Вайн халкъан стогалла хасто гIаьттинарг\nДикаев Мохьмадан 70 шо\nТкъолгIачу бIешеран шовзткъе уьтталгIачу шерийн чаккхе. ХIетахь вайн халкъ, шен рогIера балахьегаран муьрах чеккх а даьлла, хьомсара, ша хийла хьегна, дай баьхначу лаьтта юха доьрзуш дара, хийрачу мехкашкахь шайн дайн, нанойн, йижарийн, вежарийн, берийн кешнаш а дитина. Баккъалла, бала а, хало а хьегна ц1адоьрзу нохчийн халкъ кхойтта шарахь мел лайначо гIелдина, шен барамехь шозза иэшна, жимделла дара. ЦIадерза бакъо еллехь а, цунна тIера ца яьккхинера Iедало тиллина харц цIе, юха ца ерзийнера кхечу къаьмнийн йолу бакъонаш. Даймахкахь нохчийн хIусамийн дай хилла Iара кхин нах, дохийна дара кешнаш, ярташ. Меттигера Iедалан гIоьнца, нохчийн кхерч схьалецначара юьхьанца ондда дуьхьало йора нохчий шайн ков-керта юхаберзарна. Бехкбоцуш махках даьккхина лелийна халкъ юха а луьрачу хьоле хIоьттира. Халкъана хIинца гIо-орца оьшура, къонахчун дош – собаре, дуьззина, амма шен халкъан сатийсам денбан, цуьнан «со» бохург ца дожадойту, юха а когахIотто, цунах тешош олу дош.\nТIаккха хезир-кх политикан Гайрбеков Муслиман, поэтийн МамакаевгIеран Мохьмадан а, Iаьрбин а, Айдамиров Абузаран а, иштта кхечеран а дош – къам ца деллийла, иза дехар дуйла а, даха хьакъ дуйла а берриге махкахь дIахоуьйту дош.\nДикаев Мохьмад лакхахь цIерш яьхначарех цхьаъ ву, цо ша ма-аллара, халкъан стогалла хасто гIаьттина, цо хьегна бала шен дагна Iаьткъина. Жима бер долуш дIа а вигна, юха цIа вирзина нохчийн кIант хийла тIом а, харцо а гинчу лаьмнийн доьналло кураваьккхина:\nМаршонан аз декош,\nнохчийн къам лаьттина,\nйоккха цIе яьккхина;\nЦхьана буйна хоъал бен\nдац иза лаьтта тIехь,\nЦуьнгара мохк, гIиллакх\nцхьаммо ца даьккхина!\nДайн лаьмнийн стогалло дагчу йоссийна нохчийн халкъах а, махках а йолу куралла яр-кх Дикаевс шен поэзехула чекхяьккхинарг. Изза куралла йоссайора цо шен стихаш йоьшучийн а, царна тIехь даьхначу иллешка ладоьгIучийн деге а.\nНохчийн поэта Бисултанов Аптис Iаламат хаза а, нийса а аьлла Дикаев Мохьмадан поэзин хьостанах лаьцна: «Дикаев Мохьмад нохчийн халкъ цIа дерзочу, деллачуьра денлучу, юхаметтахIуттучу муьро цIе яьккхина поэт вара. Баккхий нах, зударий, бераш вокзалашкахь лаьттана барташ а дохуш, доьлхучу дийнахь, шайн хиллачу кхерчийн херцаршкахь нанойн ширачу аган кохкарш лоьхучу дийнахь, коьрта тIехь тхов бале хьалха дайша шайн беллачийн кешнийн баьрзнаш цIандечу дийнахь кхолладелла дара цуьнан а, цуьнан чкъуран а иллеш».\nДикаев Мохьмада шен дуьххьарлера стихашкахь Даймохк хестабора, Даймехкан аз хезна цIа догIучу шен декъазчу халкъана юха а, юха а цуьнан ирс кхузахь бен дац бохург д1а кхайкхош:\nНехан махкахь Iалур доцуш,\nЛоман кийрахь сан дог ма ду:\nТIемаш доцу леча санна,\nДаймохк боцург ма гIийла ву.\nХIун хир ду ткъа, нанас берахь дуьйна марзбинчу, ахь хьайн дагара дуьйцуш, гена ваьлча, даго лоькху зурма хилла, хьо гуттар а шена тIевоьхуш, шен кIанте кхойкхуш болчу Даймахкал мерза?\nЦундела ду хала поэтан экамчу дагна шен Нохчийчоьнна, иза акха ю бохуш, цо къуьйсучу паргIатонна харц цIерш тахкар лан. Кхузахь а ма хьосту аганара бер, нохчийн дагехь ма бу, кхечеран санна, къинхетам, сина дикалла. Кавказан тIамехь шен паргIато къуьйсуш, шена хуьлучу гIелонна къайллаха, буьйсана къонахчун синош дохуш, ша доьналлех яккха гIерта муьлхха а ницкъ иэшош схьайогIу Нохчийчоь. Цкъа мацца вайн махкахь а чIагIлур бу безам, ирс а:\nХьан бартан, безаман\nЙогIу цIе суна го, –\nХьох, маьрша Нохчийсоь,\nСан даго дозалдо.\nНохчийчоьнан исбаьхьчу Iаламан говза сурт-васт кхоллархо а вара Дикаев. Мел хаза ду, ламанан баххьашкахь дешица лепаш, аьрцнашкахь соьцуш, пепнашца бегаш беш, тIаккха шийлачу шовдан чу, куьзгана санна, шен зIаьнаршца хьоьжуш, серлонца, машарца гIаьттина йогIучу Iуьйренан сурт.\nТкъа суьйре? Сийна йовлакх а тиллина, баттаца седарчийн суйнаш дагош, къоначийн безамна тешаме, беркате суьйре ю нохчийн лома юссург.\n«БIаьстенан аматаш» цIе йолчу стихотворенехь мел исбаьхьа васташ кхоьллина поэта:\nМаьлхан зIаьнарш, суйнаш туьйсущ,\nШайн цIерашца лаьтта кхийда;\nКIийчу мархийн хIора кийсак,\nСийна стигал кхалош хьийза…\nХи йистера беркъа баьллаш,\nБедар лоьхуш, карзахъюьйлу…\nКог ма-боллу маса едда,\nВинчу юьрта йогIу бIаьсте.\nИза даима а шен дог а, ойла а нахана схьайиллина вехара. Цо ша а ма боху, шен цхьана стихотворенехь, цхьацца волчо къайлах олург шен дагчохь шега ца хьулло. Цо ца лечкъабора шена хилла там я цатам. Цунна лаьара нехан бала шен белш тIе эца, жимчу беран догъэца. Дикаев Мохьмад синтем лоьхуш стаг вара, амма хууш ду синтем лоьхучунна и цкъа а карош боцийла. Карор бара цунна и, беккъа цIена шена я шен хIусамна цо лехнехьара, ткъа цо лоьхург хIора а адмана синтем бара, уьш массо а ирсе кхачийта.\nАмма иза веха зама харцонан буха тIехь лаьттара. Массо а хенахь ойла цIена латточу, нехан ирс хиларе сатуьйсучера зама яцара иза. Дикаевс шен халкъан сатийсамаш буьйцура, дIадахначух дозалла дара, нохчийн оьздачу гIиллакхех дозалла дора.\nНохчо ву со, цхьана а къоман\nкъонахчуьнца гамо йоцуш,\nдекъалхила амал доцуш! – аьлла волу поэт цу дешнашкахь а бехке вара, «нохчо ву со» цо аларна, ткъа муьлххачу а къоман къонахий цунна сийлахь хетар – иэшшана а ца оьшура. Шена чудогIу бIеннаш къаьмнаш кога кIел сацийна, шен ницкъах тешна Iачу СССР-империно шен исторехь коьрта Iалашо къаьмнехь бовлу къонахий цакхиийтар, нагахь уьш царлахь бовлахь, уьш хIаллакбар яра. Дикаев Мохьмад а, и саннарш а харц политикина тIаьхьа а х1иттина, и къобалъечарех бацара.\nДикаев Мохьмадан лирикин могIанаш дукхахдерш иллийн мукъамашка дирзина, нийса аьлча, халкъан иллеш хилла дIахIиттина уьш цкъа а довр дац, уьш ца оьшуш а, кIордийна а зама цкъа а цогIур яц. «Сан Даймохк», «Со вогIу Даймехкан азе, хезна», «Кавказан Iуьйре». «Ламанан суьйре», кхин а ду уьш шен дагна хьомсарчех лаьцна цо яздина иллеш.\nКъаьсттина ала догIу безамах лаьцна цо язйинчех лаьцна. Царах дукхахъерш вайн иллин говзанчаша Дагаев Валида, Магомедов Султана, иштта кхечара а мукъаме ерзийна, тахана халкъалахь ека: «Мел йогIу буьйса», «Сан безам», «Хьол хаза йоI суна ца гина», «Ас лоьхург мила ю», «Ма хала стаг ю хьо», кхин а, кхин а.\n1972-чу шарахь цо, ша кеч а йина, оьрсийн маттахь араяьккхира вайнехан эшарийн книга а. Цунна дешхьалхехь цо билгалдоккху мел доккхачу маьIне хилла нохчашна иллеш: «Иллийн, эшарийн, похIма долчу нехан санна, тамашийна кхоллам а, шатайпа дахар а хуьлу... Вайнехан халкъ цкъа а ца къаьстина бакъдолчу иллех... Вайнехан иллеш къоман са ду, иза цIена аз ду, цкъа а ца лекъачу ламанан шовданах тера долу». И дешнаш Дикаев Мохьмадан шен дукхахйолчу говзарех а ала догIу.\nТаханлерчу хьолехь долчу нохчийн къоман синлехамашна гена ца евлла цуьнан исбаьхьа байташ:\nНохчо ву со, кху дуьнен чохь\nСа лаьттачу ирсе кхочуш,\nБайна, цкъа а вехар воцуш.... – цо алар, я стеган цIе хоржучохь, халкъе и тиллийтар, «цо дечу гIуллакхе хьаьжжина».\nДикаев Мохьмад вуьззина поэт вара, шен замано вина а, шен халкъан сатийсам доллучу дуьнене д1акхайкхо векал вина а. Цунна луург деккъа цхьаъ дара: шен Даймехкан а, халкъан а ирс гар, шена ган ца доьгIнехь а, цкъа мацца а и хиларе сатийсар.


Нийсса 14 шо хьалха, Кремль а, цуьнан Нохчийчуьра хьадалчаш а Iаьмнашкахь цIий Iенош, Соьлж-ГIалара бовданза бисина бахархой хIаллакбеш, дIалехьош хьийзачу муьрехь Катаямерчу ТангиевгIарех вигина доьза вайъира цхьаъ.\nВайна ваша лоьхуш, нохчашна гIелоеш лелачу нохчашна тIеэха вуьйлира Тангиев Тимур. Цуьнгара даьлла цхьа а зулам дац, иза дIахецахьара, ца хуьлучу даьлча, дакъа мукъане схьалахьара, доьхура цо.\nВеза кхоьллина ваша лоьхуш хьийзачу Тимуре дуккхаза а баьхнера, тIаьхьаравала, шаьш хьох а вийр ву тIемало-террорхо. Балевелира къарлуш воцу Тангиев шен къам охьаотуш хьийзачарна. Уьш 2003-чу шеран бIаьста баьхкира Катаяме иза дIавига.\n…Тахана шен а, Тимуран а берашца Норвегехь ехачу Тангиев Тимуран зудчо Фатимас зорбанехь иштта дагалецамаш битина туьтмIаьажигаш а йоьхкина баьхкинчех, цIийнда вигарх а лаьцна.\n«Дийнахь дара иза. И нах цIеххьана чулилхина, сан майра схьа а лаьцна, цунна етта буьйлабелира. Ши шо долу Амина тIехьаьдда, ден настарх хьарчира. Берана тоьпан мукъ тоьхна, багара ши церг яьккхира, мо бу йоьIан хьаж тIехь хIинца а.\nШайн машен керта а яьккхина, цу чуьра герзаш лаьтта охь а даржийна, суьрташ дехира. Соьга тоьшаллин кехата тIе куьг таIаде бохура, ас иза ца дича, боьха мел дерг дийцира соьга. Майра дIавигича, лаьтта тIехь цIийн Iам бисинера.\n...Юха дуккха а хан яьлча, суна иза набахтин коран ангалех чекхгира: цо шена тIера коч хьалаайича, букъ тIехь Iаьржий, боьмаший, можий томмагIаш дара, гуш дара цигаьркаш, сирникаш букъ тIехь яйъинийла. ПIелгийн мIараш яра кIарул-Iаьржа».\nИштта ду Тангиев Тимуран зудчо дина тоьшалла.\n…Цхьа хан яьлча Соьлжа-ГIалахь кхел ян йолийра. 26 шо хан туьйхира Тимурна. Цунах массех милцо вийна террорхо ву элира. ТIаккха дIавигира Оьрсийчуьрчу набахте. Цул тIаьхьа итт шо делира. ТIаьххьара а бакъдолчун юьхь-марш гучуяла юьйлира.\nЕвропан кхело бакъдира, Тангиев Тимурна тIехь низамца ца догIу дабагI а деш, талламчаша иза кхеле кхачийнийла. Дов юха а толлуш, 45 эзар евро\nТангиевна охьадилла тIедожийра Оьрсийчоьнна. Пачхьалкхан Лакхарчу кхело бакъбира Европан кхелан сацам. Стохка юхаталла Нохчийчу схьахьажийна набахтин 11-гIа шо токхучу Тангиевн дов.\nМаршо Радионехула ша рогIера, шолгIа къайлаха къамел дан воллу аьлла, Тимура смс яийтича, къамел доладелча, оха хаьттира цуьнга, тхан радиоца ахь хьалха къамел дар бахьана долуш, хьо вуьйр ву аьлла, хьакамаш баьхкина хьийзина хьуна тIе, стенна оьшу хьуна юха а хьо гIелоне хьайн лаамца ваккха, аьлла.\nШена шеца Iедало лелаен харцонаш балеевлла, ша вийча а мега шена, дуьненна бакъдерг дIахезичхьана боху Тангиев Тимура.\nОха а ойла йира, Соьлж-ГIаларчу СИЗО-1 набахтехь лела харцо оха а, юха а нахала яьккхича мукъане а хийцалур дац-те хьал, эхь самадер дац-те гIелоечеран, аьлла. Хаац.\nИштта дара Тангиев Тимуран дийцар.\nНабахтешкахь уггаре доккха Iазап ловраш бу нохчий\nТангиевна тIехь набахтехь мел латтийна, латтаен гIелонаш тергоне а оьцуш, уьш ялхош Страсбургерчу суьдах а ваьлла, цигахь тоьллачех ву «Низаманца гIо! (Правовая Защита» олучу адвокатийн юкъараллера Аветисян Григор, цуьнца а хилира Маршо Радион Тангиев Тимурах, оьрсийн ницкъаллин, кхелан системан къизаллах, Нохчийчохь нохчийн хьаькамаша шайн нахана тIехь набахтешкахь латтадечу Iазапах лаьцна къамел.\nАветисян: «Долу хьал шатайпа ду, хIунда аьлча, тхуна Лакхарчу кхелан сацам а, иштта прокуратурана хетарг а – цо шеконе ца дуьллура адамийн бакъонашкахула йолчу Европан кхело Iорадаьхна факташ. Иза оха позитиве, цхьа шатайпа хIума лерира, Тимурна Нохчийчохь нисбала тарло аьтто, хуьлуш дерг. Амма СИЗо-1 изоляторехь иза кхобучу юкъанна цунна Iаткъам бу беш, вен кхерамаш а тийсиина. Иза цигара аравер а вац, кхин а, кхин а...\nИ Iаткъам ца лайна, шен пхенаш хедон а гIоьртина иза. Оха цунах лаьцна Оьрсийчоьнан талламан урхалле а хаийтина, дахарна кхерам тийсар толлуш бехктакхаман гIуллакх гIаттор а дийхира оха. Оха прокуратуре а яздина Тимуран дахарна а, цуьнан могашаллина а болу кхерам юхабоккхуш, далург дахьара аьлла.\nТимуран гIуллакх шатайпа ду, иза Лакхарчу кхелан цацанах чекхваьлла. Ас ца юьйцу шен Тимуран шанс. Ас бохург ду цуьнца лелларг кху пачхьалкхан бакъонийн майдана даьлла.\nХаац суна-м, кхелехь Тимуран довталлар талхошболучара пачхьалкхан кхелан системана доккха зен до. ХIунда аьлча, бехккъасторхойн кхелах Iедал ца дешийла гойту хьоло. Суьдхой а бац гIуллакх парггIат къасто маьрша. Талламчашна хаьа дов талла ма-дезза ца теллийнийла, уьш кхоьру шайгара мацца а цкъа жоп дехарна.\nКхузахь цхьа хIума ду – я вайн кхелан системах теша деза, иза Европан кхелан сацамца болх беш ма ю. Я лаккхара охьахьажийначу омрица болх бан беза, довлистарна дуьхьало ечу, иза низаман хоршара яккха гIертачу нахана ма-луъу.\nКхин хIуманаш а ду инзаре, Масала, соьга ас сайна кхерамаш тийсар туьдуш кехат деъна Тангиевн девнаца доьзна.\nИштта хIуманаш ду лелаш. Иштта бу бакъдолучо толаме бен некъ. Хала белахь а, некъ ма бу иза а. Хаац, аш соьга хоттур ду, муха доьрзур ду дов? Ас цIенна жоп лур ду шуна: суна ца хаьа хIун хир ду»\nТахана Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан сацамца Соьлж-ГIалахь юхатоллучу девнехь Тангиев Тимуран адвокат ву Ахильгов Батыр. Ша Iуьналле эцначу Тимуран а санна, цуьнан а бу кхело шаьш сатуьйсу сацам а бийр бу, Тимур къизачу нехан карара а вер ву боху тешам дено-дено-бешаш, бовш.\nКхелах а, Тангиев Тимурах а лаьцна къамел дира оха.\nАхильгов: «Дов хаттар хIайт-аьлла дIадоьду. Зен хилларш а, тешаш а лебеш ду тхо хIинца. Дегайовхо ян-м ю, теша лаьа бехккъасторхойн кхело нийсса вердикт тIеоьцур ю аьлла.\nДелахь а, девна гонаха лелачо мелла а шеконаш кхуллу. Тхан тоьшаллаш ду ницкъаллин структураша тешашна кхерам барах долу. Цул совнаха бехккъасторхойн коллегина гонаха лелачо а шекдоху. Царна ца хеддаш прокурораша лергах мехий доху, цо сагатдойту тхоьга юха а, юха а. Бехккъасторхошца тхан букътIехьа болх бу беш.\nТкъа Тимур са онда долуш къонах ву. Иза воьхна вац. Теша бакъдолчух, иза толийта а гIерта».\nСтенна оьшу шеца къийсалучу нахана тола аьтто битина а доцчу Iедалца къийса? Тийна таьIIина а Iаш, стенна ца войту ахь цуьнга хьо хIаллак, цо хьан могIара ша баьхна нах ишта а, вуьшта а бойъуш хилча, хаьттира Маршо Радионо. Тимур-м вац озалуш а.\nТангиев Тимур: Цхьа АллахI бен вац со къарван!\nДерза гергакхочур ду кестта Тангиев Тимуран дов. Сацам цо муха бо хьоьжуш, даима а санна, гIийла йоьлхуш еха цуьнан нана Катаямехь, иштта сатийсамо хеназа къежйина Норвегехь лечкъина яха тIедоьжна зуда а.\nХазахетар хир ду массарна а царна, Тимуран адвокаташна, иза балех хьалха валахь. Амма ойла йой-те нохчийн къомо Тангиев Тимур санна бехк болуш а, боцуш а эзарнашкахь буйла набахтийн харц-Iазап ловш ночхий?\nНабахтешкара СМСаш, гIодар доьхуш орцанаш кхочу Маршо Радионе кест-кеста. Оха-м довзуьйту уьш вайн къомана. Цкъа ца хаало къомо шех хадийначу къонахошна бен къинхетам. Хаабелча а, вуно ледара, цхьалха хуьлу лецначех дог лозучийн аьзнаш а....\nТангиев Тимур: Со вехь а, бакъдерг ца дийца йиш яц


