ГлавнаяХоамашРасширенни заседане республикански хина 1алашо еча долча кхоачамбоацарех а уж д1адахара наькъех а дийцар.\nТахан Г1Р ХГ Председатела заместитела Кхоартой Якъуба хьалхале а лелаеш Халкъа Гуллама Замаг1ча зале д1аяхача экономически политика парламентски комитета расширенни заседане республикански хина 1алашо еча долча кхоачамбоацарех а уж д1адахара наькъех а дийцар.\nЗаседане балха юкъе дакъа лоацаш хилар Г1Р Правительства вице-премьер Ужахьнаькъан Дауд, «Ингушрегионводоканала» директора д. кх. Дзейтанаькъан Муслим, «Маг1албика район» МО администраце керте латта Ц1ечой Адам, Инаркъерча администраце керте латта Котанаькъан Адам.\nЕ в1ашаг1кхетар май бутт болабалча денз хьакъеда доладанна республика нах бахача кхаь меттиге хица нийслуш дола кхоачамбоацараш бахьан дар.\nМуниципалитета керте латтарашка меттел, Халкъа Гуллама депуташка а цхьацца шоашта цу хьакъе къувлараш дувца болабаннаб юрташка баха нах. Хицара 1алашо низкъала йола г1улакх укх шера нийсданна а укх шера нийслуш а х1ама дац. Нийсдала из х1ама бахьанаш доккхий долаш нийсуш а да, керттера а водоснабжене шира система пайдана ца хиларах.\n«Ингушрегионводоканал» ГУП яхачох, хица йолча 1алашон духьа деш дар чакхдаккха регионе болх беш профильни инвестиционни программа я. Цу г1улакха хьахьожадаь финансови средстваш 4 городе а 6 юрта а, еррига а нах бахача 10 метте, де дезар дира д1адахийта лерх1. Керда хий чудулаш болх бе лерх1 Маг1албике, Назране, Пхьилекъонгий юрта, Ч1ималха, Аки-Юрта, Вежарий-Юрта – еррига а 40 км. сов. Ч1оаг1ъяьча мероприятий планах шолаг1ча этапах Назране 8, Магасе 5, Пхьилекъонгий юрта 5, Нестеровске 1 артезиански скважина тоха лерх1.\nЦул сов цхьацца йолча республика нах бахача меттигашка керда насосни станцеш а водозабораш а е лерх1.\nХьалхара-хьалха шо-шоай меттигашка хицарча 1алашон де дезар фуд муниципалитеташта дикаг1а ховндаь, водоснабжене системаш проектировать деча хана царна хетараш дукхаг1а теркалдолда аьнна хьалхадаьккхар депутаташ.\nЭтта латтар чоалхане а ира а х1ама доландаь хицарча 1алашон деш-дуташ долчунга лертт1а хьежа лерх1 Парламенте.\nЮнус-Бек Евкуров награжден орденом "За заслуги перед Отечеством" IV степени\nПоздравление З.С.Евлоева, Председателя Народного Собрания по случаю праздника жертвоприношения Ид аль-Адха (ГIурба)


Идлибера тIом сацон барт хилла Путинан а, ЭрдогIанан а\nОьрсийчоьнан президент Путин Владимир а, Туркойчоьнан президент ЭрдогIан Реджеп а\nКарарчу беттан 6-чохь дуьйна Шемарчу Идлиб провинцехь герзаш совцош барт хилла Москван а, Хонкаран а. Шемара тIеман конфликт машарца ерзочу меморандумехь бина цунах лаьцна хаам. Кремлехь Туркойчоьнан президентан а, Оьрсийчоьнан президента а хиллачу цхьанакхетарехь тIеэцна бу ишта сацам.\nЦул совнах, Шеман къилбехь шина а агIоно 12 чакхарма еха кхерамзаллин коридор кхуллур ю М4 Хасеке-Алеппо трассина уллохь. Заздоккху-беттан 15-чохь дуьйна Оьрсийчоьно а, Туркойчоьно а цхьана ха латтор ду оцу регионехь.\nЭрдогIанан а, Путинан а дийцарш хилира Шеман президентан Асад Башаран эскарша оппозицина цIеххьана тIе а летта, Идлибехь хьал телхинчу юкъанна. Туркойчоьнна а, Оьрсийчоьнна а юкъахь конфликт эккха тарлора, хIунда аьлча, лаьттачу конфликтехь Москва Асадехьа ю, ткъа Хонкара цхьа могIа оппозицин тобанашна гIо латтоi ю. Путина бахарехь, шо карадеачхьана Шемахь тIелетарш до радикалаша маьршачу нахана а, оьрсийн "Хмеймим" тIеман базана а.\nОьрсийн президенто дIахьедина, Москвас а, Хонкарас а кест-кеста Шемахь хуьлучех вовшашца дийцаредо аьлла.\n"Шемарчу ситуацех дуьйцучу хенахь тхайн туркойн партнерашца даим а реза ца хуьлу тхо. Делахь а, хIоразза а ира хьал тIехIоьттича, тхан аьтто болу цхьана ойлане кхача. Ишта нисделира хIинца а", - аьлла, билгалдаьккхина оьрсийн президенто.\nЭрдогIана дIахьедо, регионера бахархой цIаберзо хьовсур ду шаьш аьлла. Дийцарш дуьйладалале Путина кадам бина ЭрдогIане, Шемахь байинчу эскархойх, Шеман армино тохарш хаа а хууш дина дац аьлла, тIе а тухуш.


COVID-19 хилла йоккха стаг дарбан цIийнера араяьккхира. Цуьнан доьзалехь ун даьржина\nБурятера 72 шо долу яхархо Кузнецова Надежда Охан-беттан 23-чохь лазартнера араялийтира, пневмони олучу цамгарна дарба а дина. Цуьнан гергарчара дийцарехь, дегIан температура лаккхара йоллушехь, йовхарх а цIанъялале хилла иза. Йоккха стаг цIа йохуьйтучу дийнахь коронавирус юй хьожуш, тест йинера зудчунна. Жоп муха хуьлу а ца хьовсуш, цIа яхийтина хиллера пенсхо. Цхьа де-буьйса даьллачу хенахь анализаша гайтина цуьнца COVID-19 инфекци хилар. Юха а дарбан цIийне охьайиллира Кузнецова. Амма иза кхелхира масех де даьллачул тIаьхьа. Ткъа боллу цуьнан доьзалехь инфекци яьржина бохуш, яздо Сибирь.Реалии портало.\nУлан-Удэхь яьхначу Кузнецова Надеждин деган лазарш а цхьана хиллера. Дуьххьара Зазадоккху-баттахь дегI вон хиллера цуьнан. Оцу беттан 12-чохь кхайкхина, баьхкинчу лоьраша дарбан хIусаме дIайигира зуда дагна лоралла дан. Кардиологин декъехь Iиллира иза бархI дийнахь.\n"Надежда Савельевнас тхоьга дийцира, дарбан хIусамехь юххерчу палатичуьрчу цхьана зудчуьнца уьйр тасаеллера шен, иза даим а йовхарш йетташ хьулура бохуш. ДIасакъаьсташ телефонаш дIасаеллера цу шиммо, гергарло лело дагахь. Сан марнанас шен ма хуьллу гIо деш хиллера цунна, хIунда аьлча, кхул а ханна йоккха яра и зуда, 80 шо дара цуьнан. ТIаьхьо хиира тхуна, и зуда кхалхарх. Ца хаьа тхуна, хиллий цуьнца коронавирус", - бохуш, дийцина Кузнецова Надеждин несо Юлияс.\nГергарчара бахарехь, дарбан цIийнера араяьккхина ши де даьлча, йовхарш чIагIлуш, са лоьцура пенсхочун.\n"Садукъалора цуьнан, ирахь дукха йолаелла а ца лелалора. ТIаьхь-тIаьхьа хьал эшна догIура цуьнгара. Шена дарбан хIусамехь евзинчу зудчуьнга телефон тоьхна, забарца хаьттира цо, со йовхарш етташ ма ю, стенца ун делла ахь суна бохуш", - дуьйцу Юлияс.\nКузнецова Надеждин гергарчарна тахана а хууш дац, важа зуда стенах елла хилла. ХIетахь талламаш беш лелачохь дацара церан гIуллакх.\nКхин дIа дуьйцуш ву Кузнецова Надеждин воI Сергей.\n"Де дийне вон дара мамина. ГIора эшна догIура, юучун чам а ца хаалора, йовхарш йеттара. Шозза лоьраш тIекхайкхира оха, амма цара диагноз хIоттош яцара. Эххар а терапевт ялийра оха, цо трахеит ю аьлла, хьесап дира. Дарба долийра, амма хуьлуш гIоле яцара, де эшар бен. Юха дарбан хIусаме охьайиллира сан нана", - дагалоьцу кIанта.\nКуьзгана тIе яьккхича, къаьстина хилла, шина а агIор зудчунна пневмони хилар. Ткъа COVID-19 вирус хилар толлуш йинчу тесто, инфекци ца гайтинера. Ветеранашна леринчу госпиталехь шаьш хIоттийначу пневмони лазарна дуьхьал дарба долийра лоьраша. Цул тIаьхьа, гергарчеран дийцарца, цIа яийтина хиллера Кузнецова, кхачо йоллуш гIоле хилла а йоццушехь.\n"Де хьалха олуш хуьлура, пациент аравоккхуш ву. Тхоьга цу дийнахь элира. Суьйранна нанна тIаьхьадахначу тхуна гира, халла ког а боккхуш, йогIура иза неIаре. Сенъелла яра цуьнан бат а, балдаш а, куьйгаш тIера пхенаш а дара тIедевлла. ЦIахь юьстича хиира тхуна, дегIан температура а лакхара юйла. Кхаа сахьтехь иза йохъян гIерташ, цунна улло хьийзира сан хIусамнана. Со кхеташ вац, иза цIа стенна яийтина хиллера а, цуьнан могушалла кхачам боллуш талла хIунда ца теллина хилла а", - бохуш, дагахьбалламашца дуьйцу кIанта Сергейс.\nКузнецова Надежда дарбан хIусамера араяьккхина де даьлча, инфекцина дуьхьало ен барзакъ доьхна нах баьхкира кхаьрга. Буьйса юккъе йоьллачу заманчохь дархо маса дIайигира цара дарбан хIусаме, коронавирусан анализаша цуьнца инфекци хилар тIечIагIдина аьлла.\n"Инфекцийн лазартнерчу реанимацехь охьайиллинера сан нана. Телефон дIаеттарх жоп луш стаг а вацара. Аппаратна тIетесна хиллера иза. Ши де даьлча реанимацера палатичу дехьаяьккхина хиларх а хиира тхуна",- бохуш, дуьйцу Кузнецов Сергейс.\nТIаьххьара шен ненаца къамел хилла кIентан Охан-беттан 27-чохь.\nШолгIачудийнахь лоьраша хаамбинера Сергейга, даге лазар а иккхина, кхелхина хьан нана, аьлла.\nИза яларх тоьшалла деш, деллачу кехата тIехь билгалъяьккхина кхо диагноз ю: "ДВС-синдром" а, "кхин вирусан пневмони" а, "COVID-I9" а.\nДIакъевлинчу яьшки чохь дIайоьллира Кузнецова Надежда. Гергарчарна шога дихкира цуьнан дегIах куьйг Iотта а. Елачун массо а гергарчу стагана коронавирусан тесташ йира. Цуьнца цхьана чохь вехаш хиллачу веанца инфекци къаьстина.\n"Соьца а, сан хIусамненаца а, тхан шина бераца а COVID-I9 ю. Инфекцийн дарбан цIийне охьадехкина тхо. Кхин дIоггара симптомаш яц тхоьца, цундела изоляцехь тхешан цIахь дитахьара аьлла, дехнера оха. Со цецваьлла а ца волу, оцу вирусан ун даьлла хилла сан нана дарбан хIусамера цIа яийтина хиларх. Массарна а хууш ма дара, цуьнан пехашца сингаттам буйла а, цу тIе пачхьалкхехь йолу ситуаци а.ХIунда ялийтина цара ледарло, тхан боллу доьзална ун долуьйтуш?", - эргIадоьху Кузнецов Сергей.\nЛарамза бехкехилла КузнецовгIар кхечу нахана ун даларна а. Оцу йоллу хена чохь церан контакт лаьттина нах бу уьш. Кхеран уьйр хилла цхьаболу нах анализийн жамIашка сатуьйсуш Iа. Цхьаболучарна официалехь вирус хилар тIечIагIдина.\nЕллачу Кузнецова Надеждин гергарнаш тешна бу, гIалин цхьахйолчу, иза Iиллинчу дарбан хIусамехь, цунна ун даьлла хиларх. Чуьра араяьлла, цхьанхьа а йоьдуш яцара иза, амма цхьана а агIор и тIечIагIдан аьтто бац шайн боху доьзало\nБуряти Республикан могушаллин министро Лудупова Евгенияс лечкъа ца до лоьрашкара ледарло яьлла хилар. Юха а, юха а коронавирусан тесташ ца еш, дарбан цIийнера иза араялийта оьшуш дацара боху цо.\n"ХIара инфекци керла ю, кIезиг теллина а ю. ТIаьххьарчу зерашца, кхуьнан инкубацин хан кхаа кIиране гергга ю. Мичахь яьлла хилла оцу зудчунна инфекци ала хала ду, республикера эпидемиологин ситуаци чолхе хиларна. Шен хIусамехь даьлла цунна ун, я стационарехь даьлла, толлуш ду дарбан цIийнан администрацино. Цуьнан нус йохкархо яра, цундела лаккхара кхерамболчийн тобанехь лоруш яра иза. Таллам оха кхин а бийр болуш бу.\nАла догIу, пациент дукха хенахь дуьйнна шен дегIаца цхьацца сиркхонаш йолуш яра, Зазадоккху-баттахь кхин тIе а чIагIелла а хиллера цамгарш. Ткъа цуьнца цхьаьна луларчу палати чохь Iиллинчу зудчун дагца лазарш дара. Некхан унна йинчу рентгено гайтинера, пехаш цIена хилар. Йовхарш а, салецар а дагца долчу лазаро меттахдаьккхинера цуьнан. Дуьххьара COVID-19 юй хьовсуш Кузнецована йинчу тесто ца гайтинера вирус. Иза цIа йохуьйтучу дийнахь юха а анализ йина хиллера цунна, нормативан документашца ян езаш йоццушехь.\nКерла цомгаш хилла нах дIатарбан меттигаш ца тоарна, араялийтинера иза, цуьнгара хьал цхьана эшшарехь хиларна. Оцу зудчун контакт мел хилла нах изоляци бехкина, лоьраш а цхьаьна. Цуьнга хьажа еанчу терапевтана ун даьлла. Иштта, госпиталерчу масех лоьраца а инфекци ю.\n"Карарчу хенахь Кузнецова Надеждин доьзална дарба ду деш, атта токхуш ю цара цамгар", - аьлла, дийцина "Сибирь.Реалии" портале Бурятин могушаллин министро Лудупова Евгенияс.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Марера сайн йоI цIахь сацийча муха хир ду-те, мегаш дуй-те? Коьрта агIо\nТкъа оцу йоIана дарба лелоран гIуллакх оцу йоIа шен хIусамдеца цхьаьна а йолуш шайн чохь лелон мегаш ду цхьадерг. Аш иза тIеюьгуш доьшуйтуш долчу Къуранаца цхьаьна шайн чохь лелон мегар долу хIуманаш дуккха ду. Уьш хIокху сайта тIехь ду хьуна,\n«Бозбунчаллийна а, жинийн лазарна лелон мегар долу дарба» аьлла цIе йолуш. Цу юкъара хIума дерриге цара шайн чохь лелон аьтту болуш ду. Дала мукъа лахь, цара иза леладахь, цунах цунна дарба хир ду.


