Исламан Нур - Свет Ислама - 12-гIа дакъа\n«Оха, тоам боллуш, дехха даха оьмар ца елира шуна - (оцу муьрехь) меттаван тарлуш (лууш) верг меттававаллал? (Цул а сов) шу лардеш хьехамча а ма веара шуьга» («ФатIыр»: 37).\nИбн Iаббаса а, кхин дуккхаъчу тидархоша а аьлла:\n«Цуьнан маьIна: «Кхузткъа шаре оьмар ца яхйира Оха шун?»».\n(Оцу кепара и тидар нийса хилар) тIечIагIдеш хьадис а ду, Сийлахь-Везачу АллахIан пурбанца, вай лахахь далон долу.\n«Цуьнан маьIна: берхIитта шаре (бохург) ду».\n«Цуьнан маьIна: шовзткъа шаре (бохург) ду».\nИзза баьхна ал-Хьасан (ал-Басарис) а, ал-Калбис а, Масрукъа а. Цул совнаха, оцу кеппара ибн Iаббаса а элира аьлла а дийцина.\nИштта оцу хьокъехь дийциначарех ду: Меднарчу бахархошха, цхьаъ дезткъа шаре ваьлча, доллу гIуллакх дIа а тосий, (шен йиссина оьмар ша ерриге а) Iибадатна хьажош хилла хилар.\n«Иза – кхиъна волу (гIеметтавоьду) хан ю»\nСийлахь-Везачу (АллахIан) дешнех дерг аьлча: «(Цул а сов) шу лардеш хьехамча а ма веара шуьга» - ибн Iаббаса а, иштта дукхаха болучу (Iеламнаха) а аьлла:\n«Иза – пайхамар ву (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)».\nИштта а дийцина:\n«Цигахь дуьйцурш – къоьжа чоьш ду».\nИзза Iикримас а, ибн Iуйайнас а, и шиъ воцучара а аьлла. Ткъа цуьнах дерг (массарначул а) дикаха хуург АллахI ву.\n112. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа стагана гечдеш ду кхузткъа шаре валлалц, цуьнан оьмар тIаьхьа а тоьттуш» (Бухари: 6419).\n«Цуьнан маьIна: (Оцул тIаьхьа) АллахIа стагана бехкзало юьтур яц, хIунда аьлча Цо иза ерриге оцу ханчохь вехха ваха витинера».\n(Iаьрбоша) олуш ду:\n«Стеган бехказвийлар къобалдеш ду - билгалдиначу дозане кхаччалц».\n113. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «(Мухха а цкъа) Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) ша волучу дIакхайкхинера со, Бадран тIамехь дакъалаьцна хилла болучу баккхийрачу нахаца цхьаьна. (ТIаьххьара а), хетарехь, и (гIуллакх), царех цхьанна цатайначух тера ду. Ткъа цо хаьттина Iумаре: «Иза стенна вогIу тхьоьца цхьаьна хIокху чу, хIунда аьлча тхо цуьнан хеннара бераш а долуш (хенара нах ду)!?». Царна (жоп луш) Iумара аьлла: «Шуна ма-хаъара, ма дуй, ткъа, цуьнан хьал!» Цкъа цхьана дийнахь, со схьа а кхайкхина, цаьрца цхьаьна чувигира цо. Суна хетарехь, оцу дийнахь цо (со кхайкхар) - царна гайтарна доцучу, кхечу цхьана а хIуманна дацара. Iумара элира: «Сийлахь-Везачу АллахIан хIокху дешнийн хьокъехь хIун эра дара аша: «АллахIан гIо а кхаьчча, толам а беъча» (Оцу чохь хиллачарех) цхьаболучара элира: «(Иза) - вайга дина омра ду-кха: АллахIна хастамбе, Цуьнга шайна гечдар а деха аьлла, Цо вайна гIодиначуй, толам беллачуй хенахь». Ткъа важаберш, бист а ца хуьлуш, цхьа а хIуммаъ ца олуш, IадIийра. ТIаккха (шен хаттар) соьга делира цо: «ХIай, ибн Iаббас! Ахьа а боху цара аьлларг?». Аса жоп делира: «ХIан-хIа». Цо хаьттира: «Ткъа, хIун олу ахьа оцу хьокъехь?». Аса жоп делира: «Кхузахь юьйцург - АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) оьмар ю, (иза чекхъяла гергаяхана хилар хоуьйтуш, АллахIа) цуьнга хаам бина. АллахIа аьлла: «АллахIан гIо а кхаьчча, толам а беъча» - иза хьан оьмар чеккхъяла гергаяхаран билгалонах хир ду хьуна. Ткъа оцу хенахь: «…Хастам беш сийлахьве хьайн Дела, гечдар а деха Цуьнга. Бакъдолуш, даима тоба къобалдийриг ву И» («ан-Наср»: 3). (Сан жоьпе ла а доьгIна) Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) элира: «Суна хууш-м дац оцу суратан хьокъехь цхьа а хIума, ахьа аьлларг доцург» (ал-Бухари: 4970).\n114. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIара сурат доссийначу хенахь: «АллахIан гIо а кхаьчча, толам а беъча…» - АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьа а ламаз деш ма дацара, (ша и дечу хенахь) хIара доIа ца доьшуш: «Сийлахьалла Хьан ю, тхан Дела, хастам а Хьуна бу! Я, АллахI! Гечдехьа суна!» («Субхьанака, роббана, ва бихьамдика, игIфирли!») (ал-Бухари: 4967, Муслим: 484).\nОццу хьадисан шина а «Сахьихь» жайнахь долучу кхечу ривайатехь далийна (Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна)) элира аьлла: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен рукуIашкахь а, сужданашкахь а (хIара дешнаш) дуккхазза а олуш вара: «Сийлахьалла Хьан ю, тхан Дела, хастам а Хьуна бу! Я, АллахI! Гечдехьа суна!» («Субхьанака, роббана, ва бихьамдика, игIфирли!»).\nЦо иза - Сийлахь-Везачу АллахIа КъурIанахь (хIокху аятехь) шена тIедиллинарг кхочушдархьама деш дара: «Хастам беш сийлахьве ахьа хьайн Дела! Гечдар а деха ахьа Цуьнга».\n«КъурIано тIедиллиначунна тIаьхьавозуш» бохучуьнан маьIна: КъурIанахь Сийлахь-Везачо Шен дешнашкахь тIедиллинарг кхочушдеш: «…Хастам беш сийлахьве ахьа хьайн Дела! Гечдар а деха Цуьнга».\nОцу хьадисан Муслима далийначу ривайатехь (Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна)) аьлла: «Кхалхале хьалха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кест-кеста олура: «Сийлахьалла Хьан ю, тхан Дела, хастам а Хьуна бу! Я, АллахI! Гечдехьа суна, тоба до аса Хьоьга!» («Субхьанака, АллахIумма, ва бихьамдика, астагIфирука, ва атубу илайка!»)\nIайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Суна хьоьгара хезаш долу и керла ала долийнарш хIун дешнаш ду ахьа?». Цо жоп делира: «Сан умматехь билгало йина суна - сайна и гича, со уьш баха хIоттавезаш». (И билгало Сийлахь-Везачуьнан дешнаш ду): «АллахIан гIо а кхаьчча, толам а беъча…» - кхиндIа и сурат дерриге чекхдаллалц.\nОцу хьадисан кхечу (Муслима далош долучу ривайатехь Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (цхьана ханна тIера дIа) кест-кеста (хIара дешнаш) баха вуьйлира: «Сийлахьалла АллахIна ю, хастам а бу Цунна! АллахIе гечдар доьху аса, тоба а до аса Цуьнга!» («СубхьаналлахIи, ва бихьамдихIи, астагIфируллахIа, ва атубу илайхIи!»).\n(Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса элира: «ХIай, АллахIан элча! Ахьа кест-кеста дешнаш олуш ма хеза суна: «Сийлахьалла АллахIна ю, хастам а бу Цунна! АллахIе гечдар доьху аса, тоба а до аса Цуьнга!». Цо жоп делира: «Сан Дала хаам бина соьга - суна сайн умматехь цхьа билгало гур йолуш ю аьлла, ткъа сайна и гича, аса хIара дешнаш кест-кеста баха дезар долуш. Ткъа и билгало хIара ю: «АллахIан гIо а кхаьчча, толам а беъча…». Оцу дешнийн чулацам – Макка яккхар ду: «…Хьайна нах а байча - тобанашкахь АллахIан дине боьрзуш, Хастам беш сийлахьве ахьа хьайн Дела, гечдар а деха ахьа Цуьнга. Бакъдолуш, даима тоба къобалдийриг ву И».\n115. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Боккъалаъ, доллучунна ницкъ кхочуш, Сийлахь-Веза волучу АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), иза кхалхале хьалха дукха хан йоццуш, тIаьхьий-хьалхий хаамаш биссийра. Хьалхачул а дукха хаамаш биссочу хенахь кхалха а кхелхира иза» (ал-Бухари: 4982, Муслим: 3016).\n116. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIора (АллахIан) лай денвийр ву - лечу хенахь хиллачу хьолехь» («Муслим»: 2878)\n Кхузахь дуьйцург – Ислам-динан декхарш кхочушдар ду, АллахI резаван гIодеш долу тайп-тайпанара дика гIуллакхаш дар а, дика Iамалш яр а ду.\n Кхечу дешнашца аьлча, иза – стаг ша мел дечух дуьззина жоьпаллехь хуьлуш волу хан ю. Имам аш-ШафиIис гIеметтахIоттар - пхийтта шо кхачарца ду аьлла къастийна, ткъа имам Абу Хьанифас – берхIитта шо кхачарца ду аьлла.\n Вуьшта аьлча, оцу хене вахана стаг, гIиллакх-оьздангаллица дуьстина аьлча, ала йиш йолуш вац: «Нагахь АллахIа суна сан дахар дахдахь - аса дика гIуллакхаш дийр ду». ХIунда аьлча и гIуллакхаш дан а, дика Iамалш ян а тоъал еха оьмар яра Цо цунна елларг.\n Пачхьалкхан а, динан а коьртачу гIуллакхийн хьокъехь тайп-тайпанара сацамаш тIеэцаран декхарш кхочушдеш хиллачу кхеташонан декъашхо а вина.\n Вуьшта аьлча, пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) уггаре а лоруш болучу асхьабашца цхьаьна.\n Цигахь вуьйцург - Iабд ар-Рохьман ибн Iавф ву (АллахI реза хуьлда цунна).\n Iумар (АллахI реза хуьлда цунна) царна дагадоуьйтуш ву - IабдуллахI ибн Iаббас (6I9-686) (АллахI реза хуьлда цаьршинна) пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо ахуьлда цунна) доьзалан гонан уггаре уллерачу гергарачарех верг хилар, сел жима воллушехь, динан Iилманаш довзарца къаьстина хилар а.\n Вуьшта аьлча, царна гайтархьама: ша со сел ларамечу нахаца ша волучу эрна кхойкхуш цахилар.\n Сурат «ан-Наср», 1.\n Вуьшта аьлча: «ан-Наср» сурат.\n РукуIашкахь а, сужданашкахь а бохург ду и.\n Бусалба нах Макки чу бахана 630-чу шеран 12-чу январехь.


Стеган дахаре кеп-кепара хийцамаш бохьу йоьдучу замано. Хуьлу уьш сингаттаме я догделош.\nАмма цхьабакъду, тIаьххьарчу заманчохь гонахарчу адамаша олуш ма-хаззара, «самукъадала меттиг бисина а бац».\nКху карарчу ГIадужу-баттахь гIайгIане хиламаш алсамо хаабелла. Царех цхьаберш.\n10 эзар вахархочунна дуьхьал санкцеш яьхна меттигерчу Iедало. Церан бакъо яц мохк дIатаса, Iедална шайна тIера декхарш дIа ца лахь. Бу оцу тептаршкахь коммуналан декхар латтораш, кеп-кепара гIуданаш, алименташ хьарчийнарш , банкан кредиташ тIехь дерш а. I0 эзар сом Iедална хьо декхаре велахь, даха дог а дац, сатуьйсучу дозанал арахьарчу пачхьалкхе хьо кхочур ву аьлла. Махкарчу пурстоьпийн урхалло чIагIдарца и нах декхаре бу Iедална 3 миллиард сом. http://checheninfo.ru/I06449-v-spiski-nevyezdnyh-popali-bolee-I0-tys-zhiteley-chechni.html\nНекъан бохамаш Нохчийчохь алсамбовларца доьзна, полицин белхахоша кху карарчу баттахь йолийначу рейдашкахь гучуваьлла 4 эзар некъан низам талхон шофер. Оцу юкъахь бу 147 бехна а болуш машенлелориш. Шина дийнахь яьккхира полицино 1452 машен долахошкара, цара латкъамаш барца, муьлхха а урамехула леларан къепе йохорца доьзна. «Кавказн узел» агенталле чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин хиллачу белхахочо ма-аллара, «некъан низам дохадо, доккхачу декъанна, шаьш полисхоша а, хьаькамаша а, церан гергарчара а». http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/290894/\nОршотдийнахь бакъоларъяран «Меморил» центро арахецначу тептаро 17 къилбаседакавказхо ву политикан тутмакх лоруш. Церан могIаршлахь ву Кавказан къаьмнийн ассоциацин президент Кутаев Руслан. Урхаллехь болчеран лаамара а ваьлла, къам дохадаран хьокъехь гулам бина бакъонашларьярхо, киснахь кIомал карийна аьлла, набахте хьажийна. Адамийн бакъонаш ларъечу «Мемориал» центро политикан тутмакх лоруш, оцу тептаре ваьккхина наркотикаш лелорна бехке а вина, набахте хьажийна нохчийн «Кавказан узел» агенталлан журналист Гериев Жалавди. Иштта, дуьненаюкъарчу бакъоларъяран Human Rights Watch юкъаралло Гериев Жалавдис журналистикехь бечу балханна Iедало бина бекхам лору иза набахте кхачор. http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/25I980/\nСоьлж-ГIалахь 70 генетикан паспорташ делла Нохчийчохь тIемашкахь доьза байначу нехан гергарчарна. Оцу кехаташна тIеязъечу цIий-дилхан башхаллашца байнарш карабаре догдоху эзарнашкахь сатуьйсучу наха. Оцу документца хIинццалц карийнарг кхо стаг бен вац. Официалан терахьашца Нохчийчохь тIеман заманахь вайнарг 3 эзар сов стаг ву, ткъа бакъонашларъярхоша чIагIдарца, и терахь кхин а лакхара ду. http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/290874/\nНохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин хаамашца, «Исламан пачхьалкх» шех олучу тобан могIаршкахь Шемарчу тIамехь ву махкара 600 жимстаг. Царех дукхаболчарна дуьхьал айдина бехктакхаме гIуллакхаш. 341 стаг дуьненаюкъарчу лехамашкахь ву. «РИА -Керланаш» агенталлина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хьалхо еллачу интервьюхь элира, махкара Шемарчу тIаме бахначех дукхахберш хIаллакбина, бисинчийн терахь 200 ду. http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/290748/\nНохчийчуьрчу педагогикан доьшийлашкахь хIора шарахь иттанаш эзарнаш говзанчаш арахоьцу, амма хIетте а хьехархойн къоьлла лаьтта махкарчу школашкахь. Къона специалисташ школе балха а гIерташ, кхечу хьукматашкахь белхаш лехаран коьрта бахьана - педагоган алапа лаххара хилар. Дешаран, Iилманан министраллин хаамашца республикехь тахана тIеоьшу 400 хьехархо.ТIедогIучу шарахь хьехархойн алапа лакхадаккха некъаш лоьху Iедало, нагахь цуьнах гIуллакх ца хилахь, шеко яц, кхин а дуккхаъ хьехархой, Оьрсийчоьнан премьер-министро Медведев Дмитрийс ма-аллара бизнесе гIуртур бац аьлла. http://www.grozny-inform.ru/main.mhtml?Part=26&PubID=78I55\nИшта бу ГIадужу-беттан керла хиламаш. Ткъа ингалсхоша олуш ма-хиллара «No news is good news», аьлча а, керланаш хиллане а цахилар ду дика керланиг.


