Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Оьрсийн маттахь вайн динах язйинарг йеша даго ца вуьту со... Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Оьрсийн маттахь вайн динах язйинарг йеша даго ца вуьту со, хIунда аьлча оьрсий вай мостагIий бу (ша берш ца хила тарло), тахан Дин дохо гIерташ нах каро мега, бу ала ца ваьхьа со. Оьрсий маттахь язйинарг Динах лаьцна ца ешарх, цунах ца тешарх АллахIана гергахь муха нис ло и? (хаттар нис ца деллехь, АллахIо гечдойла суна сан даьллачу гIалатана).\nЛераме ваша! Мотт – гIирс бу. Хьайна оьшург довзарехь лело мегар болуш бу муьлхха а мотт. Бусалба дино доьхкуш дац дин довзарехь оьрсийн маттахь, йа муьлхха а кхиболчу маттахь (масала, ингалс, немцойн, францин, шведойн, фарси, урду, туркойн маттахь) яздинарг дешар. Бакъду, айхьа доьшург нийса ду йа дац хаа, иза яздина йолу агIо (автор а, зорбане даьккхина меттиг а) евзаш хилча дика ду. Ткъа тахана, Iаьрбийн мотт ца хуу бусалба нах дуккха а бу, царна оьрсийн маттахь а, ингалс маттахь а, кхидолчу меттанашкахь а бусалба динах лаьцна дерг довзуьйтуш хилар дика хIума ду, маьIне хIума а ду, пайде хIума а ду.\nХьуна оьрсийн маттахь ерг еша ца лаахь (и ца луурш хьо цхьаъ хилла ца Iа, уьш вайна юкъахь дуккха а бу) – олийла дац хьоьга, илла-билла теша веза хьо оьрсийн маттахь яздинчух. Йа вайн ненан маттахь яздинчух теша веза олийла а дац. Вай тешар важиб дерг – АллахIан Къамел Къуръан а ду, Цуьнан элчанан (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) хьадисаш а ду. Уьш Iаьрбийн маттахь ду.\nЦундела, муьлхха а цхьана кхечу маттахь яздинчух хьо теша веза бохийла дац хьоьга, цхьана маттахь яздинчух хьайн тешам бацахь (бахьана долуш а, доцуш а) – кхечу маттахь дерг деша аьтту бу хьан, ца кхетачух хатта аьтту а бу хьан.\nТкъа, Iилма Iамор, хьадисехь деана ма-дарра, хIора бусалба стеган а, зудчун а декхар ду.\n17.11.2010 = 1431-12-11


Германина хьаьхна нохчий - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Германина хьаьхна нохчий\nКху деношкахь Iамеркерачу Къоман Кхерамазаллин Агенталло рогIера хаам баьржина, Германехь тIелатарш дан там бу радикалан исламхоша, аьлла. И коста, карарчу хенахь немцойн хаамийн гIирсаша Къилбаседа Кавказерчу Имарат Кавказ цхьанакхетараллин жигархой Германехь баьржаш бу боху артиклаш яржорца цхьанадеъна.\nIамеркахойн къайлахчу сервисаша Европерчу Iедалшка кхин цкъа а сема хила аьлла кхайкхина, террорхоша лелхийтарш даран кхерам хиларна. Ткъа цу юкъана немцойн хаамийн гIирсаша дIайолийна дийна цхьа кампани, Имарат Кавказан жигархой Германе сехьабуьйлуш бу, аьлла.\nНемцойн хаамийн гIирсашкахь, дукхахьолехь Iедална гергарчу, кериста-демократийн мехаллаш йоькъучу, ткъа вуьшта аьлча, Баьццарчу партин а, Социал-демократийн а кхечу мехкашкара тIеоьхучу тховкIело лоьхучаьрга болу либерала хьежамаш ца боькъуш, мелхо а, хийранаш, къаьстина бусулба дин лелош болу хийранаш тIеэцар лахдан я саццане а сацон деза, аьлла хеташ долчу газеташкахь а, журналашкахь Нохчийчуьра мухIажарийн терахьаш Германехь дела денна алсам довлуш боху хаам баржарца нийса цхьаьна аьлча санна юьйлаелира Къилбаседа Кавказерчу Имарат Кавказан векалш а, жигархой а Германехь дебаш бу боху артиклаш.\nЦу артиклашкахь, даима а аьлча санна, йоккхуш цIе а йоцуш, цхьана къайлахчу сервисашкарчу „анониман“ хьостанашна тIе а тевжаш даржадо, Имарат Кавказан жигархой, шаьш мухIажарш болуш санна кеп а лелош, Малхбузене, къаьсттина Германе схьаоьхуш бу, ямартлоне Iалашонашца, бохуш. Масала, немцойн „Дие Вельт“ газетано яздинера, „Имарат Кавказан куьйгалхой берриш аьлча санна дукха хан йоцуш Германе сехьа а бевлла, шайна тховкIело яларе ладоьгIуш Iаш бу“ , аьлла.\nЦIе ца яьккхинчу къайлахчу сервисан белхахочуо аьлла бохуш далош ду газетано, „ и нах кхузахь Кавказерчу тIемашна ахчанаш гулош а бу, тIемалой вовшахбетташ а бу“ боху дешнаш. Артиклан авторшна, гаррехь, дукха дика кхеташ ду, „анониман хьостано бохура“, аьлла, хIуъа шаьш зорбане даьккхича а, иза талла цхьанна а кадер доцийла. ХIунда аьлча, меттигерачу хаамийн гIирсийн низамца, журналист декхарийлахь вац шен хьоста схьаделла.\nЦундела, сенсаци езаш болчарна а, кесталгIа махкахь дIабахьа леринчу харжамашкахь хийрачарех болу юкъараллерчу кхерамах а, шеконех а популистийн Iадатехь пайда эца луучу Iедалшна а вуно шен хенахь кхолладелла хьал ду Нохчийчуьра мухIажарш кху муьрехь Гемране тIетаттабалар.\nЦу рогIера лара догIу иштта немцойн „Фокус“ журнало дукха хан йоцуш зорбане яьккхина, ткъа кхин болчу хаамийн гIирсаша оцу сохьта дIасабаржийна болу хаам.\n„Нохчийн исламисташа мухIажарийн лагерехь мар-зудчунна къиза йиттина“ цIе йолчу шен артиклехь журналан редакцино яздо, немцойн АйзенхIюттенштадтерачу мухIажарш тIеэцаран лагерехь радикалан исламхойн хьежамаш болчу тобано цхьана нохчийн жимчу стагний, цуьнан хIусамнанний йиттина, бохуш. Бахьана, — „Фокус“ журнало дийцарехь, — мар-зудий „бусулба Iедалехь“ лелаш ца хилла, я вуьшта аьлча, зудчуо коьртахь хIума лелош ца хилла.\nХIора дашца базбеш, бусош язбинчу цу хаамехь хьахийна ду, итт нохчийн къомах волу радикалан исламхо гулахь тIе а беттабелла, цу шинна йиттина, и бахьана долуш жима зуда шен ванза волчу доьзалхочух яьлла, ткъа цуьнан хIусамда чевнашца лоьрийн цIа кхаьчча, бохуш.\nЖурналисташа тIетуьхийра иштта, тIелатар динчу радикалхойн баьчча „Имарат Кавказ“ тобанан декъашхо ву, мацах Бостонехь терроран тIелатарш дина хилла волу ши ваша, ЦарнаевгIар Тамерланий, Джохарий, санна, бохуш. Цу кепара, гуш ма-хиллара, хаамийн гIирсаша шайн ешархошна коьрта чу доьхкуш долу сарташ иштта ду: Германе схьаоьхуш болу нохчийн мухIажарш террорхой а, радикалхой а бу, Бостонехь лелхийтарш динарш схьабевллачура схьабевлла а бу.\nАмма бакъдерг, аналисташа а, тешаша а дийцарехь, нийса бIостанехьара ду. АйзенхIюттенштадтехь и Iоттабаккхам ма-хилланехь, сихонца шеца цхьа могIа нохчийн жигархой а эцна, цу метте вахана хиллачех ву немцойн бакъонашларъярхо Маас Эккехард. Цуо дийцарехь, „Фокус“ журнало а, цунна тIетевжина кхечу немцойн хаамийн гIирсаша а яздинчунна аьттех а дац цу лагерехь хилларг.\nМелхо а, схьахетарехь, мелла а коьртана галваьлла волу цхьа нохчийн жимстаг, шен хIусамненаца цу лагерехь Iаш волу, массарна а коча оьхуш, томехь доцучу агIор мотт буьйцуш, агрессиве лелаш хилла. Ткъа кхин дIа болу лагерера нохчий цуьнга, мелхо а, иштта ма лелахьара хьо, нехан коча а ма эхахьара хьо, аьлла, цуьнца машаре а, маслаIате а къамел дан гIоьртина хилла. Ткъа цунна дуьхьал цуо оцу сохьта урс ирах а эккхийтина, латар долийна.\nЭккехар Маас: „Цигахь цхьа къона нохчо хилла, шен зудчуьнца Iаш. И зуда мархин баттахь хеча лелош, кхечаьрца гаррехь гIиллакх доцуш лелла ца Iаш, и стаг а ша вуно питане лелаш хилла, массарна а тIечехаш, маьхьарш хьоькхуш.\nЦундела нохчий цуьнга бистхила гIоьртина, хьажахь, хьо иштта цхьа жимма мукъане гIиллакхе хила мегар вацара теша, кхин хIуммаъ дацахь нохчо ма ву хьо, аьлла. ТIаккха цуо оцу сохьта урс хьалаэккхийтина хилла, уьш цигахь тIаккха летта. Ткъа жамIа- „Фокус“ журналехь араяьлла и артикал ю, цу лагерехь радикалан исламхой бу, цигахь шарIа дIахIоттон гIерташ, аьлла“.\nДуккхаъ шерашкахь вайнахаца а, кхечу Кавказерчу мухIажаршца а белхаш беш волчу Мааса чIагIдарехь, Имарат Кавказ я радикалан исламхой бохург аьттехь а дац цу девнехь, иза деккъа журналисташа шаьш шайгара кхоьллина хIума ду. Бакъду, боху адамийн бакъонашларярхочуо, мухIажарш Iаш болчу лагершкахь вуно чолхе хьал хиларна, цигарчу нехан нерваш а, синан могашалла а, собар а кхачадаларан зил тIе хIоьттина хиларна, ишттачу меттигашкахь нахана юккъехь девнаш дийлар, хала хеташ делахь а, нислуш хIума ду.\nМаас Эккехард: „Халахеташ делахь, цу лагершкахь наг-нагахь дера девнаш дуьйлуш нисло, нохчий декъа а болуш. Мархин баттахь, масала, Кемницехь дар иштта цхьа дов, нохчийн, Iарбойн даьлла. Лазийнарш а бара цигахь. Цигахь тхан дика каделира и дов дерзон.\nАс элира нохчашка, шун къоман вуно хаза Iадаташ ма ду, дов дерзоран. Пайда эцийша тIаккха царех хIинца мукъане а. Харжа шайна юккъера бакхийха берш, я цхьа векал харжа, я кхеташо. ТIаккха изза де Iарбошка а ала. Цара ишта дан а дира. Цунах боккхал а пайда а белира. Дов дIа а дирзира“.\nМаас Эккехарда а, кхин болчу тергамхоша билгалдоккху, Европе схьаоьхуш болу нохчийн мухIажарш кху муьрехь вуно сема хила безаш хилар, шаьш питанхошка а, зуламхошка Iеха ца дойтуш, я провокацешна юккъе ца озадойтуш, лардала дезар а.\nХIунда аьлча, цхьана агIор мухIажарийн карта шайн харжамашна кечам бечу муьрехь ловзон кийча болчу меттигерачу аьтто агIорчу ницкъаша а, вукху агIор, амма, мухIажарийн могIаршлахь къайлаха шайн питанаш лелош болчу оьрсийн а, кхечу а къайлахчу ницкъийн агенташа а муьлха а зулам долон сахьт дац, нохчийн мухIажарийн гIийлачу хьолах пайда а эцна.\nИ тайпа зуламаш ца хилийта Германерачу а, кхечу Европерачу а нохчийн мухIажаршна цхьа лераме воккхох я баккхийчийн тоба оьшура, цхьа верас я цхьа юкъаралла, диаспорин лерамечу векалех кхоьллина йолу. Амма ишттаниг Европехь карарчу хенахь йоцуш ю. Иза хIунда яц, я масех бIе эзар терахьца Европехь бехачу вайнахе иза иза кхолла ца яларан бахьанаш хIун ду — иза цхьана кхечу къамелан тема ю.\nЖертва Грушника Какиева безуспешно пытается достучаться до европейских правозащитников


Дагестанера ММА-н латархо лаьцна, буьйсанан клубехь талор дарна\nММА-н Дагестанера латархо, каранаш а доцуш, буйнаш бетташ латаршна юкъахь дакъалаьцна Мамедов Абубакар лаьцна талламан изоляторе хьажийна Москвахь, хаам бо Кавказ.Реалиино. "Добряк" цIарца вевзаш а ву иза.\nЦунах шек бу цо буьйсанан клубехь садаIархочунна йиттина хиларна. "Москвахь суьдо лаьцна Мамедов талламхоша дехар дарца, дIасавер вац аьлла куьг таIийна ша тIелаьцнарг кхучуш ца дарна. Цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийна, ницкъ а беш талор дарна", - хаам бина ТАСС агенталло, низамаш лардо органийн цIе ца яьккхинчу хьастана тIе а тевжаш.\nТалламхойн версица, стохка ГIудужу-беттан 9-хь Москварчу Gipsy клубехь садоIуш хиллачу стагана йиттина Мамедовс, кочара заьIа а йоккхуш. Эшам хиллачо латкъам бина полице. Масех де далале спортхо дIалаьнера, хилларг къастош иза цIавахийтинера, дIасавалар а дихкина.


