Оьрсийчоьнан Iедало дIакъовла, боху нохчийн оппозицин IADAT канал\nУрдунерчу нохчочун машен чохь Ичкерин васташ\nОьрсийчоьнан Iедало дIакъовла боху нохчийн оппозин 1ADAT канал\nНохчийн оппозицин 1АДАТ ютуб-канал Роскомнадзоран арз бахьанехь Оьрсийчоьнан территори тIехь дIакъовла тарло, аьлла, хаам хьажийна видеохостинган куьйгалло каналан администраце. Сепаратистийн Нохчийчоьнан Ичкери Республикан пропаганда яржайо цо, аьлла ду арз.\nКавказ.Реалиица къамел деш 1ADAT-ан векало билгалдаьккхира шайн каналехь цхьа наггахь доцург хьахош а ца нисло Ичкери, цо довзуьйтург Нохчийчуьра таханлера хьал бен дац, аьлла. Роскомнадзоро ца къастийна, Оьрсийчоьнан низам талхорца муьлха видео шена цатайна, дерриг а канал дIакъовла боху цо.\n"Роскомнадзоран версица, тхан дерриг а канал ду Ичкерин пропаганда, ткъа каналан цхьа а битамаш бац Ичкерин васташца боьзна", - билгалдаьккхира ресурсан векала.\nВидеохостинган долахойн (Google компанин) тIедахкарш кхочушдеш, дIаяха езаш нисло цхьа билггал контент. Амма яц билгалйохуш тайна йоцу материалаш, дерриг а канал дIакъовла гIерта, боху 1АДАТ-ан векала.\n"Иза деса хIума ду, тхо дуьхьаллаьтта цунна, жоп хьажийна оха орзанна дуьхьал. Оьрсийчоьнан территори тIехь оццул кIоршамечу хьесапехь тхо дIакъовла гIертаро гойту Кадыровн режимна оха боккха тIеIаткъам беш хилар. Кадыров (Нохчийн Республикан куьйгалхо - ред.) деккъа дIа шен информацин четара кIел эца гIерта тхан къам, "Грозный" телеканале бен ца хьожуьйтуш, ша кхиболу кхетам тIеоьцуш бацаре терра", - жамI дира 1АДАТ-ан векала.\n"Бага хи лаьцна ца Iахь, дийна виса тарло". Нохчийчохь нах идорах\nИчкерица йолу юкъаметтиг йовзуьйтуш, цунах 1ADAT каналан векало, "оккупаци кIел яхана вайн пачхьалкх ", олу. Амма шаьш реза дац, боху 1АДАТ-хоша эмиграци йинчу "эккхийна дехачу Iедална".\n"Тхо дац цхьана а хьукматна кIел, хуьлда иза Закаевн Iедал я Сараляповн министрийн кабинет, Ичкерин кхийолу тобанаш, ца хьоьгу тхо дIадахначух, ц адеха церан лидер дашалоьцуш, церан боламан васташ даздина", - дийцира Кавказ.Реалиига каналан администратора.\n"Хьалхалерчу адамашца, боламашца цхьаьна Ичкери юхаерзо ца гIерта тхо, амма хаа деза, тхан пачхьалкхан цIе ю Ичкери. Иза нохчийн къам ду, вац я Дудаев а, я Масхадов а, я Яндарбиев а (Ичкерина коьртехь лаьттина лидерш бу буьйцурш – ред.), я кхиболу турпалш а. Цундела олу оха тхайн маршонан, нийсонан пропагандисташ. Тхайн къам геноцидна бухара даккха гIерта тхо, лаьа тхешан пачхьалкх оккупацина бухара йолийла, лаьа тхешан низамашца даха, ца деза арахаьра тIеэгийна низамаш", - элира 1АДАТ-хочо.\nЮтуб-версии йоцуш, ю телеграм-канал 1ADAT а, 2020 шеран Охан-баттахь кхоьллина иза. "Кадыровн диктатурина дуьхьаллаьтта халкъан болам" олу шех канало. Таханенна 16 эзар сов ву цуьнга язвелла, дийнахь 250 эзар гергга нах хьовсу цуьнан хаамашка, лаккхара ю цуьнан прессехь "хьехоран рейтинг" а.\n2020 шеран ГIура-баттахь Талламан комитето бехктакхаман дов айдира IADAT телеграм-каналан чатан модератор Тепсуркаев Салман варца доьзна. Иза 2020 шеран Гезгмашин-беттан 6-чохь вадийра Геленджикера чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера ду шаьш аьллачу наха. ТIаьхьо гергарчарна геопозици тергалъярца хиира иза Соьлжа-ГIаларчу Кадыров Ахьмадан цIарах йолчу полкехь хилар. Цул тIаьхьа яйра Тепсуркаев лар.


Интернет гурашка оьцу низам тIечIагIдина Путина\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира куьгтаIийна пачхьалкхера интернет шайоккхучу низамна. Бакъонийн сайто довзуьйту и низам.\nДокумент низаме доьрзу кхушара, ГIадужу-беттан 1-чу дийнахь. ТIаьхьо юкъаер ю Оьрсийчоьнан доменашна цIерш тохку система.\nДуьненан интернетах а къаьстина, Оьрсийчуьрчу интернетна автономехь, шакъаьстина яха таро вовшахтоха некъ боккху низамо. Иза кхочушдар тIедужу Оьрсийчуьрчу коммуникацин тергаман хьукматна (Роскомнадзорна). Ткъа дуьненан интернетах Оьрсийчуьраниг дIакъастор а, оцу Iалашонна гIирс вовшахтохар а тIедожийна министрийн кабинетна.\nНизаман авторшлахь ву Федерацин Кхеташонан конституцин низамаллин комитетан куьйгалхо Клишас Андрей а, цуьнан хьалхара гIовс Бокова Людмила а, Пачхьалкхан Думин депутат Луговой Андрей а. Цара шаьш динчу къамелашкахь хаийтира, стенца доьзна кечдира и низам – "2018-чу шеран Гезгмашин-баттахь Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа тIеэцна Къоман Киберкхерамзаллин Стратеги тIех шога хилар юьхьар а оьцуш".\nНизамна резабоцу Оьрсийчоьнан бахархой кхоьру шакъаьстина ехар йолу зIе Iедалан куьйгакIел яхарх а, цо пачхьалкхера ериг а интернет цензурина бухаяхьарх а.\nПутин Владимир низам тIецачIагIдаре кхойкхура дуьненаюкъарчу бакъоларъярхойн хьукматаша. Адамийн бакъонех йолу Европан конвенци а, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин гражданан а, политикан а бакъонех йолу пакт а ю Оьрсийчоьно буха куьйгаш яздинчу дуьненаюкъарчу низамашлахь, оцу докуметашна дуьхьал гIулч яккхар нийса дац, бохура шаьш хIоттийначу декларацехь "Дозанаш доцу репортераш" а, Human Rights Watch а юкъарлонаша.\nЦхьамогIа интернет-компанеш а яра низам тIецаэцар доьхучийн могIарахь. Масала, "Яндексан" машанийн инфраструктура кхиоран директоро дIахьедира: низам кхочушдан кечбеш болчу гIирсо "таро лур яц серверашна ма-оьшшу болх дIабахьа". Diphost провайдеран инарла директоро Кулин Филипа бохура, пачхьалкхехь лела "трафик вуно шуьйра ю, цхьа а вац иза ерриг луьсту система кхолла киса долуш, проектан тIаьххьара мах хир бу стигала кхаччал боккха".\nНизаман авторш гIиртира резабоцурш тебан, юьхьанца бехира, бюджетера ахча а оьшур дац Iалашо кхочушъян. Амма тIаьхьо Клишас Андрейс, 20 миллиард сом оьшур ду балханна, элира. И терахь а хийцаделла хIинца: прессехула буьйцучу механ барам бу кхин а 10 миллиард сов.


КIордадаьдий шоана цIайнаш? — Сердало\nКIордадаьдий шоана цIайнаш?\nУкх додаш долча 2018 шера салоIача деношка хьажача, февраль беттагара дIа мел ийккхача бетташкахьа 30-31 ди дале а, цу хIара бетта эггара кIезигагIа леIача а салоIаш хул нах 8 дийнахьа. КIезигагIдар да из, вешта кхы дукхагIа салоIаш а нийслу. Эггара дукхагIа наха салоIаш укх шера хиннар январь бутт ба. 14 дийнахьа балха боацаш цIагIа хиннаб нах цу бетта, керда шу хиларца нийсденна денош а, дIахо шоай аргIах доагIа салоIа денош а вIашкатехача.\nДукха денош да, цхьацца говзал йолча наха лаьхIа, е гонахьарча Iалама белгалонашта, кхыдолча хIаманна хьожадаь наха дездеш, белгалдеш. ЛаьрххIа цIай долаш а да царех дукхаш денош. ХIара дийнахьа хIана дац ала да, уж наха салоIам беш цхьацца йолча оагIонаша теркалдеш цIай дола денош. Бакъда, сино салоIам, гIаддахар, къахетам лехача цу деношка шоашта цIай де, салаIа уйла йолаш хьувзаш бола нах дукхагIча даькъе геттара халча айтте кIаьдбале кхесташ хул.\nЦхьабола нах ба шоай балхах цIай хеташ. Шоана тамашийна хета тарлу аз яхар, бакъда болаш ба цу тайпара нах. ВIалла кIаьд а ца луш, балха болхаш хилча цхьаннахьа доккхача цIайга самукъадаккха шоаш болхаш мо гIадбахе, дог раьза долаш хул уж. Цул совгIа, шоай балха моттиг зизашца, тайп-тайпарча бесашца пенаш хоздарца, керда даарех чам баккхарца шоашта салоIам беш хул уж. Цу мо болча наха хало тIакхаьчача дукха теркал йиц из, дика аьттув боал цар шоашта тIакхаьча хало дIаяьккха юхера из эккхае. Цу тайпарча наха дуккха аттагIа хул дунен тIа баха.\nЦхьаькха а да вай теркалде дезаш, шийна дукха дезаш дола хIама боча хул моллагIволча сага. Цудухьа, ший дего къоабалъеча метте ваха веза саг деша а, балха а, наьха гIулакхий кхоачам Iалашбе а.\nЦхьабола болх хул геттара хала болаш, саг оттавеш, цун дегIа сахьленаш кIалъюташ геттара саг халча оттавеш. Цу мо болча балха кIалвиса, цунга ше лацийтача сага хала хул моллагIа Iаткъаш дола хIама нийсделча. Бокъонца из шийна дохьал даьлча санна хеташ, корзагIваьле вехе хьовз цхьавар. Цудухьа ший аьттонга, низага хьажжа леладе деза сага ший гIулакх. Чами безами хилча сага вIаштIехьадаргдоацаш хIама дац. Из вайна дика а хов.\nМел хала бале а мел атта бале а шийна дукхабезаш, саго хержа болх хьамсара а безаме а хул. Дукха безаш, цунца чам болаш хул из ше къа мел хьегача хана. Цудухьа бакъахьа ба саго ше болх лохача хана ший сина, дега, уйлашта гаргагIа бола болх лахача. Цул совгIа юххьанца деша оттача хана а хьаьлххе уйла яь шийна дикагIа товргдола дешар хержача бакъахьа да цо. ТIаккха сага корта бетта а ца безаш, из дIачакхдаккха гIерташ лертIагIа деша гIертаргва дешархо. Цох визза говзанча а хургва цу тайпара дийшача. Из аз хIана хьоадаьд аьлча, хийла дас нанас шоашта бакъахьа хетача деша дIачувол шоай дезалхо, цунга хаьтта, цунца дагабайна цхьаккха хIама а доацаш. Цу моргача дешархочо шийна а е мехка а бе пайда бац. Ший даьна нанна цатовр ца де, царна бакъахьа хетандаь хала аттта цига дийша чакх-м варгва из. Амма, дIахо йодача хана чухьа цар лелаве везаш, лерттIа когаш ваха аьттув ца боалаш лелаш хул хийла ишта лийнар.\nВолалуча хана цIайнаш долча деноех лаьца дувца волавенна вале а кIеига кхыча апарах дийрзар са къамаьл. ХIанз юха юххьанца доладаьча къамаьла тIа варгва со.\nШоана хой хац сона, хьамсара «Сердало» дешархой, цIай долча деноех салоIаш ди да вайна дунен тIа кхайка а даь цхьацца долча мехкашка белгал деш. Цу дийнахьа цхьаккха вIашагIкхетараш а, е цIайнаш а хилац. Массадолча хIамах хьа а хаьда салаIар мара кхы хIама доацаш дIадахьа дезаш ди да из. Цу хьал тIехьа из чакхдоаккхаш а цунгара шоашта боагIа пайда хьаэцаш а дукхащш ба.\nИз ди дIахьош да июль бетта 4 дийнахьа. Психологаша йоах цу дийнахьа массаболча нахацара бувзам дIа а баьккха, интернет, телефонаш дIа а яьха цхьаккха дагадалла хIама хургдоацаш салеIача аттагIа а дегIа пайданегIа а да сага. Леладечарна ма дика а атта а ди да из. Бакъда, цу тайпара ди гIалгIашта пайдана дац. ХIана аьлча, эзараш гIулакхаш доахаш лелаш хул вай салаIа мукъадитача деношка. ГIулакхаш дукха хул гIалгIай, дегIацара са къасталца кхоача а луц уж.\nНагахьа санна кIаьдвалар дегIа хоалуш, дегIо ма дарра салоIаш ханаш ихаеце цу дийнахьа венна саг мо таккхалча ший ейна наб а меттаоттаеш, ший кIаьдденнача дегIага а салоIийташ ха дIайихьача сага аттагIа хургда. Цхьаькха-м да белгалде дезаш, массаза къахьега, хIама хьаде Iемача наха пайдана дац из ди, цар вIалла теркал а дергдац из, вIалла доацаш мо мара. Из доацаш цхьа лазар а доал цу денах, ишта дер дейча санна салоIаш ва со яхаш ваьгIа саг мекъавар кхерам ба цо.\nСакъердам ба шоана ер.\nВеликобритане белгга дIахьош цхьаккха хIамацадара къаман ди да. Цу дийнахьа массадолча балхаех, хьадеча хIамах салоIаш ба паччахьалкхен бахархой. Шоашта ловча тайпара дIахьо цар цу дийнахьа шоай ха, хьашт дале хIама цадуаш а.\nГIулакх мичча тайпара дале а ший де дезар а дита дезар а фуд ховш саг хилар геттара дика хIама да. Мичча хана, миччахьа лоIе а салоIаш болча наха шоай дезалца цхьана, дар-доацар белгал а деш ха дIахьош хилча пайданегIа да. Хийла ди доагIа дезалхочунца йистхила, царна эшар-дезар фуд ха мукъа ца воаллаш. Цудухьа геттара бакъахьа хургда воашка ха мел йолча хана воай дезалца ха дIахьош вай хуле. Даьла салам хилда цунна, вай Пайхамара а аьннад: «Шох дикагIвар ший дезалца дикагIвар ва», аьнна.\n← Дагадохар, кердадаккхар\nДика дIа-хьа даржар →\nНаьха дегашка кховдар\n09.04.2018 serdalo@yandex.ru 0\nИРАЗГА БОДА НИКЪ СИЙРДАБОАХА «СЕРДАЛО»\nТворческий путь Эсет Бежиговой


Умаров веран хьокъехь Оьрсийчоьно дIахьейина верси харцйина Талламан комитето\nНохчийчуьрчу Талламан комитетера официалан жоп деана бакъоларъярхошка. Нохчийчуьра вахархо Умаров Мовсар верца доьзна шаьш болийна талламаш берзийна урхалло, яздо Кавказ.Реалиино. Кху шеран аьхка хеттарш дан аьлла, лаьцна, дIавигинера иза полисхоша. Шен жоьпехь комитетан хьалхарчу декъан куьйгалхочун гIовса Хамидов Шемала билгалдоккху, Умаровн гергарчара хIинццалц схьа нийса тоьшаллаш дина хилар.\n"Умаровца полкан декъа тIехь шаьш цхьанакхетарх а, цу чуьрчу хьолах а, йийбарх а, кабинеташчуьрчу интерьерах а ма-дарра дийцина цара. Карарчу заманчохь талламхойн шеконаш яц цара дуьйцучух, иштта Умаров лаьцначу хенахь полкан дозана тIехь латтор а бакъ ду", - аьлла ду кехата тIехь.\nКъилбаседа Кавказерчу "Iазапна дуьхьало латторан Комитетан" офисан куьйгалхочо Пискунов Дмитрийс боху, тешийн мукIарло доцург, кхин хIун факташ ю Мовсар "Нефтеполкан"территори тIехь латтийна хиларх, талламхоша гIуллакх кхеле дIакховдийначул тIаьхьа бен юристийн аьтто хир бац хаа.\n"Амма тхо реза ду, Талламан комитето бехкзуламан гIуллакхехь нийса позици лацарна, Оьрсийчоьнан Iедалхоша юьхьанца Европерчу адамийн бакъонийн кхеле бина хилла хаам харцбан кхера а ца кхоьруш. ТIедогIучу деношкахь оха Страсбурге делла арз кхин а тIечIагIдийр ду керлачу информацица. Оцу гIуллакхца доьзна Талламан комитетца юкъахь болх бийр бу оха", - аьлла, дIахьедина Пискуновс.\nУмаров лецира цо болх бечу Соьлж-ГIалин центрерчу ресторанехь биъ бутт гергга хьалха. ШолгIачу дийнахь иза полицин декъехь хилар билгалделира гергарчарна. Цигахь цаьрга аьлла, YouTube машанехь оппозиционеран-блогеран Абдурахманов Тумсон видеоканале хьежарна лаьцна иза. Ткъа тIаьхьо доьза вайна лаьцнарг. Гергарчаьрга полицино, ша талламаш дIахьош, иза шен карара ваьлла, ведда, аьлла. Доьзална хетарехь, дийна вац Умаров.\nУмаровн ненан лаамца айдина иза варах долу бехктакхаман гIуллакх. Адвокат ву доьзалан "Iазапна дуьхьалоечу комитетан" Къилбаседа Кавказерчу декъан куьйгалхо Пискунов Дмитрий. Цо тоьшалла дарца, цхьа наггахь бен ца гIаттадо Нохчийчохь доьза байначу нехан хьокъехь бехктакхаман дов, гIаттийча а, талламчаша бан ма-доггIу ца бо шайн болх. "Делахь а иза тоьлу хIумма а ца дечул, гарехь, Талламан комитет ша къахьоьгу аьлла гайта гIерта Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеланна хьалха", - боху Пискуновс.\nОьрсийчоьнан Iедало бакъ ца до Соьлжа-ГIалахь Умаров варна бехке ницкъхой я кхиболу Iедалхой хилар. Европан кхела хьалха Оьрсийчоьнан векалша дIахьедина, Умаров лаьцна а вац, я Соьлжа-ГIаларчу низамхойн дакъошка кхачийна а вац, аьлла.\nУмаровн гергарчарна вевзина иза лачкъийначу нахах цхьаъ. Цара иза ву боху Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыровн гIовс Байтуев Мохьмад. Амма ша Кадыров Рамзана иза бакъ дац аьлла.


