Навальный, Собчак…кхидIа мила?\nБлоггер, юрист Навальный Алексей а, радиожурналист Собчак Ксения а\nПрезидентан харжамаш самукъане хилийтархьама\nХьан дохдийр ду президентан гIант 2018-чу шарахь?\nПутин Владимирера шен дех Собчак Анатолийх ша йоккхучу филмна интервью эца яхале, цо бакъ ца дора ша президент хила лаам болуш ю бохург.\nАмма Кремлера ара ма-елли, дIахьедина Инстаграмехула: «Сан цIе ю Ксения Собчак. Ас сайн кандидатура хIоттайо Оьрсийчоьнан президентан дарже».\nЦIершца бийца маьIна доцуш дукха бу, Навальный харжамашка вуьтур вац, иза набахтел арахь такха хан тоьхна ву, боху тергамчаша. Царна гарехь, харжамийн технологеш карахь йолучара цуьнан метта Собчаках ян лерина кандидат.\nАмма Собчаке юхаяла, хьуна ца богIу президентан меттиг, халкъ ма кхардаде бохурш а бевлла хIинцале.\nЗюганов: «…Ксюша, вайн махках а, халкъах а генетакан тIелхигаш аьлла йолу. Суна хала ду ала, юй цуьнан бакъо кандидат яла».\nЖириновский: «Махкахула лелла яц, хIумма а ца хаьа, цхьана а урхаллехь ца хилла. …Иза кхераме ду… Иза, цхьаъ делахь, хоржур яц цхьаммо а. Еса, мотаргIане кандидатура».\nПолитикехь цIе чIагIъелла боцчийн могIарахь, Собчак, Навальный доцург, кхин нах а бу кандидаташлахь хила тарлуш, масала, Белковский Станислав.\nТIаьххьарчу 30-ех шарахь массо а президентан харжамашкахь кандитаташла язлуш хиларе терра, бIаьста хуьлучу харжамашкахь президентан дарж шай-шай къовсур дуйла дIахаийтина партийн лидерша Жириновскийс а(ЛДПР), Явлинскийс а ("Яблоко").\nЧкъачунна ша леринарг довзийтаза Iа Зюганов (КПРФ). Президентан гIента хIинццалц кховдаза, амма къовсабала дагахь болучех ву Сурайкин Максим а («Оьрсийчоьнан коммунисташ», лидер), политолог, Социалан технологийн центран куьйгалхо Богданов Андрей а.\nРогIехь дарже ваха тарлуш, цкъачунна ша дендерг ца довзуьйтуш Iа Путин Владимир а.\nХьалха шерашкахь а гIиртина баккхий политикашца цхьаьна пачхьалкхан коьрта дарже бевзаш боцу, я махканна бовза а бевзаш, «беламе», «самукъане» хета кандидаташ.\n1991 шо, Советан пачхьалкхан халкъан депутатийн гуламехь делегат Ельцин Борис ца хаьржира Лакхарчу Кхеташоне. Хинволчу президентан кхоллам «кховдийра» цуьнга, дIаделира шегара депутатан мандат Казанник Алексейс – Омскерчу университетан юридикан факультетан кафедран куьйгалхочо.\n1996 шо, кандидат Шакуум Мартин, инженер, «Реформа» фондан директор. Ельцинал тIаьхьабисинчаралахь 8-гIа меттиг баьккхира. «Iедалерчу коррупцех а, хьаькамашкара юьйлучу харцонех а бахархой Iалашбар» а, «Экономикехь пачхьалкхан низам чIагIдар» а цIе йолу ши омра кечдинера цо ша президент хилахь тIеэца.\n2000 шо, кандидат Джабраилов Iумар, бизнесхо, баьхна кхаьжнаш - 0,1 процент. Дуьне цецдаьккхира нохчо шен даймахкахь тIом хьош долчу Iедало президентан харжамашка витаро.\n2004 шо, Малышкин Олег, Жириновскийн хадархо лаьттина спортхо, кхаьжнаш – 2 процент . 2003-чу шарахь эккхийра Жириновскийс шен партера ( ша шен лаамца дIаваьлла партера бохура Малышкина).\n2008 шо, Богданов Андрей, «цIарна кхоьллина кандидат» олура цунах, Демпартехь вара, амма вевзара дуккха а партеш кхоьллина политтехнолог санна – «Оьрсийчоьнан халкъан парти», «Социалан нийсонан компарти», « Гражданан позици», кхиерш а. 1,3 процент кхаьжнаш дехира, толам баьккхинчу Медведевл тIаьхьа 4-гIа а волуш. Цо а аьлла ша 2018-чу шеран харжамашка кандидат язлур ву.\n2012 шо, миллиардер Прохоров Михаил, могIара а, юккъерчу тIегIанера а нах шегахьа хир бу, аьлла хетара цунна – 8 процент гергга кхаьжнаш бехира (3-гIа меттиг), дацара Путинна тIаьхьакхуьийла.\nТIейогIучу бIаьста хуьлучу харжамашкахь тергамчашна «беламе», «самукъане» гучу кандидатех цхьаъ, дагахь а йоцчу реванше а ваьлла, тоьлур ву аьлла ца хета цкъачунна цхьана а аналистна.\nЦхьаболучарна «хууш ду» президентан гIант Кремле арара веъначу керлачу кандидато дохдийр доцийла. Кхиболучара сатуьйсу ши пIераска, аьлча а, ши кIиранде хинболчу харжаман дийнахь цхьаьнакхетаре.\nСобчак Ксени: "Ма вахийтахьара ахь Амриев нохчийн Iедалан кара"\nПолицино маьршаваьккхинчул тIаьхьа Оренбурге веана Навальный


www.islamannur.org - Къематдийнан цхьадолу къематаш\nКъематдийнан цхьадолу къематаш\nХастам бу АллахIана – доллучунна ницкъ кхочуш, Паччахь Ша волчу, Воккха а, Нуьцкъала а волчу, стигланаш а, латта а, царна юккъехь дерг а Кхоьллина волчу, цхьа а гIелвалар а, я новкъарло хилар а доцуш, Шен лайга КъурIан чохь а, Фуркъан чохь а доссийна волчу:\n«Шегахь шеко йоцу къематде, билггала, догIур долуш ду, цул тIаьхьа АллахIа денбийр бу кешнашкахь берш» («ал-Хьадж»: 6-7).\nАса тоьшалла до: дела цахиларца, АллахI воцург. Ша цхьаъ ву И, Шеца накъост а воцуш, Шен дош бакъ долуш волу. Зурманна чу хIуп олучу дийнахь Цуьнан хир ду паччахьалла.\nЮха а тоьшалла до аса: Мухьаммад Цуьнан лай а, Цуьнан элча а хиларца. Далла муьтIахь хиларехь нахах уггаре ша нисвелла хилла волу - шега омра динарг дарца а, цамагийнарг дитарца а. АллахIа къинхетам бойла цуьнах а, цуьнан цIийнан охIланах а, цуьнан асхьабех а, диканца царна тIаьхьа мел баьзначарех а нах дIагулбен де а, къематде а кхаччалц! Маршо а хуьлда царна!\nХIай нах, Лекхачу АллахIах кхера! Ойла е шайн дуьненан а, эхартан а, шайн дахаран а, шайн даларан а, карарчу хенан а, тIейогIучу хенан а. Ойла е хIокху дуьненан, оцу чуьра хьалха дIабаханачеран а, тIаьхьа тIебаханачеран а. Цаьргахь ду шуна масал а, хьехам а – тергам бечунна а, хьехам лоьхучунна а. ХIокху дуненахь баьхна уьш – и то а дина цара шайн. Вайнчул дукха хилла церан бахамаш а, доьзалаш а. Вайл андий хилла уьш – ницкъехь а, гIишлонашкахь а. Диноша х1аллакбина дIабаьхьна уьш – цкъа а ца хилча санна. «Хилла бах» бохучу дийцарех дийцар а хилла дIахIиттина уьш.\nШу а ду уьш бирзиначу доьрзуш, цара леллийнарг лелош, уьш бахханчу доьлхуш. ХIокху дуьненан гIаланаш чуьра кешнашка девр ду шу. Шайн доьзалашца а, самукъанца а цхьаьна Iийначул тIаьхьа шаьш дуьссур ду шу кешнашкахь. Шаьш дуьссур ду шу шайн Iамалашца: уьш дика хиллехь – диканехь, уьш вон хиллехь – вонехь, къематде кхаччалц.\nОцу хенахь зурманна чу хIуп эра ду, ткъа нах гIуьттур бу шайн кешнаш чуьра Iаламийн Далла хьалха дIа: когашIуьйра – тIехь мачаш йоцуш, берзина – тIехь духар доцуш, суннат банза – хадийна боцуш.\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина хIара хьадис. ТIаккха Iайшата аьлла:\n««ХIай АллахIан элча, стегарий а, зударий а цхьаьний, вовшашка а хьоьжуш?». Цо (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «ХIай Iайшат, вовшашка хьежа дагадогIур доцуш, буьрса хир ду хьал»».\nБухарис, Муслима дийцина.\nЭлча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) бакъ лийна-кха шен къамелехь. Боккъалаъ, буьрса хир долуш ду и де, луьра хир долуш ду и де - вовшашка хьежарал а. Цуьнан буьрсаллина, луьраллина, хала хилараллина стегарий хьоьжур бац зударшка, я зударий а хьоьжур бац стегаршка. Доккха де хир ду и, хала де хир ду и, нанас шен доьзалхочух хилларг а ца хоьттуш, кIанта шен дех дерг а ца хоьттуш:\n«МаIа лакха йоьллачу дийнахь гергаралонаш лелош хир дац царна юккъехь, вовшашка хоьттур а дац цара» («ал-Муъминун»: 101).\n«Бакъ долуш, къематде (улло деъча), латта дегадар къемате, ирча хIума ду. Шуна и гучу дийнахь, берана накха лучу нанас диц дийр ду ша накха белла долу бер, ткъа х1ора берах йолу зуда оста ера ю. Нах гур бу хьуна бехна, амма бехна хир бац уьш, делахь а АллахIан Iазап хала хир ду» («ал-Хьадж»: 1-2).\nДегнаш хир ду цигахь, кхера делла, детталуш, кхоьлина бIаьргаш хир бу. Эццахь дIадаржор ду Iамалийн таьптарш. Муъма стага шен таьптар схьаоьцур ду аьтту куьйга, гауро схьаоьцур ду шен таьптар аьрру куйьга я букъа тIехьашхула.\nШен таьптар аьтту куьйга шена схьаделлачо, хазахетта, самукъадаьлла, воккхавеш, эра ду:\n«ХIан! ДIадеша сан таьптар!» («ал-Хьаккъат»: 19).\nШен таьптар аьрру куьйга я букъа тIехьашхула деллачо, гIайгIане хилла, сингаттаме воьжна, воьхна эра ду:\n«Сайн таьптар соьга схьадаланза делар-кха, тоьлуш дар-кха и суна» («ал-Хьаккъат»: 25).\nОцу дийнахь дIахIоттор ду мизан терза, цу тIехь узур ю лайн Iамалаш - дика ерш а, вон ерш а:\n«Мискъалан заррат дика диначунна – гур ду и. Мискъалан заррат вониг диначунна – гур ду и» («Залзалат»: 7-8).\nЛекхачу АллахIа боху:\n«Къематдийнахь дIахIиттор ду Оха нийсонан терзанаш, цхьаьнца а харц юкъаметтиг а лелор яц. Нагахь цхьа кIоллин буьртиггал хIума караяхь, иза а схьайохьур ю Оха» («Анбийаъ»: 47).\nОцу дийнахь: карзахбаьлла хIорд санна, хьийзар бу нах, тIетта авголаш санна. Бала а, гIайгIа а, сингаттам а богIур бу цаьрга – ца лалуш болу, са ца тохалуш болу. ТIаккха наха эра ду: «Шайн Деле шапаIат дан юкъа вала мила хир вара хIунда ца хьовсу шу?».\nАдамна тIебогIур бу уьш, цул тIаьхьа Нухьана, цул тIаьхьа ИбрахIимна, цул тIаьхьа Мусана (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда царна). Ткъа царех хIораммо бехказло хьалхатоттур ю.\nЦул тIаьхьа Iисана (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIебогIур бу уьш. Цо эра ду цаьрга: «И бакъо яц сан, Мухьаммадана тIе гIо – АллахIа гечдина лай ву иза хьалха диначу а, тIаьхьа дийр долучу а къиношна.\nПайхамарна (АллахIера къинхетам а, машо а хуьлда цунна) тIебогIур бу уьш. ТIаккха цо эра ду, АллахIа шена деллачу ниIматах дозалла деш: «Сан бакъо ю и». Шен Сийлахь-Везачу Делера пурба а даьккхина, Цунна сужуде гIур ву иза. АллахIа дагчу тосур ду цунна Шена хастам барш а, Ша хестораш а, цул хьалха цхьаннаъ дагчу тесна доцу. Цул тIаьхьа доьхур ду цо АллахIера - АллахIана цо шегара деха лиъна дерг. Цул тIаьхьа эра ду: «ХIай Мухьаммад, хьалаайбе хьайн корта, ала – ладугIуш ду хьоьга, шапаIат дайтар деха – шапаIат дойтур ду хьоьга, луург деха – лур ду хьуна».\nОцу дийнахь: АллахI охьавуссур ву Шен лаьшна юккъехь кхиэл ян а, церан хьесап дан а. Ткъа Шен муъма лайца Ша вера ву И. Цунна къайла воккхуш дуьхьал кирхьа а хIоттийна, юкъахь гочдархо а воцуш, цуьнга къамел дийр ду Цо. Ткъа Цо дIадовзуьйтур ду цуна цо мел дина къинош. Шен бехках кхетар ву иза, къера а хир ву оцу шен къиношна. ТIаккха гучубоккхур бу АллахIа цунна - Ша цуьнах бина а, беш болу а къинхетам: «Дуьненахь а дехира Аса хьан уьш къайла, тахана а гечдо Аса хьуна уьш».\nОцу дийнахь: Хьовд татол хир ду Мухьаммадана (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), шен хи шуьрал кIайн долуш, мазал мерза долуш, мисканчул хаза хьожа йолуш. Цуьнан дахалла а, шоралла а баттахь бен некъ санна хир ю, цуьнан пхьегIаш стиглара седарчий санна хир ю – дукхаллехь а, серладаккхарехь а. Оцу тIе вогIур вац муъма стаг бен - пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIаьхьавоьзна волу. Цуьнан цхьа къурд бинарг - цул тIаьхьа цкъа а хьаглур вац. Дуьххьара цу тIебог1ун берш – мухIаджирех болу къенах бу.\nОцу дийнахь: малх герга балор бу халкъанна, цIоцкъамашна тIе басар хьокхуш болчу къоламан барамехь, я эзар дол барамехь. Шайн Iамалашка хьаьжжина нах хир бу хьацаршлахь: коган шина хьоркане кхаччалц хинверг ву, шина гоьле кхаччалц хинверг ву, гIодаюккъе кхаччалц хинверг ву, бага кхаьчнарг хир ву. Амма АллахIа Шен IиндагIах IиндагI дийр ду, Шениг бен IиндагI хир доцучу оцу дийнахь.\nОцу дийнахь: АллахIа эра ду: «ХIай Адам!». Жоп лур ду цо: «ХIан, Хьуна хьалха ву со, Хьуна муьтIахь ву со, дерриге дика Хьан карахь ду». ТIаккха эра ду Цо: «Хьайн тIаьхьенах жоьжагIатин тоба схьакъаста е». Цо хоттур ду: «Муьлха ю жоьжагIатин тоба?». Цо эра ду: «ХIора эзарнах исс б1е везткъе ткъесна ву». Эццахь къежлур бу кегийранаш.\nОцу дийнахь: сурт тIай тосур ду жоьжагIатин букъа тIехула дIа, чонал дуткъа а, туьрал ира а долуш. Аманат а, гергарло а дохуьйтур ду, ткъа и шиъ дIахIуттур ду сурт тIайн аьтту а, аьрру а - шина а агIорхула. Нах тIехула бевр бу цунна шайн Iамалашка хьаьжжина. Цаьрца лелаш хир ю церан и Iамалаш. Царна юккъехь хир ву: бIаьрган негIар тухучу юкъанна дехьа ваьн верг, ткъес тухучу юкъанна дехьа ваьн верг, текхаш дехьа ваьн верг а хир ву.\nШун пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), дехьа а ваьлла, сурт тIайн йисттехь х1оьттина лаьтташ хир ву, ша бохуш: «ХIай сан Дела, кIелхьара ваккха Ахьа, кIелхьара ваккха Ахьа».\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла:\n«Шайн умматашца цхьаьна болчу элчанех со хир ву дуьххьара тIехула дехьа ваьн верг сайн умматца, оцу дийнахь къамелаш дийр дац элчанаша бен, оцу дийнахь элчанийн хир долу къамелаш: «Я АллахI, кIелхьара ваккха Ахьа, кIелхьара ваккха Ахьа» хир ду».\nСурт тIайн шина йистехь хир ду тIекхозаделла аьчкан мIерий - шайга омра динарг лоцуш долу. Шайх мIерий тийсалуш кIелхьара ваьн верг а ву, жоьжагIатин цIерга озон берш а бу.\nОцу дийнахь: шина тобане бекъалур бу нах: цхьа тоба ялсамане гIур ю, ткъа важа тоба жоьжагIате гIур ю:\n«Къематде хIуттучу дийнахь бекъалур бу уьш. АллахIах тешна, дика Iамалш йина берш - ялсаманин бешахь баккхийбеш (я лоькхучу эшаре ладоьгIуш) хир бу. Керстаналла а дина, Тхан аяташ а, эхартан дуьхьалкхетар а харц лериначара - Iазап ловр ду» («ар-Рум»: 14-16).\nХIай АллахIан лаьш! Ткъа АллахIах кхера, оцу денна ошуьн болу кечам а бе. Шу доьрзу меттиг ю и, шеко а йоцуш. Шуна ваIда йинарг ю и, шеко а йоцуш. Амма ша оццул доккха а, хала а, балане а, деза а, къемате а доллушехь, АллахIах кхийриначу муъма нахана атта а, дай а хир ду и, х1унда аьлча АллахIа боху:\n«Хала де хир ду и керстанашна» («ал-Фуркъан»: 26).\nТкъа АллахIах теша, Цуьнах кхера а кхера. Шуна хаийла АллахIана шайн дегнашкахь дерг хууш хилар, цундела ларлойла шу Цуьнах.\nЯ АллахI - стигланаш а, латта а кхоьллина верг, къайлах дерг а, къайлах доцург а хууш верг! Оха доьху Хьоьга, тхаьш Хьуна деш долчу тоьшаллица: Хьо АллахI хилар, кхин дела воцуш, Хьо цхьаъ бен - Хьайх тоам болу, Хьайх ваьлларг воцуш, Хьо цхьаьннах ваьлла а воцуш, Хьайца нисвала цхьа а хилла а воцуш волу.\nХIай сийлаллин, воккхаллин Да! Х1ай дийна а, даима лаьтташ а верг! Яй е Ахьа тхуна оцу дийнан халонаш. Оцу дийнахь ирсе хиллачарех а де Ахьа тхо. Дикачу нахах дIа а тоха Ахьа тхо, хIай Iаламийн Дела!\nАллахIа къинхетам а, маршо а йойла вайн пайхамарах Мухьаммадах, цуьнан доьзалах а, цуьнан берриге асхьабех а.\nХьехам хIоттийнарг: Ибн Iусаймин\nГочбинарг: Турпалан кIант Фарукъ


