Статьи и тексты\nВы здесь » Настоящий Ингушский Форум » Ингушский язык » Статьи и тексты\n1арбий, гуржий, латиний, эрсий меттала йоазош хиннад вай, цхьацца йоазув-мотт ховча наха шоайла д1а-хьа леладеш, из а кхы 1аьдало ч1оаг1даь х1ама хиннадац.\nГ1алг1ай йоазув хьакхоллара, цхьацца 1арбий йоазонца яздеш а, цунца вайна абат оттаде безам болаш а нах хиннаб.\n1902 шера, Джабаг1а Ийже Висан-Гире оттадаь хиннад, 1арбий йоазон лард а йолаш, г1ал1ай абат. Цун вошас Джабаг1а Ийже Махьмада а кхелла хиннад г1алг1ай абат, латиний абата лард а йолаш. 1арбий меттала йоазув вай дийшача, наха цул хьалха а леладаьд. Масала, Хьарпхоша яхачох, 1740-1800 шерашта юкъерча хана Хьарпе хиннай духхьала ворх1 бер деша даг1аш, 1арбий йоазонца г1алг1ай метта дарсаш хьехаш моттиг.\nПаччахьа 1аьдала ч1оаг1а дагадоаллаш хиннад г1алг1ай йоазон г1улакх. Х1ана аьлча, цхьатарра шоай в1ашт1ехьа даьннача меттала язде а, деша а, наха хьеха а болабенна хиннаб цхьацца лелалуш бола г1алг1ай. Дукхаг1а цар леладаьр да 1арбий йоазув. Бакъда, из г1улакх гаьндаьннадац. 1арбий йоазув леладеш хилча, г1алг1ай бусулба дингахьа д1ач1оаг1балар кхераш, Россе паччахьалкхено юхадаьккхад из г1улакх.\n1908 шера Ийже Махьмада арахийцад, г1алг1ашта а нохчашта а лаьрх1а, «Ингуше-Чеченская азбука» яха абат. Арахийца хиннад боарам болаш наха тоъал. Цу хана наггахьа мара нийслуш хиннадац цу тайпара абаташ. Из арадаьлча боккха кха хиннаб цох вайнаха, къаьстта, боадонгара сердалонга бовла г1ерташ, дилла халоно букъ хьал а ца берзабайташ къахьийгача г1алг1ашта х1аьта а.\n1909 - 1915 шерашка, г1алг1ай абат оттадаь хиннад эрсий графиках, г1алг1ай фольклоран а исторен а тохкама, 1илманхочо Горепекин Ивана Фомас. Ше оттадаьча г1алг1ай йоазонца дукха г1алг1ай багахбуцам д1аязбаь хиннаб цо. Из ше эрсий къамах саг хиннув. Дукхача шерашка г1алг1ашта юкъе а ваьха, ткъаь итт шу совг1а ха яьккхай цо г1алг1ай къаман мотти, г1улакхи, оамали 1омадеш. Вай уйла йича, ч1оаг1а къа да цо хьийгар, эрсе волашше, г1алг1ай мотт 1ома а баь, цунца вайна йоазув кхоллаш къахьегаш. Х1аьта, вай тахан, йоазув-мотт долашше а, из деша а нийсса мотт бувца а тигац! Вай боккхийча наха дувцачох, пхи эзар шу хьалха шоай йоазув долаш хиннад г1алг1ай къам, оалаш хиннад цу Горепекин Фомас.\n1922 шера Ивана Фомас латиний графиках оттадаь абат лоамарой республикан паччахьалкхено, арахеца мара ца дезаш, т1аийца хиннад. Бакъда, к1алхарча партийнии советии органаша, цох бала пайда бац, эшаш дац из, кхоачам а бац цунгахьа, аьнна, юхадаьккхад.\n1920 – шера халкъан образовани отделаца, г1алг1ай ревкома амар а хинна, 11- июле комисси в1ашаг1ъеллай, г1алг1ай абат хьакхолла лаьрх1а. Цу комиссе къахьийга баьча балхаца г1алг1ай алапата проект оттъяьй, латиний графика лард а йолаш. Болх болабаьб грамматиканнеи дошлоргаи материал кийчъера. Цу хаттарах лаьца дукха кхетачеш, дошдоашхалеш д1акхихьай меттаца къахьегарашцеи 1илман говзанчашцеи. Хьежжа мах бича, ши проект хьакъоастаяь хиннай царех. Хьалхарча проектах кхоачам хийттбац, оазий й1оахал-лоацал хьахезар а иштта кхы д1ахо а долча бахьанашца. Бакъда Малсаг-наькъан Кураза 3оврбика кулгалдеш йолча комиссе латиний графика т1а а тайжа кийчъяь хинна проект т1аийцай. Комиссе баьча балхах юххера а гучадаьннад хьалхара абат, «Наьна мотт» яхаш ц1и а йолаш.\nЦул т1ехьаг1а цхьа к1еззига ха йоалашше, «Сердало» яхача газета хьалхара номер араяьннай Буро т1а май бетта хьалхарча дийнахьа 1923 шера. Пхи б1аь газет да уж эггара хьалха араяьнна хинна тираж. Из хьалхара номер арайоалача дийнахьа, цох боккха кха хинна, Наьсаре в1ашаг1а а кхийтта, Буро т1а кхо б1аь совг1а саг вахар тхо, яхаш, дувц боккхийча наха. Из йоазув хьакхоллара ди г1алг1ашта массаза а лоарх1аме хиннад.\n1938 шера, март бетта ткъоалаг1ча дийнахьа эрсий графикан т1а а тайжа, юха а г1алг1ай абат в1ашаг1деллад . Цу юкъе дахад, (Ь, I) ши алап т1атохарца керда хьадаь, шийтта алап: Аь, ГI, Кх, Къ, KI, ПI, TI, Хь, XI, ЦI, ЧI, Яь. Г1алг1ай алапата чу дерригаш шовзткъеи ялх алап да. Ше приказ да укх тайпара, (Утвержден наркомом по просвещению РСФСР т. П.А. Тюркиным 20 марта 1938г. Приказ №480.) (Ингушский алфавит на русской основе и орфографии Грозный. 1938г.). Цу орфографени алапатии соцам Нохч-г1алг1ай АССР призидиума исполкомо къоабал а баь т1аийцаб 1938 шера ялхлаг1ча апреле.\nЦу хана денз хьадоаг1аш да вай йоазув, кхы хувца ца луш. (Оа) яха цхьа дифтонг а я вай метта юкъе лелаш. Тахан цхьацца болча йоазонхоша а 1илманхоша а (ие, уо) яха дифтонгаш юкъе йоалае еза йоах вай метта. Со, бакъдар аьлча, цу г1улакха раьза вац! Уж дифтонгаш еза, аьнна, хетача метте вай тохар оттадой, цхьаккха хало а йоацаш дешар в1ашт1ехьдаргдар. Цул дикаг1а дар хьалха вай метта юкъе леладаь, вай 1илманхоша кхелла хинна, тахан вай ца а леладеш х1ираша леладеш дола лоаца а вай юха чудахьаре метта юкъе.