ХIиндойн океан чохь эткаш йила луург цхьа Жириновский хилла ца Iа\nОьрсийн империн а, Советан Цхьаьнакхетараллан а гербаш\nОьрсийн политикаша а, Кремлана герга болчу зорбанчаша а кест-кеста гIаттадо, шайн пачхьалкхан дозанаш керлачу лаьттанашца шордича бакъахьа хир дара, олий. ХIинца юха а айдина и къамелаш пачхьалкхан телевизионаша а, газеташа а. Оьрсийн империн долахь хила догIуш дара, цара бахарехь, Африкера, Iамеркара мехкаш хьовха, космосан доккхах дакъа а.\nШи эзар шо хьалха дуьне даккха араваьллачу Искандер-паччахьна (Македонский Александрна) санна, ХIиндойн хIорда чохь шайн салташа эткаш яшайойла шена лаьийла къадийра массех шо хьалха Оьрсийчоьнан уггаре а самукъанечу депутата Жириновский Владимира. Дуккха а нах боьлура цунах. Амма Кремлехь кест-кеста самаболуш хуьлу сатийсам бара Жириновскийс гIарабаьккхинарг.\nКар-кара а оьцуш, дуккха а газеташа яржайо кху муьрехь цхьана Зелев Андрей цIе йолчу журналиста язйина «Оьрсийчоьнан долайовлаза йисина колонеш» цIе йолу артикл.\nЦуьнца аьлча, тахана Тринидад а, Табаго а, цуьнан мехкдаьттаца, газаца, Iаьмеркара Калифорни а, цигарчу дешин маьIданашца, Босфор а, дуьненан юкъ хиларца мехала йолу, Таиланд а, Индонези а, шайн Iаламан Iаламаташца, Эфиопи а, Папуа Керла Гвинея а хила догIура оьрсийн колонийн могIарахь, хIетахьлера паччахьаш тентакаш ца хиллехьара – оцу мехкашка кхочуш а, бухарчу къамнашна товш а хилла оьрсийн империн куьг.\nЖурналистна Зелев Андрейна хетарехь, Оьрсийчоьно лаьтта тIера тайна кескаш ялийтина ца Iаш, йожийна шен долара космос а. Уггаре хьалха кхаьчннашехь шен ракеташ Батта тIе, Марса тIе, Венерана тIе, Оьрсийчоьно стенна ца яьхна и тIурненеш шен дола, бохуш, цецвуьйлу журналист-империалист. Цигахь а ма бу баккхий бахамаш, боху цо - аьчкан маьIданаш, термозарратан ягориг.\nИшта ю вуьйцучу журналистан а, кхин а дуккхаъчу оьрсийн политикийн, пачхьалкхан дайн амбицеш.\nБеламе хеталахь а, къамелаш дийраш кхетамчуьра бовларна а доцуш, империн денъярх болу хьогам баржор, бестор шен цхьа орам а болуш хIума ду аьлла хета Маршо Радиоца оцу оцу хьокъехь къамел динчу историкашна.\nФранцерчу историка Вачагаев Майрбека Оьрсийчоьнна импери а хилла яха лаар иштта туьду.\nФранци -- Вачагаев Майрбек, историн Iилманан доктор\nВачагаев: «Дуьйцург цхьа миллион стагна дуьйцуш ма даций. И ойла йижа ца юьту цара, «хьалхалера чIогIа пачхьалкх», бохуш. Тахана шаьш доцийла хууш хиларна. Ахь муьлхха а хIума схьаэцча, экономика, политика, эскар, хьалхарчу итт пачхьалкхана гергахь а яц Оьрсийчоь. Царна иза ца мега, хала ду лан. Цундела Рогозин санна болучара яздеш хIуманаш ма дай уьш.\nПачхьалкхах лаьцна вон мел яздийриг телевизионе ма дита боху цо, масала. Пачхьалкхана дуьхьал долу цхьа а дош ма дита, боху. Хьераваьлла а ма ца бохий цо иза. Ша дуьйцург хIун ду а хууш ма дуьйцу цо. Iедало «хIаъ» а аьлла, бохуш ма ду иза.\nХаза нехан санна халчохь бу уьш. Шайна хилларг хIун ду ца хууш, цунна тIаьхьа ца кхуьуш, и шайн хьалхалера истори юьйцу. Уггаре дукха газ, мехкдаьтта долуш пачхьалкх елахь а, халкъана хIумма а луш дац. Ахча ца лахь, къомана «истори» мукъане а яла еза.\nЭладитанаш тIехь, туьйранаш тIехь адам охаьтаIийна латтадо. И ца дахь, и пачхьалкх хир яц. Адамо йохор ю иза, дуьхьал а даьлла. Амма ца йохайо – оцу туьйранаша латтайо. И пачхьалкх мел ю туьйранаш лаьттар ду.\nСибрех бехарш ма бийца ахь, вайн, нохчийн, махкахь беха, университетан студенташ а тIехь къийсало соьца, Оьрсийчоь тоьлла пачхьалкх а ю, и санна диканиг ян а яц, бохуш. Телевизион а ю царна, интернет а ю, амма кхетам бац оьрсийн политико белларг бен. Цунах а цецвала ца веза – идеологи ю тIеIеткъарг. И вайн кегий нах вуно мутIахь бу, дуьйцург схьа а оьцу, юьхьара а доккху. Тамаше делахь а, иза долуш ду».\nНохчийчоь а санна, бIешерашкахь тIамца, дашца оьрсаша баьккхинчу Кавказан кхечу махкара, Дагестанера, ву историн Iилманан доктор Доного Хьаьжмурд. Цунна хетарехь, кхечу къаьмнашна хьалха шайн леллачу сийлаллах, локхаллах, хьолаллах хьоьгу дуккха а дукха оьрсий, амма иза ца кхета кавказхошлахь а Оьрсийчоьнан импери меттахIоттаре догдохуш, цуьнан истори язъеш нах нислуш хиларх.\nДагестан - Доного Хьаьжмурд, историн Iилманан доктор\nДоного: « Тахана а бовлу дагестанхошлахь, паччахь волуш низам а лелла, мелла а дика даьхна адам олурш. Уьш берраш а аьшпаш бу. Дагестан колони хилла, бIешерашкахь тIамца, цIийца, хийра гIиллакхаш даржорца яьккхина.\nЕрриг а Кавказ а хилла иштта, къаръеш, яьккхина. Тамаше ду цхьаболчу дагестанхоша «импери» боху дош а цхьа ницкъалчу, тайначу, низамаллечу хIуманца дузуш, туьдуш хилар. Со даима а цецвуьйла, ванах, дагестанхой, оцу империне сатийсам шуьгахь а бу теша, олий. Юханехьа, импере, некъ бан а ма бац. Вайна, кавказхошна хила дика а ма дац цунах. Вайх юха а хир ю-кх колонеш».\nИштта ю Оьрсийчоьнан олалла дендан , цунах алссам мехкаш, халкъаш дозуш хилийта луучара империн хилларг а, хила тарлург а даздеш юха а гIаттийна кампани.\nТкъа кхетий-те и нах, политикаш, журналисташ, Iедалхой, дуьне тоххара декъна даьллийла а, бухара къаьмнаш хьалхалера акхарой йоцийла а, цара стенга сатуьйсу те, тахане шайн махкахь хазъечу меттана, нехан мехкашна цергаш стенна хьекхайо те, олий, хетало, Оьрсийчоьнан импери деньяларе сатуьйсучаьрга ладоьгIуш.\nДелахь а, гарехь, кхачонза ю адамашкахь тахана а, юкъара гIиллакх а хилла, нехан цIий а Iенош, эзар шерашкахь яьхна хьагI, саьхьаралла, къизалла.\nОьрсийн импери юхаденъяларе сатуьйсу цхьаболчу кавказхоша а тIехь


Хатуев Iабдулхьамидан - 63 шо. «Со дIаваьлча, юрт ма елхаелаш…»\nАпр 18, 2020 | Мотт, Яздархо | Нет комментариев\nАс далхийна иллеш хьолхур ду,\nСан къиношна Деле гечдар доьхуш,\nАс массарна вониг гечдийр ду,\nСо везначийн бIаьргаш\nХатуев Iабдулхьамид 1952-чу шеран сентябрь беттан I-чу дийнахь ГIиргIазойн махкахь вина. Цигахь аьлла цо дуьххьара нохчийн маттахь дош, цигахь яьккхина лаьтта тIехь дуьххьарлера гIулч а. Нохчашна шайн Даймахка, ГIум-Азин арахь кхойтта шо даьккхинчул тIаьхьа, цIаберза бакъо елча, цуьнан да-нана а деара цIа, Мескар-Эвла, шайн доьзал а балош. Мескар-Эвлахь хьалхарчу классе деша вахана Iабдулхьамид, кхиамца юккъера школа яекхъяьккхина, Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университете деша вахара, оьрсийн мотт, литература, нохчийн мотт, литература а хьехаран говзалла караерзо. Дика доьшуш а, стихаш, пьесаш, критически статьяш язъеш волчу Iабдулхьамидан стихотворени 1974-чу шарахь «Ленинан некъ» газетан агIон тIехь араелира. Шеца цхьаьна доьшуш волчу шен доттагIчунна Сумбулатов Абузарана лерина язйина «Некъахо» — стихотворени яра иза. Сих-сиха араюьйлура цуьнан стихаш «Коммунизман байракх», «Комсомольское племя», «Грозненский рабочий», «Ленинан некъ» — газетийн агIонаш тIехь. Поэташлахь шен дашца, синхаамаш, ойланаш йовзийта а, дIакхачо а хаарца, башхачу меттан мукъамца къаьсташ билгалдаьлла похIма хиларна вовза волавелира къона поэт.\nСтудент волуш I-Хь.Хатуевн кхолларалла цуьнан накъосташна бен евзаш ца хиллехь, хIинца иза вевзара дика поэт, критик, журналист санна. Масех шарахь Мескар-Эвларчу юккъерчу школехь нохчийн мотт а, литература а хьоьхуш болх а бина, дуккха а шерашкахь журналистикехь къахьийгира Iабдулхьамида. Цо цхьабосса дика язйора статьяш, фельетонаш нохчийн а, оьрсийн а меттанашкахь. Iабдулхьамидан дош Iалашоне кхочура, хьаькамийн сагатдеш, иза орцахваьллачарна гIо-накхосталла а кхочуш. Газетехь бечу балхо дIа ца хервира къона поэт литературах. Зорбанехь араевллачу нохчийн яздархойн говзарех шена хетарг а олуш, церан мах а хадош, статьяш, рецензеш а язйора цо. Уьш кхечара язйинчарех къаьсташ хуьлура маттаца а, хьежамашца а. Кегий пьесаш язъеш а вара Iабдулхьамид. Цуьнан цхьайолу пьесаш студенташа университетехь хIиттийра. Царех цхьаерш Нохч-ГIалгIайн телестудехь гайтира. КIеззиг а язъеш, дика язъечу поэтех вара Iабдулхьамид. Цундела цуьнан дешнаш тIехь даьхна иллеш а, эшарш а халкъо, шен долуш санна, ша кхоьллича санна, тIеэцна. Синах хьаьрчаш, даг тIе дуьйшуш ду Iабдулхьамида иллеш, «хьалха кхолладелларш дешнаш ду-те я мукъам бу-те хIокху иллийн» — бохучу хаттаро жоп а лоьхуш. Мукъам а, дешнаш а вовшех ца къастало, яздешшехьа дешнаш синмукъамехь хилла дела. Синмукъам гIайгIанах боьзна волчу поэтан иллеш шовкъе ду, ладоьгIачийн ойла карзахйоккхуш, синтеме ялош. ЛадоьгIучаьрга шайца цхьаьна узам, мукъам байта ницкъ бу Iабдулхьамидан «Бусалба сан Нохчийчоь», «Аьрзунан илли», «Стиглара дIабайна седа», «Со дIаваьлча, юрт ма елхаелаш», «ТIаьххьара бал», «Iодикайойла, сийна беш», «ДоттагIа», «СО дIавоьду», «БIаьсте ер ю», «И дуьтуш лийр ду-те вай?», «ХIай, Латта, ахь гечдийр дуй?» кхин а иттаннаш цуьнан иллийн а, эшарийн а.\nI-Хь.Хатуевс нохчийн маттахь нохчийн махках а, нохчийн халкъах а язйина дуккха стихаш зорбанехь арайийлина ингалсан, туркойн, сербийн, украинцийн а меттанашкахь. Турцехь книга а араяьлла поэтан. Дика язйора Iабдулхьамида стихаш нохчийн а, оьрсийн а меттанашкахь. Цунна тоьшалла ду цуьнан цхьайолчу стихех вовшахтоьхна «Бусалба сан Нохчийчоь», «Я веду себя на расстрел» — стихийн ши гулар.\nНохчийн литература кхиорехь юкъадиллина дакъа тидаме а эцна, НР-н Президента Р.А.Кадыровс поэтана Хатуев Iабдулхьамидана «Нохчийн халкъан яздархо» — сийлахь цIе елира.\nШена дукхабезачу Даймахках а, нохчийн халкъах а нохчийн халкъана дуккха а иллеш даьхна, «Iодикайойла, сийна беш», «Со дIавоьду», «Со дIаваьлча, юрт ма елхаелаш» доггаха баьхна волу Хатуев Iабдулхьамид 20II-чу шеран январь беттан 17-чу дийнахь Делан Iожалло вайна юкъара дIавигира. Дала гечдойла цунна. Алаза дош а, чекхдахаза иллеш а долуш вайна юкъара дIавахнехь а, халкъо дезаш тIеэцначу цуьнан иллеша вайн.\nХатуев Iабдулхьамидийн аудио чулацамаш (ЛАДОГIА)\nНАПИШИТЕ ВАШИ КОММЕНТАРИИ НА ЭТОЙ СТРАНИЦЕ, БАРКАЛЛА!\nСредний рейтинг 5 / 5. Оценка 4