Духхьал котало мара ца йоаккха «Танк» — Сердало\nДуххьал котало мара ца йоаккха «Танк»\n03.04.2019 03.04.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nШийх «Танк» аьнна цIи йоаккхаш вола Талднаькъан Мухьаммада котало енай Белоруссе дIайихьача «Кубок прайда» яхача халкъаштаюкъерча дзюдо турнире дакъалаьца. Шин оагIорахьа ха белгалъяьча ханашка латаш хиннав дзюдоист – 2006-2007 шерашкеи, 2008-2009 шерашкеи баь ха йолча спортсменашца. Цу шинна а ханара болча шийца товсабенначарел котваьнна царел тIехволаш пьедестала лоархIамеча лагIа тIа ваьлар вай мехкахо.\nТурнира даькъе латаш Талднаькъан Мухьаммада «За лучшую технику» яхача номинацех котало яккхарца эзди совгIаташ даьхар. Белгалде деза, «Кубок прайда» яха дзюдох йола Халкъаштаюкъера II турнир Гомель шахьара тIех йолча «Динамо» яхача низъоамала манеже дIайихьа хилар.\nЛатархошта юкъе хьалхара хила чам болаш 1000 гаргга кагирхо тоссавеннавар 2006-2007, 2008-2009, 2010-2011 шерашка баь ханаш йолаш. Уж берригаш баьхка бар Белоруссера, Россера, Израилера, Литвера, Латвера, Украинера, Узбекистанера, Таджикистанера, Молдовера, Грузера иштта кхыча паччахьалкхешкара а.\nЛатарах котбайначарна даглоацама совгIаташи, кубокаши, грамоташи, майдилгаши йийкъар. Цул совгIа, тIехдола спортивни дувхар дийхар массаболча доакъашхошта.\nИштта Латве дIайихьача дзюдох йолча «YOUNG STARS JURMALA 2019» яхача турнире а дакъалоацаш хилар вай мехкахой Талднаькъан Мухьаммади цун воша Ахьмади. Ше массаза латача тайпара 2008-2009, 2006-2007 шерашка баьча ханаш йолчарца тоссавелар Мухьаммад. Ший ханархошца летача дошо даккхарца хьалхаваьлар из, хIаьта боккхагIчарца летача шоллагIа моттиг яьккхар цо.\nАхьмад кIувса тIа ваьлар 2006-2007 шера баь ха йолча ший ханнархошца тоссавала, цига шоллагIа моттиг йоаккхаш латар из.\nУкх турнире дакъа лоацаш 1000 совгIа доакъашхо вар 2002-2004, 2004-2006, 2006-2008, 2008-2010, 2010-2011 шерашка баь ханаш йолаш. Аьттув хилба вай мехкахой дIахо йодача хана а тIехйола коталонаш яха.\n← Дуненхалкъашта юкъера берий книжкай ди\nНовости из хранилища знаний →


Нохчийн Iедалхошна оппозицехь лаьттачу "Мысли Ислама" ютюб-каналан авторна Белокиев Исламна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх диллина, терроризм къобалъярна. Цунах лаьцна хааме даьккхина цхьа могIа Къилбаседа Кавказан телеграм-каналаша. ГIалгIайчуьру Талламан комитетан урхаллин сайта тIехь оцу бехктакхаман гIуллакхах информаци яц.\n"Блогер ву и жимстаг, ша администратор волчу YouTube видеохостингерчу каналашкахула а, Telegram мессенджерехула а Интернетехь яржайо цо террорхойн гIуллакх къобалдеш, цунна пропаганла ен материалаш", - аьлла ду "Розыск Ингушетия" телеграм-каналехь яздина.\nИштта хаамехь билгалдаьккхина, Белокиевс "жигара дакъалацар дозанал арахьа Оьрсийчоьнна дуьхьал хIитточу акцешкахь (Польша, Франци, Бельги, Норвеги, иштта кхин дIа а), цигахь Нохчийчоьнан куьйгалхойх лаьцна вочу агIор къамелаш дина цо" аьлла.\nКавказ.Реалиина еллачу комментарехь Белокиевс дIахьедина, керла бехкзуламан гIуллакхах лаьцна шена хууш хIума дацарх а, бакъоларъяран органаша шега хаийтина цахиларх а.\n"Иза баккъал а дац, Нохчийчоьнан Iедалхошна бекхам бан луур дацара бохург, бегаш санна хIума хир дара. Со тешна ву, дерриг а Кадыровгара схьа ду, амма Нохчийчохь гIуллакх дуьхьал айдар цхьа демонстративе хир дара, цо сан роликашна тIеозор бара тидам, цундела ГIалгIайчуьрчу шайн коллегашкахула деш ду цара", - хаамбина блогеро.\nБелокиев Ислама дакъалаьцна оппозицин жигархойн гергарнаш Нохчийчохь лецарна дуьхьал Страсбургехь а, Ослохь а хIиттийначу митингашкахь.\nХьалхо Оьрсийчоьнан ГIалгIайчуьрчу Талламан комитетан урхалло Белокиевна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх даьккхира, "Нацизмна реабилитаци яр" аьллачу артиклехь.\nБахьана дара, вайнахана а, кхиндолу къаьмнашна а депортаци ярх а, Сталинан режимо даймехкан тIом боьдучу шерашкахь лелийначу зуламех а дуьйцуш, "Эхьан де" аьлла, ролик арахецар. Иза хеттаршка вуьйлу видео тIехь, тIеман шерашкахь зуламе репрессеш лайначийн векалша даздан догIий Толаман де, бохуш.


Некъахочо рузбан ламазна тIеоьзна малхбуза ламаз дан мегий? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум ва рахьматуллахI. Тахана новкъахь воьдуш волуш, рузба динера ас, цул тIаьхь цунна тIеоьзна малхбуза ламаз динера ас. Иза иштта дан мегаш ду-те йа дац-те? Цхьамма-шимма элира соьга иза мегаш дац, нийса дац. Малхбуза ламаз юхадан дезий-те ас?\nДоьххьара билгалдан деза, некъахочунна рузбан ламаз дар тIехь ца хилар. Делахь а, рузба дечу метте ша́ кхаьчча, рузбан ламаз дан мегаш ду цо.\nЦул тIаьхьа.. Рузба динчул тIаьхьа, цунна тIеоьзна малхбуза ламаз дар Iеламнаха шина кепара дийцина ду. Цхьаболчу Iеламнаха иза нийса ца лерина, хIунда аьлча тIеттIаозарехь билггал вайна хууш дерг делкъа а, малхбуза а ламаз долу дела, ткъа рузбан ламаз делкъа ламаз ца хилча, малхбуза ламаз цунна тIеозар нийса ца хуьлу. Иштта иза а, кхидолу тешаллаш а далийна цара.\nТкъа цхьаболчу Iеламнаха иза мегар а ду, нийса а ду аьлла. Иза мегаш хилар гойтуш ду шафиIий мазхIабера Iеламнаха цунах тера долчу хьолехь дийцина а, аьлла а дерг. Рузбан ламаз ша́ делкъа ламаз дацахь а, делкъа ламаз рузбан ламазан бух бу аьлла цара, цундела рузба дар тIехь доцучо а, рузба ца динчо а делкъа ламаз дан дезаш ду. Ткъа иза иштта хилча, малхбуза ламаз рузбан ламазана тIеоза мегар ду аьлла цара. И доцург кхидолу тешаллаш а далийна цара.\nТкъа вай цу юкъара хоржуш дерг – хIара санна долчу кхечу хеттаршкахь санна, шафиIий мазхIабца догIуш дерг ду. Цундела, рузба дина волчу некъахочо малхбуза ламаз цунна тIеоьзна дан лаахь, иза мегар ду, Дала мукъа лахь, иза нийса а ду. Малхбуза ламаз ишттачу хьолехь юхадан а ца оьшу цо.\n03.01.2014 = 02.03.1435\n Шейх МашхIур А́л Салман, «ФикъхIул-джамIи байнассолатайни фил-хьадари биIузрил-матIар», 254-257.\nКху заманахьлера Iеламнахах иза нийса хуьлу аьллачерах ву Шейх ал-Албаний а, Шейх Ибн Джибрин а, Шейх ал-Барра́к, Шейх МашхIур А́л Салман, Шейх СуIуд ал-Фунайсан, кхиберш а. Иза нийса ца леринчех ву Шейх Ибн Баз а, Шейх Ибн Iусаймин а.


Хаал, йоккха муьлха хилла. (Туьйра)\nГезгмашин-бутт 17, 2015\nХААЛ, МУЬЛХА ЙОККХА ХИЛЛА\nВорхI ламанал дехьа кхевдий бежаш, ворхI ламанал сехьа кхевдий хи молуш боккха сту хилла. Стигала морхашкара охьа чу хьаьддачу аьрзуно мIарашца катоьхна бадийна морхашка хьалабаьккхина иза.\nСту охьа а биллина баа меттиг лоьхуш го тийсина аьрзуно. Жаца ежаш йолчу йоккхачу божах бIаьрг кхетта цуьнан. Оцу божан маI тIе охьабиллина цо сту. И сту биъна а яьлла дIай-схьай хьоькхуш цо зIок цIанъечу заманчохь зIакарх тасаделлачуьра дIакхоссаделла оцу стеран пханар божан можа кIел вижна Iуьллачу жаIун бIаьрга дахна.\nСту биъна а яьлла, зIок а цIанйина, тIемашца гIаьттина дIаяхна аьрзу.\nЖаIу кхано самаваьлла. БIаьрго сагатдеш куьйга хьакхийна цо. «Цхьа хIума яхна-кх сан бIаьрга» аьлла хетта ша жера цIавеъчи шен зуда хьажийтина цо.\n«Хьан бIаьргах даьIахк санна цхьа кIайн хIума йоллу» аьлла, схьаозийна зудчо. Схьа ца яккхаелла. Лулахой а балийна схьа озаяйтина, схьа ца яккхаелла.\nЖаIу вехаш ерг исс эзар цIе йогуш йоккха шахьар хилла. Оцу шахьарахь аьчкаца а дечигаца а пхьол деш мел волу пхьар схьа а валийна, пханаран цхьана йистах сто дугIуш варзапаш етташ доккха Iуьрг даьккхина. Цунах аьчкан зIенаш а тесна оцу исс эзар цIе йогачу шахьарахь мел волчу стага озийна, жаIуьнан бIаьргара схьадаьккхина пханар.\n«ЭхI, далла хастам бу, ма паргIатбели сан бIаьрг» - аьлла, жа дажо дIавахна дан Iу. Иза паргIатваьккхаран хьурматна, и исс эзар цIе йогу шахьар оцу пханарий тIехь йиллина наха.\nХIора буьйсанна шахьар дIай-схьай хьийзош хилла. Шахьарахь дехачу адамийн синтем байна. Уьш шахьар йохарна кхерабелла. «ХIун ницкъ бу техьа шахьар меттахъяхалла берг?» - аьлла, буьйса ларо бахна шахьарахь бехаш болу нах. Меллаша тIедеъна цхьогал оцу пханарийна тIехь дисначу жижигах тасаделла. Жижиг схьаийзош цо пханар меттахдохуш хилла. Циггахь тоьпаш етташ дийна цхьогал, шайна хуьлуш болчу бохамна орцах бахначу наха.\nЦхьана агIор цIока схьаяьккхина наха. Вукха агIор цу шахьарахь мел долу адам тасаделчи а цхьогал карча а ца делла цIока йисна. Iуьйранна хи тIе яхначу жоьра-бабас чамийн йоьхьиг Iоьттина цхьогал карча а дина: «ХIара хьаха ю сан кIантана кетар ян дика» аьлла йисна ах цIока цIаеъна. Наха дIаяьхьначу эха цIоканах, оцу исс эзар цIе йогачу шахьарахь мел долчу адамана кетарш, куйнаш тегна.\nЖоьра-бабас ша дIаяьхначу эханнах кIантана кетар тегна. Амма ши пхьош дан цIока ца тоьъна цунна.\nХаал, царех йоккха муьлха хилла?\n(Бож хилла йоккха)\nМохана аьлла баркалла


