Инвесторш я моттаргIанаш?\nМангал-бутт 13, 2016\nГIалгIайн махка чукхочучохь ков, 2016\nЖIаьлийн нускалш кхиош йолу ферма йоьллур ю ГIалгIайн махкахь.\nЖIаьлийн нускалш кхиош йолу ферма елла дагахь бу шаьш долчохь китайхой аьлла дIакхайкхина ГIалгIайн мехкан Iедалша.\nГIалгIайн мехкан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека, шен зорбан-сервисехула бинчу хаамца, цу республикехь кеста схьайоьллур йолуш ю жIаьлийн нускалш чекхдоху завод. Цигахь, мел лаххара а 500 белхан меттиг хир ю, бохуш кхаъ боккхуш санна дуьйцу, меттигерчу Iедалша.\nЗавод схьайоьллур Китаерчу «Хуа шэн» компанино. Цхьана дийнахь-буьйсана цигахь чекхдоккхур долчу жIалийн нускалийн барам, мел лаххара а 60 тонн хир бу. Юьхьанца и завод схьайоьллуш китайхоша дойур ду 5 миллиард сом. Цул тIаьхьа, кхин а харжаш йийр ю ахчанца.\nГIалгIайн Iедалша, там хилла тIеэцна и хаам. Сел дукха ахча а дойуш, жIаьлийн нускалш ца бевлий бен ца дуучу регионехь инвесторш и болх болийча, цхьацца йолаца а, кхечунца а аьттонаш бийр бу царна. Масала, завод тIехь йийра йолчу латтах, цуьнан болчу мехалла 5 процент бен схьаоьцура дац.\nГIалгIайн юккъараллехь кхеташ бац, хIунда къобал йина Iедалша жIаьлийн нускалш кхиош йолу и проект? Ша а цхьана хенахь ГIалгIайн мехкан юьртабахаман министр лаьттинчу Манкиев Бамтгирис иштта элира цуьнах лаьцна Маршо радиога.\nМанкиев: «ЖIаьлийн нускалш ма кхиадахьара кхара, оьшуш йолу картолаш а, кхиболу хастоьмаш кхиабойла кхара. Кхин хIума-м яц кху махкахь кхиош асар доцург. Юьртабахаме хьажош ахча дац. Кхайкхадой цхьаъ до олий, амма кхочушхуьлуш дац. ХIун жIаьлийн нускалш? ГIалгIаша а дууш а ма дац уьш. Ас, цкъа а диина дац уьш. Церан цIе а яц дика. Иза олуш хезча, вуо хуьлу суна».\nИ жIаьлийн нускалш кхиоран метта, кхиерг, гIалгIаша юург ян мегаш ца хилла бохуш цецвуьйлу Манкиев Бамтгири. И проект а, кхиерш санна, дIа а кхайкхина, ян а ца еш юьсур ю аьлла хета шена элира цо.\nМанкиев: «И жIаьлийн нускалш кхиочул помидораш а, наьрсаш а кхиае. Кху 20 шарахь дуьйцуш ду-кх хIара. Кхузахь корейхоша схьайоьллур йолуш машенаш вовшахтосу завод яра, немцойн цемент йо завод а яра. Цхьа а хIума йина яц».\nКъилбаседа Кавказерчу мехкашкахь экономикан хьал дика ца хилар, федералан бюджетера дуккха а ахча хьажош доллушехь, шуьйрра дийцаре деш ду. Кхиъ, кхиъ богIуш, багош гIаттийна кIорнеш санна ю и республикаш, олу цхьаболчу тергамхоша. ХIора баттахь аьлча санна, масала, Нохчийчохь а, ГIалгIайн махкахь а дIакхайкхадо, цхаьцца проекташца инвесторш чубогIур бу, тIаккха вайн дахар нйиса бIостнехь, дикачу агIора хийцалур ду. Дуьззина кисанаш а долу инвесторех долу туьйранаш, леррина чоьхьарчу юкъараллина лерина ду, аьлла хета гуьржийн политологан Квахадзе Алекон. Цу хьокъехь, цо иштта элира.\nКвахадзе: «Къилбаседа Кавказера мел йолу республика дотацеш тIехь Iаш ю. Кхечу дешнашца аьлча: дIалучул дукха схьаоьцу. Иштта, оцу мехкашкахь чIогIа яьржина ю къайлахь экономика. Баккхийчу барамашкахь коррупци а ю цигахь. Гергарлонийн уьйранаш а ю балха хIотторехь. Цул сов маьрша меттигаш а яц уьш: лелхарш а, байараш а, нах лечкъорш а хуьлу. И ша дерриг инвесторш реза бан хIуманаш дац. Къилбаседа Кавказера цхьаболу мехкаш, маьIданаш долуш бу. Схьаоьцур вай Нохчийчоь, мехкадаьтта шортта долу. Амма церан экономика кхиина яц хIетте а. Цундела, иштта инвесторош бохуш бу дуккха а ахча а дахьаш, аьлла беш болу хаамаш, дукхачу хьолехь хьажийна бу чоьхьарчу гIуллакхана, шайн бахархошна. Хала хир ду кхечу пачхьалкхара инвесторшка цига ахча диллийта. Цундела, ас эр дара, иза ша дерриг чоьхьарчу гIуллакхана лерина пиар ю, Къилбаседа Кавказера мехкаш экономикехь кхио цхьа лерина кечйина программа яц, аьлла».\nКъилбаседа Кавказерачу республикашкахь, къаьстина Нохчийчохь, Дагестанехь а, ГIалгIайн махкахь а, иттанаш ю инвесторийн и проекташ, шуьйрра, дуьне мел ду дIа а кхайкхина кхочуш а ца еш, кехат тIехь йисина. ЖIаьлийн нускалш кхиоран проектех хIун хир ду ца хаьа. Иза кхочуш ца йича а, кхана-лама цхьамма а хоттур дац Iедалшка, и хаам стенна баржийнера аьлла.


Москох - Францин а, Оьрсийчоьнан а президенташ Олланд Франсуа а, Путин Владимир а Внуково аэропортехь. 6ГIу2014\nОршот дийнахь Францерчу Интер радиостанцин белхахошца ша къамел деш цу пачхьалкхан президента Олланд Франсуас дIахьедарш дина, Европин куьйгаллехь болчу нехан Оьрсийчоьнца юкъаметтигашка болу хьежамаш мел бен-бен бу а, амма уггаре а хьалха цхьаццаболчу Малхбузерчу тIеIаткъамечу политикашна демократи я адамийн бакъонаш я дуьненаюкъара низамаш – уьш еккъа цхьа риторика бен йоцийла, бакъдолчехь царна шайн экономикан интересаш а, шайна хуьлуш йолу са а мехалох юйла гойтуш долу.\nИштта, масала, адамийн бакъонаш йийцар а, маршо, нийсо а, вошалла боху паролаш коьртера лоручу социалхойн партин могIаршлахь шен президентан кампани дIаяьхьна хилла волу, амма, хетарехь, Элизейшкарчу исбаьхьчу президентан кхерча ша чоьхьа ког ловзушехь и хаза а, нийса а принципаш йицъелча санна лелачу Олланда чIагIдо, Оьрсийчоьнна дуьхьал йолу санкцеш кхин дIа янне а чIагIйан мегар дац, хIунда аьлча, цуо дийцарехь, Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира хIинцале а тоъалла беза мах текхна и санкцеш бахьана долуш.\nЦу дешнашка ладоьгIча хетадала там бу, Путин Владимир Кремлахь шен шийлачу кабинетехь, санкцеш бахьана долуш, мацалла хьоьгуш ву, я цуьнан харжаш кхачийна, кхана пхьоьранна хIун лол тухур бара-те бохуш холчехь иза ву.\nАмма хIан-хIа, Олланда, шен дешнаш тIечIагIдархьама, даладо цхьа кхинарг деза тоьшалла - цуо дийцарехь, Оьрсийчоьнан президенто шен Олландица хиллачу къамелехь аьлла, ша ванне а ма вац Малхбалерчу Украинера кIошташ Оьрсийчоьнах схьатоха гIерташ, аьлла. „Господин Путин дагахь вац Малхбалерчу Украинина аннекси ян. Со теша цунах. Цуо ша аьлла соьга иза“, - бохуш дийцира цуо журналисташка.\nОлланда ца хьахдо амма, цул хьалха шега а, кхечаьрга а Путин Владимирс ша ГIирмина а аннекси ян дагахь я Оьрсийчоьнах иза схьатоха гIерташ ца хилар массоза баьхнера, цуо иштта шен салтий а, эскарш ГIирмехь дан ма дац бохуш массоза чIагIдира, ткъа иштта цо Малхбалерчу Украинехь цхьа а оьрсийн эскархо ма вац бохуш массоза чIагIдира, цигара дела денна аьлча санна Оьрсийчу схьа а кхоьхьуш, дIадухкуш шен эскархойн декъий долшехь.