Бошта тхов-кийле Iалашярдухьа — Сердало\nУкх деношка, ГIалгIайчен Правительства тхьамадас Йовлой Зялимхана тIадилларца да-нана доацаш дисача бойи, даьи-наьнеи доал доацаш дисача берийи спискаш тIа латтачарца вIашагIкхетар дIадихьар дешараи, Iилмани министерстве. Укхаза гулбеннараш долчох дIакхетабеш вIашагIкхетар дIахьош хиннараш дешараи, Iилмани министр Къоастой Юсупи, дешараи, Iилмани министра гIонча йола Угурчнаькъан ПятIамати, адамий бокъо лораерах вола мехка викал Оздой Джамбулати, Тайпай совета доакъашхо Арсмакнаькъан Ахьмади бар.\nГулбенначарга къамаьл деш министра белгалдир, йоагIачарна квартира хьакхоачаргйолаш хIара шера ГIалгIай Мехка дешараи, Iилмани министерствос барт язбу РФ просвещени министерствоца, цу гIулакха лаьрхIа федеральни ахча хьахьожадергдолаш.\n«Оаха кхетаду, шох дукхадараш квартирех ахча а телаш дахилга, цхьабараш шоай гаргарча нахаца бах. Цудухьа де йиш мел яр хьадеш да тхо, ма хулла сихагIа шоана законах йоагIаш йолча квартирай доалахой шох хургдолаш», — аьнна дийцар Къоастой Юсупа.\nГулбеннарий дукхагIа хинна хаттараш дувзаденна дар квартираш хьакхачара ханах лаьца. Цул совгIа сагота бар уж дукха хана денз да-нана доацаш дисача бойи, даьи-наьнеи доал доацаш дисача берийи спискаш тIа латтар мара хIанз а квартира хьакхаьча хIама дац шоашта яхаш. Министра гIонча йолча Угурчнаькъан ПятIамата белгалдир, 2015 – 2018 шерашка федеральни бюджета тIарча ахчан гIонца мехка 424 сага вахар Iалаш даьлга.\n«Укх шера оаха лерхI 68 бой долча берашта социальни вахар Iалашде. Финансови кхоачам хIанзле хьакхаьча болаш ба», — аьнна белгалдир цо.\nСага бокъо лораерах волча викала Оздой Джамбулата яхачох, дукхагIа гIалат дола моттигаш нийслуш я, боагIача боараме нахага учете дIаовтта а шоай аргIа хьалхататта а хоам цахилар бахьан долаш. Цо иштта белгалдир, спискаш тIа латтача мехка бахархой бокъо йохаяьйоацилга а, царех хIараненна шоай аргIанга хьежжа бокъонах долча тайпара квартира дIакхоачаргхилар а.\n2019 шера январь бетта 1 дийнахьа баьча оттамах вахара Iалашон эшаш бола мехка бахархой 906 саг ва. Бойлахь дисача берашта тхов-кIиле Iалашъяра гIулакх доашхаш да «Об обеспечении жилыми помещениями детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей» яхача ГIалгIай Мехка законаца.\n← Шо гIовттий воккхагIвола саг чуваьлча хьал?\nРеспублика Ингушетия вошла в ТОП-3 по итогам Межрегиональных соревнований «Юный спасатель» →\nПочта эшар кхоачашдарца шахьар эргайоаккхаш\nНаши страницы в национальном проекте «Экология»


ГIАИ ЦУН ТIЕХЬЕИ — Сердало\nГIАИ ЦУН ТIЕХЬЕИ\n30.09.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nДувцачох ворхI бIаьи кховзткъа шу хьалха вахаш хиннав къонах ГIа. ЧIоагIа денал долаш саг хиннав из.\nГIаь виъ воI хиннав: Нохчо, ГIалгIа, Маьлхе, Аьккхе. Йоккха тIехье дIайолаеннай царех. Цар цIераш а йолаш къамаш-тукхамаш дIадоладеннад. Цхьаккха хиннавац царна духьала отта вухьаш. ЦIера гердз кхы а хиланза ха хиннай из. TIeмахоша гIагIаш леладора, Iадсаькхашцеи гIебагIашцеи тIом бора. Цкъа цу тукхамашта духьала летар цхьанахьара баьхка хинна акха нах. ЧIоагIа низ болаш хиннаб уж. Царнеи вайчарнеи юкъе боккха тIом этта хиннабар. ГIаь тIехьено эшабир уж моастагIий, доазон тIара гаьнна дIалаьхкар.\nМоастагIий шоайла дагабаьлар. ГIаь тIехье низагIа эшаергйоацалга дIахайна болаш, тийшаболх бе дагадехад царна. ГIаь тIехьенна юкъе цIур а белла, уж шоайла эгIабе дагадехад царна. Цу тIехьенах цхьачарна хоза къамаьл деш, дошо луш, вокхарна аьлий ба аьнна каьхаташ луш хьайзаб. КъайлагIа гIолла царна юкъедоаладаьд дешаш «аьла», «лай». Рузкъои оалалои Iехабаьраш моастагIашкахьа бувла баьннаб.\nГIаь тIехьен барт бохабаь баьнначул тIехьагIа, шоай болаш мел хинна низ хьавIашагIа а теха, юхалетача моастагIаша ераш эшабаьб. Бисараш лоам хьалбахаб. Шоайла вIаший гаьна йоацаш Iохайнай лоамашка Нохчочун, ГIалгIачун, Аьккхечун, Маьлхечун тIехье.\nЛоам хьалбахачул тIехьагIа гIалаш е болабеннаб. Бакъда, цигача а ераш буташ хиннабац моастагIаша. Е лаьтта ахийтацар, е доахан доажадайтацар. ТIаккха цхьа бIаь ткъо дикагIа бола дезал вIашагI а кхийтта, кхыча халкъашкахьа баха дIабахар, йоах.\nУккхаз ваьв со, уккхаз бувца\nГIалгIай дог ший кер чу долчоа\nЯц ГIалгIайче готтI\nГIалгIайче — са дог, са вахар,\nГIалгIайче — са «жай»,\nЦхьа са да вай шинне доахар,\nКъаста йиш яц вай!\nШий чоалбано хозбаь кIайча\nЛатташ ба Баш-Лоам…\nГIалгIайче, хьо бIаргаяйча,\nХул кIанташта тоам!\nБезам бувцаш боалий беша\nИраз лех шинне…\nГIалгIайче ца хилча, теша,\nКъе хургдар дуне!\n← Почему почерк так важен человеку\nДолг памяти: в Малгобеке предали земле останки 19 героев-красноармейцев →\nНаьха дегашка йиса кхалсаг\n03.04.2018 serdalo@yandex.ru 0\n25.12.2019 serdalo@yandex.ru 0


Нохчийчохь билггал нах байъина хиларх тоьшаллаш Iорадаьхна "Новая газетано". Ресурсо бинчу талламехь кехаташца тIе а чIагIдеш дуьйцу, 30 сов меттигера вахархо 2016-2017-чу шерашкахь полисхошна тIелатар динера аьлла, лацарх а, цул тIаьхьа йина кхел йоцуш, уьш хIаллакбина хиларх а. Газетан хаамашца, Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкан дозана тIехь латтийна хиллера уьш, шаьш суьрташ хIиттош, дIаязъечу роликашкахь цаьрга дакъа а лоцуьйтуш. "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобана байIат деш видеош зорбане ехира интернетехь, оцу сохьта царех дIакъаьсташ видео йоккхура.\n2017-чу шарахь Дечкен-беттан 26-чу буса шайн каравеана хилла 27 меттигера вахархо вийна хиларх оццу шеран аьхка яздира "Новая газетано". Оьрсийчуьрчу Талламан комитете дIакхачийра журналисташа шаьш бинчу талламан жамIаш. Цхьа шо даьлча комитето жоп даийтира царна, бехкзуламан гIуллакх доло дуьхьало а еш. Ткъа хIинца "Новая газетан" каракхаьчна, махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн министралло, 2016-чу шеран ГIуран-баттахь а, 2017-чу шеран Дечкен-баттахь а шаьш лецначу нахах хIиттийна тептарш. Шайгахь йолчу информацица 2017-чу шарахь къайлахчу набахтехь байъина бохучу нехан цIераш а карийна журналисташана оцу тептаршкахь.\nКавказ.Реалиина еллачу интервьюхь "Iазапашна духьало латточу Комитетан" куьйгалхочо Каляпин Игора дийцина Нохчийчохь йина кхел йоцуш нах байъарх а, Оьрсийчоьнан Iедалхоша церан терго ца ярх а.\n- "Новая газетан" талламашкахь яздо, 2017-чу шеран юьххьехь Нохчийчохь вийначу 27 стеган суьрташкахь хIоттийна таблица оцу махкарчу ФСБ-н белхахошкара кхаьчна шайга. Цаьрга дIакхачийначо къадийна а хилла, урхалла лууш ю и информаци Iораяла а, нах байъар талла а аьлла. Къайлахчу сервисаша официалехь аьтто хIунда ца баьккхина и гIуллакх даржош?\n- Суьртех хIоттийна таблица къайлаха, официалехь а доцуш кхачийна ю журналисташка. Схьагарехь, информаци Iораяьлла. Цецвийла хIума дац кхузахь, хIунда аьлча, ши-кхо шо хьалха а Нохчийчуьрчу ФСБ-н белхахоша кест-кеста хаамаш бора шайн билгалбаьхначу нахехула. Байначу бахархойн кхолламех лаьцна видеош, йа цхьана кепара хаамаш хуьлура уьш. Ницкъаллин структурашкахь болх бечийн а, (ишта эр дара ас полисхойн а, Талламан комитетан белхахойн а ма ду кийрахь дог. Уьш адамаш ду, винтикаш яц. Царна ца тов республикехь хуьлуш дерг, уьш дика кхета и дерриг а низамашкахь доцийла а, цо цхьана а тайпа машаре вуьгур воцийла а. Церан аьтто бац пачхьалкхан политикана а, кIад ца дечу Талламан комитетна а тIеIаткъам бан. Цундела журналисташца а, бакъоларъярхошца а контакте буьйлу уьш.\n- Хьуна хетарехь, леринчу операцин куьйгалла дина ца Iаш, лецначарна тIехь Iазапаш лелориг а хила тарлой Нохчийчоьнан урхалхо Кадыров Рамзан?\n- Цхьацца меттигашкахь цо ницкъбинийла суна хууш ду: цуьнан къизалла лайначара шаьш дийцина соьга. Дикка хьалха хилла ду иза. Ткъа хIинца а оцу Iазапаш лелорехь цо дакъа лоций суна ца хаьа. Суна хетарехь, коьрта и дац. Регионан куьйгалхо а, шозза инарла а хиларе терра, цунна хууш ду дерриг а, цо могуьйтуш а ду. Цигахь лелийна аьлла, гучудаьллачу цхьана зуламна даржхо бехкевина вац. Мелхо а цо (Кадыровс. - Редакцин билгалдаккхар), дIакхайкхадо "шогалла лело еза, пусар ца до ас низаман, Кадыровс жоп лур ду, шайна лаахь, со чуволла", бохуш. Ишта олуш хазахета цунна. Ткъа муха тIеоьцу оцу кепара дIахьедарш цуьнан куьйгакIел болучара? Царна гуш ма ду, низаме юхахьежа ца оьший, лаьцнарг бехке велахь а, вацахь а, цхьаммо а къестор долуш хIума доций а, оцу бахьанашца шен мостагIца а, Кадыровна чаташкахь критика мел ечаьрца а йист яккха йиш юйла а. Терроризмаца къийсам латтабо а бохуш, шайна цатовш болу нах бу новкъара бохуш.\n- Бинчу талламашкахь охьабагарбина билггал нах бойъуш юкъахь хилларш а, иштта цIераш яьхна урхаллийн а. Уьш гIарабахаро кхечарна кхерам а тосур бу, нах хьийзорна а, нах хIаллакбарна а юхабевр бу аьлла хетий хьун?\n- Тарло юхабовла. Вакуумехь бехаш ма баций уьш. Нохчашна хIума дагахь лаьтта, эс дика ду церан. Цхьа итт шо далахь - политикан дахар муха керчар ду вайна ца хаьа, бакъду, ницкъбар, Iазапаш латтор цхьанна а дицлур дац.\n- 2017-чу шеран аьхка 27 стаг Нохчийчохь верах лаьцна газетано Iораьяккхинчу информацино кхин а нах байъар юкъахдаьккхина хила тарло аьлла хетий хьуна?\n- Тарло аьлла хета суна. Цхьана агIор, бух боцуш нахана дуьхьал зуламан гIуллакхаш дахар ца сецна, тахана а лоьцуш, чубухкуш бу нах, делахь а, царех лаьцна дуьйцуш дацахьара, Кадыровн го Iорабоккхуш скандалаш гIуьттуш яцахьара, хIаллакбен нах кхин а дукха хир бара. Журналисташа бечу талламийн а, Малхбузен санкцийн а пусар ца до шаьш бохуш, Соьлжа-ГIалахь а, Москвано а кепаш хIиттаяхь а, ма-дарра аьлча, уьш дарбо цара. Церан репутаци а бехло. Кадыров Рамзанна бен-башха ца хила а куц ду, ша Америке ца витча а, тIаьхьакхисича а ца оьшу цунна Америка.\nАмма, Оьрсийчоьнан президентна Путин Владимирна бен-башха доцуш хуьлийла дац аьлла хета суна. Дозанал а арахьа цуьнга хеттарш до. Кадыровс санна, тесна дуьтийла яц и хеттарш, ша цивилан куьйгалхо волуш санна, бух боцуш шена бехкаш дохкуш санна кеп хIиттон еза цо. Оцу факташа новкъарло йо цунна. Цхьа хан мел йолу, Рамзан Ахматовичан мерах пIел тухуш хир бу аьлла хета суна Путина: "Дукха тIех ма вийла цигахь!" олуш. Мел а иза юхаийзалуш волуш санна хета суна.\n– Лецна хилла, роликашкахь гайтина кегийрхой билггал хилла-те "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобана байIат дина, цаьрца гIуллакх догIуш?\n- ДаIишхой цигахь тIехбевлла а бац, царна чIагIонаш яр, дуйнаш баар а - и дерриге а хIоттийна суьрташ ду.\n- Стенна оьшу Iаьржачу байракхашца, таррашца, цхьана ламасташца, кехаташ тIера йоза а доьшуш, и кинош яхар?\n- Режиссерийн Iалашо хууш ю. ЧIагIо йойтуш видео дIаязйо, юха байракх а хуьций, даIишна кегийрхошка неIалташ кхийкхадойтуш ролик йоккху.\nСтитуацига хьожжий, хьалха шолгIа язйина видео Iорайоккхуш меттиг а нисло, йа дуьххьарлерниг хьалха, шолгIаниг тIаьхьа. Стаг каравеаний, шайна луъучу агIор пайдаоьйцу цунах, даIишхойн агIонча а вало цунах.\n- Хьовсархой теша-те?\n- Теша тарло. Iаьржачу байракхна хьалха ритуалан дешнаш. Оцу тайпа роликаш интернет а яьккхина ю.\n- Оьрсийчуьрчу ЛГБТ- машанан векалш саготта бу, Нижний Новгородехь лаьцна, Нохчийчу дIавигина Магамадов Салехь а, Исаев Исмаил а верна. Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле а ма кхаьчна церан гIуллакх, шина кIентан кхоллам муха боьрзур бу аьлла хета хьуна?\n- Нохчийчоь - цхьа Iаламатан майда ю, цигахь хIуъа а хила тарло. Вен тарло и шиъ. Дуьненна гIаравелира оппозицин IАДАТ телеграм-каналан хилла модератор Тепсуркаев Салман. Иза лацарр доллу дуьненна хаьа, иза лачкъийна ах шо хан яьлла. Дуьненна а гуш, кхечу мехкан дозана тIехь стаг лоцу, сацаво, лачкъаво, Магамадов а, Исаев а санна, тIаккха Нохчийчу дIавуьгу. Вайна гина-кх, Тепсуркаев шишана тIе хаош. Масех де даьлча юха видео яржийра, буьйсанна цхьана урамехь дIавоьдуш иза гойтуш, цул тIаьхьа цунах лаьцна цхьа хIума ца хези вайна.\nЕвроперчу кхело Оьрсийчоьне дIахьедар ма дира, амма цунах гIо ца хилира, Терсуркаев кара а вина, иза Iалашван аьтто ца баьккхира. Суна хетарехь, Соьлжа-ГIаларчу а, Москварчу а Iедалшна кIезиг эхь хета, алсам дозаллаш до цара, шаьш чIогIа ду бохуш, пусар ца до цара низамийн. 5-10 шо хьалха хIара нисделлехь, цхьа йоккха скандал гIатта там бара оцу тIехула.\nГеленджикехь Тепсуркаев лачкъийначу полисхочун цIе а хаьа вайна, муьлхачу полицин декъехь иза болх беш ву а хаьа, Тепсуркаев стенга вигина а хаьа. Боллу хаамаш Талламан комитете дIакхачийна ма бу. ТIаккха? Кхин дIа йолуш йист яц. Дийна вуй-те Тепсуркаев? Хила тарло аьлла хета суна, кхин а цхьана ханна вуьтур ву цара иза, цуьнгара шайна мел оьшу информаци схьа а эцна, цул тIаьхьа тапъаьлла са а дукъийна, лаьттах вуллур ву. Цхьана а Европерчу кхелахоша дан гIо а дац.\nБилгалдаккхар: Чиллан-беттан 4-чохь Нижний Новгородехь лачкъийна ву Магамадов Салехь а, Исаев Исмаил а. Гуьмсе дIавигинера и шиъ. Нохчийчуьрчу Iедалхоша бехкевира и шиъ, террорхойн агIончаш хилла ву аьлла. Ткъа "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машана хетарехь, церан ориентаци бахьана долуш тIаьхьабевллера царна Iедалхой.\n- Стенна оьшу Нохчийчоьнан куьйгалхочунна нах байъар? Тоаме дац цунна тахана халкъехь лаьтта кхерам?\n- Рамзан Ахматовична хетачух тера ду, адам кхерор, террор - муьлххачу а цамгарх дарба ду аьлла. Муьлххачу а бохамна дуьхьало йо цо стаг кхерош, террорца. Лоьцучу "хIума хуучу" зударшца а, ваххабизмца санна, къийса волало иза. Муьлххачу а ша резавоцчу хIуманна: лаца, етта, хIаллакве. Кхин дарба дан а дац цуьнгахь.\n- Оцу маьIне диллича, Нохчийчоь - шатайпа регитон ю?\n- Ницкъаллин структураш цхьанхьа а къаьсташ яц низамаш лардеш хиларца, амма, Нохчийчохь дерг кхин цхьана а регионехь дац. Полисхошлахь нисло кхеташ болу нах, ишта болх бойла дац, шога, ган а гуш, харц зуламан гIуллакхаш дуьхьал дохуш, ларми чохь латтош хилларг садукъийна вен а воьй, цунах тIемало веш.\nЦхьа гоьваьлла террорхо, герзаца волу мостагI ма вац иза, бакъо йоцуш вийнарг, эр вай. Йина кхел а йоцуш, бина таллам а боцуш, муха, хьан вийна Басаев Шемал блохуш, эргIад оьхуш цхьа а вац, массарна а хууш дара иза гIаттамхойн лидер, тIемало, террорхо хиллийла. Иштта иза санна бойъуш бу, хетарехь, цхьана хIумана тIехь Кадыровна, йа цуьанан гонерчу нахана цатайнарш.\nОьрсийчоьнан президентан пресс-секретарь Песков Дмитрий дуьхьал хилира "Новая газетан" Нохчийчохь байъинчу нахах лаьцна материалех лаьцна дош ала.


