Инфоурок › Классному руководителю › Другие методич. материалы › Внеклассное мероприятие .Сценарий мероприятия к дню чеченской женщины\n«Сийлахь Нохчийн Нана!»\n1алашо:Дахар деллачу, нохчийн мотт 1амийначу,г1иллакхаш хьоьхучу Нанна хьалха массо а декхарийлахь хилар хаийтар. Хеназа бохамаш къежйинчу, къанйинчу Ненан сий дар, ларар,э шар.\nЭпиграфаш. Ненан сурт.\n« Доьзалан хьашташа\nХьомсара шайн нана\nйиц ма е боху цо...» /М.Мамакаев./\n«...Сийлахь Нана! Хастам хьуна!\nГенахь хиларх,тхаьш мацделча\nХьан комаьрша куьйгаш го...» /А.Сулейманов./\nХьехархо: Марша дог1ийла шу, хьоме хьеший, дай, наной, бераш! Ненан де даздан вовшахкхетта вай кху зала чохь.\nДуьххьара вай долчу баьхкина хьеший бовзийта лаьа суна …..\nНана — цул мерза а, хаза а дош дац кху дуьненахь. Дуьнен т1ехь уггаре исбаьхьа дош ду и, дуьххьара дуьненчу даьллачу беро олу дош ду и. Массо а маттахь цхьабосса к1еда-мерза дека и дош.\nКху дуьненчохь мел долчу х1уманал а сийлахь — Доккхачу дарже лерина бу ненан мерза безам, къинхетаме дог, ховха куьйгаш, хастаме б1аьрхиш. Шен берийн аьрха амалш хьесапе ца оьцуш, уьш мелхо а хьоьстуш, цара д1а мел боккхучу когаца уьш юьхь1аьржонах, тешнабехках ларделахь бохуш, Везчу Деле доьхуш йоккху нанас ша дуьненчохь йоккху хан. Азаллехь синош кхуллуш, уггаре хьалха, нана хилла хьакъ йина, Хьава аьлла ц1е а тиллина, кхоьллина зуда Веза Хинволчу Дала. Сийлахь Пайхамарш, Элчанаш, Эвлаяаш дуьненчу баха хьакъ йина нана-зуда. И деза сийлахь дукъ д1акхоьхьуш зударий, наной бу вайна юккъехь а. Къаьсттина х1окху центран дешархойн наной. Церан суьрташ гойтуш д1адоло лаьа суна вайн таханлера цхьаьнакхетар.\nГойту «Вайн наной» слайд.\nСин оьздангалла йолчу йо1арех хиллачу х1усамнаноша лардина вайн кхерчан сий, кхиийна яхь йолу къонахий , Кадырова Айманис кхиийна вайн къоман президент Рамзан санна.\nМел яккхий халонаш т1ех1иттарх , шен кхаьчна деза дахаран дукъ д1ахьош го вайна и доккха доьналла долу зуда. Паччахьан х1усамнана , цул т1аьхьа паччахьан нана. Амма цу зудчун вастаца вайна ца хаало еса куралла. Аймани коьрта вайна гуш долу амат-доккха иман, оьздангалла, адамалла ю.\nИштта сий долу наной хилла вайн махкана Таймин Биболат, Адин Сурхо, Шейх-Мансур, иштта дуккха а дика к1ентий кхиийна наной.\nДешархочо д1аолу «НАНА» илли.\nДоьзалан корта да белахь а, оцу доьзалх жоп дала а, доьзал кхаба а, и доьзал кхион а, иза меца ца бита а, цу доьзалехь волуш волчу х1ора стагах стаг ван а, йо1ах йо1 ян а, шен доьзалан сий лардан а, яхь, сий, эхь-бехк, доьналла а х1ун ду кхето а, иза шен меттахь латто а, оцу долчу х1уманан дог нана ю.Ненан хьекъале хьаьжжина хуьлу оцу доьзалан хьекъал а , кхетам а.\nЦундела , вуно деза а, сийлахь а ду доьзална нана бохург.\nДешархоша нанна лерина стихаш юьйцу.\nШен сил а мерзаниг,\nМалхал а хазаниг,\nХ1ун хир ду дуьненчохь,\nХьол хьоме, нана ?!\nСа чохь мел долчунна\nЦ1ий , дог , 1аь ю нана.\nЛаьтта т1ехь х1умма а дац,\nЯ цкъа а хир дац ,\nХьол деза лара .\nЦхьа башха бу ненан доьзале къинхетам ,\nЦунах цкъа къурд бинарг ирс долуш ву .\nБуса наб ца ярах , ца хуьлуш дера ,\nКхуьучу доьзалах хьо йоккхайора ,\nХьайн лазам доьзалах ахь лечкъабора .\nАллах1ан кхолламна яра хьо къера.\nСан самуо йоцчуьнан тидам ахь бора\nДахарехь оьшучохь со кхетайора\nКхолламо човхийна , со йоьхна хилча\nЭсалчу хьехаршца цатам байбора .\nХьан елакъажаро хаздора дуьне.\nЭсала хьежаро дохдора сан дахар.\nХовхачу куьйгашца човхадой лазар,\nСо хьуна уллехь бен хиллий-те ирсе ?!\nМерза бу ден - ненан доьзале безам\nДахарехь безам хьайн тхуна ца кхоийна ,\nСирла хьайн г1айг1а тхох даима йина,\nХалонаш , баланаш тхох ч1ог1а лачкъийна ,\nДагайовхо , могашалла хьайн тхуна а лерина ,\nХилла хьо Аллах1о векал а йина .\nЯхалахь сий долу тхан хьоме Нана ,\nХьайн хаза елар денна а тхуна луш ,\nНур долу баьргаш хьайн тхоьга а хьежадеш\nЛо санна к1айн долу оьзда хьайн куьйгашца ,\nБераллехь санна тхо мара а къуьйлуш !\nМехкан а сий ду хьо ,\nДоьзалан ирс ду хьо\nТхан дегнийн той ду хьо\nСан нана , х1ун ду кху дуьненчохь хьол деза тхуна ,\nАллах1о совг1атна хьо елла тхуна ,\nОьзда ахь буьйцу мотт ,\nГ1иллакхах дуьзна ду кийрара жима дог,\nМасаммо маьлхан дуьненахь хьо лехна ,\nДуккха ду мукъамаш хьо хасто яздина ,\nБерриге безам хьоь д1абийца , Нана !\nСуьйре, аьхна суьйре,\nАмма и хьан йовхо\nЭт1аш когийн айра,\nНана, дийцахь суна,\nХьан довха б1аьрхиш сан даг т1е 1ена,\nМа елха , нана, сан хьоме Нана,\nМа елха г1ийла деш суна дов.\nХ1унда яц , Нана , хьо к1антана реза?\nХ1унда ахь, Нана , со чехаво?\nБалано хьовзийна, со холчохь висча,\nСан ойла хьостуш синтем бу хьо.\nШа санна шийла шовда ду хьо.\nШийлачу дийнахь , шелоно хьийзош,\nХьо йоцуш цхьа де-буьйса даьлча,\nАмма цхьа ц1еххьана хьо йог1уш яйча.\nСамукъне ловзабо ас дуьхьала ког.\nМа мерза хета сан дагна нана\nМа елха , нана, со чехавеш.\nЕлало, нана, хьайн к1ентан дог делош,\nЕлало , нана, бала айбеш.\nАхь ойла стенна йо техьа?\nСан нана хьо дагалоций,\nАхь лайна баланаш хийла.\nЙина хьо-м хийлаза тиш.\nСхьалохьа хьайгара бала,\nНагахь ас вас йинехь хьайна\nЯлалахь къинт1ера хьо.\nМалхо латтайо лаьтта т1ехь йовхо,\nДахаран бух хилла, дог1уш,\nНенан дог хиллера догуш.!\nТхан наной! Х1ара дуьне-латта,\nПаналлехь хьийзаш мел лаьтта, -\nШун декхар д1аделла цкъа а,\nВера вац, вера вац цхьа а!\nДешархочо д1алокху эшар «Хаза ду мамица».\nДуьненчу долу бер. Шен сил а дукха дезаш кхобу и нанас. Хийла наб йоцуш буьйса йоккху цо, хийла ага техкош, бераца цхьаьна наб кхетта, аганан г1аж буйнахь 1а иза.\nМуьлхха а цамгар хьакхаелла берана сингаттам баьллехь, синтем бов ненан.\nКийра, беана бала сов баларна, батталуш хуьлу цуьнан. Тайп-тайпана ойланаш коьрте хьийзаш, г1айг1ане хуьлу нана ишттачохь .\nБер тоделча, дерриг дуьне шен долуш санна, екхаелла, елаелла хуьлу нана. Ма боккха бу-кх ненан шен бере болу безам! Делан лаам бу иза. Беран багах дуьххьара дош даьлча, дуьххьарлера ког цо баьккхича, багахь церг гучуяьлча, доккхачу дикане ша кхачарх тешна хуьлу иза.\nКъа дац т1аккха ненан, бер доккха хилча , ненан ян ма-еззара цо терго еш ца хилча?\nХ1инца оха шуна цхьадолчу бераша шайн наношна х1оттош долу сурт гойтур ду.\nДешархоша х1оттайо сценка «Дохкобовлар».\n-Салман,бепиг,шура эца г1охьа,-элира к1анте нанас.\n-Уггар хазачу метте со кхоччушшехь олу-кх ахьа соьга цхьаъ де,-везверца вистхилира\nк1ант,ша йоьшуш йолчу книгин цхьа аг1о схьа а карчош.\n-Д1о ловзуш йолчу Саците алахьа,мама,-п1елг хьажийра цо йишина т1е.\nЙо1е мохь туьйзира нанас:\n-Сацита,бепиг,шура эца г1охьа.\n-Цхьажимма ловзийтахьа со,мама!-дийхира Сацитас.\nНана х1умнаш йиттина а яьлла,берийн цхьацца т1еюхург тега чорхана хьалха хиънера.\nХаза г1ан а гина самаваьлча санна,хьалаиккхира Салман,ша ешна ваьлла книжка карара\nохьа а юьллуш.\nЛовзуш шен даьллачу самукъанан хазахетар юьхь т1ехь а долуш,чуеара Сацита а.\n-Мама,вайна юург ца йо ахь?-са ца тохалуш, хаттар дира йо1а.Салманан б1аьргаш чохь изза\n-Ой,- тамаш баран сурт х1оттийра нанас,ша хьийзош йолчу чорхан болар кхин а сих а деш.-\nУггаре сан йиш йоцчу хенахь ма олу аша соьга,шаьш меца ду?\nШаьшшиъ бехке дуйла хиира цу шинна.Иза къинт1ера муха йоккхур яра техьа бохуш йолу\nойла яра эхьо охьадахийтинчу кортошкахь хьийзаш.\nЦ1еххьана д1алилхинчу бераша схьаийцира стоьлан йисттехь йолу к1айн сирдиллина\nкхабий,цунна уллохь 1уьллу ахчий,т1оьрмиггий.\nДелан Элчас-Делера салам маршалла хуьлда цунна-шозза хьахийна нана, ненаца дика хила олуш хьехар деш, кхозлаг1а деца а, ненаца а дика хила аьлла. Цо иштта аьлла: «Ялсамане ненан когаш к1елахь ю». Оцу хьадисаша гойту, доьзалхочун мел ч1ог1а хила беза ненаца болу лерам.\nАбдулаев Асланан. «Хьехам» хозуьйту.\nНана дуьненчохь йолчу хенахь вайна ца хаьа цуьнан мах. И д1аяьлча, шен догъэца нана йоцуш ша висча, хаьа стагана цуьнан хьал, т1аккха самаволу ишттаниг, т1аьхьа делахь а.\nГойту И. Хабаевн «Нана» видео.\nВидео «Вигахьа, нана, со».\nХ1инца дош берашка лур ду вай. Бераш наной декъалбан лууш ду.\nЧаккхе. А. Димаевн «Гой шуна, доттаг1ий» илли дека.\nИштта суна баркалла ала луур дара вай долчу хьошалг1а баьхкинчу хьешашна. Дела реза хуьлда шуна тхо долчу дахкарна. Дахарехь ирс, аьтту, могашалла, балха т1ехь кхиамашт а хуьлийла шун!\nНомер материала: ДВ-119803


Кхарачойн-Чергазийчуьра 46 шо долу Чотчаева Фатима бехкейо терроризмна ахчанаш латторна. "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойх дIакхеттачу шен цIийндена Суюнчев Рустамна тIаьхьа Шема дIаяхна хилла цуьнан йоI Зульфия 2015-чу шарахь. Оцу хенахь тIемаш боьлхучу Иракъехь хилла Фатимин нана а, шен доьзалца цуьнан ваша а. Гергарчаьрга царех хаам боцу кхо шо сов зама ю, уьш дийна хир бац аьлла, хета царна.\n2017-чу шеран Лахьан-баттахь Дуьненаюкъарчу ЦIе жаIар организацино тептар вовшахтуьйхира, Иракъерчу набахтешкахь латточу Оьрсийчоьнан 231 вахархочух лаьтташ долу. Оьрсийчоьнан адамийн бакъонашларъяран Аппарат жигара хьийзара, цигара бераш а, зударий цIабалош. Бераш а, зударий а даймахка берзош, масийттазза экспедицин куьйгаллехь хилира Гергарчу Малхбалехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун лерина векал волу Сабсаби Зияд.\nИракъехь а, Шемахь бисина шайн доьзалш цIаберзор бу аьлла, хIетахь дуккха а нехан дегайовхо яра. Фатимин а яра сатуьйсийла. Амма оцу процессна новкъарло йира Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша (ФСБ).\n"Къайлахчу сервисаша гIо дийр ду аьлла"\nКурдойн а, Иракъерчу тIемалойн а карахь биссинчу Оьрсийчоьнан бахархойн хьал тиша дара. Шайн зудаберашца зIе тасаеллачу гергарчара дуьйцура, церан бераш инфекцин лазаршца ду, кийра буззош юург а яц, оьшу молханаш дац, наной ирхохка кхерам бу бохуш.\nШемахь болчу шайн гергарчара муьлххачу кепехь а гIо дахь, Оьрсийчоьнан ницкъахоша терроризмна ахча латтор ду олу.\n"Кавказ.Реалии" портале Фатимин вашас дийцира, шен йишас кхехьийтина кега-мерса ахчанаш, царна юучунна аьлла, хьежош дара.\n"Тхоьга а ца олура цо ур-атталла, ша ахчанаш тосий. Иза лаьцначул тIаьхьа бен хиина дац тхуна. Кхарачойн къайлахчу сервисаша шаьш гIо дийр ду, хьо нана ю, кхета шаьш баьхнера.\nИза Iеха а йина, цуьнан бакъхьараллех а, кIоргензаллех а пайда а эцна, цхьа информаци яьккхина цара цуьнгара. ТIаккха бехкзуламан гIуллакх диллина цунна дуьхьал", - дуьйцу Чотчаеван вашас Мурада.\nФатимин йоI Зульфия Шема дIаяхна шен цIийндена тIаьххье, доьзалхо дуьненчу ваьллачул тIаьхьа. Цигахь дина цо кхин а ши бер.\n"Тхоьгахь болчу хаамашца, цуьнан майра курдойн набахтехь ву, лецира иза, Шемара дIаваха гIоьртича", - дуьйцу гергарчу стага.\nЭксперимент йа провокаци?\nЧотчаева Фатимина дуьхьалдаьккхинчу гIуллакхан материалашкахь яздина ду (копи "Кавказ.Реалиин" редакцехь ю), "Шемахь террорхойн могIаршкахь болчу нахана ахча вовшахтоха, зуламе Iалашо хилла цо кхобуш" аьлла.\nТовбеца-беттан 17-чохь Кхарачойн-Чергазийчоьнан къайлахчу сервисаша "оперативан эксперимент" йира, Чотчаева Фатиме Шема 40 эзар сом дехьадаккха аьлла, шайн стаг тIе а вахийтина.\nОцу дийннехь Туркойчохь вехачу Газиев Ферузан цIарах Чотчаевас дIатеснера и ахча. ФСБ-н белхахоша оцу сохьта дIалецира иза.\nТерроризмна ахча латторна 205-чу артиклехь бехк биллина Чотчаева Фатимина. Набахтехь даккха 15 шо хан кхачайо оцу бехко.\nКарарчу хенахь Черкесскерчу талламан изолятор чохь латтош ю зуда. КарабогIучу беттан 25-чу кхаччалц чохь юьтуш, сацамбина кхелахоша.\nТIехьийхи, Iаткъамби, чуйоьлли\nЧотчаеван гергарчара бахарехь, психологин Iаткъамбо цунна, эксремисташна айхьа ахча латтийна хилар, тIелаца бохуш.\n"Шен йоIана доцург, кхи цхьанна а ахча тесна дац Фатимас. Шен невцана а, вешина а, нанна а ахчанаш кхехьийтина, цунах тIеман гIирс латтош хилла цара бохуш, Iаламат даккхий бехкаш ду цунна дохуш. Кхо шо а ду тхан ненаца а, вешица а зIе йоцу. Тхо-м уьш Туркойчохь бу бохуш Iийна хIинццалц а", - дуьйцу гергарчо.\n40 эзар соьмаца лелийна истори- провокаци ю аьлла адвокаташа а.\n"Шаьш 10 эзар сом кхаъ буьтур бу хьуна аьлла, 30 эзар дехьадаккха аьлла хиллера цуьнга. Цара шаьш иркарахIоттийна хилла иза, и ахча дIатаса", - аьлла гергарчу стага.\n"Кавказ.Реалии" портале дIахьедина Чотчаеван адвокато, ша Iалашъечу Фатимин йоьIан хьокъехь кхело бина цхьа а таIзар деш сацам бац, цундела нанас шен йоIана тесна ахча – терроризмна ахча латтор санна лорийла дац аьлла.\n"Шайн стаг юкъа а валийна, дIаяьхьначу "оперативан экспериментан" жамIаш зулам дайта йина провокаци ю. Оперативан-талламхойн балха тIехь дихкина ду зуламна тIехьехар а, зулам дайта питана тасар а. Мегаш дац кхаъ белла и дайтар а", - аьлла адвокато Айдинова Эльвирас.


