“Дошо Лоамаш” (дувцар) Хамхой Ваха — Сердало\nО книге Общество\nЦкъазза лаьгIо, хьастарча хин илли мо сатийна, цкъаза михах тара каетташ, сихлуш, дукхача оазаех ека Шопена музыка хозар, ашараш Iомаеча ишколерча цхьан классан че ца тоъаш, араювлаш йола. Бераш чу дахача, иштта цу ашарех чуийнна, ха йоаккхар къонача кхалсага. Аьлча а, тIехьара ши кIира хургдар ца хаддаш из хьадоагIа. ХьалхагIа-м, йоI йолча хана, кхы хайра мукъа хилацар из. ХIанз-м паргIата ха дукхагIа яр. Йиш чакх ма ялла а, меллашха «пианина» ногIар IотIа а къайла, хьалгIетта ший плащ тIа а йийха, чуяха кечлуш йоаллар Райсхан, укхунца болх беш йола неш, Тамара, хьачуяьлча.\nРаиса, яьннайий хьо, чудолхий вай?\nXIaa, долх вай! Сайна ашараш йицъеннайий хьожаш, цхьаяраш кердайоахаш ягIар со, — юхайистхилар из. — Цхьа-ши оаз увгIаш я-кх е «инструмент», Тамара! Хьона ховча вий укхун настройка ергйола саг?\n«Настройщик»-м лохаргвар вай! Даьра бехк-м бац хьа, Раиса, ашараш йицъелча! Из Iа лайнар лайна хилча-м кхоачам ба, фуннагIа хила а! Сона-м могаргдацар, иштта…\nЧакхдаккха кхензар цун, шийна «могаргдоацар». ХIаьтта хьачуяьннача Забе хоададир акхар къамаьл:\nЦIадаха кечлуш дий шо, са хозадаргаш? — хаьттар цо.\nСайре дика хийла хьа, Заби! — аьлар шинне а цхьатара.\nДала диканца доахолда шо! Шо шиъ йолча атта хул-кх сона болх бе. ЦIена хул-кх даимма а. Дала ха йIаьхъе шун! — акхарга а аьнна, дIайолаелар кхалсаг классан че цIенъе.\nIадика хийла хьа, Заби! — аьлар шинне а!\nДала Iадика йойла! — ела а къежаш тIатехар. — Долле шо, малагIчоа венав хац сона, цхьаннена-м кIийлена вена латташ ва шоана, хьайза кIуж бар а!\nИз оаллашехьа, Тамара дIа а йийрза елаелар. Ший дагахьа йоахар цо: «КIуж хьовзар-м хIама даьра дац хьона, Заби, укх са нешо цун еррига уйлаш а хьовзаяьлга мара»…\nРайсхана а зийнавар из-м, укх шин кIира, балха эттача мо, цхьан ханна вай хьаотташ. Е йистхила, е тIехьа ва а гIортацар. Корех дIахозача ашарашка ла а дийгIе, ваьле дIаводар.\nХIаьта тахана-м тIехьа волавелар из, балхара чуболхача нешашта. Дувцар ца хаззал гаьно воагIаш из а волаш, цхьацца хабараш дувцаш йоагIар ер шиъ. ГIаш ухар уж, дукхагIа йолча хана. Парка юкъе гIолла бахача дукха никъ а бацар бе.\n— Ой, йиц ма еннаярий! — ийккхар Тамарега, тиканна уллув кхаьчача. — Во хьал-м даьра хургда, нанена бIалгах шекар ца эце! Раиса, Iоа парке сабар де, со тIехьакхувргья хьона! — аьнна, сихха тика чу яьлар из.\n«ХIанзолца-м со йоацаш яха тигацар укхо, цхьаннахьа а», хеташ, йолаелар дIахо Райсхан. КIалгIолла хьажача, зийра цо, тIехьавоагIачо хоадаллал болар сихдеш. ТIехьа кхе-м воланзар.\nПарке кхаьчача, са дов гаьна а ма дий, вешта, Тамара а ма йий сабарде яхаш, дагадена, цхьан гIанда тIа Iохайра из. Гуйран моажлуча, гаьнаш тIара легача гIаьнашка а хьежаш, юха а ший яхарах дар дага дена ер яггIача, шортточа боларагIа тIавера из.\nЮкьерча дегIара, е хоза а е ийрча а воацаш, ткъаь-иттанел тIехваьнна хургволаш саг вар из. КIаьддача оазаца:\n— Сайре дика хийла шун! Iолохвала мегаргварий укхаза? —\nхаьттар цо. Эздела хьалъай енна: — Моаршал лулда Дала! Нах Iохувшаш ма дий ер! — аьнна, дIахо теIар ер. Лоаца этта сатем тIавеначо бохабир, ше-шийца оалаш мо, «Хоза-м я гуйре», аьнна. Цхьаннахьа дIахьежаш вагIар из.\n«Гуйрен хозалах» дар ца хозаш мо, магIахьа хьалхьежаш ягIар къона кхалсаг. Кхайкача ца хаззал гаьна яле а, шаьрра нах къоасталора, укхун неш чуяхача тикан хьалхашка. Тика чура-м араяьлар из. «ХIанз хьакхоачаргья из» аьнна хеттача, кхалнаьха парикмахерскена юхе кхаьчача, ший нешагахьа кулг оамалагIа цхьа «хоам» а баь, цу чу дIа чу яхар вож. Цо «сабар де», е «ма хьежа» йоахар ца кхеташ ер йолчча, гIанда-лоалахо йистхилар:\n— Райсхан, хьога де къамаьл ма дар са, Iа ладувгIаре!\nХетарехьа, вай довзаш а ма дац!.. — цецъяьнна хьежар.\n— ВIаший дейза, къамаьл хиннадеце а… сона-м йовз хьо!\nДеррига хьа яхар а довз… Вешта, са цIи — Тухан я!\n«Хьано дийца, мичара йовз а, е хьо малав а», ца хоатташ ягIар Райсхан. Вокхо дIахо доладир ший къамаьл:\n— Райсхан! Вай моча наьха, довзара а къамаьла а ше-ший наькъаш хулар. Из ца ховш а вац со. ХIаьта а, Iа ладийгIача, сона совгIат хулаш дар ер! Мегий аз, сай керттера къамаьл де?\n— Къамаьл де-м мегар, ладийгIача довш хIама ца хилча, — юхааьлар укхо. — Вешта, ца бовзача наьха из «керттера къамаьл мишта хул-те» аьле, хаттар-м отт укхаза!\nСо кхийттар хьох, Райсхан. Аз нийсса аьнна хургдац из. Нагахьа санна, кхел-рузкъеи хинна, вай шинне довзар хотталой, керттера дар а… деррига а аргда аз!\nЦунна хьалхашка, ше тесса ладувгI аьнна хетийте а, неш гучаяларга сатувсаш магIахьа хьалхьеже а, Райсхан-м лаьрххIа ладувгIаш яр. Тоъъала ха яр, моллагIча адамий меттала лертIача къамаьлага цо ла ца дувгIа.\n— Тхьовра аз, хьо а йовз, хьа яхар а довз аьлча, тамаш яь а хила мег Iа. Са гаргарча саго дийцад сона из. ТIехьарча хана-м, xlapa денна хьа балха моттига юхе латташ хелла ха яьккхай аз… Геттара салоIам хулаш ла а дувгI аз хьа ашарашка.\nСо цIавена а дукха ха яц. Арахьа са ма тоссий вай ашарашка а, кхы долчунга а! Вай яраш санна, Iалаьмате дега гарга йоагIа сона Огиньске «Даьхенца Iадика ювцар» яха полонез а, кхы яраш а! — сецар из цхьан юкъа.\nЦIаьхха дагавехар Райсхана «вож». Цо а йоахар, цхьацца ашарий а композиторий а цIераш, ераш шоайла бовзача хана. «Вешта, ер-м, хетарехьа, цох тара вац. Къамаьл а бIарахьажар а кIаьдагIа да. ЛадувгIаргда-кх аз, Iа малагIа «локх» а, хьо мича е сенга кхача гIерт а. Малав-те, ер сона тIахьожаваьр».\n— Райсхан! — юха а волавелар Тухан. — Нах а бе-бе ба, цар гIулакхаш а, цхьанне дар шоллагIчоа тара хилац. Кхет со-м, вай кицано ма аллара: «Дилло воагаваьчо хина фув яьхад», яхаш а ма дий. Иштта «ваьга ва» со се a. Бapxl шу хьалха, наха хьоадаьча зоахалолагIа, цIагIарчарна а из товш доландаь, саг йоалаяьяр аз. Дукха ганзар тхо цхьана… Iа бехк ма баккхалахьа, Райсхан, цкъаьннахьа довзашше а, аз уж хIамаш дувцарагIа!\n— Бехк баккха хIама дац из-м, Тухан! — ше оаллашехьа, из цIаьхха оагалуш санна хетаделар Райсхана.\nОага а велар из-м. Цхьа ший тайпара хоза йийкар цун цIи, къонача кхалсаго духхьашха йоаккхаш. МайрагIа ле а ваьлар:\n— Во саг ма яцар! ХIаьта а, мишта аргдар хьога из, юкъара кьамаьл а, тхо шиъ вIашкаозаш юкъара гIулакхаш а хьежамаш а дацар-кх тха. Къаьстта, даь-цIа яха из цIаеча, кхы тайпа хулар из, дукха йистхилара тIера а йоацаш. Цхьан дийнахьа хьааьлар цо бахьан: «Сога мамас цIайола йоах. Нахах эхь хет, йоах, хьо йигар малав, фу деш ва хаьттача.» Са уст-цIаьшта эхь хеташ хиннадар, шоай найц филармоне балха ва ала. Цу бахьанагIа къастар хилар тха!.. — кIеззига соцавелар из. …\nЮха а «вож» дагавехар Райсхана. «Са маьр-цIаьшта тара хиннаб мотт сона, уж а», аьнна, хетаделар цунна.\nЦул тIехьагIа хетар сона: со а, со воацар а, моллагIаш а цхьан дахар хотта лаьрхIа нах ма бакъахьа хургбар, хьалхагIа шоай синой гаргало а техка, вIашагIкхийттача, аьнна… Райсхан, са философи-м кIордаяь хургья хьона!\nХIама дац, хIана кIордаду хьа къамаьл? — аьнна, тIаккха «аз сов теркам бу моттаргдий-те укхунна» хеташ, тIатехар цо: — Со-м, хIаьта а, новкъостага хьежаш ягIа! — аьнна.\n— Со цIавенача юкъагIа, хьалхагIа-м хIаьта а, укхаза дукха хIамаш хувцаденнад. Дог хьоастар кIезига а да… Бакъдар аьлча, хьа ашарашка ладувгIа ваьлча денз-хьа, со-м юха «дийнлуш» а воагIа, Райсхан! Даьла раьза хилва хьона, из бахьан долаш!\nХьалхьажача ший нешах бIарг а кхийтта, Райсхан гIаттар:\nСа новкъост а хьакхоачаш латт! Хьона а баркал хилда, Тухан! Хьа къамаьло сога а яйтар уйла… дагалоацамаш а…\n— Райсхан! Аз хьогара цхьаккха а хIама дехац хIанзарчоа. Дийхача Iовдала а хургдар из. Бакъда, цхьанна сага кара мичад, шийна бIарахьежа бокъо кхычунгара яьккха, кхы дар дIадаьлча а. Цхьаккха дехац аьлча-м, нийса хургвац со… Вай ханнарча а, вай кога-меттарча а наьха, довзара наькъаш кхы тайпа хулар, ма аьларий аз тхьовра. Iа кхетаду мотт сона се ала воаллар! ЦаI-м дар са… мегаргвий со Iа локхача ашарашка ладувгIа аха?\nЦунна духьала хIама ала кхоаянзар Райсхан. IотIакхаьчар неш. Ше кхоайича а, фу аьнна жоп лургдар укхо? КIиръенна, нийсса бIара а хьажа, накъа-м ваьккхар цо, ший Iадика а йийца дIаволавенна Тухан.\nДукха гоайирий хьо, Раиса? Фу йоах, Тухана? — хеттар Тамаре елакъажарца, шоаш болалушшехьа.\nАйя, хьона вовзаш вар из? — аьнна, цецъяьлар Райсхан.\n— ХIа-хI, мишта вовзац? Са мохча ма вий из! — елар вож. Шоаш къастача моттиге кхаьчача, «дика да, кхоанналца», укхунга а аьнна, Тамара дIакъаьстар. Райсхана дIахо а яха езар.\nШий яхарера хинна сурташ духьал а увтташ йодар из. Музыкальни училище йисте а яьккха, балха эттача вайзар укхунна Руслан. Цу юш ишколера дIа а валацар. Цун къамаьло корта хьовзабаьбар йиIий. Метта шаьра а вар, музыках а кхетар. Кхетарий-м хац, ювца-м ювцар цо из. Шийна дукхаеза, оалар, классика: Хачатуряна «Гаянэ» балетера «Товрашцара халхар», Чайковске «ГIургIажий Iам», иштта кхыяраш а.\nЦхьан дийнахьа — Райсхан яь ди дар из — совгIат а дахьаш вера. Качъуллаю дошо кулон. «Ер сов деза совгГат да, Руслан, цу тIа, дошо хIамаш дIа-юха тела мегац» йоах, Райсхана аьлча: «Ер-м, зIаммига кулончик мара яцар, Раиса, хьаллара лоамаш дошо дерзадаь, хьа коа оттадергдар-кх аз, мегача», аьлар цо.\nРайсхан ена дукха ха яьннаяцар. «Балха ара маца йоал со» аьнна укхо хаьттача, цIимхаро «хьаел соца» аьнна, шоай цIенна уллуврча кхоаллен кIалха дIайигар цо из. Цига латтар массайтта гали чуховшшал, дукха лелаярагIа ногIар а шаьрдаь йола, хьоар чулело яьшка. «Укх тIа ловзаргда хIанз хьа пIелгаш», аьлар цо, цавашшача велаваларца.\nЦхьан бусса, маларагIа кеп хинна а волаш, чувера Руслан, ше массаза ихача бесса. Шоай даь-веший къонгех цхьанне цIи а яьккха: «Хьанаьхкарцига пандар локхаш яьгIай ма йоахий хьо», аьнна, бахьан а даьккха, качвера из Райсхана. Цу бусса къаьстар уж. Цу бусса яьлар, хургхиннача берах а. «ЧIоаггIа кхийттача аьрхIача хIамо даьд ер», аьлар лораша.\nДукха духьалдера Райсхана, къаьстта, ший бIарг-кIалхара хий ца хадаш, ше даьккхача цу шерара а. ЦIаьхха духьалъэттар Тухан, маьлхаро долча хьажарца. «Бакьахьара саг-м ва из, хетарехьа, — уйла ессар. — Ховргда-кх, хано хьахьокхаргда-кх из а» — хеташ, ниI йийлар цо шоай цIен. Ше ниI къовлаш, юхахьажача, дIа гаьнна, цхьа саг латташ санна хетаделар цунна.\n← Исполнение республиканского бюджета\nЯркий пример профессионализма и трудолюбия →