Шайн политико Оьрсийчоьнна кхерам бохьу бохург харцдина НАТО-н векало\nНАТО-но дIахьочу политико кхерам бохьу Оьрсийчоьнна аьлла Кремло дина дIахьедар бух болуш дац аьлла юхатоьхна Къилбаседа Атлантикан Альянсо. Цу кепара комментари йина НАТО-н векло Лунгеску Оанас керлачу Оьрсийчоьнан къоман кхерамазаллин стратегина.\nЦу документана тIе куьг таIийра ГIура-беттан 31-чу дийнахь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира. Карлаяьккхинчу Оьрсийчоьнан къоман кхерамазаллин стратегина тIехь аьлла ду коьртачу кхерамех цхьаъ бу НАТО шоръяр аьлла.\nЦул сов, Кремлна хетарехь, Малхбузенан позици ю интергарацин процессашна новкъарло яр а, гIоьртина хьал долу меттигаш кхоллар а. Ткъа цу гIуллакхо вочу агIор Iаткъам бо Оьрсийчоьнан хьашташна аьлла хета и стратеги кхоьллинчу нахана. Лунгескус элира и дIахьедарш цхьа а бух боцуш ду аьлла.


Магас | Воккхача доттагIчох йола поэма - БезФормата.Ru - Новости\nВоккхача доттагIчох йола поэма\nГраждански тIема шерашка вай мехка вайта, цунна хьалхаваьнна лийнарех ва Россе Къулбехьен Чрезвычайни комиссар Серго Орджоникидзе. Цу шерашка цунна карахдийннарех, цун хьалхаленца яьхача коталонех дукха йоазош даьд. Царна юкъе а белгала я эрсий воккхача поэта, прозаика, публициста, дуккхача премей лауреата, Социалистически Къахьегама Турпала Н.Тихоновс язъяь «Серго лоамашка» яха поэма. Укх шера 60 шу доал из эггара хьалха араяьнна. 1957 шера цунна кепа теха хиннай «Знамя» яхача журнала оагIонаш тIа. Муталиев Хьажбикара таржам даь, из Iомаеш хиннай школашка дешаш долча гIалгIай бераша. Ше лоамашка хиларах, дайнарех-дийцарех яздаьд цо хьалхарча керта тIа. Укхаза хьоахадаьд вай къам:\n«Цкъа, бус салоIаш тхо дагIаш,\nДоттагIчо дир цхьа хаттар:\n– Вий хьо Эса-чIоже йовзаш?\n– Йовзаш ва со,– жоп делар аз.\nБашха никъ ба, бакъда цхьаькха:\nЦунах гIоргвац къонах воацар…\n– Боккха никъ ба Iа чакхбаьккхар,-\nПоэма тIа дика гойтад Бутырина лазар, из гIалгIаша лелавар, цун валар:\n«…Герзашка кхувд кIантий кулгаш,\nДег чура хьалгIерт йоккха гIайгIа,\nБийса дукхагIа баьдлуш йоагIа,\nГIалгIай ба цу боадах хьежаш.\nАлхха бордаш да цIи йоахар,\nБIаргех тIадамаш Iолег цар,\nЦарна гуча леш ма латтар\nЦар Бутырин, комиссар».\nИштта гIалгIай Сергонна тIехьабалар, цунах тешар, цун сий дар, лархIар хьехаду йоазон тIа. Цудухьа баьннаб боккхача низал кот. Денал долча наха лоравеш, чакхваьннав из вай мехка цу лирача шерашка. Дуккха нах, юрташ паргIатаяьхай цун кулгалца баьча тIемо. ХIара гIалгIачоа гарга а боча а хиннай цун цIи. Вешта, тахан а вицваланза ва из, цун деналера гIулакхаш:\n«…Хьалла лоам чу я-кх ягIаш\nЦу ТIаргима кура гIала,\nУж кIай чопаш тувсаш, дувхьаш ,\nЭса уд цу чIожа гIолла.\nЕкъаенна яле бийса,\nДи делкъийга дIайха доагIаш,\nХьийдда доагIа бирса Эса\nДа, ший Серго дагалувцаш…»\nПоэма тIа дика гойт вай къаманна хьаьша везар, халача хана деналах цадохар, ший мохк лорабе кийча хилар. Цул совгIа, йоазув хоздеш да лоамашкара Iалама сурташ: хиш, атагIеш, босеш, бердаш, дийхка хьунаш, кхыдараш. Вай къаман селханенца дувзаденна цхьа дакъа хинна дIаэттай Н.Тихонова поэма.\n«Сердало» № 21\n13.06.2018 Администрация Малгобекского р-на


Шен бераш къуьйсу Нохчийчуьра нана тоьлла ЕСПЧ-кхелехь\nАдамийн бакъонашкахула йолчу Европан конвенцин ши артикл: 14-гIа а, 8-гIа а йохийна пачхьалкхо Нохчийчуьрчу яхархочун Тапаев Луизин аьлла, сацамбина Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело. Суьдхойн сацамца а догIуш, Оьрсийчоьнан Iедалхой декхаре бу Тапаеван сина динчу зенна дуьхьал 16 250 эзар евро компенсаци кхачон а, исс эзар сов евро кхелан харжашна охьадилла а.\n2015-чу шарахь Тапаева Луизин хIусамда веллачул тIаьхьа мардас кхуьнан диъ бер дIадаьккхинера цуьнгара. Оцу заманчохь шина шарера ворхI шаре кхаччалц хенаш яра цуьнан йоьIарийн.\n2016-чу шарахь зудчо Хьалха-Мартанарчу кхеле делира и гIуллакх, амма суьдхой тIехIиттира берийн дедена. Дукха хан ялале сацам хийцира Нохчийчоьнан Лаккхарчу кхело, делахь а бераш дIа ца деллера Тапаевага.\nТапаеван интересаш хьалхаяьхнера Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхелехь "Правовая инициатива" (Оьрсийчоьнан Iедалхоша арахьарчу агентийн статусе яьккхина - Редакцин билгалдаккхар.) проекто. Шайн сацамехь ЕСПЧ-кхело билгалдоккху, оьрсийн Iедалхоша хьем боцуш оьшу барамаш ца лелийна, нанна берех дIакхеташ гIодархьама аьлла.\n"Психолога динчу жамIийн ши документ ду тхоьгахь. Таллам бинчул тIаьхьа PAS синдром ю (ненах хераяккхар), дуккха а шерашкахь нана ца гинчу йоьIаршна чов хилла аьлла, яздинера цо. Нанна херабахархьама Iаткъамбеш хиллера царна. Царна тIеIаткъам бечу деда волчохь бистхилийта ца беза уьш бохуш, дехарш дира оха, цкъачунна тхан билламаш кхочушбеш бац, лело дезарг кхочушдан а хала ду", - аьлла, Тапаева Луизица Оьрсийчоьнан кхелашкахь болх беш хиллачу адвокато, Магомадова Айзас.\n"Правовая инициатива" проектехь билгалдоккху, бераш нене дIало аьлла, амма Оьрсийчохь кхочуш ца бен рогIера кхелан сацам хIара хилар.\n"Къилбаседа Кавказерчу бахархоша чукхачийна масех оцу кепара латкъам хIинцале а шаьш листина хилар билгалдаьккхина ЕСПЧ-кхело, Iедалхой низамашца а ца лелаш, меттигерчу Iадаташна -"бераш деца дуьсуш", тIетийжаш", - дIахьедина "Правовая инициативан" адвокато Гнездилова Ольгас.


Зазадоккху-бутт 20, 2014\nЕарий дийнахь шайн парламентехь къамел деш Германин канцлера Меркел Ангелас хаам бина, Европа экономикан санкцеш дуьхьалъяха келуш ю Оьрсийчоьнна, аьлла. «КхолагIа фаза» ша олуче Украинера хьал кхачахь, иза долучул а телхаш меттиг нислахь, тIеоьцун йолу санкцеш а хир ю шога, бохура Меркела.\nМоскох бахьана долуш цуьнца G8 олучу пачхьалкхийн юкъаметтигаш эшна, хIинца и юкъаралла оьшуш хилар а ду шеконехь, аьлла хета немцойн канцлерна. ЕвроБертан кхеташонехь пIерасканде дерзале къастар ду цо муьлха таIзар доккху Оьрсийчоьнна дуьхьал.\nЦигахь, гарехь, сацам бийр бу аьхка Сочехь хила еза G8-саммит юхайоккхуш. Иштта шагдийр ду оьрсашна Европе визанаш ялар а, шорйир ю уьш яллане а ца лучу хьакамийн тептар. Украинан премьер-министр Яценюк Арсений а ву Европан Бертан кхеташоне кхайкхина, тарло Европаной Украиной, шайн гергарло чIагIдеш, куьйгаш яздан а.


ХIун ТIаьхье Хир ю Путин Юха а Президент ХIоттаран?\nОьрсийчоь -- Зуда хIуманаш оьцуш ю Москох Путин Владимиран сурт хьалхарчу агIонна тIехь долу журнал коре хIоттийначу киоскехь,05Заз2012\nКхоалгIа а президентан даржехь Кремле юхавирзина Путин Владимир. И бахьана долуш хаттар кхоллало, цо хIун даре ладегIа деза хIинца, олий. Маршо Радион корреспонденто Уитмор Брайана интервью йина "The Economist" олучу хIора кIирнах Британехь арадолучу журналан корреспондентца, «Iехор: Шпионаш а, Пуьташ а. Муха Лейо Оьрсийчоьно Малхбузе» цIе йолчу книган авторца Лукас Эдвардаца.\nМаршо Радио: Хила мега,аьлла, хеташ ма-хиллара Путин Владимира кхин цкъа а толам баьккхина президентан харжамашкахь. Амма оппозици реза яц цу гIулкхана. КхидIа хIун хир ду, аьлла, хета хьуна?\nЛукас Эдвард: Суна хетарехь, Путина тоьлла цхьана тIемантасадаларехь, амма иза эшна берриг а тIамехь. ТIамехь иза эшаран ши агIо ю. Президентан харжамийн кампани дIайоьдуш цу дийра ду баьхна долу хIуманаш далур долуш дац.\nМехкадаьттан черман мах 110 доллар а болуш, цуьнга далур дац цо дийр ду баьхнарг. Цундела цуьнан агIончийн дог дера ду цунах.\nИза эшна тIамехь, хIунда аьлча, цуьнан аьтто бац дуьхьалонан акцишкахь дакъа лоцуш болу нах тешо, Оьрсийчохь модернизаци а, маьрша политикан система а кхуллуш ю бохучух.\nМаршо Радио: Путин юха а президентан дарже дIахIоьттича хIун хир ду, аьлла, хета хьуна Оьрсийчоьнан а, Малхбузен а юкъаметтигашкахь?\nЛукас Эдвард: Суна хетарехь, Малхбузено къасто дезаш долу хаттар ду, Путина харжамийн кампани дIахьуш шозза, цкъа «Лужники» стадионехь а, юха «Московские новости» газета тIехь а Малхбузенна дуьхьала хьажийна дийцина долу хIуманаш харжамхойн лергашна хьажийна дара, я уьш баккъалла а цуьнан ойланаш ю бохург.\nМаршо Радио: Хьуна хIун дара, аьлла, хета иза?\nЛукас Эдвард: Суна иза цунна хетарг ду, аьлла хета, Медведев куьйгаллехь волуш дIадаьлла долу. Суна хетарехь, иза кхийтира 2007-чу а, 2008-чу а шерашкахь, мелла а къеда хила веза бохучух.\nМедведевс иза дика дира. Цундела Iамеркица юкъаметтигаш юхадIанисяр санна долу хIуманашка кхача аьтто белира цуьнан.\nАмма, суна хетарехь, Путинна хеташ дерг Малхбузенна дуьхьала ду.\nЦу тайпа къамелаш до цо Малхбузенна тIеIаткъам бан гIерташ, 2004-чу шарахь Бесланехь бохам хиллачулла тIаьхьа ша ма-дарра. Суна хетарехь, тIейогIучу хенахь вайна и тайпа хIуманаш алсам гур ду, кIезиг гур дац.\nМаршо Радио: Оьрсийчурча элитан декъашхоша, масала, финансийн министр хилла волу Кудрин Алексей санна болчу наха билгалдоккху Путин реформаш ца йича вер ца хилар, шайна юкъахь мехкадаьттанах йозуш йолу экономика кхечу новкъа яккхар а, маьрша политикан система кхоллар а долуш. Иза хир ду, аьлла, хетий хьуна?\nЛукас Эдвард: Нагахь иза баккъалла а реформаш ян лууш хиллехь цуьнан иза дан 8 шо дара. Доза доцуш ахча а дара цуьнан. Амма цо реформаш ца йира.\nЦул сов, кхин а 4 шо даьккхира цо мел къеззиг а реформаш ян йеза, бохучу, нахаца. Амма иза ца хилира. Цундела суна хала ду ала иза хIинца хир ду, аьлла.\nМаршо Радио: ХIун гича аьтто хир бу вайн Путин муьлхачу агIор дIайига гIерташ ву пачхьалкх бохучунна тIаьхьакхиа?\nЛукас Эдвард: Жим-тIама хIун хуьлуш ду, бохург, ган аьтто хир бу вайн министрийн кабинет кхуллуш. Я хьалхалера динозавраш хир бу цигахь, я либерал ву, аьлла, хеталуш волу Кудрин Алексей санна болу нах хир бу цигахь.\nАмма баккъалла а болу къийсам кирхьана тIехьа дIабоьдуш хир бу. ХIунда аьлча, Путинна гонах болчу нахана, я цунна тIехьа лаьтташ болчу нахана къордо а мега ша-дерриг а.\nЦара цхьа шен кепара пачхьалкхан бахам лечкъон машен кхоьллина, иттаннаш миллиардаш долларш царна дохьуш йолу. И машен сацийта лууш бац уьш.\nМаршо Радио: Кхин новкъарлонаш ю, аьлла, хетий хьуна реформаш ярна?\nЛукас Эдвард: Кхузахь коьртаниг ду муьлхха а реформаш дIахьуш низам коьрта хилар а, маьрша информаци лелар хилар а.\nНагахь пачхьалкхехь и ши хIума дIанислахь Путине а, цуьнан гоне а цаьрна жоп дала хала долу хаттарш лур ду.\nОццула хьал долуш муха хилла шу, аьлла, хоттур ду. Мича хьажош ду ахча, хьа байина махкахь нах, бохург, хоттур ду.\nМаршо Радио: Оьрсийчура элита екъаелла ю, реформех лаьцна долчу хаттарехь а, Iедалшна тIеIаткъам бан гIертарехь а. Цуьнан тIаьхьалонаш муха хир ю?\nЛукас Эдвард: Элита цигахь даиман а яра екъаелла. Цигахь даиман а бара цакхетамаш. Элита жимма тера ю берзалойн ардангах.\nБерзалоша вовшашна ка детта, амма хьалха яьлла йоьдучу берзана тIаьххье дIайоьлху уьш. Ткъа хIинца куьйгалхо къена а, тишвелла а ву. ХIинца берзалой тIаьхьакхиа гIерташ ю шайх цхьаъ коьрта хила гIортахь иза муха хир ду бохучунна, во-м хир дац-те иза шена, бохуш.\nИштта вовше дIасатеттар даиман а хуьлуш ду, амма хIинца иза жигара даьлла, Путин гIийла гуш хилар бахьана долуш.\nХIун ТIаьхье Хир ю Путин Юха а Президент ХIоттаран