Керлачунна дог даьстина адамаш\nДечкен-бутт 03, 2015\nТIамах бевдда Малхбузе баьхкинчу нохчийн доьзалшкахь Iилман талламаш дIахьош ю Нохчийн пачхьалкхан университетан профессор, социолог Курбанова Лида.\nДегIастанал арахь дуккхаъ шерашкахь бехачу нехан цхьаццадолчу хIумнех болу кхетам а, церан хьежамаш а хийцало, шаьш бехачу юкъараллийн тIеIаткъам бахьана долуш. Хийцало иштта Даймахке а, шайн дахаре а, шаьш лайначе а болу хьежамаш. Цкъа цхьана хенахь вуно мехала а, ца хилча ца мегаш хетта долу хIумнаш башха а доцуш санна хета дуьйлало, ткъа цIахь долчухенахь терго а ца еш хилларш, мелхо а, деза а, сийлахь а хетало.\nДуьнене хьежар а, хиллачух дагалецамаш а, лайначух рефлекци яр а, иза сица литтар а ша-башха хуьлу. ТIом а, цунах болу дагалецамаш. Амма иштта ша Даймохк, цуьнан васташ а. „Шен Даймахках кхета лууш верг, иза бита а битина, гена вала веза“ - олуш хилла хьалха заманийн философаш. ХIунда аьлча, геналлера го хьайн мехка хазалла а, амма иштта цуьнан сакхташ а.\nБакъду, цкъа а баьхначу меттигех къаста а, Нохчийчуьрчу юьртара юьрта дIасавахар бен, кхин хийра а, гена а лаьттанаш ца гуш, ца девзаш бIешерашкахь дуьйна баха Iеминчу вайнахана, мелхо а, геналлера и Даймохк ша болчул а хазлой, исбаьхьа хетало. Цигара хIаваъ а, цигара марзонаш а, цигара массо а хIума а цхьаьна тодинчу, серладаьллачу басаршкахь го дукхахчу Малхбузехь бехачу махкахошна. Дицдан, дIататта гIерта шаьш Даймохк буьтучу хенахь цуьнан хилла сибат. Цунна метта цхьа керлачу, бакъдолчехь данне а доцуш долу исбаьхьчу басаршкахь дуьхьалхIиттадо шаьшна ДегIастан сурт.\nИштта цIехьа сатийсарца дехаш долу адамаш, доккхачу декъехь, шайн карарчу хенаца а ца бехаш, дIадаьллачуьнца я цкъа мацца а, Нохчийчу юха а дирзина, цигахь хиндолчуьнца дехаш хуьлу. Ткъа и бахьана долуш шайн дахарх а, керлачу аьттонех а, кхиамех а марзо ца эцало цаьрга. И дерриге а, кхечу, иштта вай санна мухIажаралла тIедоьжначу къаьмнийн диаспораша лайна а, къоман Iилманчаша теллина а хIумнаш ду – муха хийцало хийраллехь бехачу нехан хьежамаш? ХIун тIеIаткъамаш лов цара? ХIун хийцамаш хуьлу хIинцалца схьа Iадатийн низамаш бен ца девзаш баьхначу доьзалшкахь? ТIаьхьарчу цхьана-шина шарчохь и тайпа талламаш Европехь бехачу нохчийн мухIажаршна юккъехь дIахьош ю социолог, Нохчийн пачхьалкхан университетан профессор Курбанова Лида. Белгехь а, Германехь а, Францехь а, цхьа могIа кхечу алсам вайнах бехачу Евробертан пачхьалкхашкахь цуо толлу, нохчийн доьзалийн ламасташна хилла я хуьлуш болу хийцамаш а, къаьстина зударий а, божарий а доьзалехь йолчу меттигашна хуьлуш болу тIеIаткъамаш а.\nМаршо радиога ша профессора Курбанова Лидас дийцира шен талламийн башхаллех лаьцна.\nКурбанова Лида: „Сан доктор белхан диссертацин, зорбане яьллачу монографин а коьрта тема – иза зуда а, боьрша стаг хIокху вайн замане хьаьжжина хийцадар. И монографи бахьана долуш Белгерчу цхьаьна университетехь лекцеш еша кхайкхинера со. Царна хаа лууш дерг а, ас айса сайн Iилман белхашкахь толлуш дерг а ду, зударшна а, божаршна а дино а, Iадаташа а тIедехкина хилла декхарш а, бехкамаш а заманан тIеIаткъамца муха хийцало бохург ду. Цу хийцамийн бахьанаш а, таханлера хьал а, кханенна вай хIун кховдон деза а“.\nНохчийчохь а, Оьрсийчохь а хIинцале а цхьа могIа Iилман белхаш арахецна Курбанова Лидас нохчийн юкъараллехь гендерийн, аьлча а божарий, зударийн ролех лаьцна. Цуьнан рогIера кесталгIа араяьллачу Iилман монографин цIе ю „Нохчийн гендеран шаьш-шайн идентификацин проблемаш“ аьлла. Цу тIехь цуо теллина Нохчийчохь а, Оьрсийчохь а бехачу нохчашна юккъехь теллинера цуо и гендерийн хеттарш. ХIинца Европехь а оццу зударийн, божарийн ролаш нохчийн юкъараллехь хийцаяларан хеттаршца болх беш ю иза. Курбанова Лидас дуьйцу кхин дIа а.\nКурбанова Лида: „Зударша а, божарша а бен-бен тIеоьцу махках валар а, цуьнца боьзна болу хийцамаш а. Шен цIера араваьллачу боьршачу стеган ойла кхечу тайпан хуьлу зударийн чул а. Цуо хийцамаш вуно хала тIеоьцу. ЦIенна чIогIа сагатдо цуо, цуьнан керлачу хьелашка йолу адаптаци вуно хала а дIайоьду. Кхечу пачхьалкхехь уьш нисбелча-м хIетте а. Нохчийн Iадаташца а, културица а долу хIумнаш цунна лазаме хуьлу. Ткъа зудчуьна, денна болх а беш, миччахь а елахь а, шен доьзална сискал яккха гIерташ иза хиларна, цу хIуманийн ойланаш ян цуьнан йиш ца хуьлу, я хан а ца хуьлу“.\nЕвропе а, йоллучу Малхбузе а нохчийн къоман цхьа доккха дакха дIадохаран бахьана вуно ирча а, лазаме а хиллехь а, амма шеко а йоцуш, цу дIадохарца шен пайданаш а, дика агIонаш а ю бохуш дуьйцу профессора Курбанова Лидас. ХIунда аьлча, цкъа делахь, къомана оьшуш ду, шега а, шен ламасташка а генара хьажар. Ткъа шозлагIа делахь, Малхбузехь кхуьуш нохчийн керла чкъор ду, цигахь деша а доьшуш, Iама а Iемаш, дуьне муха деха а, кхуьу а гуш.\nКурбанова Лида: „Къома юккъехь ма-хиллара, иштта зударшна юккъехь ю тайп-тайпана социалан кепаш. Масала, цхьаболчу зударшна атта хуьлу, керла хIума тIеэца а, шен хIинцалца схьа хиллачу дахаран кепе критикца хьажа а. Ишттаниш вуно кIеззиг нисло. Цуьнан дешар дешна хиларца а, жималлийца а доьзна хуьлу иза. Цхьа кхин зударийн тайп ду, кхечу къаьмнийн низамаш, Iадаташ а довза доладелча, шен дахаре ревизица хьежа йолало иза.\nШен хIумнах дIакъастар дац иза, кIоргера анализ яр а, ойла яр а ду. Цуьнан дуьнене хьежар шордалар ду иза. Иза заманца цхьаццадолчу хIумнашна реза ца хилча, цунна наха атта цIе кхуллу, кхечу пачхьалкхе а яхана, кхечарех дIатарйала гIерташ ю олий. Иза ниIса дац. Мелхо а, иза шен дахаран мах хадон Iема. И мах хадор вуно мехала ду. Вайн къам махках даларан бахьана мел къиза а, ирча а хиллехь а, амма цу махкахдаларо вайна иштта дуккхаъ пайда а бохьу. Вайн бераш ду кхиаме доьшуш а, кхуьуш а. Вайн вешан аьтто бу вайн дахаран мах хадон. И мах хадон вай Iемар дацара, вай цIера арадевлла ца хиллехь“.\nМалхбузехь бехачу нохчийн цхьа хIара ду аьлла юкъара сурт хIоттон цкъачунна дукха хьалхехь лору Iилманчано Курбанова Лидас. ХIинца а шаьш шайн мах хадорехь а, дуьненах а, шайх а кхетарехь кхин а беха некъ бу царна хьалха лаьтташ. Амма коьртаниг, цунна хетарехь, адамаш шаьш беркате долчу керлачунна дегнаш схьадиллина хилар а, шайн къоман синкхетамца ца догIуш а, цунна хийра дерг дIакъастон хууш а хилар ду. Иза шена Малхбузехь бехачу вайнахаца ган а го боху цуо.


ГIадужу-бутт 11, 2013\nФемидас бихкинчуьра баьстина бIаьргаш (нийсо эшна боху маьIна).\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира конституци хуьйцуш проект чуелла Пачхьалкхан думе – дехна коьрта ши институт, Лакхара кхел а, Арбитражан кхел а цхьаьна а тьохна, шатайпа «супер» кхел юкъаяккхар. И гΙулч низам чΙагΙдарехьа йоккхуш яц, бухадиллинарг политикан бахьана ду аьлла хета эксперташна. Хийцамах лаьцна артикл араяьккхина Маршо Радион Москохарчу корреспондента Балмфорт Тома.\nАрбитражан кхел коррупцех мелла а маьрша ю, олуш дара Оьрсийчохь. Амма цуьнан зама а кхачийначух тера ду.\nХΙинца Кремло иза Лакхарчу кхелах дΙаэяро экономикаца дозу девнаш а Лакхарчу кхелан доладоху.\nПутинан кепо «супер» Лакхарчу кхеле дезадо дерриг а. 170 суьдхочо луьстуш хир бу бехк-такхамаш, бахархошлара кегий девнаш, административан а, бахамаллин а цакхетамаш. Президентна хетарехь, шина кхело кеп-кепара луьстуш а, кхетош а хир дац хΙинца я даккхий а, я кегий а зуламаш, царех дерг цхьана урхалло дерзош хир ду.\nАмма критикаша бахарехь, оцу гΙулчо Кремлана гергаозабо, цуьнан карахь дΙачΙагΙбо кхелашкахь лелла ницкъ. Царна гарехь, Путина пачхьалкхара массо а архаш шен долаерзош схьабахьа некъ бу иза, цхьа кхел кхечу кхелан долаяккхар.\nМоскохарчу адвоката Клювгант Вадим а ву оцу кхетамца.\nКлювгант: «15 шо ду кхелаш цхьана хорша йоху болх болийна. Бюрократин кога кΙел хьош ю кхелаш. И Ιалашо кхочуш еш-м хΙинцале а дина дуккха а. Оцу процессан юьхьиг ю-кх схьагуш ерг, амма яц юьхьиг бен а».\nАрбитражан кхел Лакхарчу кхелан долаерзорах долу къамел дуьххьара дира Путина Петарбухарчу экономикан саммитехь. «Шина кхелан сацамаш кеп-кепара, вошашна бΙостанехьа бовлуш нисло», - элира цо хΙетахь.\nПремьер-министрца Медведев Дмитрийца юридикан факультетехь цхьана дешначу Иванов Антона дΙалелош йолу Арбитражан кхел дикка хан яра бахархоша, мелла а тешаме а, нийсонехь а ю шен сацамашкахь бохуш, юьйцу. Цундела эксперташна нийса ца хета Путина иза йохон кхачор.\nКлювгант: «Суна цхьа а диканиг ца го оцу реформехь. Хийцамах пайда хир бу аьлла а ца хета суна. 170 суьдохочух а лаьтташ, муха бийр бу болх Лакхарчу кхело? Муха хир ду церан гулбалар, юкъара хьелаш дийцаре дар? Хир юй те цунах цхьа чарх?»\nАрбитражан кхел Лакхарчух дΙатохар хьекъале дац, девнаш нийса луьстур ду ала а дац цул тΙаьхьа, элира Маршо Радиоца къамелаш деш интеллектуалан бахам Ιалашбаран юридикан агΙо къоргга хаарца евзаш йолчу юриста Новоселова Людмилас а, гоьваьллачу адвоката Резник Генрис а.\nЦарна а хета Путин Владимира хийцамна уггаре хьалха бухадуьллург Ιедал доладерзор ду аьлла.\n«Московский комсомолец» газето шен прогноз а йовзуьйту Путина дагалаьцначун. Цунна хетарехь, ши кхел вовшахтоьхначул тΙаьхьа президента даржера воссор ву Медведев Дмитрий. «Халахета, кхин, мелла а бораха некъ премьер хийца ца карийна», боху газето.\nМоскох политикан тергамхо ву Прибыловский Владимир. Иштта ду цунна хетарг а.\nПрибыловский: «Низам лардарехь ечу интерграцино шеконаш кхуллу. Цхьа кадрийн интрига ю кхузахь юцуш».\nКхелийн рагI кхаьчна Путинан долаерза


Парламентан дупутат Кокс Джо йийна зуламхо жоьпе озийна Британехь\nБритани -- Лондон. Парламентан хьалха. Кокс дагалоцуш.., Манг.16, 2016\nШоьтан дийнахь кхелан хьалха хIоьттина Британин парламентан депутат Джо Кокс (Cox Jo) йийна волу зуламхо Мейр Томас. Суьдхочуьнан хаттарна жоп луш шен цIе «Ямартлошна Iожалла, Британина маршо» ю элира цо. Ерриг а кхелан кхеташо яхйелира 15 минотехь. Цу хеначохь кхин цхьа а дош цаолуш дуьхьал велира зуламхо.\nМейрна бехке диллина леррина адам дер а, бакъо йоцуш герз лелор а. Еарин дийнахь Берстолл цIе йолчу гIалин цхьана урамехь харжамхошца цхьаьнакхета кечйелла хилла 41 шо долу Кокс Джо, цигахь Мейр гучуволуш. Цу стага, масийттоза тапча тоьхна йожа а йина, урс диттина йийна депутат.\nЦу зуламо эргIад яхийтина ю Британи. Оршот дийнахь Британин парламенто Кокс Джо дагалоцуш дIахьур ю леррина сесси. Лейбористийн партийн цIарах Кокс юкъараллин чоьнан депутата яра Британин парламентехь. Иза дуьхьал яра Британи Евробертана юкъараяларна.


Дех-ненах еддачу СаIудийн пачхьалкхарчу йоIанна тховкIело елла Канадехь\nАл-Кунун Рахафца цхьаьнакхийтира Таиландан миграцин полицин эпсарш.\nСаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхера еддачу 18 шо долчу ал-Кунун Рахафна тховкIело елла Канадехь. Хьалхо и йоI мухIажир лерира Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло, хаам бо "Нохчийчоь тахана"хаамийн агенталло.\nАл-Кунун Рахаф лецира кIира хьалха Бангкокерчу аэропортехь. Иза еддера Кувейтехь садоIуш долчу шен дех-ненах. Хьешан цIийнехь чукъовлаеллера иза, кхерам шена шен доьзалера схьаболуш бу, ша месаш хедорна бохуш.\nАл-Кунуна бинчу видеокхайкхамна тIе тидам бахара дуьненерчу хаамийн гIирсийн. Таиландан миграцин полицин куьйгалхочо дIахьедар дира, шен даймахко "цхьа а хьажор вац цхьанха а, билггал иза вуьйр вуй а хууш" аьлла.


