яра юхьенца дуьйна Оьрсийчоьнан экономика уггаре а мехалох йолчу машаре а, тIеман а техникан а чалхаш ечу концернех а, лакхарчу технологешна тIехь Оьрсийчоьнца мах лелорах а, тIеман гIирсаш Оьрсийчуьра эцарх а, цунна уьш бохкар а, ткъа иштта юьртбахаман а, лаьттабухара сурсаташ дахаран а декъех.\nТкъа иштта Оьрсийчоьнан политикерчу конкретечу лакхарчу хьукматхойх а, цхьа могIа олигархех а, совдегарех а хьакхалуш яра и санкцеш, уьш бахьана долуш Малхбузе баха-бахка а, цигахь шаьш IаIийначу шайн бахамашна тIекхача а, царна доладан а царна бакъонаш а йоьхкуш. Верриге, масала, Евробертан санкцеша лаьцнарг I46 стаг ву, 37 концерн я цхьаьнакхетаралла а ю.\n2014-чу шарахь шаьш юккъеяьхча дуьйна схьа и санкцеш хIора а эха шарахь рогIерчу ялх баттана яхъеш ю. И ялх бутт чекхбала герга массоза боьду хIоразза а дийцаре доккху Оьрсийчоьнан а, Малхбузенан а политикан учешкахь уьш малйан там бу, я яххане а юхаяха там бу, я мелхо а, чIагIйан мега уьш, Оьрсийчоьно шен Украинера политика хийцина а ца хилча, Украинин Малхбалерчу сепаратисташна белшаш гIортор лахдина а ца хилча бохучух долу дийцарш.\nАмма сацам тIеэцарна жоьпаллехь болчу Малхбузерчу лидерша уьш автоматикан режимехь санна кхин дIа а яхйо. Изза хилла кху деношкахь, Вашингтоно а, Брюссело а шайн-шайн сакнцеш кхин дIа а яхйарца.\nКремлан куьйгалло а, Оьрсийчоьнан лакхарчу даржашкашкарчу Iедалхоша а дацаре до, цу санкцеша шайн пачхьалкхан экономикана хаадаллала зенаш до бохург. Делахь а, могIарерчу бахархошна цу Малхбузенан гIудатохаран кампанино вуно даккхий зенаш дина бохуш дийцира Маршо радионе политолого Чапханов Руслана. Цунна хетарехь, Оьрсийчуьра хьал, и санкцеш иштта дIа кхин а яхлахь, социалан гIаттаме дерза а сахьт дац цхьана -шина шарчохь.\nЧапханов: „Путин, Оьрсийчоь а моттийта ма-гIертара, атта хIума дац иза. ХIунда аьлча, кхечу пачхьалкхийн инвестицеш сецна, цу чуьра ахча арадаьккхина, Европера оьцуш хилла долу сурсаташ хIинца эца таро яц, ткъа и сурсаташ кхечу меттигашкарчу сурсаташца хийалур доцуш, Европера бен эца йиш йолу дерш ду. Ткъа уггаре а халох могIарерчу нахах хьакхалуш ю и санкцеш. Цхьана-шина шарчохь резабацар нехан алсам а даьлла, социалан къепе дацарш дуьйладала мегаш ду цигахь“.\nЦу юкъана Цхьаьнатоьхначу Штаташа шаьш Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна йолу санкцеш яхъечу хенахь уьш кхин а шорйина, Украинин Малхбузерчу тIамах сайоккхуш а, ГIирмана аннекси ярна декъа хилла а шаьш лору фирманаш цу юккъе а яхийтина. Кхин II керлачу компаних хьакхаделла Iамеркан гIуданаш.\nЦу пачхьалкхан махлелоран министраллин сайта тIехь бинчу официалечу хаамца, "Ангстрем-М", "Ангстрем", "Ангстрем-Т", ОАО "ВО Радиоэкспорт", иштта дIа а кхин а фирманаш ю уьш, ала дашна, Оьрсийчоьнан тIеман а, мохк ларбаран а министраллин вуно мехала а йолуш.\nЦул совнаха, Кремлана гергара Газпром-Медиа хаамийн гIирсийн холдинг а, Керчера тIай деш йолу фирма а ю санкциша лаьцначийн могIаршлахь. И могIарш шордар реакци йоцуш ца дитира Оьрсийчоьнан куьйгалло. Путин Владимиран пресс-секретар волчу Песков элира цу хьокъехь, санкцеш яхйар а, керланиш юккъеяхар а шех бала пайда боцу а, перспектива йоцу а некъ бу, аьлла.


Нохчийн а, украинахойн а мостагI Гиркин-Стрелков\nСтигалкъекъа-бутт 22, 2014\nУкраина -- "Донецкан республикан" тIеман баьчча Гиркин (Стрелков) Игорь\nУкраинан малхбалехь оьрсийн сепатаристаша гIаттийначу боламан ницкъийн коьрте ваьлла Гирин-Стрелков Игорь. Цо шех «Донецкан республикан коьрта тIеман буьйранча» олу. Иза мила ву, стенгара ваьлла? Оцу хаттаро Нохчийчу кхачаво, цигахь гайтина оьрсийн къайлахчу сервисан эпсаро шен хатI ма-дарра.\nОьрсийчохь тахана хаа аьтто боцу хIуманаш лела кху дуьнентIехь. Кремлан режимо дихкина, масала, нахана интернетера «Ежедневный журнал» (ХIора дийнан журнал) деша. «Хьо вицвелла со муьлхачу пачхьалкхехь веха, сан ишттаниг деша некъ боцийла, элира соьга сан цхьана накъосто, ас хьажахь, аьлла, шега Гиркин-Стрелковх лаьцна оцу журнало яздийриг деша аьлча.\nЦундела Маршо Радионо шена тItоьцу Гиркин вовзийтар.\nЮьхьанца ГIирмехь а, тахана Донбассехь а меттигера оьрсий, ир-кара а хIиттош, Украинан дуьхьал бохурш а, лулара пачхьалкх кескашка яха арабевлла хьийзарш а Кремло хьийсийна диверсанташ хилар ду дерриг а дуьненна гуш. Путин Владимира шен кепехь шалхенаш лелаяхь а, гучудуьйлу Оьрсийчоьнан Iалашонаш машаре а я Украинах доглазарца йоьзна а йоцийла.\nКиево дуккхаза а Iораяьхна Оьрсийчоьно шеца лелаен ямартлонаш. Царех цхьаъ ю Путинан куьйга къелхьара къайлаха ницкъаш Донецкехь сепаратизм марсайохуш, террор яржийна хьийзар. Гучуевлла а, евзаш а ю, Москох бенаш а болуш, цигара дIа дечу буйрашца Iедалан эскаршна дуьхьал тIемаш бен тобанаш.\nСепаратисташа кхайкхийначу «Донецкан республикан» тIеман ницкъийн коьрте ваьлла лела кху муьрехь Москох шен доьзал а битина араваьлла лела оьрсийн диверсант-эпсар Гиркин Игорь. Ткъа Донбассехь и вевза «Стрелок» я «Стрелков» цIарца.