Нохчийчоь, Охан-бутт 01, 2017\nШоьта-де 1 Охан-бутт 2017\nЗазадоккху-бутт 29, 2017\nДавыденкохь хиллачух а, долчух а дийца ца баьхьа цу юьртара нах\nЗазадоккху-бутт 22, 2017\nЗелимха - Арамис похIма долу илланча\n«Россия 1» телеканалехь «Коьрта сцена» цIе йолчу къовсамехь дакъалецира Нохчийчура илланчо Темирсултанов Зелимхас. Цуьнан сценин цIе Арамис ю. Кху деношкахь иза Соьлж-ГIалахь болх беш ву. Арамисан Iалашо ю «Евровидени» къовсамехь дакъалаца. Темирсултановца къамела дина кечйина хIара материал Султанов Ахьмада.\nШаьш балхара ца бохабайта, урамашкахь нораш хьоькху Iедалан белхахоша.\nБексултанов: "Iедалан бага хьаьжжина хила ца веза яздархо..."\nЗазадоккхучу-беттан 3-чу дийнахь Дуьненаюкъара яздархойн де.\nПсковрчу десантхошна шайн махкахь хIоллам богIар дийцаредо нохчаша\nНохчийчохь хьовха, Оьрсийчоьнан юкъараллехь а шуьйра дийцаредо, кхузахь ШуьйтIан кIоштан Улус-Кертана гергахь Псковера баьхкина, тIом беш беллачу десантникашна хIоллам хIоттор.\n"Human Rights Watch" дуьненаюкъарчу бакъонашларъяран организацис бехкаш тоьтту Полшин Iедална тIе, Беларуссин доза а хадош, шайн пачхьалкхехь тховкIело лоьхучу Нохчийчуьрчу бахархошна дуьхьалонаш ярна.\n"Миска стаг лоруш меттиг ян а яц?"\nДахаран халонаш эшорехь тахана санна леткъамех боттабелла цкъа а хила а хиллий-те нохчий аьлла а хеталуш, тергаллучу хьолана кIел ца биса гIерташ, мискалла ловш берш дукха бу.


Охан-бутт 11, 2013\nНохчийчоь -- Соьлж-ГIаларчу пачхьалкхан мехкадаьттан институтехь, 21Заз2011\nЛеррина бусулбанашна хьажийна духар гучудала мегаш ду гергарчу хенахь цхьайолчу Оьрсийчурчу регионашкахь. Регионийн башхаллаш тидаме а эцна кечъдан деза школерчу дешархойн духар аьлл ахета масала, ГIезалойчохь.\nЦу кепара ГIезалойчохь а, Башкортостанехь а, Къилбаседа Кавказерчу республикашкахь а дешархошна духар юкъадаккха мегаш ду хиджабан кепехь.\nЦхьа дакъа хиджаб а долуш, керла дешархойн духар кечдеш дакъалаца мега муфтияташа аьлла, дIахьедар дина кху деношкахь гIезалойн муфтин декхарш кхочуш деш волчу Самигуллин Камила.\nГIезалойчоьнан дешаран министралла дуьхьал ю школашкахь зудабершана тIе хиджаб йохарна. Цунна хетарехь, хиджаб лелоро йоха йо санитаран нормаш.\nМасала, ГIезалойчоьнан дешаран а, Iилманан а министраллан зорбан гIирсашца уьйраш латточу декъан куьйгалхочо Мухаметова Алсус «Дождь» телекампанина еллачу интервьюхь аьлла, санитаран бакъонашца а догIуш, бераша а, кхиазхоша а дешаран хIусамашкахь, урокаш дIайоьлхуш а йолуш, коьртахь хIума лелор дихкина ду, цу гIуллакхо цхьацца цамгарш кхетийта мегаш хиларна аьлла. Мухаметовас дийцарехь, церан бIаьрса талха мега.\n«Вестник Кавказа» интрнет-сайто дийцарехь, хьалхо Нижнекамскехь прокуратуро варе бинера цхьана школан куьйгалхой, цигахь бераш ламаз деш хилла аьлла.\nПрокурораша таллам беш гучудаьллера цу гIаларчу номер 5 йолчу школехь гIезалойн классехь доьшуш болу йоьIарий бусулба духар доьхна хилар а, школехь ламаз деш хилар а. Ткъа цхьаболу хьехархой а хиллера бусулба духар а доьхна балха лелаш.\nПрокуратуро тидина и гIуллакх федералан низам дохош ду аьлла. Прокурораша дIахьедар дина, школан уставан тIехь хийцамашщ бан беза, динца доьзна духар а, кхин йолу симболш а лелор доьхкуш. И бахаьана долуш ондда дов иккхинера цу школехь. Реза боцучу да-наноша митинг дIаяьхьира маьждиган хьалха.\nДадаев Зарема ХIинж-гIалан мехкан музейн куьйгалхо ю.\nДагестанан дешаран министр хIотто мегаш ю бохуш юйцуш а ю иза республикехь. Школашкахь динан духар юкъадаккха гIертар дика гIуллакх ца хета Дадаева Заремина.\nДадаева Зарема: «Со и гIуллакх дIоггара къобул деш яц. Ца хаьа суна, со кхин хенаш йолуш школехь дешархо хилла хиларан дела хила а мега иза. Ткъа тхан массера а цхьа духар дара».\nБерашна ца хаьа шайна хIун оьшу. Баккхий хилча кхууьр бу уьш шайн некъ харжа аьлла хета Дадаева Заремина.\nДадаева Зарема: «Школа чекхяьккхича цо ша хоржур бу шен дахаран некъаш. Цо хоржур ду кху дуьнечохь шена оьшург. Иза хьакхалуш ду духарх а».\nШколехь динца доьзна духар лелор дехкар, хиджабаш ехкар санна дийца мегар дац аьлла хета Дадаева Заремина.\nДадаева Зарема: «Хиджабаш лелор дехкар ду иза баха мегар дац. Дица дезарг ду, кху пачхьалкхехь школе лелачу дешархошна хаьржина белггала духар хиларх лаьцна. И духар а доьхна лела деза бераш цу дешаран хIусаме».\nДухарш а дуьйцуш, девнаш дохуш бераш юкъаийзорна дуьхьал ю Дадаева Зарема.\nДадаева Зарема: «Делах тешар вайн массера а дагчохь ду. Ткъа хьа хIун духар лело деза бохучунна гонаха дIахьуш долу и тIемаш гIаттийнарш бераш дац, баккхийн нах бу».\nЭксперташна хетарехь, ГIезалойчохь школашкахь бусулба духар юкъадаккхарх лаьцна долу хаттар ирдала мегаш ду цу республикехь муфтий хоржучу деношкахь.\nБусулба духар юкъадаккха мега цхьайолчу Оьрсийчурча школашкахь


Нальчикерчу доларчу музейно гIо доьху Кадыровга\nЛахьан-бутт 18, 2021\nKishev Art Home доларчу музейн арт-директора, Оьрсийчоьнан хьакъволчу художникан, ГIебарта-Балкхаройчоьнан халкъан художникан Кишев Мухьадинан хIусамнанас-ингалсхочо Мосс Жаклин Дианас видеокхайкхам бина Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане, музейн хIусамца нисделлачу хьолехь шена гIо доьхуш.\n"ХIара петар эцнера оха кхоллараллина, ГIебарта-Балкхаройчоьнан а, йоллу Къилбаседа Кавказан а бахархошна культурин меттиг хилийтархьама. Исбаьхьаллин хIара цIа оха хIинцале а схьадиллина, доллу тхайн дахарехь оха вовшахтоьхна сурташ, книгаш ю кху чохь. Хала хеташ делахь а, гучудаьлла, хIокху петарна регистраци ян тхан йиш цахилар, хIунда аьлча, Нохчийчуьрчу вахархочун цIартIехь хIара хиларна. Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане йистхила лаьа суна. Суна хета, и проблема цхьалхайоккхуш, гIо дан тарлора цо" – боху видео тIехь Мосс Жаклин Дианас.\nКарарчу хенахь Кадыров Рамзанан реакци йина яц шега бинчу кхайкхамна.\nДолара музей схьаелла Iалашонца хIусам эцна, Нальчикера дуккха а петарех лаьтта цIа деш юкъахь хилла "Республиканское ипотечное агентство" (Акционерийн юкъаралла). Цаьрца бина барт хилла, цхьана декъан дай уьш хуьлуьйтуш.\nРосреестрехь чу-ара ца баккхалун бахаман бакъо тIечIагIъеш регистраци ечу хенахь гучудаьлла, петар кхин а цхьаннан долахь хилар – агенталлан белхахоша шозза йоьхкина хилла ю иза.\nОцу тIехула долийна бехкзуламан гIуллакх ду, карарчу заманчохь Нальчикан кхело луьстуш ду иза. Оцу гIуллакхна тIехула зен хилларш бу аьлла, билглаваьлла ву 10 Iехийна декъахо, ткъа царна динчу зенан барам бу 31 миллион сом ду.\nДиллинчу хьосташкахь яздарехь, ша "Республиканское ипотечное агентство" кху шеран Охан-баттера дуьйна банкротан процедурехь ю, цундела декъахошна ахча юхалур ду бохучух тешам кIезиг бу.\n81 шо долу Кишев Мухьадин – Советан заманан а, Оьрсийчоьнан а, испанхойн а художник ву. Цуьнан белхаш довзуьйтуш ду Оьрсийчоьнан а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Британин а, Испанин а, Францин а. Германин а, Японин а, Австралин а дуккхаъчу музейшкахь а, доларчу коллекцешкахь а. Иттаннашкахь шен суьртийн гайтамаш хилла художникан, иштта, Москварчу кхузаманан кхоллараллин музейхь а, Малхбален къаьмнийн Пачхьалкхан музейхь а, Оьрсийчоьнан исбаьхьаллин академихь а, Мадридерчу конгрессийн шахьарахь а, Лондонерчу Сервантесан Институтехь а.\nКъилбаседа-ХIирийчоьнан гоьбевлла художникаша Бедоев Шалвас, Келехсаев Магреза, Дзиова Земфирас белхаш бен Владикавказера гIалин юккъера исбаьхьаллин хIусамаш йохка хьийза масех шо а ду. Церан мах хадийна -27,4 миллион сом. Нагахь санна, гIишлош дIайохкалахь, художникаш арахь биса тарло.


Лоралелаш — Сердало\nДала шийх кхераш болча наьха къиношта гешдеш, цар дийхача хIаманна жоп луш, уж къиноех IоцIенабеш бола мархий бутт хьахиларца, шоашта марха дехка а даста а къаьста кхача Iалашбеш ба нахах дукхабараш. Хетаргахьа марха кхоабаш болча наьха наггахьа цIа хургдац сайранна марха доасташ кхачанна яа хурма йоацаш. Хурмаца марха дастар маьл болаш да аьнна доланда лелаю наха хурмаш марха доасташ. Дийшача наха а чIоагIа дувц кхыча хIаманца доастачул хурмайца марха дастар маьл болашагIа да, яхаш:\n«Даьла салам хилда цунна вай пайхамара аьннад: «Оашош марха доастача хана хурмайца доасталда оаша, из беркат да шоана. Нагахьа, хурма кора ца йой хица доасталда оаша марха», аьнна. Цудухьа ший ма хулла хурмайца марха даста хьажа веза саг, цунгахьа вайна пайда ба, беркат а да», — йоах бусалба Iилма дийшача Йовлой Iабдуссалама.\nМарха даста уж хурмаш ийерал совгIа, саг веннача таьзете дуача сагIа юкъе уж хилийта уйла йолаш дукха ийю, наха шуне IотIаувттаергйолаш. Цул совгIа шоай веннача сага тIера сагIийна дIа-хьа а екъа, ахча дале ийце хьа а яй. Дукха ха йоаццаш иштта цхьаннахьа саг веннача таьзетера, сагIийна шоай веннача сага тIера жуврах даь хьовлеи хурмаши енаяр тхона наха. Хурмаш чуйоахкача кIопилга тIа даь йоазув деша со волавелча зийр аз, уж хурмаш йохка лаьрхIа дIахьоарчаяьча наха даь кIалхара йоазув дIакъайла а доаккхаш цу тIа керда йоазув тIа а долаш этикет деллалга. ХIаьта этикето деррига дIакъайла а ца доаккхаш диса йоазув дIадоадеш улув гIолла сома шаькъа къалоам хьекхабар из гургдоацаш. IотIалотадаьча этикета тIа яздаьдар, хурмаш 2019 шера март беттага кхаччалца яа йиш йолаш я, аьнна.\nХIаманца чам болча сага хала ма дий из морг дола хIама тесса дита. Цох сакъердам хинна этикет хьал а даьккха кIалха яздаь латтача йоазонга со хьажача, цу тIа яздаьдар, хурмаш 2017 шера сентябрь беттага кхаччалца мара яа йиш йолаш яц аьнна. Цох чIоагIа цецваьнна, сайна бовзача нахага а, шоай веннача сага тIера сагIийна уж хурмаш дIалуш болчарга а хоам баьбар аз ишта моттиг я, аьнна. Цу хана геттара айдаь дукха дийцар из дош аз дIа-хьа мел хьоадаьчар. Бакъда, хурмай ха кхоачалуш яц, талхац уж яхаш къамаьлаш дувцараш а бар. Гулбеннача наха юкъе вар вай мехкал арахьара ийца уж хурмаш ена цхьа саг, цо а йоахар ишта моттиг нийсъенний ший хурмай ха чакхъяьнна.\nШи бутт совгIа ха я из аз яхар хинна. Бакъда, мархий бутт хьалоацаш а хилча, хурмашца марха дастар маьл болаш а хилча эцаргья-кх аз хурмаш аьнна тика чура ийца аз чуйихьача хурмаш тIа а хьалха сона бIаргадайнар мо этикет доаллар IотIалотадаь. Чехка из хьа а даьккха со хьажача цу кIалха даьча йоазоно хурмаш яа мегаргйола ха чакхъяьннай йоахар.\nИштта да хьал. Ха чакхъялар цаялар дIадаьлча а боккха тийша болх ба, уж хурмаш йохкачар шоай эцархошта беш бар. Нагахьа санна цу тайпара моттиг гучаяьнна хIама хилча моллагIвола эцархо ше мах беш йолча хIаман ха чакхъяьннаяле из лоравала бокъо йолаш ва. Цул совгIа мехка бIорахал кхоачашдеш из дIанийсде декхарийла а ва.\n«Нагахьа санна, моллагIа хIама эцаш волча сага ше мах беш волча е мах баьча сурсата ха чакхъяьнна гучадоале, эггархьалха цо хоам бе беза цох, дохкархошка. ТIаккха из шоай тархеш тIара дIадаккха декхарийла ба уж. ХIама даа мегаш да аьнна белгалъяьча ханал тIехьдаьнна хIама цхьаккха дича а даа мегаргдац. Нагахьа, ийцачул тIехьагIа из хой эцархочоа юха а ваха из дIачу а денна ший ахча юха хьаэца бокъо йолаш ва из. Иштта из мо моттиг гучаяьлча цох бола хоам бе йиш я Роспотребнадзоре долчча тайпара из гIулакх IотIадилла каьхат яздирца, е телефон а теха дIайхача таках хоам бирца. Из мо хоам беш волча сага ший а тайпан а цIи белгалъе еза гIулакх тешшаме хургдолаш. Из хоам дIакхаьчача цу сахьате цигара болхлой дIа а бахе цу гIулакхага хьаже из дIанийса ду. Из доагIаш да 5 статья 4,5 пункта чу», – йоах эцархой бокъ лораерах йолча юкъарчен ФБУЗ, цIенон а эпидемиологи а юкъарчен дагаялархочо Албаканаькъан Мадинас.\nМоллагIа гIулакх нийсделча корзагIваьнна кегавенна ца а хьовзаш, кхайка везача кхайка е ваха везача дIатIа ваха ший гIулакх нийсде деза сага. Цхьаволчо, из мо дола хIама шийна гучадаьлча, са фу бала ба аьле дут. Бала хила беза, лоравала а веза.\n← Метта хьаькъе\nНаступил сезон попрошаек →


