Apple картанаш тIехь украинхойн маттахь Нохчийчоь Ичкери аьлла билгалъяьккхина ю\nМарсхьокху-бутт 09, 2021\nАмерикан Apple компанино украинхойн маттахь долчу карташ тIехь Нохчийчоьнан Республика къастийна "Нохчийн Республика Ичкерия" аьлла, яздо ТАСС агенталло. Apple Maps картанаш оьрсийн маттахь лелош делахь, Оьрсийчоьнан регион нийса билгалъяьккхина ю, амма iPhone уркаинхойн матте яьккхича, официалан Apple аппликацино гойту Оьрсийчоьнан и субъект "Чеченська Республіка Ічкерія"* аьлла, яздо ТАСС агенталло.\nТIемаш боьлхучу заманчохь "Нохчийчоьнан Республика Ичкери" цIе яра лелош нохчийн гIаттамхоша. Советан Iедал доьхначул тIаьхьа (1991-2000-чу шерашкахь) гучуелира къобал ца йина Нохчийн Республика Ичкери Нохч-ГIалгIайн республикае хиллачу дозана тIехь. Къилбаседа Кавказехь Оьрсийчоьнан эскархоша контртерроран операци дIахьочу заманчохь йохийра иза.\n1992-чу шарахь Нохчийчоьнан Республико йозуш йоцчу пачхьалкхан конституци тIеийцира Зазадокху-баттахь, амма цхьана а пачхьалкхо -ООН-ан декъашхочо тIе ца ийцира иза.\n1994-чу шеран ГIуран-баттахь Оьрсийчоьнан президент хиллачу Ельцин Бориса омрана куьйгъяздира, Нохчийчохь конституцин къепе юхаметтахIоттош, ткъа оццу беттан 11-чохь Оьрсийчоьнан эскарш республике чудаьхкира.\nГIура-беттан оцу Iаьнан дийнахь болабела и тIом бахбелира 1996-чу шеран Марсхьокху-беттан 31-гIа де тIекхаччалц. Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан агIонаша динчу маслаIатца Нохчийн Республикан статус билгалъяккха езаш яра 2001-чу шеран ГIура-беттан 31-гIа де тIекхачале.


Reuters: Гуламхошца кхин а къиза хила кийча ю Кремль\nОьрсийчоьнан Iедал, "эшна меттиг ягIахь", кхин а дукха ницкъ арабаккха дагахь ду митингаш дIасалохкуш. Иштта хаам бина Reuters агенталле Кремлна гергаволчу наха.\nАгенталлица къамелдинчех цхьамма бахарехь, Дечкен-баттахь хилла протестан акцеш дIасалахка арабаьхна ницкъаш алссам бесто кийча ду Iедал, шолгIачунна хетарехь, гуламашхошцакхин къизахьавзар ю Кремль кхидIа йолчу хенахь.\nМасал далош хьостанаша дагалоьцу Беларусехь Лукашенко Александра а, Венесуэлехь Мадуро Николаса а протестхошна бина тIеIаткъамаш. Цигарчу акцийн аьтто ца баьлла пачхьалкхехь Iидал хийца. Ткъа шеко яц Кремль горахIуттур цахиларх. Лукашенко тоьлла, Мадура а ву шен гIентахь", – аьлла Reuters-е Кремльна гергаболучара.\nЦарна хетарехь, пандеми яра яьржина аьлла доцуш, тоаме ду, Венесуэлехь санна эшна дац Оьрсийчуьра социалан-экономикан хьал. Цу тIе, дукхахболу Оьрсийчоьнан бахархой консерваторш бу, царна ца оьшу хийцамаш, аьлла хьостанаша.\nДечкен-бутт боьрзуш – карарчу беттан юьххьехь сануци йоцу гуламаш лаьттира Навальный Алексей лацар цатайначийн. Вуно дукха нах бу лецна. Полицино а, кхечу ницкъаллин хьукматашкарчу белхахоша а гIело еш, еттахь дIасалаьхкина, чубоьхкина протестхой. Белхашкара, доьшучуьра дIабохуш бу акцешкахь хилла нах.\nРегионашкарчу Навальныйн штабийн куьйгалхочо Волков Леонида дIахьедина гуламаш бIаьсте яллалц хир бац кхин, аьлла.\nСелхана ша набахте хьажо сацам бинчул тIаьхьа дуьххьара вистхилла шен агIончашка Навальный. Цо кхойкху уьш Iедале шаьш ца кхерабайтаре. "Вайгарчу кхерамна тIетевжаш бен аьтто бер бац церан Iедал карахь латто а, шайн дола бахамаш берзо а", – аьлла оппозицин лидеро.


Москварчу Iедале шен редакцин хIусамехь яьржина химин коьчал таллар дехна "Новая газето".\n300 эзар хьажархо волчу "Новости Москвы" телеграм-канало оршотан сарахь, видеотергам бечу Потаповски урамерчу "Новая газетин" цIенна уллерчу камера чуьра ю аьлла, видео яржийна. Юург дIасакхачош воолчу "Яндексан" курьеран духарахь стаг ву цу чохь вилспетца, ткъа вилспетан тIехьарчу чкъурга чуьра яьржаш го газ.\n"Ховсалаш, терроран тохар ден машен ю шуна хIара: курьер ву аьлла араваьлларг газ яржош ву, цIенна чуволлучохь, контейнер ю чкъурга чохь. Леринарг кхеташ ду: мачашца редакцин белхахоша дIасакхоьхьур ду дIовш массо а гIатташка", — боху шайн дIахьедарехь "Новая газетин" журналисташа.\n"Яндекс.Еда" ("Яндекс.Кхача") фирмин векала Новикова Еленас аьлла "Медиазона" портале, шаьш хьийсийна бац оцу адресца курьераш.\nЗазадоккху-беттан 15-чу дийнахь журналисташа латкъам бина шайн Потаповски урамерчу белхан меттехь газан хьожа ю, дIасаяьржина, дIайолуш а йоцуш, аьлла. Баьхкинчу химин эксперташна ца карийна зуламе хIума хIаваэхь.\nГазетин редакцехь дийцина, яьржина хьожа тера яра 2017-чу шарахь "Новая газетан" журналистан Латынина Юлиян машенна а, хIусамна а тIелеттачу наха яржийна хиллачу газан хьожанах, аьлла. Йозуш йоцчу экспертизано къастийра хIетахь, Латынина духьал цуьнан цIахь а, машена чохь а яржийнарг адамна лаккхара кхераме йолу газ хилар.\n"Новая газето" оршотан дийнахь арахецна Нохчийчохь, йина кхел а йоцуш, алссам нах байъарх лаьцна ша бечу талламан рогIера материал – полицин белхахо лаьттинчо Iорадоху махкахь Iедалхоша дина зуламаш.


Бенойн БойсгIарах лаьцна — Вести Республики\n1794-чу шеран оханан (апрель) беттан 13-чу дийнахь Шлиссельбурган гIопехь дIаваьлла нохчийн дуьххьарлера имам Ушурма. Литературин дукхахдолчу хьостанашкахь а, халкъалахь а Шайх Мансур олу цу башхачу къонахчух\nНохчийн къоман маршонехьа къуьйсуш чекхдаьлла цуьнан дерриге а дахар. Хаьштигах ваьгна чекхваьлла иза вайн турпалчу дайшна маршонехьа боьду некъ гойтуш, мокхаза гIап санна, доьналлин масал а хилла.\nБакъду, нохчийн къоман яхь йолу кIант – Ушурма лахьтин кийра верзарх бакъболчу къонахийн йокъалла-м ца хIоьттина Нохчийчохь. Уьш дуккха а хилла хIора юьртахь – шайн халкъан дуьхьа дахар ца кхоийнарш. Царах цхьаъ ву оццу 1794-чу шарахь нохчийн ширачу юьртахь дуьнен чу ваьлла Бенойн БойсгIар. Дукха дуьйцу цуьнан майраллах, доьналлах, къарцаваларх.\n2021-чу шеран чиллин (февраль) баттахь 160 шо кхаьчна Бенойн БойсгIар вайца воцу. Делахь а, цуьнан амат, турпалалла дашочу седанах тарделла, цкъа а доврдоцуш, тIейогIучу массо а ханна даха дисина нохчийн халкъан иэсехь.\nМел халахеташ делахь а, дукха дац вайна Бенойн БойсгIарх хууш дерг. Кхаа бIе шарахь къоман маршонехьа къуьйсуш, вайн турпалчу дайша тIом биний хаьа вайна, шайн сийлахь цIераш турпалаллин иллешка йирзина, алссам нохчийн кIентий, къарбелла юха ца бовлуш, гIазотехь эхарта берзаро дегнаш Iийжадо вайн. Ишттачу къоман дозаллех цхьаъ ву Бенойн БойсгIар а.\nДукха жимачохь, герз каралаьцна, мостагIчунна дуьхьалваьлла иза, бIаьхаллин доза доцу хьуьнарш гойтуш. Нохчийн яхь йолчу кIенташа шайн маршонехьа къуьйсуш, оьрсийн паччахьан эскарца латтош хиллачу тIемашкахь 1817-чу шарахь дуьйна дакъалоцуш хилла БойсгIар.\nГIеметтахIоьттина, герга вахана говза тIемало ву БойсгIар гIараваьллачу къоман турпалхочо Таймин Бийболата 1825-чу шарахь бинчу гIаттамехь дакъалоцуш. Оцу муьрехь гIарайолу цуьнан турпала цIе нохчийн къоьжачу лаьмнийн массо а маьIIехь.\n25 шарахь гергга оьрсийн эскарца тIом бина имам Шемал, 1839-чу шарахь, деэшна, нохчийн лаьмнашкахь хьулвелча, ЦIоьнтарахь иза тIелаьцнарг а, цунна тешаме накъост хилла дIахIоьттинарг а иза ву. Дуккха а шерашкахь имаман наиб волуш тIом бина цо. Вайн турпалчу махкахочух чIогIа бIо булуш а хилла имам.\nШемалан эскаран доь дайъа араваьллачу граф Воронцовн бIонца 1845-чу шарахь хиллачу буьрсачу тIамехь еза чевнаш йина БойсгIарна: цуьнан цхьа пхьарс а, бIаьрг а баьккхина оцу тIамехь… Амма иза къарван ницкъ ца кхаьчна цуьнан. Луьрачу тIамехь хилла чевнаш мелла а дIайирзича, мостагIех летар юха а дIадолийна цо, дарделлачу лоьмо санна, уьш хIаллакбеш.\nЛуьра кхихкинчу тIемашкахь, 1847-чу шарахь, ког а боккху вайн турпалхочун. Бакъду, тIаккха а мостагIех летар ца дуьту турпалхочо. Цундела аьлла хир ду-кх имам Шемала: «Бенойн БойсгIар вайца мел ву, оьрсийн эскаро вай цкъа а эшор дац!».\nБуьрсачу шерийн кIоргенера дуьйцуш вайга схьакхаьчна – бIаьрг а, пхьарс а, ког а боцчу БойсгIара накъосташка ша говра тIе хаавойтуш хилла, тIаккха, даьккхинчу туьраца, тIамна юккъе эккхаш а хилла иза, шен хотIаца мостагIий Iадош, церан дегнашка кхерам боссош, нохчий къарбала цкъа а дагахь ца хиллиий а хоуьйтуш.\n1859-чу шеран хьаьттан (август) беттан 25-чу дийнахь имам Шемал оьрсийн эскарна йийсаре вахана. Шемал йийсаре ваха лаам болуш хилар шена тосаделча, дукха дехарш дина боху БойсгIара имаме, и юьхьIаьржо ма яхьара ахь, бохуш. Амма, вайна хууш ма-хиллара, цуьнан дехарш жоп доцуш дисина.\n25 шарахь, мокхазан берд хеташ, шайн дахарш ца кхоош, нохчаша ларвина, баьчча вина лелийна имам Шемал, цIийх Iийдалучохь Нохчийчоь йитина, оьрсийн йийсаре вахана. Ша кхоамза хIаллакбайтинчу кавказхойл шен дахар мехала хетта цунна.\nБуьрсачу замано къизалла марсайохуш, кIежтийсарехь ца тилалуш, вайга схьакхаьчна имам Шемал йийсаре воьдуш хIоьттина сурт гинчеран тоьшаллаш. Цара чIагIдарехь, БойсгIара имамана тIаьхьа цкъа-шозза мохь тоьхна. Амма Шемал юха ца хьаьжна. Оьрсийн эпсарша хаьттина цуьнга: «Хьоьга мохь бетташ вац иза, юха хIунда ца хьожу?», – аьлла.\n«Со юха хьажахь, цо суна герз тухур ду», – аьлла Шемала.\n– ОйхI, – цецбевлла оьрсийн эскаран баьччанаш, – ишта а ца тохало цуьнга хьуна герз?\n– Суна тIаьхьа мохь беттарг Бенойн БойсгIар ву! Цо мостагIчунна а ца тоьхна цкъа а букъа тIехьара герз…\nЦIевзина деанчу Iаьнан шело дIаялийтина, 1860-чу шеран хIутосург (май) баттахь Нохчийчохь талораш лелочу оьрсийн эскарна дуьхьал керла гIаттам дIаболийра БойсгIара.\nШен сийлахь цIе ца йожош, Делан эхарта вирзина нохчийн самайра, сийлахь воI. Нохчийчоьнан массо а маьIIехь оьрсийн эскаро хIиттийначу гIаьпнашна тIелатарш дора цуьнан бIаьхоша. И буьрса тIелатарш, цIеххьана, мостагIчунна дагахь доццучохь хуьлура. Цундела, дукха хьолахь, вайн турпалчу махкахойн толамца доьрзура. Цхьана шарахь гергга бохамийн а, эшамийн а дорцехь латтийра оьрсийн эскарш БойсгIарна тIаьхьахIиттинчу яхь йолчу кIенташа.\nОьрсийн эскаран ейтта полк яра иза схьалаца цунна тIаьхьа яьккхина. Цунах дерг дика хууш а дара вайн турпалхочунна. Амма иза ца къарлора… ТIом бечуьра ца соцура… МостагIчуьнга болчу цабезамо сапаргIат ца вуьтура. Цунна тIаьхьара оьрсийн эскар а ца долура. Массарал чIогIа чуьраваьлла хьийзаш вара Кундухов Алхасан кIант Муса.\nКундухов Муса оьрсийн эскаран полковник вара. Шен даржах воккхавеш, дукха нохчийн цIий Iенийна цо.\n1861-чу шеран чиллин (февраль) беттан 17-чу дийнахь нохчийн ширачу юьртана Бенана гуо лоцу Муса коьртехь волчу бIаьхоша. Дийнахь а, буса а кхехка луьра тIом.\nКхидIа, мискачу адамашкахь Iазап ца латтадайта, мостагIчунна каравоьду БойсгIар а, цуьнан тешаме накъост Солтмурд а. Йийсар бо БойсгIаран доьзал а.\nТкъа 1861-чу шеран бекарг (март) беттан 1-чу дийнахь Хасавюьртан майданахь хьалххе кечйинчу тангIалкхана тIевуьгу 67 шаре вирзина бIаьхо.\nМайдане гулбеллачара «Ясин» деша доладо. Оьрсийн эпсарша мохь туху, зуламхочун когаш кIелара гIант даккха луург сехьавала олий.\nМелла а хан йолу гулъеллачу тобанна юкъара цхьа а схьа ца волуш. Эххар а, цхьа декъазниг схьаволу кхайкхийначу ахчанах Iехалой. Амма иза тIекхачале, БойсгIара, шен цхьаъ бен боцу ког тухий, дIакхуссу бухара гIант.\nИштта оьмар хеда дог майрачу бIаьхочун. Буьйсанан боданехь, нохчийн яхь йолчу кIенташа тангIалкха тIера охьавоккхий, БойсгIар лаьтте верзаво.\nАьккхийн махкахь, ГIаччалкхана гергахь дIавоьллина 160 шо хьалха, нохчийн къоман турпалхо – Бенойн БойсгIар.\nЧеченскими судебными приставами-исполнителями за 2021 год взыскано задолженностей на более чем 3 млрд руб →\nКак уберечь банковские счета от мошенников?\nИТАР — ТАСС СООБЩАЕТ:\n21.07.2016 20.07.2016 halid 0\nПрезидиум Академии наук ЧР: заявление Сокурова, направлены на расшатывание конструкции федерального устройства многонациональной России\n11.12.2021 12.12.2021 halid