Декъала хиллий, ненан мотт, хьох къаьстинарг? » Нийсо-Дагестан\nДецас (Дала декъала яро) олура тхоьга: «Наха хьо мел дашо-дато ву бахарх а, хьайн мах АллахIана гергахь хьайн болччул бен кхин сов боцийла хаалахь». Децас, Iалелай, ма сиха йоьду зама, 40 шо хьалха баьхнарш тахана а, хIора дийнахь а хуьлуш лаьтташ ду. Далла гергахь сийлахь ву бусалба уммат хаздеш вехарг, дуьне эхартах ца хуьйцуш, ден-ненан сий лардеш, шен мохк а, къам а лоруш вехаш верг. Стеган вахар а, валар а АллахIа рицкъ яздинчохь бен хила йиш яц боху дин девзачу наха.\nВайн халкъана тIехIиттинчу баланаша а, тIемаша а дуьне ма-дду дIасадаржийна вайн адамаш… Нохчийн мухIажарийн ковранаш генарчу Хонкаран, Иорданин, Шемин мехкашка дIайоьлхуш гина дуьне ду хIара. Хьалха заманахь говран ворданашкахь дIаихна нах, хIинца вайн заманахь кеманашца, цIерпоштанекъашца дIабахана вайн махкахой…\nВаллахIи ца бахана уьш Даймохк ца безаш. Тахана Европе хьовха, 120 шо хьалха Иордане дIабаханчу нохчашна юкъахь а вац «Со гуттаренна а дIавоьду» аьлла, новкъаваьлла ваханарг!\nДаймохк – иза иштта атта биталуш бац нохчашка. Вайн ворхIе а ден синойн зIийдиг ю хIокху лаьттан кIоргенехь тасаелла, марзонан хутал хадо цатуьгург.\nЗарзлучу кIаденах тарлуш ю нохчалла олу цхьаболчара. Амма, дукха хьолахь, нохчийн гIиллакхаш ца лелош а, ца девзаш а болу «нохчий» нохчийн орамах ца хуьлу. Хи чу кхоьссина екъа дечиг санна, тIехула баьхна и нах хIокху замано. Шайн доьзалшна хIуъа могуьйтуш, шайн берашна нохчийн мотт цахаар иэшаме ца хеташ, иза школехь Iамор новкъа долуш нах бу вайн юкъараллехь.\nКъомах къам дийриг Дала цунна белла мотт а бу, гIиллакхаш а ду. Нохчийн къоман гIиллакхаш хаза дуй хууш ду вайна, иза иштта хилар дика хиъна хIокху тIаьхьарчу шерашкахь нохчийн къоман векалш дIакхаьчначу дуьненан массо маьIIехь а.\nЛерсина аьхна бу, Iамо атта бу нохчийн мотт, ткъа цуьнан шорто, мел ю хаа луучо, ярташкахь бехачу баккхийчу нехан къамелашка ладегIа деза я вайн яздархойн говзарш еша еза.\nСоветийн Iедалан заманахь нохчийн мотт ца буьйцуьйтуш меттигаш яьхкира, къаьсттина Соьлжа-ГIалахь. Амма вайн заманахь нохчийн мотт нохчашна безийта, доьзалшкахь иза хаза а, нийса а бийцийта некъаш а, паргIато а шортта ю. Мотт ца буьйцуьйтуш цхьа а вац.\nНохчийн Республикин Куьйгалхочо Р.Кадыровс оханан (апрель) беттан 25-гIа де Нохчийн меттан де ду аьлла дIакхайкхийна 13-гIа шо ду. Боккха мур бу 13 шо, 156 бутт бу иза. ХIун дина вай вешан къоман мотт Iалашбарехь, иза кхиорехь? Вайга оцу декъехь даделларг кIезиг ду. Министерствийн, ведомствийн, учрежденийн цIераш оьрсийн маттана уллехь нохчийн маттахь язйина.\nЯздархойн Союзо хаддаза зорбане йохуш ю нохчийн маттахь язйина книгаш. Амма дешархошка а, кегийрхошка а ладоьгIча хаало царна нохчийн мотт ледара я хаъанне а цахаар. Барта буьйцучу меттан культура хIинца цхьаболчу баккхийчаьргахь а яц.\nБакъду, цхьа а шеко йоцуш, нохчийн меттан сий деш, цуьнан кханенах дог лозуш, ненан мотт даггара безаш вайн школашкара нохчийн меттан а, литературин а хьехархой бу. Нохчашна шайн къоман мотт марзбан а, Iамон а безаш хиларна дехарш дан дезачу хьоле даьлла вайн гIуллакх, доккха эхь долуш хьал ду тахана дерг. Вай новкъа долчарна луург ду иза.\nНохчийн мотт ца оьшучу тIе даьлла вайн цхьаболчу, заманал хьалха цхьанхьа дIакхача сихбеллачеран хьал. Дала дикане кхачадойла вай. ХIокху тIаьхьарчу шерашкахь нохчийн халкъах болу нах ца кхочуш шахьар, пачхьалкх ца йисина кху дуьненахь.\nСуна санна, шуна а гина хир ду, гур а ду, хьо дIакхаьчначу пачхьалкхехь я гIалахь, аэропорта чуьра дуьйна, урамаш а, гIаланаш а шайн къоман маттахь долчу йозанца кечйина хилар. Хьо Германе кхаьчнехь немцойн мотт, хьо Ингалсан пачхьалкхе кхаьчнехь ингалсан мотт, Иордане кхаьчнехь Iаьрбийн мотт гаро хьуна хоуьйту хьо муьлхачу пачхьалкхе кхаьчна.\nАэропорт а, цIерпоштнекъан вокзал а ю пачхьалкхан а, гIалин а юьхь. Цигахула новкъадовлу вай, юха цIа а доьрзу. Хьеший а цигахула дIасалела. Некъашца дукха ду вайн рицкъанаш. Амма дуьненахь тIаьххьара бо некъ вайн цIа, вайн дай баьхначу юьрта боьрзуш бу вай.\nДIавоьдург гуттаренна олий ца воьду, ваха а лур вац – гуттаренна. «Сайн гIуллакх нисдаллалц», олий, воьду. Букъа тIехьа дуьсуш дерг: хьан мохк, юрт, да-нана, дайн кешнаш, хIусам ю. Дела воцчунна ца хаьа оцу некъан чаккхе мичахь, маца хир ю.\nГеннара вогIуш хилча-м, гуттар а, хаза а, хьогаме а ду цIакхачар. Амма хьо Нохчийчу, хьо хьайн махка кхачаран цхьа а билгало яц вайн ган. Нохчийн маттахь яздина цхьа элп, цхьа дош ца карийра суна Соьлжа-ГIаларчу аэропортера гIали юккъе кхаччалц. Из-за хьал ду вайн республикин ярташкахь а. Туьканийн, кафейн, урамийн цIераш оьрсийн маттахь хилла ца Iаш, ингалсан маттахь а ю.\nДика хир дацара аэропорте боьдучу некъан бохалла нохчийн яздархойн, поэтийн говзаршна юкъара даггара аьлла, доккха маьIна долу дешнаш далош, кечйина баннерш юкъ-кара мукъане а дIатоьхна хилча? Вайн республике богIучу кхечу кьаьмнийн векалшца йолчу йохьана а. Кхин хIумма ца хилча а «Вайн дай-нанойх бисина мотт хIара бу шуна!», – аьлла, нехан мехкашкахь бина, кхиъна Нохчийчу дуьххьара хьажа-хIотта богIучу кегийрхошна нохчийн мотт гайта хилча дика хир дацара?\nМасала, Мамакаев Мохьмадан «Даймехкан косташ» байта юкъара:\n«Бехачохь, дуьйцучохь боккхачу когаца,\nСийлахьчу Даймехкан сий айде боху цо».\nХIумма а ца товш хир дац нохчийн халкъан поэтан Сулейманов Ахьмадан дешнаш «Бийца мохккий, моттий бацахь, адамех ца олу къам»…\nИштта, Даймахке, дега-нене, ваьхначу юьрте болу безам буьйцуш, хьо мел геначу меттигашка кхачарх, хьуна хьайн бераллин некъаш идийна юрт йиц ца йолуьйту, йохьах, марзонах дуьзна кхин а дуккха а хаза дешнаш ду вайн халкъан яздархоша дитина.\nБарта буьйцучу меттан а, йозанан меттан а культура цхьана тIегIана тIе нисъелла. Хьалха-м ненан мотт дика бийца хаьара, оцу маттахь яздан ца хаахь а. Мотт бийцаран культура (кхечу къаьмнийн мотт юкъа цаиэбар) ледара ю вайн. Культура суьйранна шифонер чу дIауллу бедар яц, я шен хьал-бахам массарал тоьлла хилар гайтар а дац. «Культура» дош латинийн маттера ду. «Сulture» – асар дар бохург ду. Хьайн маттаца, леларца, амалшца ца оьшу вуониг, асар дIадаккхар ду. Культура – иза даима а хелхадуьйлуш, эшарш лоькхуш Iар ду моттар нийса дац. Культура – уггаре а хьалха мотт бу. Мотт ца ларбича ларлур юй къоман культура?\nГиний шуна, догIанехь, дорцехь кхоьссина йитина бел я метиг мекха юлуш? Вайна оьшшучул бен бехар бац нохчийн мотт а.\nВайна иза эша беза. И ца хилча вайн йиш яц. Тахана хIора а нохчичо дIакхайкхо деза: «Мотт оьшуш бу вайна! И ца хилча вай – къам дац!» Нохчийн маттахь вовшашка кадам бо вай, доIа, весет, дехар до, дог оьцу, Iодикайо.\nМотт еккъа книгаш арахецарх я нийсаяздаран бакъенаш карлаяхарх а кхуьур буй техьа? Нохчичух нохчи хир вуй техьа цунна шен мотт хууш ца хилча? Нохчийн мотт буьйцийла вай дай-наноша шайн доьзалашка а, кегийрхоша вовшашка а.\nТахана дукха наха шаьш нохчийн къомах хуьлуьйтур бара. Хаттал иза Иорданехь, Хонкарахь, Европехь бехачу нахе. Нохчийн къоман гIиллакхаш а, къоман мотт а АллахIа дина совгIаташ ду. Нохчийн матто вовшахтухур ю дуьнен чохь дIасабаьржинчу нохчийн тIаьхьенаш.\nШайхиев Iалвадис (Дала гечдойла цунна) мел хаза аьлла: «Со дIавоьху? Стенна воьху? ХIун дицдина ас шун «дIахь»? Даго лаьмнийн эшарш лоькху, лаьмнаш ма ду кхузахь – цIахь! «Со дIавоьху? Стенна воьху? ХIун дицдина ас шун «дIахь»? Дайн кешнашна терго оьшу, кешнаш ма ду, кхузахь – цIахь!»\nСо а ю-кх, нанас, пазатна йома юьллучу юкъанна, назманийн мукъамаш балош, когаца ага техкош кхиийначу йоIарех цхьаъ. Шух, бусалба динний, Даймохккий, ненан моттий


Европера арабаха мегар дац шайн даймахкахь Iазапе хIиттор болу мухIажирш\nСтигалкъекъа-бутт 16, 2019\nЕвропан кхело сацамбина, нагахь даймахкахь мухIажирна кхерам белахь, къиза зуламхо иза велахь а, Евробертан пачхьалкхера цунна экстрадици ян мегар дац аьлла. Шога зулам цунна догIуш делахь а, тховкIело ехначу махкара арваккха мегар дац иза боху цара. Дахначу шинаридийнахь Европан Кхело тIеэцна цу кепара сацам. ТховкIелонах ваккхахь а, Евробертан низамашца цунна бакъо яла туьгуш дацахь а, Iалашъян еза мухIажиран бакъо, мигрантийн статусех Женеван Конвенцино еллачу тароне хьаьжжина аьлла, хьесап дина Люксембургерчу суьдхоша.\nЕвропан кхело листа долийна, Белгехь а, Чехехь а къиза зуламаш лелийна аьлла, кхел йинчу мигрантан статус йоьхучу кхаа вахархочун гIуллакх. Оцу шина пачхьалкхо дуьхьало йина цу шинна политикан тховкIело яла.\nЕвробертан цхьахйолчу пачхьалкхан вахархочун бакъо йоцуш, амма шен махкахь Iедало хьийзош волу стаг, Женеван конвенцица а догIуш, мухIажир санна тIеэца везаш ву, формалехь цунна статус ца лахь а аьлла бу кхелахойн сацам.\nИшта кхелан сацамо билгалдаьккхарца, нагахь санна стаг шегарчу мухIажиран статусах ваьккхина велахь, йа цунна иза елла яцахь, цунна ца кхочу мухIажиран статусо луш йолу бакъо.\nСуьдхошна тIелатарна таIзар дина Несарарчу "Ангуштан" футболхошна\nГIалгIачунна тоьхна 17 шо хан ца хуьйцуш йитина Москварчу апелляцин кхело\nКхиаме hypersonic олу тIехчехка ракета зийна Америкехь\nНохчийчохь лоьцуш бу Закаев Ахьмадан накъостан гергарнаш\nНурмагомедов цхьаьнакхетта Кириенкоца\nХьажа да воцуш дисна диъ бер Туркоьйчуьра цIадалор ду гIалгIайн Iедалша\nНохчийчохь юха а лецна Закаев Ахьмадан гергарнаш\nГерманерчу харжамашкахь социал-демократаш жимма хьалхабевллла Меркелан партел а\nНохчийн батальонан штабан куьйгалхочун хIусам теллина Украинан полицино (+видео)\nЗакаевc Кадыровна делла жоп: "Хьайн Даймахкана ямартваьлла хьо"\nКадыровн дуьхьалончийн гергарнаш хьийзор\nКадыровн рекорд: бакъдерг я кхоьллинарг?


Ислам хьоьхур ду Германерчу школашкахь\nЛахьан-бутт 01, 2012\nИсламах лаьцна берийн книжка.\nГерманин цхьаццадолчу лаьттанашкахь хьалха а дара бусулба дин ишколашкахь хьоьхуш. Ткъа кху шарахь дуьйна и хIума болчу махкахь а даржийна Iедалан сацамца. Дин хьеха говзанчаш оьшуш хиларна, масех немцойн университетехь Iамош бу ислам-хьехархой. И болх Iамочарна юккхехь Нохчийчура мухIажарш а бу.\nКху деношкахь немцойн Оснабрюк гIаларчу университетехь даздаршца схьайиллира бусулба теологин факультут. ТIейогIучу Iаьнан семестрехь цигахь Iамор болш бу ишколашкахь ислам дин хьеха бакъо йолу говзанчаш. Карарчу хенахь деша дIабазбеллачу студентийн терахь 47 стаге кхаьчча, амма дешар дIадоладалле и нах кхин а алсамох хир бу бохучунах шеко яц университетан куьйгаллин.\nКъоначу дин хьехаран говзанчаша университетехь Iамор ю бусулба динан истори а, цуьнан арканаш а, КъурIан тафсир а, Iарбойн мотт а. Юха цул тIаьхьа, шаьш дешна девллча, цара и хаарш немцойн ишколашкахь берашца доькъур ду.\nОснабрюкераниг дуьххьарлераниг яц бусулба динан теологин факультет юккъеяьккхинчех немцойн университет.\nЦу махкахь хIинцале а иттехчу лакхарчу дешаран кхерчахь Iамош бу бусулба динан хьехархой. Тюбингенехь а, Франкфуртехь а, Гисенехь а, ткъа иштта Нюрнбергехь а, Эрлангенехь а масех шо ду и тайпа факультеташ схьайиллина.\nТкъа уьш эшар Германехь хIора шарца алсам долуш ду.\nКъаьстина дахану шарахь Iедалша бинчу сацамца, немцойн хIора а ишколехь бусулба берашна я бусулба дин Iамон луучу берашна дин хьехар тIедожош долу низам тIеэцначул тIаьхьа гучуделира, Германехь дин а девзаш, педагогийн корматалла а йолуш болу нах вуно кIеззиг хилар.\nИ кхачамбацар дIадаккхархьама немцонй Iедало 20 миллион евро ахча хьажийра, Германин тайп-тайпанчу лаьттанашкахь бусулба хьехархой кхиорна а, бусулбачийн культуран кхерчаш кхолларна а.\nХIинца Оснабрюкехь схьайиллина йолу факультет а ю, цу ахчанах пайда а баьлла, кхоьллина.\nГерманехь бехачу нохчийн мухIажаршна юккъехь дуккха бу цу керлачу белхан а, дешаран а аьттонах пайда оьцуш берш а, эца дагахь берш а.\nМайнтIерачу Франкфурт гIалахь ехаш йолу 30 шо долу Тамара цIера схьаеана 6 шо кхочуш ду. Цу юкъана цуо вуно дикчу тIегIанна тIехь немцойн мотт Iамийна. Даханчу шарахь меттигерачу университете бусулба динан Iилма Iамон деша тассаелла иза, Германехь мастер-дешар олучу, ткъа вайн цIахь магистратура олучу дешаран кепе.\nХIинцале а шайн гIаларчу ишколашкахь берашна дин хоьхуш а ю Тамара. Цуо иштта дийцира Маршо радионе шен балхах лаьцна.\nТамара: „ЦIахь хьехархойн институт яьккхина, ишколехь болх бина яра со. Ткъа кхузахь бусулба хьехархой Iамош факультут ю, аьлла, хезча, цига деша яхара со. Жима йолуш хьужаре ихна, Iарбойн маттахь еша а, яздан а хууш дара суна. Ткъа ас цхьа институт яьккхина хиларна, кхаа шарахь бен деша ца деза. Динан хьехархой тоьаш ца хиларна, шозлагIчу курсехь бен йоцшехь, балха дIа ийцира со. Ас хьоьхучарна юккъехь Iарбойн а, туркойн а, вайнехан а, немцойн а бераш ду".\nТамарас берашна хьоьхуш дерг, уггаре а хьалха, бусулба динан баххаш ду. Дешаран программа Германерачу бусулба нехан лакхарчу урхалло немцойн дешаран министраллийца цхьаьна вовшахтоьхна ю, амма ислам дин Iамор ишколашкахь керла Iилма хиларх терра, дукхаъ хIумнаш хьехархоша шаьш лаха а, кхион а дезаш хуьлу, Тамарас дийцарехь.\nТамара: „Оха шо доладелча дуьйна схьа ламаз а, закат а, мархаш а дийцаре дина. ХIинца Хьажи цIа вахар дуьйцуш ду тхо, Макка вахар а, Хьажа кхочуш дара а мел деза а Iамош. Дешар немцойн маттахь ду, и бераш тайп-тайпанчу къаьмнех хиларх терра, цара доьшуш ерг немцойн ишкол хиларх терра а“.\nТамара санна, керлачу белхан аьттонех пайда а оьцуш, цунах шайн коьрта корматалла ян Iалашо йолуш болу нохчий хIинцале а кIеззиг бац Германехь. Оццу Оснабрюкерчу университетехь кесталгIа дешар дIадолон дезаш ву ши нохчи кIант. Ткъа йоллучу Германехь дин хьехаран говзалла Iамош болу вайнеха студенташ иттанашкахь бу.