Ассаламу Iалайкум! Месашна басар дан мега йа ца мега? Цхьаболчу Iелам-наха йан мега олу, цхьаболчара ца мега олу. Ас ладоьгIнера цхьана хьехаме, оцу стага ца мега бохуш дийцара, хIунда аьлча цу зудчо шен месашна басар дича, АллахIа шен месашна беллачу бесана реза йоцуш хуьлу бах иза.\nМесашна басар дар шина кепара ду, йа вуьшта аьлча, басар деш йолу месаш шина кепара ю: къежйелла месаш а, къежйалаза месаш а.\n1. Къежйеллачу месашна басар дар мегаш хилар гойтуш суннатехь масех хьадис ду, оцу хьадисашкара схьа Iелам-наха аьлла а ду, къежйеллачу месашна басар дар дика ду аьлла. Делахь а, цу юкъара къастийна ду Iаьржа басар дар – иза мегаш дац. Иштта мегаш дац зен дийр долу басар дар а, хуьлийла иза месаш талхорца, охьаэгорца, иштта кхидIа а.\nИмам Муслима дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Абу Къухьáфатан корта а, маж а къежйелла шена гича, элира аьлла: «Цхьана хIуманца (басар дей) хийца иза, Iаьржачу (басарх) лар а ло».\n2. Къежйалаза йолчу месашна басар дар а мегаш ду, Дала мукъа лахь, Iаьржа басар а ца дичахьана, зен деш долу басар а ца дичахьана, керста зударех тарйала гIерташ деш а ца хилчахьана, Делан кхоллам хийцаран ниййат а ца хилчахьана.\nИ билламаш ларбичахьана, къежйалаза йолчу месашна басар дан мегаш хилар дуккха а Iелам-наха аьлла ду. Масала, Шейх Ибн Ал-Iусаймине, Дала къинхетам бойла цунах, хаьттина иштта хаттар:\n«Зудчо шен Iаьржа месашна цIен басар дар муха ду? И басар хна́ца деш дац».\nТIаккха цо жоп делла:\n«Бусалба динехь цхьа бакъо ю: Iибадат а доцуш, кхидолу гIуллакхаш шайн бухехь дуьйна мегаш лоруш ду, (уьш мегаш хилар гойтуш къаьсттина далил ца хилча а), хьарам хилар гойтуш далил хиллалц; хIунда аьлча, АллахIа ца хьахош Iаддитинарг – мегаш хIума ду. Оцу йоккха бакъонна тIедоьгIна аьлча, цу хаттарна жоп девза: зудчунна бехке дац шен месашна цIен басар дар, йа можа басар дар, йа баьццара басар дар, нагахь санна и хIума керста-зударех тарйалар дацахь». (Iаьрбийн-маттахь луучо цуьнга ладогIа йиш ю кхузахь).\nИза мегаш хилар чIагIло хIусамдена шен зудчо цхьана къаьсттина болчу босца басар дан лууш хилча, хIунда аьлча зуда шен хIусамдена кечйалар а, иза цунна хазйалар а оьшуш хIума ду, цо дан дезаш хIума ду.\nБакъду, къежйалаза месашна басар ма де олурш а бу Iелам-нахах, ахь хьайн хаттарехь ма-аллара, иза Делан кхоллам хийцар долу дела.\nЦундела, марехь йолчу зудчунна мегар ду шен месаш басар йар, уьш къежйалаза хилча а, хIунда аьлча шен хIусамдена иза кечйалар а, иза цунна хазйалар а оьшуш, цо дан дезаш хIума ду, ткъа марехь боцучарна иштта кечбалар хьашт долуш хIума дац, цундела цара шайн месашна басар ца дича гIолий хир ду, нагахь санна уьш къежйелла яцахь.\n «Фатава ал-Ладжнатид-ДаимахI», 5\_168; «Фатава аш-Шейх Мухьаммад Ал-Мунадджид», лоьмар 1194, 45191; «Ликъоул-Бабил-Мафтухь», 125\_28, Шейх Ибн Iусаймин; «МаджмуI Фатава Ибн Баз», 10\_52-53.\n «Фатава аш-Шабакатил-ИсламиййахI», 8\_37, лоьмар 50048.\n Иштта аьллачерах ву Шейх Ибн Джибрин, «Дурус лиш-Шейх Ибн Джибрин», 10\_11; иштта кхиберш а.


Австрерчу радиокомпанеша нохчашна депортаци цаяр доьху\nШинарийндийнахь йоллучу Австрехь иттанаша мукъамийн радиокампанеша дакъалецира нохчийн мухIажаршна депортаци ярна дуьхьало яран акцехь. "Депортацина дуьхьал медиа флешмоб" цIе йолчу акцехь Дечкен-беттан 30-чохь Iуьйранна 10 сахьт даьлча дуьйна делкъал тIаьхьа 3 сахьт даллалц лекхийтира "Битлз" тоба кхоьллиначу Леннон Джона язйин „Imagine“ йиш.\nМашаре а, адамашна юккъехь солидаралле а кхойкхуш йолу и девзаш долу илли локхуьйтуш акци юккъеяьккхинарш бара меттигера адамийн бакъонашларъярхой а, юкъараллин жигархой а. Царна юккъехь Крайниг Улрике а яра.\nМаршо Радиос хьалхо дийцина ма-хиллара, цу зудчо шена пачхьалкхо делла хилла сийдолу совгIат юхаделира Iедална кху деношкахь, ша Iуналла деш болу ЯсаковгIеран доьзал Австрера арабаккхарна дуьхьал протест еш.\nБIеннаша жигархоша флешмобехь дакъалацарна массера а лаам 3 сахьт далале кхочушбан ца кхиина Австрера радиош. Цундела цара и акци шинарийн сарахь а дIахьур ю, мухIажаршца солидаралла гойтучу бахархойн йиш лакхарх дехарш кхачадаллалц.


Мангал-бутт 15, 2018\nТуркойчоьнан президент ЭрдохIан Реджеп.\nМангал-беттан 24-чохь, хила безачул а 17 бутт хьалхе, президентан а, парламентан а харжамаш хир бу Туркойчохь. Уьш кхайкхийнарг вара президент ЭрдохIан Реджеп. Харжамаш оьшуш бу элира цо, "керла ницкъ болу президентан Iедалан система дIахIотто" а, "ширачу системин сакхтех хьалхадовла" а, яздо Маршо Радион "Настоящее время" портало зорбане яьккхинчу материалехь.\nРогIера боцу президентан харжамаш барца ЭрдохIан тешна волчух тера дe, ша толам боккхур хиларх. Амма тIаьхьарчу хенахь юкъараллана хетарг къастош дIабаьхьначу талламаш гайтарехь, толам баккхаре сатийсам буьсуш бу кхечу кандидатийн а.\nМуьлш бу ЭрдохIанца дарж къуьйсурш?\nНийсонан а, кхиаран а парти а, Къоман боламан парти а олучу шина партех лаьттачу ЭрдохIанан коалицина дуьхьаллаьтташ ю еа партех хIоттаелла шуьйра коалици.\nЦунна юкъахь ю динца йоьзна йоцу Республикан халкъан парти а, Дика парти а, Демократин парти а, ткъа иштта ЭрдохIанна дуьхьал йолу бусалбанийн Ирсан парти.\nЦу коалицехь дукхаха берш бу Республикан халкъан партера а, Дикачу партера а динца боьзна боцчу националисташ.\nЦу коалицин цIарх президентан харжамашкахь дакъалоцуш ву бусалба-суннатхо Индже Мухаррем а, Туркойчуьрчу нахана вуно товш йолу Дикачу партин хьалханча йолу Акшенер Мерал а.\n1990-чу шерийн шолгIачу декъехь Акшенер йоццучу хенахь чоьхьарчу гIуллакхийн министр хилла ю Эрбакан Неджметтинан бусалбанийн Iедалехь, ша иза аьттоагIорхьарчу либералийн цIарх цу Iедале хьажийна хиллехь а.\nТIаьхьо Акшенер парламенте хаьржийра националистийн цIарх, амма гIараелира и зуда националистийн лидер Бахчели Девлет парламентан харжамашна кечлуш шайн кандидаташна иза юкъатоха реза ца хилча.\nПолитологашна хетарехь, Инджес эша мега ЭрдохIанна, амма тола мега Акшенерал а.\nДелахь а шолгIачу муьрехь Индже толам баккха мегаш ву ЭрдохIанна тIехь, нагахь цуьнан аьтто балахь оппозицин кхаьжнаш шегахьа дерзо.\nХIун бахьанаш ду оппозицино толам баккха мега ала?\n2017-чу шарахь хиллачу референдумо ЭрдохIан тоьлла хилар гайтира, коьртачу декъана жимачу гIаланашкарчу а, ярташкарчу а бусалба дин дезачу бахархоша цунна шайн кхаьжнаш далар бахьана долуш.\nАмма яккхийн гIаланаш (Истанбул, Хьонкара, Измир) хьалха санна юьсуш ю коьртачу декъана динца йоьзна йоцуш. Цигара харжамхой дукхаха берш дуьхьал хуьлуш Iедал ду ЭрдохIанна.\nРеферендум хиллачул тIаьхьа Францерчу Ipsos компанино социологин таллам бира Туркойчохь. Цо гайтира ЭрдохIанна дIалуш долчу кхаьжнийн терахь лахлуш хилар. ХIора шарахь 1 миллион къона харжамхо тIекхета Туркойчохь. Ткъа референдумехь цунна дуьхьал кхаж тесначу кегийрхойн терахь дара 48,5 %. Иза тидаме эцча, зама а ю ЭрдохIанна дуьхьал болх беш боху, цхьаболчу тергамхоша.\nЭксперташа дийцарехь, ЭрдохIанна дуьхьал болх беш ду экономикан хьал. Эххаре а Туркойчуьра бахархой кIадбелла ЭрдохIан Iедалехь волу 16 шо хиларна, аьлла хета царна.\nТIаьхьарчу хенахь ЭрдохIана гIалат далийтича бахархой цунна къинтIера бовлар а лахлуш ду махкахь. Масала, цхьана шен къамелехь ЭрдохIана элира: "Нагахь адамаша 'Тоьар ду!' (Тамам) алахь – со дIагIур ву". Цул тIаьхьа твиттерехь 1,8 миллион стага посташ йира, "татам" дош а лелош. (Туркойчуьрчу бахархойн терахь ду 82 сов миллион стаг).\nХир буй харжамаш цIена?\nМалхбузерчу а, оппозицин а политологашна хета ЭрдохIанан Iедало 2017-чу шарахь референдум йолуш кхаж тасарна Iаткъам бина хила мега аьлла. Коьртачу декъана буьйцурш бу курдийн къомах болу мухIажираш. Царах дукхаха берш дуьхьал кхаж таса мегаш бара аьлла хета аналисташна, нагахь царна бакъо еллехь. Кхечу кхачамбацаршна юкъахь хьехош ду, бозуш боцу тергамхой цхьайолчу харжамийн каппашка ца битина бохург.\nИ тайпаниг хила мега боху кху беттан 24-чохь хир болчу харжамашкахь Reuters агенталло хаттар деллачу политологаша.\nОьрсийчоьнна а, кхечу пачхьалкхашна а хIун маьIна долуш бу Туркойчуьра харжамаш?\nШина а партино коьртачу декъана юьхьарлаьцнарш дац арахьарчу политикца доьзна хаттарш. Цара тидам тIебахийтинарг ю экономика а, дешан маршо а, репрессеш а, ткъа иштта туркойн пачхьалкх динца йоьзна я динцаа йоьзна йоцу кеп йолуш хилар а.\nДелахь а, оппозицин коалици толахь цу гIуллакхо вуно боккха Iаткъам бан мега Туркойчоьнан арахьарчу политикана.\nIамеркан тешам байна ЭрдохIанах. Туркойчоь НАТО-н декъашхо юьсуш ялахь а, Iамеркерчу дуккха а политикаша къобал ца йо ЭрдохIана, Ислам дин бухахь а долуш, дIахьо курс а, цо ГIажарийчоьнца лело политика а, НАТО-х йозуш йоцу политика дIаяхьар а.\nТкъа динца йоьзна йоцу партеш Iедале ягIахь, царна алсам гIортор ян мега Цхьаьнатоьхначу Штаташа, боху цхьаболчу аналисташна.\nАмма, нагахь харжамаш чекхбевлча Туркойчоьнан арахьара политика мелла а Iамеркаца а, НАТО-ца а алсамчу декъана юкъаметтигаш лелош хилахь, иза дика кхаъ хир бац, ЭрдохIанца хала а, цхьаьна ца йогIу а юкъаметтигаш лелочу Оьрсийчоьнан куьйгаллина.\nИштта бу Маршо Радион "Настоящее время" проекто зорбане яьккхинчу материалан боцца чулацам.\nТуркойчура а, Эмираташкара некъахошна бакъо елла кемана ховшуш шайца электроника схьаэца\nКарчам юхабаьккхина шо кхачар билгалдоккхуш ю Туркойчоь\nТуркойн лицей елла мега Соьлжа-ГIалахь (ВИДЕО)\nТуркойчоь Евробертана юкъахь ца го Меркелна\nГерманерчу туркошка кхайкхам бина Туркойчоьнан Iедалша\nОьрсийчоьнан С-400 ракетийн комплексаш оьцуш ю туркоша\nОьрсийчоьнца а, Iамеркица а тIеман инциденташ хиллийта лууш бац туркой\nАфринан гергахь туркойн беркема дохийна курдаша\nЧехин Iедалшка Туркойчоьно схьавоьху Шеман вахархо


Мехкдаьттхоех дола книжка — Сердало\nМехкдаьттхоех дола книжка\nЦу дешаша цу сахьате дагадохийт вай къаман гIорваьнна хиннача йоазонхочун Боков Ахьмада «Седкъашта юкъе седкъа санна» яха роман. Укх шера 40 шу дизад из эггара хьалха Шолжа-ГIалий тIарча книжни издетельстве кепа теха, литератураца хьакъ долча нахага дIакхаьча. 1978 шера даьлар из ара, роман яздаь дар гIалгIай меттала. Шин даькъахи эпилогахи латтача цун 268 оагIув яр. Беттгаргага хьожжаше а ховра йоазоно бувцараш къахьегама нах болга. Балха гIирс бувхаш массехк саг вар цу тIара гуш. ГIалгIай мотт нийса а цIена а хиларах тешавеш ба цу тIа къаьнарча журналиста, таржамхочо, йоазонхочо Чахкиев ТIегала Ювсапа баь болх. Из хиннав цун корректор.\nЙоазонхочун кердача романа бувцараш мехкдаьттхой бар. Цар доаха толамаш, мехкдаьтта халкъа ма хулла дукхагIа дала гIертар, вахаре а балха а нийслуш йола халонаш, кхыдараш. Бе-беча къамех бола нах ба «Iаьржа дошув» доахарашта юкъе. Масала, укхаза гу вайна Султанов, Гладков, Фролов, Алиев, царна нийса бурув тохача къахьегаш бола кхыбола болхлой.\nДуххьала беш бола болх бийца ца Iеш, вахара кхыйола оагIонаш а гойтай автора ший говзамеча йоазонга гIолла. Масала, Гладковеи Тоняйи, Салманеи Азайи безам; бус вахтови хьисапе балха болча нахах мел саготду цар дезалаша.\nБелгалдаккха лов, из роман яздарца Боков Ахьмада ший дакъа юкъедихьад вай заманхоех дола литература дегIадоаладеча гIулакха. Цул совгIа, цо дика гойтад мишта хьахулаш, чIоагIлуш, дIаотташ йоагIа вай мехкара болхлой класс. Ховш ма хиллара, цу теманна хетадаь романаш цхьан кулга пIелгашца дагардилла а дац вай къаман. Бакъда дIахо дIайодача хана уж хиларга сатувсилга-м я, хIана аьлча из никъ хьабийллаб хургболча йоазонхошта Боков Ахьмада а кхычар а яздаьча къахьегамхоех долча книжкаша.\n← ТIемах дувца очерк\nЗархмата дIаяздаь иллеш →