Францино депорт йина Нохчийчуьра вахархо, юкъаралхо, мухIажар Гадаев Мохьмад шен ницкъ ма кхоччу гIиртира Европехь виса. Ша Оьрсийчу дIахьажавалалц депортацин набахтехь даьккхира цо 145 де. Цул тIаьхьа адвокатехула кхеле велира Гадаев. Оьрсийчохь цунна кхераме хилар тIечIагIдира суьдхоша а.\nЗазадоккху-беттан 25-чохь маьршаваьккхира Гадаев. ХIора денна полици воьдура иза, куьгъяздан. Иза тешнера, ша кхерамах хьалха ваьлла хиларх. Делахь а, Охан-беттан 8-чохь юха а дIалецира иза, шолгIачу дийнахь шайн пачхьалкхера ара а ваьккхира.\nГадаев схьакхачийначу Москван Шереметьево аэропортехь 12 сахьтехь латтийра иза ФСБ-н белхахоша - "Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллаца бинчу бертаца".\nБакъоларъярхойн аьтто белира нохчийн мухIажар церан карара ваккха, амма цул тIаьхьа масех сахьт даьлча гучуделира, Гадаев лечкъинчу Керла Уренгой гIаларчу цIенна кадыровхоша го бина хиларх. Меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министралле орца даккха дийзира Гадаевн, ша Iалашвар доьхуш. ХIетте а, кадыровхошка дIавелира иза.\n"Пхеа баттахь ОМОН-ан лармичохь хан яьккхина ас. Экстремизмна бехкевора со цара. Цига балийна нах тIаьхьо байъина карабора\nНах сецор, лецар, Европера мухIажарш Оьрсийчоьне дIабалар - даьржина хIума ду. Стохка гурахь оцу пачхьалкхехь 18 шо долчу нохчочо хьехархо Пати Самюэль вийначул тIаьхьа гIуллакх чолхе делира нохчийн.\nХIетахьлера теракт хилла кхо де даьлча дуьйнна денна полици куьйгъяздан тIеоьхуш хилла Гадаев лецира рогIера полици веача.\nОцу юкъаанна ала догIу, нохчийн диаспорехь шуьйра вевзаш ву иза. Гадаев Мохьмад "Барт Маршо" боламан урхаллин а, "Европерчу нохчийн ассоциацин" а декъашхо ву. Цул совнах, Европерчу нохчийн Ассамблейхь а ву иза.\n2019-чу шарахь шеца чувоьллина латтийна волу Умарпашаев Ислам ОМОН-ан белхахоша лачкъорца доьзна толлучу бехктакхаман гIуллакхехула теш хIоьттинера иза. ХIетахь цунна тIехIоьттинера "Iазапашна дуьхьал Комитет". Европе кхаьчначу Гадаевс дийцинера, тоьшаллаш динчул тIаьхьа шена а, шен гергарчарна а кхерамаш тийсина хиларх лаьцна.\nГадаев Мохьмадна депорт яле хьалха Кавказ.Реалиин корреспонденто къамел динера цуьнца, федералан эскаршна дуьхьал тIом бинчул тIаьхьа цо набахтехь хан яккхарх а Умарпашаевн гIуллакна тIехула ша теш муха хилла а, Францехь шех Iиттаделлачу зуламех а.\n"Сан нанна со велла дикка хан а ю моьттура"\n– Сайн 16 шо долчу хенахь, школа чекъяккха а кхиале, герз караийцира ас. 2000-гIа шо дара и, со ваьхна Закан-Юрт чIогIа йохийнера. Доьшучу а, маьрша вахаран а метта со бомбанаш буха нисвеллера, суна гонах маьрша нах бара бойъуш, Оьрсийчоьнан кеманаша дийнна урамаш дара хIаллакдеш.\n- Дуьххьара набахте муха кхечира хьо?\n- 2004-чу шарахь дуьххьара лачкъийра со кадыровхоша, сайн цIера дIавигира цара. Оьрсийчоьнна дуьхьал тIом барна бехкевира. Талламаш бечу заманчохь соьга елира, со амнсити юкъа вохуьйтур ву, нагахь санна, аса шайна болх бахь.\nЦаьргахьа ца вала со Казахстане дIавахара, ткъа Нохчийчохь дуккха а сан доттагIий лецнера. Шайна тIехь Iазапаш лелийча, суна дуьхьал мукIарло дина хиллера цара. Со шайн командир а вара, ас шаьш хьаннашка а дуьгура, бохуш. ТIаккха лехамашка велира со, хьалха федералан, цул тIаьхьа дуьненаюкъарчу лехамашка. Сайн деца зIене велира со, иза суна тIаьхьа Казахстане веара.\n2006-чу шарахь Оьрсийчу юхавеара со. Набахтехь яккха 18 шо хан йогIура суна, суна дуьхьал тешаша кехаташ тIехь яздинчуьнга хьаьжча. Со царна дуьхьал хIоттаве бохуш, дехарш дора ас, цара ларамза бехкеварна. Со тешна вар, шаьш аьлларг юха оьцур дара цара, амма, ас бохург ца дира, кхаа шарна Чернокозоверчу набахте воьллира со.\nТамашен хIун ду, сан да-нана долчу а оьхуш, со лоьхуш ду шаьш бохуш, хиллера цаьрга. Ший шой, ворхI буттий баьлча, сайн хенал а хьалха араваьккхира со. Масхадов Асланан хадархойн куьйгаллехь лаьттинчу, Рамзанна герга волчу Висхана гIо дира суна хIетахь.\n"Ахь тIом бина, хьо набахтехь а Iийна, хьуна амнисти елла аьлла"- ишта сан гIуллакхах йист яьккхира цо.\nСайна беллачу пхеа баттахь, шен-шен хенахь тIе а воьдуш, куьйгаш теIош схьавеара со. Амма бакъду, цкъа кадыровхойн бIаьрг тIехIоьттинчу сан, кхин дIа маьрша вехийла дацара, суна тIаьхьара ца бовлура.\n- Юха а лачкъийра хьо?\n-ХIаъ. 2009-чу шеран Лахьан-беттан 10-чохь туьмIаьжгаш йоьхкинчу наха чу а лилхина, дIавигира со. Омонхойн ларми чохь пхи бутт баьккхира ас. Юха а экстремизм лелош ву боуш, бехкаш дохкура суна. Цига балийна нах, бойъура. Муха бойъу, тхуна ца гора, амма тхуна гуш дара царна тIехь ницкъ беш. Уьш арабохура, цул тIаьхьа уьш байъина хиларх гучудолура тхуна.\nТIаккха валийра Умарпашаев Ислам. Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле латкъам бинера цуьнан дас "Iазапашна дуьхьало латторан Комитетехула".\nЕвропан эмиссаро тIеIаткъам бира Оьрсийчоьнна, спутникан зIеца карийнера иза латтон меттиг, иштта цуьнца со а карийра.\n"Дуьххьара ас тоьшаллаш динчул тIаьхьа, сан да-нана долчу баьхкира ницкъахой, юха а сингаттамаш Iиттабелира сох\n2010-чу шеран Охан-беттан 1-чохь лармичуьра хьаладаьхначу тхоьгара дош даьккхира, Умарпашаев Исламан дас шен кIант лачкъийна аьлла, чуделла арз юхаоьцур ду аьлла.\nИштта иза бахьана а даьлла, карийра со а. Сан гергарчарна оцу беттанашкахь сох лаьцна хууш хIума а ца хиллера, стенгахь ву, я дийна вуй а. ТIепаза байначарлахь вара со. Нанна моьттура, со тоххара велла хира ву. Со цIа валийча, дог вон хилла, охьаюьйжира иза. Сох лаьцна сан наха шайга хаьттича, иза вийна дукха хан ю, хетта а ма хетта олуш хиллера полисхоша.\n- Юха а хьо лачкъорна кхоьруш, Нохчийчуьра дIаваха ойла хилира хьан?\n- ОМОН-ехь болх бечу цхьана стаг аьллера соьга, теш хиларе терра, хо вен тарло аьлла. Кхечу пачхьалкхе дIаваха дагахь паспорт даккха гIоьртира со, амма ца доккхура. Москва дIавахара со тIаккха. Казанский олучу цIерпоштан вокзалехь меттигерчу полицино лецира со. Нохчо вуй хиъначул тIаьхьа, оьрсашна дуьхьал тIом бина ву хьо, шаьш тоьпаш тухур ю бохуш, кхерамаш тийсира цара суна. Со цаьрца къийса вуьйлира, ас таIзар текхна, хьовсал документ бохуш, кехат а гойтуш. Шога къамелаш дора цара соьца, хаьара тхуна, аш кхел муха йо-м, бохуш.\nТIаьхьо хиира суна, со цIера веддачул тIаьхьа суна тIаьхьабевлла нах хиллера, сан гергаранаш кхера а беш.\nЭххар а аьтто белира сан паспорт даккха, 1300 долларшкахь ахча а делла. ТIаккха Польше дIавахара со. Цигахь тIаьхьабевллера суна, стенгахь эцна ахь паспорт, бохуш. Паспорта тIехь таIийна куьйг ца хиллера. Сан хIусамненан паспортна яздинера куьйг, сайчунна яздина дацара. Польшехь дIакхоьсира ас и паспорт.\n- Муха нисделира, эххар а Умарпашаевн гIуллакхехула хьо теш хIоттор?\n- Польшехь соьца зIене велира Умарпашаев. Цуьнан нах баьхкина хиллера сан нахана тIе, шайн кIантана теш хIотта алахьара аьлла. Ас дуьхьало йира. Юха цхьана чатехь сан цIарца йозанаш деш хиллера Умарпашаев. Соьга хоьтту цхьана накъоста, телефон а тоьхна: "Хьайн цIарца хIунда йина ахь аккаунт, хьо иштта а халла кIелхьарваьлла ма ву, дIаяккха иза". Ас боху, со вац иза. ТIаьхьо гучуделира, Умарпашев иза хиллийла.\n2011-чу шарахь "Iазапашна дуьхьалояран Комитет" соьца зIене елира. Ахь тоьшаллаш дахьара, зуламхой чубохка накъосталла оьшура аьлла. Дуьххьаара ас тоьшаллаш ма диннехь, сан гергарчийн коча баханера Iедалхой. Юха а хьовзам хилира суна. Кадыровхой баьхкира со волчу Польшехь а, кхерамаш туьйсуш.\n2012-чу шарахь Франци дехьавелира со, цигахь тховкIело а йийхира. Ас тоьшаллаш лучу заманчохь Iедалхоша гIо дира суна. Парижехь "Iазапашна дуьхьалатторан Комитетан" куьйгалхочуьнца Каляпин Игорьца цхьанкхетар хилира сан. Ишта "Гражданское содейсвие" организацин векал Буртина Елена а Къилбаседа Кавказера коьрта талламхо Соболь Игорь а, гочдархой а, Францин комиссар а вара цигахь. Нант гIалахь гулделлера тхо. Суна тIехь ницкъбинчийн суьрташ гойтура суна, сайна мел хуург дIадийцира ас.\nЦул тIаьхьа юха а кхерамаш туьйсуш, телефонаш еттара соьга. Суна тIехь гIело латтийначу цхьаммо кхерамаш туьйсура, телефонехула, юха суна тIехь стаг вийтинера, айхьа дийцинчунна юхавала, бохуш.\n"Бух - со кхераме хетар"\n– 2015- чу шарахь, Францехь дуьххьара теракташ хиллачул тIаьхьа, туьтмIаьжгаш йоьхкина нах баьхкира со волчу, со радикал хета шайна аьлла. Доллу сан цIийнах хьоьвсира уьш. Лилль гIала оьху хьо бохуш, бехкаш дохкура.\nАс боху, со цигахь цкъа а хилла вац. ТIаккха дIахьеди цара, 2010-чу шарахь харц визаца Франци веана стаг вевза хьуна. Иза мухIажиран статус а елла, Францехь вехаш ву. ТIаьхьо сан адвокато элира соьга, и стаг вовзар - зуламе хIума дац аьлла.\n"Масех кхелийн сацам бу соьгахь, Оьрсийчу дIахьажон мегар дац аьлла. Низамашкахь бакъо яц суна депорт ян, амма и дойла ю кхара, низамаш хьаьшна а\nАс дIахьедира, со Бельги лела Лилль гIала оьхуш вац аьлла. Сайн хIусамненан а, шина беран а суьрташ гайтира ас, сайн хилла хIусамнана йолчу лесташ ву со аьлла. Масийттаза бехкаш дохкура суна, хьо Нохчийчохь революционер хилла ву, оцу тIехула веана хьо Франци бохуш.\nНохчийчохь оьрсийн эскаршна дуьхьал тIом бар лорура цара революци, Европан кхело иза революци яцара, шен суверенитетехьа бина тIом бара аьлла, тIечIагIдинашшехь.\n- Ахь жигара дакъа лоцу диаспоран юкъарчу дахарехь, хьо динан фанатик вац, хIетте а стохка гурахь юха а лецира хьо, хIунда?\n- 2019-чу шеран Дечкен-баттахь Францин Iедалхоша политикан тховкIело ца елира суна, Польшехь мухIажаран статус сан ю аьлла. Оьрсийчу депорт ян гIертара уьш суна. Масех де даьллачул тIаьхьа сан Польшехь хилла статус а дIаяьккхира соьгара. Сан дехар цара листаре хьоьжуш, 1,6 хан яьккхира ас, низамашкахь 1,6 бутт бен боцушшехь.\nШозза а кхелехь туьйлира со, суьдхоша сацам бира, Оьрсийчоьне со дIавалар низамашкахь дац аьлла. Амма миграцин Iедалхой къар ца лора, цара латкъам бира оцу кхелан сацамна. ТIаьхьа, францхойн хьехархочун корта баьккхинчул тIаьхьа, со набахте хьажийра, кеста Оьрсийчоьне со дIалуш ву аьлла, соьга схьа а элира.\nБух лору цара - со Францина кхераме хилар.\nСан адвокато Европан кхелехь латкъам бира. Цигара жоьпаш кхачийра, со Оьрсийчу дIавахийтар дихкина хилча, муха дIахьажон дохку шу аьлла. ТIаккха меттигерчу префекто керла хьесап дира, со Польше дIахьажош. Ас юха а латкъам бира. 2020-чу шеран ГIуран-беттан 8-чохь хилира сан кхел, префекто бина сацам нийса бу элира цигахь. Юха а адвокато мухIажарийн гIуллакхийн лакхарчу кхеле дIахьедира, цигарчу кхелахоша сан агIо лецира.\nСо аравелира, денна миграцин хьукмате воьдура со, куьйг таIо, со юха а лацарна а кхоьруш. Дуккха а меттигаш ма бу, рогIера куйг яздан веача дIалоцуш, я цунна депортаци еш. Масех кхелахойн сацам ма бу сан карахь, со Оьрсийчу дIавахийта мегар дац аьлла. Низамашкахь бакъо яц, амма, сан адвокато ма-боххура, низам хьаьшна а, иза дойла ю церан. Цунах кхоьру тхо.\nНохчийчохь чхьонкарца Iазапаш латтийна Саралиев Асламбек, дукха хан йоццуш Германера цIа хьажийра. Соьца депортацин набахтехь вара Арцуев Лези а, Джабраилов Мохьмад а.\nМохьмадна депорт йира, Арцуев араваьккхира, шина дийнахь куьйгаш яздеш царна тIе лийлира иза, эххар а, юха а дIалецира. ШолгIачу дийнахь Оьрсийчу депорт йира цунна.\n(Чакхе хир ю)


ГлавнаяОфициальноОбращения и заявления ПОЗДРАВЛЕНИЕ Председателя Парламента Чеченской Республики, Героя России М.Х. Даудова с Днём восстановления государственности ЧИАССР\nДепутатийн корпусан а, сайн а цIарах Нохчийн меттан денца даггара декъалво Нохчийн Республикин Куьйгалхо, Россин Турпалхо Кадыров Ахьмад-Хьаьжин Рамзан а, республикин берриге бахархой а. Нохчийн меттан Дезде къастийна ду 2007-чу шарахь Нохчийн Республикин Президентан Кадыров Рамзанан Указца. Оцу хьекъалечу сацамца цо вайн мотт лараман а, сийлаллин а лаккхарчу тIегIане баьккхина.\nНохчийн мотт – иза вайн дахаран дакъа а, вайн башхалла а, кхетаман а, леларан а амат ду. Кхетош-кхиоран мехала гIирс а, къоман син-оьздангаллин билгало а ю иза. Ненан мотт Iалашбар а, тIекхуьучу чкъурашка иза къоман синан тIаьхьало санна дIакхачор а – иза вайн деза декхар ду. Тахана и гIуллакх республикин куьйгаллин тергонехь ду. Нохчийн Республикин Куьйгалхочун, Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин Рамзанан дIадолорца хIиттийна ненан мотт Iалашбаран а, кхиоран а леррина йолу программаш. Иза бахьанехь жигарбаьлла нохчийн меттан хьокъехь болу талламан болх а, школашкахь а, лаккхарчу дешаран учрежденешкахь лакхадаьлла нохчийн мотт а, литература а хьехаран тIегIа.\nНохчийн Республикин хьалхарчу Президента, Россин Турпалхочо Кадыров Ахьмад-Хьаьжас (Дала гIазот къобалдойла цуьнан) ненан маттаца доьзна мел долчу хIуманан доккха маьIна дора. Цо гуттар а тергонехь латтабора нохчийн мотт кхиоран а, баржоран а хьокъехь къахьоьгуш болу Iилманчаш, литераторш, журналисташ. Билгалдаккха догIу, и болх тахана а лакхарчу тIегIанехь дIахьош хилар.\nХьоме доттагIий! Вай нохчийн мотт ларбан а, Iалашбан а, кхио а, вешан историна муьтIахь хила а, цуьнан баххийн ларам бан а декхарийлахь ду. Везачу Дала гIо дойла вайна цу тIехь. Дала тIаьхье беркате йойла вайн!