Беков Дордаг1а Тембот | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 27 / 05 / 2020 Время Московское: 644 Человек (а) в сети\n:45 + За сутки количество зараженных коронавирусной инфекцией в Бурятии увеличилось на 51, с момента начала пандемии зафиксированы 1364 случая заражения в регионе, сообщает пресс-служба регионального правительства.\n:57 + Управление Роспотребнадзора по Забайкальскому краю ввело более жесткие ограничения для работы торговых точек в Чите из-за роста числа заразившихся коронавирусом, сообщается на официальном портале региона.\n:35 + Россия может сохранить текущий уровень сокращения добычи нефти по сделке ОПЕК+ до сентября этого года, пишет «Коммерсантъ» со ссылкой на три источника в нефтяной отрасли.\n:47 + Президент США Дональд Трамп обвинил Twitter в «удушении свободы слова» после того, как под некоторыми его постами появились сообщения о фальсификации информации. Об этом он написал в своем Twitter-аккаунте. Американский лидер также обвинил соцсеть во вмешательстве в президентские выборы.\nБеков Дордаг1а Тембот\n26.12.2013 07:31 Комментариев 3\nТембот ваьв 1937 шера Йоаккхача Ачалкхе дика хьал долаш болча дезале. Дукха жа-доахан а долаш, Буро т1еи Ачалкхеи, шиннахьа, тикаш а йолаш хиннав цун да Дордаг1а. Буро т1арча тика т1а дохкар дулх,\nнахча, машдаьтта, тха, кхыяр а, х1аьта Ачалкхе хиннача тика т1а – фаткен, к1ада, бел-бахьа, мангал, нух, кхыяр а.\nТембот деша д1аволалуш, хьалхарчоа шоай юртарча маьждиге 1омадаь хиннад 1арбий дешари йоазуви. Т1аккха дас д1авелар из Наьсаре (Крепосте) хиннача школе. Из яьккха ваьлча из дешаш хилар Владикавказски реальни училище. 1893 шера из яьккхачул т1ехьаг1а, из деша вахар Ростове хиннача политехнически институте. Цхьан шера дийшача, из институт йита йийрзай цун, цамогаш хиларах.\nЦ1а а вена, дарба а даь, т1аккха чиновникала балха эттар из Буро т1а хиннача паччахьалкхен банке. Буро т1а шоай ц1енош хиннад цар.\nТембота ше яздеча беса «вурийтталаг1а шу эттача, Эрсий мотт очбаьлар». Цу хана хина вай интеллигенци екъаелар. Ца1аш бар, Кавказски федерации хьа а я, цунна юкъе ший ло1амах чуйоаг1аш Г1алг1айче хилийта дага болаш, буржуазно-демократически наькъах из дег1аухаргйолаш. Укхаза хьалхабаьнначарех бар Инарал Укуров Т1онта, Джабагиевг1ар Махьмадии Висангирии. Х1аьта Джабагиевг1ар хьаяча паччахьалкхен юкъе доакъошхо волча хана Тембота язъяьяр очерк «Революции Г1алг1айчеи». Очерка т1а вайна гу цу ханарча Г1аг1айче хина лоаттам. 1917 шера, феврале, паччахьа 1аьдал деха д1адалар ч1оаг1а могадеш хьат1аийцар автора. Цо яздаьчох, хьалха 1ото1абаь баьхка нах, къаьстта Кавказе бахараш, ч1оаг1а г1озбаьнна а дог эйденна а хиннабар паччахьа 1аьдал дохарах. Тембота шийна гуш 1917 шера, июль бета, Буро т1а г1алг1ашта погром яьяр, 25 саг вувш. Большевикашта дезаш дацар, лоаман наха в1ашаг1 а кхийтта, шоай цхоаг1он федеративни союз хьаяр. Цудухьа цар хьекхар х1ирийи казакаши г1алг1ашта духьала, г1алг1ай царна духьала. В1ашкахехкаш бар х1ирийи г1ааьбартойи. Къамашта юкъе ч1оаг1бела болабенна барт бохабича, большевикашта аттаг1а хулар цу халкъашта доал де. Цу юкъа, тембота яздечча тайпара, г1алг1ай в1аши барта а баха, цхьоаг1онца бола цхьа дезал сана д1аэйттар. Т1еххьара а, г1алг1ай хьаькъалцеи низацеи шоаш толашаг1а хиннабале а, г1улакх машарца д1адерзадир-казакаша шоаш хьамукъадаьхар кховзткъа шу хьалха паччахьа 1аьдало г1алг1ашкара д1адаьха хина лаьтташ. Цу мел долча г1улакха, автора вайна хьахойттача беса, хьалха лаьттачарех вар Джабагиев Висангири.\nЦу очерках гу вайна Тембот къамий машар безаш хинналга. Тембот ше маьршача нахах хиннавале а, Г1алг1айчен хала ди т1аэттача, ца воалаш кара топ ийца д1аэттавар Долакх-Юрта деникинцашта духьала т1ом беча хана. Цу юртара хиннаб Тембота устц1ай, цар даьча тешалах, из т1ом мел лаьттача деношка Тембот окопа чура ца воалаш т1ом беш а хилар.\nТембота цкъарчоа харцбеш бувцаш хина большевикаш хьалхарча юкъа дика хилар мискача нахаца. Большевикаша хьакхеллар «Лоаманхой Автономни Советски Социалистически Республика», х1аьта Г1алг1айченах ц1и тиллла хиннаяр «Красная Ингушетия», аьнна, 1924 шера хьахилийтар «Г1алг1ай Автономни Область». Берригача мехка сана Г1алг1айче а д1ахьош яр культурни революции Г1алг1ашкахьа хьадийрза хиннача 1аьдалгахьа ваьлар Тембот а. Къаман г1улакха дег1адоаладе йиш йолаш хина ха яр из, цудухьа Тембот а, кхыбола вай цу ханара дийша нах санна, къаман хьашташта эттар.\nМальсагов Зоврбик вувцача хана дийцар «Сердало» яха вай хьалхара а къаьнаг1а дола газет. Зоврбик ше цун редактор хиннавале а, цунна ч1оаг1а эшаш вар из газет практически д1ахьоргдола саг. Зоврбикаца ший доттаг1ал хилар бахьан долаш, Тембота цунгара хьа а ийца, 1омадир из вай керда йоазув. Тембота в1ашаг1ъеллар г1алг1ай метала язде ховш йола з1амига коллектив. Цу коллективе белгалаг1а хилар масала, г1алг1ай керда йоазув 1омадаь вола Ханиев Осман. Кхы дукха ца говш царна т1ехьакхийр Озиев салман. Т1аккха баьхкар газете Аушев Махьмад, Ахриев Лорса, Дахкильгов Бахьаудин, кхыбараш а. 1925-1926 шерашка къахьега болабелар Осьмиев Хьамзат, Муталиев Хьажбийкар, Зязиков Бахьаудин, кхыбараш а. Вай газет болх бе д1адолалуш хина ха, халаг1чарех яр: еха экономика, уголовникаша г1аьраш еш, цхьаццайолча моттигашка нах моцал леш…\nГазета т1а нахага д1абаь кхайкам бар газет наха мел эшаш да. Цу хьалхарча хана газете хьа мел ухийташ хина материалаш эрсий меттала язъяь яр. Уж еррига а, Тембота ше цу статья т1а деча тешалах, г1алг1ай метала йоахаш из ше вар. Цудухьа ала бокъо я вай, Тембот хьалхара таржамхо ва, аьнна.\nШи газет арахеца цу ханарча Автономни Областа хала хиларца «Сердало» газет арадувлаш хиннадар г1алг1айи эрсийи шин метала. Газета цхьан номера т1а кепатехача стихотворене т1а дар дешаш:\nВ аулах и селах\nМало по малу,-\nИз газет наха ч1оаг1а дезаденнадар. Кхыметтале радио а йоацача наха цу газета д1ахайтар дунен т1ара, берригача мехкара, Г1алг1айчера долаш дола вахар-лелар, экономика, юртабоахам, дешар, лорал дар, кхыдар а. Тембота ше дукха статьяш кепаетташ хиннаяр «Сердало» газет1а т1а. Царна к1ала тайп-тайпара яздаь хулар: «Т. Беков», «Т. Бек», Т. Б», «Т. Б.». Вай хьахина кхаьхата мотт эггара хьалхара караийцачарех ше хинна ца 1еш, Темботах хилар хьалхара хьехархо а. 1923-ча шера Областной дешара отдело в1ашаг1ъехкаш яр курсаш. 1923 - ча шера газета йиълаг1ча номера т1а цо кепатехар статья «Хьехархой курсаш». Хьехархой курсашка хьийха а ца 1еш, Тембота г1алг1ай йоазув 1омадара совпартшколе, опорни школе, курсашка. Къаьстта цун педагогически талант гучаяьлар из Г1алг1ай педтехникуме хьехаш хиннача хана.\nТембота прозаически кхоаллам ба дукха статьяши очеркаши, Дукхаг1а йола цун очеркаш статьяши кепайийтар цун хьамсара хиннача «Сердало» газета т1а.\nКъаьстта ший лоарх1ам болаш я Тембота «Революции Г1алг1айчеи» яха очерк. Ший очерк Темботас д1айолаю 1917 шера февраль бета хиннача революценгара. Г1алг1ай къаман боаккха кхаь хулаш х1ама хиннад из, паччахь ший г1анда т1ара 1овалар.\nКъаьстта уж г1озбаьннабар кердача декларацешка, лозунгашка ладийг1ача.\nЭггара хьалха г1алг1аша эккхаю паччахьа 1аьдалах шоашка йиса хина администраце.\n1917-ча шера, марте, къама шийна юкъера хержар керда нах, юрташка а мехка а доаг1аш дола доал цар дергдолаш.\nЦу шера, май бетта, Буро т1а в1ашаг1кхийтача Кавказа къамий викалаша шоай ло1амех в1ашаг1еллар «Къилбаседа Кавказа лоаманхой союз». Очерка т1а мел дувцачун, Тембот ше теш а, доакъошхо а хиннав. Чоалхане ха я из очерка т1а ювцашяр. Къаьстта авторо могаеш я цу хана хина Г1алг1ай Къаман Совет.\nПублицистически говза язъяь хина очерк боаккха пайда луш я вай цу ханарча исторена а.\nВай багахбувцам дукха ховши безаши Беков хинналга гуш да кепатехача багахбувцама кхаь ж1овхарах. Шира зама ювцаш а турпала куц долаш а я «Ачамза-Боарз (Лоаман Хана во1)» яхаш яр. Цу т1а вувцаш волга кхаь турпала ц1ераш я г1алг1ай кхо дакъа белгалдеш (ши кхооо б1аь шу хьалхарча замах): лоамарча г1алг1айи (Лоаман ха яха турпал), Наьрта Наьсари (наьсархой белгалбеш), Наьрта Орстхой (г1алг1ай тукхам орстхой белгалбеш).\nТембот дагавоаг1аш хинначар хийла оалаш да, цо дукха вай багахбувцам д1ааязбаь а Литературни Юкъарала, т1акха 1илма-Токхама института д1абенна хиннабар, аьнна. Бакъда, уж еррига архиваш, ший ханнахьа кепа ца тохарах, мича ехар ца ховш д1аяьннай. Къаьстта дукха хиннадар, йоах, Тембота д1аяъздаь турпала - эпически иллеши, шира дувцараши, наьртий оаламаши.\nИлез Торшхоев Вс, 20/10/2019 - 19:38\nЭто как? Родился в 1937 а закончил училище в 1893?! Лол)))\n:-) Пнд, 19/01/2015 - 10:20\nЧт, 26/12/2013 - 19:24\nГ1алг1ай тукхам Орстхой?))))\nОт души, рассмешили)\nDAINAD SHO JAJ..!\nФК"Ангушт" - ФК "Ротор"\nЗа истекшие сутки в полицию поступило три сообщения о совершении краж\nАдвокат фигуранта дела о подрыве "Невского экспресса" заявляет о неоказании медпомощи осужденному\nОперационная система iOS 8 от Apple стала доступна для установки\nА у вас есть такой человек...\nВсем Ассаламу алейкум!\nВ Минтруда зафиксировали рост числа безработных в РФ на 1,9% за неделю\n"Более 27 миллионов рублей ФОМС были использованы не по назначению"\n35 новых квартир для детей-сирот распределят в Ингушетии путем жеребьевки\nСейчас на сайте 0 пользователей и 644 гостя.