Литува - Каунас-гIалин сурт\nОфициала хьесапехь, Нохчийчоьнан хьалхара президент хиллачу Дудаев Джовхаран кIанта кхелехь мукIарло дина, Литувин харц паспорташ дарна. Дудаев Деги масех шо хьалха машенахь воьдуш Литувехь лаьцнера. Машенах хьаьвсинчу полисхошна карийна хилла, харц паспорташ. Цу махкарчу нохчийн юкъараллина хетарехь, иза лацар шеконан хьелашкахь нисделла ду.\nЛитувин хаамийн гIирсаша дийцарехь, Лахьанан-беттан 28-чу дийнахь Вильнюсехь дIаяьхьначу кхелан кхеташонехь, шегахь 7 Литувин мехкан харцпаспорт хилла хиларна къера хилла Дудаев Деги. Саиева Амната дуьйцу кхин дIа а.\n2011-чу шеран Зазадоккхучу баттахь машенахь воьдуш лаьцна ву Нохчийчоьнан хьалхара президент лаьттинчу Дудаев ДжовхIаран кIант Дудаев Деги. Европехь йоьдуш лаьтташехь машен Iедал ца хиларе терра, цхьаммо кечъйинчу кIелонна тIе нисвелла лору иза Литувера нохчийн юкъараллин жигархочо Саиева Амната.\nСаиева: «Иза лацар а тамашийна хийтира суна. Каунасера Вильнюсе я, Вильнюсера Каунасе воьдуш хилла, дика ца хаьа суна, лаьцна ву полицино, новкъахь саца а вина. Машен сацаярх лаьцна суна кхузахь цкъа а хезна хIума дац. Хьоьгара цхьаъ дала деза я, авари йина хила еза. Цхьаммо хууш, цхьаммо мотт тоьхна дина хIума ду иза. ХIинццалц яхъеллера и кхел. Лаца а лаьцна, чувоьллина вацара иза. ПарггIат, шен болх беш Iаш вара.»\nСаиева: «ХIокхеран зорбанехь дуьйцург бен, кхин совнаха хIума суна ца хаьа. Бакъду, лурчах, и гIуллакх цунах Iоттаделлачул тIаьхьа цкъа гира суна иза. ЧIогIа дог доьхна вара иза. Шена тIебеанчу баланна хIун дийр ду ца хууш, холчехь вара. Дика кIант, яхь йолуш кIант а ву иза.\nЦхьаннена лууш дина хIума хета суна иза. Селхана аса дешнера, иза "кхелехь ша харц паспорташ дарна къера хиллера" аьлла. Хьалха шен бехк бац бохуш вара иза.\nГуьржийн махкарчу кIентаршна гIо дан лууш дина дара ша иза, бохуш.»\nИ гIуллакх тIеIоттаделчхьана дуьйна, Дудаев Дегис цхьа а тайпа гIо ца дехна Литувера нохчийн диаспорера. Цунна накъосталла деш адвокат ву.\nСаиева: «Адвокат, массо хIума а цуьнан долуш ду. Цо ша соьга хIумма ца аьлча, со цу гIуллакхана юкъа ца гIоьртира.»\nДудаев Жовхаран хIусамнанас Аллас а ца аьлла шайга хIун ду, мила ду хьовсара шу, боху Саиева Амната.\nСаиева: «Нана Гуьржийчохь яц кхин. Европе схьаеана Iаш ю. Гуьржийн махкара хьал хийца а делла, гIуллакхаш доьхна церан. Европера цхьана пачхьалкхехь Iаш ю иза шен воккхах волчу кIантаца а, йоIаца а.»\nЦкъачунна хууш дац, Каунасерчу кхело шен тIаьххьара сацам беш, Дудаев Дегина хIун таIзар кхайкхор ду. Цуьнца цхьаьна лаьцначу Янкаускас Алюса а, Ивашка Дайнюса а, Монцявичюс Нериюса а, бехкан цхьа дакъа тIелаьцна шайна. Бехк буьллучу кхелан сацамехь аьлла ду, цара Дудаев Дегин дехарца кечдина хилла харц документаш.


"Президента аьлла – караерзо еза". Кадыровс ницкъхой хьовсийна Арктике\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана лерина ницкъаш Iама хьовсийна Арктике. Iамораш лаьттар ду кху беттан 30-ра Охан-беттан 6-чу дийне кхаччалц. Iамар стенна оьшу дуьйцуш, "мостагIашца" къийсам латто беза, "уьш а бац юьстах Iаш, шайн методикаш кхуллуш бу", - аьлла Кадыровс.\nАмма коьрта Iалашо ю Арктике Росгвардин ницкъаш Iама хьовсоран, Кадыровх тешча, иза Оьрсийчоьнан президентанна Путин Владимирна муьтIахь вуйла гайтар.\n"Оха хаийтина тхаьш коьртачу буьйранчин муьлхха а омра кхочушдан кийча дуйла: лаьттахь, хи тIехь, Арктикехь – бен а дац… Президента аьлла – карерзо еза Арктика, тхо декхаре ду, тхо тешна ду тхаьшка кхерамзалла хIотталуш хиларх, иза миччахь деш делахь а", – дIахьедина Кадыровс ша аэропортера леринчу ницкъан тоба дIахьовсош.\nКъилбаседа полюсехь тIеман Iаморашкахь 2016 шарахь дакъалаьцна ю нохчийн леринчу ницкъийн тоба. ХIетахь экспедици яхъелира кхаа кIиранна яхъелира, кема гIотту асанна тIехь ша бохар бахьана долуш.\nЮхаеана ницкъхойн тоба даздаршца тIеийцира республикехь. Кадыров Рамзана дIахьедира, нохчийн ницкъхоша шаьш гатйина "дуккха а зеделларг долу, тIом бан хууш, шатайпа мехала дакъа хилар", аьлла, ткъа экспедици "вайн даймахканна пайда бохьуш, цуьнан дуьхьа лелла", билгалдаьккхира.


Мехкан куьйгалхоша Исраил-махкахь урхалла дечу заманчохь лаьтта тІехь мацалла хІоьттинера. ТІаккха цхьа стаг ЯхІуд-махкара Байтлахам-гІалара шен зудчуьнца а, шина кІантаца а Муаби-аренашка хан яккха вахара.\nОцу стеган цІе Элималик яра, цуьнан зудчун цІе НуІмат яра, ткъа шина кІентан цІераш Махьлан а, Халин а яра. Уьш ЯхІуд-махкара Байтлахам-гІалара эпратхой бара. Муаби-аренашка а баьхкина, цигахь баха хевшира уьш.\nНуІматан цІийнда Элималик дІакхелхира, ткъа иза шен шина кІантаца йисира.\nЦу шина кІанта шаьшшинна Муаби-махкара зударий балийра: цхьаьннан цІе Іарипат яра, ткъа вукхуьнан цІе Рути яра. Цигахь иттех шарахь бехаш Іийра уьш.\nЦул тІаьхьа цуьнан ший а кІант, Махьлан а, Халин а, дІакхелхира. ТІаккха шен шина кІантах а, цІийндех а яьлла, и зуда ша йисира.\nМуаби-махкахь йолуш НуІматана хезира, Далла, Шен халкъана дика дан а лиъна, цунна рицкъа делла аьлла. Шена и хезча, НуІмат Муаби-махкара шен цІа юхаерза кечъелира.\nШен шина несаца ша яьхначу меттера араелира иза. ЯхІуд-махка шаьш юхадоьрзучу хенахь\nшен шина несе НуІмата элира: «Яло, юхаерза ший а шайн ненан цІа. Везачу Эло диканиг дойла шуна, аша а шайн беллачарна а, суна а дина дика санна!\nВезачу Эло хІоранна а хІусам нисйойла шуна шайн цІийндайшца ирсе даха!» Царна шинна а барт баьккхира НуІмата. Ткъа уьш шийлачу маьхьарца белха хІиттира.\nТІаккха цара элира: «ХІан-хІа, тхо хьоьца хьан махка а доьрзур ду, хьан халкъана тІе а гІур ду».\nАмма НуІмата цаьрга элира: «Юхаерза, сан ши йоІ! ХІун дийр ду аш шиммо соьца еана? Хир буй-те шуна кхин а сан кийрара бевлла кІентий, шуна майранаш хила?\nЮхаерза, дІагІо, сан ши йоІ! Со къанъелла хІинца маре яха. Нагахь санна хилча а сан тешам, ас тховссехь майрачуьнца а Іийна, кІентий бича а,\nхир юй-те шун йиш уьш кхиаре хьежа? Йиш юй-те шун, маре а ца йоьдуш, хан ялийта? Яц, сан йоІарий! Со чІогІа гІайгІанехь ю шуна. Везачу Эло шен кхел йина суна».\nШи нус маьхьарца юха а елха хІоьттира. ТІаккха Іарипат, шен марнанна барт а баьккхина, цунах дІакъаьстира, ткъа Рути шен марненаца йисира.\nНуІмата Рутига элира: «Хьажал, хьан кхин юхайирзи шен нахана тІе а, шен деланашна тІе а. Хьайн кхинна тІаьххье дІагІо хьо а».\nАмма Рутис жоп делира: «Ма гІертахьа со нуьцкъах хьайх къасто. Хьо йоьдучу со а гІур ю. Хьо ехар йоллучохь со а ехар ю. Хьан халкъ а сан халкъ хир ду. Хьан Дела а сан Дела хир ву.\nХьо лийр йоллучохь со а лийр ю, циггахь дІа а юллур ю. Везачу Эло Шен лааме хьаьжжина луьра таІзар дойла суна, Іожалло бен со хьох къастор яц».\nЦо йина чІагІо шена гича, НуІмат и бертаяло гІертачуьра сецира.\nИ шиъ Байтлахаме дІакхаччалц дІаихира. ХІорш Байтлахаме баьхкича, массо а адам тІедеара царна. «НуІмат яц хІара?» – бохура зударша.\nНуІмата цаьрга элира: «Ма алийша сох НуІмат („мерзаниг“), алийша сох Марет („къаьхьаниг“). Нуьцкъалчо белла суна хІара беза бала.\nКхузара араялале рицкъа а долуш яра со, ткъа Везачу Эло со яьсса юхаялийна. „Мерзаниг“ хІунда олу сох, Везачу Эло соьга бала хьегийтина хилча, Нуьцкъалчу Дала суна вон болх бича?»\nИштта НуІмат а, цуьнца Муаби-аренашкара еана, муабахо йолу цуьнан нус Рути а мукх хьакха болочу хенахь Байтлахаме кхечира.


Хангошвили верна тIехьа лаьтташ хила мега Оьрсийчоь - The Wall Street Journal\nГуьйржийчоь -- Хангошвили Зелимхан сурташ карахь Германин Тбилисерчу векалаллана хьалха лаьтташ бу меттигера бахархой 10ГIад2019\nГуьржийчоьнан махкахо Хангошвили Зелимхан верна тIехьа лаьтташ хила мега Оьрсийчоьнан Iедалш, хета Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташна. Цунах лаьцна яздо The Wall Street Journal зорбан гIирсо Вашингтонерчу шен цIе ца яьккхинчу хьастана тIе а тевжаш.\nЦу хьастано дийцарехь, "цӀий Ӏанош ницкъ барна жоьпаллехь ю Оьрсийчоь". Цуьнца цхьаьна цо ца аьлла хьанна оьшуш дара Хангошвили вер, амма цо билгалдаьккхина стаг верна лаьцна волчунна "паспорт делларг Оьрсийчоьнан Iедалш бен хуьлийла дац" аьлла.\nEADaily зорбан гIирсо яздарехь, немцойн зорбанан гIирсаша юьйцург ю "ФСБ-н деха куьйгех" а, Нохчийчоьнан куьйгалхочух Кадыров Рамзанах а лаьцна тема.\nХангошвили вийра Марсхьокху-беттан 23-хь делкъхенахь Берлинерчу Тиргартенштрассе урамехь. The Wall Street Journal-о дагадоуьйту Нохчийчохь шолгIа тIеман кампани йоьдуш иза нохчийн тIемалойн тобанан хьалханча хилла хилар.\nХангошвили верна лаьцна ву цхьа стаг. Иза ву 1970 шарахь вина "Соколов Вадим Андревич".Bellingcat тобано The Insider а, Der Spiegel а газеташца цхьаьна бинчу талламо гайтарехь, и стаг, тешна а, ваьлла дозанах чекх ФСБ-н гIоьнца.\n«Соколовгара» паспорт ду цунна Германе кхачале нийсса итт де хьалха кечдина. Виза елла цунна сихонан кепехь Москварчу Францин векаллалло. Парижера Берлине веана иза, цигахь Марсхьокху-беттан 23-чохь вийна Хангошвили.\nЗулам динарг хила тарлуш лаьцна латточун дегIа тIехь ду, набахтехь Iийначу, оьрсашлахь «низамехь волу къу» олучу тутмакхийн тхьамдас лелош хуьлу суьрташ.


Российн Федерацин субъекташ — Википеди\nРоссийн Федерацин субъекташ\nХӀара агӀо ю — Россера лакхарчу тӀегӀанера мехкан дакъошах. Политикан хӀоттам, хьажа Российн пачхьалкхан хӀоттам. 1918 шерера дуьйна российн федерализман истори, хьажа Российн Федеративан хӀоттам. Массо а тайпана мохк бекъар, царна юкъахь муниципалан, тӀеман, экономикин, хьажа Российн мохк бекъар.\nДехар «Российн регионаш» хьажийна ю кхузе; II а, III а кхайкхаман Пачхьалкхан думера фракцех лаьцна см. Российн регионаш (депутатийн тоба).\nРоссийн Федерацин субъект я дацдина Федерацин субъект, Российн субъект, РФ субъект — Российн Федерацин лакхарчу тӀегӀанера мехкан декъан цӀе.\nРоссийн Федерацин Конституцица, Росси ю федеративан пачхьалкх, лаьтта цхьатерра бакъонаш йолчу Российн Федерацин субъектех, хӀинца ю 85 субъект — республикаш, мехкаш, областаш, федералан маьӀна долу гӀаланаш, автономин областаш, автономин гуонаш. Федерацин хӀора субъектан, федералан меженаш йоцуш, шен кхочушдаран (дукхах дерг, губернатор я корта), законашкхолларан (регионийн парламенташ), суьдан (субъектан конституцин (уставан) суд) Ӏедалан геннаш ду. Субъектийн ю шайн конституци я устав, ткъа кхин а шен законаш, уьш тӀеоьцу регионийн парламенташа. Федерацин субъектийн шишша векал ву российн парламентан лакхарчу палатехь — Федерацин Кхеташонехь. Пачхьалкхан Ӏедалан федералан меженийн юкъаметтигашкахь ерриг федерацин субъекташ, цхьатерра бакъонаш ю. Субъектийн бакъонаш ю Конституцис субъектийн дӀаелла агӀонаш листа. Российн Федерацин субъектийн бакъо яц цунна юкъара араяла.\n1 ХӀокху заманан Российн федеративан хӀоттам\n1.1 Экономикин гӀуллакх\nХӀокху заманан Российн федеративан хӀоттамНисъе\nРоссийн административан-мехкан бекъар\nРоссийн административан-мехкан бекъаран истори\nРСФСР административан-мехкан бекъаран истори\nРоссийн Федерацин субъектийн кодаш (ГИБДД-ГАИ код)\nМеттигера ша-шенан урхалла Россехь\n↑ Сецессия — Конституционное право РФ — Яндекс. Словари Архивацийина 23 сентябрехь 2015 шеран..\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Российн_Федерацин_субъекташ&oldid=5755410»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 24 февраль 04:04\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 24 февраль, 04:04.