\nВай газета «Сердало» арадоалача хана, малаг1а ц1и тиллача бакъахьа я, аьнна, дагабаьннача 1илманхоша тайп тайпара ц1ераш яха хиннай: «Наьна мотт», «Керда вахар», «Къаман овла», «Кортмукъал», «Къаман ганз», иштта кхы а. Уж массаяраш мегаргйолаш хиттий. Х1аьта а, Кураза 3орбика аьннад: «Массехана а боадонгара сердалонга дала г1ерташ, къахьийга да вай къам, вайна сердало ч1оаг1а эшаш я, цудухь «Сердало» аьнна ц1и тиллача бакъахьа хет сона». Цу ц1ера массабаргаш раьза хинна, барт а баь, из ц1и тиллай газетах.\nГазета бехктокхаме секретарь хиннув т1ех лоарх1аме вола Бек-наькъан Дордаг1а Тембот. Наьна меттагахьа ч1оаг1а говзал, хьисап долаш саг хиннув из. Юххьанца деррига къа ше хьега дезаш хиннад цун. Бакъда, цо из болх, ч1оаг1а цох доккхал деш, б1а ца къожабеш, хьабеш хиннаб. Из газета хьакхоллача а цу юкъе доккха дакъа лаьца ва из. Цу газетах доаккхалдеш, цун хьалха латта ши саг вувцаш, цох лаьца Дордаг1а Тембота язъяь, «Сердало» яхаш ц1и а йолаш, ши-кхо байт я.\nЗоврбика т1ехк я хьо,\nТкъамаш д1аьха да хьа,\nБ1аргаш сийрда да хьа.\nВай лоаман тархаш сомйоахаш доаг1а\nХьо, заман тур, культуран д1оаг1а.\nЧ1оаг1а в1аший хеттав цо шоаш шиъ. Зорбиках газета т1ех я йоах, х1аьта шийх – Темботах – газета дулх да йоах. Дулх т1адоацача т1ехкан ч1оаг1але яц, т1ехк юкъе ца йоалле дулхан а низ бац!\nГ1алг1ай йоазув кхолларо дукха вай кагий нах дешара т1ахьийхаб. Массанена а дагадаьллар хиннад «Дешар сердало - цадешар боадо» яха керда даьнна кица. Цу хана гIалг1ай йоазонхошта шоаш деш долча йоазонна кепатохийта из цхьа газет мара кхы моттиг хиннаяц. Иштта дег1ааха болабеннаб Г1алг1ай йоазон мотт.\nХьалха газета «Сердало» духхьала г1алг1ай меттала хиннад, х1аьта тахан дукхаг1ча даькъе эрсий меттала да из. Фуннаг1а даь а, деррига йоазо г1алг1ай меттала хургдолаш даккха дезар из.\nТахан «Сердало» яхача газета дезткъеи итт – 90 шу даьннад. Вай уйла йича, дукха ха я из. Доаккхалде мегаргдолаш газет да из. Ч1оаг1а мах бар цун, нагахьа санна из деррига а г1алг1ай меттала арадувларе. Дала низ лолба цунна г1алг1ай меттала дала!\nХьамсара Г1алг1ай! Вай xlapaвар наьна мотт лертт1а 1омабе декхарийла ва. Ший наьна мотт хар, цун дух довзар xlара сага декхар да. Йоазон мотт боаца къам сакхат доаллаш санна да. Вай къаман мотт дийнлургбола оаг1ув е еза вай. Тахан, эшшехь, мотт д1абоалаш латт, яхаш, 1илманхой бехке бу вай. Цох г1улакх хургдац. Воашоша фу ду вай, из мотт дийнлургболаш, из д1абаргбоацаш? Из дар вай дукхаг1а теркалде дезаш!\nЦу вай къахьийгача говзанчаша, вай даьша-ноаноша, цох ч1оаг1а доккхал деш, вайга хьакхоачадаьд из. Нийсъя, ц1енъяь цар воашка йита ганз лорае вай декхарийла да!\nДала бокъо йоаккхийла вай метта!\nГ1алг1ай къаман 1адаташ дукха эргаш дац лоалаха дахача халкъийчарца дистача. Цхьабакъда, алхха г1алг1ай маара йоаца оамалаш а дукха я вай къаман 1адаташца. Къаман сакхетам белгалбара цхьа дакъа лоарх1аш дола уж шерра техкад, ала йиш яц. Дале а вай къаман оамалаш тохкача 1илманхоша 1адатий цхьаццадола доакъош белгалдаьд: (Генко А.Н, Яковлев Н.Ф., Далгат Б.К; Далгат У.Б., Ахриев Ч.Э., Базоркин А., Тутаев А., Ковалевске, М.М., Леонтовича Ф.И., иштта дуккха а кхычар. Къаьстта деррига вай шира 1адаташ довзаш дагадоаг1аш да оалалга дац, х1ана аьлча, дуккха а дараш заман й1оахалла дицденнад, хийла дарий чулоацам хувцабеннаб. Цхьабакъда, вахара керттера оамалаш (саг ехар, йоалаяр-йигар, къовсама дешаш къоастадар, гаргало ларх1ар, хьаша-дат1аэцар, эхь-эздела чулоацам к1езига мара хувцабеннабац. Х1аьта хьалхаг1а текъама динца дувзаш веннар д1аволлар ц1енденна бусалба 1адата ларде да х1анз.\nВай 1адаташ дуккха а дараш бусалба дина а адамлен юкъарча оамалашта а духьале еш дац. (Да-нана, воккхаг1а ларх1ар, хьаша-да т1аэцар, кхыча къаман викалий сий дар, з1амига болчарех къахетар, к1албисарашта г1о-новкъостал дар, ц1енош деча а юрт боахама балхашка а белхий а баь г1о дар, кхыяраш). Вайна халахете а цхьаккха а тайпа сакхетамо хьа ца лоаца во оамалаш ая вай 1адаташца. Царех эггара вог1а ларх1а еза «дикаг1вар», аьнна, белгал аваь, в1алла а довна бехке воаца маьрша саг пхьена вер. Уж тайпа моттигаш к1езига я, яле а наггахьа хоз из тайпа зулам хиннад, аьнна. Ше морг кхы дикаг1а хургдацар моллаг1ча г1улакха бехкевар жоп дала оттавича. Из Дала а, наха а, паччахьа 1аьдало а нийса кхетадеш да. Цу наькъаца хила деза вай а. Х1аьта вай къаман дика оамалаш-м йийца ца валлал дукха а хоза а я. Царех цхьаяраш ювцаргья вай. Да-нана, боккхаг1бараш ларх1ар. Из белгадеш да ер кица: «Воккхаг1чун сий а делаш, з1амигачох къа а хеталаш, к1алвисачоа г1о а делаш».\nДа-нана ларх1ар, цар сий дар, уж лорабар, царна эша г1о дар дезала эггара доккхаг1а дола декхар лаьрх1ад вай къамо ширача замалахь денз. Даьла диках х1анза из оамал ч1оаг1ъенна мара лаьг1ъеннаяц. Вай дукхаг1чарна дагадоаг1а Советий 1аьдал долча хана «дом престарелых» (къабеннарий ц1а) оалаш къоаношта лаьрх1а интернаташ йолаш хинналга, вешта уж-м х1анз а йолаш я Россе цхьайолча регионашка. Цхьа г1алг1ай къоано цу интернате хиннав оалалга дац, дезал боацаш из вале а, х1ана аьлча, кхоачарле йолча гаргарчар лелавора из. Вай цхьаькха а кица да да-нана ларх1арца бувзам аболаш: «Ший нана ца лоарх1ачо, Даймохк а лоарх1аргбац». К1оарга ма1ан долаш дешаш да уж. Сага сий а цо нахаца леладу эздела мехка лерх1ам а ший ц1аг1ара долалу яхалга да из.