Дац адам - яц проблема...\nидиев «шен хенна» ведда дIавахара махкара. Ткъа вукхо шена кхаъ бу бохура иштта девзина а, ша бохург, дуьйцург нахала далар, бохура, ша мохк а битина, цхьаьнхьа а ваха лерина вац, Дала делларг ша леткъамаш а боцуш тIеоьцур ду.\nХIун даьлла шина дин, вайнах схьабовлар толлучу Iилманчашкара?\nДидиевс байтийн кепехь, нохчийн маттахь шега «Делан Дош» доьссина аьлла даржийра. Оцу «къайлено» гучудаьккхина шена нохчий Далла уггаре герга а, дуьххьара дуьненчу девлла адамаш а, бусулба дин диллина а къам хилар, бохура цо.\nТкъа Ибрагимов Ризвана арахецначу тептарийн цIераша шаьш гойту яздархочун, историкан амплуа. ХIорш ю уьш: «Нохчийн халкъах лаьцна Доссийнарг», «Палестина? ХIан-хIа, Нохчийчоь», «Жуьгтийн къам дац цо ша ду бохург», «Пайхамар схьаваларан къайле».\nТелевизионехь ши яздархо нажжазвинчул тIаьхьа дIаюьйлаелира цаьршиннан проблемаш. Дидиев-м ведира хан ялале, ткъа Ибрагимов шен цIахь, махкахь вуьсу Ибрагимов, волийра, дуьхьал экстремизмах долу дов а айдина, Талламан комитете дIаийзо. Цул тIаьхьа араяьккхира и талла психиатрия а.\nХIумма а дина а далале, аьлча а, я бехк теллина а, я буьззина психиатрийн таллам а гучу а балале, Ибрагимов Ризван кхетамца галбевлла нах кхобучу дарбан цIийне виллина Iедало кху деношкахь.\nИза хиллале дира Маршо Радионо Ибрагимовца къамел. Цо ша галваьлла хила а тарло, гипотезаш бен яц ша хьалхатеттинарш, шеца дош къевсинехь, бакъдерг юкъахь лехинехь нийса хир дара, боху.\n...Арахь лаьттарг 21-гIа бIешо ду – демократин, адамийн маршонийн зама. Ибрагимов Ризван, я Дидиев Абубакар хила а тарло шайн тептаршца харц историкаш. Амма къиза хетало оцу кепехь адамашца юкъаметтиг лелор Iедало диттане а цдитар.\nШена тептар ца тайча, иза яздинарг таIIийна набахтичу воллар, псих и а вина, хьерабевллачу нехан цIеношкахь къайлаваккхар – иза дерриг а дайна ду Советан пачхьалкхехь. Стенна ца тору сталингIарех, ежовгIарех, бериягIарех къаьсташ, царал къинхетаме хила тахана мехкан дайшна?\nИ хаттар хьалха долу Ибрагимовн тептарша ечу хьунал а. Ца тоьара и санначу кхечу Iилманчаша, яздархоша, журналисташа, могIарчу нохчаша шайна харц хетарг емал и дина, тептарш дакъаза даьхча? ХIун тIедолу Ибрагимов Ризван, хьераваьлларг а вина, хьийзийча? Хьу йитина нехан оцу хеттаршна жоьпаш ца хиларо я хир а доцийло – ца гучунна гойла нахана цкъачунна мелла а маьрша йисинчу интернетехь, социалан машанашкахь оцу хьокъехь наха дуьйцург.


Австрерчу кхоллараллин къовсаман финале яьлла нохчийн кхо йоI\nАвстрехь хIора шарахь дIахьочу «Sag’s multi!» («Шина маттахь ала иза!») цIе йолчу риторикан къовсаман финале яьлла нохчийн кхо йоI. Цу къовсамехь дакъалоцу немцойн мотт ненан мотт боцучу Австрерчу ишколийн дешархоша.\nНенан маттахьий, немцойн маттахьий жюрино шайна хьалха ехкинчу теманех цхьа тема схьа а хаьржина, цунах лаьцна говза дийцар ю къовсалучийн Iалашо. ХIора шарахь пхи бIенна тIера эзаре кхаччалца дешархоша дакъалоцу цу къовсамехь.\nДекъашхой кхаа категорине бекъна бу. Хьалхарчу тобанехь 13-14 шераш долу бераш ду, шолгIачу категорехь – 15-16 шераш дерш, ткъа кхозлагIчу категорехь – 17-18 шераш долу лакхарчу классийн дешархой.\nМасийта къовсаман гонах чекхбовла беза конкурсехь дакъалоцуш берш, хьалхарчу, къасторан, гонера финале кхаччалца. Кху шарахь къасторан а, регионалан а гонех чекх а бевлла, финале бевллачарна юкъахь ю кхо нохчийн кхиазхо. 13-14 шераш долчийн тобанехь хьалха яьлла Венерчу школера Тайсумова Сумая а, Оздамирова Райана а. КхоалгIачу категорехь тоьллачийн декъа хаьржина Шахтомирова Танзила.\nКонкурсан программехь цу кхааммо шайн йозанашка ерзийна ойланаш нохчийн, немцойн меттанашкахь йовзийтира жюрина. Финалехь тоьллачийн цIераш йовзуьйтур ю Зазадоккху-Бутт болалуш.\nДаханчу шарахь оцу конкурсехь толам баьккхира шина нохчийн кхиазхочо. Пхийтта шераш долу Ильясова Камилий, Бисаева Фаризий яра и шиъ. Кхечу толамхошца цхьаьна Австрин президенто Ван дер Беллен Александро шен резиденцехь тIе а эцна, декъалйира и ши йоI.


Талламо гIалгIайн юкъараллин боламан цхьахволчу куьйгалхочунна тIелеттарш чохь латтош бина сацам хийцина\nГIалгIайн юкъараллин "Мекх-Кхел" боламан цхьахволчу куьйгалхочо Султыгов Сараждис хаам бина, шена тIелатарна бехке вина лаьцна хилла Ибрагимов Ризван а, Дамаев Артур талламо дIахецна хиларх. Кавказ.Реалиица шен хиллачу къамелехь и сацам тамашен бу аьлла Султыгов Сараждина.\n"ХIинца ца хаьа стенна тIе тевжаш бина и сацам. Оршот дийнахь со Талламан комитете вера ву оцу хьолах дерг хатта, тIаккха хуур ду кхин дIа муьлха гIулчаш яха еза а. Талламан сацам тоъал бух болуш ца хилахь, цунна латкъам бан хьожур ву со", - дийцина Султыговс.\nЦо билгалдаьккхина, и гIуллакх цхьана кIирнах Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин (МВД) талламхошкахь а лаьттина, тIаккха Талламан комитете дIахьажийна хилар. Яхначу хенахь талламан гIуллакхаш д1адахьарх лаьцна Султыговн х1умма а ца хаьа – иза цхьамма а левина вац.\nДечкен-Беттан 31-хь Султыговна тIелетира ши стаг – иза чохь вехачу Назранерчу петаран неI тоьхна, иза ара а ваьккхина, цхьахволчо йиттира, ткъа шолгIачо дерриг телефонан камерана тIе дIаяздира. Ши стаг нохчийн регионан номершца йолу BMW тIехь веанера. ОМВД-н белхахоша дIалецира цунна тоьхнарг – Карабулакан эвлан вахархо хиллера иза.\nТIелеттарг а, цуьнан накъост а лаьцна, кегийра харцахьа леларна бехке а вина, хIинца толлуш ду царна дуьхьал "Еттар" аьллачу бехктакхаман гIуллакх айдаран хаттар, хаам бо ГIагIайчоьнан МВД-хь.\nХьалхо кху баттахь Султыговс Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга кхо бехк кховдийра, нохчийн-гIалгIайн юкъаметтигашца доьзна. ШолгIачу дийнахь "Мехк-Кхел" юкъараллин организацин YouTube-канал яьстира. 2019-чу шеран ГIадужу-батахь талламаш бира Султыговн хIусамехь, ГIалгIайчуьрчу бусулбачийн Ассоциацин куьйгалхочунна Абадиев Мусана хетарехь, иза доьзна хила тарлора Султыговс Нохчийчоьнан парламентан спикере Даудов Мохьмаде Нохчийчоьнна а, ГIалгIайчоьнна а юкъарчу дозанах лаьттачу къовсамах бина кхайкхам бахьана долуш.\n20I8 шеран Гезгамашин-Беттан 26-чохь Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозанех бертан куьйгаш яздира регионийн куьйгалхоша Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а. Бинчу берто митингийн тулгIе гIаттийра ГIалгIайчохь: 2018-чу шеран гурахь а, 2019-чу шеран бIаьста а. Доза шайна эшам а хуьлуш къастийна, бохура протестхоша.


Украинина кхерамаш туьйсуш ву Лавров\nУкраинехь шайн лааманна эшам беш хилахь шаьш бекхам бийр бу аьлла дIахьедар дина Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс. Оьрсийчоьнан телевизионехь вист хуьлуш цо элира, нагахь шайна тIелатахь шаьш, шеко а йоцуш, жоп лур ду аьлла.\nИ дIахьедар Лавровс дина Украинин президентан декхарш кхочуш волчу Турчинов Александра Украинин Малхбалерчу кIошташкахь терроран духьал йолу операци юха дIайолае аьлла омра деллачул тIаьхьа. Турчиновс и операци дIаяьхьа сацам бина Славянскехь оьрсийн гIаттамхоша къиза хьийза вина вийна ши стаг карийначул тIаьхьа. Царах цхьаъ ву карарчу хенахь Украинехь Iедалехь йолчу «Батьковщина» олучу партин жигархо.\nСлавянскехь Оршотан дийнахь лачкъийна Iамеркера журналист Островский Саймон а, цигарчу полицин декъан куьйгалхо подполковник Прохоров Олег а. Цу хеннахь ОБСЕ-но алсамдоккхуш ду шен Украинехь йолчу миссин декъашхойн терахь. ХIинца цига хьажош ву 500 стаг. Цу сацаман Iалашо ю Женевехь хилла берташ кхочуш дайтар.


"Инзаречу, адамалла йоцучу зуламан" декъах хиллачу нохчийн а, гIалгIайн а исторехь хIоьттинчу бохаман дийнах лаьцна пост хIоттийна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен ВКонтактерчу аккаунтехь.\n"Къилбаседа Кавказехь тахана дагалоьцу 1944-чу шеран Чиллан-беттан 23-чохь нохчийн а, гIалгIайн а къаьмнаш Сталинан омраца махках дохуш белларш а, цигахь хало лайнарш а. 77 шо кхечи тахана", - яздина Кадыровс.\nХилларг "къизалла яра", "халкъана тIехь ницкъ бар", "немцойн оккупанташца юкъарло лелийна" аьлла, харцонца бехкаш дохкуш, аьлла нохчийн куьйгалхочо.\nОцу юкъанна Кадыровс билгаодоккху, Сталинград йоккхуш доьналлица нохчаша бинчу тIамах, Ленинградера блокада а йохош, цул тIаьхьа пачхьалкхан а, Европан а мехкаш маьрша а дохуш.\nХарцонца махкахь даьхначу къаьмнашна тIехь нийсо йира, яздо Кадыровс, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира, ялх шо хьалха Соьлжа-ГIалина "БIаьхойн сий хиларан гIала" аьлла, шен омраца цIе а тиллина.\nСталинан омрица нохчий махках баьхна 76 шо дузар гуламца билгалдаьккхира Соьлжа-ГIалахь стохка. Оцу бараман башхалла яра кху тIаьххьарчу 8 шера чохь иза дуьххьара хIоттийна хилар.\n2015-чу шеран Охан-баттахь Новгород кIоштарчу Старая Русса гIала вахначу Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира омра дира, пхеа гIалина «ТIеман сийлаллин ГIала» аьлла цIе туьллуш. Старая Русса, Петрозаводск, Гатчина, Феодосия йоцург, оцу гIаланийн могIаре яьккхира Нохчийчоьнан шахьар Соьлжа-ГIала а.