Кхоллараллин лехамехь ю журналист - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nКхоллараллин лехамехь ю журналист\n24.05.2018 14:16 Четверг\nТ1аьххьарчу шерашкахь вайн НР-хь, Россин тайп-тайпанчу мехкашкахь, дозанан арахьа а сих-сиха зорбанера араюьйлу яздархоша, публицисташа, политологаша Нохчийчоьнах, нохчийн къомах язйина статьяш, книгаш. Церан чулацам а, 1алашо а, вайна ма-хаъара, тайп-тайпана хуьлу, авторийн пох1мане, амале, хьежамашка а хьаьжжина. Хетачунний, моьттачунний, аьллачунний, баьхначунний, хила тарлучунний т1е а тийжаш, шайна хетачух бакъдерг а дина, кхечеран бакъдерг емалдина, тахана а я кхана бакъдерг а хилла даха йиш йоцчу дешнех вовшахтесна книгаш ю царах дуккха а ерш. Гинарг, хезнарг ойланехь литтадаларх а кхачаме дац, нагахь харц-бакъ а къастийна, йозанца кехат т1е охьадилла доьналла дацахь я ша дуьйцург ма-дарра орамера, чуьра дуьйна девзаш дацахь. Ц1ена нигат, хаарш, доьналла, пох1ма а цхьаьна долуш наггахьверг бен ца хуьлу яздархошна, историкашна, политологашна, политикашна, журналисташна юккъехь. Ишттачарах цхьаъ хиллачу нохчийн халкъан яздархочо Айдамиров Абузара, Нохчийчуьра юкъараллин-политически хьал хьахаделча, тобанашка бекъабеллачу нохчех ша г1айг1анца, сингаттамца къамел деш, олура: «Нохчийн къоманна оьшуш беана бацара х1ара ши т1ом. Вайна кочатесна бу х1илланечу, сутарчу политикаша. Кху балех довла вайна лаахь, д1ай-схьай лелхар а дитина, яьржина ойланаш гулйина, бакъдерг дийца деза политикаца шайн дахар мел доьзначара. Уггар хьалха чубаьхкинчу а, кху чохь болчу а журналисташа. Ша зуда йоллушехь, бакъдерг яздан ца кхоьру Газиева Аза. Доьналла долуш журналист ю иза. Цо санна статьяш язъеш кхин а пхи-ялх журналист велахьара, цхьадолу бакъдерг мукъане а девзар дара дуьненахь». Йоккхачу политиках, бехк-гуьнахь а доцуш х1алакбинчу доьзалех, нохчийн мух1ажарех, цаьрца лелочу харцонех а А. Газиевас язйина статьяш ша ешча, аьллера и дешнаш Абузара. Дашца а, къинхетамца а г1уллакхца а шайна цхьаьнгара орца кхачаре нохчаша сатуьйсу хан-зама ю иза. Оьшшучу хенахь а, шен меттехь а ца аьлла дош, дахкарлахь кхоьссина топ санна, дов. Шен хеннахь а, шен меттехь а аьлла дош, даш санна, деза а, дезаш а, оьшуш а хуьлу. Халкъан кхолламан чолхечу муьрехь орцане а, дарбане а дара Азин дош, ша б1аьрсине а, лерсине а мел кхаьчначийн кханенах дог тешош, Делан диканах дог ца дуьллуьйтуш. Соьлжа-Г1алахь, Соьлжехь, Алдехь, кхечу ярташкахь а бехачара лайна харцо, къизалла 1орайоккхуш, т1епаза, доьза байначийн лараш лоьхуш, гездора Нохчийчоьнан некъаш журналисто Газиева Азас, герзах боттабелла, карзахбевллачаьрга блокпостехь, со нохчийн журналист ю олий, тоьшалла д1а а ухьий, стешхаллах ларлуш, цаьргахьа букъ а берзош. Хьалха шена бевзаш хиллачу дуккха а журналисташца, керлачу политикашца цхьаьнакхетарш, Нохчийчохь долу юкъараллин-политически хьал дийцаре дар сих-сиха хуьлура Азин. Царах цхьаболу журналисташ Нохч-Г1алг1айн АССР-н телевиденехула а, радиохула а йолчу пачхьалкхан комитетан режиссеран г1оьнча ша йолуш, вуьйш – Хьалха-Мартанан к1оштан а, Нохч-Г1алг1айн республикан юкъараллин-политически «Даймохк» а газетийн редакцешкахь болх бечу хенахь а, ша кхечу газеташца, журналашца кхоллараллин з1е латтош а, уллера бевзинера Азина.\nГазетийн аг1онаш т1ехь х1етахь араюьйлучу статьяша Нохч-Г1алг1айн республикехь йовзийтина ца 1аш, Къилбаседа Кавказехь а йовзийтира Азин ц1е. Цунна оьшшу дош карадора 1едалан векалийн белхан кхачамбацарех ала а, хьанал-ц1ена къахьоьгург хасто а. Таллам, хаарийн шоралла, к1оргалла а хаалора Азас театрах, литературах, артистех, актерех, яздархойх язйинчу статьяшкахь. Мила, маца, муьлхачу ролехь, муьлхачу спектаклехь дика я вон левзина дика дийца а, яздан а хаьа Азина. Исбаьхьаллин литературехь дика хаарш хилла ца 1аш, цунна дика хаьа театрийн истори, актерийн кхоллараллин некъ дика бевза. Оцу дерригено а г1о до Азина говзалла лаккхарчу т1ег1анехь латто. И хаарш ийшира Азина НР-н къоман политикин, арахьарчу з1енийн, зорбанан, хаамийн министерствон зорбанан декъан куьйгалхо ша йолуш. Республикехь ара мел долучу газеташна, журналашна т1ехь терго а, 1уналла а латториг хаарш, говзалла йолуш, ша кхечарна кхочушдан т1едуьллург а, лехамаш а ша а бевзаш хилча, редакторийн а, журналистийн резабацарш, дегабаамаш а к1езиг хуьлу я хиллане а ца хуьлу. Газетийн, журналийн куц-кеп, чулацам дика хилийта 1алашо йолуш, Азас а, цуьнан белхан накъосташа а оцу муьрехь бина болх жам1 дика долуш бара. Цундела ларамза дацара, НР-чу газеташа, журналаша Къилбаседа-Кавказехь, Россехь а д1абаьхьначу къовсамашкахь толаме меттигаш яхара а. НР-н къоман политикин, арахьарчу з1енийн, зорбанан, хаамийн министерствон зорбанан декъан куьйгалхо а йолуш Азас «Зорбанан Ц1ийнехь» вовшахтухура яздархойн кхоллараллаш лерина цхьаьнакхетарш, литературин суьйренаш, керла книгаш йовзийтар, цхьайолу исбаьхьаллин произведенеш йийцаре яр. Нохчийчохь наггахь а к1ошт яц цо «Нохчийн меттан Де», «Нохчийн ненан Де» – т1екхочуш, цхьаьнакхетарш вовшахтохаза а, д1адахьаза а, шеца цхьаьна поэташ, артисташ а болуш. Керла схьайиллинчу «Даймохк» телевиденехь Азин проектийн бух т1ехь кхоьллина дуккха а дика нохчийн маттахь передачаш евлира эфире. Аза коьрта редактор а йолуш говза кхоллараллин болх бира къоначу журналисташа. Яздархойн произведенийн меттан хазалла йовзийтина ца 1аш, литература дика евзачара турпалхойн васташ довзуьйтура оцу передачашкахь. Телехьовсархошна дуккха а керланиг девзира яздархойн Исаева Мареман, Курумова Селимин, 1илманчин М.Чентиеван, нохчийн дуьххьарлечу журналистан Саракаева Мареман и.д1.кх. дахарх а, кхоллараллах а. Царах а, кхечу нохчийн зударех а «Со йиц ма елахь, Нохчийчоь!» – книга араяьккхина Азас, дешхьалхенехь х1ара дешнаш а яздина: «Кху жайни чохь вай хьахийнарш бац, йо1 хилла, йиша хилла, нус хилла, х1усамнана хилла я шен доьзалан нана хилла, дахарх кхачо йина, севцца турпалхой. Царна шайн дахаран декхарш мелла а шуьйра го. Хийла зудчо а, стага а б1окъажор болу дахаран чолхалла турпалаллийца эшош чекхбийлина уьш-шайн синош Дала къоман дуьхьа, Даймехкан дуьхьа кхоьллина хеташ долу Адамаш… Оцу мехкарех х1оранна а бакъо ю ала: «Со йиц ма елахь, Нохчийчоь!», амма церан лаам – 1алашо – «Ирсе яхалахь, Нохчийчоь!». Царах х1ора а вайна юьхьк1ам бу! Уьш хьакъ бу шайх дозалла дан. Баккъалла а вайн мехкан дозалла ду царах х1ора а. Сан дехар ду шуьга – безаш уьш т1еэцар».\nЗорбанан Ц1ийнахь и книга йовзуьйтуш дакъалаьцначара лаккхара мах хадийра цуьнан, нохчийн хьакъболчу зударшна дика х1оллам а, церан йиша-вешина, верасашна хаза совг1ат ду «Со йиц ма елахь, Нохчийчоь!» Ша телевиденехь, газетийн редакцешкахь болх беш йолуш а, карзахе денош, шераш а Нохчийчу даьхкинчу хенахь а бевзинчу журналистех, шен уьйр-марзо, доттаг1алла хиллачех, уьш дагалоцуш, уьш бара, уьш баьхна, бохуш, дегалазамца, дега1ийжамца статьяш, очеркаш шен язъян дезар ду аьлла, дага а ца деанера Азина. Царах цо язйина статьяш, очеркаш цхьа шатайпана безам, аьхналла, йовхо, марзо шайца хаалуш ю, массо а дош даггара а, доггаха а яздина дела. Царах х1ора а ваха лууш вара, шайн берийн, берийн берийн а диканах воккхавуьйш, машаречу, ирсечу Нохчийчохь. Бакъдерг адамашка д1акхачо, халкъанна а, махканна орцанна арабевллачохь 1ожалла т1еэцна цара, шайл т1аьхьа шаьш аьлла, яздина дош а дуьтуш. Соьлжа-г1алахь, журналистийн бешахь, х1ара дешнаш т1ехь а долуш х1оллам бу лаьтташ: «Журналистам, погибшим за свободу слова. Шайн метта даха аша дитина дош…»\n1ожалло хеназа вайх д1акъестийначу журналистех ша язйина очеркаш вовшахтоьхна, «Дешан б1аьхой», Таьнгичу юьртара къонахчух, турпалхочух, РУБОП-н подполковниках Баталов 1елин Вахьидах «Рыцарь доблести и чести» — книгаш язйина. НР-н хьакъйолчу журналисто, НР-н культурин хьакъйолчу белхахочо Газиева Азас, уьш цабевзинчарна бовзийта а, цаьрца уьйр-марзо хиллачарна биц ца балийта а, иэсехь латтийта а.\nАзин «Даймохк» газетан, «Орга» журналан аг1онаш т1ехь араюьйлу т1еман турпалхойх, яздархойх, актерех, артистех статьяш чулацамца шуьйра хилла ца 1аш, дуккха а керланиг а карийна, говзачу маттахь язйина ю. Зорбанехь араяккха кийчча (актерех, артистех, 1илманчех, яздархойх) кхоъ книга ю Азин. Дукха бац, халахеташ делахь а, Нохчийчохь нохчийн маттахь, нохчийн йозанца паргг1ат шайн ойланаш кехат т1е д1аязъян хаарш, пох1ма, говзалла ерш, эзарнаша кегийрхоша х1ор шарахь аттестаташ схьаоьцуш делахь а, церан хаарийн тешалла деш. Дика хир дара, Азин а, и санначу кхечу журналистийн а белхан говзалла, корматалла къоначарна йовзийтича, баккхийчу а, къоначу а кхоллараллин адамашна юккъера уьйр, з1е а ца хадийта.\nЛамасталле ца йирзинчу корматаллин, говзаллин а (нохчийн журналистикехь муххале а!) оьмар еха ца хуьлу. Нохчийн меттан йозанан хьал тидаме эцча, муххале а сий-ларам бан беза Газиева Аза санначу журналистийн, церан куьйгайозанаш зорбанехь арадаха а сихлуш. Тахана иза ца дахь, кхана т1аьхьа хила кхерам бу, х1унда аьлча гуттар а ца хуьлу кхоллараллин адамашкахь суй, шовкъ я язъян лаам а. Цхьадика, Азин статьяш тахана а газетийн, журналийн аг1онаш т1ехь еша аьтто бу вайн, иза х1ор а дийнахь кхоллараллин лехамехь йолу дела. Иштта хуьлийла кхана а, кхоллараллин шовкъ г1ел а ца луш!


Мароккохь ислам динан конференци\n25 ноября в 11:25 (2009 г.)\nИюль беттан 10-12-чу де¬ношкахь Марокко пачхьалкхан Маракеш олучу шахьарахь д1аяьхьира «Бусалба динехь-суфизм» ц1е йолу дуьненаюкъа¬ра конференци. 43 пачхьалкхера 1500 векал вара оцу мехалчу форумехь дакъалоцуш. И фо¬рум лерина яра эвлаяан Сиди Шикрин хьурматна, и дагалоцуш, цуьнан сийдеш, т1арикъатан некь хьоьхуш муридаш кхиорехь, уьш Далла герга кхачорехь цо дина некъаш дуьненна а довзийтаран 1алашонца. Оцу форуме кхайкхинера Росси пачхьалкхан тоба, коьртехь вевзаш волу 1елимстаг Кадыров Хож-Ахьмад-хьаьжа а волуш. Хож-Ахьмад-хьаьжига кхайкхар даийтинера Марок¬ко пачхьалкхан паччахьа Мухьаммад Садин ц1арах. Делегаци юкъахь вара НР-н муфтин хьалхара заместитель Куруев Валит а.\nЭвлаяъ Сиди Шикра, Делера салам-маршалла хуьдда цунна, Делан Элча Мухьаммад пайхамар волчу заманахь вина а, кхиъна а хилла. И бусалба дин кхайкхо волавелча, цунна т1екхаьчна а, цуьнца ирс эцна а хилла. Цул т1аьхьа йолчу заманахь дуккха а эвлаяаш кхиъна хилла оцу мах¬кахь, т1арикъатан некь хьоьхуш. Конференции хьалхарчу дийнахь Маракеш олучу шахьарахь догму эвлаяийн Сиди Абуль-1аббасан а, Абу 1абдуллах1 Мухьаммадан Джадулин а зиярташка бахара конференции берриге а декъашхой. Зиярте баьхкинчара ч1ог1ачу макъамехь Къуръанан аяташ доьшура, тобанашца гуллуш. Оцу эвлаяийн т1арикъатан некь хиллера иза. Вайн махкахоша ве¬шан эвлаяийн санна лерам беш хиллера оцу махкарчу бусалба нехан, цхьатера дара зиярте баьхкинчара дарбанна лерина хималар а, цул сов, xlopa зиярте х1отинчу дешначу аятийн мел оцу эвлаяана д1абелла ваьлча араволуш леррина х1оттийначу шуьна чохь хурманаш а, стаканаш чохь шура а яра. Xlopa а чувеана бусалба стаг, зиярт дина араволуш, оцу caг1ex кхетара.\nДелкъал т1аьхьа леррина кечйинчу зал чохь д1аболийра конференцино болх. Гулбеллачу хьешашна юкъахь дуккха а бусалба пачхьалкхийн векалш бара, Кадыров Хож-Ахьмад-хьаьжа вевзаш а, цуьнга бистхила лууш берш а. Царах вара Сенегалера веана Мухьаммад-Эмин к1ант Шайхуна Амбаку. Масех бутт хьалха вайн махкахо хиллера оцу пачхьалкхехь, ткъа цхьа шо хьалха иза ша а вара вайн махкахь хилла. Кхузахь гергарлонан з1енаш кхин а ч1аг1ъелира. Конференции белхан шолг1ачу дийнахь Сиди Шифин зиярте бахара берриге а хьеший. Вайн махкахь къадарин т1арикъатан некъехь болчу муридаша дечу кепара мелла а дог1уш долуш зуькарш дира зиярта чохь марокьхоша а, хьешаша а. Цигара девлча конференцино шен болх д1абаьхьира. Вайн махкахочунна Кадыров Хож-Ахьмад-хьаьжина дош ала къаьсттина бакъо елира. Вайн махкахь долчу т1арикъатах, вайн эвлаяийн дахарх, цара вайн махкахь бу¬салба дин даржорах лаьцна дий-цира Хож-Ахьмад-хьаьжас. Кхаа дийнахь д1аяьхьначу конферен¬ции балхахь къамелаш дира Ма¬рокко пачхьалкхан динан дайша, форуман декъашхоша.\nГулбеллачеран дог-ойла самайоккхуш, оцу махкахь т1арикъат даржорах, кхечу пач-хьалкхийн динан дайшца шайн тасаделла гергарлонаш довзуьйтуш дара конференцехь къа-мелаш.\nКъаьсттина чулацаме а, Ма¬рокко пачхьалкхехь т1арикъатан некь д1аболабаларх, оцу мехкан динан дайша, эвлаяаша, адамийн синош Далла герга кха¬чорехь дина Муллакхаш довзуьйтуш а дара оцу пачхьалкхан министран даржехь волчу устазан Ахьмад Товфикъан къамел.\nГуш дара Ахьмад Товфикъ бусалба динан т1арикъатан некь дика бевзаш хилар. Делан Элчанна Tlepa (Делера салам-маршалла хуьцца цунна) таханлерачу дийне кхаччалц шайн мах¬кахь болчу эвлаяийн, динан дайн, т1арикъатан некь бийцира цо. Довзийтира цара дина некъаш.\nГуш кхин цхьа aг1o яра оцу ораторан: шен сица ийманехь стаг вара иза, Делан гергара нах эвлаяаш буьйцуш, шовкъан асар кхетта, шен велхаэккхар лачкъа ца делира цуьнга. Махкахоша боккъал а лоруш стаг хиллера иза, цуьнгара дарж бахьана хилла ца 1аш -эхь-иман долуш, дин шегахь долуш хиларца.\nГулбеллачара сих-сиха т1араш детташ, юкъахвохуш, пайдехь а, кхетаме а къамелдира Страсбургски Университетан профессора, бусалба дин т1еэцна волчу Эрик Жиоффровс. Дерриг дуьненан 1илманаш бусалба динан бух болуш хилар дуьйцуш, чула¬цаме къамел дира цо. Конфе¬ренци чекхьяьлча, хьешийн, шаьш д1асабахале, вовшашца уьйраш кхид1а а ч1аг1ъялийта, вовшашца къаьсттина цхьаь-накхетарш хилира, барт бира вовшашца з1е ца хадо, гергар¬лонаш ч1аг1дан.


