13 — Сурат Арра1д « islamanserlo.net\nАхьмад Хьамза: Рамадан беттан марха кхобучуьнан раж\nСо хьахаве, тIаккха Ас шу а хьахор ду\nГIИБАТЕ ЛАДЕГIАР ДУ КЪИЛАХЬ.\n7. Элчанан ﷺ дийцар — Ахьмад Абу Яхья\n«Ванах со хIун лелош ву те?» — алий, айхьа-хьайга хатта.\n13 — Сýрат Арра1д [Къовкъар] [Мадийнатахь доьссина ‚ 43 аят ду]\nАллах1а ц1арца къинхéтаме , къинхéтам беш волчу\n1.Алиф-лáм-мийм-рá [Аллах1 т1ех дика хууш ву Шéна цáрех луург] . Х1орш [Дéлан] жайнан áяташ ду . Шá хьан Дéлéра хьоьга доссийнарг — [шéкό йόцуш] бакъдерг ду , делахь а дукхах болу нах [тéшам] ца тéша [и Цуьнгара хиларх].\n2.Аллах1 ву Шá стигланаш айъинарг [уьш совцийна] шуна гуш г1ортόраш йόцуш , [Шéца дόг1учу куьцара] «1арша» т1ехь Шá д1анисвелларг . Малх а , бутт а муьт1ахь бина Цо [пайдана , цаьршиннах] х1όр лéлаш ду ц1етоьхначу хáнналц . Цо лéладо [д1акхоьхьу массό а] г1уллакх . Цо билгалдо áяташ . Шун догтешийта шайн Дáлла дуьхьал кхéтарх .\n3.Иза ву Шá лáтта даржийнарг а , цу т1ехь [даккхий] лаьмнаш а , [лéлаш] тáтόлаш а хилийтинарг а , Цо хилийтина цу т1ехь массό а стоьмех ши тайпа . Цо хьулдо буьйсанца де . Баккъалла а цу чохь билгалόнаш ма ю ойлаечу нáхана .\n4.Лаьттахь [тайп-тайпана] дáкъош ду [вовшашна] лýлахь , кемсийн бошмаш ю , ялта ду , хурманаш ю [цхьа óрам болуш] курсе [ц1евнé] ерш а , [цхьа óрам болуш , цхьалха г1ад долуш бен] йόцурш а . Цунна [хьахийначунна] хи дуьллу [тýху] цхьана хица . Óха цáрех цхьаерш вýкхáрел [чόмана] г1όли йо йаарехь . Баккъалла а цу чохь билгалóнаш ма ю хьéкъалéчу нáхана .\n5.Хьо [цéран цатéшарх] цецвáлахь , [инзарé] цецвáлар [хьакъ долуш] цéран къамел ду-кх :»Тхоьх лáтта хилча , баккъалла а тхо керлачу кхолларехь [хир] ду тов ?» . Уьш — шайн Дéлах шаьш цатешнарш бу , уьш — цéран кόчахь [логах] буржалш [хир] ду , уьш [жоьжахатин] ц1еран дай [хир] бу , уьш гуттар [1ийр] бу цу чохь .\n6.Цáра хьо сихво вόчуьнца дикачул хьáлха . Бакъдолуш , цáрел хьалха д1адахна масалé [долу къиза] та1зарш . Баккъалла а хьан Дéла , нáхана цéран зуламна гечдеш ма ву. [иштта] Баккъалла а хьан Дéла буьрса та1зар деш ма ву .\n7.Шаьш [Дéлах] цатешначáра όлу :»Цунна т1е шен Дéлéра [цхьа] билгало йоссийнéхьáра». Баккъалла а хьо [та1зар хирг хилар] д1ахьéдархо [кхерамтасархо] ву . Х1όр къóманна [уьш] нисбийриг [вόг1ур] ву .\n8.Аллах1ана хаа х1όр стечо [шен кийрахь] лéлош дерг [х1ун бéра ду , хаа] кийранаш шá эшόриг а , совдоккхург а . Массό а х1ума Цунна гергахь бáрамца [дόзанца] ду .\n9.[Иза] Къайлах дерг а , гучохь дерг а хууш верг а ву , воккха верг а , лакхаваьлларг а ву .\n10.[Далла] Цхьатерра [хууш] ву шоьх шá [шен] къамел хьулдинарг а , шá и гучудаьккхинарг а , и шá буьйсанна хьулвелларг а , дийнахь гуш воьдург а .\n11.Цунна [адамна] шен хьалхáхулá а , шен т1éхьáхула а [хийцалуш] лéларш [малийкаш] ду , шаьш иза ларвеш Аллах1ан омарца . Баккъалла а Аллах1а ца хуьйцу нáхаца [цéран хьόлах] дерг , цáра хийцалц шайн дог1машца дерг . Аллах1ана лиъча нáхаца [цхьа] вόниг , [т1аккха] юхатόхар дац цунна , царна вац Иза вóцург [цхьá] эла .\n12.Иза ву Шá шуна кхéрамнá а , догдáхарнá а ткъес гойтург а , [дог1анах юьзна] еза мархаш кхуллург а .\n13.[стигал] Къовкъарό теспахь до Цунна хастам барца , малийкаш Цуьнах кхéрарна . Стелахаьштигаш дохкуьйту Цо , [т1аккха] уьш тýху Цо Шéна луучунна , уьш Аллах1ан хьокъехь къуьйсуш болуш , Иза г1ýда [кийтарло] ч1óг1а дерг ву .\n14.Цуьнга бу бакъ [болу] кхайкхам . Шаьш И [Аллах1] витина [ц1уйш] кхойкхурш — цáра жоплур дац царна [цхьанá а] х1уманца , шен ши кáна хинé кховдийначунна — и шен бете кхáчийтархьама — [хинό лур дерг] санна бен , [ткъа] и дац цуьнга кхόчур долуш . [Дéлах] Цатéшачéран до1а дац тилар чохь бен .\n15.Аллах1ана [сужда деш] горадоьду шá стигланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг [шен] лаамехь [долуш] а , [ца даьлла] лаамзá а , [иштта] цéран 1индаг1аш а [доьду суждане] 1уьйраннá а , суьйраннá а .\n16.Ахь áла [цаьрга] :»Мила ву стигланашин а , лаьттан а Дéла ?» [цáра жоп ца лахь] Ахь áла :»Аллах1 ву». Ахь áла :»Аша [мýха] лецна ткъа Иза вόцург вéрасаш , шайн дόлахь шайн дог1машна пайда бар а , зен дар а дόцуш [болу] ?» . Ахь áла :»Вуй ткъа цхьатерра б1аьрзéниг а , б1аьрсадерг а , йа буй ткъа цхьатерра бόданаш а , серлό а ?» Йа Аллах1ана дéкъахой бина цáра , шаьш Цуьнан кхолларах тера [дерг] кхоьллина [болу] , т1аккха царна [и ши] кхоллар [цхьатера] тарделла ? Ахь áла :»Аллах1 ву массό а х1ума кхоьллинарг , Иза ву цхьаъ верг , нуьцкъала верг».\n17.Цо доссийна стиглара [дог1ан] хи , [т1аккха эха] доладелира [хин] хершанаш шен бáрамца , йаьхьира 1овраша [шайна] т1ехула йаьлла чопа . Шá цáра хазалла йа [кхин] дика [пайден дерг] лоьхуш ц1ергахь йáгόчух а ю цуьнах тера [йолу] чопа . Иштта [цуьнах терра] Аллах1а [масална] дáладо бакъдерг а , харцдерг а . Чопа эрна [хилла] д1айоьду , ткъа нáхана пайдабийриг лаьттахь дуьсу . Иштта Аллах1а дáладо масалш .\n18.Шаьш шайн Далла [муьт1ахьаллийца] жоп деллачарна [ялсаманин] дика ду , [ткъа] шаьш Цунна жоп ца делларш — баккъалла а цéран дόлахь лаьттахь мел дерг а , цуьнца [кхин] оццул а хилча , цáра и [1áзапах хьалхабовлархьам] махийна лур ма дара . Уьш — царна вон хьéсап [хир] ду , цéран боьрзийла жоьжахати ю . Ма вон [кечбина] мотт бу-кх [и].\n19.Шá хууш верг , баккъалла а хьоьга хьан Дéлéра доссийнарг бакъ хилар , шá [бакъдолчух] б1аьрзе верг санна ву ткъа ? Баккъалла а хьéхам оьцу [Дéлан áйатех] хьéкъалан дайша .\n20.Шаьш Аллах1ан [бина] ч1áг1ам кхочуш беш а , барт ца бόхош а болу .\n21.Шаьш Аллах1а шá хоттарца омaр динарг [гергарло] хуттуш [лéлош] а , шайн Дéлах кхоьруш а , вон хьéсапах кхоьруш [ийзалуш] а болу .\n22.Шаьш шайн Дéлан юьхь лууш сатоьхнá а , лáмаз х1оттийнá а , Óха шайна деллачух къайлах а , гучохь а харж йинá а , диканца вон юхатýхуш а болу . Уьш — царна [ялсаманин] х1усаман т1аьхье —\n23.дáхаран [1адн] бошмаш ю . Цу чу г1ýр бу уьш а , цéран дайшхá а , цéран зударшхá а , цéран т1аьхьéнашхá а дика [ийманца] хилларш а , шайна массό а не1арéхула [уьш дéкъал беш] малийкаш т1едόг1уш [шаьш óлуш]:\n24.»[Дéлéра] Салам [мáршалла] ду шуна ашa [халόнашна] сатόхарна . Ма дика х1усаман т1аьхье ю-кх [и шуна хир йолу бошмаш]».\n25.Шаьш Аллах1ан [бина] ч1áг1ам бόхош а , цуьнан барт хиллачул т1аьхьа , Аллах1а шá хоттарца омaр динарг [гергарло] хéдош [ца лéлош] а , лаьттахь бόхамаш беш а берш , уьш — царна не1алт ду , царна вон х1усам ю .\n26.Аллах1а Шéна луучунна рицкъанна шортό а йо , [иштта] гаттό а йо . Уьш баккхийбийра дуьнéнан дáхарах , [ткъа] дуьнéнан дáхар [ма] дац эхартахь [долчуьнца дуьстича к1еззиг долу] зовкх бен .\n27.Шаьш [Дéлах] цатешначáра όлу :»Цунна [элчанна] т1е шен Дéлéра [йолу] цхьа билгалό йоссийнéхьáра» . Ахь áла :»Баккъалла а Аллах1а [шоьх] Шéна луург тилá а во , шá [Дáлла] т1евирзинарг цуьнга [динé] нис а во .\n28.Шаьш [Дéлах] тешнарш а , шайн дегнаш Аллах1 хьéхорца парг1ат довлурш а [нисбо Цо] . Вá [нáх] ! Аллах1 хьéхорца парг1ат довлу [шуна] дегнаш !\n29.Шаьш [Дéлах] тешнарш а , диканаш динарш а — цáрна [зовкхé] дéкъалаллá а , хаза [йолу] боьрзийлá а ю .\n30.Иштта [хьоьл хьалхарнаш санна] , Óха вахийтина хьо — бакъдолуш шел хьалха къаьмнаш д1адахначу — къόмé , хьоьга цáрна дешийтархьама Óха шá хьоьга хьехнарг . Уьш цатéша Къинхéтамéчух . Ахь áла :»Иза сан Дéла ву , кхин дéла вац Иза вόцург , Цунна т1етевжина со , Цуьнга ду сан [дохкόваьлла] юхаверзар».\n31.Баккъалла а [цхьана] Kъуръáно шéца лаьмнаш меттах-хьáдича , йа шéца латта декъча , йа шéца белларш бистихилийтача [т1аккхá а х1ара Kъуръан бен хир ма дáцара и] . Мелхό а , Аллах1ан ду дерригé а г1уллакх . Ткъа шаьш [Дéлах] тешначарна ца хиъна тов , баккъалла а Аллах1ана лаахьáра Цό берригé а нáх нисбина хир барий ? Шаьш [Дéлах] цатешнарш бу шаьш динарг бахьанехь шайна т1ебόг1у бόхам [бáла] ца соцуш , йа шайн х1усаман юххехь буссуш [и бόхам] , Аллах1ан ч1áг1ό йáллалц . Баккъалла а Аллах1а ца йόхайо [Ша] йиллина хан .\n32.[Дéлόра] Бакъдолуш , [хьоьх санна ма] кхаьрдина [ца баьшна] хьоьл хьалхарчу элчанашхá а . Аса [нисбала] хан елира шаьш [Дéлах] цатешначáрна . Т1аккха [нис ца белча] Аса [та1зарца] схьалийцира уьш , [ткъа] мýха дара Сан та1зар ?\n33.Шá И х1όр синна цό динчуьнца [и хууш] т1ех1оьттина [тергό еш] верг [ц1уйх тера ву тов] ? Цáра бира Аллах1ана дéкъахой . Ахь áла :»Бийца уьш [муьлш бу] ! Йа аша д1ахоуьйту [те] Цуьнга , лаьттахь [долчух] Цуна ца хуург , йа дашах [харц] гуш дерг ?» . Мелхό а , хазйина шаьш [Дéлах] цатешначарна шайн [къамéлан] мекарло . [Дáла] Юхатуьйхира уьш [нийсачу] новкъах . Шá Аллах1а тилόриг [милла велахь] , цуьнан вац [цхьá] нисвийриг .\n34.Царна 1áзап ду дуьнéнан дáхарехь , [Дéлόра] эхартан 1áзап сов хала [деза] ма ду . Цéран [ма] вац Аллах1ах [шаьш] ларбийриг .\n35.[Дéлах] Кхоьручáрна ч1áг1ό йинчу [ялсаманин] бéшан масал [куц] , шéна к1елахула тáтόлаш лéлаш [йолу] ; цуьнан даар дáимна [хир] ду , цуьнан 1индаг1 а [иштта] . Иза шаьш [Дéлах] кхийранчéран чаккхé ю , керстачéран чаккхé [жоьжахатин] ц1е ю .\n36.Шаьш Óха шайна [хьалха] жайна делларш , баккхийбуьйш бу хьоьга доссийначух . Тόбанашха [цхьаберш] шаьш цуьнан цхьадерг т1е ца оьцуш бу . Ахь áла :»Баккъалла а соьга омaр дина , ас Аллах1ана 1ибáдат дарцá а , асa Цунна дéкъахό ца варцá а , Цуьнга кхойкху асa , Цуьнга ду сан верзар а».\n37.Иштта , Óха доссийна и [Kъуръáн] 1арбийн [маттахь] хьукма [хилла] . [Дéлόра] Хьо цéран лаамашна [дéзаршна] т1аьхьах1оттахь , хьайга [бакъдерг] хаар деанчул т1аьхьа , хьан [хир ма] вац Аллах1ера вéрас [г1оьнчá] а , [хьо] ларвийриг а .\n38.[Дéлόра] Бакъдолуш , Óха бахкийтина хьоьл хьалха элчанаш , Óха хилийтира царна зударий а , т1аьхьé а . [цáрех цхьанá а] Элчанна [карахь] ца хилла [цхьá а] билгало йáлόр Аллах1ан пурбанца бен . Х1όр хáнна [шен] тептар ду .\n39.Аллах1а [цуьнах] Шéна луург д1адойъу , [Шéна луург] ч1аг1до . Цуьнгахь ду [хьáдеш дóцу] нáна жайна .\n40.Óха хьýна гайтахь , Тхаьш царна [1áзапах] ч1áг1ό еш долу цхьадерг , йа Óха хьо [цул хьалха] д1акхалхавахь , баккъалла а хьýна т1ехь д1акхайкхор ду , Тхýна т1ехь хьéсап дар ду .\n41.Царна [Mаккин ох1лунна] ца гина [тов] , баккъалла а Тхо [цéран] лаьттé дáхкар и шен йисташкара [цéран дόлара] эшош ? Аллах1а кхел йо , Цуьнан кхéлана [цхьá а] юхатýхург вац . Иза хьéсап чехка долуш ву .\n42.Бакъдолуш , шаьш цáрел хьалхарчáрá а йира [шайн элчанашна] мéкарло , [амма] Аллах1ан ю ерригé а кийтарло , Цунна хаа х1όр синό лéлόриг , керстанашна хуур ду хьáнна ю [эхартан] х1усаман т1аьхьé .\n43.Шаьш [Дéлах] цатешначáра όлу :»Хьо [Аллах1ан] гéланча вац» . Ахь áла :»Тоьар ву сýнá а , шунá а юккъехь теш [хила] Аллах1 а , шéгахь жайнан 1илма дерг а».\n31 июля, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 792 Хьаьжна\n« 14 — Сурат Ибрах1им\n12 — Сурат Юсуф »


Цкаевн хьокъехь кхел\nКхаарин дийнахь Буру-ГIаларчу кхело 10 полисхочунна бехкаш тIечIагIбеш сацамаш бовзийтина, меттигера вахархо Цкаев Владимир полицин декъахь хеттарш динчул тIаьхьа валарца доьзна. Кавказ.Реалиис яздина цунах лаьцна. Кхеле хIоттийначу ялханна юкъарчу рожан колонехь яккха хенаш йиттина.\nЦомаев Георгийна а, Майсурадзе Шотана а, Хохоев Аланна а итт-итт шераш кхайкхийна, Ситохов Сосланна - 8 шо, Бигаев Аланна - 4 шо, Бузоев Спатракна - 3 шо. Цугкиев Азаматна а, Дзампаев Олегна а кхоккха шераш тоьхна колонехь, Датиев Ацамазна а, Валиев Владимирна а 2,5 шераш.\nЦкаев Владимирх йиссинчу Цкаева Земфирас ша реза цахилар дIахаийтина кхелхоша бинчу сацамна, гергарчу хенахь латкъамбан дагахь ю иза.\n2015-чу шеран Гезгмашин-беттан 31-чохь Иристонерчу кIоштан полицин декъе кхайчийнера Цкаев Владимир, полицин белхахочунна герз тоьхнарг хила мега аьлла, шеко йолуш. ШолгIачу дийнахь, дегIа тIехь дуккха а чевнаш а йолуш, моргехь карийра цуьнан дакъа гергарчарна. Кхо шо даьлча бен аьтто ца баьлла Цкаевн зудчун шен майра вер талламе даккхийта.\nОцу юкъанна, полицин белхахоша шайна луъург лелорна дуьхьал митингаш хилира Буру-ГIалахь. Цу акцехь дакъалоцуш вара 100 гергга стаг. иза полицин белхахочунна герз тоьхнарг хила мега аьлла, шеко йолуш.\nМитингехь дакъалаьцна болу цуьнан гергара нах, цуьнан сурташ а карахь буьйлабелира Буру-ГIалин урамашкахула. Цара дехар динера Къилбаседа ХIирийчоьнан куьйгалхочуьнга, шайн стаг валаран бахьана талла аьлла.