\nЭздийча 1адатех да хьаша-да т1аэцар, цо арадаьккхача г1улакхага хьажар, из ц1аводача хана накъаваккхар. «Хьаша чу ца воаг1ача ц1аг1а беркат чудаг1ац». Цу дешашца белгалдейиш я хьаша т1аэцара г1улакха г1алг1аша мел йоакхо еш хиннай. Х1аьта хьаьша-ц1а, хьаьша даар, хьаьша поарталаьнна, белггала хьаьша лаьрх1а ц1аи, къаьстта кхачеи поарталеихинналга а х1анз йолга а ховш да. «Хьаша ца везар Далла а везац» яьхад вай даьша. Г1алг1ай эздело д1адехарех да хьаьшá хозъенна, цо могаяь х1ама (говр, шалта, нувр- дирст, топ-тепча) цунна совг1ата луш хилар (из духхьашха венавале). Цудухьа хьаьша эздело могадеш хиннадац наьха доалахье хестаяр. Арг1а йоацар д1адехаш, эздела боарам т1ара ваьннача хьаьшах аьнна да ер дешаш: «Воаг1ача хьаьша юхьхьмарел хоза х1ама дац, из д1аводача хана цун букъ мара». Укхун кхетам ба: арг1а йоацар ма леладе, т1адоацар ма дувца хьоашалг1а вахача. Хьалха, д1аяхача замалахь к1ира а бутт а боаккхаш хиннаб хьоашалг1а, цхьабакъда, кхо дий-бийсеи даьлча мара «фу леладу, сенна араваьннав» яха хаттар деш хиннадац хьаьшага. Цу ханале фусамдаьга ше арадаьккха г1улакх д1адувцар эзделаца лоарх1. Арг1а йоацаш фусам хийцача хьаьша цхьа газа (устаг1а) е цун маьха г1од тохаш хиннад. «Хье вессача фусама сий лораде» яхалга даиз. Хьаьший безаш т1аэцаш хилар, царца самукъадалар ховшболча фусамдаьй дагара да ер кица: «Хьаьша хьамара фусамдаь пхьор эргадаьннад».\nЭздело белгал ца деш вахара цхьаккха аоаг1ув йитаяц, цу даькъе фусамдаьнеи хьаьшаи юкъера юкъ-моттиг а йолаш. Хьаша т1аэцар, цунга моаршал-денал хаттар, кхача оттабар, цо арадаьккхача г1улакха саг вахийтар и. кх.д1. эздело нийса белгалдаьд. Хьаша коа ваьлча фусамда (ковна воккхаг1а) духьал вахе «марша воаг1алва», аьле, моаршал ахаьтте цул т1ехьаг1а хьал-ди а хаьтте ц1аг1а чувуг, говра г1улакх ду (нагахьа говраца вале). "Маршалца дахалда шу, беркат ма эшалда укх ц1аг1а", - аьле, чувоал хьаша. Устаг1а був, из кхехкале, ц1аг1ара кийча даар хьалхашка хьу. Кхыча юртара хьаша вале цунна хьавийхача ловш вола лоалахо хьавех (цо арадаьккхача г1улакха эшар а вех). «Хьоашалг1а вахача х1ама дукха даар эздий дац» яьхад вай даьша. Хоаддаме, х1ама ца дуаш 1ер, ца вашар санна лоарх1. «Наьха хьай т1а ди а берстабац, наьха шун т1а къонаха верставац» - йоах цу хьакъехьа кицано. Цудухьа эздийча боарамах х1ама даар нийса да, шуна (истола) т1ара эздел доха а ца деш. Хьаьша т1аэцар (цунга моаршал хаттар) санна лоарх1аме хиннад (долаш а да) хьаша накъаваккхар. Ше д1аводаш хьаьшас фусама ловца боаккх. «Г1оза дахалда шо, маьрша 1алда, леладечох беркат хилда,1адика хийла".\nЭздийча 1адатех да саг ехар, маьрвежарий чубахар (нус гучаяккхар, саг ц1айоалаяр (замелха бахар), мотт бастар, нускал хи т1а даккхар, захалаш (несий даьц1аг1ара нах чубехар, найц чувахар, бер ага чу диллар, нус даь-ц1а йигар. Саг йодача-йоаг1ача доахаш дукха ловцаш да: «Везача Дала, ираз долаш, даькъала моттиг йойла, шаккхе а да дагеи - дехкеи варгвоацаш, д1аяхачох (хьаеначох) беркате маьрц1аьшта нус (ц1ен-нана) а даьц1енна даькъала йо1-йиша йойла, ворх1 ви1ий нана хийла цох».\nВеннар д1аволлара 1адат бусалба дина ларде ч1оаг1денна даьннад, аьнна, белгалдир вай лакхе. Х1аьта бусалба ди хьат1аэцале к1алвиса леча кхаьчар малхара каша ше д1аводаш хиннав доаккха у денача хана (хал-кхетал хилча), т1аккха ц1аг1а (ара) веннар а цига 1овуллаш хиннав. Цудухьа яьхад: вахаш г1ала велча каша деза. Кодам бар ер тайпа хиннад: «Везача, воккхача Дала 1елара кхел даькъала йойла цун, к1ай аьла хилва цох, сатоха сабар, денал хилда т1ехьа биссарий».\nБер ага чу диллар (духхьашха) лоарх1аме г1улакх лаьрх1ад вай даьша. «Цхьан шера бера фусам ага да», яьхад цар. Цудухьа керда хьахинна дезалхо ага чу вуллаш из белгалдоаккхаш, котамаш йоайий (цхьаволчо устаг1а бувш хиннаб) кхоачарле гулйий ловцаш доахаш бер ага дужадеш хиннад. Духхьашха из 1очудилла бокъо луш хиннай (к1аьнк вале к1аьнка, йи1иг яле йи1ига). Ловцаш дукха хиннад, царех ца1 ба ер: «Могаш-маьрша волаш, кога, кулга кадай волаш, шера керте агачура валва (яйла), даькъала хилва (йойла), г1оза хилва (хийла)». Вай къаман дикаг1дола, эздий 1адаташ дицдаланза долаш да, дуккха а дараш (цу даькъе дикадараш а) дицденнад е дицдала гаргадахад (белхий бар, воча г1улакхаца б1агалваьннар мехках д1ахоадавар а цунга мохк тассийтар, и.кх.д.). Цхьадола во 1адаташ халахете а д1адаланза да (вай лакхе хьоахадаь «дикаг1а вар», аьнна, белгалваь бехке воацар вер и.кх.д1.) Сона ловра вай къаман дикача 1адатех малаг1аш дитача, малаг1аш д1адаьхача бакъахьа да, аьнна, хетар оалаш 1илманца къахьега аьттув балар.