1. Вонах цIена ву Иза‚ Ша Шен лай буьйсанна /кхарста/ ваьккхина волу Дезачу Маьждигера Генарчу Маьждиге‚ Оха шен гонехь беркате дина долчу‚ цунна гайтархьама Тхан аяташ. Баккъалла а, Иза ву хезаш верг а‚ гуш верг а.\n2. Оха делира Мусага жайна‚ цунах хилийтира нийса некъ Исраилан кIенташна‚ Со воцург кхин векал ма лаца‚ аьлла.\n3. Оха шаьш Нухьаца лелийначеран зуьрет ду иза. Баккъалла а, иза /Нухь пайхамар/ хили баркате лай.\n4. Оха сацамбира Исраилан кIенташна жайна чохь: "Данне а боьханиг дийр ду аша лаьтта тIехь шозза‚ курадевр ду шу йоккхачу кураллица"‚- аьлла.\n5. Цу шиннех хьалхара ваIда еъча‚ Оха шуна тIе бахийтира Тхан леш‚ шайгахь чIогIа ницкъ болу‚ чекхбевлира уьш цIенойн юккъехула‚ ваIда кхочушхилира.\n6. ТIаккха Оха шуна бухаберзийра царна тIехь толам‚ гIо дира шуна хьолаца а‚ кIенташца а‚ шух хилийтира вуно дукха эскар.\n7. Аша диканиг дича – аша диканиг дина шайна‚ аша вониг дича – иза а шайна ду. /Делан/ шолгIа ваIда кхочушхилча – /Дала кхин мостагIий тIекхиссира шуна/ цара шун яххьаш вон ян‚ маьждига уьш чу баха‚ дуьххьара шаьш бахаре терра‚ дохо шайна дола деънарг.\n8. Шун Кхиош-кхобучо шух къинхетам бан мега. Шу духадерзахь /къинош дарна/‚ Тхо а духадуьрзур ду /шуна таIзар дарна/. Оха хилийтина жоьжахати керстанашна набахти.\n9. Баккъалла а, хIокху КъурIано нисво ша уггар нийса долчунна тIе‚ кхаъ боккху муъма нахана‚ шаьш диканаш деш болчу‚ шайна йоккха ял хиларца.\n10. Эхартах цатешаш берш – Оха царна кечдина лазош долу Iазап.\n11. Адамо вониг доьхуш доIа до, ша диканиг доьхуш доIа деш санна. Адам хилла сиха.\n12. Оха хилийтина буьйса а‚ де а ши делил. Буьйсанан делил дIадоккху Оха‚ дийнан делил хуьлуьйту гуш шуьга лахийтархьама шайн Кхиош-кхобучуьнгара комаьршаллах /рицкъа/‚ шерийн барам а, хьесап а шуна хаийтархьама. Массо хIума къастийна Оха къастамца.\n13. Массо стагана дихкина Оха шен хьоза цуьнан логах. Оха цунна Къематдийнахь жайна арадоккхур ду – цо лоцур ду иза схьадаьржина (дуьненахь ша дина диканиг а, вониг а цуьнан хьалхахь хир ду къематдийнахь).\n14. "Деша хьан жайна. Хьуо хьайх кхачо хили хьуна тахана хьесапна" /эр ду цуьнга/.\n15. Нисвелларг – шена нислуш ву. Тилавелларг а – шена тилалуш ву. Хьур бац хьочо кхечуьнан мохь. Тхо ца хилла Iазап деш Оха элча вахийтталц.\n16. Тхуна цхьа юрт хIаллакхьян лиъча‚ Оха омра до цуьнан хьалдолчаьрга‚ – цара цу чохь боьханиг до‚ тIаккха оцу тIехь дош бакъхуьлу – тIаккха Оха иза йохайо.\n17. Маса хIаллакйина Оха тIаьхьенаш Нухьал тIаьхьа! Кхачо ю хьан Дела Шен лайн къинош хууш а‚ гуш а хилар.\n18. Милла а хиллехь дезаш сиханиг – сихдина Оха цунна цу чохь Тхайна луург Тхайна луучунна‚ тIаккха Оха хилийтина цунна жоьжахати – чувулур ву иза цунна /вага/ бехке а хилла‚ эшийна а волуш.\n19. Милла а велахь дезна тIаьхьарниг‚ цунна тIегIиртинарг шен гIертарца ша тешна а волуш – уьш бу шайн дIагIертар баркалле хилларш.\n20. ХIоранна а ло Оха – хIокхарна а‚ вукхарна а – хьан Кхиош-кхобучун ниIматах. Хьан Кхиош-кхобучун ниIмат ца хилла дихкина.\n21. Хьажал‚ муха базбина Оха царех цхьаберш вукхарна тIехь! Ткъа эхарт - даржах уггар доккханиг ду‚ дозаллах уггар докханиг ду.\n22. Делаца кхин дела ма хилийта – тIаккха хьо охьахуур ву бехке хилла‚ гIо доцуш висина.\n23. Хьан Кхиош-кхобучо омра дина: аш Iибадат ма делаш Цунна а бен‚ деца-ненаца дика а хилалаш‚ аьлла. Хьуна гергахь царех цхьаъ я ший а къеналлина тIекхачахь‚ ахьа цаьрга шиннге ма алалахь: "Уффай!"‚ дIа ма къахкхолахь и шиъ‚ ахьа алалахь цаьрга шиннега хаза дош.\n24. Ахьа охьабахийта царна шиннена къинхетамах муьтIахь хиларан тIам‚ ала: "Сан Кхиош-кхобушверг‚ къинхетам бехьа царех шиннех‚ цара шиммо жима волуш со кхиоре терра".\n25. Шун Кхиош-кхобург дика хууш ву шун синошкахь дерг. Шу дика хилахь – баккъалла, Иза хилла /цIена тоба дарца/ Шена тIебоьрзучарна гечдеш.\n26. Гергарчунна шен хьакъ дIало‚ мискачунна а‚ некъан накъостана а /дIало церан хьакъ/‚ дайа ма дайа /шайн хIума/ эрна.\n27. Эрна дойуш берш хилла шайтIанийн вежарий‚ ткъа шайтIа шен Кхиош-кхобучунна керста хилла.\n28. Нагахь хьо царех верзанне а дIаверзахь, хьан Кхиош-кхобучуьнгара къинхетам лоьхуш‚ ахьа цуьнга дог дохуш‚ ахьа цаьрга алалахь дайа дош.\n29. Ма де хьайн куьг хьайн логах дихкина‚ даржа а ма де и массо даржорца - охьа хуур ву хьо бехкаме а хилла‚ гIайгIане а вахана.\n30. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучо рицкъа даржадо Шена луучунна /шортта/‚ барам а бо. Баккъалла а, Иза хилла Шен леш бевзаш а‚ гуш а.\n31. Ма дайа шайн бераш мискаллах кхоьруш – Оха кхобур бу уьш а‚ шу а. Баккъалла а, уьш байар хилла доккха гIалат.\n32. Зинанна герга ма гIолаш‚ баккъалла а, и хилла ирчаниг‚ и хилла боьханиг.\n33. Ма дайалаш са‚ Дала Ша хьарам дина долу‚ де хьакъ доцуш. Шена зулам деш винарг – Оха цуьнан валина /ирс оьцучунна/ бакъо елла /чIир эца/‚ байарехь тIех ма волийла иза. Баккъалла а, иза хилла шена гIо динарг.\n34. Шу герга ма гIолаш буоберан дохнна уггар хазачуьнца бен‚ и воккха хиллалц‚ Iалашбе барт (шайн кхечаьрца хилла чIагIонаш). Баккъалла а, барт жоьпалле хилла. /Дала жоп доьхур ду цунах/.\n35. Нийсо е юстарехь шаьш юстуш‚ озалаш нийсачу терзанца. Иза дика а ду‚ мелхо а хаза а ду тIаьхьенгахь.\n36. Хьо тIаьхьа ма хIотталахь хьайна шегахь Iилма доцучунна. Баккъалла а, лерса а‚ бIаьрса а‚ дог а – уьш дерриге а хилла цунах жоьпалле.\n37. Ма лелалахь лаьтта тIехь воккхавуьйш – баккъалла а, ахьа лаьттан бух охкур ма бац‚ ламанан локхалле а кхочур ма вац хьо!\n38. Массо оцуьнан вониг хьан Кхиош-кхобучунна гергахь ца дезаш хилла.\n39. И ду хьан Кхиош-кхобучо хьоьга вехьица хаийтинчу хьикматах. Ма хилийта Делаца кхин дела – тIаккха жоьжахати чукхуссур ву хьо бехкаме а хилла‚ эшийна а волуш.\n40. Ткъа шу хаьржина шун Кхиош-кхобучо кIенташца‚ Шена маликех зударий лаьцна? Баккъалла а, шу олуш ма ду доккха /къине/ дош.\n41. Оха /массо хIума/ билгалдина хIокху КъурIан чохь цаьрга дагадаийтархьама – цо-м уьш алсам ца боху (бакъдолчух) дIакъахкарций бен.\n42. Ахьа ала: "Цуьнца кхин делий хилча а‚ цара ма-бохху – Iарш йолчунна тIе некъ лохур ма бара цара".\n43. Вонах цIена ву Иза‚ лаккхавели Иза цара дуьйцучух дукха лекха.\n44. Цунна тасбахь деш ю ворхI стигал а‚ латта а‚ царна чохь верг а‚ Цуьнан хастамца тасбахь ца деш хIумма а яц‚ делахь а шу ца кхета церан тасбахьах. Баккъалла а, Иза хилла дукха собаре а‚ гечдийриг а.\n45. Ахьа КъурIан доьшуш‚ Оха хьуна а‚ эхартах цатешачарна а юккъехь хилийтина хьулъелла дуьхьало.\n46. Оха йина церан дегнашна тIехь гIат, уьш цунах /КъурIанх/ цакхетархьама‚ церан лергашна чохь а къоралла ю. Ахьа хьехийча хьан Кхиош-кхобушверг КъурIан чохь веккъа Ша цхьаъ‚ уьш бухабовлу (бакъдолчух) къехкаш.\n47. Тхо дика хууш ду цара шега ладугIург, хьоьга шаьш ладугIуш болуш – къайлах хабар дуьйцуш а‚ зуламхоша олуш а: "Шу тIаьхьа хIуьттуш ма ду шегахь бозбуанчалла долчу стагана".\n48. Хьажал‚ муха далийна цара хьуна масалш‚ тилабелла уьш‚ ца могу царна /нийса/ некъ /карон/.\n49. Цара элира: "Тхоьх даьIахкаш а‚ чим а хилча‚ тхо дендийр ду керла халкъ а хилла?"\n50. Ахьа ала: "Шу а хила тIулг я эчиг‚\n51. Я кхоллар‚ ша доккха хуьлуш‚ шун дегнашкахь /иза а дендийр ду/". ТIаккха цара эр ма ду: "Хьан /дендина/ духадерзор ду вай?" Ахьа ала: "Дуьххьара шу кхоьллинчо". ТIаккха цара шайн кортош хьавзор бу хьоьгахьа‚ эр ду: "Маца ду иза?" Ахьа ала: "Иза кеста хила тарло".\n52. Оцу /къемат/ дийнахь Цо шуьга кхойкхур ма ду‚ аша Цуьнан хастамца жоп лур ду‚ шуна моьттур ду шаьш кIеззиг бен ца лаьттира‚ аьлла.\n53. Ахьа ала Сан лешка‚ цара олийла уггар хазаниг. Баккъалла а, шайтIано царна юккъе дов кхуьссу. Баккъалла а, шайтIа адамна билггала мостагIа хилла.\n54. Шун Кхиош-кхобушверг шу дика девзаш ву. Шена лаахь къинхетам бийр бу Цо шух‚ я Шена лаахь Цо шуна Iазап дийр ду. Оха ца вахийтина хьо царна тIехь векал хилла.\n55. Хьан Кхиош-кхобушверг дика хууш ву стигланашкахь а‚ лаьттахь а берш. Оха базбина цхьаболу пайхамараш вукхарел‚ Оха делла Давуде Забур.\n56. Ахьа ала: "Аша кхайкха шаьш И /АллахI-Дела/ витина делий бу бохучаьрга /шайна гIо де алий/". Церан долахь ма дац шуна тIера зен айдар а‚ /хIумма/ хийцар а.\n57. Цара шайга кхойкхуш берш шаьш а бу шайн Деле некъ лоьхуш‚ царех вуно /Далла/ герга верг муьлханиг ву-те /хьоьжуш/. Дог дохуш бу уьш Цуьнан къинхетаме‚ кхоьруш бу цуьнан Iазапах. Баккъалла а, хьан Делан Iазап хилла шех ларлуш.\n58. Ма яц цхьа а юрт Оха хIаллакйийрйоцуш Къематде дале‚ я Оха шена чIогIа Iазап дийрдоцуш. И хилла жайнахь язделла.\n59. Тхо духа ца тоьхна Оха аяташ доссорах уьш хьалхалерачара харцдаро бен. Оха елира самудашна эмкал гуш йолуш‚ цара цуьнца зулам дира. Оха ца боссабо аяташца кхерам бен.\n60. Оха ма элира хьоьга: "Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучо нахах гуо биллина". Оха ца хилийтира Оха хьуна гайтина хилла долу гар нахана питана бен‚ КъурIан чохь шена неIалт аьлла долу дитт а‚ Оха царна кхерам кхуьссу‚ цо уьш алсам ца боху доккхачу тиларца бен.\n61. Оха ма элира маликашка: "Сужд де Адамна". Цара сужд дира, иблис доцчо. Цо элира: "Аса сужд до, ткъа, Ахьа поппарх кхоьллинчунна?"\n62. Элира /иблисо/: "Гой хьуна хIара Ахьа суна тIехь сийлахь винарг? Ахьа со тIаьхьататтахь Къематде даллалц‚ цуьнан зуьрет тилор ма ду аса‚ кIеззиг берш боцурш".\n63. Цо /Дала/ элира: "ДIадала! Царех хьуна тIаьхьа милла хIоттахь,– баккъалла а, жоьжахати ю-кх шун кхоччуш бекхам".\n64. Кхерабе царех хьайна могурш хьайн озаца‚ тIекхосса царна хьан дошлой а‚ гIашлой а‚ дакъалаца цаьрца дохнехь а, доьзалшкахь а‚ ваIда йе царна! ШайтIано ваIда ма ца йо царна, Iехор бен.\n65. Баккъалла а, Сан лай, царна тIехь бакъо яц хьан. Кхачамбина векал хиларца хьан Кхиош-кхобучуьнца.\n66. Шун Кхиош-кхобург ву Ша лелош верг шуна хIордан чохь кема шуьга лехийта Цуьнан комаьршаллах. Баккъалла а, Иза хилла шух къинхетаме.\n67. Шу зено схьалаьцча а хIорда чохь‚ дIа ма тилий и аша шайга кхойкхуш берш, Иза витина. ТIаккха Цо шаьш кIелхьарадаьхча аренна тIе – шу духадевли. Баккъалла а, адам хили баркалла доцуш.\n68. Шу тешна хили-те Цо шуьца аренан цхьа агIо хьулйийриг цахиларх‚ я Цо шуна тIе дарц доссориг цахиларх? ТIаккха шуна векал карор ма вац.\n69. Я шу тешна ду-те Цо шу цунна (хIорда) чу /цкъа шун доIа бахьанехь Оха арадаьхначул тIаьхьа/ кхин цкъа а дерзориг ца хиларх‚ тIаккха шуна тIе механ дарц доссош – цо шу дIахьур ду шу цатешаш хиларна. ТIаккха шуна карор вац шайна Тхуна тIехь цуьнца тIаьхьаваьлларг.\n70. Оха сийдина Адаман кIенташна‚ Оха лелийна уьш аренгахь а‚ хIорда чохь а‚ рицкъа делла царна цIеначух‚ Оха базбина уьш Тхаьш кхоьллинчу дуккхачарех базбарца.\n71. Оцу /къемат/ дийнахь Оха кхойкхур ду массо нахе шайн имамаца. Шен жайна шен аьтту куьйга делларг милла велахь – цара шайн жайна доьшур ма ду‚ царна цуьрриг зулам дийр ма дац.\n72. ХIоккхахь бIаьрса доцуш милла хиллехь – иза эхартахь а бIаьрса доцуш ву‚ новкъаца уггар тилавелларг а ву.\n73. Уьш герга хилира Оха хьайга вехьица доссийначух хьо дIатилаван хьоьга Тхуна тIехь кхидерг кхоллийтархьама. ТIаккха хьо доттагI лаьцна хир ма вара цара!\n74. Оха хьо чIагIвина ца хиллехьара‚ хьо герга вара жимма царна тIетовжа.\n75. ТIаккха Оха хьоьга Iовшийтина /Iазап/ хир дара шозза дахарехь а‚ шозза валарехь а‚ тIаккха хьуна Тхуна тIехь гIоьнча карор ма вацара.\n76. Уьш кийча бара хьуна лаьттара (Маккара) кхерам таса‚ хьо цу чуьра (Маккара) араваккхархьама. ТIаккха хьоьл тIаьхьа уьш кIеззиг бен лаьттар ма бацара (Дала Iазап дийр ду царна).\n77. Оха хьоьл хьалха бахкийтинчу Тхан элчанийн Iадатехь ду иза. Хьуна карор ма дац Тхан Iадатна хийцар.\n78. Ахьа ламаз хIоттаде малх дIакховдарна‚ буьйсанан бодашка кхаччалц‚ сатасаран КъурIан а /деша/. Баккъалла а, сатасаран КъурIан хилла шена тешалла долуш.\n79. Буьйсанах а – ахьа къахьега хьайна цуьнца сов ламазаш дарца – хьан Кхиош-кхобучо хьуна хастаме меттиг йоссо тарло.\n80. Ахьа ала: "Сан Кхиош-кхобушверг! Чу вилла со бакъдолчу чугIойлина‚ араваккха со бакъдолчу араволийлийна‚ хилийталахь суна гIоьнна Хьан гергара бакъо".\n81. Ахьа ала: "Бакъдерг деъна‚ харцдерг дайна". Баккъалла а, харцдерг довш хилла.\n82. Оха доссадо КъурIанах муъма нахана дарба а‚ къинхетам а берг. Зуламхошна – цо дараш бен сов ца доху.\n83. Оха адамна ниIмат делча – и вухаваьлла‚ гена ваьлла‚ ша воно схьалаьцча и хили догдиллина.\n84. Ахьа ала: "Массо ву Iамал еш шен новкъа". Шун Кхиош-кхобург дико хууш ву новкъаца /массарел/ нисвелларг милла велахь а.\n85. Цара хьоьга хоьтту сих /лаьцна/.Ахьа ала: "Са сан Кхиош-кхобучун гIуллакхах ду. Шуна Iилма кIеззиг бен ца делла".\n86. Тхуна лиънехьара‚ Оха дIадаьккхина хир дара хьоьга Оха вехьица делларг – тIаккха хьуна карор вац хьайна цуьнца Тхуна тIехь векал.\n87. Хьан Кхиош-кхобучуьнгара къинхетам а бен. Цуьнан комаьршалла хьуна тIехь йоккха хилла.\n88. Ахьа ала: "Адамаш а‚ жинаш а гулделча хIокху КъурIанах тераниг дан‚ дийр дацара цара цунах тераниг‚ царех цхьаберш вукхарна гIоьнчий хилча а".\n89. Оха хIокху КъурIан чохь нахана къастийначу хIора масалх‚ дукхахболу нах керстаналла бен /къобалдан/ дуьхьал хилира.\n90. Цара элира: "Тхо тешанне а тешар ма дац хьоьх ахь лаьттах тхуна хьоста дада ца дахь‚\n91. Я хьуна хурманийн а‚ кемсийн а беш ца хилахь‚ цуьнан юккъехула татолаш ца даладахь ахьа далорца‚\n92. Я стигале тхуна тIе ахьа кескаш ца кхиссийтахь‚ хьайна ма моьтту‚ я ахьа Дела а‚ маликаш а ца даладахь тхуна хьалха‚\n93. Я хьуна дашо цIа ца хилахь‚ я хьо стигла ца валахь. Тешар дац тхо хьан /стигал/ валарх а, ахьа тхуна жайна доссолац‚ Оха ша доьшуш а долуш". Ахьа ала: "Вонах цIена ву сан Кхиош-кхобург‚ со хиллий, ткъа, адам а‚ элча а бен?"\n94. Нах духа ца тоьхна тешарах цаьрга нийса некъ беъча‚ шаьш аларо бен: "Адам доуьйту, ткъа, Дала элча хуьлий?"\n95. Ахьа ала: "Лаьттахь маликаш хиллехь лелаш паргIатдевлла‚ цаьрга доссийна хир дара Оха стиглара малик элча а хилла".\n96. Ахьа ала: "Дала кхачойина теш хила суна а‚ шуна а юккъехь. Баккъалла а, Иза хилла Шен леш бевзаш а‚ гуш а".\n97. Дала нисвеш верг – иза ву нийсачу новкъахь верг‚ Дала тилавала вуьтуш верг – хьуна карор ма бац царна Иза воцург гIоьнчий. Оха гулбийр бу уьш Къематдийнахь шайн яххьаш тIехь бIаьрса доцуш‚ мотт ца хууш‚ къора. Церан чугIойла – жоьжахати ю. И ма яйнехь‚ Оха цIе тIетуху.\n98. Иза царна бекхам бу уьш Тхан аятех цатешаш хиларна а‚ цара аларна а: "Тхо даьIахкаш а‚ чим а хилча‚ керла халкъ хилла дендийр ду, ткъа?"\n99. Царна ца го-техьа и Дела‚ Ша стигланаш а‚ латта а кхоьллина волу‚ ницкъ кхочушхилар и саннарг юхакхолла‚ Цо царна Iожалла хилийтина‚ шегахь шеко йоцуш‚ зуламхой керстаналла бен /къобалдан/ дуьхьал хилира.\n100. Ахьа ала: "Шу хилча а сан Кхиош-кхобучун къинхетаман хазнийн доладеш‚ бIаьрмециг хир ма дара шу уьш шайгара дIадаларна кхоьруш. Адам хилла пис.\n101. Оха делира Мусага исс билгала долу делил. Ахьа хаттал Исраилан кIенташка‚ иза цаьрга веъча‚ цуьнга ФирIавнас элира: "Суна хьо моьттуш ву‚ Муса‚ /наха/ хьайна бозбуанчалла дина верг ву".\n102. Цо элира: "Хьуна хиъна: хIорш ца доссийна стигланийн а‚ лаьттан а Эло бен‚ гуш йолу билгалонаш а хилла‚ суна хьо моьттуш ву хьуна‚ хIай ФирIавн‚ хIаллакьхилла".\n103. ТIаккха цунна /ФирIавнна/ лиира уьш /Исраилан кIентий/ лаьттара лелхабан‚ Оха иза а‚ цуьнца верг массо а хина буха вахийтира.\n104. Оха элира цул тIаьхьа Исраилан кIенташка: "Лаьттахь даха‚ эхартан ваIда еъча‚ Оха шу далор ду /Далла хьалха/ массаьрца а".\n105. Бакъдолчуьнца доссийна Оха иза /КъурIан/‚ бакъдолчуьнца доьссина иза. Хьо ца ваийтина Оха хаамча а‚ кхерамча а бен.\n106. КъурIан а деъна Оха хьоьга и дешийтархьама нахана паргIат‚ Оха и доссийна кIез-кIеззиг доссорца.\n107. Ахьа ала: "Теша цунах‚ я ма теша. Баккъалла а, шайна Iилма делларш цул хьалха и шайна тIехь доьшуш чIенгийн тIе гуора оьгу.\n108. Цара олу: "Вонах цIена ву тхан Кхиош-кхобург‚ тхан Кхиош-кхобучун ваIда кхочушхилла".\n109. ЧIенгашна тIе бега уьш боьлхуш‚ Цо уьш совбоху /Далла/ муьтIахь хиларца.\n110. Ахьа ала: "Аша кхайкха /Деле/ АллахI алий‚ я Къинхетаме верг алий. Аша муьлхачуьнца кхайкхахь а - /дика ду/‚ Цуьнан хаза цIераш ю". Хьан ламаз дукха чIогIа ма де‚ сов меллаша а ма де‚ цу юккъехь некъ лаха хьайна.\n111. Ахьа ала: "Хастам бу Далла доьзалхо ца лаьцначу‚ шена паччахьаллехь /мулкехь/ накъост ца хиллачу‚ сийсазаллах /ларван/ гIоьнча а ца эшна Цунна". Воккха виэ Иза воккхаварца!