Аьрсбин Абу-Бакр - Grommus\nВАЙН ВОККХАЧУ-ДАДАС ЛАРДИНА ДУКЪ !\nДуьненан ширалле, хьаьжжина Воккха.\nЕххачу замано ,1амийна шортта.\nДика а ,ямартло, йоьвзина йоккха.\nДоьналлехь тхан дахар ахь даьккхи Котта !\nДоккха Дукъ ,хьайн белшаш х1иттош т1елаьцна.\nВайн Далла хьалха хьо, хат1-хилар кхоьруш.\nНийсонна 1у хилла, халкъана ваьцна.\nВог1у хьо Юьхь хилла, ва Воккха-Дада !.\nДе-дийне мел долу ,хьекъалца к1арглуш .\nШо-шаре мел дели, сибташца хазлуш.\nХан-зама мел ели ,Наханна виэзаш.\nХьо воцуш ца торрург ,хилла ву Дада !\nАхь мосаз г1иттийна ,Маршонна К1ентий .\nСуй болуш хьайн дашца,х1ай Нохчийн Дада ?\nАхь мосазза дерзийна ц1ий 1анон дов ?\nМашаран Масла1атца ,х1оттаеш б1ов !\nХьо даим лаьттина ву ,тхан Мехкан Да.\nИнарла тойнехь ву, дика-вонна Да.\nХьан хазчу сибтаца ду ,хьан къоман васт.\nХьан Оьздан маттахь ду, б1ешерийн г1аст !\nХьох гуттара тешна ду,сан жима къам !\nХьо лардеш хилла ву,Цу Делан Къур1ан !\nТкъа лааза х1у дисна ахь,кху лаьттат1ехь ?\nТурпал чекх вийлина ,тхан Воккха-Дада .\nДажалан "1едало" ,хьо мостаг1 кхайкхира.\nДерриге халкъаца хьо ,Махках ваьккхина.\nИттаннах варх1 веро, хьо къар ма ца вира.\nАхь лардеш мел дериг,х1аллакдан лерина !\nДай баьхна ламанаш,хьан дита дийзира.\nХьомсарчу Д1ег1астах,лаамза ваьккхира.\nДай 1охку цу кешнех,хьо къиза хадийра.\nЙоккхачех и киртиг ,хьан Синуо лайра !\nЦу сенчу Сибрехахь ,1ай чилла хенахь.\nШелоно,махкалло ,байъинарш байра.\nГ1ароле х1оьттина,вайн къоман хьармахь.\nМассеран 1уьнал деш ,тхан Воккха-Дада !\nХ1оранне чу-х1уьттуш ,хьаштонаш лоьруш.\nТ1аьххьарниг схьайохуш ,берашна кхийдош.\nНахах ахь лечкъийра ,хьайн деган баала.\nХьо лаьттира нур хилла ,Яхь д1а ца луш !\nМацалло хьоькхуш берш ,д1абохка ца ларош.\nШелоно г1уорош берш ,бохбан а ка доцуш.\nДог-ховха хьан дашуо ,ир-кара х1иттош.\nТхан миска Наношна ,ахь Тиэшам белира !\nЦу къизчу харцонах ,хьайн дог а ч1аг1дина.\n1ожалла кхерсточух ,дера хьайн ка-тоьхна.\nЖе-яма кхайкхорах ,Барзаха г1аьттина.\nХьан Дола ма туьйлира ,тхан Воккха-Дада !\nГ1орасиз висначуьн ,ахь бала айбира.\nГамуо ерг массо хьан, шаьлтано лецира.\nХьо сацон кхул т1аьхьа ,лаьттахь ницкъ бацара.\nХьо ч1ог1а хиларна ,вай Махка дирзира.(АлхьамдулиЛлах1)\nИ дерриш ахь лайнарш,дийцина вер вац.\nМа дарра сурт дийца ,вайн хьекъал тоьар дац.\nАллах1ан Лаамца ,хьо бахьна а хилла.\nЦу балех вай доьвлира ,ва Воккха-Дада !\nЦ1а боьрзурш д1анисбеш ,Турпал-юкъ йихкира.\nХьо тешнарг д1ах1оттош ,Са-парг1ат делира.\nКъам далаза дели сан ,хьан дагуо элира.\nКерла чкъор долалуш ,хьо дендан велира.\nИ чкъор ахь ийцира ,хьайн довха куьйгашт1е.\nХьайн Оьздачу нуьреха ,д1ахуттуш тхан з1е.\nАхь ч1аг1о лецира ,тхох т1аьхье еш кхане.\nАхь ниййат ч1аг1дира ,ца хьоьжуш халоне !\nТкъа г1аскхаша бихкина ,хьан лаам бара.\nХьох кхерам царна ,дукха боккха а бара.\nМа к1езга тергал вира ,ахьа комунист.\nХьайн ц1ена некъ болийра,шен йоцуш йист !\nАхь тхуна довзийтира ,вайн Делан Дош.\n28.05.2017, 15:31 #2\nГ1ИЛЛАКХО БЕН КЪАРДЕШ ДОЦУШ !\nНОХЧИЙН КЪАМ !\nДакъа д1адолла меттиг боцуш.\nКийра балхон доттаг1 воцуш.\nУлле х1отта накъост воцуш.\nЦхьалха деха Нохчийн къам.\nКорта бохбича когаш шеллуш.\nКогаш бохбича корта шеллуш.\nЛоьран молха тоаьш доцуш.\nДоьнал доцург г1ортор йоцуш.\nХьунар доцург Ваша воцуш.\nЯхье амал йоьжна йоцуш.\nГ1иллакхо бен къардеш доцуш.\nЦ1ануо бен хьайн сица йоцуш.\nДелах бен хьо кхоьруш доцуш.\nЛоман бохьца хьайн Сий долуш.\nСинна кхача марзо йолуш\nДезар коьртехь Маршо йолуш.\nЦхьалха деха Нохчийн къам\nШайн 1аламна т1алам болуш.\nЛулахошца к1еда долуш.\nМостаг1ашца буьрса долуш.\nДустар барам Шар1а долуш.\nСа ц1ена шайн дегнаш долуш\nЦ1арматалла иэхье долуш.\nКомаьршонца саг1а долуш.\nКъинхетамца дегнаш долуш.\nМайраллийца ч1аг1уо йолуш.\nДайн-Мохк безар ц1ийца долуш.\nЭлча везар дагца долуш.\nДела Хьукум коьртехь долуш.\nАьрсбин Абу-Бакр 19.05.17 шо:\n28.05.2017, 16:20 #3\nАбу- Бакар, нохчийн г1иллакхан хазна шен сица 1алашйина ву..\nцундера суна ч1ог1а мехала хета цуьнан йозанаш..\nХалонехь ца воьвзинехь ,\nДоттаг1 ву ма алалахь.\nОьг1азаллехь ца зийнехь ,\nК1ант воьвза а ма алалахь.\nДаьхнийца сутара верг ,\nСтаг ву а ма мотталахь\nИ доцуш къоьллехь верг,\nледира а ма хеталахь !\nМисканаш Элчанна ,\nбезнийла а хаалахь.\nДаьхнийно талхийна ,\nуьш боцийла кхеталахь.\nДеле шаьш кхидийна ,\nцеран Синош ларалахь !\nДаьхни сов дезаро ,\nтилош вуй кхеталахь.\nЦунна са гатдаро ,\nШех йоолу цамгаро ,\nЖим-жима д1аваккхаро ,\nхедавеш ц1аналлех !\nАмма ша ларвелларг ,\nОьздачу Доьналлехь .\nШен буйнахь латтийнарг,\nхьолуо ца талхорехь .\nВайн Дала айъинарг,\nГ1азотан дозаллехь .\nмисканийн Дола дерг ,\nНаханна иэшарехь !\nЮьхь доьхьал мел къежарг ,\nдог ц1ена вац хьуна.\nХаза дош мел олург ,\nи лардеш а вац хьуна.\nДахарехь Эхь-бехк дерг ,\nкъасташ а ву хьуна.\nИйманехь Нисвелларг ,\nВаша а ву хьуна !\nМалхехь мел къегаш дерг ,\nдеший а дац хьуна.\nАьттонехь юххехь верг ,\nмассо накъост вац хьуна.\nДуккханна а езаш ерг ,\nНийсо а яц хьуна .\nИттаннах цхьаъ воолург ,\nтоаме а ву хьуна !\nХьан Ден-Да ша вийнарг ,\nхьо везаш вац хьуна .\nДашера-дош мел даьлларг,\nмостаг1а а вац хьуна.\nВешийца коьртехь дерг ,\nДоттаг1алла ду хьуна .\nИ Вошал латтош дерг ,\nВайн Тиэшам бу хьуна !\nЦкъа а ша дика дерг ,\nдукха хуьлуш дац хьуна.\nБух боцуш моьтташ дерг,\nпайденна а дац хьуна .\nНохчийн мотт мел 1аьмнарг ,\nНохчо а вац хьуна .\nМостаг1чо дахьаш дерг ,\nд1овш доцуш дац хьуна !\nАьрсбин Абу-Бакр 08.05.17\nХьо бецара сан Даймохк?\nХьо ецара ДегIаста, Исламах дог долуш ?\nХьо ецара Нохчийчоь, ГIиллакхийн бохь болуш ?\nХьо ецара Нохчийчоь, Доьналлуо кхиийнарг ?\nДуьненчохь яьлла-гоь, ПаргIато ларйинарг !\nХьо бецара сан Дайн-Мохк, лаьттатIехь къаьсттина ?\nГIийланиг мисканиг, дог оьцуш хьистина ?\nХьо яцара Нохчийчоь, Къонахий кхиийнарг ?\nЛардинарг церан доь, Маршонехь яхчийнарг !\nХьо бецара Нохчийн-Мохк, дицдан хьайн йиш йоцург ?\nТурпалан Нохчочун, тIаьхьенех кхерч болуш ?\nХьо бецара сан Дайн-Мохк, цу стигла кхоьвдинчу ?\nХьуьнарца кхочу бехк, Доьналлех лам болуш !\nХьо ецара Нохчийчоь, Маршонах кхача берг ?\nМаршонан къийсамехь, Маршонна кхоьллинарг ?\nХьо яцара Нохчийчоь, Паччахьий Къаной берг ?\nМассуо а бераш хьайн, Маликаш лоруш ерг !\nХьо ецара Нохчийчоь, Зударшкахь Сий кхаьбнарг ?\nЭхь-бехках дуьззина, Iадаташ доттинарг ?\nХьо яцара Нохчийчоь, бакъонаш ларйинарг ?\nНийсонца дуьстина, Ламасташ нисдинарг !\nХьо ецара Нохчийчоь, хьайн Эхарт лардинарг ?\nХьо децара Нохчийн къам, Уммат дог гIаттийнарг ?\nХи санна цхьаъ долуш, даьхна хьо Нохчийн къам !\nМалх санна ша сирла, Яхь йолу Нохчийн къам !\nХьо бецара сан Дайн-Мохк, мостагIий кхийринарг ?\nУьш къежбеш цистина, шайн цIийла керчийнарг ?\nХьо бу И сан Дайн-Мохк, денбала безаш берг ?\nЭккхабеш бода дохк, самабала декхар берг !\nНохчийчоь хьан КIентий, гулбеш де догIур ду !\nДегIаста хьан баала, дIаэккхо Де лоьхуш !\nНохчийчоь хьан КIентий, гIоттун Де догIуш ду !\nМаршонан вайн гIала, Сийлаллехь юттуш !\nДа виса хьан Дайн-Мохк, Iунал дан суй болуш !\nХьан Нанойн ДоIанашна, Делера жоп долуш !\nСий долу Нохчийчоь, дуьссийла хьуна тIе !\nАллахIан Беркаташ, ерзош хьо Шена тIе !!!\nАьрсбин Абу-Бакр 27.09.15 ш\n05.07.2017, 00:08 #5\nпочему-то мне не понравился его рассказ о том, как в масджидуль хьарам остановили обход ка1бы из-за того, что туда прибыла группа чеченцев в числе которых был и он сам. говорит мол остановили т1аваф (обход) и стали приветствовать чеченцев и т.д.\n05.07.2017, 17:37 #6\nможет спонтанно это произошло..\nв любом случае в мире есть те, кто нами восхищаются, как и те кто ненавидит)\n06.07.2017, 17:53 #7\nВАЙН МЕТТАН ХАЗНА !\nХьайн баххаш дицдина ,ахьа стенна буьйцу.\nХьайн Ден Да вийначу ,мостаг1ийн мотт ?\nХьайн орам бицбина ,ахьа стенна хуьйцу.\nХьо винчу хьайн Ненан ,вайн дашон мотт ?\nХьан къоман Синан мотт,1ама ца бойтуш.\nТурпалчу Дайн иэсах , д1ахедош ву хьо.\nОьзда хьан сирла къам, акха ду бохуш.\n1ехийна тилорчохь, д1ацоьстуш ву хьо.\nСхьахьажий юхаверза, лераман Ваша.\nМел ч1ог1а ахь лехарх , карор яц хьуна.\nВайн меттан кхетамал, мерзаниг Йиша.\nМассо а эшамна и, дарба ду хьуна.\nЦу чохь ю к1оргенан, эзарнаш оьмарш.\nБерриге хиламан, дог хьоьсту барам.\nГовза шад бастаран, хьекъалан дустарш.\nАдамаллийн лакхенан,г1иллакхан ларам.\nМассо а Аллах1ан , бехкамаш лоьруш.\nНисдарца кхелина ,Г1иллакх ду мерза.\nДерриге дахаран ,Суннаташ доьвзуш.\nХьан Дайша лардина,кху 1адате верза.\nКху чохь карор хьуна, Вошаллехь Йиша.\nУггаре лаккхара, Оьздаллийн ларам.\nЭхь-бехке амалшца, дог ц1ена Ваша.\nКомаьршо йиллина, дихкина хьарам.\nГ1о-орца оьшучахь, самонехь К1ентий.\nХалонан доккхалле, ца хьаьжна кийча.\nГ1елонна шелвелчахь, дог довха Йижарий.\nЧот йоцу Джовх1арш ду,хьан къоман дийца.\nКху чохь ду Элчанна, г1иллакхан стоьмаш.\nТергамехь волчунна, къеггина гарца.\nКху матто кхиош ду, Са майра лоьмаш.\nЯхь йолуш Иманехь,Бакъонан з1еца.\nКху чохь бу вайн Толам,Дуьненан Маршо.\nВайн ирсан болат Барт,денбарехь молха.\nТ1аьхьенна беш т1алам,некъ боккху ч1аг1о.\nЭхартахь Кхана вай,доьвр долуш хьалха.\n(Дала мукълахь !)\n17.07.2017, 15:39 #8\n26.07.2017, 15:20 #9\nДала Ша дог1арехь хьакъ дина.\nГергало лардарехь доссийна.\nВайн ц1ийнан дехьа а къастийна.\nГергарло марзонаш лардина.\nГ1иллакхца тодарехь шардина.\nЛерамца ийъарехь хьистина.\nДагт1ера саг1анаш кховдийна.\nЙишаллийн довха дош\nКху хьосташ къоман бух\nАмалаш марзонехь тайина.\nХералла юккъера лаьллина.\nБарт ларбеш ца темаш\nЛулахойн лерамаш кхоьллина.\nМилла а хьаша-Да везарца.\nСийлахьан стоьмаш цо баржийна.\nДала Шех хоьттина айвина.\nГергарло д1атеснарг иэшийна.\nДала Шех хадийна хервина.\nВай вовшийн т1едолхар д1атесча.\nГергарлон дахар ду делла.\nИ гергарло лардеш ца хилча.\nВайна Дела Реза а ца хилла !\nГергарло вайн кьоман ч1аг1о ю.\nЧ1аг1оно ларъеш ерг Маршо ю.\nМаршоно кхиош ерг Нийсо ю.\nТкъа Нийсо Ялсаманийн ков ду !\n26.07.17 шо :\n27.08.2017, 13:56 #10\nКъаночо лардеш дерг ,Делан Хьакъ ду.\nХалонций бен Доьналла доьвзар дац.\nКъаночо лардеш дерг ,къомалла а ду.\nХьаштонехь бен ша Г1иллакх карор дац !\nКъаночо лардеш дерг ,вайн Нохчалла ду.\nБохамехь бен Собар ша доьвзар а дац.\nКъаночо лардеш дерг ,Адамалла ду.\nЭшамехь бен Вошалла зиэлуш ма дац !\nКъаночо лардеш дерг ,гергарло а ду.\nЛарамца бен иза тарлуш ма дац.\nКъаночо лардеш дерг ,Маьрша дукъ ду.\nКъийсаман арахь бен иза ларлуш дац !\nКъаночо лардеш дерг ,къома Са ду.\nМаттуо бен гурашчохь иза кхобуш дац.\nКъаночо лардеш дерг ,вошалла ду.\nГ1елонан муьрехь бен кхоллалуш дац !\nКъаночо лардеш дерг ,Мехкан Сий ду.\nЯхь йолу хьуьнар бен и латториг дац.\nКъаночо лардеш дерг ,къоман Эхь ду.\nИйманан бухт1ехь бен иза дехаш дац !\nКъаночо лардеш дерг ,вайн Ирсах ду.\nТешамах хоьттина бен тоьлларг дац.\nКъаночо ларбеш берг ,ц1ена Кхетам бу.\nЭхартан стоьмех бен и баьлла а бац !\nКъаночо лардеш дерг ,шен декхарш ду.\nЦул доккха Беркат кхин хуьлуш а дац.\nМассо и бог1ий вайн, Делера а ду.\nЦуьнан Лаам боцуш Къануо хехь вац !\nАьрсбин Абу-Бакр 22.08.17 шо:


Страсбургехь нохчийн жимачу стагах леттарш лецна полицино\nКъилбаседа Африкера орамаш долу кхо стаг ву Iедалхоша лаьцнарг.\nСтрасбургехь нохчийн жимачу стагах леттарш лецна полицино 2\nСтрасбургехь нохчийн жимчу стагах леттарш лецна полицино. Цу гIалахь бехачу нохчийн диаспорин векалша Маршо радионе бинчу хаамца, карарчу хенахь билгал хууш ду, Къилбаседа Африкера орамаш долу кхо стаг Iедалхоша лаьцнийла. И кхоъ шеконехь ву, масех де хьалха нохчочунна некъ хадийна, цунах леттачу тобанан декъашхой уьш хиларна.\nХьалхехьо Маршо радионо дийцина ма-хиллара, марха даста хьалхарчу дийнахь Страсбургерчу маьждигехь Далла Iамал еш 10 де а даьккхина, цIавоьдуш волчу меттигерчу нохчочун некъ хадийнера Къилбаседа Африкерчу Iарбойн тобано. Цо ша дIавахийта аьлча, маьттаза мотт а лебеш, цуьнца девне а бевлла, жимчу стагах леттера уьш. Нохчо чевнашца лоьрийн цIийне кхаьчнера, ткъа хилларг гIардаьлча, цунна динчунна бекхам бан Iалашонца вайнехан кегирхой МагIриберчу кегирхойх леттера.\nГIуллакх полисхошка а даьлла, леташ берш дIасакъайстийнера, амма дов дирзина дацара. Страсбургера а, Францин кхечу гIаланашкара а вовшахбетталуш бара нохчийн кегирхой, бекхаман акцеш дIаяхьа, ур-аталла масех луларчу пачхьалкхашкара нохчий а новкъабевллера шайн къоман нахана тIехIотта Страсбурге баха, Маршо радион цу гIаларчу хьостанаша дийцарехь.\nИштта МагIриберчу пачхьалкхашкара орамаш долу кегирхой а хиллера, шайн рогIехь, шаьш нохчи лоьхуш ду бохуш мохь бетташ арабевлла. И хьал баккхийчаьрга а даьлла, Маршо радионо хьалхехьо хьахийна ма-хиллара, цу гIаларчу Iарбойн маьждиган векалш баьхкинера Страсбургерчу нохчийн диаспорин векалшна тIе, зулам динчу талорхойн питанца къаьмнашна юккъехь дов а ца долуьйтуш, куьг бехкенарш билгал а бахийтина, бехкебоцу нах вовшех летар сацадайтахьара вайга цхьаьна, юкъахь.\nДаханчу пIераскан дийнахь Iарбойн а, нохчийн а маьждигашкахь хутIбанашкахь дийцаре деш дара шинна а къоман имамаша хилларг. Цара кхайкхамаш бира, бехк боцучарна бекхамаш а ца беш, куьгбехкенарш билгал а баьхна, Iедале и хIума къастадайтаре.\nСтрасбургерчу нохчийн маьждиган имам Саламу а вара хилларг къасторехь а, дерзорехь а дакъалоцуш.\nНохчий а, Iаьрбий а вовшахлетта Страсбургехь


Ассаламу Iалайкум! Веллачунна пайда хуьлий шена тIаьхьа сагIа даьккхича?\nВеллачунна пайда хуьлу шена тIера сагIа делча. Веллачунна тIера деллачу сагIанах цунна пайда хуьлуш хилар гойтуш деана масийтта хьадис ду, цул совнаха, Имам Нававийс ма-аллара, иза Iелам-нехан барт хилла хIума а ду.\nБухарис а, Муслима а, кхечара а дийцина, Iаишатера – Дела реза хуьлда цунна – схьа, цхьана стага Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Сан нана цIеххьана елла. ХIинца иза йист хилалур йолуш елхьара цо сагIа лур дара аьлла хета суна. Цунна тIера сагIа лой ас?» Цо жоп делира: «СагIа ло цунна тIера». Оцу хьадисан цхьадолчу некъашкахь ду, оцу стага – «ас цунна тIера сагIа делча, мел хир буй цунна?» - хаьттича, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – «ХIаъ» – элира аьлла. Кхечу хьадисехь деана, цхьана асхьабо уьзза хаттар шен веллачу дех лаьцна дича, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – «сагIа ло цунна тIера» - элира аьлла.\nИмам Муслима – Дала къинхетам бойла цунах – дийцинчу оцу хьадисан маьIна деш, Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – бах: «Оцу хьадисехь ду, веллачунна тIера деллачу сагIано цунна пайда беш хилар, иза цунна дIакхочуш хилар. Иза иштта ду Iелам-нехан барт хиларца». Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – и хаттар хьахочу хIора меттехь олу, веллачунна сагIа дIакхочуш хилар Iелам-нехан барт хилла хIума ду олий.\nЦхьаболчу Iелам-наха веллачунна тIера делча дIакхочуш долу сагIа бераша шайн дена-нанна тIера даьккхинарг бен дац аьлла, оцу хьадисашкахь деана хаттарш дех-ненах лаьцна бен доцу дела. Иштта аьллачу Iелам-нахах ву Имам Аш-Шавкáний а, хIокху заманара Шейх Ал-Албáнú а – Дала къинхетам бойла цаьршинах. Делахь а, нийсаниг – кхиболчу массо Iелам-наха ма-аллара – муьлхха бусалба стага веллачу бусалба стагана тIера сагIа делча дIакхочуш хилар ду, хIунда аьлча Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – хьахийна болу барт муьлххачо даьккхича а дIакхочуш хилар бу. Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах –\nаьлла: «Ровдатут-ТIóлибúн» тIехь: «Амма веллачунна доIа дар а, цунна тIера сагIа даккхар а – цаьршимма цунна пайда бо, цу тIехь цхьа а хилпало яц. ДоIа дар тIехь а, сагIа далар тIехь цхьатера ву верас а (веллачух ирс оьцуш верг а), гергара воцург а. ШафиIийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Лекха хинволчу АллахIан комаьршалла совдоккха хиларна, сагIа деллачунна а мел бала мега Цо». Имам Ибн Таймиййас – Дала къинхетам бойла цунах – шега динчу цхьана хаттарна жоп луш, олу: «Ткъа нагахь санна и зуда шен (веллачу) майрачунна пайда бан лууш елахь, сагIийна дIалойла цо и ахча… бакъдолуш, сагIа (сагIанан мел) веллачуьнга дIакхочу, имамийн барт хилла хIума а ду иза, цунна пайда хуьлу цунах». Гуттаренна а болчу Фатван Гуламо а бах уьзза: «Амма сагIа далар – иза дала мегаш ду бусалба стагана тIера, цуьнан гергарачара а, уьш боцучара а, шайна луъучу хенахь».\n «МаджмýIу Фатáвá Ибн ТаймиййахI», 8/127.\n «Фатáвáл-Ладжнатид-Даимати лил-Бухьýсил-Iилмиййати вал-Ифтáъ», 9/61.


"Грозный" эфирехь кегийрхошкара бехкбаьккхина Шелара маьждиг деш дайинчу ахчанах лаьцна комментареш ярна\nИсмаиловгIар Адам а, Мохьмад а, ЧГТРК "Грозный" эфиран скриншот\nШела гIалан администрацехь гуш-хезаш бехк баьккхина шина шичера Исмаилов Адамера а, Мохьмадера а. ЧГТРК "Грозный" телеканалан эфирехь гайтинчу сюжетехь ма диццара, цара комментареш йитина хилла социалан машанашкахь Шелахь маьждиг деш дайина ахча схьадалар хьокъехь.\n"Маса сом делла ахь цига? Пайхамаран цIарх долчу маьждигана хIума олуш хьо велахь...эхь ца хета хьуна?", - бехк баьккхира шина шичера Шелан кIоштан къедас Хашуев Лоьмас, яздо "Кавказ.Реалиино".\nЦу шиннаца иштта цхьаьнакхетта А.-Х. Кадыровн цIарахчу полицин полкан хьаькам Чалаев Замид.\n"Цхьана дийнахь цхьа а стаг галваккхалуш вац... Дуьххьара телефонехь цера мел йолчу сайташна чувийла волало иза, юха дIа Iедалехь мел волчу стагана лен волало иза, юха дIаиккхичи Iедалехь мел волчу стеган сурташ а дохуш, уьш "хIоккха-вукханхьа" дIакхехьийта волало иза… юха рогIера уьш байа а волало-кх иза", - дIахьедар дира полицин хьаькамо.\nЭфирехь вистхилла Исмаилов Адаман да. Ша юьхьIаьржа ву аьлла цо, цу шиммо лелийнарг бахьана долуш, юха иза ца хилийта хьожур ву ша аьлла.\nИсмаилов Адама дийцина, и ойланаш шен кхоллаелира YouTubeхь роликашка хьежначул тIаьхьа, ша царах хIунда тийшира ца хаьа шена бохуш.\nМарсхьокху-бутт чекхболуш схьадиллина Шелахь, Iедалан векалша чIагIдарехь, 30 эзар стаг чутарлон керла маьждиг. Иза дан кечлуш дIахьаькхира итаннаш цIенош, ткъа церан долахой шайн доьзалшца цхьаьна баха ховшийра гIалин йистехь йинчу хIусамашкахь.


Бакъоларъярхойн керла юкъаралла\nКъилбаседа Кавказ --Борщов Валерий, Оьрсийчуьрчу ХIелсинкин Тобан декъашхо Къилбаседа Кавказехь Мониторинган а, Адамийн бакъонашларъяран а центр кхуллучу кхеташонехь.\nIедалан структураш йоцурш цунах йозуш йоцу бакъоларъярхой юкъараллаш а ю Оьрсийчохь. Церан рогIера цхьанатохаралла кхоьллина Къилбаседа Кавказехь. Оцу цхьанатохаралло, терго йийр ю ерриге а регионехь адамийн бакъонашца доьзначу хьолан.\n«Адамийн бакъонаш а, къаьмнийн юкъаметтигаш а», аьлла цIе йолуш яра Пятигороск гIалахь дIаяхьана и кхеташо. Регионера мел волу аьлча санна бакъонашларъярхоша дакъалаьцна йолу и кхеташо вовшахтоьхнарг яра Оьрсийчохь йоьвзуш йолу «Iаж» олуш йолу парти.\nДийцаре динчу хаттаршна юккъахь, коьртаниг дара, могIарерачу адамийн бакъонийн массо а агIо. Цу юккъе догIу, дIадохаийначу къаьмнийн хилла йоцу реабилитаци а, бекхтакхаман системехь бан безаш болу хийцамаш а, дIалаьцначу нахана тIехь къизалш яр а. Йоккха меттиг дIалецира, Къилбаседа Кавказехь ерзоза йолчу къаьмнийн юккъерачу конфликташ йийцар а.\nОцу кхеташонна чакхенгехь, барт хилира регионехь долчу адамийн бакъонашкахула хьолан терго а еш, долу сурт лаккхарчу Iедалшна ма дарра довзийта Iалашонца «Мониторинган юккъаралла» кхолла.\nНохчийн бакъонашларъярхочуьнга Эжиев Минкаиле хаьттира Маршо радионо, оцу керлачу цхьанатохараллах лаьцна. Цуо, бахарехь, хIинца а хьалхе ду, бера болчу пайдах ала, амма, даиманна санна сайтисам бу, адамийн бакъонашца долу хьал КъилбаСеда Кавказехь цхьан леман тIе догIург хиларна.\nЭжиев: «Вай регионехь, адамийн бакъонашларъяран дуккха а цхьанатохараллаш ю. Царна юккъахь аьлча санна, нахаца уьйранаш дIатаса а, и болх кхиин гIоле бан, Iалашо яра Пятигорскехь и хаттар айдар. Бакъонашларъяран цхьанатохараллаш мел дукха хилча а новкъа яц, амма, коьртаниг хIун ду? Тема ца хилар ду. Болх а беш, вовшах дага а довлуш, нахана гIо деш хилахь дика а, пайденна а хира ду иза. Амма, болх дIагIура бацахь болабан а ца оьшу».\nКерлачу юккъараллех, КъилбаСеда Кавказерачу бахархошна мел пайда бера бу ала хала ду. Амма, тахана, билгаладолуш дерг ду, кху меттехь, олуш ма хиллара «аренгахь» болх беш болу бакъонашларъярхой, цхьана а бетталуш, вовшах уьйранаш а тоссуш хилча, церан белхан оьвсаралла лакха йолу, бохуш кхн дIа а дуьйцу Эжиев Минкаила.\nЭжиев: «Махкахь кхоьллина ю Къилбаседа Кавказера форум. БОккха болх беш а бу цу цхьанатохаралло. Вай къобал до, кхин цхъаъ кхоллар. Тхайна зеделларг, оха доькъура а ду, нахана цуьнах гIо а хира ду, миччахь балахь».\nКъамеле ваьллачуьра, бакъонашларъярхочуьнга Эжиев Минкаиле, Маршо радионо хаьттира, тахана Нохчийчохь, муьлхачу агIора аьрзанаш до бахархоша, аьлла. Иштта жоп делира цуо.\nЭжиев: «Тайпа-тайпана ду уьш. Хьалха-м тIамехь нах абйначу хенахь, царна тIаьхь ца кхиар дара. Тахана, социала агIонаш а, набахтешкахь вайнах хьийзор а ю,дукхачу хьолехь. Тхайга сигнал кхаьчча, оцу метте дIадаха аьтто хилахь, цига даха а доьлхий, царна гIо дан хьовсу тхо».\nНохчийчохь болх бечу бакъонашларъярхойн, кхин дан хIума ца дисна, Iедалшца, уьйранаш а латтош, цхьан болх бар бен. Царна шайна а иза, кхолладеллачу хьолехь, гIоле хета. Нагахь санна, цхьана адаманна а, цуьнах пайда балахь, шай коьрта Iалашо кхочуш хилла боху цара.\nЛаръян бакъонаш ца йисинехь а...


Нохчийчуьра политикан мухIажар Умаров Мамихан Австрехь вийна аьлла, шеконашца Нохчийчуьра схьаваьлла Ахтаев Сарали а, Магамадов Салман а лаьцна. "Кавказ.Реалиига" бина цунах лаьцна хаам Европерчу цхьахйолчу диаспорерчу хьостано.\n"2002-чу шарахь веана хилла 47 шо долу Ахтаев Европе, ткъа Магомадов 2004-чу шарахь. МухIажарийн статусехь вара и ший а. Билггал хууш дац, Нохчийчуьрчу Iедалхошца уьш боьзна хиларх. Амма къаьстина, Хьалха-МартантIерачу антитерроран центрехь Магомадов болх бина хиларх", - аьлла, дийцина цо шен къамелехь.\nАвстрин хаамийн гIирсаша шеконашца шаьш лаьцначу цхьаннан цIе бен Iорайоккъхуш яц. Масала, Österreich газетано яздора, иза вийнарг Sar Ali A. Ву бохуш.\n"Европерчу нохчийн Ассамбейно" хаамбарца, Венехь дIахIоттийна Умаровн тезет.\nШоьтан дийнахь Вена гIалина гена йоццучу Герсдорф-бай-Винехь вийра нохчийн блогер. Йоккхачу туьканахь вевзаш воцучо коьртах герз тоьхна хиллера цунна.