\nИза дерриге а ца хьахадеш дитина социалхойн цIарахь Iедалехь волчу Олланда. Амма цуо чIагIдо, Украинин Малхбалехь хьал толушшехь, Оьрсийчоьнна дуьхьал йолу санкцеш сихонца юхъаяха еза бохуш.\nКIирандийнахь немцойн Bild am Sonntag цIе йолчу таблоидана ша еллачу интервьюхь иштта немцойн вице-канцлера Габриэль Зигмара а дIахьедар дира, кхин дIа Оьрсийчоьнна дуьхьал гIуданан гIулчаш яха мегар дац, аьлла. Цунна хетарехь, санкцеш чIагIйарца Оьрсийчоь кхин а чIогIа гIелйар а, цигахь дестабилизи кхоллаялар а Европина кхераме ду, и хьал цу тIе далийта луурш Европехь шортта белахь а.\nГабриэла билгалдаьккхира, Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш яхаран Iалашо - иза цу мехкан куьйгалла дагадовларийн шуьне юхадерзор яра, и мохк голашка хIоттор яцара. „Вай Украинера конфликт дIаерзон гIерташ ду, Оьрсийчоь гор хIоттон гIерташ дац. Ткъа Оьрсийчоь кхин а тIехула тIе конфликташ ерзорехь партнер ца хилалуш йиссахь, иза доллучу дуьненна а кхераме тIаьхьалонаш йохьу хIума хир ду“, - элира цо.\nЦу хьокъехь карладовлу Европерчу стратегикаллин институтан белхахочуо, политологин Iилманчас Асхабов Хьамзата Оьрсийчоьнний, Малхбузенний юккъехь карарчу хенахь кхоллабелла къийсам – иза цхьа карикатуран тIом тайпа хIума ю бохуш Маршо Радиога дийцар.\nАсхабов: „Суна кху тIаьхьарчу шерашкахь дуьненан политикехь а, Малхбузенан а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигашкахь гуш дерг – иза политика сийсазйалар, иаз пайдабоцуче ялар ду. Шинна а агIорчу баккхийчу политикаша а, дуьненан уггаре а нуьцкъалчу пачхьалкхийн куьйгалхоша а наг-нагахь дуьйцу вуно тамашийна, беламе, кхардаме хIумнаш.\nШайна шаьш дуьйцийла а хууш. Я цхьа а тоьшаллаш а ца дахкадо цара шайн дешнашна я цхьа а далилаш а. Хьалха-м хаамийн гIирсашкахула бакъдерг довза а, хIуман духе кхача а аьтто бара, уьш йозуш йоцуш яра. ХIинца уьш оццу политикаша дуьйцург дуьйцуш ю Малхбузехь. Оьрсийчохь-м уьш цкъа а ю аьлла маьрша а ца хиллера, я маьрша хила йита а ца йитнера. Цу кепара, вайна гуш долу сурт дуьненан политика бегйалар а, наханий, Iедалшний юккъехь долу харш кIаргдаларий ду-кх“.\nЦуьнца цхьаьна массо а Европера тIеIаткъаме политикаш а, куьйгалхой а бац и тайпа хьежамаш болуш. Оццу Габриэлан хьаькам, немцойн канцлер Меркел Ангела тIаьхьарчу беттанашка вуно шога критика ян йолаелла Кремлан а, Путин Владимирна а. Ур-атталла шен Керлачу шеран буса къоме йистхиларехь а ца Iийра иза Кремлан леламаш емал ца беш.\n„Кху шарахь вай дерриш а тешаш хилира, Европерчу кхетамийн баххаш а, къаьмнийн шайн кхоллам шаьш билгалбакха йолу бакъо а хеттаме йилларан. И ду Оьрсийчоьно Украинехь деш лелош дерг. Европано, цхьа а шеко а йоцуш, тIеоьцур яц нуьцкъалчун шена луург лелон йолу бакъо, дуьненаюкъара низамаш а хьоьшуш“, - элира цо.


Францехь нохчийн ши доьзал мухIажарийн тховкIело ца яларна четарш чохь беха\nОхан-бутт 29, 2022\nШиъ нохчий доьзал – верриг а 15 стаг, шайлахь 11 бер а долуш – Страсбургехь арахь биссина, Францин Iедало мухIажарийн статус ца яларна.\nЕвроперчу нохчийн Ассоциацин пресс-секретаря Албаков Шемала Кавказ.Реалиига дийцина, доьзалш диъ шо хьалха Франце сехьабоьвлла, кхузахь мухIажарийн статус яккхаран кепах чекхбуьйлура. Оцу хеначохь царна цхьана ханна чохь баха меттиг а, социалан гIо а латтийра, амма статус яла дуьхьало йича арадовла дийзира церан.\n"ХIинца мэрина хьалхарчу четарш чохь беха уьш. Цхьамма а дIа ца буьгу, депортаци ца йо, полици тIех юьйлу. Доьзалша мэрица дийцарш деш бу, чубаха меттиг йоьхуш. Церан ши агIо ю: тховкIело йоьхуш арз юханехьа чудала, йа шаьш Францехь шортта хан яккхаран бух тIехь кхузахь баха префектуре пурба дехар. Церан бераш кхузахь школе лелаш ду", - дийцина Албаковс.\nЦо тIетуьйхира, социалан сервисийн меттигаш ца хиларна аьтто бац уьш дIатарбан, цара доьху мухIажаршка хIора денна телефонаш еттар, чоьнаш мукъаяьллий хоьттуш аьлла. Иштта, хьолана юкъагIоьртина нохчийн бераш лелаш йолчу школан директор а, цо а хьажийна меттигерчу префектуре кхайкхам.\nКъамелдечо тIетуьйхира, иштта хьал сих-сиха хIуттуш хилар, нохчийн бакъоларъяран юкъараллийн аьтто ца хуьлу иштта тIехь тхов боцуш биссинчу хIора доьзална гIо латтон. Цул сов, юкъараллин организацино петар елча, доьзал социалан гIишло оьшучийн статусех хеда.\nХьалхо оцу мухIажаршца хIоьттинчу хьолах Нохчийчоьнан Iедалхоша пайдаийцира, царна гIо ца дарна Европехь беха оппозиционераш бехке беш. Масала "Грозный" пачхьалкхан телеканалан куьйгалхочо Ахмадов Чингиза дIахьедира, тIе ца эцначу Нохчийн республика Ичкерин агIончаша оцу доьзалшна петар ца лаьцна, Кадыров Ахьмадан цIарахчу фондо "миллионаш нахана" гIо дечу юкъанна, аьлла. Дуьйцуш дац, дагахь дуй республикера Iедал оцу Францера доьзалшна гIо дан.\nКадыров Ахьмад цIарах йолчу фондана дуьхьала Американ Цхьанатоьхначу Штатийн финансийн министралло "Магнитскан глобалан актан" бух тIехь санкцеш ю яьхна (адамийн бакъонаш хьешарна бехкебечарна тIаьхьабовлархьама лелайо иза Вашингтоно). Организаци масийттаза бехкейора "шен лаамехь-нуьцкъаха" фондана сагIийна ахча кхехьийта нах декхаре барна, амма Кадыровс и бехкаш тIе ца лоцура.\nОхан-бутт болалуш Кадыровн цIарах йолу фондо кхачанан сурсаташ декъна Украине бахначу ницкъахойн доьзалшна - сурсаташна юкъахь даьтта, дуга, бежнийн жижиг, шекар а дара. Уьш декъна Нохчийчоьнан Гуьмсан кIоштан Джалка олучу юьртара бахархошна, "цигара дуккха а шайн лаамехь нах бахана". Кадыровн критикаша чIагIдо, меттигера бахархой бертаза тIамехь дакъа лаца хьежош бу, ницкъаллин структурийн белхахой боцурш, шаьш тIаьхьадевлла лела нах а цхьаьна. Йозуш йоцчу хьасташкара информаци бакъеш тоьшаллаш дац.\nКавказ.Реалиино дийцира, Зазадоккху-беттан 13-хь Украинера дIайоьдучу юкъанна Румынин дозанехь дIалаьцна 36 шо долу Нохчийчуьра Гериханова Амина а, цуьнан жима кIант а. Оьрсийчоьнан дехарца Интерполон лехамашка еллера иза – мухIажир бехкейина Шеман тIамехь дакъалацарна. Гериханова дIалецира, цуьнан кIант берийн цIийне хьажийра – ден девешин аьтто белира иза цигара дIавига. Охан-беттан 13-хь Сучава гIалан (Румыни) кхело Украинера мухIажар, 36 шо долу нохчо Гериханова Амина дIайехначу Оьрсийчоьнан дехар кхочушдеш сацамбира. Бина сацам къовса а, мухIажаран статус еха а Iалашо ю цуьнан.