\nДеношкахь иза мила ву довзуьйтуш дIахьедарш даржийна «Мемориало», аьлча а, цуьнан куьйгалхойх волчу Черкасов Александра а, дукха заманахь дуьйна цуьнан цхьана болх бечу нохчочо Байсаев Iусама а. Цара чIагIдо и стаг Нохчийчохь 13 шо хьалха а билгалваьлла нах хIаллакбарца бохуш.\nМаршо Радионо дийхира карарчу хенахь Норвегерчу ХIелсинкин комитетехь къахьоьгучу Байсаев Iусаме Гиркин-Стрелков вовзийтар.\nГиркина байъина нохчий\nБакъоларъярхоша Байсаев Iусмана а, Черкасов Александра а йовзуьйтучу къайлено алссам нах гIовттийна интернетехь ир-кара. Оцу хьокъехь Фейсбукехь довзуьйту нохчаша а, украинахоша шайна хетарг.\nЦхьа дакъа тешна ду Гиркин а, и санна болу кхел а, дов а доцуш нах хIаллакбийраш кхуллург Путин Владимир а ву, иза цкъа, хенан йохалла дуьненаюкъарчу зуламийн кхело а жоьпе а озор ву бохучух.\nТкъа кхечарна къезиг догдоху и тайпа нийсо хир ю бохучух. Царех ву ша бакъоларъярхо Байсаев Iусман а.\nДуьненан шалха стандарташ\nПутинан чалтачаш цхьаъ бу Нохчийчохь а, Украинехь а


ТIех доккха доцчу зуламна бехкебийраш хIунда хьийсабо набахте\nМуьлхачу логикаца хьийсабо лецна нах набахте.\nОьрсийчохь кест-кеста хеттарш хIуьтту: муьлхачу логикаца хьийсабо лецна нах набахте. ТIеман министраллан лаккхара даржхо цIахь лаьцна юьту, ишта экономикан хилла министр а цхьана. Ткъа 75 шаре ваьлла Iилманча Кудрявцев Виктор набахтехь латтаво. Цхьа наггахь адвокатийн аьтто хуьлу, церан таIзар малдан.\n"Новое величие" гIуллакхца доьзна лаьцначу 18 шо долчу Павликова Анница а хилира иштта. Амма дукха хьолахь хала хуьлу кхелахой а, талламчаш а къарбан, озабезамаш лелабо цара.\nОцу юкъанна Оьрсийчуьра талламийн набахтеш тIехюьзна ю. Цигарчу проблемех лаьцна байначу баттахь лерина кхеташо дIаяьхьира Инарла прокуратурехь. "Бехкзуламан гIуллакхаш толлучу заманчохь кхачамбацарш дитарца доьзна ду набахтеш тIехюьзна хилар" аьлла, хьесап дира гулбеллачара.\nСтаг дIалаьцначул тIаьхьа талламчаша кхелахочуьнга кехатца хаамбо, и стаг изолятор чохь латто эшаран бахьанаш довзуьйтуш.\nОьрсийчохь лела барамаш ишта бу:\nшен хIусамехь а вуьтуш, дIасавалар дехкар;\nмахкал араваларна доза тохар;\nзакъалтах маьрша витар;\nцхьаъ юкъархо а хилла, арахь витар.\nБакъду, дукха хьолахь талламчаша лаьцнарг набахтехь витар доьху кхеле. Кхелан статистико а гойту и бакъ хилар.\nСтохка хьалхарчу 6 баттахь оьрсийн кхелаша 64 126 дехар листина, лецнарш чохь сацор доьхуш шайга чуделла. Царех 57 650 дехар къобалдира кхело. Проценташкахь аьлча, 90 % хуьлу и терахь.\nЮкъараллехь емал а деш, уггар а резонансе леринчех дара Дмитриев Юрийн а, Титиев Аюбан а гIуллакхаш. "Мемориал" бакъонашларъяран организацин ши белхахо вара и шиъ.\n61 шо ду Титиев Аюбан. Нохчийчохь адамийн бакъонашна гIаролехь лаьтташ вара иза. Ткъа хIинца бехкево иза, наркотикаш лелийна аьлла, ткъа бакъонашларъярхочо, шена полисхоша кхийсина ю уьш бохуш, чIагIдо.\nТитиев бехкево луьрачу зуламна, ткъа иза маршонехь витахь, цо кхи дIа а лело тарло шен зуламаш, йа новкъарло ян мега "оцу зуламечу гIуллаккхехь бакъдерг къасто" аьлла, дIакхайкхийра кхелехь талламхочо.\nБакъонашларъярхочун юкъархой хила реза бара гоьбевлла нах: бакъонашларъярхо Ганнушкина Светлана а, политик Явлинский Григорий а. Амма кхелахоша тIе ца дитира иза, шо ду Титиев набахтехь волу.\nИсторикан Дмитриев Юрийн 63 шо ду. Карелехь Сталинан репрессешкахь белла нах дIабоьхкина меттигаш лоьхуш бара уьш.\nТкъа цунна дуьхьал айдина гIуллакх а ду тIех луьра лоручех - шайн доьзалхо йина, кхаба ялийна йоI хьийзина аьлла, бехкево иза. Цкъа бакъ вина, маьршаваьккхира иза. Цунна тIехIоьттинера, дуьхьал даьккхина гIуллакх политикаца доьзна ду аьлла хетта юкъаралла.\nАмма юха а дIалецира Дмитриев, гIуллакх юха а листа а долош. Бакъ-кхелах къайлавала там бу иза бохуш, талламчаша даим а доьху кхеле бакъонашларъярхо чохь латто хан дIаяхъяр.\nОьрсийчохь наггахь верг бен ца вуьту чуьра аравалар доьхкий.\nЦIахь витар доьхуш дахначу шеран эхашерачохь 3 628 дехар дира. Ткъа кхело 3 188 бен тIе ца дитира, аьлча а, 88 процент.\nЦIера дIасабовлар дихкинчарлахь вара вевзаш волу политик Навальный Алексей а, экономикан министран даржехь лаьттина Улюкаев Алексей а, тIеман министраллана чуйогIучу бахаман департаментан хилла куьйгалхо Васильева Евгения а, театран режиссер Серебренников Кирилл а.\nДелахь а, олийла дац политик вара, йа лаккхара даржхо вара аьлла, цаьрга масаьрга а кхелахоша озабезамаш бо.\nКировн кIоштан губернатор хилла Белых Никита кхел кхайкхаяллалц набахтехь латтийра, масала, могушаллица бала хьоьгуш хиллехь а.\nЦкъачунна адвокатийн ницкъ ца кхочу 75 шо долу Iилманча Кудрявцев Виктор набахтера ара а ваьккхина, цIахь витийта.\nПачхьалкхна ямарт хилла аьлла, бехкево иза. Белгерчу институтна мехал хаамаш дIакхачош хилла цо бохуш, чIагIдо талламчаша.\nКудрявцевн гергарнаш кхоьру, шайн стаг набахтехь валарна: диабет а, гипертони а ю цуьнан. Инфаркт хилла а ву иза. Оьрсийн академин президенто ша юкъара а хилийтий, маьршаваккхахьара иза аьлла, дехнера, амма байначу беттан 15-чохь дIакхайкхийра кхелахоша, иза чохь сацош шаьш бина сацам.