Оцу седано дерриг дуьне къагор ду\n12 февраля в 17:35 (2010 г.)\nДала ша адам дуьненчу доккхуш, цунна рицкъ а кхуллу олуш ду, цул сов, ло цхьацца корматалла, говзалла. Ткъа, цхаьволчунна ло иза тIех, массо а цецвоккхуш. Оццул долчу адамашна юккъехь цхьаццаверг билгалваккхар, вайна гуш а доцуш, церан нахера дийлина диканиш хир ду-кх. Доьзалехь оццул похIма хилар Делера совгIат а хила мега. Исаева Iайнаъ – Нохчийчохь уггар а къегина седа. Ши-кхо шо хьалха гучуелира иза искусствехь. 2007-чу шарахь цо дуьххьара дакъалецира республикан «Фабрика звезд» аьллачу проектехь, кхозлагIа меттиг а яьккхира. Делахь а, коьртаниг яьккхина меттиг яцара, коьртаниг – Iайнаа шен корматалла вайна йовзийтар дара. ХIетахь республике еанчу Россехь гIараяьлла йолчу Вишневская Галинас лаккхара мах хадийра Iайнаан озан. «Искусствон некъ цо схьалацахь, иза дукха гена гIур ю», – элира цо. Москва шен оперни ишколе деша а кхайкхира. Оцу хенахь Iайнаан 13 шо бен дацара, цIахь а ца нисделира иза цига яхийтар. Делахь а, Iайнаа гуттар а сатуьйсура классически мукъамашка, цуьнан лерехь уьш даима а декара. Дала сатийсаме кхачийра Iайнаъ. Цхьа шо даьлча, Чайковскин цIарах йолчу консерваторин колледже яха кечам бан йолаелира иза. Кечам бар Москвахь хила дезаш дара, уггар кIезиг а, 1 шо хан езара цунна, хIунда аьлча музыкальни ишколехь дешна яцара Iайнаъ. Оцу некъа тIехь цунна гIо дан волавелира Россин хьакъволу артист Минцаев Мовсар. Ша консерваторехь хьехархо хиларе терра, Мовсарна дика хаьа Iайнаана Iамо а, довзийта а дезарг. Нийсса цхьана шарахь Iамийра Минцаевс Iайнаъ, цул тIаьхьа яхара консерваторехь йолчу колледже экзаменаш яла.\nТIеэцаран комисси цецъяьллера 15 шо долчу нохчийн йоIан корматаллех, тIех реза хилла схьаийцира цара иза деша. Тахана Iайнаъ хьалхарчу курсехь доьшуш ю, цо дуьххьарлера экзаменационни сесси а дIаелла. Шен мукъа денош дуьйладелча, иза цIа еара шена цкъа а ца бицлучу Даймахка. Журналисташ гуттар а сатесна хуьлу Iайнаъ санна болчу нехан кхолламан таллам бан, хаьа, церан ирсе ирхе хуьлий. Iайнаан дахарх, сатийсамех, кхиамех лаьцна хаа Iалашо йолуш, хIокху деношкахь цхьаьнакхийтира Зорбанан ЦIийнахь журналисташ.\nШен исбаьхачу озах терра, массо а хIума тайна дара йо1ан. Оьзда духар, коьрта тиллина йовлакх, цунна бухахула охьахецна стомма кIажар – оцу дерригено а кхин а хаздора цуьнан сибат. ХIора дашца цуьнан багара йолуш йолчу Iаьно, чIагIдора Iайнаъ нохчийн оьзда йоI хилар. Цунах и дог-ойла кхоллаеллачул тIаьхьа, дIадуьйладелира хаттарш. ГIойтIахь ишколехь доьшуш йолчу хенахь гучуделира йоIан похIма. Культуран цIийне исбаьхьаллин самодеятельносте ненананас дIа а елира иза. Цо дакъалоцура ишколехь дIахьочу тайп-тайпанчу мероприятешкахь, конкурсашкахь. Iайнаа ша ма-дийццара, хьехархочо урокехь тема юьйцучу хенахь гуттар а классан уьн тIе а хьоьжуш, ша сцени тIехь йиш локхуш сурт хIиттадора цо. Оцу сатийсамо цкъа а ца юьтура цуьнан ойла мукъа. Иза сица а, ойланца а йишлакхархо яра. Яцара мух-муха а ерг – оперни эшарийн лай а, эла а яра-кх. Консерваторехь долу шен дешар дуьйцуш, йоккхайийна ца йолу Iайнаъ. Iуьйранна 8 сахьт даьлча юьйлало занятеш, сарахь 9 сахьт даьлча чекхйовлу. Хьехархоша хастайо Iайнаъ, амма Минцаевс ца могуьйту иза, ирхене бан беза некъ бехха буй хаьа, ткъа куралла даг чу йоссахь. Iайнаан корматалла йовр ю аьлла, хета. Ткъа дозаллаш дан меттиг-м ю Iайнаан. Оперни искусство евзачарна хаьа, йиш локхуш хенахь аз мел айъало – иза октавашца дусту.\nВай къоначу артисткас уггар лакхара октава схьаоьцу – иза ю 3,5.Сопрано озаца Iайнаа локху тайп-тайпана ариш а, халкъан эшарш а.Тахана цуьнан репертуарехь 10 произведени ю. Классика йоцург, кхийолу жанр йоIа къобал ца йо. Цуьнан кумираш Мансурат Кабалье а, Анна Нетрепко а, Мария Калас а ю. Церан санна шен корматалла лакхаяккха, дуккха а къахьега лерина ю къона йишлакхархо. Кхин а цхьа сатийсам бу Iайнаа. Консерваторехь дешар чекхдаьккхинчул тIаьхьа, Италехь кхин дIа а Iама дагахь ю иза.\nТаханлерчу боларца иза дIайодахь, нохчийн халкъана юьхькIам а болуш седа хир бу. Ткъа оцу седано къагор ду дерриг дуьне, цунна тIараш деттар ду дуьненаюкъарчу уггар яккхийчу концертийн залаш чохь.