Иванишвилис дIалур ду нехан декхарш. Амма харжамаш дIабирзича\nДекхарш дIалур ду "Гуьржийчоьнан сатийсам" боламан куьйгалхочо Иванишвили Бидзинас кхоьллинчу "Карту" фондо.\nКерла шо тIекхачале Гуьржийчуьрча 600 эзар вахархочуьнан декхар дуьтур ду Iедало. Цунах лаьцна дIахьедар дина гуьржийн премьер-министро Бахтадзе Мамукас. Оппозицина хета иза харжамхошна кхаъ балар ду аьлла, яздо Маршо Радион Гуьржийн сервисан "Эхо Кавказа" сайто.\nГуьржийн премьер-министро Бахтадзес дийцарехь, бахархойн метта церан декхарш дIалур ду "Гуьржийчоьнан сатийсам" боламан куьйгалхочо Иванишвили Бидзинас кхоьллинчу "Карту" фондо (Иванишвили ву президентан харжамашкахь оппозицин кандидатца Вашадзе Григолца шолгIачу муьрехь къовсалуш йолчу Зурабишвили Саломена тIехIоьттина).\nДекхарш дитаран акци хир ю ГIура-беттан 16-чу дийнахь дуьйна хIара шо чекхдаллалц.\nПремьеро Бахтадзес дийцарехь, нехан 95% декхарш ду 2 эзар ларел а лахара барам болуш. Дуьйцурш ду банкашна а, онлайн йохкаэцаран компанешна а, кхин йолчу а финансийн институташна нехан дIадалаза дисина декхарш. Иза дерриг а 1,5 миллиард лари ахча ду, боху премьер-министро.\nОппози реза яц Iедало лелочунна. Иштта, парламентан "Къоман болам" фракцин куьйгалхочунна Гоциридзе Романна хета, иза цхьа а доцург ду аьлла. Долахь йолчу фондо нехан декхарш дIалуш хилча, Iедалхой хIунда хьехабо цигахь, хоьтту политико.\nШайна цкъа а юхадоьрзур доцу декхарш банкаша иштта дитара хIора шарахь, боху Гоциридзес. Цундела иза президентан харжамийн шолгIа мур тIекхочуш дIяьхьна трюк ю боху цо.\nIедалан низамаш лардо органаша талла деза и хаттар аьлла, хеташ ву Transparency International юкъараллин гуьржийн декъан менеджер Натрошвили Леван.\nТкъа "Харжамаш нийсонца" боламан хьалханчана Бенидзе Михаилна хетарехь, гIо-накъосталлин фондо лелош дерг бехктакхаман кодекс йохор ду. ТIехула тIе, низамо ма бохху шайн декхарш дIалуш болчу нахана хьалха, нийсонан бакъо яйар ду аьлла, хета Бенидзена "Карту" фондо дан юьхьарлаьцнарг.\nШайн агIор Iедалхоша дIахьедар дина, "Карту" фондо низам дохийна дац аьлла. Фондо хьалха а гIо дора пачхьалкхан бюджетехь ахча ца хилча, боху цара.\nТкъа Гуьржийчоьнан прокуратуро дIахьедар дина, и хаттар толлур ду, нагахь низам дохийна меттиг хилахь, оьшуш болу сацам а бийр бу шаьш аьлла.


РогIера "жинашца тайна" зуда лаьцна Нохчийчохь\nНохчийчоьнан низамаш лардон органаша а, муфтиятан белхахоша а лаьцна, вуно говза холмачхо ю аьлла, цIеяхана Мазлакера Теркайисте еана Ибрагимова Секинат. И зуда дагахь хилла Ӏаламехь боцу ницкъаш караберзоран чулацам болу хӀуманаш лелор хьокъехь Нохчийчуьрчу иттаннийн бахархойн дехарш кхочуш дан. Цунах лаьцна видеосюжет гайтина ЧГТРК "Грозный" телеканалехула.\nДийцарехь, нохчаша тайпа-тайпана хIуманаш доьхуш хилла "жинашца тайначу" зудчуьнга. Царна юкъахь ду езачу цамгаршна дарба дарна тIера еза машен эца аьтто барна тIекхаччалц дехарш.\nХолмачхочуьнца цхьаьна лаьцна цу зудчуьнан клиентех йолу Зулай цIе йолу зуда. Ӏаламехь боцучу ницкъашкахула сатесна хилла иза шен хилла нус доьзале цIаерзо.\nПолисхоша Ибрагимовера дIадаьхна иттаннаш цуьнан клиентийн сурташ а, холмачаллана лелош долу догIанаш а, керлачу кешнашна тIера эцна лаьтта а, дийнатан мочхал а, хьаьжкIаш а, иштта дIа кхин а. ХIора сурта тIехьа яздина хилла цу тIехь волчун лаамах лаьцна.\nБилгалдаккхарехь, 6 шо а хир ду Ибрагомова холмачалла лелош йолу. Механа еза а ца хилла иза. Масала, аьтто цахилар юхатохаран мах бу 50 туьма.\nНохчийчоьнан Iедалша дIахьедар дина, Ӏаламехь боцу ницкъаш караберзо гIертарца доьзна лелочуьнца къийсам латтор дIахьур ду шаьш аьлла.\nДагадоуьйту, НТВ телеканало дийцарехь, Iаьржачу холмачхочуьнгара бохам баланза висинера Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан.\nГуьмсан кIоштан администрацин хиллачу куьйгалхочо Невран кIоштахь ехачу, "жинашца тайна" ю бохуш, юьйцучу Ольга цIе йолчу зудчунна 30 туьма делла хиллера, нохчийн лидер шена тIеверзо, цо ша культуран министр я дешаран министран дарже хIотторе сатесна.\nЦул тIахьа Iедалхо дарба леладайта дIахьажийра Нохчийчоьнан муфтиято кхоьллинчу Соьлж-ГIаларчу Исламан медицинан центре.


Цхьан Ia даккха бартбаь вIашагIкхийтта виъ новкъост — Сердало\nДIаяхача ханий цхьан замалахь, цхьана Iа доаккхар вай, аьнна, вIашагIкхийттад-чаи, борзи, цогали, хьакхеи.\nЦхьаккха а гола ца хоалуш, тоIадаь кагех диза галий санна, ерстача хьакхийга, кIалгIолла, бага шод лелхаш, бIаргаш кхоабаш хиннаб вокх кхаьнне.\nЦкъа ший гIулакха яха хьакха шоашцара къаьстача гIолла, кхетачен тIа вIаший дага а дайнна, бapт баьб цар…\nЕна юха кхаьчай хьакха. Борзи, цогали айденнад… Ча, ший мекъалла, из бу санна, дола доккха дегI хьоаде ца ловш, меттахьа яьннаяц. ХIаьта, ела-м из а къажаьй. Из бIарга ца гу дукха ха йолаш саннаг дехьа а, сехьа а доалаш, хьакхийна гIоздаьнна хьайзад цогал. ГIатта дIайолаеннай борз.\n– ДIа ма гIо, юхайола… ДIадала, Iоха хьо а… Хьо ма чIоагIа гIоздаьнна хьувз, хIанз мара кхы вIаший бIрга ца гуш-х мичад вай, — аьннад чайво.\nБорз а, цогал а йижа уллача хьакхийна уллув, чана хьатIа а дийрза, Iохайшад.\n– Тахан се цхьаь йисача хана цхьа хIама дагадеха ма иллай со, — аьннад чайво.\n– Хьадувцал хьай, фу дар из? — аьннад берзо.\n– Дувцал даьллахь!.. Дадар хургдар из, хьона дага деха дале, харцахьара хIама-м, – аьннад, цогало, батах мотт хьокхаш мерза къург а баь.\n– Вайна ховш ма дий Iа дIаьхеи, шийлеи хилар… Деций? ХIанз вай боацча кхоачамца ер къиза моцал Iовшаш, бIаьстанга довлалургдац вай… Дий? БIаьстий юха дийнъергйолаш со е шоашта, бIаьстий яллалца шо мед ца далийталла хIама йоалла хургья шоана сох, са дулх дуаш, Iангара довла шоашта, – аьннад чайво.\n– Айя… дIайиллахь… Хьо хьанга юалургья, цIена даьтта мара, дулхах хIама мича доал хьох-м, аьннад цогало.\n– БIаьстий юха дийнъергйолаш-м, со яа шоашта, хIаьта, — аьннад берзо.\n– А… хьох-м, цергаш хац сона, топ а низткъа мара латаргйоацаш, лила мо сийна, пхаьнаш мара хIама мича доал, – аьннад чайво.\n– ХIаьта со де шоашта, — аьннад цогало.\n– ДIадала хIанз хьо-м мосий орг мара хIама мичай, — аьннад чайво.\n– ХIаьта, бIаьстий юха дийнъергйолаш, со мегаргьяцар-те оаш яа, — аьннад хьакхо.\n– Мегаргда, хIаьта, оаха бIаьстий юха дийнъергья хьо, — аьнна, тIадеттаденнача цар йийна яьрда Iойиллай хьакха.\n– ГIо, чехка е чураш йиле дувла шо шиъ – аьнна, борзи, цогали хи тIа дахийтад чайво.\nЧураш юлаш доахкаш, махьаро дикъача дамагIашта шоаш тIакхаьчача:\n– Е дамагIаш даъ вай? — аьннад берзага цогало.\n– Айя… дIадиллахь, хIаьта-м чайво, доадаь а дутарг даьра дацар вай, — аьннад берзо.\n– Айя… дIаяла, цу селларча дулха юкъе уж дамагIаш зувш йоалларгья из… Уж-м кертах а даьра доахаргдацар цо, – аьннад цогало.\n– Нагахь кертах доахе? — хаьттад берзо.\n– Цунах ма кхералахь, из-м аз хьо цецйоаккхаш дIадерзоргда хьона, — аьннад цогало.\n– Мишта? — хаьттад берзо.\n– ДамагIаш мича дахад, аьнна, цо уж кертах доахе, хьо сона бIарахьажалахь. Цига денз дIадар аз айса дIадерзоргда хьона, — аьннад цогало.\nЦига дIахайша дамагIаш а диаь, юхейиса чураш а ийца, ча йолча юхадахад цогали, борзи шиъ.\nЦхьацца-цхьацца хьаэцаш дIаюллаш, чураш къоастаяь ше яьлча, шиннена а эгIазе бIара а хьажаь, аьннад чайво:\n– Мича дихьаьд оаш укх юкъера дамагIаш?\n– Хьахьий, дIадерзаделахь ер хIанз Iайха, — аьлча санна, борз цогала бIарахьажаьй.\n– ЭххIий, дадала хьа, аз ма даа яххаше а, дамагIаш а диаь сона хIанз бIара сенна хьеж хьо? – аьннад цогало.\nДIатIа ча а тоссаеннай, дIа борз а ийккхай! Борз хьалхеи, ча тIехьеи удаш гаьна дайннад уж.\nКIаьд енна ше оттача кхаьчача:\n– XI-e-й, дIа ма гlo, юхаерза!.. Пайда бац цун… Iа диаь уж дамагIаш хьона доагIача даькъаца лоархIаргда вай, — аьннад чайво.\nКхераенна борз хьалхеи, эгIазъяха ча тIехьеи, уж цигара дIалелххашехь цогало, дIаюстара а даьнна, мIараш хьекхаш чехка кIоаг а баьккха, токкхаяь йихьаь хьакха лаьттах еллай.\nЮхайоагIа уж шиъ бIарга ма яйнге а, бIаргашка тIод а хьувзадеш, делха хайнад цогал.\nДIа-юха хьежача тхьовра шоаш хьакха йийнача делхаш дагIа цогал мара, хIама бIарга а ца дайна, аьннад цар:\n— Айя, мича йихьай Iа хьакха?!\n– Кхоачаш со яа а йолаялехьа, сел барт ийгIа лелача акхар, бIаьстий юха дийн-м мичара йора со, дала лорйойла со селла барт ийгIача нахах, ловча хийла со дамагIаш доацаш а, аьнна, дийн а енна, дIаийккха яха-м даьра яхар, — аьннад цогало, хьаIанге даха делха а дилха.\nЛорий дика гIонча →\nТАНЦЫ ГОРЦЕВ С ВИДОМ НА МОРЕ


Соьлж-ГIала а баьхкина, Дадаев Жамболат Ставрополерчу низамхоша вер даржийна дуьйцу Нохчийчоьнан куьйгалхоша. Оцу юкъанна Кадыров Рамзанан ницкъаша, цхьана а урхаллаша терго а ца еш, бойъу махкара бахархой. Иштта вийна тIаьххьарчу шина бетта чохь еккъа цхьана Теркйистерчу Iели-Юьртара массех.\nШолгIа кIира доладелла Нохчийчохь Ставропол махкара баьхкинчу низамхоша Дадаев Жамболат вийна. И меттиг нисъелла оццул хан яьллехь а, цунна гонах лаьтта гIовгIа юьжуш яц. Схьагучу суьртехь, меттигерчу Iедалхошна халонга даьлла, хаттар-алар а доцуш, «хьешаша» Соьлж-ГIалахь кху Охан-беттан 19-чохь, тIеман операци дIа а яьхьна, стаг вер.\nБахархошна тамаше хеталург ду и тайпа вер-ваккхарш кхузахь кест-кеста нислуш лаьтташехь, Дадаев Жамболат вер санна, цкъа а юкъараллехь гIардаьккхина дийцина цахилар. Кхо-диъ де дIадаьллехь а, масала, Iорадоккхуш дац низамхоша кху беттан 23-чу дийнахь герз тоьхна, Соьлж-ГIалахь рогIера жима стаг вер. Цара шайггара кхел йинарг ву, наьрт санна ,тоьлла дегI долуш Теркйист кIоштан Iелин-Юьртара Ахметханов Илес.\nБахархоша бен-бен дуьйцу и верах: цхьаболучара Соьлж-ГIалин аэрпорте воьдучу новкъахь вийна боху, кхечара - аэропорте дIакхаьчначул тIаьхьа. Нахана вуно чIогIа дазделла сел доьналла долу, оьзда кIант тешнабехкаца вер а, цхьа зуламхо иза хилла сурт хIотто гIерташ, шолгIачу дийнахь бен цуьнан дакъа схьа цадалар а. Хеназа дIакхелхинчу Ахметхановх дуьйцуш ву Теркйист кIоштера Устарханов Мохьмад.\nМохьмад: «ХIара Iедал хийца ца лахь, ишта нах байар дахдала мегаш ду-кх. Шаьш тола ца тоьлча, вен а вийна, дIадерзийна бохуш дуьйцу-кх наха. Аэропорте дIакхаьчна, кеманна тIехиъчахьана волу ша бохуш, телпо тоьхна боху цо цIерачаьрга. Цхьа кехаташ къевсина вийна а боху, цигахь цахиллачунна хуур дуй иза.\nИ кIант ша хилла, цунна дуьхьалхиллачара бакъдерг дуьйцур ма дац хIинца. Доьналла, гIуллакх-гIиллакх долуш, хаза нехан санна кIант вара-кх Илес. ГIуллакх доцче гIертар волуш а вацара. Цхьана хенахь структурашкахь хилла ву иза. Цара лело харцонаш бахьнехь дIа а ваьлла балхара, шен гIуллакх деш хилла».\nОфициало къадийна хIума дацахь а, кIоштехь шуьйра дийцаре дечех ду Москох ваха ваьлла кIант Iожалле кхачор. МогIарерчу нахана и вер халонга даьлла хиларан гайтам лара богIу, тешна а, 5-6 бIе стаг вовшах а кхетта, и дIаверзор. Вийначу кIантах а, ницкъаллин структураш бахьнехь махкахь сих-сиха нислучу вер-ваккхарех а дуьйцуш ву теркхо Салавди.\nСалавди: «Москох ваха, кеманна тIехаа, аэрпорте воьдуш, саца а вина, доьхка дIатесна дац аьлла, дов даьлла, шайна еттта йолийча, герз тоьхна бохуш дуьйцу. Вуно дика кIант вара, совнаха хIуманаш долуш а вацара. Iедалан балхахь структурашкахь хилла а вара иза. Стохка дIаваьллера балхара.\nСуна-м хаац, дов даьлла, леташ хилча а, наж санна стаг кхара, тухий, охьа а вуьллий, тIемало во цунах а. ХIинца и тIемало ву аьлла хIума даьккхина боху. Кху республикехь, гуш ду-кх иза, хIора денна бохург санна, цу низамхоша, Iедалехь болучара ишта адам дер дуьххьара а дац, сих-сиха нислуш а ду, я тIаьххьара хир ду аьлла а ца хета суна, хIара ишта дIа мел доьду.\nМасех де хьалха тIебаьхкинчара, Ставропол махкарчу полисхоша, стаг вер дукха чIогIа шакарца кхайкхош, дийцаре деш ду, ткъа шаьш вийнарг, маьршша шен новкъа дIавоьдуш вийнарг хьахош а вац. И кIант кху шина баттахь кхоалгIа ву-кх цхьана юьртара полисхоша вийначех. Уьш байар цхьана меттехь а хазийна дац…»\nСалавди санна, Iедалан хьостанаша бен хаамаш шеконца тIеоьцурш, царех цатешарш дукха бу. Ахметханов Илес веран хьокъехь официало гIар хIуъу а даккхахь а, кIоштехь нахана хаьа и мила хилла а, и верна куьг бехке муьлш бу а. Дуккха а юьртахоша мукIарло а деш, уьш цецбевр бац, герз тоьхна вийна кIант тIемало вара аьлла, кхана-лама хааме даккхахь а.\nКхин а цхьа теркахо винна полицино