Бакълувраш а ба, харцлувраш а ба — Сердало\nБакълувраш а ба, харцлувраш а ба\n06.07.2018 06.07.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nУкх тIехьарча деношка геттара дукха дувцаш да, ГIалгIай мехка цхьайолча юрташка хий хьадагIац яхаш. Интернета чу дукха оагIош хьалйизай цу хаттарашца, кодамашца. Цхьан оагIорахьа бехк бац наьха шоашта хий хилийта мара яхац цар. Бакъда, укхаза теркалде дезаш цхьаькха дакъа да. Шоашта хий хьа ца доагIа цхьа кIира е бутт мара боацашше 3 бутт баьннаб тхона хий доаца, е 2 бутт бьаннаб яхаш харц хабараш яздераш а ба. Дувцаш, яздеш дола хIама мичча тайпара дале а бакъ хила деза.\nМоллагIа, мала ва ца ховча саго яздаь хIама шоашка дIаделча из тохка а ца тохкаш цу сахьате Iочуоттаду тайп-тайпар йолча интернета тоабаша. Шийна бIарга ца дайна, бокъонца шийна дий ховш доаца хIама мишта оттаду моллагIчо а дунен гургдолча дIа. Из бакъдале а харцдале а цох долчунна жопе хIаьта а ма вий из доаржадеш вола саг. Цудухьа са дехар да моллагIа из болх беш болча интернет тоабан кулгалхошка оашош нахалдоаккхаш дола хIама бокъонца бакъдолаш да е харц да хьаже мара ма даккха, аьнна.\nХьогга бIаьсте цIавечахой цхьацца гIулакхаш юкъелелхаш кхы йоккхача шахьаре юхаваха аьттув боацаш укхаза ваха Iийнавар со. Уст-нана я чIоагIа могаш йоацаш, цудухьа тоам бац юхаваха. Из доацаш Мисалмат а цун юхе я дукхагIйолча хана.\nСо вахача шахьаре, Магасе наггахьа ца лекъача хий дIалакъац тха. Бакъда, са гаргара нах бахача Пхьилекъонгий-Юрта-м укх аьхки вIалла тIадам хий гучабаланза а моттигаш я. ХIаьта а хIанзе юхаводача мича ва со аьнна укхаза хий Iалашдеча юкъарче балха араваьннавар со. Хьабе болх а ба, доккха деце а хьаэца алапи а хургда аьнна хеташ.\nЦхьан сайранна балхара се чуводаш Пхьилекъонгий-Юртара сай гаргарча наьхацига вахар со. Цхьацца-шишша дувцаш тхо дагIаш, чай маргда вай аьнна шуна гонахьа хайшар тхо. Хьогал хоенна мала хий дийхар аз се чуийцача фусама наьнагара. Ена къаьга, йоккха Iоакъанга куришк Iооттайир сона хьалхашка, бакъда чу хи тIадам бацар цун. Цкъарчоа кхалсаго сайца бегаш бу мотташ со волаш, аз дош алале йоах цIендас:\n— Тхоаш хьогаделча яьсса куришк бата бухье а кхохьаш хий молаш санна кеп а увттаеш тхоай кераш Iехаду оаха, Пхьилекъонгий-Юртарча наха. ХIанз из де дезаргда хьа а, хий да мича да тхога, хьона дала!\nМегаргда, аьнна хеташ, чай мелча цунца йоаергья-кх аз хьогал аьнна, Iийр со кхы дош ца оалаш. ХIана аьлча, цу тайпара бегаш гоама ба сона. из мо хIама нийсделча, «Бегаш къовсама юхьигаш», яха вай дай кица сона кхеллача мо къовсам тIа доал са гIулакх.\nИштта дахар а денар а дувцаш се царцига вахарах а дехке ваьнна со вагIаш дена шекар, модз, кIайча хьоарах даь маькха олг, оттадир цен-нанас шуна тIа. Цу тIеххьа яха, оаркханга чу латташ пелаш а долаш, дадаш Iагаш а долаш дена уж тхона хьалхашка Iоовттадир кхалсаго. Из бар шоана сакъердам, уж а даьсса дар, са дега белам беш, дог кхоардадеш. Кхы мел дар дIадаьлча а хьаьша ма вий со.\nЦар леладечох со кхийттавалале, даьсса пела бата бухье а кхохьаш, наггахьа модз а шекар а кхоаллаш, маькха чIегалгах царг а тохаш вагIаш вар са фусам-да.\n— Оаша хий хьахийцача мала чай а хий а хургда вайна, — йоах сога, велаа велаш. Кхы эхь ца эеташ цун сесаг а цо аьннар къоабалдеш елакъеж.\nХий Iалашдеча юкъарче балха со араваьннадаь сона деш тIехьдеттараш да уж. ХIаьта цар яхар сога кхоачашдулургдолаш мича да, кхоачашде велча а цхьан дийнахьа дулургдолаш хIама дац из. ЛаьрххIа план а яьккха, дукха ахча дIатIа а дахийта, юха из ахча меттаоттаргдолча боараме де дезаш гIулакх да из. Укхаза даьсса хабар дувцаш, киловзал лелаеш ца а багIаш дIаара а байна шоашта хий хургдола хIама де мегаций цар? Ишта багIе-м лерг ма бий уж. Бакъда, из кхетадеча бац са фусам-дай.\nЦхьа бахьан даьккха, цигара чу а ваха, шоллагIча дийнахьа ханнахьа балха дIа а ваха заявлени язъяь сай цIагIа Iийр со. Сона могаргдац ишта сайх нах а белаш болх бе.\nУйла ю аз, хьалха уж турбаш, кранаш, насосаш йоацача хана мишта даьд-хьогI наха шоашта хий Iалаш? Сона сайна дага ма доагIий из, цхьатарра кхалнах лелар хьастара хий кхохьаш, шоаш хьога белча хий а молаш, дог эттача чай а молаш. Е цхьаволчо коа юкъе гIув йоаккхар, хий доацаш висача цу чура хьадулларгдолаш. Геттара ахка дIайха дена, хIанз мо хий лекъа бисача машенаца хьа а дай шоай гIув хьалъюзар. Е кадаш а, наха бехк беш а хозацар уж. Аз яхац хIана кадаш ба уж нах. МоллагIбола кодам а бехк а меттахьа хила беза, боацачара хьакхелла а боацаш.\n№ 100 (12036), шоатта, 7 июль, 2018 шу. Суббота, 7 июля 2018 года\n← Оаша даьккхадий кондар?\nЛоралелаш аллергиях →\nНеобоснованное требование по телефону о возврате несуществующего долга посягает на достоинство человека и является вмешательством в его частную жизнь\n04.06.2018 serdalo@yandex.ru 0\nТакая необходимость существует


Симферополехь а, Краснодарехь а цхьана дийнахь хIолламаш хIиттийна Дзержинскийна\nГезгмашин-бутт 13, 2021\nСимферополехь а, Краснодарехь а хIоламаш хIиттийна ВЧК (Ерригоьрсийчохь контрреволюцица а, саботажца а (моттаргӀанаш а лелош, болх талхор я юкъахбисийтар) къийсам латторан леррина комисси) кхоьллинчу Дзержинский Феликсна. Церемони хилла Гезгмашин-беттан 11-хь, Дзержиский вина 144-ъ шо кхочуш. Цуьнах лаьцна яздо"Карара Хан" телеканало, ГIирмерчу Оьрсийчоьно хIоттийначу Iедалца юххера уьйраш йолчу "Крыминформ" сайтана а, тIе а тевжаш.\nСимферополехь, реставраци а йина, юхадIахIоттийна Дзержинскийн хIоллам. Иза гучубаьлла Объездная урамехь, гIалин юккъехь. Меттигерчу ФСБ-но бинчу хаамца, хIоллам схьабоьллуш хиллачу церемонехь дакъалецира кхерамазаллин сервисийн органийн ветеранаша а, номер 4 йолчу школера кадеташа а.\n"Эчиган Феликса къовсам латтийра контрреволюцица, йохийначура а, къоьллера а хьалаайира пачхьалкх. Цо дакъалацар бахьана долуш 2 эзар тIай меттахIоттийра, ремонт йира 3 эар гергга цIерпоштана, тобира 10 эзар сов километр аьчган некъ", - даладо РИА Новости агенталло ГIирмехула а, Севастополехула а йолчу Оьрсийчоьнан ФСБ-н урхаллан дIахьедар.\nСимферополехь хIоллам хIоттор емал дина Оьрсийн православин килсан патриархан культурехула кхеатошанан декъашочо Калинин Леонида.\n"Говорит Москва" радиостанцин эфирехь цо элира, "ша сецна дуьхьал ву цу тайпа монументаш гучуйовларна Оьрсийччоьнан территорина тIехь юкъараллин меттигашкахь" аьлла. Калининна хетарехь и хIоллам бохийна дIабоккхур бу шаьш бахархоша.\nЛубянка майданахь Дзержинский Феликсана хIоллам юхадIахIоттон лаам бу 45% оьрсийн\nКраснодарехь хIоллам хIоттийна Дзержискийна №32 йолчу школан кертахь. 2017-чу шарахь оцу школана Дзержинскийн цIе тиллинера цуьнан куьйгалхочо а, меттигерчу ФСБ-но дехар дарца. БIаьста школан коллективо а, кхерамазаллин сервсисийн органийн ветеранаша а дехар динера гIалин депутаташка оцу школан территори тIехь Дзержинскийна хIоллам хIоттабахьара аьлла.\nДзержинский Феликса 1917-чу шарахь большевикийн революци хиллачул тIаьхьа куьйгалла дира ВЧК-на. Гражданийн тIом боьдуш цо террор латтийра, контрреволюцин юкъараллашца уьйраш хиларна бехке бинчу нахана тIехь.\nДзержинскийна хIоллам хIоттийнера Москвахь КГБ-н гIишлонна хьалха Лубянка майданехь 1958-ччу шарахь (КГБ-н метта лоруш ю хIинца ФСБ). 1991-чу шарахь Москван гIалин кхеташонан сацамца и хIоллам дIабаьккхира ГКЧП путч хиллачул тIаьхьа арадаьллачу адаман лаам кхочуш беш. ХIинца иза дIахIоттийна ю Москвахь "Музеон" паркехь.