Грацера "эс дайна процесс" юкъахъяьлла\nЗазадоккху-бутт 01, 2016\n„Тешийн цIеххьана иэс довш йолу процесс“ - иштта кхардаме цIе тиллина Грацехь джихадхошна тIехь дIахьош йолу кхел тергалйечу журналисташа цу, хетарехь, Австрин юстицин исторехь шех терниг кхин ца хиллачу процессана.\nЦуьнан бахьана ду, цу кхелехь кегирхошна радикале хьежамаш а Iамош, уьш Шема хьежорна бехке вечу боснихойн къомах волчу Мирсадна а, цуо шен хьежамашца галваьккхина, Шема а хьажийна, цигахь маьршачу нахана дуьхьал къизаллаш а лелийна, юхавирзина ларалучу Махьарбекна а дуьхьал тоьшаллаш дан бахкийначу наха, массара а аьлча санна, шаьш хьалхехьуо Iедалхошка цу шина стагана дина хилла айкхаллаш юха оьцуш, шаьш царех лаьцна аьлла хIуммаъ дац, я аьлла хиллехь а, шайна хIуммаъ дага ца догIу бохуш керисталлаш дар.\nКхелан и агIо схьаэцча, цец ца ваьккхира оршот дийнахь процессехь хиллачуо а. IУьйранна цкъа хьалха шина теше хеттамаш барца дIаболийра кхело шен болх. И шиъ ши ваша ву, даханчу кIиранахь кхелехь вистхила валийна хиллачу, амма ца хьалха дийцинарг ша дийцина дац, шен Мирсадна а, Мухьарбекана а ала хIуммаъ дац бохуш, харцтоьшаллаш деш къарцаваларна кхелан кхерчара полисхоша лаца а лаьцна дIавигинчу стеган а ши ваша хуьлуш ву и шиъ.\nХIинца кху шиммо а чIагIдора, шаьшинна дуккха а хIумнаш дага ца догIу, цундела цхьа а бехке ван ца лаьа шайна бохуш. Цу шиммах цхьаммо а амма Iедалхошка дийцинера, шайн ваша вайча, иза Шема вахний-те аьлла шекдевлла, шаьш Мирсадо имамалла дечу маьждиге цунах дерг хатта дахча, шайга цигахь „Шу мелхо а ирсе хила деза иза Шема вахана аьлла, цигахь шахIид а хилла елсамане кхача аьтто бу цуьнан“, - элира бохуш.\nХIинца кхелехь амма цIеххьана иэс дайначу шина вешо массо а хIуманна „ца хаа, дага ца догIу“ бохуш жоьпаш ло. Масала: „Джихадах лаьцна дуьйцурий бехкевечуо?“ - хоьтту кхелахочуо. „Дага ца догIу суна“, - ду тешан жоп.\nЦуо дуьйцу шаьш Мирсадца а, Мухьарбекца а цхьаьна Дунай тIе лийча оьхура бохуш. Прокуроро амма бакъдолчехь и лийца эхарш герз нийса тоха Iама ихарш дара, боху. „ХIунда Iамош дара аш герз нийса тохар?“- хоьтту кхелахочуо. „Дага ца догIу“, - жоп. „Хьенан идея яра иза Iамор?“- хоьтту кхелахочуо. „Дага ца догIу суна“- ду тешан жоп.\nТкъа мила ву-теша и пеппнаш санна догIмаш долу тешаш, шайна юккъехь нохчи а, туркой а, боснихой а болуш, сел иэс дIадаххьал шех кхоьруш волу Мирсад О.? Иза 34 шо долуш велахь а, тIехьаьжна дуккхаъ жимаха хетало. Еха маж а, гелаца кечбина юхахьаькхана кIужал а болуш, гIеххьачул еха месаш а йолуш, эгIазочуо дегIехь а волуш, цхьа тамашийна дуьткъа аз а долуш, хьаьрсачу аматех стаг ву.\nКхел тергал ечарна букъ берзийна Iачу цуьнан юьткъа ворта гуш хIара-м тамаша ма бу сел брутале джихадхо велахь олий хетало. Амма тIехьаьжна эгIаза велахь а, бIеннашна кегирхошна вуно боккха тIеIаткъам беш хиллачух тера ду цу шех прессехь „поп-джижадхо“ аьлла цIе тиллинчу стага, хIунда аьлча, цуо бечу хьехамаша гипнозо санна и кегирхой цуьнан машане берзош хиларна. Мел кIезга а иза чIагIдо прокуратурано.\nМирсадан хьехамаш доккхачу декъахь джихадах а, копаршца а, мунепикъашца а къийсам латтор бусулба стеган декхар хиларх а хилла, Iедалхоша чIагIдарехь. Ткъа цуо и шен даIаваташ вуно эмоционале, мохь а бетташ, стоьла тIе буй а бетташ, наг-наггахь забарш а еш, беш хиларна уьш къоначу бусулбачарна товш хилла.\nВенерчу доккхачу маьждигехь хьехамаш бечу нохчийн имаме Мусайга хаьттира Маршо радионо, стенца доьзна ду-те бусулбачу кегирхошна Мирсадас санна эмоционале даIаваташ дар сел тар? Кхечу имамийн хьехамашкахь хIун ца тоьу-те цу кегирхошна?\nИмам Муса: „Цу кегирхойн шортта энерги ю, уьш сиха бу, царна харцонаш а го шайна гуонахьа, тIаккха царна шайн жималле хьаьжжина сихха массо а харцо эшон лаьа. Цу тIехь уьш лаца а лоьцуш, царна товш дерш а дуьйцуш, уьш ира-кара хIиттош, карзахбоху аьлла хета сунна, бакъдолчунна вуно генахь долу хIумнаш цаьрга дийца а дуьйцуш, аш толам боккхур бу, шуна Дала толам ца бала йиш яц бохуш“.\nЦIеххьана иэс дайначу тешашка хеттамаша кхин хIара аьлла жамIашка ца кхачийначу Мирсадна а, Мухьарбекна а дуьхьал процесс дIахьочу кхелахоша, бехкебечийн адвокатийн дехарна жоп луш сацам бира, и кхел ялх баттана тIаьхьатта. Цу юкъана Мирсадан цхьаццаболчу хьехамийн, къамелийн а немцойн матте гочдарш чекхдаха дезаш ду. Цул совнаха, лерина Германера кхайкхинчу вевзаш волчу бусулба динах аналисто Штайнберг Гидос Мирсадан хьехамаш джихаде кегирхой хьовсор алсамдоккхуш хилар толлур ду цу юкъана.


Ламаз эцаран куц - 8 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам\nIусма́нан азатхо хилла волчу Хьумра́на (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцина, шена Iусман гира аьлла (Дела реза хуьлда цунна), ламаз оьцуш:\n«Ламаз эца хи даийтира цо, тIаккха хи чохь долчу хIуман чура хи доьттира цо шен шина куьйга тIе, тIаккха кхозза дилира цо и шиъ; тIаккха шен аьтту куьг оцу пхьегIана чу а Iоьттина, (цуьнца хи схьа а эцна) тIаккха бага хи кхаьрзира цо, мера чу хи хьала а уьйзира цо, иза охьа а даьккхира цо; тIаккха шен юьхь йилира цо кхозза; голаш тIе кхаччалц шен ши пхьарс а билира цо кхозза; тIаккха шен коьрта тIе хи хьаькхира цо; тIаккха шен ши ког билира цо кхозза. ТIаккха элира цо:\n«Суна гира АллахIан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламаз оьцуш, хIинца ас ламаз эцаре терра. Цул тIаьхьа цо элира:\n- Ши пхьарс билар ламаз эцарехь шолгIа важиб ду. «Голаш тIе кхаччалц шен ши пхьарс билира цо» бохург – шина пхьаьрсан ши гола чу а лоцуш, и шиъ йила а юьлуш билира цо и шиъ бохург ду. Жа́бира дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ша́ ламаз оьцучу хенахь шен пхьаьрсан голашна тIе гуобоккхуш хи хьокхура аьлла. Цундела, ши пхьарс ши гола чулоцуш била безаш бу.\n- ТIаккха, ши пхьарс билар бохучунна юкъадогIуш ду ши куьг дилар а, цундела, ши пхьарс билар бохург – куьйган пIелгаш тIера дуьйна ши гола чу а лоцуш берриге пхьарс билар ду.\n- Ши пхьарс кхозза билар суннат ду, дича дика лоруш ду, амма цкъа билича а кхачам хуьлуш бу.\n- Ши пхьарс буьлуш аьттуниг хьалхабаккхар суннат ду, аьрруниг хьалха билар нислахь ламаз эцар галдолуш дац.\n- Коьрта тIе хи хьакхар ламаз эцарехь важиб долчу хIуманех кхоалгIаниг ду. Хи хьакха дезачу коьртан барам Iеламнаха тайп-тайпана билгалбина бу, ткъа Имам ШафиIийс (Дала къинхетам бойла цунах) билгалдинарг – коьртан цхьадолчу да́къана тIе хи хьакхар ду. Цундела, цхьаъ, шиъ, кхоъ мас хиллал йолчу метте хи хьакхар нислахь – коьрта тIе хи хьакхар кхочуш хилла лоруш ду. Ткъа суннат дерг а, гIолий дерг а, ме́лехь дерг а – берриге коьрта тIе хи хьакхар ду, хIокхул тIаьхьа догIучу хьадисехь деана ма-хиллара.\n- Иштта оцу хьадис юкъахь ма-дарра ламаз эцар а, тIаккха цул тIаьхьа суннат ламаз дар а деза хIума ду, мелехь хIума ду, дIадаханчу къиношна гечдойтучу бахьанех цхьа бахьана а ду.\n- Ламаз эцначул тIаьхьа суннат ламаз дар дика хилар гойту оцу хьадисо. И ламаз ши ракаIат хилла ца Iаш, шена лаахь кхин а совнаха ракаIаташ дан мегаш ду. ТIаккха, и ламаз муьлхха хенахь дан мегаш ду ламаз эцначул тIаьхьа, вуьшта суннат ламаз дан мегаш йоцучу хенахь а дан мегаш ду иза.\n- Iусма́нан дозалла девза вайна оцу хьадисера, дика хIума а, Iилма а, Суннат а даржийта лууш иза хилла хилар а го вайна цу юкъахь. Ткъа, хууш ма-хиллара, вайн Уммат юкъахь дозаллехь кхоалгIа вогIуш ву Iусман, Дела реза хуьлда цунна. Доьххьара – Абу Бакар, шолгIа – Iумар, кхоалгIа – Iусман, воьалгIа – Iела, Дела реза хуьлда царна массарна. Кхин а хууш ма-хиллара, Iусманехь вайн Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ши йоI хилла марехь, Рукъаййа а, Умм Кулсу́м а (Дела реза хуьлда цаьршинна). Цундела олу цунах «Ши нур дерг». Iеламнаха аьлла: Делера салам хуьлда цунна, Адам пайхамарал тIаьхьа дуьйна йолчу хенахь, пайхамаран ши йоI хилла хилар девзаш дац цхьаьнггахь а, цхьа Iусман воцучуьнгахь. Вайн Пайхамарна (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) кхечерал чIогIа эхь хеташ хилла цунах, малийкашна а эхь хеташ хилла цунах, ткъа иза ша́ вайн Уммат юкъахь уггар чIогIа эхь хеташ верг хилла. Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) иза тарвеш хилла ИбрахIим пайхамарх (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Ялсаманийца шайна кхаъ баьккхинчерах цхьаъ а ву иза. Пайхамарал (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) тIаьхьа хилла волчу нийсонан виъ халифех кхоалгIаниг а ву иза, церах ханна уггар воккханиг а хилла иза. Дела реза хуьлда-кх цунна, Дала реза а войла-кх иза.\n Кхин а, хIокху вай шен маьIна деш долчу хьадисах тера кхин цхьа хьадис ду Бухарийс а, кхечара а Iусманера схьа дийцина (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) маьждигна уллехь йолчу цхьана меттехь ша́ хиъна Iаш волуш, цо хи даийтина хиллера аьлла, тIаккха дикка ламаз а эцна, элира аьлла: «ХIокху со хиъна Iаш волчу меттехь Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламаз оьцуш гира суна, дикка эца ма-дезза а ийцира цо иза, тIаккха элира цо: «ХIинца ас ма-эццара ламаз а эцна, тIаккха маьждиге а веана, ши ракаIат ламаз а дина, тIаккха иза охьахаахь – хьалха хилла долчу къиношна гечдийра ду цуьнан». ТIаккха аьлла Iусмана: «Цул тIаьхьа элира АллахIан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна): «Iеха ма лойла шу».\nХIокху тIаьххьара дешнийн маьIна деш цхьаболчу Iеламнаха аьлла: и гечдар массо къиношна ду моттий Iеха а лой, къиношна чу ма оьгийла шу, уьш-м ламаз дарца гечдийр дара аьлла, хIунда аьлча гечдар хуьлуьйтуш долу ламаз – къобал хилла ламаз ду, ткъа иза билггал цхьанна а хууш дац; йа, оцу ламазца гечдар хуьлуш дерш кегий къинош ду, цундела Iеха а лой доккха къа латадойла аш, ламаз дича къиношна гечдо алий, хIунда аьлча иза къаьсттина кегий къиношца доьзна долу дела; йа, Iеха а лой, кегий къинош дукха ма дуьйлийтийла аш шайгара, хIунда аьлча саццаза вуха ца волуш кегий къинош летор – доккха къа латор санна ду, ткъа доккха къа жима къа дIадойъучу хIумано дIадойъуш дац, йа и гечдар Далла муьтIахь болчарна хуьлуш ду, саццаза Iесаллаш чуэгачарна хуьлуш дац.