ТIамо НеI Етта Нохчийчохь\nНохчийчоь-- Нохчийн лаьмнашкахь дIадоьлхуш ду тIематасадаларш.\nКху тIаьхьарчу хенахь оццул дукха ницкъаллин структурийн белхахой цхьанаметта байина бацара Нохчийчохь. Цо аьтто бора меттигерачу Iедалийн тIемалойн ницкъ бац шайна дуьхьало ян, бохуш, чIагIдан.\nДIадаханчу кIирнах хиллачо юха а шеконе диллина Нохчийчура тIеман хьал кхоччуш дIадирзина бохург. Цу хеннахь Нохчийчоьнан а, Дагестанан а дозанца хилларг билггала хIун ду хууш дац хIинца а.\nДагестанерачу Казбекан а, Нохчийчоьнан Ножай-юртан а кIоштийн дозанца тIематасадар дIадоьдуш а долуш, Маршо Радионца зIене боьвллачу, цу тIамехь дакъа лоцуш ду шаьш аьллачу, тIемалоша дийцира Iедалан цIарах герз лелочу нахах 4 стаг вийна, масийтта лазийна шаьш, аьлла.\nТIемалошна юкъахь долу дараш а дийцира цара. Шайх цхьаъ вийна кхин цхьаъ лазийна, бохуш, бара уьш. Амма тахана, и тIематасадар дIадирзинчулла тIаьхьа, хууш ду дараш шина а агIора алсам хилар.\nШена тIе тидам бохуьйтуш кхин цхьа хIума а ду. Iай, Чиллан-баттахь лаьмнашкахь диллина кIорга ло а долуш, тIемалой а, царна духьала лаьтташ долу полицин а, эскаран а дакъош а жигаралла гойтуш ца хьулу, лела атта долу хан тIекхаччалц, аьлла, собар деш. Амма кхузахь хилларг ша лаьташ ду.\nОфицало дийцарехь, цу тIематасадаларехь дакъа лоцуш хилла тIемалойн кхо тоба, шиъ дагестанхойх а, цхьаъ нохчийн тIемалойх а лаьтташ йолу. Цу тайпаниг хIинццалц хилла дацара, бохуш, дуьйцу Маршо Радион аналисто Бабицкий Андрейс.\nБабицкий: "Цо гойтуш дерг ду цу меттехь тIемалойн тобанаш гулялар алсам долуш хила мега, бохург. Цу тайпана коопераци вайна хIинццалц гина яцара, Басаев а, цуьнан тобанаш а Дагестанна чуяхарх лаьцна йолу эпизодаш вай ца йийцича."\n17 полицин белхахо цхьана талламан операцехь вуьш хилча, уьш кхоош бац, аьлла, ойла кхоллало, бохуш, дуьйцу Оьрсийчурча вевзаш волчу тIеман а, къайлахчу сервисашкахула а эксперт волчу Солдатов Андрейс.\nСолдатов: "Со кхеташ вац, техникан гIирсех пайда хIунда ца оьцу цу кепара лаьмнаш а, хьаннаш а йолчу меттигашкахь тIом беш, бохучух. ХIунда оьшуш ду цигахь пайда эца, схьагарехь, ледара Iамийна болчу полицин белхахойх? ХIунда аьлча, байина нах буьстича, гуш ду цу нехан тIеман гIуллакх хаар лахара хилар."\nНохчийчоь – Чоьхьарчу гIуллакхийн министр Алханов Руслан\nНохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министро Алханов Руслана дийцарехь, Ножай-юртIан кIоштIахь хиллачу тIеман операцехь цара вийна 7 тIемало. Амма и хаам шеконе билла бахьанаш ду, аьлла, хета Мемориал цIе йолчу бакъонашларярхойн центран белхахочунна Черкасов Александарна, хIунда аьлча, хьалха Нохчийчоьнан Iедалша шаьш байина тIемалой бу, бохуш, схьаоьхьуш хилла болу нах, уьш тIемалой хиллий-те, аьлла, шеко кхуллуш хиллан дела.\nЧеркасов: "Вайна хууш дац уьш тIемалой бу, я тIемалой бу, аьлла, дIакхайкхийна нах бу. Вайна, хьул дан аьтто а боцуш, билгала гуш дерш ду ницкъаллин структурийн дараш."\nДIадаханчу Шоьтан дийнахь Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министро Нургалиев Рашида президенте Медведев Дмитрийга хаам бира Нохчийчоьнан а, Дагестанан а дозанехь дIаяьхьначу операцех лаьцна.\nОццул эшам хиларна министар даржах вохо мега, аьлла, хеташ хиллехь а, Нургалиевна и цхьанакхетар дIадирзира, даиман а санна, цхьа а вон тIаьхьало йоцуш.\nМедведевс омра дира байинчеран доьзалшна гIо де, ткъа лазийначарна дарба де, аьлла а. Иза цо дуьххьара деш дац, изза бахаьана долуш, ша мехкан куьйгалхо волчу кху 4 шарахь.\nТIамо НеI Йетта Нохчийчохь


2 шо долчу кIентан кхолламна саготта бу Несаран бахархой\nГIалгIайчоь -- Несара\nНесаран бахархой саготта бу 2 шо кхаьчначу кIентан кхолламана. Царна тера хета цу бераца доьзна хьал дейишас йиттина чолакхйинчу 7 шо долчу Ажигова Iайшица хиллачух.\nХьожуш да-нана а доцуш, урамехула лелаш ву кIант, хаам бо инстаграмехь меттигерчу яхархочо Тебоева Асета. Цу беран нана нароктикех йозуш ю, иза чохь Iан петар – меттамотт, ткъа жоьпаллин Iедалхой бу тийна-тIаьIна Iаш, чIагIдо цо.\nТIехйолуш маьхьарий хьоькхуш а, петарна чуваха гIерташ цIех вуьзна стаг а гира шена, полици еара, араяьккхира нана а, карахь бер долуш цуьнан йоI а, и шиъ наркотикийн хьахарехь яра, бохуш яздина шена гинарг Тебоевас. Цо дийцарехь, уьш берш а полице бигира, амма дIахийцира.\n"Ас дийхира бер дIа ма лахьара аша бохуш, амма уьш дуьхьалонан акцийн декъашхой ма бац, царна реза боцуш хIумма а ма дац", - яздина цо.\nСоциалан машанашкахь шуьйра дуьйцуш ду цу бераца доьзна хьал. Дукхаха болчара хьехайо, цхьаммо а терго а ца еш, дейишас маситта баттахь етташ хьийзийна чолакх йина 7 шо долу Ажигова Iайша.\nБерийн омбудсменера жоп\nНесарара кIант хьокъехь, чIагIдо меттигерчу бахархоша, Iедалхошка латкъамаш бира. "Лулахоша яздинера ГIалгIайчоьнан берийн бакъонашкахула омбудсмене. Цхьа а тергам боцуш дитина. ЛадоьгIуш хир бу, куьйгаш а, когаш а дIадаха дезачу хьоле кхачаре", - яздина Тебоевас. Кестта жоп кхаьчна омбудсменан офисера. Iедалхоша хаам бина, хIоьттина хьал къастош ду шаьш аьлла.\n"Цхьана дийнахь цу чуьра нисса ах верзина ваьлла стаг араиккхинера".\n"Кавказ.Реалиин" корреспднетаца къамел динчу лулхойх цхьана зудчунна бер кхерамехь ду аьлла хета. "Маситта сохьтехь ша цхьаъ волавелла лелла кIант. Хеча тIуьна ю, меца ву, шелвелла ву. Некъа тIе ваьллера. Цигахь лелаш машенаш ю. Суна хаьа нана наркотикаш лелош хиларх лаьцна. Цхьана дийнахь цу чуьра нисса ах верзина ваьлла стаг араиккхира. ГIалгIайчохь цу тайпана зударий байа а сахьт дац", - дийцира цо кIантаца доьзначу хьолах лаьцна.\nБолчу хаамца, полисхой а богIуш, инцидент хиллачул тIаьхьа и петар яссаелла. Ткъа иза мехах нахана чохь баха луш йолчу долахочунна ца лиина верасалла сервисан белхахошна неI схьаелла.\n"Малар а, самукъадаккхар а дезаш ю"\nНесарарчу полицин кхиазхойн гIуллакхашкахула декъан хьаькамо Чечиева Залинас "Кавказ.Реалиин" корреспонденте дийцарехь, беран нана, 22 шо долу Рашана кхиазхо йолу тергаме эцна яра полицино. Цунна Iуналла дора шаьш, амма 18 шо кхаьчначул тIаьхьа шайн чоьтера дIаяьккхира иза, боху Чечиевас.\nЦо чIагIадерхь, церан белхахоша шайн тидамехь латтош хилла и доьзал, сих-сиха шаьш деха меттиг цара хуьйцуш хиллехь а. Цо дийцарехь, карарчу хенахь толлуш ду цу доьзалера бер схьадаккхарх лаьцна хаттар. Рашана нана а ю малар а, самукъадаккхар а дезаш, амма йоIан кIанте дика хьожу иза, дуьйцу Чечиевас.\n"Жима кIант реабилитацин центре хьажор ву, тIейогIучу хенахь иза цхьана доьзале давалар Iалашонца", - боху Чечиевас. Цо дийцарехь кIентан кхоллам шен тидаме эцна ГIалгIайчоьнан берийн омбудсмено.\nПолицица инцидент хилла масех де далале ши зуда а, кIант а схьакаро аьтто белира. Социалан сервисаша жимачу кIентан верас йина ненанана, ткъа нанна тIедожийна наркоманех дарба лелор.


Харжамаш хир бу ...хир буй-те?..\nГуьйренан хьалхарчу,гезгмашин беттан I8-чу дийнахь, керла парламент хоржур ю Нохчийчохь. Цу хьокъехь сацам бина мехкан харжаман комиссино.\nХууш ма-хиллара кху беттан 16-чу дийнахь нохчийн парламент,депутаташа шаьш дага а бевлла,шайн кхеташонехь бинчу бартаца,хенал ши шо хьалха,олуш ма-хиллара декхарш охьа а дехкина, дIаса а хецаелла мукъаяьлла.\nГуьйранна хинболчу харжамашкахь къастор ву мехкан куьйгалхо а. КарабогIучу беттан 4-гIа де тIекхачале билгалйовла езаш ю мехкаден гIант дIалаца лаам болчеран цIерш а. Бакъду,тергамхоша а, бакъонашларьярхоша а, могIарерчу нахана а хетарехь цу даржехь хIинцаверг вуьсур ву.\nОьрсийчохь бехачу бен-бечу ккъаьмнийн векалшна иттаннашкахь шерашкахь зеделла хIума ду урхаллехь болчарна луъург депутат хоржуш а,куьйгалле хIоттош а хилар.\nШен-шен рожехь,йоккхачу,зевнечу гIовгIанца, хIара Iаламат мехала политикан кампани ю бохуш,кхайкхамаш а беш, кест-кеста дIахьуш лаьттачу харжамийн хьокъехь, уьш кхеторехь,вуно морзахе хьажамаш бу къаьсттина вайнехан.\nТIетоха а,дIадаккха а ца гIерташ,бен-бечу харжамийн хьокъехь долуш долу хьал мА-дарра гойтуш аьлча, ткъе иттанна тIера кхузткъа а,цунна тIехлилхина а хенаш йолчу бахархошка хеттаре вийлича гучудолу сурт Оьрсийчоьнна юьхькIаме дац.\nЦкъа делахь дукхахболу харжамхой дакъалоцуш а бац кхаьжнаш тийсарехь,шолгIа цара цхьа дош а, маьIна а хеташ тIеоьцуш а бац Оьрсийчохь муьлххачу тIегIанахь а дIахьуш болу харжамаш. Харжамаш бо бохуш миллионашкахь ахча дойуш харж стенна йо техьа?\nЮх-юха ,хьаббанех ловзучу берех тера Iеха а луш я шаьш нах Iехабо а моьттуш, и спектакалш хIитто кIорда ца до те Iедалхошна? Низам лардар перзачех перза хIума а долуш, бакълена а халкъо ша харжам беш хан йогIур а юй те ОЬрсийчохь?\nЦу могIарера хеттарш коьртах дийлар а,царна шайлахь хьааме жоьпаш дала гIертар а, цхьа шатайпа синкхача а хилла беха цхьаболу сакъе доцу бахархой. Царалахь кхана-лама, шо даьлча я пхи шо даьлча, ОЬрсийчуьра харжамаш а, ша дахар а нийсонан,низаман хорша доьрзур ду ала хIуьттурш кIеззиг бен бац,нагахь белахь а.\nДукхахболчу махкахошна хетарг ду,масала харжамийн хьокъехь 65 шо долчу соьлжагIалахочо Хьасана дуьйцург.\nХьасан: « МоттаргIанаш лелор доцург харжамаш кхин бан а бац. Бу бохуш цIе ю-кх! ТIаьхьарчу ткъех шарчохь 3-4 хилла со хилла-м вац харжамашкахь. Суна дага а догIуш Масхадов хоржучу хенахь бар-кх нах кхаж таса арабевлла, очарташка а хIуьттуш!\nТосуш хилча а муха тосу,массо хена а ишта хилла а ду-кх иза Оьрсийчохь- цIерачеран метта а цхьамма дIа чу кхуьссу-кх кхаьжнаш. Кху тIаьхьарчу шерашкахь хийцаделла хIумма а дац и кхаж тасарехь,я хийцалур ду ала а дац».\nОьрсийчохь дIахьучу харжамийн нохчийн хилла ца Iа сел ледара мах хадош. ДIахьуш ерг муьлхха политикан кампани елахь а бахархойн кхетамехь олалла дийриг шеко ю.Церан жамIаш беламе,берийн ловзарш санна тIеоьцу могIарерчу оьрсаша шаьш а,ишта кхечу къаьмнийн векалша а.\nНахаца хиллачу къамелаша ма-гайттара,цуьрриг холча а ца хIуьттуш,сиха евза оцу харжамийн хьокъехь цара кхобу дог-ойла а.церан жамIех церан мел тешам бу а.