Эспер Марк: Америко дохор дац тIеман низамаш\nАмерикан хӀаваан тIеман кеманаш тIехь долу тIеман хIордан кема (aircraft carrier)\nХьалхо президенто Трамп Доналда дIахьедар дина хиллехь а, ГIажарийчоьнан культуран объекташна тохарш а дина, тIеман конфликтийн низамаш дохар дац Американ эскархоша, дIахьедар дина Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министро Эспер Марка, хаам бо "Амеркан аз" зорбан гIирсо.\nДуьненаюкъарчу низамашца а догIуш, культуран объекташна тIелатар дар тIеман зулам дар лоруш ду. Иза билгалдаьккхина ду Трампан администрацино 2017-чу шарахь къобал йинчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан Кхерамазаллин кхеташоно тIеэцначу резолюцехь а, ткъа иштта ХIаагехь 1954-чу шарахь тIеэцначу культуран мехаллаш ларъярехула йолчу конвенцехь а.\nДIадаханчу пIераскан дийнахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа дронца тохар дира гIажаройн инарла Сулеймани Касем а вуьйш. Цо чолхечу яьхна ишта а гIоьртина йолу Вашингтонан а, ТехIранан а юкъаметтигаш. Ткъа цо кхерам тесна шина пачхьалкхана юкъахь тIеман конфликт эккха мегаш хиларна.\nВашингтоно дIахьедар дина, Сулеймани вийна шаьш, Американ махкахошна тIелатар дан а, Цхьаьнатоьхначу Штаташна мехала хетачун новкъарло ян а цуьнан хилла планаш йохор Iалашонца аьлла.\nСулеймани верна бекхам бан кхерамаш туьйсуш ГIажарийчоь а йолуш, Трампа Твиттерехь яздина, Цхьаьнатоьхначу Штаташа ГIажарийчоьнан 52 объект хаьржина тохарш дан Iалашо санна, шайна юкъахь цхьайолу "ГIажарийчоьнна а, цуьнан культурина а" мехала ерш а йолуш аьлла.\n"Царна магийна ду, некъаца бомбанаш а йохкаш, вайн адамаш лелхийта, ткъа вайна бакъо луш яц церан культуран мехаллаш хьеян. Иза иштта болх беш дац", - дIахьедар дина Трампа кIирандийнахь, журналисташна хьалха вистхуьлуш.


Эрмалойчоь протесташкахь ю – ца тайна бахархошна премьер-министра Пашинян Николас Карабахера тIом сацош тIеэцна хьелаш. Кху беттан 10-чохь Азербайджанан, Эрмалойчоьнан, Оьрсийчоьнан лидерша, карарчу хенахь эскарийн карахь йоллу территори юьсу конфликтан декъашхошна аьлла хIоттийначу бертан кехато эшначийн декъа буьгу эрмалой, чIагIдо Ереванерчу гуламхоша.\nБина барт чIгIо йолуш хилийта азербайджанхой а, эрмалой а герзашца дуьхь-дуьхьал лаьттачу меттигашка хIиттош бу Оьрсийчуьра машарбархой.\nКарабахна гонах лелачу хьолах лаьцна Карарчу Хено (Настоящее Время) интервью эцна Киеверчу Политикан талламийн институтан директорера, политикан Iилманийн докторера Перепелица Григорийгара.\n– Кхаа агIоно барт тIечIагIбина – Азербайджано, Эрмалойчоьно, Оьрсийчоьно. Азербайджанна ма-хуьллу агIо кховдийна Iийна Туркойчоь стенна яц цаьрца, иза хьахош а ма дац?\n– ЧIогIа мехала хаттар ду иза. Туркойчоьно накъосталла латтийра Эрмалойчоьнца леташ йолчу Азербайджанна. Ткъа тахана Туркойчоь цхьаьнхьа а оьшуш а ца нисделла. Оцу хьоло гойту мила тоьлла оцу тIамехь, тоьлларг, масала, велахь.\n– Мила тоьлла?\n– Тоьлла агIо цхьаъ ю, иштта эр дара ас, буьззина толам баьккхинарг Оьрсийчоь ю.\n– Путина яьхьна тIамах хуьлу джекпот. Стенний? Вай дагалаца деза шераш, конфликт шен куьйга ловзуш Iийна Оьрсийчоь хIинццалц схьа, цунах Къилба Кавказ карахь кхобу гIирс а бина. КхидIа аьлча, Оьрсийчоьнна дуккха а деза. Вайна гуш бу дуьне къовсуш регионийн лидершлахь ллела къийсамаш. Кавказна гонах хьийзаш ши пачхьалкх ю – Туркойчоь а, Оьрсийчоь а. Цундела Туркойчоь Азербанджанца яра, ткъа Оьрсийчоь а ма юй Эрмалойчоьнца тIеман бертахь.\nАмма Путин ловзура. Нейтралитетехь ву ша, Азербайджан Эрмалойчоьнан доларчу лаьтта тIе яларна кхерам бац, бохуш. Аьлча а, Азербайджан агрессор яц, иза Эрмалойчоьно дIалецна долу шен латтанаш юхадерзош ю. Путина вист ца хуьлуш Iийра Азербайджано буьззина толам баккха торуш дуйла шена галлалц. Шуша гIала дIалаццалц. И кIошт стратегин мукъ бу, цо цхьаьанатуху Карабахний, Эрмалойчоьнний территореш. Шун карахь Шуша елахь, аш доладо Лачинерчу лаьттан учах, Карабах ерриг а изоляцехь юьсу. КхидIа хено къастадо и регион Азербайджанан карерзар. Хьал оцу тIе ма-деъа Путина и барт юкъакхуссу, кхеташ ду, Азербайджанна цхьацца гарантеш а кхайкхош, еккъа цунна кхйкхийна а ца Iа гарантеш.\n–Пашинян Никола Эрмалойчоьнна лазам ебу бина барт, аьлла. ГIо дехха дийхира Эрмалойчоьно Оьрсийчоьне, тIеман гIо а тIехь. КхидIа Оьрсийчоьнанний, Эрмалойчоьнанний юкъаметтигаш муха хир ю аьлла го хьуна?\n– КхидIа Эрмалойчоьнца йолчу юкъаметтигийн урхалла Кремло дIалелор ду. Суна гарехь, эшна Эрмалойчоь, цуьнга хьажжина шегара суверенитет яйъа а тарло цо. Эшначун декъахь ю Эрмалойчоь, амма Путина юьхьIаьржа хIуттучуьра кIелхьара яьккхина Эрмалойчоь. Степанакерт а, цхьайолу коьрта гIаланаш а юьсу эрмалошкахь, Карабах доккхачу декъанна цуьнгара дIаяьллехь а. Цигара ерриг а кхерамзаллин зона. 1994-чу шарахь эрмалойн эскарша долаэцна хилла ворхI кIошт дIаяьккхина цаьргара.\n– Аьлча а, Карабахеь хилла а ца Iаш, Эрмалойчохь а чIагIлуш ду-кх Оьрсийчоьнан олалла?\n– Ахь вуно нийса боху, Оьрсийчоьно Къилба Кавказна ша бан гIерта Iаткъам дIачIагIбина хIинца.\n– Азербайджан нислой хIинца Оьрсийчоьнан лаамех йозуш?\n– Шеко йоццуш нисло. Стенна? Цхьаъ делахь, хIун кхаьчна Путинна кхаа агIонан бертан декъашхочунна санна? Цо стратегин урх караэцна. Степанакерт а, кхин масех а мехала гIала, Лачинан уча а хIинца цуьнан урхаллехь ю. Караэцна цо Баку Нахичеванах дIатуху некъ а, ткъа Нахичеван – иза Эрмалойчоьнан латтаца йозу Азербайджанан автономи ю. Путина эрмалошкара схьаэцна оцу транспортан зIена тIехь ден урхалла. Цундела Алиев вуьззина возуш хир ву Оьрсийчоьнан позицех. И дерриг а караэцарал совнах, Путина эскарш а хьовсийна цига.\n– Ала тарлой Оьрсийчуьрчу эскарех машарбархой?\n– Вайна хаа деза, бац Оьрсийчоьнан ницкъаш машарбархой. ДIахьовсош болу машарбархой изза Тулера дивизи ю, ткъа иза Iамийна ду дуьхьало йохо, меттигаш дIайоху, тIом бен ницкъ бу иза. Оьрсийчоьнан эскаршна ядинчу низамашкахь данне а дац машарбархой шайх олу эскар, яц къастийна машарбархойн говзалла. Цундела цига хьийсош долу эскарш деккъа дIа тIом бен эскарш лара деза. 2008-чу шарахь Абхазе хьий сийначу "машарбаран" эскарша динарг а хаьа вайна. Оцу дакъойх Абхазин эскаран малхабаленан дакъа хилира, уьш Тбилисица бечу тIеман агIо хилара. Цундела дац уьш машарбаран эскарш. Къастийначу деа шарахь а Iийна цIадоьрзур дац и эскарш. Дуьсур ду уьш цигахь, Приднестровьехь а, Абхазехь а ма-диссира, ехха зама яккха.