\n"Лаьцнарг ца ваьллачу дийне ваккха а тарло, бехк тIелацийтархьама"\nТIех доккха доцчу гIуллакхна кхел йийраш а цхьана стенна латтабо Оьрсийчохь набахтехь, юй-те оцу системан кхетаме логика, хIунда лаьцна "Йиллинчу Оьрсийчоьнан" жигархо Шевченко Анастасия дийцира "Олевский Тимурца дIахьо суьйренаш" аьллачу программин эфирехь бакъонашларъярхочо Шаров-Делоне Сергейс.\n- Коьртаниг хIун дуй – талламчаш шайн ма хуьллу оцу лаьцначуьнга бехк тIелацийта гIортар. Цул тIаьхьа атта ма хуьлу царна. Стаг ца ваьллачу дийне ваккха а тарло, цуьнга бехкаш тIелацийтархьама. Вайн пачхьалкхехь 75 процент кхелан сацамаш оцу "леринчу къепехь" дIакхайкхош бу.\n[Шена талламо тIебаьхьна бехк, кхеле тIе а ца чIагIбойтуш, къерахилар, бина сацам чекхбаккха дехар; ишта кеп лела тарло динчу зуламна догIу таIзар итт шарал совдолуш дацахь – "Керла Хан"].\nИ бохург ду, цхьа а тоьшаллаш ца луьстуш, талламчаша мел ледара материалаш а, бехк тIечIагIбар а вовшхтохахь а, дерриг чекхдериг хилар, хIунда аьлча, оцу стага бехк тIелаьцна баьлла дела.\n- Шевченко Анастасия цIахь юьтуш бинчу сацаман бух, хьуна хетарехь, тоаме буй, цуьнан маршонна дозанаш деттал, я бац?\n- Кхузахь хьал ишта ду. Со тешна ву, массо а бакъонашларъярхой реза-м бац соьца, цу кепара артикл хила йиш яц. Адамна таIзар дойла яц, цуьнан багах дийлина дешнаш бахьана долуш. Дешан маршонан принципашца догIуш дац иза.\n- 281-гIа артикл хилла ца Iаш, цунна бехкедуьллу Оьрсийчохь оьшуш йоцчу организацица юкъарлонаш лелор а.\n- "Оьрсийчохь оьшуш йоцу организаци" бохург хIун ду? Цхьаммо а тIечIагIдина ма дац, оцу организацино зуламе гIуллакхаш леладо аьлла. Оьшуш йоцу организаци ю аьлла, дIакхайкхор доцург.\n- Ткъа хIунда нисло ишта? Юкъаралла оьгIазе хуьлу, реза боцуш, ткъа талламчаша ехха ойла а йой, сацамбо лаьцнарг СИЗО-хь ца вуьтуш, цIахь дIасавалар доьхкуш лаьцна вуьтуш.\n- Дукхачу хьолехь и муха хуьлу хьуна аьлча. Таллам дIабахбан безаш хуьлу, ткъа иза лаьцна вуьту хан тIехтилла. Цхьа шо даьллачул а тIаьхьа федерацин субъектерчу кхеле бовла дезаш хуьлу. Ткъа оцу заманчохь талламаш берзийна хуьлу, тIаккха дIасавалар доьхкуш деш долу таIзар мел а малдан гIерта уьш. Мел оьшу тоьшаллаш церан карахь ду, тIаккха стенна оьшу стаг СИЗО-хь латтор?\n- Мел дукха дийцарх а, со нийса кхеттехь, оцу системан цхьа шен системан логика ю-кх. Йа яц?\n- Цхьа логика ю олийла ду тенденцица, амма хIора а нисделларг йоллу тенденцина бIостане хила а тарло.


Хьалха санна даздира Нохчийчохь Оьрсийчоьнан Де\nIедалан хьостанаш чIагIдарехь, Нохчийн Республикехь эзарнаш бахархой дIататтабелла, коьртачу шахьаран майдане а гулбелла, Кремлана мехкан муьтIахьалла дIагайта. Ма-дарра аьлча, керла а, стагга а цецвала а хIумма а дац кхузахь. Гуттар а тергаллуш ма-хиллара, школашкара, лазарнешкара, Iедалан хьукхмат-урхаллашкахь къахьоьгуш болу берриг бахархой декхаре бина Соьлж-гIалахь гайтамна биначу гуламехь хила.\nСоьлжа-гIалин гуламе дIа а кхаьчна, хьаькамашна шаьш гайта а гайтина, цигара «бовда» каяьлчех бу хIара къамел деш болу Шелковскан кIоштара хьехархой Хьамзат а, Билал а.\nХьамзат: «Гучу а девлла, хIинца цIадогIуш ду. Мархин баттахь нисдалар хьажахь Оьрсийчоьнан де. Багахь марханаш дерш а ,доцурш а бу. Царна хала дуй, даций бохург тергаме а оьцуш а дац».\nБилал: «Марха цамарха дуьйцуш а дац. Iедалан балхахь волу стаг гуламехь хила везаш ву. Массарна а тIедиллина и декхар. Со а, сан накъостий машен а лаьцна, схьа а даьхкина кхуза хIиттина а лаьттина, хIинца дIадаха девлла ду.\nШайн лааме хьаьжна а доцуш, юх-юха a цхьацца ловзаршка, митингашкахь дакъалаца шаьш декхарелахь дар Iаламат чIогIа ца тов нахана. Цу хиламо психика гальяккхал тIеIаткъам а бо Iедалан балхахь болчу, амма хIинца-тIаккха лартIа догIур дац-те, дикачу агIор хийцаме дер дац-те хьал бохуш садеттачу бахархошна.


ХӀиндистан (хӀинди हिन्दुस्तान Hindustān, урду. ہندوستان Hindostān цӀе кхоллайелла гӀаж. Hindū — Инд + -stān дешах) — Азин къилбехьара ахгӀайре. Майда 2 млн км² герг. Къилбаседехьара доза ду Инд дельта тӀера Ганг дельта тӀекхаччалц. Цкъаццкъа ХӀиндистанан ю олу ХӀинди-Ганган аренан къилбехьара акъари а лаьмнаш а. ГӀайренан тӀехь ду ХӀинди дукху долу дакъа, Пакистанан а, Бангладешан а цхьадолу дакъош а ду.\nМалхбузехьа бу Ӏаьрбийн хӀорд, малхбалехьа — Бенгалин айма йу. АхгӀайренан къилба-малхбалехьара йистехь бу Шри-Ланка цӀе йолу боккха гӀайре. ХӀиндистан ахгӀайре ХӀиндин тектонин пилтан тӀехь йолучу ХӀиндин субконтинентан къилбехьара дакъа ду.\nГӀажарийш ХӀиндустан йерриге ХӀиндехь олура, цигара и дош европин меттанашка кхаьчна. XIX бӀешарахь европахойша Гималаи а, Виндхья акъаре а йукъахь йолу регионах олура ХӀиндистан, мадарра аьлча ХӀиндин материкин дакъех Декан дуьхьала йолучу.\nКлимат Индостана Архивйина 2018-02-01 — Wayback Machine\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ХӀиндистан&oldid=7930253»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 26 март, 23:26.