«Маршо еза тхуна!» - алар доцург, бохуш а, доьхуш а кхин х1умма а доцуш, кху т1аьххьарчу 2-3 б1ешарахь, шегахь ницкъ алсамхиларе терра, Россин империс къиза хьийзош ду жима нохчийн къам.\nЦу еххачу заманахь, нохчийн маршонан мостаг1о, Россис, багахь цхьаъ а дуьйцуш, к1елд1ахула лелош ямартло а, мекарло а, къизалла а йолуш, вайн къоманна т1ехь даза а, лелоза а дисина дац х1умма а.\nИзза бахьана а долуш, мостаг1о, кху т1аьххьарчу 25 шарахь, шиъ маса къиза т1ом а би, нуьцкъалла шен 1едал а х1отти нохчашна т1е.\nРоссис шен лаам чекхбаккха Нохчийчохь х1оттийначу 1едална к1ел ца совца арабевла, цхьаберш а, цу 1едалан харцо ца лалуш, вайна ма хаъара, кхиберш а, Даймахкара, тахана а, арабуьйлуш нохчий бу, х1ара дуьне ма-дду баьржина, шайна тховк1ело а, напха а, парг1ат 1ар-дахар а лоьхуш.\nЕвропера а, кхийолчу а пачхьалкхийн 1едалша: «Х1ун бахьана ду, шу шайн Даймахках къастар?» - аьлла, шайга хаттар дича, 90% нохчаша далошдолу бахьанаш вай дийца ца оьшу. Вайна хаьа, Нохчо, шен Даймахках атта къаьстарвоцийла.\nНохчийн къоманна т1ехь лелочу харцонах дош ала а, иза йийца а, ц1ахь, Даймахкахь иза дан йишйоций, уьшлара пхьидашна а хуьш ду. Вай лакхахь билгалдина бахьанаш а долуш, Даймахкара ара а бевла, Европехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу нохчийн терахь - 300 б1е эзарал а совделла. Тахана а бу арабуьйлуш нохчий, шайн Даймохк а битина.\nЦарна юккъехь бу, Россис нохчийн къоманна т1ехь лелийна а, лелошйолу а харцо, Дуьненаюкъара адмийн а, къаьмнийн а бакъонаш ларъян декхарийлахь йолчу урхаллашка дакхачо а, мостаг1е жоп далийта а къахьоьгурш. Царех цхьаъ ву Ибрагимов Сайд - Эмин а.\nАмма, Даймахкал арабевлачу нохчашна юккъехь бу: «Политика а ма хьехае, Ичкери байракх а ма ийба, митинге ара а ма довла, тхан сурт а ма даккха. Иза дича тхан ц1адаха йиш а хир яц, ц1ахь долчу 1едало гергарнаш а хьийзор бу...» - бохуш, шайна доьша а, тховк1ело а хилча тоуьйтурш. И тайпа ойланаш ерш к1езиг бац, Даймахкал арабевлачу нохчашна юккъехь.\nИштта долчу адмана далийна ду: « Ловзо ч1ург а, баа хьокхум а хирболуш бац!» - олуш, нохчийн къоманна юккъехь, тахана а, лелаш долу кица.\nОцу тайпана ойланаш а, лаам а болчу «нохчаша», къоман яхь йолчу к1енташа а, мехкарша а мостаг1анна, Россина дуьхьал, къам маршоне кхачо, тахана а, латточу луьра къийсамна еш йолу новкъарло - йийцина вер а вац. Амма, царна д1ахаийта лаьа, бакъо тоьлуш а, харцо оьшуш а - кхане йог1ург хилар!\nАла, дийца дуккха а долуш, къаьсттина, Даймахкал арахьа 1ар-дахар долчу нохчашка алаг1ертарг дерзадо кхайкхам барца:\n1.«Митинге ара а ма довла, Ичкери байракх а ма ийба, политика а\nма йийца» - бохуш волу «нохчи», нохчийн къоман мостаг1ан\nхьер хьийзош йолчу ч1ургана хи т1едуьттучех ларар;\nМаршо езаш болчу нохчашка, «Машар а, бакъо а адмана» ц1е\nйолу Дуьненаюкъара Ассоциаци куьгалхочо Ибрагимов Сайд-\nЭминас болиначу боламан ( и болам бовза таро ю хаамийн\nг1ирсашкахь), шайн г1оране хьаьжжина, г1о лацар;\nБ1ешерашкахь, шайгара доьналла гайтарца, къизачу мостаг1анна\nдуьхьал х1уьттуш, эзарнашкахь яхь йолу нохчийн к1енташа а,\nмехкарша а, нохчийн къам маьрша дахийта, д1аделла мерзачу\nсинойн дуьхьа, осаллин а, к1иллойн а ойланаш д1а а яхе, х1ора\nНохчочо шен кийрахь а, коьртехь а маршоне йолу ойла, болат\nсанна ч1аг1ъяре кхойкху.\nВезачу Аллах1а нохчийн къоман барт а бойла, иза маршоне а кхачадойла!\nЕвропехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн\nМух1ажарийн Ассамблеи Къанойн Кхеташо.\n08. 2016 ш.


Республика секторшка екъна ша аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Шен уллорчу гонера нах хIиттийна цо куьйгалле.\nЦу кепара дозанан урхалла дан лаар Нохчийчохь юкъадаьккхина хIума дац. Оьрсийчоь бархI федералан гонашка екъаран бахьана, пачхьалкх йоккха хиларна а, цу чуьра бахархой тIехсов хиларна хиллехь а, Къилбаседа Кавказан тIегIанехь дуьстича, федералан зеделлачуьнга республикийн таханалерачу заманахь адаптаци яр санна го.\nЦу тIе а, Кадыров дуьххьара вац оцу хаттарехь. Ялх шо хьалха Дагестанан хиллачу куьйгалхочо Абдулатипов Рамзана куьйгъяздира территориалан гонаш кхуллуш. Цуьнца а догIуш, Дагестан йийкъира еа декъе: Юккъера, Къилбаседа, Къилба, Ламанан гонашка.\nАбдулатипов тешна вара, оцу декъарца кIошташкарчу хьолах лаьцна шега информаци кхочур ю аьлла. Делахь а, кхеташ дацара, стен новкъарло йора цунна кIоштан префекте телефн а тоьхна, хIора юьртах оьшу хаамаш эца.\nАмма мухха делахь а, шен лулахочо баьккхинчу некъахула ваха дагадеана Кадыровна а. Башхалла ю кхузахь, мохк Абдулатипов санна, гонашна ца боькъуш, секторшна аьлла, цо къастийна хилар.\n"Дукха хьолахь Рамзана дагадеънарг до"\nНохчийчоь секторшна екъча цу меттигашкара проблемаш кхчам боллуш ерзаяла декхар ду аьлла, хьесап дина Iедалхоша.\nЦхьахйолу сектор шегахь йита сацамбина Кадыровс. Хьалхарчу секторехь билгалъяьккхина Соьлжа-ГIала а, Грозненскан кIошт а.\nВукху ворхI секторийн урхаллашка хIиттийна цо шен уллорчу гонера нах.\nДаудов Мохьмад, Нохчийчоьнан парламентан спикер. Уггар а республикерчу юькъачу шина кIоштах жоп лур цо (Куьршалан а, Шелан кIошташ);\nДелимханов Адам, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думан депутат, Нохчийчоьнан куьйгалхочун хьехамча. Цуьнга елла Хьалха-Мартанан а, ТIехьа-Мартанан а, Сунжан а кIошташ.\nДелимханов Шарип, Делимханов Адаман жимахволу ваша, республикерчу Росгвардин куьйгалхо. Ноьвран а, Теркйистан а кIошташ кхаьчна цунна.\nУсмаев Вахит, экономикан а, юкъараллан а кхерамзаллан Кхеташонан секретарь, Кадыровн юьртахо а, доттагI а ву. Цо Iуналла латтор ду Нажин-Юьртан а, Веданан а кIоштийн.\nАлханов Руслан, Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министр, Кадыровн юьртахо. Цуьнан карахь ю Гуьмсан а, Шелковскан а кIошташ.\nАлаудинов Апти, чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIовс, республикан къилбера Итон-Кхелан а, Шаройн а кIошташ шен тергонехь латтор ю цо.\nУстрада гIалин урхалла дар тIедиллина Кадыровс шен юьртахочунна а, гергарчу стагна а 28 шо долчу Кадыров Хас-Мохьмадна. Дукха хан йоццуш Устрадан мэран даржехь чIагIвина иза.\nРеспубликера ситуаци шен тергонехь латтош, цунах лаьцна тIаьххьарчу ткъе пхеа шерачохь яздечу нохчийн юкъаралхочо дийцина "Кавказ.Реалии" портале, шена хетарехь, стенна ду мохк секторшна бекъар.\nНохчийчоьнан экономикехь а, социалан тIегIанехь а оцу хийцамаша цхьа дикачу агIор пайда бохьур бу бохург шеконехь дуьту цо.\n"Крыловн лачдийцарехь санна: "Ткъа шу, доттагIий, мичча агIор ховшахь а, музыканташ хир дац шух", - аьлла, классикан дешнашца вистхилла портале эксперт.\nЦо бахарехь, тIехь Iуналла латтор дац дуьйцург, хьаькамаш юкъа а ца гIерташ, паргIат шайн бизнес лело аьтто цахилар ду.\n"ХIокху доллучу кегареша тоьшалла до, цхьа а "Ахьмад-Хьаьжин" некъ ца хиллийла а, боций а. Рамзанан Iедал ду дукха хьолахь кхи ойла а ца еш дагадеънарг деш, цундела дуккха а меттигашкахь гIалаташ, дIахьедарш, скандалаш гIуьттуьйту цо", - аьлла эксперто.


Кавказ, Дечкен-бутт 01, 2011\nМехкан Куьйгалхо Даггара Веза Я Вазво Кавказехь?\nIедалан мукъ карахь болу стаг вазвеш гIиллакх ца хилла Кавказан исторехь. Коммунистийн пропагандица а догIуш, Советан заманахь чIогIа даьржина дара хIолламаш хIиттор, байташ яхар, музейш яхкар а. ХIинца Нохчийоьно а, Дагестано а караэцна иза. Дагестанан куьйгалхо хиллачу Магомедов Мохьмад-Iелин дезткъа шо кхачарца доьзна, иза вазваран дуьххьара тIулг биллина.\nМагас ДIалацаро ТIеман Хьал Хуьйцур Дац Къилбаседа Кавказехь\nМалгобек гIалийн йистехь долчу, цхьана цIа чохь дIалаьцна, Магас цIе йолу гIалгIайн тIемло, Тазиев Iела аьлла, хаамаш баьржича, шена хазахетар хьулдеш вацара ГIалгIайчоьнан президент Евкуров Юнус-Бек.\nКъилба-ХIирийчура ТIом ДIаберзош Ша ТIелаьцнарг Кхочуш Ца Дина Оьрсийчоьно\n«КIилба-ХIирийчоь: къобуляран мохь» цIе йолчу шен рапортана тIехь «International crisis group» «Дуьненаюкъара кризисийн тоба» олучу вовшахтохаралло анализ йина Къилба-ХIирийчохь хIоьттинчу хьолана. Цуьнан авторша теллинарг дара, муха IатIкъам бо Москох цу регионна, боху хаттар.


Халонашца хенебовла гIерта Шемара мухIажираш\nЧиллан-бутт 03, 2015\nОьрсийчоь -- Шемара мухШажираш. Нальчик, 2015.\nЦкъа а боьрзур буй-те аьлла ойла кхуллуш бахбелла Шемара тIом. ХIора денна цигахь дойуш ду адаамаш, йохош ю хIусамаш. ТIамо къахкийна дуьне ма-ду баьржина лела Шемахой. Царах цхьаберш, коьртачу декъана къомах чергазой болу нах, кхаьчна Къилбаседа Кавказе, масала, ГIебартойн Балкхаройчу. Амма церан дахар да воккхавийр волуш дац.\nШемара баьхкина мухIажираш коьртачу декъана дIатарбина бу ГIебртойн-Балкхаройчоьнан коьртачу гIалахь Нальчикехь. Масала, Терек олучу снаторехь бехаш бу 15 доьзал. Церан дахарх лаьцна оха дийцира стохка аьхrа.\nКху деношкахь Маршо Радион корреспондент хилира и нах бехачу меттехь. Сурт хийцаделла дац. Уьш беха меттиг ю яккхийн тоьпаш йиттинча санна.\nХьалха санна ченалахь баха безаш бу уьш, кхача а кечбеш, бераш а кхобуш.\nЭфендиева Ольга ГIебартойн Балкхаройчу Шемара баьхкинчу мухIажиршна шен лаамехь гIо деш ю.\nЦу нахах къахеташ араяьлла ю иза. Коьртачу декъана цара Iуналла деш бу Шемара чергазий. Ткъа уьш 2000 гергга стаг ву бохуш дийцира цо Маршо Радионе.\nЭфендиевас билгалдаккхерехь, Шемара чергазойх цхьаберш санаторешкахь бехаш бу. Налчикехь цхьацца хIусам карийна дIатарвелла ву 221 стаг, царах 46 бер ду.\nАмма шаьш мухIажирш дийцарехь, церан коьртачу халонех дерг ду бан болх цахилар. Уьш хенах бовлуш бу наггахь ахча даккха аьтто хилар бахьана долуш а, меттигерчу юкъараллан жигархоша сагIа далар бахьана долуш а.\nДуьйцу Тленкопачев Хани.\nТленкопачев Хани: "Со Шемара веана ву ГIебартойн-Балкхаройчу. ЧIогIа хазахеташ ву со сайн дай баьхначу махка ваха хаарна. Кхузахь дIабоьхкина бу тхан дай. Меттигерчу бахархоша доладо тхан.\nУьш гIо дан гIерта тхуна. Цхьаболчу мухIажирашна баха хIусамаш эцна Анзорей а, Благовещенка а олучу ярташкахь. Хала ду болх каро. Шемахь оха караерзийна говзаллаш кхузахь оьшуш яц».\nВорокова Самира а ю Шемара махIажир. Цо дуьйцу.\nВорокова Самира: "Тхо кхуза кхайкханарг Шемара мухIажирашна накъосталла дон вовшахтохаралла ю. Тхан дай баьхначу махкахь мехах хIусамаш чохь Iаш дара тхо. Амма таронаш чекхевллача тхо "Эльбрус" олучу санаторийчу дехьа дехира.\nЦигахь бехаш бара кхин болу а Шемара мухIажираш. Цхьана хенахь цигахь Iийра тхо а. Цигахь ремонт ян еза аьлла "Терек" санаторе дехьа дехира тхо. Цхьаболчарна хIусамаш йелла. Уьш дIабахана. Кху санаторехь бехаш бисина 15 доьзал".\nУджуху Адель Шемара мухIажир ву. Реза дуй шу Оьрсийчохь шайна бинчу аьттонашна аьлла хаьттича, иштта жоп делира цо.\nУджуху Адель: "Хьалхо тхо виъ вара цхьана чоьна чохь вехаш. Со а, сан зуда а, воккха ши кIант а. Зудчуьнан шекаран лазар ду. Ас дехха дийхира гIо дар. Тхо дехьа даьхча хьал мелла а тоделира".\nМухIажиран кхоллам дукха декъаза бу. Дахар хьовха, дерриг а дуьне доьхна арваьлла ву иза. Цундела кхеташ ду цара, Iедалийн оьгIазаллах озалуш, шайн хьал мел ледар делахь а латкъамаш ца бар. ТIеххьара болчу хаамашца, Iедалш юха а дош делла мухIажирашна гIо дан.\nБаха меттиг цанислуш хенебовла гIерта Шемара мухIажираш