ЦIена ваьха саг — Сердало\nДукха моттигаш я вай къаман литератураца ювзаенна а йолаш, хIанз а тахканза. Цхьайолча хана дешаш дола йоазув кхеллар малав, из мишта ваьха, фу болх беш хинна саг ва хац. Къаьстта а новкъа хул, школе Iомадеш дола дувцар е стихотворени язъяьча сагах, хьехархочоа цхьаккха хIама ховш ца хилча. Боккъал бакъдар аьлча, хьехархо бехке ва оалалуц укхаза, дукхагIа цунна бехке ба книжкаш кийчдеча хана, кIезига вовзача авторах цхьаккха дош ца оалаш, уж арахийца нах. Масала, 8 классе Iомадеча хрестомате тIа да Эгиев Хьамида яздаь «Ялата коана» яха дувцар. Сона шаьра хов, дукхагIболча гIалгIай литература хьехаш болча наха цох цхьаккха хIама ца ховлга. Кхыметтел из волаш ва, воацаш ва, къона ва, къаьна ва хац царна. Сенах ховргда из, цун вахара шераш белгалдаь ца хилча? Нагахьа санна моллагIча хьехархочунга хоатте:\n— Эгиев Хьамид малав?\n— Дувцар яздаь саг ва, — аргда эггара дикагIа оалачо.\n— Цун вахарах кхы хIама хой хьона? – оале, раьза воацаш хьовза а тарлу, шийгара гIалат лехаш санна хийтта.\n— Хьона хьайна хой цох хIама, хьо а ма вий гIалгIай литература хьехаш? – хатта а мег цо.\nЦу хаттара цунна дала жоп долаш ва со:\n— Сона вовзар из, цул совгIа цхьана болх а баьб оаха, 80-гIа шераш долалуш, «Сердало» газета редакце.\nСо, цхьа шу хьалха университет яьккха, хIаьтта ваха дIаволалуш вола зIамига саг вар. Газета редакце культура отдела корреспонденталла балха дIаийцавар со. ХIара оршот дийнахьа, Iуйрийна ийс сахьат даьлча, керттера редактор волча вIашагIкхетар редакце мел вола болхло: отделий кулгалхой, корреспонденташ, корректораш, машинисткаш. Укхаза хулар воккхалгахьа леста, кIайбала болабенна корта а мекхаш а дола, юкъерча дегIара, гIийло къонах. Из, сона тIехьагIа хайначох, Эгиев Хьасана Хьамид хиннавар. Юха оршот ди хьатIакхаччалца, кхы гучавалацар из редакце, хIана аьлча Хьамид газет арахецаш вола (выпускающи) саг вар, цудухьа цун беррига къахьегам бувзабенна бар «Грозненский рабочий» яхача типографеца. МалагIа декхараш дар цунна хьалхашка латташ хиннараш? Газета тIа латта мел дезаш дола йоазуви цун макети, поатрона чу дехке, турба чугIолла феца лелаш йолча почтаца Iочудохьийтар типографе. КIалха уж дIа а ийца, наборщикашка дIа а денна, цар дерригача йоазон кеп хьайича, из дIанийсъе езар, корректорашка еша дIаяла езар, цар тоадаь гIалаташ ханнахьа хьанийсдайта дезар Эгиев вар. Иштта бар цун болх. Цох из дика а лоархIавора, хIана аьлча гIалгIай меттах дика кхеташ, йIаьххача хана типографе болх беш, хьавена саг вар из. Ший ханага хьежжа воацаш, кадай, моллагIа болх сиха чакхбоаккхаш, цу гIулакха корректораш оарцагIбоахаш, ханнахьа вIашагIделле Iооттадора цо даша тIа даь дола газета йоазув. Цо болх мишта бора дукхаза бIаргадайна ва со, хIана аьлча газет арахецаш кулг язде дезаш хилча, Хьамид волча Iочуваха везаш хулар журналист. Цкъаза ах бийса яллалца вагIа везаш а хулар, хьалхара массехк номер хьаяь, арахийца яллалца. Цар тIа язде дезаш дар кулг. IотIаоттаде дезар ди, бутт, шу, сахьат, тIаккха арахеца бокъо луш кулг яздора. Цкъаза типографера цхьана цIадаха дезаш а хулар, болхлой кхувлача машенаца. Мел ше кIаьдвеннавале а, нахаца лелаеш йола юкъамоттиг кIалйитацар цо, бегаш бе, царна сакъердам баккха, дог ураоттаде гIертар.\nЭгиев Хьасана Хьамид ваь хиннав 1929 шера апрель бетта 25-ча дийнахьа Буро кIалха. Джугутханова Тале ваь кхы а ши воI хиннав цар дезале, Хьамидал совгIа, Рашиди Махьмад-Салии яхаш. Йиъ йоI хиннай Аьсет, Лайла, ПаьтIамат, Амнат яхаш. Царех цаI, Амнат мара дийна яц, из Наьсарерча Хамхошка я. Мохк бохабаь, Сибре бигачул тIехьагIа уж баьхаб Карагандерча Темиртау яхача гIалий тIа. Дезала да Хьасан вай арадахале кхелха хиннав. Цудухьа еррига сагото, хало IотIаюж фусам-нанна. Сибре яьккха зама атта хиннай е хала хиннай къаьстта дика хьахьекхад Эгиевс ший «Ялата коана» яхача дувцарга гIолла. Цар шоай дезалера саг веннавац цига, бакъда къаманна тIаэтта хинна Iазап доккха хиннад. Из да автора ший дувцарга гIолла дIакхайкадер. Аламбики Мисархеи яхаш ба цу дувцара керттера турпалаш. ЦIагIара арабоахача хана, ворхI бер хиннад цар. Дисараш кхоъ мара дац Долатхани, Хьаваи, Даламбики. Шоашка даа хIама доацандаь, малх хьежаш, Iай сийрда денача дийнахьа кIи канаш лохьаде болх мар-сесаг, бераш цхьаь дите. Ераш цIабахкале, еррига сигале, лаьтта къайладаьккха, лай дуIа (буран) отт. МалагIча оагIорахьа баха беза ца ховш, ара бус уж. Аламбик сесаг кIалхаръяккха, ца ялийта гIерт. Елча а, Iо ца кхоссаш, цун дакъа цадахьа хьож. Ше а ла кастта, шелало кIалвите. ШоллагIча дийнахьа хьакораду цар декъий, уж цIакхача дукха гаьна боацаш байна хиннабар. Сенца чакхдоал дувцар? ЦIа дизза хиннача нахах юххера юсар цхьа йиIиг я – Долатхан. Иштта ба цу дувцара чулоацам.\nИз Iомадеча хана, дешархоша каст-каста хоатт:\n— Бокъонца хинна хIама дий из?\nЦарна хац, мел ийрча, къиза моттигаш яйнай вай къаманна цига даьккхача кхойтта шера. Дика а да ца ховш, царна а царна тIехьадоагIача цхьанна ноахала а ма гулда даьшта бIаргадайнар. ХIаьта цар хаттара жоп а луш, аз оал:\n— Цу дувцар тIа дувццача тайпара хиннадеце а, цох тара хIамаш дукха хиннад. Цул совгIа Эгиевс дувццача тайпара хинна а хила тарлу, тахан из бакъда е харц да вайга хьаала ховргдола автор ше а воацаш ва.\nЦох чIоагIа таралесташ хиннад са даь-наьна вахар. Мехкахдоахача хана, бархI бер хиннад цун: Iалихан, Беслан, Iийса, Аьсет, Хьанифа, Яхьья, Зайнап, Лейла. Царех, дийна а йиса, даьй баьхача мехка цIаенар цхьа Лайла мара хиннаяц. Из а карарча хана йоацаш я, цхьа шу совгIа ха я из дIаяьнна. Вешта аьлча, Эгиев Хьамида ший дувцар тIа хьахьекхар да, цу заман чухь халкъа моастагIий баь Iобихьача дезалашка каст-каста нийслуш хинна хIама. Иштта масал доаладе йиш хургья, гIалгIай моллагIча тайпан нах вай хьаэце.\nШий 27 шу даьннача хана 1956-ча шера Эгиев Хьамида саг йоалаяьй, из хиннай Костоев Махьмада йоI Лайла. Кхы а цхьа шу даьлча вайна цIадахка мукъа лу, Хьамида дезал баха болх Шолжа-ГIалий тIарча Катаяма яхача моттиге. Уж баьхача моттигах «Берёзка» оалар.\nБелгалдаккха деза цига бахаш «Сердало» газета кхы а болхлой хинна хилар. Масала, цигара вар газета керттерча редактора заместитель хинна Хамхоев Мустафа, юртбоахама отдела керте лаьтта Аушев Султан-Хьамид, кхыбараш. ТIеххьарвар массехк цIа юкъе мара доацаш вахар Хьмид вахача урам тIа. ХIаьта промышленни отдела кулгал деш хинна Костоев Башир цун уст-воша вар. Эгиев волча каст-каста хулача нахах бар Чахкиев Ювсап, Барахоев Мухьмад, дукха гаьна воацаш ваха хьавена Угурчиев Азматгири.\nЮххьанца наьха цIагIа баха безаш хул уж, мах телаш. Цул тIехьагIа, Iаьдало лаьтта хьаделча, шоай цIенош хьалду. Нохч-ГIалгIай республика йоххалца цар чу а бах. ЦIадаьхкача шера Хьамид балха отт арадувла долалуш долча «Сердало» газета редакце. Цо даим а цига баьр цхьа болх ба, ше цига мел даьхача шерашка. 1957 шера дIаэтте, пенсе ваххалца газет арахеца кийчдеш вола болхло хул цох. Хьаьналча къахьегамца хьалкхеву цо а цун фусам-нанас а бархI дезалхо, виъ воIи йиъ йоIи: Марем, Зухра, Махьмадхан, Султан, Мовлатхан, Амир, ЗахIир, Зимфира. Карарча хана, цхьан Зухрайгара дIа мел ийккхараш болаш ба, из кхелхай 2001 шера. Дас каралаьца никъ дIахо дIахьош, типографе болх беш хилар йоккхагIйола Марем. Из, 80-ча шерашка наборщицай говзал а Iомаяь, цу балхах дика лоархIаеш хьайоагIар. Йоккха говзал йолча, къаьнача болхлоша санна газеташта эша йоазош, кепа тоха мара ца дезаш, чоалхнеча машенаца даша тIа дIаяздора цо, дешай мугIараш хьадеш. ХIанз Марем, ший дезал болаш, Эбарга-Юрта яхаш я. Кепайоазонцара ший бувзамаш дерригаш дIахоададаьдац цо, из болх беш я книжкаш дохкача тика чу.\n90-ча шерашка «Сердало» газета редакце корректора болх бе воагIа Хьамида шоллагIвола воI Султан а. Городерча школе дешаш хиннабале а (уж баьгIаб Шолжа-ГIалий тIарча 11-ча школе), гIалгIай мотт ховш, из дика кхетабеш бар дезалера къонгаш а мехкарий а. Цудухьа Султанá дукха хала хиннадац аьнна хет сона, гIалгIай йоазонца даь гIалаташ тоаде:\n— Цу хана сона уллув болх беш бар, балха говзал лакха йола корректораш Газдиева Фая, Маскурова Диба. Сайна цаховр царга хоаттар аз, -яхаш дагалувц Султана. – Цул совгIа меттах дика кхеташ вар тха да а. Цунна дола тешал да, цо Оздоев ИбрахIима оттадаьча дошлоргах лаьца статья яз а яь, газета тIа кепа теха хинна хилар. Дукха кхоачамбоацараш корадаьдар цунна дошлорга оагIонаш тIара. Кхыметтел Озиев Салмана а хоастабаьбар цо баь хинна из болх. ХIаьта а аз дукха бинзар цига болх, со, кхыча балха ваха дага волаш, дIавоал цигара.\nЦIаккха дага ца хиннача тайпара хала хьайзар зама, 90-гIа шераш доладелча. Со а цу хана Шолжа-ГIалий тIарча «Книжка» яхача объединене редактора болх беш вар. ЦIаккха ца соцаш, правительство чухиннача цIенна хьалхашка латташ митингаш яр. Балха хинна чуболха нах, йIаьха тIIирг яь, маькх йохкача тиканна хьалхашка аргIагIа латта безаш хулар, дулх базар тIара а эца хала хулар, дацар из. ЦIаккха дицлуц сона, йоккхача базар тIа дулх а доацаш, Мичурина цIерагIча посёлке се ваха. Дукха хьежаш лаьттар тхо, хIанз-хIанз дулх дахьаргда яхаш. Юххера, хьадера шин гале чу доаллаш дола дулх, из а говра дулх хиннадар. Вешта аьлча, укхаза бахача мугIарерча наьха гIулакх воча хьала тIа эттадар. Тхоца нохчий дешара книжкай редактор хиннача Нашхоева Тамарас ма аллара, город кIезиг-кIезига леш латтар. Нах, бахача моттигех, вахарах бохаш, шоашта аьттув хургба аьнна хетача баха дIаухар. Со Шолжа-ГIалий тIара араваьлар 1992 шера. Кхы а ши шу даьлча (1994), шоаш баь боахам бита, хьамсарча, даьй баьхача юрта боагIа Хьамида дезал.\nБакъда Iе сатем боацаш, боккхий нах (Хьамиди Лайлаи) юхаболх шоай фусам йолча. Цига дикка ха а йоаккх цар. ХIаьта а кхел-рузкъа нийслу, цигара хьалъарабовла безаш. Боккхача наха саготдора, хала дар царна уж шеддола хIама ла. Бакъда де хIама дацар, керда вахар дилла дезаш дар этта гIулакх. Уж шаккха а таханарча дийнахьа боацаш ба. Хетаргахьа, цар Iоажал, цар санна кхы а дуккхача гIалгIай Iоажал, хьалхаяьккхар цу сагота ихача деноша. Лайла кхелхар 2002 шера, Хьамида а цхьа-ши шу мара даккханзар цул тIехьагIа, из кхелхар 2004 шера. ДIавеллав Буро кIалхарча кашамашка.\n— Из цхьа дувцар мара, кхы литературни йоазош даьдий цо? – хаьттар аз Султанага.\n— Йоазош кхы а дар цун, сона ховчох, дувцарал йоккхагIйолча жанраца а къахьийгадар цо. Бакъда Шолжа-ГIалий тIа тIом латтача деношка, цIи яьнна, яьгача хIамашца хиннадар цун дукха каьхаташ. Иштта, цо белггала фу яздаьд ца ховш, дисар тхо, — йоах Хьамида воIа.\nБакъдолий-те из? Бакъ хила мегаш да, хIана аьлча «Ялата коана» яха дувцар яздаь вола саг, духхьал цу цхьан дувцарах кхоачам баь Iергвацар, аьнна, хет сона. Мотт дика ховш, къахьегама тIера волча цунна, вIалла хала дацар аьнна хеталу, керда, боарамга диллача доккха йоазонаш хьакхолла. Даьга хилча, пайда бац цар а. Уж кхы меттаотталургдац.\nТипографера редакце хьалчувеча, из каст-каста хулаш йола кабинеташ массехк яр. Къаьстта а политически хьалах дувцар цо, Абадиев Бек волча чувахача. Сталин хьоахавеш хилча, ший къаманна цо тIаоттадаьр дага а дехе, из IотоIавеш къамаьл дора массахана а. Фотокорреспондент вола Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема ветеран Плиев Идрис волча а дикка ха йоаккхар Хьамида. Цига дукхагIа беш хиннараш бегаш бар. Вешта аьлча, шин воккхача сагá вела а сакъердам баккха а хIама корадоагIар. Бегаш мел гIожа бале а, шоайла цIаккха эгIаз а болхацар. Каст-каста со волча а воагIар Эгиев, ше редакце хьалчувеча. Тха къамаьл, дукхагIча даькъе, наьна метта карарча хьалах хулар. Укхаза а дувца дукха корадоагIар цунна. Цу хьакъехьа цо къамаьл дора оршот дийнахьа редактора кабинете вIашагIкхийттача журналисташта хьалхашка а. ДагадоагIа сона Дагестани Кавкази къаман меттала мишта язде деза дувцаш, хинна къовсамаш. Цу къамаьла юкъе дакъа лоацаш хилар Хьамид а. Юххера, соцадир Кавказах Даькъасте а аргдолаш, Дагестанах ДаьгIасте а аргдолаш. Иштта уж ши дош язде а болабелар редакце болхлой.\nТахан Эгиев Хьамида къонгаш Буро кIалха шоай тайпан наха юкъе баха хайшаб. Доккха а паргIата а вIаштIардаь цIенош да цар, цхьацца балхаш леладу, бизнесаца бувзабенна ба царех цхьабараш. Дийна валаре, Хьамида боккха кхаъ хургбар ший дезал иштта дIанийсбенна бIаргабайча. Со хилар укх деношка уж баха хайшача моттигашка. Цо ший дувцар тIа йийцача Сибрерча фусамах тара яц цун къонгий фусамаш. Укхаза ала лов, цIаккха а цхьанна а сага фусам тара ма хийла, цун керттера турпалаш Аламбики Мисархеи баьхача цIенна. Из Iазап ла ца дезаш, вай тахан хилар а я йоккха паргIатои доккха дикахетари.\nЭгиев Хьамида йоазонех цхьа дувцар мара дисадац. Хетаргахьа, из а диса хургдацар, школе Iомадеча книжка тIа кепа теха децаре. Цу дувцаро а цIаккха йиц ца йолийташ, дийна лоаттаергья цун цIи.\n← 15 марта – День защиты прав потребителя Активная позиция потребителя – залог развития честного рынка\nХьехархочун дикал – дуне мел латт →


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Шина стеган (адаман) барт, безам хилийтар доьхьа аьшпаш битта мегий? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум сан бусулба ваша! Сан цхьа хаттар ду. Шина стеган (адаман) барт, безам хилийтар доьхьа аьшпаш битта мегий?\nБарт боьхначу бусалба нахана юкъахь барт бар, царна юкъахь маслаIат дар вуно еза Iамал ю, дика, хастаме гIуллакх ду, мелехь болх а бу. Лекха хинволчу АллахIа аьлла: [Дикалла яц (пайда а бац) дуккха а церан къамелашкахь, сагIа ло аларехь а, диканиг де аларехь а, нахана юкъахь барт беш дечу къамелехь а бен; ткъа и хIума (и кхо болх) АллахI реза хилар дезаш лелийнарг – Оха лур ю цунна йоккха ял].\nКхин а цуьнан дозалла го вайна адамана Дала еллачу дегIан могшаллин ниIматана цо шукр дан дезар нахана юкъахь барт барца Дала тIерадолуьйтуш хиларехь а, адамашна юкъахь маслаIат лелор Бусалба дино сагIа далар санна лерина хиларехь а. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Адамийн хуттургех хIора хуттургана тIера сагIа дала догIуш ду хIора малх схьа мел кхетачу дийнахь. Ткъа ахь шина адамана юкъахь нийсонца барт бар сагIа лоруш ду; ахь цхьана стагана дийнатца гIо а дина, иза цу тIехь дIавигар, йа цуьнан мохь цу дийнат тIе хьалабиллар сагIа лоруш ду; дика дош а сагIа ду; ламазе воьдуш ахь боккхуш болу хIора ког сагIа лоруш ду; адамашна зен ден хIума ахь новкъара дIаяккхар а сагIа лоруш ду».\nАбу Аййу́б Ал-Анса́рийс – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – соьга элира: «ХIай Абу Аййу́б! АллахIана а, Цуьнан Элчанна а дезаш (дика хеташ) долу сагIа дийций ас хьоьга? Нах вовший оьгIаз бахана хилча, церан юкъаметтиг йоьхна галъяаьлла хилча, ахь церан барт бар ду хьуна иза!». Вайна массарна ма-хаъара, аьшпаш боттар, харц лер даккхийчу къинойх доккха къа ду, меттан уггар даккхийчу сакхтех а ду, мунепакъаллин куьцех цхьа куц ду, и хIора хIума дуьйцуш даьхкина хьадисаш а ду.Ткъа, нахана юкъахь барт бар иштта деза хиларна, кхидолчу хьолашкахь даккхийчу къинойх лоруш долу харц лер магийна Бусалба дино адамашна юкъахь маслаIат дарехь.\nУмм Кулсу́ма – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Суна хезира АллахIан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – олуш: «Пуьташ буттуш вац нахана юкъахь барт бийриг – диканиг тIекхачадо цо, йа диканиг олу цо».\nХIокху хьадисан маьIна деш, Iелам-наха аьлла: «Пуьташ буттуш вац» - иза пуьташ боттаран къа шена хуьлуш вац бохург ду; «нахана юкъахь барт бийриг» - довдаьлла волчу шинна юкъахь барт бархьама харц луьриг, йа оьгIазло юкъайоьжна волчу шинна юкъахь барт беш харц луьйриг, хIунда аьлча цуьнан харц лер дикачунна тIекхачош ду».\nИ доцург кхидолу хьадисаш а ду, маслаIат дарехь а, барт барехь а харц лер къилахь лоруш ца хилар дуьйцуш.\nДелахь а, Iелам-наха ма-аллара, нагахь санна и барт баран гIуллакх баккъалла доцург ца дуьйцуш, баккъалла пуьташ ца буттуш лелалур делахь, гIолий ду харц леран меттана «таврийа» лелор. «Таврийа» бохург – хьуна ала лууш дерг баккъалла бакъдолу хIума ду, делахь а хьоьга ладугIучунна гергахь иза кхин маьIна долуш хIума нислуш ду. Масала, ахь ала мегар ду «хьенеха хьоьга салам делира», хьайна вукхо хIокхуьнга салам ло аьлла дацахь а, хIунда аьлча хьуна билггал хууш ду цо хIора ламазехь ташаххIуд доьшучу хенахь бусалба нахана салам кхачор доьхуш хилар. Кхин а ахь ала мегар ду масала «хьенеха хьуна доIа дира», хIунда аьлча цо цкъа мацца дина а берриге бусалба нахана доIа дина дела, ткъа хIара ахь шега и олуш верг а бусалба волу дела. Иштта ахь ала мегар ду «хьенехана хьо дика адам ду аьлла хета», хIунда аьлча вукхунна бусалба нах шеко йоцуш дика адамаш ду аьлла хета дела, ткъа хIара бусалба нахах цхьаъ волу. Иштта оцу масалшца дуста а дустуш, мелла а харц лерна генавала хьажар гIолий ду.\nТкъа нагахь санна иштта гIуллакх хуьлуш дацахь, билггал ахь пуьташ боьттича а къа дац хьуна тIехь, Дала мукъа лахь, оцу хьадисан доьххьала дIа долчу маьIнехь ма-дарра, муххале а иза мелехь хила а тарло хьуна.\n12.07.2009  Сурат «Ан-Нисаъ» 114 айат.\n Ал-Мунзирий – Ал-Алба́ний, «Сохьи́хьут-таргIи́би ват-тархIи́б», 3/46.\n Имам Ал-Мунна́вий, «Ат-Тайси́р бишархьил-джа́миIис-согIи́р», 2/623.