Дагестанера низамхой тIаме бевлла тележурналисташца\nДагестан - Чоьхьарчу гIуллакхийн министр Магомедов Iабдурашид\nДагестанехь полицино компьютерш дIаяьхьина телевизионера а, радиора а. Прокуратурано а, полицино а хьийзабо лецна бахархой, етта, аьлла эфир арахецарна бехкебо журналисташ. Маршо Радион Къилбаседа Кавказан эксперта Фуллер Лизас арахецна цунах лаьцна артикл.\nДиъ шо хьалха Оьрсийчуьрчу Карнегин Центран талламчас Петров Николайс, ша динчу зерашна тIе а тевжаш, билгалдаьккхира, Дагестанан полици, пачхьалкхан системан дакъа ларалуш елахь а, шашаха лела, шеггара нах лоьцуш хьийза, аьлла.\nТкъа кхушара, аьлча а, кху беттан 5-чу дийнахь, полицин сий къовзийначух тера ду Дагестанан телевизионо. Тележурналисташа оцу дийнахь йийцаре йинера чоьхьарчу гIуллакхийн министраллой, прокуратураной шаьш лецначу нахана етта, цаьргара дареш дохуш, аьлла.\nЦул тIаьхьа даьхкинчу деношкахь чоьхьарчу гIуллакхийн министра Магомедов Iабдурашида омра а дина, телерадио урхаллера документаш, компьютерш дIаьхьина полицино.\nКхеташ ду, Къилбаседа Кавказерчу цхьана а телевизионехь журналист ваьхьар воцийла шеггара прокуратура я полици емалъян. Юьйцу эфир кечйинарг а, дIаяьхьинарг а вара Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин эксперт Казак Анатолий.\nДозушдоцчу Дагестанерчу «Черновик» газетан корреспондента Магомедов Мохьмада Маршо Радионе дийцира, оцу эфире журналисташа полицин хьаькамаш а кхайкхинера, амма уьш ца баьхкина хилла, аьлла.\nХIуъа а, мухха а делахь а, телерадио урхаллера яьхна компьютерш, дIадаьхьина документаш.\nОцу хьокъехь журналист а, Оьрсийчоьнан Думин эксперт а волчу Казака яздо шен Фейсбукан агIонтIехь: «Ас догдоху полици, прокуратура нахаца тIех шога хьийзар цхьамма, воккхачу хьаькамо, талларе а, нийсо толаре а».\nДагестанан полицино низамаш дохор дуьххьара дац далхош. Ши шо хьалха полисхойн цхьа йоккха тоба ехха литкъира Москох, министраллехь бозбуанчаллаш лела, коррупци яьржина бохуш. Кхин Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министра Колокольцев Владимира шаьш тIе ца эцча, Москох адамийн бакъонийн тергоечу «Мемориал» юкъараллехь пресс-конференци а елира Дагестанерчу полисхойн тобано.\nХIетахь оцу пресс-конференцехь къамелдинчу дагестанхочо-полисхочо полковника Гаджиев Салахьа шаьш маситтаза арздина шайн министре, амма цо цхьа а жоп а доцуш дитина шаьш, элира. Цо полице балха воьдуш мел ахча ло Дагестанехь а дийцира. 400 эзар сом дала деза ХIинжа-ГIалахь, ткъа Дербентехь – ах миллион, дийцира Гаджиевс.\nПолковник Гаджиев Салахь а, и санна министраллана аьрзнаш деш арабевлла лелла цуьнан накъостий а харц ца хиллийла гайтира стохкалерчу хиламо. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера кхаъ оьцуш лецира 30 стаг, 60 бехктакхаман гIуллакх гIаттийра.\nЖурналисташна, оццу тележурналистна Казак Анатолийна а, «Черновикан» корреспондентна Магомедов Мохьмадна а хетарехь, Дагестанан куьйгалхо Абдулатипов Рамазан иккхинчу инцидентца доьзна полицигахьа волийла дац. Ткъадацахь, иза ца вулийла дац конфликтна юкъа, боху цара. Делахь а, цкъачунна хезна дац телевизионна низамхоша тIеIаткъамбарх лаьцна Абдулатиповгара дош цхьанненна а.\nТелевизион балелаьцна министро


Бежанаш леш ду, дарба дац\nКавказехь, къаьсттина Нохчийчохь яьржина хьийза дохнан цамгар, нодуляран дерматит, кест-кеста хьаха мехкан 1едалхоша. Амма карийна дац дарба. Махкахь и цамгар бахьанехь дифиците даларал совнаха, дазделла механа жижиг. Ярташкахь тахана ду лелаш дукха даьхний, бежанаш хилла ца 1аш, устаг1ий, гезарий.\nБелла етт а къайлах дIабуллу зама\nIедалан хьостано Iорадаьккхарца, махкахь 10 000 сов бежана нодуляран дерматит олу буьччалгийн цамгар кхетта ду,ткъа цунах делларг эзар сов.\nОцу цамгаро бахархошна дина зенаш хаъал сов хила тарло, стенна аьлча, цхьаъ бен боцу етт беллачунна а,ур-аттал и лаьттах буллуш а Iедало деш гIо цахиларна цхьаболчу долахоша гIара а ца буьйлуш, шаьш хьуламехь къайладоккху делла бежана.\nБилггал хаа а хууш, Теркаца Iуьллучу цхьана юьртахь ткъаннашкахь дагарло цу лазаро эгийна бежний.\n«Суна билггал хаа а хууш тхан юьртахь цхьана де делла 8 бежана, вукхуьнан 5, кхечуьнан 3, ткъа цхьацца хьайба делларш чот а йоцуш дукха бу».\nИ къамел динарг ву могIарера вахархо теркхо. Цо дийцарехь и цамгар бахьнехь Iедало леррина кхоьллина орцаллин штаб а ю, цо и цамгар дIаса ца йоржуьйтуш а,делла бежний дIадухкуш а гIо до бохуш кхайкхош делахь а,иза буххера дуьйна шеконе хIума ду, стенна аьлча дукхахйолчу ярташкахь данне а дац могильникаш олу бежнийн кешнаш,бахархоша шаьш ка яьл-яьллаче дIатекхош ду даьхний а.\nЦу хьокъехь дуьйцуш ву соьлжагIалин кIоштерчу Органца Iуьллучу цхьана юьртара вахархо.\nВахархо: «И цамгар дIаяьлла хьал ма дац кхузаххьа-м. Кху юьртахь цуьнан бала болуш а,и хIун лазар ду хууш а стагга а вац. Дукха даьхний дала а делла,цомгаш а ду. Махкахошна гIо дан дезаш сурт ду гуш дерг,хIара ма-дарра Iедалехь болчарна ца хоьуьйтуш латтош дуй те аьлла а хета. Эрчо ю.