Оьрсийчоь -- Freedom House-ан 2013-чу шеран кху дуьнентIехь маршо хиларан карта.\nЦунах лаьцна дуьйцуш ду «Дуьненера Маршо» цIе йолчу Iамеркахь туп тоьхначу Freedom House (Фридом ХIауз) цIе йолчу адамийн бакъонашкахула йолчу организацино кечдинчу рапорта тIехь. Цу тIехь дуьйцуш ду 195 пачхьалкхахь 2012-чу шарахь адамийн бакъонаш ларъярх а, политикан маьршонаш хиларх а лаьцна.\nПаддингтон Арч Freedom House-ан талламаш барехула вице-президент ву. Маршо Радионна интервью луш, цо дийцира, шаьш бинчу талламах лаьцна.\nПаддингтон Арч: «Тхуна карийнарг ду Евразехь адамийн бакъонаш ларъярехула долу хьал кху дуьнентIехь уггаре а во хилар. Иза Гергара Малхбалехь долчул а ледара ду. Иза цхьа керла хIума а ду».\nРапортаца а догIуш, Оьрсийчоь ондачу куьйгакIел яхаро билгалдоккхуш ду цигара хьал.\nЦу тIехь хьехош ду Оьрсийчоьнан президенто стохка кIоршаме хьешна хилар, маьршачу юкъараллина мехала дерг. Цо дихкина хилар шен махкахошна демонстрациш дIаяхьар. Цо доьхкуш хилар нахана маьршша шайна хетарг ала зорбанан гIирсашкахь а, интернетехь а.\nFreedom House-о билгалдоккху Оьрсийсоьнан Iедалша шайн махкара араяьккхина хилар USAID олуш йолу мискачу нахана гIо а, накъосталла а деш йолу организаци. Бакъонашларъярхоша критика йина Iамеркан президентан Обама Баракан администрацина цу хIоьттинчу хьолехь догIуш долу жоп ца даларна.\nШолгIа шо ду Украини рейтинг охьайолуш йолу. Цуьнан коьрта бахьана ду цу махкахь оппозицин лидерш чубохкар. Уьш политикан бух болуш хьийзош бу аьлла хета Малхбузенна.\nСтохка Ломара Бадахшан олучу кIоштахь тIеман операци дIаяьхьира Таджикистанан ницкъаллин структураша. Иза дIайоьдуш, цхьа а беш таллам а, я кхел а йоцуш, адамаш дайира Iедалша. И бахьана долуш рейтинг охьаяьлла цу пачхьалкхан а.\nFreedom House-ан рапорт тIехь дуьйцуш ду Казахстанехь а оппозицин зорбанан гIирсаш охьатеIош хиларх лаьцна. Цул сов, Жаноозенехь хиллачо сингаттам кхоьллина бакъонашларъярхойн.\nFreedom House-о билгалдаккхарехь, кхин баш даладелла хьал дац Беларусехь а, Узбекистанехь а, Туркменистанехь а, ткъа иштта цо хIоттийначу цIейозан бухехь йолчу Шемахь а, Сомалихь а, Къилбаседа Корейхь а.\nПаддингтон Арча элира Евразин регионехь масийтта сирла меттиг хиларх лаьцна.\nПаддингтон Арч: «Баккъалла а сирла кIайдаргаш ю цу регионехь Гуьржийчоь а кхин а олсам кхиина йолу, Эрмалойчоь а, жимма алсам кхиина йолу, Молдова а. Ткъа вуьштта, Еврази маьрша йоцучу пачхьалкхин хIорд бу».\nFreedom House-ан рапортаца а догIуш, кхоччуш маьрша ю кху дуьнентIхь 90 пачхьалкх. 2011-чу шарахь уьш 87 бен яцара. Амма 2012-чу шарахь кху дуьнентIехь демократи лахлуш яра аьлла, хета цуьнан авторшна.\nЦу кепара, карарчу хенахь 3 миллаирд стаг (кху дуьнентIехь дехачу адамех 43 %) аьтто болуш ву политикан а, гражданийн а бакъонех пайда эца. 1,6 миллиард стаг вехаш ву мелла а маьрша йолчу пачхьалкхашкахь. Ткъа кху дуьнентIера 34 процент нах (2,3 миллиард стаг) бехаш бу маьрша йоцучу пачхьалкхашкахь.\nШи миллиард сов стаг маьрша йоцучу пачхьалкхашкахь вехаш ву кху дуьнентIехь


Хатаев: "Зама йогIур ю къоман мотт жовхIар а хеташ..."\nБахархоша, тамаша а беш, шайлахь дийцаре деш ду нохчийн маттахь журналаш зорбане цадовлар.\nДукхахйолчу доьшийлашкахь, хьехархошна а, жаргаталлин белхошна а хууш дац нохчийн маттахь зорбане дийлина «Орга», «СтелаIад» журналаш ишколашка ца кхачош хьедаран бахьана.\nЦхьаболу дай-наной а бу нохчийн меттан журналаш совцадар новкъадеъна. Старопромысал кIоштерчу Султанова Зараана хетарехь, берашна ненан мотт бовзийтарехь, хаарш кIаргдарехь дика накъосталла деш гIирс бара «СтелаIад» журнал. Иза дIалакъорах цецьяьллачех цхьаъ ю Зараъ.\nЗараъ: "Кегий долуш дуьйна «СтелаIад» журнале а доьрзий, оцу берийн безам кхоллалора нохчийн матте а. ЧIогIа кIорге йолуш туьйранаш а, дийцарш а хуьлура цу тIехь. Керла дешнаш довзара берашна. «Баба, тхуна и ца хаар-кх» бохуш, цецдуьйлура. Дашна, тамана а доцуш, нохчийн мотт кхиарехь чIогIа оьшуш ду и журналаш".\nНохчийн маттахь зорбане дийлина журналаш арацадовлар таро цахиларца дозар моттане а бакъ ца моьттачех ю Тепсуева Маржан.\nМаржан: «Ахча ца тоьуш совцийна аьлча, сунна бакъ ца хета. ГIалахь ца а еш хIума ма яц. ДуьнентIехь мел болу беза хьеший луьстуш Iачу тхуна ахча ца тоьу бохург хIун ду? Суна и аьттехьа а бакъ ца хета».\nМа-дарра аьлча, махкахь дика бевза яздархой а бац журналаш дешархошка цакхачар кхачо йоллуш кхето хууш а.\nЯралиев Юсупа элира: "Суна билггал ала ца хаьа уьш зорбане стенна ца доху. Ахча дац бохуш а дуьйцу и мел бух болуш ду ала-м хаац".\nНохчийн меттан журналийн садукъдар, церан арадийларан раж талхор, Iедалехь болчу маьхькIамхошна ненан мотт цаэшарца дузу байтанча-гочдархочо Хатаев Хьусайнас. Цо хьулам ца беш довзуьйту цу декъехь шена моьттург.\nХатаев: "Нохчийн мотт таро йолуш бац, ларалуш бац пачхьалкхан хьашт-дезарш кхочушдан аьлла, цу тIе далош ду, цара нохчийн меттан хIума. Царна, Iедалехь болчарна, оьшуш бац ненан мотт. Шайн ма хуьллу, аша бу бахахь и мотта-м ма бац бохург ду цара буха диллинарг.\nКъоман маттана Iедална ахча каро а деза, шен мотт Iедало къоме ницкъала Iамабайта а беза. Оцу лакхахь болчарна атта ду, кегаре а бина, оьрсийн мотт а буьйцуш, кIадда а ца деш Iа. Тоххар а хиллачу зорбан министро, Мурад яра моьтту суна цуьнан цIе, бахара, «бехк ма билла ас оьрсийн маттахь эр ду, суна нохчийн маттахь ца хаьа вистхила.\nНохчийн мотт а ца хууш и зорбанан министр муха хIоттийна? Цо хIун гойту? Хьуна Iедалан балха воьдуш ненан мотт хаар тIехь цахилар гойту-кх. Цара тоам беш ду-кх оьрсийн маттах. И журналаш а сецор а цу хиламо кхетадо-кх…"\nНохчийн маттахь журналаш арахецар халонга даккхарх дийцинчу Хатаев Хьусайначух тера хьажам берш вайнахалахь хIумма а кIезиг бац, делахь а кхузарчу хьолах кхуьуш болчаьрга кхетало цара «мотткхабар».\nЮьхьанцарчу классашкахь дуьйна лело беза нохчийн мотт школашкахь


Малхбузера пачхьалкхашкахь безам бац дукхах болчу оьрсийн\n79 процент Оьрсийчура бахархоша шайн пачхьалкхан мостагIий лору уггаре а таро йолу Малхбузера пачхьалкхаш, шайна юкъахь Iамерка а, Германи а, Япони а, Британи а, кхин ерш а йолуш. Оьрсашна хетарехь, и пачхьалкхаш шайн проблемаш кхочуш ян гIерташ ю Оьрсийчоьнна эшам а беш. Иштта ду Левада-центро бинчу талламан жамIаш.\nЦу талламехь дакъалаьцначу нахах 8 процент а бен бац Iамерка а, Европера пачхьалкхаш а Оьрсийчоьнан партнераш хеташ. Социологаша дийцарехь, оццул чIогIа Iамерке а, Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхашка а цабезам хилла бацара Оьрсийчохь цкъа а.\nНисса бIостанехьа ду Китай хьокъехь оьрсашна хетарг. 19 процентан хетарехь Оьрсийчоьнан а, Китайн а юкъаметтигаш доттагIаллийн ю, 25 процентана хетарехь уьш дикачу лулахойн санна ю, кхин а 35 процентана хетарехь и юкъаметтигаш хила ма-езза дика ю.


1. Далла тасбахь дина стигланашкахь мел долчо а‚ лаьттахь мел долчо. Иза веза верг а‚ хьукаме верг а ву.\n2. ХIай иман диллинарш! Аш хIунда дуьйцу шаьш деш доцург?\n3. Боккха хилла цабезам Далла гергахь аш алар шаьш деш доцург.\n4. Баккъалла а, Далла беза Шен новкъахь тIом беш берш цхьа могIа бина шаьш чIагIйина гIишло санна.\n5. Мусас ма элира шен къаме /ахьа хьахаде иза‚ хIай Мухьаммад‚ хьан нахе/: "ХIай сан къам‚ аш хIунда суна халахоьтуьйту? Шу хууш ма ду-й со шуьга Делан элча вуйла". Уьш /бакъдолчух/ дIабирзича - Дала дIадерзира церан дегнаш /бакъдолчух/. Дала нис ца бо песакъ нах.\n6. Марьяман кIант Iисас ма элира‚ /ахьа дагдайта иза хьан нахе‚ хIай Мухьаммад/: "ХIай Исраилан кIентий! Баккъалла а, со шуьга Делан элча ву-кх‚ бакъдеш соьл хьалха хилла Товрат а‚ кхаъ боккхуш соьл тIаьхьа вогIур волчу элчанах шен цIе Ахьмад йолуш". ТIаьхьа иза шайга веъча билгалонашца‚ цара элира: "ХIара билгала бозбуанчалла ду".\n7. Мила ву зуламе ша Далла тIехь харцдерг кхоьллина волчул‚ ша /Далла/ мукIар хиларе /ислам дине/ кхойкхуш волуш? Дала нис ца бо зуламе нах.\n8. Уьш лууш бу шайн багенашца Делан нур дайа. Дала кхочуш до Шен нур цатешачаьрна и мел ца дезахь.\n9. Иза ву ваийтинарг Шен элча нийсачу некъаца а‚ бакъдолчун динаца и толийтархьама массо дина тIехь мушрикунашна иза ца дезахь а.\n10. ХIай иман диллинарш! Аса нисдой шу йохка-эцарна тIе цо шу кIелхьарадохур долуш лазош долу Iазапах?\n11. Шу Делах а‚ Цуьнан элчанах а тешар ду‚ аша Делан новкъахь къахьегар (гIазот дар) ду шайн бахамца а‚ синошца а. Иза дика ду шуна шу хууш хиллехь.\n12. Цо /Далла/ гечдийр ду шуна къинош‚ чудохуьйтур ду бошмашна‚ шайна бухахула татолаш а лелаш долчу‚ Iадн ялсаманин цIеначу гIишлошна. Иза сийлахь-боккха толам бу-кх!\n13. Кхин /ниIмат хир ду/ шуна ша дезаш долу - Делера гIо а‚ гергара толам. Ахьа кхаъ баккха муъма нахана.\n14. ХIай иман диллинарш! Шу хилалаш Делан гIоьнчий. Марьяман кIанта Iисас шен мутаIелимашка аьлла ма хиллера: "Муьлш бу Деле сан гIоьнчий?" МутаIелимаша элира: "Тхо ду Делан гIоьнчий". Исраилан кIентийх цхьана тобано иман диллира‚ /кхечу/ тобано керстаналла дира. ТIаккха Оха чIагIбира иман диллинарш церан мостагIчун тIехь - уьш хилира тоьлларш.


Тхьамда волчу аса яздо хаьржина зуда йолчу хьоьга а, хьан берашка а. Суна шу баккъал а деза, ткъа суна дезна а ца Іаш, билггал долу бакъдерг девзинчу массарна а дезаш ду шу.\nХІунда аьлча билггал бакъдерг вайца долуш а ду, абадехь хир а ду.\nДа волчу Делера а, Ден КІант волчу Цо леррина къобалвинчу Іийсагара а долу дика а, къинхетам а, синпаргІато а хир ю билггал долу бакъдерг девзаш а, вовшийн дезаш а долчу вайца.\nСуна чІогІа хазахийтира, вайга стигаларчу Дас весет ма-дарра, хьан берех цхьадерш билггал бакъдолчуьнца лелаш хилар.\nТкъа хІинца ас яздо хьоьга, зуда, керла а доцуш, амма юьхьанца дуьйна а хиллачу весетах лаьцна. И весет вай вовшийн дезаш хила деза аьлла ду.\n(Ткъа безам иштта бу: стигаларчу Ден весеташ лар а деш, вай лелар.) Иза шуна юьхьанца дуьйна а хезна долу весет ду, и лардеш шу лелийтархьама.\nХІунда аьлча адамаш Іехош болу дуккха а нах баьржина дуьнен чохь. Цара Дала леррина къобалвина волу Іийса, адам санна, дуьнен чу валар тІе ца дуьту. Иштта волу хІора стаг адамаш Іехориг а, Дала леррина Къобалвинчунна дуьхьал верг а ву.\nКъа а хьегна, вай даьккхинарг, аша дайа а ца дойуш, цунах юьззина ял шайна схьаэца хьовсалаш.\nДала леррина Къобалвинчун хьехамаша бохучунна тІе а детташ, уьш лар а ца беш волчу муьлххачун а Делаца уьйр яц. Дала леррина Къобалвинчун хьехамаш лар а беш, Іаш волчун Деца а, КІантаца а уьйр ю.\nНагахь шеца и хьехамаш а боцуш, ткъа кхин хьехамаш бахьаш цхьаъ шу долчу вагІахь, аша цІа чу а ма вита иза, цуьнга маршалла а ма хатта.\nХІунда аьлча цуьнга маршалла хоттуш верг цуьнан зуламечу гІуллакхийн декъашхо хуьлу.\nДуккха а дара сан шуьга яздан, амма иза шекъанца кехата тІехь яздан ца лаьа суна. Ткъа аса сатуьйсу, шу долчу а веана, юьхь-дуьхьал а волуш, дерриг а дІадийцаре, вай даккхийдер кхоччуш дуьззина хилийтархьама.\nМаршалла доуьйту хьоьга хаьржина йолчу хьан йишин бераша а.


www.islamannur.org - 295-гIа дакъа\nКоьртах цхьаберг дIа а баьшна, важаберг башанза битар ца магош хиларан а, зударшна корта баша мегаш ца хиларан а, стегаршна берриге корта баша мегаш хиларан а хьокъехь\n1638. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) коьртан цхьа агIо дIа а яьшна, (бисинарг битар) дихкина» (Бухари: 5920, Муслим: 2120).\n1639. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «(Цкъа) АллахIан элчанна цхьа кIант гина - коьртан цхьана агIонгара месаш дIа а яьшна, важа агIо яшанза йитина. «Я берриге дIабаша иза, я банне а хье ма бе иза» аьлла, дихкира цо и царна» (хIара хьадис Бухарин а, Муслиман а бехкамашца цхьаьна а йогIуш, «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда (4195) далийна).\n1640. IабдуллахI бин ЖаIпара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Шен хенахь) пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ЖаIпаран (АллахI реза хуьлда цунна) доьзална кхо де хан елира. Цул тIаьхьа уьш болучу а веана, элира цо: «Таханачул тIаьхьа сан вешина тIаьхьа ма делха». Цул тIаьхьа элира (пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)): «Схьакхайкхал суна тIе сан вешин кIентий». Тхо схьадалийра, кIорнеш санна, ткъа цо омра дира: «Ларгант схьакхайкхал суна тIе» аьлла. Цуьнан омрица (оцу ларганта) тхан кортош дешира (хIара хьадис Бухарин а, Муслиман а бехкамашца цхьаьна а йогIуш, «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда (4192) далийна).\n1641. Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) зударашна корта башар дихкина» (ан-Насаий: 2-130).\n Вуьшта аьлча: дайшна а, наношна а, я оцу кепара цуьнан иза бешначуьнна а.\n Кхузахь дуьйцург - пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шича волучу ЖаIпар бин Абу ТIалибана (АллахI реза хуьлда цунна) тIаьхьабелхар ду, Муъта тIамехь кхелхина волучу (629-чу шеран кIамарс баттахь, я сентябрь баттахь).


ТIемалошна накъосталла дина аьлла, рогIера вахархо лаьцна Нохчийчохь\nТовбеца-бутт 22, 2012\n--ТIемалошна накъосталла дина аьлла, рогIера вахархо лаьцна Нохчийчохь\nТIемалошна гIо дина аьлла, бехке а вина, рогIера стаг лаьцна Нохчийчурча ницкъаллин структурийн белхахоша. Иза ву 47 шо долу, цIарца вуьйцуш воцу, Устрада-эвлара вахархо. Полицино баржийначу хаамца, 5 шо хьалха тIемалошца уьйраш латтош хилла иза.\nНаггахь де бен юкъар ца долуш, лоьцуш лаьтташ бу Нохчийчохь тIеман агIончаш хилла бохуш, бахархой. Чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло кху Товбеца-баттахь, официалан дIакхайкхийначу терахьех гIортор а йина аьлча, верриг а, тIемалошца юкъаметтигаш лелийна аьлла, шеко йолуш сацийнарг 16-17 стаг ву.\nМасех гIала а, кIошт а чу а лоцуш, шуьйра ю уьш бехаш хиллачу меттигийн географи а. Ткъа тIаьххьара дIадаьхьначу лецарех аьлча, гIаттамхойн аьтто барна бехке веш, 47 шо долу вахархо лаьцна Устрада-эвлахь. Цунна бехке дуьллург ду пхи шо хьалха, тIемалошна кхача латтош, царна тIелестар.\nПолицин урхаллин хьостано чIагIдарехь, шегара даьллачунна къера хилла лаьцнарг. Бакъду, и цIарца вуьйцуш цахиларна, цунна шена а, цуьнан цIерачаьрна а хIун хета, мел нийса, я харц лора цара шайн стаг лацар хууш дац.\nЦу кеппара гIаттамхойн агIончаш бу бохуш, лецарш дIадабхьна махкахь кху беттан 11-чу а, 13-чу а 15 –чу а I6-чу а, кхечу а деношкахь. Бахархоша къаро а еш, ламаза тIемалойн агIонча ву аьлла, лаьцнарг, нийса лаьцна ца хиллера аьлла, мукъа волуьйтуш вац кхузахь.\nТIемало, я церан агIонча ву аьлла, Iедална бага ваханчуьнан махкара дIавахар боцург, кхин некъ бац, ницкъаллин структураша са а ца гатдеш, гIоза-декъала ваха.