Чиллан-бутт 11, 2016\nЧиллан-беттан юьххьехь Соьлж-ГIаларчу «Нохчийчоьнан дог» маьждигехь боккха гулам хилира Нохчийчуьра, ГIалгIайчуьра, Дагестанера Накъшбандин, Къадарин тIарикъатхойн.\nКъилбаседа Кавказерчу куьйгалхоша марсабаьккхина салафиян боламна дуьхьал пачхьалкхехь ишта а лаьтташ болу къовсам.\nАмма ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-бека декхарево шен мехкан муфти, тарикъатхо, Хамхоев Iиса дарж дита.\nТкъа Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Хамхоев Iисан агIо лоьцу.\nДагестанехь а дерзийна Iедало кху муьрехь къаьсттинчу тергоне салафиташа ламазаш ден маьждигаш.\nБакъду, салафийан боламца къийсам Оьрсийчоьно латтабен дуккха а шераш ду. Шо хьалха Нохчийчоьнан телевизионаша гайтира Кадыров Рамзана Динан урхаллин а, полисхойн а векалшца салафийан хьокъехь а хилла цхьанакхетар.\nХIетахь дIахьедира Кадыровс, «еха мажош а лелош, хечин чудерзйина когаш а долуш, телефончохь оцу шайтIанийн хьехамаш лелораш ду шайтIанаш. И нах леца а беза, къинхетамзаллица набахтешка хьийсон а беза.\nГIалгIайчохь ягарло 70 бусулба юкъараллаш. Царалахь 60 суфийн ю, ткъа уьш ерраш а мехкан муфтиятан олаллехьа ю. Бухайисина 10 Динан урхаллин структурица йоьзна яц, коьртачу декъанна уьш лору махкахь салафийан.\nГIалгIайчохь, Нохчийчохь а санна, муфтиятан урхаллехь лаьттарш тIарикъатан векалш бу.\nКарарачу хенахь тIарикъатхоша къаьсттина гезваха волийна Чумаков Хьамзат салафийан лидер лору цара.\n2008-чу шарахь дуьйна шен дай баьхначу Несар-Коьртахь маьждиган имам ву Чумаков.\nЕрриг а Къилбаседа Кавказерчу суфийн тIаьхьалонан доладан гIерташ, жигаралла совъяккхина хьийзачу Кадыров Рамзана гамо лаьцна цуьнца.\nЦигахь дакъалецира Кадыров Рамзана а, муфтис Межиев Салахьа а, ГIалгIайчоьнан муфтис Хамхоев Iисас а, Къадарийн тIарикъатан устаза Белхороев ИбрахIима а, регионан имамаша, иштта кхиболчу а суфийн боламийн векалша а.\nГуламо тIеийцира шаьш «вахIабхой» олучу боламна дуьхьал шога резолюци.\nКадыровс а къамелдира цу гуламехь. ОьгIазе дара цуьнан хIора а дош. Хьалхо Чумаков Хьамзат доггах маракъийлинехь а, хIинца гезвоху цо имам.\nКадыров: "Оха биъна дуй бу, делла дIадовллалц цаьрца тIом бан..."\nКадыров Рамзана дийцира цхьаболчу мехкашкахь, шаьш салафиташ ду бохучу наха гуламаш беш, шайн жамаIаташ а шордеш, бусалбанашна юкъа питанаш туьйсу, аьлла.\nЦу хьокъехь Кадыровн хьехамчас Шахидов Адама бовзийтира гулбеллачу вирдан векалшна тIеэцна сацам.\nЦу тIехь билгалдаьккхина, Къадарин а, Накъшбандин а тIарикъатийн векалш вахIабизмана дуьхьал хилар. Динан дайшца дага а ца бовлуш,салафийаша шайн лаамехь юкъайоху керла кепаш, и хьал шаьш дохор ду, боху Кадыровс а, цуьнан гоно а, царна тIетовжучу Къилбаседа Кавказерчу тIарикъатхоша а.\nОцу кепехь дIахьединчул тIахьа, Оьрсийчоьнан президенте а, Евкуров Юнус-беке а кехат дахьийтира гIалгIайн 21 Iеламстага.\nКехата тIехь цара доьху Нохчийчоьнан куьйгалхочо дина дIахьедарш тидамеэцар. Билгалдоккху, тIекхуьу чкъор ийманчохь кхиорехь Чумаков Хьамзата доккха дакъа лацар а, цуьнан хьехамаш Iедалца бIостанехьа цахилар а.\nЖоп Кремлера кхаьчна а аьлла хезаш хIума дац цкъачунна.\nКъаьсттина кхераме лаьтта Дагестанерчу Хаси-Юьртахь юкъаметтигаш тIарикъатхойнний, Iедаланний, салафийан жамаIатний юкъахь.\n«Кьилбаседа» олучу маьждигехь гулло меттигера салафийташ. ГIуран-баттахь лаьцнера цу маьждиган имам, герз лелорна бехке а вина. «Исламан пачхьалкх» шайх олучу тобанна тIекарло ярна а вира иза бехке.\nТкъа имамам агIончаша бакъ ца до шайн хьалханча ДАIИШ-ца уьйрашкахь хилар.\nИттех де хьалха дIакъевлира Хасу-Юьртара и маьждиг, бухе диллира и гIишло йогIа бакъо хилла цахилар, иза ечу хенахь, аьлла.\nГIаличуьра 5 эзар вахархо гулвеллера цул тIаьхьа шахьаран мэрин хьалха, шайн маьждиг харцонца къевлина, цу чохь Далла Iамал ян шаьш дитар доьхуш. Маьждиг схьадиллира.\nТкъа Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бакъ ца дира маьждиг полисхоша къевлина хилар, оцу кIоштахь цхьацца барамаш хиларца къевлинера аьлла.\n,Хасу-юьртарчу имамийн кхеташонан декъашхоша ХIинжа-гIалахь шаьш еллачу пресс-конференцешкахь дIахьедина, полисхоша шайн ницкъ тIеберзина кIоштарчу 6 маьждиган имаме даржаш охьадахкийта,аьлла.\nОцу ялх маьждиге лелачийн терахь 12-15 эзар стаге кхочу, бу царалахь къаьсттина кегийрхой.\n«Адамаш оьгIазе ду. Массо а кхета веза, Iедало вахIабхойн лору маьждигаш дIакъийлар салафийан проблема хилла ца Iайла», аьлла дIахьедина Нажмудинов Османан цIарахчу маьждиган имама.\nОцу юкъанна ХIинжа-ГIалахь Венгрин бIаьхойн урамехь Дагестанехь уггар доккха лору салафийан маьждиг диллина лаьтта. Цкъачунна, гарехь, дIакъовла ца хIутту Iедал.\nТIаьххьара хаамаш. Кадыров Рамзана дехна Евкуров Юнус-беке имамашна Чумаков Хьамзатна а, Цечоев Iисанна а маьждигашкахь хьехамаш бар дехка, аьлла. Нагахь ГIалгIайчоьнан Iедало цхьа йист ца яккхахь, и сацон шена хала дац, аьлла...\nАдамаш оьгIазе ду...


Дуьненан агӀонаш — Википеди\nДехар «Къилбаседа-малхбале» хьажийна йу кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.\nДехар «Къилба-малхбузе» хьажийна йу кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.\nгеографехь дуьненан агӀо — коьртачу агӀонийн еаннах цхьаъ (къилбаседа, къилба, малхбузе, малхбале).\nКъилбаседа а, къилба а агӀонаш билгалйоху Дуьненан полюсашца, ткъа малхбале а, малхбузе а (планета шен семан гуонаха хьийзарх йоьзна йолу) — малх схьакхетарца а, чубузарца а. Ширачу заманахь дуьйна адамо билгалйоккхура къилба агӀо — малх делкъана лакхабаларца, малхбале — малх хьалаболучу агӀонца, ткъа малхбузе — малх чубузучу агӀонца; къилбаседа агӀо (къилбаседан эхигехь) билгалйоккхура Къилбаседанца.\nКъилбаседа а, къилба а агӀонаш билгалъяхало меридианаца а, нисса тоьхна хьостаман ӀиндагӀца а. Малхбузе а, малхбале а агӀонаш билгалъяхало горизонталийн а, меридианийн а гӀоьнца.\nТаханлерачу географин карташ тӀехь къилбаседа агӀо лакхахь хуьлу: иштта хилчи къилба лахахь хуьлу, малхбузе — аьрру агӀора, ткъа малхбале — аьтту агӀора. Ширачу, ткъа цкъацца таханлерачу а карташ тӀехь, хӀоттош хилла лакхахь къилба я малхбале.\nСтигларчу седарчийн картан тӀехь дукха хьолахь, гойту иштта, стигла (стиглан сфера) юьллу гуш, лаьттан тӀехулон картех къаьсташ, хьожучун бухахь ца юьллу, ткъа тӀехула юьллу. Цу тӀе стиглан экваторан агӀо хьожучун, хьалха къилба, тӀехьа - къилбаседа, аьрру агӀора – малхбале, аьтту агӀора - малхбузе.\nАдамо арахь ориентаци еш леладо йеа агӀонан хьесап: «хьалха», «тӀехьа», «аьрру агӀора», «аьтту агӀора». Оцу хьолехь агӀо чӀагӀйина яц, хоржу адамо ша латтаре терра.\nЙеа агӀонан ориентацин хьесап, адаман гуонахьара дуьне довзарехь, ладаме мур хилла. Керсталлехь жӀаре диллина.\nДоьаззаллин хьесап гайтина дукха къаьмнийн фольклорехь, ламасташкахь, динан Ӏадаташкахь:\n«йеа агӀора дӀасаваха»;\n«дуьненан йеа маьӀӀе вахар»\nГуо деа агӀонан бекъар доцуш — къилбаседа, къилба, малхбузе, малхбале — ориентированин Ӏалашонаш алсама мел йовлу тӀетухура юккъера агӀонаш: къилбаседа-малхбузе, къилбаседа-малхбале, къилба-малхбузе, къилба-малхбале; ерриг бархӀ агӀо хилира. ТӀаьхьа юкъаехира кхин а юкъара агӀонаш: Къилбаседа-Къилбаседа-малхбузе, малхбузе-къилбаседа-малхбузе, кхин дӀа а, 16 агӀо хиллалц. Кхин цкъа а юккъера агӀонаш екъна и процесс чекхъелира 32 румб хуьлуш.\nДуьненан агӀонаш билгалйоху бесаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКомпасан къилбаседа гойту магнитан цамза ламасталлин басар цӀиен хуьлу, къилба – сийна хуьлу.\nБилламе билгалдаккхар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nДуьненан агӀонаш билгалйохуш дукха хьолахь леладо 4 латинан элп: N, S, E, W, (уьш хьалхара элпаш ду дуьненан агӀонийн ингалса меттан цӀерийн — North, South, East, West), я Къ-С, Къ, М-ле, М-зе (иза хуьлу нохчийн меттан дуьненан агӀонийн цӀерийн хьалхара а, тӀехьара а элпаш — Къилбаседа, Къилба, Малхбале, Малхбузе).\nЦул сов, российн хӀордан навигацин исторехь ехачу заманахь, дукхах дерг лелайора, хӀинца а лела а йо немцойн дуьненан агӀонийн цӀераш - Nord, Suid, Ost, West (Норд, Зюйд, Ост, Вест).\nИза кхетало хетарехь, петран заманахь - XVIII бӀешо долалуш, Российн империн хӀордан флот когахӀуттуш, дукхаха йолу оьрсийн матте еина терминаш, голландийн матера еана, ткъа цигахь дуьненан агӀонийн немцойчух тера йогӀуш иштта цӀераш ю: N -noord (норд) , O - oost (ост), Z - zuid(зюйд) , W - west (вест)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Дуьненан_агӀонаш&oldid=2755362»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 14 август, 07:42.