\nКхо бIе уьстагI белла меттиг а ю.30-40 белларг а ву. Котамашна а хьаьдда и лазар. Уьш дIаIалашьян даьккхина ор а дац. Арахь охьакхиссина ду. Уьш даа а диъна ур-аттал чагIалкхаш елла масалш а ду. Органан тогIи чу а кхуьссу даьхний. ТIе догIа деъча, лаьтто дIахуьйдина и лазар мичча хена а тIедала тарло…Iалам а вай талхийча, вовшийн лар а ца дича… Вай дахар шадергге даьхнешца доьзна ду.\nСтаг велча тIаьхьа е а бежана еза,тIедогIуш гIурбанан денош а ду. Схьаэца бежана хир юй те аьлла сингаттам бу нахехь. Боьхна болх бу. Деллий а хууш юьртахь делларг I5-I6 хьайба ду. Делларг билгал а мА ца волу. Кертахь ор доккхий дIадухкурш а бу,лазар кхеттий ца хаийта,диснарш дIадохкарехь новкъарло ца хилийта….»\nБуьччалгийн цамгар бахьнехь даьхнех бевлларш мел дукха белахь а цкъачунна эшам хиллачарна гIодар хьехош а дац Iедалхоша. Хьехош дац бежана жижиг тахана къедалар коьртах а даьлла махкахь дийцаре деш доллушехь. Нохчийчохь уггар дукха даьхний кхобучу аренца Iохкучу ярташкахь карарчу хенахь наггахь доцург бежана жижиг духкуш хаалуш а доцуш, цуьнан къоьлла хIоьттина.\nХIинца схьагучу суьртаца и дилха дохкар кхана,лама,кIира даьлча алсам дер ду ала а дац.ХIинцале масалш ду цомгашчу бежана жижиг даарца доьзна нах лечуьра бевлла а. Царех цхьаъ ву Теркйист кIоштан ЧIулгаюьртара жижиг эцна вахана гIамаршкахь Ставропол мехкан Курскан кIоштехь веха Жамалай. И ву дуьйцуш.\nЖамалай: «ЧiулгIа-Юьртара дехьна жижиг бахьнехь ши доьзал лечуьра баьлла гIамаршкахь. Кхаа дийнахь хаза неха санна цамгаро лаьцнер-кх. Чувеъна рицкъанах кхетта ши лулахо а цомгаш хиллера . Со-м хIинца а дика лартIа а ванза ву. Лулахочу н хIусамнана-м Курской дарбанан цIийне а кхачийнера и лазар юха ца долуш. Цуьнан цIийнда леррина юха ЧIулга юьрта вахана мА лийлира и жижиг доьхкинарг гархьама…»\nДIаьвше дилха а диъна шаьш лечуьра довларх дийцинчу Жамалайна хетарехь,гуьйре тIе а еъна шельяллалц къедала тарлуш ду бежана жижиг. Цуьнца дузу цо гIурбанна денош герга мел гIерта а Нохчийчу сихдинна уьстагIий кхийлар


Роскомнадзоро дIакъевлина Путинах лаьцна йоза долу хаам зорбане баьккхина 76.ru сайт\nОьрсийчоьнан Роскомнадзоро дIакъевлина Ярославлехь меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан урхаллан гIишлонна тIехь Путинах лаьцна йоза долу хаам зорбане баьккхина 76.ru сайт. Цу урхалло юкъатоьхна цу хаамна тIе йоьду линк Оьрсийчохь йихкинчу сайташна.\nЖурналисташ шайн болх сацор бац. Цара шайн материалаш зорбане йохур ю 76.ru зорбанан гIирсан социалан машанашкахь йолчу агIонаш тIехь, аьлла ду "Медиазоно" бинчу хаамехь.\nМаршо Радионо хьалхо яздина ма хиллара, Оьрсийчуьрчу цхьамогIа зорбанан гIирсаша шайн сайташна тIера дIаехира мила ву ца хуучу стага Оьрсийчоьнан чохьарачу гIуллакхийн министраллан Яраславан кIоштан урхаллан гIишлонна тIехь динчу йозанах лаьцна материалаш.\nХIора колонни тIехь диллина цхьа элп хилла, цхьаьна цара хIоттийна хилла ши дош "Путин *****", яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nЦу йозанан сурт шен Фейсбукерчу агIона тIехь арахецнера меттигерчу вахархочо. Цул тIаьхьа цу хьокъехь хаам бира маситта Ярославерчу зорбанан гIирсо. Дукха хан ялале церан редакторшка телефон етта буьйлабелира Роскомнадзоран а, ФСБ-н а белхахой, и сурташ дIадаха бохуш.\nШинарин сарахь Роскомнадзоран зорбан секретаро Ампелонский Вадима дийцира, хаам дIабаккха аьлла шаьш телефон тохар бахьана "пачхьалкхан символш сийсаз ярх лаьцна низам дохор сацор Iалашонца йина профилактика" яра аьлла.\nIедалхой сийсазбеш, царах цавешаш, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан символш а, Конституци а, Iедалан органаш а ларам боцуш, томехь йоцчу кепехь хьехийначарна таIзар дарх лаьцна низам Оьрсийчоьнан парламентан шина а чоьно тIеэцначул таьхьа, куьг а таIийна, тIечIагIдира президенто Путин Владимира Зазадоккху-баттахь.\nИ низам болх бан доладеллла кху, Оханан-беттан,1-чу дийнахь. Хье а ца луш, иза зен буьйлабелла Оьрсийчуьра бахархой.\nОьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Яраславан кIоштан урхаллан гIишлонна тIе яздина "Путин *****" а долуш, сурт Фейсбукехь дIахIоттийра Ярославлерчу вахархочо Попутников Кирилла Зазадоккху-беттан 31-чохь, низам болх бан доладала цхьа де диссинчхенахь.\nИ бахьана долуш шолгIачу дийнахь иза леван полици кхайкхийра. Делахь а сурт цу стага хIинца а дIа ца даьккхина шен агIона тIера. Полисхоша шега иза де аьлла дехар ца дира, боху Попутниковс.\nКхечу кепара лелла цхьаболу Ярославлера зорбанан гIирсаш, шайна юкъахь "Эхо Москвы в Ярославле" радио а, "Ярославский регион" газета а, "ProГород" портал а йолуш. Цара шайн сайташна тIера дIадаьккхина шаьш арахецна сурт. Амма иза дан реза ца хилла ши сайт: "Яркуб" а, "76.ru" а.\n"76.ru" сайтан редакторо Прохорова Ольгас дийцарехь, Зазадоккху-беттан 31-чу дийнахь и хаам сайта тIера дIабаккхар доьхуш Роскомнадзорера тоьхна ца Iаш, цуьнга телефон тоьхна Федералан кхерамазаллан сервисера (ФСБ).\nПрохоровас дийцарехь, ФСБ-ра шозза телефон тоьхна цуьнга. Сурт дIадаккхахьара аьлла, дехар дира шега, кхин тIедожош аьлла хIумма а дацара, боху редакторо.