Кхерамна кIел яхана Чехера «Адам -кхерамна кIел» юкъаралла\nОьрсийчоьно шена зуламе лоручу организацийн тептара язйина «Адам – кхерамна кIел» цIе йолу бакъоларъярхойн юкъаралла\nЮстицин министралло ша яржийначу пресс-релизехь боху, Оьрсийчохь хуьлийла лаам боцчу арахьарчу а, дуьненаюкъарчу а организацийн могIара язйина ша Чехера "Člověk v tísni, o.p.s" ("People In Need", оьрсийн маттахь - "Человек в беде") юкъаралла.\n«Оьрсийчоьнан бахархойн коьрта бакъонаш а, маршонаш а эшош болчу наханна ечу дуьхьалонех» цIе йолчу федералан низамца а догIуш, Оьрсийчоьнан Инарла прокуроран гIовса бина сацам тидаме а оьцуш, яьккхина ша и гIулч, боху юстицин министралло.\nЦIеххьана тIебоьжна хаам бу иза Чехерчу юкъарлонна. Цуьнан векалшна хаьара иштаниг хила тарлуш дуйла, амма ца хаьара, маца нисдала мега.\n1992-чу шарахь, дуьнентIехь буьйлу тIемаш гойтуш, церан къизалла елхош хьийзачу цхьацца мехкашкарчу журналисташа кхоьллира Прагехь «Адам – кхерамна кIел» юкъаралла. Деккъа дIа информаци яржош, журналистийн декхар кхочуш деш Iар шайна кIезиг хетарна кхоьллира цара иза – тIамо бохийначу наханна гуманитаран гIо кхачорхьама а, кхерамна кIел нисбелла бакъоларъярхой, юкъараллин жигархой кIелхьарбахархьама а.\n27 шо хьалха вовшахкхеттачу жимачу бакъоларъярхойн, журналистийн, могIарчу гуманитарийн тобанах хилла Европехь уггаре яккхийчех лоруш йолу юкъаралла. Тахана цо гIо до наханна 40 гергга пачхьалкхехь.\nНохчийчохь шен гуманитаран проекташ хIитто а, кхочушъян а йолаелира «Адам – кхерамна кIел» юкъаралла цигахь шолгIа тIом болабелча. Амма махкара иза араяьккхира Iедало 2005-чу шарахь. Ша нохчашна гIодечу пхеа шера чохь цо баланах, дукха хьолехь лечуьра, хьалхарбехира вуно дукха нах.\nОцу организацино шен преми а кхоьллира цхьа зама хьалха. Цуьнан лауреат ваьлла дахначу шерашкахь Оьрсийчуьра кхо бакъоларъярхо: 1994 шарахь – Ковалев Сергей, 2006-чу шарахь – Ганнушкина Светлана, 2013-чу шарахь – Дагестанера Магомедова Сапият.\nБакъоларъярхо а, адвокат а йолчу Магомедовас цецйийларца хоьтту ша-шега а: Стенна эшна и юкъаралла Оьрсийчоьнна кхераме ю ала, цуьнан болх ца бича ца баллал мехала боллушехь, цо баккъал а халоне воьжна стаг кIелхьара воккхуш хилча?\nЕвзаш йолчу бакъхоларъярхочо Ганнушкина Светланас, шена чIогIа новкъабеана Москвано бина и сацам, шена Чехерчу коллегашна хьалха эхь хета, элира «Кавказ.Реалиига». Иза тешна ю, Оьрсийчохь бахархошкара стогалла, доьналла, бакъо дIаяккхархьама Iедало бечу некъаца бозабелла бу и сацам бохучух.\nГаннушкинас сагатдо деношкахь Пономарев Леван «Адамийн бакъонашкахьа» юкъаралла дIакъовларх а, дуьнено а лоруш йолу «Мемориал» йохош, цунна массо тайпа гIуданаш детташ Iедал хьийзарх а.\n«Пачхьалкх массо а агIор тIетаьIна бакъоларъярхошна. Оьрсийчуьрчу Iедална ца лаьа наханна, ша а доцуш, кхечу, арахьарчу хьукматаша гIодойла, махкахь адамна дика кхачон ша бен йоцийла хаийта гIерта иза. Суна Оьрсийчоь цхьа Путин (президент) хилла ца Iа, Оьрсийчоь – иза халкъ ду. Цундела цецволийла дац Прагерчу юкъараллина Оьрсийчу боьлху некъаш бехкарх», - элира Ганнушкинас «Кавказ.Реалиига».\n«Адам – кхерамна кIел» юкъараллин Чехерчу офисан куьйгалхошна ца лиира хилларг тида – шаьш официалехь дIахьедар дина, цу тIехь аьллачул сов шайн олийла дац, аьлла. ДIахьедарехь боху, юкъаралла дагахь ю «шен Оьрсийчуьра партнераш, накъостий кхерамна кIел ца бигархьама, болх юкъахбаккха, ойла йийр ю, лар а луш, тхаьшка кхидIа муха гIо далур ду, амма иза дац юкъаралло Оьрсийчохь болх бийр бац бохург».


Масех кIира а ду Беларусерчу Брестаний, Полшиний юккъерчу дозанехь бIеннашкахь нохчийн мухIажарш гулбелла. Европе кхача новкъабевлла болу уьш полшхойн дозалардарзоша сехьа ца бовлуьйту. Цу хьокъехь Венерчу Полшин векалтана хьалха митинг хIоттийра Австрехь бехачу вайнаха.\nКIиранашкахь Полшин дозалардархоша шайн пачхьалкхе дехьа ца бовлуьйтуш Беларусерчу Бресте юхахьежор бахьана долуш бIеннаш а, цхьаццадолчу деношкахь эзарнаш а нохчийн мухIажарш баланаш хьоьгу масех бутт а бу.\nАмма кIира хьалха цу гIад дайначу наха дозанна уллохь туш а тоьхна, митинг хIоттийча бен цаьргарчу хьолан терго ца йира я хаамийн гIирмаша а, я шина пачхьалкхан – Беларусин, Полшин – хьукматхоша а. Шина дийнахь митингехь шайгара баланаш кхайкхабеш лаьттинчу мухIажарша резадацаран акци саца а йина, уьш дIасабевллехь а, амма дIа ца яьлла церан проблема.\nДийнахь, мел дукха а, 4-5 доьзал бен полшхойн дозанхоша дехьа бовлуьйтуш ца хиларна, ткъа Нохчийчуьра дела денна Бресте доза хадон дагахь схьаоьхуш керла-керла доьзалш хиларна, алсам далар бен лахлуш дац цу гIаларчу цIерпоштан вокзалехь гулбеллачу нохчийн мухIажарийн терахь.\nЗударий а, бераш а, лазархой а, къаной а – цхьаммо а еш терго а йоцуш, шаьш цIера арадовлуш шайн карахь хилла шайнаш кхачаяллалца юх-юха а Полшерчу Тиресполе йоьдучу цIерпоштана билеташ а ийдеш, сатийсамца хан йоккхуш бу и нах цигахь. Маршо радионо массийтаза а дийцина ма-хиллара. Ткъа и сатийсам кхаба цкъачунна гуш бахьана дац.\nЦу хьелашкахь Австрерчу нохчийн диаспорин векалш арабевллера шинари дийнахь меттигерчу Полшин векалтана хьалха митинг ян. ЦIера бевдда Европе бахка арабевллачехь ах новкъахь бисинчу махкахошна белшаш гIорторхьама, Полшин векалийн тидам цу хьолана тIебахийтархьама а гулделла шаьш цу митинге бохуш дийцира Венехь вехачу нохчийн юкъараллин жигархочо Никархо ИбрахIима.\nНикархо: „Оцу Беларусин, Полшин дозанехь гулбеллачу нахана тIе хIоьттина долу хьал хиина, ткъа уьш вайн нохчийн адамаш хилар а, царна вайга далуш долу гIо дан вай декхарийлахь хилар а тидаме а эцна, митинге дахнера тхо.\nВайн Полшица цхьа а дов а дацара, Полша вайн махкахошна даима а орцах яьлла а яра, вуно дукха мухIажарш вайн махкара тIеэцна а, шайн дозанехула тIехвбойлитина а мохк а бара, цу хьоле хьовсахьара шу аьлла кхайкхам бар тхан. Тхаьш даьхьана долу гIуллакх яздина официале кехат а делира оха Полшин Австрерчу векале. Цо иза ша Варшаве дIа а кхачор ду, цунах долу жоп тхуна довзуьйтур а ду элира“.\nКхин дIа йолчу Европерчу пачхьалкхашкахь бехачу нохчийн мухIажарша а иштта Полшин , Беларусин дозанехь совцийна, некъ боьхначу махкахошца солидаралла гайтинехь дика хир дара аьлла хета ИбрахIимна. Ткъа цу Брестехь кхолладелла кIоршаме хьал цхьана агIор дайдаллалца Нохчийчуьра карарчу хенахь дIабаха новкъабуьйлучара сатоьхча церан кIезгоха баланаш хьега а, кIезгоха зенаш дан а дезар дара аьлла тешна ву иза.\nНикархо: „Нах шайна цхьа маршо лоьхуш, цхьана хIумнах бевдда схьабогIуш ма буй. Делахь а, царна юккъехь Iедалера кхерам а боцуш, жимма собар дан йиш йолуш берш, уьш цкъачунна цига схьа ца гIерташ сацахьара аьлла дехар дийр дара ас, цигара хьал жимма цхьалхадаллалца.\nТкъа кху Европехь бехачу нохчаша кхечу мехкашкахь а шаьш дол-долчехь Iедалшна дIагайтича дика хир дара, шаьш цу гIуллакхана саготта хилар. Цигахь кхин дан дезаш доккха хIума а дац, ара а бевлла, оцу векалташна хьалха цхьацца митинг а, демонстраци а йичахьана“\nЦу юкъана нохчийн мухIажарш Брестехь дехьа ца бовлуьйтуш цара цигахь йоккхучу ханна масех бер дуьненчу даьлла цу гIалин цIерпошта вокзал чохь. Цу гакешна берийн цамгарш цаьрца хиларна кхоьруш а, ткъа царех эпидеми а яьлла, кхиндолчу берех дIакхетарна кхоьруш а, къона наной а, церан бераш а ша къастийначу лоьрийн цIеношка буьгу бохуш яздо Беларусерчу хаамийн гIирсаша.


Германехь тховкIело йоьхучу нохчийн зудчуьнгара дIадаьхна бераш юхаделла цуьнга\nГерманин социалан хьукматан белхахоша хьалхо нохчийн зудчуьнгара Солтагириева Хьавага, иза берех лета, ткъа да къаьркъа муьйлуш ву аьлла, дIадаьхна хилла бераш юхаделла доьзале. "Кавказ.Реалиига" бина и хаам берийн дейишас Маринас.\nКху беттан юьххьехь Германига тховкIело йоьхуш хилла Хьава шен берашца Нохчийчу дIаяхна. Цуьнан цIийнда Межаев ИбрахIим Германехь сецца. 2015-чу шарахь дуьйна Германехь мухIажирийн статус йоьхуш бара и доьзал.\nМухIжирийн юкъара хIусамехь уьш бехачу заманчохь социалан белхахойн терго тIеоьзнера цара. Кхачам боллуш шайн доьзалан дола ца до цара бохуш, чIагIдора цара. Стохка 8 шо долу Ислам а, 3 шо долу Сайфула а, 2 шо долу Iимран а дIаваьккхинера социалан хьукмато доьзалера. ХIеттахь йина Илона бераш дуьненчу дохучу дарбан цIийнера дIайигинра.\nНана жигара хьийзира шен бераш юхадерзо гIерташ. Кхелан кхеташонехь цо ша реза ю алара цIийндех дIакъаста а, цунна кхин дIа бераш ца гайта а, нагахь социалхоша бераш схьалахь.\nОцу юкъанна къаьстира, оьрсийн консулалло доьзалан документаш дIадехна хилар, уьш даймахка берзо Iалашонца.


Нохчийчуьрчу футболан "Ахмат" клубо Америкера Google корпорацина арз чуделла Москварчу арбитражан кхеле. Пачхьалкхан "Правосудие" системехь йоьшийла ду айдинчу гIуллакхах йолу информаци. КхоалгIа агIо ю гIуллакхехь Роскомнадзор.\nПретензийн маьIна довзуьйтуш дац системо, амма боху, арз кхаьчна YouTube видеосервисо "Ахмат" клубан аккаунт дIакъевлинчул тIаьхьа. Ткъа дIакъевлира YouTube футболан тобанна иза Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн санкцешна кIел яхча.\nСанкцийн Магнитскийн тептара язйира "Ахмат" адамийн бакъонаш талхорах долчу бахьаница. Клубан коьрта спонсор ю "Кадыров Ахьмадан цIарх йолу фонд" – оцу фонде ахча гулло нахера лаамза дахарца яздина журналисташа дуккхаза а (амма иза харцдо Нохчийчоьнан Iедало а фондан куьйгалло а).\nОхан-баттахь Москварчу арбитражан кхело Google декхарейира санкцешца доьзна ютьюбо къевлина йолу консервативан"Царьград" телеканалан аккаунт. 100 эзар сом гIуда тухур ду схьа ца еллахь, бохура кхело. Амма блок дIа ца яьккхира (хIинца YouTube хостингехь кхин аккаунт ю "Царьград" телеканалан).\nГIура-баттахь Пачхьалкхан Думо низам тIеийцира арахьарчу пачхаьлкхашкара социалан сервисаш дIакъийла магош, нагахь санна оцу сервисашкахь Оьрсийчуьра лелош контент елахь – цензурах бахархой Iалашбарца юьйзира депутаташа шайн гIулч. Цкъачунна низаман буха тIехь кхайкхийна дац таIзар цхьанненна а.


ЗIамагIа йола бизнеса новкъарленаш кIезигагIа ю — Сердало\nЗIамагIа йола бизнеса новкъарленаш кIезигагIа ю\nМехкдас Евкурнаькъан Юнус-Беки предприниматели бокъо лораеча викало Хаматхананаькъан Муратаи бийцар 2018 шера баь болх.\nХаматхананаькъан Мурата яхачох дIадахача пхе шера царга къаьчадар 1038 кхейкарал, царех 221 яр 2018 шера предприятеш хьаелача ханеи шоашта еча еш йола духьаленаш ювцаш.\n«ДукхагI бола лоткъамаш субсидеши, гранташи, кредиташи луча ханеи, лаьттанцеи, кхыча оагIонцеи дувзаденна да. Беррига лоткъамаш оаха техкад низамо яхача бесса. ДоагIача оагIорахьа хьехам а баьб, дIакхетаабаьб», — аьлар Хаматхананаькъан М.\nЦо дIахо аьнначох, къаьстта теркам баьб вай республике гIулакхеи инвестиционнеи хаоттам дикагIа хургболаш. Хадданза бизнес-тоабанга хаттараш ду, царна духьале еш малагIа хьамаш нийслу хьожаш. Хьана аьлача цу ийрча гIулакхаш дукха новкъарле ю бизнеса, уж канал балийтац.\nЦул совгIа мониторинг ю тIахьожача урхаленаш тохкамаш беча хана еш йола новкъарле зувш. Уж тIахьожамаш дIадахача шера нийсса ахнел совгIа кIезига еннай.\nМехкдас дика мога бир предприниматели бокъо лораеча викалено баь болх. Цо декхар тIадилар дIахоа иштта болх бе предприниматели бокъо лоръера. Иштта баьча белхо мара лакхбергбац гIулакхи инвестиционни хаоттам. Къаьстта хьажа веза болалуча предпринимателашка.\n«Реальное время» яхача тохкама службас дувцачох, ГIалгIайче зIамагIа йола бизнеса юридически доакъашхой совбаларах хьалхарачарца яь.\n← Ингушские энергетики обеспечили техприсоединение нового социально-значимого объекта\nГIалгIай мехка почтацара бувзам →