Компьютерийн терминийн ингалс-оьрсийн-нохчийн дошамна тIехь болх | Нохчийн Республикин Iилманийн Академин пайде семиотикин отдел\nЯндаров Мохьмадан хьесапийн жайнаш\nАбдурашидов Э.Д. Юридически терминийн нохчийн-оьрсийн, оьрсийн-нохчийн дошам\nУмархаджиев С.М., Ахматукаев А.А. Математикин терминийн нохчийн-оьрсийн, оьрсийн-нохчийн дошам\nНохчийн «I» элп язден программа\nКарасаев А.Т., Мациев А.Г. Оьрсийн-нохчийн дошам.\nМациев А.Г. Нохчийн-оьрсийн дошам.\nКомпйутерна нохчийн маттахь къамел дан Ӏамо\nНохчийн пилгу кхолларехьа болх\nРогӀера цхьаьнатоьхна семинар\nКоьрта агIо » Керланаш » Компьютерийн терминийн ингалс-оьрсийн-нохчийн дошамна тIехь болх\nКомпьютерийн терминийн ингалс-оьрсийн-нохчийн дошамна тIехь болх\nХийцина 2014.14.11 Зорбане тоьхнарг admin 3 Комментарий\nНоябран 12 дийнахь НР IА конференц-зала чохь пайде семиотикин отдело Iилманан семинар дIаяьхьира. Цигахь дийцаре дира компьютерийн терминийн ингалс-оьрсийн-нохчийн дошам кхоллар. Докладаш йира отделан Iилманан белхалоша С.С. Ирезиевс, А.В. Астемировс.\nДошам 3300 терминех лаьтташ ю, иза уггар хьалха отделан белхалошна оьшуш ю РО файлаш гочъеш бечу балха тIехь. Цул сов, иза эша тарло нохчийн матте яьхна йолу компьютерийн программаш лелон йолчу пайдаэцархошна. Ирезев С-Х. дийцарехь, дошам кестта кийча хир ю, коьрта долчунна цу тIехь дан дезачух диснарг – иза цхьайолу шеконе терминаш йийцаре яр ду.\nуровень адаптации – дIатарйаларан тIегIа\nссылка – тIетовжар\nраскладка клавиатуры – Пилгуна маьIна хийцар\nЮкъаялош керла терминаш ю нохчийн маттахь: пилгу – клавиатура, иэс – память, халсту- шлюз, кхиерш а.\nАстемиров А.: «Цкъа хьалха оха информацин технологийн 500 коьрта термин билгалъяьккхира. Цул тIаьхьа, коьрта дош юкъахь а долуш ро-файлаш юкъара тайп-тайпана дешнийн цхьаьнакхетарш вовшахтуьйхира. РО-файлаш дукха яккхий ю, царна юкъахь эзарнашкахь хаамаш хуьлу. Цундела и болх, сиха бархьама программех пайда а оьцуш, дIабаьхьира. Куьйга уьш лехнехь, масех бутт безар бара, ткъа программин гIоьнца сунна ши де тоьира».\nДошам цкъачунна шина бIогIамалгех лаьтта таблицин кепехь ю, шолгIа бIогIамалг юзаза а йолуш. Цу чохь нохчийн матте гочйина терминаш хила еза. Отделан куьйгалхочо Умархаджиев С.М. уьш гочъяр Iилманан белхалочунна Вагапов Iаьрбина тIедиллина.\nИслам 2015 шеран 25 Февраль\nМаца гур ю иза тхуна?\nЦа Аьлчи Мегар Им 2015 шеран 10 Май\nЦхьа программаш нохчийн матт яьхний х1инца?\nЦа Аьлчи Мегар Им 2015 шеран 11 Май\nЦхьа программаш нохчийн матт яьхний?\nХетарг язде Отменить ответ\nХьан e-mail гуш хир яц. Юза еза хьарманаш билгалйина ю *\nПайдаэца йиш йолу HTML-тегаш а, атрибуташ а:   <acronym title="">
      <q cite="">  \nПайде семиотикин отдело хIора кIирнах кхаарин дийнахь 15:00 даьлча НР IА здани чохь 4 гӀатт тӀера 5 кабинет чохь «Компьютерийн программийн нохчийн локализаци» Iилманан семинар дIахьо.\nТIейогIу семинар октябрь беттан 18 дийнахь 15:00 даьлча хир ю.\nМарша догӀийла нохчийн тезаурус чу.\nДош дӀа ца яздина ахь!!! Дош бази чохь кара ца до!!!\nНохчийн-оьрсийн, оьрсийн-нохчийн онлайн дошам.\nДошам хӀокху белхийн буха тӀехь хӀоттийна йу:\nМацийев А.Г. Нохчийн-оьрсийн дошам\nКарасайев А.Т., Мацийев А.Г. Оьрсийн-нохчийн дошам\nУмархаджийев С.М., Ахматукайев А.А. Нохчийн-оьрсийн, оьрсийн-нохчийн математикин терминийн дошам\nАбдурашидов Э.Д. Нохчийн-оьрсийн, оьрсийн-нохчийн йуридически терминийн дошам\nБерсанов Р.У. Нохчийн-оьрсийн адаман анатомин дошам\nБерсанов Р.У. Оьрсийн-нохчийн адаман анатомин дошам\nУмархаджиев С.М., Асхабов Х.И., Бадаева А.С., Вагапов Ӏ.Д., Израилова Э.С., Султанов З.А., Астемиров А.В. Оьрсийн-нохчийн, нохчийн-оьрсийн компьютерийн лексикин дошам\nБайсултанов Д.Б. Нохчийн-оьрсийн дошам\nНохчийн-оьрсийн, оьрсийн-нохчийн онлайн дошам\nДош дӀа ца йаздина!!! Дошамаш чохь и дош ца карадо!!!\nМарша догӀийла ДикДошаме.\nЙоллу бакъонаш Iалашйина ю.\nМатериалех пайдаэцар хьостана тIехьажийна бен магийна дац.\nНохчийн Республикин Iилманийн Академин\n(c) Copyright 2015.


«Одноклассники» чуьра информаци кхин хьан долахь яц!\nОьрсийчоь -- http://www.odnoklassniki.ru/ сайтан лого\n«Одноклассники», «В контакте» «Facebook» кхин йолчу а социалан машанийн агIонашна тIера информаци, цкъа цу тIе яьккхинчул тIаьхьа, язъйинчуьн кхин ца долахь ца хиларх лаьцна дукха хенахь дуьйна хууш дара. Къайлахчу сервисийн баккхий аьттонаш бу шун йозанаш деша а, суьрташка хьажа а. Цул сов, питане хIума а яздина, стаг ира-кара хIоттийна, кхеле виггал бахьана а доккху. Иштта, интернет-агIонна тIе баьллачу къайлахчу сервисийн карвахана Нохчийчура цхьа жимастаг а.\nИттех де хан ю Теркйист кIоштан Iелин юьртара ДешиевгIеран доьзал синтем байна, ладегIамехь беха. Цунна бахьана ду церан 18 шо долу кIант Iедало лацар а, цул тIаьхьа Соьлжа –гIала дIа а вигна, схьа ца валар а. Билггал и стенна лаьцна хууш дац. Амма юххера гергарчу наха дийцарехь, юьхьанца етташ, ницкъ бина кIантана.\nДешиевгIар шаьш хIумма а дийца хIуьттуш бац шайн кIентан хьокъехь. Делахь а хIуучара даре до жимастаг лацар интернет бахьанехь нисделла бохуш. «Суна хууш дерг хIун ду… Цо «Одноклассники» олучу интернет агIонна тIехь цхьана тIемалочун сурт даьккхина боху. Цуьнга и дIадаккха аьлла боху цхьаммо.\n«Хьо мила ву соьга и дIадаккхийта?» - аьлла жоп делла боху кIанта. Йозанехь деш долу къамел дол-долуш гена даьлча, «хьо стаг велахь хьайн цIе а, мичара ву а дийца» аьлла боху и сурт ца тайначо. Кху Iовдало шен телпонан лоьмар биста кхаччалц дIадийцина».\nИшта дуьйцу гергара жима стаг лацарх Iелин-юьртарчу цхьана вахархочо. Цо кхеторехь,цкъа хьалха хьенан, мичара ву а хиъна, телпо а тоьхна, Чкъурга-юьрта, кIоштан полисхойн урхаллера кхайкхина дIавиггарх, Дешиев кхин цIийнах кхетийтина а вац низамхоша. Царна хьаам бийриг ду и мичахь ву хаар а, доьзалхо дийна хилар а.\n"Одноклассники" чуьра информаци кхин хьан долахь яц


Муса Бексултанов "Цхьа некъ"\nЦхьана дийнахь, делкъал тIаьхьуо, цхьа ламанан саргIалг (1) кхуссу даьхни долчу керта. ДегIана хьаьрчано, туьппалг санна, йоца, стомма, кегийра маIаш а гуш, цхьа уранга 2 старгIа, доIах-басахь йолчу цIоканна тIехула можа-мокха сизаш а оьхуш. СаргIалгана мохь хеза, цхьана дуьненан йистера санна. СаргIалг йолалой тIейоьду йоккхачу бугIанна, цочул а дера мохь а бетташ, иштта бага а гIаттайой. СаргIалг тIекхета ма йоггIура. Вукхо цинц а ца боккхуьйту. Кхин а, кхин а чухьоду старгIа. ХIоразза а юхакхуссу. Цу шинна гонаха бежана ца соцу. Ерриг а меттиг еса хуьлу. БугIий, саргIалггий ген-геннахь соцу.\nБугIа наггахь яжа кхевда. СаргIалго бугIа ларйо, цкъа а букъ а ца берзош. Малх охьахууш бугIано ша йолччохь мохь туху. ДIора саргIалг тIейолало. Кхин а, кхин а чуччайоду. Юха а иштта дIасайолу (цхьаъ вукхул ца тулуш), ген- генахь саца.\nШина дийнахь дахло дов, бугIа мохь хьакха хIуттушехь, саргIалг цунна тIе а уьдуш. Ша мохь а хьаькхна, юха саргIалг гучуяьлча, бугIа гуттар а карзахъюьйлу, ша лаьттачохь кхийса а луш, корта дIаса а лестош, батт лаьттаца охьа нис а йой. БугIане ца лало саргIалго шен хьийзор, мохь бетта цайитар, шен ца болу толам а. КхоалгIачу Iуьйранна (мохь беттар дикка лагIделча) бугIано, йицъелча санна, цхьа инзара мохь туху.\nСаргIалг гучуоьккху, бугIанца дукха тийсаяларна йора дирзинчу боларца. БугIа кхоссало цхьана меттехь, бугIано корта лестабо, бугIа гIуьрашка йоьду. БугIа цкъа яда тохало, пен а берзош. ТIаккха цIеххьана дуьхьал хIутту, тап-аьл ла дIатерца, беа ког дIа а гIортабой, корта лаьтта а лахбеш. ТIехьаьдда йолу саргIалг, жIаьла санна, дIа чIинчIура хуу тIехьарчу когаш тIе, бердах кхетта тIулг санна, генна юха а кхуссуш. БугIа хьоьжу, тIекхета а дагахь. СаргIалг чукхоссало, шена хиллачо дарйина, цхьа а сацар а доцуш.\nБугIано, пел а оьккхий (кур каррах ца кхетийта), саргIалган чукIело шен маIашца нислушшехь, корта цIеххьана хьалатохарца (цхьа маIа чуьйрех чу а йоьдуш) саргIалг генна ирххьо, букътIехьашха лаьттах тухуш. Юха саргIалг кога гIаттале куьраца дIа ведйо, шен дегIан ерриг а йозалла маIашна тIе а йохуьйтуш. ТIаккха дIасакхуьйсу цхьацца маIаца, хIоразза а дил ха а этIош. Юха мохь хьоькху, буточу когийн кегийчу бергашца кIоргга латта а охкуш. Етт а, шинара а ца дуьту, тIе а уьдуш, кур бетташ, раз-пурх кхийсалуш, хьожа яхарца батт ийзош.\nСаргIалг-цуьрг яьржина Iуьллу, дIакхоьссина бехчалг санна, шена динчу хIилланах цкъа а кхетар а йоцуш. Суна кхин сурт дуьхьал хIуьтту, маццах цкъа хилла долу. Шайн а, нехан а хIума бен а ца лоруш, Iовдал сонталла йолчу Индарбин бе рех (цуьнан исс кIант кхуьу цхьаьний), шаьш вийнарг ца вовзарна (Iелам стаг воь цара), мехкан чIир хьаьрча.\nКхелахоша кхаа баттахь (диндай юкъахь а болуш) дов дерзош бина машар кхузткъе берхIитта етт хIутту, цхьана аьттан а да воцчу Индарбис дIабала безаш. БерхIитта аттана дуьхьал Индарбин йоргIа дин боьду – цуьнан берриг а бахам.\nМалцагна шен мостагIаша кха буссехь аьхна го. «Аш ялта гурахь чудерзадахь, со сайн нанас дена Мовлина йина йоI ю-кх шуна», – хабар дохьуьйту Малцага. Ялта кхачдала долало. Ялтин кан шуьрех боьлча, йочане хан а ларйой, Мал- цаг буса кIа хьакха воьду, цхьаьна накъост а воцуш. ХIара валале сахуьлу. Орца долу. Юрт гIотту. Виэ бохуш, мохь а хеза. ХIара чохь зударий, бераш бен, кхин боьрша стаг ца висначу гIаличу оьккху, чухулара гIуй дIа а буллуш. Масех стаг, вовшах дихкинчу гIуркхашна тIехула, гIалин буьххье волуш го цунна. Малцаг, тIе зударийн коч а юьйхина (цхьанна тIера схьайоккхий), кIудалца юьхь а лечкъош, гона юкъара кIелхьара волу. Ша Iинал дехьа а ваьлла, дукъах хьалавирзича: «Эхь ду-кх шуна, цу ялтех хьекха а беш, межаргаш ца буун белахь!» – мохь туху цо вукхаьрга. «Маре баха хьан толам, зударийн коч а юьйхина болу», – вуьйш дуьхьал кхойкху.\nМалцаган коьртах сийна цIе лета. Иза мохь а болуш, вухахьоду (коч боху дош хеза цунна), ша эхь декха тIекхачале, вуьйш баларна кхеравелча санна. Цхьа ши хьоькх тIехьа юьсу, хIара юьртах чувулуш. ГIовтIехь цхьа бер а хаало, карахь тIулг ловзош Iаш. Боьршачу нахах бIаьрг ца кхета. Кхуо мохь туху, цаьрга кхойкхуш. Юрт тийна ю, кешнаш санна.\nТIулгаш го цхьанхьара кхуьйсуш, ген-геннара, хьежош санна. Цхьаъ кхета. Юха кхин цхьаъ а. ТIаккха зударий, бераш. Маьхьарий, къадехар, массара а детта тIулгаш а. Коьртах кхета, белшех, тIаккха шолгIа а – коьртах. Малцаг вужу. Цхьаъ-м ала гIерта. ТIулгашна куьг а лоьцуш, ле.\nДуьххьара цкъа яккха дагахь хьалаозийна шаьлта а юьсу, мукъ батта тIера хьалахьаьдда, шина пIелггал а херо а гуш. Цунна ца кхета, ша хIунда ле, шена динарг хIун ду а – доьналлица хIилла ца деха, хIилла кIиллошца хуьлуш ду, меттан шалхо кхача болчу, дахаран – масех некъ а. Малцаган цхьа некъ хуьлу.\nЦхьана дашо вен а воь. IСаргIалг – дегIана жима, буто, горга старгIа; 2Уранга – таьIна-мокха бос болчу бежанан дахалла охьа хуьлу Iаьржа томма- гIаш; 3Воттана – корта метта а буьсуш, кхаа шарна бIе жий дIабелча, кхо шо тIех- даьлча и бIе жий юхаберзор.