Цаьрца шатайпа юкъаметтигаш хилар доьзна ду гIайгIанечу хиламашца – нохчийн къам дохадарца а, мацалла хIоьттинчу муьрехь, бIеннаш украинцаш тIе а лаьцна, нохчаша ерг ца кхоош, комаьршша йоькъуш, Iожаллех хьалхабахарца а.\n«Хенарчу украинцашна дика дагадогIу нохчаша шайна дина гIо,-боху 20 шаре а ваьлла, Киевехь вехачу Мустапаевс. -Бутт хьалха цигга майданехь цхьанца къамел нисделлера сан. Со нохчо вуй хиъча, белшера охьа суна тIе куьг хьоькхура цо, баркалла, сан нана лечуьра кIелхьара ма яьккхина аш бохуш. МоттаргIанаш а йоцуш даггара дара цуьнан къамел а, бIаьрхиш а. ГIеххьа нах а тIегулбелира.\nЦо цаьрга а бохура , кхара , нохчаша, вайх дукха нах лечуьра баьхна шуна ткъе уьтталгIачу шерашкахь. И дицдан йиш йолуш хIума дац шуна. Сан пхьаьрс дIа ца хоьцуш, дикка латтийра цо со. Суна эхь хетара. БIаьргаш мустдаларна а кхерара. Оццул доггаха дара цуьнан лелар».\nИ гIайгIане дагалецамаш бахьнехь хила а тарло, тахана Украинехь лаьтта чолхе хьал чIогIа тидамехь латтадо нохчаша. Цара холча а хIуьттуш, тIаьхь-тIаьхьа карзах а буьйлуш, Оьрсийчоьно лелориг харцо а лоруш, дуьйцу ахгIайре тIерачу ГIирмехь долчух.Украина хецца, шен мА тов яха йита езар аьлла теш ву 80 шо долу Теркйистера къано Гизуев.\n«Ас и Украина хецца юьтур яр-кх шена ма тов яха»\nЦигахь болу оьрсийн боху Гизуевс, цига уьш баха лууш бацахь дозанал сехьа а бевлла шайн Новгороде схьабахка беза-кх.\n«Дозанал сехьа а баьхна, дIахеца беза-кх тохара Казахстанехь нохчий мА хеццара. ЦIа хьовса безар-кх оьрсий цигахь уьш Iа туьгуш бацахь. Украинцийн латта стенна къуьйсу цара? Тарбала ца лаахь схьа цIа балабе, шайн Новгороде».\nВуно чолхе, кегаделла, Нохчийчохь хиллачу хьолах тера детталуш. ТIом эккха а кхераме хьал лору Украинехь дерг 60 шо долчу соьлжагIалахочо Зубайраев Салахьас.\n«Суна сайн махкахь гинарг ду-кх Украинехь дерг. Хьалха тIом болучу хенахь шина декъе екъаелла яра Нохчийчоь. Изза ду хIинца цигахь а. Церан вовшийн барт ца хилахь кхузахь санна цIий Iано тарлуш кхерам бу царна тIебазбелларг. Вовшашна Iиттарш а ца еш, барт бара бан безарг.\nЦхьайолчу пачхьалкхийн куьйгалхоша со тоьлур вуй, хьо тоьлур вуй бохуш,шайна синкъерамна кIамбеш хета суна украинцаш. Дала диканиг дойла вон хьал ду цигахь хIинца хIоьттинарг».\nДустарш а, масалш а далош дуьйцу ГIирмерчу хьолах 65 шо долчу Соьлжа-гIалара вахархочо Абзотов ШаIрана.\n«Цигахь зулам даларна кхоьруш ву-кх со. ХIара Оьрсийчоь IадIахьара, шайн чуьра гIуллакх цара шаьш луьстур ма ду. Кхера хIу бала бу? ДIа бахийтахь уьш. Нохчийчохь шиъ тIом хилла-кх юкъагIерташ цхьа арара пачхьалкх йоцуш. Цигахь низам а,къепе а хIоттош бу уьш бохуш Iийна дерриг дуьне а.\nТIаккха хIорш стенна гIерта царна юкъа? Шайна чIогIа къехетахь, цаьргахь яллориг гIело елахь, хIусмаш а нисьяй, баха меттиг билгал а яй, схьабалабехьа шайн оьрсий. Кхечу пачхьалкхан бала ма кхачахь. И ма ца до?»\nДерзош ала догIу Украиенара къепедацарш, денна ирделла догIу хьал бахьнехь . цигарчу хиламийн даггара бала кхочурш а хилла. само ян бевлла дуккха а вайнах. КIезиг масалш дац шен чохь тилвазар йоцург, я вон гойтуш и елахь, Украинехь хIун ду хьаьжжа вогIу со бохуш, лулахошка хьодуш а.\nШайна цхьа дика болх хуьлуш санна, бахархоша сатуьйсург цхьаъ ду - цIий ца Iанош, Украинех коржамаш а ца йохуш, цигара чолхе хьал маслаIат а хилла аттачу далар.\nНохчийчуьра схьаваьлла стаг вийна Францин малхбузерчу декъехь\nНохчийчуьрчу ширачу эвлана "евроремонт" йина\nПутинна – санкцеш, Адыгейхь кхаьънаш эцачу лоьрана – таIзар, Москвана – карантин\nЛамасташна луьрачу Кандагерера зударийн спортзал


Европан Бертана букъ тоьхна президент дIаваккха гIерта украинхой\nУкраина - Йозуш Ца Хиларан майданехь Европица цхьаьнабаха лууш болу украинхой бу, Украинин президенте Янукович Викторе шегара дарж охьадиллар доьхуш, Киев, ГIуран беттан 1, 2013.\nЛахлуш дац Киеверчу Майданера къепе дацарш. Януковичан Iедало Европехьа букъ берзорна резадацар гайта арабевлла хилла болу маьрша нах кху мукъаденошкахь полицино къиза дIасалахка гIортар бахьана долуш кхин а алсам даьлла дуьхьалонан акцин декъашхойн терахь\nУкраинин коьртачу шахьарехь Киевехь марсайовлуш ю дуьхьлонан акцеш, ткъа мукъаденошкахь гIовттамхой ницкъаца дIасалахка гIоьртина хилла болу меттигера Iедалхой шаьш лерина хьал юккъедаккха дагахь бац, бохуш, керисталла деш бу.\nШота буса нуьцкъалле операци дIаяхьира Украинерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министралло Майданехь дуьхьалонан акци дIахьош болу маьрша наха дIасалахкархьама. Официалан хаамашца 30 стаг лазийнера цигахь. Цул совнаха, кIирандийнахь дуьхьалонан акцийн декъашхошца хиллачу тийсадалашкахь 75 полисхо а лазийна, 40 сов журналист а лазийна, бохуш чIагIдо меттигерачу Iедало.\nЦу кепарчу дерачу тийсаларшка и Майданера хьал меттигерачу „Беркут“ цIе йолчу леринчу полисхойн тобанан бIаьхоша машаречу дуьхьалонийн акцин декъашхошна, сахуьлучу хенахь тIе а летта, къиза еттар бахьан долуш дирзира.\nУкраинин куьйгалла, гаррехь Оьрсийчуьрчу Iедалша тIеIаткъам а бина, хьалхех дуьйна Евробертаца бан лерина хилла болу интеграцих болу барт ца беш, юха а теттина, сацар бахьана долуш шайн резацадацар гайта арабевлла цхьа кIира а дара украинхой. Дуьхьалонан акцеш дIайолаелчахьана Майданехь болх беш йолу журналист Черных Раяна ВолхIа а яра Iедалхоша Майданера шайн дуьхьалончаш дIасалахкаран теш. Цу хиламо меттигера адам юха а цхьаъ хилла дIахIоттийна боху Раянас, могIарерачу бахархошна тIера гIаланийн дайшна тIе кхаччалца.\nЧерных Раяна ВолхIа: „Хьал муха ду аьлча, демонстрацешка арабевллачу нахана Iедало къизаллийца варзакъаш йиттинчул тIаьхьа, украинхой вуно оьгIазбахана бу. Доллу адам, - университетийн ректорашна тIера гIаланийн дайшна тIекхаччалца (масала, Тернополан а, Львован а мэраш бу царна юккъехь), - иштта эпсарашка кхаччалца халкъе урамашка арадала, „хIан-хIа“ ала Iедало ницкъаца вайн хеттаршна жоьпаш даларна, „хIан-хIа“ ала шен къомана дуьхьал Iедало зуламаш дарна, бохуш, кхайкхамаш бан доладелча, цу мIаьргонехь суна кхеташ дара, Киев а, Киев йоцург а иштта атта дIатуьйра йоцийла“.\nНагахь санна Iедало шен къизалла гайтале Майданехь масех бIе стаг бен ца хиллехь, „Беркут“ тобанан цу кепарчу леларо бIеннаш эзарнаш нах урамашка бехира, бохуш дуьйцу журналиста Черных Раяна ВолхIас. Украинерчу Iедалийн уггаре а доккха гIалат дара боху дуьйцу цуо и тайпа репрессеш халкъан дуьхьала дIаяхьар.\nЧерных Раяна ВолхIа: „Официалан Iедалийн боккъал а вуно доккха гIалат дара и нах иштта дIасалахкар. ХIунда аьлча, пIераскан буьйсанна, масала, суо Майданера дIайоьдучу хенахь, суна гуш дара цигахь, мел дукха а, 3-4 бIе стаг бен воцийла. Уьш а бара масех дийнахь дIасагIур болуш, хIунда аьлча барт хилла ма баьллера цигахь, цхьа дуьхьалончийн юкъараллин болам кхуллур бу, аьлла. Нах дIасагIур болуш ма бара.\nАмма цу Iедалан иштта къинхетам боцуш хиларо тIаьххьарлера собар кхачийра нехан, тIаккха уьш урамашка а хьаьвдира. Киеван урамашкахь цхьаьна масех сохьтехь эзарнаш адамаш гулделира цул тIаьхьа. Иза вуно тамашийна сурт а дара. Ши сахьт далале цу масех эзар стагах цкъа хьалха I0 эзар, тIаккха 20 эзар, тIаккха 400 эзар адам хилира. Ткъа сарахь, со цигара дIайоьдучу хенахь, суна хиира, цигахь цхьа миллион, 600 эзар стаг хиллийла!“\nХийцабелла, Киеверчу Майданера репортажаш ечу журналиста Раяна ВолхIа Черных ма-дийцара, хIинца дуьхьалоне арабевллачу нехан кхайкхамаш а. Хьалха цара евроинтеграцех болу барт тIечIагIбе бохуш хиллехь, хIинца цара иштта кхойкху, тIаьхьарчу 20 шарахь дуьххьара меттигерачу Iедало маьршачу украинхошна тIехь ницкъ барна шаьш бехке лоруш волчу президенте Януковиче шегара дарж охьадилларе.\nТIаьхьарчу деношкахь, къаьстина Iедалан нцикъаша маьршачу гIаттамхошна дуьхьал ницкъ бинчул тIаьхьа, шуьйра дийцаре даьккхина ду, Украинерчу куьйгалло Оьрсийчуьрчу эскаршка гIо деха там бу, шен халкъана дуьхьал хIотта, бохург.\nСевастополерачу гIалин кхеташонан депутат волчу Смольянинов Сергейс тоххарехь кхайкхам бина Оьрсийчоьнан президенте Путине, оьрсийн эскар Украинина чудаладе, Цхьанатоьхначу Штаташ я НАТО -тIеман альянсо шайнарш Украине дахкадале, аьлла. Черных Раяна ВолхIина хетарехь, и „оьрсийн салтечун эткех“ долу хабар питанчаша лерина даржош хила мега, Майданера адам кхерадархьама.\nЧерных Раяна ВолхIа: „Бакъдолш, цу буса демонстранташ дIасалаьхкина хилла йолу „Беркут“ тоба вуно къиза хиллера. Уьш дукъа къиза а, къа ца хеташ а леларна украинхой шаьш а цецбевллера. ПIераскандийнахь, цара и къизала гайтале цхьа де хьалха, массара а олура Майданехь: „Беркут“ ураме ер яц цкъа а, „Беркуто“ цкъа а зударшна-берашна тIе куьг хьур дац“, олий.\nТIаккха цара и адам мел чIогIа догмовла даьккхина хила деза! Суна схьахетарехь, цундела даьржина и хабарш, цу буса маьршачу нахех летта хилларш украинхой бацара, бохуш долу. „Я дукхох болу бахархой Оьрсийчоьнгахьа ойла йолуш йолчу ГIирмера хилла хир бу уьш, я Оьрсийчуьра лерина схьабахкийна болу „Витязь“ тIеман тобан декъашхой хилла хир бу уьш“, бохуш дуьйцу наха.\nТкъа шаьш Евромайдан кхоьллиначара а, иза дIахьош болчара а цу хьокъехь шайн агIончашка дехарш до, питанечу эладиттанех ма теша, бохуш. Оьрсашний, украинхошний юккъера гамо а ма чIагIйе, оьрсий украинхошна дуьхьал бу бохучу хабаршка ла а дугIуш, боху цара. ХIара Украинин чоьхьара гIуллакх ду, хIара машарае Майдан а ю боху цара юх-юха а“.\nЦу юкъана оршот дийнахь Украинехь лерина хьал юккъедаккха там бу Iедалша боху хабар ду даьржаш. Жимма хьалхехь цу пачхьалкхан тIеман министро Лебедев Павелс и эладитта дацаре динехь а, амма Iедалхойн дешнех тешаш берш кIезга бу таханлерачу Украинехь.


Оьрсийчоьне Титиев Аюб маса дIахеца аьлла Европарламенто\nНохчийчуьрчу бакъонашларъярхошна Iаткъам беш хиларх резолюци тIеэцна тахана Европан парламенто. Документ тIехь къастийна хьахийна Соьлжа-ГIаларчу "Мемориал" офисан куьйгалхочунна Титиев Аюбна дуьхьал айдина гIуллакх.\nИшта, дIахьедарехь тидаме эцна Нохчийчуьрчу даржхоша бакъонашларъярхойн болх емалбеш хилар. "Махкахошна тIаьхьадевлла лелар а дитий, бакъонашларъярхошна а, церан доьзалшна а, коллегашна а, агIончашна а, церан организацешна а тIаьхь ницкъбар" сацаде аьлла, кхайкхамбина Оьрсийчоьнан Iедалшка Европарламенто.\nДокумент тIехь Титиев Аюб маса маьршаваккхар а тIедожийна.\n"Резолюцех цхьа пайда бала тарло. Ца балахь а, цо дан зен дац", - аьлла хета "Мемориалан" "Горячие точки" программан куьйгалхочунна Орлов Олегна.


Категория: История Дата публикации Автор: Admin Просмотров: 2825\nЦу Трапезундан дехьа бехаш хиллачух тера ду: скифинаш (авт.«скифаш»), моссинойкаш (сан.тIет. «массо-некъи»), тибаренаш (сан.тIет. «тIе-ба-аренна»), халибаш (сан.тIет. «хьоле-ба») «Ирис» хи тIекхаччалца. Батумина, Трапезундана юкъахь долчу лаьмнашкахь бехаш хилла мосхиш (сан.тIет. «маса-хи», гIазкх., «быстрая река»; иза ду /Чорохи/, дуьнентIехь уггаре сиха а, маса а долу хи), таохиш (сан.тIет. «тхо-Iа-хи»), саспираш(сан.тIет. «»). Бакъду, и ваьрраш дехачу мехкин дазонаш ма-хиллара девзуш дац (хетарехь билгалдина ду). Лакхахь хьахийначу ваьррех, аса кIела сиз хьокхуш Iарждинарш, шайн этнически бухца нах-хурри, я хурри-нах тайпанаш хилла. Уьш, греко-риман Iаткъамо цу махкара аратеттина ду, «Дарьялан чIажна» гергадахар тIедожош. Цу махкахь дисна церан дакъош «Понтан паччахьаллина» а, тIаьхьо, «Трапезундан империна» а чохь дисина ду. Уьш, шеко а йоцуш, тIедаьхкиначу халкъаша шайх тардардеш, гайта юьхь йоцуш дайначех ду тахана.\n«Таохашна» гергахь, лулахой болуш даьхна ду «халибаш» олу тайпанаш. Иштта даьхна цу махкахь «халди»а, «мар» а олу ваьр. Иза хилла, шайн шираллера схьадалар, «Ван» Iоманна гергахь а долуш. И ши цIе - «халда», «халиб» цкъацца цхьаъ лоруш ю Iилманчаша. Сан хьесапехь, цу шина цIаро билгалдаьккхинарг ши ваьр хила деза, дикка уллера генетикан орам а болуш, говзаллица, я меттигаци бен къаьсташ а доцуш.\nЦуьндела, цхьаболчу талламхоша «халиба-халдай» а олу царех. «Халдашна» генабоцуш бехаш хилла,«махалонаш» а. Уьш а, цу «халиба-халдайн» га ду аьлла хета суна, «нах-ораман» этнобух а болуш.


Соьлжа-ГIалара Денин Маьждиг Дохо Дагахь бу Iедалхой\nНохчийчоь -- Стаг Iуьйра ламаз деш ву маьждиг чохь, Соьлж-гIала, 10Заза2011\nСоьлжа –ГIалахь доккхачех ларалуш а, массарел хьалха динчех а ду, хьалха базар хиллачу меттигна юххехь, хIетахьлерчу автостанцина гена доццуш, лаьтта маьждиг. Эзарнашкахь бусалба наха дакъа а лоцуш, махкахь вевзаш волчу Арсанов Денин тIаьхьено 1989-чу шарахь дан долийра и Делан цIа. Чекхдаьккхина дац цхьайтта шо хьалха бен. ХIинца Денин маьждиг доха а дина, цигахь кхин маьждиг дIахIотто дагахь ду Iедал. Стенна? Цкъачунна жоп доцуш дуьсу и хаттар…\nМогIарера бахархой боцуш, тахана а хаддаза дукха кегийрхой-студенташ оьхура цига гена йоццуш дIатарьеллачу мехкадаьттан институтера а, кхечу меттигашкара а. Бахархоша тидарехь, цига оьху нах, цигара дIа куьг кхочехь долчу «Нохчийчоьнан Дог» олучу доккхачу маьждиге марзбалийта, стохка гурахь дуьйна, кхин гуш бахьана а доцуш, къевлина латтош ду АрсановгIар хьалханчаш а болуш , дина маьждиг.\nХIинца дIасабаржинчу хаамца, цу маьждиган кхоллам кхин бахлур болчух тера дац. Муфтиято официалехь гIардаккхарца, и дIа а дохийна, цуьнан меттехь керла Делан цIа дича бакъахьа хир ду, аьлла мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цул а тоьлла а, куьце а долуш.\nЦхьанненан а шеко яц, цуьнан лаам дахаре боьрзур бац, аьлла а, наха ахчанаш вовшах а детташ, доьгIначу маьждиган оьмар цу тIехь чекхъ а яьлла, аьлла. Хууш ма-хиллара, кхузахь зеделла хIума ду, бахархошка хоьттуш а, церан хьажам, дог-ойла чоьте оьцуш а цахилар.\nБакъду, шайх дагабовлуш бацахь а, Соьлжа-гIалахошна а, цаьрга нисса кхечарна а, цхьа а маьIна ца го и маьждиг дохо а, цуьнан меттана кхин, керла, доккха маьждиг дан а. И стенна деш ду кхин а доккханиг, бохуш, хеттаре буьйлу уьш, цигара дIа гена доццуш, итт эзар стаг чухоьуш доккханиг хилча. Иштта хеттаре вуьйлучех цхьаъ ву Соьлжа-гIалахо Абуезед а.\nАбуезед: «Арсанов Илес хьалха а ваьлла, дайтина ду и маьждиг. Дукха наха, таро йолчара, гIо а дина и деш. Цкъа и тодо, битаме даладо, бохуш, дийца даьккхира, хIинца суна и дIадоккху аьлла а хезна. Маьждиг иштта дIадоккхуш ма дац. Бух боьхна, цхьа хIума галдаьлла ца хилча. И даьлла а яц дукха хан. Цуьнан меттана доккханиг дан а, соьга хаьттича, маьIна дац, стенна аьлча, цигара дIахьаьжча ган а гуш, тIаьххьара динарг долуш ма ду. Цара лелориг хIун ду, суна-м ца хаьа. Кхин цхьа хIума а ду. Шаьш ца динарг, шайн цIарах доцург ца дезаш хила а тарло. Дала оьгIазло яхь, хIун дан бохку уьш? Чохь ламазаш а деш, Делан цIа ма ду иза.»\nСоьлжа-гIаларчу, дохо лоьручу маьждиган хьокъехь къамел динчу Абуезедана хетарехь, шаьш дайтина, шайн цIарх доцург дош хетачух тера дац урхаллехь болчарна. Кхин бахьана ца го цунна а, кхечарна а, дина даьккхина иттех шо бен хан йоцу Делан цIа доха а дина, цуьнан меттана керланиг догIа. Ма-дарра аьлча-м, и тайпа хьажам, баха хьакъболуш, бакъхила гергга ду. Стенна аьлча, Нохчийчохь керла дац, маьждиг доха а дина, цуьнан меттана кхин дар.\nНохчийчоь - Восток батальонан командир Ямадаев Сулим (аьрр) а, Нохчийчоьнан премьер-министр Кадыров Рамзан а, Кадыров Ахьмадан цIарах проспект йоьллуш, Соьлж-гIала, ГIур2006\nМасала, вежарша ЯмадаевгIара шайн чоьтах доьгIна, 6 эзар стаг чутарло доккха маьждиг, дIа а даьккхина, цуьнан меттехь керланиг дина Гуьмсехь. Цу кеппара кхоллам болуш хилла Устрада-гIалара маьждиг а. ХIинца цигахь дина доккхуш ду Кадырова Айманин цIарх керланиг. КестлагIа хуур хир ду Соьлжа-гIалахь дендолчу маьждиган цIе а.\nДерзош аьлча, нохчийн динан урхалло, вонна а, диканна а, дийцаре деш дац, бусалба динехь муха туьдуш хIума ду маьждиг дIадаккхар. Кхетош дац иза, биллина шайн белхахой телевизионехь хьехамаш беш, къам кхетош-кхиош, хьасартне хьийзаш гуш боллушехь, массо хIуманна а бала кхочург а хилла, Iедалан цхьа структура-урхалла йолуш санна, муфтият каде хьийзаш йоллушехь…