Ца деза нохчашна салташца лулахолла\nЦхьана ханна бен уьш далийна дацахь а,керла бевллачу лулахойх цуьрриг баккхийбеш бац юьртахой. Федералан боккхучу некъахула дIавоьдуш ган а гуш, четарийн юрт а йиллина Iаш бу эскархой Теркйист кIоштан Бена юьртана юххехь а. Кху тIаьххьарчу иттех шарахь Нохчийчохь къепе хIотточу тIеман дакъошкахь гIуллакх деш ветеран ларалуш ву прапорщик Мурад.\nЦу тIеман дакъойн хьокъехь цуьнга делла ас хIара хаттар: Новр кIоштан гIамаршкахь бIаьрго ма-лоццу яьсса меттигаш ю нацкъар бен ярташ а йоцуш,ишта гергахь адамаш а доцуш 11-12 чакхарма генахь Теркан раьгIнаш а ю эскарш дIатардан.\nМурад: «Меттиггий,бахархошца беш болу болххий хьесапе а оьцуш,дIатардеш ма ду эскарш. ДIо-о эрна арахь дIатардина а ду дакъош, юьртана гергахь хила дезарш а ду… И эскарш а, церан техника а нахана ца езий –м хууш ма дуй.\nДелахь шайн –шайн Iалашонаш ,декхарш ма ду царна тIедехкина а. Теркан раьгIнашкахь,хьалха уьстагIийн жоьланаш хиллачохь а бу. Цаьрга гIуллакх доццург ца леладайта вайнехан полисхой а бу церан Iамораш тергонехь латтош»ю Сан хьекъалехь тахана-кхана дIадига дезаш ду тIеман дакъош».\nДуьнентIа мел йолчу тIеман техникаца ярташна юххехь дIатардина эскарш, мел «тап» аьлла тийна-таьIна Iаш делахь а наха сагатдо. Бер-кер,кхиазхой стенна буьйцу ,туш тоьхна Iачу салтий болчу агIор юьртахоша,шайн ницкъ а кхочуш бежана хIума а ца йохуьйту. МогIарера вахархо Ризван ву дуьйцуш.\nРизван: «Наха вовшашлахь дуьйцург и ду-кх-Iамораш дIадахьа балийна салтий. Цкъачунна,Дала мукъа лахь,цара еш новкъарло-м яц. Хьалххехь Iедалхоша дIакхайкхинехь нахана атта-м хир дара,са а ца гатдеш».\nЯрташна юххехь дIатарбина кхобу эскархой бахьнехь, ницкъаллин структураша гуттар ма-биггара лебан,хеттарш дан кегийрхой бигча а,цIерачара сагатдар хаъал алсамдаьлла. Цунах дуьйцуш ю Теркйист кIоштера хIусамнана Сурат.\nСурат: «Ярташкара дукха бераш дигнера юха а низамхоша. Ницкъ а ца беш схьадахкийтина цхьадика. ХIара эскарш кхузахь долуш уьш бигна аьлча а нехан са ма гатло чIогIа. Хаам бан ма-безара и салтий цхьанне а сингаттамана балийна бац аьлла».,\nХууш ма-хиллара цхьа кIира сов хьалха цIеххьана тIеоьзначу эскаро ,наха шаьш даре а деш, адам кхерийна хилла чIогIа. РегIан даккъаш дIа а лаьцна, охьахевшинчу салташца, юкъаметтиг къасто,дика кеп а йина ваханчу оьрсийн маттахь Комарово олучу Iамта кIотIарчу вахархочунна тапча тоьхна чов йина а хилла салташа.\nХуучара дийцарехь, «юьрта дола дан гIоьртина» жима стаг, кху сохьта даьIахк а ца лоцуш кхеттачу дIандарго йина чов цIахь ерзош ву.,лоьраша дарбанаш лелийначул тIаьхьа.


Цхьа бутт ах бутт хьалха Устрада гIалахь вайна 47 шо долу Шайхаев Рамзан. Цуьнан гергарчара дийцарехь, кетIа еанчу машен чу а хиина дIавахна иза. ХIетахь дуьйна цунах хилларг хууш дац.\nХьалхо иза Москвахь вехачу заманчохь полисхойн тергонехь хиллера иза. 2012-чу шарахь дIалаьцнера иза къола дина аьлла а, Оьрсийчохь йихкинчу экстремистийн "Ат-Такфир Валь- Хиджра" тобанца воьзна хилла ву аьлла а, шеконаш кхоллаелла.\nИшта хаамбира хIетахь, цуьнца лаьцна хиллачу Дагестанерчу вахархочунна тIехь ницкъбина хилла, Шайхаевна дуьхьал мукIарло де бохуш, аьлла.\n"Мемориалан" информацица, вукхо тIе ца лаьцча, Шайхиев бехказваьккхира.\nШен да чIагIвелча, кху аьхка Соьлжа-ГIала цIа веанера Шайхаев. Юха а полисхойн бIаьрг тIехIоьттира цунна. Нохчийн полисхоша дIалецира иза шен хIусамненаца цхьана. Бакъонашларъярхоша дийцарехь, иза лацарх протокол ца хIоттийра хетахь. Цуьнан хIусамнана дIахийцира масех де даьллачул тIаьхьа, ткъа Шайхаев бутт баьлча маьршаваьккхира.\n"Меморилан" информацица, полисхоша дIаяьккхинера цуьнгара машен а, ювелиран хIуманаш а, ахча а. Ша дIахецначул тIаьхьа а Нохчийчохь висира Шайхаев, дега хьожуш.\n"ХIетахь иза дIалаьцнера цуьнан хатI бахьанехь – еха маж, меттигерчу наха ца лелон духар хуьлура цунна тIехь, - дийцина "Кавказ.Реалии" портале Рамзанан вашас Сираждис. – Шелара доккха маьждиг схьадиллича – дIахоьцур ву аьллера иза. Соьга дийцарехь, динан хьежамаш цуьнан муха бу таллархьама лаьцнера иза.\nШайн даш тIехь ара а валийтира иза хIетахь. ХIинца а иза волу меттиг хууш хилча, тхо мел а паргIат хир дара. Цхьа кIоргера дин лелош, суьпа стаг ву иза. Дуьненан хIуманца самукъа долуш вац иза".