Нохчийчоь -- Умаров Докку а, цуьнан накъостий а хьунхахь.2010\nНохчийчоьнан прокуратуро дехар дина, меттигерачу кхеле Умаров Доккийн дIахьедар тIехь долу видео махкахь хьажарна ехкахьара аьлла. Оцу дIахьедар тIехь Каваказ Имаратан лидеро кхайхкам бина, Сочи-гIалахь хила езаш йолу Iаьнан Олимпиада йохае аьлла.\nЖигара тIемаш Нохчийчохь лахбеллачу дуьйна, пропагандийн тIом соцуш бац цхьанна а минотан а. Махкахь машар дIахоьттина бохучу, Нохчийчоьнан Iедалшна, чIогIа тамехь ца хета, тIемалоша шайгахь гIора ду аьлла гойтуш хилар.\nЦунна тоьшалла ду, Шуьйта кIоштехь, Хьорснехь дукха хан йоцуш хилла долу тIеман тасадалар. Оцу меттигашкахь хIинца а, лехамаш бу дIахьош, беракеманаш а долуш.\nКъаьстина хорш ала мегар долуш, яийтина, Нохчийчохь болчу низамхошна, тIемалойн баьчча волчу Умаров Доккас, дукха хан йоцуш динчу дIахьедаро. Еххачу хенахь хаавелла вацара иза. Цундела, наггахь хаамаш а гучубовлура иза чоьвнех велла хила мега бохуш.\nАмма, лацалуш воцучу Умаровс, Интернетехь гIарадаьккхинчу шен дIахьедарехь, юха а, кхерамаш тесна Оьрсийчоьнна. Цо, кхайхкам бина, шена тIаьхьхIиттинчаьрга, Сочи-гIалахь, тIедогIучу шарахь, IаьнтIехь дIаяхьа езаш йолу Олимпиада йохае аьлла.\nКхо кIира хьалха гIараяькхкина йолу и видео, Интернетехь дукха яьржина ю. Цундела, иза, зуламе а лаьрра, цунна тIекхочийла низамашца догIуш ма хиллара, Нохчийчохь хададе аьлла, дехар дина республикан прокуратуро, республикерачу кхеле. И дехар дина масех де ду, амма, цкъачуьнна цунна сацам бина бац. Ишшта хууш дац, и гIуллакх листа долийнийла а.\nОцу юккъолгIа, Умаров Доккийн и дIахьедар, одноклассники а, Вконтакте а, Оьрсийчохь уггаре а дукха лелош йолчу сайташкахула яьржаш ю. Гарехь хазахетаран хаьркаш а хIиттина цунна хьовсархоша. Аала доIгу, Нохчийчохь, хIинцалца Iтекхочийла йихкина латтийна йолу тIемалойн сайташ а яьстина, цхьа барт бича санна мел волчу провайдеро. Цунна хIун бахьанаш ду а хууш дац.\nОлимпиадийца йоьзна ю, Оьрсйичоьнан кхане, бохуш дуьйцу къамелаш Нохчийчохь хилла а ца Iаш, Оьрсийчохь а ду. И дуьненаюккъера хила дезаш долу ловзарш герга мел кхочу, уьш даьржаш ду. Политолог волчу Кутаев Руслане а делира Маршо радионо, мел маьIан долушю, ерриге а Оьрсийчоьнна и хила езаш йолу Олимпиада, аьлла долу хаттар. Ишшта жоп делира цо.\nКутаев Руслан: « И олимпиада маьIне ю, къаьстина Путин Владимиран. Цунна цхьа билгалонан хилам бу иза. Цундела, хила езаш йолу футболан чемпионат а, хIицна хилла йолу Универсиада а, уггаре а хьалха, бахархошна гайтар гIертар ду, ша Iедале веъча дуьйна, пачхьалкха хьелаш тодалла, дуьненаюккъехь, Оьрсийчоьнан мах талуш а, хьалаболуш а бу аьлла.\nПолитикан агIора ю иза. Китай ялахь а, муьлха а кхин пачхьалкх ялахь а, ишшта чIогIа политикан тIедодьзна хуьлуш дац цу тайпа хIума, амма, Оьрсийчохь иза ишшта ду».\nОлимпиадех лаьцна долу къамелаш, иза дIаяхьа хан герга мел кхочу жигара доьвра ду аьлла хета Кутаев Русланна. Цул совнах, и ловзарш дIа гIура ду аьлла кхоччуш тешам а бац шегахь, элира цо.\nКутаев Руслан: « Вайна ма хаара, Олимпиада, инзаре дукха рицкъаш дIадахана меттиг ю. Цундела, цхьаболчу эксперташа, боху, и Олимпиада, ловзарш а ца деш, йита гIерташ бу бохуш. Цундела, цуьнах тIаьххьара дош аьлла а дац. Шорта къамелаш а, къайленаш а гучуйоьвра ю. Де дине мел долу, иза алсамдалар бен кхин хIума хира дац».\nМел луьра къийсам латтийча а, регионехь болу тIемалойн буолам харц ца белла, Iедалшка, билгалдоккху политолог Кутаев Руслана. Вукхара шай агIора, и Олимпиада йохаян, Iалашо лаьцна, и меттиг Оьрсийчоьнан Iедалшна, уггаре а лазаме йолун дела. Цундела, семе хила беза, низамахойн урхаллаша, бохуш кхин дIа а дийцира цо.\nКутаев Руслан: «Дуьнена юккъахь лаьтташ долу хьалаш муха ду хьуна аьлча, цхьанна а пачхьалкхан луура дац, шен махкара вахархочуьнна,спортсмена, ян хьажархочуьнна, зе хилийта.\nМасала, цхьа эккхар, ян вера хилахь, (Дала ма хуьлуьйтила) со тешна ву, цига бохкхуьйтуш болу спортсменаш богIура бац. Тахана, оьрсийчоьнан низамхойн ницкъашна тIехь берг, боккха Iаткъам а бу, уьш чIоIга семо ян езаш а бу.\nУмаров Додккас, ша цхьаъ дийра ду бахахь, иза дийра дуй, даций, цунний, цуьнан накъосташний хуург хира ду иза. Дан гIертачуьнна, муьлхачу хIуманна тIехь кайолу. Дела воцучуьнна бен ца хаа хIун хира ду».\nОьрсийчоьнан Iедалшна чIогIа маьIне хеташ, Къилабседа Кавказехь кхин цхьа а проект ю. регионехь дуьненаюккъерачу кепехь садаIаран курорташ яр. Оцу гIуллакхан а , миллиардашкахь ахчанаш ду хьаждан кечдина. Амма, и гIуллакх а, юха а тIаккха а, дIагIурту, регионехь йоцучу тийналлех, аьлла тидам бо Кутаев Руслана.\nКутаев Руслан: «Кавказехь курорташ бохург, цкъачуьнна хабарш бен дац. Кавказ хаза меттиг ю. Кхечу мехкашкара а, кхечу континенташкара а нах оьхура бара кхуза. Амма, уьш оьхура бу бохург, хетарш ду. Тахана Кавказ маьрша яц. Боьлхуш тIемаш ду.\nСхьагучу заманахь, кхечу пачхьалкхара туристаш а оьхуш хIума хира дац. Цхьа турист веъча, иза ларвеш итт герзхо а волуш хуьлуш ма яц туризм. ПаргIата лела йиша хила еза туристина. Оцу хIуманна ян Кавказ а, ян Оьрсийчоь а кийча яц. И рицкъаш ловзадеш ду».\nКъилбаСеда Кавказерачу хьолан, Iаткъам беш, дуккха а хьелаш ду. Олимпиада кхерам бу аьлла дIа ца хьахь, ян курорташ а яр а, пайдахь хIума дац аьлла массийта шо даьлча сацам бахь, иза гуттара а оьшург ду. оцу шина проектан тIехь кисанна баккхийчу барамашкахь ахча диллинчарна. Уьш болуш буйла-м хууш хIума ду. Амма, иза, кхечу материалан тема ю.\nУмаровн видеоно синтем байина Нохчийчурча прокуратуран\nУмаров Доккас Сочерчу олимпиадана дуьхьало яре кхойкху шен ницкъаш\nУмаров Докка могуш-маьрша ву\nУмаровн "гIаролхо" вийна ГIалгIайчохь


ГIалгIайчохь дехачу тайпанийн Кхеташонан куьйгалхо Ужахов Малсаг изоляторчуьра ара а ваьккхина, цIера валар а дихкина вита дуьхьало йина ГIебарта-Балкхаройчоьнан Лакхарчу кхело. Дахначу кIиранах ГIалгIайчуьрчу къаночуьнца Барахоев Ахьмадца Нальчикера БуритIе дIахьажийра иза."Кавказский узел" агенталло бина и хаам.\nМаршо Радионо ма-яздарра, кху беттан 19-чохь Наьсаран кIоштахь дIалецира ГIалгIайчуьрчу тайпанийн Кхеташонан куьйгалхо Ужахов Малсаг. "Медиазоне" лаьцначун кIанта Ужахов Руслана дийцинера, пIераскан Iуьйранна шина машенахь ницкъахой бахкарх шайн хIусаме. Шайгара кехаташ а ца гойтуш, Ужахов Малсаг машена а хаийна, "комитете" вуьгу аьлла, дIавигира, дийцинера цо.\nНальчикерчу Талламан комитете вигина хила тарло иза аьлла, хьостаца къамел динчу Ужахов Малсаган адвокато Куриев Жабраила. Адвокато чIагIдарехь, хьалха а кхоазза талламчас хеттарш дан тIекхийкхина вара иза, протестхойн полицица хиллачу тасадаларийн теш вина цунах.\nОршотдийнахь ГIебарта-Балкхаройчоьнан Лакхарчу кхелан кхеташонехь листира оппозиционеро ша лацарна дуьхьал чуделла арз. БуьритIерчу лоьмар 6 йолчу изоляторера видеозIенехула дакъалаьцна Ужаховс суьдхойн ладегIаршкахь.\n"Барахоев Ахьмадца цхьана БуритIе дIавигина хилла иза дахначу пIераскандийнахь. Йа суна а, йа Ужаховн гергарчаьрга а хаийтина дацара вуьгуш. Со Нальчике дIакхочучу хенахь талламчас телефонехь элира соьга, шена а тахана Iуьйранна бен хиъна дац аьлла", - дийцина адвокато Куриевс.\nУжахов лаьцна латточуьра бехкамаш а бина шен хIусамехь витар дехнера адвокато, иза бехкевечу къепедацаршкахь хиларан а, полисхочунна цо дуьхьалоярх а тоьшаллаш а дац аьлла, амма кхело адвокатна хетарг тергоне ца эцна.\nОппозицин агIончас "ФортангаORG" хьостано Telegram-каналехь билгалдаккхарехь, БуритIерчу изоляторехь Ужаховца цхьанакхетта адвокат Ахильгов Калой. Юриста бахарехь, набахтин хьелашна а, шеца латточу юкъаметтигна а ша реза ву аьлла лаьцначо.\nГIалгIайчоьнан коьртачу гIалахь Магасехь митинг хилира Нохчийчоьнца доза билгалдоккхуш шайн латта нохчашна дIаделла бохуш лелачу нехан. Иза шолгIачу дийнахь а дIаяхьа дагахь хилла цуьнан цхьаболу декъашхой дIасалохкуш дуьхьало йинера цу акцин декъашхоша. Цунна бехке болу нах лоьцуш бу хIинца а ГIалгIайчохь.


«БархIаннен саммитехь» ворхIанна дуьхьал ву Путин\nТIаьххьара карладаккхар Мангал-бутт 17, 2013\nБритани -- саммитана хьошалла деш волу Британин премьер-министр Кэмерон Дэвид, 14Ман2013\nКъилбаседа Ирландера Лох-Эрн курортехь шина дийнахь яхлур йолу «Йоккхачу БархIаннен» саммит йолаелла оршот дийнахь. Оцу шина дийнахь дуьйцуш долу хаттарш дуьненаюкъарчу кхерамазаллица а, экономикица а доьзна ду. Цул сов, коьрта меттиг дIалоцур ю Шемахь дахделлачу девно а.\n«Йоккхачу БархIаннен» саммитехь дакъа лоцуш бу Канадин, Германин, Францин, Италин, Цхьанатоьхначу Штатийн, Британин, Японин а Оьрсийчоьнан а куьйгалхой.\nСаммит тIелоцучу Британин премьеро Кэмерон Дэвид элира, «вовшен бIаьра хьовса хьаьвсина, дар-дацарш, цхьана ца дараш дIа а даьхна, вайна хьалха лаьтта проблемаш ерзон политикан лаам гулбан лаара» шена.\nСаммитан юьххьехь Iамеркан президент Обама Барак а, Британин премьер-министр а цхьаьнакхийтира Италин премьерца Летта Энрикоца, Францин президентца Олланд Франсуаца, Германин канцлерца Меркел Ангелица а. И пачхьалкхаш дагадовларш долош ю Iамеркина а, Европан Бартан а юкъахь маьрша йохка-эцаран зонна кхолла Iалашонца а, ял яккхаран политикехь долчу хаттаршкахь барт карон а.\nКэмерона бахарехь, маьрша йохка-эцаран барто аьтто боккхур бу Британин экономике 10 миллиард фунт са яккха а, керла белхан меттигаш кхолла а.\nХьалххе дуьйна дийцина ма-хиллара, Шемано коьрта меттиг дIалоцур ю саммитехь.\nКIиран дийнахь Кэмерон цхьанакхийтира Лондонехь, Шеман президентан коьртачу бертахочуьнца оьрсийн президентца Путин Владимирца. Цершинна дагадовларш чекхдевллачул тIаьхьа вовшахтоьхначу зорбан-конференцехь вистхуьлуш, Кэмерона а, Путина а тайп-тайпана мах хадийра Шемахь хуьлчунан.\nШемахь цIий Iенаран жоьпалла Асадана тIехь ду элира Кэмерона.\nЦунна дуьхьала, «цIий шина агIонна тIехь ду» элира Путина.\nПутин: "Асадан режимана герз кхачорах а, цIий хьенан куьйгашна тIехь, берийниг а цхьана, бохучух лаьцна аьлча, аша керстадийр дац аьлла хета суна, цIий шина а агIонна тIехь хилар."\nАсадан режимана Оьрсийчоьно герз дохкар, дуьненаюкъарчу низамашца догIуш ду, шаьш цхьа а бакъо йохош дац элира, Путина.\nШемарчу оппозицина герзан кхачо ярах лаьцна Европехь дуьйцуш делахь а, хIинца а кхоччуш бина сацам бац. Шемарчу гIаттамхошна герз латторан хьокъехь Путина элира, «царна юкъахь шайн мостагIий байина ца Iаш, камерина хьалха церан чоконаш а юуш болу нах бу», аьлла билгал а доккхуш.\nОьрсийчоьнан а, Британин а Шемарчу хьолан хьокъехь йолу позицеш мел къаьсташ ю аьлча, уьш ур-атлла, саммитана жамIашна тIехь а хаалур ю боху эксперташа. Британин премьер-министро къайла ца даьккхира иза.\nКэмерон: "Цхьаннена къайле яц сан а президентан Путинан а цхьадолчу хаттаршкахула цхьана ца дараш хилар. Амма аса тахана хиллачу къамелехь аьлларг дара, вайна оцу хаттаршкахь барт карор бу, нагахь санна, вай цхьатерра коьрта бакъонаш лоруш хилар билгалдаккхахь. Конфликт ерзон, Шема екъаялар сацон, шеманхошка шайгга шайн урхалла ден Iедал харжийта, экстремисташна дуьхьало а йина, шемахой ларбан."\n«БархIаннен» саммитехь Шемаца доьзна хаттар дийцар деш, шина агIонийн дагадовларш дIахьур ду, шемарчу гIаттамхошна герз дала кийча ву ша аьллачу Iамеркан президента Обама Барака а, Путина а, Кэмерона а.\n«Йоккхачу БархIаннен» дуьхьала гуттар а дуьхьалонан акцеш дIахьуш хиларе терра, Къилбаседа Ирландехь леррина кхерамазаллин раж ю болх беш. Лох-Эрн курорт ша-ерриг а, кIохцал долу сераца юьйцина ю, го баьккхина. 8 эзар полисхо ву ха деш.


"Юхадаккха Украинана дина тIелатар" аьлла ПА ОБСЕ-но Оьрсийчоьне\nЕвропан кхерамзаллехула а, цхьаьнаболхбарехула а йолчу парламентан ассамблейн организацино (ПА ОБСЕ) Оьрсийчоьне кхайкхамбина "аннекси юха а яккха, Украинана дуьхьал агресси а сацае" аьлла. Кхааридийнахь тIеэцна, сайте даьхначу кехаташлахь ду и дIахьедар а.\nШи документ ГIирмерчу ахгIайрех хьакхалуш ду, цхьаъ Къилба ХIиричуьрчу конфликтан 10 шо кхачарх. Депутаташа дийцарехь, ПА ОБСЕ-но емалдо оьрсийн Iедалхоша гIирмахошлахь низамаш хьешар, даржехь харцонаш, дискриминаци лелор.\nПарламентан ассамблейно Оьрсийчоьнна тIедожийна адамийн бакъонаш юхаметахIиттор, дозуш доцучу зорбанашна а, бакъонашларъярхошна а, синбахамаллина а, дукха заманахь дуьйнна оцу регионехь бехачарна а, украинхошна а, ГIирмин гIезалойшна а тоьхна дозанаш дIадахар.\nБолх берзош дIаешна деклораци ца тайна Оьрсийчуьра делегаци дIаяхара кхеташо ерззалц а ца Iаш. Пачхьалкхан Думан вице-спикеро Москох реза ца хилира аьлла аннекси йинчу ГIирмех а, Къилба ХIирийчоьнах а хьакхалучу кхаа резолюцина, хаамбо "Интерфаксо".\nКхааридийнахь йоьрзуш ю Берлинехь дIахьош хилла ПА ОБСЕ-н 27-гIа сесси. 57 пачхьалкхашкара 300 депутато дакъалецира цигахь.


ГIиргIизойчоьнан хилла вице-премьер лаьцна Батукаевн гIуллакхехула\nКриминалан гонашкахь дош лелаш ву бохуш вуьйцу Батукаев Iаьзиз харцонца набахтера аравалийтарца доьзначу гIуллакхехула кхин а цхьа стаг лаьцна ГIиргIизойчохь. Иза ву цу мехкан премьер-министран когаметта хилла Атаханов Шамил. Цунах лаьцна хаам бо чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан сайто.\n2013-чу шарахь Оханан-баттахь Нарынан гIалан кхело хенал хьалха маьршаваьккхира нохчийн тутмакх, цунна ваха дукха хан ца йисина аьлла. Кхелера араваларца, "Манас" аэропорте а вахана, долахь долчу кеман тIехь йитира цо ГIиргIизойчоь.\nКху шара юхаталла долийначу Батукаев маьршаваккхарца доьзначу бехктакхаман гIуллакхехула жоьпе ийзийна, лебеш бу харц диагноз хIотторна онколог Макимбетов Эмил, лаборант Цопова Ирина, махкара массийтта хьаькам а, шайна юкъахь депутаташ а болуш.