Исраилов Сайхан. | ВАЙНАХ\n16.09.2013\tДебют Оставить комментарий\nИсраилов Сайхан вина 1975-чу шеран 18 августехь Хьалха-мартан к1оштан Г1ой-чу ц1е йолчу к1отарахь.1992-чу шарахь чекхъяьккхина меттигера ишкол. Стихаш язъян волавелла ишколехь волуш дуьйна. Къоначу поэтан стихаш зорбане йийлина меттигерчу газеташ т1ехь а, журналаш т1ехь а. Дуьххьарлера поэзин гулар – «Дахаран некъаш» – араяьлла 2010 шарахь.\nШа тайпа басаршца къагийна дош карадо Сайханна шен байташкахь. Цо к1ад ца луш хестабо Даймохк, нана, ненан мотт, 1алам… «Вайнах» журналан дебютант ву Исраилов Сайхан.\nЗамано х1ун боху?\nИ берта ца йог1у?\nЗама ю зама,\nЯьлларг ша пана.\nДуьнено х1ун боху?\nИ берта ца дог1у?\nДуьне ду дуьне,\nКеп йолуш шуьне.\nДахаро х1ун боху?\nДахар ду дахар,\nЦкъа каглуш маха.\nДахар а, зама а\nХийла а 1аьмма,\nШен терза оза.\nКхин царах хесто\nДац ала, дийца.\nХьо шайха къасто уьш\nМуьлхха ду кийча.\nИрсе бан ца кхуьуш нах\nКхоьру со ц1еххьана кхетта\nДахаро хадорна тай.\nТерго еш ас буса беттан\nСтиглара цхьа седа бай.\nКхоьру со ц1еххьана хаьдда,\nКхин ца гуш бузарна малх.\nКхоьру со валарна кхетта,\nИрсе бан ца кхуьуш нах.\nАхь бустахь ойланийн барам,\nЛоьху цо г1алатан бехк.\nКхоьру со, ца веш кхин лара,\nБолийнчохь бисарна некъ.\nКхоьру со д1аяйча буьйса,\nВисарна сайн доцуш де.\nСий доцуш дуьненахь, куьйса\nТ1аьхьешна йисарна ц1е.\nСан Ненан мотт\nВайн Даймохк дуьненна хьехош\nСийлаллех юьззина ботт,\nСтом боцург шена ца лехьош,\nХиллера сан ненан мотт.\nХьаналчу некъах ца хаьдда,\nК1ад ца луш еттарх а йорт.\nЭхь, ийман собарца лаьтташ,\nМел бу и малхаца тайна,\nБакъор бу цо д1аьвше х1орд.\nМашар бан г1аьттинарг вайна\nКъизаллехь цхьаммо ца эшош,\nЙохийна хийлачийн чот,\nДуйн метта шен дашах тешош,\nЖах1алчо ша кара эцча,\nЛахьзатехь кхачадой дош,\nХетало набахте лаьцна,\nЦо иза бодане хьош.\nЗаманна шен куц ца хийца,\nВайн дайша ларбина и.\nМотт мел бу иллешкахь бийца,\nДужур дац нохчочун сий.\nБер санна хазаллех 1ехош,\nЦа юьтуш еса хьайн ботт,\nХьо иштта бекалахь бехаш,\nТ1аьхьешна сан ненан мотт.\nКхин ца вог1уш берта\nНехан сакхташ лехьош,\nУьш пхьоьханехь хьехош,\nХилла моьттуш лела.\nДижна питан г1атто –\nГовза, шуьйра латто.\nК1айниг 1аьржа дийцар\nДаьржина хьан ц1ийца.\nХеташ 1овдал шортта,\nХьо бу хьекъал корта.\nЯзъян меттан йоза\nТоьарий техь доза?\nТай ма до цкъа кхача,\nХадабой шен хьаса.\nКхин ца вог1уш берта,\nЛаьтта ваха г1ерта.\nСан ойла машаран\nСуьйренах къаставеш хенан сахьт кхачарна,\nТийналлехь 1аржделла дисина дуьне.\nДуьненна гуо бохуш сан ойла машаран,\nБайташна цхьаъ вуьтуш ладог1а шуьнехь.\nЗаза долчу ойланехь ша беша ваьлларг,\nБодано 1индаг1 деш, вижина набарна.\nБ1аьсте ю цунна теш, юкъал т1ех яьлла,\nСема со латтавеш, кхин дог ца 1абарна.\n1уьйренан хан кхачахь г1аттор ву хьаша,\nХьегор ву, т1аьххьара хезна дош луьйцуш.\nСтамбелла хьерчина гергарлон маша,\nВоккхавеш х1усаман тойнехь и соьцу.\nСайн деган къамелехь тховса-м со веха,\nКханенна дахарна дохкур дац денош.\nСан ирс ду адамца гергарло лехар,\nСтом боцчохь хедадеш марг1ала генаш.\nВперед: Асет Шахгиреева. Вдохновение.\nЛейла Кусаева. Стихи


Адаман дегIан меженаш йохка-эцар доьхкуш долу низам тIеэца дагахь ю Европан Кхеташо\nЛахьан-бутт 27, 2013\nНохчийчоь -- Шайн дайна бераш лоьхуш арабевлла бу хIара зударий, 2002.\nАдаман дегIан меженаш йохкар -дуьненчохь уггаре а дукха ахча а, са а лучех бизнес ю. Хаамчаша чIагIдарехь, тIемаш болчу Африкерачу пачхьалкхашкара Iаьржа, я вуьшта аьлча, цIийх дуьзна бриллианташ дохка - эцар санна, я маьттазчу Iалашонашца зударий бохка-эцар санна санехьа хIума ду иза. Къаьстина къечу пачхьалкхашкахьий, тIемаш болчу меттигашкахьий кхуьуш а, дуккхаъчу нахана дашо хьоста хилла дIахIоьттина а хIума ду адамийн кийрара дог-паха дохкар.\nНохчийчохь шозза а тIемаш болчу шерашкахь, массарна а хууш, воьду-вогIучара я „зачистка“ олучу низамца доцучу нахлийцаршкахь оьрсийн эскархоша лоций, дIабуьгура уггаре а зоьртала а, тIехьажарехь могуш а болу кегий нах. Уьш дукхахьолехь я, лар йоцуш, тIепаза бовра, я байина, цхьанхьа яртийн йистошкахь я дукхаъ нах гулахь дIабоьхкинчу къайлахчу кешнашкахь схьакарбора.\nЦеран дукхахчийн цхьа башхалла а яра – цIонга тIера лаге кхаччалца маха боккхуш дIатегна хуьлура уьш. ХIетахь цхьаммо а тоьшаллашца тIечIагдан таро а йоцуш, амма массарна а иза хIун а хууш лаьттара и хьал – гергарчарна хаьара шайн йиша-вешин кийрара я дог, я доIаха, я жаннаш я кхин йолу меже йохка Iалашонца схьаяькхинийла, иза яккхархьама и стаг эскархоша дIалаьцна а хиллийла.\nАмма и хIума талла а, цунна бехкеберш жоьпалле озон а аьттонаш бацара данне а Iедалан низам доцучу, массо а бакъо а, бакъдерг а оьрсийн эскархошкахь дисинчу махкахь.\nИштта шен хIусамда шен бIаьргашна хьалха оьрсийн эскархоша лаца а лаьцна, дIавигначул тIахьа иза тIепаз варна а, юха масех бутт баьлча иза вара а верина, кийрара дог-паха схьа а даьккхина, вийна карийначех ю Соьлжа-гIалахь ехаш хилла йолу, ткъа хIинца Австрин коьртачу шахьарахь тховкIело карийна йолу Себила. Цуо дуьйцу, шен хIусамда лацарх а, иза вийна карийча, шайна гучудаьллачух а лаьцна.\nСебила: „Кавказ“-постехула тIехдолуш дара тхо. Паспорташ талла деза аьлла, тхан стаг а, цуьнца масех жимастаг а автобус чуьра араваьккхира эскархоша. Уьш кхин цара ара ца болуьйтуш, масех сахьт а делира, буьйса а тIееара. Мича вигана аш иза аьлла ас шайга дечу хаттаршна цара соьга шайна гина а вац, шаьш сацийна а вац, ахь хIун дуьйцу а ца хаьа, элира. Цигара дIагIо аьлла, суна кхерам а тоссуш.\nЮха Нохчийчохь шайн нах лоьхучу зударех дIа а кхетта, иза лийхира ас, массо а декъеш ду аьлла хез-хезанчу метте а йоьдуш. Эххар а Ханкалахь байинчу нахана юккъехь карийра суна иза. Хечин барьша тIера дIа чIаьнге кхаччалца хадийна му бара цунна дегIа тIехь, ша муьшан гали ма теггара бокх-боккха маха а боккхуш дIатегна а вара иза. Иза санна, кхин а бара цигахь иштта тегна нах“.\nШен хIусамден кийрара меженаш дIаяьхна-кх аьлла, ша шекйаьлча, иза тIечIагIдан я мелхо а иза иштта дац аьлла ша тешон лор лийхира ша бохуш дуьйцу Себилас.\nСебила: „Лоьрашка тоьшалла дайта со ТIехьа-Мартанчурчу лоьрийн цIийне яхара, цигарчу лоьро ша воьхьар вац и санна долу кехат яздан, аьлла, ца хIоьттира и тоьшалла дан. Амма жимма тIаьхьа тхоьга веара и лор, къайлаха, цуо сан хIусамдех куьг а тухуш, теллира цуьнан дакъа. Цуьнан кийрахь доIаха а дац, жаннаш а дац, уьш дIадаьхна схьахетарехь трансплантаци ян, дохка, элира цуо“.\nШа цхьаъ хилла ца Iара иштта верина, кийрахь мел йолу меже схьа а яьккхина, дIакхоьссина гергар стаг карийначех бохуш дуьйцу Себилас. Нохчийчоь мел ю бара боху цуо цу кепара йиша-ваша я кIант-воI оьрсаша хIаллакдина болу зударий, карон бакъдерг я бакъо а йоцуш лелаш.\nСебила: „Кавказ“ - постехь стаг схьалаьцна болу и боьха, модех буьзина хилла болу салтий, шаьш болчехь цIераш а летош, кIурзах а буьзна хилла болу, царна ма ца хаий, стаг муха хадон веза а, цуьнан кийрара меже схьа муха яккха езаъ.\nЦара шайн боьхачу куьйгашца лелийча мегар а ма даций и хIума, шен лерина цхьа хьелаш а, цхьа говзанчаш а оьшуш хIума ма ду иза. ТIаккъа цу оьрсийн хилла-кх цу махкахь, я Ханкалахь хилла а, я кхечу меттехь хиллаъ, цхьа лаборатореш, шайца белхаш беш лоьраш а болуш, лаккхара эпсарш а болуш. Иштта цхьа мафи хилла-кх церан цигахь и болх беш“.\nВайн заманан уггаре а маьттазчех а, къизачех а, цуьнца цхьаьна амма вуно якхийчу къайленашца кхелина а, лаккхарчу даржашкарчу даккхий ахчанаш долчу нехан гIоьнца кхуьуш а йолу бизнес ю и адамийн меженаш йохка-эцарца ерг. Цу бизнесехь дакъалоцуш мел баккхий ницкъаш бу бохург гойту масех шо хьалха Косовон премьер-министр волу Тачи Хашим адамийн меженаш юхкуш хилла хиларна бехке варо а.\nИ бехк цунна тIететтинарг мил-милла а стаг вацара, вевзаш волу Европан Кхеташонан рапортхо Марти Дик вара. Евробертан коьртачу прокуроро Рейтель Джонатана 20I0-чу шарахь иштта бехке бира Косоверчу Medicus клиникан белхахой а низамца доцуш адамийн меженаш йохка-эцарна.\nИштта шуьйра гIарделира 2009 шарахь Израилерчу салтеша, цигара раввинаш декъа а болуш, шаьш байинчу палестинхойн меженаш юхкуш хилар. ХIеттехь Цхьаьнакхеттачу Штатийн Iедалша цхьа могIа раввинийн лецира, шайн Израилерачу зIенех пайда а оьцуш, байинчу палестинхойн меженех даькхина ахча дуьлуш а, и меженаш йохкарехь дакъалоцуш хиларна бехке а бина.\nНохчийчохь оьсрийн эскархоша лелийна къизалла а, цара нехан меженашца лелийна йохка-эцар а цкъачунна цхьаммо а хьахош дац. Амма цхьа де догIур ду аьлла тешна ю Себила, и хIума нахала долуш а, цунна бехке берш жоьпалле озош а. Ткъа цкъачунна Страсбургерчу кхелехь ду цуьнан хIусамда верах долу гIуллакх.\nАдаман дегIан меженаш йохка-эцар доьхкуш долу низам тIеэца дагахь ю Европин Кхеташо\nШелоно Лаьцна Европа\nНенан мотт шорбар - "ура-партиотизм" хета Нохчийн университетерчу лингвисташна\nГIажарийн а, жуьгтийн а Фейсбук чухула барт хилла тIамна дуьхьала\nОьший нохчашна шайн ненан мотт?\nКIайн дарин коч ма юхалахь, шуьйра доьхка ма дехкалахь...\nПрофессор Блаьк Су: Мел тIаьхьа аьхкича а дакъа довза йиш ю, амма зуламан лар йов\nОьрсийчура национализман орамаш Кремлехь ду\nГергарчу Малхбалехь 20 миллион берана вакцинаци еш ю полиомиелитана дуьхьал


Мазапийн тIом бу Шемахь боьдург\nШема -- Алеппо-гIалахь Iедалан эскаршца тIом беш бу гIаттамхой, 11ГIа2012\nШемахь шарал сов а баьлла, пачхьалкханий, бахархошний юкъахь лаьттачу тΙеман герггара хьаьжча дуккха а агΙонаш ю гуш. Ιедалехь берш а, боцурш а вовшахлетарал совнаха, зене жамΙаш кхачадеш хΙума ду бусулба нах шина мазапехь хилар а, кхийолу а башхаллаш.\nХIоккху 2012-чу шаран ГIадужу-баттахь Либнанан махкара ХьизбуллахI олучу шиIатийн тобано шайн Шемарчу Iедалехьа гIаттамхошна дуьхьал тIом беш беллачийн тезеташ хIиттийча, Iораделира церан векалш Шемарчу Iедалехьа жигара тIом беш хилар. ТIаьххьалц шаьш Асад Башаран Iедална гIодеш хилар даре ца дора ХьизбуллахIо.\nКарарчу баттахь ХьизбуллахIан Шемахь волу тIемалойн баьчча Насийф Мухьаммад вийна аьлла, доккха тезет хIоттийча, зорбанан хьостаншкахула иза декъалвира оцу партис. Цу билгалоно, ишта а шиIатан нахана дуьхьал мIар боьгIна Iен суннийй нах карзахбаьхна. Юккъерчу Малхбалера суннийн бусулбанаша кхайкхамаш бира шиIаташка, Шемара Iедал шиIатех лаьтташ хиларх, адамалла доцуш къиза Iедал ду иза, бехке боцу нах бойъуш, шаьш бусулба хилча гIо дийр дацара шиIаташа, президентехьа Асад Башарехьа хилар динах валар ду, бохуш.\nШиIаташна а, суннашна а юкъахь йолу ачо-м бIешерашкара схьаеана яра, амма китайхой а, оьрсий а Шемарчу Iедалехьа бевлаа леларх ца кхета бусулба нах. Нохчаша ма аллара, зурма лоькхучо-м цхьаъ леладора, вота еттачо хIун леладо те бохург санна, новкъа ду иза гуттар аоьрсашкахьа хилла болчу Iаьрбашна.\nЛибнанехь шиIаташна а, cуннашна юкъарчу гамонех лаьцна дийцира Маршо Радиона Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн организацехь болх беш волчу Рамзан Мухьмада.\nРамзан: "Цара лелориг суннашна дуьхьал а ду, дерриг дуьненанна дуьхьалбевлла а бу уьш. Церан идеологи ю иза. Церан МахIди олу эскар ГIажарийчоьхь а, Иракъехь а, хIокху чохь а ду. Башар Асад алави шиIато волундела,цуьнгахьа бу уьш. Цара Шемахь лелош дерг-м вуно боьха хIума ду. Кхуза можа барзакъ лелочеран (ХьизбуллахIхойн) декъий хIора денна схьакхоьхьуш ду, 10 гергга лен дийнахь.\nСуннеш байъ беза, керстанаш а байъ беза, дуьнентIехь мел верг вен веза, бохуш ю церан идеологи. Хьукам деш цхьа а ван а вац кхузахь. ХIара мохк шинан декъе къаьстина бу. ШиIаташ Шемарчу президентехьа бу, шолгIанаш цунна дуьхьал бу. ШиIаташкахь бу-кх кхузахь алссам ницкъ.\nИракъехь Хьусейн Садаман Iедал доьхча, 2004 шарахь, цигара шиIаташ махкан урхалле кхечира. Цу хенахь, Урдунан паччахьо АбдаллахI ШолгIачо, сакхоеш дIахьедар дира шиIатийн мазапо суннийн бусулбанаш марша буьтур бац, аьлла. Цу мазапа юкъайогIу ГIажарийчоь а, Иракъ а, Шема а, Либнанера ХьизбуллахI а.\nШемахь тIамехь ду вовшашца мазапаш