Наркотикашна тIехула таIзар дина хилла ХIирийчуьра блогер арахецна\nЗазадоккху-бутт 16, 2022\nНаркотикаш латтийна аьлла, бехкейина хилла Къилбаседа ХIирийчуьра блогер Джикаева Малика маьршаяьккхина колонехь ши шо даьккхинчул тIаьхьа. Ши бутт хьалха Ставрополан кIоштан Пятигорскерчу кассацин пхоьалгIачу кхело кхаа шарна тIера шина шаре охьаяьккхира цунна чохь яккха тоьхна хан, яздо Кавказ.Реалиино.\nКавказ.Реалиин хиллачу къамелаца Джикаеван адвокато Бедоева Инарас дIахьедира, кхачамбацаршна а, цхьаьна цадарашна а тIехуха хьалхарчу инстанцин кхело гIуллакх юха керла талларе сатуьйсуш бара юристаш, амма кассацин кхел "компромиссе еара" аьлла.\n"Чиллан-баттахь кассацин кхело йиссина хан тIера а йоккхуш, шина шаре ялийра цуьнан хан. Кхелехь кхеташ бара, и билгалдаккхарна латкъам бан тхан йиш йоцийла, хIунда аьлча, баккхий кхерамаш бара – Джикаева юха а лаьцна йита тарлора: юха а кхелаш, таллам. Иза а шерашка дахдала там бара. Цу тIе бакъхиларан кхел – вайн кхелан системехь цхьа а доцург ду", - аьлла Джикаеван адвокато Бедоева Инарас.\nНохчийчоьнан коьртачу гIалахь лецира Джикаева Малика 2020-чу шеран Зазадокху-беттан 9-чохь. Талламан версица, цуьнан тIоьрмиг чохь наркотикаш карийнера, амма цо ша чIагIдора, шена тийсина яра уьш бохуш. Соьлжа-ГIаларчу Заводской кIоштан кхело ГIуран-беттан 11-чохь юкъарчу хьелашкарчу колонехь даккха кхо шо хан туьйхира цунна. Зазадокху-беттан 3-чохь Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело таIзар хийцаза дитира.\nКхело сацам бинчул тIаьхьа къаьстира Маликин йиша – Джикаева Карина кхалхарх. Цул тIаьхьа нана Кудзиева Анжела Нохчийчоьнан куьйгалхочьунга Кадыров Рамзане елира, гIо доьхуш.\nХьалхо Джикаевана гIуда тоьхнера мегаш доцчу меттигехь герз деттарна. Полисхойн духар а доьхна, герз кхийсинера цо. Хетарехь, инцидент Нохчийчохь хилла яра.\nДжикаеван гергарчара дIахьедора, цуьнан лацар доьзна хила тарло, цо дIаязйина, Инстаграме хIоттийначу провокацин видеоца бохуш.


Ахметов Рашит: "Демократи йоцучу Оьрсийчоьнна юкъахь яхалур яц ГIезалойчоь"\nГIезалойчоь -- ГIезалойчоь маьрша хилар доьхуш акци дIахьош бу меттигера юкъараллин жигархой, 30Марс2010\nТахана юха а жигаралла гойтуш бу ГIезалойчоь Оьрсийчоьнан Федерацех дIакъаста еза аьлла хета нах. Царах ву «Поволжъен седа» газетан коьрта редактор, гIезалойн юкъараллин вевзаш волу жигархо Ахметов Рашит.\nКху деношкахь, Казанехь йоьдуш Универсиада а йолуш, «Поволжъен седа» олучу интернет агIон тIехь ГIезалойчоьнан кхолламах лаьцна материал зорбане яьккхина Ахметов Рашита. Истори соцуш яц, цуьнан шен кепаш ю, иза сацалур яц. Олуш ма хиллара, тIахьарнаш а хир бу хьалхара. 500 гергга шо ду гIезалойн къам гаттонехь латтош долу, цуьнан аьтто бацара маьршша кхиа», - бохуш яздо Ахметовс шен артиклехь.\nШа санна ойланаш йолу нах кху тIаьхьарчу хенахь алсамбевлла шайн къоман юкъахь бохуш вара иза Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь. Шаьш кхеташ ду гIезалошна цхьана а агIор таханлерчу Оьрсийоьнах йозуш хилар пайденна доций бохуш дуьйцу цо.\nГIезалойчоь -- "Приволжъен седа" олучу дозуш доцучу газетан коьрта редактор,18Марс2011\nАхметов Рашит: «Экономикан агIор пайдехь дац Оьрсийчоьнан Федерацина юкъахь хилар. 85 % рицкъ арадоккхуш хилча, ца хаа суна, суперколонеш а ца хилла реза. Иза XIX бIешарахь хилла система хила а мега, хьул а ца деш, адамаш дацош хилла йолу.