Мангал-бутт 23, 2013\nBelgium - The Chechen linguist, Dr. Daoud Baysultanov, 07Feb2013.\nНохчийн мотт бакъонийн бухе кхачорца, филологин кепа нисбарца къоман эсехь виса догΙу Джамалханов Зайнди. Меттан бартакхолларалла тептаршка ерзорна вайн мотт мел беха а яха хьакъ ю Сальмурзаев Мохьмадан цΙе. Дешан мукъам товш бекорна сий до вай шина а МамакаевгΙеран – Мохьмадан а, Ιаьрбин а. Меттан кΙоргалла, цуьнан шоралла гайтарна вайн классикийн хьалхарчу могΙарахь даима а хир ву Айдамиров Абузар. Уьш санна, кхин а бу нохчийн къоман, Дала цуьнан меттан доь ца дайта дуьнентΙе бахкийтина... Царех ву, ша вазвойла хиича, суна ца магийттал оьзда къонах волу Ιилман доктор Байсултанов Дауд а.\nНохчийн мотт кхечу маттанашкахьчул дукха аларш-фразеологизмаш хиларца тоьлу, цара иза Iаламат хаз а бина, боху Байсултанов Дауда. Ткъа хΙун ю фразеологизм, стенца базлуш бу цуьнан мах, цо ша довзуьйтур ду.\nДош долош, ас хоуьйту муха велира иза ша хΙинцале а нохчашна вовшахтоьхна болу вуно мехала мохь гулбечу новкъа.\nГΙиргΙазойчохь депортацин гΙелонаш а лайна, Даьттаха юхабаьхкина доьзалш тоьаш бацара юьртана – тΙех дукха беллера нах Сибрехахь. Цундела урамийн, хΙусамийн яккъаш юкъ а елла, кегий варшаш кхиинера Даьттахахь. Ши шо долу Дауд а, цул мелла а воккха волу цуьнан ваша Дадаш а воьдура оцу дайх дисинчу дакъошка, дитташла.\nДекъастанахь хΙора хелиг а дагна синкъераме дуйла ненера а, дегара а хууш волу ши ваша, шайн-шайна хьестархьама, доладаха воьллера дитташ а, бецаш а. Ткъа хьох церан хΙун да хуьлу, хьуна церан цΙерш хууш а ца хилча?!\nИштта Ιамийра цара хΙора диттан, бецан, олхазаран цΙерш. Безам, цу шина къона ламанхочун безам ша-кепара, Казахстанера, ГΙиргΙазойчуьра цΙа оьхуш, юхаденлучу нохчийн безам бара. Ткъа безам а ма хуьлий, кхиболу шен битамаш санна, шен цхьа мотт а болуш. ...Нохчий маттахь лела нохчийн безам.\n...ДΙало ас дош ма-дарра иза шега Байсултанов Дауде дийцийта.\nОцу бахьанийца, араяла тарлучуьнца дуьстича, кхин а 15-ттех шо ийшира цкъа хилла а йоцу нохчийн фразеологизмийн дуьххьара дошам арахеца. Ткъа ша зорбане даьлларг-м дац БайсултановгIара лехьийначу, вовшахтоьхначу аламийн цхьа дакъа а бен. Шен хене, хьелашка, тароне хьоьжуш, къомана а йовзанза йисина шина вашас хΙоттийначу дошаман юьззина кеп.\nШен ненан мотт хастош хийла стаг волу вайлахь. ХΙун бух бу и хестон, олий, хаттар хΙотталуш хила тарло цхьаволчун оцу хьокъехь. Амма нийса а ву, бакъ а ву нохчийн маттал хаза кхин мотт хир а бац аьлла хеташ вехарг. Ца тешачо кхидΙа а ладогΙа Байсултанов Дауде.\nВайн меттан хазалла\nЕвропехь куьйга пΙелгашца вагарвал а вац нохчех ваьлла Ιилман доктор. Ткъа Нидерландехь и аьтто баьлла Байсултанов Даудан. Кхузарчу шен дахаран шолгΙачу декъавала цунна аьтто белларг дара иза воккха къинхьегамча хилар.\nΙилманна чу а воьлла, чохь къахьоьгучех вац Байсултанов Дауд. 10-11 шо даьлла цо бIеннаш берашна, шайлахь нохчийнаш хилла ца Ιаш, францойнаш а, гΙезалойнаш а долуш, нохчийн мотт хьоьху, дешна девлича царна дипломаш а луш.\nИштта пайда бохьу цо, нохчийн мотт шена лехамашкахь коьрта а болуш, Европерчу меттанийн фразеологизмаш, аларш дустуш довзийтарехь. Цундела гергарлонаш кхобу цуьнца бухарчу Ιилманчаша а.\nНохчийчоь -- поэт Яралиев Юсуп, Ведана\nДелахь а, нохчийн маттаца болхбечун мах нохчочо къастон догΙу . Цундела ло ас дош ненан меттан хазаллах, дела денна воккха а веш, хесто а ца къадлуш вехачу веданхочуьнга, вайна массарна а евзачу «Дайх ала дош доцуш, даймахкахь каш доцуш, дала ла ма лайла вай кΙентий» байтан дега, поэте Яралиев Юсупе.\nЯралиев: Байсултанов Iилманехь а ву оьзда\nЙийцарх пайда бац вежарийн БайсултановгΙеран дошам, иза йохка-эца яьккхина а яцахь аьлла хеташ, кхидΙа иштта къамел дира ас Даудца.\nСтенгахь ю эца дошам?\nМуьлххачу а пачхьалкхехь стаг филологин Ιилманча велахь, шен балхах тоъал са а кхочуш веха. Амма церан могΙарахь бац, бакъ дерриг аьлча, я нохчийн Ιедалшна, я тарончашна тΙаьхьалестийча а оьшуш боцу нохчийн мотт. Амма ахчан дуьхьа вехаш хилча-м Байсултанов Дауд а хир вара Даудах.\n"Ахчан дуьхьа-м мила вехара!"


Саакашвили Михаилан хьалхарчу гIулчех баккхийбе украинахой\nМангал-бутт 17, 2015\nУкраинерчу Одесса кIоштан губернатор Саакашвили Михаил, 2015.\nГуьржийчохь президент лаьттина Саакашвили Михаил Одесса кIоштан губернатор хIоттор кеп-кепара туьду Украинехь дуккхаъчу политикаша. Амма цо шена президента Порошенко Петрос тешийначу даржехь хIинцале а болийна бан бIаьрла хийцамаш.\nПрезидентан Порошенко Петрон омрица Гуьржийчохь президент Iийначу Саакашвили Михаилна, иза Одесса кIоштан губернатор хIоьттавале хьалха сихонан кепехь Украинан вахархочун паспорт делира.\nОцу муьрехь Саакашвили Михаила шен къамелашкахь дуккхаза а хаийтира шегахь Украине безам буйла а, цигарчу конфликтна ша сагатдойла а.\nДелахь а, меттигерчу политикашна а, гонахарчу мехкашкарчу тергамчашна а цIеххьана дара Одессан губернаторан дарже Саакашвили кхачар. Порошенко Петрос довха дешнаш элира цунах, шена и вевза 25 шо ду, дашна алархьама а доцуш, дечу гIуллакхца а билгал ву Саакашвили, Украинана пайда цо бохьур хиларх шеко а яц, аьлла.\nТайп-тайпана зорбано, интернетан машанаша, Украинан, Гуьржичоьнан, Оьрсийчоьнан политикаша тахана боккхачу тидамца йийцарейо Одессан керлачу губернаторо шен даржехь йоху хьалхара гIулчаш.\nУкраинерчу бахархойн доккхачу декъанна даржехь декъалво Саакашвили Михаил. Амма политикаша кхечу махкара веъна стаг оццул лакхарчу дарже хIоттор шина декъе а бевлла дийцаредо. Бу царалахь ца товш берш а. Делахь а, резахилларш алсам бу ала тарло ладоьгIча.\nРадикалан партин лидерна Ляшко Олегна хетарехь, украинахошна эхь ду Саакашвили хIоттор, 45 миллион махкарчу бахархошлахь губернаторан дарже хIотто хьакъверг ца хилча санна делла цуьнга дарж.\nУкраинан президента шен къам кIезиг ларар, доллучу дуьнене, украинахой гунахь бац шайн пачхьалкхах доладан, цигара хьелаш тодан, бохург санна лору Саакашвили дарже хIоттор Ляшкос. «Президент а кхечу пачхьалкхера валийча хIун дара-те?», бегашбеш яздо цо шен Фейсбукерчу агIонтIехь.\nТкъа Украинерчу олигархна, политикна Коломойский Игорна хета Саакашвилис Одесса Оьрсийчоьнна дIалур ю аьлла.\nСаакашвили Михаил дарже хIоттор ца тайна, цуьнан бух охкуш хьийза кхиберш.\nУкраинан низамаша пачхьалкхан даржехь хила бакъо ло стаг пачхьалкхан вахархо а велахь, цунна къоман мотт а хаахь. Цул совнаха, оцу пачхьалкхан паспорт схьаоьцуш стаг хилча, иза декхареву шен вукху хьалхарчу мехкан вахархочун паспортах вала. Гуьржичоьнан а, кхин а мессех мехкан а паспорташ кисинахь а долуш Украине веана Саакашвили губернаторан дарже хIоттор къобал ца до цхьаболучара.\nЧилан-баттахь Гуьржийчоьнан Iедало дехнера Украине Саакашвилина экстрадици яр, амма иза жоп доцуш дитина Порошенкон Iедало.\nГубернаторан дарже хIоттийна бутт а бац, амма яккхийчу Iалашонашца, чухьаьдда, хийцамаш беш схьавогIу Саакашвили Михаил шена тешийначу Одессан кIоштан урхаллашкахь.\nШинарийдийнахь кIоштан прокурорашца хиллачу цхьаьнакхетарехь губернатора шогга бехкбаьккхира, цара коррупци кхиийна, яржийна, бохура. Пачхьалкхан коьрта Iалашо белхан меттигаш кхоллар, бизнесхой тIеберзор ю, коррупцино инвесторш къехкабо, элира цо.\nСаакашвили: «Прокурорийн декхарш инвесторш кхерор-м дац? Хьажахь, со инвестор ву, чувог1у со. Дац суна шуьгара хуьлуш я г1о, я доттаг1алла а. Аш боху соьга, схьало хьайн бан леринчу белхан кехаташ, цхьана дийнахь хьуна дуьхьал бехктакхаме г1уллакх даккха суна бакъо луш. Цуьнах олу рэкет, жоьлкалла. И ду-кх шун декхарш а, шуьгара хуьлу г1о а.\nАс могуьйтур дац шуна! Я жоьлкалла, я Украинан халкъ! Суна девзина кхузара хьал, суна гина мецчу халкъан б1аьргаш. Аш т1аьххьарчу ахчанах боху уьш, ца дог1у ахчанаш цаьргара дохуш. Х1ара къамел ас денна дийр долуш ду шуна, шу нисдаллалц. Вайн барт хир бац и тайпа харц зуламаш аш мел леладо. Кхечу пачхьалкхера бизнес лело стагга а вог1ур вац кху чу, со бизнесхо хилча, тоххара д1авахна хир вар-кх со кхечу махка.\nПачхьалкхан интерес суна гарехь, хетарехь белхан меттигаш нахана кхоллар, бизнесхойн лаам хилийта цунна шена а, вайна пайда бан,царна т1е чан ца юьлийтуш, уьш ларбар, бахархошна белхан алапаш шен хенахь д1адалар кху мецачу заманчохь.\nКхин х1ун итересаш хила еза Украинан тахана? Хьан ларбо тахана мог1арера нах? Цхьаммо а ца ларбо! Цундела вай болх бан ма-беззара бо, ца бахь ас т1ом латтор бу даржехь болчу, харцо лелочу нахаца».\nДаржехь вахлур вац Саакашвили Михаил, бохуш, цхьаболучара паьлнаш тийсахь а, дахар тодаларе догдохучу одессахоша хаамаш бо интернетехь, х1инцале беркате г1улчаш йохуш схьавогIу шайн губернатор бохуш. Цкъачунна хууш дац, хьенан прогноз хир ю бакъ. Делахь а, товш-м ю нехан лергана цо меттигерчу хьаькамашна довдеш интернетехь яьржина видеош.\nУкраинана пайда Саакашвилис бохьур хиларх шеко а яц


Iаламо зенаш дина НогIамирзин-Юьртана\nAfter squally wind\nТеркйистерчу НогIамирзин -Юьртахь ницкъала хьаькначу мохо а, кхоьссина деъначу догIано а дохийна алссам нехан цIенош. Юьрт мехкан шахьарна юьстах, ХIирийчоьнан а, Ставрополан а дозанашкахь хиларе терра ишта а яцара кхин Iедалера терго хуьлуш а.\nТеркйист кIоштехь, хIирийн мехкаца доза а долуш, шу тIехь Iуьллуш ю, нохчашлахь дуьххьара этнограф ларалуш волу Лаудаев Умалт схьаваьлла Ломаз юрт.\nКху беттан I6-чу дийнан сарахь цу эвлана даккхий зенаш дина догIанца ницкъала хьаькхначу мохо. Къаьсттина дукха хIусамаш йохийна малхбузехьа бехачу юьртахойн. Царех цхьаъ ву Муртазалиев Идрис. Оццул чIогIа мох баьлла гина дацара шена боху цо.\n«Сан юьртахошна хиллачу зенашка хьаьжча,суна-м кхин доккха тохар ца дина мохо. Жимма шифарш охьаяьхна тхов тIера, нойнаш а чуйиттина, сан вешин рагIун тхов а бехьна а. Долчул суна новкъа деънарг стоьмийн беш хIаллакъяр ду-кх.\nЙоккха беш яра ас лелош-Iежийн, хьайбанийн, хьорматийн, баIарийн. ХIинца и йоцу хьесап ду. Кеггийна дIадаьхна дитташ, цхьадерш бух а даьхна мохо. Ирахь диснарш а Iадийча санна, заьIапхойх тарделла лаьтта. Со шайна орцах валаре сатуьйсуш, цара сайга гIо доьху моттало суна цкъацкъа.\nДавуьсийла белара сан ницкъ карзахе хьаькхначу мохо йина церан чевнаш ерзо.Цу диннахьехь арабевлла леллачу Iедалан векалша нахана хилла зенаш дIаяздеш кехаташ-м хIиттина.\nАлсам зенаш хиллачарна юкъахь гIийла бохкурш дукха бу. Уггар хьалха и санначарна гIо хиларе сатуьйсу бахархоша». Мохо динчу зенех ишта къамел динарг вара Теркйист кIоштан Ломаз юьртара вахархо Муртазалиев Идрис.\nЦIенойн тхевнаш дIахьуш, оганаш херцош, эчиган а,кибарчигийн а керташ йохош, даккхий зенаш динчарех бу Чабаева Тумиша а, Куриев Ваха а, Симуханов Леча а, Чабаев Сулумбек а, АлсабековгIар а. МециевгIар а,ишта кхин дIа а.\nЮьртахоша даре а деш цхьа киг-мерза зе хилларш боцу,карзахдаьллачу Iаламо таро йохийнарг 60 сов стаг ву. Наха кар-кара оьцуш дуьйцу шайна гинчу эрчонех.\nЦхьаберш бакълена а тешаш лууш а,тешаш а бу Iедало хIусмаш тоеш накъосталла дийр ду аьлла. Бакъду, кханенаш а ца йохкуш Iедалдайша де эшначарна сихха гIо дийр ду-кх аьлла чIагIамаш бан ца хIуьттурш а бац кIезиг. Делахь массара Далла хастамаш бо адамашлахь баларш ца нисдаларна.\nТеркйист кIоштан Ломаз-юьртахь луьрчу мохо диначу зенаш совнаха а гайтина, бохаме киртиг тIехIоьттича вовшашна гIо дар, тIехIиттар, вовшийн гIортораш а хилла дIахIиттар вайнахалахь даьржина беркате ламаст хилар.\nДелахь массара а хастамаш бо, адамашлахь баларш ца нисдаларна


Нохчийчохь бехкам бина латтош ю тIехь декхарш долчу нехан 65 эзар машен\nЦхьацца декхарш долчу нехан 65 000 машен ю Нохчийчохь регистраци яр дихкаина латтош. Цунах лаьцна хаам бо "Нохчийчоь тахана" агенталло, суьдан пурстоьпийн Федералан сервисан Нохчийчуьрчу урхаллана (УФССП РФ ЧР) тIе а тевжаш.\nБолчу хаамца, цу тайпа гIулчаш яхарна хIара шо доладелчхьана цара схьагулдина 250 миллион сом гергга декхарш.\nДийцарехь, суьдан пурстоьпийн бакъо ю машенна регистраци ярна бехкам бан, нагахь цуьнан долахо ур-аттал 100 сом барамехь декхар тIехь долуш велахь. Цул сов, цу тайпачу машенашна керла кехаташ ца доху, нагахь цуьнан хьалха хилла долахо тIехь декхар долуш велахь а.\nПурстоьпийн урхалло дагадоуьйту Нохчийчуьрчу бахархойн аьтто хиларх лаьцна, тIехь декхар ду-дац къасто шайн сервисан сайта (r20.fssprus.ru) тIехь, "Банк данных исполнительных производств" декъехь. Иза дан аьтто бу иштта Гоасвтоинспекцин официалан сайта тIехь а.