Несерхоев Изновр (вина 1881 шо, Лакха-Варанда Нохчийчоь — кхелхина 1974 шо, Берза-Боьра Гуьмсан кӀошт Нохч-ГІалгІайн АССР). Несерхоев Изновр (Нохчийчохь вевза Изновр-молла цІарца) - вина 1881 шарахь Лакха-Варандахь Шуьйтан кӀоштахь, ерриг Шуьйтахь вевзаш волчу йукъараллин гІуллакххочун Несархуон доьзалехь, тайпана Варандо (Ади некъи) ву.\n1.3 Йуккъерчу Азехь\nИсламан Іилманаш Іамо Изновр волавелла жимачу хенахь. Хьалхара хьехархо хилла цуьнан юьртахо, ХIХ гІа – ХХ гІа бІешерашкахь гІараваьлла хилла волу Іелам стаг Салам молла. Цуьнан аьтту баьлла оцу хенан гІарабевлла дукха Іелам нахера Іилма эца, царна йукъахь ву Берза-Боьрара веза устаз Юсуп Хьаьжа, цунна уллохь Изновр итт шо сов Іийна, шайх Туркойчу мухажир хилла дІаваххалц.\nИзновран устаз[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИзновран устаз Юсуп Хьаьжа политикца гІуллакх долуш вацара, амма Хьалхара дуьненан тІом чекхбаьлла, цунна тІеххье хиллачу Октябран революциино, дезийтира луьра агІо лацийта дела воцучу большевикашна, уьш шайн даккхий хабаршна тІехьа боьха йоьхь лачкъийна Іара. Нохчийн йукъаралла шина декъе екъаелира. Юсуп Хьаьжа Іовдин Іелийца а, мехкадаьтталелорхочунца Чермоев Тапийца а, кхечу динан гІуллакххошца а, дуьненан рицкъийн сийдолчу нахаца а хиттира луьрачу оппозици тІедогІучу «цІиечу уьнан». Амма цхьаболу большевикашкахьа озабезамбочу молланашна гуора дика дахар, сатуьйсура лазаме долу лаьттан гІуллакх чекхдаккхарна. 1919 гІачу шарахь, гуш, большевикашна дуьхьала латтаро халкъан пайда бахьар цахиларна, ткъа халкъ Іехаделла «цІиен» агІора таьІна, шайх Туркойчу дІаваха хьожу. Шеца шен кІант Іалауддин а, дика мурид волу Изновр а оьций иза новкъа волу Батум гІала, цигара бурам тІехь дозанал аравала.\nИзновран юхаверзар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nБатуме кхаьчначул тІаьхьа, Юсуп Хьаьжас стенна ду а ца олуш Изноврега Нохчийчу цІаверза олу. Изноврин цецваларе а ца хьоьжуш, шайхо иза цІахь оьшуш ву олу, «уггар халкъан халчу хенахь динан а, тІарикъатан а бух хир бу хьо» олий. Цуьнан тІаьххьара весет дара Йоккхачу АтагІара молла Юсупца дешар чекхдаккхар. Шен кхин дІа долу дахарца Изновра гойтура шен устазан новкъа нийсса дІаэхар. Хууш ду, Изновран динан устаза Юсуп Хьаьжас, массо а агІора ларвора шен хьомен мурид дахаран чолхаллех. Шайхан чІогІа лаара цуо дин Іамочу йукъарна гӀумкийн мотт а Іамабойла. Юсуп-Хьаьжас масийттаз а дагадоуьйтура иза Изноврина. Изноврас цахоттура устазе стена оьшу шена и мотт, амма кхочуш-м дира весет. Дуьххьала иза кхийтира мотт стена оьшу, устаз бурам тІехиачи. Шайх дІавахар новкъа хетна бІаьрахиш дІадовланза дара цунан тІе «чекисташ» баьхкича, хІара мостагІийн лазутчик ву аьлла. Оьрсийн мотт цахууш, Изновр дика лаьттира цара хІун боху цакхеташ, стенна бехкен во цахууш. Оццахь дагабеира устазо Іамабайтина гІумкийн мотт, чІоггІа мохь туьйхира: «Цхьан а вуй гӀумкийн мотт хууш?!». «Со ю гІумкий!», жоп делира тІемхошна юургъечу зудчо. Цуьнан гІоьнца Изноврас кхетийра тІемхой, маьрша цІавирзира Даймахка. Тюркийн меттанаш хааро дукха аьтту бира Изноврин доьзална махках баьхна Йуккъерчу Азехь болуш.\nЙуккъерчу Азехь[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМуьлххачу нохчийчун санна арадахаро чІогІа ницкъбира Изноврина. Шайн дахар Іазапе хала доллушехь, Изновр жигара лелош вара Іилман гІуллакх, массо а агІора «аьтту бора ислам даржорехь и Іалашдарехь а». И санна болу нах бахьнехь, ислам хІаллака дан цаделла советийн режим йолуш. Оцу шерашкахь а наха лоруш вара иза арадаьхна къаьмнашна йукъахь хилла а цаІаш (нохчашна а, гІалгІашна а), амма кхин а Йуккъерчу Азера бусалбачара а – цуьнга хеттарш дора, ткъа цуо жоьпаш лора массо динах долчу хеттаршна. БогІура бахархой Таджикистанера, Узбекистанера, Кхазакхстанера, ГӀиргӀазойчура. Изза болх дІакхийхьира 1957 гІа шарахь Даймахка дирзинчул тІаьхьа а. Цуо жоьпаш делира советийн Іедалан куьйга кІела болуш динехь хІиттинчу хаттаршна, оцу хенахь гІарабевллачу нохчийн Іелам нехан: ГІойтІарчу Идрис моллин, Іаларара Іабдул-Рашидан, Іалхан-Юртара Дакки Жунидан, дуккха а кхин Іелам нехан а.\nИзноврин белхаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nМасех шо хьалха Изноврин тептарш, цхьаьна тоьхна, «Сибрехан хиламаш» цІе тиллина, боккха болх арахецна зорбане шайха Баснукаев Хьасана. Хьасана кечбина зорбане кхин а шайх Изноврин белхаш, масала, «Бакъо гучуяккхар», цу чохь дуьйцу дешанчу стеган шариІатах а, тІарикъатах а, исламан динера бидІатех (мегаръерш а, мегарйоцурш а) а йолу ойланех лаьцна. Изноврийн – «Нохчий схьабовларх лаьцна кехат» – тептар тІехь юьйцу нохчий схьабовларан цхьа верси. Сибрехара цІа даьхкича Изноврин кара кхочу шира тептар, цу тІехь дуьйцу, Іусман паччахьан заманахь цхьа хІума нисделла Къилбаседа Кавказе баьхкинчу Ӏаьрбийн Къурайшех лаьцна. Изноврин интерпретацехь шира дийцар чІогІа бакъ долуш а, шеко йоцуш а хуьлу. Іилманехь бевза масех болх, Джамалуллайлин «Я Мустафа – цІанон нур» байташ маьІна доккхуш болу. Шайх Джамалуллайлас вала воьжначу хенахь йийшира шен ПайхӀамаре (АллахІера салам, маршала хуьлда цунна) хьажийна йолу байташ. ТІеххьара кхаа байтан маьІна даккхарах бу Изноврин башха таллам. Изноврас массо а шен белхаш Ӏаьрбийн мотт язбина. Цуьнан кхолларалла толлуш волчу шайха Баснукаев Хьасана башха билгалдоккху цуьнан меттан говзалла. Цуьнан белхаш Іамочу хенахь хетало Изноврин ненан мотт Іарбийнарг бу. Дукха кехаташ (яздечу хенахь шайха «гойту дикачу литераторан говзалла») хоуьйту цуьнан говза литературин Іаьрбийн маттах: атта а, кхетаме а къамел, нийсса ойлаяран логика, говза хІоттадо дош. Шайх Изновр автор ву масех поэтин кхолламан – касыдийн, царна чохь цуо «лелийна тамашийна къамелан карчамаш, карзахдоккхуш дог а, ойла а, йоьшург воккхавевеш». Шайхан и агІо хІинца а теллина яц.\nАмал[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИзновр шайхан синмехаллин тІаьхье йовзаро ойла кхоллайолуьйту, иза хилла лакхарчу тІегІанера бакъ а, цІена а стаг, уггар хьалха, АллахІан хьалха, тІаккха ша хаъал хилчхьа церан дуьхьа къахьегначу нахана хьалха а. Цундела цецвала хІума дац, иштта кхоллараллин говзаллаш йолуш, иза вара «чІогІа майра, догцІена, бакъ шен гІуллакхашкахь а, ойланашкахь а. Иза цкъан а ца кхоьрура бакъ дерг дийца, цавезачеран емалаш тергал цайора, Іедалан таІзарх ца кхоьрура. Цуьнан хьомен дешнаш дара: «Массо хІума а АллахІера ду!», цундела дуьненан бахамаш лоьхуш вацара, я цхьанна хазахетийта шен ойла хуьйцур йолуш а вацара. Делах чІогІа кхерарна а, цІена хиларна а Изновр шайх чІогІа лоруш ву нохчийн халкъо. Шайх Изновр кхелхина къена волуш 1974 гІачу шарахь. Иза дІавоьллина цуьнан устазан Юсуп-Хьаьжин гена воццуш Нохчийн Республикин Гуьмсан кӀоштан Берза-Боьра юьртахь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Несерхоев,_Изновр_Несерхоевич&oldid=7992653»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 5 май, 09:35.


Францин Iедалша арваьккхина Гадаев Нохчийчу дIавига гIерта кадыровхой\nФранцино депорт йина Гадаев Мохьмад дIатарвинчу цIенна го бина хилла Нохчийчуьрчу ницкъахоша шоьтан дийнахь. Адвокатна а, бакъоларъярхошна а иза схьавалар тIедожийна цара.\nКавказ.Реалиига Гадаевн хIусамнанас хаам барца, цуьнан цIийндас адвокатан телефонехула вистхуьлуш аьллера цуьнга, ша Нохчийчу дIавига хьийза аьлла.\n"Бакъоларъярхоша лачкъийнера иза, амма кадыровхой тIекхиъна. ЦIенна го бина цара, цхьацца хеттарш дан Нохчийчу дIавуьгур ву шаьш аьлла цара", - дийцина къамел дечо.\nКхачо йоллуш бакъоларъярхошка долчух лаьцна дицийта аьтто ца баьлла редакцин, амма и бакъ хилар тIечIагIдина цара.\nОцу юкъанна кIиранан дийнахь яздо "Новая газето", цуьнан адвокатна Цветков Семенна тIетевжина, Гадаев Мохьмад Керла Уренгойн полицин декъе валийна, пачхьалкхе ша Iалашвар деха дагахь ву иза. Гадаевна хетарехь, иза теш хиларе терра, цунна кхерам бу. Полицин декъехь цо тIедожийна, долчух ма-дарра дийца, Талламан комитетан векал тIекхачаве шена аьлла.\nГазетан информацица, яхначу буса Керла Уренгой доьдучу кемана хаийна Гадаев Шереметьево аэропортан дозанхойн контролан векалша. Оцу гIалахь вехаш ву Гадаев Мохьмадан ваша.\nТахана Iуьйранна Гадаевн вешин хIусаме ши нохчо веанера, Мохьмад лоьхуш. Цул тIаьхьа Гадаевн гергарчара дехар дина Мохьмаде, Нохчийчоьнан куьйгалхочун "къинхетамаллех теший", Iедална тIегIахьара аьлла.\nГадаевн адвоката дийцарехь, Мохьмад латточу петарна тIехь латтош ха ду. Кеп-кепарчу Оьрсийчоьнан регионашкахь нохчий лечкъош хилар лерича, тешам боллуш ала тарло, иза бертаза дIавига Нохчийчуьра тоба схьакхачаре уьш хьоьжуш бу.\nМаршо Радионо дийцира, кхелан сацам бохош, Францино шайн пачхьалкхера араваьккхина Гадаев Мохьмад ФСБ-н белхахоша 12 сахьтехь лаьцна латтийначул тIаьхьа бакъоларъярхойн аьтто баларх иза церан карара ваккха.\nОхан-беттан 9-чохь Францера Оьрсийчу дIахьажийра Нохчийчуьра мухIажар Гадаев Мохьмад. Ша депортацин лагерера кемана хаон масех сахьт дуьсуш, протест кхайкхош, шен гай цистира цо.\nЦул тIаьхьа Гадаев депортацин лагере хьажийра. Цунна коронавирус кхетарца доьзна сацийра цуьнан депортацех йолу процесс. ТIаьхьо хиллачу кхело юхаяьккхира депортаци: адвокат Тулуз Арнос тоьшаллаш далийра Гадаев Оьрсийчохь набахтехь хьийзийна хиларх а, кхечу наханна тIехь доцург кхолла декхаревеш таIзарна бухахь валлийна хиларх а


"Заббари" еха Германехь\nСтигалкъекъа-бутт 23, 2012\nФранци -- Туьканахь бусулба духар толлуш бу зударий, Париж,03Оха2010\nЕвропехь бехачу нохчийн мухIажиршна юккъехь дуккха а бу тайп-тайпанчу белхашкахь кхиаме кхахоьгурш. Йоццачу хенахь Iилманашкахь а, бизнесехь а, исбаьхьаллехь а шайн цIе йоккхуьйту дуккхаъчу вайн махкахоша. Германехь, масала, бусулба зударийн духарш тоьгуш ю къона дизайнер Бахарчиева Билкъиз.\n„Заббари“ аьлла цIе тиллина Билкъиза шен бусулба зударийн духарш арахоьцучу маркина. Заббари бохучу дашо оцу сохьта самукъане синхьаамаш кхуллу, ша-башхачу зударийн куралла а, сонталла а, кечбаларан башхаллаш а карлайоху. Ткъа немцойн Триер гIалин урамехь хьалатоьхна „Заббари“ боху хIуматоьгучу ательен цIе гича-м гуттар а Нохчийчоьнца йолу марзо самайолу.\nИ ателье кхоьллинарг масех шо хьалха Нохчийчуьра мухIажир яьлла, Германе яха схьаеана къона дизайнер Бахарчиева Билкъиз ю. Къона – хIунда аьлча, иза хIинц-хIинца яьлла Триер гIаларчу техникан а, исбаьхьаллин а институтера духаран дизайнан факультет чекхъяккхина. Цуьнан дипломан белхан цIе „Дубайра гIенаш а, хиндолчун сибаташ а“ аьлла бара.\nДаханчу шеран гурахь Триерехь кхечу къоначу дизайнерийн коллекцешца цхьана модин цIийнахь гайтира Билкъиза кхоьллина бусулба зударийн духарш а. И духарш, дуккхаъ хьовсархой цец а бохуш, вуно хаза а, къоначеран хьашташца йогIуш а, вайнзаманахь лелон атта ма-хиллара тегна а, ткъа уггаре а хьалха, модин колекци хила ма еззара, модица цхьанатовш а яра.\n„Урбан-шик“ олучу хьесапехь духарш ду Билкъиза кхуллуш дерш, вайнзаманахьлерачу къоначу бусулба зударшна, уьш яккхийчу гIаланашкахь доьшуш а, белхаш беш а, дIасалелаш а хиларна, цаьргахь товчу агIор а, амма иштта лелон атта йолчу агIор а тегна долу. Цуьнца, амма, бусула дино ма-хьеххара дIакъевлина а, фарзаца догIуш а.\nШа Билкъиза ша тоьгу духарш бусулба динехь хила ма-деззара оьзда а, Европехь хила ма-деззара лелон атта а духарш ду, бохуш, билгалдоккху. Дизайнеран дешар а, болх а ша харжар ларамза нисделла хIума ду, бохуш дуьйцу цо.\nБилкъизан доьзал, Нохчийчуьрчу тIамех бедда, Германе схьабеъча, Триер гIалахь нисделира цуьнан сацар. Ткъа цигахь, немцойн махкахь, тоьллачех лоруш йолу дизайнерийн и институт хиллера ахча дала а ца дезаш, Iедалан чоьтах студентийн деша йиш йолуш. Ткъа ша жима йолуш дуьйна а тегарш лелош самукъадолуш яра, бохуш дуьйцу Билкъиза.\n„Хьайна дукха безаш болу болх лаха ахь хьайна, тIаккха хьан цкъа а болх бан безар дац хьуна“, - боху Конфуцийн дешнаш дагадахкадо цо, шех дизайнер хилар дуьйцуш.\n„Ткъа суна сайн болх муха беза аьлча, суна айса хIума тоьгучу хенахь хIумаяар а, садаIар а, наб яр а - дерриге а дицло, айса дIадолийна тегар доцург“, - дуьйцу Билкъиза. Хьалха, Германе кхачале, хIума тегар шен мукъаненна, сагатделча лелош хIума дара, ткъа хIинцна цунах професси хилла бохург билгал а доккхуш.\nОццул къорза а, маьрша а долчу модин дуьненахь ша юккъера бусулба зударийн духарийн агIо хIунда лехна, аьлла, хаьтича, Билкъиза дуьйцу, модин дуьне, ма-дарра дийцича, тоххарехь, тIехь духарш а долуш, амма берзина лара мегар йолчу подиумна тIехула дIаселалачу топ-моделаш кIордийна ду, бохуш.\nМасала, боху цо, Дубайхь дукха хан йоцуш дуьнентIехь духьарлера Модин ГIайре кхоьллина. ХIинцалц схьа Лондонехь а, Нью-Йоркехь а, Миланехь а модин гайтамашкахь дакъалецина болу модельераш хIинца Дубайрчу модин кIиранехь дакъалаца дехьабевлла. Ткъа кхин дIа болчу а уггаре а бакхийчу дизайнерийн белхашкахь Малхбалера мотиваш а, деха а, дакъевлина а духарш доьхна моделаш а го. Ала йиш ю, цу кепара, таханлера мода Малхбалера хьу хьакхаелла ю, аьлла.\nБилкъиза дуьйцу, шен дипломан болх а, дуьхьарлера коллекци а цу ша тайпанчу Малхбузенан, Малхбаленан юккъерчу миксах лаьтташ яра, бохуш. ХIунда аьлча, цуьнан шен белхашкахь коьрта Iалашо ю, Европана зуда хаза хилархьама кхин баккъала а ах-ерзина хила ца езийла а, хазачу, оьздачу духаро муьлххачу а къоман а, динан а зудчун сий а, хазалла а лакхайоккхийла а гайтар.\nБилкъиза кхоьллина Заббари цIе йолу бусулбанийн модин марка ши шо хьалха Германехь официалехь тIечIагIйина ю. Цу махкахь дуьххьарлера бусулба модин фирма лаларуш ю иза. Ша кхуллу духарш нохчийн аматаш долуш хилийтар яц шен Iалашо, боху дизайнера , амма цкъа, цхьана хенахь, и духарш кхоьллинарг нохчий хилар бахьана долуш, уьш оьцучара а, лелочара а шен духарш даима а Нохчийчоьнца дузуш хирг хиларе сатуьйсу дизайнера.