Нохчийчохь "банне а боцчу" гейшна сагатдо дуьненан юкъаралло\nОхан-бутт 17, 2017\nШайн махкахь стагга а вац хьийзош, боху Нохчийчуьрчу динан дайша\nКхоалгIа кIира ду Милашина Еленас, боршаллин лорах хадарна массех стаг вийна, дуккхаъчарна Iаткъамбина Нохчийчохь, аьлла, «Новая Газетехь» артикл арахецна.\nКъоманна эхье, и емалдеш, бусалбанаш сийсазбеш, аьшпаш бу журналисто буьттурш, аьлла, даржийра артикл араяьллачу кхоалгIачу дийнахь Соьлж-ГIалахь гулбеллачу 24 вирдан мурдаша а, Iеламчаша а, юкъархоша а.\nГуламан резолюцино шена а, шен белхахошна а кхерамтуьйсу, аьлла, орца даьккхира цул тIаьхьа «Новая Газетан» коьртачу редакторо Муратов Дмитрийс. «Оха дош ло, бекхам хир бу питана туьйсучарна, уьш миччахь а белахь а, муьлш белахь а», бохучу дешнаша шаьш декхаредо Iедале арздан а, лардала а, яздина шен газетехь Муратовс.\nЦо бахарехь, пачхьалкхан Талламан комитето тергал а ца дина «Новая Газето» Нохчийчохь лелаш ду аьлла дийцина Iазап. Оцу бахьанийца Оьрсийчоьнан инарла прокуроре Чайкига арз а дина редакцино.\nМуратов Дмитрийс шен дIахьедарехь бохура, «тIаьххьарчу кхаа шерачохь республикехь къаьсттина совъяьлла лела къизалла, иза Немцов Борис вер толлуш дацарца а, и зулам дайтинарш хьебеш бацарца а дозу». Иштта дагадоуьйту Муратовс шайн белхан накъостий Политковская Анна а, Эстемирова Наталья а ер а дисинийла таллаза.\n«Вайн пачхьалкхехь тоъал дукха лелла къизалла. Цундела тхо кийча ду нохчийн юкъархошца а, Iеламчашца а диалог дIаяхьа. Ларамца «Керлачу Газетан коьрта редактор Муратов Дмитрий», дешнашца доьрзу дIахьедар.\nОцу юкъанна, дахначу кIиранах шеггара дIахьедар даржийра Нохчийчоьнан муфтино Межиев Салахьа а. Цо бахарехь, «цхьаболу нах бац, дерриг а нохчийн къам ду бухбоцчу эладитано сийсаздийриг», газето «бусалбанийн сий хьадина».\nТема Оьрсийчоьнан тIегIанера йоссаза юйла гойтуш ду кху кIирандийнахь оццу «Новая Газетехула» вевзаш волчу бардо, рок-артисто Шевчук Юрийс Нохчийчоьнан къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан, информацин министре Умаров Джамбулате яздина кехат.\n«Со ваьхна Къилбаседа Кавказехь, суна девза цуьнан къаьмнийн шира ламасташ. Хаьа, шу, ламанхой, мел яхьйолуш нах ду, шайн дахарерчу негативо мел Iаткъамбо шун дегнашна. Кхета шух, ницкъе ларам а бу, амма бац ларам ницбечуьнга.\nКхетахьара шу, «Новая Газетан» журналисташ вайн пачхьалкхерчу бахархошна конституцино кхачош йолу бакъонаш Iалашъяйта гIертийла, уьш муьлххачу а регионехь елахь талхош, цунна цхьабосса Iаткъаме дуйла.\nНагахь санна шу «Новая Газето» яздинчуьнца резадацахь, таллам бе, кхеле довла. Иштта ма боху вайга, ала дашна, Путина а».\n"Кхетаме хилахьара шу, тебахьара аш нах, ерриг а проблемаш а цивилан кепехь ма еза листа!" - аьлла дерзийна Шевчука ша Умаровга хьажийна кехат.\nШевчукна сихха жоп делла Умаров Джамбулата. Шен а, кхечеран а «Новая Газете» йолу претензи, иза конституцин бакъонашна тIехIиттарна яц, цо иза муха до бохучуьнца йоьзна ю. …Адаман бакъо Iалашйо, дешан бакъонах пайдаоьцу, бохуш, эвхьазаллин зил хедабо «Новая Газето» а, и санначу а хаамийн гIирсаша. …Ма гIертийла уьш шайн маьттазаллица тхан дахарна юкъа, …бац церан шаьш даржочунна бух, аьшпаш бу. …Шайна бIаьргадан дезаш а доцу кхузара Iедал ца боху ас къинтIерадаккха, боху шаьш агIолоьцу бохуш дуьйцу Нохчийн къам кIинтIера даккха», аьлла жоп делла Шевчукна Умаровс.\nНохчийчохь гейш хьийзабо, иза боккха Iаткъам бу, Кадыровна а, цуьнан гонна а и къизалла акха еза, боху тахана дуккхаъчу Европерчу а, Iамеркарчу а хаамийн хьостанаша, политикаша, бакъоларъярхоша.\nМасала, Италин арахьарчу гIуллакхийн министро Бенедетто Делла Ведовас Нохчийчохь «гейшкахь бала латтор, адамийн бакъонаш талхор» мел бакъду толлуш ю шайн дипломатийн корпус, бохура кIира хьалха. И проблема айира Италин парламентан депутаташа а шайн пачхьалкхан президентна гергахь.\nШвецехь, Финляндехь, нохчийн гейш махкара дIа а бигина, кхерамзаллечу зоне дехьабаха ахчанаш гулдеш бу нах, цигарчу хаамийн гIирсаша дийцарехь.\nЕвропан Кхеташонан инарла секретара Ягланд Турбьона дехна Оьрсийчоьнан президентан гонехь адамийн бакъонех жоп лучу Москалькова Татьянига, Нохчийчуьра хьал талла а таллий, дерг шена довзийтар. Иштта дехардина Оьрсийчоьне Европарламентан куьйгалхочо Таяни Антониос.\nТоам боллу таллам а бай, гейш хьийзор емалдар дехна Британин а, Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн а арахьарчу гIуллакхийн хьукматаша.\nДелахь а, ши хьал лаьтта тахана а Нохчийчуьрчу геяшна гонах. Оьрсийчуьрчу а, цул арахьарчу а зорбано, шайн агIор кхерамзаллах ца бахархьама, уллера ца бовзуьйтуш, амма болуш бу, шайца къамеле а буьйлу бохуш буьйцу уьш – цхьацца "СаIид", "Муслим", кхийолу а цIерш а йохуш. Бакъду, дуьххьара и тема айинчу «Новая Газето» цкъачунна яьккхина яц ша Нохчийчохь байина, я лецна бохуш буьйцучех цхьанненан а цIе.\nТкъа Нохчийчохь я Iедалхоша а, я могIарчу бахархоша а хезаш, я официалехь даре ца до махкахь гейш бан а бу, уьш гаттонехь а кхобу бохург. Амма социалан зIенашка, нехан дийцаршка ладоьгIча, гуш ду, нахана, шайн дукхаллехь, и тема товш йоцийла а, махкахь гейш белахь а, уьш хилар а, уьш бу аьлла зорбано даржор а Iеткъийла.\nОцу юкъанна, миллионал совъиккхина Нохчийчуьра гейш ма хьийзабе аьлла, дуккха а мехкашкарчу бахархоша протест яржийначу AVAAZ сайтехь гулдинчу куьйгийн барам.


Къаьркъа дайдина а, шена сий лоьху Путина\nЭкономикан кризис чIагIлучу муьрехь къаьркъан мах байбан лерина ю Кремл. ХIун ду и дIакхайкхинчу Путин Владимира цунна бухадиллина? Мацалла яржарна богучу нохчаша диканна ца туьду дарана, духаран, дерриг а дахаран мах базлучу муьрехь, малар дайдар.\nКху керлачу шарахь Оьрсийчоьнан куьйгалхочо Путин Владимира хазахетаран совгIат дина къаьркъанан мах охьабаккхарца, маларца уьйр мел йолчу бахархошна .\nТкъа йоккхачу Оьрсийчохь уьш бац кIеззиг. Пачхьалкхан статистийн урхалло бинчу хаамашца, Оьрсийчохь карарчу хенахь маларх воьзна ву ворхI миллион гергга стаг. Ткъа церан чоьте эцаза верг а ву 30 миллион ца кхоччуш.\nХIора шарахь дуьненчуьра 3 миллион стаг леш ву къаьркъа бахьана долуш, ткъа ах миллион царех Оьрсийчуьра бу.\nЛоьраша а, кхечу говзанчаша а чIагIдарехь, маларша вон тIеIаткъам бо кхиазхойн а, кегийрхойн а кхиарна а, церан кхетамна а, иэсана а, могашаллина а. Цул совнаха? дуккха а зенаш-зуламаш хуьлу, доьзалш дIатийсар, некъаца баларш лаьтта, дош дашарера долий, вер-ваккхарш а кIеззиг ца нисло. Дай-наной белхабо, муьйлучу шайн доьзалшна дан амал ца хиларца.\nГIура-беттан тIаьххьарчу деношкахь дIаяьхьначу пачхьалкхан кхеташонехь, къоман синбахамалла юьйцучу юкъанна, я дегIана а, я синна а пайде ду ала а доццург юкъадаьккхина Путин Владимира.\nХIинццалц ши бIе ткъа туьма доьхуш лаьттинчу къаьркъанан шишанан мах Чиллан-баттахь дуьйнна хир бу цхьа бIе дезткъе пхийтта сом.\nПутинан политикехь даима а шалхенаш гучу могIарерчу бахархоша цу гIулчан мах тайп-тайпана хадабо.\nСоьлжа-ГIаларчу вахархочунна Хизирна хетарехь, Кремлна хьалха карчаман хьал хIоьттинчух тера ду, цундела шен къомера гIо оьшуш, къам шена тIедерзон Iалашонца Оьрсийчоьнан куьйгалхочо деш хIума ду къаьркъан мах байбар.\nШех гIайгIабеш ву президент\nБусулба нахана къаьркъа малар а, дохкар а хьарам дина ду бохуш, къийсам латтош белахь а, Нохчийчохь, къайлах-къулах маларш духку нах кIеззиг бац, кIезхиг бац муьйлурш а. Оьрсийчоьнан президентан муьлхха а омра кхочуш дан кийчайолчу Нохчийчохь къаьркъа дохкар, малар эвхьазадаларна кхоьру дуккхаъ а Маршо Радиоца къамел хилла нах.\nЦул совнаха, ах шо хьалха деста дуьйладелла мехаш: духаран, серлонан, дааран, ягоран. ХIун маьIна ду-те къаьркъанан мах охьабаккхаран?\nСоьлжа-ГIаларчу базарахь кхаллар духкуш шен доьзална напха латтош ю боккхачу доьзалан нана Зарган. ЦIийнда заьIапхо ву цуьнан, цундела доллу цIийнан дукъ шена цхьанна тIехь дисина. Баьпкан мах бестачу муьрехь къаьркъанан мах лахбарехь шен йолу шеконаш йовзийтира цо.\nВайгара иман-беркат дIадаккха гIерташ...\nДика хьаькам — мохк, вон хьаькам — дохк, олуш ду дикачу дайн алар. Гучу суьртехь а, дуккхаъчу могIарера бахархошна хетарехь а, тIейогIучу хенахь а Оьрсийчоь бехначу коьртан дахкарлахь йиса кхерам бу, аьлла хета Маршо Радионе маларан мах лахбарх лаьцна ойланаш йовзуьйтучарна.\nМохк бахош ю Кремль