Полшин кевнехь боьлху сатийсамаш\nПолшин дозалардаран хьукматана тIе а тевжаш, Германерчу Дойче Велле агенталло далош долу терахь 78 эзар стаг – инзаре лекха ду.\nОццул нах, хетарехь, берриш а Нохчийчуьра мухIажарш хилла даханчу шарахь Беларуссиний, Полшиний юккъера доза а хадийна, Европе дехьабовла гIерташ. 2015-чу шарахь, дустарна аьлча, и доза хадон а гIоьртина, амма полшхойн дозалардаран хьукматхоша юхатоьхначу Нохчийчуьрчу мухIажарийн терахь 19 эзар стаг хилла.\nУьш дехьа ца бовлуьйтуш юхаберзийнарш бу. Ткъа мас нохчочун кадаьлла даханчу шарахь Беларусин, Полшин дозанна тIехь Iуьллучу Тереспол гIалин кевнех чекхвала? Полшерчу дозалардаран хьукмато чIагIдарехь, 6573 стаг ву цу пачхьалкхан дозалардархоша чувитинарг, царна официале тховкIело йеха а магош.\nМассарна а дагадогIу, даханчу аьхка Брестехь, шайн дагахь Полше а, юха цигара дIа Европин кIоргене а дехьабовла лууш бIеннашкахь Нохчийчуьра мухIажарш гулбелла. КIиранашкахь а, цхьаццаберш ур-атталла беттанашкахь а хан яьккхира цара, Полшин агIоно шайна кевнаш схьаделларе сатуьйсуш.\nЕвропе бусалбачу пачхьалкхашкара схьаоьхучу бIеннаш эзарнаш мухIажарех къаьхкина йолчу Полшин урхалло иштта а Малхбузехь ледар репутаци йолу нохчийн мухIажарш амма, дийнахь цхьа масех стаг воцург, чу ца буььтура.\nХIора дийнахь мах луш цIерпоштина билеташ а оьцуш, Тересполе йоьдучу цIерпоштица ах сохьтехь герга некъ а бой, цул тIаьхьа дозанна хадечу полисхоша шаьш юхадерзийча, я мах луш лаьцначу петарахь буьйса йоккхуш, я циггахь, Брестерчу вокзалехь дIатевжаш, шозлагIчу дийнахь изза некъ къин цкъа а бархьама, Iийра уьш цигахь.\nХIинца, Iаьнан муьрехь Европе дехьа бовла луучу нохчийн мухIажарийн терахь хааъалла лахделлехь а, амма уьш банне а бац олийла дац. ХIора дийнахь жим-жимачу тобанашкахь я доьзалшкахь Брест агIор новкъабуьйлуш ду ДегIастанара арабевлларш, хIора дийнахь иштта кегийрачу тобанашкахь Тересполе боьдучу цIерпошта ховша уьш.\nХетарехь, нохчашлахь бакъйолчу тешамечу информацел эладиттанаш а, наха шайгара хет-хетарг дуьйцуш яржош йолу дезинформаци аттох тIеоцуш хиларна а, нах цунах аттох тешаш хиларна а. Ватсапехула дIасалелачу кху аудихаамехь цхьана стага, „Маршонан аз“ бохучу цхьанна ю я яц а ца хуучу къайленечу радионна тIе а тевжаш дуьйцуш дерг санна.\nВатсапп -хаам: „КIирандийнахь „Маршонан аз“ радио чохь кхайкхина бохуш дийцира тхан вешин стун шичо, шена хаза а хезира, шен шина лергаца цуьнга ладоьгIна а ву ша бохуш.\nЦу чохь кхайкхира боху, немцойн мигрантийн сервисо а, къайлахчу сервисаша а аьлла бохуш дуьйцуш, „хIинцалца схьа Нохчийчуьра хьал тIом боцуш, хIуммаъ доцуш ду моьттуш хиллера шаьш, хIинца тхо тешна цигахь адам а, халкъ а хьийзош дуйла. Кхуза схьагIерташ болчу нахана билгал статус йогIуш ю, царна иза дIало“ аьлла бохург иштта цу радио чохь дуьйцуш хезна шена элира-кх цо“.\nОлийла дац цу мила ву ца хуучу стаго лерина цхьана вочу Iалашонца и ша дуьйцург дIа а яздина, даржош ду аьлла. Олийла дац цо иза лерина нах Iехорхьама дуьйцу аьлла а. Амма цхьа кица ду оьрсийн маттера гочдича „сов тIех дог цIеналла къоладарал а оьшуш ду“ аьлла.\nХетарехь, иштта цхьанна а тайпана бух боцу хIумнаш цхьаццаболчу наха шайна шаьшна, шайн лергашна схьа ма хезна шайна, бохуш тоьшаллаш а деш дийцарх а Iехалуш арабевлла Нохчийчуьра Малхбузе боьду некъ юхьара а лаьцна цхьаболу мухIажарш. Ткъа нагахь санна цаьрга цхьаммо, иза бакъ дац шуна, дукхадахарш, „Голос Свободы“ цIейолуш радио янне а\nян а яц шуна, ткъа немцойн къайлахчу сервисан векалша „ тхуна хIинцалца цигахь тIом бац моьттинера, амма иза бакъ ца хилла, хIинца цундела дIаяла йогIу массо а нохчашна тховкIело, тIеэца беза уьш массо а“ бохуш дерг цкъа а аьлла а дац, я цкъа а ала йиш а яц. ХIунда аьлча, тховкIело хIора а стеган шен-шен хьал а, истори а, биографи а теллина луш ю, паушалечу хьесапехь цхьанна а къоман нахана массарна а луш яц.\nИза бохург дац, я Полшехь я кхечу Европерчу мехкашкахь Нохчийчуьра мухIажарш эццане а тIе ца оьцу бохург. Дера оьцу. Амма гарехь болу, бомбанаш а етташ, гIаланаш а, ярташ а йохош болу тIом дIабаьлла хиларна, тховкIело йоьхучаьргахь тоаъалла тоьшаллаш хила деза, Даймахкахь шаьш политикан бахьанашца хьийзош хилар тIечIагIдеш.


Йолинг — Википеди\nЙолингах йода говр (анимаци)\nЙолингах йода бизон\nЙолинг — говрийи цхьацца кхыдолча дийнатийи кхо такт йола болар да.\nАкха говраш йолингах тӀаювл дулхах дажача дийнатех йовда езача ханеи е лоаца никъ сихха дӀачакхабаккха безача ханеи. Шин-кхаь километрал дукхагӀа наггахьа мара йовдац говраш, хӀана аьлча цу темпаца сиха кӀаьдлу уж, бакъда йолинг мелó хилча доккхагӀа дола наькъаш а дехк цара. Мелача йолингаца йодача говра сухал 20 км/сахьатал дукхагӀа хилац.\nГовр шин тактаца (тувсалуча санна) йодача йолингах карьер оал. Цу боларцара говра сухал 69,2 км/сахьата хила йиш я.\nГӀанацеи, йортацеи, йоргӀацеи говр йодача хана цун дегӀ биъе кога тӀа цхьатарра ӀотаӀаш дале а, говр йолингах йодача хана из болар малагӀча когаца доладаьд хьежжа ӀотеӀаргда дегӀ. Цун когаш Ӏоувттадара аргӀанга хьежжа йолинг аьттехьареи аьрдехьареи хул. Аьрдехьарча йолингаца аьрдехьа верзаш аттагӀа да, аьттехьарчунца — аьттехьа.\nАьрдехьарча йолингаца говр укх аргӀах йода: цкъахьалха лаьттах тӀехьашкара аьттиг ӀотаӀ (цхьоалагӀа темп), тӀаккха говро цхьан хана чухь хьалхашкара аьттигеи тӀехьашкара аьрдигеи Ӏооттабу лаьтта тӀа (шоалагӀа темп), тӀаккха алхха цхьан хьалхашкарча аьрдига ӀотаӀ (кхоалагӀа темп). ЦхьоалагӀча темпа юха дӀатӀаялалехьа говр цхьаккха кога Ӏо а ца таӀаш, «гӀетта йодаш» юкъ йоагӀ.\n↑ Галоп // Брокгаузеи Ефронеи зIамагIа дола энциклопеде дошлорг : 4 т. — СПб., 1907—1909.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Йолинг&oldid=44322»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 11 Этинга 2021, 15:05.


Зазадоккху-бутт 08, 2016\nБелги -- Туркойчоьнан премьер-министро Давутоглу Ахьмад (аьрро.) куьг луш ву Европан Кхеташонан куьйгалхочуьнга Туск Доналде. Брюссел, Заз. 8, 2016\nЕвробертан лидерша реза хиларца тIеэцна Туркойчухула Европе баьхкина мигранташ тIеэца Анкара реза хилар. Уьш иштта реза хилла туркоша цу гIуллакхана доьху ахча дала а, ткъа иштта Туркойчоь Евробертана юкъаэцар хьокъехь дицарш жигара даха а, мелла а сиха туркойн пачхьалкхаца Евробертан виза йоцу раж юкъаяккха а.\nЦунах лаьцна дIахьедар дина Брюсселехь 15 сохьтехь яхъелла Евробарт-Туркойчоь саммит дIайирзинчул тIаьхьа. Дуьйцуш долчу хаттаршкахула барт бан безаш бу кху беттан 17-чу а, 18-чу а а деношкахь хир йолчу рогIерчу саммитехь.\nБрюсселехь хиллачу зорбан конференцехь Туркойчоьнан премьер-министро Давутоглу Ахьмада дIахьедар дира, шайн Iалашо бакъонца йоцу миграци сацор а, адамашца контрабанда лелор дехкар а, лечкъа а ца лечкъаш Европе балха баха луучу нахана гIо дар а ю аьлла.


ЧIагIдеш ду Литван а, Беларусин а доза\nЛитван дозанхоша шинарин буса юхаберзийна, Беларусера, доза а хадош, шайн махка кхача гIерта иттаннаш мигранташ. Цуьнах лаьцна хаам бина LRT телеканалана комментарий еш Литван чоьхьарчу гIуллакхийн министран когаметто Абрамавичюс Арнольдаса.\nОршотан дийнахь Литван чоьхьарчу гIуллакхийн министралло омра арахецна официалан талламан-чекхволуьйтучу меттигашкахула а ца богIуш шайн доза хадо гIоьртинчу нахана дуьхьал ницкъ баккха бакъо луш. Дозанхой декхаре бина и нах талламан-чекхволуьйтучу меттигашка хьовсо.\nИ сацам тIеэцна Иракъера а, Гергарчу Малхбалера кхечу пачхьалкхашкара а, Азера а мигранташ Беларусехула Литва кхача Iалашонца тIегIоьртина а болуш.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министро Билотайте Агнес куьг таIийначу документехь аьлла ду, йихкинчу меттигашкахь хаа а хууш доза хадо гIерта нах лара безаш бу зулам деш болуш санна.\n19 нохчочо, къайлах Литва а кхаьчна, тховкIело ехна\nЛитван чоьхьарчу гIуллакхийн министран когаметто Абрамавичюса дийцарехь, цкъа дуьххьара адамаш варе до, гарехь, шу некъах тилла хила мега, шу кхечу пачхьалкхан территори тIе довлуш ду олий. Амма уьш кхин дIа а доза хадо гIортахь царна дуьхьал боккхур бу ницкъ.\nЦуьнца цхьаьна, Литван Iедалша шеконе ца дуьллу къайлаха болчу мигрантийн дехар дан бакъо хилар шайна тхов кIело йоьхуш.\nХIара шо доладелчхьана, дозанца йолу посташ а юьтуш, Беларусехула Литва кхаьчна 4 эзар гергга стаг. Оццул дукха уьш хилла бацара цкъа а. Мигрантийн терахь цIеххьара алсамдаьлла тIаьхьарчу масех кIиранах. Цхьацца буса Литван дозанхоша лоцу шайн доза хадош воллуш волу 100 сов стаг. Литва Евробартан декъашхо ю. Мигранташ тховкIело яларе сатуьйсуш хуьлу цигахь кехаташ делча шайн Евробартан территори тIехь баха аьтто хир бу бохуш.\nЛитван Iедалша бехке йо официалан Минск, цо къобул йо миграци Лукашенко Александран режимна дуьхьал луьра позици лаьцначу махкана бекхам бар Iалошонца бохуш.\nМухIажарш ханна дIатарбан меттигаш кхоьллина Литвахь. Литван Iедалшна хетарехь, и нах баьхкина цхьа а царна кхерам боцчу Беларусера, цундела церан цхьа а бакъо яц Литвахь тховкIело еха. Цкъачунна Литва кхаьчначу нехан гIуллакхаш толлуш ду. Iедалша церан дехарш юхатоьхна а, къобалдина а меттиг бац.


Евкуров куьйгаллера дIаваккхар доьхуш Москох баьхкина гIалгIай\nОьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран администраци баьхкина ГIалгIайчоьнан векалш - къано Барахоев Ахьмад а, бакъонашларъярхо Муцольгов Мохьмад а, Москох веха адвокат Ахильгов Калой а. Республикерчу 50 эзар вахархочо куьйгъяздина президенте кехат дохьуш баьхкина уьш.\nГIалгIайн къаноша яздинчу кехат тIехь дуьйцу махкарчу ледарчу социалан-экономикан хьелех а, яьржинчу коррупцех а, низамаш талхош хиларх а. ГIалгIаша доьху:\n1) нохчийн-гIалгIайн дозанаш хуьйцуш бина сацам юхабаккхар;\n2) Евкуров Юнус-Бек куьйгаллера дIаваккхар;\n3) репрессеш лайначарна реабилитаци еш 1991-чу шарахь арадаьллачу низаман хIора а пункт кхочушъяр.\nАдминистрацехь чуэцна гIалгIаша президенте бина кхайкхам. Бахархойн хеттаршца болх бечу департаментан куьйгалхочо Григорян Эрика тIеийцира Барахоев Ахьмад. Гергарчу шина дийнахь луьстур ду чуделла кехат аьлла, дош делла Григоряна Барахоевна, дийцина "Кавказ.Реалии" портале къаночо.\nХIун бахьанаш ду шу Оьрсийчоьнан президенте довларан аьлла, деллачу хаттарна жоп луш, Барахоевс аьлла: "Тхо юьхьанца дуьйнна а низамийн а, Конституцин гурашкара ца довлуш схьадогIуш дара. Оьрсийчоьнан Конституцин кхел а тIетовш хилча антиконституцин бертана, президенто мукъна а йийр яц-те нийсо аьлла хета тхуна".