Тесты по чеченскому языку 6 класс\nЧеченский язык 6 класс овхадов махмаев абдулкадырова — Рейтинг сайтов по тематике\n⭐ Чеченский язык 6 класс овхадов гдз — Рейтинг сайтов по тематике на RANKW.RU\nТесты по чеченскому языку 6 кл.\n⭐ Чеченский язык 6 класс янгульбаев гдз — Рейтинг сайтов по тематике на RANKW.RU\nИзложени-4 диктантан барам-90-105 дош\nСочинени-4 изложенин-150-200 дош\nСоч-на кечам бе аг1о5\nТалламан болх.Г1алаташна т1ехь болх.\nБилгалдоша,цуьнан маь1на а, морфологически а билгалонаш.\nМухаллина,юкъаметтигаллин а, доладерзоран а билгалдешнаш.\nЛаамазаа,лааме а билгалдешнаш .\nИзложени: «Ча а,зударий.»\nБилгалдешнийн легарш,дожарийн чаккхенаш нийсаязъяр.\nБилгалдешнийн кхолладалар ,церансуффиксаш\nТ1еэцна билгалдешнаш. Церан легар а, суффиксашнийсаязъяр.\nБилгалдош морфологически къастор.\nТалламан болх:«Воккхастаг Бисолтий, жима Хьамзатий.»\nГ1алатш т1ехь болх бар. 1амийнарг карладаккхар.\nЛаамаза а, лааме а билгалдешнаш дожаршца хийцадалар.\nКъамелехь билгалдешнех-синонимех нийса пайда эца хаар.\nЛаамечу билгалдешан доланиг дожаран чаккхенгахь а, цхьана дешдекъах лаьттачу билгалдешан\nЧаккхенгахьа мукъа аз.\nСочиненина кечам бар\nСочинени:,, Дашо гуьйреˮ.\nБилгалдешан чаккхенгахь н яздар.\nКарладаккхар.Билгалдешнийн дожарийн чаккхенаш.\nГ1алаташ т1ехь болх.Суьртах лаций жима дийцар яздайтар.аг1о 55-г1а.\nБакъонаш ц1ахь карлаяккхар\nТерахьдош а, цуьнан маь1на а, морфологически билгалонаш.\nМасаллин терахьдешнийн легар , церан нийсаяздар а.\nГулдаран а, билгалза-масаллин а, терахьдешнаш\nЦхьалхеа,чолхе а х1оттаман а терахьдешнаш.\nЦхьалхе а, чолхе а х1оттаман а терахьдешнаш легор.\nРог1аллин терахьдешнийн кхолладалар а,церан суффиксаш.\nТалламан болх:,,Ши к1ант тиларˮ .\nГ1алаташ т1ехь болх.(терахь-ш карла-р)\nЛаамазчу а. лаамечу а рог1аллин терахьдешнех предложенин меженаш хилар.\nРог1аллин терахьдешнийн легар.\nТерахьдешнийн кхолладалар,церан легар.\nТалламан болх.Г1алаташ т1ехь болх.\nСочинени:,,Ас хаьржина корматаллаˮ.\nЯххьийн ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nТалламанболх:,, Бух1анан,маьлхан къовсамˮ.\nДерзоран ц1ерметдешнаш а, церанлегар а.\nДоладерзоран ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nДерзоран-доладерзоран ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nГайтаран ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nГайтаран ц1ерметдешний легар т1еч1аг1дар\nКъастаман ц1ерметдешнаш а, церанлегар а.\nКъастамза ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nДацаран ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nХаттарана,юкъаметтигаллин ц1ерметдешнаш а,церанлегар а.\nТалламан болх:,,Дай,к1антийˮ. Г1алаташ т1ехь болх бар.\nЦ1ерметдешнийн синтаксически г1уллакхаш.\nЦ1еметдош морфологически къастор.\n§41 язъе ши предл.синт.къ.\nБилгалзачу кепан хандешан нийсаяздар.\nХандешан хенаш.Карара хан.\nЯханчу хенан хандешнийн чаккхенаш нийсаязъяр\nСочинени:,,Сан доттаг1чун ц1аˮ.\nХандешан цхьаллин а,дукхазаллин а кеп.\nЦхьадолчу хандешнийнтерахьашца а, классашца а хийцадалар.\nХандашах 1амийнарг карладаккхар.\nТаллман болх.Г1алаташ т1ехь болх.\nБилгалдош,цуьнан синтаксически г1уллакх.\nМасаллин а,рог1аллин а терахьдешнаш.\nДоладерзоран,дерзоран-доладерзоран,гайтаран, хаттаран,юкъаметтигалин ц1ерметдешнаш\n1.Нохчийн меттан алфавитехь …элп ду.\n2. Нохчийн меттан дожар… ду.\n3. Нохчийн маттахь мукъаза къора… аз ду.\n4. Нохчийн маттахь зевне мукъаза аз… ду.\n5. Билгалъяха омонимаш, синонимаш, антонимаш.\n6. Къамелан дакъа … ду.\n7. Ц1ердашо … гойту.\n8. Ц1ердош преложенин меже … хуьлий лела.\n9. Ц1ердешнийн … класс ю.\n10. Билгалдешнаш хуьлу …\nа) берта, бертаза;\nб) долахь, юкъара;\n11. Лаамазчух лааме билгалдош кхоллало … суффиксийн г1оьнца.\nа) – рг, – рш;\nб) – ахь, – ехь;\nв) – иг, – ниг. +\n12. Мухаллин билгалдешнийн даржан ду …\nа) юьхьан, юьхьза, юкъара;\nб) логически, грамматически;\nв) юьхьанцара, дустаран, т1ехдаларан.+\n13. Терахьдош къамелан дакъа ду. Иза тайпанашка декъало. Муьлхачу тайпана ду: кхо б1е ткъе ворх1, ши эзар кхойтта терахьдешнаш?\n14. Диъ-диъ, кхоъ-кхоъ, пхиппа терахьдешнийн тайпа… ду.\n15. Лааме а, лаамаза а терахьдешнех предложени меже… хуьлу.\nа) подлежащи, кхачам, къастам+;\nб) латтам, сказуеми;\nв) берта а, бертаза а къастам\n16. Ц1ерметдош муьлхачу къамелан дакъойн метта лела?\nа) хуттурган, дакъалган, айдардешан;\nб) ц1ердешан, билгалдешан, терахьдешан+;\n17. Ц1ерметдешнийн… тайпа ду.\n18. Яххьийн ц1ерметдешнаш лела… юхьехь.\n19. Лахарчу ц1ерметдешнех дацаран ц1ерметдешнаш билгалдаха:\nа) со, вай, уьш;\nб) церан, сан, шун;\nв) цхьа а, аддам а, х1умма а.+\n20. Хандашо… гойту,\nб) дар я хилар +;\nв) дешнийн уьйр,\n11 – г1а урок\nУрокан ц1е: Билгалдош, цуьнан маь1на\nУрокн тайпа: Довзийтаран урок.\nУрокан г1ирс: Книга, ручка, тетрадь, ИКТ г1ирс.\n1алашо: Билгалдашах 1амийнарг карладаккхар. Билгалдешан маь1на довзар. 1илманан г1оьнца билгалдош вукху къамелан дакъойх схьакъасто хаар. Билгалдешнех йозанехь а, барта къамелехь а нийса пайдаэца хаар.\nБелхан меттигаш кийча хилар таллар. Маршалла хаттар.\nI.Берийн ойла дешарна т1еерзор (мотиваци яр).\n– Д1ахьовсал шайна гонаха. Массо меттехь вайна гонаха х1умнаш ю.\nОцу х1уманийн ц1ераш йоху ц1ердешнаша. Х1ора х1уманан шен – шен билгало ю. Маттехь уьш муьлхачу къамелан декъо йовзуьйту?\nКор, т1улг, у, к1ант, г1ала, хи, некъ, т1ом, сара, стаг, мачаш, сахьт, буц, берам, дог, куьг, йо1, к1ант.\n– Х1окху ц1ердешнийн билгало гайта х1ун оьшу вайна?\n– Маь1ница нийса дог1учу кепара вовшахтаса ц1ердешнашца шайн билгало гойтту дешнаш.\nДоккха, горга, готта, жима, йоккха, довха, боца, буьрса, буткъа, собаре, боьмаша, вешин , ломара, муьста, довха, довха, оьзда, дика.\n– Дешнийн цхьаьнакхетаршна бе къастам. Коьрта а, дозуш долу а дешнаш билгалдаха. (х1ун гойту дозуш долчу дашо?) Вовшийн болх талла.\n– Маь1ница дог1учу билгалдешнашца хьалаюза кеп:\nДешархошна къаьсттина т1едиллар ло хьехархочо церан хааршка хьаьжжина.(индивидуальни)\n1. 20-чу шардар юкъара 6- г1а предложени схьаязйо\nУллерчу шовдан т1ехь яххьаш, куьйгаш а дуьлий, стоьла хьалха гулло уьш лаьмнийн 1аламах, ц1енчу х1аваах баккхий а беш.\n– Синтаксически талла предложени.\n– Ц1ена х1аваъ стенна оьшу вайна? Х1аваъ ца хилча хир дарий дахар?\n– Билгалдош ца хилча, евзий вайна ц1ердешан цхьа а билгало?\nДуста, 5-6 предложеница барта дийца.\nКхочушде 19 – г1а шардар (барта).\nКхочушде 24- г1а шардар.\nIV. Дозуш долу къамел кхиор.\nШардар 25-г1а. 1аламан суьртах лаций жима дийцар язде. Г1оьнна деллачу хаттарех пайда эца.\nV. Жам1 дар.\nVI. Ц1ахь бан болх:\n1.1амае 1-ра параграф\n2. Урокехь долийна, 1аламах лаьцна дийцар ц1ахь чекхдаккха.\nУрок суна чулацаме хийтира.\nСуна дикка керланиг девзи.\nАс кхин а къахьоьгур ду хаарш шордеш.\n12 –13 – г1а урок\nУрокан ц1е: Билгалдешнийн тайпанаш\nУрокн тайпа: Кхетам кхолларан урок.\n1алашо: Билгалдешнийн тайпанаш довзар. Уьш вовшех къасто хаар. Муьлхачух олу мухаллин билгалдош? Юкъаметтигаллин? Цара х1ун гойту? Хаа деза, долахь йолчу ц1арах хилла билгалдош доккхачу элпаца яздеш хилар а.\nII Хаарийн актуализаци яр\n1.1амийнарг карладаккхарца т1еч1аг1дар.\nДозуш долу къамел кхиорна лерина дешархоша ц1ахь чекхдаьккхина 1аламан суьртах лаьцна дийцар дешархоша муха яздина таллам бар.\n– Дийца, муьлха бигалдешнех пайда ийцира дийцар яздеш.\n– Ийширий шуна бос, чам, барам, дуьххьала мухалла а гойту билгалдешнаш?\n– «Дашо гуьйре» – х1унда олу? Дийца цуьнан маь1нах лаций.\n– Гуьйренах лаьцна муьлха кицанаш девза шуна?\n– Гуьйре дашца маь1ница дог1у нийсачу а, тардинчу а маь1нехь билгалдешнаш даладе. (Дашо, токхе, йочане, йоькхане, хаза, исбаьхьа, мокха иштта д1а кхин а.)\nКластерх пайда а оьцуш.\nи.д1.кх. х1уманан коьчалан\n– Х1ун башхалла го шуна мухаллин а, юкъаметтигаллин а билгалдешнашна юкъахь?\nШаьш гойтучу билгалоне хьаьжжина, билгалдешнаш хуьлу шина тайпана. Мухаллин билгалдешнаша х1уманан мухалла гойту: бос, барам, чам, и.д1,кх. Цара муха? муьлха? бохучу хаттаршна жоп ло\nМаьрша Даймохк, оьзда г1иллакх, исбаьхьа 1алам, сийна аре, шийла шовда, лекха лаьмнаш, мерза стоьмаш, беркате мохк, сийна стигал.\nДалийнчу масалшкахь вайна го билгалдешнаша шайца долчу ц1ердешнийн мухалла гайтар\nХ1уманан коьчалан, хенан, меттиган, долаллин билгалонаш гойту юкъаметтигаллин билгалдешнаша.\nТаханлера де, стохкалера шо, цхьогалан лар, аннийн керт, уьйт1ара зезагаш, месийн г1айба, вешин сахьт, ненан кортали.\nХьехархочо тидаме эца деза – Цхьадолу юкъаметтигаллин билгалдешнаш мухаллин маь1на долуш хилар:\nБерзан дог; берзан дог – онда дог.\nIV. 1амийнарг т1еч1аг1дар\n1.Шишшанга цхьаьна болх байтар\nЦхьаьнатоха, маь1не хьажжий, шина а б1ог1амалгера дешнаш. Шайн кхолладелла дешнийн цхьаьнакхетарш юкъа а далош, предложенеш х1иттае. Къастаде билгалдешнийн тайпа.\nВовшийн болх таллар.\n2Дешархошка шайгга болх байтар д1ахьо шина кепехь.\nУ т1ехь гойту билгалдешнаш. Уьш шина кепехь д1аяздойту, улле ц1ердешнаш а яздеш\nХьалхара кеп – мухаллин; 2-г1а кеп – юкъаметтигаллин.\nСингаттаме, мацахлера, йоь1ан, бордаха, стохкалера, ненан, къаьхьа, ламалера, бежанан, деха, уьйт1ара, муьста, Шелара, хьархочун, сийна, ломара, девешин, к1айн, махкара, децин, юькъа, дашо, кхуран, хаза, т1аьрсиган, моллин, к1еда, суьйлин, шичин, горга, месийн, олхазаран, зевне, б1аьстенан, ден, беламе, дечиган, Ахьмадан.\nКхочушде 26 – г1а шардар.(билгалдешнаш а ца яздеш, д1язде. Дуста, х1ун башхалла го шуна – билгалдешнаш долуш а, доцуш а?)\nV. Кхоллараллин болх «Дашо гуьйре» (текстаца)\nТекст экрана т1ехь схьагойту. Кхочушдо иштта т1едиллар:\nПредложенешна юккъе билгалдешнаш язде шайна оьшуш хеттачохь; къовларшна юкъара билгалдешнаш хийца, маь1ница дог1учаьрца.\nЦ1еххьана т1екхечира (токхе) гуьйре. (Лекхачу) стиглахула мохо (к1айн) мархаш идайора. Оьхура (шийла) дог1анаш. Цара новкъарло йора юьзначу аренашкахь (сиха) болхбечу юьртахошна.\n(Г1ийлачу), (тийначу) хьаннашкахь самукъане дацара. Дуккха а олхазарш тоххара (бовхачу) мехкашка д1адаханера. Охьаоьхучу (дашочу) г1аша когаш к1ела (можа) кузаш тийсинера.\nХьаьъначу, (кегийрачу) татолашна чохь (бес-бесара) г1аш т1ера охьаэгначу (диттийн) а, стиглахула уьдучу (мархийн) а суьрташ гора\nVI. Урокийн жам1 дар\nVII. Ц1ахь бан болх:\n1амае 2-г1а параграф;\nКхочушде 30-г1а шардар\nVIII. Рефлекси яр.\n14 – г1а урок\nУрокан ц1е: Лаамаза а, лааме а билгалдешнаш\n1алашо: Лаамаза а, лааме а билгалдешнаш вовшех къасто хаар. Билгалдешан синтаксически билгалонаш: лаамазчу билгалдашах предложенехь къастам хилар; лаамечу билгалдашах, маь1не хьаьжжина, подлежащи я кхачам, я т1едерзар хилар.\nII. Хаарийн актуализаци яр\nЛаамаза, лааме –бохучу дешнийн лексически маь1на дар\nЛаамаза- шен лаамехь доцуш бохург ду, оьрсийн маттахь –(несамостоятельное)\nЛааме – шен лаамехь бохург ду, оьрсийн маттахь-(самостоятельное)\nЦ1ердашца уьйр а йолуш, цуьнца цхьаьна лелаш долчу билгалдашах лаамаза билгалдош олу.\nМуьста 1аж, сийна стигал, к1айн котам, вешин сахьт, юккъера кор, можа хьоза.\n– Т1едиллар кхочушдар\n1. Д1аязъе иштта предложенеш. Синтаксически къастам бе царна. Дийца предложенин муьлха меже ю билгалдешнаш.\nТ1екхечи шийла 1а. Сийна стигал екхна го. Дорце буьйса шийла яра.\n1а (муха?) шийла, стигал (муха?) сийна, буьйса (муха?) дорце.\n2.Х1инца хьовсур ду вай лаамечу билгалдешнашка а, церан кхолладаларе а.\nЛаамазчу билгалдашна т1е –иг я –ниг суффиксаш кхетарца кхоллало лааме билгалдешнаш\nдика йо1- дика-ниг\nоьзда к1ант- оьзда-ниг\nвешин к1ант- вешин-иг\nюьртара хьаша- юьртар-ниг\nдарин коч- дарин-иг.\nКицанаш а далош, царна юкъара лааме а, лаамаза а билгалдешнаш къастор, кицанийн маь1на дастар.\n– Хазчу дашо лам башийна.\n– Дика к1ант-г1ала, вуон к1ант-бала.\n– Воккханиг ца лийринчо, жиманиг лорур вац.\n– Сийлахьниг веза ву Далла а, нахана а.\nХазчу дашо, дика к1ант, вуон к1ант– лаамаза билгалдешнаш.\nВоккханиг, жиманиг, сийлахьниг – лааме билгалдешнаш.\n3. Билгалдешан синтаксически г1уллакхах кхетор\nБилгалдешнаш лаамаза а, лааме а хуьлу. Лаамаза билгалдош предложенехь къастам хуьлий лела.\n(х1ун дира?) – схьаевлира, схьаевлира (х1ун?) – мархаш, мархаш (муха?) – 1аьржа. Кхузахь- 1аьржа къастам бу.\nЛааме билгалдешнаш предложенехь, шайн маь1не хьаьжжина, подлежащи, кхачам я т1едерзар хуьлий лела.\nЦарах жиманиг бухависира.\n(х1ун дира?) – бухависира, бухависира (мила?) – жиманиг. Жиманиг – подлежащи ду.\nЗайнапис т1оьрмигех боккханиг д1абийхира.\n(х1ун дира?) – д1абийхира, д1абийхира (хьан?) – Зайнапис, д1абийхира (х1ун?) – боккханиг. Боккханиг – нийса кхачам бу.\nХьомениг, бинерий ахь аьхка болх?\nБинерий (хьан?) – ахь, бинерий (х1ун?) – болх, бинерий (маца?) – аьхка.\nХьомениг – т1едерзар ду.\n4. Лааме билгалдешнаш дерриге а терахьашца хийцало\n(диканиг – диканаш, лекханиг – лекханаш, жиманиг – кегийнаш)\n– Билгалдешнаша вайн маттахь д1алоцуш йолу меттиг йоккха ю. Цара вайн къамел хаздо, тодо, вайн меттан хьал совдоккху,цуьнан г1оьнца къамелан чулацам а толо. Цундела билгалдешнех нийса пайдаэца хаа деза йозанехь а, къамелехь а.\nИсбаьхьа суртх1отточу билгалдешнех хуьлуш йолу эпитеташ сов хаза нисло нохчийн маттахь.\nБарзах – гила борз, бацах-сийна буц, шовданах-шийла шовда, сих – мерза са, малхах – дошо малх, туьрах – дуткъа тур, терсмаймал дуткъа тур, ткъа Саь1ид Бадуевс шен «1имран» ц1е йолчу дийцарехь «дуьненна а исбаьхьалла латтош болу сийлахь дашо малх» аьлла.\n1.Тобанашкахь кхочушде 17-чу аг1он т1ера 32-г1а шардар\n2.Кхочушде 31-г1а шардар. Дийца, х1ора предложенехь билгалдешан синтаксически г1уллакхах лаций.\nVI. Ц1ахь бан болх\n1амае 3-г1а параграф;\nКхочушде 34-г1а шардар (аг1о 17-г1а)\nVII. Рефлекси яр\nЧеченский Государственный Университет – ЧГУ Грозный\nученый, чеченский ученый, университет, сотрудничество, наука\nНохчийн меттан алфавитехь … элп ду.\nНохчийн меттан дожар … ду.\nНохчийн маттахь къора мукъаза … аз ду.\nНохчийн маттахь зевне мукъаза аз … ду.\nБилгалъяха омонимаш, синонимаш, антонимаш:\nа) серло, бода, дика, вон, машар, тIом _____________\nб) доттагI, накъост, говр, дин _____________________\nв) мIара, мотт, цIе ______________________________\nКъамелан дакъа … ду.\nЦIердашо … гойту.\n8 . ЦIердош преложенин меже… хуьлий лела.\n9. ЦIердешнийн … класс ю.\n10. Билгалдешнаш хуьлу…\n11. Лаамазчух лааме билгалдош кхоллало … суффиксийн гIоьнца.\nа) -рг, -рш;\nб) -ахь, -ехь;\nв) -иг, -ниг.+\n12. Мухаллин билгалдешнийн даржаш ду…\nв) юьхьанцара, дустаран, тIехдаларан.+\n13.Терахьдош къамелан дакъа ду. Иза тайпанашка декъало. Муьлхачу тайпана ду: кхо б1е кхойтта, б1е ткъе ворх1, ши эзар кхойтта терахьдешнаш?\nДиъ-диъ, кхоъ – кхоъ, пхиппа терахьдешнийн тайпа … ду.\nЛааме а, лаамаза а терахьдешнех предложенин меже … хуьлу.\nЦIерметдош муьлхачу къамелан дакъойн метта лела?\nб) цIердешан, билгалдешан, терахьдешан+;\nв) хандешан, куцдешан, дештIаьхьенийн.\nЦIерметдешнийн … тайпа ду.\nЯххьийн цIерметдешнаш лела … юьхьехь.\nЛахарчу цIерметдешнех дацаран цIерметдешнаш билгалдаха:\nв) цхьа а, аддам а, хIумма а.+\nХандашо … гойту.\nб) дар я хилар+;\nв) дешнийн уьйр.\nХандешан билгалзачу кепан хаттарш ду …\nа) хIун дира? хIун хилира?;\nб) хIун дийр ду? хIун хир ду?;\nв) хIун дан? хIун хила?+\nХIара предложенеш синтаксически талла:\nа) Ас тахана урокаш ца Iамийна.\nб) Оха селхана диктант язйира.\nДешан дакъош ду …\nа) цIердош, билгалдош, хандош;\nб) орам, дешхьалхе, суффикс, чаккхе, лард;+\nв) цIерметдош, терахьдош, куцдош.\nБилгалъяккха шена чохь т1едерзар долу предложени\nа) Ахмедхан цIахь вацара.\nб) Ломахь самукъане хуьлу.\nв) Макка, хьо селхана школехь ярий?+\nХIара дешнаш схьадевлла ду…\nа) юьртахо, Iилманах, вешица;+\nб) йоI, пIелг, компьютер;\nв) цIа, некъ, беш.\nб) цхьалхе, чолхе, хIоттаман;+\nв) гайтаран, хаттаран, дацаран.\nЦIердешнийн маса легар ду?\nЦIердешнийн кхийолчу хIуманийн класс маса кепе екъало?\n29. ЦIердешнийн дукхаллин терахьан чаккхенаш билгальяха.\nа) -рш, -рг, -р, -иг, -ниг;\nб) -ан, -ман, -аран;\nв) -ш, -аш, -наш, -маш.+\n30. Синтаксически таллам бе предложенина.\nКхетта малх чубузале бохуш, сихъелла шен гIуллакхаш деш хьийзара Марет.