Мел эвсара ю Трампан санкцийн политика?\nРакеташ а, зарратан герз а зерна шуьйра санкцеш ловш ю Ким Чен Ына куьйгалло дон Къилбаседа Корей.\nАналитикаша билгалдоккху, санкцеш дукхачу хьолахь оьшу жамIаш дохьуш цахилар\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Трамп Дональда шен арахьарчу политикан Iалашонашка кхочуш сих-сиха лелайо экономикан санкцеш, тIеман ницкъ лелор буьззинчу барамехь дIатаса мегар доцу вариант юьсуш хилар бигалдоккхуш. Делахь а, аналитикаша дийцарехь, цара даима а ца дохьу лууш долу жамI, ткъа наггахь цара цакхеташ а кхуллу бертахошца, яздо "Iамеркан аз" портало.\nВенесуэла хьокъехь Трампа юкъаяьхначу санкцеша, шайна юкъахь Iамеркехь йолу цу пачхьалкхан мехкадаьттан активаш лелачу совцор а, ткъа иштта Гуайдо Хуан бакъболу мехкан лидер хилар даре дар а долуш, оппозици иракарахIоттийна.\nАмма, санкцеш кхайкхоро цу пачхьалкхана экономикан зен дахь а, дуккха а адамаша дакъалоцу дуьхьалонан акцеш ялахь а цигахь дIайоьлхуш, алсам эскархой оппозицехьа бовлуш хиларх лаьцна хаамаш белахь а, социалист Мадуро Николас вуьсуш ву Iедалехь.\nТрампа, шел хьалха хиллачу президенташца дуьстича, мелла а луьра дIахьош ду цхьана агIор кхайкхош йолу санкцеш ГIажарийчоь а, Венесуэла а, Куба а, Къилбаседа Корей а санна йолчу пачхьалкхашна дуьхьал яхар. Цул сов, цо кхерамаш туьйсу санкцийн раж йохош йолчу кхоалгIачу пачхьалкхашна.\nГIажарийчоьнца зарратан герз хьокъехь бинчу бартана Iамерка юкъараяьлча Трампан Iедало варе йира кхоалгIа пачхьалкхаш, шайна юкъахь Къилба Корей а, Япони а йолуш, уьш санкцеш кхайкхоран кхерамна кIеллахь ю, нагахь гIажарошкара мехкадаьтта эцар саца ца дахь аьлла.\nЦхьана агӀонан санкцеша мелла беана а пайда беара, бертахошка ГIажарийчоьнна экономикан Iаткъам бойтуш, и пачхьалкх юхаяккха гIерташ зарратан герз да гIертарна тIера а, Гергарчу Малхбалехь йолчу тIеман тобанашна гIортор ярна а.\nКхаарин дийнахь Трампа кхерам тесира Кубина ша экономикан эмбарго юкъайоккхур ю аьлла, цу пачхьалкхан Iедалша Венесуэле Мадурон Iедална гIортор ян 20 000 эскархо хьажийна хила мега аьлла шеко йолуш.\nЦхьаьнатоьхначу Штаташа иштта дIахьедар дира, 60 шо хьалха Кастро Фиделан коммунистийн Iедал хIоьттинчул тIаьхьа шайн Куберчу бахамах яьллачу Iамеркерчу компанешна бакъо яла дагахь ду шаьш кхелашка йовла аьлла, тIаьхьо дуьненаюкъарчу компанийн дола баьлла и бахам, шайна юкъахь Европера а, Канадера а компанеш а йолуш, юхаберзор Iалашонца.\nКубина а, ГIажарийчоьнна а дуьхьал яьхначу гIулчаша Iамеркан бертахойн компанешна дина ца Iаш, зен дан мега ш ду шайн сурсаташ духкучу рынкех йовла мегачу Цхьаьнатоьхначу Штатийн компанешна а.\n2017-чу шарахь Трампан администраци коьрте хIоьттира Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло Къилбаседа Корейна дуьхьал кхайкхийна санкцеш шорйеш къахьегарна. Царна юкъахь дара цу махкара экспорт еш долу дукхах долу сурсаташ эцар сацор а, ткъа иштта Пхеньянан тIеман программина гIортор ярна Китайна а, Оьрсийчоьнна а дуьхьал цхьана агӀонан санкцеш кхайкхор а.\nГарехь, цу гIуллакхо гIо дира Пхеньяне ракеташ а, зарратан герз а зер сацадойтуш. Цул сов, Къилбаседа Корей реза хилира зарратан коьчалла цу махкара дIайоккхуш хир долчу дийцаршкахь дакъалаца. Делахь а дагадовларш маслаIат ца карош дисна, Вашингтоно санкцеш малъяле хьалха дерриг а зарратан герз дIадаккха деза аьлла тIедожийча.\nАналитикаша дийцарехь, санкцеша экономикан зен дийр далахь, дукха баккхийн хийцамаш бохьур бац цара. ТIехул тIе, цхьа хан яьлча и гIулчаш лахара эвсаралла йолуш хуьлу, санкцеш ловш йолу пачхьалкхаш цара дохьучу зенах ларъяла Iамарна.


ГIалгIай мехка керда дийнат гучадаьннад — Сердало\nГIалгIай мехка керда дийнат гучадаьннад\nДакхаш долча дийнатех эггара зIамагIдола, эрсаша «многозубка» оалаш дола хьалха Россе къулбехье цIаккха а бIаргадовнза хинна дийнат корадаьд Iилманхошта ГIалгIай мехка. Вешта, дахка ала а мегаргда цох. Из белгалдеш хоамбара кечалашка дийцад биология Iилман кандидат волча РАН Къулбехьен Iилман юкъарчен тхьамада гIонча волча Стахеев Валере.\n«Хьалха Россе къулбехье цу тайпара дийнад цIаккха а кхийттадац, цхьацца кIал кIийле йоацача къамаьлашца да аьнна хеза хилар мара. ХIаьта хIанз бидолг дахках биологаша боккъонца из хиларах хоам бу вайга. Дийнат укхазахьа сехьадаьнна хила йиш я Кавказал дехьара. Уйла я дIахо цунга хьажа а, цун хьал тахка а, из дIа-хьа доаржадара даькъе болх мишта бергба дашха а. Кастлуш цу дийнатах бола хоам чухьоргба «Млекопитающие России» яхача портала чу», — аьнна дийцар Стахеев Валере.\nГовзанчо белгалду, из керда дийнат вайцига даржаро экологен бувзамгахьа хувцамаш дергхилар, хIана аьлча, гаьнашта зе деш дола фус а нIаний а дуаш ба из дахка. Цул совгIа хало хила тарлу цу дийната. ХIана аьлча кхыча ший мугIарерча дийнаташца дIатардала дезаргда цун. Белгалде деза, цун дегIа дIаоахал 4,5 см мара кхы ца хулилга, хIаьта дозал 1,5-2 грамма да цун.\nЦу тайпара дийнат шоашта хьалха вай мехка бIарга а дайнат, из ухказа гIалгIашкахьа дахаш дола тоъал ха а я, яхаш ба цхьабола гIалгIай мехкара нах. Вешта цох ира бат йола дахка а оалаш вай мехка дахаш да из дийнат, сона ховчох. Бакъда из мичча хана гучадаьннадале а цун цIи белгалъе езаргья гIалгIай метта Iилманхой. Цар из ца дой из де нах корабоагIаргба – шоашта бакъахьа хета массехк тайпара цун цIи яла. ХIаьта из ишта араюкъе гIолла де йиш йолаш хIама дац. Цудухьа ха дIа а ца йохийташ цох йоаккхаргйола цIи белгалйича бакъахьа хургьяр.\nСона дагадоагIа 2004 шера гучадайлар вай мехка хьалха цIаккха ца хиннача тайпара дIаьха когаш а долаш Iаьржа дай мозий. Со цу хана ятта кирпишк йотташ гIишлонхо вар. Геттара дукха Iулах хьадаьхкар уж цу шера вай мехка. Шелъелча геттара кIалдисе делча санна Iолег уж, хIанз а вай мехка дахаш, хIара шера хулаш да уж. ДукхагIа уж нийслу июль, август, сентябрь бетташка. Кирпишках, кхерах хьалъеттача хIаманна тIалете дIа ца довлаш доахкаш хул уж. ЙIовхал геттара дукхаезаш да уж мозий. Из секам тахка мичара денад хьежача а бакъахьа хургдар Iилманхоша.\nИштта цхьаькха секам да дадальг оалаш, цхьаболчар даьлий етт а оал цох эрсий метта тIара божье коровка яхача цIера тIара хьа таржам даь. Укх шера сентябрь октябрь ши бутт геттара бIайха бера вайцига. Цу хана камаьрша хьежаш бола малх къайлабоаккхаш, Iулах хьадера вайцига из секам IажагIеи, моажеи, Iаьржеи, сийнеи, цIеи, мореи бесаш долаш. ХIанзалца вай мехка нийслуш хинна дадальг цIеи, наггахьа моажеи бос болаш мара дацар. ХIаьта из вай мехка керда хьатIадена секам даьшха цунгара пайда баргба е зе даргда хьожаре бакъахьа бар биолгия Iилман говзанчаш.\nУж хьоахадаьраш а доацаш кхы а геттара дукха дийнаташ да вай мехка хьалха цIаккха хиланза, наха теркал а деш, къаьстта секам. Аз айса теркалдаьчох 2004 шера денз массехк дийнат тIаденад вай мехка. Уж зене да е пайдана да вайна хац. Бакъда хIара кхоллам Дала цхьацца шоай декхараш а никъ а болаш ма кхелладий. Уж вай мехка тIадахкар хила тарлу, Россе доазонаш кхыча пачахьалкхенашца дийла хилар. Из доацаш вайна ма харра тIехьарча хана вай мехка арахьара дукха сурсат чудахь: сом, хаьс, ялат царца хьадаьхка хила а тарлу уж дийнаташ. Масала коартолаш юаш йола чоапалг (колорадский жук) вай мехка чу мишта енай а маца енай а хов вайна. Эггар хьалха уж вай мехка гучаяьннай 1980 шерашка, Америкера дуккха хьатIаэзача коартолашца. Тешаргдий шо, цул хьалха вIалла хул оалаш а хезаяц уж чоапалгаш гIалгIашта. ХIаьта а вай мехка дика дIатар а енна яхаш я уж, ди тIехьа ебаш.\nИз коартолаш юаш йола чоапалг цхьан дешаца белгалъеш цун цIи тиллаяц цу хана денз таханалца, метта говзанчаша, цудухьа наха шоашта бакъахьа хетача тайпара колорадский жук, е коартолаш юаш йола чоапалг оал цох. Вешта чоапалг а яц из, хIаьта бомбарга ваьра чу йоагIаш, цун тайпан я.\nМоллагIа хьалха вай мехка хиланза дола дийнат гучадаьлча цох хоам бе беза наха из гIулакх тохкаш цу даькъе къахьегаш болча Iилманхошка, цар из гIулакх цхьан кога тIа доаккхаргдолаш. ХIана аьлча цар шоашца дика а во а да йиш я, лазараш а дарба а да йиш я. Е цхьаккха зе а пайда а боацаш шоашта дахаш хила а тарлу уж. ХIаьта ма дарра цар гIулакх ховргда дукхача шерашкахьа царца къахьегаш болх беш болча Iилманхошта.\n← Боджи, борзи\nИз хиннад 125 шу хьалха →\nУлучшение инфраструктуры региона и соблюдение прав жителей придорожной зоны в приоритете при реализации проекта реконструкции ФАД «Кавказ»\nЧто ты умеешь и что делаешь


Орцано къарйина харцо\nОьрсийчоь - Урень-гIала, Нижний Новгород-мохк, 20Тов2013.\nМаршо Радионо кхо кΙира хьалха орца дийхира бакъоларъярхошка а, Нижний Новгородерчу нохчийн векалте а, цигарчу ФСБ-но а, полицино а оцу мехкан Урен-гΙалахь къахьоьгучу нохчашка цΙехьа юм е аларца доьзна. Къаьмнашца гома долчу Ιедалийн юхадаккха дезна шаьш дан леринарг.\nIедалдайша дуьйцург мухха делахь а, Нохчийчохь белхан меттигаш елахь а, яцахь а Iаламат дика хаьа кхузахь бехаш болучарна. И болх цахилар бахьнехь, шаьш лан еза халонаш кхета а еш, бIаьсте тIеярций, эзарнашкахь вайнах махках бовлу, Оьрсийчохь белхан меттигаш а карийна, доьзалан аьтто бан Iалашонца.\nТкъа лан еза халонаш ю, уггар хьалха Iеделехь болучара а, полисхоша а беш болу тIеIаткъам: балхах юкъара а бохуш, зераш до шаьш бохуш, тIакхайкхар а. шайн урхалле дIабигар а, даьлла хIумма а доццушехь, куьйган ларш яхар биста кхаччалц. Доцца аьлча, кегийчу къаьмнийн векалш, къаьсттина нохчий сийсазбеш, хьийзош бу Оьрсийчохь уьш кхечу пачхьалкхера тIебаьхкина нах болуш санна.\nЦу хьокъехь,кIоршаме,юьхьйоцуш адамийн бакъонаш талхорах дуьйцуш, дуккха а масалш далош Нухажиев Нурдис кехат хьажийна Москох, Оьрсийчоьнан президент волчохь, юкъаралла кхиоран а, бакъонашларьяран а кхеташонан коьртехь волчу Федотовга.\n«Пачхьалкхан хIума гал ца далийта а, цуьнан кхерамазалла шеконе ца йиллийта а,- боху шен кехатехь Нухажиевс,- уггар хьалха Iедалехь болучара: гIуллакххоша а, низамхоша а шайна хьалха лаьттарг нохчо я суьли санна тIеэца ца веза, цара иза тIеэца а, лара а, кхето а веза Оьрсийчоьнан гражданхо санна».\nНухажиев Нурдис ша Мосох хьажийначу кехат тIехь нохчашка боцу бехк кхийдорехь, цхьамогIа масалш а далош, хьахадо Нижний Новгород-махкарчу Урень-гIалахь хилларг а.\n"Даьлларг хIума а дойцуш, хьехархошна хIусамаш югIуш болу гIишлошьярхой, 22 стаг, полицин урхалле дIа а бигина, куьйган ларш а йохуш, суьрташ а дохуш, Iаткъам кIел а латтийна, цул тIаьхьа шайн кIоштера дIадовлар тIедиллина…». Бакъонашларьярхочо билгалдаккхарца и хIуманаш маггане а магийта йиш йоцуш низамаш талхор ду.\nНухажиев Нурдис Москох дахьийтинчу кехат тIехь хьахийначу гIишлошъярхойн тобанна коьртехь ву Эдельмурзаев Хизар. И ву карладоккхуш кхо-диъ кIира хьалха Уренехь хилларг.\nСоьца къамел деш волчу Эдельмурзаев Хизарс чIагIдарца, Маршо Радионо гIарадаккхар бахьана долуш, харцо эшо ка а яьлла, шайн болх кхиндIа а беш бу гIишлошьярхойн.\nНижний Новгород-махкахь шайца лелийна харцонаш тоа а тоьъа, цхьаболу Нохчийчуьра гIишлошярхой, марха достучу дийнахь цIабахккарх, юха ца боьлхуш, севцца. Иштачех ву 55 шо долу кибарчигйиллархо Сугаипов Iела.\n"ХIуъу а тIе а кхоьллина, хьо чуволла а эхь дацара цигарчу низамхошна. Тешам болуш меттиг яцара. Сан-м бацара цаьрга стакан Iайг хиллал а тешам. Цундела со а, сан ши кIант а цIахь сецна». Ишта кхетийра Iелас ша цIахь сацар.\nФСБ-н, полицин кхерамах хьалхабевлла


Кадыров Ахьмадан барельеф\nНохчийчоь кечлуш ю 1999-чу шарахь Кремло шен цIарх мехкан да а хIоттийна, 2004-чу шарахь веллалц мехкан куьйгаллехь Iийна Кадыров Ахьмад вина 63 шо кхачар шоьтан дийнахь даздан. Цунна кечбина барамаш бу дуккха а. Оцу денна иштта кечлуш бу махкара кхерамзаллин ницкъаш а, полици а, кхийолу хьукматаш.\nКадыров Ахьмад вина 63 шо кхачарна лерина керлагIишлош ю Нохчийчохь кху деношкахь схьайоьллуш: къуIан дагахь Iамочийн хьужар, 5 маьждиг, йоккха спорткомплекс, ишколаш, оьздангаллин хIусмаш, масех тIай ишта кхин дIа а. Йина йоккхуш мел йолу гIишло бIаьрга Iуналле а эцна масийтта де хьалха дуьйна а полисхоша ларйина.\nЦу кепара сема лардинчех ду Теркйист кIоштера маьждиг а, йоккха спортан комплекс а. И гIишлош схьайоьллуш цига кхаьчна мехкан куьйгалхой а, бу мел боху Iедалдай а. Бегашена а доцуш кечам бинера теркйист кIоштехь масала маьждиг схьадоьллучу 22 –чу денна.\nИ де рузбана де хиларе терра кIоштан массо маждигашкахь кхайкхамаш бира цук дийнахь рузба хIинцца дина даьккхинчу ЧIулгаюьрта маьждигехь хир ду аьлла. Дуккха а билламаш а бара хIиттийна: Iедалан балххаь мел волчарна тIехь дара цу дийнахь Далла Iамал кIоштан доккхачу маьждигехь дар а, коьртехь пес хилийтар а, коча оьхкина суьлхьанаш а, тIеюьйхина веттарчий долу нохчийн коч а, пхьаьрса кIелахь а ламазан куз а.\nКоча оьхкина суьлханаш стенна оьшуш ду,кисанахь хила ца мега уьш боху хаттар тергамза а дитина аьлчи,ламазан куз оьшуш бара маьждиган чу ца хIоьъчи арахь, малхехь ламаз дан. И тIедахкарш кхочушдинарш чот а йоцуш дукха бара ца динарш кIезиг ца хиллехь а. МогIарерчу наха хьехархоша а, лоьраша а, кхечу белхоша а чIогIа дийцаре деш дара шайлахь Iедалхоша детташ долу зил-дозанаш.\nБахархошлахь алсам бара Iедалдайша лелориг къобал ца дийраш а. дуьне доьхчи а ЧIулга юьрта гIур дацара шаьш баьхнарш а, тIеюьйхина хIара-и хилийта бохуш цIерш еттар харцо лоруш берш а.\nМаьждиг дуьзинчул тIаьхьа малхехь арахь ламазе хIоьттинарг вара 500-600- вахархо боху цигахь хиллачара. Мехкан куьгалхочо а, баьхкинчу беза-баьккхийчу хьешаша а маьждиг чохь дина къамелаш, араяьккхина кхин репродуктор хIума а йоцуш. Кхузара рузба дIадаьлча шайн кузанаш кара а эцна дIасабевлла.\nКадыров Ахьмадан - 63 шо