"Баиев Хьасан хьакъ ву Нобелан лауреат хила"\nБаиев Хьасан Нобелан цIарх совгIат дан хьакъ ву аьлла, кехаташ цу комитете чуделла хIирийн юкъаралхоша. Цаьрга жоп деъна, цуьнан кандидатура шаьш толлур ю аьлла.\nИ гIуллакх айдинарг ю хIирийн евзаш йолу блогер а, юкъаралхо Царахова Белла. Цо Маршо Радиога дийцира шена а, шен накъосташна а хIунда хета Баиевна и преми йогIу аьлла.\nШа лоьран дуй къар ца бар а, къонах хилар а, шегара гIо оьшучу нехан дуьхьа иза халонаш елахь а лан кийча хилар а, иштта кхин дIа а дика агIонаш йийцира цо.\nЦарахова: "Ас хIинца кхозлагIа чуделла цуьнан кехаташ оцу комитете. Кхузахь, хIирийн махкахь иза чIогIа дукха везаш ву. Сан декхар ду аьлла хета суна, цуьнан мисси аттачу яккха. Суна хIун товш ду хьаий шуна цуьнгахь? Иза патриот хилар! Иза чIогIа дика лор хилар! Шен кхуза схьаван бакъо ма хилли, иза шен доьзал цигахь а битина цIавеъна.\nКхин хIун Iаткъам бан беза цо шена?! Цуьнан бераш а, иза уллехь а воцуш хьалакхуьуш ма ду. Цо ша аьлла, ша кхузара дIавахча, чIогIа холчу хIутту ша, кхузахь ша алсамо оьшуш волу дела. Иза даккхий къамелаш а дац. Иза халбате дахар дIакхоьхьуш ву. Шуна а дика хууш ду иза. Доьзал цигахь бу. Ша кхузахь ву. Оцу ша долчунна мах хадо безаш ма бу. Суна иштта хета".\nЦарахова Беллас айдинчу оцу гIуллакхан ХIиричохь дуккха а нах тIетайна. Ша лаккхарчу доьшийлашкахь лекцеш йоьшу Баиев Хьасанах лаьцна. ЛадогIаршхоша чIогIа тIеоьцу цуьнах дуьйцуш дерг, боху Царахова Беллас. Цунна хета, оцу нохчийн лоьран хьакъболу ларам тахана а бина бац аьлла.\nАла догIу, блогеро бинчу оцу кхайкхамна тIетайна «Бесланера наной» цIе йолу комитет а. 2004 шарахь цигахь хиллачу терактехь чевнаш йинчу берашна а, баккхийчарна а мехаза операцеш йина цо.\nИ болх кхин а дIахьур болуш а бу. Оцу комитетан куьйгалхочо Дудиева Сусаннас, леррина дIахьедар а дина Баиев Хьасанах дош олуш. Маршо Радиога а иштта къамел дира цо.\nДудиева: "Лоьро Баиевс шен леларца дIагайтина, лоьрийн болх-машаран буйла. Лоьро дахар лардо. Нахаца боькъу цо баланаш а, бохам а. Баиев Хьасанна шенна лиънера, 2004 шарахь Бесланехь терактехь зен хиллачу берашна операцеш ян.\nБакъволу машархочо а, лоьро а, доттагIчо а, дас а, кху дахарера къаьхьаллан чам хуучо санна, жоьпалла шена тIе а эцна, террорхоша берашна йина чевнаш ерзийра. Цо гайтира машаран а, кхечуьнах доглазаран а масал. Терроризмо берашна чов йина а ца Iаш, цо дуьненна чов йина.\nМашар а, дуьне а лардан оьшург ду дикалла а, хазалла а, машарабезар а. И ша мел долу хIума долуш ву Баиев Хьасан а, кхиболу лоьраш а, нахана хилла чевнаш дIа а йохуш, уьш дуьнене а, машаре а дегайовхонца хьожуьйтуш. Оха даима гIортор йийр ю Баиев Хьасан санна болчу нахана".\nБаиев Хьасанна ши де хьалхий бен ца хиъна, шен цIе Нобелан преми яла хьакъболчу нехан тептарехь ю аьлла. Шена ша динарг доккха хIума ца хета. Ша шега далучу агIор нахана гIодина, цуьнах дозаллаш а деш ша лелла а вац.\nШа дарба дан тIелоцучу нехан къоман башхаллаш ца къестош, я кхечу билгалонашка а цкъа а хьежна вац аьлла, дийцира цо.\nБаиев: "Суна иза селхана аьлчий бен хиъна а дац. Хиънехьара ас иза дойтур дацара, хIунда аьлча, ас цхьана хIуманна дуьхьа аьлла еш яц и операцеш".\nАла догIу, Баиев Хьасан шолгIа ву Нобелан преми яла хьалхатоьттуш. Дуьххьара, 2006-чу шарахь Великобританин парламенто дехнера Машаран номинацехь иза билгалваккхар.\nТкъа и совгIат кхечира Ал-Барадеи Мухьаммадана, зарратан энерги маьршачу хьашташна аьлла лелор айдинчу.


Нохчийчоьнан цIарах Къилбаседа-Малхбузен федералан гонашкахь векал волу, 38 шо долу Хизриев Ислам дIалаьцна Санкт-Петербургехь, яздо меттигерчу 47news ресурсо. Де хьалха Петербургерчу Москван кIоштан некъан полисхоша сацийнера "Порш Кайен Турбо" машен. Хизриев Ислама урхалла дечу машенах хьовсуш, цуьнгара яьккхинера кхо грамм наркотикан психостимулятор. Хизриев лаьцна ши дей-буьйсий хан а тоьхна. Еарин дийнахь кхело дIасавалар доьхкуш сацам бийр болуш бу цуьнан хьокъехь кхин дIа.\nХьалхо чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIовс лаьттинчу Алаудинов Аптин хадархо лаьттина ву Хизриев Ислам. Карарчу хенахь Нохчийчоьнан цIарах Къилбаседа-Малхбузен федералан гонашкахь векал ву иза. Къилбаседа-Малхбузен федералан гонашкара комментарий эца аьтто ца баьлла журналистийн.\nКху шеран Стигалкъекъа-баттахь Маршо Радионо яздира, Ханты-Мансийскан автономин гонехь Нохчийчоьнан куьйгалхочун векалан гIоьнчо Сайдаев Iелас а, цуьнан накъосто-полисхочо а т1елатар дина Азербайджанера схьаваьллачу стагана, цуьнан машен а ядош аьлла.\n2017-чу шарахь Украинехь лецира Нохчийчоьнан куьйгалхочун дуьненаюкъарчу уьйрашкахула волчу гIоьнча Цицулаев Рамзан. Цунна экстрадици йира Оьрсийчу. Иза бехке веш ву адам лачкъорна а, ахча даккха гIортарна а.


"Берлинан киллеро" Красиков Вадима, "Соколов Вадим" аьллачу паспортца Германи а веана, герз тоьхна вийра Гуьржийчуьра схьаваьлла Хангошвили Зеламха.\nШа Европе кхачале хьалха ФСБ-н "Вымпел" олучу спецназан базехь кечвина хилла иза, масийттазза Вернадскан Проспектерчу къайлахчу сервисийн Антитерроран урхаллехь а хилла ву иза, ишта дукхазза телефонашкахула къамелаш хилла цуьнан хIинца болх бечу а, цхьана хенахь "Вымпелан" декъехь хиллачу а белхахошца, яздо "Свобода" Радионо.\nКест-кеста иза зIене волуш хиллачарлхаь ву "Вымпелан" ветеранийн фондан куьйгалхо Бендерский Эдуард. Хьалхо Радиона къаьстира, оьрсийн хакеран Якубец Максиман нуц хилар Бендерский. Iамерко 5 миллион долларш кхайкхира, Якубец лоцуш гIо динчунна. Оцу дерригенах а дуьйцуш ду Bellingcat интернет-хьостано а, немцойн Der Spiegel газетано а, оьрсийн The Insider гIирсо а юкъахь бинчу талламийн жамIашкахь.\nНохчийчохь шолгIа тIом боьдучу заманчохь Оьрсийчоьнан эскаршна дуьхьал хиллачу гIаттамхойн куьйгаллехь лаьттина Хангошвили Зеламха вийра Берлинехь стохка Марсхьокху-беттан 30-чохь.\nОцу сохьта шеконашца лецира зулам динарг немцойн полицино. Соколов Вадиман цIарах даьккхинчу паспортца хадийна хиллера цо Европан доза. Bellingcat хьостано а, цуьнан партнераша а кхул а хьалха бинчу талламашца къастийра, Соколовн бакъйолу цIе – Красиков Вадим хилар а, цуьнан оьрсийн къайлахчу сервисашца уьйраш хилар а. Кхи дIа динчу зераша гучудаьккхира, Красиковс кхул хьалха а нах байина хилар.\nБерлине кхачале хьалха Оьрсийчохь Красиковс лелийначу телефонан лоьмар карон аьтто белира Bellingcat, Der Spiegel, The Insider хьостанийн, оьрсийн зIенийн цхьана компанино я Красиковн а, я цуьнан хIусамненан а цIарах цхьа а сим-карта доьхкина доцушшехь.\nДелахь а, лоьмар гучуелира талламан авторшна: ГИБДД-хь Красиковн хIусамненан машен дола йоккхучу хенахь цигахь йитина хиллера иза. Ткъа и лоьмар, Красиковх лаьцна хIуммаъ а хууш доцчу цхьана компанин цIартIе язйина хиллера. Ишта аьтто белира талламчийн Красиковн телефон хиъначул тIаьхьа тIечIагIдан, "Берлинан киллеран" ФСБ-н белхахошца даим а зIе лаьттина хилар а, Хангошвили вен операци цара кечъеш хиллий а.\nИшта Bellingcat хьост а, цуьнан партнераш а тIекхаьчна, Европе ваха дагахь Красиковс эцначу керла сим-картех информацина. Оцу бахьанашца хиъна царна Германи кхачале хьалха Парижехь а, Варшавехь а иза хиллачу меттигех.\nТалламчашна къаьстина, стохка бIаьста дуьйна операцина кечамаш болийна хилар, хIунда аьлча, Красиковс уггар а дукха телефонаш етташ хилла хIетахь Бендерский Эдуарде.\nЧиллан-баттера схьа Марсхьокху-батте кхаччалц Красиковс мел лахара 20-зза къамелаш дина Бендерскийца, ишта зIе хилла цуьнан, "Соколов Вадиман" цIарах харц паспорт а даьккхина, Товбеца-беттан 3-чохь Брянскера ша цIавогIучу хенахь а. ТIаьххьара къамел хилла цу шиннан Марсхьокху-беттан 13-чохь, Париже ваха 3 де дисинчу заманчохь.\nБерлине кхача кхо кIира дисича, Bellingcat гIирсо бахарехь, хIинццалц шеца контакташлахь хилла воцчу, "Вымпелан" керлачу кхаа даржхочуьнца кест-кеста зIене вуьйлуш хилла Красиков. ТIаьххьара Хангошвили Зеламха вуьйчу этапехь дагавийла цунна бовзийтина хилла и нах аьлла, шеконаш ю талламхойн.\nБинчу талламехь Iорадаьккхина Красиковн телефон бахьана долуш тIекхиъна хилар, иза кест-кеста Балашихерчу ФСБ-н спецзназехь а (35690 лоьмар йолу тIеман дакъа), "Альфехь" а, "Вымпелехь" а, ишта Аверкиеверчу ФСБ-н спецназо Iамораш дIахьочу базехь а хуьлуш хилар. Берлине ваха новкъавалале хьалха масех де базехь даьккхина Красиковс. Ишта цуьнан телефон тIетасалуш хилла Вернадскийн Проспектерчу ФСБ-н Антитерроран центран машана а.\nBellingcat, Der Spiegel, The Insider гIирсийн керлачу талламех дийцина "Свобода" Радиона еллачу интервьюхь Bellingcat хьостан аналитико Грозев Христос.\n"Москвахула Красиковн дIасалелар а, стохка Чиллан-баттера схьа цо телефонаш дIасаеттар а теллина оха. Зазадоккху-бутт карабеачхьана "Вымпелехь" болх бинчу 12 спецназхочуьнца уьйраш, зIенаш хилла цуьнан. Царех цхьаъ хIинца а болх беш ву цигахь. Берлинехь операци дIаяхьале бутт хьалха гуттар жигара даьккхинера цо шен цаьрца къамелаш дар. Дийнахь масийттазза телефонаш еттара цо цаьрга, ишта Бендерский Эдуарде а цхьана. ФСБ-ца йоьзначу дуккхаъ а меттигашкахь а хилла Красиков. Берлине вахале тIаьххьара цо полигонехь диъ де даккхаро цхьа а шеконаш ца юьту тхуна, и дерриге а Хангошвили верца доьзна хилла".\nКрасиковн куратор къайлахчу сервисашкахь цкъа мацах болх бина стаг стенна хIоттийна хилла, тахана а ФСБ-хь болх бийриг хIунда ца хилла аьлла, шега хаьттича, ишта элира Грозевс: "Тхуна анализо гайтарехь, Бендерский шеггара лелаш ца хилла. Ша тоххара болх бинчу ФСБ-н спецназан а, инарла Тихоновн а интересашкахь ду цо мел дийриг. Бендерский рол яра, Хангошвили ФСБ-но вийна вац, шайггара лелачу цхьана наха вийна аьлла, сурт хIоттор".\n2003-чу шарахь дуьйна хууш дара Бендерский Эдуард а, Тихонов Александр а уллора ши доттагI вуйла.\nГрозев Христо тешна ву, Хангошвили вер ФСБ-н тIегIанехь ду аьлла, ткъа иза вен тIедиллар Кремлера схьа хила тарло боху цо.\n"ХIара гIуллакх теллинчул тIаьхьа оха тIе ца дуьту, Хангошвили вер криминалан гIуллакх ду, Кадыров Рамзана бина бекхам бу бохург. ХIунда аьлча, Кадыровн а, ФСБ-н спецназан а юкъаметтигаш къийсаме ю, дIоггара доттагIаллийн яц. Ишта бакъ хуьлийла дац, спецназхоша бина бекхам бу боху верси а. Цхьана оьрсийн структуран, мел чIогIа зIенаш церан хиларх, Балашихерчу а, Аверкиеверчу а къевлинчу полигонийн территори тIехь хила аьтто бер бацара. Керлачу "Соколов Вадим" аьллачу цIарца документаш а кечдина, массо а пачхьалкхийн реестрашкахь и цIе тIечIагIъян аьтто хилар-м дуьйцур а дацара. Цхьана доларчу организацин таро хир яцара стаг вийначул тIаьхьа лараш ца юьтуш, ишта цIано ян. Оцу доллучо а гойту, мел лахара а, ФСБ-н лакхарчу хьаькамийн гIоьнца а, доллачул хьалха, Кремлан санкцешца а кхочушдина зулам и хилар".\nСтохка ГIуран-баттахь Германин канцлера Меркель Ангелас дехар дира Оьрсийчоьне, Хангошвили Зеламха верах мел йолу информаци шайга схьакхачае аьлла. ГIуллакх толлуш ю Германин Федералан прокуратура: цо тоьшалла до, немцойн талламчийн кхечу пачхьалкхан къайлахчу сервисех шеконаш хилар.\nОьрсийчоьнан Iедало а, ФСБ-но а шаьш гунахь дац боху зуламна. Ткъа Парижехь йоьдучу саммитехь Путин Владимира дIахьедира, Хангошвили "тIемало вара, шога, къиза, цIий Iенийна" ву, цо динчу цхьана зуламехь вийра 98 стаг аьлла.\nОьрсийчоьнан президенто билгал ца даьккхира, муьлха акци ю юьйцург. Ткъа Хангошвили вер криминалан къовсам бара аьллера Путина.\n"Суна ца хаьа, цигахь цунна хилларг хIун ду. Бандитийн го бара иза, цигахь хIуъа а хила тарлора", - элира президенто, Оьрсийчоьно масийттазза Германига схьавехнера иза, амма цара жоп ца делира шайна аьлла, тIе а тухуш.\nТIаьхьо Германино бакъ ца дира оьрсийн лидеран дIахьедар, официалехь Москвано Берлине цу кепара дехар дина дац элира цара.


Набахтехь латтон хан яхйина Савченкона\n2016-чу шеран Охан-беттан 16 де тIекхаччалц лаьцна йита сацам бина Украинин эскархо Савченко Надежда Ростох-кIоштан Донецк-гIалин кхело. Цу кепара суьдхо тIетайна прокурораша доьхучунна. Цу сацамна ша реза цахилар гойтуш ПIераскан дийнахь дуьйна мацалла лаца дагахь ю ша аьлла, дIахьедар дина Савченкос.\nМелла а сиха ша дIахеца езаш ю аьлла хета цунна. Савченко бехке еш ю Оьрсийчохь стохка Украинехь Луганск гIалана генадоцуш оьрсийн ши журналист вуьш дакъалацарна. Иза мича кхета а хоьжуш, яккхийн тоьпаш йиттина вийна ву бохуш чIагIдо оьрсаша шайн ши журналист.\nСавченкос шена дохкуш долу бехкаш тIецадуьту. Савченко лаьцнера тIеман конфликт йоьдучу зонехь герзаца болчу оьрсийн сепаратисташа. Цул тIаьхьа цара иза дIахьажийра Оьрсийчу. Стохка цо шозза мацалла латтийра, Оьрсийчоьнан Iедалша шена тIехь латточу харцонна дуьхьал.