Маккейн Джон: Путин воккха консерватор ву\nГермани -- Iаьмеркан сенатор Маккейн Джон Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Кхерамзаллин Кхеташонан дийцаршкахь дакъалоцуш, Мюнхен, 04Заз2012\nХаамийн гΙирсашкахула, дехьа-сехьа, вовшашна Ιиттарш ярца билгалваьлла кху беттанашкахь Ιаьмеркара сенатор Маккейн Джонний, Оьрсийчоьн президент Путин Владимиррий. «Ιаьмиркан Аз» радион оьрсийн сервисна интервью елла Маккейн Джона, ша стенна яздинера Путине интернетерчу Твиттерехула кехат, дуьйцуш.\nПутин Владимир кхозлагΙа а Оьрсийчоьнан президентан дарже веъна, хΙинца цуьнга хΙун ала луур дара хьуна, хоьтту Маккейн Джоне «Ιаьмеркан Озо».\nМаккейн: «Суна теша лаьа, Оьрсийчохь дуккха а нахана шен хьаькамаллин кепаш товш йоций, тΙаьххьарчу харжамашна уьш резабоций кестта Путин кхетар хиларх.\nХалкъ гΙайгΙане даькхина тΙех сов бахамаш болу адамаш довларо а, массанхьа а яьржинчу коррупцино а. Суна шун тидам тΙеберзо лаьа, муха бу цуьнан хьажам Украине а, Балтикерчу кхаа махке а, Калининградан кIоштахь герзаш совдахаре а, цуьнан Лукашенкоца йолчу юкъаметтигаш а, бохучунна.\nИ тидича го Путина, шеко а йоцуш, оьрсийн импери меттахΙотто хьаьгна вуйла. Сагатдойту, Оьрсийчоь Балтикерчу гΙуллакхашна юкъагΙорта там бу, аьлла хетаро. Украина тахана Евробертаца а йоцуш, билггал ю Оьрсийчоьнна герга.\nΙаьмеркан Аз: ТΙаьххьарчу масситта шарахь хьан шатайпа юкъаметтигаш кхоллаелла президентца Путин Владимирца. ...Суна го, хьо воьлуш ву, со аьлла а валалале! Шо доьрзуш, Москохахь протесташ юьйлаелира, ахь хьайн твиттер-агΙонехула яздира цуьнга: «Хьомсара Влад, «Ιаьрбан бΙаьсте» хьуна а герга гΙерташ ю моьтту суна», - аьлла. И муха нисделира, довзийтахьа. Иза шегга Путине бохуш дара ахь, я иштта протесташка бевлла нах иркарахΙоттош вара хьо?\nМаккейн: « Ши а ду бакъ. Хазахета суна, Твиттерехь бегаш бан йиш йолуш. Оьрсийчохь протестан ойланаш яржайоьллачул тΙаьхьа, дагадогΙу суна, ас юха а яздира Твиттерехь: «Хьомсара Влад, «Ιаьрбан бΙаьсте» хьо волчу а кхаьчна ма ели», - аьлла. Дукха хан йоццуш, цхьана телешоухь, нахана жоп луш, со вьетнамхойн йийсарехь, ор чохь ши шо даьккхина, цунах хьераваьлла стаг ву, элира цо. Ас ларам бо цо бинчу тидаман. Амма, и айса мел лоруш велахь а, цуьнца реза хуьлийла дац сан.\nСуна Оьрсийчоьнан шина проблемех лаьцна ала лаьа. Хьалхарниг – валлалц набахтехь кхаба кхачийна волчу Ходорковскийх лаьцна. Оцу хΙумано айдина дерриг а дуьне. ШолгΙаниг – Магнитскийн гΙуллакх. ДагадогΙу и набахтехь вийна вуйла. Цунна тΙе тидам берзийра Конгрессо а, хΙинца тхан кхузахь «Магнитскийх доьзна низам» ду, цуьнан кхалхарна бехке болучарна таΙзар дан Ιалашо а йолуш.\nИ низам дозаделла лелар ду Джексон-Вэникан йохкаэцарехула херонаш кхобучу низамца. Нислуш ду исторехь иштта карчаме хΙуманаш. Оцу хΙуманех ду, суна хетарехь, Магнитский вер а».\n«Ιаьмеркан Аз» радионо кхидΙа а хоьтту Маккейн Джоне: оьрсийн арахьарчу гΙуллакхийн министра Лавров Сергейс иза Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гΙуллакхашка кхийдар ду, элира. Ахь муха жоп лур дара Лавровна?\nМаккейн: «Йохкэцар гатдеш, Джексон-Вэникан низам тΙеоьцуш а бехира изза. Амма оцу низамо аьтто бира кхечу кепара аравалалуш а воцчу 1 миллион ах миллион жуьгтичунна Оьрсийчуьра аравала. Ιаьмеркано адаман бакъонаш Ιалашйо. Ιаьмиркахой тешна бу, бехкенаш хΙуъа а дина а, таΙзаре бахало бохучух.\nСуна эхьхета, масала, Цхьаьнатоьхначу Штаташа тоъал шемахошна гΙо ца деш. Нагахь санна набахтехь Магнитский вер санна долу хΙуманаш Путинна маго деза аьлла Лавров хеташ велахь, иза Цхьаьнатоьхначу Штатийн бала а боцуш диса деза, аьлла, хеташ велахь, иза дуьненахь лелачунна юьстах висина стаг ву».\nКомпьютеран маттахь, Обамас оьрсашца йолу юкъаметтигаш, «юхахьалатор» («reset») аьлла йолийна политика аьтто болуш юй, аьлла шега хаьттича, иштта жоп делла Аризона-мехкан сенатора, республиканхочо.\nМаккейн: « Хууш ма-хиллара, «юхахьалатор» олу политика Обамас шен президенталлин юьххьехь юкъаяьккхира. Амма хан яьлча а ца нисделира и «юхахьалалатор». Со цецваьллера, я гΙайгΙане хилира ала муха нийса хир ду хаац суна, оьрсийн тΙеман куйгаллин векала Цхьатоьхначу Штаташа Европехь тΙеман дуьхьалонан тур хΙоттадаро Оьрсийчоьнна бакъо ло цунна тΙелата, аьлча.\nИза хьекъале дац. Путин кхин а 12 шарна Ιедале веъча, нахе хаттар доьссина, мeьлхачу агΙор иза дΙагΙур ву. Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацига Шемех йоьзна йолу резолюци тΙе ца оьцуьйтуш Оьрсийчоь хьийзар, я тΙеман урхаллерчу векалша Балтин мехкаш емал беш хилар гича, дуьззина кхеташ ду, Путинах кхин а воккха консерватор хиллийла»\n(ХIара интервью гойла ду ингалсан маттахь http://www.rferl.org/media/video/24581459.html) .\nМаккейн: Путин воккха консерватор ву


Адвокат: "ТIекхетта, лаьтта охьайиллира тхойша"\nОьрсийчуьра адвокат Дубровина Марина\nНохчийчохь цхьана зударийн тобано йиттина адвокатна а, журналистна а.\nДIадахначу кIиран еарин буса Соьлжа-ГIалахь цабевзачу наха тIелатар динера адвокатна Дубровина Маринина а, "Новая газетан" журналистна Милашина Еленина а. "Континент" олучу хьешан цIийнехь цхьа жIуга дуьхьалъяьлларе шина зудчунна. Летарш зударий хиллехь а, лазийначу шиммо бахарехь, царех зударий лоьтуьйтуш куьйгалла деш, дехьо лаьтташ божарий хилла.\nНохчийчоьнан куьйгалхочун гергара а, цуьнан гонера а нах бехачу "Нохчийчоьнан Рублевка" олучу меттигехь яьккхина ролик YouTube-каналехь яржийначу Нуханов Исламан гIуллакхан хьокъехь еанера Соьлжа-ГIала Дубровина а, Милашина а.\nБакъонашларъяран "Мемориал" центрца болх беш йолу адвокат Дубровина Марина 2015-чу шарера схьа дуьйна болх беш ю Нохчийчохь. Кхеле хIоттийначу бакъонашларъярхочун Титиев Аюбан интересаш ларъеш а яра иза, ишта цо болх бина дуккхаъчу кхел йоцуш Нохчийчохь байинчу нехан гIуллакхаш тIехь а.\nДубровинас дийцина "Кавказ.Реалиига" Соьлжа-гIалахь хиллачу инцидентех.\n– Марина, хIу хиллера шуьца селхана? Шуьшиъ йогIу йолу хан а хууш, схьахетарехь, шуьшиъ ларъеш хьешан цIийнехь Iаш хилла-кх и нах?!\n- Дера хилла, тхоьга хьоьжуш. Хьешан цIийнан лахарчу гIат тIехь кафе ю, цигахь хевшина Iаш хиллера уьш, тхойшиъ лар а еш. Оцу заманчохь тхайн гIо эшначу цхьана зудчуьнца цхьанакхетар хиллера тхан отелан дуьххьал йолчу кафе чохь. Цу чохь чай а молуш, хиъна Iийнера тхойша, цул тIаьхьа некъ хадош дехьа а яьлла, хьешан хIусаме юхаеара. Тхойшинна тIебаьхкина, го лаьцнера оцу зударша. Ишта яр-кх оцу инцидентан юьхь.\n- ТIелеттачара баха хIу бохура шуьга?\n- ХIара ду ала, бохуш хIума а дацара цара. Суна ца хезир-кх. Ленас (Милашина) яздо, шега цхьаммо-м цхьаъ элира бохуш. (Милашинас бахарехь, вахабисташна тIехIотта еана шуьшиъ аьлла, бехкейинера и шиъ- ред). Суна дуьхьал лаьтта зуда сох лата йолаелира, цундела суна ца хезира, цо дуьйцург. ТIекхетта тхойшиъ лаьтта охьайиллина, етта йолийра цара. Лаьттахь Iуьллучу стагана етта хала ма даций.\nАс мохь хьоькхура, суна тIаьххье мохь бетта юьйлира Лена а. Кафен йиллинчу неIарехь лаьтта, баьццара куртка йоьхна цхьа стаг вара дерриг а телефон тIе дIаяздеш. Хьалххе кечам бина, дина хIума дара иза. Араволлучехь хьежа а хьоьжуш, лаьтташ 4-5 жимстаг вара.\nКуьйгашца корта а лаьцна, бертал Iуьллуш яра со. Цундела сан куьйгаш тIехь таммагIаш ду, корта а лазийна, дегIа тIехь гематомаш кIезиг ю, хIунда аьлча, суна тIехь палто яра, цо ларйинера со. Чевнаш коьртана алсам хилира сан.\n- Шуьшиъ лоьраша тIе муха ийцира, Соьлжа-гIалахь шаьшинна динчух хаийта яхча?\n- Травмотолог хьаьжира тхошинга, дуккха а йиттина лараш тIехь хилар билгаладьккхира цо. Аьрру куьг дистинера сан, кагйина даьIахк яц аьлла, гайтира рентгено. Юха Ленига хьожучу нейрохирурго соьга схьа а хьаьжна, "суна гуш ду, хьуна хIуммаъ а ца хилла" элира. Иштта генара бIаьргтоьхча, кхийтира иза, суна хIуммаъ а ца хиллий.\n– Ткъа нохчийн полицино муха тIеийцира шуьшиъ?\n- Оцу сохьта хьешан цIийне баьхкира полисхой, хIунда аьлча, тхешан лоьмар чу хьалаяьлча охашиммо полицига телефон тоьхнера. Лоьрашкахула со а, Лена а чекхъяллалц хьоьжуш Iийра уьш. Юха хьеша цIийне юхадаьхкира тхо, инцидент хиллачу меттигах хьоьвсира полисхой, тхоьгара чуделла арз а схьаийцира. Суна хетарехь, цхьа а хIума толлур дац цигахь, делахь а чуделла кехат хила деза. Iуьйранна 4 сахьт долучу хенахь мукъа яра тхойшиъ.\n- Кадыровн гонах болчийн хIусамех а, церан хьолах а яьккхина видео интернетехь яржийначу Нуханов Исламан гIуллакх лелош хиларца доьзна ду аьлла, шеко ю хьан, я цхьа кхечу бахьанашца?\n- ХIаъ, ду дера Нухановн гIуллакх тIехула, кхидолчу гIуллакхашна а тIехула. Нохчийчуьра диъ гIуллакх ду ас дIахьош карарчу хенахь. Массанхьа а бохург санна, нах лачкъор, бакъо йоцуш еххачу заманчохь нах лецна латтор, Iазапаш лелор ду…Ас дукха латкъамаш бина оцу тIехула, нохчийн Iедалхоша и гIуллакхаш тесна дуьту аьлла. Хетарехь, и бахьанаш а хила тарло.\n- ХIинццалц схьа Нохчийчохь цу кепарниг Iоттаделлерий хьох?\n-ХIинццалц кхерамаш туьйсура суна тайп-тайпанчу бахьанашца. Ницкъаллийн структурийн белхахоша а, талламчаша а, прокуратурано а, кхелахоша а олура кхеттал дерг. ТIе куьгаш даьхьна дацара, бакъдерг дийцича. Хетарехь, собар церан кхачийначух тера ду.