Вагапов Iаьрби: Мотт бийцар а, кIезиг лелор а, нохчийн меттан проблема хилла ца Iа | Информационное агентство "Грозный-Информ"\nВт, 02 марта, 05:24 Пишите нам\nГлавная » НОВОСТИ » НОХЧИЙН МОТТ » Вагапов Iаьрби: Мотт бийцар а, кIезиг лелор а, нохчийн меттан проблема хилла ца Iа\nВагапов Iаьрби: Мотт бийцар а, кIезиг лелор а, нохчийн меттан проблема хилла ца Iа\nНохчийн Республикехь тIекхуьучу чкъурана ненан мотт биццабалийтархьама а, цаьрга иза Iамабайтархьама а боккха болх бу дIахьош. Дуьненчуьрчу кхидолчу къаьмнийн меттанаш санна, ЮНЕСКО организацин говзанчаша бинчу талламашца, нохчийн мотт дуьнен чохь долчу меттанашна юкъахь уггаре а кIезиг буьйцучу а, пайдаоьцучу а меттанех цхьаъ бу.\nОцу хIоьттинчу хьолах лаьцна хаамийн «Грозный-информ» агентствона шена хетарг элира Iилманчас-лингвиста, филологин Iилманийн кандидата, Нохчийн пачхьалкхан университетан Нохчийн меттан практикуман кафедрин заведующис Вагапов Iаьрбис.\nМотт бийцар а, цунах кIезиг пайдаэцар а, цхьана нохчийн меттан проблема хилла Iаш яц. Вайна гуонахарчу а, иштта, дуьнен тIерачу а дерриге а кегийчу къаьмнийн проблема ю иза. Шайн мотт кIезиг буьйцуш долу къаьмнаш Кавказехь а ду. Дерриге дуьненахь а билгалдаьлла ду даккхийчу къаьмнийн матто, кегийчу къаьмнийн меттанаш кIелдуьтуш хилар. Оьрсийн ду-кх: «Шина гIанта хиъна Iалур вац», – олуш. Иштта гIуллакх ду вай дуьйцучу кегийчу къаьмнийн меттанашца дерг а. Къаьсттина оцу я вукху пачхьалкхехь лелаш кхин а цхьа мотт хилча, цо тIеIаткъам беш меттиг йогIу. Вайн республикехь а ду иштта хьал. Оьрсийн мотт дешарехь а, балхахь а коьртаниг бу, цундела иза коьртаниг а лору, дукхох а буьйцу.\nХьалха санна, доьзалшкахь баккхийнаш Iаш белхьара, цара кегийчаьрца алссам буьйцур бара нохчийн мотт. Дас а, нанас а хьалха шайн берашца чохь дуккха а хан йоккхура, ткъа хIинца уьш а балхахь хила безаш бу. ТIаккха хьан буьйцур бу берашца нохчийн мотт? Берийн бошмашкахь а, школашкахь а Iамош болу оьрсийн мотт буьйцу бераша арахь а, чохь а, вовшашца а. Цул сов, телевидени, телефонаш, интернетан сайташ, ерриге а аьлча санна, оьрсийн маттахь ю. Цара боккха тIеIаткъам бо кегийчарна. И вон мотт бу аьлла ца боху ас, амма шайн ненан маттаца йолу уьйр цахадор, иза вовшашца доьзалехь бийцар коьрта Iалашо хила еза, аьлла хета суна.\nХьалхалерчу заманахь хиллачуьнга хьаьжча, хIинца вайн маттаца долу хьал дикка толуш догIу. Советий Iедал долчу хенахь, вайна балхахь нохчийн мотт бийцар магош дацара. Ткъа хIинца, берриге а министерствийн а, организацийн а, учрежденийн а белхахоша ерриге а документаци оьрсийн маттахь елахь а, нохчийн мотт буьйцу мероприятешкахь. Баккъал а доккха хIума ду иза.\nНохчийн мотт вайн бусалба динца а, вайн хазачу гIиллакхашца а боьзна бу. Вайх хIора а доьзалехь нохчийн мотт буьйцуш, кегийчаьрца болх беш хилахь, замано бечу хийцамех вай кхера оьшуш дац. Со тешна ву нохчийн мотт юкъара дIабериг цахиларх. Школашкахь хьалхарчу классашкахь дуьйна, берашна дарсаш нохчийн маттахь хьоьхуш хилча кхин а дика хир дара. Меттан хьал хийцалур дара. Уггаре а атта дарсаш нохчийн маттахь хилча, масала, къинхьегаман дарс (труд), физически культура, эшаршлакхар, дикачу кхиамашка кхочур дара нохчийн мотт бийцар, бовзар. Ингалсан мотт а атта Iамалур бара. Цунна тидам тIебохуьйтуш ю Магомадов Адама язйина ингалсан мотт нохчийн маттахь Iамор довзуьйтуш йолу книга.\nХазахеташ дерш а ду. Нохчийн меттан кафедрехь доьшуш болу студенташ шайн ненан мотт баккъал безаш а, берашна иза хьеха а, цаьрга иза цIена бийцийта а Iалашо йолуш бу. Вайн мотт дIабериг цахиларан тоьшалла ду, шо-шаре даларца, студентийн дешарехь болу кхиамаш лаккхарчу тIегIане бовлуш хилар.\nЕвропехь болчу нохчаша ненан мотт бицбийр бу аьлла ца хета суна. Коьртаниг, шаьш миччанхьа белахь а, шаьш нохчи хилар диццадар а, меттан сий дар а коьрта Iалашонаш хила еза церан.\n25.02.2021 / 10.11\n17.02.2021 / 15.55\nШамсудинов Бувайсар: «Даймохк» газетан кхиам, вайн мехкан Куьйгалхочун кхиам бу\n08.02.2021 / 11.43\nВагапов Рамзан: Ненан маттахь бераш атта а, дика а кхета материалах (+видео)\n02.02.2021 / 16.25\n24 предметехула дlахьош ю Ерригроссин олимпиада\n25.01.2021 / 19.35