Вена, полицин белхахо\nВенехь кху деношкахь дина терроран тIелатар толлуш лецначарна юкъахь бу Оьрсийчуьра схьабевлла нах. Цуьнах лаьцна дIахьедина Австрин коьртачу гIалан полицин куьйгалхочо Пюрстль Герхарда, яздо Маршо Радион "Карара хан" проекто.\nХьалхо терроран вовшахтохараллан декъашхой хиларан шеко йолуш Австрин полицин белхахоша лецира 18-28 шераш долу 14 стаг.\n"Царах цхьаберш кхечу пачхьалкхийн махкалла долуш бу, шайна юкъахь Бангладеш а, Македони а, Туркойчоь а, Оьрсийчоь а йолуш", – элира Венерчу полицин хьаькамо.\nАвстрин чоьхьарчу гIуллакхийн министро Нехаммер Карла тIетуьйхира терроран тIелатар дарехула лецнарш мигрантийн селхане йолуш хиларх а, ткъа цхьаберш Австрин махкахой цахиларх а лаьцна . Министро иштта хаам бира Венехь виъ стаг вийна "джихадхо" ша цхьаъ хилла хилар и зулам динарг.\nОьрсийчоьнан Австрерчу векало Любинский Дмитрийс хьалхо дIахьединера, лецначарна юкъахь Къилбаседа Кавказера схьабевлла нах бу аьлла.\nГерзаца тIелатар дира зуламхочо Венехь 6 меттехь Лахьанан-беттан 2-чу дийнахь. Террорхочо герз диттира кафехь хIумакхоллуш хиллачу а, урамашкахула лелачу а нахана а, ткъа иштта полицин белхахошна а. Дуьххьара зуламхочо герз диттира Венин коьртачу жуьгтийн маьждигана (синагогина) уллехь, цул тIахьа - гIалин юккъехь. И бахьана долуш, вийна 4 стаг, чевнаш йина ву- 22, шайна юкъахь низамаш лардон органийн белхахо а волуш.\nВенера теракт шена тIелаьцна "Исламан пачхьалкх" шех олучу экстремистийн тобано.\nВенехь гIалин юккъехь тIелатар дина 20 шо долу, Австрин а, Къилбаседа Македонин а паспорташ долу Куйтим Фейзулай вийра иза дIалоцуш. Стохка Охан-баттахь, 22 бутт хан а тоьхна, чувоьллина хилла вара иза, "Исламан пачхьалкх" тобанан декъашхойх дIакхета дагахь Шема ваха новкъаваьллачул тIаьхьа лаьцна хиларна. Шена тоьхначу хенах набахтехь баьккхира Куйтим Фейзулайс 8 бутт, цул тIаьхьа иза маьрша валийтира стохка ГIуран-баттахь.


Оьрсийчоь -- Къилбаседа Кавказерчу республикийн куьйгалхошна бахам гулбийраш бу церан зударий.\nКху деношкахь Оьрсийчура Iедалан дай декларацеш Iора йохуш бу даханчу шарахь шайна хиллачу пайданах лаьцна йолу. Кху тIаьхьарчу масех шарахь шаьш деш ма хиллара, шайн хIусамнаноша а, бераша гулдина рицкъ а довзуьйта цара. Къилбаседа Кавказерчу республикийн куьйгалхоша кечйинчу декларациш гойтуш ду церан хIусамнаноша шайн доьзална алсам пайда беана хилар шаьш хьаькамаш беанчул а.\nЦхьаболчу Къилбаседа Кавказерчу республикийн а, кIоштийн а куьйгалхоша Iораяьхьна даханчу шарахь шайна хиллачу пайданах лаьцна йолу декларацеш. Цу гIуллакхан коьрта Iалашо ю коррупцица къийсам латтор. Оьрсийчоьнан Iедалшна хетарехь, Iедалан белхахой шайн бахам гайта безаш хилча, церан аьтто хир бац, шайн даржех пайда а эцна, хьарам бахам гулбан.\nЗеделлачо гойтуш ду, Iедалан мукъ карахь болчу нахана иза дукха йоккха проблема хилла ца хилар. Делахь а хIора шарахь даханчу шарахь шайна хилла пайда гойтуш кехаташ Iорадоха цара. Коррупцица къийсам латторан низамца а догIуш и хаарш оьшуш ду ял йоккхучу органашна.\nТкъа хIун чулацам болуш ю и декларацеш? Коьрта жамI ду Къилбаседа Кавказерчу республикийн куьйгалхоша гулбинчул а алсам бахам гулбина хилар церан хIусамнаноша. Цуьнах лаьцна яздо «Кавказский узел» интернет агенталло.\nГIебартойн-Балкхаройчоьнан куьйгалхоша шайн декларацеш зорбане яьхна цу республикан куьйгалхочуьнан интенет сайт тIехь. Иштта ГIебартойн-Балкхаройчоьнан куьйгалхочо Каноков Арсена даханчу шарахь даьккхина цхьа миллион ах миллион сом.\nЦуьнан хIусамнанс Канокова Фатимас даьккхина 31 миллион сом. Каноковн долахь ду 6 гектар ах гектар хиллал латтан дакъа а, 725 йиъкIо метр цIа а, гараж а, «Мерседес-Бенц» (Mercedes-Benz) олуш йолу машен а.\nЦуьнан зудчуьнан Канокова Фатимин латтанан диъ дакъа а ду, цхьана гектар тIера 5 гертаран тIекхаччалц майда а йолуш, ши петар а ю, ши машен а ю «Ауди» (Audi) а, «Мерседес-Бенц» (Mercedes-Benz) а олуш йолу.\nГIебартойн-Балкхаройчоьнан министрийн кабинетан куьйгалхочо Хасанов Руслана а даьккхина стохка цхьа миллион ах миллион сом. Цуьнан петар ю 197 йиъкIо метр йоккхалла йолу, «БМВ» машен а ю.\nАмма Хасановн зуда тIахъаьлла хьоьвзина шен майрелла. Цо стохка даьккхина 31 миллион сом. Иза ду цхьа миллион сов доллар. Цул сов, Iедалан гIантден хIусамненан долахь цхьаъ цхьа гектар, важа цхьа гектар ах гектар майда йолу латтанан ши дакъа а ду, 482 йиъкIов метр чоьнаш йолу цIа а ду, 315 йиъкIов метр майда йолу петар а ю.\nСтавропол-кIоштан губернаторна Зеренков Валерийна стохка хилла пайда буьйцуш бу цуьнан официалан сайт тIехь. Цо стохка даьккхина 2 миллион 600 эзар сом. Зеренков да ву 558 йиъкIов метар майда йолчу хIусаман. Цуьнан долахь машен яц, амма латтанан дакъа ду 700 йиъкIов метр.\nСтавропол-кIоштарчу низамаш дахаран гуламан депутаташа Охан-беттан 19-чу дийнахь шайн сайт тIехь бовзийтина шайн бахамаш. Шайн долахь бизнес йоцучу депутатийн алап хилла стохка юккъерчу барамехь 2 миллион гергга сом. Амма коммерци лелочу цхьамогIа депутаташ шаьш цулла а къезиг ахча даьккхина хилар гайтина.\nСтаврополерчу гуламан куьйгаллехь боцучу депутатех стохка уггара боккха пайда хилларг ву «Цхьаалин Оьрсийчоь» партин векал волу Невиномысскерчу "Арнест" цIе йолчу кампанин вице-президент Гурьянов Владимир – 47, 9 миллион сом.\nУггаре а кIезиг пайда хилла стохка «ИОН» олучу тайнагаш юхкучу туьканийн машан долахойх цхьаъ волчу Николаев Игорьна – 336 эзар сом.\nЦхьаболчу депутатийн зударша доьзална алсам пайда беана стохка. Царах ю коммунист-депутат волчу Бражников Евгенийн зуда. Бражниковс 4,4 миллион сом доккхуш, цуьнан хIусамнанас даьккхина 5 миллион 100 эзар сом.\n«Кавказский узел» интернет агенталло дийцарехь, Ставропол-кIотарчу депутаташа хаьржинчарах ю "Toyota Camry" а, "Volkswagen Touareg" а олу машенаш.\nКхарачой-Чергазийчоьнан куьйгалхочо Темрезов Рашида даьккхина стохка 830 эзар сом. Цуьнан долахь ду 450 йиъкIов метр цIа. Цуьнан зуда мелла а алсам хьал долуш ю, стохка цо 117 эзар сом бен ца даьккхинехь а. Темрезовн хIусамненан долахь кхо петар а ю, гараж а ю, цхьацца хIума Iалаш е ши хIусам а, цхьа гектар сов латта а ду. Цуьнан иштта ю "Toyota Land Cruiser 200" олуш йолу машен а.\nДагестанан куьйгалхо Абдулатипов Рамазан цу дарже хаьржина дукха хан яц. Цундела цо шен декларацехь буьйцу масийтта меттехь шена хилла пайда. Абдулатиповн декларацица а догIуш, 2012-чу шарахь цо даьккхина 2 миллион 597 эзар сом. Цуьнан белхан алап хилла 2 миллион хиллал сом.\nХьехархочуьнан болх беш Абдулатиповс даьккхина 84 эзар сом. 420 эзар сом ду цуьнан пенси. Банкашкахь ахча латторна Абдулатиповна пайда хилла 83 эзар соьманна. Цуьнан кхин болчу бахамах а, цуьнан гергарчара даьккхинчу ахчанах а лаьцна кхин хууш дац.\n2012-чу шарахь ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека даьккхина 2 миллион 114 эзар сом. Иза 39 эзар соьман кIезиг ду цо 2011-чу шарахь даьккхинчул а. Цуьнах лаьцна дуьйцуш ду цо шен сайт тIехь Охан-беттан 13-чу дийнахь зорбане яьккхинчу деклараци тIехь. Евкуровн хIусамнанас стохка гулбинчу бахамах лаьцна йолу графа яьсса ю. Евкуровн а, цуьнан зудчуьнан а Москох петар ю, амма яц цхьа а машен.\nГIалгIайчоьнан Iедалан гIантдас Чилиев Мусас стохка 1,33 миллион сом даьккхина. Амма цуьнан хIусамнанас оццу шарахь даьккхинчу ахчанан барам бу 15 миллион сом хиллал. Цхьацца петар а, кхин йолу гIишло а йоцург, ЧилиевгIера ю "Мерседес-Бенц С" (Mercedes-Benz C) машен а.\nКIезиг пайда хилла стохка ГIалгIайчоьнан Iедалан гIаьнтден когаметта волчу Арсмаков Ахьмадна а (221 615 сом), Яндиев Даудна а (797 662 сом). Цуьнца цхьаьна, нагахь Арсамаковн долахь ши машен ялахь а "Рендж Ровер Спорт" (Range Rover Sport) а, "БМВ Х6" а, Яндиевн долахь яц я петар а, я цIа а, я машен а.\nДукха ледар бахамаш гулбина стохка кхин болчу ГIалгIайчоьнан министрша а. Царах стохка уггаре а кIезиг пайда хилларг ву дешаран министр Кодзоев Руслан. Цо даьккхинарг дац 148 эзар 370 сом бен.\n«Кавказский узел» агенталло дийцарехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан 2012 шеран деклараци каро аьтто ца болу. Иза гучуяла мегаш ю гергарчу деношкахь.\nАмма 2011-чу шарахь Кадыровс зорбане баьккхинчу хаамца, цунна цхьана а кепара пайда ца хиллера, балхахь делла 4 миллион 100 эзар сом ца лаьрча. Кадыровн Соьлж-ГIалахь йолу петар а яц да воккхавийр волуш – 36 йиъкIон метр. Машен йоцуш ю.\nТкъа цуьнан машенаш а, гIаланаш а, герзан коллекцеш а, акхаройн парк а, кхин дерг а Нохчийчоьнан халкъан бахам лоруш хилар билгалдоккху «Кавказский узел» агенталло.\nАрахьа хIусамаш магийна, амма ахчанаш дихкина Оьрсийчуьра стоьлан дайшна\nЛахлуш бу дуьнентΙера бахамаш\nОьрсийчуьра ара ма бовлийта Iедалан лакхарчу даржашкара белхахой!


(Хьамзат ибн Ӏабдул-МуттӀелип дӀасахьажийна кхузе)\nХьамзат къурайшин юкъахь уггаре чӀогӀа онда стаг вара. Иштта таллархо а вара иза. «Делан лом» — аьлла цӀе тиллира цунна. МостагӀех хьулвелла Къаф лам тӀехь Оркам цӀе йолчу шен асхьабан хӀусамехь хилла Мухьаммад-пайхамар\n. Цигахь иза, сийсазвеш, лаза а веш, цунна дов дина Абу ДжаьхӀала. Иза хиина Мухьаммадан девешина Хьамзатана, талла ваханчуьра цӀа вогӀуш. Гулбеллачу нахана юккъехь ша диначух дозалла деш, иза дӀадуьйцуш лаьтташ Абу-ДжаьхӀль а волуш, озийна Ӏад а долуш веана тӀе хӀоьттина Хьамзат. ТӀекхоччушехь цо коьртах тоьхна Абу ДжаьхӀлана, йоккха чов а еш. Орцах хьаьдда Абу-ДжаьхӀилан гергарнаш. «Виталаш иза, — аьлла кхеравеллачу Абу ДжаьхӀила, — Хьамзат кӀад ван а дагахь. Ша бакъ долуш, вон лазийна цуьнан вешин кӀант». Ткъа иза ша даран бахьана, Мухьаммада дин хийцар ду, аьлла цо. Хьамзат ша а ца хилла цу хенахь имане веана. Амма шен вешин кӀант лазорна кийра йоьссинчу оьгӀазлоно, кхетамо ца динарг деш, дог хийцина Хьамзатан.\nТӀаьххьара хийцам бина 2016, 22 февраль 20:56