"Хаац, Iедална муьтIахь министр-м вара иза..."\nГIалгIайн махкахь велла къинхьегаман а, социалан хьаштийн министран даржехь вехха лаьттина Маршани Баудди.\nИ бохам хилла Магасерчу цуьнан цIа чохь. Хиллачу даржхочун Iожалла яьгначу газах хилла бохуш дуьйцу ницкъаллийн стурктурашкахь.\nИштта цуьнца цIа чохь карийна синкхетамехь доцуш цуьнан зуда а, кIант а. И шиъ хIинца дарбан хIусамехь ду вуочу хьолехь.\nТалламан комитето къастош ду Маршани валаран бахьанаш, амма, массара а юьйцуш ерг ю газан верси.\nКхечу хьосташа дийцарехь, газан урхаллера белхахоша, орцана цига кхаьчначарна ца карийна цигахь и лар.\nМаршани Бауди нийса шо хьалха дIаваьккхинера 7 шарахь болх бинчу оцу даржера. Евкуров Юнус-Бекан командехь уггар а дукха лаьттинчу даржхойх вара иза.\nИза оцу даржехь хийцаран бахьанаш а хууш дацара. Муха стаг вара Маршани дуьйцу юкъаралхочо Манкиев Баматгирис. Иза ша а ву Аушев Русланан Iедалехь юртбахаман министр лаьттина: "Маршани вевзаш вара суна дикка. ПаргIат стаг вара иза амалца, сиха воцуш. Шена тIелаьттачу Iедало де аьлларг а деш хилла стаг ву-кх иза.\nТалламан комитето бахарехь, яьгначу газах дIовш даьлла боху. Амма газан белхахоша иза дIаихина меттиг хилла яц боху. Реанимацехь зудий, кIантий ма дуй цуьнан".\nМаршани Бауди 2011 шарахь вен гIоьртира муьлш бу ца хуу нах. Иза вехачу хIусаман керта оьккхург кхоьссинера. Вийна, лазийна цхьа а вацара.\nАмма цуьнан гонах а, цунна дуьхьал а ондда болх болийра ши шо хьалха. Оцу министраллехь болх бинчу Евлоев Iусман цIе йолчо Iораяьккхира оцу хьукматера коррупци.\nХIора шарахь цигахь 520 миллион сом лачкъош ду бохура цо гIарайохучу видеош тIехь. Youtube леррина канал а кхоьллинера "ГIалгIайн махкара къинхегаман министраллера коррупци" аьлла цIе а йолуш. Евлоевс Путине а кхайкхам бинера оцу гIуллакхан терго яхьара аьлла.\nТкъа, юкъаралхочо Манкиевс бахарехь, шега лаккхарчу Iедало де аьлларг дийр долуш стаг вара Маршани: "ДIадийца башха хIума хууш-м дац цигахь. Амма Iедало цхьацца хIуманаш гучу дохуш, болх-м бина цигахь. Евкуровс шега аьлларг дийр долуш стаг вара-кх иза. Шега аьлларг а деш, ваьхна стаг ву иза. Массарелл а дукха болх бина ву иза цигахь".\nIедалан даржхой газах дIовш а даьлла балар дуьххьара хуьлуш дац ГIалгIайн махкахь. 6 шо хьалха Несар-гIалахь шен цIа чохь зудчунца а, 4 бераца а велла каравира чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера лакхара эпсар Тамасханов Аслан.\nОфициала верси-газ. Шеко яц Маршани валаран бахьана а изза лорург хиларна. ТIаккха, оцу министраллехь лачкъийна ахча мича дахана талла а атта хир дац.


ГIажарийчоьнан зарратан программа йийцаре еш ю Женевехь\nЛахьан-бутт 23, 2013\nГерманин арахьарчу гIуллакхийн министра Вестервалле Гидос довзийтира Женевехь дIадоьлхучу ГIажарийчоьне зарратан программа яцъяйтаран дийцаршкара хьал. «Болх кхин жамIаш долуш а бац, дуккха а дуьсу кхочушдан, амма шанс ю Iалашо йистене кхача», чIагIдо цо.\nЗарратан герзан да йолчу 6 пачхьалкхо дIахьочу дийцарех дерг довзуьтуш ЕвроБертан арахьарчу политикан декъан куьйгалхочо Эштон Кетрина а, гIажаройн дипломатин хьалханчас Зариф Мохьаммада а бахарехь, докккхачу декъехь ю прогресс.\nКитайн хаамийн гIирсаша, шайн дипломаташна тIе а тевжаш, боху, дийцарш толамца доьрзуче кхаьчна. Iамерко, Китайно, Оьрсийчоьно, Францино, Британис, Германис шен зарратан программа герз кхоллалур доцчу тIегIан тIе яккхаре кхойкху ГIажарийчоь. Оцу барамашна дуьхьал шаьш тоьхна лаьтта экономикан эмбарго дIаяккха чIагIо а йина цара.