Гайтукаев А. "Сий-лараме хьехархо Умаров Хьамзат" - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nМогаш волчу стага, и шен могашалла, хьуьнар, берриг ницкъ дино магийначу, юкъараллина пайден хин болчу аг1ор хьажийнехь, беркате хуьлу оцу белхан т1аьхье. Т1аккха мехала хуьлу могашаллина дика т1е1аткъам бечу физкультуре, спорте безам кхиор, оцу декъехь кхиамца къахьоьгуш хилар.\nИшттачарах цхьаъ ву юккъерчу ишколан физкультуран хьехархо Умаров Лукъманан Хьамзат. Спорте берийн безам кхиош веха иза Гуьмсан к1оштан Ишхойн-юртахь.\n1946-чу шарахь хийрачу Сибрехахь дуьненчу веана Хьамзат. Оцу къизачу хьоло шен «мух1ар» туьйхира к1ентан т1аьхьадог1учу дахарна. Вайнах Даймахка бухабирзинчу 1957-чу шарахь бен хьалхарчу классе деша вахар ца нисделира ишхойюьртахочун. Къизачу дахаран халачу хьелаша кегийрхошна хьоьхура, дахарехь шен хьакъйолу меттиг д1алацархьама, х1ораммо а ша ох1ла волчу декъехь деша, къахьега дезаш хилар, мало ца еш ваха дезар.\n1967-чу шарахь Ишхой-юьртара юккъера ишкол чекхъяьккхира Умаровс. Кераюккъехь санна, ша дерриг гуш ма хуьлу юьртахь. Х1уманна к1адо ца еш, низаме, спорт дукха езаш волу дешархо санна вевзинера иза юьртахошна. Цундела цецвала х1ума дацара, оццу 1967-чу шарахь Хьамзат ишколехь физкультуран хьехархочун балха д1аэцар. Жоьпаллин дукъ дара жимчу стагах тешийнарг.\nБаккъалла, Умаровс деган айамца д1аболийра атта боцу болх. Ша-шена 1илма 1амош, зеделлачу хьехархошкара, уьш мел генахь хиларх, диканиг схьаоьцуш, ша дийриг лерина деш схьавеана Хьамзат. Луларчу Дег1астанарчу ишколашка, Хасавюртара хьехархойн училище кхочура х1ара сих-сиха. Кхуо лелийна бахьанашца доьзна, хьехархочун нигат ц1ена хиларна а, хетарехь, Дала аьтто бира Умаровн. 60-70-чуй шерашкахь Ишхой-юьртара дешархой спортехь баккхий кхиамаш бахарца бевзара к1оштахь а, цул арахь а. Юьртара баккхийчийн футболан а, волейболан командаш а шайн хьуьнаршца, зеделлачуьнца дика евзара Гуьмсан, Нажи-юьртан к1ошташкахь, Дег1астанарчу цхьамог1а ярташкахь. Оцу юкъахь к1езиг доцу дакъа дара хьехархочун Умаров Хьамзатан.\nЮьртарчу Советан исполкоман секретарь харжарца доьзна цхьана ханна хьехархочун болх д1атаса дийзира Хьамзатан. Заочни кепара цо чекхъяьккхира Буйнакскера финансийн техникум. Амма, схьахетарехь, хьехархочун балхаца боьзна суй цуьнца хилла даима а.\nМеттигера ишколан дирекцис ша кхайкхича, 2003-чу шарахь Умаров юха а физкультуран хьехархочун болх бан волавелира. Къоначу хенахь санна, каде ма хьийза х1ара, аьлла хеталора кхуьнан белхан тидам бича.\nХ1ара юха балха ваьллачул т1аьхьа йина юьртарчу ишколехь спортзал. Проектаца хилийта лерина болу цуьнан шораллин, яхаллин барам хийцира Умаровн дехарца. Жима чоь кхачаме хир яцара дешархошна. Ткъе йиъ метар еха, шийтта метр шуьйра йолу спортзал ю х1инца ишколехь. И чоь а, арара спортан майда а тоярехь шен г1о лаьцна нах бийцира тхуна Хьамзата. Уьш бу: Хаджиев Муса, Израпов Тах1ир, Гелисханов Турпал-1ела и.д1.кх.\nВай лакхахь ма-аллара, Умаров Хьамзата лерина вовшахтуху ша дийриг. Дешархошна а иза дика го. Шайна харжа бакъо елча, жам1ан аттестацин гурашкахь физкультурехула йолу экзамен хаьржира 11-чу классан дешархоша. Цхьаволчун хаттар х1уттур ду, оцу предметан экзамен муха хир ю, аьлла. Хьехархочо дийцира, теории, практика юкъа а лоцуш, ша кечдинчу хаттарех лаьцна.\nХьехархочун ницкъ кхочу дешархошка спортан духар леладайта. Масала, 5-чу классийн дешархойн иза цхьатерра ду. Дешаран 1алашонца, къоман г1иллакх-оьдангаллица нийса а дог1уш, 10-11-чуй классашкахь божабераш, мехкарий къастабо физкультуран урокехь. Бераш лазорах ларбархьама, кхерамазаллин техникехула хьехамаш бо хьехархочо, заь1ап берашца шакъаьстина болх бо. Юкъараллин балха юкъаозабо тоьлла дешархой, берийн дай-наной.\nБеш болу болх ишколан гурашкахь д1абаьхьна ца хьехархо Умаров. Спортан къийсадаларшкахь цуьнан дешархой мосазза цхьаьнакхетна Гезлойн-Эвларчу, Хошкалдерчу, Ойсхарарчу, Керла Г1оьрдаларчу, Борг1анерчу (Гуьмсан к1ошт), Мескитарчу (Нажи-юьртан к1ошт), Билт-Эвларчу (Дег1аста) и.д1.кх. дешархошца. Хьамзатан дешархой мосазза толамхой а, призераш а хилла к1оштан а, ткъа иштта доттаг1аллин а цхьаьнакхетаршкахь.\nЛерина кечамбо хьехархочо оцу цхьаьнакхетарийн дерзоран декъана. Масала, доттаг1аллин къовсадаларш дерзочохь хеза нохчийн, г1умкийн, ж1айхойн, г1азг1умкийн мукъамаш.\nШа балха юхавеана дукха хан ялале, Умаров Хьамзат, тохара а санна, к1оштахь тоьллачех цхьаъ волу физкультуран хьехархо хилла д1ах1оьттина. Х1ара волчохь к1оштан семинар хилла. Х1етте а кхечеран зеделларг довза араваьлла хуьлу иза даима.\nУмаров Хьамзатан белхан хьуьнарш билгал а дохуш, «Нохчийн Республикин хьакъволу хьехархо» ц1е елла цунна. Дешархоша, церан дай-наноша, юьртарчу бахархоша лору иза. Иза ду-кх цунна уггар деза совг1ат.Боккхачу бертахьчу доьзалан да ву иза. Цо беш болу болх, цуьнан г1иллакхаш-г1уллакхаш дика масал ду доьзалхошна а, уьш боцчарна а.\nБолх мел хала белахь а, са ца даь1ча а, шен хаарийн го шор ца бича а валац бакъволу хьехархо. Хьамзатан стоьла т1ехь суна гира: Сулейманов Ахьмадан «Нохчийчоьнан топоними» ц1е йолу жайний, вайн махкахь арадовлу журналашший, газеташший, кавказан историца доьзна йозанашший. Вайн мехкан хиллачуьнга, таханенга, хиндолчуьнга а бендоцуш хьежац иза. Цуьнан ерриге бохург санна беш д1аюьзна д1айийна ю иттех тайпана кемсаш. Цо уьш мел лерина лелайо довзуьйтуш къаьсттина яздан йиш яра. Умаровн белхан тидам бича, ойла кхоллало, цо иза доггах беш бу аьлла. Амма цунна 1аламат хала ду бераш къовсадаларшка д1асадига а, цаьрга ц1ерадевллачохь яах1ума яийта а аьтто ца хиларна. Ткъа Ишхой-юрт Гуьмсан-к1оштан, республикан дозанехь юрт ю. Башха хьал-бахамаш болуш нах бац кхузарчу дешархойн дай-наной.\nХьехархочунна вай г1о деш хилар, вай цуьнан дан ма-дезза дола дар вайна массарна, вайн т1аьхьенашна а санехь ду. Хьехархочунна дина г1о, вайн берашна беркате т1е1аткъам барца гучудолуш хилар – шеко йоцуш ду-кх.


Ходорковский мукъавалийтаран къайлаха хьелаш\nГермани -- наабахти чура араваьллачул тIаьхьа Ходорковский Михаил хьалхара интервью луш ву Оьрсийчура 'New times' редакторна, Берлинера 'Adlon' хьешан цIа, 21ГIу2013\nХодорковский Михаил арахецар хIинца а къайлене хета дукхахболчу Малхбузерачу тергамхошна. ХIун бахьана ду те Путин Владимире шен коьрта дуьхьалонча маьршаваккхийтинарг? Муьлхарниш ду те Ходорковский дIахецаран бакъдолу хьелаш? ХIун рол ловзийра цу маьршаваккхарехь оьрсийн экономикан хьашташа а, тIейогIучу Олимпиадано?\nДуьненан юкъаралла Ходорковский арахецаран бахьанаш а, хьелаш а дийцаре деш ю. Ткъа ша Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волу тутмакх шен дуьххьарчу интервьюца хIинцале а ур-аттала шен агIончаш а цецбаха кхиина.\nПолитикан, бизнесан хеттарш ша Iалашоне оьцур долуш дац, амма юкъараллин хьашташна лерина болу болх бийр бу ша, аьлла дара Ходорковский Михаилс Берлинерчу шен дуьххьарчу пресс-конференцехь динчу дIахьедарех коьртаниг ларамегар дерг.\nМалхбузера тергамхой хIинца а тайп-тайпанчу агIор дийцаре деш бу, муха резахилла те Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир кху тIаьхьарчу итт шарахь доллучу дуьнено а цуьнан коьрта мостагI лоруш хилла волу, дуккхаъчарна Путин Iедалехь мел ву набахтехь воллур ву моьттина хилла волу Ходорковский арахеца а, иза дозанал аравалийта а реза, бохуш.\nТкъа цу маьршаваларехь гаррехь коьрта дакъалаьцнарг хIинца цхьана шаренна Ходорковскийна виза а елла, иза тIеэцна йолу Германи ю. Уггаре а лакхара пачхьалкхан Iедалхой, - канцлер Меркелна тIера дIа арахьарчу гIуллакхийн министарна Вестервелле Гидона а, мацах цкъа, Германи шина декъе екъайелла йолчу хенахь, ткъа Оьрсийчоьнна метта Советан пачхьалкхе хиллачу хенахь немцойн арахьарчу гIуллакхийн министар хилла волу Геншер Ганс Дитрих а, ур-аталла Германехь оьрсийн ГАЗПРОМ концернан лоббиярхой а тIаьхьа, - орцахбевлла хиллера цу цIеяхханчу тутмакхна.\nГАЗПРОМах аьлча, немцойн Шоьнефельд аэропорте Ходорковский валочу кеманна экс-арахьарчу гIуллакхийн министарца Геншерца цунна дуьхьал вахнарг а, доллучу дуьненехула дIасадаьржинчу Ходорковскийн дуьххьарчу сурта тIехь цу шинна, Гешерний, Ходорковскийний, юккъехь лаьтташ волу стаг Рар Александр вара. Оьрсийчуьра орамаш долу, амма иза башха гIар ца доккхуш волу и политолог Германехь Путин Владимиран гергара хьаша санна вевзаш ву. Масех шо хьалха цуо Оьрсийчоьнан президентах лаьцна киншка а язйира, кхеташ ма-хиллара, немцойн маттахь, немцойн аналисто санна. Путинан леламашка вуно критикалле хьоьжучу немцойн кхин дIа болчу тергамхойн а, яздархойн а, журналистийн а тептарийн могIарехь и киншка шен Оьрсийчоьнан президенте болчу хестамечу хьежамашца къаьсташ яра. Рар Александр оьрсий вуйла а, иза ГАЗПРОМ концернан Iалашонаш Германехь чIагIйеш вуйла а ца хуучарна „хьажахь, и Путин-м иштта ма-дийцара вуон а ца хилла, кхузахь немцойн аналист а ма ву иза дика вуьйцуш“, аьлла хетар долуш.\nТкъа хIун юкъаметтиг ю Путине шен марзо ца хьулйеш волчу Рар Александраний, Путинан коьрта дуьхьалонча ларалуш хиллачу Ходорковскийний юккъехь? Хьалхарниг: и Рар Александр хIинцале а дукхахан йоцуш, ша гаррехь ГАЗПРОМан Германерчу партнер-фирмане болх бан дехьа валале немцойн арахьарчу министраллин тховкIелахь йолчу цхьана юкъараллехь болх беш вара „Арахьарчу ЗIенийн Юкъаралла“ цIе йолчу. Ткъа цу юкъараллин сийдолу президент вара и хIинца Ходорковский маьршаваккхарехь мехала рол ловзийна волу Геншер Ганс Дитрих. Шозлахниг, - схьахетарехь, кхин а мехал дерг, – Рар Александр ши шо хьалха официала балха дехьа велира Винтерсхалл цIе йолчу немцойн корпораце. Ткъа и Винтерсхалл оьрсийн ГАЗПРОМан коьрта парнер ю Германехь хилла ца Iаш, йоллучу Европехь.\nЦу кепара гуш ду, Ходорковский арахецаран бахьанаш политикехь хилла ца Iаш, иштта экономикехь а орамаш долуш хилар. Амма цул совнаха, немцойн а, оьрсийн а аналист а, политолог а, экономикан эксперт а ларалуш волу и стаг, шен Путинца зIе хиларх терра, немцойн агIонний, Кремланий юккъехь маза лелош хилар а. Германехь Путинан васт демократан а, либералан а санна хаздан гIерташ шерашкахь къахоьгучу цунна хьалха лаьтташ ерг атта Iалашо яцара, Ходорковский а, кхин болу политикан тутмакхаш набахтешкахь мел бу. Къаьстина, кесталгIа тIекхочучу Олимпийн ловзарш тергоне эцча-м муххале а. Дела денна Сочерчу Олимпиаде шай-шай ца вогIу бохучу Малхбузерачу куьйгалхойн терахь алсам долучу хьелашкахь хила там болуш дара, Путин ша сел лерина кечйеш хиллачу Олимпиада- 20I4 схьайоьллучу даздаршкахь, мел дукха а, шен луларчу, шех йозучу, мацах Советашна юкъе йогIуш хиллачу масех республикин куьйгалхошца Iен везаш хилар, уггаре а веза ши хьаша Лукашенкой, Ким Чеи Ыний а волуш. Цул совнаха, Малхбузера пачхьалкхаш тIаьхьа-тIаьхьа алсамох Катарерчу а, Норвегерчу а, Туркменерчу а газе хьежа юьйлаелла, Оьсрийчоьнах сел йозуш ца хилархьама.\nУьш дерриш а тидаме а эцна, цхьана Ходорковскийца масех проблема дIаяккха сацам бинчух тер бу Кремло.\nТкъа ша-м Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волу тутмакх ша араваьллачул тIаьхьа шена гуонахь кхолладелла долу сийлаллин хIуо шен цхьаццадолчу дешнашца дойъуш ву. Масала, Къилбаседа Кавказ, низамца догIуш, Оьрсийчоьнан дакъа ду, хIунда аьлча Оьрсийчоьно иза ницкъаца схьаяьккхина ю бохучунца. Хаттар кхоллало, Ходорковскийн бизнес-импери ЮКОС а, цуьнан миллиардаш а, Кремлан долахьарчу структураша, иза набахте а воьллина, цуьнгара ницкъаца дIаяьхна йолу, уьш а иштта хIинца шаьш дIаяьхначийн - низамца догIуш, - долахь юй те, аьлла?