Австри -- Шайна пачхьалкхехь баха бакъо йоьхуш гулам айбина нохчийн мухIажирша, Вена, 15Тов2012\nНохчийчохь маьI-маьIIехь цIенош лаьтта, тIехь яздина „хIусамаш юхкуш ю“ аьлла, йозанаш а долуш. Масех шо хьалха, тIеман кIуркIамане жимма дIалахъелча, стигала кхаччалц аьлча санна, ирхбахана хилла петарийн мехаш хIинца лахлуш бу, хIунда аьлча, „доллучу дуьнентIехь а уггаре а хаза а, кхерамазалле а мохк“ аьлла, цIе тиллиначу республикера уьдуш бу дела денна и "дуьненан яелсамане" кхин ца лалучу хьоле бевлла нах.\nЦхьаццаболчу хаамашца, дийнахь, мел кIезиг а, 50-60 стаг махках волу Европерчу пачхьалкхашка боьду некъ юьхьар а лоций.\nШен цIе яккха ца лиъначу Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь миграцин урхалларчу белхахочо Маршо Радига дийцарехь, карарчу хенахь 60 эзар сов стаго чуделла лаьтта дозанал арахь лелош долу паспорташ кечдан кехаташ. Цу нахах дукхахберш, шайн ка ма доллу, махкара бовда кечлуш бу, бюохура стоьлахочо.\nМасех бутт хьалха Швеце яха схьаеъна Тамара, цо бахарехь, шен аьтто ма болу сиха шен Нохчийчохь бухадисина йиша-ваша а ша ехачу махка схьадалор долуш ю. Европера дахар моз дацахь а, амма Iедалхойн харцо-м яц кхузахь, боху цо.\nТамара: „Уггаре а коьртаниг - маршо яц цу махкахь. Шайна ца тайнарг, я шайн цхьа шеко ерг, ур-аталла маж нийса ца лелайо олий бахьана доккхий а, тухий дIавуьгу. Цу ккегийчу нахе тIаккха хIуъа зулам тIе оьцуьйту. Цундела схьаоьху-кх нах Европе, шайн коьртана паргIато а, маршо а лоьхуш".\nМаршонаш ца хиларал совнаха, адамийн садукъдина ког баькх-баьккхинчехь кхаьънаш дала дезаро а, коррупцино а, белхан меттигаш ца хиларо а, бохуш дуьйцу карарчу хенахь Брюсселхь ехачу Тамарас кхин дIа а.\nТамара: „ГIишлонаш ярах я даккхий хаза цIенош дарах пайда ма бац, нехан шайна рицкъ дакха аьттонаш ца хилча. ГIамара тIехь йоьттина гIала санна ду цигара гIуллакх. Некъаш до, амма ло я догIа ма деъна, нийсса бутт балале и некъаш духу. ТIаьхьалонна аьлла деш цхьа хIума дац цигахь. Бизнес ян йиш яц, я белхаш бан йиш яц, кхаьънаш ца делча. Цхьа а стаг гIур вац атта, шен мохк а битина, шен нахах а ваьлла, дIа. Сайн цIахь Iийр йолуш яра со а, кхинберш а, дан амал хиллехь“.\nТамарас дуьйцу нах Нохчийчура бовдаран бахьанаш, Европерчу Iедалхойн маттахь, экономикан бахьанаш ду, политикан я тIеман бахьанаш дац.\nБакъду, европахошна ма-хеттара, атта дац и хьал. Деккъа экономикан я деккъа политикан, аьлла, доькъийла дац Даймахкара хьал - политика а, экономика а, тIеман тийсадаларш а - и дерриг а ийна ду. Амма и хIума Нохчийчуьра бевда схьабаьхкинчу мухIажарийн кхолламаш толлучу Iедалхойн коьрто схьа ца лоцу. Цундела ду тIаьхьарчу шерашкахь дукха вайнехан мухIажирш Европера цIехьа хьежор а.\nЦу хIуман бухехь долчу бахьанех цхьаъ ду иштта Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхийн мухIажирийн хьокъехь цхьа юкъара низамийн кочар я система ца хилар. ХIора а пачхьалкхо ша-ша нисдо шен дозанал арахьара тIебаьхкинчу мигранташца долу хьал. Цуьнца доьзна ду, масала, Австрехь я Германехь, я Белгехь, я Францехь алсам Нохчийчура мухIажирш хилар а, ткъа Чехехь, я Испанехь, я Италехь церан терахь мискъала зарратал бен ца хилар а.\nИ хIума сихонца хийца дезеш хиларх кхеташ бу Евробертан куьйгалхой а. Кху деношкахь цу мехкийн цхьанакхетараллина юкъайогIучу пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхий министрш вовшакхеттера Брюсселехь, мухIажиршца долчунна юкъара цхьа къепе билгалъяккха. Амма юха а барт ца хуьлуш, дIасабахара уьш.\nИ бохург ду, цкъачунна кхин дIа а, шайн ка ма доллу, тIеоьху керла мухIажирш шайн кочара баха гIертар ю Европера пачхьалкхаш. Ткъа Нохчийчура бевддаберш, шайга сатесина да вацахь а, кхин дIа а схьагIертар бу ширачу континентан дозанашка.\nЕвропера мухIажирийн баланаш


"Доза доцу репортераш": 2018-чу шарахь дуьненчохь 80 журналист вийна\nКарара шо доладелчхьана дуьненчохь мел лахара а 80 журналист вийна, церан профессионалан декхарш бахьана долуш. Шинаридийнахь дуьненаюкъарчу "Доза доцу репортераш" бакъонашларъяран организацино Iорадаьккхина царех тептар. ОвIанистанехь вийна 15, Шемахь 11, Мексикехь 9, Йеменехь 8, ХIиндойчохь 6.\nБакъонашларъярхоша билгалдаккхарехь, тIеман конфликт йоцчу Мексикехь алсам бу байина журналисташ. ТIемаш лаьттачу зонашкахь 2018-чу шеран 11 баттахь вийнарг ву 44 журналист. Цул совнах, дуьненчуьра 348 журналист ву карарчу хенахь лаьцна латтош.\nЖурналисташ Iалашбечу дуьненаюкъарчу Комитетан зерашца, пачхьалкхан набахтешкахь 250 дуьненчуьра репортер латто кхолгIа шо а ду, шайлахь 33 зуда а йолуш.\nIамеркан Time журналан версица, 2018-чу шеран "Человек года" номинацехь билгалъяьккина журналистийн тоба. Доьналлица шайн репортеран декхарш кхочушдарца совгIаташ кхачийна царна. Ву царлахь вийна саIудхойн журналист Хашогги Джамал а, Мьянмехь лецна Reuters агенталлан журналисташ а, тIелатар дина The Сapital Gazette газетан редакци а, чохь латтош йолу филиппинхо Ресса Мария а, кIелойина "Эхо Москвы" радиостанцин коьртачу редакторан гIовс Фельгенгауэр Татьяна а, ишта кхи дIа берш а.


ГӀайрен паччахьалкхе — Википеди\nГӀайрен паччахьалкхе (я) — цхьан е дукхача гӀайренаш тӀа а уллаш, цхьаь цаӀ да́къа гӀа́раца хоттаденна а йоаца паччахьалкхе. ГӀайрен паччахьалкхенаш берда йистерча паччахьалкхенашцеи фордацара бердаш доацача паччахьалкхенашцеи юст.\nГӀайрен паччахьалкхенаши цар кодаши: баьццарча бесаца лаьтта тӀара гӀайнаш дараш хьекхад, сийначунца — цу тайпара гӀайнаш доацараш (белгалдаьхадац ГӀинбухерча Кипра Туркий Республика, Кука гӀайренаш, Ниуэ)\n2010-ча шера́ 50 гӀайрен паччахьалкхе я йовзаш, цхьан даькъе тӀаийцараш лоархӀаш хилчеи (Чинхой Республика, ГӀинбухерча Кипра Туркий Республика), иштта кхыча мехкаца ассоциаце яь паччахьалкхенаш лоархӀаш хилчеи (Кука гӀайренаши Ниуэи — Кердача Зеландеца, Микронезе Федерацен Штаташи, Маршалла гӀайренаши, Палауи — ХАШаца). Царех 46 — Чинхой Республикаи, ГӀинбухерча Кипра Туркий Республикаи, Кука гӀайренаши Ниуэи мел йоацар — ООН-а доакъашхой ба.\nИштта Астрали яхаш паччахьалкхе я, ший къаьстта йолча гӀара тӀа уллаш йола. Цу хӀамо гӀайрен паччахьалкхений белгалонаш лу цунна.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀайрен_паччахьалкхе&oldid=40047»\nПоследний раз редактировалась 20 Чантар 2020 в 12:54\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 20 Чантар 2020, 12:54.


Туркойчоьнан эскарша тIеман операци йолийна Шемарчу террорхойн тобанашна дуьхьал. Хьалхара кеманашца тохарш а деш, тIелеттачу артилерино хIаллакъеш ю ДАIИШ-ан позицеш.\nТуркойчоьнан Шемин дозанерчу Алеппо провинцерчу Джераблус гIала шайн караезорхьама Туркойчоьно тIеман операци йолийна кхаарийдийнахь.\nШемин, туркойн дозанашкара цхьа чакхарма гергга некъ бу Джераблусе.\n2012-чу шарахь Шемарчу оппозицин ницкъаша дIалаьцнера и гIала, ткъа 2013-гIа шо долалуш ДАIИШ тобано оппозици ара а яьккхина, шайн каппаш туьйхира цу гIалахь.\nКхаарийн Iуьйранна 4 сахьт даьлча туркойн эскарша йолийначу операцехь дакъалоцуш ю туркойн спецназ, танканаш ю тIеоьзна.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа куьйгалла дечу коалицин кеманаша гIо а лоцуш, дIахьош ю йолийна операци.\nДжераблус гIалина хьалхо туркойн а, Iамеркан а кеманаша а бомбанаш йиттира.\nХаамийн гIирсаша дийцарехь, лаьттарчу эскаршца ДАIИШ-на дуьхьалатта сацам тIеэцна туркойн Iедало, Шемарчу тобанаша туркойн кIошташна герзаш диттинчул тIаьхьа.\nКхаарийдийнхь телехьожийлехь шен къоме вистхуьлуш, Шемахь шаьш тIом болоран Iалашо, шен халкъ террорхойн тIелетарх лардар ю аьлла, дIакхайкхийна Туркойн президенто ЭрдохIан Реджепа.\nШемарчу хьоло Туркойчоь цунна лаахь а, ца лаахь а тIеман аре хила декхаре йина, лулара тIелета цхьана агIор ДАIИШ, вукху агIор курдойн гIаттамхой.\nЦул совнаха Шемара хьал эшна, тIеман багара бевдда туркойн гIаланашка, ярташка бисинчу мухIажирийн терахь а ду мехкан экономикна а, политикан хьелашна а боккха тIеIаткъам беш.\nШемара 3 миллион гергга мухIажир дIатарвина туркоша шайн пачхьалкхеь.\nШинарийдийнахь арахьарчу гIуллакхийн министро Чавушоглу Мевлюта а дира дIахьедар, Джераблусехь дIахьон йолчу тIеман операцехь Анкарас массо агIор гIо-накъосталла дийр ду аьлла. «Иракъехь а, Шемахь «Исламан пачхьалкх» шех олучу тобанан лар юьсийла ца лаьа шайна, аьлла, тIе а тухуш.\nМаршо Радио зIене елира Туркойчуьрчу цхьана кIоштан Хьафиз цIе йолчу вахархочуьнца. Оха хаьттира, хIун хьал лаьтта тахана Туркойчохь, адаман дог-ойла а муха ю, тоьар буй-те туркойн ницкъ ДАIИШ эшон, аьлла.\nХьафиз: «Тоаьр бу, дера ницкъ-м! Важа Iедалш (Iамеркан ницкъаш) а ма ду цу юкъахь. Дукха хан йоццуш бераш, зударий хIаллак а беш, эккхийтар динера ДАIИШ-о цхьана гIалахь, 60 адам делла цигахь. И бахьана а хIоьттина йолийна Туркойчоьно операци. Массо а цхьанакхета тахан оцу къовсамехь».\nМаршо Радио: Хьафиз, нехан дог-ойла муха ю-те? Сингаттаме буй-те тIом марсабаларца?\nХьафиз: «Цхьа а хийцам бац Туркойчохь. Со,масала сайн кхатIехь ву-кх, болх беш. Iежийн башмаш ю вай кхузахь лелош. Доьхна хьийзаш адам а дац. Генахула чекхдовлу эскарш хилар бен, кхин цхьа а хийцам бац пачхьалкхехь».\nХIинцале а Туркойчоьнан кеманаша бомбанаш йиттина Джераблусан гонашкахь, Алеппо гIала ДАIИШ-ера мукъайоккхуш. ТIемаш болийначу кIошташкара бахархойн эвакуаци йина.\nТуркойчуьра схьахезачу хаамашца, туркойн Ф-16 тIеман кеманашца Джераблусан кIошташкара 12 ДАIИШ-ан куп хIаллакъйина, артилерийца 224 тохар а дина хIинцале а.\nИштта хIаваан кеманашца, артилерица, яккхий тоьпашца, танкашца террорхойн тобанаша дIалецначу позицешна тIе кхийсарш йо туркойн эскарша.\nТуркойчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министро Ала Эфкана дIахьедарехь, юхадовла лерина дац эскарш, «Исламан пачхьалкх» олучу тобано бохьу кхерам дIабаллалц.\nШен дозанехь ДАIИШ-ах цIанъяла йоллу Туркойчоь


Парижехь дуьйцуш дара Асадан гΙуллакхаш\nТовбеца-бутт 06, 2012\nПарижехь йирзина «Шемин ДоттагΙий» цΙе тиллина дуккхаъчу пачхьалкхийн векалша дакъалаьцна конференци. Цигахь политикаша а, мехкийн куьйгаллера болчу а декъашхоша сацам бина, президента Асад Башара шегара дарж дита деза, аьлла.\nФранцин арахьарчу гΙуллакхийн министра дΙахьедира журналисташка, 100 сов пачхьалкхан векалша къобал бира и сацам, аьлла. Оцу сацамна тΙетевжира конференце баьхкина Шемара оппозицин векалш а, Асадна хьалхе дΙа мел вахи а, тоьлуш ду, бохура цара а.\nДамаьшкана дуьхьал яьхна санкцеш кхин а шагъяре кхайкхира барамехь Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Францин а, Ингалсан а, кхечу мехкийн а векалша.\nШен кема чудожийначу Шемица юкъаметтигаш ийгΙинчу Туркойчоьнан арахьарчу гΙуллакхийн министра Давутоглу Ахьмада, шаьш хΙинцале а ду шайн агΙор Асадан режиман кара арахьара герзаш ца кхочу барамаш дΙахьош, бохура.\nОьрсийчоьй, Китаййий, хьалха а санна, дуьхьал ю Шемара Ιедал ницкъаша дохадайта. Москох а, Пекин а охьабилла безаш юьсу Асада дечу зенийн мах, элира конференцехь Ιаьмеркан пачхьалкхан секретара.