Стигалкъекъа-бутт 03, 2013\nОьрсийчоь -- Ямало-Ненецкийн автономин гонан муфтий Хафизов Хайдар.\nОьрсашна юкъахь бусулба нах алсам бовларна духьал бу цхьаболу молланаш а, Iедалан белхахой а. Царах ву, масала, Ямало-Ненецкийн автономин гонан муфтий Хафизов Хайдар. Амма иза а, и санна ойланаш яржош болу кхин болу Iедалан белхахой а Оьрсийчурча Iедалан лаам кхочуш бан арабевлла бу аьлла хета вевзаш волчу Исламан Iилманчана Джемал Гейдарна.\nДукха хан йоцуш Левада-центро таллам бира Оьрсийчурча бахархошна юкъахь дин лелорах лаьцна. Цуьнца а догIуш, кху тIаьхьарчу кхаа шарахь православин керста дин лелош болчу нехан терахь лахделла 6 процентана, ткъа бусулба нехан терахь алсам даьлла 3 процентана.\nIилманчаш бинчу талламо гайтарехь, нагахь 2009-чу шарахь 80 процент Оьрсийчура делах тешаш болчу наха шаьш провославин керста дин лелош ду аьллехь, 2012-чу шарахь и нах бара 74 процент. Цу хеннахь, бусулба нехан терахь алсам даьлла шозза хиллал - 4 процентана тIера 7 проценте кхаччалц.\nКхин динаш лелош бу Оьрсийчоьнан 1 процент бахархой. Ткъа делах тешаш бац 5 процент бахархой, я вуьшта аьлча 7 миллион стаг.\nМа дарра аьлча, Iедалшна а ца хаа бусулба нехан баккъалла а долу терахь. Масала, 10 шо хьалха, 2003-чу шарахь, Путин Владимир Исламан конференцин организацин саммите вахча, иза цига кхайкхаран официалан бахьана дара Оьрсийчохь дуккха а бусулба нах бехаш хилар - 23 миллион гергга стаг. Ткъа уьш 15 процент Оьрсийчоьнан бахархой бу.\nАмма ша Путина "Аль-Джазира" телеканалана интервью луш, лар а луш, элира «миллионаш бусулбанаш» аьлла. Цу нехана этникан чулацам ша лаьтташ долу хаттар ду. Амма тIаьхьарчу хенахь сих-сиха хеза а бусулба дин тIеоьцурш дуккха оьрсий бу бохуш.\nЦуьнца доьзна дара кху деношкахь Ямало-Ненецкерчу муфтийно Хафизов Хайдара дина дIахьедар. Тахана - цхьа дин, кхана - кхин дин бохург хила ца деза, элира цо цу автономин гонан этноконфессин юкъаметтигашкахула йолчу кхеташонан цхьаьнакхетарехь.\nМуфтийна Хафизов Хайдарана хетарехь, оьрсаша ислам тIеэцар хилийта мегар доцу хIума ду Оьрсийчохь. Цу тайппа ойланаш йолуш Хафизов а, керста динан векалш а хилла ца Iаш, Iедалан белхахой а бу Оьрсийчохь. Царах ву Къилбаседа Кавказера исламан талламан центран директор Гереев Руслан.\n«Спектр» олучу аналитикан порталана ша еллачу интервьюхь цо чIагIдо. «Оьрсий синош Iалаш деш дац Оьрсийчохь цхьанха а. И бахьана долуш уьш сиха оьгу маларна а, наркотикашна а, тоталитаран секташна а хьалха, царах кхета радикалан исламан ун. Са лардеш ца хиларна оьрсийн йоIарий джамаIаташна юкъабоьлху, царах Iожалхой хуьлу.\nГереевс бакъо ю бах хIоранан шен даго къобул деш долу дин лело. Амма царах болчух тера дац, цунна хетарехь, салафиташ олуш болу нах.\nГереев Руслан: «Церан (бусула дине боьрзучу оьрсийн мехкарийн) терахь алсам дера ду, джихадистийн эмиссарийн оьрсийн мехкарий хьокъехь ша тайпа планаш хиларна. Джихадисташа оьрсашца беш болу болх, хала хеташ далахь а, алсам жамI дохьуш бу Оьрсийн Православин Килсо а, ламастан исламо а дохьучул а".\nСалафиташ лелош долу дин кхето атта долун дела ду иза аьлла хета Гереев Русланна.\nГереев Руслан: «Идеяца атта ю салафизм. Салафитана ламаз дан ши минот бен ца оьшу, суннехь дан дезаш ма хиллара».\nАмма муфтий Хафизов Хайдар а, и саннарш а банне а кхераме бац бусулба нахана аьлла хеташ ву Оьрсийчоьнан Исламан комитетан гIантда, вевзаш волу бусулба Iелам стаг Джемал Гейдар.\nДжемал Гейдар: «Массо а цу хафизовгIарна омра дина, орца даккха, Iора даккха, дуьхьал латта аьлла. Амма и хафизовгIара цхьа а боцурш болун дела, церан меттаг ян а йоцун дела, цара Iедална гIортор еш деш долчуьнан цхьа а мах бац».\nIедалш кхераделла ду оьрсаша бусулба дин тIеоьцуш хиларна аьлла хета Джемал Гейдарна.\nДжемал Гейдар: «Iедалш чIогIа кхераделла ду оьрсаша бусулба дин тIеоьцуш хиларна. ХIунда аьлча, иза бохург ду бусулба къийсам ара болуш бу этникан дуьхь-духьала латтаран кепара, Москох дуьхьал лаьтташ ю къаьмнийн провинцина бохучу кепара, сепаратизман кепара. Цо оьцург ю социалан а, политикан а къийсаман кеп».\nКхеташ ду, бусулба къаьмнех схьабевлла болу цхьаболу Оьрсийчура бахархой ислам динехь бу бохург шеконе хIума хилар. Амма, дуккха а наха билгал а доккхуш, бусулба дин тIеэцна оьрсий а, кхечу, эр вай, коьртачу декъана керста дин лелочу къаьмнийн векалш а цIена лело гIерта ислам. Уьш даггара теша делах. Цундела кхоллачух тера ду, масала, Гереев санна болчу нехан уьш салафиташ хуьлу олий ойла.\nИ бахьана долуш бала хьогуш а хуьлу и нах Оьрсийчохь. Цхьаболчара махках бовлар некъ а хоржу цу бахьанаца. Царах дукхах болчара хоржург ю баккъалла а динан маршо йолу Iамерка, я цунна лулара Канада.\nВанесса Ривер оьрсийн къомах ю. Дин бахьана долуш ца кхаьчнехь а, итт сов шо ду иза Канадерчу Монреалехь еха. И пачхьалкх бусулба нахана баха аьхна ю бохуш дийцира цу Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь.\nВанесса Ривер: «ХIинццалц тхайн дин бахьана долуш цхьа а проблема хилла яц тхан. Тхайн дин лелош маьждиге а доьлху тхо, марханаш лоцуш а, достуш а даздарш а дIа а хьо оха. Бусулба дезаденош хилча цуьнах лаьцна радиочухула хаам а бо, бусулба нах декъал а бо. Ала деза, Канадехь бусулба нахана, тхан доьзал а бу цу юкъахь, цхьа а вочу агIор беш Iаткъам ца хиларх лаьцна. Тахханалц дерриг а дика ду».\nОьрсий бусулба дине барзарх кхета гIерташ бу оьрсийн православин килсан мозгIарш а. Масала, Хафизов Хайдар вехачу регионехь Салехардан а, Новоуренгойн а епископ волчу Николайна хетарехь, дукхах болу нах бусулба дине боьрзу исламо боккха тидам доьзална тIебогIуьйтуш хиларна.


Германи -- Нохчийн яздархочун Бексултанов Мусан дийцарийн шолгIа жайна арахецна немцойн маттахь Австрехь, 28ГIа12\n„Вокзалехь къемат де дара, жоьжахате яра вокзал, адамех, къинойх, сатийсамех йоьттина, нIаьний санна сийсачу, лаьхьий санна хьерчачу, кхойкхучу, доьлхучу, доьлучу адамех, зингатийн тIуьйлиг санна, юьзна, йистина, чохь а, арахь а, тIехь а, бухахь а дIасауьдучу адамех гIуьттуш.\nНах бертал а, аркъал а Iохкура, набахтин камераш чохь санна.\nАхь лакхара полка лецира: „Лагерный я!“- аьлла, мохь а тухуш, тIера цхьаъ чу а кхоьссина.\nХьуна тIехь тужурка яра, лоьмар а йолуш, лергаш долу куй а.\nВагон йоьдура, лестара, саца тохалора, дIайолалора; лампа кхулура, йовра.\nИза улло схьа веъна, хьалахьаьжира, гена куьг ирах а ойуш.\n„Мак-Шарип!“- элира ахь...“\n„...Мак-Шарип!“ - элира ахь.\nСтаг вегийра, дIа а тохалуш. Стеган бIаьргаш арадевлира.\nХьо охьаиккхира полки тIера. Ахь качметаш лецира цуьнан, хьайн мерIела тIе а озош.\n„Дай-ваший вала хьан! - элира ахь, - хьан вала хьайн дай-ваший, хIокху бархI-исс шарахь сох кхета кхуза кхаьчначу!“\nМак-Шарипе велхар иккхира: „Алхаст, Алхаст!“- бохуш, хьох хьарча а тохалуш.\nМак-Шарип, ден-ненан цхьаъ бен а воцуш, ворхI йиша а, шортта даьхни а долуш жима стаг вара, хьо цIера арме воьдуш...\nХьан сица, хьан ойланца, хьан пхенашца, бIаьрсица латта буьхара ирахIоьтира, стигланаш чу а кеглуш.\nДуьне дан а дацара, дуьне доьхнера, ахь оццул сатийсина нохчочун маьрша дуьне.


Дзорт-наькъан Сайдара Аьдал-Гири | magas.ru\nДзорт-наькъан Сайдара Аьдал-Гири\n17.03.2015 17:57 Комментариев 0\nВай къамах а болаш 1аьдала лакхача балхашка къа а хьийга, г1алг1ай эздела боарамашца наха а мегаш, лерх1аме хиннача хьакимий ц1ераш йиссай сакхетаме. Тайпан ц1и яккха а ца езаш бовзаш хинначарех ба:\nМахье Ахьмад (Газдиев), Ахьмада 1ийса (Абадиев), Зоврбика Мурад (Боров). Х1анз дийна вола Арсмака во1 Арсамаки (Мальсагов), Мажита Сергей (Сараждини) (Беков). Царца ларх1а воаг1а Дзортов Сайдара\nАьдал-Гири. Уж новкъостий хиларах тарра царца хоза г1улакх, эздел леладу цун цо хадданза. В1аши гаргало лелалеш, лерх1ам беш, чакхбоал уж шоаш дийна мел ба.\nВайна ховш да советий 1аьдал долча хана цу 1аьдала а мегаш къаманна а мегаш хьакимал де мел хала дар. Цхьабакъда уж вай хьоахабаь къонахий эздий бар, шоашка доал де хьаденна рузкъа лораде маькарло йолаш говза бар. Царех вар Сайдара Аьдал-Гири (Дзортов) Нохч-Г1алг1ай АССР меттаоттаяьча шерашка бехктокхамеча балхашка хиннав из. Цох да ер йоазув. Автора карахдаьннад цун вахара а къахьегама а керттера наькъаш белгалде.\nБе-беча замашка дуккхача наха хьалхашка ийтта хаттар да, сенна вах укх дунен чу, яхар. Цхьаболчар шоай вахар хетаду рузкъа 1оадара, вокхар - зуламаш дара, х1аьта кхоалаг1чар - наьха дегашка шоай лар йитара. Цу наьха дегашка вижарех ца1 ва Дзортнаькъан Сайдара Аьдал-Гири. Из ваьв эзара ийс б1аь ткъаь ворх1лаг1ча шера вурийттлаг1ча марте Бурок1ала, хьаьнала къахьегаш ваьхача Дзортнаькъан Муртаза Сайдара дезале. Аьдал-Гири ваь цхьа к1ира даьлча, цун нана Дидигнаькъан Райхьант кхелхай. Из хьалкхеваьв воакхаг1волча, цу хана ший дезал а болаш веший Къамбулата хиннача сесаго 1оахаргнаькъан Исмейлий Забрата.\nАьдал-Гире бера ха атта хилац, бакъда дукха эргаш дац цун берал цун ханарчарца дистача. Веший сесаго нана санна к1аьда, хозача г1улакхаца йолаш, болча из аьттонах пайда эцаш хьалкхеву из. Цу эздийча кхалсага сийдеш чакхвоал Аьдал-Гири ше дийна мелва. «Са веший сесаго нана дагайохийтаяц сона. Нана санна лаьттай из» оалаш хиннад цо.\nКхойтта шу даьнна к1аьнк деша вода эзара ийс б1аь шовзткълаг1ча шера Шолжа-Г1алий т1а Мехкдаьтта институте чу хиннача рабфаке. Цу рабфаке дийша воалашехь а Сайдара дезал а, деррига г1алг1ай къам санна, мехках баьхаб. Сибарег1а 1окхаьчача хьалхарча шин шера Кустанайски областе Станционни поселке, «Коммунар» яхача колхозе, тракторни бригада учетчик хул Аьдал-Гири. Цхьабакъда ши шу совг1а ха яьлча цар дезал Фрунзе баха д1аболх эшаш дола наькъа каьхаташ даьхе, 1946 шера. Город Фрунзе, цу ханначухь Фрунзе ц1ераг1а хиннача «Сельмашзаводе» склада счетоводалла вода Аьдил-Гири.\nАла деза цу заводе къахьегаш волаш сиха даржа лакхлу из. Счетовод волаш д1аволавенна кузнечни цехе наладчик а, техник-планировщик а, т1ехьаг1а мастер а, технолог а, цу цеха кулгалхочун г1онча волаш а балхаш леладу Аьдал-Гире. Эзара ийс б1аь шовзткъе шийттлаг1ча шера Алероев Юнуса йо1 Хатимат (Зора) йоалаю Аьдал-Гире. Х1аьта диъ шу кхы даьлча г. Фрунзе хинна машиностроительни техникум йистейоакх цо.\nЦхьабакъда, ца говш Кавказе ц1абахка бокъо яьлча шоай мехкацара безам ч1оаг1а хиларах, эзара ийс б1аь шовзткъе вурийттлаг1ча шера, эггара хьалха боаг1арашца шоай мехка ц1абоаг1а Сайдара дезал. Цу хана Аьдал-Гири шиъ бер долаш хиннав. Шолжа-Г1алий т1а «Красный молот» яхача заводе кузнечни цехе мастералла вода из. 1аьдало ший дезалца ваха общежите цхьа ц1а лу цунна. Эзара ийс б1аь шовзткъе ткъестлаг1ча шера Аьдал-Гири хьожаву мехкдаьтта химически промышленноста къахьегамхой профсоюза Обкома отдела кулгалде. Эзара ийс б1аь кховзткълаг1ча шера Москве ялх бетта йола партийни болхлой кийчбеш йола курсаш чакх а яьхе ц1авоаг1а из.\nЦига цунца деша баьг1аб Пхьилекъонгий Саварбик, Албошнаькъан Ахьмад, Дахкильгнаькъан Шукри. Кастлуш КПСС - а Ленински райкома секретаралла хьожаву Аьдал-Гири. Х1аьта эзара ийс б1аь кховзткъе ялхлаг1ча шерагара эзара ийс б1аь кховзткъе иттлаг1ча шерага кхаччалца Аьдал-Гири къахьегаш хилар Нохч-Г1алг1ай АССР - а моттигерча промышленноста Министра дарже.\nЦул т1ехьаг1а эзара ийс б1аь кховзткъе дийттлаг1ча шерага кхаччалца Наьсарерча Трикотажни фабрика кулгалде хьожаву Аьдал-Гири. Вайцига духхьашха йилла производство из хиларах, маькарло йола говза кулгалхой тоъаш а боацаш министра дарже волчара цига балха вохийт из лакхерча 1аьдала хьакимаша.\nЭзара ийс б1аь кховзткъе дийттлаг1ча шера Шолжа-Г1алий т1а балха юхавода Аьдал-Гири. Нохч-Г1алг1ай АССР - а Паччахьалкхен плана воккхаг1вола экономист хилар из ах шера. Цул т1ехьаг1а диъ шера Нохч-Г1алг1ай АССР-а коммунальни боахама Министерства водоконала урхаллене кулгалхо волаш къахьег Аьдал-Гири. Эзара ийс б1аь кховзткъе барайттлагйча шерагара денз пенсе вахалца денз, ийс шера Нохч-Г1алг1ай Министрий Совете доагор доаккхача урхаллен кулгалхо хилар из.\nЭзара ийс б1аь кхоалапг1ча кховзткъеи шера денз дуккхача шерашка Ленински района а Нохч-Г1алг1ай Лакхехьарча Совета а депутат а хиннав Аьдал-Гири. Ший къахьегама наькъ т1а даьха доккхий толамаш бахьан долаш тайп-тайпара совг1аташ тийнад Дзортов Сайдара Аьдал-Гирена «Къахьегама ц1еча байракха» орден, «Дика къахьегар бахьан долаш» яха В.И. Ленина б1аь шу дизара ден хетаяь мейдалг. Ше хьаваьнна моттиг, ший дезал биц ца болийташ къахьийгачарех а хиннав Сайдара Аьдал-Гири. Балхара мукъа мел йола ха Бурок1ала йоаккхар цо аьле белгалдора тайпан наха а юртхоша а. Нагахьа мара ца хулача балхара мукъа волча ханачухь Шолжа т1а а Наьсар т1а а чкъьарий лувца ухар, лоам, даьй г1алаш йолча а кхувлар дезал, яхаш дувц из дагавоаг1араша.\nЭзара ийс б1аь дезткъе барайттлагйча шера кхойттлаг1ча июне вайцара д1акъаьстар сийдола къонах, ший Даьхен виза во1 Дзортнаькъан Сайдара Аьдал-Гири. Карарча хана Аьдал-Гире ши йо1 Маккие Мадинаи маьре яха шоай дезалаш а болаш яхаш я. Х1аьта Аьдал-Гири ц1ен-нана Хатимат Бурок1ала из ваьхача коа ях.\nДала гешт долда цох, вийрза моттиг даькъала хийла. Сона хетаргахь, из санна болча къонахий ц1ераш яхаргья дунен чу дуккхача замалахьа.\nПисьмо в редакцию! Мы отказываемся?