ЙоI, вилспет, Къуръан\nYoutube тIерачу Ваджда кинон официала трейлерна тIера сурт\nХIинцалца схьа цкъа а кинофильм яккхина яцара СаIудийна Iарбахь – цигахь и тайпа исбаьхьаллин кеп Iедалан низамшца йихкина ю. Яц цигахь иштта цхьа кинотеатр а. Ткъа даханчу шарахь эр-Риядан урамашкахь яьккхина йолу „Ваджда“ цIе йолу кино дуьххьарлераниг ю цу пачхьалкхехь яьккхинарг. ТIехула тIе зудчо-режиссеро яьккхина а ю иза.\n39 шо долу кинорежиссер аль Мансур Хайфа ша СаIудера Iарбо ю. Цуо Австралехь а, Цхьанатоьхначу Штаташкахь а дешна, кинош яхаран корматалла Iамош. Амма шен Даймахкахь кинош яха даима а сатийсинера цуо, пачхьалкхан низамашца кинош яхар цу махкахь магийна дацахь а. 1975 шарахь саIудийн эла хилла волу Фейсал вийча дуьйна схьа массо а кинотеатр дIакъевлина ю цигахь, кинош яхар а – дихкина ду. Бакъду, магош ду телевизионан сериалш яхар а, гайтар а.\nЦундела режиссеран аль Мансур Хайфин а, цуьнан продюсерш болчу немцойн киноговзанчийн Майкснер Герхардан а, Паул Романан а сел арахьарчу, къаьстина Малхбузерачу, дуьненна дIакъовлабеллачу махкахь кинофилм яккха кадалар массо а цецваьккхина хIума хилла дIахIоьттира. Кино йоккхуш ерг зуда хилар тидаме эцча-м муххале а.\nХайфас яьккхина йолу фильм, 10 долчу, Ваджда цIе йолчу, йоIах а, цуьнан гуонах а йолу, - вуно башха а, хьалхарчу мIаьргонна тIера дIа чакхенерчу кадрашка кхаччалца шена тIера тидам лах ца бохуьйтуш, хьовсархо йийсарехь латтон а исбаьхьаллин болх хилла.\nЦуьнан коьрта турпалхо йолу Ваджда зудберийн ишколехь доьшуш ю. Кхин башха саьхьара дешархо ша яцахь а, хьекъале а, кхетам болуш а бер ду иза. Цхьа сатийсам цуьнан бацахьара- вилспет езаш ю иза, луларчу туьканахь юхкуш йолу баьццара вилспет. Амма вилспет цуьнан махкахь зудабершна хахка магийна яц. Я магийна хилча а, ахча а дац цуьнан иза эца- къеллин дозанехь бехаш бу ВадждагIар.\nЦундела Ваджда ша ахча гулдан йолало, шен сатийсам шен чотах къочушбархьама. Цуо куьйга ян еш, пхьарсах йоьхкуш йолу бижутериш юхку къайлаха шайн ишколерачу мехкаршна. Амма и ахча ца тоьа, цундела цуо КъурIан дешархойн кховсадалерх дакъалоцу, цигахь ахчан совгIат лур дацара те шена, олий.\nВенехь ехаш йолу 12 шо долчу Амина а яхнера Ваджда фильме хьажа меттигерачу кинотеатре. Шена цу лентичохь уггаре а башха хеттачу мIаьргонех лаьцна Маршо радионе дийцира цуо.\nАмина: „Суна уггаре а хазахеташ дерг хIун дарий, цу Ваджда бохуш йолчу йоIа КъурIан доьшуш хьалхара меттиг а баьккхина, толам баьккхинера цуо. Амма цунна кхача дезаш хилла долу ахча, вилспетах дохка ца оьшу, цуллеъ Палестине дIадалахьийта деза, аьлла, схьа ца деллера.\nТIаккха халахеттера цунна. Кхин а ала дезаш Iхума ду, цуьнан ненан и цхьа йоI бен яц, кIант вац цуьнан, цундела цуьнана марнана Вадждин дена кхин шозлагIа зуда ялон гIерташ ю. ТIаккха Вадждина нанин хета, шена туькнахь гина йолу цхьа хаза коч ша эцча, шен цIийндена ша юха а езалур яра, цуо зуда ялор яцара, аьлла.\nИ коч эца лууш яра иза. Амма Вадждина къовсамехь толам баьккхича, ахча ца деллийла хиъча, цуо шена коч эца IаIийна хилла долчу ахчанах цу йоIана виспет ийцара. И чIогIа хазхеттера суна“.\nКхин цхьаъ башха меттиг а ю фильмех къоначу хьовсархочун Аминин тIе тидам бахнарг. Коьртачу турпалхочун нана цкъа хьалха вуно дуьхьал ю цу вилспет эцарна, шен йоIа и хьахийча а ца деза цунна, нахана хIу дагадогIур ду, хьо вислпет хахка араяьлча, бохуш. Цуьнгахь шегахь а бу, и боцурш а, кхин а баланаш. Масала, цуьнан хIусамда ву шена кхин шозлагIа зуда лаха араваьлла, Вадждин нанас шена кIант ца вина боху бахьана юьхьара а лаьцна. Аминас дуьйцу кхин дIа:\nАмина: „Вадждин нана и коч эца гIертачу хенахь, сан дагахь дара, хIинца ма эцахьара ахь иза, бохург. Сан дагахь дара, и коч цуьнан майрчунна йогIуш коч яц бохург. ХIунда аьлча, цуо и коч эцале хьалха и шена зуда яло гIерташ вара, шен иштта дика зуда а йолшехь, иштта дика йоI а йолшехь, кIант вац, аьлла. Цундела цуо и коч цуьнан дуьхьа эцнехь, суна дика хетар дацара.\nИзаъ ца оьцуш, цулллеъ шен йоIана цуо дика хIума дина хазахеттера суна. И бохург дара, цу зудчуо и стаг дIавахийтара, шена ма луъу, иштта волу и цунна боккъалийна а кхин оьшуш вац, бохург. Иштта хета-кх суна. Ткъа и коч цуо эцнехь, - дика ду, цхьана дийнахь Iийр вара иза зуда ца ялош, цхьана баттахь а Iен мегара. ТIаккха коч тишъелча хIун дийр дара цуо? Иза ишттаъ-вуьшттаъ и коч тиш ма еллий, дIа гIур ма вара...“\nАмма беккъа цхьа зударий хилла ца Iа филман турпалой. Ваджда цу лентехь коьрта турпалхо санна билгалъяьккхина елахь а, амма цуьнца нийса хетало цуьнан доттагIа волу лулара Iабдулла цIе йолу жима кIант. Цуо лерина ларйо и йоI ишколе йоьдуш-йодуш, луларчу божаберашка хьийза ца йойтуш а, иза яха-ян езачохь, цунна улле волуш а, - хIунда аьлча уллехь боьрша стаг – я боьрша бер – ца хилча, зудаберан я зудчун шен араяла йиш йоцун дела.\nАмина: “И чIогIа дика кIант вара. Вадждас иза кест-кеста хьийзаъ вора. Суна дика хIун хетарий цу кино чохь? Массо хенахь хIинца керланашкахь а, газеташкахь а, телевизионехь а бусулба кIентий цхьа зударберашца вуо болуш санна ма гойтий, царах башаъ ца бешаш. Ткъа Iабдулла боккъал дика кIант вара, Вадждах къаъ а хеташ, иза дукхаъ езаш“.\nВуно говза а, хаза а яьккхина кино ю и Ваджда цIе йолу фильм. Цуьнга хьоьжучу хенах цхьана мIаьргонна а бIаьрг экранна тIера дIабадон ца лаьа. Хьовсархо йолу хьо хьуо а экранан дехьа агIор, царна юккъехь, церан кхерчахь Iаш йолуш санна хетало.\nИ йоI а, и цуьнан нана а, и лулахойн жима кIант а, ур-атталла а ишколера сийдоцу а, луьра а куьйгалхо а, Важдин хIусамера тишуо пенош а – и дерриге а уллора а, гергара а хетало, куьг дIакховдийча тIекхочехь санна.\nБусулба нехан дахарех йолу филмаш дукхахьолехь цхьа таьIна а, ойла йожош а, цу нахах къахоьтуйтуш а ган Iеминчу хьовсархошкахь, мелхо а, сатийсамаш кхуллуш, мелхо а, церан са паргIат доккхуш, самукъадаьлла уьш кинокхерчера арабовлуьйтуш яьккхина ю фильм.\nКхин а цхьа хIума а хьахон догIу. Даханчу шарахь дуьйна Iелам наха лерина фатва а делла, СаIудийн Iарбахь зудберашна вилспет хахкар магийна ду.\nЙоI, вилспет, КIуръан


Австрехь доьхкур ду никъабаш лелор\nАвстрин коьрта шахьар Вена, 2017 шо. Маршо Радион корреспондентан сурт\nГIадужу - беттан 1-чу дийнахь дуьйна дихкина хир ду Австрехь юхь къайлайоккху никъабаш лелор. Кху шеран бIаьста тIеэуначу интерграцех долчу керлачу низамо тIедожадо Альпийн республикехь ураме бовлучара шайн яххьаш гайтар. ТIаьхьарчу шерашкахь бусалба зударшна юккъехь никъабаш лелочийн терахь лакхадаларца доьзна ду и низам тIеэцар.\nБилгал маса зуда ю Австрехь никъабаш лелош, хууш дац Австрин Iедалшна а. Меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь Маршо Радионе еллачу информацица, гергарчу хьесапехь 100-150 зуда хила тарлуш ду никъаб йоцуш ураме ца йолуш.\nМинистраллин векало Грюндбок Карл-ХIайнцо дийцарехь, доккхачу декъехь кесталгIа им диллина болу къона австрихойн зударий а, боснихой а, туркой а, Оьрсийчуьра орамаш долу зударий а бу. Цу тIаьхьарчарна юккъе богIуш бу дукха хьолехь нохчийн, суьйлийн зударий.\nМаршо Радион информацица, еккъа цхьана Венехь еха юхь къовлуш йолу никъабаш лелочарех 15 гергга зуда. ГIадужу - беттан 1-чу дийнахь дуьйна урамехь никъаб йоьхна гучубовлахь царна 150 евро гIуда тоха йиш ю.\nИштта полисхойн бакъо ю, царна никъаб цу меттехь охьаяккхар тIедожон. Нагахь санна цара иза охьа ца йоккхуш дуьхьало яхь, и зударий полицин декъе дIабига бакъо ю Iедалхойн.\nБакъду, шайн ницкъаца зудчунна тIера никъаб охьаяккха а, цу зудчунна тIекховда а бакъо яц полисхойн.


"Доза доцу репортераш": 2020-чу шарахь дуьненахь 50 журналист вийна\nОвхIанистанехь вийначу журналистан тезет\nШаьш бен болх бахьана долуш карарчу шарахь 50 журналист вийна. Царех дукхахберш (68 процент) байъина тIеман конфликташ йоцучу мехкашкахь. Дуьненаюкъарчу бакъоларъяран "Доза доцу репортераш" ("Репортеры без границ)" организацино зорбане даьккхинчу рапортехь бина и хаам.\nТIемаш лаьттачу меттигашкахь байъинера 2016-чу шарахь хаамийн гIирсийн 58 процент белхахой. Организацин документа тIехь дийцарехь, бойъучу журналистийн кхоалгIа дакъа нисло Шемахь а, Йеменехь а, ОвхIанистанехь а, Иракъехь а.\nХаа а хууш, Iалашонца вийна 2020-чу ушарахь 84 процент журналисташ. Стохка 63% бара уьш.\nИштта билгалдоккху, цхьаболу репортераш къиза байъина хилар. Къаьсттина дукха журналисташ хIаллакбина Мексикехь (бархI стаг), ХIиндойчохь (виъ), Филиппинашкахь (кхоъ), Гондурасехь (кхо стаг).\nШайн болх бахьана долуш хаамийн гIирсийн мел лахара а 387 белхахо набахтешкахь хенаш токхуш ву аьлла, информаци Iораяьккхира ГIуран-беттан 13-чохь "Доза доцу репортераш" цIе йолчу бакъоларъяран организацино. Оцу терахьан эханнал а сов журналисташ пхеа пачхьалкхийн набахтешкахь бу бохура цара: Китайхь, СаIуда Iарбийчохь, Мисарахь, Иракъехь, Йеменехь.\n50 сов журналист тIепаза вайна, йа йийсарехь ву Шемахь а, Иракъехь а, Йеменехь а.\nСтохкалерачу зерашца дуьстича, кхин а 35 проценте лакхадаьлла 31 шарера 42 шаре кхаччалц болу, набахте хьийсийначу зударийн-журналистийн терахь.\n1995-чу шарера схьа дуьйна, хIора шарахь "Доза доцучу репортераша" Iорайоккхуш ю, журналисташна тIехь ницкъбарх хоуьйтуш, шаьш кечъен рапорт.


Нохчийн Архив, Дечкен-бутт 01, 2012 page pageno\nКаннашкахь Гойтур Ю Михалков Никитин Керла Кино\nФранцера Лазуран Хийист шен Iаламат хазчу садоIу меттигашца евзина ца Iаш, хIора шарахь кхузахь дIахьучу Каннерчу Кинофестивалаца евзаш ю. Кху шарахь фестивал кечъеш берш а, цуьнан цIеяххана болу хьеший а, цIеххьана карзах баьллачу хенан хIоттамо мелла а кхерийна хиллехь а, амма, ша фестивал новкъа-нацкъарло йоцуш дIахьур йолуш ю.\nЗазадоккху-бутт 18, 2010\nМила Ву Масхадов Аслан?\nОьрсийн лерринчу сервисан векалийн карах нохчийн сепаратистийн лидер Масхадов Аслан кхалхаро карладаьккхина, дукха хенахь дуьйна дийцаре дина хаттар – хIун дакъа лоцуш вара Масхадов, тIамо хIуманна ца мегачу яьккхинчу Нохчийн республикехь? Мила ву иза – нохчийн тIемалойн лидер я, оьрсийн Iедалша чIагI ма-дарра, дуьненаюкъара террорахо?\nОхан-бутт 19, 2006\nДухарна тIехьожуш ю гIажарийн полици\nГIажарийн полицино дIахьедар дина ша социалан коррупцица къийсам латтон дагахь ю аьлла. Къаьсттина, исламо боху духар ца лелочу зударшна дуьхьала. Оццу хенахь, гIажарийн зударий бу, исламан духаран кодекс йохочу зударшна дуьхьала протесташ еш.