Блоггер Кхеле Ийзаво Iедало\nСтигалкъекъа-бутт 12, 2011\nОьрсийчоь -- Блоггер Навальный Алексей Маршо Радион Москохарчу студехь, 12Стиг2011\nХьаькамаша кхаьънаш ийдеш хиларх тоьшалла дечу блоггерна Навальный Алексейна дуьхьал бехк-такхаман гIуллакх гIаттийна Оьрсийчоьн Талламан Комитето.\nНавальный Алексей Москох-кIоштахь вина а, цигарчу цхьана жимачу гIалахь вехаш а ву. Ша жима волуш дуьйна Интернетах пайда а оьцуш, ша кхоьллинчу шен сайташна тIе артиклш етта цо. Iедалхоша шайн тергаме эцна хиллехь а, хIинццалц кхин хIума аьлла дацара цуьнга.\nАмма хIинца цо Оьрсийчоьхь коррупци ю, аьлла, баржийна хаамаш, схьагарехь, ца тайна Iедална.\nНавальныйс зуламаш дина, аьлла, жоьпе озийна иза талламхоша. Ткъа иза ша шена бехке дечу зуламех лаьцна хIумма а хууш вац. Маршо Радиоца ша дина къамел цо иштта дIадолийра:\nСо кхеташ вара, цхьа а логика а йоцуш, дестош а хилча, ...и гIуллакх кхоччуш листа долор дуйла\n«Оцу гIуллакхах шех лаьцна суна вуно кIезиг хIума хаьа. Ерриг информаци а соьга хаамийн гIирсашкара кхочу. Цара довзуьйту Талламан Комитетан зорбан секретара Маркин Владимира бохург. И гIуллакх толлуш долу массех бутт бу. Соьга схьакхаьчна цхьа кехат а дац.\nИза вуно тамашена ду, цара со рейдер ву, бохуш, дIахьедарш до. Цхьана агIор иштта тамашена а, вукху агIор цу тайпа хила догIуш а ду иза. Иштта бен цуьнан хуьлуьйла а дацара.\nИ гIуллакх кего долийра цкъа хьалха Киров-кIоштахь. ТIакха Идал-хица болчу Федералан Гоне дIаделира иза. Эххаре а тIаьхьа Оьрсийчоьн Талламан Комитете дIакхечира. Цигахь и дов талла долийра.\nСо кхеташ вара, цхьа а логика а йоцуш, дестош а хилча, соьга кхочуш цхьа а кехат а доцуш, цунах лаьцна Талламан Комитетера информаци парггIат хаамийн гIирсашкахула дIасаяржош а хилча, и гIуллакх кхоччуш листа долор дуйла.\nХIинца, схьагарехь, иза дан хан тIекхаьчна, политикан буьйр дина цуьнан хьокъехь. Цундела оцу талламхоша гулйинчу информацех бехк-такхаман гIуллакх хилла.»\nДевнах лаьцна кхин хIума ца хаахь а, шена дуьхьал лаьттарг хIун ницкъ бу кхета ша, боху Навальный Алексейс:\n«Суна хаьа со хьанах тасавелла. Дов иштта дIадаха а мега, хетарехь. Амма цхьа хIума ду -- стаг Кхело дIалацийта веза. Ткъа хIара дов, олуш ма-хиллара, кIайчу тайнашца тегна ду.\nКъайлаха сервисаш, и шаьш туьйсу гонаш гат а беш, цхьацца хаамаш гулбеш ю\nСуна хетарехь, цхьана а лартIахь волчу кхелахочо вела ца луш тIеоьцур а дац иза. Цул совнаха, цигахь гучудаха деза цхьацца тоьшаллаш, со талламна дуьхьал а вер ву, дIалачкъа кийча а ву, аьлла. Иштта кхидерг а...»\nХIуъа дина а шайгара сакхташ Iорадохучуьра сацо гIерта Iедалхой. Цара юьхьарлаьцна некъ вуно беламе бу, элира Навальный Алексейс:\n«Цхьа а шеко а йоцуш, Къайлахчу Сервисо Яндексера «Распил» цIе йолчу проектан кехаташ дIа а оьцуш, долийна гIуллакх а, хIара а вовшашца доьзна ду.\nКху тIаьххьарчу массех баттахь къайлахчу сервисаша дуккха а къахьегна со сийсазве хIуманаш лохуш, масала, суна цхьаммо луш ахча ду бохург къастош.\nЦхьа а хIума ца карийна, цундела и оперативан материал кхочуш ян йолийна. Къайлаха сервисаш, и шаьш туьйсу гонаш гат а беш, цхьацца хаамаш гулбеш ю. И гIуллакх иштта харц вовшахтоха аьтто а баьлла оцу беламан новкъахь.»\nБакъдерг дуьйцу нах иштта совцо гIерта Оьрсийчуьра Iедалхой, аьлла а хеташ, Навальный Алексейна шайга далучу агIор гIо-накъосталла до Интернетерчу жигархоша.


Дагестанерчу Церетилова Нинин кIант вайна Петербургехь\nТовбеца-бутт 18, 2021\nДагестанерчу яхархочун Церетилова Нинин кIант Мухтар вайна Санкт-Петербургехь, яздо Свобода Радионо. Де хьалха цуьнан берийн ден бакъонашна дозанаш тоьхнера кхело. Инстаграмерчу шен аккаунтехь Церетиловас ша бинера и хаам.\nКхо бер лачкъийначу Церетилован хиллачу хIусамден бакъонаш лахйина кхело\nЦо дийцина, шен кIанте телефон тоьхнера ша, тамашен дара цуьнан дуьхьал вистхилар, ца бевзачу нахаца вара иза, цул тIаьхьа зIенера а вайра аьлла. Церетилова тешна ю, кIентан дена бевзачара иза дIавигина хир ву аьлла. Хьалхчару дийнахь дас, Церетилов Мохьмада, масийттазза телефон тоьхна хиллера цуьнга, аьлла хаам бина Север.Реалии порталан корреспонденто.\n2020-чу шарера схьа ю Церетилова Нина шен хиллачу хIусамдеца бераш къуьйсуш. Ши кIант а, йоI а ду цуьнан.\nЦеретилован бераш шайн деца хила деза аьлла, сацам бира Дагестанерчу кхело стохка гурахь. "Дукха бераш долчу ненан хотIца лелаш яц иза" аьлла, хьесап дира кхелахоша гIуллакх толлучу хенахь. Кхело тергамза ца дитира, "цуьнан дегIа тIехь чкъор дагош дехкина суьрташ хилар а".\nКарарчу беттан 16-чохь Дагестанерчу кхело къобалйира Церетиловас чуелла иск. Цо тIедожийнера, шен хиллачу майрчун ден бакъонашна дозанаш тоха аьлла.


Инфоурок › Другое ›Рабочие программы›ХЬЕХАМ. Соалихь –Пайхамар 1алейхьи салам.\nنَبِيُّ اللّهِ صَالِح\nСоалихь-Пайхамар Самуд нахага дын кхайкаде Дала вайта Пайхамар хиннав. Самуд – Iарбий тукхамаех цхьа тукхам хиннад. Адам керасталах юхадетташ, Даьла цIенача дына – Ислама – уж тIахьехаш хиннаб цо. АллахI воацар кхы Даьла воацалга а, Цунца мара нийсавалар доацалга а хьалхадоахаш хиннад цо. Даьла цаI цаваьчунна, Цунца керастал даьчунна Цо лургдола Iазап а, АллахIа мутIахьа а хинна Из цаI ваьчунна хургдола дика а кхайкадеш хиннад Соалихь-Пайхамара Самуд наха юкъе. Бакъда шоашка венача Пайхамара хьехам, Цо хьалхадоаха нийсавалар цар дIаэцаш хиннадац, Из харцвеш хиннав цар.\nСамуд наха лайра шоашта Соалихь-Пайхамара, Из бакъ-Пайхамар хилар гойташ, лоамах йоаллача чхарах инкали цун кIориги араяккхар. АллахIа низаца Соалихь-Пайхамара карагIдаьлар царна из тамашийна хIама бIаргадайтар. Адама Дала гучадаьккхар цу тамашийна белхаца Соалихь – Дала вайта бакъ-Пайхамар хилар.\nДала декхар даь тIадиллар цу наха чхарах араяьнна инкали цун кIориги цхьан дийнахьеи, хIаьта цу наьха хьайбаш цхьан дийнахьеи шо-шоай аргIах хий мела ухаргдолаш. ХIаьта уж нах царна зе де йиш йолаш а, царна юхе аха йиш йолаш а хиннабац. Иштта цхьа ха яьннай наьха хьайбаши Соалихь-Пайхамара инкали ши-ший аргIах хий мела ухаш, цхьаккха саг цунна юхе а ца водаш.\nСамуд наха юкъерча ийс саго барт баьб, Дала даьча амрийна духьала а баьнна из инкал ювргйолаш. Из тийша болх вIашагIа беллача наха кертте лаьттар ва Къуддар бина Салиф. Цар из Iоасал кхоачаш а яьй инкал ерца. Адам цар из инкал йийна раьза хиннад. Шоай хьайбашта хIара денна хий меладар маьршаденна гIадбахаб уж, Дала даь доазув шоаш дохадаь дале а.\nИнкал ер бахьан долаш Самуд наха шеко йоацаш Даьла Iазап доагIаргдолга дIакхайкадаьд Соалихь-Пайхамара . Цо царна кхо ди-кхо бийса ха ялар, шоаш даьчох уж дехке а баьнна цар тоба дар догдоахаш. Бакъда наха шоай Iоасалонна Даьлехьоастабенна тоба динзар. Кераста наха барт бир Соалихь-Пайхамар ве, аьнна. Даьла гIонца из царех кIалхара ваьлар.\nЦул тIехьагIа Дала царна Iазап тIатессар сигалара чIоагIа цIогIа дарца.\nЦар тоба дар догдоахаш ше царна еннача ханах кхоалагIча дийнахьа Iуйрийна Соалихь-\nПайхамар , Шийца има диллача нахаца, тIавеча шоай гонашта IотIа а баха байна беррига Даьлаца керастал мел даь нах а, цар дохадаь боахамаш а бIаргадайра царна.\nШийца Самуд нахах има дилла хинна бусалба нах а ийца Соалихь-Пайхамар цул тIехьагIа цу мехкара Палестине дIавахар.\nНомер материала: 495093\nСтатья на тему: "Особенности методики умственного воспитания дошкольников"


ГIалгIай мехкахбаьха 75 шу дизар дувцаш вIашагIкхетар дIадихьар ГIалгIайчен Правительстве — Сердало\nГIалгIайчен Правительства тхьамадас кулгал деш вIашагIкхетар дIадихьар 1944 шера? шоай мехках а баьха Казахстанеи Юкъерча Азее гIалгIай Iобахийта 75 шу дизар дувцаш. Цига дийцар, мехка гIолла цу таьрахьах хоттаденна вIашагIкхетараш дIакхахьа дезаш хилар а, малагIча боараме уж хила деза а. Цу гIулакха вIашагIъеллача комитета доакъашхоша белгалйир цу таьзета таьрахьа хетаяьча хана чухьа бергболча балха план.\nФевраль бетта 19 дийнахьа ГIалгIай Iилман-тохкама институте дIахьоргйолаш я «75 лет депортации ингушского народа» аьнна цIи тIатеха йола Халкъаштаюкъера Iилман-балха конференци. ХIаьта къам мехкахдаьккхача 23 дийнахьа Наьсарен Даглоацама а Сийлен а мемориале митинг дIахьоргйолаш я, мехкахбаьхараш а, мохк лорабеш лаьттараш а дагабохаш.\nМиннаца кулгалхочо Яндакъонгий Муслима яхачох, мехкарча боккхийча нахаца вIашагIкхетараш дIакхохьргда царна тускарашка сурсат декъаш а, мовлаташ дешаш а. Цул совгIа мехках даьха ха дагайоагIаш болча нахага цох дар а дувцийтаргда кхувшбоагIарашта из ха йицлургйоацаш. ХIаьта февраль бетта 1 дийнахьа денз мехкарча дешара учрежденешка вIашагIкхетараш дIакхохьаргда вай къамо бIарчча 13 шера лайна хало, бала, царга хинна къиза а гIоза а ханаш ювцаш, кхувш боагIача дешархошта из тархьар дицлургдоацаш.\nИштта НТРК «ГIалгIайче» гIолла кийчдеш документально-художественни фильм да гIалгIай мехкахбахар дувцаш. Цул совгIа боккхийча нахага шоашта цу ханах дагадоагIар дувцийташ дIахьош ногIал а да «Воспоминание» яхаш. Из доацаш кхы а массехк передачаш хургья цу таьрахьа хетаяь.\nШий аргIах Культура министра Базоркин Микаила хоам бир цу хьаькъе дIадахьа лаьрхIа 60 совгIа вIашагIкхетараш да шоай, аьнна. Царех лерхIамегIдар да «Я очевидец» яха гуллам арадаккхар, иштта тематически выставка а хургья «Черный февраль» яхаш, мехкарча паччахьалкхен музеешка. Иштта спектаклаш а хургья, цу таьрахьах хоам беш вIашагIкхетараш а дIакхохьаргда мехка масса йолча культура цIеношка.\nБелгалде деза, къам мехках даьккха 75 шу дизара хетадаь «Поезд памяти» яхаш ногIал хилар а. Из да 1944 шера гIалгIай сибаре бигача новкъа гIолла гIалгIай Мехкара делигаци Казахстанерча гIалгIай диаспораца вIашагIкхетаргйолаш хилар.\n«Вай керттера лаьца никъ ба, кхы цу тайпара хIама нийслургдоацаш из таьзета ха дагайоагIаш хилар. Вайна дагадоагIа Сталина вай къама тIаоттадаь Iазап, бакъда, иштта халача хана вай паччахьалкхен къамаша вай оагIо хьаллацар а дицденнадац вайна», — аьнна белгалдир Йовлой Заьлмаха.\nПравительство тхьамада декхар тIадиллар, цIихеза бола сибаре текха вай къаман наьха список оттае, цар цIерагIа ГIалгIай мехка наькъаш хиларца цар цIераш яха юсаргйолаш, аьнна.\nМасса йолча мехка районашка из ха дагайохийташ, цох бола хоам мехка бахархошка беш вIашагIкхетараш а дIакхахьа, къам мехкахдаьккха 75 шу диза хилар белгалдеш баннераш а овттаде аьнна, кхайкарал дир.\nНаькъа болхаш а, Iоа Iокхаьчача а, юха мехка цIабаьхкача а сибаре текха мел байнарех Дала къахетам болба, Дала гешт долда царна.\nГIалгIайчен Халкъа Гуллама бIаьстен сесси хьайийлай →