\nДукха ца Iийра Шайхаев цIахь маьрша. Байначу беттан 9-чохь цаевзачу лоьмарца телефон туьйхира цуьнга, кетIа вала аьлла. Цу сарахь оцу машенца дIаваххарх, иза кхин гина стаг а вац.\nОцу юкъанна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедо, махкахь маьрша ду бохуш. "Суна билгалдаккха лаьа, вайн исторехь цкъа а тахана санна маьрша зама хилла а яц", - элира нохчийн куьйгалхочо.\nНохчийчоьнан урхаллан цIарах йолчу адамийн бакъонийн Кхеташонан декъашхочо Саратова Хедас аьлла "Кавказ.Реалиига", вайначун гергарнаш шеца зIене бевлла бац, цундела оцу хиламех шена хууш кIад а дац аьлла.\nТкъа Шайхаевн гергарчара, шаьш полици а, прокуратуре а хаийтина боху, амма цаьргара кхин кхаьчна информаци яц боху шайга.\nВайна Шайхаев Рамзан\nПолисхоша иза вигина олийла ду аьлла, хьажам бу "Мемориалан". "Соьлжа-ГIалахула лелла тхо, кIоштийн полицин дакъошкахь а хиттина, цуьнан суьрташ а гойтуш, паспортан копи а гойтуш. Иштаниг шайгахь вац олура цара", - дуьцу Сираждис.\nИшта вайна стаг тIаьхьо талламан изоляторехь а карош меттигаш Нохчийчохь кIезиг ца нисло боху "Мемориалан" кхеташонан куьйгалхочо Орлов Олега: "Цу кепара хиламаш кест-кеста хаало Нохчийчохь. Шуна гуш ма хиллара, бутт хан ю стаг тIепаза вайна. ХIоккхул хан яьлча бен тхан таро ца хилла цунах лаьцна хаа а, дийца а. Цуьнца ю-кх йоллу проблема. Цу кепара инцидент нисъелча, цкъа мацца а тIаьхьа бен Iора ца долу. Нохчийчуьрчу бахархошна ца лаьа оцу сохьта масаьрга а дIахаийта".\nШайн байначарна, дIабигинчарна цхьа хьовзам хиларна кхоьруш, ца хIуьтту боху бакъонашларъярхочо, нах хаамбан. Орловс дийцарехь, мацца а тIаьхьа, оцу стагна тIехь ницкъбина, цо бехк тIе а лоций, йа цунна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх даьккхинчул тIаьхьа бен дийца ца доккху дIабигинчу нахах.\n"КхоалгIа вариант ю - цхьана бахьанашца и стаг дIахоьцу. Кхеташ ду, тIаккха цуьнан гергарчарна нахалдаккха цалаарх. Ткъа хала ду ала - хIунда дIахецна и стаг. Ахча делла хир ду, кхаъ белла хир бу аьлла, коьрте догIу", - боху бакъонашларъярхочо.\n"ХIокху цхьана масало а гойту, нах бовш хилар махкахь, амма бакъонашларъяран болх боло хIокху масалх кхачо йоллуш пайда эца аьтто бац. Ткъа и аьтто цахиларна, хIара тайпа нах лечкъор юх-юха нислур ду. Адам Iадийна хиларна а, Нохчийчохь кху кепара террор тIехь латтош хиларна а, хала ду болх бан", - аьлла, дерзийна шен къамел Орловс.


Нохчийчоьнан Лакхара кхел къера хилла, кIоштан кхело процессан декъахой юкъахь а боцуш сацамбина хиларна\nГIуран-бутт 17, 2020\nНохчийчоьнан Лакхарчу кхело керстдина, кхелан процессе Тухаева Жанета кхайкхина цахилар, амма, хIетте а цуьнан хьокъехь бина сацам хийцанза бисина. Хьалхарчу инстанцин бакъонашца Тухаеван латкъам луьстур бу шаьш аьлла, хьесап дина кхело. И бохург ду, процессуалан низам дохор тидаме эцна ца Iаш, суьдхочо толлур ду гIуллакхан хьелаш а.\nСоьлж-ГIаларчу Ленинан кIоштан кхело тIеэцначу сацамна арз динера Тухаевас, ша кхеле кхайкхина цахиларна, иза юхаэцар а доьхуш. Тухаева Жанетин хиллачу хIусамдас Ибаев Руслана иск яьккхинера кхунна дуьхьал, церан бераш: исс шо долу Абубакара а, бархI шо долу СаьIид а хьаьнца вита веза къовсуш.\nКавказ.Реалиига Тухаевас дийцина, ша кхелан сацамна реза цахиларх. КIоштан кхелахоша бух боцуш бина сацам Лакхарчу кхело юха ца баьккхина, иза нийса тIеэцна цахилар билгалдаьккхиншехь. Цул совнах, Лахьан-беттан 17-чохь арз листар а хIара йоцуш нисделла хилла.\nЛакхарчу кхелехь латкъамца доьзна рогIера кхеташо хила езачу хенахь, карарчу беттан 15-чохь хиина Тухаевана бинчу сацамах. Иза а дIатеттина Чиллан-беттан 9-чу дийне.\nНохчийчуьрчу вахархочо Ибаев Руслана, шегахь хиллачу Тухаева Жанетица ца вуьтуш, шайн ши кIант шеца витар доьхуш чуделлачу дехарца боьзна сацам арахецнера Соьлжа-ГIаларчу Ленинан кIоштан кхело Гезгмашин-беттан 7-чу дийнахь.\n20I6-чу шарахь дуьйна къуьйсу дас-нанас ши бер - Абубакар а, СаIид а. Тухаевас дийцарехь, Ибаевс шозза дIаваьккхина цуьнгара ши кIант, ткъа жимахниг кхиош вац иза цуьнан 6 бутт кхаьчначул тIаьхьа дакъалаьцна а.\nВоккха кIант дас нана ган вохуьйтуш вац 2014 шарахь дуьйна.