Юха а шен дарж дита лууш ву Кадыров\nЛахьан-бутт 27, 2017\nЮха балхара дIавала лууш ву Кадыров\nДIадаханчу кIирандийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана юха а гайтира ша Оьрсийоьнан регионийн куьйгалхойх уггаре а тоьлла ньюсмейкер хилар. Федералан телехьожийлехь шех лаьцначу программехь цо дIахьедар дира шен даржера дIавала лаьа шена аьлла. Ша санна болу нах оьшуш бара, тIом бан а, къепе хIотто а, ткъа хIинца ша дерриг нисделла, цундела хийцамаш бан беза хан тIекхаьчна хета шена, бохуш вара иза\nОцу сахьта и дIахьедар хаамийн массо а агенталлашкахула даьржира. Дуккха а эксперташа луьстуш ду иза, Кремлан лаамца аьлла ду бохуш. Оьрсйичоьнан президентан зорбанан секретаран Песков Дмитрийн а дан дийзира цу хьокъехь дIахьедар.\nЦо, шен балхаца догIуш ма хиллара, кхетийра Кадыровс аьлларг.\n–Кадыров Рамзана дуккхаза аьлла ду, ша Путинан агIонча ву. Иза шена тIе ма диллара кхин дIа а болх бан дагахь ву. Кхидерг ца боху цо, - аьлла Песковс.\nКадыровс динчу дIахьедарна кIеллахь тидам бан оьшуш хIума ду аьлла хеташ яц Нохчийчура юкъаралла. Нах боьлла цунах а, цо кест-кеста дечу дIахьедарех а. Соьлж-ГIаларчу вахархочо Юсупов Вахас иштта элира цуьнах.\nЮсупов: «Рамзан балхара дIавер ву бохуш суна а хезна. ХIара дуьйне цхьатерра дац. Балхара дIа а волу, дIа а воккху. Иза жима а ву, кхеташ а ву. Белхан меттигаш а ю цунна. Цунна мотт хьоькхучара хIун дийра ду ца хаьа. Царах къахета-кх суна».\nНаур кIоштарчу Ибрагимов Ахьмадан шеко яц Кадыров оцу даржера дIавер вац аьлла. Иза Путина чIагIдинчу Iедалан доккха дакъа ду, цундела цуьнан пурбанций бен цуьнан иза дан йиш яц, элира цо.\nИбрагимов: «Путин мел ву дIа а воккхура ву, вуьтура а ву. Иза дIаваьккхича а, цул цIена верг хIоттор ву аьлла а ца хета суна и Iедал мел ду. ДIавер ву бохучух со тешаш вац. Паччахь санна ма вай иза. Мича гIур ву иза дIаваьлча? Москох гIур ву?».\nНохчийн политолога Бено Шамала теллина Кадырова Рамзана аьлларг. Иза тахана дIавалийта йиш яц Нохчийчоьнан аьлла хета цунна.\nБено: «Цо аьлларг, ша тIом а сацийна, къепе а хIоттийна, шега далуш дерг дина аьлла хета суна. Суна таханлерачу дийнахь иза дIавала хьалхе ду аьлла хета. Цуьнан меттана цуьнан гонера цхьа а ца хета суна».\nДIадаханчу шарахь а аьллера Кадырова Рамзана, ша балхара дIавала воллу аьлла. Митингаш йира наха, цхьацца Iедалан дайша тIедожош аьллера цуьнга, хьо дIавохуьйтур вац шаьш аьлла. Схьагарехь, наха а, цара а де аьлларгдина , балхахь висира Нохчийчоьнан куьйгалхо.\nМуьлш бу Кадыровна улле гIертарш?\nКадыров: Ленин - лаьтте, Сталин - Гуьржийчу, Хрущевна - хIоллам\nПутинан ойла цхьаьнайогIучу юххерчу нахах стаг ву Кадыров, боху Песковс\nКадыров мехкан куьйгалхочун дарж дита лууш ву


Бакъонан министралла. Муха къийсам латтабо Нохчийчохь диссиденташца?\nБайначу беттан 15-чохь цхьанакхеттера Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан меттигерчу хаамийн гIирсийн куьйгалхошца. Цо тIедиллинера, "Нохчийчоьнна а, Оьрсийчоьнна а идеологин тIелетарш дечаьрца" къийсам марсабакккха беза аьлла. Iалашонаш кхочушъян жоьпалла тIедожийра нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телекомпанин директорна Дудаев Ахьмадна а, парламентан спикерна Даудов Мохьмадна а. Кхо бутт хан елла царна тIедиллинарг кхочушдан.\n"Хаамийн гIирсех" Оьрсийчоьнан низаман 58-гIа артиклца бIостане ду дина тIедахкарш. Низамо могуьйтуш дац, "нуьцкъаша информаци яржо журналист декхареван а, хаам Iорабаккха цунна дехка а".\n"Тешнабехке Малхбузе". Юха а\nОцу сохьта буьйлабелира Кадыровн лаам кхочушбан. Сайташ тIехь а, телеканалшкахь а тIетаьIIина дийца даьккхира хьалхарчу деношкахь дуьйнна "тешнабехкечу Малхбузено" къайлаха барт бина бохуш.\nНохчийн Iедалхошна муьтIахь йолчу меттигерчу телехьожийлийн эфирийн доккхахдолу дакъа тоххара а лаьттара оцу пропагандех.\nТIаьххьарчу заманчохь телехьовсархошна а, радиоладогIархошна а дуккха а хиина, "регионехь а, Оьрсийчохь а ситуацина дестабилизаци ярхьама даккхий ахчанаш чухьоькхуш" хиларх цхьана организацеша а, цхьаболчу наха а. Оцу доллучух а теша боху нохчийн хьовсархошка, иза бакъхиларх шайгара цхьа тоьшалла а ца доьхуш.\nХIунда аьлча, оцу "спонсорийн" цIераш йовзуьйтуш яц, йа далош цхьана а кепара тоьшаллаш а дац. Цара бахарехь, бакъ ду-кх иза.\nБоккха тидам тIебахийтина интернет-аудиторина. Меттигерчу телехьожийлан цхьаболу белхахой катоьхна блогерш бевлира. Шайн коьрта болх бина ца Iаш, социалан машанашкахь зорбане йохура цара оппозицин блогерна Абдурахманов Тумсона дуьхьал видеоматериалаш. Бакъду, "дизлайкийн" терахь а, негативе комментареш а оцу талламийн авторшкахьа яцара.\n"Мила ву Тумсо?"\nДукха хан йоццуш социалан машанашкахь акци йолийра Абдурахманов Тумсона тIехIуьттучара. Кеп-кепарчу пачхьалкхашкарчу бахархоша, дог оьцуш шега кхоьхьуьйту видеоматериалаш а, суьрташ а блогеро шен Telegram-каналехь зорбане дохура. Эццахь тохабеллачу Нохчийчуьрчу Iедалхоша, блогеран идея шайна а ерзийна, цуьнан "герзца" мостагIчуьнца къийсам болийра.\nНохчийн Instagram-ан, YouTube-н а сегменташ дIаюьзира бевзаш боцчу наха шаьш Абдурахмановс юьхьарлаьцначунна "нохчийн къоман цIарах" реза доций хоуьйтучу видеокхайкхамаша.\nДукха хьолахь, блогер сийсазвеш хуьлура видеош. Ишта эвсара дерза тарлора дерриг а, оцу видеокхайкхамийн цхьаболу авторш ницкъаллийн структурашкахь болх беш хилар, йа полицица боьзна хилар нагахь гучу ца даьллехь.\nТидамза ца йисира тIекхуьу тIаьхье а. Масала, машанехь Iорадехира, политикан къастораш юкъа шайн бераш ийзорна реза боцчу дешархойн наноша дина йозанаш.\nЙолчу информацица, лакхарчу классашкахь доьшуш долу бераш йоьдучу урокашкара а гIиттош дIадигира, пIераскан рузбане дуьгу а бохуш. Маьждигна хьалха дIа а хIиттийна, "Мила ву Тумсо" аьллачу хаттарна жоп луш "Тумиша ю" бахийтинера цаьрга. Оццу дийннехь и видео интернетехь яржийра.\nНохчийчуьрчу дешаран министраллера оцу хиламах комментари яккха аьтто ца хилла "Кавказ.Реалиин".\nХIинца дика къаьсташ ду, "реза боцу бахархой" Кадыров Рамзана дIахьедар динчул тIаьхьа жигарабевлла хилар. ХIунда аьлча, цо тоьхна хан герга яхале, хаамийн гIирсашна тIедиллина ма ду, шаьш а толуьйтуш, "системехь ситуаци хийцар".


Мангал-бутт 24, 2012\nОьрсийчоь -- нохчийн киноактер Омаев Дагун, "Марша вогIийла" фильм.\nЦхьана заманашкахь Оьрсийчоьнан хаамийн гΙирсашкахь, театрехь, кинохь бΙаьрла лаьттина кавказхочун васт олийла дац. Делахь а къаьсттина ирча, гΙиллакхах, оьздангаллах воьхна гойтуш ву оцу хьостанаша кавказхо кху тΙаьххьарчу ткъа шарахь. И хьал муха хийца деза, къадийна деношкахь Оьрсийчоьнан культуран министралло. ХΙун дан догΙу цу тΙехь, дуьйцу гоьбевлла бевзачу Кавказерчу кинон а, театран а режиссераша а, актераша а.\nЯа дог хилча, чано шен кIорни ченала хьакхийна, олуш болчу нохчех ченан кΙорнеш Кремло ян йолийра Дудаев ДжовхΙар Ιедале веъча, бохуш чΙагΙдо хийлачо. Ткъа дукха ду Оьрсийчоьнан керлачу исторехь нохчашна дуьне гатдан кхин а хьалха долийна хилар гойту тоьшаллаш.\nСоветан Ιедал а дохале, Ельцин Борис политикехь а чΙагΙвалале, 1989-чу шеран гурахь Москохарчу вайнехан интеллигенцино компартин дайшка, Лакхарчу Совете, пачхьалкхан прокуратуре, парламентан депутаташка, Оьрсийчохь ду бохучу газеташка хьажийна хиллачу кехатан чулацам бу хΙара.\n«Сталина махках а дохийна, ах сов хΙаллакьхиллачу къоман векалш тхаьш хиларе терра, оха боккхачу лазамца тΙеоьцу тхайн къам сийсаздеш, Советан пачхьалкхехь газеташа а, телевизионо а даржаде питанаш. ( Кхузахь ягаръеш ю «Литературная газета», «Советская Россия», «Московская правда» газеташа а, «Москва», «Звезда», «Память» цΙейолчу стаммий журналаша а, кхечу хьостанаша а вайнах сийсазбеш зорбане яьхна артиклш, гайтина передачаш).\nКъоман цхьацца векалшкара дийлина кегий сакхташ юьхьар а оьцуш, нохчий а, гΙалгΙай а мостагΙийн вастехь гойту дуьненна а. И тайпа харцо дено-дено шорлуш ю. Пачхьалкхахь халкъан дахар лекъаш хиларан а, экономикехь эшамаш хиларан а коьрта бахьана деш лаьтта вайнахах оьрсийн бΙаьргаш чохь.\nЦундела вайнахе есташ ю Советан Цхьаьнакхетараллехь гамо, цабезам», - яздо Москохарчу вайнехан Ιилманчаша а, аспиранташа а. Масална, дуьйцу шаьш кехат яздале массех де хьалха милицино, бехк-гунахь а доцуш, вийра нохчо Хасбулатов Ваха, бохуш.\n«Дерриг а, Ιедало вайнахана дуьхьалдаьккхинарг юьхьар а оьцуш, оха Ιедал декхаредо нохчашна а, гΙалгΙашна а тΙехь зорбанехула эладитанаш даржор дита а, тΙаьххьарчу заманахь Москохахь тхан къоман нах байъинарш жоьпе озон а».\nИштта дара оьрсийн, нохчийн барт эгΙорна бехке вен Дудаев ДжовхΙар Нохчийчоьнна вевзаш а воцчу, иза даймахка ван кхо шо а дуьсуш, Москохарчу вайнаха Ιедале дахьийтина дΙахьедар.\nМоскохарчу интеллигенташа далхийнарг тидаме-м муххале а ца ийцира я прессано а, я Ιедалша а. Мелхо а гамонаш кΙаргъеш хьийзира Кремлах мел бозу ницкъ.\nЦундела 1991-чу шеран гурахь Дудаев ДжовхΙар къомо декхаре вира Нохчийчоь йозуш йоцу пачхьалкх хилар дΙакхайкхон.\nТкъа оьрсийнний, нохчийнний юкъаметтигаш тΙаьме ерзош, уггаре дика хьаьвзинарг - изза Кремлера дΙасаяьржа идеологи яра. Цуьнан тоьшаллаш а ду эзарнашкахь.\n...ТΙаккха шен дош кхайкхо делира дуьнен тΙехь тоьлла долу оьрсийн герз. Ткъа пропагандин болх а дацара соцабойла. ТΙом толаме кхачорхьама, хΙора дийнахь а кхион езаш яра Оьрсийчоьнан бахархошлахь оьгΙазалла, мостагΙалла. Ткъа мостагΙий болуш бара - нохчий. Тоаме дацара беккъа цхьа тΙемалой оцу тΙегΙанахь латтор, дерриг а къам дора пропагандано мостагΙ. Кремлана и кхачо еш дара газеташ, радио, телевизион.\nТΙаьхьо тΙекхийтира театр а, кино а. Нохчийчуьрчу тΙемех лаьцна оьрсийн режиссераша яьхначу киношчуьра ду хΙара аьзнийн кочар. Башхалле ду, оцу кинош чохь беккъа цхьана нохчийн тΙемалошна наΙалт аьлла ца Ιаш, дерриг а къам сийсаздеш хилар.\n"Царна ца беза оьрсий, оьрсийн царна бежаний ду. ...Иза-м хIумма а дац, царна шаьш тоьлла раса хета, вай царна хIумма а дац...и боьха хIуманаш хьалххе цIединчу болатца ягон езаш яра...И текхаргаш лелхийта еза...,"чичеш стенгахь бу? - дIогахь, хетарехь, вайнаш бу, ткъа дIогахь, гарехь - чичеш"...хIара гIала сан дайша кхоьллина, со вуьззина гIалгIазакхи ву,эшахь, ас а леташ буьтур бу кхузахь сайн корта...уьш массо а хIалакбан беза...кест-кеста коьртах гIаж а етташ, шайн метта хIитторах, бихкина кхабарх гIуллакх хир дац, кхузахь уьш массо а уьрсаш хьекхна дIабаха беза, цхьана заманахь Чингисхана санна, тIаккха чекхдер ду дерриг а, кхин цхьа проблемаш хир яц".\nТамаше хетало, массо а хΙума шен кога кΙел латточу Кремло иштта къамелаш чохь а долуш яьхна кинош ерриг Оьрсийчоьнан телевизионашкахула гайта могош хилар. Бакъду, шаьш нохчий-м цец а ца буьйлу - дерриг иштта хила дезаш санна, боьлла уьш пачхьалкхо шайна тΙе нехаш хьекхарх.\nТΙамах лаьцна йохучу кинош чохь хΙумма а хала дац муьлххачу а оьрсийн актерна нохчийн мотт бийца, аьлча а, буьйцу кеп лелон. Цара дуьйцучух, хΙета а вета а, кхидолу къаьмнаш кхетар а дац, ткъа нохчаша ечу восан пусар ца до цхьана а режиссеро а я актёро а. Цундела ву нохчочун васт ловзо охΙла муьлха а оьрсийн киноактер. Цо хецна буьйцу кинош чохь оцу "мостагΙчун" и мотт.\nРогΙерчу тΙегΙантΙе а яьлла, юм оьцуш ю оьрсийн пропаганда тахана. Халкъана кΙиранашкахь дийццал доккха Ιаламат а дина дуьйцу оьрсийн газеташа, телевизионаша бутт хьалха Москохарчу туьканийн куьпахь,«Европейскехь», машен нийса дΙа ца хΙоттийначу Мингаева Мадинех а, цуьнан кΙантах а лаьцна.\nИштта шуьйра дуьйцу кху деношкахь Киевский вокзалехь футболан фанаташний, нохчийн шина кΙантаний юкъахь даьлла дов. Цигахь вийна стагга а вац. Ткъа ца дуьйцу оццул дукха деношкахь Башкортастонан шахьарахь, Уфахь, кхо бер а, зуда а дийна веддачу зуламхочух лаьцна. Цуьнан цΙе, хууш йоллушехь а яц йоккхуш.\nБахьана цхьаъ ду – Мингаева Мадина а, вокзалехь летта бохуш вуьйцу Ризванов Бекхан а, Эльдиев Мохьмад а нохчий бу, царах лаьцна дийца догΙу, иза оьшуш ду прессина а, политикашна а, ткъа Уфахь доьзал бийнарг оьрсий ву, цундела цо дивидендаш ца йохьу я Ιедална а, я хаамийн гΙирсашна а.\nХΙинццалц вай тидаме мел эцнарг дайъа, мел лелларг кхечу хорша дерзо лаар къадош гΙулч яьккхина Кремло кху деношкахь. Оцо, бегаше а доцуш, цецбоху пачхьалкхан политикехь кху ткъа шарахь Ιедало кΙелдΙахула лелаен кийтарлонаш евза тергамхой. Кавказхочун васт хΙинца дуьйна дΙа дика гойтуш, иза а, кхиболу нах санна, адам хилар чΙагΙдеш, кинематографехь васт кхолла деза, аьлла кхайкхам бина Оьрсийчоьнан культуран министралло.\n«Оха кинематографисташ халкъана оьшу васт кхолларехьа кхойкху, гойтуш ерг Сибрех елахь а, я Кавказ елахь а», - элира деношкахь оцу министраллан векала Ивлев Григорийс.\n«Пачхьалкхо къаьмнийн васт, ша аьлча, кавказхойн васт киношца хаздарехь дакъалаца догΙу», - бохура пачхьалкхан думин къаьмнийн гΙуллакхашкахула йолчу комитетан куьйгалхочо Маркелов Михаила.\n«Оьрси, нохчо, гΙезало заводехь цхьаьна болх беш, эскарехь цхьаьна гΙуллакх деш, лулахь мерза бехаш гойту филмаш, спектаклаш яха еза», - бохура кху деношкахь оьрсийн президентан дуьненца культуран зΙенаш латторехь векал волчу Швыдкой Михаила а.\nТамаше ду, къаьмнаш эгΙийна болчу политикел а хьалха, барт кхайкхон арабохурш кинематографисташ хилар. И ойла къадийра Маршо Радионо шайца къамел мел динчу Къилбаседа Кавказерчу кинон а, театран а говзанчаша.\nНохчийн театр гоьйоккхуш, кхиош шен лаккхара похΙма а, хаарш а дΙалучех ву Джамаев Ιимран. Цунна иштта го халкъашлахь кавказхочун васт тодан къастийначу некъах дерг.\nДжамаев Iимран: " ТIаьххьарчу кху 10-12 шарахь цара яьхна фильмаш цхьа породи хетара суна, Iаьмеркан яр-кха кинош, цхьана герзахочо вогIий, дийнна эскарш охьадуьллуш. Уьш санна, стенгахь, маца хилла хIума ду кхетош а доцуш, оьрсий салтичо дуккха а нохчий бойъуш. ХIинца и тайпа филмаш яхар лахделлехь а, сецна дац. Уьш машаран гIуллакхна пайде хIуманаш дац, мелхо а, кхетам ледара болчунна коьрте харц ойла кхуллуш ду.\nТхайна, театран белхахошна, кхочучу декъанна оха тхаьашка далург до. Йиъ театр ю тахана Нохчийчохь - Нурадиловн цIарах ергий, Лермонтовн театррий, кегийрхойн "Серлоййий", ТЮЗзий - къоначу хьажархочун театр".\nНохчочул даладелла дац оьрсийчохь лела дагестанхочун васт а. «Тоьар ду Кавказ кхаба», бохуш, Москохахь а, оьрсийн дуккхаъчу а гΙаланашкахь емал бечу нохчел, я гΙалгΙайл механа базбина ца буьйцу уьш а. Цигара ву дуккха а фильмаш яьхна а, Оьрсийчохь вевзаш а волу кинорежиссер Ибрагимов Курбан. Цунна гарехь, еккъа цхьа киноматеограф ларалур яц, шерашкахь политикаша леррина къа а хьоьгуш, чам боцчу даккхина кавказхочун васт цΙандечохь.\nДагестан --Кинорежиссер Ибрагимов Курбан.\nИбрагимов Курбан: "Еккъа цхьа кхинематограф тоаме ю аьлла ца хета суна. Культурехула тоян-м лур ю юкъаметтигаш, масала, Дагестанан культурехула. Ткъа кино цхьа элемент бен а яц, кино йоцург, театр а ю, суьрташдахкархойн болх а бу. Цу тIе хаамийн гIирсаша а бина шайн Iаьржа болх. "Кавказхой ишта-вуьшта бу", олий, бехбо. ХIун ду, кавказхой "иштта бу" бохург, кегийрхойн цхьа-ши стаг юьхьар а оьцуш, дийца мега ткъа доллучу къомах а лаьцна и маьттаза хIуманаш?"\nАх бIе сов кино чохь васт кхоьллина а, хьажархочунна товш а актер ву тахана а нохчо Омаев Дагун. Цунна хетарехь, тоаме дац хийрачу киностудешкахула кавказхочунна васт гогйтуш кино яккхахьара бохуш лелар, киностудеш кавказхойн шайн хила еза. ТIаккха бен хир кинематограф кавказхойн амалш, церан оьзда гIиллакхаш, тоъал пайда а бохьуш, дуьненна гойтуш.\nОмаев Дагун: " Хьалха а ца яхийтора вайна ма-хетта филмаш. Масала, Шерипов Асламбеках лаьцна кино йоккхуш ца витира цуьнан васт ловзон нохчо - оьрсийн актере Золотухин Дмитрийга дIелира. Шерипов тIехьийза йоI а оьрсий йира, иза хилларг дацахь а.\n...Бакъдерг дийцича, бехк вайн а бу, хIетахь вайна доьхкуш дацара вешан киностуди кхолла, амма ца дира вай иза. Таханалераниг дийцича, вайн къам кинематографехь пайда боцчу даьккхина оьрсийн режиссераша.\nВайна оьшу вешан актераш кечбан, режиссераш, операторш кечбан - деша хьовсон беза кегийрхой. Уьш вай ца бохийтий, вешан кино вайн хир яц. Ткъа хийрачу мехкашка деха а эрна ду, вайн къоман васт лакхарчу тIегIан тIехь гайтар доьхуш лела".\nЧIогIа тамаше хетало цхьа хIума. Амма оцо-м вай мел дийцинарг а доккху пайда боцчу. Делахь а хIотто догIу хаттар: кавказхочун васт цIиндарехь, къаьмнийн вовшашка дебна гамо, кхиина ксенофоби эшон кхочур буй-те ницкъ еккъа цхьана кинематографан? Стенна ца хIуьтту изза Путин, Медведев и хаттар ерриг а министраллашна хьалха, халкъана хьалха айдан а, къаьмнашна юкъа барт баккъала а боссонболу некъаш билгалбаха а?\nБIе сов къаьмнех кхоллаеллачу Оьрсийчоьнан Iедалехь, урхаллашкахь мел дукха бу оьрсех боцу хьаькамаш?\nЮкъара ю бохуш ерриг Оьрсийчоь хьожучу телевизионашкахь маца, хьанна гина кху тIаьххьарчу шерашкахь цкъа мукъане а чукчийн я хIирийн, эвенкийн я мордвинийн, нохчийн я бурятийн эшарийн, я хелхарийн концерт, я кхача, духар, гIиллакхийн-ламастийн хазалла гойту шоу?\nОьрсийчуьрчу кхечу къаьмнийн яздархоша кхоьллина йоцу литература хьеха а йой оьрсаша шайн берашлахь?\nДуккха а ду и тайпа хеттарш. Амма жоьпаш-м дац, къаьмнашна вовшийн хаздеш политика лелайо Кремло, аьлла, чIагIдан бакъо луш.\nТкъа хIун безам гIур бу, масала, Кулиев Кайсынан я Гамзатов Расулан, Мамакаев Iаьрбин я Яндиев Джамалдин байтех марзо эцна а воцчу оьрсийчун шена урамехь вайначу балкхарочуьнга я суьйличуьнга, нохчочуьнга я гIалгIачуьнга?\nЛитературехула, театрехула, киношкахула, телевизионехула къаьмнийн синбахам, амалш, аматаш девзича бен хуур дуй хийрачу стагна дикачу адамашлахь вониг мила ву, вочу адамашлахь диканиг мила ву къастон?