\nЦундела къоман а, културан а башхаллаш бахьана долуш нехан лаам бац иза. Эр вай, оьрсий а бу кхузахь ГIезалойчура Москох дIахьажош долчу рицкъан терахь шозза, кхузза лахдан лууш».\nГIезалойчоьнера республикан статус дIаяккха гIертар а, иза кхиар сацо гIертар а шен Iалашоне кхочур дац аьлла тешна ву Ахметов Рашит. Ма дарра аьлла, цхьа ларамаза йисина ю ГIезалочоь Советан пачхьалкх юхуш йозуш йоцу пачхьалкх ца хьулуш. Республикан КПСС комитет а кхоьллина союзан республика санна ехаш яра ГIезалойчоь.\nКерла Союзан барт тIеоьцуш керла союзан республика санна дакъалаца кечлуш яра ГIезалойчоь. Цул сов, Советан пачхьалкх йоьхча шаьш тIеэцна йолу Конституци а яра иза йозуш йоцу пачхьалкх йолуш санна бохуш дуьйцу Ахметовс.\nАхметов Рашит: «1990-чу шарахь Марсхьокху-беттан 30-чу дийнахь ГIезалойчоь йозуш йоцуш хиларан деклараци тIеоьцуш цу тIехь яздина дара ГIезалойн Республикан низамаш лакхара ду Оьрсийчоьнан Федерацин низамелла а аьлла. Цу хенахь, 5 шарахь оха ял ца лора Оьрсийчоьнна, оха урхалла дора тхан республиканна.\nЦу хенахь мехкадаьттан мах дукха лахара бара, экономика ледара яра, экономикан уьйраш хедаш яра, амма... 1995-чу шарахь Оьрсийчоьнан Федерацица барт бечу хенахь тхан Конституцина тIехь яздина дара, республикан маьIданаш халкъан ду аьлла.\nТкъа тхан цхьа миллиард тонн мехдаьтта ду хIинца а схьадккха таро йолуш. Тхан адамаш къахьегарх къехкаш дац, тхо аьтто болуш ду тхаьш даха».\nТIехула тIе Москох дIахьош йолу политика кхеташ яц аьлла хета гIезалойн къоман жигархочунна Ахметов Рашитан. Кхетам болуш яц иза бохуш дуьйцу цо.\nАхметов Рашит: «Путин веара тхо долчу оха «сабантуй» дIахьош. Цу даздарехь дакъалаца лууш вара иза. Амма иза цIеххьана дIавахара, Малхбален тIеман гонехь тIеман Iамораш дIахьош куьйгалла дан. Герз дегор универсиада дIайоьдуш а йолуш дика дац. Олимпиада дIахьош Грецехь дерриг а тIемаш совцош хилла».\nШайна товр дара Оьрсийчоьнах конфедератиаван пачхьалкх хилча бохуш, кхин дIа а дуьйцу Ахметов Рашита. Оьрсийчоь таханлера чулацам болуш а йолуш, шайна цу пачхьалкхана юкъахь меттиг ца го гIезалошна бохуш дуьйцу цо.\nАхметов Рашит: «Москох демократин пачхьалкх а хилла дIахIотта езаш ю. Гiезалойчоь Оьрсийчоьнан Федерацина юкъахь хилалур ю, нагахь иза демократин пачхьалкх хилахь. Амма иза яц цу кепара».\nКху тIаьхьарчу хенахь дуккха а низамаш ду Оьрсийчохь тIеэцна адамийн бакъонаш хедош. Царна юкъахь ду экстремизмаца кIийсам латтор хьокъехь дерш а. Ахьа дуьйцург экстремизм а, сепаратизм а яржор ду аьлла, хьайна таIзар дарна ца кхоьру хьо?\nАхметов Рашит: «Дуккха а Iовдал низамаш ду тIеэцна махкахь. Цхьа тIеIаткъам беш бу, амма иза а бу Iовдала, ала мегар долуш. Цу гIуллакхо ларам бойъу шен Iедалан».\nТахана Оьрсийчура телевизионе хьожуш а, цигара зорбанан гIирсаш яздийриг доьшуш а сурт кхоллало Оьрсийчоьнан Федерацехь дехаш шайн мотт а, шайн кхетам а, шайн култура а йолуш кхин къаьмнаш доцуш санна. Мел ахьна ду цу къаьмнашна Оьрсийчохь даха аьлла, шега хаьттича гIезалойн къоман жигархочо элира цу къаьмнин векалш кхечу сортах болуш санна сурт ду махкахь аьлла.\nАхметов Рашит: «Дера психологин цатам хилар хаалуш ма ду. ХIунда аьлча, «Оьрсийн пачхьалкх», «пачхьалкх кхуллуш долу къам» бохуш хилча... Путина ша а элира-кх «оьрсийн цхьаьнатухуш йолу култура» аьлла.\nИза хIун ду? Кхечера култураш мичахь ю? Советан зама йолуш лелийнарг а дац лелош. Гайтархьамма яьхна а, цу хенахь цхьацца гIулчаш яхара. Амма тхан кхечу къаьмнех болчу нахах кхечу сортах болу нах хуьлуш бу».