Ашхабадерчу паркехь адамаш\nСвобода Радион туркменийн сервисо хаамбарца, Ашхабадехь полисхоша ца могуьйту зудаберашана а, божаберашна а цхьаьана буьйлабелла лела. Полицин белхахоша кехаташ хоьтту кегийрхошка, къаьсттина жигара хьийза уьш "Ылхам" олучу паркехь.\nНагахь санна, кIанта шеца йолу йоI шен йиша ю алахь, документаш схьагайтар тIедуьллу царна. Нагахь, кIантаца цхьаьна доьшуш и йоI хилахь, полицин декъе даладо ший а, цул тIаьхьа дешаран хьукмате бовлу, билггал церан цIераш къасторхьама, тIаккха студентийн дега-нене дIахоуьйту. Шаьш лелочун бахьанех кхин совдаьккхина хоуьйтуш дац ницкъхоша.\nТуркменистанан шахьарахь кхул хьалха а зударшка а, божаршка а дIахьедора полисхоша, церан тIехулара хатI бахьана долуш, тарлора уьш урамашкахь сецо а.\nКху шеран Товбеца-баттахь Свобода Радион туркменхойн редакцино дуьйцура, Фарапскан а, Дарганатинскан а кIошташкахь полисхоша сецорах зударий, джинсаш йоьхна а, тIелетта, йоца кучамаш тIехь хиларна а. Ишта бехкаш дохура макияж ярна а, месашна басарш дарна а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ХIусамда интернет чухула хийра зудчуьнца къамелаш деш хилча хIун дича бакъахьа ду?\nАссаламу Iалайкум! ... (Бусалба йиша ю хоьттуш, шен хIусамда интернет чухула хийра зудчуьнца къамелаш деш хилча ша хIу дича бакъахьа ду?).\nЛераме йиша! Хьан са гатделчи а, хьуна хала хетчи а хьуна билла бехк бац. Хьан хIусамдас дийриг а, лелориг а дика хIума ду аьлла а ца хета суна. Бакъду, цо иза къайлах лелош делхьара, кхоно иза хьуна гучадаьлча хьуна кхин а чIогIа халахета тарлора, хьо кхин а чIогIа оьгIаз йаха а тарлора. Дика хир дара цо и хIума йа хьуна гуш а, йа къайлах а ца леладахьара.\nТкъа, ахь дича дика хир ду аьлла хеташ долу хIума дуьйцуш цхьа масех хьехар дийр ду ас хьуна.\n1. Лераме йиша! Хьайн майра кхечу зударшка хьашт долуш ма хилийта. Кхечу зударшка къамел дан цуьнан хьашт а ма хилийта. Кхечу зударшкахьа цуьнан ойла а ма латтийта. «И ма хилийта-м боху ахь, ас муха хулуьйтур вац иза иштта?» - аьлла хаттар кхоллалур ду хьан ойланехь. Цунна жоп иштта ду: майрачуьнан а, зудчуьнан а шаьшшина къаьсттина дахар ду, эвхьаза дахар. Цу дахарехь ахь массо кепара долу бахьанаш лело деза, цуьнан ойла кхечаьрца ца латтийтархьама. Зуда Дала кхуллучу хенахь дуьйна эхь хеташ кхуллуш ю, эхь хеташ хилар дика хIума а ду, делахь а хьан майрачуьнан ойла акха яла йолаеллехь, хьуна хаа деза: майрачунна а, зудчунна а юкъахь оцу балха тIехь дукха эхь хеташ хилар дика дац, цу балхехь эхь хетаро цаьршинна юкъахь хийро лоттуьйту. Майрачо а, зудчо а вовший массо агIор марзо эцар Дала хьанал дина ду, ши хIума доцург: зуда ламаз юхучу хенахь дерг а, доккхачу гIулкхана аравахарехь дерг а. КхидIа дерг массо хIума хьанал ду. Цундела, хьайн майрачунна хьаста а ло, кеч а ло, иза Iеха а ве, цуьнца ловза а ловза, эхь а ма хета. Хьо эхь хета бохуш Iахь, майра воцуш юьссур ю хьо, доьзал а бухур бу хьан. Ткъа массо хIума хIинца кхузахь ца дийцича а, оьрсийн маттахь яздина дуккха а ду хьуна цунах лаьцна.\n2. Хьайн дахарна а, хьайн хьекъална а, айхьа хьайна а тIехь ойла йе. Хьайна цхьа пайдане дан хIума караде. Масала, «саморазвити» юьйцуш йолу «книгаш» еша хьажа, царна тIехь дерг хьайн ницкъ кхоччург кхочуш дан а, лело а хьажа. ХIокху дахарехь хьайга хIун лар йиталур яра-те алий ойла йе. Иштта ойла йаро хьан дахарехь дукха хIума хуьйцур ду аьлла хета суна. Хьайн цхьа дешар деша аьтту белахь, хьайна пайденна долу цхьа Iилма Iамо хьажа, деша хIотта хьажа, керла мотт Iамо хьажа, йа иштта цхьа кхидолу хьайна дуьненахь а, эхартахь а пайденна хир долу хIума Iамо хьажа. Хьо цхьаъ деш хилар – оьшучул совнаха ахь са ца гатдаран бахьана хир ду.\n3. Хьайн хIусамдега, иза паргIат волчу хенахь, шаьшшиъ цхьана долчу хенахь, цунна халахетар доцучу кепара йистхила, «серьезно», даггара йистхила. Хьайна иза веза а ала цуьнга, хьайна иза оьшу а ала, и ца хилча хьайн дахар хьайна доцуш санна хета а ала, хьайна цуьнца ирсе самукъане яха лаьа ала, тIаккха цо иштта и хIума лелоро хьайна новкъарло йо ала, хьайгахь даим сингаттам лоттуьйту ала, цо хьайн дахар хала до ала. Хьуна иштта и хIума хиларан бахьана хьуна иза везар а, эшар а ду ала. Цундела, «сох къахете, ас хьан ма-барра сан лерам бей, и хIума ма дахьара ахь» ала. «Ахь боххучу кепара хьо ирсе ван гIоьртар йара со, хьуна луъург дийр а дара ас, Дела оьгIаз вохуьйту хIума ца хилчахьана, массо агIор хIинццалц хьо реза ван гIерташ схьа а еънера со» ала, «кхидIа а иштта чекхъяла реза а ю со; хьоьгара цу хIуманна гIо а доьху ас» ала. Шен кийрахь жимма а дог долуш и велахь, ахь иза ма-аьлла сихха жоп ца лахь а, хьоьга ладугIур ду хьуна цо. Бусалба стаг вац иза?\n4. Йоха ма йоха! Хьайна тIе мел йоккха хало хIоттарх йохий ма хьовза. Дала вай хIокху дуьненахь тайп-тайпана халонашца зуьйш ду. Цундела вай собаре хила а деза, хьекъале хила а деза, Дела реза воцург ваьшкара далийта а ца деза. Хьайна тIехIуьттуш йолчу халонашна доьхьал е́лалуо. Оцу халонах хьайна пайда хуьлу агIо муха ю а хьажа, йа и хало пайдане ерзо а хьажа. Да́лош долу масала жимма доккха делахь а, кхечу «теманехь» делахь а, ала лаьа суна: цхьана Iилманчо олуш хезира суна, Iаьмиркахой, ойла йар тIехь а, ойла йаран некъаш довзарна тIехь а чIогIа хьалхе яьккхина генабевлла бу аьлла, шайна цхьа доккха зен хилча оцу зенах шайна пайда муха бийр бара ойла йо цара, и зен шайна пайдане муха дерзор дара хаьа царна. Цо дуьйцург 11 сентябрь а, цул тIаьхьа бусалба мехкашкахь Iаьмиркас динарг а дара. Ткъа и хIума муьлхха а адамо шен дахарехь лело йиш йолуш ду: шена хьалха хIуьттуш йолу халонаш шена пайденна ерзо хьажар. Цундела ахь а ойла йе, хьайга оцу айхьа дуьйцуш долчу хIуманах хьайна а, хьайн хIусамдена а, хьайн доьзална а, шайн дахарна а хIун пайда балур бара.\n5. ТIаккха, и дерриге бахьанаш лелорца цхьаьна, АллахIе доIа дар а, Цуьнга хьайна хьайн дахарх а, хьайн доьзалх а, хьайн хIусамдех а беркат дар дехар а диц ма де. Делера гIо лаха хьайна, оцу хьайна тIехIоьттина йолчу киртигах яла ма-езза чекхйа́ла. Цуьнга хьайна нийса некъ гайтар а деха. Айхьа муьлхха а бахьана лелочу хенахь, хьайн болх берриге Цуьнан кера дIалуо, тIетовжар Цунна а хилийта.\n6. Стагера а, зудчуьнгара а гIалат долуш хуьлу хьуна. Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: "Массо адамера гIалат до́лу. ГIалат до́лучерах уггар дика берш - (шайгара даьллачу гIалатана) тоба дийриш бу". Цундела, тахана шайтIано ойла хьовзийна лелаш велахь а, кхана тоба а дина дохко вала а мега хьуна хьан хIусамда, цул диканиг кхин хьуна цкъаъа хир воцучу кепара. Оцу таханлерачу вочу хьолехь иза даим лаьттар ву олийла ма дац. Дала мукъа лахь, дикачу агIор хийцалур ву иза. Ткъа хьо, цундела, цунна гIоьнча хила еза.\nДала гIо дойла хьуна!\n12.03.2011 = 07.04.1432\n Тирмизий, Ибн МаджахI, Хьаким.