Seventh Pillar - Докторан Фадль\nДоктор Фадль терроризмана дуьхьал язйина хьалхара книга (жайна)\nДокторан Фадль веш хилла йолу ц1е Имам Са1уд Аль-Шариф, Египетан Тоба кхоьллира Исламан Джихад, аьлла йолу, цо шен верас вира Осам Бен Ладен а, Айман-аль Завахири Аль Каида а кхоллале хьалха. Кхоччуш тешна волу бусулба а, лор а, моджахедaн командир а хилла волу доктора Фадль т1ом бира Афганистанехь а, Йеменехь а коммунистийн ницкъана дуьхьал хилла йолчу фронтехь. Иза 2007 шарахь Египетан набахтех к1елхьарвелира.\nИмамa Са1идaн «Джихад Египтехь а, дуьненахь дендар» (2007)\n2007 шеран 18 ноябрехь Каир Аль-Мисри Аль-Яум\n[Корта: «Эксклюзив, Аль-Мисри аль-Яум зорба туху Джихадана бинчу делан хийцамашна. Дела дуьхьа долчу Джихадана юкъадалийна динехь бина болу г1алата хийцамаш, коьрта долчунна къомалла, чкъуран бос, динах тешар бахьана лерина вер-ваккхар»]\nЦуьнан кода ц1е - доктор Фадль ю.\nЦуьнан ма-ярра, йолу ц1е Имам Са1ид Аль-Азиз аль-Шариф ю, вина 1950 шарахь Бани-Суэф г1алахь. Цунах доктор аьлла, х1унда аьлча иза лор ву, 1974 шархь Каиран Лоьрийн факультет лаккхарчу кхиамца чекхъяьккхина.\nДоктора Фадль тахана зорба тоха доладо Аль-Мисри аль-Яум аг1онашкахь еккъа цхьана Мисрахь, шен Аль-джихад тобанахь ша бина хийцамаш а, т1етохарш, корта «Джихад Египтехь a, дуьненахь дендар» болуш. Мужалт т1ехь и «документ Джихадан Египтан тобано магийна т1еэцна цунна (Джихадана) а Мисиран (Египтан) 1едалан а йукъаметтиг машаре хилийтаран документ санна лерина».\nИмама Са1ида шен документан мужулт1ехь шен кхин ца1 кодан ц1е: Абдаль-Кадир бен аль Азиз Фадль ю алар - бакъ а нийса а ду. Джихада хилле волу Эмира шен хьехамаш а, лекцеш, джихадан кадраш шен хийцамех кхеттийта 1алашо йолуш натахтешкахь кхийкхийна хиларе терра б1аьннаш кадрах цуьнан хийцамашна реза хилира. Цо дикачу аг1ор хийцира церан чохь бахкаран хьал чоьхьарчу министаран дика ойла кхуллуш г1ийллачу хьолехьа нисдеш г1уллакхдар. Иттаннаш т1емалой-исламхой ара а хийцира.\nФадлas, Айман аль-Захавирин кхеторхо (хьехархо) а Эмир a хиллачу, шeн Исламан Джихадан т1едог1уш долу документ ч1аг1до гуттаренна а, саццаза а долу фарида (дина декхар) хиларе терра, амма боху - «джихадисташа» дуккха а озабезамашца г1алаташ дийлитина хилар.\n«Эмиро» билгалдоккху бахьан а доцуш ц1и1енор а, бахамаш хьаллакбар а угаре а дела оьг1аз вохуьйту г1уллакхаш хилар.\nХастам хийла Аллах1ана ша ца1 бен бо воцучу а Тоьллачу а, стиглийн а, лаьттан а, царна юккъехь долчуьнан а дена, Лакхарчунна а, Къинхетамечунна а.\nХастам бу Аллах1ана, дуьненан Дела. Оха цунна баркалла боху цунна тхаьш реза долу а, цуьнна ларам тхoгахь болу а дела. Оха лору ламаз а, машар, нийсалла а, ц1еналла а, Цуьнан Пайхамаран (Дела салам хилда цунна) бакъ Дала адамийн дуьхьа ваийтина волчу. Иштта аьлла а ду, ницкъ болчу Аллах1а ваийтина шен пайхамар Мухьаммад (Дела салам-машар хилда цунна) дуьненна кхетамана, бакъдолчу динца, цуьндела адамаш боданера серлоне девр ду, ишттачу делан новкъа, цуьнан пурбанца. Цо (Алла1ха) и къобул во, цуьнан боккхачу толамца, цуьнан тешаме мута1еламашца, делан ламаз а, машар а хилда царна массарна а. Иштта Аллах1а дин адамана Цуьнгахула доссийра ( дела ламазаш а, машар а хилда цунна), и тоьлаш г1уллакх чекхдалийта, цуьнан дуккха а мостаг1ий а боллушехь. Иштта Пайхамара а, цуьнан мута1еламаша а (Аллах1ан ламазаш а, машар а царна) даьссачу лаьтта т1ехь исламан пачхьалкх кхоьллира, ша дукха хан ялале къона а, йоккха а пачхьалкх хилла, д1ах1оьттира 1аьрбий, пирсаш, туркой, бербераш, курдов, Frinjah (малхбузера бахархой) юкъа а лоцуш. Цул т1аьхьа йоккха (супер) исламан Халифатан байракх к1ел иза шорьелира Бангладеш т1ера (малхбалехьара) Маракеш (Марокко) а, Андалузе т1е кхаччалаз малхбузехь, Ташкентера, Азербайджанера, Кавказера Къилбседехьара, Йемене, Бахр-аль-Араб Къилбехьара, цхьана юкъара, битам беш йолу пачхьалкх юкъахь 1300 шо кхочуш лаьттира, Османан Халифат хьалхарачу дуьненан т1амехь (1914-1918) йоьхалц, ткъа дуккха а бусулбанaн хазаллаш дайна д1адевлира, уьш г1ийла а кхиъира, массаннхьа а д1асадаржира.\n19 б1ешо чекхдолуш Осмалойн Халипат г1орасиз хила йоьлча, Европан мехкаш а д1алийцира дукхах йолу Исламан пачхьалкхаш, екъна г1орасиз йира, з1избира церан бахамаш, цуьнан промышленни прогресс хилла йац, бохуш тешаллаш дора. Цара адамаш (бусулбанаш) декъначу хьолехь, къеллехь, т1ехьадуьсучу хьолехь латтадора. Т1еман ницкъаман г1оьнца мехкаш д1алецна, шайн культура, законаш бусулбан мехкашна т1едехкира. Оцу Европан мехкаша жуьгтийн пачхьалкх (Израиль) кхоьллира бусулбан дуьненан дега юккъехь, иза (дуьне) г1елдан а, сийсаз дан а. Шеко яц и дерриге а бусулбанашна хилларг церан къинош бахьана долуш хилла хилар. Ницкъ Болчo аьлла ма хиллара: «Шуна муьлхха а бохам хилахь, иза шун шайн бехк болуш хуьлуш бу шуна» (Сура Аль-Шура, аят 30). И мостаг1аллин тоба х1инца а шайн лаам к1ел бусулбан пачхьалкхаш латтош ю, т1е кхин а яккхий г1оленаш шайна езаш а ю. Ницкъ Болчунна т1етевжина аьлча: «Жуьгти, керстанаш 1аьбна, тоам бина совцур бац, хьо церан дине ца верзахь» (Сура Аль-Бакара, аят 120).\nЕвропан культуран аг1о лацаро а, шайн законашца г1уллакхаш къасторо а, озабезамашка а, син к1езгалле а кхачийра бусулбанийн мехкашкахь. Бусулбанийн юкъарчу хьекъалечу наха баха а, бехира, кхайкхамаш а бира т1ебог1уш болу бохам шен хенна сацо безаш хиларх лаьцна, Дела оьг1аз а вахийтина дерриг а доьхна д1адалале. Уьзаш тешна бара бусулбан мехкаш Делан шари1атан къастамаллин суьде юхааберзор, массо а реформийн лoра хирг хиларх. Цул сов, Шар1аца дахар - массо а бакъволчу бусулбанна декхар ду. Нагахь цо шен дина и тешам д1атасахь, къинош сов дера ду цуьнан. Иза иштта нисло, х1унда аьлча Ницкъ Болчо аьлла: «Делаца ч1аго йо, церан хила ма безза тешам хила йиш яц цара шайна юкъарчу къийсамийн кхелахо хьох ца вахь, хьох болу тешам церан дегнашкахь бацахь» (Сура Аль-Ниса, аят 65). Массарал Лакхарачо аьлла: «Х1уъа сацам борша стага, я зудчо барх - иза Аллах1а я цуьнан Элчано и къобал ца бахь, и нийса хила йиш яц. Нагахь милла а Аллах1ах я цуьнан Элчанах тешаш вацахь - иза нийсачу новкъахь вац» (Сура Аль-Ахзат, аят 36). Оцу тайппана Аллах1ан Шари1атах вай петохахь вай ваьш дуьненахь а, эхартахь бохамашка дуьгу. Кхечу аг1оpара, Шари1атан кхело бусулба стагана уггар диканиг хьоьху кху дуьненахь а эхартахь а. Иштта Аллах1а аьлла: «Нагахь г1алин адамаш Аллаха1х тешаш а, кхоьруш а делахь оха стигалан дуьнена а, дикане кхачор ду уьш» (Сура Аль-Араф, аят 96). Ницкъ болчу Аллах1о аьлла: «Нагахь уьзаш (1есанаш) даг чохь нийсачу новкъахь белахь а, Оха царна шоpтта дог1а лур ду» (Сура Аль-Джинн, аят 16). Бусулбанийн историно тешалла до, церан дахар зазадаьккхина, тоьлла хилла Шари1атца уьш бехаш болуш. Исламан историн къагам иза ца1 бен доцу ни1мат ду, бусулбанаш тахана шех дозаш куралла ян езаш долу.\nИсламан Шар1е кхача г1ерташ волчунна дуккха а некхаш хилла вайн заманахь т1ех ницкъ болчу пачхьалкхашна дуьхьалонна шаьш иштта ма-хуьллу бусулбанаш къарба а, г1елба a г1ертaш йолчу. Цхьайолу исламан тобанаш девне юьйлу шайн мехкийн 1едалца а, кхечу т1ех ницкъ болчу пачхьалкхашца а Джихаде дуьхьа, Аллах1а дуьхьа (Ницкъ Болчуьнан) Массарал Лакхарчуьнан, Исламан лерамана г1ортор еш. И вовшax тасадалар даьржина ду тайп-тайпанарчу генарчу малхбалера а, генарчу малхбузeна мехкашкахь. И тасадалар ийна хилла дуккха а Шар1a [динан принципеш, и термин Шари1атал шуьйрах ю] талхорашца, масала, кхечу къомах хилар бахьана долуш, чкъуран, месийн бос кхин хиларх доьзна, дин кхин хиларх доьзна, вен бахьана а доцуш милла а, бусулба хилда иза, я кхечун динах хилда стаг вер. Ткъа и г1уллакх Аль-Татарус хьостана [бехке цахилар вер-ваккхар даьлла воцу маьрша салти я машарен бахархойн «адаман ога», я мостаг1ийн тоьпан 1алашонехь болу бусулбанаш бaйича] т1етевжина, буйучеран го шорба, ахча мукъада1кха кхерамазаллана ду аьлла, бахамна диверси ян. Аллах1 оьг1уз вoхуьйтучу зуламех массарал луьра ду бахьана доцуш стаг вер a, бахам х1аллакбар a. Цул адаман дуьненахь, эхартахь аьтту бохор болуш х1ума ца1 дац. Лекха Хинволчо аьлла: «Дала ларбойла Пайхамаран законашка а, кхела сацамана а дуьхьал берш. Уьзаш луьрачу та1азарх бевр бац» (Сура Аль-Нур, аят 63).\nШайн оцу шари1ат талхорашна реза цахилар гойтуш долчу документ т1е куьг та1ийна болчаре д1ахаийтира иза коьргачу бусулба наха Джиxадан теологeхула болчу урхаллашна. Цара шаьш оцу докумен1техь хьахийна йолчу урхаллашна т1етевжина хилар д1а а хаийтира. Цара кхойку кхечу бусулба нахе, къаьсттина исламан кегирхойн къона т1аьхьенашка, и документ лараре, шайл хьалхарчара санна я ца хууш я хуъушехь шариат талхош къинош ца леторе. Цара (хьалхарчара) ца лерира дин, ца лецира дуьненна г1о, къасттина Джихад бусулба къамна диллина дина декхаран д1акхехьар дуьлуш дуьйна, Лекха xин Волчу Аллах1а и гайтина ма-хиллара, массо а бусулбa наха, т1аьхьарниг тидаме оьцуш къийсам латтор бу ша-шен кхайкхийнаргца, 1иса Пайхамарца (машар цунна) цхьана, къематде т1еккачалц, вайн Пайхамар (Аллах1ан ламазаш a, машар a цунна) олуш ма хиллара. Элчано Джихад «Исламан бохь» лоруш хилла, хьунда аьлча Аллах1о оцу Джихадаца лардеш ду нахана церан дин a, церан дуьне a, церан дозалла a, сий a кху дуьненахь а, вукха дуьненахь а. Оцу тайпана ден дан деза Джихадаx динан декхарх кхетар.\nОха и динан Джихадин принципаш ниcйо статьяш т1ех, тхешан цуьнца шовкъ гойтуш. Оха кхойку юкъара бусалбашка, къаьcттина т1амна араевлла тобанашка, тайп-тайпчу махкаш карчу уьш ларар. Т1аккха оха хьехамашца г1о деш тхешан декхар кхочуш дийр ду, Аллах1а а, цуьнан жайна, Цуьнан Элчана а дуьхьа, Дела реза а, декъал а хуьлда цунна а, бусулбаш берриге а. Оха иза боху кхоччуш мах хадо а, гайта а моджахедин ваша массанхьа а хилар, ша лаккхаре а оьзда декхар (миссия) кхочуш деш волу. Бакъ дац уьш дуьненан даьхний лоьхуш арабеьлла бу бохург. Ма-дарра аьлча цара шай синош a, хьал а д1ало Исламан а, бусулбийн a 1алашонна дуьхьа.\nЦкъа-делахь: Дин Ислам\nИслам жам1а (т1аьххьара) дин ду, Аллах1а Шен г1оьнца стиглара ша охьа доссийнарг нийсачу новкъа даккха хьама. Иза цо т1аьххьарчу шен Пайхамарца a, Элчанца Мохьаммадаца а дира, машар а, дерригep а дика ламазаш а цунна Аллах1ерa.\nИслам массо а ша т1елаьцна волчунна, хуьлда уьзаш адамаш я жинаш, Пайхамар Мохьaммад (Аллах1ан машар а, дика а цунна) лаьтта воссийчахьана, лара а дуьне доххалц корта бетта а дезаш ду. Ницкъ болчу Аллах1а аьлла: «Оха ца вахийтина хьо дерриг дуьненан ницкъ болу, амма адамашна универсальни Элча хила, адамаш къинойх ларда, диканиг хьеха а». (сура Саба, аят 28). Лекха Хин Волчу Аллах1а аьлла: «Aла, х1ай адамаш, ас ваийтина шуна массаьрна, Аллах1а векал вина Элча» (суpа Аль Аль-Араф, аят 158). Бакъдолчу Сахихa хадис т1ехь [ч1ог1а т1ета1ош] боху Элчанах лаьцна, машар a, диканиг цунна Аллах1ера, «х1ор Элча ваийтинера х1ор шен халкъана къастийна, амма ас и ваийтина дерриг а адамашна». Иза ч1аг1дина ду дерpиг а адам Пайхамар воьссачахьана дуьне доххалц «Исламан дине дерза дезаш къам хилар». Уьзаш хьахийна ду къоранчу лекха хинволчу Аллах1а дешнашкахь: «Х1ай, адамаш. «Хезаш долу хьалкъ» бусулбанаш ду, шайх лаьцна къоранчу Ницкъ Болчо иштта аьлла долу»: «Х1ай, тешнаpш».\nАдамаш синтем байна ду, Элча джинашка а т1екере йолуш хиларна. Иза аьлла ду Аль-Ахкаф Суран т1ехьахь а, Аль-Джин Сура юьххьехь а.\nИслам динан амалан маь1на: Ницкъ болчу Аллах1о дерг шен уммат шен жоьпехь лорур дац, Пайхамара, машар а, диканиг цунна Аллах1ера махь шаре кхачалц, хенахь дуьйнa дине дирзина долу адам. Исламан динан буха т1ехь бен, Джабраил малик гина лахти чохь бохкуш берш бен т1аккха ден а бина шаьш лелийначу жоп а делла т1аххьарчу новкъа д1ахьовсор бу лаккхаре ялсамане я йовхачу жоьжахате. Иштта Исламaн дин т1е ца эцнарш а, я и т1е а эцна цуьна Шар1а д1атеснарш а, цхьа Исламаца цадог1ург а даьлларш, х1аллак хир бу шеко йоцуш, цу хьолехь церан балар хилахь. Ницкъ Болчу Аллах1а аьлла: «Ислам доцург кхин дин лерина верг вийр вац бакъ, иза а хир ву дин Ислам д1атесначарна юкъахь» (Сура Аль-Имран, аят 85). Лекха Хинволчо аьлла: «... и т1е ца лоцуш йолу дина тобанашна а меттиг ц1е хир ю ...» (Сура Худ, аят 17). Ницкъ Болчо аьлла: «Нагахь ахь Аллах1а хьалха накъосташна тешна бехк бинехь хьан г1уллакх ледира хир ду, хьо а байначарна юкъахь хир ву" (Сура Аль-Зумар, аят 65). Ислама шайхо Ибн Таймиях (Дела реза хилда цуьнан сина) аьлла: «Исламехь, шеко йоццуш хууш ду, Ислам доцург кхин дин лелош, даржош верг, Махьамадан (Дела салам, машар а хийла цунна) Исламан шар1 доцург, кхин шар1 лоруш верг а - кафир [Делах цатешарг] ву» (Фетва гулам, йоккхала 28).\nИслам дина маь1на: Иза «истислам» (1аьрбийн дош «каравар») ду, я цхьаьнгара Лекхачу Аллах1ера шари1а хилла мукъам хилар. Иза цхьане Аллах1а лай хила бакъо ялар, цхаьннехь а накъост а ца веш. Иштта Ницкъ Болчо аьлла: «Хьайн лаам суна муьтахь бе, цо элира аса сайн лаам далла а, Дерриг Дуьне Лелочунна и муьт1ахь бо» (Сура Аль-Бакара, аят 131). И тайпа муьт1ахь хилар, и цхьанна куьйгалдан пурба далар, и тайпа лолла (делах кхелар) даккхера ло Аллах1е болчу безамца, лекха хин волчу лааман новкъахь, иштта вайн лаамца доцуш, хир дахаран жимчу а, доккхачу а т1ег1анехь Аллах1ан Шариа1атан лерамца, дашца а доцуш. Иза Аллах1а шен дешнашца кхетийнарг ду: «Ала сан дахар, сан ламаз, сан саг1а, сан валар - дерриге дуьне тодинчун Аллах1а дуьхьа ду. И ца1 ву. Иза аса д1акхайкхадо, со - цунна дуьхьа, цуьнан лаамна корта тоьхнарг ву» (Сура Аль-Ан’ам, аят 162). Ницкъ Болачу Аллах1а аьлла: «... Оха хьуна книга яийтина дерригенах а хьо кхетийта» (Сура Аль-Наль, аят 89). Ислам массарна ца хилча ца долуш хиларал совнаха, «иза цуьнан хенан а дахаран хьал ду»[къовларш хьостехь ю], и декхарийлахь а ду церан массо а дахаран г1уллакъашкахь, «ткъа иза цуьна объективни дерриг чулацар ду». Иза хир ду Маьхьшаре адам кхаччалц, х1унда аьлча Мохьмадан (Аллах1а салам хилда цунна) т1аьхьа кхин Пайхамар хир вац.\nИсламехь хиларан билгало ю, нагахь хьайн сина 1алашонна хьалха ахь Дела 1алашо яккхахь, иза ахьа ца ларар къилахь ду. Цу тайпачу къинойн масехь т1ег1а ду:\n- Цхьа к1еззиг долчунна т1ехь шен г1уллакх хьалха а даьккхина, Аллах1а г1уллакх т1аьхьа таттар кегийра къинош латор ду. «Иза ца ларар ду».\n- Доккхачунна т1ехь шен г1уллакх хьалха а даьккхина, Аллах1ана г1уллакх дар т1аьхьа таттар - иза даккхийчу къинойх ду. «Иза ду зударшца эьхьазло я кхин сий дацар лелор».\n- Гуттара а даккхийчу г1уллакхаш т1ехь шен лаам хьалха а баьккхина, Аллах1 вицвар - иза «куфре» [Делах цатешар] хилар ду. Х1унда аьлча, Ницкъ Болчу Аллах1а куфр (копар) «уггар ч1ог1а зен хилар санна гайтина ду» (Сура Аль-Вак’иах, аят 46). Ницкъ Болчу Аллах1а аьлла: «Аллах1ан доттаг1ий бу бохуш верг уггар ч1ог1а къа деш ву» (Сура Аль-Ниса, аят 48).\nУггар Лакха Хинволчу Аллах1а ч1аг1дина ду и къинош шайн массо а дакъошца. Ницкъ Болчу Аллах1а аьлла: «… Амма Аллах1а хьуна дин делла. Иза хаза хилар а гайтина хьан дагана цо хьан цабезам а кхоьллина динах цатешарна, зуламана, эвхьазлонна ... » (Сура Аль-Хужурат, аят 7). Дерриге а къинош диллина ду дохко ваьлла имане верзарна. Хьан дахаран дахаллехь. Уьзаш т1ехь а долуш веллачунна хиндерг дика гайтина ду динан а, делан а книгаш т1ехь. Аль-Байхакиc иза шен «Шуаб аль-Имран» книгит1ехь дуьйцу, цуьнца цхьана Аль-Хулайми а т1ехь ма аьллара, Аллах1а къинхетам бойла царах.\nИмам Аль-Шабиби, Аллах1а къинхетам бойла цунах, «Шариа1атан принципашца цхьанадар» книгит1ехь аьлла: «Аллах1о Шариа1ат кхоьллина. Ума башхалла а Законх1отточун (Дела) 1алашо а цхьана дог1уш». Иза ду декхаран маь1на, бусулбана шена хеттачу аг1ор тида йиш яц Шари1ата мог1а. Иза Лакхара Хинволчу Аллах1а лаамца дог1уш дац.\nЛакха Хинволчу Аллах1а дуьхьа Джихадан декъа вахача - иза дина цхьа дакъа ду, уггар «Исламa лакхара корта». Оцу дезачу декъаца (Джихадаца) ду бусулбано ша Аллах1ана муьт1ехь хилар гайтар а, шен Элча ларар а. Бусулбано оцу шен дина декхарш кхочуш дарна цунна Аллах1а доккха совг1ат до: къинох хьалха вуьчу. Иза бусулбан некъ бу - Джихадаца а, кхечу г1уллакхашца а. Амма бусулбано Аллах1а дуьхьа доцуш шен ницкъ болу а боцу г1уллакх ша шена деш велахь. Иза Аллах1а некъ бац. Иза дуьненан революционни пачхьалкхан г1уллакх ду. Исламехь «1алашо дечу г1уллакхо г1ирс бакъ йо» аьлла кхетам бац, наггахь цуьнан 1алашо диканна т1ехьажийна елахь, законца йог1уш а елахь. Бусулбано Аллах1ана корта беттарца дан дезаш ду муьлхха а г1уллакх, иза бен кхин г1ирс шен бацахь а. Нагахь оцу тайпана деш долу шен г1уллакх цуьнан чекх ца долуш валар хилахь, иза къинах ц1ена ву Аллах1ана хьалха. Лекха Хинволчо аьлла: «Шен ц1а Аллах1а дуьхьа а, цуьнан Элчана дуьхьа а вахархочо санна - латтош верг лахь, цунна Аллах1ера совг1ат хир ду, Аллах1а къинхетам боккха бу, диккана комаьрша ву» (Сура Аль- Ниса, аят 100). Шари1аца бог1уш болу некъахь воцучо динарг бакъ доцу хьума ду, иза т1еэца мегаш дац, Аллах1а и къобал а ца до. Лекха Хинволчо шен Исбаьхьалла аьлла: «Аллах1а делах кхоьручуьнгара бен саг1а т1е ца йоцу» (Сура Аль Ма’идах, аят 27). Элчано (Аллах1ан салам а, дика а хилда цунна) аьлла: «Дан ца магийна долу г1уллакх цхьаммо дахь - иза д1атеттина ду», Муслима [Элчанахь лаьцна говза лараме дийцархо] дийцарх. «Д1атеттина» бохург иза Аллах1о и магор дац бохург ду. Оцу тайппана нийса дерг иза дан декхар дерг ду, ша вай дан дуьйла далале дага лаца декхар долу. Х1унда аьлча иза Аллах1о шен Шар1ацa иштта нисдина ду, ваьшна луъург вай дан йиш йоцуш.\nХ1ор бусулба шен г1уллакх Шар1ацa нисдина дан декхарийлахь ву, цо Аллах1ера совг1ат оьцур ду ша хьегначу къине хьаьжжийна. Аллах1о жоьпе озор вац дан таро йоцург ца дина, аьлла, цо жоьпе озор вац цуьнан шен 1алашо кхочушь я ницкъ ца кхаьчна аьлла. Иза гайтина ду лакхахь далийначу аятехь «Шен ц1а вадархо санна д1атесна верг», иштта Элчанан (Аллах1ера салам маршалла хилда цунна) Къематдийнахь халкъашна а Элчанашна а, царна муьт1ахь болчарна а хин долчух лаьцна долчу дийцаршкахь а. «Хир ву Элча шина стагаца веана, хир ву Элча цхьана стагана веана, хир ву Элча ша веана». Иза аьллера Элчано, юха аьллера Ибн-Аббаса, Аллах1 реза хилда цунна. И дийцар Аллах1ан ойланна реза хиларх лаьцна шена юккъехь иштта дешнаш а долуш: «Укаша хьалха велира шул цу т1ехь». Цара х1ораммо а, машар царна, дара Аллах1о яздинарг шен возаллехь уьзаш цо жоьпе озор бац, церан шайна т1аьхьа х1иттинчийн метта. Оццу тайппана бусулба шен Элчане хьаьжжина лела веза. Амма иза шен 1алашоне кхочуш, товала ца хьожу, лакхенга вала ца хьожу, Аллах1ан кхолламе хьаьжжина, цуьнан лааме хьаьжжина, цуьнан къегалле хьаьжжина. Жам1е кхочур яц цуьнга нийсонан 1алашонца водахь. Т1аккха кхоллам кхечу аг1ор нислур бу. Оцу тайпана шу кхет-кх, х1ор г1уллакх шен 1алашоне ца кхачар, иза нийсонца ца цилар бахьанехь цахилар. Цхьана Элчано, машар цунна, динера шена т1едиллинарг, амма цхьа а цунна т1аьхьа ца х1оьттира. Цундела цуьнан 1алашо, я цуьнан цхьа дакъа кхочуш ца хилира. Амма эрна дайриг те цуьнан г1уллакхаш? Цуьндела Ницкъ Болчу Аллах1а аьлла: «Оха Элча ца ваийтина Аллах1ан лаамна муьт1ахь хилан бен» (Сура Аль-Ниса, аят 64). Амма кхузахь далийнарг Элчане ла ца дог1аран далийнарг дара. Дайрий те цуьнан г1уллакхаш эрна, уьш шайн 1алашоне ца кхачнера аьлла? Бакъ дац, лакхахь ма-аллара, х1ор г1уллакх шен 1алашоне ца кхaьчнера аьлла эрна дайна ларар. Муьлхха а г1уллакх, иза 1алашоне кхачахь а ца кхачахь, Шарa1ца дог1уш и делахь, бусалбано совг1ат оьцур долуш ду, цу г1уллакхехь хьегначу къине хьаьжжина иза шен 1алашоне ца кхаьччехь а даийтиначу аятехь и гайтина ма-хиллара. Ницкъ Болчу Аллах1а аьлла: «Ченан цинццал диканиг динчунна а, шадинарг карор ду; ченан цинццал вониг динчунна а иза карор ду» (Сура Аль-Залзалах, аяташ 7 а 8).