Беларуссин Харжамийн коьрта комисси: Лукашенко - 80, Тихановская - 10\nМарсхьокху-бутт 10, 2020\nМарсхьокху-беттан 9-хь хилачу Беларуссин президентан харжамашкахь карарчу хенахь цу даржехь волчу Лукашенко Александра гулбеш бу 80 процент харжамхойн кхаьжнаш, цуьнан коьрта дуьхьаланчо – Тихановская Светланас – 10-х процент. Цунах лаьцна яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nХаржамийн хьалххе долу жамIаш довзийтина оршотан Iуьйранна Беларуссин Харжамийн коьртачу комиссин гIантдас Ермошина Лидияс. Кхаж тосуш дакъалаьцначу нехан терахь ду 84 сов процент. Массо а кандидаташна дуьхьал кхаж тесна 6 процент Беларуссин харжамхоша. Зорбан конференцехь Ермошинас билгалдаккхарехь, хьалххе дIакхайкхийна долу жамIаш хийцалахь тамаш бу.\nКIиранан дийнахь Беларуссин Iедалан официалан экзитполийн (кхаж тесна араваьллачо бина хаам тидаме оьцуш бина таллам) сайто дIакхайкхийра, 79,7 процент кхаьжнаш а гулдеш толам баьккхина хиларх лаьцна Лукашенкос, оццу сайто бинчу хаамца, Тихоновская Светланехьа кхаьжнаш тесна 7 гергга процент харжамашкахь дакъалаьцначара. Коьртачу комиссино иштта чIагIдора, дIачIаьгIначу харжамийн дакъошкахь Лукашенкон кхаьжнаш дIаделла хиларх лаьцна 80 процент харжамхоша.\nОппозицино вовшахтоьхна, нисса бIостанехьа жамI гайтина долу альтернативан кхьажнаш дагардар – 80 процент кхаьжнаш дIаделла харжамхоша Тихоновскаяна. Телеграм-каналашкахь а, твиттерехь а сурташ гучудевлира тайпп-тайпанчу гIаланашкахь харжамийн каппашкахь Тихоновская хьалхаяьлла хилар гойтуш протоколийн даьхна суьрташ.\nТихановскаян штабо йовзийтина Минскан тайп-тайпанчу кIошташкара лаххара 20 харжамийн куп, официалан протоколашца а догIуш, иза дуккха хаьлха а яьлла тоьлла хилар гойтуш.\nХаржамийн каппаш дIачIаьгIначул тIаьхьа Минскехь а, Беларуссин кхечу гIаланашкахь а юьйлаелира ша-шаха дуьхьалонан акцеш. Церан декъашхошна хетарехь, экзитполан жамIаш – ткъа иштта Беларуссин Харжамийн коьртачу комиссино хьалххе дIакхайкхийна жамIаш – харцхьадаьхна ду. Демонстранташ дIасалохкуш милицино пайда ийцира хи туху машенех а, ризянки дендаргех а, кхиболчу а лерринчу гIирсах а.\nАдамийн бакъонаш ларъярхоша хаамаш бо, адамашна тIе автозак а тоьхна, цхьа стаг вийна хиларх лаьцна. "БIаьсте" (Весна) цIе йолчу бакъонашларъярхойн центро бинчу хаамца, Iедалша дIалаьцна лаххара 140 дуьхьалонан акцийн декъашхо. Беларуссин Талламан комитето бехктакхаман гIуллакх схьадиллина дуккха адамаша дакъалоуш къепедацарш лелор а, милицина ницкъ бар а бахьана долуш.


Каляпинах террорхо веш ву Кадыров\nГIуран-бутт 11, 2014\nОьрсийчоь - Москох - Кадыровн агIончаша хIоашца тIелетар дина бакъонашларъярхошна. 12.11.2014\nКаляпин цIе йолчу стага Соьлж-гIалана тIелатар вовшахтоьхна хилар талла деза аьлла дIахьедар дина Кадыров Рамазана. Instagram-рчу шен агIонна тIехь цо хьахийна адамашна ницкъ барна духьал йолчу комитетан куьйгалхочо Каляпин Игора Инарлин прокуратуран а, Талламан комитетан а куьйгалхошка шех лаьцна бина кхайкхам.\nСоьлж-ГIалана тIелатар динчул тIаьхьа Кадыров Рамзана дIахьедар дира, тIемалоша динчу зуламех жоп лур ду церан гергарчара аьлла. И дIахьедар полисхой байарна оьгIазвахханчохь дина хир ду аьлла тидира наха. Амма кху деношкахь интернетехь сурташ даьржина цу тIелатарехь дакъалаьцна бу бохучу нехан ягийна хIусамаш гойтуш.\nИза Оьрсийчоьнан низамашца догIуш дац, Инарлин прокуроро а, Талламан комитетан куьйгалхочо а мах хадо беза Кадыровс динчу дIахьедаран аьлла, кехат яздира вевзаш волчу бакъонашларъярхочо Адамашна ницкъ барна духьал йолчу комитетан куьйгалхочо Каляпин Игора. И стаг еххачу хенахь болх бина ву Нохчийчохь. Цигара хьал дика девзаш ву иза.\nКаляпинан дIахьедар тидам боцуш ца дитина Кадыров Рамзана. "Цхьа Каляпин цIе йолу стаг хIоьттина бандиташна а, церан гергарчарна а тIе. ОхIал йолчу органашкахь хаамаш бу Малхбузерчу лерринчу сервисийн Умаров Ахьмадера ахча бандиташка дIаделларг ву Каляпин цIе йолу стаг», - яздина Кадыровс Instagram-рчу шен агIонна тIехь.\nКаляпин Игора цу хьокъехь хаам бина, ша суьде вала дагахь вац Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан дIахьедар бахьана долуш аьлла. Цо дийцарехь, Кадыровс аьлларг дукха ларлуш аьлла ду, кхеле латкъам бан цунна бух цабуьтуш.\nКаляпин террорхо ву аьлла, Кадыровна тIехIоьттина Нохчийчура парламентан спикер Абдурахманов Дукхваха а. Каляпина Игора иштта комментари йина цо дуьйцучунна.\nКаляпин Игорь: "Хьовсал шу тIаьххьара нохчийн парламентан гIантдас Абдурахманов Дукхвахас динчу къамеле. Цо боху Каляпин къайлах террорхо ву, цо оьшуш дац нохчийн юкъаралла Iамо хIун дан деза бохучунна. Шаьш ширчу ламасташца, шайн Iадаташца лелаш ду боху цо.\nАмма суна дагацадогIу нохчийн Iадаташ полисхошна, аса билгалдоккху юха а, полисхошна цхьаъ ара ваккха а, цIенош даго а бакъо ло бохуш дуьйцуш хилар. Цу тайпаниг цкъа а хилла дац".\nГовзанчаш дицарехь, Кадыров тесна дита дагахь вац и гIуллакх. Нагахь Оьрсийчоьнан низамашлардечу органийн куьйгалхой юкъа а ца гIортахь Каляпин Игорь баккъалла а жоьпе озо гIорта мегаш ву Кадыров.\nТкъа иза далур хилар гойтуш ду, масала, юкъараллин жигархочуьнца Кутаев Русланца хилларг. Наркотикаш лелийна аьлла хан токхуш ву иза Нохчийчура набахтехь.\nКаляпин кхерамехь хилар гойтуш ду Еарин дийнахь Москох бакъонашларъярхойн конференцехь хилларг. Цигахь цхьана наха, бага а тоьхна, хIоаш диттина бакъонашларъярхошна, вист хуьлуш Каляпин Игорь а валуш. И нах совцо а, лаца а цхьа а ца гIоьртина.\nКаляпинах террорхо веш ву Кадыровс\nКаляпин Игорь: Нохчашка бен хийцалур дац шайн махкара хьал\nОрлов Олег: Кадыров а санна, нехан цIенош дагорна бехке ву Путин а