Иза вина 1906 шеран 15 декабрехь Галанж1ожера Шунди олучу юьртахь къехочун доьзалехь.\nБер долуш да – нана кхелхина девашас Садос кхаьбна Хьасан. Назрань г1алахь хиллачу шинаклассан школан хехо хилла Садо. Цо шен вешин к1ант цига деша д1авелла 1913 шарахь. 1917 ш т1екхаччалц к1анта дешна цигахь.\n1921 шарахь иза юха школа – интернат санна схьайиллича цигахь шен дешар д1ахьо Хьасана. Иза чекхъяьккхинчул т1аьхьа шен накъосташца г1алг1айн поэташца Хь.Муталиевца, М.Богатыревца Бури – г1ала педтехникуме хьажаво Мехтиев.\nТкъа 1925 шарахь иза деша вохуьйту Москва Коммунистический университет трудящихся Востока им. В.И.Сталина ц1е йолчу вузе. 1930 шарахь иза чекхъяьккхинчул т1аьхьа М.Мамакаевца, Я.Джабраиловца, С.Куркиевца, А – Хь.Сатаевца ЦК ВКП(б) – н куьйга к1ел д1ало.\nЦул т1аьхьа Хьасана белхаш бо Нохчийн Облисполкоман инструкторан, «Серло» газетан редакторан (1931 ш) (цунна ц1е «Ленинан некъ» Мехтиевс тиллина), 1934 шарахь Мехтиев Грозненски городской районан комитетан 1 – г1а секретарь х1оттаво.\nМихтиевс язъина «Ден ц1а» пьеса, «Мокха куй», радиопьеса «Нийса некъ» а «Кхоран дитта к1ел» а книгаш Мехтиевн дешнаш т1ехь даьхна долу «Россия», «Хьоме Кавказ», «Доттаг1чуьнга», кхидолу иллеш д1аолура С.Магомадовс, 1. Мазаевс, А.Далхадовс, М.Минцаевс, Б.Эльмурзаев


Францерчу Тулузехь вийна террорхо Мера\nФранци -- Францин кхерамазаллин сервисан тоба Мера Мухьаммад схьалацар Iалашонца леррина операци дIаяхьа кечлуш ю Тулуза-гIалахь, 22Заз2012\nШи де дара Францерчу Тулуза-гIалахь полицино ворхI стаг верна бехке лоруш волу террорхо Мера Мухьаммад, шен хIусамехь го а бина, латтош волу. Иза дийна караваре сатуьйсуш бара Iедалхой. Амма зуламхо кхин караван а ца тигна, тIеман тассадаларех вийна иза.\nЗазадоккху-бутт юккъебаьлчахьана Францерчу Тулузу а, Монблан а гIаланашкахь ворхI стаг вийнера Алжирера орамаш долчу Мера Мухьаммад. Цкъа хьалха цо вийнарг Францера кхо эскархо вара.\nЦултIаьхьа, боллу мохк а Iадош, Зазадоккху-беттан 19 дийнахь цо Тулузерачу жуьгтийн ишколана хьалха герз диттина кхо бер а, цхьа хьехархо а вийра.\nФранцера кхерамазаллин хьал уггаре а лакхарчу тIегIан тIе даьккхина болу меттигера Iедалхой эххар а талораш деш верг Мера Мухьаммад хиларна цуьнан интернет машанера жигаралла бахьана долуш тIаьхьа кхиинера.\nЦултIаьхьа, и волу меттиг билгаляьккхинчул тIаьхьа, террорхо шен хIусамехь чIагвеллера, Iедалхошца цкъа къамеле волуш, юха дIатуьйш.\nТкъа эххар а Iедалхоша иза чохь волчу хIусамана тIелатар дIадолийча, цо дуьхьал герз дитинера, ша дийна хилар а, дуьхьало ян кийча хилар а гойтуш. Тасабеллачу тIамехь зуламхо вийна, масех францхойн Iедалхочунна чевнаш ян а кхуьуш.\nЦуьнан 23 шо хилла. Алжирхойн доьзалехь вина волу иза лулахоша а, бовза-безачара а гIиллакх а долуш, тIекаре а, тийна-таьIна а жима стаг санна вуьйцу.\nКхин цхьа хIума а ду шена тIе тидам бохуьйтуш. Дуьненчохь террорца къийсам латтош йолу лерина сервисаш уггаре а тоьллачех ларалуш ю Францехь. ХIетте а 22 сахьт даьккхира цара, Мухьаммад Мера чохь волчу хIусамна штурм ца еш, иза дийна караваре сатуьйсуш, цуьнца зIе а латтош.\nЦу хьокхъехь дагайог1у кест-кеста Къилбаседа Кавказехь оьрсийн ницкъаллийн структураша дIахьуш йолу террорхошна дуьхьала операцеш.\nДагестанехь а, Нохчийчохь а, ГIебартойн-Балкхаройчохь а цхьа зуламхо, я Iедална дуьхьалонча чохь волу хIусам шайна билгаляьлча, герзаш а деттий, и хIусам а хIаллакйо, цу чохь мел верг а воь, бехк боцу лулахой, я уллехь ларамаза нисбелла маьрша бахархой а бойъуш. Зуламхо дийна схьалаца гIортар-м дийца а ца оьшу.


Оьрсийчоь, Дечкен-бутт 06, 2013\nКIиран-де 6 Дечкен-бутт 2013\nПолиомиелитана дуьхьала вакцина карлаяьккхина Пакистанехь\nFinancial Times - Iамеркех масала эцна Европано а тIеэца еза, оьрсийн стоьлан дайшна дуьхьал санкцеш йохучу «Магнитский актан» шен вариант\n2012-чу шарахь дуккха а хIума хийцаделира кху дуьнентIехь. Амма хIумма а ца хийцаделла Оьрсийчохь. Ткъа стенга сатуьйсийла ю цу махкарчу бахархойн кху 2013-чу шарахь?\nГIуран-бутт 28, 2012\nПутина куьг таIийна "боберийн" низамна\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира куьг таIийна Iамеркехь тIеэцначу «Магнитский Сергейн низамна» жоп луш Оьрсийчоьнан парламенто тIеэцначу низамна. Цу низамца а догIуш, Iамеркахошна доьхкуш ду Оьрсийчура бераш шайн доьзалшка эцар. Ткъа иштта болх бан магош дац Iамеркан паспорт долу белхахой болчу Iедалшца йоьзна йоцучу организацишна.\nОьрсийчоьнан парламент: Боберийн хьокъехь низам тIеэцначул тIаьхьа\nОьрсийчоьнан Федерацин кхеташоно, парламентан лахарчу палатанна (Пачхьалкхан Думана) тIаьххье бобераш Ιаьмеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн доьзалшка далар доьхку низам тIеэцна. Нехан резабацар оцу хьокъехь массо а агΙор хезаш делахь а, Керла Шо даздеш балбаьхьира сенаторша шайн белхан чоьнашкахь.\nОьрсийчура бобераш Iамеркахошна шайн доьзалшка эцар доьхкуш низам тIеэцна оьрсийн депутаташа\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думо тIеэцна Iамеркахошна шайн махкара бобераш шайн доьзалшка эцар доьхкуш долу низам. Иза жоп ду Оьрсийчоьно делла долу кху деношкахь Iамеркехь тIеэцначу «Магнитскийн акт» цIе йолчу низаманна. Думо тIеэцначу низаман проектана тIехь иштта Iаткъам беш бу президентана Путин Владимирна критика еш йолчу бакъонашларъярхойн тобанашна. Reuters видео


Ас кхин некъ буьллур бу,\nАс дитташ дугIур ду.\nЦа баьлла бай буьйцуш,\nЦхьа илли кхуллур ду.\nАс сийна ойла\nМукъаме ерзор ю,\nАс можа гуьйре,\nГIаш Iенош елхор ю.\nАс цIеран меттана\nСайн дог а латийна\nНекъ серлабоккхур бу.\nНекъ ахь ма биталахь.