Веллачух я дика ала, я хIумма а ма ала...\nДуьнентIехь я, аьр вай, Оьрсийчохь, мел хуьлу дика я вон шина хьесапехь туьду социалан машанаша. Хедабечу мехаша къастабо уьш хедабечу нехан шайн бакъ мехаш а.\nDe mortuis aut bene, aut nihil – Беллачех я дика ала, я хIумма а ма ала. Хьекъал долчу наха 2500 шо сов хьалха баьхна иштта. Цул тIаьхьа дуьнентIе дуьйлучу дуккха а чкъоьрнаша лар а дина.\nТкъа вайн заманан кхин бу битамаш, кхетамаш, кхардамаш, сардамаш…\nСелхана санна ду тахана а Оьрсийчохь вевзачун кхалхар, махканна хилла бохам бийцар-хьахор.\nШема эпсарш, цаьрца артисташ, журналисташ эцна доьду кема дохарх баккхийбераш халахеттачел а алсамбевлча санна ойла кхоллало, масала, Фейсбук теллича.\n«Цхьаболучара кхиберш бехкебо нехан деIахкаш тIехь бохьбоьгIучу нахана хелхаран бохь бийгIа боьлхуш беллачу нехан деIахкаш тIехь бохьбегIарна» - аьлла ю цхьана нохчочун пост.\nЦунна буха язйина комменташ:\n- Бакъх ду иза!\n- Хуьлда и велларг мостагI а, бусалбано бугIур бац бохь адаман деIахкаш тIехь.\n- Ткъа керстано бугIий?\n- МостагIчун валарх воккхавер дихкина ду.\n- Ткъа со-м ву, ша хьераваьлча санна, бохь бугIуш!\nВукхо: -ХIорс-вай !\nБеллачу нахах Фейсбукехь пост хIоттийначух ву вевзаш волу журналист-нохчо, «Дош» журналан коьртачу редакторан гIовс Дудуев Iабдулла. Бохамбаьлча нахалахь ойла шалхаяларо гойту пачхьалкхо вай цкьа а метта а догIур доцчу кепехь шина декъе декънийла, вуно кхераме ду пачхьалкхера хьал, яздо цо.\nДудуев: «Сан кхетамехь, ши агIо талла догIу, нохчашна хетарг а, ерриг а Оьрсийчохь хетарг а. Нохчаша иза, цхьаболучара, Делан кхелаца дузу, нахаца къизалла лелочарна шайна а йолу дуьхьал къизалла, боху цара.\nОьрсийчохь цхьана хенахь нохчий хала нах бу, цундела Iедал а хила догIу цаьрца шога аьлла хетара нахана. Ткъа тIаьхьо Iедало ша нохчашца леллийна къизалла ерриг а Оьрсийчухула яржийра. Цундела оьрсашлахь а бу алссам пачхьалкханна вон хилча, пачхьалкх къобалъечарна вон хилча, баккхийбераш.\nНохчийчохь тIом боьдуш а богIура цига шайн федералашна концерташ яла оьрсийн артисташ. Уьш вайнаха оццу къизачу салтийн могIара бохий, цабезамца тIе а оьцура…»\nИванов Антон цIе лелаечо яздо Фесбукехь: «Вайга боху доггах кадамбе.Ткъа вай кадам бан безарш новкъабевлла, шаьш Iедалан леш хиларна. Оцу тIера доло деза хиллачух долу дерриг а къамел. Кремлерчу хьераваьллачо бIеннаш эзарнаш байийтина, бойуьйтур а бу. Ткъа вайга бохург – тезеташка хIитта, догцIенна а хIитта! ХIитталой ткъа, ерриг а кийтарло ган а гуш?»\n…Амма, муха а, хIуъа а лелахь а, оьздачу нехан гIиллакх веллачунна хьалха даима а хилла цхьаъ - De mortuis aut bene, aut nihil – Беллачех я дика ала, я хIумма а ма ала…