Колостома ю сан агIона тIехь, Къуран деша и кара иэца йиш юй са? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам\nАссаламу Iалайкум! Делера салам маршалла хилда шуна, Элчана умматах болчарна массарна а! Олхазар цхьа хаттар дара сан, цхьана бахьнийца машено лазор нисделла колостома ю сан агIона тIехь, ламазна Къуран деша и кара иэца йиш ю са йа яц? Жоп далар дехар ду.\nДелера салам маршалла хуьлда хьуна а. Веза сийлахь волчу АллахIе доьху ас хьуна дарба дар а, хьуна собар далар а, хьуна гIо дар а.\nСо нийса кхетарехь, и хIума хилча, оцу меттехула арайолург адаме дола далуш ца хуьлу, иза араяларна цхьа хан хIотталуш а ца хуьлу. Оцу хьолехь и хIума хилла волу стаг тера хуьлу хьаткъ ца сацаран а, мох ца сацаран а цамгар йолчух а, иштта оцу кепара йолу цамгар йолчу зудчух а.\nНагахь санна хьал иштта делахь, Къуръан кера эцале хьалха хьан ламаз керахь хилчахьана йиш ю хьан иза кера эца. Цул тIаьхьа, цкъа ахь ламаз эцначул тIаьхьа, оцу колостомехула цхьа хIума араяларо дан зен дац хьуна, йа вуьшта аьлча, хьан ламаз доьхна лорур дац, хIунда аьлча иза цамгар санна хIума ду, могшалла галялар ду. Бакъду, вуьшта хьан ламаз керара даьлла дацахь а, хIора парз ламазана керла ламаз эца дезар ду ахь, оцу хIора ламазан хан тIехIоьттинчул тIаьхьа.\nОцу кеппара, масала, делкъа ламазан хан хиллачул тIаьхьа ламаз ийци ахь, тIаккха хьайна лаахь делкъа ламазал хьалхара суннат ламаз ди ахь, тIаккха делкъа ламаз ди ахь, тIаккха цул тIаьхьара суннат ламаз ди ахь, тIаккха Къуран дийши ахь. Иштта и хIума дан мегаш ду ахь. Йа, масала, ахь делкъа ламаз дина дикка хан ю, цул тIаьхьа и колостомехула а доцуш, цхьана кхечу бахьанца хьан ламаз керара даьлла дацахь, хьайна луъучу хенахь Къуран кера эца а, деша а мегар ду ахь. Нагахь санна ахь цкъа ламаз эцначул тIаьхьа хьан иза цхьана кхечу бахьанца керара даьллехь, юха керла ламаз а эцна Къуран деша мегар ду ахь.\nДоцца аьлча, парз ламаз доцучунна, кхидолчу хIуманна хьан ламаз карара даьлла лорур дац и колостома бахьана долуш.\nТIаккха, ламаз керахь доцуш дан мегаш доцург Къуран кера эцар ду. Вуьшта, Къуран кера лаьцна а доцуш, шена дагахь хууш дерг маттаца дешар а, компьютер чохь Къуран дешар а, телефон чохь а, кхийолчу «аппараташ» чохь Къуран дешар а мегаш ду ламаз керахь ца хилча а.\n07.11.2012 = 22.12.1433


Нохчийчохь COVID-19: 841 ву ун даьлла, кхелхина 9 пациент\nНохчийчуьрчу эпидемин хьолахь вистхуьлучу могушаллин министро Сулейманов Эльхана тIаьххьарчу дIахьедарехь билгалдаьккхина, лоьраша вирус юй хьожуш толлуш ву 3 777 стаг аьлла. "Чечня Сегодня" агенталло яздо цунах лаьцна.\nИштта цо хаам бина, таханалерачу дийнахь коронавирусан ун даьлла махкахь 841 пациент хиларх. 464 вахархо, дарба а хилла, карантинера араваьккхина, кхин цкъа а тесташ йинчул тIаьхьа. Велларг исс стаг ву эпидеми яьржичхьана, аьлла министро.\nМогушаллин министраллан хьаькамо хаийтина, иттех сов стаг пехашка садоIуьйтучу аппараташна тIетесна а, кислородаца латтош хиларх а.\nСулеймановс билгалдаьккхина, ун даьллачу нахалахь дукхахбераш 65 шерел тIехбевлла нах бу аьалла.\n"Кху хьоло гойтуш ду, кхин а шога карантинан низамаш а, социалан дистанци а ларъян езарх. Иштта бен эпидеми сацалур яц", - аьлла могушаллин министро.\nНохчийчохь Охан-бутт карабеачхьана комендантан сахьт ду кхайкхийна. Ткъа оццу беттан 17-чохь коронавирусана дуьхьал къийсам болош, шога карантинан раж юкъаяьккхира. Кхин а хьалхе дуьйна Нохчийчохь бахархошна дихкина дара кIиран деношкахь чуьра арабийла а, транспортах пайдаэца а.


Нийсон Лич: Ц1ий гурматаш Даьле бекхам бех... - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » Нийсон Лич: Ц1ий гурматаш Даьле бекхам бех…\nПхелаг1а дакъа. Къилбаседа Кавказ – Къамий 1азапче…\n«Даьла нах ц1ийца хьакхашта хилац.\nДала, дийначарна пхаьнашка чудетта,\nд1акъайлад ц1ий. Ше теха бола ч1ега\nбаьстачоа раьза хургвац Из.\nШоана т1ехьа – ц1ий лар я!»\n(Коазой 1. Г1алг1ай, 3 : 163)\nМалаг1а декхараш да Эрсий 1аьдало кавказхой «1ула» т1адехкараш? Фу ийла-нигат долаш, мишта даха-лиела диезаш да из «1ул»? Харцача низо цунга дие мел яхар хьахьокх 1ийсаз укх х1ара муг1арий хьалхара доакъошца:\nАькх аха ца моге, фу дие диеза?\nМотт хьиекха ца моге, фу дие диеза?\nХарц лие ца моге, фу дие диеза?\nТийшарьг бие ца хой, фу дие диеза?\nХьарамдар ца дуъе, фу дие диеза?\nДи бохка ца моге, фу дие диеза?\nМохк бохка ца моге, фу дие диеза?\nДа вохка ца моге, фу дие диеза?\nНана йохка ца моге, фу дие диеза?\nЯхь йохка ца моге, фу дие диеза?\nСий ца дохкар духьа, фу дие диеза?\nДиенал дита ца лиела, фу дие диеза?\nСаг воацаш ца ваха, фу дие диеза?\nФу дие диеза?\n(Аькх аха… о. 6)\nУж да-кха, Даьлацара маза хоадабаьча, Эрсий 1аьдало кавказхошта т1акхелла диекхараш. Уж нийса доацильга, цар чулоацам иэсала больга гучадоакх оазархочо х1ара муг1ара чаккхена цхьа даш муо хала хаттар оттадеш. Кертах гонн етташ, д1ач1оаг1деш санна, 16-за хоатт Тхьамадас «Фу дие деза?» Цунна т1ехьа этта аз а хетт «Фу дие деза?» из лиеладе биезам боацачо, лерьга-б1арьга дегаза долчо, сина-дега гоамадолчо. Цун х1ара муг1ара юкъе, теба а доацаш, лакха лоамаш санна, даг1а цар жуопаш.\nФу дие диеза йоах оазархочо ший муг1арий кхайкаманца?!.. Моастаг1аш хьаде мела яхар хьат1а маэца, сим санна хьай сина къахде, б1еха ушал муо дегаз де… Цу кхайкаман эггара лакхаг1 долча лаг1а т1а оттадаьд оазархочо кертерра кхо х1ама: Ди ма бохка, Мехка га ма дохка, хьай Наьна-мотт эрсий набахтера арабаккха.\n1ийсаз ц1и мела яккха декхараш сенна деза? Х1ана доаг1а уж, ший са санна, лораде? «Вайна воаш иэсала хетийта г1ерт моастаг1а. Х1аллочун да ваьннав, х1аллочун т1ехьенга иэсала кхетам тела: «Вай фий? Вайна фу могаргдар? Вай фу диенал да?» Из кхетам дегашка д1ач11оаг1лой, дейр шоана вай, кхы ураотталургдац. Дегаш мукхдуаргда – лаьй оамал котъяргья. Сенна деза ер дуне т1аккха?» (Г1алг1ай, д. 3, о. 150)\nИз лай оамал къуонахашка хьат1аиэцийта г1ерташ, къамаш Эрсий 1аьдало лаьшта лаьрх1а 1одиллача апарах д1адахийтар духьа, цу ларда т1а уж битар духьа 1очудетташ латт цар сакхетамчу харцоно хьалкхедаь хьиехар:\nцун сакхетам юхамаччахь боакх.\nЦу б1еха дешай чулоацам дегашка д1ач1оаг1абе чухехкаш ба тахан Эрсий 1аьржа низ Къилбаседа Кавказе. Из да кертерра бахьан Харца 1аьдало цох йоакха 1азапче я хилар а. Из тахан 1ойилла яц, из в1ашаг1елла б1арчча зама яьнний. Цучу кавказхой хьувзабеш, кхестабеш, са увзаш боахк эрсий чоалтачаш а, царна т1ехьаяьнна хурделий ординьгаш а. Из б1агал доакх «1азапче» яхачо оазаро:\nДулхи, т1ехки, сипхаьнаши,\nТ1ехка юкъе йоалла т1уми, —\nСатуохалац: Лазар! Лазар!\nЦхьаккха боарам боаца лазар!\nБаге йийлай ятт1а санна.\nОаза 1имад ялац цунна –\nЛакаш хаьдад ц1ог1а дийтта,\nЦ1ий гурматаш арайийтта.\nЛерьга чу доахк туока саьрьгаш,\nУвззаеш хьайоах цун уж м1араш,\nНа1ара юкъе п1ельгаш дехк,\nИкко кагью ховха т1ехк.\nСаг-м вицлу шие саг хилар,\nШие цхьа бокъо йолаш хилар:\nБокъо сага иэшаш яц –\nЦох хьабала пайда бац.\nЧоалтачашка кхаьчад 1аьдал.\nТахан бокъо ювцар – 1овдал.\nЗама яьннай вайна, зама,\nДаьша йийца къиза зама.\n(1азапче, о. 7)\nЦу оазаро цхьа хаттар доасадир са дегчу. Эрсий т1ема пхьег1а малаг1а я? Фуд цар т1ема пхьег1а т1а могадаьр, дийхкар? Цар т1ема пхьег1а я а яц. Хулий цох т1ема пхьег1а герзах халдикъа эрсий эскар каерзан къамашта духьал даьлча?!.. Т1ема пхьег1а ларх1а йиш я, цхьа саг готтаве, лаца, ве аьшка отхалашта т1ахайше б1аь, ши1 б1аь эрсий зуламхо аравоалаш хилча? Ц1одз в1ашаг1теха мара уж арабала бухьаш цахилча? Т1ема пхьег1а когаметта цар 1оехкай ериггача Къилбаседа Кавказе шортта 1азапченаш, шоаш чоалтачий боландаь, шоай къиза дегаш-синош 1обаде дезандаь. Цар хийца, саца ха йоацаш «болх» бе безандаь Эрсий «1оажал тоабаш» чухийцай…\nМалаг1а хила йоаг1а т1емахочун бокъо? Т1ой-юрта, 1а аьннача хаттара жуоп кечдаь, ваг1аш ва-кх Коазой 1ийса: «Дов дуоладелча, т1ема пхьег1а т1а хьай аьттув лохаш, 1а даьр мег. Т1ема пхьег1а, т1емахочун доазув да. Дов сецача, т1емахочун бокъо кхоачаелар. Мур из я. Ваьрда улла доарахо маьрша ва. Бери, кхалсаги – маьрша да. Унахой маьрша ба, дег1а г1оарал деха къоаной маьрша ба. Кхы яц т1емахочун бокъо» (Г1алг1ай, 3 : 139).\nЧ1оаг1а тамашне кхесташ я шоана 1ийсай ийлаш: в1алла хьуона дага доацача д1авиге 1овоссаву цар. Моалошца латтар-тохар чаккхадаьннад г1алг1ашкахь толам болаш. Ц1ув-Саг араваьннав нахага кхайкам бе:\n«Къахетаме хилалаш! Укх пхьег1а т1а, кхы моастаг1ий бац – доарахой ба. Сага ц1ийла ког лайзар – даькъазаваьлар! човна т1а ког лайзар а – даькъазаваьлар! доарахочоа т1ехваьннар — даькъазаваьлар! Ах1 яхар вита бокъо яц. Ах1 яхар Даьле кхайк. Ах1 яхачо къахетам бех. Ше Даьла саг волчо, ах1 яхар уллийтаргвац». Из кхоачаш ца даьчоа «Даьла эг1азал г1оргья!..» (Г1алг1ай, 3 : 298, 300)\nТ1аккха тахан наха г1аджамаш 1оттаеттараш, ц1ийла когаш лувзараш, шоаш яьча човнашта м1аргаш беттараш, пельгаш оаттараш, м1араш йоахараш, техкаш кагьераш, шоаш бодабаьча кавказхошка цахаддаш «ах1!» яхийтараш, Даьла моастаг1ий бац?!.. Оттаяь кхел йоацаш, урсашца, тепчашца, йоакхий туопашца цар синош дег1ацара д1акъоастадераш… малаг1а ва царех Даьла моастаг1ий бац оаллалурьгдар?!.. Из яхараш шоаш бац-те Даьла моастаг1ий?!..\nХ1аннаб уж Даьла моастаг1ий? Фуд цар леладер иманца доацар? Къизал я. Из да Иблисо цар дегах, синах лоттадаь у. Дикана, эздела, г1уллакха – къуонахчала т1а йолхача ийлашта к1ийлена хайна даг1а из. Цхьабакъда, Дала из сина лазар – Иблиса у, котъцадалийта сага хьаькъал деннад:\n«Саг къоаставаьв дийна мел долча х1амах хьаькъалца. Сага кхетам беннаб, шеддолчун сакхийта: ц1ена дар, б1еха дар къоасто, маьле-къине долчун эргам бе. Цудухь, массадолчун бехктокхаме вугаргвар саг мара вац. Адамий кийрашка Дала согараш увттадаьд, вай вахар сийрда хургдоалаш – хьаькъал. Ший лирах сегад Цуо уж согараш. Саго, ший дега чу боага согар кхаба беза, ала бовргбоацаш… Къахетамо кхоаб сага хьаькъал. Царех хотталу эхь, эздел, г1уллакх. Къизал яхар фий? Къизал лихьа ба, дегах хьаьрча улла. Из къизал котъяьлча, Даьла лир дов саг кийрахьа. Из саг денале вале – цох аькха, из эсала вале – хьайба хул. Хьайбано буц юъ, аькхано хьайба дуъ» (Г1алг1ай, 3:139).\nКъор1ан т1ара доаг1аш да Тхьамадас дувца къамаьл. Дала жожаг1атте чукхейсса, кадача наьха синошка оал йоах Иблисо: «Шоана т1акхелла цхьаккха доал дацар сога. Аз шо хьадийхар, шо юхакхайкар. Цудухь со бехке ма де, шоаш бехке де. Аз шоана де г1о дац, оаша сона де а г1о дац. Со даькъе дац, оаша со Аллах1аца д1ахьекхадарах» (Къор1ан, 14 : 22. Таржам Н. Лич).\nИблисо оала дешаш белгалдаккха деза кхы а ц1аькхазза: «Аз шо хьадийхар, шо юхакхайкар». Кхыдоа дешашца аьлча, Иблисо йоах: «Шо шоаш хьат1ехьа даьлар сона, аз шоана т1аоттабаь низ а боацаш, Дала шо са доала к1ал оттадаь а доацаш». Сага са рузкъа, доала т1ехьа доакхар, цун дог къизалах, яькхалах, хьаг1аг1 хьалдузар Иблис дац. Саго ше хьат1аэц из никъ, Дала 1одиллача така т1ара ваьле, Цуо еннача хоржам оатхало – хьаькъало, яхачунга лацадувг1аш.\nКавказхошта доал де, уж хьиешабе, боабе т1аенна эрсий тоабеи, цун т1ехьяьннача пхьара ординьгеи доакъашхой шоай яькхача дегашца, ц1еша диза кильгашца шоаш д1адоадаьд шоай синошкара Даьла лир. Шоашта т1ехьа ц1ий лараш юташ Даьле Кхеле болхаш латт уж…