Шоаш болча кега ца луш бахар — Сердало\nДIабайнача бетта, отпуска ваха хилар бахьан долаш, «Сердало» яздеш хиланзар со. Iаьдало балхара еннача мукъача хана се салоIаш волаш, Казахстан яхача мехка ваха хилар со. Цига Атырау, Нурсултан, Алматы яхача шахьарашка хилар со гIалгIашца цхьацца вIашагIкхетараш а хулаш. Къаьстта, дукхагIа аз бихьа никъ Казахстана керттера шахьар йолча Нурсултане бар. ВоагIа аьнна хоам а баь, со ваха Iокхаьчача чIоагIа веза хьаьша ваь тIаийцар со Нурсултане бахача гIалгIаша. Къаьстта Iе моттиг а Iалашъяь, са гIулакхага хьожаш машенаца уллув лелаш саг а волаш дизза гIулакх дир сона кIалхарчар. Царна Даьла раьза хилва.\nАйса дихьача гIулакхах дегIадале тIехьагIа дувцаргда аз, амма хIанз сона дувца лов цига бахача гIалгIай боккхийча нахаца сай хиннача вIашагIкхетарах. ХIана аьлча, шоай мотт а, гIулакхаш а, оамалаш а, Iадаташ а лорадеш уж леладеш бахаш ба цигара гIалгIай. Шоай саг йодаш йоагIаш хьоалчагIа хилча а е саг венна таьзет хилча а гIалгIай IаьдалагI дIахьу цар шоай хьатIанийсденна хIама. ГIалгIай гIулакх геттара лораде а кхувшбоагIачарна из дIахьалхадаккха а уйла йолаш бахаш ба уж шоаш болча мехка.\nДаьла раьза хилва цунна, Иласхан-Юртарча Киши Кунта-Хьажий цIерагIа даьча маьждиге рузба деш нийсвелар со аргIанарча пIаьраска дийнахьа. ГIалгIаша доккха дакъа лаьца хьалдаь маьждиг да из, цох а дувцаргда вай тIехьагIа, дегIа дале. Цу маьждиге рузба деш дукха гIалгIай хул, цул совгIа вайнаьха культурни юкъарал а я из моттиг. Цу чу хьалхарча гIата чу лаьрххIа вIашагIкхетараш дIакхахьа кийчдаь цIа а да.\nРузба даь даьнначул тIехьагIа боккхийча нахаца вIашагIа а кхийтта Казахстане бахача гIалгIай вахара хьаькъе а, наха юкъерча гIулакхах а, леларах а къамаьл хилар са. Уж болча цIагIа со чуваьлча, шуна гонахьа гобаьккха Iохайша багIаш боккхий нах а болаш – уж цхьа иттех саг вар, — царна гонахьа уралатташ кагий нах а болаш хоза вIашагIкхетар дар из, гIалгIай Iадатаца хила доагIача тайпара. Гулбеннача наха юкъе воккхагIа а, цар цу цIагIа цу чу тхьамада ва аьнна белгалваьнна а воккха саг Йовлой Салангире Хьажмурд вар. Цун фу тов хьажа, цунга гIолла мара дацар гулбеннарий йистхилар а, дош алар а, чувалар-аравалар а.\nСаьлангире Хьажмурд гIалгIай къам мехках а даьккха Сибаре Iодохьийтача хана 12-13 шу даьнна кIаьнк хиннав. Цу хана денз Казахстане вахаш ва из, наггахьа саготалла ГIалгIай Мехка бахача нахах бIаргтоха ца воагIе, ше араваьккхача мехка ваха цIавенавац из. Цун а ший бахьанаш да. Цу хьакъе дийцар сона Хьажмурда ше къамаьл доладича:\n— 1944 шера ара а даьха вай Iодахкийтача хана денз укхаза вахаш ва со. Хало а хиннай, моцал а хиннай, тIадувха, даа, мала доацаш а хиннад. Дале а деце а хIанз паргIатдаьнна атта дах тхо мехкахдаьннача хана мо а доацаш. Бакъда, укхазара вахар мичча тайпара дале а, таро-рузкъа дале а, цигахьа, мехкаца ба безам. Тхох дукхагIа укхаза бахаш мел бараш Пригородни районера нах ба, тхоаш арадоахача хана даьхача юрташка коашка мара кхычахьа даха чам бац тха, амма тхо даьхача чудаха тха аьттув бац. Со се Хьовда-цIеношкера араваьккхав. 87 шу доал са укх шера. Цу хана денз укхаза хьалкхийнав со, са дезал а кхийнаб, дезалий дезал а кхийнаб. 5 эзар гаргга гIалгIа ва тхо Нурсултане вахар, тха имам а ва, тхоай викал а ва, туркх а ва дола хIама а да. Уж берригаш укхаза хьалкхийна нах ба, воккхавар а зIамигавар а. Аз доаккхалдеш цхьа хIама да, аьннар аьннача а долаш, де дезар кхоачаш а деш укхазара гIалгIай хилар. Барт болаш, динца болаш, гIалгIай гIулакх ховш ба кагий нах, бакъда, метта кIеззига мело яьй оаха тIехьарча хана, кагийчарна дика хац гIалгIай мотт. ЦIава безам боацаши, цигахьа са ца латташи цхьа минот яц са. Бакъда, се ваьхача цIенош а даь ваха са аьттув бац тахан, хIаьта кхычахьа ваха са безам тIабодац, — йоах Саьлангире ше Iоваь моттиг дагаухаш.\nВахача метте нахаца товш а ца товш а моттигаш нийслу, цхьавар шийна хала дале а тIакхаьчача хIаманна са а тохаш, хьатIанийсденнар чехка дIа а доаккхаш дIавах, цхьаволчо шийна а наха а бала бу. ХIаьта, укхаза Казахстана керттерча шахьаре бахача гIалгIай гIулакх нахаца барта болаш да. Цу хьаькъе дийцар воккхача сага Долакханаькъан Мувсас.\n— Казахашца, гIаскхашца, кхыча къамашца тхьовра хьалха денз хьа машар а болаш, бартаца бахаш хьабоагIа укхазара нах. Из фуд аьлча, боккхагIчар дIааьннар зIамагIчар кхоачаш а деш, тхоайла дIа-хьа яхар фуд а ховш тхо хилар бахьан да. ДезткъалагIа шу долаш ва со, со а воккха ва дика дагадоагIа сона тхоаш укхаза Iодаьхка. Сибаре Iокхьачача хана корашкара кIадаш дIа а эза цу чу назам аьнна дагадоагIа сона, боккхийча наха, «Мохк лорабелахь Даьла» яхаш яр из назам. Цу хана денз хьа, могача тайпара наха зе дIа а ца деш, тхоашта а хIама ца дайташ, тхоаш укх паччахьалкхе дахаш долга дика кхета а деш, акхарца барта а долаш хьадоагIа тхо. Тхьовра Хьажмурда аьннача тайпара укхазара гIулакх мел дика дале а дог-м цигахьа, ГIалгIай Мехка, да тха. Шолхара араваьккхав со Сибаре Iовоалавеча хана, са цига чуваха тахан аьттув бац.\nГIалгIай массаза а да шоаш болча метте белгалваь шоашта хьалха латташ тхьамада е имам лелавеш. МоллагIа динца дувзаденнача гIулакхах долча хIаманна дар-доацар белгалдеш, нийсденна гIулакх дIадерзадеш къахьегаш хьавоагIаш ва Пхьилякъонгий-Юртара ЦIечой Горчхананаькъан Мувса. Цо дийцар, ГIалгIай мехкацарча шоай бувзамах а цхьацца хилча бакъахьа дар аьнна хеташ долча гIулакхех а. Цул совгIа, кагегIчар боккхагIий лархIар, вIаший гIулакх леладар, кIалвисачунга хьажар — цу тайпара дола гIулакхаш миштад укхаза аьнна аз даьча хаттара а жоп делар сона имама.\n— Укхаза вайнаьха юкъарче я, моллагIа хьаэттача гIулакха эшар Iалашде, этта хаттар даьшха юстарадаккха кагий нах а болаш. МоллагIа могаш воацаш саг хилча, цунга хьажа везе, дукха ахча эшаш моттиг яле цу сахьате дIаоарцагIабайле из вIаштIехьадаьккхе штта болх бу укхазарча кагийча наха. Тхона хета тхоай шахьарерча гIалгIай кагийча нахал дикагIа кагий нах кхычахьа хургбац аьнна. Дала дукха а маьрша а боахаболба уж. Хьал долаш а, таро йолаш а, цхьаццанахьа балхаш тIа болаш а ба кагий нах. ТIумхой Мухьмад яхаш ва укхаза укх маьждигага хьожаш а укхан доал деш а. Тахханалца укхаза баьхача тхоай даьша хьадена гIулакх укх боккхагIчар тхога хьа а оалаш, цар яхар оаха кхоачаш а деш тхоай тарлучох Даьла раьзаве а гIерташ дIадоахк тхо. Нагахьа санна, цу вай мехкара аьттув хилча цхьа хIама дар тхона эшаш вай культураца, меттаца, Iадаташца дувзаденна хIама дахьаш укхаза кастагIа уж ахар. ХIанз бакъдар аьлча, кагий нах укхаза цхьа школа йилла гIерташ къахьегаш а ба гIалгIай гIулакхаш, мотт, Iадаташ Iомадергдолаш. Иштта дIадоахк-кх тхо укхаза.\nТIехьарча цхьан шера мехка лаьтта долаш дола хьал дагадоаллаш, цун чIоагIа гIайгIа еш, митинга гIулакха тIагIолла дIалийца боахка нах дагабоахкаш цкъа мо массехказа из хаттар ийдеш бар боккхий нах. Къаьстта лаьца чуйоаллаш гIалгIай йоI хилар чIоагIа хала хеташ бар уж. Цу хьаькъе дIахо а къамаьл дир Долакханаькъан Мувсас.\n— Цу лийца боахкача нахах фу хургдолаш да ца ховш, из гIулакх чIоагIа дагадоалаш да тхо. Цудухьа цхьа дехар дергдар оаха керда венача Мехкдаьга а, кхы дIахо болча хьакимашка а, вIалла вIаштIехьа дале уж дIалийца боахка нах мукъа баргболча тайпара къахьега аьнна. Къаьстта из чуйоаллаш йола гIалгIай йоI араяккхар дехар оаха. Цу хьаькъе оаха видеокхайкам а баьб, Дала бокъонгахьа доахалда вай. ЧIоагIа из гIулакх дагадоаллаш да тхо, вIашагIа мел кхийттача хана, хIанз фу де, фу ала йиш хургьяр-хьогI яхаш тхоайла из хьедеш. Нах боабаь а е тIом баь а чубехка боахкаш нах а мичаба уж. АллахIа дикача хIаманна тIехьа барт болба вай.\nКазахстана Iаьдалцара гIулакх, саг балха отте а, деша воде а, шийна керда хIама хьадоладой а къахега, ваха чам болча сага духьале еш, цун бокъо хьал ца йоалийташ, из IотеIавеш хIама дий шоана Iаткъаш, аьнна аз деннача хаттара жоп луш дийцар боккхийча наха. Цар яхачох шийна къа а хьегаш, хьаьнала вахача сагаца цхьаккха къувсаш хIама дац. Депутаташ а, хьакимаш а, бизнесменаш а болаш боахк цига гIалгIай.\nНаха чIоагIа дагадоаллаш хIама да, саг яхар-яр ший къамах нахаца нийслу е моллагIа хьанийсвенначунга саг дIайодаш, е ишта хьайоалаеш хIама дий-хьогI аьле. Из хаттар чIоагIа лораду Казахстанерча гIалгIаша.\n— Укхаза хIара шера февраль бетта 23 дийнахьа доккха сагIа ду оаха, мехках баьха байнача вай даьшта, ноаношта, вежарашта, йижарашта тIера мискача наха из дIадекъаш. Оаха тхоашта могача тайпара вай къаман кхалнах мара ца кхувлаш а, къамах сагага мара саг дIа ца йохийташ а из моттиг лораю. Дукхача тайпах нах ма дий тхо укхаза дахараш, цIий-дулха гаргалол хийра а йолаш. Цудухьа оаха вай къамах дола хIама, тхоай ма хулла лораду. Кхыча къамах бола нах дегаза хеташи, уж во ба аьннеи дац тха из, тхо гIерт, укхаза тхоаш дахача кхыча къамашца дIа-хьа цаэ, керда хьалкхувш доагIа ноахал лораде. Наггахьа йолча хана гIалгIай мехкара саг Iойоалаю оаха, е ишта наггахьа укхазара хьалцIаюгаш а нийслу саг. Укхаза тарикъаташ леладеш нах ба, вирд долаш-доацаш а нах ба, мичча тайпара дале а тхоашта юкъера барт боха а ца беш дIадоахк тхо укхаза, наха дегаза а доацаш, — йоах имама Горчхананаькъан Мувсас.\nВахача метте саг цамогаш хулаш хул. Цхьаволчо лорашка вахе шийна дарба дайт, цхьавар е лорашка ца водаш а е цIагIа дарба ца деш а шийна ца моге а тIехьагIа яхаш ший гIулакх тIехьатетташ хул. Массанахьа а болаш ба цу тайпар нах. Цу хьаькъе къамаьл дир гулбенначарна юкъерча цхьан воккхача сага:\n— Со Хьулхой Осменаькъан Вахангири яхаш ва. Укх шера июнь бетта 21 дийнахьа рузбане ламаз деш со волаш дика цамогаш во а хинна Iокхийттавар со, цкъа а шозза а скори хьайийхача цар даьчох кхы гIойле яьланзар сона. Цудухьа шоай хур дир цар сога больнице дIа а вахе дарба дайта хьайна, яхаш. Лораша а цIагIарчар а шоашта могар дир сога лорашка дIа вахе операци хьаяйта яхаш, бакъда со из яйта лаьрхIа вацар, унзара хеташ. Иштта со хьувзача гIолла, хьагулбеннача акхар дIадийца-хьадийца со раьза а ваь, больнице дIа а вахийта цига операци а яйта эшаш мел дар кхоачаш а даь цIавоалавир со. ВIалла сайна ца меттача тайпара дика могаш ва со хIанз. ЦIаькха яйта езаш а ва со из операци. Со фу ала воалар аьлча, цига со уллаш, сона эшаш мел дола хIама Iалаш деш, сога хьожаш хилар ераш. Акхар сона даь гIулакх сона цIаккха а дицлургдац. Дала ше баркал алда акхарна массанена а, — аьнна дог а чехка соцавелар Вахангири.\nГулбеннача боккхийча наха юкъе бар гIалгIай йоазонхо Тиймарзанаькъан ГIазмахьмада Башир вовзаш, из хетташ нах. Цу хана цар из хьоаваь Башир кхалха цхьа кIира даьнна ха яр. Из укх дуненцара Iадика йийца Iел давахалга а, цун таьзет дIадаьнналга а аз дийцача чIоагIа хала хеташ кодам беш бар цигара боккхий нах. Цар ма аллара Дала гешт долда Башира, дала къахетам болба цох.\nМоллагIа ГIалгIай Мехка хьанийсденнача гIулакхах дог лазаш, дика дар хилча товр хулаш, во тIадеча хала хеташ хул Казахстанера вай къаман вежарий. ДIахо йодача хана а цар вахарах, гIулакхех дувцаргда вай.\n← Вай бераша гIалгIай мотт бувцар догдоахаш\n«РОССИЯ – СТРАНА ВОЗМОЖНОСТЕЙ» →


Швецехь тховкIело елла оппозицин блогерна Абдурахманов Тумсона\nОппозицин блогерна Абдурахманов Тумсона мухIажаран статус елла Швецехь. Шен телеграм-каналехь бина цунах лаьцна хаам цо ша.\n"Европан шина пачхьалкхо суна дуьхьало йинашшехь, Швецин Iедалхоша сацамбина суна тховкIело яла, сайн цаьрга болу ларам дIахаийта лаьа суна", - аьлла Абдурахмановс.\nБлогеро бахарехь, ялх шо а дара иза Iедалхойн сацаме ладоьгIуш Iен. Швеци кхачале хьалха политикан мухIажаран статус яла дуьхьал хилира цунна Польшехь а, Германехь а, оцу шина а пачхьалкхерчу къайлахчу сервисийн бехк лору цо цунна.\nГоьваьлла нохчийн оппозицин блогер ву Абдурахманов Тумсо.\nШа дIаязъечу видеошкахь цо дуьйцу Нохчийчохь адамийн бакъонаш талхорах а, меттигерчу Iедало лелочу кхечу харцонех а. Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна йина критика бахьана долуш тIелатар дира Абдурахмановна. Кхелан коьрта процесс йоьдучу юкъанна цунах лаьцна дIахьедира шведахойн прокурора Линдквист Пера, "ерриг а ларш Соьлжа-ГIала кхочуш ю" аьлла, билгалдоккхуш.\nБайначу беттан 27-чохь Абдурахманов Тумсон Йоккхачу АтагIахь бехачу гергарнаш болчу 30 гергга герзашца стаг веънера кIиранан дийнахь. Ша Абдурахмановс дийцарехь, цара, кхерамаш а туьйсуш, Iаткъам бе баьхна блогеран леларна. И акци хилла Абдурахмановн телеграм-каналан озан чатехь Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад ву ша аьлла, вевзаш воцу стаг гучуваьллачул тIаьхьа. Оцу стага Абдурахмановна кхерамаш а тийсина, дIахьединера, ша цуьнан гергарчу нахе дуьйцуьтур ду шайна цуьнах лаьцна хетарг а, цунах лаьцна компромат зорбане а йоккхур ю ша аьлла.\nАбдурахманов Тумсона тIелетира стохка Чиллан-баттахь. Иза шен цIахь вара, цуьнан хIусам чу а кхаьчна, тIелеттачо коьртах жIов тоьхча. Блогеран аьтто баьллера зуламхо сацо а, цуьнгара жIов дIаяккха а, полици кхайкха а.\nОппозицин блогеран Абдурахманов Тумсон вешина Абдурахманов Мохьаммадна вен Iалашонца дан лерина хилла тIелатар юкъахдаьккхира Германехь кху шеран Зазадокху-баттахь. Жимчу стага дийцарехь, Кадыров Рамзанан шича ву бохучу Эдельгериев Паруддина тIедиллина хиллера иза вер.