БОЛАТХАН — Сердало\nЭггара шийлагIйола саькур оалача бетта бийса яр ара лаьттар. Михо хьайзе, хьайзе, сигала хьалхьора гIоа. Берза Iазал хьувзача цу бус йоккхача хьунца пIелг мо цаI висавар Болатхан. Юрта хьалчукхача йоккха юкъ еце а, гонга кхоачаш уллача лайво дега ма хетта дIавахийтацар из. Хьамча хьекха вIашагIлетача санна, хеталора гIорадаьча когий пIелгаш. Дувладенна Iодадар дахчаш мо чIоагIденна кулгаш а. ХIанз моллагIча халонна сатоха кийча вар чарахь, берташта кIал ца висачахь. Царна кIалвусе, ший гIулакх телха долга ховра цунна.\nХьайнача дуIан юкъегIолла Iохьежача, яьга яла йоалла тов мо, сийрдалелхаш йолча лампан алинга тIаэттар Болатхана бIарг. Юхасеца, дувладеннача кулгашта Iи а теха, хьокхадир. КIеззига гIойле хилар. ГIоралла эттIа иккаш Iо а яьха, когаш а иштта хьокхаберг дукха хIама дIалургдар цо хIанз.\nЗIамига саг еча уйлаех ваькххар, из эггара чIоагIагIа кхийрача хIамо. Гаьна йоацаш Iаьхар борз. Эзза Iочуйийхка тIатулла лергаш йола кий хийра а яьккха, шийлача михо юха а лерге енача берза йиткъача оазага ладийгIар цо.\n— У-у-у-у, — яхаш, хьун тIа ийлуш йола оаз гаргайоагIаш латтар.\n— ЦаI. Цунна-м духьалъотталургвар со, — хаьн уллача урсах кулг техар цо. Бакъда борз цхьаь яцар. Iаьхар цхьаькха. Кхы цхьаькха а. БIарчча ординг. Котваргхиларах догдилла Болатхан, ма хулла сихагIа юртагахьа волавелар! Бертий оазаш цкъа гаьнаювлаш, тIаккха гаргагIерташ санна хетар цунна. Сага хьаж кхийтта тIехьйоагIачох тара яр уж. Бакъда мел юхе цар увгIар хозе а, хьагучаяьнна, чарахьа никъ бехкаш яцар. Ше мишта вежар, сакхетам чура сево ваьккхар белггала оалалургдоацаш, сел чIоагIа керта чоажош а еррига тити а гIоръяьяр цун. Цу бус юрта хьалчукхаьча вала воаллача, дIаваха низ боацаш висача юртахочоа тIакхаьчабар Iуйран хьунагIа болха нах. Сакхетам чура ваьнна зIамига саг делкъел тIехьагIа больнице кхоачаваьвар цар. ЗIамигача цIалга чу шоай лорий мотт бувцаш боахкар кIай халаташ дувха кхалнах.\n— Фуд цунна? – наIара санагIага хьаэттар керттера лор.\n— Хьакхийттавац хIанз а, — аьлар Сакината.\nХьачухьежа, унахочун юхь бIаргаяйра Османа. Ший дегIах цIийбаь чIий чакхбаьккхача санна хийтар цунна цхьан юкъа. Цунна вайзар Болатхан. Дагаехар кхелета кагийнах болаш, къовсам баьннача моттиге, нах бIара а хьежабеш, цо ший кулгаш тIа йийтта гIадж. НанапIелга тIа тохацар цо:\n— Iаг лелабе ма безий укхун, — оалар Болатхана, ше гIадж мел тохача хана. Деррига цар дов дацар ший шай мах болаш. Болатхана хьунагIа каст-каста оакхарашта боангаш увттайора. Дукха ца лоаце а, наггахьа цар чу доаллийсар лийг, цогал, акха хьакха. Цкъаза боанг а тIехьа аькха додаш а моттигаш нийслора, из низ болаш а човнаш ла могаш а дале. Ишттачарех яр чарч. Болатхана йогIача боангех дукха дош ца хеташ, лелар уж хьунагIа, цкъаьнахьа дIалоаце, из боанг текха а еш йолхар.\nЦхьан дийнахьа хьунагIа вахача Османа дайра боанга чу детталуш дола цогал. ЦIе бекх болаш, даьнна дIаьха цIог долаш дар из. ЧIоагIа Iазап дар, ший тIод мукъадаккха гIерташ цо озаш хиннар. Бакъда цIена леша хьалхара ког хьахецаш яцар къовлаенна боанг. Шортта дIа-юха хьежа, ше гуш саг воацилга тийшача, тIа а ваха ирбаьча бIаьхача хьокхаца боанг хьайийллар цо, цогал цу миноте, ший лозабаьча когах Iоухача цIе лар а юташ, хьун юкъе къайлаийккхар. Цигга тIакхаьчар Османа боанга да. Из Болатхан вар. Духхьал ше цаI хинна ца Iеш, массехк зIамига саг кхы а вар цунца. Цхьан хIамах цецваьннавар Осман, тата доацаш, мичара боагIа ца ховш, уж шийна тIакхачарах. Цо дика кхетадацар говза чарахь хьунагIа мел Iимад тоIаяь лела веза. Цу тайпарча говзача чарахьех вар Болатхан а.\n— Фу леладу Iа? Хьай доацача хIаманна кулгаш тIа хIана кхувдаду Iа? – хьакхайкар, хьаь тIа хьалтетта кий йолаш латта юртахо. Цун тIехьа, цIимхара хьахьежаш, бакъда йист ца хулаш, латтар вожаш а. Хетаргахьа, къамаьл деш вар цар тхьамада вар, цудухьа деррига гIулакх цун лоIамагIа дитадар цар, шоаш юкъе ца гIерташ.\n— Къа ма дий цун. Сов къиза-м хила мегаргвац, — аьлар Османа. – Вешта, хьо-м зIамига волча хана денз ва къахетамах хIама доацаш. Сона дагадоагIа Iа кагийча берашта мишта еттар. Хийла мераж йохайий, бIарга кIийле Iаьржйий хулар уж, хьо летар бахьан долаш.\n— Сона хьехар де венав хьо укх хьунагIа? Хой хьона со укхаза лела мел ха я? Сога хIама ала саг вац хьона укхаза, аз фуннагIа дойя а. Хезарий хьона? Кхы са боангах кулг ма тохалахь, цо фуннагIа лаьцаяле а. ХIанзарчоа аз гIод тохаргда хьона. Кулгаш тIа иттаза гIадж тохал цунна, — аьлар чарахьа ший новкъосташка. Бакъда Осман царна атта караваха лаьрхIа вацар. Цунна уж иштта тохалургйоацилга хайча, новкъосташка из хьа а лацийта, ше йийттар Болатхана цун кулгаш тIа дикка сомал доалла турса гIадж. Сийнденна, цIеша дизадар кулгаш. Нагахьа санна гIадж турсах а ца йоаккхаш, кхыча чIоагIача дахчах яьккхаяларе, Османагара хьал кхы а вогI хила тарлуш дар.\nХIанз шийна хьалхашка лорий маьнге тIа сакхетам чура ваьнна улла Болатхан вайча, из шедар, селхан хилча санна, духьалъэттар цунна. ДIатIа а ваха, когаш тIа IотIахьежар лор. ТIаккха кулгаш тIа.\n— Когашта хIама даьдац. Кулгаш-м дIохьадаьд. ДIадаха деза, — наIаргахьа Iоволавелар из. — Кийчве. ЭттIаве веза.\nЦкъа унахочоа, тIаккха лора бIарахьежар Сакинат. Шекьяьлар йоI цо дувцачох. «Кулгаш а когаш а дIохьадаьдац», — йоахар цун дего.\n— Хьакхетталца сабарде вай, — духьалъяла елар из.\n— А. Ма де. Иштта аттагIа хургда цунна.\nСайрангахьа лестаяр, Осман нах эттIабеча цIагIара араваьннача хана. Хьацар даьннача хьажан кIалхара хьахьежар, аькхандараш мо цIийх диза бIаргаш. Ше болх беча ткъаь шера цу тайпара операци яьяцар цо. ЧIир лехарна…\nХIанз а шийна тIехьа бертий йоагIаш санна хетар, сакхетам чу ца воагIаш уллача Болатхана. Кулг ший юкъах урс уллачахьа Iодахийтар цо, селхан хьунагIа мо. Бакъда пIелгаша ладувгIанзар. Дезденна IотIадаха дада бIаргногIараш шортта хьалъайдир зIамигача сага. IотIахьежар аьтта кулга. Эзза, лоа мо кIай хикиси дийхкадар цунна. Иштта дар аьрдиг а. ДIа-юха хьежар. Когашкахьа ягIача берашха йолча йоIах бIаргкхийтар цун. Сомавьннача Болатханага елаелар, тIаккха цIийелар медсестра.\n— Мичад са кулгаш? – низткъа лерга хаззал йистхилар унахо.\nБIаргаш дизза хий этта, баламаш эзар йоIа. Юха а пIелгаш хьоаде велар из. Юха а ладувгIанзар цар. Духхьал нанапIелгаш мара дисадацар, гударгаш мо Iодадача кулгаш тIа.\n— Малав шун лор? – хаьттар Болатхана, кулгаш наькх тIа IотIадоахкаш.\n— Осман…Салатаев Осман, — басилга тIа сеца хи тIадам дIабаьккхар Сакината.\nКIезиг-кIезига отташ, юха а Iаьржа пордув эттар Болатхана бIаргашта хьалхашка. Юха а тхьовра мо сакхетам чура ваьлар из.\n← Халкъаштаюкъера дезала ди дездеш\nМетта хьаькъе →


Итт шо – хелхарийн шовкъехь\n19 февраля в 15:34 (2010 г.)\nСелхана Соьлжа-ГІаларчу театрально-концертни залехь хилира «Даймохк» хелхарийн ансамблан 10 шо кхачарна лерина даздарш. Цигахь дакъалецира Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана. Къоначу ансамблан коллектив итт шо кхачаран юбилейца декъалдеш, Р.Кадыровс билгалдаьккхира: «Культура ца хилча, къам дац», – олура вайн хьалхарчу Президента. Цуьнан весет кхочушдеш, цо билгалбина некъ дІакхехьа гІерта вай. Тахана тІом бац республикехь и дІаберзорехь шен дакъа ду «Даймохк» ансамблан а. Шен башхачу хелхаршца ансамбло дерриг дуьненна а довзуьйтура вайн къам, дикачу агІор хуьйцура вайх йолу харц ойланаш. Вайн бераш дахарх, дуьненах самукъадолуш хила деза, церан дахар хаздар, тодар – и ду вайна гІазот даккхар.\nХелхар Іамо хала ду. Доккха доьналла, собар ца хилча и лела а лур дац. Суна даггара баркалла ала лаьа Ахмадов Рамзанна, берийн лаккхара говзалла йолу ансамбль вовшахтоха цуьнан ницкъ кхачарна.\nЮбилейца ансамбль декъалйира «Вайнах», «Башлам» хелхарийн ансамблийн, кегийрхойн «Серло» театран коллективаша.\nИшттачохь догІуш ма-хиллара, совгІаташ дар а хилира.\nРоссин Федерацин халкъан артистан сийлахь цІе елла Ахмадов Рамзанна. Нохчийн хореографин искусство кхиорехь «Даймохк» ансамблан доккха дакъа хилар билгалдаьккхира ансамблан коллективана «Нохчийн Республикан дуьхьа хьуьнаршна» мидал яларца.\n«Нохчийн Республикан халкъан артист» сийлаллин цІе елла Эльдиев Іадина, Межидов Сахьабна. «Нохчийн Республикан искусствийн хьакъволу деятель» цІе елла ансамблан коьртачу балетмейстерна Ахмадова Айзина. Дуккха а белхахошна совгІаташ дира Президентан Сийлаллин грамоташца а, Баркаллин кехаташца а. СовгІаташ дІаделира Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана.\nАхмадов Рамзана даггара баркалла элира республикан куьйгалхочунна шайн кхоллараллин белхан иштта лакхара мах хадорна.\nГулбеллачара резахиларца тІеийцира «Даймохк» ансамблан юбилейни концерт.