Пхи Полисхо а Вуьйш, Зуда Иккхина Дагестанехь\nЗазадоккху-бутт 07, 2012\nДагестан --Зуда-шахIид икккхина меттиг, Карабудахкент, 07Заз12\nДагестанерчу Карабудахкентехь полицин гIаролехь эккхийтар дина меттигерчу зудчо, ша а леш. Пхи полисхо велла, чевнаш хилла церан цхьана накъостна а, цхьана могIарчу вахархочунна а. Зударий оцу кепехь лелхар Нохчийчохь дижинехь а, даьржина лела хIинца а Дагестанехь.\nДагестанан талламан комитето бинчу къастамо гайтарехь, иккхинарг ю Ибрагимова Аминат. 25 шо долу жима зуда. Иза кхо кIира хьалха Карабудахкентан кIоштарчу Харбук-юьртахь вийначу Дагестанерчу тIемалойн хьалханчин Даудов ИбрахIим-Халилан нус, циггахь кхелхинчу цуьнан кIентан Мохьмад-Хьабибан зуда ю, цхьана хьостанаша бахарехь, кхечара дийцарехь, ДаудовгIаьрца цхьаьна вийначу Загиров Зовран хIусамнана ю.\nНекъ ларбечу полисхойн ханна тIе а яхана, царех пхи стаг а вуьйш, эккхийтина цо шен дегIаца хилла ши кийла тротилах юьйлина коьчал. Бахьана ду, гарехь, Iедалша вийначу шен майрачух чIир эцар.\nКарабудахкентехь динчу эккхийтарна гонаха къамел хилира тхан Маршо Радион суьйлин редакцин корреспондентца Магамедов Закирца. Цо карладаьккхира, хIинца иккхина йолу Ибрагимова Аминат, шаьш-шайн а лоьлхуьйтуш, полисхойн синош дIадаьхьначу зударех тIаьххьарчу шарахь цхьаъ ца хилар.\nМагомедов: «Уггаре гIарадаьллачех дара стохка зуда Раздобудько эккхар, дашна ала, цуьнан майра а иккхира хIетахь, оццу Карабудахкентан кIоштахь дара иза».\nЛелхийтарш а, тIемаш а уггаре дукха лаьттачех ю Дагестанехь тIаьххьарчу хенахь Карабудахкентан къошт. Цуьнан бахьана, Магомедов Закирна хетарехь, дозу бухарчу бахархойн дахаре а, цуьнан маьIане а болчу хьажамашца а.\nМагомедов: «Губден уггаре а радикалехьа йолчу яртех ларало Дагестанехь. Къезиг зудабераш лела ишколашка, институташка а ца боьлху. Оцу юьртахь цхьа а культуран цIа а дац».\nХIун бахьана ду Дагестанехь дуккха а кегийрхой тIемалойх дIабеттабалар, герз а карахь Iедалца лета хIиттар бохург а дийцаре дира оха суьйлийн журналистца. Бахьанаш, гарехь, Нохчийчохь тергамхошна гурраш ду.\nМагомедов: «Дукха хIуманаш ду – адамийн бакъонаш талхор, нахалахь дуьйцу, тIемалой алссам хилар Дагестанан хьакамашна оьшуш ду бохуш, цаьргахула цара шайн дуккха а гIуллакхаш кхочуш до. Изза мехкдаьтта лечкъор, тIемалой бехке а беш. Ницкъахошна а ду ,бохуш дуьйцу, тIемалой хилар пайде – цхьана сохьтехь леринчу операцехь Iийначу полисхочунна даккхий ахчанаш ло».\nДагестан, хууш ма-хиллара, тIаьххьарчу хенахь массарел а дукха полисхой а, хьаькамаш а тIемалойн карах лен мохк бу Къилбаседа Кавказехь. Оцу хьоло бахархой кхерамехь кхобий, сингаттамехь латтабой а хаьттира оха Дагестанерчу тхайн накъосте.\nМагомедов: «Кхерам бац, амма кхераме ду нах боьлла хилар. Суна-м хаац, лартIехь верг, тоьпан тата хезча, гена волу, ткъа кхузахь иза хеззначе, лерина операци йоьддуче дIахьолху нах. Цига а кхочий, телефон тIе суьрташ дохуш а Iа цхьаберш, накъосташна хьалха хестало тIаьхьо. Бен-башха-м дац нахана, боьлла-кх».\nТIаьххьарчу кIиранах 14 вахархо вийна Дагестанехь. 11 царех полисхо ву, 3 - Iедалхо. И тайпа терахьаш могIара статистика а хилла лаьтта оцу махкахь дукха хенахь дуьйна.\nХьал, хIуъа дина а, хийцалург дан дезара, бохуш хеза, дагестанхошкара. Ткъа Iедална гуш бац цкъачунна цхьа некъ бен – шегара ницкъ гайтар. Дац аьлла хета хьакамашна тIемалошца дийцаре дан хIумма а. Ткъа кхин некъ Iедалшна ца гаро тIех гена баькххина боьдуш бу Дагестанехь Iедалашний, тIемалошний юкъахь баккъала а болу тIом.


Кадыровна карт-бланш, гIалгIайн гIуллакхаш, Дагестанехь жаIуй байъар. Къилбаседа Кавказерчу журналистийн - Путине хаттарш\nГIуран-бутт 21, 2020\nКарарчу шеран 17-чохь, хIора шарахь а санна, Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран пресс-конференци хилира. Коронавирусан пандеми бахьана долуш кхушарахь онлайн-форматехь хIоттийначу барамехь 774 журналистана бакъо елира дакъалаца. Бара церан могIарехь Къилбаседа Кавказера журналисташ а.\nБакъду, президентана товр доцу хаттарш ден долу журналисташ ца битинера конференци.\nМасала, хIирийн "Алания" пачхьалкхан телеканалан белхахочо туризм кхиорах хаттар дира Путине, ткъа Нохчийчуьрчу "Вайнах" телехьожийлан журналисто хаьттира, Малхбузено халахетарш стенна до мехкан куьйгалхочун Кадыровна аьлла.\nКавказ.Реалиин редакцино хаьттира регионашкарчу шайн коллегашка, нагахь санна, церан пресс-конференцехь дакъалаца аьтто хиллехь, стенах лаьцна хир дара церан Путине хаттарш аьлла.\nМагомедов Мохьмад, Дагестанан "Черновик" газета\n– Ас хоттур дара Путине вежарий ГасангусейновгIар байъарх гIуллакхан жамIех дерг. ХIокху шерашкахь, "Черновик" кхоьлличхьана, оха гуттар а яздеш ду, цхьаболчу ницкъахоша хаттарш дан тIекхайкхинчу нахана тIехь къизаллаш лелорах лаьцна. Йина кхел а йоцуш, нах хIаллакбарх лаьцна а яздира. ТуьмIаьжгаш йоьхначу наха, камуфляжан барзакъца нах лечкъабора Дагестанан цхьана меттигехь, цул тIаьхьа, кхечухьа уьш кара а бой, тIемалой бара олий, цIе кхуллура. ГасангусейновгIеран ши ваша веро гойту, доза доцуш хилар цара лелочу харцонан: бехк боцу ши кIант вийра. Вацара и шиъ цхьана а чоьте хIоттийна а, дацара цаьргахь я герз а. Амма царна тIемалойн барзакъ тIе а доьхна, кара герз диллира. Йинчу экспертизано гайтира иштта, гIуллакхан материалашкахь яздина а ду. Царна уллохь патармаш дIасакхийсинера, уьш тIемалой бара аьлла, сурт хIоттош. Ткъа гIуллакх нахала даьлча, хиира, цара бохург бакъ ца хиллийла. Наха жоп дийхира. Амма жоп хIинца а даланза ду.\nГериев Жалавди, Нохчийчуьра журналист\n– Оцу накъосте (Путин Владимире.- Редакцин билгалдаккхар) кхелехь дала дезаш ду хаттарш. Цигахь тамехьа хир дара суна дакъалаца, цуьнан режимехь бала хьегнарг санна а, журналист санна а. Ткъа хIара конференцеш цхьа декъаза хIума ду - паччахь нахана хьалхахIоттар санна.\nАлиева Мадина (цIе хийцина. – Редакцин билгалдаккхар), Нохчийчуьра журналист\n– Путинан йоккха пресс-конференци цхьа забарен пьеса хилла дIахIоттина дукха хан ю. ХIора шарахь цхьана кепара хIотточу сценарин цхьа шоу ю-кх. Президентан лергашна товр доцу хаттарш юкъардоху. Суна-м хаьа, цо кхачам боллуш, дуьззина жоьпаш лур доцийла. Делахь а, сан а дара цуьнга цунна "бIегIийла" хетар доцу хаттарш.\nСтенна делла ахь Кадыровна (Нохчийчоьнан куьйгалхо) карт-бланш олу барам боцу бакъонаш? "Уггар маьршачу, ирсечу регионехь" паргIатчу заманчохь хIунда бовш бу нах? Хьуна хаьий оппозицин IАДАТ телеграм-каналан модераторх Тепсуркаев Салманах хилларг? Мичахь ву масех шо хьалха вайна нохчийн иллиалархо Бакаев Зеламха?\nЕвлоева Изабелла, "Фортанга" хьостан шеф-редактор, ГIалгIайчоь\n– Владимир Владимирович, тахана ерриг пачхьалкхехь дукха гулбелла политикан тутмакхаш. Оцу кепара дукха бацара уьш Сталинан заманахь а. "Сети" гIуллакх, "212", "Ростовн гIуллакх", "Новое величие"- дуккха а бу уьш охьабагарбан. Шайн хьокъехь бен болчу сацамашка ладоьгIуш бу "ГIалгIайн гIуллакхан" жигархой а. Бух боцуш ду царна дуьхьал даьхна гIуллакхаш. Со тешна ю, хьо пачхьалкхан президент хиларе терра, царах лаьцна ца хууш хир вац хьо. ХIун аьлла хета хьуна, зулам даран гIуллакхаш дуьхьал дахаро а, юкъараллан жигархошна тIехь репрессеш яро а пачхьалкх йохо а там бу, халкъ дуьхьал дала а тарло аьлла, хетий хьуна?\nЯнюшкин Владислав, Краснодар махкара "Медиазона" гIирсан корреспондент\n– Цхьана а кепара проблемаш Путина ерзор яц - хIара ша иштта система ю. Бакъду, ницкъахой совцалур-м бара цуьнга. Тахана Оьрсийчохь милла а тарло полицин декъе кхача, цундела ас хоттур дара Гулькевичейн а, Выселкан а чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан дакъошкахь лелочу Iазапех. Цигахь цхьана кепара дийцарш хеза: къиза еттарх, ток еттийтарх, кхихкина хи тIедиттарх а. Амма талламчаша дуьхьало йо зулам даран гIуллакх доло. Москвара цхьа талламан тоба вовшахтоьхна, оцу полицин дакъошкахь дерг зоьйтур дацара-те президенто?\nБюрчиев Бадма, ГIалмакхойчуьра журналист\n– Ас хоттур дара Элиста гIалин мэр Трапезников Дмитрий хIотторах лаьцна. Цунна дуьхьал езххачу хенахь протесташ латтийра. Кхелан процессашкахь гучуделира, иза шина пачхьалкхан махкахо хилар а. Хьалха "ДНР-н" куьйгалхо вара иза, Захарченко Александр вийначул тIаьхьа шаьш республика ю аьлла, дIакхайкхийначу мехкан урхаллехь лаьттира иза, цул тIаьхьа Элистахь гучувелира, тIаккха гIалин мэр хила хьалхатеттира. Тахана администрацин куьйгалхо ву иза. Кхузахь цхьанна а вевзаш вацара иза. Ма-дарра аьлча, ГIалмакхойчоь совгIатна дIаелла-кх цунна. Иза мэр хIоттийна аьлла, тхо хIинца а кхелехь къуьйсуш ду, карарчу хенахь кхел лакхарчу суьде яьлла оха цунна дуьхьал айдина гIуллакх къастош.\nФарниев Заур, Къилбаседа-ХIирийчуьра журналист\n– Цкъа делахь, ас баркалла эр дара Путин Владимирна, хIунда аьлча, 2004-чу шарахь Бесланехь теракт йина 16 шо даьллачул тIаьхьа, оцу инцидентехь къиза чевнаш йинчу нахана лоьрийн дарба деш гIо дийр ду аьлла, цо дIакхайкхорна. Хаттар иштта хир дара: кхин а мел дахлур долуш ду полицин кара кхаьчначул тIаьхьа Цкаев Владимиран кхалхар таллар? 2015-чу шеран гурахь вийра иза. Ши шо сов зама ю цуьнан хьокъехь процесс дIахьуш йолу. ЛартIахь ду аьлла хетий хьуна, бакъонан пачхьалкхехь оццул деха гIуллакх таллар а, хIинца а бехкечийн цIераш яьхна цахилар а?\nДокшокова Алена , ГIебарта-Балкхаройчуьра журналист\n– Стенна ду, уггар а пачхьалкхан де эшна нах журналисташна тIеэхар, низамашкахь шайна догIург схьадаккхархьама: я субсиди, я дарба дар, я социалан хьелаш, я кхелан нийсонца сацамбар? Дукха нисло тхуна и тайпаниг: газеташкахь гIовгIа ца эккхийтича, шайна догIург дIа ца кхачадо нахана. Наркоманаш, тIехь ницкъбина, шаьш шайн доьзалш кхион зударий-наной уггар эгIаза, миска нах бу уьш, вайн хьолечу, ницкъечу пачхьалкхехь. Коронавирусан ун даьлла нах коридорашкахь лаьттахь Iохкуш бу - социалан машанашкахь дов ца эккхийтича, царна гIо а ца до. Стенгахь бу бахархошна догIург дIа а кхачош, шайн декхарш кхочушдан хьакъберш?