Доладалар 1, Делан Йозанаш (CHE) | The Bible App\nIdioma de la BíbliaНохчийн мотт\n1Юьхьанца Дала кхоьллира стигалшший, латтий. 2Ткъа латта даьсса а, кегарин а дара, гобаьккхина кӀорга хи а, Ӏаьржа бода а бара, ткъа Делан Са хиш тӀехула лелаш дара.\n3 # 2 Коринтхошка 4:6. Дала элира: «Хуьлийла серло». ТӀаккха серло хилира. 4Дела хьаьжча, Цунна и серло дика хийтира. ТӀаккха Дала серло боданах къастийра. 5Серлонах Дала «де» элира, ткъа боданах «буьйса» элира.\n6 # 2 Кипин 3:5. Дала элира: «Хи юккъехула а доькъуш, дуькъа хӀаваъ хуьлийла». 7Иштта хилла дӀахӀоьттира: Дала дуькъачу хӀавааца хи шина декъе дийкъира. Цхьа дакъа хӀаваана тӀехула хуьлуш, важа дакъа бухахь дуьсуш. 8Цу дуькъачу хӀаваах Дала «стигал» элира.\n9ТӀаккха элира Дала: «Стигалан бухахь долу хи дерриг цхьаьна а кхетийла, екъа меттиг а хуьлийла». Иза иштта хилира. 10Екъачу меттигах Дала «латта» элира, ткъа цхьаьнакхеттачу хих «хӀорд» элира. И дерриге гича, Далла иза дика хийтира.\n11Цул тӀаьхьа Дала элира: «Лаьтта тӀехь йолийла сийналла а, буц а, ялта а, шайна чохь хӀу а долуш, стоьмаш ло дитташ а, шайна хӀора стоьма чохь хӀуш а долуш. Оцу хӀух юха а изза тайпа ораматаш а хуьлуш». Иштта хилла дӀахӀоьттира. 12Латто сийналла а елира, буц елира, ялта а кхиира, шайн-шайн тайпана хӀу а луш, уьш юха а йовлуш. Стоьмаш ло дитташ а хьаладевлира, шайна чохь хӀуш а долуш, царех кхин а цу тайпана дитташ а довлуш. Иза а, хьаьжча, Далла хазахийтира.\n13Юха а суьйре дӀаелира, Ӏуьйре а еара. Чекхделира кхозлагӀа де а.\n14Дала элира: «Хуьлийла стигалахь серлонаш! Лаьтта тӀе билгалонаш лойла цара, де буьйсанах а къастош, хенан заманаш а йоькъуш, денош а, шераш а доькъуш. 15Лаьтта тӀе шайн серло а лойла цара». Иштта хилла дӀахӀоьттира. 16Цу тайпана кхоллаелла шиъ коьрта серло, царех йоккхачо дийнан, ткъа жимочо буьйсанан Ӏуналла а деш. Седарчий а кхолладелла стигалахь. 17Уьш Дала дӀанисдина стигалахь, лаьтта тӀе шайн серло ялийта а, 18дийнан а, буьйсанан а Ӏуналла дан а, серло боданах къасто а. Дела хьаьжча, Цунна и дерриге а хазахийтира.\n19Суьйре а еара, Ӏуьйре а тӀекхечира. ДоьалгӀа де а дӀаделира.\n20Юха Дала элира: «Хуьлийла хи чохь дуккха а, массо а тайпана садолу хӀуманаш. ХӀаваэхь тӀема довлийла дуккха а тайп-тайпана олхазарш а».\n21Иштта кхоьллира Дала Ӏаламат хӀордан дийнаташ а, массо а тайпана хи чохь йолу садолу хӀуманаш: яккхий а, кегий а. ХӀаваэхь тӀема девлира дуккха а массо а тайпана олхазарш. Дела, хьаьжча, Ша кхоьллинчунна реза хилира. 22Цо, уьш декъалдеш, элира: «Дебийла шу, тӀаьхье беркате а хуьлуш, хӀордаш хих дузуш. Дуккха а олхазарш кхуьийла дуьнен чохь».\n23ТӀееара суьйре, хилира Ӏуьйре а. ДӀаделира пхоьалгӀа де а.\n24Юха Дала элира: «Хуьлийла лаьтта тӀехь массо а тайпана садолу хӀуманаш а, даьхни а, текхаргаш а, лаьттан акхарой а, шайн-шайн тайпанашца». Иштта хилла дӀахӀоьттира. 25Тайп-тайпана акхарой а, даьхни а, лаьттан текхаргаш а, ерриге тайпанашца кхоллаелира. Хьаьжча, Далла иза а хазахийтира.\n26 # 1 Коринтхошка 11:7. ТӀаккха Дала элира: «Кхуллур Вай адам, Вешан аматехь а, вастехь а долуш. Хуьлийла уьш олалла деш дуьнен чу мел кхоьллинчу са долчу хӀуманашна тӀехь: хи чуьра а, лаьтта тӀера а дийнаташна тӀехь а, лаьттан текхаргаш тӀехь а, хӀаваэра олхазаршна тӀехь а, дерриге лаьтта тӀехь а».\n27 # Маттай 19:4; Марк 10:6. Иштта кхоьллира Дала адам. Стаггий, зудий кхоьллира Цо Шен аматехь.\n28Уьш декъалбеш, Дала элира: «Дебийла шу, тӀаьхье стам а луш, дузийла аш латта, шайн дола доккхийла аша иза. Олалла дойла аш массо а хи чуьра чӀерашна тӀехь а, хӀаваэра олхазаршна тӀехь а, дерриге а лаьтта тӀера дийнаташна тӀехь а».\n29Юха а элира Дала: «Шуна ло Аса дерриге а лаьтта тӀера массо а хӀу тосу ораматаш а, массо тайпана стом ло дитташ а, шайна чохь оццу диттийн хӀу а долуш. Царех хир ю шуна юург. 30Ткъа ерриге а садолчу хӀуманна а ло Аса массо а тайпана гӀа-буц. Ерриге а лаьтта тӀера акхарошна а, массо а стигалара олхазаршна а, хӀора лаьттан текхаргана а юург хир ю иза». И дерриге а хилла дӀахӀоьттира.\n31Оцу Ша мел кхоьллинчуьнга Дела резахиларца хьаьжира. Иштта еара суьйре а, Ӏуьйре а хилира. ЯлхалгӀа де а дӀаделира.\n© Институт перевода Библии, 2012\nMés informació sobre Делан Йозанаш\nExplora Доладалар 1 per verset


Доналд Трамп, Нью-Йорк, лахьан-бетта 8-гIа де\nТрамп Доналд хаьржина Цхьаьнатоьхначу Штатийн 45-гIа Президент\nЛахьан-беттан 8-чу дийнахь Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь Iамериканхоша хаьржина республиканхо Трамп Доналд Цхьаьнатоьхначу Штатийн 45-гIа президент. Цо толам баьккхина демократийн кандидатана тIехь Клинтон Хиларина. Цо харжамхой 288 кхаж баьккхина. Ша эшна аьлла даре дина Клинтона а. Цо толам баьккхина аьлла бинчу кхайкхамо охьайожийна Доу Джонсан маркетан курс нийсса пхийтта шо хьалха ша хилча тIегIанна тIе, бохуш хааме доху зорбанехь а, кхечу хаамийн гIирсашкахь а.