Новодворская Валерия: Кавказхой, ма-хуьллу сиха кхолла шайн пачхьалкх!\nГIадужу-бутт 23, 2013\nОьрсийчоь -- Новодворская Валерия, "Демократин кхеташо" партин лидер, скриншот\nКраснодар-мехкан полицин куьйгалхоша олимпиада чекхъяллалц Сочехь а, махкарчу кхечу гΙаланашкахь а кхерамзалла латторхьама гулбечу ницкъашка язбалар дехна националисташка. Иза харцо ю, боху «Адамийн бакъонашкахьа» цΙе йолчу юкъараллан лидера Пономарев Лева. Ткъа оцо а, кхечу дуккхаъчу хьелаша а гойту, Кавказна Оьрсийчохь Ιойла доцийла, аьлла хеташ ю «Демократин юкъаралла» партин хьалханча Новодворская Валерия. Маршо Радиона цушимма дийцира Оьрсийчохь яьржинчу национализмо даржочу зуламах лаьцна.\nМассех бутт хьалха, Кавказ-Имаратан баьччас Умаров Доккас, тоьар ду тешнабехкечу Оьрсийчоьнца машарх ловзар, хΙинцачул тΙаьхьа маьрша оьрсий банне а бац, дерриг а де, Сочерчу олимпиаданна новкъа дерг, аьлла, шен ницкъашка омра дарцана дΙахьедарш даржо долийра полицин а, къайлахчу сервисийн а хьаькамаша.\nСочера Ιаьнан Олимпан ловзарш Ιалашдан кечбина лаьтта масситта тΙегΙанах болу ницкъаш а, иштта кхоьллина, ФСБ коьртехь а йолуш, дуккха а министраллех лаьтта кхерамзаллин штаб, аьлла хаам бира Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гΙуллакхийн министра Колокольцев Владимира. Ιамеркарчу Бостонехь марафон йоьдуш диначух тера зулам кхузахь дийр дац, бохуш яра цо йина чΙагΙо. Хаийтира Ιедало делла «олимпан паспорт» доцучо Сочина аьттеха ког а боккхур боцийла.\nВеккъа дΙа полисхойх хир ву хадеш 37 эзар стаг. Оццул а сов хир бу лерринчу сервисашкара а, эскаршкара а. Оцу массо а хьукматийн белхахойл дукха тΙеузуш бу хΙинца юкъархой – доккхачу декъанна гΙалгΙазакхий, националисташ.\nГΙалгΙазакхех дерг-м юьхьанца дуьйна а кхеташ дара – уьш, кхо бΙе шо хьалха а санна, Ιедалан амбицеш кхочушъян арабохуш нах бу Оьрсийчохь. Ткачев Александра, Краснодар-мехкан губернатора, тΙахьо хаам бира, хадеш хир ву олимпиадехь 400 гΙалгΙазакхи, шайн ламасташца ма-доггΙу, говрахь, духарахь, аьлла.\nТIаме боьлхуш бу гIалгIазакхий, сурт диллинарг вевзаш вац\nТкъа хΙинца ерриг а Оьрсийчуьра тΙегулбечу гΙалгΙазакхийн чот ю, и йийриг лорах а вохош, йоккха.\nКремлан а, Краснодар-мехкан а администрацеша хΙуъа а бахахь а, олимпиада кавказхойн децахь еш ю. Амма дерриг ду деш, кавказхой оцу дуьненаюкъарчу барамах хербеш, уьш Сочина герга ца кхачийта. Ткъа гΙалгΙазакхий мел гома бу кавказхошца, цара мел лерина терго йийр ю ловзарийн дозанашца, кхета вай массо а.\nАмма и ницкъ хилла а ца Ιа раж чΙагΙъян арабаьккхинарг. ХΙинца мехкан полицино къепе ларъян кхайкхина уггаре а кавказхошца гома, цΙий а Ιенош, девнехь болчу оьрсийн нацисташка. Москох Бирюлёвехь оьрсий веро бахьана делла гΙевттинчу Крснодар-махкарчу нехан сатедеш, цаьрга олимпиадана хадечу тобанашка язбалар дехна полицино.\nОьрсийчуьрчу Ιедало официалехь нацисташна низам латтор тешоро дукха нах цец ца боху тахана. Кхетамчохь верг, цΙий а къестош, кхечу нахана неΙалташ хьежор, цхьа нах шайна хийрачу кхечу нехан батош ата арабийлар дастаме лоруш верг дог доьхна хьоьжу пачхьалкхо рогΙехь фашистийн агΙор гΙулч яьккхина хиларе.\nОьрсийн къам тоьлла къам ду, бухабисинарш нехаш ю, бохуш, лелачу нахе Путинан Ιедало къепе хΙоттор тешорах лаьцна шена хетарг иштта дуьцу Маршо Радионе «Адамийн бакъонашкахьа» олучу гоьяьллачу Оьрсийчуьрчу юкъараллан лидера, нацизм цкъа а ловш хилла а воцчу Пономарев Лева.\nПономарев: Иштаниг Сочехь хилла ца Ιа – Москох а ду. Дукха хан ю гΙалгΙазакхийн рейдаш Краснодар-махкахь лела. Церан а ма юй националистийн идеологи. Москох нехан хΙусамаш ю юкъархойн а, доларчу хадархойн а тобанашца толлуш.\nКхеташ дац, стенна. Соьга зΙенаш етта Москох бахархоша, хоьтту, шаьш хΙун дан деза, веъча зераш дан полисхо.\nОьрсийчоь -- Лев Пономарев, "Адамийн бакъонехьа" юкхъараллан лидер\nСуна иза низамехь доцуш хета. Ас Лукине а, Федотовга а хийтина, Москох низамехь а доцуш толлуш ю петарш, аьлла. Изза ду-кх Сочех ала а. Националисташ профессионалаш бац. Ιедало араяьккхина Ιалашо хир яц иштта кхочуш. Националисташа кхин а тΙе дардийр ду хьал, гΙовттор бу цабезамаш, гамонаш оьрсех боцчу нахехь, хΙунда аьлча, цара харцо лелор ю оьрсех боцчу нахаца. Ткъа вуьйш бекхам бан гΙуьттур бу олимпиада йоьдуш а йолуш.\nБакъду, ала деза, олимпиада дΙаяхьа къастийначу меттигехь, Къилбаседа Кавказехь, боьдуш халкъан чуьра тΙом бу. Цуьнан ойла ян дезаш дара Ιедал юьхьанца дуьйна, и меттиг къастош а. Кхеташ дац, стенна ца йина цуьнан ойла.\nКхерам цигахь лаьтташ бу. Амма кхерамзалла Ιалашъеш профессионалан ницкъаш хила беза. Кхин хуьлийла а дац, суна хетарехь. И тайпа ханаш пайде дац».\nСочехь кхерамзалла чΙагΙъеш гΙалгΙазакхех а, нацистех а Ιедало пайдаэцар иза хΙун ду, тидира Маршо Радиоца ша динчу къамелехь «Демократин юкъаралла» цΙе йолчу партин хьалханчас, даима а диссидент а, Ιедална оппозицехь а йолчу Новодворская Валерияс.\nНоводворская: «Вайн исторехь хила ма хилла ишттаниг. Дагадаийтал аш 1905-гΙа шо, жуьгташна деш хилла тΙелетарш, «Ιаьржа бΙо» - чрносотенцаш. Муьлш бу националисташ, уьш бу-кх черносотенцаш. Царна тΙетийжа Ιедал, нах дΙасалохкуш леладечу катухучу жΙалешна санна. Губернатор Ткачев а ма ву ша ма-варра нацист! Цхьа а тайп-тукхум доцу, шаьш шайна мидалш оьхкина лела и гΙалгΙазакхий ткъа!\nСан ала хΙун ду? Путинан Ιедал а ду дужур долуш. Амма хΙун дуьсур ду цул тΙаьхьа, цхьа тΙеда меттиг йоцург, иза суна ца хаьа. Хьалха оцу тΙелетаршна жоьпаллехь паччахьан Ιедал хилла ма-хиллара (хΙунда аьлча, тΙелетархой набахте хьийсош а ца хилла). Ткъа тΙелатар моссаза до, цхьа 30 стаг мукъане а набахтехь вацавеш велахьара, тΙелетарш дийр а дацара.\nИштта, Бирюлёвол тΙаьхьа а къепе йохорна бехкеберш низаме озийнехьара. Массо а хΙуманна бехке бина декъаза мигранташ. Ткъа стенга кхечира «цΙий цΙена доцу» нах «цΙий цΙена долучех» дΙакъестош хьийзина нацистийн Германи? Цигга йоьдуш ю-кх Путинан режим а, халахеташ делахь а вайцана цхьаьна».\nНагахь санна Ιедало а, я оьрсийн халкъо а кавказхошка болу шайн цабезам бестош, шайлахь гамо кхиош хилча, шаьш кавказхоша а дан деза доггΙу жамΙ, бохуНоводворская Валерияс.\nНоводворская: « ХΙинца, ма кхаба, бохуш, елхайо Кавказ а, шайгахь низамца а догΙуш Оьрсийчоьнан паспорташ долу цигара нах а, бац боху Оьрсийчоьнан бахархой. Цундела, суна хетарехь, Кавказо жамΙ дан деза: шаьш кхузахь оьшуш а ца хилча, шех йозуш йоцу пачхьалкх ян еза-кх цо».\nМаршо Радиоца къамел деш ша даима а олуш ма-хиллара, шен нохчашка йолчу дегайовхонах лаьцна а элира Новодворская Валерияс.\nНоводворская: « Кавказхой меттана со хилча, ас минот а йоккхур яцара Оьрсийчоьнан Федерацехь, къаьсттина, нохчашка боху ас. Селхана, сарахь 8 даьлча, «ДогΙа»-«Дождь» телеканалехь, Венедиктовца цхьа исторех лаьцна программа яра, ас элира цигахь, Ленинан проспект боху майданийн цΙерш «Дудаевн майда» бохучунна хийца еза вай, ваьшна тΙера къинош дΙадохуш, аьлла. Венедиктовс боху, иза-х террорист ву! Ас боху, «маца дуьйна?» Низамехь волу Нохчийчоьнан президент, демократ, иза-м ма вацара цхьа а терририст а, нохчийн Ататюрк ма вара! Иштта дирзина-кх дерриг а».\nКху тΙаьххьарчу шерашкахь Москох а, кхечу дуккха а оьрсийн гΙаланашкахь, мехкашкахь а нацизм есташ схьайогΙу зама Путин Владимиран президенталлана кхочу. Иштта цунна а, цо болийна а нисло Кавказера тΙемаш а. Олийла дац, Ιедало цхьа а дуьхьало ца йо нацизмана. Делахь а, изза Ιедал дац и дΙовш даржориг ала а ца тарло. Пачхьалкхо оцу кепара масалш эзарнашкахь делла кху тΙаьххьарчу муьрехь.\nНацизм чIагIлуш ю оьрсашлахь


Дечкен-бутт 08, 2018\nТуркойчуьрчу шина клинико шаьш кийча хилар хаийтина, дарба лелон тIеэца ПаьнгIазехь полицин операци дIахьош чевнаш йина волу Мачаликашвили Темирлан. Цунах лаьцна хаам бина Гьуржийчуьрчу "Рустави-2" телеканало.\nМасийттоза дагабевллачул тIаьхьа лоьраша жамI дина, 19 шо долу Мачаликашвили кхечу пачхьалкхе дехьаваккха мегар ду, оьшуш долу дарба лелон аьлла.\nЛоьраша бечу хаамашца, 2017-чу шеран ГIура-беттан 26-чу дийнахь коьртана а, белшана а чов йина волу Мачаликашвили карарчу хенахь цхьанаэшшара вочу хьолехь вуьсуш ву. Цара дийцарехь, цуьнца цхьаьна хьал вочу далар а ца хааделла медикашна.\nМачаликашвилина махкал арахьа дарба дарх лаьцна сацам бан безаш бу цуьнан доьзал. КIентан дас-нанас дийцарехь, уьш ладоьгIуш бу Гуьржийчоьнан Iедалша жимачу стагана ахчанца гIо дарх лаьцна сацам баре.\nХьалхо Мачаликашвилина дарба лелон реза хиллера Австрера клиника.


ДАIИШ-ах дIакхета гIоьртинчу нохчочун ши шо хан кхайкхийна Австрехь\nКхелан гIишло чIогIа ларйеш яра Австрин полицино.\nАвстрерчу Корнойбург гIалахь ши шо хан кхайкхина баханчу стигалкъекъа баттахь ДаIишах дIакхета Iалашонца араваьлла хилла ларалучу нохчочунна. 22 шо долу и кIант лаьцнера Венерчу Швехат кеманийн портехь, харцахьчу кехаташца Туркойчу ваха гIертачохь. Цуьнца кхин цхьа накъост а хиллера.\nШингехь а цаьргахь албанхойн харцпаспорташ а, машен лело бакъонаш а хиллера. Цу кехатех шекбевллачу кеманийн портан белхахоша полици кхайкхина, кхарна дегIаца таллам бича гучудаьллера цу шингехь кхин а немцойн къомахчу нехан харцпаспорташ а, алсамо ахча а хилар. Прокуроро дийцарехь, цу харцдокументехь лаьцначара хIораммо а 950 евро деллера.\nКхел йолаяллалца цIавахийтина волчуьра ведда къайлаваьлла, хIинца а каронза ву лаьцна хиллачу шиннех цхьаъ. Ткъа Корнойбургерчу кхелехь шега дов хоттуш хиллачу жимчу стаго дацаре дора, ша ДаIишах дIакхета воьдуш вара бохург.\nЦо дийцарехь, иза Туркойчохь шена шозлагIа зуда ялон воьдуш вара, шена интернетехь евзина йолчу цхьана зудчунца захало а хилла. Венехь кхозлагIа доьзалхочух йолуш зуда а йолуш волчу жимчу стаге дийца ца делира, ша ялош хилларг хьенан-мила ю, ткъа кхелхочо элира, и зуда дуьненчохь янне а яц, талламхошна иза хиларан цхьа а лар ца карийна, аьлла.\nКхеле озийнарг Австрехь кхин а цхьаъ рогIера зуда ялон Iалашо йолуш хиллера.\nКхелахочо иштта карладаьккхира, кхеле озийнарг 2015-чу шарахь иштта ДаIишах дIакхета дагахь Болгарехула Туркойчу ваха новкъаваьллачохь лаьцча, цуьнца хIетахь цуьнан нана а, хIусамнана а хилла хилар а, ткъа иштта цо хIетахь а шаьш массо а Туркойчохь дарбанаш деш волчу цхьана дарбанчина тIедаха арадевлла дара бохуш кхеле дийцинарг. „Амма хIетахь австрин Iедалхошна и дарбанча дуьненчохь хиларан лар ца карийра, хIинца ахь юьйцуш йолчу хьан тIехьийза йоьIан лар ма ца карорра“, - элира кхелахочо.\nИштта кхелехь гучуделира, лаьцна верг Австрехь а кхин цхьаъ рогIера зуда ялон Iалашо йолуш хилла хилар. ВидеозIенехула кхелехь теш санна йистхиллачу цхьана 27 шо долчу зудчо дийцарехь.\nШена цуьнан зуда а, бераш дуйла ца хаьара, цо шеца захало дуьйцучу хенахь, ткъа шена иза хиинчул тIаьхьа ша реза ца хилира цуьнга яха, бохуш дийцира зудчо. ТIаккха ша цуьнга йогIур яц аьлла дуьхьал яьлча, цо шега со хьуна кхин новкъа гIертар вац хьуна, ша дIагIур волуш ву хьуна элира шега цу кIанта. Ткъа ша мича ваха дагахь ву цо шега аьлла дац бохуш дийцира тешо.\nКхелан гIишло ларъеш иттанашкахь герзах боьттина Iедалхой бара.\nДаима а потенциале террорхошца йоьзначу кхелан процессашкахь хуьлуш ма-хиллара, вуно луьра кхерамазаллин гIулчаш йохуш ларъеш яра Лахарчу Австрехь Iуьллучу Корнойгургера кхелан гIишло. Журналисташна дихкинера процесс дIахьочу зала чохь сарташ я видеош яхар.\nКхелан гIишло ларъеш иттанашкахь герзах боьттина Iедалхой бара. Чу боьлхурш массо а леринчу сканерца дегIаца хьажарца толлуш бара. Ша бехкевеш верг цуьнан дов хоттучу чоьнна чувалош а, аравоккхуш а болчу полисхоша шайн яххьаш тутмIаьжгашца къайлаяьхнера.\nАла догIу, дуьххьара ша лаьцча цхьа шой ах шой хан тоьхна набахте хьажийна волу жимстаг ах хан дIаяьлча аравалийтира, арахь баккха кхин а барт бутт зерашна а луш. ХIинца иза и зераш а хьоьшуш, юха а Туркойчухула Шема ваха гIортарна ши шо набахтехь яккха хан кхайкира кхело жимчу стагана пIераскандийнахь.\nМаршо Радионе Корнойбургерчу кхелан прессица болх баран декъо бинчу хаамца, бехкевечо ша кхелан сацамна дуьхьал латкъам бан дагахь ву аьлла дIахьедар дарна и сацам хIинца а нуьцкъале бирзина бац.\nДАIИШ-ера дIаяьккхина Ас-Сухне гIала\nДАIИШ-ан буьйранча Iабдул Рахьман вийна ОвхIанистанехь\nНохчийчохь багарбина Шемарчу ДАIИШ тобанера нохчийн тIемалой\nПIаьнгазара кхин а цхьа нохчи вийна Шемахь\nОьрсийчохь вевзина ДАIИШ-о Шемахь йийсаре лаьцна стаг (видео)\nИнарла Конашенков: Къилбаседа Кавказера ДАIИШ-ан тIеман хьалханчаш байина Шемахь\nДАIИШ-ехь тIемаш бина кавказхой байа дагахь ду Иракъан Iедал