"Оьрсийчоьнан йозаллин" Iадаташ. Хьан лур ду Кавказехь зударий байъарна жоп?\nЗударий байъарна кхелаша дехначу жоьпан хьокъехь деношкахь ши хаам баьржира прессехь. ХIинжа-ГIалхь полисхо лаьттинчу Велагаев ТIахIира, мелла а волуш, къиза йийна шен зуда, дакъа дIалачкъийна. Ткъа ГIалгIайчуьрчу Могушков Мохьмад-Бешара шен йишина Евлоева Лизина урс хьаькхна, иза маьттаза лелаш яьккхина видео социалан машанехула яьржича. Хийланиг цецвоккхуш дайн таIзар дина шинна а – шина шарахь цIахь-чохь хан такхар. Буса хIусамехь хила декхаре бу уьш, магош дац алссам адам гуллучохь хила, кест-кеста цIахь йоккху хан токхучарна тIехьожучу урхаллехь билгалвала ваха а веза и шиъ. Изза таIзар до, масала, жима кхаъ эцначунна (10 эзар соьме ца кхочуш), зуламе программаш яржочу хакерна я магийна йоцчу ловзарийн машенашца ахча доккхучунна.\nМа-дарра лелларг иштта ду: 33 шо долу Евлоева Елизавета чохь йолу видео яьржира, марехь болу зударий маьттазбовлучу хьелашка а ийзабой, юха цаьргара видео нахала ца йоккхург ахча доьхуш хьийзинчу тобан декъашхочо Алтемиров Iиса бхьана долуш. Полисхочо Холухоев Дауда машане хIоттийнера иза лоцуш гойту видео, амма оцу чохь нисъеллера Евлоева а, полисхочунна ши шо гергга хан туьйхира набахтехь такха, ткъа араваьккхира, иза хан изоляторехь текхна ваьлла, аьлла. Шен йиша чохь йолу видео гинчу Могушков Мохьмад-Бешара, цунна урс хьакхна, тIевахна Iедална. Цунна дина таIзар ду видео яржийначу полисхочунна тоьхначул а кIезиг.\nПолицин пенсионер волу Велагаев ТIахIир, къаьркъа а молий, воьдуш хилла ша йитина зуда Умажат йолчу, цуьнан неI тухуш хилла кест-кеста. 2019 шрахь аьтто баьлла ТIахIиран зуда ехачу хIусамна чувала – тапчан мукъ бетташ йожийна цо иза, садукъдина, дакъа куза юкъахьарчийна цо. Лулахошна ши кIира даьлча декъан хьожа хааелла, кхайкхинчу полицино Iорадаьккхина хилларг.\nКхело шиннахьа а аффектан хьолехь хилла зуламхой, аьлла, тоьхна царна супермаркетехь къаьркъан шиша лачкъийча тухучул а кIезиг хан. Иштаниг нислуш ду Кавказехь.\nЕтта мегаш ду. Ен а мега?\n2020 шеран Мангал-баттахь Нохчийчохь елира Умаева Мадина.Нанас дIахьедира шен йоI марзхойн хIусамехь йийна, аьлла, майра вира бехке. Ткъа дирзира къоначу зудчун нанас и нах а, мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан а къинтIераваккхарца. Ткъа еллачун майрачунна Кадыров Ахьмадан фондан цIарах цIенош делира.\nЮкъаметтигаш ийгIинарш Гуьмсерчу мэре а гулбина, Нохчийчоьнан куьйгалхочо юхьъехира еллачу Умаеван ненан, цо йоьIан декъа таллархьама эксперташка каш дастийтарна. ДIахьедира хIетахь Кадыровс: "Нохчийчохь кхелаш яц болх беш, бохуш, Европехь а етта баганаш, зударшна тIехь гIело латтайо, боху. Нохчийн Iадатехь, маре а яхана, бераш а дина йолчу зудчунна хаа беза шен меттиг. Цунна довдан а мега, тоха а мега, нанас а тухий шен берашна".\nТалламчаша а, кхелаша а тидаме оьцу меттигашкара Iадаташ, эшам хилларг "оьзда йоцуш лелар"\n2019 шарахь зударшна дуьхьал лаьтта дискриминаци дIаяккха Iалашо йолчу дуьненаюкъарчу ООН CEDAW комитето сацам арахийцира Нохчийчохь зударшна ечу гIелонийн хьокъехь. Толлуш дара Тимагова Шемина ницкъ бар, ша марехь Iийначу стага заьIпаллин шолгIачу тIегIанехь айпеяр. Дуьххьар шена йиттича, тиларчуьра ялла иза, ткъа Нохчийчохь хиллачу кхело 15 эзар гIуда а тоьхна, маьрша витина бехкахо. Йитина йолчу цунна тIелетта стаг юха а, диг тоьхна, корта баттIонза йитина – ТIехьа-Мартанарчу кхело аффектехь хилла иза, олий, дIахоьцу. Майра хилларг бехказвоккху бахьана гIарадоккху: зудчо "маьттаза леларца" дог датIийна цуьнан. "S.T. Оьрсийчоьнна дуьхьал" аьлла болу комитетан сацам дуьххьара бара ерриг а Оьрсийчоьнан пачхьалкх хIусамашкарчу гIелонна бехкееш.\n2020 шеран ГIадужу-баттахь Къилбаседа ХIирийчохь кхело сацамбира Сланов Тамерланна дуьхьал – йоI лаьцна, петар чохь кхаьбнера ц, юьйр ю ша бохуш, кхерамаш а туьйсуш. Зуламхочунна кхо шо хан туьйхира набахтин аттачу хьелашкахь такха. Самара-махкахь, масала, оццул таIзар кхайкхийна цициган кIорни ерна.\n"Проблема ерриг меттигашкахь ю алалур дац, кхузахь хаьл хиллачуьнга хьаьжжина ду, талламчашна хетарг, кхелахошна хетарг. Пачхьалкхехь юккъерчу хьесапехь тухху хенаш тоьхна метигаш а ю, цкъа нана а, бераш а дайъинера, велла дIаваллалц набахтехь латто кхачийра. Амма кест-кеста нисло йоггIу хан ца тухуш а, я лахара таIзар кхайкхош. Талламчаша а, кхелаша а тидаме оьцу меттигашкара Iадаташ, эшам хилларг "оьзда йоцуш лелар", – билгадоккху "Кавказ. Машар. Кхиар" центран куьйгалхочо Сиражудинова Саидас.\nУггаре ирчаниг – и тайпа гIуллакх нисделча зуда ер нийса хета бахархошна\n"Оьзда йоцуш лелар" – кхузахь къоман кхетамехь дахарехь мегаш йоцу сексуалан агIо ю. Масала, ГIалгIайчохь девашас йийна вешин йоI цигаьрка узуш хааяларна, кхеланна оцу хьолаца бехкечунна озабезам бан меттиг карийна, цо оьгIазалла совъяллачохь дина зулам, аьлла. Ткъа таIзар данне а ца дина, Сиражудиновас бахарехь.\n"Уггаре ирчаниг – и тайпа гIуллакх нисделча зуда ер нийса хета бахархошна. Евлоева Елизавета йийча, социалан машанашкахь, мессенджерашна чохь наха къинхетам цунах ца бора, жоьпе озийначух бора. Ткъа яьржинчу видеоно петар чохь гойту йийнарг, ткъа иза цигахь хIун деш хилла ца гойту. Видео яржийначу полисхочо адам ден гIаттийна зуламхо, ткъа таIзар цунна дина а дац, ма-дарра аьлча, – дуьйцу эксперта.\nСиражудинована иштта го бахьанаш: талламчаш а, кхелахой а бу нахалара, могIарчу наха санна тIеоьцу хилам, таIзарш а кхъастадо шайна ма-хетта, дукха хьолехь бакъ бо зуамхой.\n"Массо а нехан хьажам бу хийцабала безаш. Жоьпалла хила деза эладитанаш лелочарна а, адам ден кхин адам провокацица арадоккхучарна а дуьхьал. Царна деш дац таIзар, цундела иштта лаьттар ду жоьпаллица дерг а. ШарIо доьхку эладитанаш даржор, иштачарна бен къастам бу "зуламхо" Iораваьккхинчунна дуьхьал хуьлучул а луьра. Амма иштачу наханна яц еш кхел я ШарIахь а, я Iедалехь а. Iадаташ Бехктакхаман кодексерчу низамел дазделла, царех бусалба Iадаташ ала а гIерта цхьаберш. Ткъа Исламо магош дац "сий дайъинарг" вен, – элира бакъонашларъярхочо.\nШа цхьаъ зуда лоьлийла дац маьттаза. Борша стаг нисвала веза оцу хьоле. Амма цхьаммо а ца до иза тергал. "Дукха тIехьийза мехкарий бу, аьлла, дена бераш лелор доьхкуш ца хааделла суна", – цецъюьйлу бакъонашларъярхойн "Марем" тобан куьйгалхо Анохина Светлана.\nМаьттазалелла олий, вашас йиша ен тарло, ткъа бухадиллина хуьлу дех бисина бахам бекъа цалаар\nТIелеттачу майрачух Iалашлуш, иза вийначу зудчунна а, зуда йийначу майрачунна а ден таIзарш дуьстича, го вайна муха ду Къилбаседа Кавкахзера хьал, боху цо.\n"Процессийн декъашхошна – адвокаташна, бакъонашлаъярхошна – хаьа "сий лардо" олий дечу зуламна бухахь дукха хьолехь кхин зуламаш а хуьлийла. Масала, маьттазалелла олий, вашас йиша ен тарло, ткъа бухадиллина хуьлу дех бисина бахам бекъа цалаар. Иштта динчу зуламна бух "сий лардар" дилличхьана, маьрша вуьсур ву зуламхо. Дас шен йоI 11 шо кхачча дуьйна хьийзош лелийна, ткъа йоIа ша нахала ер ю аьлча, цо иза йийна меттиг хаьа суна. Аффекте а вужий деш дац и тайпа зуламаш, леррина деш ду. Аффект мел яхло? Аьр вай, масех минотехь. Оцу юкъанна зулам кечдан, кхочушдан кхуьур вац стаг", - боху Анохинас.\nЦо билгалдоккху бусалба низамашкахь "сий дайъарна" адам шеггара ден йиш яцар. Ду оцу бехканна таIзар ШарIехь – зина дарна, амма кхоччуш долчу тоьшаллина веза виъ даредархо.\nЗуламхо бакъво цо зуда "сий лардеш" йийча – оцу тIедуьгу гIуллакх, таIзар лахара хир дуйла а хууш\n"Коьрта чохь соцу "цIий даккха деза" бохург, амма тешаш а, тоьшаллаш а эшар – иза кегий хIуманаш лору. Оьрсийчохь ШарIан кхел яцахь а, тоаме хета "тешаш бац, делахь а суна сайна хаьа дерриг а" алар. Цецъюьйлу, Оьрсийчоьнан кхелаш Iадаташна тIетевжаш хиларх. Масала, ХIинжа-ГIаларчу Кировн кIоштан кхелан дас Амировс бераш ца магадо Церетилова Ниница дита – иза месаш басар йина а, дегIа тIехь тату йолуш а лела, иза ца догIу "шортта бераш долчу нанна". Цо сацам бо "Оьрсийчоьнан Федерацин цIарах". Пачхьалкхехь нийсо а, Iедал а ледара хилар гойту оцу хьоло", – тешна ю журналист, юкъараллин жигархо Анохина Светлана.\n"Зуламхо бакъво цо зуда "сий лардеш" йийча – оцу тIедуьгу гIуллакх, таIзар лахара хир дуйла а хууш. Дукха хьолехь талламчаша и тайпа зулам Оьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексан " аффекте воьжначохь стаг вер" олучу бехканна буха хьо. Кхелаша "маьттаза лелар" бехк базбечу хьелашка яздо, зуламхо набахтин шерех мукъавоккху я лахдо таIзар", – дуьйцу "Правовая инициатива" (арахьарчу агентийн статусе яьккхина и юкъаралла Оьрсийчоьно – ред.) проектан юриста Саввина Татьянас.\n"ЖамI ду бехкениг динчу зуламе хьажжина таIзарна бухавига пачхьалкх гIорасиз хилар, оцу хьелашкахь зударшна гIелонаш яр мегаш хилар ду", – билгалдоккху цо.\nЗудчунна дуьхьал зуламдинарг кIезиг хан тухий я тоххане а ца тухуш вуьту. ГIуллакх гIарадаьлла леларо а ца бо хьоланна тIеIаткъам. Алиева Марем йиначунна, Умаева Мадина лечу кхачийначунна ца дина хIумма а, элира Саввинас.\n"Правовой инициативо" шен рапортехь дуккха а гайтина зуда "сий лардеш"ерца пачхьалкхо бан безачу белхан кепаш, боху цо.\nТарзар лахара ду\nАла деза, наггахь низамо ма-бохху луьра а хуьлу "сий лардеш" динчу зуламашна таIзар. ХIинжа-ГIалара эскархо Махмудов СаIадулла юха ца вахана шах анна тIеман декъара аравалийтича, цIа а вахана, шен йиша урс хьакхна йийна цо. Аьлла, иза "ладугIуш яцара", едда дIаяханера цIера Хинжа-ГIала, маре ца яхархьама. Набахтин халчу хьелашкахь такха 9 шо хан туьйхира Махмудовна.\nИштта ала деза: цо дахарера дIаяьккхина иза, цуьнга шен да а, гергарнаш а юьхьIаьржа ца хIиттабайта\n2015 шарахь Соьлжа-ГIаларчу Старопромыслан кIоштахь кхело шен 38 шо долу йоI Даурбекова Зарема ерна бехкевира Даурбеков Султан. Цо а, цуьнан адвокато а йоI маьттаза лелара бохура – кортали ца лелош, боршачу нахера совгIаташ схьаоьцуш, къаьркъа молуш.\n"Даурбековс ца даьккхина йоьIан са, цо ца йийна иза. Иштта ала деза: цо дахарера дIаяьккхина иза, цуьнга шен да а, гергарнаш а юьхьIаьржа ца хIиттабайта. Иштта нийса хир ду", – дIахьедира кхелехь адвоката. 6-15 шерашна юкъахь хан йогIура Даурбековна, кхело цунна 7 шо кхайкхийра.\nКхин а цхьа масал Нохчийчуьра. 10 шо набахтехь такха делла йиша-кхиазхо ерна вахархочунна – ша вуьтуш вацара, йиша харцхьа лела бохуш: аьлла цо кхелехь.\nСийсазалла бахьанехь зударий байъинчарна йиттина хенаш ю 5-7 шераш. Цкъа бен ца дина таIзар зуламхочунна велла дIаваллалц набахти такха (йиша а, цуьнан жима ши бер а дерна). Кхечунна ца кхайкхийн кхело набахти, зулам дина хан геранара ю аьлла (Нохчийчохь стага шка цхьана веха зуда йийнера урс хьаькхна). Бехктакхам къастош кхело пайдаэцна Бехктакхаман кодексан 105 артикло лучу уггаре лахарчу хенах: листинчу 13 девнехь – 7 шаре кхаччалц набахти, кхаа девнехь – 8 шераш, шина девнехь – 10 шераш, цкъа – 9 шо. Иштта боху "Правовая инициативан" артикло.