Латинан мотт — Википеди\nМалхбузан а, Къилба Европа а, Гергара Малхбале, Къилбаседа Африка (I - V бӀешерашкахь)\nхьалхара — Шира Рум\nПапская академия латыни[d]\n100 стаг (2013)\nЙозан мотт юьстахбеккхира романан а, германан а меттанаш XII - XV бӀешарахь (Малхбален Европехь XVII бӀешарахь), Ӏилманехь биснера XVIII бӀешо кхаччалц, биологехь а, лоьраллехь а, юстицехь а, католицизмехь таханлера де кхаччалц\nБуьйцу мотт: цунах IX - бӀешерашкахь кхоллабелира романан меттанаш\nLapis niger (ма-дарра Ӏаьржа тӀулг) — латинан меттара йоза тӀехь долу уггар ширачу иэсех цхьаъ\nЛати́нан мотт (шен цӀе — Lingua latina), я латина — хӀиндаЕвропин доьзалан меттанех италийн меттенийн Латин-фалийн ген мотт. Таханлерачу дийнахь, доза тоьхна лелош белахь а (къамелан боцу мотт), иза италийн меттанех жигарчех цхьаъ бу.\nЛатинан мотт хӀиндаЕвропин меттанех уггар ширачех йозан мотт бу.\nТахана латинан мотт бу официалан мотт Сийлахь Ӏаршан, Малтан орденан, гӀала-пачхьалкхан Ватиканан, ткъа иштта, цхьаццанхьа, Руман-католикийн килсан.\nЕвропин (уьш доцучу а) меттанашкара дукха дешнаш латинан бух болуш ду (хьажа иштта Дуьненаюкъара лексика).\n2.1 Шира латина (ширалатинан мотт)\n2.2 Классикан латина\n2.3 Классикан тӀаьхьара латина\n2.4 ТӀаьхьара латина\n2.5 Юккъера бӀешерийн латина\n3 Меттан дуьненаюкъара юкъаметтиг\nКоьрта йаззамаш: Латинан абат, Латинан лиераш а, орфографии а\nC а, K а элпаша билгалдоккху /k/. Ширачу йозанашкахь C дукха хьолахь леладо I а, E а хьалха, ткъа K леладо A хьалха. Амма классикан заманахь K элп дара латинан дешний жимачу испискица доза тоьхна; желтоша схьаэцарехь каппа (Κκ) даиман а C элпаца гойту. Q элпо къастадо минимум меттигашкахь /k/ а, /kʷ/ а, масала cui /kui̯/ а, qui /kʷiː/ а.\nШирачу латинехь C билгалйоккхура шиъ тайп-тайпана фонема: /k/ а, /g/ а. ТӀехьа юкъадаьккхина G элп, амма C яздар дисина цхьа могӀа шираруман цӀераш яцъярашкахь, масала Gāius (Гай) доца яздора C., ткъа Gnaeus (Гней) Cn. кепара.\nКлассикан латинехь I а, V а (цӀе: ū) элпаш билгалдаккхара мукъа аз /i/ а, /u/ а, мукъаза аьзнаш (нийса аьлчи, ахмукъа) /j/ а, /w/ а. Юккъера бӀешераш чекхдовлуш къастодолийна Ii/Jj а, Uu/Vv а, уьш хӀинци а латинан текст арахоьцуш бехкам бина а дац. Дукхах дерг Ii, Uu, Vv бен ца леладо, наггахь — Ii а, Vu а.\nY а, Z а элпаш юкъатоьхна классикан муьрехь желтойн дешнаш яздархьама; W элп юкъатоьхна Юккъерчу бӀешерашкахь германхойн дешнаш яздархьама.\nАхмукъа /j/ гуттарен а шалха долара мукъа аьзнашна юкъахь, амма иза ца гойтура йозанехь. Мукъачун Iахмукъачун I хьалха яз а ца дора, масала /ˈrejjikit/ ‘юхакхоьссина’ дукха хьолахь яздора reicit, ткъа reiicit ца яздора.\nДаккхий-кегий элпаш юкъадаьхна Юккъерачу бӀешерашкахь.\nЛатинан абат йозан бух бу дуккха а хӀинцалерачу меттанийн.\nЛатинан мотт фалийчуьнца (латин-фалийн бухара тоба) цхьаьна могӀарехь, оскан а, умбран а меттанашца (оскан-умбран бухара тоба) цхьаьна, дора хӀиндаЕвропин доьзалан меттанийн италийн га. Ширачу Италин историн кхиаран процессехь латинан мотт аратеттина кхечу италийн меттанаша, хан-заманахь дӀалаьцна коьрта меттиг малхбуза Юккъера хӀордан гуонаха. ХӀинца бу ма-аллара деллачу меттанийн декъахь, ширахӀиндийнарг (санскрит), ширагрекийнарг санна.\nЛатинан меттан историн кхиарехь, чоьхьара эволюцин а, кхечу меттанашца уьйр хиларан а амалашкара хьаьжчи, билгалбоккху масех мур.\nШира латина (ширалатинан мотт)[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЛатинан мотт юкъабаьлла вайн эрал 1,5 эзар шо хьалха. Вайн эрал хьалхара I эзар шо долалуш латинан маттахь къамел дора Апеннинан ахгӀайрен юккъерчу декъа малхбузехь, Тибр хин лахенехь лаьтта жимачу Лаций (лат. Latium) областера бахархоша. Лацехь дехачу тайпанах латинаш (лат. Latini) олура, церан маттах — латинийн. Оцу областан центр хилира Рум (лат. Roma) гӀала, цуьнан цӀарах цига охьахевшинчу италийн тайпанаша шайха румхой (лат. Romani) ала долийра.\nЛатинан меттан уггар шира йозан иэсаш ду, хьесап дарехь, вайн эрал хьалхара VI бӀешо чекхдолуш V бӀешо долалуш яздина. Иза ду 1978 шарахь ширачу Сатрик гӀалахь (Руман 50 км къилбехьа) карийна йоза, терахь делла цунна вайн эрал хьалхарчу VI бӀешеран тӀаьххьара итт шо аьлла, 1899 шарахь руман форумехь ахкарш деш карийна 2,5 эзар шо хан йолу кагбеллачу Ӏаьржа тӀулган тӀиера йозан кийсиг. Шира латинан шира иэсаш юкъайогӀу дикка дукха долу каш тӀиера йозанаш а, вайн эрал хьалхара III бӀешераш юккъера II бӀешо доладаллалц, царех уггар гӀарадевлларш руман политикин гӀуллакххойн Сципионийн эпитафеш а, Вакхан сийлаллех йолу сенатан текст а.\nШирачу муьран воккхачех векал ву литературин меттан областехь шираруман комедиограф Плавт (вайн эрал 245—184 шо хьалха), цуьнан комедех вайн хене яьлла 20 комеди юьззина, цхьаъ — кийсакашца. Терго ян еза, Плавтан комедийн дошаман хӀоттам а, цуьнан меттан фонетикан могӀа а дикка уллехьа беана бу вайн эрал I бӀешо хьалхара — вайн эран I бӀешо доладалуш хиллачу классикан латинан.\nКлассикан латина[нисйе бӀаьра | нисйе]\nКоьрта йаззам: Классикан латина\nКлассикан латина кхетадо литературин мотт бохург маьӀнехь, Цицеронан (вайн эрал 106—43 шо хьалха) а, Цезаран (вайн эрал 100—44 шо хьалха) а, Вергилийн (вайн эрал 70—19 шо хьалха), Горацийн (вайн эрал 65—8 шо хьалха), Овидийн (Вайн эрал 43 шо хьалха — 18 шо) прозаикийн кхолларшкахь а, поэтийн кхолларшкахь а иза кхаьчна уггар чӀогӀа къаьсташ хиларе а, синтаксисан нийсоне а.\nКлассикан латинан мотт кхоллабаларан а, къагаран а мур Румах Дуьненаюккъера хӀорд йисттера уггар йоккха пачхьалкх хиларх доьзна хилла, цара шайн Ӏедалан куьйгакӀела балийна шуьйра мехкаш Европин малхбузехь а, къилба-малхбалехь а, къилбаседан Африкехь а, Жимачу Ахехь а. Руман пачхьалкхан малхбален провинцешкахь (Желтойчохь, Жимачу Азехь, Африкин къилбаседан бердйистехь), уьш румхоша схьабохучу хенахь, шуьйра баьржина бара желтойн мотт а, лакхара тӀегӀанехь кхиина желтойн оьздангалла а, цундела латинан мотт дика ца баьржира цигахь. БӀостанехьа дара гӀуллакхаш малхбузан Дуьненаюккъера хӀорд йисттехь.\nВайн эрал хьалхара II бӀешо чекхдолуш латинан мотт коьрта Италийн берриг мохк тӀехь хилла цаӀара, официалан пачхьалкхан мотт санна, чубаьржа румхоша къарйинчу Пиренейн ахгӀайренан а, хӀинцалера къилбан Францин а областашка. Румхойн салташкахула а, йохк-эцархошкахула а латинан мотт шен къамелан кепара карабо меттигерчу бахархойн массашна, схьабаьхначу махкашкахь романизаци яржаярехь иза уггар эффект йолу гӀирс хуьлу. Цу тӀе уггар жигара романи мотт тӀеоьцу уллора румхой лулахоша — Галлехь (хӀинцалера Францин, Бельгин, Нидерландин а, Швейцарин цхьацца дакъошкара мехкаш) баьхна кельташ. Румхой Галли яккха буьйлабелла вайн эрал хьалхара II бӀешеран шолгӀачу декъехь, схьаяьккхира вайн эрал хьалхара 50-гӀа шераш чекхдовлуш, Юлий Цезарь баьчча волуш дехха тӀемаш динчул тӀехьа (вайн эрал хьалхара 58—51 шерашкара галлийн тӀемаш). Оццу хенахь румхойн эскарш уллера уьйре довлу Рейнан малхбалехьа шуьйрачу кӀошташкахь дехачу германхойн тайпанашца. Цезарь иштта шозза воьду Британе, амма и йоцачу хенахь йинчу экспедицеш (вайн эрал 55—54 шо хьалха) ца хилира тӀехьало йолуш румхойн а, меттигерчу кельтийн а юкъаметтигашна. Цул тӀаьхьа 100 шо даьлчи, 43 шарахь бен, Британи ца яьккхира румхойн эскарша, уьш цигахь бисира 407 шо кхаччалц. Иштта, пхеабӀешарахь гергга, 476 шарахь Руман империи йожжалц, цигахь дехаш долчу Галлин а, Британин а тайпанашна а, ткъа иштта германхошна а боккха Ӏаткъам бо латинан меттана.\nКлассикан тӀаьхьара латина[нисйе бӀаьра | нисйе]\nРуман исбаьхьаллин литературин мотт классикан латинах къастабо, цунах классикан тӀаьхьара (тӀаьхьара антикан) муьран мотт олу, хронологица керлачу эран хьалхарчу шина бӀе шерашца нисло иза (хьалхара империн мур). Бакъ ду, оцу хенан прозаикийн а, поэтийн а мотт (Сенека, Тацит, Ювенал, Марциал, Апулей) къаьста къаьсташ йолчу шен кепарца; амма хьалхарчу бӀешерашкахь кхоллаелла латинан меттан грамматикин хӀоттаман норманаш йоха ца йо. Латинан меттан классикан а, классикан тӀаьхьара а аьлла бекъабаларан лингвистикал чӀогӀа литература Ӏаморан маьӀна ду.\nТӀаьхьара латина[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЛатинан меттан тӀаьхьара латина олуш болу мур билгалболу ша-кепара, хронологин дозанаш ду III—VI бӀешераш — тӀаьхьара империн а, и йоьжначул тӀаьхьа кхоллаяларан а мур. Оцу хенан яздархойн кхолламашкахь — дукхах дерг историкийн а, керсталлин дешанчу нехан а — хуьлу морфологин а, синтаксисан а хиламаш болуш меттигаш а, иза керлачу романийн меттанашка дехьадовларан кечам бу.\nЮккъера бӀешерийн латина[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЮккъера бӀешерийн, я керсталлин латина — иза уггаре хьалха литургин (Далла гӀуллакхдаран) тексташ — хӀосташ, эшарш лекхар, дуӀанаш ду. IV бӀешо чекхдолуш Иероним Стридонскийс гочйина ерриг Библи латинан матте. «Вульгата» цӀарца бевзаш болу и гоччам, лерира оригиналца цхьа мах болуш XVI бӀешарахь католикийн Тридентан гуламехь. Оцу хенахь дуьйна латинан мотт, цхьаьна могӀара ширажугтийчуьнца а, ширагрекийчуьнца а, лору Библин беза мотт.\nМеттан дуьненаюкъара юкъаметтиг[нисйе бӀаьра | нисйе]\nДуьххьарлера массара тӀеэцна мотт, мел кӀезиг а, Юккъера а, Малхбуза а Европехь бу латинан мотт. Цунах ала мегар ду, цхьана хенахь иза бара цхьаъ бен боцу оцу регионера йозан мотт. Французийн, испанхойн, италхойн, ингалсан меттанаш литературин кепашка кхуьучу хенахь, дипломатин векалшна инструкцеш хӀиттайора векалчийн пачхьалкхерачу маттахь. Уггар тӀаьхьа яздан долийра немцойн маттахь. Латинан мотт лелабора дипломаташ шайна юкъахь къамелаш деш, хӀунда аьлчи агӀонашна ца хаара шеца къамел дечунан мотт.\nЛатина дӀабаьлчи алсама лелориг французийн мотт бара. XV бӀешо чекхдолуш иза хилира паччахьан кертара мотт Савойхь а, Нидерландашкахь а, кхин а императоран кертан мотт а. 1508 шарахь «Лига Камбре» (Папа, Франци, Австри, Испани) кхоллаелчи, бартбечеран бакъонаш, французийн агӀора а, империйн агӀора а, язйира французийн маттахь, амма ратификацин грамоташ хӀиттийра латинан маттахь. Ингалсан Генрих VI-гӀачо яздора Французийн Карлу VII-гӀачуьнга французийн маттахь, дукха хьолахь и матт лелабора йозанан а, бартан а юкъаметтигашкахь оцу шина пачхьалкхана юкъахь. XVI бӀешо дӀадолуш Францин паччахьо цхьаьнгге ца яздора латинан маттахь, Польшан паччахь воцачуьнга, – иштта аьттоне кхечира французийн мотт баржар.\nXVI бӀешо долалуш барт ингалсан, немцойн я италин меттанашкахь хӀоттабора пачхьалкхашна юкъахь, нагахь церан юкъаметтигаш доьзалан я доьзалан гергга амал йолуш ялахь. Иштта, ингалсан мотт лелабора ингалсан-шотландхойн юкъаметтигашкахь; немцойн – германин эланийн юкъаметтигаш а, Германин Богемица , Мажарчоьнца, Швейцарица юкъаметтигаш луьстуш. Италин мотт наггахь лелабо кегийчу италин пачхьалкхашна юкъахь. Нидерландашкахь а, Лотарингехь а, Мецехь а французийн мотт, хууш ма-хиллар, ненан мотт хилла. Амма дуьненаюкъара бартбаран кехат яздеш цамагабора шиъ мотт бен: латинан – апостолийн нотариусашца а, Руман курица йихкина ерриг юкъаметтигийн система а, французийн а. ТӀаьххьарчунца пайда эцара Ингалса а, Германис а, кхин дацахь а, уггар хьалха Францица а, Нидерландашца а бартбеш. XV бӀешо чекхдолуш Ингалсо шен бартаца Францийца юхаерза йолаелира латинан матте..\nВестфалан барташ (1648 ш.) латинан маттахь хӀиттийна дара. 1648 ш. 30 январан Испанина а, Цхьаьнатоьхна провинцешца а юкъара барт, цуьнца тӀеххьарнаш паргӀата хиларан дери дира, хӀоттийнера французийн а, голландийн а меттанашкахь; амма Францин а, Сийлахь Руман империн а массо юкъаметтигашкахь лелийна латинан мотт Французийн революции хиллалц.\n1670 ш. 11 июлехь хилла Ингалсан-данин барт хӀоттийнера латинан маттахь, 1674 шеран ингалсан-голландийн барт санна, амма 1677-1678 шерийн Бертан барт язбина французийн маттахь.\n1701 ш. 7 сентябрехь бина Йоккха Бартах болу барт латиница яздина бу, иштта бу 1703 ш. 16 майхь Йоккха Британин, Императоран, Инарлин штаташна, Йоккхачу бертан декъашхойн, Португалин юкъахь бина барт.\n1711 шарахь паччахь-аьзнис Аннас яздина шен бартхошка латинех, латинан маттахь хӀиттийра Утрехтан конгрессе цуьнан векалшна елла йолу бакъонаш а. Амма конгрессан 1712 шеран хьалхарчу хийшаршкахь Ингалсан, Пруссин, Савойин, Инарлин штатийн дӀахьедаршфранцузийн маттахь дара.\n1713 ш. 11 апрелехь Ингалсан а, Францин а юкъара Йохк-эцарана барт латинан маттахь бира, цхацца тӀеяздарш цунна ду латинех а, французех а, ткъа ратификаци паччахь-аьзнин хӀоттийна латинех. Амма ратификацеш хийцаран тешалла хӀоттийна французийн маттахь.\nОццу дийнахь (1713 ш. 11 апрель) Португалица, Пруссица, Савойн герцогца, Инарлин штаташца Францис бина барташ, язбинера французийн маттахь. Оцу хенахь Швецис а, Голландис а вовшашка кехаташ кхехьийтора латинан маттахь, амма Сийлахь Петра лелабора французийн мотт.\nИспанис а, Савойс а 1713 ш. 13 июлехь машаран барт бина, иза язбира испанин а, французийн а меттанашкахь, ткъа 1714 ш. 7 сентябрехь Императоран а, Империн а, Францин а юкъара машаран барт, хӀоттийнера латинан маттахь.\nРоссис шен Браденбургца бина барташ немцойн маттахь бира, ткъа Австрица йолчу юкъаметтигашкахь тайп-тайпана меттанаш лелийра - немцойн, латинан, французийн, амма XVIII бӀешераш юккъера дуьйна гуттаренна а французийн; Ингалсаца юкъаметтигашкахь – 1715 ш. дуьйна гуттаренна а французийн мотт\nВенан машаран барт (1738) а, Белградан машаран барт (1739) а хилира латинин маттахь язбина тӀаьххьара барт.\n1748 ш. Ахенехь Йоккха Британин, Голландин, Францин юкъара машаран барт; 1763 ш. Йоккха Британин, Францин, Испанин юкъара Парижан барт; 1783 ш. Йоккха Британин, Францин юкъара Версалан барт хӀоттийна французийн маттахь, тӀе йаззам а тухуш, машаран барт беш французийн мотт лелабаро цхьанне сий ца дойу аьлла, шинггехь а кхечу меттанашкахь яздина бартан кехат лело магар. XIX бӀешарахь дуьйна тӀаьхь-тӀаьхьа чӀагӀло британин дипломатин векалийн, шайн аккредитации йолчу правительствоца, шайн мотт лелабаран бакъо.\nLatin language Викилармехь\nThe Latin Library(ингалс.) — библиотека литературы на латинском языке\nLingua Latina Aeterna(ингалс.)(оьр.)\nInterTran Архивйина 2009-08-13 — Wayback Machine(ингалс.) — переводчик, имеющий латинское направление\nЛатинский словарь. Определение форм латинских слов Архивйина 2011-04-24 — Wayback Machine\nСловарь средневековой латыни Архивйина 2012-11-20 — Wayback Machine (оьр.)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Латинан_мотт&oldid=7844054»


Нурмагомедов Хьабибан шича Москвахь лацарх хаамбина зорбанашкахь\nUFC-н Дагестанерчу экс-чемпионан шича, Bellator-н латархо Нурмагомедов Iусман лаьцна ХIинжа-гIалара Москварчу Шереметьево аэропорте ма кхеччи. Дагестанерчу Каспийск гIалахь контролан пунктехь полисхочунна машен тIехахкар бахьана ду, иза сацоран, хаамбина Baza телеграм-канало. Нурмагомедов Iусманца машенахь хилла цуьнан доттагI, яздо хаамийн гIирсашкахь.\nMash телеграм-каналан зерашца, цо лазийнарг ву 39 шо долу полицин капитан Назаров Алексей. Цуьнан коьртан чкъуран бухахь гематома а, тIехула лазийна меттигаш а ю аьлла, диагноз хIоттийна. Машен тIетоьхначул тIаьхьа дарбан цIийне вигинера иза, хIинца цIа вахийтина.\nИнстаграмехь спортзалера сториз хIоттийна Нурмагомедов Iусмана, дуьйцург бакъ дац бохуш санна. Телеграм-каналаша билгалдоккху, суьрташ шира а ду, ХIинжа-ГIалахь даьхна а ду бохуш.\nОьрсийчоьнан Юккъерчу федералан гонашкахула йолчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-гIуллакххоша тIечIагIдина, Шереметьево аэропортехь ХIинжа-гIалара деанчу кемана тIера 1998-чу шарера ши стаг лацар, хаамбо ТАСС агенталло.\nТIаьхьо Дагестанерчу Талламан комитетан урхаллин пресс-гIуллакххоша хаийтира, "Шен белхан декхарш кхочушдарца доьзна Iедалан векална дуьхьал ницкъбаккхар" аьллачу артиклехь бехкзуламан гIуллакх схьаделларх.\nХьалхо ирландхойн шозза чемпион лаьттинчу UFC-н латархочун Макгрегор Коноран сурт шен инстаграме хIоттийнера Нурмагомедов Хьабиба: "Бастрыкинера сан мидал стенгахь ю? Дагестанхойн жIугано ма йиттинера суна а" аьлла, яздина.\nНурмагомедовс дагадаийтинера цуьнца, 2018-чу шарахь Макгрегорца UFC-н чемпионан титул къовсуш летарш хиллачул тIаьхьа нисделла тасадаларш. ХIетахь дагестанхойн спортхо, хаамийн гIирсашкахь яздарца, Макгергоран командан декъашхошна тIелеттера рингал а арахьа.