Коронавирус кхеттачарна гидроксихлорохино гIо дийр дара, боху Трампа\nОхан-бутт 07, 2020\nАмерикан Цхьаьнатоьхна Штаташ, коронавирус, Нью-Йорк\nКоронавирусах ун даьллачу нахана дарба дан гидроксихлорохин молха лело деза, бохучу президентана Трамп Доналдана дуьхьалваьлла иза паденна хилар тIечIагIдина йца хилар дуьйцу Америкехь йолу цамагаршкахула коьрта говзанча лоруш волу Фаучи Энтони, яздо "Американ аз" зорбан гIирсо.\nДукха хенахь дуьйна лоьраша хоршина дуьхьал лелочу гидроксихлорохин молхано гIоле йийр яра коронавирусан ун юхатухуш, бохучу президентана Трамп Доналдана дуьхьалваьлла ву йолу цамгарийн коьрта говзанча лоруш волу Фаучи Энтони.\nОццу хенахь оцу вирусо бойучу нехан терахь алсамдолуш ду Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь, маситта бIаь стаг дийнахь-бусий а леш. ХIора дийнахь КIайн ЦIийнехь ша дIахьочу зорбан конференцешкахь Американ президенто хьехадо и молха, цо хьал сихоца хуьйцур а дара, дуккха а адамаш Iожаллах хьалха а дохур дара бохуш.\n"Суна баккъалла а хета оцу молханах дарба хир дара аьлла. Амма и сацам лоьрийн бу. И сацам бан безарш дархочун лор я цу дарбанан цIийнехь болх беш болу лоьраш бу. Амма гидроксихлорохинах дерг аьлча – хIун хуьлу хьовса шайна лаахь", - элира цо дIадаханчу мукъачу деношкахь.\nТрамп Доналд а, Фаучи Энтони а зорбан конференцехь\nТIейолу а, аллергин а цамгар толлучу Къоман институтан куьйгахочо Фаучис дийцарехь, гидроксихлорохин лелоран жамIаша "уггар алсам дича дийриг ду ойла кхоллар", Iиламанца бинчу талламна тIетевжина дац иза.\nДIадаханчу шотдийнахь КIайн ЦIийнехь коронавирусца къийсам латторехула белхан тобан кхеташо дIайоьдуш луьра къовсам иккхира оцу хьокъехь Фаучин а, Трампан махбаран хаттаршкахула хьехамча волчу Наварро Питеран а.\n"Оцу молхано кIелхьардаха мегара адамийн синош. Вай тIамехь ду. Вай дан гIертаг ду мелла а дукха адамаш дийна дисийтар", - элира Наваррос CCN телеканалан эфирехь.\nЦу хеннахь, Америкехь хIокху кIиранах коронавирусах кхалха мегаш бу ун кхеттаул тIаьхьа ца хиллачу кепара дукха нах. Reuters агенталло бинчу хаамца, карарчу хенахь Цхьаьнатоьхна Штаташкахь коронавирусан ун кхетна беллачу бахархойн терахь тIехдаьлла 10 эзарал а. Иза тIекхочуш ду оцу цамгарх Италехь а, Испанехь а кхелхинчу нехан гайтамна. ТIаьххьара болчу хаамца, Италехь велла 16 эзар стаг, Испанехь - 12,5.


Даржо лучу бакъонел а соввийла веза регионан куьйгалхо, боху Кадыровс\nОьрсийчоь мостагIашца ларалуш хир ю, нагахь санна хIора регионан куьйгалхочо шегарчу даржо лучу бакъонел совволуш хилахь. Иштта ду Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дина керла дIахьедар, хаамбо "Кавказ.Реалиино".\n«Тахана хIораммо а эца деза шена тIе даржо къасточу декхарел масийттазза доккха жоьпалла. ТIаккха бен хир дац жамIаш» (Сегодня каждый должен взять на себя ответственности несколько раз больше, чем это определено должностными обязанностями. Только тогда будут результаты), - яздина цо шен Telegram-каналехь тахана, шоьтадийнахь.\n«ХIинца чолхе зама ю, цхьацца хийра ницкъаш бу арахьара схьа вайн пачхьалкхера экономика, политикан паргIато, цхьаалла йохо гIерташ, гIулчаш йохуш», - боху Кадыровс.\n«Оцу хьелашкахь, Владимир Владимировича олуш ма-хиллара, деса къамелаш дечара, коньюнктурахоша пачхьалкхана пайда ца бахьарал а совнах, зулам до, хьолах са цагатдарца, бен-башха дацарца», аьлла, комментари йина цо Оьрсийчоьнан президента Путина «Цхьааллин Оьрсийчоь» партин гуламехь, «даржахочун батт тIеIитта езаш хуьлу, иза вего везаш хуьлу» Оьрсийчоьнан мехкашкара гIуллакхаш цуьнга кхочушдайтархьама, аларца доьзна.\n…Амма Оьрсийчоьнан низамо «Даржо лучу бакъонел соввалар» лору зулам – Бехктакхаман кодексера 286 артикл. Иза талхорна набахтехь яккха хан а кхачойо низамо.


Вийначу "ДНР-н" куьйгалхочун цIе туьллур ю Соьлжа-ГIаларчу урамна\nСтигалкъекъа-бутт 10, 2022\n2018-чу шарахь Донецкехь динчу эккхийтарехь вийна волчу "ДНР" шех олучун куьйгалхочун Захарченко Александран цIе туьллур ю Соьлжа-ГIаларчу урамна. Ураман цIе хийцарх лаьцна дIахьедина Кадыров Рамзана.\nЗахарченкон цIе урамна тиллар дуьйцуш хаамбира Кадыровс телеграмерчу каналехь Стигалкъекъа-беттан 9-хь. Цигахь Кадыровс яздо Донецкан сепаратистан "иэс бIешершка даккхарх" лаьцна.\nСахалинскан кIоштан губернатора Лимаренко Василийс Оршот-дийнахь дIахьедира, Южно-Сахалинскан керлачу жимачу кIоштера урам Захарченкон цIе лелош хир бу аьлла. Хабаровскан кIоштан куьйгалхочо Дегтярев Михаила а дIахьедира, Захарченкон цIарах урам Комсомольск-на-Амуре гIалахь кхуллург хилар. Омскан кIоштан куьйгалхочо Бурков Александра Омскан мэрна Шелест Сергейна хьийхира, хьалаюттуш йолчу "Зеленая река" олу жимачу кIоштера шина урамна Захарченкон а, Жоганан а цIерш тахкар, яздо Радио Свободано.\nЗахарченко Александр вийра Марсхьокху-беттан 31-хь "Сепар" олучу кафехь эккхийтар а дина. Цуьнца велира цуьнан хадархо, лазийра кхин а 9 стаг. Захарченкон хьехамчас Казаков Александра бахарехь, бомба оцу гIишлон неIарна тIехула йиллинера, иза эккхийтира генарчу зIенаца. "ДНР-хь" хета, и бомба цуьнан кхалхар хилале хьалха еанчу буса йиллина хиларх. "ДНР-н" сепаратистийн куьйгалхо хилира Захарченко 2014-чу шеран Марсхьокху-баттахь. Донбассера конфликт маьрша ерзийта Минскехь бинчу бертана бухахь куьйг яздина цо.\nТIаьххьарчу шина баттахь Кадыровх Украинерчу тIеман коьрта рупор хилла: шен телеграмерчу каналехь цо хIора денна дуьйцу нохчийн эскархоша тIомбарх лаьцна, тIеман гIуллакхаш дарна кечамаш бо, шен мостагIашна байташ йоьшу цо.\nСтигалкъекъа-беттан 9-гIа де - Украинерчу тIеман 75-гIа де ду. Луганскан кIоштарчу Белогоровкерчу школана тIе тохар дича маьрша нах байъина. Оцу махкара Севередонецкан, Лисичанскан кIошташкахь дIахьош шога тийсдаларш ду. Адамийн бакъонехула йолчу ООН-н лакхарчу комиссаран урхалло Украинехь беллачу маьршачу нехан терахь хазийна: Чиллан-беттан 24-чу дийнера Стигалкъекъа-беттан 5-чу дийне кхачалц вийна 3 309 стаг, 3 493 лазийна, дуьйцу урхаллан хаамехь.