Берашта хетадаь вахар — Сердало\nБерашта хетадаь вахар\nВайна бий а ца ховш, дукха дика нах боахк вай юрташка. Шоаш бахача моттигашка накъабоалаш, юртахой охлой болаш, гIалат ца доалийташ чакхбоал уж, бахаш йоаккхача хана. Цу тайпарча цхьан сагах дувца безам ба са укх йоазонца. Университет яьккха, Сурхо тIарча №2 йолча юкъерча школе гIалгIай мотти литературеи хьеха со дIахьожаваь хьалхара шу дар из. 1980 шера 1 сентябре балха араваьлча, эггара хьалха сона байзача Сурхо тIарча нахах цаI вар Нальгиев Ювсапа Мухьмад-Cалим. Из сол дикка воккхагIа вар. Тхона юкъера башхало 22 шу хиллал яле а, цунца къамаьл деча хана, паргIата а атта а хулар сона, ше везавалийта ховш из хиларах. ХIаьта берашта из мел дукха вийза хургва-м дувца а дезац. ХIара дийнахьа яхар санна, школан тховна кIалха гуш, дагардар дувцаш-оалаш дIахьора оаха цига йоаккха ха. Бакъда геттара йIаьхача хана дагIа йиш хилацар, хIана аьлча хьехархочун де дезаш дукха хIама хулар: урок ялар, тетрадашка хьажар, даьшца-ноаношца къамаьл дар. Вешта аьлча, даим дIаада везаш дар тха вахар. Из наха дукха везаш хилара белгало яр, новкъосташа цох Мухьмад яха йоккха цIи а ца йоаккхаш, Салим оалаш хилар. Из ше санна кIаьда а дега безаме а хеталора цох тилла из цIи.\nДукхагIа цо хьехаш хиннар математика оалаш дола Iилма дар цу хана. ЙоккхагIйолча классашка кхыбола хьехархой бар, хIаьта зIамагIйолча классашца болх беш вар Ювсапа Мухьмад-Салим. Наггахьа хьехархо мара вагIацар школе, бе боаллаш тIормиг болаш, цIагIа кийчдаь, берашта довзийта керда хIама дахьаш. Бакъда Мухьмад-Салима кара тIормиг хургбар массаза а лелабеш. Цу чу книжкаш, тетрадаш, урока тIа эша кхыбола гIирс лелабора цо, бокъонца волча дешархочо лелабеш санна. Эггара хьалха тIормиг лелабе со Iомаваьр а из вар ала мегаргда. Школа яьккхача денз, тIормиг лелабеш Iаьдал дацар са. Университете дешаш, дукхагIа папкаш леладора. Цхьан дийнахьа Нальгиевс аьлар:\n-Сали, тIормиг бий хьа?\n-Лелабац аз. Папка тоъаргйолаш да са гIулакх, — аьлар аз.\n-МоллагIа хIама Iочуйолла а дика ба хьона. Сога цIагIа ба дипломат, аз кхоана Iобахьаргба хьона.\nМа ба аланзар аз а, хьажа ловра сайна хьехархочо могабер фу тIорми ба. ШоллагIча дийнахьа ши тIорми бахьаш вера Нальгиев. ЦаI шийна бенабар цо, шоллагIбар – сона. ТIоарсках бича санна, баьде-IажагIа бос болаш, сага лелабанза цIенна дипломат бар из.\n-Хьажал, во-м бац. Каьхаташ иштта дIа-юха кхухьачул, дуккха аьттув болаш да хьона укх чу леладича, — аьнна, хьабийлла, дикка хIама чухувшаргйолаш из болга гойтар сона воккхагIволча новкъоста.\n-Дика тIорми ба ер-м, нагахьа санна укхан мах Iа дIаэце, дIахьоргба аз, — ала дийзар са, гIулакхаца волча новкъостага.\nЦу хана денз, школе айса болх беш яьккхача дукхагIйолча хана, тIормиг лелабаьб аз. Духхьал урока планаш, массехк книжка Iочухийша ца Iеш, Мухьмад-Салима бенача тIорме чу Iочухувшар бIарчча термос а. Из бахьан долаш, урок яьлча дIайха чаь пела мала а вIаштIехьадоалар.\nЮвсапа Мухьмад-Салим зIамига волча хана денз дукха хало лайна, саготонаш яйза саг хиннав. Из ваь хиннав 1936 шера Сурхо тIа. ХIанз мо доккхий цIенош, кхыча паччахьа кара хьаяь машенаш еце а, нах хоза, маьрша боахкаш ха хиннай из. Кердача Iаьдало хьаяь школаш, наха юкъе даржаш латташ дунен дешар хиннад. Хьал-таро а во хиннаяц цу юрта баьхача наьха. Шортта жа, доахан, говраш, хьажкIа йолаш баьхаб дукхагIбараш, моцал фуй ца ховш. Из гургда вайна, мохк бохабале дIаязбаьча хIаране боахамга хьежача. Дешара тIакхувш а хиннаб цу хана Сурхо тIа баьха нах. Эггара хьалхара гIалгIай «Абат» яздаь саг а цу юртара хьаваьнна хиннав. Из (Цокиев МурцаIал) вайна массанена вовзаш ва. Школа хиннай болх беш. Цига хьехаш хиннача цхьаболча наьха цIераш, наха ювцаш хеза, йовз сона. Берашта хьехаш хиннав Исмейлнаькъан Шовхала Сулумбик, Исмейлнаькъан Висангире Увайс. ТIеххьарвар вайцара къаьста цхьа кIира мара хургдац. Дуккхаза вена, школе дагIача берашта хьалхашка къамаьлаш деш а хилар из ше лелача хана. ХIаьта Нальгиева хьалхара хьехархо хиннав Долгиев Сулумбик. Из воккха саг а дика дагавоагIа сона. Ткъо шу хьалха со Сурхо тIарча ООШ балха венача хана, дика лелалуш вар из, каст-каста автобуса чу го йиш яр къоано. Мухьмад-Салима кхел, вахар дуккха дикагIа хинна хургдар аьнна хет сона, из даькъаза 1944 шу хиннадецаре. Хьалхарча классе деша а ваха, дуне хоза а сийрда а хеташ, ваьллача кIаьнка сигале Iаьржъю, дег тIа баьде морх оттаю шийлача февраль бетта денача кхаьрача дено. Хетаргахьа, цигара хьадоагIаш хила деза вай къамо кхаьра ди аьттув беха ди санна лоархIаш хилар. Iалама наха оалаш да, кхаьрача дийнахьа наькъа ара ма вала, лоархIаме гIулакх дIа ма доладе, хьакима тIа ма гIо. Нальгиева а, из санна долча гIалгIай эзараш долча берий а аьттув бохабаь ди хиннад 23 февраль. Казахстана Карагандинске областа Шетский района Агадырь яхача юрта кхоач из. Цига даьккхача дIаьхача 13 шера дукха харцо ла йийзай цун. Бакъда царна юкъе а, ла эггара халагIа долаш, цунга дена ди хиннад из бойла висар. Вешта аьлча, нана (Албогачиев Эскхий Хьулимат) йоацаш вус из. Цар дезале дерригаш диъ бер хиннад, Мухьмад-Салим воацаш: Тамара, Роза, Султан-Мажит, Iийса. ДIахо дIайодача хана, нана санна цунга хьожаш, бера хьашташ кхоачашдеш, чакхъяьннай йоккхагIйола йиша Тамара. Сибрера цIабоагIача хана, цар да Мускхий Ювсап дийна вар. ХIаьта Мухьмад-Салим ше школе дешаргдар дийша ваьннавар. Шолжа-ГIалий тIа вода из, дезалах дIа а къаьсте. Цига дешаш а вахаш а 10 шу ха а йоаккх цо. 1959 шера лоаццача хана чакхйоахаш хинна, хьехархой курсаш йоах цо. Бакъда цар бокъо луцар йоккхагIча классашка хьеха. Юххьанцарча классашка болх бешше а, цо деш Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета филологически факультете. Из цо заочно яьккхар. Мухьмад-Салим вар лохорча дегIара, кIи бос болаш саг. Жайнахьа эггара дикагIа могабаь бос ба оалаш хезад сона цох. Даим кийчвенна, дешархоша масал эцаргдолча тайпара хоза лелаш саг вар из. КIеззига сихо къамаьл деш, оамал яр цун, бакъда ше оала дош ладувгIараша дика кхетадергдолаш цIена оалар.\nБолх болх ба, дезал дезал ба. Шолжа-ГIалий тIара Сурхо тIа цIавайя, лаьтта ийце, дай баьхача, ший вежарий бахача юрта ваха хов из. Эггара хьалха цо йоалаяь хиннай хIирашха саг, цо даь йоI-воI да Мухьмад-Салима. Уж арахьа бахаш ба. ГIалгIачо ваь Тимур яхаш воI ва, из Тюмене вахаш а къахьегаш а ва. Юххера цо йоалаяьр я Оздоев Ювназа Хьава. Цо даь воI-йоI да Нальгиева. Лидас университета доазол арахьара метташ Iомаду факультет яьккхай, яхаш а болх беш а Яндаре я. Батыра юридически факультет яьккхай. Из ший да ваьхача коа Iеш ва. ТIеххьарча хана, Сурхо тIа №3 йола юкъера школа хьаяьчул тIехьагIа, Ювсапа Мухьмад-Салим цига болх беш хиннав. Цига цо 2007-ча шергара денз, филолог хиларах тарра, эрсий мотти литературеи хьийхад. ХIаьта цо из дика хьийха хиларах шеко яц. Цхьабакъда цхьа хIама да укхаза белгалдаккха дезаш. Юрташка эрсий мотт хьеха хала да. Бераш, школе доагIаш, из мотт ховш хилац, из бахьан долаш чIоагIа къахьега деза, уж цу метта тIехьа ца дисийта гIерташ. Иштта къахьегаш вар аз вувца хьехархо а. Цунна тешал деш дар вай республикерча дешара министерствос 2006 шера 5 октябре арахийца хинна «ГIалгIайчен дешар» яха газет. Вайцигарча дикагIболча хьехархошта юкъевихьа, цу т1а кепа теха дар цун сурт. Цох даь дукха доккха доаца йоазув а дар цу газета тIа. Шийга деннача хаттара жоп луш, Ювсапа Мухьмад-Салима аьннад:«Карарча хана вахаш Сурхо тIа ва, болх цигарча №2 йолча школе бу. Сай балхах вашаш а, доккхал деш а ва, из хержа цIаккха дехке а ваьннавац».\nДуххьал дика хьехархо хинна ца Iеш, дика лоалахо а хиннав из. Цунна юххе яхача Нальгиев Iалаудина ПаьтIамата йоах: «Сона дукха везаш даь-воша вар из. Цхьаккха хьарама хIама шийх хьахьокхадолийтаргдолаш вацар. Наха вас яргйолаш дола харцонца дувзаденна хIама а аргдацар цIаккха. Массаза бакълувш саг вар. Юхе бахача наха эшача гIулакха кийча вар, даим дикан тIа, вон тIа вар. Ший болх цо дика баь хургболга а хов сона».\nБолх цо дика бора ала йиш йолаш ва со а, хIана аьлча цкъа цун урокага хьожаш, цунга ладувгIаш, бераша мишта деш, цун сий мишта ду хьожаш ваьгIав со. ЗIамагIйолча классе математика урок луш вар Мухьмад-Салим. Урок нийса луш хилча, цунна дуккха хIама чудоагIа. Масала, моаршал хаттар, вар-воацар малав хар, цIагIара болх тахкар, керда тема ювцар, из чIоагIъяр, бераша баьча балха мах бар, Iадика ювцар. Царех цхьаккха хIама дац, кIезигагIа е дукхагIа лоархIам болаш. Шедар урока тIа хила дезаш да. Бераша боккхача сакъердамца ладувгIар хьехархочо деча къамаьлага, шоаш а дакъа лаца гIертар, цо увттадеча хаттарашта нийса жоп луш. Цу заман чухьа е компьютер а, е интерактивни улг а, е кхыдола говзаме гIирсаш а дацар юрташкарча школашка. ХIаьта а ший хьехархочун говзалца, дешархошта пайда баргболча тайпара йора цо урок.\nВоIа Батыра яхачох, 2010 шу хьатIакхаьчача, хьалха белгалдоалаш ца хинна лазар хьов цун. ТIехьарча хана лергса дика доацаш вар из. Хетаргахьа, из а дувзаденна дар цун цамагарца. Пенсе вахá е балхара дIаваьнна, школанна хийраваьннача сага дог хIаьта а ший къахьегамца хул оалаш да. ЦIагIа вагIа сагота хеташ хул цу тайпарча сагá. Иштта сагота хинна хургья аьнна хет сона Мухьмад-Салима а, дуккхача хана берашца болх баьчул тIехьагIа. Укхаза дагайох Муталиев Хьаж-Бийкара «1-ча сентябре» яха байт:\n«КIаьнк ва духхьаш школе водаш,\nЦун бе цIе-кIай зизаш доахк.\nГуйран маьлхо берал хьесташ,\nГIа цо къонахчо мо боах.\nМалх хьеж сийрда, фо да цIена,\nТатане уд лоаман хиш.\nЦун никъ даькъалабувцаш санна,\nОалхазараша лекх шоай йиш.\nЦунна ховргда дакъа даккха,\nШколе вода довза, го.\nЛовча хилда дуне доккха –\nЯх аз дагахьа, накха баьста,\nДег тIа дехкаш морса кулг:\n«Айса йиа массе бIаьсти,\nДIалургьяр аз хьолла хург…»\nЛораш лоархIабанзар цунна операци е. Нальгиев Ювсапа Мухьмад-Салим цу шера кхелхар. Тахан цун вежарех-йижарех цхьа Iийса мара висавац. Амма Мухьмад-Салима Iилмаш хьийха нах дукха ба Сурхо тIа, из дагавоагIараш а ба. Цар из цIаккха воча хIаманца хьоахавеш хезавац сона. Из да сага дунен чу дутаргдола рузкъа. Цо баьча балха мах беш, бе-бе совгIаташ тийннад Нальгиевна, цо школе къахьегаш яьккхача юкъа.\nВторому съезду ингушского народа – 30 лет →


Шемахь машаран барт бохорна курдаша бехкейо Туркойчоь\nШеман къилбаседанехь туркойн эскаршна а, курдойн тобанашна а юкъахь летарш ду дIадоьлхуш, Iамеркан вице-президентан Туркойчоьнан президентца ЭрдогIан Реджепца пхеа денна герзаш совцош барт хиллашехь. Reuters агенталлан корреспонденташа а, меттигерчу журналисташа а бечу хаамашца, туркойн дозанерчу Рас-эль-Iайн гIалахь дIадоьлхуш ду тасадаларш.\nКурдойн векалша бехкаш дохку туркойн тIемалошна, барт бохорна а, нах бехачу гIишлошна тIееттарна а. Цкъачунна информаци яц беллачех а, лазийначех а.\nТкъа Туркойчоьнан президенто ЭрдогIан Реджепа пIераскандйинахь дIахьедира, Шеман къилбаседанехь цхьана а кепара тIемаш беш бац аьлла.\nТуркойн тIеман операци сацон бартхилира Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн вице-президентца Пенс Майкца Туркойчоьнан президентца ЭрдогIан Реджепца дийцарш хиллачул тIаьхьа. 120 сахьтана герзаш деттар сацош сацам хилира шина пачхьалкхан. Оцу юкъанна курдойн тIемалойн арабовла таро хир ю тIемаш боьлхучу кIошташкара. Цул тIаьхьа Хонкарас ерриг а операци ерзор ю аьлла дара дина дIахьедар.\nКху беттан 9-чохь йолийна Туркойчоьно курдашна дуьхьал Шеман къилбаседанехь тIеман операци. Курдойн тобанаш террорхой бу аьлла хета Хонкарна. Ткъа Iамерко "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхошна дуьхьал къийсам латторехь курдой шайн агIончаш лору Iамерко.


ОБСЕ-но толлур ду Нохчийчохь адамийн бакъонаш талхор\nЕвропехь кхерамазаллан а, цхьаьнакъахьегаран а вовшахтохаралло толлур ду Нохчийчохь кIоршаме адамийн бакъонаш талхор. Цунах лаьцна дIахьедар дина журналисташна хьалха брифинг дIахьош Москох волчу Iамеркан Пачхьалкхан департаментан векалан когаметто Палладино Роберта. Цу Iалашонца ОБСЕ-но пайда оьцур бу Москох механизм олучу кепах, боху цо.\nМоскох механизм ю наггахь а бен пайда оьцуш йоцу кеп, адамийн бакъонаш ларъярехула йолу проблемаш талла кхоьллина, хаам бина Палладинос. Цо дийцарехь, и гIулч юьхь ю официалан дуьненаюкъарчу миссино йоккхуш йолу, Нохчийчохь цхьа а бехкам а боцуш, адамийн бакъонаш талхош хиларх лаьцна болу хаамаш талларехула.\nПалладинос билгалдаьккхина, Iамерка а, кхин йолу ОБСЕ-на юкъайогIу пачхьалкхаш а масийттоза гIоьртина хилар Оьрсийчоьнан Федерацина Iаткъам бан "Нохчийчохь, йина кхел а йоцуш, адамаш дайарх а, царна тIехь Iазап латторах а, цхьа а бахьана а доцуш, адамаш лецарх а, кхин долу а зуламаш дарх а, низамаш дохорах а лаьцна болу хаамаш таллийта гIерташ".