Нохчийчура проекташна Путине ахча дехна Кадыровс\nОхан-бутт 11, 2016\nОьрсийчоь-- Путин Владимир (аьрро) Кремлехь цхьаьнакхетта Кадыров Рамзанаца Зазадоккху-бутт 25, 2016.\nЦхьацца проекташ кхочуш ян Путине ахча дехна Кадыровс. Цу хьокъехь леррина кехат яздина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Оьрсийчоьнан президенте. Цунах лаьцна яздо "Коммерсант" газето.\nКадыровс дехар дина Путине цхьамогIа мехала хаттарш кхочуш дан гIо дахьара шена аьлла. Царна юкъахь ду Нохчийчоьнан дола «Чеченнефтехимпром» компани дIаялар а, Соьлж-ГIалара аэропорт тояр а, латта текхначу меттигашкара 25 эзар стаг кхечу метте дехьаваккхар а.\n2015-чу шеран ГIура-беттан 25-чу дийнахь "Коммерсант" газето хаам бира Путин Владимира тIедиллина Оьрсийчоьнан министрийн кабинетана «Чеченнефтехимпром» Нохчийчоьнан бюджете дIало аьлла Кадыровс дина дехар кхочуш дар. Оццу дийнахь президентан зорбанан серкретаро Песков Дмитрийс бакъдира и хзттар Iедалша дийцаре деш хилар.\n"Чеченнефтехимпром» компани дIаялар а, Соьлж-ГIалара аэропорт тояр а, латта текхачу меттигашкара 25 эзар стаг кхечу метте дехьа ваккхар а цкъачунна кхочуш цадеш дитина Оьрсийчоьнан Iедалша. И бахьана долуш Зазадоккху-бутт чекхболуш Кадыровс юха а дехар дина Путине цу хаттаршкахь цхьа йист яккхахьара аьлла.\nПрезиденто тIеделира цу гIуллакхна йист яккхар вице-премьеран Дворкович Аркадийна. Ткъа цо омра делла шен агIор министраллашна кхо-диъ де далале дан дезачух лаьцна кехаташ кечде аьлла, яздо "Коммерсант" газето.\n«Чеченнефтехимпром» компанин 51 процент акцеш "Роснефть" компанин долахь лоруш ю. Цу акцешна тIехьа лаьтта бахам бекъар хьокъехь маслаIат карош дац цкъачунна.\nЛатта текхначу меттигашкара 25 эзар стаг кхечу меттиге дехьаваккхарх лаьцна аьлча, Кадыровс хаам бина Путине 2015-чу шарахь деллачу 2 миллиард соьмах шайн дехьаваккха аьтто баьлла хилар 3869 стаг.\nКадыровс дийцарехь, латтанаш такхар кхераме хIума ду. Цигахь адамаш дайа мегаш ду, катоьхна цигара нах кхечу меттиге дехьа цабахахь. Минстрой а, Минкавказ а министраллаша бакъдира Нохчийчоьнанн бюджетера 2 миллиард сом делла хилар, амма кхин а ахча далар цкъачунна хьехош дац, бохуш яздо "Коммерсанто". Iедалан белхахоша дуьйцу шаьш шайна тIедиллина декхар кхочуш дар Iалашонца болх беш ду бохуш.\nЦкъачунна хууш дац Соьлж-ГIалара аэропорт юхаметтахIотторан шолагIчу муьранна ахча лург хиларх лаьцна. "Коммерсанто", шен хьостана тIе а тевжуш яздо, 2017-чу а, 2019- чу а шерашкахь цу хьашташна Нохчийчоьно 7 миллиард сом дехна хиларх лаьцна. Цу хьокъехь шайна хетарг ала дезаш ю аэропортехь белхаш беш дакъалоцу министраллаш, бохуш яздо "Коммерсанто".\nОьрсийчуьрчу бакъоларъярхошна кхерамаш туьйсу Нохчийчоьнан куьйгалхоша\nНохчашна шайн гIиллакхех десте а таръеш...\nКадыровн Нохчийчоьнах урхалла ден хан чекхйолу кхо бутт гергга хан яьлча\nПионтковский: Нохчашца я керла тIом, я дIасакъастар\nКадыровс Касьяновна а «туьйхи» инстаграм\nКадыровна вуно реза ву Кургинян а, Проханов а\nЯшин Ильягахь полицино лоьхург герз дац\nЯшин Ильяс довзийтина шен Кадыров Рамзанах рапорт\nКадыров Нохчийчоьнан ханна куьйгалхо хIоттийна Путина\nКъилбаседа Кавказ дахначу кIиранах


Цхьаьнатоьхначу Штатийн бахархой тахана президент хоржуш бу\nЛахьан-бутт 08, 2016\nCombo photo of Hilary Clinton and Donal Trump\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн бахархой бу тахана шайн мехкан президент хоржуш. Шина кандидатах муьлхачунна тешор ю цара шайн мехкан куьйгаллин архаш? Тховса доллучу дуьненна а хуур ду цу мехалчу хаттарна жоп.\nТахана Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь 6 сахьт даьлча Iуьйранна схьайиллина кхаж тосу меттигаш къовлур ю 7 сахьт даьлча сарахь. Кху мехкан кхолламана хIара де инзаре мехала делахь а, тахана могIарара белхан де ду Iамеркехь.\nЦхьана шарахь эх шарахь лаьттина хилла Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан кампании чекхъер ю тахана нийса цхьана дийнахь. Тахана йоьрзуш йолу хIара кампани кхечарах къаьсташ яра скандалашца а, къовсам шатайпа луьйра хиларца а. Цул совнах, низамхой ши таллам дIабахьа кхиира президентан кампании дIахьочу юкъана.\nХенал хьалха хин долчунна тIаьхьакхиа гIортар хала делахь а, дукхахболчу меттигерчу аналисташа Клинтон Хиллари билгалйоккху тахана боьрзучу къовсаман толамхо санна. Масех Iамерканхошлахь дIабаьхьначу хаттамаша а тIечIагIдо царна хетарг. Иштта ду, масала, тайп-тайпа хьосташа дIабаьхьанчу хаттамийн толамхочун хьокъехь жамI:\nЛос-Анжелес Таймс: Клинтон 48 %, Трамп 43%;\nЭНБиСи: Клинтон 51%, Трамп 44%;\nМонмауф Университет: Клинтон 50 %, Трамп 44%\nДоцца аьлча, оршотан дийнахь зорбане баьккхинчу 8 хаттамах 7-мо Клинтон къастайо толамхо санна.\nХаамийн гIирсаша дечу дIахьедаршца, дуккха а латинхой а арабевлла тахана кхаьжнаш таса. Церан жигаралла а яц Трампана цхьаъ а дика болх бийр болуш, уьш кху харжамашкахь коьртачу декъана Клинтонан агIончаш болу дела. Ала догIу, гуттар консерваторе болу латинхой кху харжамашкахь либерале йолу Клинтонана кхаж тосуш бу, цара Трампа мексиканхойх дина дIахьедарш расисте санна тIеэцна дела. Церан йолу дог-ойла ю кху харжамашкахь бусалбачу нехан а. Бусалбанаш а бу цкъа а ца хилча кепара жиггара дакъалоцуш кху харжамашкахь. Цара кхаж Клинтонана тосуш хиларх а ду кхета атта.\nТрампан а бу шортта агIончаш кху харжамашкахь. Уьш дукха хьолахь кIайн республиканхой бу. Уьш теша Трампах президент хилахь, цо Штатийн экономикехь дукха а белхан меттигаш кхуллург хиларх.\nПрезидентан дарже кхачархьама шайн сийнош ца кхоош къахьегна долчу шина кандидатана тахана хуур ду, Цхьаьнатоьхначу Штатийн къомо муьлха кандидат хьакъ лору кху дуьненан уггар нуьцкъал дарж кховдо. Изза хаар, хетарехь, доллучу дуьненан а сатийсам бу.


Стигалкъекъа-бутт 17, 2021\nГерманин хIордан кеманаш дIасалеларан а, гидрографин а федералан агенталло бакъо елла "Къилбаседан Iовр -2" (Nord stream-2, Северный поток -2) газан биргIа тасар кхидIа дахьа, цIена шайн экономикан зонехула. Цунах лаьцна хаам бина оцу хьукмато шен сайта тIехь.\nБиргIа яр сацийнера Стигалкъекъа-бутт болалуш, экологаша кхеле хьажийна лехам (иск) бахьана долуш. Цара чIагIдо, 5-ъа хIордан йихкинчу меттигехула чекхйолучу биргIано юхаметтахIотто аьтто боцу зен дийр ду Балтин хIордан экологина, вочу агIар Iаткъам бийр бу олхазарша бенаш дарна.\nФедералан хьукмато таллам а бина, сацам бина, биргIа тасаран белхаша цхьа а вон Iаткъам бийр бац гонахарчу Iаламна аьлла.\n"Къилбаседан Iовр -2" ян йолийна Оьрсийчуьра Германе Балтин хIордан бухула 2018-чу шарахь. Американа а, Евробартан дуккха а пачхьалкхашна а хетарехь, и газан биргIа болх бан йолалахь, цо алсамдоккхур ду Евробарт Оьрсийчоьнах бозуш хилар, аьтто бийр бу Москван Украинина Iаткъам бар кхин а алсамдаккха, Оьрсийчоьнан газан транзитах цуьнан экономика йозуш хиларна. Цуьнан метта Вашингтоно шен энергин кочаллаш кховдийнера Европана.\nЦхьаьнатоьхначу Штаташа цхьа бутт хан елла "Северный поток-2" проект кхочушъяр сацо\nБиргIа еш дуьххьара дуьйна шайн компанеш дакъалоцуш хиллачу Оьрсийчоьно а, Германино а, цхьамогIа кхечу пачхьалкхаша а чIагIдо газан биргIа еккъа коммерцин проект ю бохуш.


Шаьш шайна гIо дан гIерта Нохчийчура бIаьрзе нах\nЛахьан-бутт 17, 2012\nКъилбаседа Кавказ - БIаьрзе стаг ву некъаца вогIуш, 14ГIад2012\nЭзарнаш заьIап нах бу бехаш Нохчийчохь. ТIамо чолакх бинарш боцурш дуккха а бу царна юкъахь бIаьрса доцуш берш. И нах аттачу даккха гIерташ бу шайн дахар. Царах ву компьютерца гергарло лелош волу Мальцагов Рустам.\nИнтервью яла цхьанакхетар ву, аьлла, Мальцагов Рустамца барт бинчулла тIаьхьа, дукха хан яьлле, цо ша телефон туьхира, ша билгалъяькхкинчу меттера, кхиъ цхьа километар генахь ву аьлла. Хьо ма сихха кхаьчна цига аьлла хаьттича, хIара гена меттиг ма яц, аьлла, гIехьчулла цецваьлла жоп делира цо. Соьлжа-гIаларчу хьалха Первомайски олуш хилчу, хIинца Шейх Митаев Iелийн цIе лелочу урамехь, навигацийн программан тIехь билгалъяха езаш меттигаш ю шен бохура цо.\nРустам Мальцагов: «Телефолн чу хIоттина программа ю сан. Са гуш боцчу нахана; царна, оьшуш йолу меттиг схьалаха а, царна кхоьллина ю хIара программа. ХIара программа Нохчийочхь лелош цхьа а вац. Москохахь, компьютеран курсаш яха ваханчу хенахь, цигахь схьаэцан ю ас иза. Интернет чохь вай Соьлжа-гIалан карта ду, амма, урамийн цIераш а, кхидерг а нийс дац цигахь. Цундела, и болх бан гIерташ, керла билгалонаш а хIиттош хIара болх беш ву-кх со».\nДийнахь иттех меттиг билгал а йоккхий, уьш шен телефон чохь йолчу программи тIе язъйо Рустама. Ала догIу, бIаьрса дерг а хьоьгура волуш, телефонан озца, иза ша йина йолуш санна лелайо цо.\nМальцагов Рустам: "ХIинца вай «Хьалал» туьканна хьалхахь ду, шейх Митаев Iелийн урамехь. Кхузахь а билгало хIоттош ю ас. Карти тIехь яцара сан хIара меттиг. Кхуза дIаязъйо вайи за. БIаьр са доцучеран хIар аьттонаш хилла бац. Ас карта дуза ма дуьзнехь, Интернете доккхура ду иза. Муьлахчу са гуш воцучу стеган аьтто хира бу, и карта схьа а эцна, цуьнцани лела».\nРустам ша Iаьржа куьзганаш лелош вац. Каарахь йолчу Iасано бен билгал ца воккху иза бIаьрса дац аьлла. Шен ца лаьа боху цо, кхечу адамех къаьсташ хила а, царна шех къахетийта а. Мацах цхьамо ма аллара, ша бIаьрса дайна ву, коьрта телхина вац, бохуш, Москохах шеца хиллачуьнах лаьцна хIума дийцира Рустама. Иза а ду, оццу, навигацийн гIирсаца доьзна.\nМальцагов Рустам: «Москоха вахнера со, сайн цхьан гIуллакхан. Курский вокзалехь, таксистан тIе а вахана, хIокху адресца дIаваха веза, элира ас. Шена иза мичахь ду ца хаа, аьлла жоп делира цо. Таксистийн Iедал ду-кх, тIевеан волу стаг, цунна меттигаш ца йовзарах терра, эрна хекха а хоьхкий, цуьнгара ахча доккхуш. Хьуна адрес ца хаа, ас буьйцура бу хьуна некъ.\nАс телефонца, цига дIаверза, кхузахь чуверза бохуш сайн оьшучу вигира иза. 170 сом бен ца даькхкира соьгара. Цецваьлла иза, хIара тайпа хIума суна, доьххьара гуш ду эллира цо».\nМальцагов Рустама кечдечу картех пайда оьцуш тахана Нохчийчохь изий, масех стаг бен вац. Амма, жимма хан яьлча, иза лелора йолуш дукха нах бу бохура, бIаьрса доцчу Сардалов Аптис.\nСардалов Апти: «И карта Рустама ша дина ду. Цу тIехь, хьайн оьшуш мел йолу меттиг билгалъйоккху ахь. Хьо кхаьчначу меттехь, саца а соций, до иза. Ориентир галъяьлча, вонуо чIогIа гIо до-кх цо».\nНохчийчохь бIаьрса доцчу цхьантуохараллийн куьйгалхочо Каримова Хьавас, билгал йоху, цу тайпа могашална иэшам хилчеран коьрта баланаш муьлха бу. ДIасалела аьтто ца хилар-иза хьалхарчу меттигехь ду боху цо.\nКаримова Хьава: «Екаш йолу светофораш хIоттае бохуш, даиманна и гIуллакх айдеш ду оха. Еза а яц уьш, хала хIума а дац иза. Хьалха, Совета Iедал долчу хенахь, уьш, массанхьа йолуш яра».\nБIаьрса доцу нах ца кхета, заьIапхойн долчу похIмех а, говзаллах а хIунда пайда ца оьцу Iедалш. Шайна юккъахь, музыканташ а, яздархой а, кхечу тIегIан тIехь болх беш нах бу. Шайна а лаьа Iедална а, махкана а, могIарерачу нахана пайдехь хила, боху цара.


Украина - дуьхьалонан акцех лаьцна дуьйцуш журналисташ бу Киевера Йозуш Ца хиларан Майданехь, ГIуран беттан 3, 2013.\n47 журналист деа дийнахь лазор – иза ша-башха рекорд ю муьлхачу а, - мел тоталитаре режим Iедалехь йолчу а, - пачхьалкхана. Ткъа Европехьа интеграци яр я ца яр къасточу Украинехь и саннарг тешна а вуно цецвоккхуш хIума ду. Цундела а ду дуьненаюкъарчу „Репортераш дозанаш доцуш“ адамийн бакъонашларйархойн юкъараллин векалийн цу хIумнах сел цецбовлар.\nЦу юкъараллин немцойн декъан куьйгалхойх цхьаъ волчу Мир Кристиана бинчу хаамца, доллучу дуьненчохь а журналистийн бакъонаш хьешар толлуш йолу цуьнан юкъаралла инзар яьлла ю Киевехь журналисташна тIехь бинчу ницкъах.\nМира дийцарехь, Киевехь чевнаш йиначу 47 журналистах массийта ву вуно дера лазийна, валаран- дийнависаран зил тIе кхаьчна. Уьш, и нах, могIарерачу демонстрантех ца къасталуш ца хилла Украинин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера „Беркут“ тобанаш, царна шаьш еттачу хенахь, бохуш дийцира цуо Берлинехь пресс-конференцехь, - хIунда аьлча, Майданехь болх бечу журналисташна тIехь „Пресса“ аьлла йоза тIехь долуш лерина белхайохкаргаш хилла дена. Иштта цуо элира, журналисташна таIзарш динарш билгал „Беркут“ леринчу полицин тобан декъашхой хилар а шайна хууш ду, аьлла.\n„Репортераш дозанаш доцуш“ юкъараллин векало Мир Кристиана а, ткъа цул хьалха цхьа могIа хаамийн гIирсаша а чIагIдарехь, Евромайданехь гулбелла Iедалан дуьхьалончаш дIасалоьхкучу полисхоша леринчу Iалашонца уггаре а хьалха журналистийн сарташ доху а, видеогойту а аппаратура йохон гIерта. Иштта тергамчаша билгалдоккху, журналисташна тIелатарш динчарна юккъехь лерина лелаш болу питанчаш а нислуш хилар.\nИ дерриге а тидаме а эцна, Украинан Iедале а, дуьхьалонан акцин декъашхошка а кхайкхам бина журналистийн бакъонашкахь къуьйсучу юкъаралло, журналисташна дуьхьал лелош долу талорш сихонца сацаде, аьлла. „Полици, мелхо а, хаамийн гIирсаша Евромайданах дерг бакъдолчу агIор дIагайтарехь хила езаш ю, ткъа журналисташна дуьхьал дина долу зуламаш гIуда доцуш ца дисийтархьама къахьега дезаш а ю,“, - элира „Репортераш дозанаш доцуш“ юкъараллин куьйгалхочуо Мир Кристиана.