Ша Йийнарг Вевзаш Хилла Политковскаяна\nСтигалкъекъа-бутт 20, 2010\nОьрсийн инарла прокуроро Чайка Юрийс дIахьедар дина оршот дийнахь, "Новая газетин" журналист Политковская Анна ер хьокъехь лаьцна итт стаг ву аьлла. Гергарчу хенахь царга бехк кховдор болуш бу элира цо, президентаца Путин Владимирца шен хиллачу цхьанакхетарехь.\nИнарла прокуроро бахарехь, лаьцна бу зулам дайтинарш а, иза динарш а, царна гIо динарш а. Церан лидер Нохчийчура схаьваьлла ву элира цо.\nЧайка Юрий: Оцу массо хIуманна куьйгаллехь лаьтташ вара Москохарчу зуламан тобан лидер - Нохчийчура вахархо. Иза зуламе бизнес лелош а, нах бойуш а говзанча ву. Суна кхузахь билгалдаккха лаьа, Политковская Аннина тIехьахIиттина лелаш а, цунах лаьцна информаци елларш а - хала хеташ делахь а, Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь а, Кхерамазаллин сервисехь а болх беш хилла а, болу а нах бу аьлла. Уьш а лаьцна бу.\nМаршо радио: Лаьцна волу Кхерамазаллин Сервисан векал – Москохарчу гонан, Кхерамазаллин Сервисан Урхаллин белхахо ву.\nОцу тобано, цул сов, кхин зуламаш дина хиларан тоьшаллаш а карийна шайна аьлла, тIетуьйхира Чайка Юрийс.\nЧайка: Оцу зуламан тобан гIуллакхаш толлучу хенахь тхуна тоьшалаш карийна, оцу тобан декъашхоша, оьрсийн маттахь арадолчу "Форбс" журналан редактор Хлебников Пол а вийна хиларна. Иштта, тоьшаллаш карийна, Оьрсийн Коьртачу Банкан гIентден хьалхара когаметта Козлов а, цуьнан машенлелорхо Семенов а верехь а.\nМаршо радио: Ша йийнарг вевзаш вара Политковскаяна элира, оьрсийн прокуроро. Вевзаш а вара, цуьнца цхьанакхетарш а хиллера цуьнан. Иза Оьрсийчоьнна арахьа вехаш ву. Кеста, цунна экстрадици яйта, тоъал тоьшаллаш карийна, схьавоьхур волуш а ву элира цо.\nТкъа журналистка еран бахьанаш дуьйцуш, инарла прокуроро билгалдаьккхира.\nЧайка: Зулам даран бахьанех лаьцна аьлчи, талламан жамIаша гайтина, Политковская ен лаам Оьрсийчоьнан арахьа бехачу нехий бен ца хилар. Иза оьшуш ду махкара Конституцин къепе йохо а, Оьрсийчохь кризис кхолла а, хьалхалера урхалла даран система юхаяийта а - ахчано а, олигархаша а, шайна луъург дан йиш йолу хан юхахилийта а, мехкан куьйгаллин сий-ларам байа а, арахьара тIеIаткъам алсамбаккха а луучарна.\n"Новая газетин" коьрта редактор Муратов Дмитрийс ша, буьззинчу барамехь реза ву боху, талламо дIахьучу балхана.\nМаршо радионо дагадоуьйту, стохка ворхIалгIачу октябрехь, ша ехачу хIусам чу яха дагахь иза лифт чу хуучу хенахь, вевзаш воцчу стага, герз тоьхна йийнера Политковская.\nИза еран бахьана, талламан коьрта версица а догIуш, журналистан балхаца доьзна ду.\nОха иштта, дагадоуьйту, евзаш йолу журналист ер толлуш бечу балхана сагатдеш европера политикаш а буйла. ПАСЕно дIахьедар дина, нагахь санна и гIуллакх таллар дахлахь, организацино ша къастор ду иза аьлла.\nХIокху дуьнентIехь уггар дукха журналисташ бойучу пачхьалкхех шолгIа ю Оьрсийчоь. Хьалхарчу меттехь Иракъ ю.\n(ХIара материал эфирехь хилла...)


Бесланехь хиллачу терактехь лазийначарна гIо дийр ду меттигерчу Iедало\n2004-чу шеран Гезгамашин-беттан 1-3 чу деношкахь Бесланехь хиллачу терактехь лазийначарна ахчанца гIо дийр ду аьлла, тIелаьцна Къилбаседа ХIирийчоьнан Iедалхоша. ХIора шарахь дозанал а арахьа дарба оьшучарна ахча кхачор ду цара.\n"Оьрсийчоьнал а арахьарчу дарбан цIийно кховдийначу бараме хьаьжжина хир ду и гIо, иштта, чоьте оьцур ю некъана йина харж а, цигахь хан яккхар а, цаторийла хилахь, цхьаьна воьдург а", - аьлла Къилбаседа ХIирийчоьнан къинхьегаман министран гIовса Мамаева Анджелас.\n"15-й регион" гIирсо яздарехь, санаторин а, курортин а путевкаш лур ю царна мехкан а, федералан а бюджеташкара.\nКъилбаседа ХIирийчоьнан республикан куьйгалхочо Битаров Вячеслава хьалхо дехар динера Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире, гIо доьхуш.\n2004-чу шеран дешаран хьалхарчу дийнахь Кавказерчу гIаттамхоша, Кремлна Нохчийчохь тIемаш бен оьрсий эскарш арадахар тIедожош, дIалецира Бесланера № 1 школа.\nДIахьедарна жоп ца луш кхо де даьлча, лелхийтарш дира школа чохь. Уьш мукъабохуш Оьрсийчоьнан эскархоша дΙаболийначу тΙамехь дийра 200 гергга бер а, 150 гергга церан да-нана а.\nБесланерчу школехь хилларг дуьззина теллина дац хΙинца а. И дΙалаьцначу тΙемалойх ах сов оцу ханна набахтехь воллуш, я лаьцна ларалуш вара.\nБлогеро Дудя Юрийс яьккхинчу "Беслан.Помни" филмо а, "Новая газетан" "Школа номер один" документалан кинос а дукхачу нехан терго тIеозийра Бесланерчу школехь закъалтехь латтийна, чевнашца болчу нахана.