Зазадоккху-бутт 03, 2015\nНохчийн яздархой, Соьлж-ГIала, 2014\nДуьненаюкъара Яздархойн Де ду шинара. ПохIманчаш, къаьмнашна синан кхача латтабе интеллигенци къобалъеш, диллина иза рузмане Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацино. ХIун хьолехь ю тахана нохчийн литература, мел мехала ву халкъалахь яздархо? Хаттарна жоп ло Алиева Заринас а, Минкаилов Эльбруса а.\nЙозанчаш Нохчийчохь бIеннашкахь белахь а, нохчийн литература кхиошболчийн могIарш готто бу.\nХIунда аьлча, бакъболу яздархой денна кхуьуш бац, олуш ма-хиллара.\nМаршо Радион къамел хилира нохчийн «Орга» журналан редакторца Минкаилов Эльбрусца. Цо дийцира тахана нохчийн литература муьлхачу хьолахь ю, бовзийтира литература кхиорехь тоьлла яздархой а.\nМинкаилов: «Нохчийчохь яздархой бу нохчийн маттахь, оьрсийн маттахь язъеш. Верриге а яздархойн юкъараллехь лаьтташ бIе сов ву. Уьш берриге а цхьатерра бу аьлча нийса дац, цхьаберш геннара похIма а долуш, лаккхара говзалла а йолуш пхьераш бу, кхиберш Iемаш бу.\nЯздархойн хьал а, яздархойн цIе а мел а хийцаелла хета сунна тахана?ЦIераш йохуш багарбича, прозехь язъеш Ахмадов Муса, Бексултанов Муса, поэзехь Абдуллаев Леча. Царна тIехьахIиттина кхин цхьа чкъор ду говзачу кегийчех, мехкарийн тоба: Петирова ПетIамат, Сагаева Залина, Арсалиева Люба. Дика язъеш схьабогIуш, шайн хатI лоьхуш, поэзехь некъ бо цара».\n«Орга» журналан редакторан гIовс ю Алиева Зарина. Дуккха а шераш ду цо яздархошца уьйраш латтайо а, литературан критикехь къахьоьгу а.\nЗаринас бовзийтира Нохчийчоьнан литературехь ирхенаш яьхна, шена дикачех бу аьлла хета яздархой.\nАлиева: «Нохчийчохь дуккха а бу яздархой, ца хила йиш а яц. Массо заманахь хилла а бу, хир болуш а бу.\nМаршо Радио: Къаьстттина похIма долуш мила ву? 2-3 цIе йоккхур ярий ахь?\nАлиева: «Гой хьуна, хьо провокацин хеттарш деш ю! (еларца). Цкъа яздархой буй хаьтти ахь, юха цIе яккха эли ахь 2-3. И кхоъ ас даима а вуьйцуш ву, цундела цу тIе доьгIна-а-а дуй-те и хьан хаттар, аьлла хета суна!\nЯздийраш дуккха а бу, амма цунах шайн дахар а дина, шайн дуьненчохь уггар деза хIума а дина, ас лоруш, суна билгалъваьлла прозехь къахьоьгуш Ахмадов Муса, Бексултанов Муса ву, поэзехь Абдуллаев Леча, Бисултанов Апти - иза хаза нехан санна дика поэт ву, тахана цIахь вацахь а. Уггаре коьртаниг хIун ду цу яздархойн - нохчийн мотт кхиор»!\nЯздархочунна шен кхоллараллехь кхиа дешархо оьшу, олу, шех кхеташ волу дешархо. ТIаккха кхоллало, кхиа а кхуьу литература.\nХьалхалерачу яздархойн цIераш муьлххачу а дешархочунна евзаш яра, цул совнаха церан йозанаш а. Бадуев СаьIид, Хамидов Iабдул-Хьамид, Гайсултанов Iумар, Мамакаев Мохьмад, Исаева Марем, Сулаев Мохьмад, кхин а дуккха а яра гоьевлла цIерш.\nУьш къомана бевзаш а бара, цара яздина жайнеш дукха ца хиллехь а.\nХIун бахьана ду тахана къоначу чкъурана шайн заманан яздархо цавовзар?\nКритика Алиева Заринас довзийтира тахана книгаш йоьшурш хьалха санна дукха цахиларан бахьанаш.\nАлиева: Дуьненахь дерриг ду Нохчийчохь дерг а. Массо а телефонна, интернетна тIевирзина, цундела ду. Вуьшта, йоьшуш нах бан-м бу, делахь а, тахана йоьшуш нах кIеззиг бу аьлла, ца язъеш Iойла а дац. Цкъа мацца а, цхьана заманахь, хьажахь, вайн нохчийн васт ишта хилла-кх, бохуш, еша луушберш хир бу. Цундела, язъян еза! ПохIма долучара язъеш хилча кхин а дика дара, делахь а, уьш тахана кIеззиг бу-кх».\nТIаьххьарчу хенахь дийцаре даьлла вайн юкъараллехь, нохчийн мотт дуьненчуьра дIадовла тарлучу меттанех цхьаъ бу бохуш.\nАмма Маршо Радиоца къамелехь хиллачара билгалбаьхна яздархой къоман мел бу, дегайовхо ю хIораннан а, нохчийн маттахь дIа мел Iоьттина къолам мехала хирг хиларан а, уьш мел бу нохчийн литература зазадоккхуш кхууьрг хиларан а.


ДIадаханчу кIиранах ГIалгIайчохь журналисташна динчу тIелатарна а, Чумаков Хьамзатна дуьхьал динчу эккхийтарна а бехке Кадыров Рамзанан агIончаш бу аьлла хета цхьаболучарна, вукхара ФСБ бехкейо, кхечарна ГIалгIайчоьнан Iедал ду аьлла хета бехке.\nЧумаков: «И санна цара итт эккхийтар дахь а, вай кхералур а дац, юхадевр а дац...!\nДукха хан яра ГIалгIайн махкахь хьал иштта чIагIдаланза. Цхьана дийнахь леррина гIара а доккхуш гайтархьам санна журналисташна а, бакъонашларъярхошна а тIелатар а дина йиттинера. Оцу сингаттамо Iадийна юккъаралла метта яле, кхин цхьа зулам а хилира ши де даьлча. Кавказехь вевзачу а, лоручу а Несар-Коьртарчу маьждиган имаман Чумаков Хьамзатна дуьхьал эккхийтар динера.\nИ Iелам стаг ца везарш дукха а бу. Шераш хьалха цунна духьал эккхийтар а динчул тIаьхьа, ког а баьккхина цуьнан. Цундела, иза ларвархьама гIалгIайн цхьана хьоладас, имам дIасалело, эцнера эчкаца чIагIам бина тоьллачух машен.\nТахана Чумаков Хьамзатна кIело йина хиларх, цхьа а цец ца волу. Иза нвокъа волуш дуккха а бу. Уггаре а халахеттарг ду, рузбан дийнахь нах дуккха а гулбеллачу меттехь иза дина хилар. Болийначу талламо иккхинчу машенчу йиллинчу бомбан барам лерина, мел лаххара а, 10 кила тротил.\nДагадаийта деза, оццул оьккхург яра Евкуров Юнус-Бекан тIелатар динчу хенахь а. Йоьллинчу бомбин бараме хаьжжина дусту тахана КъилбаСеда Кавказехь, даиманна санна къастонза буьсучу зуламхоша вен гIертачу стеган мах.\nКхузахь билгала гуш ду, и эккхар Чумаков Хьамзат шен хьехамашкахь дуккха а хIуманаш шен цIарца дIадуьйцуш хиларан бахьанца дина дуйла.\nХIинца талламхошна хьалха ду хаттар: хьанна оьшуш ду иза вен? Цара жоп лоьххушехь, юккъаралла а екъаелла цу тIехь. Цхьана жоьпехь нехан ойланаш ца кхетахь а, Чумаков Хьамзатан а, кхечу динан дайн юккъахь лаьттачу девнца дуоза мегар ду аьлла Маршо Радиога дийцира «Мемориал» бакъонашларъяран цхьанатохараллан Несар-ГIаларчу декъан куьйгалхочо Акиев Тимура.\nАкиев: «Хилла йолу терроран акт емалйина кхузахь. Ткъа иза хьанна оьшуш дара, цунна тIаьхьа мила лаьтташ вара а, къаьстина дац. ХIара ду аьлла тIе пIелг хьажош цхьана ойланехь бац нах. ХIинца хала ду, и теракт хьан ейтина а, йина а ала. Ша верриг хьоьжуш ву талламо хIун олу. ЖамIаш дан сих ца ло. Амма дуккха а нахана хета, и эккхар Чумаков Хьамзатан а, Кавказана регионашкахь, Нохчийчохь а, ГIалгIаймахкахь а лелочу динан агIончашца яьллачу конфликтан тIаьхьало ю аьлла».\nЧумаков Хьамзата шена дуьхьала эккхар ма диннехь, ша оцу хьолехь дечунах дукха хIума доьзна хилар тидаме а оьцуш, юккъараллехь гIатта кечъелла йолу оьгIазлонан тулгIе сацаян гIерта. Хилла зулам цо лору, шена духьала а доцуш, дерриге а гIалгIайн къам гора хIотто гIортар санна.\nИза цхьанге а далур дац, ша бакъонан новкъара вер а вац, аьлла дIахьедар даржийра цо хаамийн гIирсашкахула. Цу юккъахь цо кхайкхам бо нахе, сих ца далар а, собаре хилар а.\nЧумаков: «И санна цара итт эккхийтар дахь а, вай кхералур долуш а, юхадевр долуш а ма дац. Уггаре а халахетарг ду, и хIума динчу нахана гIалгIайн къам ца дезаш а, иза гора хIотто лууш хилар а. Ас дехар до, кегийчу нахе, цунна духьал цхьанна тайпа ойла ца еш хIума ца лелор».\nШен агIора ГIалгIайн Iедалша кестолгIа цхаьцца чIагIамаш юккъе баха мега кхерамазаллан тIегIанехь маьждигашкахь иза лакхаяьккхархьама. Цигахь видеокамераш хIоттаян а, хIора рузбан дийнахь гIароллехь полисхой а хIотто беза аьлла цу хьокъехь Евкуров Юнус-Бека.\nЦул совнах, тIаьхьий-хьалхий махкахь хилла ши зулам цхьа уьйр йолуш ду аьлла а хета цхьаболчу лаккхарчу даржхошна. Дуьххьара цуьнах йолу шен ойла журналисташка йозвийтина ГIалгIайчоьнан парламентан куьйгалхочо Декажев Мухарбека.\nКхиболу тергамхойн шеко яц, и ши а зулам Нохчийчоьнан а, ГIалгIайн мехкан а шина куьйгалхочун уьйраш меттаян йолаеллачу хенахь леррина дина хиларна. ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека дIахьедар дина, Нохчийчуьра хьал дуьйцуш, «Къизаллина духьалояран комитето» шайн махкахь зорбан-конференци ян оьшуш дац аьлла.\nШен агIор оцу цхьанатохараллан коьртехь волчу Каляпин Игора жоп делла, шаьш дагахь а дацара иза дан аьлла. Цундела, Нохчийчохь долу хьал дийца, шаьш и конференци Москох йийр ю аьлла, хаам бина цо.\nНохчашний, гIалгIашний юккъахь цкъа а хилла бац цакхетам а, цабезам а.\nШина куьйгалхочуна юккъаметтигаш толучу хенахь иза дина хилар, ларамаза дац аьлла, шен ойла йовзийтира бакъоларъярхочо Акиев Тимура.\nАкиев: «ХIинц-хIинц шина мехкан куьйгалхочун юккъаметтигаш тояла йолаеллера. Шина къоманна юккъахь цхьа а хилла бац цакхетамаш. Шина куьйгалхочунна юккъахь бара уьш. ХIинца цу шинна а позицеш а вовшашна герга яха йолаеллера. Цу шиннан цхьанакетарш а хуьлу. Iедалан цхьацца тIегIанехь уьйраш а йолаеллера.\nЦундела Евкуровна лууш дац и дика агIор хийцамаш сацабан. Цунна ца лаьа Кадыров Рамзанна духьала бевллачу ницкъаша, оцу гIуллакхехь ГIалгIайчоь юьйцила. Цундела цунна ша а, ша векал волу ГIалгIайчоь а юьстах лаьттийла лаьа, и конфликт цара юьйцучу хенахь».\nГIалгIайн махкахь тIаьхьий-хьалхий хиллачу кIоршамечу зуламашна болийначу талламо цкъачуьнна олуш дац, и ларш мича йоьлхуш ю.