Мила хьан къарвира „Нормандин биъ мохк“ саммитехь?\nНемцойн канцлеран Меркелан Бундесканцлерамт резиденцехь дIадаьхьана „Нормандин биъ мохк“ форматера цхьаьнакхетар деа сохьтал сов дахделира...\n"Нормандин биъ мохк" - мила тоьлла?\nУкраинин, Оьрсийчоьнан, Францин, Германин куьйгалхой вовшакхеттера, Украинин Малхбалера хьал дийцаре дан а, Минскехь шо хьалха бина болу барт кхочушбарна Оьрсийчоь тIетайан а Iалашонца.\nИ цхьаьнакхетар дIадоладала а кхиале йоккха интрига яра цунна гонахь кхоллаелла, хIунда аьлча Украинехь Оьрсийчоьно сепаратисташна тIемца гIодар а, ГIирма ахгIайренна цо аннекси яр а, ткъа иштта тIаьхьарчу беттанашкахь оьрсийн эскарша Шемахь латтон Iазап а бахьана долуш гIеххьачул изоляцехь волу Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир цу цхьаьнакхетаре ванне а вогIур хилар шеконехь дара.\nЦунах терра дара иза цхьаьнакхетарехь тIеэцар а. Нагахь санна Францин, Оьрсийчоьнан, Украинин президенташна хьошалла дечу немцойн канцлеро Меркел Ангелас Путинна шен резиденцин неIаре дуьхьал аьлла, иза вуночу йовхаллица тIелаьцнехь, - журналистийн, фоторепортерийн дехарца юх-юха а цуьнан куьг луьйцуш, - резиденцина Путин чоьхьа ваьллачул тIаьхьа цхьанакхетар дIахьочу чоьнахь хиина Iаш волчу Францин президенто Олланд Франсуас Путине куьг-м тешна а ца деллера,.\nУр-атталла иза чуваьлча маршалла хаттаран этикетца догIуш ма-хиллара хьала а ца айвеллера я Олланд а, я Украинин президент Порошенко Петр а, цу цхьаьнакхетарехь сарташ дохуш хиллачу оьрсийн журналиста Смирнов Дмитрийс шен интернет агIонна тIехь ма-яздара.\nЦхьаьнакхетаран жамIех лаьцна аьлча, хьалхехьо Маршо радионо хьахийна ма-хиллара, башха баккхий сатийсамаш бацара я тергамхоша а, я, хетарехь, Нормандин биъ мохк форматан декъашхоша шаьш а цу цхьаьнакхетарца боьзна кхобуш. Цунах тера ду жамIаш – цхьа а хIара аьлла IалагIоже керла гIулчаш яха барт ца хилла йеа пачхьалкхан куьйгалхойн Украинехь долчу хьолах лаьцна.\nИ цхьаьнакхетар дIадирзинчул тIаьхьа уггаре а хьалха журналисташца къамел дан араваьлларг Украинин президент Порошенко Петр вара. Цо дийцира, Оьрсийчоь резахилла Донбассехь Европерчу цхьаьнаболхбаран а, кхерамазаллин а юкъараллин полисхойн мисси чуйита, аьлла.\n„Тхан барт хилира, цхьаммо а ОБСЕ-н миссина Донбассехь шен болх бан новкъарло йийр яц, аьлла. ТIебогIучу харжамашна кечамбечу хенахь, цу харжамашкахь дакъалаца нехан аьтто хилийтархьама, Европехь цхьаьнаболхбаран а, кхерамазаллин а юкъараллин полисхойн мисси чуяийта хьовсур ду тхо цига, харжамийн периодехь а, цул тIаьхьа а цу регионехь кхерамазалла ларйархьама“ - элира Украинин куьйгалхочо журналисташка.\nЦул совнаха, тIеман йийсархой „массо а массарна дуьхьал“ бохучу принципца Украинас, Оьрсийчоьно хийца лууш шен урхалла хилар а довзийтира Порошенкос.\nЖимма тIаьхьо цхьаьнакхетарх йолчу брифингехь ша йистхуьлуш немцойн канцлеро Меркел Ангелас жимма юхатуьйхира Порошенкон оптимизм. Цо уггаре а коьрта Iалашо карарчу хенахь Донбассехь харжамаш дIабахьарх долу низам тIеэцар а, цу харжамашна кечам бар а ю, элира.\nЦул тIаьхьа ОБСЕ-н полисхойн миссех лаьцна къамел дан а мегар ду аьлла тIе а тухуш. „Ткъа цкъачунна цуьнан цхьа а сихо яц. Цкъа хьалха харжамех долу низам оьшу“, - элира Меркелс.\nХIинцалера цхьа а хIара аьлла жамI доцу Нормандера биъ мохк форматера цхьаьнакхетар дIадахьар а коьртачу декъехь оццу Европехь цхьаьнаболхбаран а, кхерамазаллин а юкъараллин балхаца доьзна ду аьлла хеташ ву Малхбалерчу Европин институтан Iилман белхахо политолог Чапханов Руслан.\nАьлча а, Германи хIара шо дIадаллалц цу юкъараллин куьйгаллехь хиларца. Шегара куьйгаллин мандат дIаялале Берлинана мехала дара, Украинерчу конфликтехь мелла а хилла а консенсус хиларе сатийсамца кхин цкъа а гIулч яккха гIортар, бохуш дийцира цо Маршо радионе.\nЧапханов: „Вайна ма-хаара, Германи кху шарахь Европехь цхьаьнаболхбаран а, кхерамазаллин а юкъараллин куьйгаллехь ю, тIедогIучу шарахь и куьйгалла Австре дIакховдон дезаш а ю. Ткъа цу юкъараллин коьрта Iалашо Европа континтент тIехь машар ларбар а, кхерамазаллин гIаролехь латтар а ю. Цундела шаьш цуьнан куьйгаллера дIадовлале муьлха а хилла шаьш бинчу белхан цхьа жамIаш оьшура Меркелна а, цуьнан урхаллина а.\nАмма ОБСЕ-н полицин миссин балхана новкъарло ца еш Донбассера и Оьрсийчоьно белшаш гIортош кхобуш болу сепаратисташ аьлча а, и жоьлгаш Iийр бу аьлла суна ца хета, цу тIехь со мелла а пессимист ву. Ткъа Путинан цу кепара аьтто бер бу, „гой шуна, тхо-м реза дара, тхо-м цхьа а новкъарло еш а дацара, Украинин чоьхьара конфликт ю-кх иза, уьш бу-кх шаьш и новкъарлонаш лелош берш“ ала“.\nХьахон догIу, Путин Владимиран тIаьхьарчу шарахь дуьххьара Германе варна кечам немцойн канцлеран аппарато бина ца Iара. Берлинера бIеннаш юкъараллин жигархой а, адамийн бакъонашларйархой а бара Оьрсийчоьнан президент тIелаца кечбелла.\nШайх дIакхеттачу шемахошца а, украинхошца а цхьаьна цара Путинан кортеж йоьдучу новкъахь - кеманийн портера Бундесканцлерамте кхаччалца – дуьхьалонан акцеш йира.\nТкъа Нормандин форматехь цхьаьнакхетар дIахьочу резиденцина хьалха дуккхаъ цIийх юьзна ловзоргаш ехкинера цара, шайна тIехь „ Путин – берийн чаьлтача“ цIе йолу йозанаш а долуш. Оьрсийочьнан президент шен машен чуьра охьавуссушехь маьхьарш долийра гулбеллачара, „Путин, яхийта Шемара! Путин, яхийта Украинера!“ бохуш.


Кремл а, национализм а\nОьрсийчоь --Оьрсийн националистийн "Оьрсийн Маршехь", Москох, 4Лах2014\nОршот шина даздарийн де дара Оьрсийчохь. Iедало билгалдаьккхира «Халкъан Цхьааллин Де». Шайн хIора шарахь цу дийнахь хуьлу «Оьрсийн Марш» хIоттийра националисташа а. Оцу шина бараман юкъарчу а, башхаллечу а битамех лаьцна материал кечйина Маршо Радион корреспондента Колсон Роберта.\nЛахьан-беттан 4-гIа де 2005-чу шарахь дуьйна ду «Оьрсийн Марш» хуьлу де. Пачхьалкхехь дуккха а йолу сталинистийн, фашистийн, националистийн юкъараллаш арайовлу оьрсийн къоман приоритеташ кхайкхо а, мохь тоьхнна, шогга протесташ дIахазо а.\nПрезидента Путин Владимира «Халкъан Цхьааллин Де» аьлла, цул а шо хьалха къастийначу даздарца буьйзира «оьрсийн патриоташ» шаьш-шайх олучу гонаша и болам. Амма воккхавеш а вац Путин «шен» дийнахь ша хестош янне а йоцу и «Оьрсийн Марш» хIоттарца.\nДелахь а, националистийн боламна новкъарло а ца йо Iедало. ХIинца Марш хIотточийн могIа буьзина Украинера Оьрсийчоьно дIаяьккхинчу ГIирмерчу юкъархоша а.\nНацизм а, ксенофоби а официалехь юкъ-кара емал еш хилахь а, цициго дахк санна, Кремло ловзочех бу оьрсийн националисташ. Цундела кхин националисташна полицино зен дан гуш бахьанаш дацахь а, нах Марше кхайкхинчу Евразин Кегийрхойн Юкъаралло а, Нелегалан иммиграцина дуьхьалояран боламо а, Оьрсийчоьнан национал-патриоташа а, «Оьрсийн низам» боламо а кхойкху Маршан декъашхой Iедалан ницкъех ларлуш хиларе а, нагахь санна цара стаг лаьцна меттиг ягIахь а аьлла, шаьш йовзийтинчу телефонашкахула хаамаш баре а.\nТкъа дуккха а боламаш вовшах а кхетта, «Оьрсий» шех аьллачу юкъараллан лидера националиста Демушкин Дмитрийс оршотдийнахь, Марш йолаяла миноташ юьсуш, хаам бира прессехь, Iедало дукхазза а дехна шега акци дIа ца яхьар, аьлла. Цо бахарехь, цуьнан боламера цхьа журналист-редактор а лаьцна вигира оршоьтан Iуьйрана Москох Марьино полицин декъе.\nОьрсийн Марш а, шен «Халкъан Цхьааллин Де» а тIекхача кIира дуьсуш, Сочехь «Валдайн клубехь» Путин Владимира хьахийра националисташ.\nПутин: «Со массарел воккха националист ву Оьрсийчохь. Амма ву пайде йолчу национализман декъашхо, цо бохьучу пайдан охIла. Бакъду, национализм – иза кхин нах цабезар бохург делахь, шовинизм елахь-м хаац... Цо юхьанца дуьйна а дуккха а халкъех, маситта динан нахах хIоттаелла йолу хIара пачхьалкх йохор ю. Цо берда йисте дуьгу вай, хIаллакъхуьлуче. Оьрсийчоьно дерриг а дийр ду иза ца хилийта».\nШен къамелехь Путин къастамбан гIерта национализман пачхьалкхана мега амал билгалйоккхуш, аьлла хета Нью-Йоркерчу университетан профессорна, «Москохан IиндагIехь» цIе йолу интернет-блог лелочу Галеотти Маркна.\nГалеотти: «Иза национализман пайдечу агIонех дериг даккха гIерта, расизмаца, халкъан дакъош дуьхь-дуьхьал хIиттош йоцчу агIонех. Иза коьрта ду цунна, ас кхеторехь. Я кхечу кепехь аьлча, патриотизм ю цунна мехаланиг».\nКремлехь шалхаболу националистийн гонашка, юкъараллашка болу хьажам. Цхьана агIор, и ницкъаш оьрсийн пачхьалкхалла чIагIъярехьа хиларна оьшу Кремлна. Цара, масала, дика тIекарло йина Украинерчу оьрсийн сепаратисташна а, цига шаьш дIаэхарал совнаха, гIо а кхоьхьуьйтуш. Оцу агIор хьаьжча, националисташ оьшу Кремлна.\nАмма вукху агIор, церан шатайпа, ксенофобех, расизмах яьккхина еха национализм ца йогIу Путин Владимира кхеточу ниIматца - Кремлна оьшург ду, хьеннан а гIоьнца чIагIдина а, ша пачхьалкхана тIехь ден урхалла чIагIдар, олаллин архаш ма-торру карахь кхобу некъаш лехар а, карор а. Ткъа националисташа магадо шайна цхьаццадолчу политикан хIуманашкахь Кремлна критика ян. Ткъа иза лар ца догIу Путин Владимиран амалца.\nИштта бу Маршо Радион корреспондента Колсон Роберта кечйинчу артиклан чулацам.\nХIун башхалла ю Путинний, националисташний юкъахь


Делан Элча ИбрахIим (Дела реза хуьлда цунна)\n1 декабря в 11:59 (2009 г.)\nШен берриг доьзал эцна, Мисарера Шема Саба1 олучу метте д1авахара Ибрах1им (Дела реза хуьлда цун¬на). Х1ажаран доьзалхо дуьнен чу ваьлчхьана иза ца еза йолаеллера Сара. Х1ажар а, цо вина Исма1ил а эцна, х1инца Макка-шахьар лаьттачу метте д1авахара Ибрах1им (Дела реза хуьлда цунна). Оцу заманахь, дийна дег1 доцуш, иштта хи доцуш, еккъа цхьа г1амаран аре яра и меттиг. Нухь-пайхамаран (Дела реза хуьлда цун¬на) заманчохь, х1орд т1ебаьлча Дала стигал даьккхина «Байтуль-Ма1мур» (маликаша т1аваф дарца Далла 1амал еш хилла долу ц1а) ц1а хиллачохь (тахана Хьаьжц1ан Ка1бат долу меттиг) уьш а битина, царна хурманийн т1оьрмиг а, цхьана х1уманчохь хи а дитина, юханехьа Шема д1авахара Ибрах1им (Дела реза хуьлда цун¬на). Иза д1авоьдуш тIаьхьакхайкхи ра Х1ажар:\n- Тхо кхузахь дита аьлла Дала дина хьоьга омра? - аьлла.\nИбрах1има (Дела реза хуьлда цунна), дина аьлла жоп делча: - т1аккха Цо 1алашдийриг хир ду тхо, - элира Х1ажара. Акхарой а ца лелачу товна кхехкачу оцу эрна арахь шаьшшиъ дисира Х1ажар а, Исма1ил а. Ибрах1има (Дела реза хуьлда цунна) дитина хи а кхачийра церан. Вакхорах а юккъах ваьккхинчу (ваккханза цаваьлла) Исма1илан балдаш хьогалла дакъаделлера. Сов са ца тохалуш, лаьттах м1араш хьоькхуш, текхара Исма1ил. Шен б1аьра хьалха Исма1ила балахьегар ца лалуш, хи лоьхуш, Сафа а, Марва а олучу шина лома юккъехула д1асауьдура Х1ажар. Оцу лаьмнийн баххьашка а юьйлуш, аренга д1ахьоьжура иза цхьа а гур вацара те бохуш. Амма цхьа дийна дег1 дацара гуш. Лаьххьара а, аль-Марва лома буьххье яьлча цхьа аз хезира цунна. Тап-аьлла ладоьг1уш а лаьттина. цо элира: «Хьо суна хазам хазийти ахь, ткъа суна г1o дан аьтто буй хьан?» - аьлла. Юха, иза д1ахьаьжча (тахана Хьаьжц1ахь «Замзам» олучу меттехь), шен т1ам хьокхуш, хи лохуш доллучу маликех б1аьрг кхийтира цуьнан. Т1аккха цигахь хи гучуделира «Замзам» хьоста дара иза. Цу хьоста т1ера кхоьхьу, тахана, Хьаьжц1а баханчу наха хи. Дала беркате дина оцу хьостан хи мала а, ламаз эца а бен кхечу г1уллакхана лело магийна дац. Хих 1абийра уьш Дала Шен къинхетамца Х1ажара вакхорца Исма1ил. Оцу хи даьккхинчу малико элира цуьнга: «Х1аллакьхиларна ма кхера, баккъал а, кхузахь Аллах1ан Ц1а хир ду оцу к1анта а (Исма1ила), цуьнан дас а доьттина. Баккъал а, Аллах1а 1уналла ца деш буьтур бац шена суджуд дийриш».\nШайна Х1ажарера бакъо а ехна (цигахь хи хиларна), цига юххе охьахиира Маккан лакхарчу aг1op схьадеана джурхум тайпа. Кхуьуш вара Исма1ил. Оцу тайпанера 1аьрбийн мотт 1емира цунна. Цул т1аьхьа Ибрах1им пайхамар (Дела реза хуьлда цунна) юхавеара Макка. Иза г1адвахара Х1ажаррий, Исма1иллий могуш-маьрша карийча. Цхьана буьйсанна Ибрах1имна (Дела реза хуьлда цунна) г1ан гира, ша Исма1илна (Дела реза хуьлда цун¬на) урс хьокхуш. Иза пайхамар хиларе терра, цунна г1енах гинарг кхочушдан дезаш хил¬ла, х1унда аьлча пайхамаршна гуш долу г1ан Делера омра (Дала т1едиллар) хиларна. «Халилур-рахьман» (Къинхетамечу Делан доттаг1) аьлла ц1е йол¬ чу Ибрах1имна (Дела реза хуьлда цунна) Дала шена т1едиллинарг кхочушдан лиира. Цо Исма1але (Дела реза хуьлда цунна) элира: «г1ена кхоьлах айса хьуна урс хьокхуш гина суна, хьуна х1ун хета цунах?». Исма1ила (Дела реза хуьлда цун¬на) жоп делира: «Х1ай, сан да! Хьайга Дала дина омра кхочушде ахь, Дала мукълахь, со собар долчарех а во¬луш, карор ву хьуна!»\nИсма1ил (Дела реза хуьлда цунна) а эцна, цунна урс хьакха дагахь Мина вахара Ибрах1им (Дела реза хуьлда цун¬на). Иза охьа а виллина, цо цунна урс хьаькхча, Дала д1а ца латийтира Исма1алан (Дела реза хуьлда цунна) дилханах. Ибрах1има дуьззина кхочушдира шен Делан омра. «Х1окхунна хьакха урс, Исма1ална а ца хьокхуш!» - аьлла, Джабраилмалик даийтира Дала, ялсмани чуьра ка а бохьуш.\nЦул т1аьхьа, Шема д1авахара Ибрах1им (Дела реза хуьлда цун¬на). Воккха а хилла, шайна юххехь дехачу джурхум тайпанан йо1 ялийра Исма1ила (Дела реза хуьлда цунна). Х1ажар а д1акхелхира. Т1аккха кхин цкъа юхавеара Ибрах1им (Дела реза хуьлда цунна). Цо Исма1иле (Дела реза хуьлда цунна) элира: «Дала цхьа х1ума т1едиллина суна». Исма1ила (Дела реза хуьлда цунна) элира: «Дала хьайна т1едиллинарг кхочушде» -элира. Цо (Ибрах1има) хаытира: «Ахь г1o дийр дуй суна?» «Дийр ду», - жоп делира Исма1ила. «Х1оккхахь Ц1а дог1а аьлла омра дина соьга Дала», - элира Ибрах1има (Дела реза хуьлда цунна) .\nЛамчуьра т1улгаш кхоьхьуш, таха¬на (Маккахь) Хьаьжц1а лаьтта Ка1бат йоьттира цу шимма, Дела а хьехош, цуьнга до1анаш а деш: «Тхан Дела! Тхоьгара къобал делахь, Хьо-Т1еххезашверг а, "Т1еххуушверг а ву-кх».\nИза доьттинчул т1аьхьа ломан буьххье а ваьлла кхайкхира Ибрах1им (Дела реза хуьлда цунна) «Х1ай нах! Хьаьждар шуна фарз (т1едиллина) дина (Дала)».\nИбрах1им-пайхамара (Дела реза хуьл¬да цунна) дуьненчохь яьккхина хан 175 шо ю. Сарий, Х1ажаррий д1акхелхинчул т1аьхьа кхин ши зуда а ялийра цо. Цара вина 11 к1ант а хилла Ибрах1иман (Дела реза хуьлда цунна). Делан лаамца, уьш берриш тайп-тайпанчу мехкашка д1асабахийтина цо. Ибрах1им (Дела реза хуьлда цунна) д1авоьллина (Хевран) шахьаран гена йоцчу Маг1арат хьеха чохь. Делера салам-мар¬шалла хуьлда массо а пайхамаршна.\n«Пайхамарех дий¬царш» а, иштта кхечу жайнех а, 1елимнаха дуьйцучух а пайда а оьцуш, зорбане кечйинарг - ХАБАЕВ Исма1ил.