Журналисто Шевченко Максима бехкбаьккхина Абдурахманов Тумсогара\nНохчийчуьрчу зорбан министран Умаров Джамбулатан видеоблогерца Абдурахманов Тумсоца хиллачу дискуссех вистхилла Оьрсийчоьнан журналист Шевченко Максим. Видеокхайкхам бина цо, Нохчийчохь хиллачу тIемах факташ ялош. Кадыров Ахьмадах а, цо джихIадах дийцинчу къамелех а Тумсос дина дIахьедарш тергоне а эцна, нохчийн къам ца деза нах санна гайтина ша блогеро аьлла журналисто.\n"Гина делара хьуна, хIетахь пачхьалкхехь хилларг: Iена цIий, лело къематаш, бойу нах. Советан заманахь полковникийн даржехь хиллачу Дудаевна а, Масхадовна а дуьхьал тIом бан хьежайора декъаза Оьрсийчоьнан эскархойн тобанаш. Оьрсашна а, нохчашна а юкъахь конфликт ян гIертара Iедалш. Танкашца нохчийн хIусамашна тIелетачу хенахь, гIаланашна бомбанаш етта йолийча, хIетахь муфтий хиллачу Кадыров Ахьмада шайн хIусамаш ларъе аьлла, дIакхайкхийра. Муьлххачу а лартIахь волчу стага ден дерг дара иза. Цундела ас бехкевийр вац цкъа а Кадыров Ахьмад. Эрна ду хIокху диалог юкъа иза валор а", - аьлла хета Шевченкона.\nИшта Абдурахмановга вистхуьлуш журналисто оьшуш дац аьлла, тахана Нохчийчохь лаьтта хьал 1990-чу шерашкахь хиллачуьнца дуста.\n"Со кхета хьан позицех, Тумсо. Ткъа тахана Нохчийчохь лаьтта ситуаци юстийла дуй 90-гIа шераш доьрзучу а, 2000 шо доладеллачу хенашца а?", - хоьтту Шевченкос.\nКарладоккху, хьалхо Шевченко Максима "Эхо Москвы" радиостанцин эфирехь ша дуьхьал ву элира, Полшано Абдурахманов Тумсона депортаци ярна. Блогер терроризм бакъъеш хиларан цхьа а тоьшалла дац аьллера цо.


Нохчийчоь -- Исламан университетан дешархой. Соьлж-ГIала, 08ГIад2009\nКадыров Рамзана емал дина Оьрсйичоьнан дешаран а, Iилманан а министро Васильева Ольгас хиджабан дуьхьал дина дIахьедар. Инстраграмерчу шен агIон тIехь цо хаам бина цунах лаьцна, ша цунна реза ца хиларан бахьана а дуьйцуш.\nКадыровна хетарехь, хиджаб йийцар ларамаза дац. Оьрсийчурчу ишколашкахь баккъала а долчу хьолан тIера тидам дIабаккхархьам лелош ду иза.\n-Ткъа, цигахь-м шортта баланаш бу: маларш, наркотикаш, берашна тIе хьехархой кхийдар а,-- аьлла цо.\nНагахь санна зудаберашна хиджаб школашкахь лелор магош дацахь, ша шен берашна кхин меттиг лохура ю, иза магош йолу, боху Кадыровс. Амма ца аьлла цо мичахь хир ю иза, нагахь санна Оьрсийчоь мел ю, иза лелор дехкахь.\nНохчийчохь массийта шо ду духарна луьра терго яр доьшийлашкахь юкъадаьккхина долу. Школехь а, лаккхарчу доьшийлехь а коьрта Iуьйра дешархой-зудабераш чу а ца дуьту. Иштта царна тIехь хила еза деха пхьуьйшаш долу коч а.\n"Цигахь-м шортта баланаш бу: маларш, наркотикаш, берашна тIе хьехархой кхийдар а".\nЗудабераша йовлакхан меттана хиджаб йоьхча, нохчаша ма аллара «фарз» доьхна хилча, хIумма а ца олу доьшийлашкахь. Мелхо а, лелар дикачу агIор хуьлу, ткъа дешарна цхьанна а тайпа новкъарло ца йо цу духаро боху Соьлж-ГIаларчу хьехархочо Яхъяева Маликас.\nЯхъяева: «Тхан школехь и фарз тиллина дуккха а дешархой бу. Тхуна а, царна а цхьа а новкъарло яц. ГIиллакх-гIуллакх хуьлу царгахь, амма дешарна новкъа ца хуьлу».\nКадыровна тIаьххье Нохчийчура Iедалан хьукматаша а, диндайша а емал дина федералан министран дIахьедар. Ала догIу, шо а, ши шо а хьалха Ставрополерчу школехь а, Мордоверчу гIезалойн школехь а меттигерачу кхело дихкинера йовлакхаш лелор.\nНохчийчоьнан муфтиято шен официалан агIон тIехь цунах лаьцна дIахьедар ду гIарадаьккхина. Иза а дина диндайша республикан куьйгалхочо шена хетарг довзийтинчул тIаьхьа. Иштта цхьамогIа меттигерчу хьаькамаша а деш ду цу кепара дIахьедарш дIахьедарш.\n100 шо хьалха даьхначу суьрташка хьажча а гуш ду, вайн наноша духар муха лелийна.\nНохчийн юкъаралла йоьлла меттигерчу школашкахь йовлакхаш лелор тIедожорна. Уьш лелийча доьхна хIумма а дац аьлла хета нахана. Юьхьанца реза боцурш а дукха бара, ткъа хIинца цунна дуьхьала хIума олург карор а вац. Коьртахь хIума лелор а, бедаршца къовлаелла нохчийн зуда даима хилла бохуш дуьйцу Соьлж-ГIалара яхархочо Сайдулаева Селимас.\nСайдулаева: «Хьалхалерачу, 100 шо хьалха даьхначу суьрташка хьажча а гуш ду, вайн наноша духар муха лелийна. Хиджаб хилла а ца Iаш, цул а чIогIа оьзда хилла иза. Молланаший, динандайший бен лело ца деза аьлла хета цхьаболчарна и духар. Дала хIора стаган оьшург, пайдехь дерг аьлла кхоьллина охьдиллина ма ду».\nОьрсийчоьнан дешаран а, Iилманан а министро Васильева Ольгас хиджаб дешарца йогIуш яц, динан билгалонаш гойту меттиг яц школаш аьлла, дIахьедар динера Мордоверчу гIезалой бехачу юьртара школехь хиджаб лелор доьхкуш директоро омар динчула тIаьхьа.\nАла догIу, дукха хан йоцуш Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира а дIахьедар динера доьшийлашкахь духар лелор меттигерчу Iедалша бинчу сацаман тIехь хилча мегар ду аьлла. ХIинца Нохчийчоьнан куьйгалхочо федералан министран дIахьедар официала емал даро жамIаш дохьура хиларна шеко яц.\nШколашкахь хиджаб лелор дехкар нийса ду боху Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело\nМеркел: Къовлабеллачу зударшца дерг низаме дерзо деза\nШколашкара кхачамбацарш хьулдан дуьйцуш ду йовлакхаш аьлла хета Кадыровна