\nХетарехь доцуш, цу толамо цецдаьккхина мел доллу дуьне а. Коьрто дIа ца лаццал инзаре а, тамашена а хетало тахана Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь президентан харжамийн жамI дукхах болу хIара харжамаш тергонехь латтийначу аналисташна. ХIинццалц цхьана бертахь Клинтон Хилари цIе йохура цара президент мила хир ву бохучу хаттарна жоп луш. Царна а, аналистийн центраша дIахьочу хаттамашна а тIетевжина, изза жамI шеконе ца дуьллура дукхахболчу хаамийн гIирсаша. Президентан дебаташкахь Хиларис Трампана тIехь дийна меттиг йита ца йитна, бохуш чIагIдора харжамашна тидам бечу политикан хьекъалчаша а.\nДелахь а, Iамеркехь цхьа хIума билгал ду: гуттар аьлча санна президентан харжамашкахь Iамеркан коьрта хаамийн гIирсаша озабезам бо либерале кандидатехьа. Кху харжамашкахь и тайпа кандидат Хилари яра.\nТрампо толам баккхар хIинца дукхачара дузу экономикца. Цо шек дIа а воцуш президентан кампанин дийначу йохаллехь чIагIо йора ша Iамеркехь белхан меттигаш а кхуллур ю; Iамеркера кхечу махкашка дIаяьхьана заводаш Iамерке юха а ерзор ю богIуш. Ша и муха дийр ду билгал ца дахахь а, цо дуьйцург дог-ойла хьоьсту мукъам санна декара белхан меттигех хедда болчу дуккха а Iамераканхошна.\nТрамп ша бохучунна тIера ца валар хета иза толаме кхачийнарах кхин цхьа бахьана. Цо де кIоршаме дIахьедарша цунах херабохура цуьнан партин накъостий а, Iедалхой а. Царах иза оза ца валаро тIеуьзура цуьнан могIарара нах. Иза цкъа а политикехь а, Iедалехь а болхбина ца хилар а дара царна цуьнгахьа дог-ойла кхуллург.\nКху харжамашкахь Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсаш а бара Трамп кху президентан харжамашкахь толамхо валаре сатуьйсуш. Цундела, Кремлина а дика кхаъ кхаьчча хета мега генарчу Iамеркера. Кремлица мел чIогIа гергарло чIагIдала мега хIинца аьлла хаьттира ас Вашингтонерчу Джеймсатаун Фаундейшен цIе йолчу аналистийн центран президенте Гаурд Глене. Цуьнан дешнаш Кремлин оптимизмица цхьаьнадохучух тера дац.\nТрампана гонах болу дукха нах, цуьнан коьрта хьехамчаш Оьрсийчоьнан чIогIа дуьхьал бу, ша аьлча: Джулиани а, Крис Кристи а, Ньют Гингрич а. Суна схьахетарехь, Трампан дагахь хIуманаш муха дан деза бохучун хьокъехь шатайпа ойла ю. Царах цхьаъ Оьрсийчоьнца дика а, машаре а юкъаметтиг хилар ю. Цуьнга шега иза данлур ду а моьтту. Ша цу белхаца ларор а ву аьлла хета цунна. Амма цхьа хIума дицдан ца деза вай: Трамп националист ву, иза индустриалист а ву, националист а ву. Нагахь санна Путин цуьнца забарш ян волалахь, Трампица уьш чекхъевр яц.\nКху харжамашкахь аналисташа билгалдоккхург дара цу шинна а кандидатах Цхьаьнатоьхначу Штатийн бахархойн шовкъ кIезиг хилар. Цу шинан политике болу хьежам бу вовшечух къаьсташ: Трампан политике болу хьежам кхузара консерваторш тIаьхь цецбохуш, радикале санна тIеоьцура дукхачу наха; ткъа, Хилари, либералашлахь а лору уггаре а фундаментале либерал. Цундела, харжамийн кампанин йохаллехь хаалора Iамерк хьалха цкъа а ца екъеллачу тайпа шина политикан тобане екъелла хилар. Трампан кIоршаме дIахьедарша дара Iамеркан юкъаралла масех декъе яькънарш. Царах уггаре ирчанаш цо дора бусалбачарах а, мексиканхойх а. Хетарахь. хIинца уьш хила тарло Трампана толамана уггаре реза боцурш. НАТО-н юкъайогIучу цхьайолчу пачхьалкхашна гIоьна Iамеркан эскар хьажор дацара ша боху дIахьедаро а сингаттам кхоьллинера Европехь а. Цундела, Европа а яцара Трампехьа кху президентан харжамашкахь кхин дог лозуш а.\nТахана Iамеркехь а, кхечу пачхьалкхашкахь а дукха а наха саготта болчух тера ду Трампа хIинццалц ша дина оьгIазе а, кIоршаме а, расисте а, радикале а дIахьедарш боккъал царах тешаш дина хиллера техьа, я уьш харжамийн стратегин дакъа дара техьа бохучунна. Амма уьш цо боккъал царах тешаш динехь, теша лаьа, Сенатехь шинарин дийнахь цуьнца цхьаьна дукхалла яьккхина цуьнан партин накъостийн кхетам цуьнчух къаьсташ хилар.


Мосулехь шайца тIом беш нохчий бу боху Иракъан инарлаша\nSputnik интернет сайтана тIе а тевжаш, дIасадаржийна зорбанан гIирсаша Раид Шакер Джаудата дина дIахьедар. Цо билгалдаккхарехь, цу штабехь царна карийна «Исламан пачхьалкх» тобано тIелатарш дан билгалъяьхна меттигаш тIехь йолу картанаш а, лелхийта кечдина доьхканаш а, герз а.\nМосулера "нохчийн штабан хIусам"\nШтабехь а, цунна гонаха а нохчий гина, я царах цхьаъ лаьцна аьлла хаам бина бац. Далош цхьа а тоьшалла дац Нохчийчура тIемалойн торбанашна билггала цу штабера куьйгалла деш хилла хиларан.\nНохчех дисина бохуш схьагойту хIара карта а ду ала хала ду нохчочуьнан куьйго тIе кIолам хьекхна. Дукха нийса ду кху тIе\nМосулерчу "нохчийн тIемалойн штабехь" карийна карта.\nИракъан эскархоша яьккхинчу видео тIехь гойтуш чоь ю, чохь танканашна туху герз а долуш, ткъа иштта чохь худар долу яй а болуш.\nМосулан малхбалерчу кIошташкахь боьлху тIемаш\nМосул маьрша яьккхаран операци йолийна Иракъерчу ницкъаллин структураша а, Иракъера курдаша а, Iамерко куьйгалла дечу коалицино а ГIадужу-баттахь. Цу хенахь дуьйна церан аьтто баьлла Мосулан малхбалерчу декъан масийтта квартал дIалаца.\nМосулан йистошкахь хьуьлург гойтуш ю, масала, хIара видео.