Германерчу нохчийн мухIажирна йиттина Кадыровн журналисташа\nСтигалкъекъа-бутт 01, 2018\nНохчийчуьрчу пачхьалкхан "Грозный" телеканалан белхахой ду шаьш аьлла, довзийтинчу наха йиттина мухIажирна Мализаев Минкаилна Iедална критика ярна. Оццу дийннехь дуьхьал бекхам беш каравеанчу царех хиллачу цхьана журналистна йиттира нохчийн тобано.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун критик\nЦхьа ши шо хьалха интернетерчу вайнехан сегментехь вовзавуьйлира Мализаев, YouTube-хь цо яржочу махкарчу Iедалхошна луьйш видеош бахьанехь. Масала, оцу жимчу стага машанехь даржийра Нохчийчуьрчу адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташонан декъахочуьнца Саратова Хедица шен телефонехь тасаделла къамел.\nКадыровн бакъонаш ларъеш ю хьо, мискачу нахана тIехIоьттина яц бохуш, бехкейора иза Малазиевс.\nПхи шо хьалха шен доьзалца кхаьчнера Малазиев Минкаил Германи.\n"Кавказ.Реалиин" информацица, немцой Iедалша политикан тховкIело ца еллера цунна. Ткъа мухIажиро чуделла апелляцин арз хIинца а листина даланза ду.\nБайначу беттан 26-чохь хаам беара, Мализаевн зуда а, доьзал а Оьрсийчу дIахьажийна, ткъа ша иза пачхьалкхехь висина аьлла.\nКадыровга вас дIаяккхар доьху аудио\nБертаза Мализаевн доьзална депорт йинчул тIаьхьа, цо бахарехь, Дадаев Беслан ву ша аьлла, цхьа накъост зIене ваьллера цуьнца. Ша нохчийн пачхьалкхан телекомпанин корреспондент ву аьллера цо. Германин Iедало цIа хьажийначу Мализаевн доьзалх хиндолчунна сингаттамехь ву ша аьлла, Дадаевс ша кийча хилар хаийтинера нохчийн Iедалхошца цуьнан гIуллакх дийца.\n"Соьга иштта элира цо: хьан ситуацех кхеташ ву ша, хьуна гIо дан лаам бу шен аьлла. Нагахь санна ахь Кадыровга боцца аудиохаам дIаязбахь, ша цуьнга дIакхачор ду хьоьгара кост. Цунна бен и хезар а яц аьллера цо соьга. Ас цо боххург дира, сайн хIусамненай сий ца дайитархьама а, сайн бераш хIаллак ца дайтархьама а"аьлла, иштта дуьйцу кIирандийнахь зорбане яьккхинчу видео тIехь Мализаевс.\nДохковаларан ауди, бина барт а бохош, дахначу кIиранах социалан машанашкахула дIасаяржийра.\nЦу тIехь жимчу стага боху: "Суна хаьа айса мехкан куьйгалхо а, цуьнан накъостий а сайна оьгIазбахийтинийла. Къаьсттина къинтIера валар доьху мехкан куьйгалхочуьнга а, цуьнан уллерчу накъосте Дудаев Ахьмаде а ("Грозный" ЧГТРК-н директор) хIокху гергабогIучу безачу мархийн беттан дуьхьа а, Дела дуьхьа а сайна гечдар доьху".\nТIаьхьа хиира Мализаевна, ша нохчийн Iедалхоша иштта атта кIелхьара волуьйтур воцийла.\nЖимма хан яьлча, мухIажиро Iедале гечдар доьху аудио Дадаевгахула дIахьажийначул тIаьхьа, шен дан дезаш къамел ду, хьо волчу ван мегар дуй аьлла, зIене ваьлла хилла Дадаев Беслан.\nБлогер волчу ша ца веанера журналист, цуьнца цхьана Берлинехь веха Майрбек цIе йовзийтина стаг а веанера.\nХIетахь Дадаевс Iедалан цIарах кост туьйхира кхуьнга, дохковаларх видео дIаязъе боху хьоьга аьлла.\n"Ша Кадыров Рамзанан а, Дудаев Ахьмадан а цIарах лелаш ву, хьоьга дIаала аьлла, нагахь и видео ахь дIа ца язъяхь, шаьш хьан хIусамнана хьийзор ю, бераш дойур ду аьлла схьахаийтира соьга", - чIагIдо Мализаевс.\nМухIажиро бахарехь, видео яккхарна дуьхьало йича, баьхкинчара къиза йиттинера цунна.\nТуьта а, куьйгаш а кегдина Мализаев дарбан хIусаме кхечира. Цигара видеокхайкхам бира цо бакъонашларъярхошка а, журналисташка а гIо доьхуш.\nКадыровн нахана йиттина Ичкерин байракхан бухахь лаьттачара…\nГерманера а, Австрера а нохчийн даспораш юридикан гIо кхачо Мализаевна гIертачу юкъанна, цуьнан довхой лаха арабевллера анониман бекхамхой. Схьадийцарехь, "Грозный" ЧГТРК-н белхахо Дадаев а, цуьнан накъост а карийна хилла. КIиран суьйранна интернетехь дIасаяржийра, цхьана жимчу стагана етташ видео.\n"Суьйранна билгалъелира Дадаев Беслан веха меттиг. Вада гIоьртина иза лаьцнера бекхам а беш, цуьнца къамел дархьама. "Дика урок елла Кадыровн агIончана", - аьлла, текст яра видеоца цхьана зорбане яьккхина.\nРоликах дерг аьлча, 1,5 минотехь яьккхинчу видео тIехь, маьттаза буьйцучу нохчийн маттахь гуш ду, цхьана наха жимчу стагна етташ. Беттачу мийрех юьхь лечкъочу стага доьху шех къинхетам бар. Буса яьккхина хиларна видео, къаьсташ яц церан яххьаш".\nШаьш йиттинарг баккъал а Дадаев хиларх тешо луш, роликан авторша гойту, Берлинерчу тIекIалдинчу цIийнан подъезд тIе язйина нохчийн телевизионан белхахочун цIе.\nОцу юкъанна, хIинца а хууш дац Оьрсийчу дIахьажийначу Мализаевн доьзалах хилларг…


Джамо Iабдул-Бакъи кхелхина\nДжамон цIе ца евзаш стаг хир вац Нохчийчохь. Махкахь мел хийцаделлачу Iедалшца, уьйр а латтош, декъаделлачу къоман бартбарехь къахьоьгура цо.\nЦунах цхьаннан гIуллакх ца хиллехь а, тахана цуьнан вон мах хадош стаг вац. Даймахкана юьстах, Iаьрбийн пачхьалкхехь вина а, хьалакхиина волчу цо а, кхечу нохчаша а, деган Iийжамца тIеоьцура Нохчийчоьнан трагедеш.\nКIоргга дешна а волуш, нохчашна хьов, Iаьрбашна а юккъахь дош лелаш, вуно лараме стаг вара иза.\nУрдунан парламентан депутат а, министрийн даржашкахь а белхаш бина, хIинцалерчу паччахьан деца Хьусайнца доттагIаллехь а хилла вара Джамо. Дийцарехь, изий бен, хаам а ца беш, паччахь волчу воьдуш стагга а ца хилла.\nИза дIавалар боккха иэшам бу, ночхашна а, кхечу бусулбачу нахана а, аьлла Маршо Радиога дийцира Устрада-эвлара вахархочо Мукаев Хьуьсейна. Иза Iабдул-Бакъица дукха хена хьдуьйна гергарло лелош вара.\nМукаев: «Iабдул-Бакъи нохчийн къомана чIогIа оьшуш стаг вара. Вайнахана а, бусулбачу кхечу къоман нахана а дукха гIо дина а вара иза. Иза дIавалар эшам бу. Делан кхел ю-кх лелаш».\nIабдул-Бакъи Джамо, Нохчийчу веъча, цуьнца къамеле бовла лууш хуьлура дукха нах, дукхаъчу хIуманех хеттарш деш а хуьлура, бохуш, шен дагалецамаш кхидIа а бовзуьйту Мукаев Хьуьсейна.\nМукаев: «2008 шарахь вай цIахь маьждиг схьадоьллучу хенахь мел волу стаг хьала а гIаьттина, тIеийцира иза. Сарахь со волчу иза дIавигича, цхьа нохчийн журналист хьалха а ваьккхина, СаIудийн Iаьрбийнчуьра нах баьхкира цуьнца къамелдан.\nИзий, кхиъ 7-8 стагий бен кху дуьненахь иштта Iеламчалла долуш вацара бохура цара. Сахиллалц къамел дира хьешашца Джамос. Урдане хьо воьдуш а, Амманера аэропортехь а, хьо Iабдул-Бакъи волчу воьдуш вуй олий, хаттар а дой, сий а деш, тIеоьцура шаьш Iарбаша».\nУрдунхочо, BBC радион белхахочо БатIал Мурада иштта дагалоьцу Джамо Iабдул Бакъи:\nНохчийчурчу Iедалша а кадамбина Урдананан паччахье а, Iабдул-Бакъи Джамон гергарчу нахе а. Соьлж-ГIаларчу цхьана ураман цIе тилла сацам а бина Нохчийчохь.


Халкъо тIом бо, Кадыровс - бахам гулбо\nГезгмашин-бутт 29, 2012\nНохчийчоь -- Къайлаха юттуш йолу гIаланаш, Бена, Нажи-Юьртан кIошт, 20Гез2012\nХьенан ю Нажи-Юьртарчу Бенахь юттуш йолу исбаьхьа гIаланаш? И хаа атта а ца хиллера. Гобаьккхина полицино ларъеш ю масех гектар йолу мармаран керт. БIеннашкахь бу къахьоьгу белхалой. Сурт даккхар а ца дисира ницкъахошна хаанза - халла, хьеста а велла, кIелхьарвелира телефон гIишлойн агIор дIахьажийнарг. Делахь а, аьтто белира, хьаькамаша шайн къоманна хIинца а къаьхьа лаьтта хIара дуьне муха дуу гойтуш, тоьшалла Маршо Радионе схьакхачон...\nГIаланашна хьалхахула чекхдовлуш, гуш дара - исбаьхьа хазалла кхуллуш ю цу кертахь а. Хиш Iийдалучу чахчарех тера киртигаш еш, дитташ дугIуш, некъаш деш, битаме ялийна кертара басеш. Кехат тIехь сурт диллича санна, схьаго кертара цIенош а, царна гонахара хьал а. Царех дийцар тоаме дац - кхоччуш мах хадо и сурт ган деза.\nМаршо Радионо шеггара бинчу талламан жамI: Нохчийн администрацина гергарчу хьостанаша чIагIдарехь, еш йолчу гIишлойн ши да ву - мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, цуьнан шича, Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутат Делимханов Адам а.\nБенахь гIап еш бу хьаькамаш


Скачать тамила сагаипова хьоме везар 2016 текст песни | Cecileshutt\nСкачать тамила сагаипова хьоме везар 2016 текст песни, мп3 на телефон 2016\n24 дек 2012 4.Тамила Сагаипова-Везара 5.Romantics (B CH S) — Сан хьоме езар 6. Шамхан Далдаев - Сан дог 7.Шамхан Далдаев - Хелха йолу хьо. Хьоме везар текст песни. Тексты песен Тамила Сагаипова; Хьоме хьоме везар. Чеченские Песни Тамила Сагаипова Хьоме везар песни 2016 Песни Тамила Сагаипова.\nРашана Алиева - Восточная (www.mp3erger.ru) 2016, Ризавди Исмаилов и Рашана Алиева - Са б1аьрге нур слушать онлайн или скачать текст песни Рашана Алиева – Хьоме везар (New 2014) M95 Тамилы Сагаиповой. Са безам текст песни. Тамила Сагаипова - Хьоме везар: 15: Тамила Сагаипова. Хаза к1ант, хьо хьена ву? Сан б1аьргаш хьо лоьхуш ма ву. Хьо волчу со кхочар ю. Деган йовхо хьоь кховдор ю. Хазчу ойла, хьо воьвзийна. Хьоьга безам. Тамила Сагаипова а также найти текст песни и смотреть Везар са хьоме везар деги. Тамила Сагаипова. Текст песни(слова) Тамила Сагаипова – "Нохчийн паччахь". - Все тексты песен(слова) Тамилы Цул тхан хьоме х1умма дац. Кхочуш. Страница Хьоме Везар текст песни на Тамила Сагаипова написал кучу. Тамила Сагаипова – Везар са (M95) Тамила Сагаипова – Вог1ар ву са хьоме везар Зезаг Исмаилова – Са везар (New 2016) exclusive. Хьоме Везар Тамила Сагаипова (текст песни) Тамила Сагаипова Грозный 2016 - Хьоме везар. Везара суна сай сил дукха хьо. Тешахьа жимчу дагах даг1на хьо. Волахьа со ехачу хазачу юьрта хьо. Везар са буса дагна мел хьоме ву хьо. Волахьа со. Тамила Сагаипова - Хьоме Везар Тамила Сагаипова - Хьоме Везар (new 2014) Тамила Сагаипова.


Автор: Administrator 25.04.2019 12:27\nДаггара декъалдо шу Нохчийн меттан денца! Шен ненан мотт цабезачунна, цуьнца ховха юкъаметтиг йоцучунна, иза Iалашбеш воцучунна шен Даймохк безийла дац. Дуьненахь уггаре а хьалдолуш а, хаза а, исбаьхьа а бу нохчийн мотт. Оцу маттехь дерриге а ду - нохчийн къоман башхалла, истори, культура, гIиллакх-оьздангалла, Iадаташ, ламасташ.\nХIора шарахь республикехь дIахьо нохчийн мотт Iалашбарна, кхиорна лерина йолу конкурсаш, конференцеш, фестивалаш, форумаш, хIунда аьлча, нохчийн мотт вайн халкъан коьрта билгало ю, вайн къоман бух бу. ХIора а нохчичун сийлахь декхар хета суна шен мотт ларбар, Iалашбар, кхиор, шен къоман истори, культура евзаш-езаш хилар.