Декъашхочун дийцаре:Саид Мисарбиев/Архив/3 — Википеди\nДекъашхочун дийцаре:Саид Мисарбиев/Архив/3\n< Декъашхочун дийцаре:Саид Мисарбиев\n1 Ассалам алайкум\n2 Сигаури, Илесс Мутусович\n4 ХӀиндин орден\n5 Цийчоьнан орден\n8 Гаплотоба J (Y-ДНК)\n9 Кеп:Ази теманашкахула\n12 Ков:Нохчийчоь/Хаьржина сурт\n13 Административн юкъ\n14 ГӀордалой, ГIордлой\n17 Кеп:Сийлахь меттиг\n18 ТӀетовжамаш кечъяр\n20 Учётная запись\n22 Кеп:Нохчийн тайпанаш\n23 Гюрка Ганчева\n24 Каменка (Подольскан кӀошт)\n32 Буркаев Мовлад\n34 Климат НБМ\n35 Керла яззамаш\n36 Топонимия Чечни 2006 г.\n37 Логотип 200 000\n38 ru:Главы Махачкалы\n40 Кепаш Кеп:Публикаци, Кеп:Публикация\n43 Кеп:Дийнахь хилларг:11-20\n45 ru:Сайдумова, Зулай Мадаевна\n46 Картан гоч\nНе смогли бы проголосовать за мою кандидатуру админа в лезгинской Вики. Заранее благодарен.. Raa555 (дийцаре) 2017, 31 декабрь, 18:17 (UTC)\nСигаури, Илесс МутусовичНисъе\nАссалам Ӏалейкум! Хьай йиш еллахь и агӀо гочйина яллитахьа. Дела реза хуьлда хьуна!--185.12.69.247 2018, 7 январь, 17:05 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Вай Википедехь шина кепара яздеш ду Россин а, Российн а. Цхьа кеп харжа езар вай. Даймохк газет тӀехь Россин ду. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 9 январь, 00:33 (UTC)\nВаӀалайкум салам! Суна-м Российн нийса хета, Россин аьлча Италин фамилих тера а хуьлу, масала, Российн Федераци--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 9 январь, 04:14 (UTC)\nӀумар, оцу тӀеххьара "И" элпан ударени тухуш "Й" дуьллу, цундела Российн нийса ду. Масала, Итали, оьшуш дац, хӀунда аьлчи ударени шолгӀачу озан ю.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 12 январь, 18:42 (UTC)\nботаца массо а нисде, кхин тӀе цхьаьнакепара Российн яздийр ду вай.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 12 январь, 18:44 (UTC)\nКхочушдина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 12 январь, 21:35 (UTC)\nЛуш ю чӀогӀа йоьшуш болу ХӀинди яззам язбарна! --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 12 январь, 17:06 (UTC)\nЛуш ю чӀогӀа йоьшуш болу Цийчоь яззам язбарна! --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 12 январь, 17:14 (UTC)\nДала сагӀа йойла хьан мидалш, Ӏумар!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 12 январь, 18:37 (UTC)\nКатегореш кхолла езаш ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 12 январь, 19:30 (UTC) Проблема яц! Кхуллур ю!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 12 январь, 20:00 (UTC)\n30 дийнахь моссаза ешна гойту, амма массо а хенахь моссаза ешна гайталой?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 13 январь, 04:31 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Оцу кепе хьажа, оьрсийн маттахь ю из. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 январь, 17:51 (UTC) ВаӀалайкум салам! Йина амма сурт ца хоьттина.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 18 январь, 18:49 (UTC)\nМуха бу Изноврах лаьцна яззам?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 18 январь, 19:13 (UTC)\nЧӀогӀа дика бу! Фб чу кхуссар бу. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 январь, 21:52 (UTC)\nГаплотоба J (Y-ДНК)Нисъе\nАссалам Ӏалейкум! ХӀара жим гочъе вайна. Кепо болх муха бо хьожур вара со. Ткъа и важаш j1, j2 орьсийн маттахь дика яц. Вай матте яхале ас жим тайира ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 21 январь, 16:12 (UTC)\nКеп:Ази теманашкахула хьажахьа цуьнга, нис ца ло--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 27 январь, 04:50 (UTC)\nКхочушдина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 28 январь, 20:50 (UTC)\nДела реза хуьлда!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 28 январь, 20:52 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Хьажа хӀокху Модуль:Languages модуле. Категореш цигахь гочъян езаш. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 29 январь, 21:34 (UTC)\nЙина, болх бийр буй теша?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 30 январь, 04:35 (UTC)\nЦа бахь тайира ю. Иза карла ца яьккхича кепаш нийса болх ца бора. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 30 январь, 06:03 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! ХӀокху дакха тӀехь лахахь жим йоза дисна гочданза. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 4 февраль, 12:58 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Хьай йиш хилча хьажа оцу кепе. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 7 февраль, 16:56 (UTC)\n“Административан центр” аьлла ахь нийсйича ас ботаца хуьйцар ю. Кхин цхьа хаттар вай фамилеш “А” доцуш язйо масала Мисарбиевн, тӀакха “Административн центр” хийла ца деза?. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 7 февраль, 21:53 (UTC)\nМисебиеван хилча зуда хуьлу, ткъа Мисебиевн стаг хуьлу. Административный прилагательное - административан нийса хир ду. Кхин тӀе оьрсийн Викихь, Бено-Юрт яззамехь, известные люди разделехь, Аймани Айдамирова тӀетухуш цхьа гӀурт хилла сан. Оцунна тӀаьхьара ссылка дӀаяьккхича нислур дара иза. Сан доступ яц. Хьажахьа!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 8 февраль, 02:45 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Хьажа ГӀордалой, ГIордлой, шолгӀаниг тайп дуй те. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 11 февраль, 15:58 (UTC)\nВаӀалайкум салам! Сулеймановс-м ГӀоьрдалой яздо тайпа а, юрт а.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 11 февраль, 16:04 (UTC)\nГIордлой тӀерлой бу аьлла ду цигахь яздина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 11 февраль, 16:05 (UTC)\nДӀайайа, цул бакъ доцуш хӀума дац. ГӀордлой, Энганой, ЭгӀашбатой цхьаъ бу.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 11 февраль, 16:08 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! ХӀара муха гочдира дара те? Оьрсийн “варианты” ду. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 февраль, 08:13 (UTC)\nОьрсийн варианташ. Вариант - дуьненаюкъара дош ду--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 18 февраль, 08:32 (UTC)\nЦигахь “Кепараш” дара, аса “варианташ” аьлла нисдина.\nБаркалла. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 февраль, 08:42 (UTC)\nВаӀалайкум салам! Ахьа нийсса яздина!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 18 февраль, 08:48 (UTC)\nХӀара гочйича дика хира дара.\n«Лоьма Чабаев Байсултанов Д.Б. Чеченско-русский словарь Ларма (-наш) Старин. Склад, кладовое помещение; подвал. Ларма а, чардакх а маттах дан деза, Доша тӀе дош дуьллуш, олуш: ас доьттина! (Ш.Цуруев. Нохчийн мотт). ТӀеман ларма «Склады боеприпасов» – здесь хранились запасы пороха, пушечных ядер, свинца, оружия и т. д. (из кн. А.Сулейманова. «Топонимия Чечни»). – ХӀан-хӀа, йиша ма ю ша Ӏаш, квартира мах бина ю сан, тахна ахча дӀаделча а... ХӀумнаш ас хьалххехь цига дӀаяьхьна, – сан доттагӀа ву иза, квартира юхкуш верг… хӀара нехаш-м ю хьуна шортта, ларми1 чохь а, тхов тӀехь а – соьга и сарташ дӀа-м ца кхийсадели, хӀокху масийтта шарахь ӀаьӀна, ма дукха сарташ ду моттахьа… цхьа дагон кхоам хеташ… нехан доьзалш хуьлучохь, сан даим хӀара сарташ… шовзткъе пхиъ шарахь ма бина ас и болх… (М.Бексултанов. Суртдоккхург).».\n--Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 19 февраль, 00:09 (UTC)\nМа-дика ду и дош долуш. ХӀинца хьайн ботега болх байта. Суна дицделлера и дош.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 19 февраль, 02:29 (UTC)\nДика ду. ХӀара ru:Склад нохчийн маттахь хилча кхин дика хира дара. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 19 февраль, 07:41 (UTC)\nСо кхетаве, и хӀун склад ю?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 19 февраль, 14:12 (UTC)\nХӀара яззам нохчийн маттахь гочбича дика хира дара бахар ас. Масала Ларма цӀе йолуш. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 19 февраль, 15:10 (UTC)\nМуха ян еза хиачи аса йийр яра. Ссылка яийтахь--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 19 февраль, 15:15 (UTC)\nЛарма. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 19 февраль, 15:21 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Аса кеп карлаяьккхина. Цхьадолу дешнаш гочдан суна ца хиъна, хьажа. Кхин цхьа хӀума ду “Расположено” йолу меттиг ду я лаьтта меттиг ду нийса? --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 2 апрель, 15:22 (UTC)\nВаӀалайкумуссалам! Лаьтта меттиг--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 2 апрель, 16:18 (UTC)\nСуьртан куьг - нийса дац! "Суьртах лаьцна" хила дезара.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 2 апрель, 16:19 (UTC)\nАрхитектурин стиль - архитектуран хатӀ--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 2 апрель, 16:20 (UTC) Монастыран тайпа - килсан тайпа--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 2 апрель, 16:22 (UTC) Материал - гӀирс Планан куьг - планах лаьцна--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 2 апрель, 16:24 (UTC)\nНисдина. ХӀинца ахьа оьрсийн маттахь долу дешнаш гочдича дика хира дара. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 2 апрель, 20:46 (UTC)\nМуьлханаш?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 2 апрель, 21:06 (UTC)\nКху Кеп:Сийлахь меттиг чохь дисна массийта дош оьрсийн маттахь. Ахьа гайтинарш нисдина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 2 апрель, 21:15 (UTC)\nДика хета суна-м--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 3 апрель, 03:50 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Жайнаш тӀе тӀетовжамаш нийса кечъяран кеп иштта ю\n. Хьалха кху чохь санна “Литература” дакъа кечдан деза. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 20 апрель, 08:51 (UTC)\nДела реза хуьлда!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 20 апрель, 10:27 (UTC)\nХӀара категори кхоьллича дика хира дара. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 20 апрель, 17:37 (UTC)\nКхоьллина!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 20 апрель, 21:03 (UTC)\nСан → “Учётная запись”. Аса “Декъашхочун дӀаяздар” аьлла яздина ду. Нах кхетачу кепара цхьа термин юкъа яккха еза те? --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 22 апрель, 13:01 (UTC)\nЧоьтан яздар--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 22 апрель, 17:23 (UTC)\nХӀара оьрсийн вики чохь йина ас. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 25 апрель, 10:10 (UTC)\nДела реза хуьлда!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 25 апрель, 14:21 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Аса кепан цӀе хийцина. Пахрудис вайна иштта атта хирду бахар. ХӀунда аьлча, цхьаберш реза бац шаьш тукхумашна юкъа тоха. ХӀара Нохчийн тайпанаш а йина абатца. Ткъа тукхумаш хӀора тайпанах лаьцна йолу агӀонийн чохь билгалдоккхур ду массо версеш ялош. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 1 май, 01:51 (UTC)\nМасала ТӀерлой тукхум дац иза тайпа ду, цуна юкъахь гараш бен дац. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 1 май, 01:54 (UTC)\nВаӀалайкум салам! ТӀерлой тукхум ду, исс тукхуман юкъара а долуш, амма кеп дика ю иштта. Ӏилманчашна юкъахь а къийсамаш бу муьлха тайпа муьлхачу тукхумара ду бохуш.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 1 май, 01:58 (UTC)\nХӀара оьшуш юьй те? Яцахь дӀаяккхахьа. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 5 май, 21:15 (UTC)\nКаменка (Подольскан кӀошт)Нисъе\nЗдравствуйте, Саид! Извините, что вмешиваюсь, к сожалению, не могу внести правку,т.к. не владею Вашим языком. Этот населенный пункт принадлежит к Троицкому округу (посмотрите как на рувики). Спасибо за внимание! --Stuchka (дийцаре) 2018, 7 май, 19:56 (UTC)\nИсправлено. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 7 май, 20:27 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! ХӀокху Категори:Акхарой а, Категори:Олхазарш категореш чура яззамаш Википедин бакъонашца сиха дӀабаха безаш бу, хӀунда аьлча яззамаш чура йоза цхьа хийцам боцуш жайна тӀера схьаэцна ду. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 20 май, 21:08 (UTC)\nВаӀалайкум салам! И мел йолу экха плагиат ю бах ахьа? ХӀун дан деза?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 20 май, 23:44 (UTC)\nБоху, уьш халхалера админаш кху Берсанов Х.А. Вайн махкан акхарой а, олхазарш а. чура схьаэцна ю. Оьрсийн вики чура гочъян еза я дхаяха еза. Сихо йолуш хӀума дац уьш цар чуяьхна дукху хан ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 21 май, 01:37 (UTC)\nАса язъеш йолу "Котаман", "Виран" хӀу до вай?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 21 май, 00:07 (UTC)\nАхьа язъеш ерш дика ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 21 май, 01:37 (UTC)\nСо кӀез-кӀезиг хуьцуш ву уьш.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 21 май, 04:39 (UTC)\nХӀара Кеп:Чолхалла карлаяккха езара, кхузара схьаэцна. Иза карлаяькхича кху Ӏаббас яззаман лахе нийса гойтур ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 23 май, 17:56 (UTC)\nЦуьнца хӀара а ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 23 май, 17:58 (UTC)\nАса хьоьга ок чохь яздина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 23 май, 20:41 (UTC)\nКханий бен хьажлур вац. ОК балха тӀехь йолу комп тӀехь ю. ФБ чу язде.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 23 май, 20:54 (UTC)\nХьай йиш хилча хӀара гочдехьа цара сих-сиха гучу доккху из. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 31 май, 22:29 (UTC)\nДуьне деза:</a> российн Ӏаламан иэс хьуна гар! Дикачу суьртийн авторшна мехала совгӀаташ лур ду!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 1 июнь, 04:26 (UTC)\nHello! May I ask you for a translation of the code placed on this page into нохчийн? Can you put in under the English version. Thank you very much! :) -XQV- (дийцаре) 2018, 17 июнь, 19:19 (UTC)\n-XQV-, sandbox. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 июнь, 18:44 (UTC)\nХӀара тайпа ду аьлла яздина ду. Чулацам хийца беза аьлла хетта. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 26 июнь, 15:37 (UTC)\nТайпанан цӀе Пхей я Пхой ю. Хевсурех даьлла тайпа ду.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 26 июнь, 20:25 (UTC)\nХӀара низам гочбича цуьна тӀетовжуш язбира бара вай яззамаш. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 26 июнь, 21:33 (UTC)\nХӀокху передачехь - Буркаев, Мовлад Умарович Ӏели-Юрьтар ву бах. Ткъа Адиз Кусаевс Ломаз-Юьртар ву бах. Нийса муьлхачу боху? --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 9 июль, 08:19 (UTC)\nКху чохь юха а язде Википеди:Requests for adminship. Хан админ бакъонан хан чекхяьлла. ХӀинца хан чекхцайолуш лура ю и бакъо. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 9 июль, 18:43 (UTC)\nАса фб чу хьоьга админ бакъо хьокъехь яздина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 30 июль, 13:17 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум Сайд-Мохьмад! Кху чура климат дакъа гочдича дика хира дара. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 июль, 22:54 (UTC)\nАса гочйинера иза. Цунах хӀун хилла?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 22 июль, 04:49 (UTC)\nАхь Ӏалаш ца йиначух тера ду. Юха ян еза. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 22 июль, 06:19 (UTC)\nдика ду--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 22 июль, 06:24 (UTC)\nСо скрипт еш ву циг чохь 27 эзар сов агӀо ю. Вайна кеста 200 эзар яззам юбилей хира йолуш ю. Цундела оьшуш ю суна и климат. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 22 июль, 19:04 (UTC)\n200 эзарлагӀниг хьоьга кхоллийтар ю вай. Ворд чохь кечйина ийта езар ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 22 июль, 19:07 (UTC)\nШи бӀе эзар язйан кхин а 35000 статья ян еза, иза гена ду. Гочдан проблема яц.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 23 июль, 04:56 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум. Со хӀинца фб тобана чу муьлха яззам кхуссур бу цахууш Ӏаш ву, чекхбаьлла ца баьлла цахууш. Ахьа кху Декъашхо:Саид Мисарбиев чура „Сан яззамаш“ дакъа тӀе чекхбаьлларш гулбича аса фб тобана чу кхуьссура бара. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 31 июль, 07:18 (UTC)\nТопонимия Чечни 2006 г.Нисъе\nСхьаэца Топонимия Чечни 2006 г.. Аса электронан верси кечйина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 1 август, 08:57 (UTC)\nСан вордовски вариант ю--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 1 август, 17:36 (UTC)\nСа а ю иза. Цуьна тӀехь страницаш билгалйина яц иза 1997 шеран а ю. ХӀара а оьшур ю. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 1 август, 18:35 (UTC)\nОьшург лаха хала ду--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 1 август, 18:48 (UTC)\nЛоготип 200 000Нисъе\nМегар юьй Wikipedia-logo-200 000-ce.svg? --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 12 август, 14:36 (UTC)\nИсбаьхьа хаза ю!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 12 август, 15:39 (UTC)\nПопробую!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 10 сентябрь, 09:56 (UTC)\nХӀара мила ву хаи хьуна? Хууш делахь соьца зӀене вала ала. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 14 сентябрь, 18:21 (UTC)\nЦа вевза суна, Ансто тӀехь хӀун деш ву иза?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 14 сентябрь, 19:44 (UTC)\nИз ша ву ансто. ХӀума ца дина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 14 сентябрь, 20:07 (UTC)\nГанжуев Мохьмад-м вац техьа иза?--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 14 сентябрь, 20:14 (UTC)\nКепаш Кеп:Публикаци, Кеп:ПубликацияНисъе\nАссалам Ӏалейкум! Публикаци нохчийн маттахь елахь лелайо хӀара Кеп:Публикаци (нохчийн маттахь наггахь бен яц), ткъа оьрсийн маттахь елахь хӀара Кеп:Публикация. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 20 сентябрь, 20:58 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум. ХӀара нийса гочдина дуй хьажахьа. Дешнийн тӀетаӀийча аьтту агӀорахь гойтуш ю оьрсийн вариант. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 4 октябрь, 22:59 (UTC)\nВаӀалайкум салам! Оьрсийн вариант язъехьа.--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 5 октябрь, 04:38 (UTC)\nХьажа кхуза. Дешан тӀетаӀича гучуйолу. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 5 октябрь, 23:30 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Аса оц агӀон чу текст йиллина. Ахьа иза гочйича ас массо соц сеташкахь яржор яра. АгӀонан оьрсийн вариант дика яц иза Ӏадйита. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 15 октябрь, 13:30 (UTC)\nВа1алайкум салам! Дала мукъалахь!--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 15 октябрь, 14:39 (UTC)\n"Шира истори" оц дакъана лакхе карлаяккха йизира. Нийса боцу хицамаш бина хила (хьост чохь доцург хила). --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 18 октябрь, 06:56 (UTC)\nХӀара йисина. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 13 ноябрь, 15:17 (UTC)\nАссалам Ӏалейкум! Хьажа кху комменташка. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 8 декабрь, 15:23 (UTC)\nru:Сайдумова, Зулай МадаевнаНисъе\nАссалам Ӏалейкум! ХӀара яззам дӀабаккха кхерамехь бу. --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 27 декабрь, 17:42 (UTC)\nХӀара гочдича дика хира дара "Островные советы существуют на острове Банаба (Ошен), 16 атоллах архипелага Гилберта и 3 островах архипелага Лайн. Все остальные острова необитаемы". --Дагиров Умар (дийцаре) 2018, 28 декабрь, 19:23 (UTC)\n"ГӀайренан кхеташонаш ю Банаба (Ошен) гӀайрен тӀехь, Гилбертан архипелаган 16 атоллан тӀехь, Лайн архипелаган 3 гӀайрен тӀехь. Дисина дерриг гӀайренаш тӀехь адам дехаш дац"--Саид Мисарбиев (дийцаре) 2018, 28 декабрь, 20:25 (UTC)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Декъашхочун_дийцаре:Саид_Мисарбиев/Архив/3&oldid=2959391»\nВернуться к странице участника Саид Мисарбиев/Архив/3.\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 19 июль 11:17\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 19 июль, 11:17.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Жима бери корта лазабаьлча муьлха доIа деша деза?\nАссаламу Iалайкум варахьматуллахIи. Жима бери корта лазабаьлча муьлха доIа деша деза, хье лазболий сан йоI йоьлху.\n● Хьайн ши куьг хьала а айдей, цаьршина тIе туй тухуш санна хIупп а алий, тIаккха цаьршинна тIе хIара кхо сурат деша: "Къул хIуваллохIу ахьад" а, "Къул аIузу бироббил-фалакъ" а, "Къул аIузу бироббиннас" а. ТIаккха и ши куьг хьайн йоIана тIехьакха, коьрта тIера а, юьхь тIера а дIадоладей, кхидIа хьайн куьг кхочуче массо метте. Иштта и хIума кхозза де.\n● Хьайн йоьIан коьрта тIе хьайн аьтту куьг а хьокхуш, хIара доIа де:\n«АллóхIумма роббан-нáси, азхIибил-баъса, вашфи анташ-шáфú, лá шифáа иллá шифáук, шифáан лá йугIóдиру сакъомá».\n«Йа АллахI! ХIай адамийн Дела! Вон (лазар) а дIадаккха Ахь, дарба а де Ахь, Хьо ву-кх дарба дийриг, Хьоьгара доцург кхин дарба а дац-кх, цхьаъа лазар дуьтур доцу дарба де Ахь».\n"Алло́хIумма имсахьил-баъс, роббанна́с, бийадикаш-шифа́ъ, ла́ ка́шифа лахIу́ илла́ анта".\n"Йа АллахI! Лазар дIадайъа Ахь, хIай адамийн Дела! Хьан керахь ду-кх дарба! Хьо воцург кхин цхьаъа вац-кх и (лазар) дIаайдан".\n«АллóхIумма роббан-нáси, музхIибал-баъс, ишфи анташ-шáфú, лá ша́фийа иллá анта, шифáан лá йугIóдиру сакъомá».\n«Йа АллахI! ХIай адамийн Дела! ХIай лазар дIадоккхуш верг! Дарба де Ахь, Хьо ву-кх дарба дийриг, Хьо воцург кхин цхьаъа вац-кх дарба деш, цхьаъа лазар дуьтур доцу дарба де Ахь».\n● Хьайн йоьIан цIе а йоккхуш, (масала цуьнан цIе Асмаъ хилча), иштта хIара дешнаш ала:\n"Алло́хIумма ишфи Асмаъ. Алло́хIумма ишфи Асмаъ. Алло́хIумма ишфи Асмаъ".\n"Йа АллахI! Дарба дехьа Асмаана. Йа АллахI! Дарба дехьа Асмаана. Йа АллахI! Дарба дехьа Асмаана".\n● КхидIа иштта хIара доIанаш деша:\n«АсъалуллóхIал-Iазúм, роббал-Iаршил-Iазúм, ан йашфийак». (7-зза ала хIара).\n«Воккхачу АллахIе доьху ас, доккхачу Iаршан Деле доьху ас хьо туо йар».\n«АллахIан цIарца доьшу ас хьуна, хьуна зен мел-дечу хIуманна доьхьал, массо вочу синна доьхьал, хьагI йолчу бIаьргана доьхьал, АллахIа дарба дийр ду хьуна, АллахIан цIарца доьшу ас хьуна».\n«Бисмилла́хIиррохьма́ниррохьи́м. УIи́зуки билла́хIил-ахьадис-сомад, аллази́ лам йалид ва лам йу́лад, ва лам йакул-лахIу́ куфуван ахьад, мин шарри ма́ тажиди́н».\n«Къинхетаме а, къинхетам беш а волчу АллахIан цIарца! Ас хьо ларйо АллахIаца, Ша́ цхьаъ волчу, массо хIуманан Шега хьашт долуш волчу, цхьаннах схьаваьлла а воцучу, Шех схьадаьлла цхьаъа хIума а доцучу, Шех тера цхьаъа хIума хилла а воцучу, хьуна (хьайца) хаалуш долчуьнан вонах».\n«Бисмилла́хIил-каби́р, наIу́зу билла́хIил-Iази́м, мин шарри Iиркъин наIIа́р, ва мин шарри хьарринна́р».\n«Воккхачу АллахIан цIарца! Воккхачу АллахIаца ларло вай, шена чу цIий хьодуш болчу пхенан вонах а, цIеран йовхонан вонах а». (Къаьсттина хIара доIа корта лазарна а, дагарна а, хоршийна а, иштта уьш санна йолчу цамгаршна а деш ду. КхидIа долу доIанаш муьлхха цамгарна а, лазарна а дан мегаш ду).\n● Хьайн йоIана улло охьа а хаий, цунна хаза а хозуьйтуш Къуръан деша цунна: сурат "Ал-Фатихьат" а; "Ал-Бакъарат" суратан доьххьара диъ айат а, юккъера ши айат а (163-164), "Айатул-курсий" а (255), тIаьххьара кхо айат а; Къуръанан тIаьххьара кхо сурат а. Къуръан дерриге дарба ду, хьайга дешалуччул алсам Къуръан деша цунна.\n● Бер лардар доьхуш деш долу доIа де хьайн йоIана Iуьйранна а, суьйранна а, иза дIаюьжучу хенахь а, кхийолчу хьайна луучу хенахь а: "УIúзуки бикалимáтиллáхIиттáммати мин кулли шайтIóнин ва хIáмматин, ва мин кулли Iайнин лáммахI".\n«АллахIан кхачаме долчу дешнашца ларйо ас хьо массо шайтIанах а, вочу экханах а, массо вочу бIаьргах а».\n● Цул совнаха, вай хIокху хаттарехь: «Дукха жимчохь дуьйна корта лозуш хилча...» - хьахийна долу дарбанан бахьанаш лело хьажа, зайтдаьттинца (оьрсийн маттара: оливковое масло), Iаьржачу тминан даьттинца а, и шиъ цуьнан коьрта тIе а, дегIа тIе а хьокхуш, берана мало меггачул тминан даьтта мала а деш. И ший а даьтта и доIанаш тIехь дешна хилча кхин а дика ду. Нагахь санна хьан йоI хьижа́ма йайта мегар долуш елахь, цу балхана говза волчуьнга хьижама а йайта цунна. Даггара АллахIе доIа деш а хила, цунна гIолий йар доьхуш.\nДала маршалла дойла цунна.\n27.03.2010 = 11/04/1431\n ХIокху доIанан доьххьара дош "УIи́зуки" йоIана догIуш долчу кепара ду. КIантана, йа борша стагана "УIи́зука" ала деза.\n Кхузахь дерг а йоIана догIуш долчу кепара ду, "УIи́зуки" аьлла. КIантана, йа борша стагана "УIи́зука" ала деза.