Соьлжа-ГIала, Кан-Каликан урамехь\nКханенера схьаяккхалахь, хир ю синагога а\nКадыровс жуьгташна йийр ю баьхна синагога янза ю цкъачунна\nМаьждигаш а, керстанийн килс а лаьтта Соьлжа-ГIалахь. Синагога а лаьттар ю цигахь, элира 2013-чу шарахь мехкан куьйгалхочо. Амма иза янза юьсу таханенна. Кан-Калик Викторан урамехь (Нохчийн университетан ректор Iийначу Iилманчин сийнна тиллина и цIе) дуьххьара тIулг биллира синагогина.\nИзраилера еъначу делегацига нохчашний, жуьгташний юкъара барт керлачу тIегIан тIе баккха дохку шаьш, элира мехкан дайша хIетахь.\n150 шо хьалха, Грозная гIап юьллучу мурехь, баьхкина Нохчийчу жуьгтий. Йохк-эцархой бара дуьххьара махка кхаьчнарш. Оьрсийчоьно кхузахь хьалхара тIом болабаллалц лаьттина шахьарахь жуьгтийн каппаш. Тахана уьш меттахIитта тарло аьлла хета Кадыровна, цуьнан администрацина а. Иштта гойту махко ша гергарло дIадахдан лууш буйла.\nБакъду, жуьгташка махкахь цхьана заманахь цабезам лелла ала а дац. Цул сов, стохка Соьлжа-ГIалахь Керлачу Шарна хIоттийначу Базанна уллехь къегара жуьгтийн Ханука-даздаршкахь кечбеш хуьлу ворхI чIурам.\nКъилбаседа Кавказерчу жуьгтийн конгрессан а, Нохчийчуьрчу жуьгтийн юкъараллан а лидер волчу Юнаев Моисейс дийцира "Кавказ.Реалиига", хинйолчу синагогина бух биллина лаьтта, шо-ши шо даьлча лаьтташ хир ю гIишло, аьлла хета цунна. Цкъачунна шаьш, Соьлжа-ГIаларчу жуьгтийн жима тоба, мехкан куьйгалхоша шайна шахьарна юккъехь еллачу хIусамехь гулло, элира цо. Цигахь дIахьо жуьгташа шабата, гулло динан гIуллакх дан а.\nСинагога йоцург, музей а хир ю шайн юкъарлонан, хьалха Соьлж-ГIалахь мел хаза бехара жуьгтий гойтуш хир ю цигара экспонаташ, дуьйцу Юнаевс.\n"Советан заманахь дукха бара кхузахь жуьгтий. Европерчу а, "ломан а" (татийн) шайн-шайн яра синогаш. Нохчий 1944-чу шарахь махкахбаьхча, жуьгтийн хьалханчас дIагулбира синагоге шен нах, элира, мегар дац шуна нохчийн хIусамашкара бахам долабаккха, дай цIабахккалц Iалашбелаш иза. Нохчашна хууш ду иза, цара гергарло а латтадо тхоьца", билгалдоккху Юнаев Моисейс.\nБакъду, ца делира лидеро цхьадолчу хеттаршна жоьпаш, ца дахкийтира, дехча а, оцу меттиган суьрташ, ца гайтира, муьлхачу меттехь хир ю синагога.\nКан-Каликан урамехула дIасаволавелча а ца карийра "Кавказ.Реалиин" корреспондентна жуьгтийн килсан бух.Меттигерчу бахархоша ца хаьа шайна цунах дерг, элира. Я интернетехь а дац проектан паспорт, ца карабо лехарх хаам.\nЖуьгтий Соьлж-ГIала юхабахка а тарло, доттагIалла лелон кийча бу нохчий, элира деллачу хеттаршна жоп луш махкарчу къоман политикан министран гIовсо Элембаев Iалихана.\nИзраил, Абу-ГIош, Кадыров Ахьмадан цIарх маьждиг\nЛаамца - тхоьгахьа\nЮнаевс шайн юкъаралла ю элира Оьрсийчуьрчу Жуьгтийн къоман-культуран автомин (ФЕНКА) могIаршкахь. Ткъа автономин векало Энгель Викторияс, иза дац ишта, цкъачунна шайн декъашхошлахь яц Соьлжа-ГIаларчу жуьгтийн тоба, делахь а, хуьлийла ду цунна лаахь, элира "Кавказ.Реалиига".\n"Регионера керла тоба автонимин декъаяккха атта дац. Юстицин министраллехь дIаязйина хила еза регионерчу шина гIалахь бехачу жуьгтийн ши тоба. Нохчийчохь атта дац иза дан. Юха оцу шина тобанах, цхьаьна а кхетта, цхьа тоба хила еза. Цул тIаьхьа меттигерчу газетехула хаийта деза цунах лаьцна. Хала ду иза. Нохчийчуьра тоба ша йолучохь кехаташца дIачIагIлуш бен а яц цкъачунна. Оха гергарло леладо оцу тобанца, амма низаме диллича, яц иза тхох схьакхетта", элира Энгель Викторияс.\nБаха хууш болу нах\n2013-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь "Терек" тоба Къудсера (Иерусалим) "Бейтарца" футболах ловзучу деношкахь хьахийра Кадыров Рамзана синагога йилларх дерг. "Шу даха хууш адамаш ду. Тоян еза вай юкъаметтигаш. Тхуна хазахета синагога йилла меттиг тхаьшна карийна. Футболах а ловзур ду, синагога а хIоттор ю, вовшашна тIеттIа а оьхур ду, аьлла, хастийра Кадыровс хIетахь жуьгтий.\nКхин цхьа бахьана а ду Соьлж-ГIалахь синагога йилла – Израилой, Нохчийчоьной шаьш-шаьш лелочу динийн хIусамашка ларам бар. Къудсна гена йоцчу Абу-ГIош юьртахь (цигарчу бахархоша шаьш нохчий ду аьлла даржорца) 2014-чу шарахь Кадыров Ахьмадан цIарх маьждиг схьадиллира Нохчийчоьно. Соьлж-ГIалахь синагога йоьллур ю аьлла дIакхайкхийра, оцу совгIатна дуьхьал совгIат деш. Дийцарехь, лаам бехаш бу хIинца а.


Политковская ГIуллакх Хьокъехь ДIахьуш Болу Таллам КIажабухе Кхаьчна\nСтигалкъекъа-бутт 25, 2010\nОьрсийчоь -- Мусаев Мурад, адвокат, 20Чил2009\nОьрсийн инарла прокуратуро бечу хаамца, "Новая газетин" журналист Политковская Анна ер толлуш йолу талламан тоба йистах яьккхина оцу гIуллакхана. Таллам кIажабухе кхаьчна. И гIуллакх теллина а даьлла, цунна бехке берш лаьцна а бу, царна урхалла деш, арахьа вехаш волу стаг а ву аьлла, дIадаханчу кIирнах оьрсийн инарла прокуроро Чайка Юрийс дина дIахьедар, цхьа а бух боцуш хилла.\nКерлачу талламан тобан белхан хьалхарчу дийнахь кхело бакъо елла, оцу гIуллакхца уьйр хиларехь шеко йолу УФСБен подполковник Рягузов кхин цкъа а лаца. Хьалхуо лаца а лаьцна, юха дIахецна вара иза. Бакъду, Политковская Аннин гIуллакхца доьзна дац боху, Рягузов лацар.\nОьрсийн зорбан гIирсаша бечу хаамца, оьрсийн прокуроро Чайка Юрийс, инарла прокуратурехь къаьсттина ладаме гIулалкхаш толлучу урхаллин хьаким волчура дIаваьккхина, Иванов Сергей. Цуьанн метта хIоттийна, дийцарехь, цуьнан гIовс майоров Андрей. Талламан тобина куьйгалла дечу вохийна Гарибян Сергей а.\nУьш дIабахаран билггал долу бахьана ца дуьйцу инарла прокуратуро.\nАдвокатийн карахь а яц хIинца а, керлачу талламан тобанех лаьцна информаци. Делахь а, хиллачул кхин вуо уьш ца хиларх догдоху шаьш бохуш дийцира Маршо радиога, Поликовская ерехь шеко тIехь лаьттачу вежарийн, МахмудовгIеран адвокато.\nМусаев Мурад: Деллахь, кхин дика хир ду-дац ца хаьа суна. Цара вуо ца дарна са-м тесна оха. Цкъачунна берашна тIехь цара лелош ерг цIена харцо ю. Царна еш ерг гIело а ю. Цхьацца юьстах а воккхуш, масийтта Iедалан белхахо хьалха а волуш, царна юкъахь генералаш (инарлаш) а болуш, ницкъа а бу царна беш. Муьшка йо цара уггар аттачехь. Дикка хIума а туху цара. Лаахь ца лаахь и бехк хьайна тIе лаца, министре кехат язде "бехк хьай бара, айхьа йийнера" ала бохуш хIораннега. ХIинца лаахь-ца-лаахь и бехк тIелаца, аша тIе ца лаьцча йиш яц бохуш, царна чугIерташ бу-кха уьш.\nМаршо радио: ТIехьа МартантIера схьабевлла Тамерлан а, Джабраил а, ИбрехIим а МахмудовгIара гIарабевлира, оьрсийн инарла прокуроро Чайка Юрийс дIадаханчу кIирнах ткъе ворхIалгIачу августехь Политковская йийнарш кара а бина, уьш цхьайтта стаг а ву аьлла, дIахьедар динчул тIаьхьа. Ткъа МахмудовгIар – оцу зуламна куьйгалла динарш а, Политковская йийнарш а санна лоруш бу. Лаьцна болу, Москох гIалин Чоьхьарчу ГIуллакхийн Урхаллин белхахой – журналист дIасалеларца йоьзна информаци гулъеш гIо динарш санна лору, талламо.\nСхьагарехь, доккхачу дозаллица Чайка Юрийс дина дIахьедар, бух боцуш хилар гучудаьллачул тIаьхьа, хIуъа дина а, нохчашка тIелацийта хьовсур бу талламхой боху вежарийн адвокато Мусаевс. Зулам тIелацийта гIерташ, талламан белхахоша лелорг, керла хIума дац.\nМусаев: Етта-кх цара царна. I-го сентября в День Знаний ( Гезгмашан беттан Iчу дийнахь, Хаарийн Дийнахь ) чу а баьхкина, 6гIа этаж тIе ГУВД города Москвы олучехь масийтта стаг вовшах а кхетта - опертивникаш а, чохь генерал а волуш, бухара, ГУВДен генерал а волуш - лаахь-ца-лаахь схьадийца бохуш, цкъа муьшканаш йина - тIара Iуттуш, мийра Iуттуш. Ткъа юха, цо и харцо тIе ца лаьцча, хIара дIа а хIоттийна, тIехьа, букъ тIе - доIхех хIума йиттина цара цунна.\nМаршо радио: Цул сов, и вежарий, оьрсийн маттахь арадолучу "Форбс" журналан коьрта редактор Хлебников Пол верна бехке бу а элира оьрсийн инарла прокуроро. Амма, адвокато Мусаевс чIагIдарехь, оцу гIуллакхехь уьш бехке бойла хIете-вете а дац. И гIуллакх толлуш, къастоза нах бисина боцун дера. Цул сов, лазанская олучу, зуламийн тобан декъашхой а хуьлийла дац. Уьш массо а бераш хилла дезкъте итталгIачу шерашкахь.\nАдвокатана Мусаев Мурадана хетарехь, къомах нохчий хилар а тоьа оьрсийн талламхошна, стагана зуламхо ву а аьлла, муьлххачу а зуламехь бехке ван. Иштта, и вежарий Москох лаьцна аьллачул тIаьхьа, эргIадбахана бу, Нохчийчура бахархой. Маршо радиоца къамел деш шайна хетарг иштта довзийтира цара:\nЗуда: ХIинца долийнарг хIун ду? И ерна куьгбехке бу аьлла, масийтта нохчо лаьцна Москох. ХIай нах, хIун аьлла юьйш ю иза? Тхайна гIо до аьлла юьйш ю я шайх дог лозу аьлла юьйш ю иза? Хабар ду-кха.\nСтаг: Iедалан къайленаш цо гучуяха йолийча, цара (Iедалша) иза дIаяьккхина. Бехке доцу нохчийн бераш схьа а лаьцна, уьш хьийзош-м бу уьш хIинца. И цара тIелоцуьйтур ду.\nСтаг: ХIокху Россиян хIун Iедал ду? Шайна новкъа верг шаьш дIаваьккхича, тоттий, ша дерриг а, нохчийн коча дохуьйту. Нохчашна коча Iуьттуш ду и хIокху сохьта а.\nПолитковская гIуллакх хьокъехь дIахьуш болу таллам, кIажабухе кхаьчна. Гена мел долу а, йоккхачу гIовгIанца духуш ду иза. Схьагарехь, цунна бехке могIарера талламхой хир бу. Ткъа ша, инарла прокурор Чайка Юрий, хIун дан дагахь ву хIинца? Дерриг дуьне а лерг диллина ладоьгIуш Iаш долу, политикан гIуллакх кхиамца теллина а аьлла, турпал хилира иза цхьана денна. Цуьнга и чекх са гуш болу толам хилийта беш-м бац те, МахмудогIарна тIехь ницкъ?\nПолитковская ер таллар. Адвокат Мусаев Мурад


Бекалахь, Нохчuйн мотт, Сан къоман аз хилий Сингаттам беъначохь Пондаран мерз хилий. Сатесча Даймахке Шовданан ч1уг хилий Самукъа даьллачохь Мехкарийн йиш хилий! Ламанийн локхаллехь Аренийн сеналлехь Нохчийн мотт бекалахь Зарзаран мукъамехь! Бусулба дин долчохь Ийманан нур хилий Барт боьхна доьзалехь Машаран т1ай хилий. Накъостал эшначохь Къонахчун дош хилий Тешнабехк биначохь Болатан суй хилий! Ненан къинхетамехь Дас лучу хьехамехь Бекалахь Нохчuйн мотт Даимна бекалахь!


ЦХЬАНА ДАХАРАН ЗИЕРАШ\nАдмийн кхоллам язбечу Дала яздина хилла-те 1944-чу шарахь, 1аьнан шело ч1аг1ъеллачу хенахь, бусалба нах махках бахар… Х1ан-х1а, адамийн маьрша дахар хийца , лан ца яллал чолхе ерзийна къизална т1е х1иттош болу мур герга балийнарг дара Делах даьлла цхьа чкъор. Йоккхачу политикин майданахь «ловза даьккхина къамел» дийцаре деш хиллера х1етахь, нохчийн къам махках даккхар коьрта 1алашо лаьцна. Шаьш хьанал гулбинчу бахамах цхьа к1еззиг сал-пал кара эцна , халчарех беха некъ юьхьар лаьцна, хиндолчун юьхь я чаккхе ца гуш, ца девзачу мехкашка, ницкъ беш, д1ахьовсинчу къоман юкъахь бара Абдулаевг1еран доьзал а.\nСийлахь къинхьегаман турпалхо ю Абдулаева Арубика. Къона дахар б1останехьа доьрзучу муьрехь цуьнан хилла ткъесса шо. Цхьа ша тайпа ницкъ бу къуоналлин: луьра дарц, чехка мох хьакхарх, сийна ц1е яларх къуоналла къаръян хир дарий хьовх кху лаьттахь цхьа а х1ума. Иштта аьлла хеташ мур бу и.\nДукха дийцина, дукха яздина, г1ал-бецал а дукха, мотт баъбаллал хьехийна вайн къам г1амаршкахь 1охкучу хийрачу мехкашка д1адохорах лаьцна. Мел дукха шераш д1аэхарх, х1етахьлера кегий нах тахана къаной, диц дала ца туьгу шайн маьрша х1усамера арадевлачу минотехь дуьйна новкъахь лайна хало, харцо. Х1етте а адмаллех, иманах ца доьхна. Къаьсттина дийца ду вайн г1иллакхех, вовше лелийначу ларамах, къинхетамах лаьцна.\nНохчийн къома башхалла ю и, цунах вай цец а ца дуьйлу. И вайн пхенашкахь уьдучу ц1ийха йоьлла яьржина лелаш ю, д1аяла йиш йоцуш. 1957-г1ачу шарахь, Делан пурбанца, х1етахьлера СССР-н пачхьалкхан хьалхара секретар Н.С.Хрущевс вайн къомана ц1а дерза пурба делира. Амма, нохчийн х1усамашкахь бехаш-1аш оьрсийн а, лулара къомах болу нах бара, къизачу кхоьло махках даьккхинчу халкъо хала гулбинчу бахам т1ехь. Йоккха хало хиллера шен махка кхаьчначул т1аьхьа а лан езаш. Ц1а дерза бакъо ма еллий, шаьш хала йина кегий х1усамаш йоьхкина а, йохказа а Нохчийчу, дай баьхначу ярташка бирзинера нохчий.\nХала хетачех цхьа х1ума ду, хийлаза вайн наха зийна: мелла а вайн бахархой садаккха таро хилла парг1ат бевла хан ялале, юха а дуьненан рицкъах ца 1еба мекарчу адмаша Нохчийчу зулам далош хилар. Халкъан ойла т1емаш чахчош, хьанал 1алашо йохош, хийла нехан кхоллам хьошуш лан бийзира Нохчийчу беъна къиза ши т1ом, уггаре а вайн къаной г1ора дайначу хенахь.\nШеца хиллачу къамелехь Арубикас элира : «Девзткъе уьтталг1а шере ша йолуш ,тайп-тайпана къомах болу мог1арера нах бевзаш, шена хаъделларг ду, уьш вовшех кхеташ хилар. Ткъа цу юкъа дукха х1ума дог1у», – аьлла. Церан дахар цхьатера хилар хир ду-кх иза.\nВайн таханлера къаной бу шозза-кхуза дахаро зийна. Цкъа Сибарехахь, къуона болуш, ю мел боху адамийн бакъо йохийна баьхна, ткъа кху т1аьхьарчу шина т1амо, церан т1аьхьалоно ницкъ эшийна дахар токхуш. Уьш лара, церан сий дан Дала кхетам а, къинхетам а лойла вайна.