Дера бан ма бу комаьрша нах а...\nДечкен-бутт 06, 2017\nМисканех доглазар – къинхетамаллин, оьздангаллин билгало. Маьждигийн, кешнийн Iуналладар, велларг дIавуллуш дакъалацар, диканехь-вонехь хилар… Дуккха а ду гIиллакхечу стегаш гIуллакхаш. Муха хьаьвза нах тахана оцу юкъарчу барамашкахь, мел дисина вайлахь гIиллакх?..\nДелларг карош ду\nКарарчу хенахь Нохчийчохь, кхечу кIошташкахь санна, бахархоша шайнччул дакъалоцу юкъараллин дезарш листарехь а, гIийла лол бетташ, хене бовлучу мискачеран, цхьана ханна бина а аьтто барехь а.\nЦхьаболчарна хетарехь хьал-таро йолчара хала хене бовлуш болчу пекъаршна гIодар кхачо йолуш дац,бусалба стагана закат даккхар, ламаз дар, марха кхабар санна, перза делахь а. Таро йолучеран дукхаллега хьаьжча мискачеран бала кхочурш кIезиг бу боху Новр кIоштерчу яхархочо Дадаева Зураа.\nЗураъ: «Цхьаболчара гIо до. Закат доккху олий хIума ло гIийлачунна. Таро ерш шортта бу,гIо дийраш-м бац дукха. Суна хууш тхан урамехь ялх доьзалхо волуш доьзал бу. Бераш ишколе дахийта а бац церан ницкъ. Да ваххал ахча доьху киншкех. ТIеюха а бедарш а яц хIинцца атта могуьйтуш а. И санначарна дан дезар-кх гIо».\nСоьлж-ГIалин Ленинан кIоштерчу вахархочунна Сайдашана моттарехь тахана де доцчарна гIодар чIогIа ледара ду,хьалха хиллачуьнга хьажча.\nСайдаш: «Дукха хьолехь хIинца гIодар чIогIа ледара ду. Дахаран сихалло лоьхку а хаац. Массо а цхьа бIаьрза хьийзаш ву-кх. Массо хIумманна а газана,токана,хина ахчанаш дIаийзош и кхочуш а ма дац цхьанне дала а».\nЗаьIапхочуьнан пенси оьцуш хене волуш волчу гIалин юххерчу эвларчу вахархочунна Висханна хетарехь я Iедална а,я хьоладайшна оьшуш вац мисканиг.\nВисхан: «ГIодан йиш йолуш ду Iедал а ду,таро ерш а бу. Амма гIодарна тIера бац дийр ду а бохуш,нах Iеха а беш, шайн гIуллакх деш бу. Таро йолчара маьждигашна некъаш дохкуш а ахча тосу, делахь гIийлачеран бала-м ца кхочу. Уьш дIатоьттуш лаьтташ бу. Мисканиг Iедална а ца оьшу,я кхечарна а ца оьшу».\nЭшамехь бехачу мискачу бахархошна цхьа наг-наггахь сагIина луш долу сом-ком а, кхачанан сурсаташ а доцург, Iедалера а,таро йолчаьргара а шуьйрачу маьIнехь гIо хуьлуш дац ,шаьш бахархоша дечу тоьшаллашца. Цуьнца дуьстича хаъал жигаралла гойту вайнаха, маьждигана оьшучохь, вон-дика луьстуш,оьшучу гIант-стоьлана,четарна я кешнашна, я кхечу юкъараллин гIуллакхана ахча тасарехь.\nМел бух болуш ду ала хаац,амма цхьаболчара и тайпа жигарралла юзу,ишта дакъалоцуш верг,цIарца вийца а вуьйцуш, кхайкхош хиларца.\nМухха делахь а юкъараллин гIуллакхана дIа а вожавелла,кху ткъех шарахь, дела дуьхьа бохуш сацам боцуш къахьоьгучу Теркйист кIоштерчу Добриев Хаважа чIагIдарехь тахана махкахь сагIа доккхурш кIезиг бац. Цо воккха а веш дуьйцура наха шаьш ,шайн лаамехь юкъараллин хьашт-дезарш листарехь лоцучу декъахь. Ишта къамел деъна тхойшиннан цу хьокъехь.\nХаваж: «Дела къорIанора тахана нохчашлахь сагIа дика доккху. Сан 63 шо ду. ХIара I6-I7 шо ду со а,сан накъостий а кху юьртахь каш доккхуш къахьоьгуш долу. Цул сов маьждигехь дехар а дина хIара кешнаш тIе а лацийтина соьга,мел оьшу гIирс-коьчалла мА эшша кийчча хилийтар тIе а дуьллуш. Хьажал кху чуьра хIара кораш «дарап» аьлла дIахIиттийна хьуна тхан юьртахочо, хIара пластикан пхи кор,Дела дуьхьа сагIина.\nИ некъ гой хьуна ша реза вац цу неIарна аьлла, сан лулахочо шен чоьтах дIахIоттий. ДIо-о хи чохь долу гIу яйти цхьамма,цунна гонах тхов а туьллуш цIа дайти кхечамма.ГIо-м хьаха до. Селхана хIума кхоллуш Iашшехь ойла йо ас и ши кор неI хийца орца хьаьнга аьлча гIуллакх хир дара те.\nЦу мIаьргонехь цхьамма зIе туьйхи-кх.-Хаваж, хьо вуй иза, боху озо, - ша хьенех ву хьуна. Ахь пурба делча и хи долчу хIусмера ши кор а,неI а хуьйцур яра ас.-Дала сунна ваийти-кх хьо!-эли ас.Цу юкъа ши-кхо далале цIена кораш, неIIий дIа-м хIоттий. Дала мукъалахь сагIа доккхучийн къоьлла яц».\nХаважа а, кхечу бахархоша билгалдоккхура, юкъараллина а,мискачарна а даггара гIо деш берш дукхахдолчу декъана,цхьа яккхий таронаш йоцу,юккъерчу тIегIан нах хилар. Хаважин къамелехь гуш ма хиллара,цара и гIо до ледарниг,хийца езарг шайнне ган а гой,цхьаммо а аьлла я хьехна хIума а доцуш. Цу хиламо,кханенах йоьзна ойланаш дебош, тешаво боху Добриев Хаважа къинхетамаллех а,адамийн дикаллех а.


Маьршачу нехан хIусамашна бомбанаш еттарна Iамерко бехкейо Оьрсийчоь а, Шема а\nШемарчу масех бахархойн гIишлошна тохарш дина шемахойн тIемалоша Оьрсийчоьнан кеманаша гIо а деш. 12 стаг вийна, лазийна 40 гергга. Iамеркан пачхьалкхан секретаро Помпео Майка дина цунах дIахьедар шен твиттерехь.\nИшта цо билгалдаккхарехь, Димаьшкъа а, Москва а ООН-о латточу процессан гурашкахь лела езаш ю, маьрша нах бехачу меттигашкахь тIемаш бар сацон а деза. Iамеркан пачхьалкхан департаменто емалдина маьршачу нехан хIусамашна тIе бомбанаш еттар. Оьрсийчоьнан тIеман министралло цкъачунна шегара комментари йина яц хьолах.\nБайначу беттан юккъерчу деношкахь Iамеркан зорбанаша дийцаредаьккхира, оьрсийн авиацино Шеман къилбаседа-малхбузера йиъ дарбан хIусам хIаллакйина аьлла.\nШемарчу радикалан исламхошца тIом болийра Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ коьртехь а йолуш, дуьненаюкъарчу коалицино 2014-чу шарахь. Шеман демократин оппозицина тIехIоьттина лаьтта Iамерка.\n2015-чу шеран Гезгмашин-беттан 30-чохь Оьрсийчоьно йолийра тIеман кампани Шемахь. Коалицино масийттазза бехкейира Асад Башаран режим. Малхбузен пачхьалкхаша бехкево Асад адамийн бакъонаш ларъеш цахиларна.


Абдурахманов Тумсо вен гIоьртинчу дийнахь дуккха а кегийрхой лецна Нохчийчохь\nЖима стаг лоцуш бу "кадыровхой"\nЧиллан-беттан 26-чу дийнахь Шелковскехь а, Новр-ГIалахь а меттигерчу ницкъхоша лаххара а 9 жимастаг лаьцна хилла, цара нохчийн блогеран Абдурахманов Тумсон видеона буха лайкаш хIитторна. Ишта хаам кхаьчна «Кавказ.Реалиин» редакце махкарчу хьасташкара.\nНовр-ГIалахь стагга а вац оцу дийнахь лаьцна, бац шегахь таханенна лецна латтош нах, жоп делира Невран кIоштан полицино "Кавказ.Реалиина".\nШелковскерчу полицино жоп ца делира шега тоьхначу телефонна, ткъа мехкан полицин министраллерчу пресс-гIоьнчаллерчу белхахочо хадийра зIе, шеца къамелдийриг «Маршо Радио» юйла ма-хиъина. Схьа ца ийцира телефон кхин.\nЛецначу кегийрхойн гергарнаш аьттехьа а реза ца хилла шайн бераш дIалецарх дерг хьахон – кхоьру уьш шайн къамел шайна зуламе дерзарх.\nМаршо Радионо дуккхаза а дийцина ницкъхоша Нохчийчоьнан бахархошна тIехь, цара цхьацца дозанал арахьарчу нохчийн оппозиционерийн хаамашна лайкаш хIитторца доьзна, ечу репрессех лаьцна. Масала, тIаьххьарчу хиламех бу хIара: байначу беттан 24-чу дийнахь 25 стаг лецира Куьрчалан кIоштахь а, Шелахь а, Гаьрмачигахь а Кадыров Рамзанна йина коллаж яржорна – мозIгаран духарахь гойтуш вара цу тIехь мехкан администратор.\nНохчийчохь полицино махкарчу Iедалан критик Абдурахманов Тумсо бахьанехь кегийрхой лоьцучу юкъанна Европехь ша Тумсо вен а гIоьртина цкъачунна билггал мила ву къастанза долу жима стаг.\nЕвропехь вехачу блогера Абдурахмановс гайтира селхана шена тIелеттарг, дийцира хиллачух лаьцна, зуламхочуьнга хеттарш а деш. Иза вехачу петара кхача аьтто баьлла жимчу стеган, жIов тоьхна цIийнда вен гIоьртина, амма ца данделла иза.


Дагестан: лолле лецна нах дуккха а бу махкахь\nЛай, Iехийна балийнарш я Оьрсийчоьнан ирча сибат?\nБацош кхобу нах лохуш ю Дагестанерчу Тарумовски кIоштахь мехкан чоьхьарчу гIуллакхийн министралла. Бакъоларъярхоша дийцарехь, лаамза къахьега балийна нах шортта бу Дагестанехь.\n"Москва-ХIинжа-ГIала" автобусца боьлхучу пассажирашна гина ши стаг, лаьцна, лаамза уьстагIий лело вуьгуш, оцу хьокъехь полицига хаамбина наха, боху Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло.\nСихха арз теллича полицина гучуваьлла, ши стаг лаьцна махка а валийна, цхьана гIотан дена вохка гIерта дагестанхо. Лай бинарш бу Новосибирск-махкара 42 шо долу а, Ямал-Ненцойн махкара 31 шо долу а бахархой.\nВухкуш хиллачу шимма дийцарехь, Москвахь цхьана стага тIе а веана, Ставропол-махка уьстагIий кхобучу балха кхайкхина уьш. Баттахь хIоранна а лундолу алапа 20 эзар сом ду, баьхна "эцархочо". Уьш резахилла. Цо автобусан дега царна тIера некъана а, юучунна ахча ша дIаделла аьлла, иштта новкъаваьлла и шиъ.\nАмма Ставропол-махка буьгучу меттана, полицино бахарехь, Дагестане кхачийна белхалой. Уьш "эцначо" цигахь хийцина ша царна луш долу хьелаш –баттахь хIоранна лундерг 5000 сом хир ду, аьлла. Юьхьанца духьалваьлла и шиъ, амма хиина царна автобусах шайна тIера ахча дIаделла доцийла, шаьш билетех ахча дала дезаш бисинийла. Дан хIума а ца хилла, сецна ши стаг Дагестанехь, "балха оьцучо" автобусах ахча дIа а делла, дIавигина уьстагIий долчу.\n"Мухха делахь а кIелхьарвала некъ лаха беза"\nДагестанехь байна а, лоллехь кхобу а нах лохучу тобан куьйгалхочо Исаев Руслана дийцира "Кавказ.Реалиига", "лай лелочу" наханна полици тIехIуттуш а нисло, аьлла. Лецна, бораха бацош болу нах мукъабаха аьтто луш цхьан некъ бен ца хуьлу дукха хьолехь – хьал прессех даккхар, боху цо.\nШа лоллера мукъабаьхначу наханна адаптаци ян а гIо до Исаевн тобано. «Оха мукъабоху нах доккхачу декъанна Сибрехара я Юьккъерчу Азера мигранташ хуьлу. Юьхьанца кхерам хуьлу цаьргахь, амма тIаьхьо дахаре боьрзу. Царна тхаьшка далуш долу гIо до оха", - дуьйцу Исаевс.\nНах лохучу тобан волонтера Натальяс (цуьнан цIе хийцина оха – ред.) дагалоьцу шо хьалха хилларг. Цуьнан майра "къинхьегаман лолле" вахана хилла Ростов-махкарчу дагестанхойн доьзале. Иза мукъаваккха аьтто баьлла зудчун шена вевзачу цхьана стеган гIоьнца. Майрачо полице кехат яздина шех хиллачух лаьцна, ткъа хIинца а вац жоьпе озийна стагга а, дуьйцу волонтера.\nЛоллера нах мукъабохучу Дагестанерчу "Альтернатива" боламан координатора Исмаилов Закира дийцарехь, лецна нах, шаьш мукъабевлча, кхоьру полице арздан. "Оха 100% кхерамзаллах гаранти елча а, полисхоша иза елча а, ца хIуьтту и нах арз яздан. Шаьш арздича, таллам боьдучу юкъанна махкахь биса безаш хуьлу уьш – ткъа чIогIа кхоьру. Дукха хьолехь шайна тIехь лаьттинчу Iазапах лоций цIабахча бен ца дуьйцу цара", - билгалдоккху Исмаиловс.\nАушев Русланан гергарчо лай вина, вацийна ша аьлла Пензерчу вахархочо\nЦо бахарехь, хьалха, 2012-чу шарахь дуьйна схьа Iехийна балийна, бацош болу нах кибирчигаш ечу заводашкахь карабора, амма полицино къайлахьора и факташ, ткъа хIинца кхин сурт ду – полисхоша гIо до, "Альтернативо" дехча.\nКаспийскера а, Карабудахкентера а кибирчигаш ен заводаш дIакъовлаеллачул тIаьхьа лолле нах лецар Дагестанан къилбаседанерчу а, къилберчу а кIошташка дехьадаьлла, боху Исмаиловс. "ГIотанаш лаьтта Кочубей а, ногIийн латтанаш а, ГIизларан кIошт а схьаэцча, цигахь дукха бу лолле балийна, къахьоьгу нах. Цхьаммо хаам баллац, шерашкахь, беха уьш меттигерчу бахархойн долахь. Иштанаш тхуна дукха хьолехь карабо, бевдда мукъабевллачара хаийтича я нахана шайн лоллехь бохку гергарнаш кхобу меттиг хааелча", - дуьйцу "Альтернативан" координатора.\nЮьххьехь хьахийна ши стаг полицино мукъаваьккхина Тарумовски кIоштахь, "эцархо" кхаа дийнахь бен ца кхиина уьш шен жа тIехь бацо. Цул тIаьхьа "Альтернативан" векалшка дIабелла, ткъа волонтераша Москва дIакхачийна.


НовостиВалентина Матвиенко и Махмуд-Али Калиматов обсудили социально-экономическое развитие Ингушетии\nМатвиенко Валентинаси Калиматанаькъан Махьмуд-аьлеи дийцар Галгай мохк социально-экономически дегабоалбера лаьца\nФедераци Совета Председатела Матвиенко Валентинас вашагкхетар дадихьар Галгай Республика Мехкадаьца Калиматанаькъан Махьмуд-аьлаца. Дийцар региона социально-экономически хаттараш.\nМатвиенко Валентинас аьлар, боккха лоархам болаш да, 2021 шера лайчила бетта Федераци Совете дадихьача Галгайчен деношка кечъя постановлени кхоачашъяр.\nРегиона кулгалхочо хоам бир, каьхата та белгалдаьха кхоачамбоацараш шоай арга юстарадоахаш латт, аьнна.\n«Цу гулакха вашагъеллай лаьрхха балха тоаба, цо айха бувзам лелбу РФ Правительствоца. а пурам лоре, хьога хьайга хоам бергбар оаха, постановлени кхоачашъяра, къаьстта ха техьъяьнна е халонаш йолаш меттиг хуле», - аьлар субъекта кулгалхочо.\nФедераци Совета Председатела раьза хилар цу гулакха, иштта белгалбир Хамченаькъан Белана, Галгай Республика паччахьалкхен аьдала викала, аргарно-продовольственни политиках йолча СФ Комитета Председатела заместитела, болх.\nЦул совга вашагкхетара доакъашхош дийцар Украине лаьрха операци дахьочара а Донбассера ценах бехача наьха а оагув хьаллацар. Калиматанаькъан Махьмуд-аьла ма алара, Галгай Республика гуманитарни новкъостал даьд, иштта дахьийтад гишлон материалаш а. Эшам хуле, аьттув ба беженцашта тхов-кийле алашъе.\n«Ца хаддаш бувзам лоаттабу тхоай бухошца, царна а, цар дезала а, иштта лозбаьчарна новкъостал деш хьадоага тхо», -аьнна,белгалдир Калиматанаькъан Махьмуд-аьла.\n05.04.2022, 554 просмотра.