Минкаилов Эльбрус. Иза даима а вуьсур ву халкъан иэсехь…\nОбновлено 24.05.2012 10:33 Автор: Administrator 16.04.2012 07:58\n(Ошаев Халидан 110 шо кхачарна)\n…Ошаев Халид вайн халкъан исторехь, литературехь, Iилманехь, культурехь, юкъараллин дахарехь дIадаханчу бIешарахь уггаре а сирла лар йитинчарех цхьаъ ву. Цуьнан дахаран а, кхоллараллин а некъ хала хилла, хIетте а баккъал а ирс долуш стаг а, яздархо а хилла иза, и ший а цIе шен дехачу дахарехула чекхъяккха доьналла хиларна.\nХалид вайн къоман интеллигенцин хьалхарчу чкъурах ву. Иза вина I898-чу шеран I-чу январехь, Чехкара-гIопан уллерчу слободкехь. ОшаевгIеран доьзал мелла а таройолуш хилла, цундела хинволчу яздархочун аьтто белира, Соьлжа-гIалара реальни училище чекх а яьккхина, I9I6-чу шарахь Петарбухе Хьуьнан институте деша ваха, амма I9I7-чу шеран революцино юкъахвоккху иза дешарна. Нохчийчу юха а воьрзий, хIетахьлерачу революцин хиламашна юкъавоьду иза. I9I8-чу шарахь дуьйна вайн махкахь Советан Iедал дIахIотталц (I920-чу шеран март) ГIаттаман ницкъийн штабо тIедилларца эскарерчу салташний, бахархошний юкъахь кхетош-кхиоран болх дIахьо цо, дакъалоцу Iалхан-юьртаххьий, Чечанаххьий деникинцашна дуьхьал хиллачу тIемашкахь а, цул тIаьхьа Теркал дехьа йисначу Iедална духьал йолу тобанаш хIаллакьеш а, имам Нажмуддин гIаттам бохош а.\nI920-чу шарахь БуритIахь хьалхарчу совпартшколехь доьшу Ошаев Халида. I92I-I922-чу шерашкахь цо болхбо Нохчийчоьнан ревкоман председателан а, исполкоман председателан заместителан а даржашкахь. Оцу хенахь дуьххьара бехкево иза, жоьпе а озаво (хьовса архиверчу кехате).\nI923-чу шарахь арахеца доладо «Советски автономни Нохчийчоь» газета (оьрсийн маттахь). Оцу газетан секретарь хIоттаво иза. I925-I930-чу шерашкахь Нохчийчоьнан ОблОНО-н куьйгалхочун даржехь лаьтта иза.\n20-чу шерашкахь дIаболабо цо шен кхоллараллин болх. ХIетахь язйина ю цуьнан дуьххьарлера пьеса – «Дайн Iедал». И драма нохчийн Iадатех дуьйцуш ю. Хууш ма-хиллара, хIетахьлерачу вайн литературехь коьртачех цхьаъ яра и тема. 30-чу шерашкахь цо язйо кхин а масех пьеса, царех цхьаъ – «Некъ жIараболуш» – шен «Заманан лараш» гуларехь тIаьхьуо арахоьцу яздархочо.\nI924-чу шарахь Шерипов Денилбекаца цхьаьна Ошаев Халида хIоттийна латинийн йозанан буха тIехь нохчийн алфавит. Нохчийчохь керла йоза даржош, историн а, фольклористикин а, меттаIилманан а хаттаршна лерина тайп-тайпана статьяш, очеркаш язъеш, шен ницкъ ца кхоош болх бо цо оцу шерашкахь. Уьш арайовлу Нохчийчоьнан газеташкахь а, ткъа иштта Ростохарчу «Революций, ламанхой» журналехь а.\nI930-I936-чу шерашкахь БуритIарчу 2-гIачу Къилбаседан-Кавказан пединститутан ректоран а, цул тIаьхьа Пятигорскехь кхоьллинчу Iилманан-талламан институтан директоран а белхаш бира Ошаев Халида. Цигара вохийначул тIаьхьа кIеззигчу хенахь гIишлошъяран урхаллехь десятникан (!) даржехь къахьегна цо (хьовса архиверчу кехате).\nЯздархо лецира I937-чу шеран октябрехь, дуккха а шераш шина а гуларехь вовшахтоьхна яра Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тIамах йолу произведенеш.\nВай хьалха а хьахийра, нохчийн халкъ бехдан, цунна тIе доцург кхолла гIертачарна дуьхьал Ошаев Халида латтийначу къийсамах. Къаьсттина дукха болх бира яздархочо вайн махкахоша Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тIамехь дакъалацаран ма-дарра сурт гайтар шен дахаран Iалашо а лаьцна. Яздархочун кхоллараллехь коьртачарех цхьа меттиг дIалоцуш яра тIеман тематикана лерина йолу произведенеш. Газетийн а, «Орга» альманахан а, цуьнан шен книгийн а агIонаш тIехь яра уьш, ткъа цхьаерш зорбане евлла а яцара.\nХууш ма-хиллара, вайн махкахоша Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тIамехь дакъалацарх тайп-тайпана дуьйцуш ду хIинца а. Нохчий I944-чу шарахь махкахбахаран бахьанех цхьаъ ду олий, билгалдоккхуш дара, вайнах тIамах уьдуш, Iедална дуьхьалбовлуш хилла, бохург. Иза цхьаболчу историкаша а, яздархоша а, политикаша а тахна а сих-сиха юхакарладоккхуш, вайна тIехдетташ а ду. Ошаев Халидан «Нохч-ГIалгIайн полках дош» (2004) цIе йолчу книго санна, и тайпанчу наха дуьйцург дош доций хоуьйтуш, вайн халкъо оцу тIамехь лаьцна дакъа ма-дарра гойтуш кхин доккха тоьшалла дац.\n«Нохч-ГIалгIайн полках дош» книгехь дуьххьара цхьаьнатоьхна уьш а, нохчийн халкъ махках даккхарх долу дийцар а – «Цуьнан лаамна дуьхьал хилларшший», ткъа иштта «255 Нохч-ГIалгIайн…» повесттий.\nИ книга вовшахтоьхнера Ошаев Майрбека – яздархочун кIанта, Iилманчас. ТIаьххьарчу шерашкахь Халидан архив ларъеш а, оцу юкъара произведенеш зорбане кечъеш а болхбеш схьавогIуш вара иза. Къаьсттина мехала ду Майрбека шен дагалецамашкахь Халида и произведенеш муьлхачу хьелашкахь язйина довзийтар. «Ас и ца дахь, хьан дийр ду иза?» – оцу дешнашкахь ша ма-варра Ошаев Халид ву, шен берриге а кхолламца, шен ерриге а кхоллараллийца.\nКнигехь коьрта меттиг дIалоцу «Брест – цIеран бIар» повесто а, цуьнца йоьзна йолчу материалаша а. Ошаев Халида шен хьалхарчу дашехь а («Авторера»), юкъавалорехь а («Дицдийр дац вай») вайн махкахоша Даймехкан тIамехь лаьцначу декъах юкъара хаамаш ло, къаьсттина шуьйра – Брест-гIап ларъеш дакъалаьцначарах.\n255-чу нохч-гIалгIайн дошлойн полках ю Ошаев Халида исбаьхьаллин-документальни жанрехь язйина повесть. Яздархочо дуьйцу и полк кхолларх а, цуьнан тIеман некъах а.\n«Вага, амма юха ма вала» циклехь масех очерк хьалха дуьйна книгашъерхошна евзаш ю (Нурадилов Ханпашех, Идрисов Абухьаьжех), кхиерш дуьххьара зорбане евлла.\nЯздархочун Сийлахь-Боккхачу Даймехкан тIеман темин произведенийн мехалла совйоккху уьш ерриге а документийн буха тIехь язйина хиларо. ТIамехула чекхбевллачаьрца, хIаллакьхиллачеран гергарчаьрца, накъосташца цхьаьнакхеташ, архиваш толлуш инзаре дукха болх бина яздархочо, вайн махкахойх-тIемалойх дерг лоьхуш. И болх бахьанехь йисна тIаьхьешна оцу уггаре а луьрачу тIеман декъашхойн цIераш.\n«Чайра», «Цуьнан лаамна дуьхьала хилларш» дийцарш вайн халкъ махках даккхарх яздина ду. Ошаев Халида уьш язъечу хенахь иза кхераме а, атта яздархочо дийр доцуш а хIума дара. Дагах кхеташ, говза яздина дийцарш ду уьш.\nМузаев Мохьмад куьйгаллехь волчу Нохчийн Правительствон архивийн урхалло арахецна «Нохч-ГIалгIайн полках дош» книга – дуккха а тIаьхьадисна делахь а, яздархочун болх ларар, цуьнан сийдаран билгало хилла дIахIоьттира. Иза хазахетарца тIеийцира махкахоша, кхечу къаьмнийн векалшна вайх деша а, довза а дуккха а мехала хIумнаш ду цу тIехь.\n… Шераш дIаоьху, амма Ошаев Халид санна болу нах – Iилманчаш, яздархой – халкъан иэсехь буьсу, шайн дерриг дахар цара оцу халкъанна дIаделла дела. Оцу сийлахьчийн могIарехь иза хилар цхьа а шеко йоцуш ду.\nДен хьехамашца еха со…\nКавказ, хьо яра сан да-нана хилла...\nОьзда стаг яра иза\nСел сийлахь «юккъера стаг»


Американ векалийн чоьно керла санкцеш къобалйина Оьрсийчоьнна дуьхьал\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгресс\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессан векалийн чоьно пачхьалкхан тIеман бюджет тIеэцна 780 миллиард доллар барамехь, хаам бо "Нстоящее время" телеканала.\nНизамашдахархоша юкъатоьхна оцу низаманан керла санкцехь кхайкхор Nord Stream-2 (Северный поток-2) газан биргIана а, Оьрсийчоьнан суверенен декхарна а, ткъа иштта кховдийна адамийн бакъонаш йохорна Оьрсийчуьрчу 35 стагана дуьхьал санкцеш яхар а. И тептар кечдинера Оьрсийчуьрчу оппозиционеран Навальный Алексейн накъосташа.\nСанкцеш кхайкхочу тептарехь ву Оьрсийчоьнан Федерацин Iедалан гIантда Мишустин Михаил а, Оьрсийчоьнан коьртачу харжамийн комиссин куьйгалхо Памфилова Элла а, Оьрсийчоьнан президентан зорбан-секретарь Песков Дмитрий а, Москван мэр Собянин Сергей а, Russia Today телеканалан коьрта редактор Симоньян Маргарита а, кхиберш а\nНизаман проект тIеэцарехьа кхаж тесна 316 конгрессмена, дуьхьал хилла – 113. ХIинца тIеман бюджетан проект йийцаре ян езаш ю Сенат. Цул тIаьхьа и документ куьг таIо дIахьажор ду Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенте Джо Байдене.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташа Мангал-баттахь санкцеш юкъаехира, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан облигацеш эцар доьхкуш, уьш дуьххьара йохка йолош ялахь. ТIаьхьо конгрессмен-демократа Шерман Брэда нисдар кховдийра и облигацеш шозлагIа юхкуш а эца бакъо ца луш. Американ Цхьаьнатоьхначу Штаийн Конгрессан векалийн чоьно къобалдира и тIетохар. Марсхьокху-баттахь Вашингтона шордира Nord Stream-2 газан биргIаца йоьзначу санкцийн тептар.\nОьрсийчьурчу 35 стагана дуьхьал санкцеш кхайкхор хьахийнера Навальный Алексейн коррупци лелорна дуьхьал Фондо. Гезгмашин-беттан 22-хь санкцех лаьцна низаман проект къобалйира Американ векалийн чоьнан регламентехула йолчу комитето.\nНавальныйн накъосташа лелориг ца тайра Кремлехьа болчу зорбан гIирсашна а, шена Кремлна а. Волков Леонида а, кхиболчу санкцеш кхайкхо езара аьлла хьахийначара билгалдаккхара уьш Оьрсийчоьнна дуьхьал хьажийна ца хилар, санкцеш кхайкхош хилара билггал нахана дуьхьал.\nReuters агенталлина интервью луш Волковс элира, Путин Владимиран гонерчу билггал наха санкцеш кхайкхоро а бен ойла йойтур яц Кремле Навальный дIахецарх лаьцна аьлла.


Бакъонашларъярхой: Оьрсийчохь ницкъ бар, юкъара хIума ду\nОьрсийчохь ницкъ бар, юкъара хIума а хила дIахIоьттина, бохуш хаам бина пIераскан дийнахь адамийн бакъонашларъярхоша. И тайпа жамI динарш бу «Ницкъ баран тайп-тайпана яьххьаш» цIе йолчу рапортан автораш.\nИза кечдина Францера «Ницкъ бар дIадаккхаран Ассоциацин керстнаша» а, «Ницкъ Барна дуьхьал Йолчу Комитетца» а, «Юкъараллин сацам» цIе йолчу фондаца цхьаьний.\nЦу рапорта тIехь билгалдоккху, Оьрсийчура полицехь ницкъ бар системе даьлла хилар. Адамийн бакъонашларъярхоша а, полицехула чекхбевллачара а чIагIдарехь. Цхьана шеконца лаьцнаршна ницкъ бо, зулам тIелацийта а, полицин хьесап лакхара гайта а Iалашонца.\nКолонешкахь, набахтешкахь а администрацино ницкъ бо тутмакхашна таIзар деш. Ша-яьккхина йийцира бакънашларъярхоша Нохчийчура ситуаци. ТIемалошкахаь ойла ю моьттинчу кегий нахана полицино къиза ницкъ бо, элира цара. Нохчийчохь таIзарза бечу ницкъо сурт кхуллу, «низамаш цу кIоштахь лелаш дан а доцуш санна», аьлла яздина ду рапортехь.\nБакъонашлаяръхоша билгалдоккху, ницкъ лайначу нахана кхелехь нийсо цкъа а карош ца хилар. Нагахь санна, и тайпа гIуллакх кхеле кхачахь а, ницкъ бинчарна вуно атта таIзар кхайкхош хилар а.


Театрера хьал нохчийн актерийн бIаьргашца\nЗамане, меттигерчу хьелашка, юкъараллин, Iедалан лехамашка хьаьжжина хуьлу исбаьхьаллин хатI. Иштта хилла, лаьтташ а ю дахаран куьзга шех олу театр а.\nНохчийчохь леллачу тIемин, йоьрзуш йолчу хьунийн, адаман сатийсамийн лар хаало меттигерчу театрийн репертуарашкахь а. Кхо театр ю махкахь – нохчийн, Нурадиловн цIарх, оьрсийн, Лермонтовн цIарх, Къоначу хьажархочун театр.\nМахка вогIучу театрална-мэтрна Заславскийна муха гойла ду Нохчийчуьра театраш? Муьлхачу хьолехь ю уьш тахана? Маршо Радионо деллачу оцу хеттаршна жоьпаш делира тоьллачу шина актеро, театраш дуккха а шерашкахь цхьана декъанна шайн белшаш тIехь дIакхоьхьучу халкъан артисташа Марисултанов Iелас а, Джамаев Iимрана а.\nЛермонтовн театрехь куьйгалхо а лаьттина, хIинца университетехь актеран факультетехь къона артисташ Iамош ву Марисиултанов Iела. Iилма, Оьрсийчохь, лаккхарчу дешаршкахь, мел гулдало гулдина шена Iелас. Кегийнаш Iамош велахь а, дийнахь-буса а театран дерриг а дахар ду цуьнан тергонехь.\nМаршо Радио: "Махкарчу театрийн хьал-дахар хьуна муха го тахана, Iела?\nМарисултанов: " Тахана вайн республикехь кхо театр ю. Университетехь кхиош къона актераш а бу. Хьалха уьш генна Москох, Петарбуха, Воронеже а хьийсош, нехан ворданахь кхиош бара, уьш атта юха а ца богIура. ХIинца кхуззахь, цIахь, 25 шо ду актераш кхиабен.\nИштта 7-8 режиссер а кхиина кху шерашкахь. Уьш кхаа а театрехь а бу.\nДелахь а театр хала меттиг ю. Цо, вайна ма-хаъара, адамийн синош, кхетам бузу. Мотт а кхиабо цо вайн".\nМаршо Радио: Айхьа Iамочу кегийнахах бIобулий хьан, хуьлий царех дика актераш, бала а болуш, доьший цара?\nМарисултанов: "БIобулу, бала а бу берийн шаьш арабаьккхинчу некъан. Иштта ца хилча-м театрехь дан хIума а ма даций. Адамийн дахар ма дуй цара гойтург, васт ловзо йиш яц, бала кIезиг хилча.\nНохчийн гIуллакх-гIиллакх, майралла, мотт - дерриг а хила дезаш ду-кх оцу театрехь".\nМуха го хьуна айхьа куьйгалла дечу Нохчийн театран дахар хаьттира Маршо Радионо цуьнан коьртачу режиссере-куьйгалхочуьнга Хакишев Руслане. Сирко воллушехь, балха тIеь вара иза, амма къамелдан хала ду шена аьлла, цо векалвира шен накъост, балхах дийца хьакъволу гоьваьлла халкъан артист Джамаев Iимран.\nМаршо Радио: "Кху тIаьххьарчу муьрехь шу реза долуш пьесаш, драматургин кхиболу белхаш а кхаьчний шуьга, керла васташ кхоллалой театрехь?\nДжамаев: "Тхо нохчийн маттахь къахьоьгуш делахь а, Кавказехула тхаьш дIалелаш хиларна, оьрсийн маттахь кечбина а бу тхан белхаш. Ахмадов Мусан, Уциев Абун, Нунуев Сайд-Хьамзатан, Мусаев Iалавдин, кхиболучийн а пьесаш ю оха ловзош.\nЗахаров Петран, суртдиллархочун 200 шо кхочуш хIоттийна спектакл ю оха гойтуш. Иштта хаза проект нисъелла, "Нохчийн махкахь - нохчийн маттахь" аьлла рубрика а йолуш. Иза а езаш тIеоьцу хьовсархоша. Цул хьалха Гадаев Мохьмад-Салахьах лаьцна болх а гайтира махкахошна".\nКъоначу театралех билгалбевллачех, тIекхуьучу чкъурах а дийцира Маршо Радиона Джамаев Iимрана.\nДжамаев: "Баккъал а долуш, боккха кхаъ хилла тхуна тхайна юкъа кегийнах нисбелла. Ю яха хаза цIерш а къоначийн - Цингиев Аюб, Ахмадов Сулиман, Умаев Ризван, Джабраилов Шерип, Хасанов Тимарболат, Халиков Ризван. Мехкарех - Гайрбекова, Мизиева Фатима, Улубаева Зарема, Масарова Зухра, Мажиева Малкан, Ахмутханова Сацита... ТIекхуьуш хаза, дика чкъор ду".\nНохчийчуьрчу театрах, цунах махко, бахархоша оьцучу пайданах алссам дийца догIу. Оха шуьйрра йовзуьйтур ю Нохчийчоьнан синбахамаллин и хазна, дуьйцур ду кестта иза бахархошна мел оьшуш го тахана.


Коррупцица къийсам латточу фондан (Оьрсийчоьнан Iедало "арахьарчу агентийн" статусе яьккхина иза – ФБК, амма фонд цуьнца реза ца хилла – редакцин билгалдаккхар) директора Жданов Юрийс фейсбукехь хаам бина, шен 66 шо долчу дена Жданов Юрийна дуьхьал бехктакхам айбина белхан даржехь совваларна, кхело иза лаьцна изоляторе хьажийна, аьлла.\nФондан директора шен дена дуьхьал бехк айбар "президентан администрацин ледараллин а, зуламаллин а керла кеп" ю аьлла, шена иза "нисдала тарлучу хIуманех уггаре луьраниг" дуйла а хоуьйтуш.\nЖданов Юрий тешна ву, и таIзар шена ша политикехь бен некъ лакъорхьама дина хиларх. "Цхьа а шеко яц со бахьанехь катоьхна хиларх, ас дечуьнца доьзна иза лелош хиларх", — дIахьедина цо.\nПIераскана, Зазадоккху-беттан 26-чохь, Ростоврчу Жданов Юрийн цIийнах хьаьжна полици, буьйса йоллалц левина иза, цул тIаьхьа лаьцна. 27-чохь кхело изоляторе хьажийна, яздина шен телеграм-каналехь оппозицин политика.\nЦо бахарехь, да болх беш хилла Ненцойн махкарчу Искателей юьртахь, юьхьанца – юьртан куьйгалхочун гIовс, тIаьххьарчу шерашкахь - "шена пенсе ваха кечамбеш, юьртан администрацехь могIарчу даржехь, стохка дуьйна пенсехь ву".\nТалламан версица, хIусамаш къасточу комиссехь волуш Жданов шайн юьртарчу цхьана зудчунна социалан гIоьнна луш йолу хIусам яларехьа хилла, амма тIаьхьа гучудаьлла оцу зудчо хьалха хIусам эца судсиди яьккхина хилар. Кхелан сацамца дIаяьккхина зудчуьнгара петар, юхаерзийна администрацин дола.\nЖдановс-жимахволчо "Новая газетаца" ша къамелдеш аьлла, шен дена хууш ца хилла зудчунна субсиди елла хилар."Иза леррина харцонна бухакхоьссина ву я вац суна ца хаьа. И дерриг а лелла 2019-чу шеран Мангал-баттахь, Москварчу Думе депутаташ хоржучу хенахь, со цецвер вац иза цхьамма нисдина зулам хилча а", – аьлла ФБК-н директора Ждановс.\n2016-чу шарахь Жданов эскаре ца ваха хьовзарна бехктакхаме озийра. Ткъа цо ша бахарехь, иза 2013-чу шарахь студент а, аспирант а хилла Москварчу Кутафинан цIарахчу юридикан академехь. 2015-чу шарахь эскаре воьду шераш дIадевлла цуьнан – 27 шо кхаьчна. Шена дуьхьал и бехктакхам баккхар Ждановс дузура ша Борвихерчу харжамашна юкъавахарца а, жигара агитаци яржорца а. Цуьнан дов ца кхечира кхеле.