Iожаллин гона йистехь. Гена некъ...\nСупин дола деш йолчу зудчо ( суна Супа воцчуьнан цхьаннин а оцу вагончохь хиллачийн ц1ераш ца хаьа, цундела кхид1а аьр вай оцу зудчах Зураъ) Супин гергарниш лоьхура. Цу вагончохь волчу шина стагаца барт а бина, х1ора тхан поездана уллохь кхин поезд нисбелча, цу шина стага Супин ден-ненан а, гергарчийн а ц1ераш а йохуш, тхан ца1 бен доцчу, решеткашца къевлина долчу корехула Супин гергара нах а, я дай-наний а дуй шуьца олий мохь тухура. Т1аккха олура, уьш шайна хаалахь тхан вагончохь церан к1ант Супа вуйла д1ахаийта, олий. Цкъачунна цхьан а цуьнан гергарниг кара-м ца винера.\nТхо – бераш – ч1ог1а меца а дара. Юург-м тхайна хир йоцийла хаьара тхуна. Меца хиларал а совнаха, мала хи доцуш, тхо хьогах дара. Тхо хи доьхуш доьлхура. Цхьана дийнахь Супас элира: « Аса дахьар ду хи», аьлла. Массо а Супига цецбевлла хьуьйсура. Хи мичара дахьар ду? Хи долчохь поезд саца а ца бора, нагахь сацабича а тхан не1 схьа а ца йоьллура. Супас ша хи дахьар ду аьпча х1ара телхина-м вац техьа аьлла тарделлера цу чохь болчарна.\nЦкъа, сарахь, тхан поезд саца а бина дуккха а лаьтташ бара. Мухха а делахь а корера решеткаш д1аса а теттина, корах цхьа муш а тесина, цу корехула ара ваьллера Супа. Шегахь цхьа кхаба яьккхира цо ара. И кхаба юззина ло а дахьаш дукха хан ялале схьавеара Супа. Муьшах а тасавелла, вагончохь волчу шина стага г1о а деш корах чоьхьа велира иза.\nТ1аккха и ло чохь долу кхаба пеша т1е а х1оттийна, цу лайх хи а даьккхина и хи цхьацца т1адамаш кегийчу берашна д1аса дийкъира цо. Цу кхабий чохь деанчу лайх даьккхинчу хих кхачам ца хуьлура. Цул т1аьхьа цхьаьнгара таьлсаш (рюкзак) а дехна цу чохь дахьара ло. Цу таьлсаш чохь деанчу лайх даьккхинчу хих дика таро хуьлура. Берашна мала хи а хуьлура, жим-т1ам чайна меттана кхехко а кхидолчунна а хи хуьлура.\nСупас лелочунна Зураъ реза яцара. Цо цунна дов дора: «Хьо стенга ваханера? Хьо схьавале поезд д1аболабеллехь х1ун дийр дара? Хьо, эрна, ца евзачу, адам а доцчу арахь вуьсур вара хьуна. Цул совнаха, поезд ларбеш гондахьа лелаш салтий а ма хуьлу.Оццул бахьана а доцуш мел дукха адамаш дайанера вай арадохучу дийнахь! Салтий т1екхачахь х1ун хир ду хьанна хаьа? Кхин ишта ло ма далахь, бохура Зураъа. Цул т1аьхьа Зураъас ларвора Супа. Амма цхьаьнгге а ла ца дуг1уш, массеран а шена т1ера б1аьрг а туьлийтий Супас кест-кеста цу тайпана ло дахьара.\nЦкъа цхьана дийнахь ло дан ваханчуьра х1инццалц санна воцуш, цхьа воьхна хеталуш, ши б1аьрг а ц1ий а бина, ло дахьаш веара Супа. Х1ун хилла аьлла хаьттича, цхьан а х1ума схьа ца дуьйцара цо. Цхьа де даьлча цо дийцира: «Со ц1ена ло эца г1ерташ поездашна дикка гена а ваьлла, таьлсашна чу дуьззина ло а доьхкина, схьаван г1ерташ со воллуш, цхьа масех салтий вара айъана цхьа х1ума а яхьаш, со волчу аг1ора схьавог1уш. Со ч1ог1а кхеравеллера. Жимма суна д1анехьа саьнгар аьлча а, цхьажимма чутаь1ина меттиг яра, жимма цхьа яраш а яра цигахь т1е диллина ло а долуш, цигахь бертал а вижина д1атебира со. Х1инца, Зураъа ма-баххара, 1ожалла т1екхечи-кха, аьлла хетаделира суна. Со меттах а ца хьовш 1уьллуш вара. Суна т1екхачале цхьажимма д1анехьа йоккханиггий, жиманиггий ши х1ума охьайиллира цара – салташа. И салтий сихха д1абахара. Со схьавог1уш со ца 1авелира уьш х1ун ю ца хьаьжча. Ца1 къена воккха стаг хиллера, важа жима, схьахетарехь, шо кхачаза бер хиллера. И ши дакъа эрна арахь, цхьажимма т1е ло а хьаькхина дитира салташа. И воккха стагга-м суна х1инца а чохь са долуш хийтира.Цунна дара-кх со кхеравалар а, со велхар а», аьлла дийцира Супас.\nЦул т1аьхьа ши-кхо де даьккхира Супас ара ца волуш. Амма бераша хи доьхура.Цхьана дийнахь поезд д1а ца болалуш дуккха а лаьтташ бара. Массеран а т1ера б1аьрг а тилийтина Супа ло дан араваьлла хиллера. Таьлсаш лай х дуза а дуьзина, корах ло чу а делла, корах чу вала г1ерташ воллура Супа.\nЦуьнгара ло схьа а эцна, Супа хьала воккхуш нах бохкучу хенахь, дукха салтий чулилхира, айъана кийча герзаш а долуш. Катоьхна цо чуделла долу таьлсаш схьаийцира цара, Супа а схьалецира, хьо х1ун яхьаш вог1ура, аьлла.\nХ1етахь нохчашна баш оьрсийн мотт а ца хаьара. Ткъа Супа-м жима бер ма дарий, цхьайтта шо бен кхаьчна а воцуш.\nЛулара вагончуьра оьрсийн мотт хууш волу цхьа стаг а валийра салташа. Цуьнга дийцийтира: цхьайтта шо бен кхаьчна а воцуш волу Супа, дех-ненах къаьстина хилар а, иза бераш хьогалла доьлхуш хилча, массарах а лечкъинна, корах ара а ваьлла ло дан вахар а, цу лайх хи а доккхуш цо и хи берашна д1адоькъуш хилар а, Зураъ цу к1ентан дола дан г1ерташ хилар а. Кхин х1умма а ца олуш салтий д1абахара. Дукха хан ялале цхьа-ши ведар чу г1ур долуш болчу ей чохь салташа хи деара тхуна.\nЦул т1аьхьа кхо де даьлча салтий юха баьхкира.\nВагончохь мелберш ч1ог1а кхерабеллера. Хьанна хаьара цу салташна х1ун дага деанна.\nСупа д1а а вигина, детдоме д1авала дохку шаьш бахара цара. Зураъа ша шен бераш санна лелош ву иза, ша иза д1авуьгуьйтар вац, бахара.\nЗураъ а йоьлхура, д1аваха ца лууш Супа а воьлхура.\nТ1аьххьара дуккха а дийцинчул т1аьхьа и салтий д1абахара Супа д1а а ца вуьгуш.\nАмма бакъду Супа бахьанехь салташа х1ора денна бохург санна хи дахьара тхуна, цул т1аьхьа.\nЦкъа цхьана дийнахь, схьахетарехь тхо цхьана к1иранах д1аихинчул т1аьхьа, цхьа гола тухучу метте кхаьчна хиллера тхан поезд. Массо а вай юха ц1адуьгуш ду бохуш, шай-шай цу чохь долчу жимачу корехула арахьажа г1ерташ, хьийзаш дара тхан вагончуьра адамаш.\nЗударш боьлхуш бара. Тхан денана а ч1ог1а тешаш яра тхо ц1адуьгуш хиларх.\nАмма цунах а г1уллакх ца хилира.\nКхин цхьа х1ума а дара суна йоккха хилча а дага йоьхуш, со ца кхеташ. Тхан вагончохь болу божарий а, божабераш а не1арт1ехьа д1а а гуллой, го а бой, т1араш а детташ, когаш а бетташ,цхьацца г1овг1анаш еш хуьлура. Даима а и цхьа меттиг яра цара и х1ума лелош ерг. Со йоккха хилча нене хаьттира аса: «Х1етахь т1араш а детташ, когаш а бетташ, наггахь зикарш а деш оцу наха х1ун леладора? Гуттара а цхьана меттехь ма леладора цара иза, аьлла. Тхан нанас дийцира суна: вайн поездан не1 схьайоьллуш а яцара, божарех цхьаннин араваха я доккха, я жима г1уллакх хилча не1арт1ехьа даьккхина долчу 1уьргана го а бой чохьболчарна тата ца хазийта г1овг1анаш еш бара уьш, аьлла. Зударийн-м буьйсанна массарна а наб кхетчий бен шайн г1уллакх дан йиш я яцара. Оццул халонаш а мацалла а ловра нохчаша, амма цкъа а г1иллакхах а оьздангаллех а оцу халачу хенахь а нохчий боьхна ца гина суна.\nДукхах йолчу хенахь – дийнахь а, буса а тхо дийшина хуьлура. Дуьне а бодане гора, адамаш а дохк йолуш санна кхоьлана гора. Х1инца тхо мац ца деллера, х1инца тхо мацалла дала дохкура.Де-дийне мел дели тхо мацалла г1еллуш дара. Х1етахь дика кхийтира тхо – дукхах дерш, «Мацалла» бохучу дешан чам муха бу. Берийн ловзаррий, вон леларрий иза-м, мичара, дага а ца дог1ура тхуна. Тхуна массо а ханна дагахь ерг яъа х1ума яра.\nИштта цхьана дийнахь йижина 1уьллуш йолчуьра со хьала г1атта йоьлча хьала-м мухале а ца г1аттаелира со, со охьаюьйжира. Массо а суна гондахьа бевлла, шайн хирг дан г1ертара, со-м хьала ца г1атталора.\nИштта цу тайпана со йижина 1уьллучу хенахь, суна цхьа а х1ума а ца гора: вагонан чоь а ца гора, адамаш а ца гора суна, тхов а бацара суна гуш. Цхьана гена-гена йист йоцчу лакхахь, сирлачу стиглахь цхьа сирла жима го гора суна. Х1оз санна бара и го. Оцу гона юккъехь цхьа 1аьржа т1адам бара. И го а, и т1адам а ца1 цхьана аг1оррий, важа вукху аг1оррий хьийзаш бара. И го а и т1адам а суна т1е охьаоьхуш бара.\nОхьа мел оьху жим-жимма боккха хуьлура и шиъ. Иштта и шиъ юххе мел кхечи а «зу-з-з-з-з» баха болабелира и шиъ, аьлча а суна-м оцу гона юккъехь йолчу 1аьржачу х1умано бохуш хетара иза. Цо бохуш долу «зу-з-з-з…» цхьа дег1ах а, лергех а, дагах а, массо а меженех а чекхдолуш ч1ог1а лазаме дара. И ши х1ума – и гой, цунна юккъехь болу и 1аьржа т1адаммий – юккъехь к1езга херо йоллушехь и шиъ вовшах хьакха а ца лора. Со-м ч1ог1а кхоьруш яра и шиъ вовшах хьакхабаларна.\nИ шиъ вовшашна дуьхь-дуьхьал хьийзаш бара. Нагахь и шиъ вовшех хьакхабелча-м и шиъ а, х1ара дерригге а дуьне а эккхар долуш дара. Иза суна хууш дара. И ши х1ума – и т1адаммий и гой (х1оз) йоккха хуьлуш... йоккха хуьлуш... йоккха хуьлуш, церан «зу-з-з-з-з» а, г1овг1а а ла ца яллал ч1аг1луш,ч1аг1луш, ч1аг1луш и ерригге а чоь а хьовзош, х1ара дерригге а дуьне а хьовзош ян а еъана суна т1е юьйжира. Цул т1аьхьа хилларг суна цхьа а х1ума а дага а ца дог1у.\nЦхьана хенахь, суна сатосуш ду аьлла а хеташ, цхьана 1аьржачу мархашна юккъера жимма серло гучуяла йолаелира. Жим-жимма г1овг1анаш а хаза йолаелира суна. Со кхетамчуьра яьлла цхьа дей-буьйсей д1адаьлла хиллера. Х1инца жим-жимма адамаш а гора суна.\nТхан нанас лергара дашо ч1агарш а елла ахьар эцна хиллера тхуна вагончохь йолчу цхьана зудчуьнгара. Оцу ахьарх цхьа буй ахьар а тесна ей буьззина тхуна массарна а чорпа йина хиллера цо. И чорпа суна бага юьттуш хиллера тхан нанас. И чорпа бахьанехь со кхетамчу еана хиллера. Цул т1аьхьа а цхьа буй ахьар а тосуш ей буззе чорпа йора оха. Ма мерза хетара тхуна иза! Цунах мацалла ца даллал таро хуьлура.\nДе дийне мел дели тхо мацалла г1еллуш дара. Цхьа тхан нана йоцург тхан доьзалехь дерриш а тхо цомгуш дара. Цуьнан ткъей пхиъ шо дара. Иза ца хиллехь тхо дерриш а мацалла а, г1елалла а д1а а кхачале, новкъахь, делла хир дара, схьахетарехь. Кхоьчу вагонашна чохь берш тхол а хала бохкуш бу бохуш дуьйцура. Х1унда аьлча, цхьайолчу вагонашна чохь пешаш яцара. Цундела ишттачу вагонашна чохь ч1ог1а шийла яра. Шийла хиларе терра исанна йолчу вагонашна чохь болчийн г1елбаларш а, цомгуш хиларш а мосийттазза алсам дара. Цул совнаха белларш а салташа д1абуьгура. Уьш эрна арахь, лайлахь д1акхуьссура. Цомгуш берш а салташа д1абуьгура больнице охьабохкур бу шаьш, табелча шай-шайн доьзалех д1атухур бу шаьш, олий. Уьш а цара лайлахь балийта охьакхуьссуш хиллера.\nТхан вагончуьра зударша шайн цомгуш долу бераш, салтий чубог1уш хилча, хьала говттадора, я кера схьайоьцура. Супас дийцинадела тхо хууш ма дарий, цомгуш берш а, белларш а, арахь д1акхуьссийла. Баккхийнарш а, уьш цомгуш болуш 1охкуш белахь, хьала г1овттабора, салтий д1абаххалц. Цундела тхан вагончуьра цхьан а д1а ца вигира.\nТхуна некъ ч1ог1а бахбеллера. Хеталора, цхьа шо а хир ду тхо новкъахь долу, олий. Кхача дезачу д1акхаьчна мукъане а делара вай, олура кест-кеста тхан денанас.\nИштта тхо д1айоьхуш цхьана дийнахь тхо Сары-Озек олучу цхьана казахийн г1алан станце кхечира.\nЦигахь яьхкина лаьтташ дуккха а т1ехь тхевнаш доцуш йолу, киралелош йолу машинаш яра. Царна т1е а даьхна тхо дийнаххьий-бусий д1аихира.\nТхо дуьггушехь Ленинан ц1арахчу колхозе д1адигира. Цигара ц1енош тамашийна хетара тхуна. Уьш дара лоха а долуш, лаьттах доьттина пенаш а долуш, тхевнашна т1етесина латта а долуш. Тхуна уьш юьхьанца божалаш ду моьттара.\nТхан доьзалехь цхьа тхан нана йоцург могуш цхьа а вацара. Массо а цомгуш велахь а, кегий бераш делахь а тхан ненан хьалхарчу деношкахь дуьйна колхозан ара балха яха дийзира...


Симферополехь "Крым 24" телеканалан корреспондентана Уваров Николайна тоьхнарг мила ву къаьстина. Иза ву 22 шо долу Нохчийчуьра схьаваьлла Гаджиев Абу. Цо бехк цабиллар дехна нохчийн халкъе, ша динарг бахьана долуш, хаам бо "Грозный-информ" агенталло\nБилгалдаккхарехь, Гаджиев мотоцикалш дукха езаш ву. Ши шо ду иза вехаш а, болх беш а волу ГIирман коьртачу гIалахь. Жимачу стага чIагIдарехь, цу тайпаниг дуьххьара даьлла цуьнгара, цо дош делла иза юха ца хилийта.\nШен дас-нанас а, воккхахволчу вашас а, гергарчара а, доттагIаша а емал дина ша динарг, цу тайпа лелар догIуш дац нохчочуьнгахь, ша кхетта ша галваьлла хиларх, бехк цабиллар доьху ша, аьлла Гаджиевс.\nУваровна ша буй тоьхча вон хилли а хиина, гIо дан оьший, полици а, лоьраш а кхайкхий аьлла, хаьттира ша, амма журналисто цхьа а хIума ца оьшу, ша цхьаъ дийр душ а элира, бохуш дийцина жимачу стага, хаам бо "Кia-ньюс" цIе йолчу ГIирман хаамийн агенталло.\nИнцидент хиллера Симферополехь гIалин юккъехь Маркс урамехь. Журналисто Уваровс бехк баьккхина хиллера нохчочуьнгара, воккхачу стагана тIе мотоцикл тоххаза ваьлла хьо, аьлла.Ткъа юхавогIуш юха а, бехкбаккха шена дуьхьал ваьллачу журналистана бетах буй тоьхна байкеро.\nЦу меттехь яьккхинчу видеона тIехь гуш ду Уваровна жимачу стага буй тухуш.