Дешархоша концерт елира - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nДешархоша концерт елира\n25.05.2017 10:31 Четверг\nВайн республикехь тайп-тайпана чулацам а, 1алашо а йолуш цхьаьнакхетарш вовшахтуху берийн бошмашкахь, школашкахь, лакхарчу дешаран заведенешкахь. И дерриге а цхьаьнакхетарш т1ехьовсийна ду кегийчийн а, баккхийчийн а Даймахке, г1иллакх-оьздангалле, ламасташка безам кхолла, цахуург хаийта, цадевзарг довзийта, дицделларг карладаккха, къоман орамех ца хадийта. Оцу декъехь къаьсттана дукха къахьоьгу кхоллараллин адамаша а, хьехархоша а. Шайн дог-ойла, са лаьттачу тайп-тайпанчу кхоллараллин кружокашка, исбаьхьаллин школашка, ансамблашка д1аязло бераш. Церан пох1ма, корматалла гучуйоккху, кхиайо говзачу хьехархоша. Ишттачарех ю Гуьмсера Берийн исбаьхьаллин школа а (директор – Ш.М-Э.Хамзатов), дешархойн «Дечиг-пондар», «Вокал», «Театр», «Хореграфия», «Хоровое пение», «ИЗО» — классашкахь корматаллаш караерзо аьтто а болуш.\nНохчийчохь д1акхайкхийна цхьа а дезде ца дуьту школан хьехархоша а, дешархоша а, дика кечам а бина, билгал ца доккхуш. Школехь Даймахке, матте, халкъе безам кхуллуш, вовшашлахь уьйр-марзо ч1аг1ъеш, пох1ма, корматалла кхиош д1ахьо хьехархоша кхетош-кхиоран болх. Тахана Гуьмсера Культура кхиоран кхерчан зала чохь, дешаран шеран жам1 деш, концерт яла баьхкина БИШ-ан дешархой, шайца цхьаьна хьехархой, дай-наной а болуш.\nКонцерт д1ахьочу хьехархоша Асхабова Мадинас, Арцуева Элинас а дийцира дешаран шарахь школехь йинчу мероприятех, дешархойн а, хьехархойн а кхиамех. Хьехархочун Тужеев Хизирин дешархоша кхиамца дакъалаьцна школехь а, республикехь а д1аяьхьначу мероприятешкахь. «Синмехаллин» жюрин декъашхоша, лаккхара мах а хадош, балгалдаьккхира дешархойн пох1ма, дечиг-пондар лакхаран говзалла. Ткъа НР-хь 1.Димаевн ц1арах д1абаьхьначу «Ширцало мукъам» къовсамехь хьалхара меттиг яьккхира Х.Тужеевс 1амийначу дешархочо Тужеев Мохьмада.\nХьехархоша Ильясова Зараа, Висингириева Лимдас 1амийначу къоначу суртдашдахкархоша дакъалоцу к1оштахь а, республикехь а, Къилбаседа Кавказехь а д1ахьочу гайтамашкахь, къовсамашкахь. Хьовсархоша а, жюрин декъашхоша а лаккхара мах хадабо цара дехкинчу суьртийн. Тахана а бу ЦКР-н фойехь дешархойн белхийн а, цара дехкинчу суьртийн а гайтам. Дуккха а къахьегначул т1аьхьа кхаьчна хьехархойн Джабраилов Ахьмадан а, Дадагова Хедин а дешархой таханлерчу говзаллин лакхенашка. Къоначу хелхарчийн лаккхара мах хадийна хьовсархоша Гуьмсехь, Соьлжа-г1алахь, Уфахь, кхечу г1аланашкахь а. Сцени т1ехь говза сурт х1отто а, дешан чам бовза а, дош ладог1архойн а, хьовсархойн а лерсине д1акхачо а 1амийна шайн дешархой Моцуева Хьавас, Вашаева 1айнета. Церан дешархой говза ловзу тайп-тайпанчу спектаклашкахь, сценкашкахь. Дика йоьшу стихаш, говза до сцени т1ехь къамел.\nХ1ора концерте, мероприяте, хьовсархой цецбохуш, керланиг дохьуш йог1у «Хоровое пение» классан хьехархо (Азамат-Юрт) Абубакарова 1айнаъ. Тахана а шайн духаршца а, пох1мица а къаьсташ бара цуьнан дешархой.\n«Вокал» классан хьехархоша Цамхаева Каринас, Арцуева Элинас а берийн репертуар т1еюзу керлачу эшаршца, иллешца. Дешархоша нохчийн а, оьрсийн а метташкахь д1алокхучу эшаршка а, иллешка а хазахетарца ладуг1у хьовсархоша. Дешархоша х1иттийначу сценкийн, лекхначу эшарийн, д1ааьллачу иллийн, динчу хелхарийн, гайтамехь долчу суьртийн, нохчийн мукъамийн а мах хадийначул т1аьхьа вистхиллачу БИШ-ан директоро Ш.М-Э.Хамзатовс элира: «Таханлера концерт дешаран шеран жам1 дара. К1езиг бацара дешархошлахь дика кечам а бина, хьосархошна хьалха шайн корматалла д1агайта баьхкинарш. Баркалла шуна массарна а, концертехь дакъалацарна. Цхьаболчу дешархойн х1ара концерт т1аьххьара яра х1окху школехь, х1унда аьлча уьш школехь дешна а бевлла, шайн дахаран некъ къасто безаш бу. Царех корматаллин артисташ ца хилахь а, нохчийн иллеш, эшарш, хелхарш, мукъамаш безаш адамаш хирг хиларх, тешна ву со. Царна, уьш декъалбеш, школа чекхъяккхаран «Свидетельствош» д1алур ду вай».\nБИШ-ан директоро Ш.М-Э.Хамзатовс дешархошна «Свидетельствош», хьехархошна а, дешархошна а Сийлаллин грамоташ д1аеллачул т1аьхьа къамел дира Гуьмсан к1оштан культуран урхаллин хьаькамо Р.П.Бабишевс. Цо шен къамелехь билгалдаьккхира, НР-хь берийн корматалла, пох1ма кхио хьелаш кхоьллина хилар, и г1уллакх НР-н Куьйгалхочун Р.А.Кадыровн хаддаза тергонехь хилар. «Культуран белхалошна а, культурина а т1е боккха тидам бахийтина хилар вайна гуш ду. Сих-сиха хуьлу вайн республикехь къовсамаш, гайтамаш, фестивалаш, концерташ. Къаьсттана боккха тидам т1ебохуьйту берийн, къоначийн корматалла, пох1ма кхиорна. Цунна тоьшалла таханлера шун концерт ю. Школа чекхъяьккхинарш декъалбан а, хьехархошна грамоташ яла лаьа суна тахана. Дала декъалдойла шу!»\nБалхахь кхиамашца билгалбевллачу хьехархошна грамоташ елира Р.П.Бабишевс. НР-н Куьйгалхо Р.А.Кадыров волчохь культурехула йолчу юкъараллин Кхеташонан председателан заместитело, «Синмехаллийн» жюрин председатело Асхабов 1абдул-1азиза шен къамелехь элира: «Ч1ог1а дика ду, берийн шайн къоман маттахь иллеш, эшарш 1амо, г1иллакх-оьздангалла, мукъамаш бовза йиш-аьтто а болуш. Массо а к1ошташкахь ю Берийн исбаьхьаллин школаш. Массо а школашкахь 1амош бераш ду. Уьш берриге а культуран белхалой хир бацахь а, церан вайн культураца уьйр-марзо, з1е, шовкъ-безам хилар ду коьртаниг. Иза иштта хилар вайна таханлерчу концертехь юха а ги. Хууш ма-хиллара, вайн республикехь боккха тидам т1ебохуьйту культарина. Оцу декъехь йоккха меттиг д1алаьцна НР-н Куьйгалхочун Р.А.Кадыровн «Синмехаллаш» проекто. Оцу юкъахь дакъалоцурш кегийрхой бу. «Синмехаллашкахь» дакъалаьцначех цхьаболчара шайн дахар культурица а доьзна, уьш тахана НР-чу культуран кхерчашкахь белхаш беш бу. Иштта, берашна цхьа шатайпана майда, т1ег1а, терхи ю х1ара школа а. Дала аьтто бойла шун вайн къоман синмехаллаш кхиорехь!».\nХьехархоша Джабраилов Ахьмада а, Дадагова Хедас а 1амийначу дешархоша «Нохчийн хелхар» динчул т1аьхьа, безамна суьрташ а даьхна, д1аерзийра концерт.


Туьйранаш доцуш диса ца деза бераш\n22 марта в 12:29 (2010 г.)\nХууш ма-хиллара, шайн балхаца доьзна журналисташ ца кхочуш цхьа а меттиг ца юьсу. Кест-кеста хуьлу уьш, масала, дешаран а, социальни а, культуран а, кхийолчу а учрежденешкахь, довзуьйту цигара диканаш а, кхачамбацарш а. Бакъду, шен белхан декхарш кхочушдарца доьзна дацара дIадаханчу оршотдийнахь «Вести республики» газетан корреспондентан Нохчиева Мареман ТIехьа-Мартан районан Бумтарчу юккъерчу ишколе яхар. Цигарчу библиотекина совгIатана нохчийн а, оьрсийн а маттахь киншкаш а, журналаш а дIадалар яра Iалашо. Бумтарчу ишколан библиотекина дIаяла киншкаш гулъеш со хиларх лаьцна республикан яздархошка а, поэташка а, ткъа иштта кхиболчу нахе а дийцира ас, – бохура М.Нохчиевас. – Билгалдаккха деза, дукхахболчара шайн таронашка хьаьжжина гIо а лецира. Уггар хьалха сан дехар кхочушдинчех вара хIинца вайна юкъахь воцуш волу «Даймохк» газетан политикин отделан редактор Алиев Iалви. «Святая лезгинка» а, «Орлиная высота» а цIерш йолу шен киншкаш дешархошна совгIатана елира оцу вевзаш волчу поэта. «Бумтарчу хьомечу дешархошна кханене сатуьйсуш» аьлла, шегара дешнаш яздира Iалвис.\nЮьстагI ца Iийра вевзаш волу поэт Мамакаев Эдуард а. Цуьнан ден Мамакаев Iарбин нохчийн маттахь «Нохчийн лаьмнашкахь», оьрсийн маттахь «Я был твоим, Кавказ» киншкаша хьокъала йоллу меттиг дIалоцур ю ишколан библиотекехь. Уггар кегийчу дешархошна ма-хетта хир ю берашна лерина Мамакаев Эдуарда ша язйина йолу киншкаш.\nМоскварчу бакъонашларъярхоша а дакъалецира М.Нохчиеван Iалашо кхочушъярехь.\n– ДIадаханчу шарахь «Гражданское содействие» комитетан куьйгалхочун Ганнушкина Светланин гIоьнца нохчийн матте а яьккхина, арахийцира дуьненан халкъийн туьйранийн кхо том, – билгалдаьккхира журналиста. –Дукха хан йоццуш ша кхуза еана йолчу хенахь сан Iалашонах лаьцна шена хиъча, дешархошна дIало аьлла, нохчийн матте гочдинчу туьйранийн кхо том елира Светлана Алексеевнас. Иштта цу гIуллакхехь дакъалаца лиира С.Ганнушкиница кхуза веана хилла волчу профессорна Ройтберг Михаилна. Юьртарчу хьехархошна эша мега аьлла, математикехула ЕГЭ-на кечамбаран методичка елира Iилманчас.\nКхин а М.Нохчиевас билгалбехира «Орга», «Вайнах», «СтелаIад» редакцийн белхахой. Дешархошна дIадахьийта журналаш делира цара.\n«Бумтара ишкол хIунда яра ахь хаьржинарг?», – аьлла, оха шега динчу хаттарна Марема делла жоп бух болуш дара.\n– Бумтарчу бахархошна хаа деза, шайна сагатдеш республикан куьйгалхой хилла Iаш цахилар, – элира цо. – ТIом болуш алсам зенаш дарна билгал ю иза. Ишкол цу юьртан маьрша дахар дIахIуттуш хиларан билгало ю. Шайна лерина яздина дийцарш, туьйранаш доцуш хила ца деза бераш. Соьга хаьттича, Бумт кхиарца дуста деза вайн республикан кхиар а.\n– Даггара баркалла ала лаьа Нохчиева Маремана а, ишколе киншкаш йохьуш гIо мел лаьцначарна а, – бохура Бумтан ишколан директора Мержуева Луизас. – Схьахетарехь, ишттачу гIуллакхаша гIиллакх-оьздангалла кхиайо вайн бахархошлахь, хIунда аьлча, къинхетамца доьзна ду уьш. Теша лаьа, журналистах Нохчиева Маремах кхечара а масал оьцург хиларх.


www.islamannur.org - Дакъа 39: Сийлахь-Везачу АллахIан Дешан хьокъехь\nДакъа 39: Сийлахь-Везачу АллахIан Дешан хьокъехь\n«Хьуна ца гина, хьоьга доссийначуьнга а, хьоьл а хьалха доссийначуьнга а шаьш иман диллина хилар дIахьедеш берш, хIеттте а тIагIутан кхиэле бовла а лаьа царна, цуьнах юхабовлар шайна тIедиллина доллушехь а? ШайтIанна уьш генна тиларчу бига лаьа! Цаьрга аьлча: «Схьадуьйла АллахIа доссийначунна а, Цуьнан элчанна а тIе» - хьуна гур ду хьуна мунепикъаш хьайх маса дIахьийзаш. Ткъа цаьрга бала боьссича муха хуьлу, церан куьйгаша хьалха динарг бахьанехь, - тIаккха-м, дера, хьуна тIе ма богIу уьш, АллахIах дуйнаш а дууш: «Диканиг а, маслаIат а лууш бен ма-дацара тхо» («Нисаъ»: 60).\nСийлахь-Везачу АллахIа аьлла: «Цаьрга аьлча: «Лаьтта тIехь бохамаш ма баржабе!» - цара олу: «Муххале а, тхо ду-кха и диканиг даржош дерш» («Бакъарат»: 11).\nСийлахь-Везачу АллахIа Аьлла: «Лаьтта тIехь бохамаш ма баржаде, и къепе далийначул тIаьхьа. Кхайкха Цуьнга, кхера а кхоьруш, дог а дохуш: «Боккъалаъ, диканиг дечарна уллохь бу АллахIан къинхетам»» («АIраф»: 56).\nСийлахь-Везачу АллахIа боху: «ЖехIилан заманан кхиэле бовла гIерта-те уьш? Хьена сацамаш бу - АллахIан сацамел а дика хила тарлуш берш тешаш болучу нахана?!» («Маида»: 50).\nIумаран кIанта IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьа а Делах тешна вац - цо шен лаамаш аса деаначунна муьтIахь баллалц».\nНававис аьлла: «ХIара «сахьихь» хьадис ду. Оха «ал-Хьужжат» жайнахь «сахьихь» йолучу иснадаца далийна и».\nШаIабийс дийцина: «Мухха а цкъа цхьа мунепикъ къовсавелла цхьана жуьгтичуьнца, ткъа оцу жуьгтичо аьлла: «Кхиэле Мухьаммаде вер ву вайша, хIунда аьлча цунна хууш хилла цо кхаьънаш ца оьций». Мунепикъа аьлла: «Цул а жуьгтийн кхиэле вер ву вайша, хIунда аьлча цунна хууш хилла цо кхаьънаш оьций». Шина къовсамхочуьнан барт хилла: ЖухIайнахь Iаш волучу цхьана хиндег дуьйцучунна (кахIинна) тIе а ваха, цуьнга кхиэле вала. Циггахь хIара аят доссийра: «Хьуна ца гина, хьоьга доссийначуьнга а, хьоьл а хьалха доссийначуьнга а шаьш иман диллина хилар дIахьедеш берш …»\nКхечу хьадисехь и аят доссаран бахьанин хьокъехь аьлла: «Мухха а цкъа цхьа ши стаг шаьшшинна юккъехь къовсавелла. Цаьршиннах цхьамма некъ кховдийна: «Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вер ву вайша - вайшинна юккъехь цуьнга кхиэл яйтаран дуьхьа». Ткъа вукхо аьлла: «Цул а (жуьгтичуьнга) КаIб бин Ашрафе вер ву вайша». Эххар а тIаьхьа Iумаре велира и шиъ. Шина къовсамхочух цхьамма дерриге а хилларг дIадийцира цуьнга. Iумара хаьттина пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вала реза цахиллачуьнга: «Иштта дарий и?». Оцу стага жоп делла: «ХIаъ, иштта дара и». Iумара, шен тур схьа а даьккхина, тоьхна вийна иза».