Дикача гIишлонхочун дукха мах ба — Сердало\nДикача гIишлонхочун дукха мах ба\nМасса йолча ханашкахьа веза а сий долаш а хиннав гIишлонхо. Дикача гIишлонхочун мах лакха хиннаб дилла а. Ший кулгашца хIама хьаде ховш волча сага атта дуъ вахар. Ишта хиннад из массаза а. Из говзал йоацаш цIаккха а боахабеннабац нах укх дунен тIа, е боахалургба аьлча бакъ а хеталуц.\nХьалха, Дала адам кхеллачахой, шоашта малхах, догIах, лайх, йIовхалах, шелалах, гIаьрахой зуламех, оакхарех лорабалар духьа цхьацца чуIе, лаьттах толаш яха а, тIаккха, бунаш е а, тIехьагIо цIенош де а болабеннаб нах укх дунен тIа шоай баха безандаь. Саг массаза а чуIе моттиг езаш хьавенав укх дунен тIа ваьлчахой, бакъда ма хетта из вIаштIехьадоалаш хиннадац дунен дахарца эггара хьалха болабенначар. Тахан а, шоашта ма хетта цIа де а е ков чудерзаде а вIаштIехьа ца доалаш нах нийслу вайна юкъе, хIана аьлча, цхьатарра латтац зама а, наха юкъера гIулакх а, наьха хьал-таро а. Бакъда, гIишлош хьалйотта ховш волча сага наха болхбий ахча Iалаш а дий, тIаккха шийна боахам булл. Хьал-таро дика деце а шийна болх хьабе ховш хиларагI хьабеча болхлошта дала дезар чу а дусаш, цох эша кхоачам Iалаш а беш цIенош хьалду цу тайпарча сага.\nВай хана тархьархоша, тохкамхоша беча балхах, хьалха дIаяхача кхерий заман дукха, нах баьха хилара белгалонаш; аламбекъаш, бурбоарзаш, хьагIараш, чурташ, селингаш хинна хилара лар гучайоал. Царех цхьаццаяраш тахан а эзараш шераш а даьнна латташ я укх дунен тIа. Цо хьахьокх, эзараш шараш хьалха хинна вай дай гIишлош яра балха говзал лакха йолаш, из дика караерзаяь хинналга. ХIаьта вIалла гаьна ваха а ца везаш вай мехка а латташ я пхи бIаь шу, эзар шу, кхы дуккха шераш хьалха а яь гIалаш, ердаш, овттадаь аламбекъаш. Бакъда, гIишлош йоттара говзал даьша шоай тIехьенга а кхоачийташ ноахалга кхаьчаяле а, вай гIалаш а, иштта уж санна кхычахьа дунен тIа латташ йола тамашийна гIишлош а йоттара говзал тахан а дунен Iилманхошта ма ярра гучаяьланза, тохкаш я.\nМоллагIа шахьар, юрт, гIала Iоюллаш хилча тарон кхоачам бале хала а доацаш, дуне мел латта ягIарг а йолаш моллагIа хIама хьалъе аьттув ба наьха тахан. Бакъда цу гIулакха дика говзал йолаш гIишлонхой эша. Укх дунен тIа нах баха хайшачахой гIишлонхочун сий а деш, из веза а лоархIаш, цун мах а луш хьадоагIаш таханарча денга даьннад из гIулакх. Мел дукха хьога таро, ахча дар аьнна пайда бац, из дIаделча лерттIа дукхача шерашка латтаргйолаш гIишло хьалъяра говзал йола нах ца хуле. Цудухьа эшаш ба гIишлонхой, цар болх а из бахьан долаш ба наха эшаши, лоархIаши, сий деши.\nХьалха дIаяхача заман чухь хинна гIишлонхойи вай заман гIишлонхойи цхьатара бац. ТIехьарча хана дукха хIама хувцаденнад дунен тIа, дукха говзал яьржай адамашта юкъе. Вахача моттигашка хьежжа хьалъе езаш хIама хилча, хина кхоачам ба е бац, фо цIена хилар цахилар теркалде дезаш, лаьттан бIал чIоагIа ба е бац ха дезаш хул. ХIара денна хIана ялац ала керда хIамаш хьагучаювл гIишлонхой балха тIа. Цудухьа из шеяр, дикагIа, нийсагIа хургйолча тайпара дIаоттаергйолаш тохкаш, цу тIехьа эша говзал караерзаеш, дешаш хул болхлой. Хийла нийслу, хьалха сага вIалла ца хеза чоалхаш.\nЦхьа ха яр, гIишлонхо аьлча, духхьал цIа хьалдогIаш вола саг ва-кх из, аьнна, наха хеталуш. ХIаьта хIанз дикка эргадаьнна хувцаденнад цу деша маIан. ГIишлонхо аьлча, массаболча балха оагIорахьа говзал йола саг дагавох наха. Деррига балхаца дувзаденна мел дола хIама цун хов аьле хеталу. Из да, наха ди тIехьа хIама хьатIаIомадеш хилар. ГIишлонхой-м, тайп-тайпара хул: уж ба хургдолча цIеношта чIоагIалда (проект) хьаераш, кхера, кирпишк, долдаш (блоки) дIайоттараш, саркхал (бетон) йоттараш, тIера гIат дIакъовлараш, тхов бераш, чура балхаш дераш, цIен хьоахам бераш, ий тохараш, ток, газа, хий чудулараш, кор, ниI оттадераш, мухь дIа-хьа кхухьача машенаш тIа болх бераш, иштта кхы а уж йоацаш дукха говзалаш я ГIишлонхочун. Уж мел дола балхаш хьадеча сагах гIишлонхо оал вай. ДIауйла йича харцахьа а дац из.\nНагахьа санна дог а лазаш, бе ма беззара цIенача уйланца, дег чура вай уж гIишлош хьалъеш хилча, цу цIеношка моллагIволча сага ваха догдоагIаргда. Хийла гIишлонхочо ше а оал, хала яле а наха эшаш говзал я шоайяр, аьле. ХIара ший гIулакх дезаш вола гIишлонхо ше хьийгача къина чаккхенга хьежжа гIадводаш хул. ХIана аьлча, ший кулгашца ше цхьаккха хIама доацаш даьсса иллача лаьтта цIа хьал а дегIа, цу чу баха, раьза а болаш нах дIачу бахача, кхы хозагIа а дега товр долашагIа а фу хургда сага. Цудухьа гIишлонхой а хила беза шоай болх дог цIена хьабеш, уж дIаоттабаь да а хила веза царна доагIа напагIа ханнахьа дIалуш а, цар мах ховш а. Дийшача наха а цу тIехьа дукха кхайкамаш ду вайга.\n«Дала йоах сийдолча Къуръан чухь: «ХIай има дилла нах, оашош яь чIоагIонаш кхоачашъелаш». Цудухьа Даьлацеи, нахацеи воаш яь чIоагIонаш кхоачашъяр вайна тIехьа декхар да. Иштта ер болх бергба аз аьнна болхлочо яь чIоагIо а ер болх Iа хьабича аз еррал мах дIалургба хьона аьнна дас яь чIоагIо а, — из я кхоачаш ца йича Далла хьалхишка хоаттаме отташъяр. Даьлера салам-моаршал хилда цунна, вай Элчас аьннад: «Болхлочун ший йоал дIалелаш, хьацар докъадалале хьалха». Из дIа цадалар зулам хилар белгал доаккхаш цхьакханахьа а аьннад пайхамара, Даьлера салам-моаршал хилда цунна. «ВIаьхий саг наьха декхар дIа ца луш, тIехьтотвалар зулам да шоана». Цудухьа вай я чIоагIонаш кхоачаш а еш, воашта Даьла раьза хургвола никъ лохаш хила деза вай», – йоах, Магасерча маьждига имама Мержой Адама.\nЛерттIа боаггIача тайпара гIишлонхочо шоай болх хьабеш хилча шахьараш, гIалаш, юрташ хозлу, наха из дIа а вех. Бакъда, ше дер дукха сагота воацаш, талмаста деш хилча наха тийшаболх бу цо. Цудухьа моллагIа дика болх хьабеш вола гIишлонхо шийх доаккхалде йиш йолаш ва, хIана аьлча, цо хьийга къа бахьан долаш сибат а даьле хоза тоа а бале дIаотт мохк.\nЦкъамарк вицлора. Россе гIишлонхочун ди дезду хIара шера август бетта шоллагIча кIирандийнахьа. Укх шера из нийсденнадар август бетта 11 дийнахьа.\n← Республика Ингушетия готовится к проведению масштабного мероприятия Всероссийской переписи населения, которая состоится с 1 по 31 октября 2020 года\nСурхо тIара Яндаре дIабодача новкъа знакаш Iоовттаяьй →


Оьрсийчоь - Пионтковкий Андрей, политолог, журналист, 2014\nКест-кеста бовлу Нохчийчоьнан олалле йоьрзуш лаьтта Оьрсийчоь олу политикаш оьрсашлахь. Царех ву деношкахь шен рогIера артикл арахецна журналист, либерал, «Яблоко» партин декъашхо Пионтковский Андрей а. Путин Владимиран а, Кадыров Рамзанан а юкъаметтигех лаьцна дийцира цо Маршо Радиона.\n«Дантонан цIий ду хьан садукъдеш, зуламхо...» аьлла ша оршотдийнахь Каспаров.ру сайтехула яржийначу артиклехь Пионтковскийс хьадо мила ву президентна Путин Владимирна Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, мел кхераме ду Кремлна иза даржах вохор боху хаттар.\nПолитик Немцов Борис вер толлучу Федералан кхерамзаллин урхалло (ФСБ-но), Пионтковский Андрейна хетарехь, «юкъараллин кхетамехь кхуллуш ю зулам дина хила тарлучу нахана тIера Кадыров Рамзанна тIейоьду зIе: Дадаев-Геремеев-Делимханов».\n«Тахана «Кадыров» цIе йолу проект дIакъовла гIортахь, Оьрсийчоь Нохчийчуьрчу шолгIачу тIеман эшаме а, кхоалгIа тIом дIакхайкхоче а кхочур ю. Иза уггаре эшначу 1999-чу шеран вочу позицешка хьал юхадалош нисло.\nЦул совнаха, «1999-чу шарахь даймохк кIелхьарабаьккхина» цо олуш волчу Путинна еш юьззина политикан делегимитизаци а ю иза». Иштта боху Пионтковский Андрейс.\nМаршо Радион къамел хилира хьал шатайпа а, майра а дийцаредечу политикца Пиантковский Андрейца.