Хазбиев Мохьмад БуьритIехь кхобу кхело\nВевзаш волчу гIалгIайн оппозиционеран Хазбиев Мохьмадан кхелехь\n38 шо кхаьчначу Хазбиевн дов Магасерчу кхело листа долийна кху аьхка. Цунна бехкедо ГIалгIайчоьнан куьйгалхочунна Евкуров Юнус-Бекна, Iедална, кхеланна, ницкъхошна дуьхьал гамо яржор, иштта тIехьерчадо низамехь а доцуш герз лелор (Оьрсийчоьнан бехктакхаман кодексан артиклаш: 282, 3I9-чун I-ра дакъа, 222).\nГерзаца бозу бехк боцург, бисина бехкаш берраш а Iедлахошна "карийна" Хазбиев Мохьмада цкъа мацца а меттигерчу сайтна еллачу 3 сахьтах лаьттачу интервьюхь. Герз цIийнах хьожуш карийна, боху полисхоша.\nКхаа шарахь Нохчийчохь тховкIелонехь а Iийна, ша Несарарчу полицина тIевеъча лецира Хазбиев кхушеран Iай. Стаг ша цхьаъ кхобучу набахтин чоьнна чохь латтийра иза кхаа баттахь, шолгIа стаг тIевалийра иза чохь валлоче цо мацалла кхайкхийча. Малдеш дац цунна хьелаш, дуккха а лазарш шеца долуш иза воллушехь – бронхит, цIий Iеттор, чуьйрийн цамгарш.\nХазбиев "хала стаг" ву, таханлерачу Iедале хаьттина ца Iаш, Евкуровл хьалха махкахь куьйгалла деш Iийначаьрга хаьттича а. Евкуров дуккха а низамаш дохорна, масала, мехкан конституци а хьошуш, кхозлагIа а президентан дарже хаа гIертарна бехке во Хазбиевс. Дукха сакхташ гора цунна хьалхо даржера дIавахначу Зязиков Муратца а. Ткъа шена Мохьмадна хетарехь, ца деза Iедална цо ша гездохуш.\nОппозиционеро бахарехь, цунна герз "бухакхоьссинарш" бу кху муьрехь Нальчикерчу гарнизонан кхело нах хьийзорна бехкебина "Э"центрера полисхой. Хазбиевн адвокаташа дийцарехь, церан кхел йоьдуш дуккхаза а хьехийра, "Э" центро кхочушдора Евкуровс къайлах ден омранаш, бохуш.\nГур, герзахой, туьтмIаьжигаш\nИзоляторера Хазбиев кхеле валочу муьрехь герзхоша дIалоцу Магасерчу кхелан массо а маьIиг. Евкуровн критик гура чу воьллинчул тIаьхьа журналисташна доьхку видео, суьрташ даха.\n"Хазбиев махкара хьал талхош хьийзара, низам дохадечийн, гIаттамхойн, экстремистийн амалехь адам ду", боху цунна иза вехачу куьпах жоп лучу полисхочо Илиев Ахьмада хIоттийначу тоьшаллехь.\nТкъа кхеле кхайкхинчу Илиевс, ша ца яздина Хазбиевх лаьцна цхьана а тайпа тоьшалла, бухара куьг шен а дац, ша кехато юьйцучу хенахь ур-атталла даржехь а вацара аьлла.\nЕвкуров Юнус-Бек ца лела кхеле. Оьрсийн маттахь дуьйцу къамелаш гIалгIайн матте гочдан а ца магадо кхелахочо. "Ас ца аьлла Евкуровх "зудбек", иза харц гоч ду. Ас аьлларг "йовсарбек" ду. Иза гIалгIайн маттехь "ваьлла леларг, хьаштвоцург" ду, - олу Хазбиевс.\nПрокуроран Казарян Захаран дехарца шен неIарш къовлу кхело, арабоху кхеле хьовса баьхкинарш, журналисташ.\nУчахь лаьтта оппозиционеран йижарий, вежарий, дукха хан йоццуш хиллачу инсультах юьззина меттаянза йолу нана Лайлаъ. Да велла ши бутт гергга хьалха. Хазбиев да веллачу ца вахийтина.\nЖоп ца карадо кхелахочунна\nКхелан коьртерчу Мурзабеков Хьамаде, ша Несарчу изоляторехь ца вуьтуш, БуьрийтIерачу изоляторе стенна хьажийна, хоьтту Хазбиевс. Вукхо, бух балош, хьахадо Оьрсийчоьнан набахтийн урхалло ца магийна ГIалгIайчуьрчу изоляторехь экстермизмна бехкебен нах кхаба, олий.\nАдвокат Сабинин Андрей оцу сахьтехь лаха волало кхелахочо буьйцу бух, амма ца карабо. Кхечу адвокато, Ибриева Хедас, ишта буьйра дина а дац боху "Кавказ.Реалиин" корреспонденте.\nХIирийчуьрчу изоляторе, таIзар дан кхерамаш а туьйсуш, дIавуьгуьйту Хазбиев. Гергарнаш сингаттамца буха буьсу –лазарша гIело совйоккху Мохьмадна изоляторехь, лоьралла данне а дац деш.\nОцу юкъанна, ша саготта хилар хоуьйтуш ву Евкуров Юнус-Бек, цунна ца тайна цкъачунна шегахь дуьсучу дарже наха Хазбиев тоьттуш хаадалар. Гура чу воьллича а кхераме ву цунна Хазбиев Мохьмад.\nКхеташ ду, ГIалгIайчоьнан коьрта дарж кхозлагIа а шегара ца далийта таро ю Евкуровгахь. Хазбиевн дарже ваха шанс ю ала дац – цуьнга массех шарахь набахти токхуьйтур ю, гарехь.


Итанбулан полицин терроризмца къийсам латточу урхалло а, Туркойчоьнан Халкъан талламийн хьукмато а, шаьш махка арахьара чувеъна ялх стаг лаьцна, уьш шпионаш хила тарло, хаам баржийра ГIадужу-беттан 9-чохь. Герз а, патармаш а даьхна цаьргара, лаххара а цхьаьнгахь карийна Оьрсийчоьнан паспорт. Де даьлча дIахьедира, лецнарш берраш а нохчий а бу, царех цхьанна Кадыровн режимо ша емалъечаьрца "къестамаш бан" бакъо ела а хилла, аьлла.\nИстанбулера нохчийн диаспора сема хила декхарейо баьржинчу хаамо. Нохчийчуьрчу Iедалан оппоненташ дуккха эгна оцу гIалахь. Оцу могIарахь ву 2008-чу шарахь вийна Эдильсултанов Хьаьжа а, Джанибеков Ислам а. Церан декъахь ву Асаев Iела (Муса) – 2009 шо, Мусаев Берг-Хьаьжа, Альтемиров Рустам, Амриев Зоврбек – 2011 шо, Унлю Медет – 2013 шо, Эдельгериев IабдулвахIид – 2015 шо, Исрапилов Руслан - 2016 шо.\nТуркойн Iедало лоьцура нохчийн байъина хила тарлуш болу нах. Уьш хуьлура Оьрсийчуьра, я цуьнца зIе йолуш – декъахь юйла гора ФСБ.\nКху болехь Итанбулера шайн махкахой хIаллакбан баьхкина нохчий лецар дузу шина стагца. Уьш бу оппозицин блогер, Нохчийчуьрчу Iедлан критик Халитов Хьасан а, Шемарчу "Аджнад ал-Кавказ" жамаIатан амир Iабдулхьаьким Шишани (Ажиев Рустам) а.\nИ ши стаг вовшашца цхьана а кепара зIе йолуш вац. Халитов вийца ваьккхира Гуьржийчуьрчу тележурналиста Габуния Георгийс Путинах лаьцна эфирехь маьттаза дош аьллачул тIаьхьа Тбилисе иза вен стаг хьажийча. Нохчийчуьрчу Iедалхоша Халитовна бехкедира гуьржийн къайлахчу сервисехьа валар а, Габуния вен новкъарло яр а. ХIетахь Халитовна дIовш дала гIоьртира Гуьржийчу хьажийна зуда – цо ша дIабийцира Халитовга ша арабаьккхина некъ. Цул тIаьхьа Халитовс дIатесира Гуьржийчоь, дехьавелира Туркойчу.\nТуркойчохь дукха ца вехира иза гучу ца волуш. Гезгмашин-баттахь цунна бехкедира Истанбулехь Кадыровн агIончинна Арсанукаев Ахьмадна тIелатар. Йиттича, Нохчийчу дIавахара Арсанукаев, шена зен дарна Халитовна чIир кхайкхийра цо махкарчу пачхьалкхан телеканалехула. Хилларг туьдуш, Халитовс бехкейо Кадыровн агIо ша вен гIортарна: цунна атта хир ду дийриг дича, зулам махкахь тIех вевзаш а воцчу полисхочунна Арсанукаевна тIехьарчо, аьлла хета Халитовна.\nАжиев (Iабдулхьаьким Шишани) – оппозицица юкъарло долуш вац, Шемарчу тIеман декъашхо ву. Цуьнан жамаIатна Шемахь тIемаш бечу террорхойн "Ал-Къаида" тобанца (магийна яц иза Оьрсийчохь) уьйрахь хилар бехкедо, цуьнан "Аджнад ал-Кавказ" тоба цкъа а кхечу дакъошна юкъайоьдуш хилла йоццушехь – йозуш йоцу жамаIат хилла лаьттина иза. Шемарчу тIеман а, жихIадхойн а ламасташкахь иза ду Аджиевс цхьанна байIат а ца дина, кхечу тобанашна юкъахь а ца хилла иза бохург.\nАжиев Рустам (аьрр)\nНохчийчуьрчу Iедалхойн дов иккхина цуьнца Арсанукаевна еттарца иккхина инцидент бахьанехь. Арсанукаевс дийцарехь, Халивтовгахула цхьаьнакхетта цуьнца Ажиев, тIедожийна Нохчийчуьрчу Iедална Туркойчуьрчу нохчех лаьцна йолу информаци лехьор дитар.\nИстанбулехь ГIадужу-беттан 9-чохь Оьрсийчуьра баьхкина нах лецча, цаьргара герз даьккхича, Туркойчуьрчу нохчийн диаспоро дIахьедира, и нах шайна зуламна баьхкина, аьлла. Халитовс дийцарехь, киллеран болх дIабахьа Туркойчу баьхкинчех цхьанна цIе ю Беслан, амма цунна иза хилла вевзаш Изновр цIарца. Официалан информацица, кхо тапча яьккхина лецначаьргара, цхьа тапча хилла шеца тата лахден гIирс а, лазеран турмал а йолуш. Даьхна оцу нахера дуккха а патармаш.\nНохчийн оппозицин 1ADAT телеграм-канало бахарехь, лецнарш зIенехь бу Дукузов Казбекца – Америкера журналист Хлебников Пол а, Нохчийчоьнан вице-премьер Сергунин Ян а верна бехкевеш хилларг. Туркойн полицино лецнарш махка бахкар дузу Нохчийчуьрчу куьйгалхоша шайна критика ен нах хIаллакбийр бу бохуш дечу дIахьедаршца. 1ADAT канална хетарехь, киллерш арабовлар а, Кадыровн режим емалъярна критикаш бойъур бу аьлла, Пачхьалкхан Думин депутата Делимханов Адама тийсина кхерамаш а юкъахь зIе йолу хиламаш бу.\nТуркойчу баьхкина нах Ажиев а, Халитов а вен бохкуш хилла бохург шеконе а ца дуьллу цигарчу нохчийн диаспоро. Кеп-кепара бу Нохчийчуьрчу Iедалхошна и гIуллакх кхочушдарна луш хилла бохуш дуьйцучу ахчан барам: Халитовх - 300 эзар долларе кхаччалц, Ажиевх – массийтта миллион доллар. Ахчан башхалла юзу шолгIаниг вер Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисна оьшуш хиларца.\nЕвроперчу пачхьалкхашца дуьстича, Туркойчоьнан кху муьрехь аьтто баьлла зуламна духьалхIотта, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна критика ен нах ца байъийта, оцу Iалашонца веъна 6 стаг дIалаца, билгалдаьккхира Кавказ.Реалиица къамел динчу стратегин анализан Центран а, Юкъерчу Европин институтан а эксперта Баранец Томаша.\n"Европерчу институтийн некъаш бу Оьрсийчоь и тайпа зуламаш сацорехьа кхайкха, амма, гарехь, лаам бац оцу институтех пайдаэца", – аьлла хета экспертна.\nПрагерчу дуьненаюкъарчу зIенийн Институтан Iилман директор, Кавказан эксперт Аслан Эмиль тешна ву, Оьрсийчоьнна, цо дечу зуламашца доьзна, арахьарчу институташа тIеIаткъамаш бора аьлла, само малъян йиш яц Кадыровн режим емалъечу критикийн.\n"Иза сацалур долуш дац, цхьа а вац Оьрсийчоьне, цуьнан къайлахчу ницкъийн агенташа нах байъара аьлла, критикаш хIаллакбора аьлла деха ма-дезза жоп доьхуш. Малхбузерчу элиташна доьналлин ирхе ларалуш ду иштаниг нисделча Москван юхьъяккхар, дипломаташ дIахьовсор, Скрипальна дуьхьал дина зулам, Британин-Оьрсийчоьнан дипломатин конфликт дагалоцур вай, ца дира хIумма а. Дерг лела дуьхьало еш яцарна", – боху Аслана.\nЦо дийцарехь, Москвано дипломатийн дIахьедарш лергах ухьуш а дац– "уьш боьлу царех".\nДагалоцур вай Нохчийчоьнан куьйгалхочунна а, цуьнан гонна а критика ярна дуьхьал дина зуламаш.\n2009 шарера схьа Европерчу мехкашкахь (Германехь, Францехь, Австрехь, Украинехь) вийна 6 мухIажар: Исраилов Iумар, Махаури Тимур , Окуева Амина, Хангошвили Зеламха , Алиев Iимран и Умаров Мамихан. Исраилов а, Умаров а веран хьокъехь бен йина яц кхел, чубоьхкина бац зулам кхочушдархой. Хангошвили верах йолу кхел чекхъяланза ю. Ткъа мила ву и зуламаш дайтинарг? Церан цIерш талламо йохуш яц, лар Оьрсийчу кхочуш йоллушехь – билггал аьлча, Нохчийчу.\n2020 шеран ГIадужу-баттахь Финляндин полицино теллира цигахь вехачу нохчийн блогерна Ломаев Мусана кIелоярх долу гIуллакх.\nОццу шарахь тIелетира опоозицин блогерна Абдурахманов Тумсона. Зулам динарг а, цуьнца юкъарлонехь хилла зуда а набахте хьажийра. Амма кхелан аьтто ца белира зулам Нохчийчуьрчу Iедалца доза.\nАвстрера низамхой бу кхушеран аьхка блогерна, Кадыровна критика еш хуьлучу Магомадов Сайд-Хьусайнна кIелояр толлуш.\nХIинца Туркойчохь зуламхой хила тарлуш берш лецаран хьокъехь цигарчу Iедало комментари яц еш. Цунах лаьцна Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралин пресс-векала Захарова Марияс аьлла, шен хьукмат "тергалдеш Iа Туркойчохь Оьрсийчоьнан паспорташца хилла нах лецар".\nБилгалдаккха деза, Туркойчуьра нохчий реза бац шайн даймахкахь Iедалера юьйлу харцонаш шайн тидамера яха. Ши бутт хьалха Туркойчохь веха масех нохчо вовшахкхийтира шайна даймахкахь туьйсучу кхерамашна цхьаьна дуьхьаллатта, шаьш-шайн а, диаспорин векалш а кадыровхойх а, Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисан агентех а Iалашбан. Вовшашца уьйр латтайо цара телеграм-каналехула.


Бостонехь нах байар (инг. Boston massacre, Йоккха Британехь олу Кинг-стритера дар-дацар инг. Incident on King Street) — 1770 шеран 5 мартехь Массачусетс-Бэй провинцин коьртачу шахьрахь — Бостонехь гӀалахошний, ингалсан салташний юкъахь хилла урамера дов. ГӀалин бахархой реза бацара метрополин агӀора колониалан налогин политикан, ткъа кхин фактаца а, доккхаха долу дакъа колониалан гӀуллакххой хӀиттабора паччахьо. Белхалойн а, британин салташна а юкъарчу девнан кхин цхьа бахьана дара, белхалошна портехь бечу балхана алап кӀезиг лора церан коьртачу балхахьчулла . Британин тӀемангӀуллакххоша герз доцучу тобана герз туьйхира.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бостонехь_нах_байар&oldid=2512060»\nТӀаьххьара хийцам бина 2018, 7 январь 16:36\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 7 январь, 16:36.


Оьрсийчоьно гуьржийн бакъонаш йохор даре дина Страсбургерчу кхело\nТовбеца-бутт 03, 2014\nСтрасбургерчу суьдо даре дина 2006-чу шарахь Оьрсийчоьно шайн махкара гуьржий арабохуш Европан адамийн бакъонашкахула йолчу конвенцин цхьамогIа артиклш йохийна хилар. 2007-чу шарахь Европан суьде и латкъам бинарг яра Гуьржийчоь. Страсбургерчу суьдо билгал ца баьккхина Оьрсийчоьно яла езаш йолчу компенсацин барам. И хаттар къасто дезаш ю Оьрсийчоь а, Гуьржийчоь а, нагахь цу хаттарехь барт бан аьтто ца балахь.\n2006-чу шарахь шпионийн дов иккхинера цу шина пачхьалкхана юкъахь. Тбилисехь а, Батумехь а гуьржаша дIалаьцнера оьрсийн 6 эскархо. Царна бехке диллинарг дара шпионаж лелор. Цунна жоп луш Москохо хедийра Гуьржйичоьнца йолу з1енаш, жигара даьккхира Оьрсийчохь бехачу гуьржашна талламаш бар. Царах дукхах болчарна депортаци йира Оьрсийчоьнан Iедалша.\nГуьржийчоьнан дозанан сервисан белхахош а дийцарехь 2006-чу шеран Товбеца баттахь дуьйна, 2007-чу шеран Дечкен-бутт тIекхаччалц оьрсаша шйн махкара араваьккхира 3000 сов гуьржи. Оьрсийчоьнан Iедалш чIагIдо, шаьш арабаьхнарш низам дохорна суьдо сацам бина гуьржий бара бохуш.