\nПионтковский: «Къайле яц, Москох къовсам лаьтта ФСБ-ний, Кадыровний юкъахь. Немцов Борис верна веккъа цхьа Дадаев бехке а вина соцуш яц ФСБ, цо Кадыровна герга болу кхин а лакхара нах бу – шен Кадыровн биста кхаччалц – бехкебеш.\nПутин оцунна ма-хуьллу дуьхьаллаьтта. Путин Кадыровх алссам возуш ма ву, Кадыров Путинах возучул а дукха. МутIахьалла тIекIаеш, Нохчийчохь олалла латтор Кадыровга а делла (Кадыровс, ша Оьрсийчоьнна муьтIахь хиларал а хьалха Путинна муьтIахь ву ма олий), Путина шегахь иллюзи кхобу, ша нохчийн проблема кхочуш йича санна. Ша Нохчийчоь олалле ялийна, тIамехь толам баьккхина, вай паргIат даьхна террорхойх, боху цо.\nДагадогIий шуна, муха болабелира Нохчийчохь тIом? Оццу ФСБ-но цIенош лелхийтира, Басаев Дагестан яккха вахийтира, тIаккха халкъана хьалха хIоттийра вевзаш а воцу стаг, хIара ву вайн Турпал, кхо вай террорхойх лардеш ду, аьлла.\nПутинан политикан а, моралан а легитимизаци йозу цо Нохчийчохь тIом а болийра, толам а баьккхира бохучуьнца. Цундела Кадыров зуламхо ву аьлла дIакхайкхор, я иштта дIа даржера дIаваккхар – иза Iаламат боккха эшам бу Путинна».\nТахана федералан кхерамзаллин сервис (ФСБ)? Путинна Кадыров Рамзан мел чIогIа оьшу гушшехь, цунна тIекхачош йоллу Немцов Борис веран ларш. Оцу хьоло гойту Кремл шина декъе екъалуш юйла, цхьа дакъа Путинна дуьхьал ша хIоттош дуйла.\nХIоьттина хьал кхетош хила тарло нохчаша а, царна ца хьогийла дац гIаьттинчу къовсамехь Кадыров а, цуьнца цхьаьна Путин Владимир а эшарх, цул тIаьхьа дика хийцамаш дахаре биссарх а, боху Пионтковский Андрейс.\nПионтковский: «Шеко а йоцуш, диктаторна дов ду кхайкхош. Ткъа Нохчийчохь а нах, гарехь, Москох а санна, леррина терго еш Iа хуьлуш долчух. Резабоцурш цигахь а ма буй дуккха а, цундела цигарчу адамашкахь а бу шайн сатийсамаш.\nТкъа Нохчийчохь-м иза хила тарлуш муххале а ма дуй. Оьрсашца шу дуьстича, шун цкъа а паччахьна тIегIиртина дац. Оьрсашлахь лелла паччахьан культ шуьца хилла яц. БIешерашкахь тайпанашкахь даьхначу аш цкъа а къобал ца вина массарна тIехула лаьтта эла.\nЦундела, хьанна хаьа итт шарахь халкъана тIехь кхаьбначу Кадыровх хIун хуьлу а? Бакъду, хьалха федералашка шуна тIехь эрдоккхуьйтуш хилла, тIаьккха шу оцу балех дохуш, «Кадыров» проект кхоьллина. Оцо юхьанцарчу ханна беллачух тера ду Кадыровн гонна халкъалахь ша беза бу моттуьйту некъ».\n"Путин вужур ву, Кадыров вожахь"


Нохчийчоь -- Полше а, Германе а нах кхачабо шаьш, аьлла, базарахь дIатоьхна хаам, Соьлж-ГIала, ГIадужу-бутт, 2013.\n«Полшин Арахьарчу Мехкийн ЛадогIархошна» цIе йолчу радионо хаам бира деношкахь, тIаьххьарчу 18 баттахь махка кхача гIертачу 52 эзар мухIажирна доза дихкина шайн пачхьалкхо, уьш берраш а санна нохчий а бу, аьлла. Полша, хууш ма-хиллара, Оьрсийчуьра уьду нах Европе кхочу ков ду дукха хенахь дуьйна. Амма оцу махка кхача атта дац мухIажиршна, ткъа кхин а хала ду, цигара дIа Германе я кхечу махка дехьабовла. Лецначу нохчех яьхна ю Полшера набахтеш.\nПана мехкашка дIаоьхучу нохчаша бетта чохь шайх мукъаюьту Нохчийчуьра гIеххьачех цхьа юьрт. Европа цхьаболучарна таръелла туьйранахь юьйцу дешех-детех Iанаяхана Эльдорадо. Вукхарна? Вуьйш, уьш жимаха дакъа делахь а, Кремлан а, Кадыров Рамзанан режиман а къизаллах уьдуш, дIаоьху Европе.\nНохчаша лоьхург мухха а, хIуъа а делахь а, Оьрсийчуьра водучунна Европан кор а, неI а хилла лаьттачу Польшина оьшуш нах бац цхьана а тайпа мухIажирш. Царех ма-хуьллу шайн пачхьалкх лар а йо Iедало.\nПолшин дозалардархойн пресс-гIоьнчас Голиас Агнешкас хаам бо «Полшин Арахьарчу Мехкийн ЛадогIархошна» цIе йолчу радионехула, махка кхача луучех дукхахболу нах дозанал чоьхьа ца бовлуьйту шаьш, цаьргахь визанаш хуьлуш яцарна, бохуш. Делахь а пачхьалкхе дIа а кхаьчна, цигарчу Iедале тховкIело а ехна, жоп лардеш ву таханенна 14 эзар стаг.\nВуно дукха нохчий бу Полшано, шен доза хадорна бехке а бина, депортацин набахтеш чубоьхкина а.\nОьрсийчоьнах я Нохчийчоьнах дерг аьлча, цигарчу хьаькамашна кIезиг бала бу махкара веддачу стага ловш йолчу халонийн. Цундела эзарнаш бу Полшера хьовха, кхечу мехкашкашкарчу набахтешкахь а хан токхуш. Амма царна хаьа Кадыровн администрацин я Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллан шайх дог ца лозий – цундела цара са а ца туьйсу децIарчу гIоне, ткъа и гIо кхачаре догдоху оьрсаша йохийначу Ичкерин Европехь бехачу векалшкара.\nПолшехь Ичкерин хьукматан векала Мицаева Рубатис кIира даьккхина бухарчу мухIажирийн гIайгIанаш толлуш а, цигарчу Iедалца дийцаршка юьйлуш а.\nЦо иштта довзуьйту Полшехь шена гина хьал.\nМицаева: « «Цигара хьал чIогIа халонгахь ду. Вайн бераш, зударий, дуккха а, набахтешкахь бу цигахь Германе кхача, Белге кхача, Норвеге кхача гIерташ. Лоьцуш, и нах чубухку, зударий а, бераш а. Цхьа агигиена а яц царна чохь. Хала бохку вайн нохчий.\nТхуна хууш цигахь 7 депортацин набахте ю.х лебеш, схьабалош цхьа нах бу Нохчийчохь, Германино т1еоьцу, ахча-хьал а до, латтанаш а ло, бохуш. Шайна дахар аттачу даккха схьаоьху тIаккха нах. Баккъал а проблемаш а йолуш, нохчийн пачхьалкх паргIат хуьлийла лаьа аьлла, Iедало шайца гамо лаьцнарш дукха бац оцу нахалахь.\nТкъа Полшена хаа ма ца хаьа, муьлхачу бакъдерг дуьйцу, мила харц луьйш нисло. СхьабогIучарна кхерамаш туьйсу, ма дийцалаш бакъдерг, шу Ичкерехьа дуй хаахь, тIелоцур дац шу, бохуш.\nЦундела кхузахь а ца баьхьа нах дерг ма-дарра дийца. Мухха а делахь, «нохчий боцу Нохчийчоь» олу шайн программа ю-кх гIазакхаша дIахьош. Бизнес а ю. Цхьана стагера Полшин дозане валориг 1000 евро доккху. Бухахь, ГIалахь, лаьтташ таксисташ бу, цара нах Белорусе балабо, шуна Европе некъ биллина бу, олий. Нах лебеш бу. Бац царна кхин дIабаха аьтто, уьш бац мехкаша чубуьтуш. Амма нах шайн цIенош, дерриг а дораха дIа а доьхкина, арабевлла.\nТкъа хьаннашкарчу кIентийн гергарнаш, баккъал а цIахь хьийзош берш, тIе ца оьцу цундела Европехь. Шаьш хьанна тIебаха беза а ца хууш, тахана чIогIа балехь бу вайн нах. Некъ лаха безаш бу-кх Полшин Iедалца хьалхабевлла лелачу наха. И набахтешкахь болу зударий, бераш арадахархьама болийна болх бу хIинца. Баккъал а дIабаха йиш йоцуш нах а бу царалахь. Уьш тIепаза бойур бу юхаболхахь".\nМуха новкъавала веза Нохчийчуьрчу Iедало виттане а ваха вуьтуш воцу стаг, цуьнан политикан кхетам бахьанехь иза вен хьийзош велахь, хIун дан догIу цо, Полша хуьлда иза, я кхин Европера мохк хуьлда, шена цигахь тховкIело лург, аьлла а хаьттира Маршо Радионо Мицаева Рубатига.\nМицаева: «Ишттачо ша дозане схьакхаьчча, политикан тховкIело йоьхуш, цхьаьнгге а ла а ца дугIуш, лечкъа а ца деш дIадийца деза дерг. Нохчийчуьра Iедал - гIазакхийн Iедал ду, цигахь массанхьа а, хIора юьртахь а ю ФСБ, цара ша ваха ца вуьтийла, стенна ца вуьту дIадийца деза.\nТкъа ас а, Ичкерин кхузарчу векалша а тоьшалла до оцу стагах, иза мила ву, стенах ведда веъна. Цунна иштта гIо хуьлу. Ткъа цIахь дика дац, тхуна кхузахь, дикачехь, даха лаьа аларх чу ца вуьту кхузахь ваха".\nПолшел тIаьхьа нохчийн мухIажирша чукхача гIертарца холчу лаьцначех ю Германи. Цигахь 2000 стага йийхира стохка тховкIело, ткаъ кхушара ехна 12 эзарно.\nОцу терахьаша, уьш дуьстича-м муххале а, гойту мел онда къовлуш бу адамашна логашад шайн даймахкахь. Цундела Европа Iойла дац деккъа дIа шега орца доьху нохчий юха а лоьхкуш, ша маршонийн кхайкхамча а, паргIатонийн верас ю бохуш цо делахь. Иза гуш а, хазош а хила еза Оьрсийчоьнна а, дерриг дуьненна а нохчашна шайн децIахь Iедало гатто экккхийтинийла.\nИ ойла кест-кеста хазайо Маршо Радионо а, кхечу дукха а йоцчу хьостанаша а. Амма мохь боцу аз а хилла буьсуш бу мухIажирийн оцу тайпанара леткъамаш.\nНохчий балебевлла Полшина