\nЦундела, гарехь, рогIера кхиам а баш дIоггара тIе тидам а ца боьдуш биса мегаш бара, нагахь цу юкъахь нохчий хьахийна ца хиллехь. Иштта нислао тIаьхьарчу хенахь, тIемаш а, цхьацца тIелетарш а дечу меттигашкахь нохчий цIе сих-сиха яккхар.\nББС корреспондент Шишани Мурад Къилбаседа Кавказехь а, Гергарчу Малхбалехь а йолчу тIеман тобанашкахула эксперт ву. Мосулана гергахь нохчий тIемалой бу, амма билггала уьш вай хьехочу кIоштIахь хилла аьлла, чIагIда хала ду бохуш дуьйцу цо.\nШишаши Мурад: "Цигахь нохчий бац аьлча нийса хир дац. Нохчийн кегийрхой цига бахана а бу, цхьаберш ДАIИШ (Исламан пачхьалкх) олучу тобанна юкъабахана а бу.\nЦигахь нохчий бац аьлча нийса хир дац. Нохчийн кегийрхой цига бахана а бу, цхьаберш ДАIИШ (Исламан пачхьалкх) олучу тобанна юкъабахана а бу.\nАмма Иракъехь билггала шена тIе тидам бохуьйтуш цхьа хIума ду. Иза хаа дезаш ду вайна. Даима Iаьрбийн мотт буьйцуш воцу стаг вича а, лаьцча а иза нохчо ву олий дIакхайкхадо. Иштта цхьа цIе яхана-кх нохчийн".\nКхузахь цхьа хIума ду. Кху тIаьхьару 10-15 шарахь ОфхIанистанехь а, Пакистанехь а, Иракъехь а, Шемахь а луьра тIеман тасадалар хилча, я шайн дараш хилча, я юьхьарлаьцначу Iалашоне кхача хала хилча тIеман буьйранчаша шаьш гIорасиз хилар бакъдеш Iедал ду шайна дуьхьал лаьтташ тIом барехь говзаболу нохчий бара олий.\nУьш хилла хила а там бу цигахь, амма дIоггара тоьшаллаш далийна меттигаш ца хилара иштта дIахьедар деш. Шишани Мурата билгалдоккху нохчийн тIемалой хьехо болийна хилар, Мосул схьаяккхаран тIеман операци дукха яхйелла а йолуш.\nШишани Мурат: "Иракъхой Мосул чубаха дуккха а тIаьхьабисина. Кхо бутт хуьлуш лаьтта (цара иза дан гIерто). Хаттарш алсамдовла дуьйладелла, уьш чубахалуш буй я чубахалур болуш а буй бохуш\nКхо бутт хуьлуш лаьтта (цара иза дан гIерто). Хаттарш алсамдовла дуьйладелла, уьш чубахалуш буй я чубахалур болуш а буй бохуш.\nИштта (цуьнца доьзна ду аьлла) кхето дезаш хIума ду-кх иза".\nИракъехь ДАIИШ-ан тIеххьара чIагIо лоруш ю Мосул. Цу гIалана го бина лаьтташ ду Иракъан эскарш. ТIемалой бу аьлла хетачу меттигашка яккхийн тоьпаш а, ракеташ а, бомбанаш а етташ ду коалицин эскарш.\nТIемаш чIагIлуш а болуш, цу гIалара дIаоьхуш бу маьрша бахархой.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан векло Дюжаррик Стефана дийцарехь, операци дIайолийчхьана хIора денна Мосулера араволура 1500 вахархо. Амма тIаьхьарчу деношкахь и терахь хаъала алсамдаьлла. Иза доьзна ду Мосул маьрша яккхаран операцин шолагIа мур болорца.\nКарарчу хенахь тIемалойх цIанйина Мосулан малхбалехьара масийтта кIошта. Цхьаmнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралло дийцарехь, цига хIинцале а дIакхачо долийна гуманитаран гIо.\nДАIИШ-ан тобанашца тIом болийначхьана Мосулера араваьлла 130 эзар маьрша стаг. 2011-чу шарахь лаьрча цигахь вехаш вара 1 475 000 стаг.\nIамеркан эксператаш билгалдоккху Мосул дIалаьцначу тIемалоша луьра дуьхьало еш хилар. Ткъа Иракъан эскаран буьйранчаша латкъамаш бо, шайна тIом бан новкъарло йо чолхе хенахIоттам латтаро бохуш.


Россе сигала леларгда ГIалгIайчен кертерча шахьара цIи йола «Магас» яха фе кема\n«Россия» яхача авиакомпане маршрута цхаралах леларгда Superjet 100 (бортовой номер RA-89062) йола «Магас» яха фе кема. Авиалайнера из цIи еннай ГIалгIай Республика кертерча шахьара хьамара. Фюзеляжа цхьан даькъ тIа кема цIи язъярал совгIа Магаса герб а йиллай.\nФе кема ши класс йолаш дийкъа да, 87 пассажира лаьрхIа да: 12 бизнес-классеи 75 - эконом классеи. Из гIетта доладеннад авиакомпане маршрута цхаралах Москвера, цун дика вIаштIехьадоал ший райсаши «Аэрофлот» яхача авиакомпане рейсаши вIашагIхотта.\nSuperjet 100 яха, Магаса хьамара цIи тилла йолча лайнера, дIахо дIахьу «Россе» фо кемашта вай мехкарча тайп-тайпарча шахьарий цIераш тахкар.\nРегионий маршруташ кхоачашъеш, цIераш техкача кемаша пассажирашта дувц региональни центраех, курортех, тIема сийлен гIалаех, промышленни пунктаех, къаьнара истори долча шахьарех.\nМасала, Магас моцагIа Алания яхача паччахьалкхен кетрера шахьар хиннай.\nМоалой тIабаьхкача хана, хIама ца дуташ, йохаяь хиннай из Хан Батыяс.\nХIаьта тахан из я Российски Федераце чуйоагIача шахьарашта юкъе эггара къонагIйола шахьар. Хьалъешшехь кертера шахьар хургйолга ховш хьайолаяь я Магас, цудухьа кертера объекташ, ерригаш хIана яц аьнна, вIаши гаьна йоаццаш гулъяь я укхаза. Магаса гонахьа гобаьккха гувнаш да, уж да, дукхагIча даькъе, цар Iалама а исторически а хозал бахьан долаш, вай мехка тIехбаьнна лерхIам байтараш. ГIалгIайче салаIа баьхкача туристий дукхагIа баьржа салоIам ба культурно-хIама довзари Iалама туризми.\nТайп-тайпарча аэропорташка «цIи тилла» дола кемаш гуш, пассажирашта дикагIа довзаргда истори, географи, Даьхен туристически торо . Кхыча авикомпанешта юкъе белгала я из йоккха авиакомпани, къаман кхетам а патриотизм а лакхъеш, дегIайоалаеш йола.\nАла деза, «Россия» яха авиакомпани чуйоаг1а «Аэрофлот» яхача Группана. Из я вай мехка араювлаш йолча Superjet 100, шера фюзеляжаш йола Boeing 747-400 яхача фе кемашта доал деш йола компани.\nИштта «Россия» яхача флоте хьалгIетташ я доазол дехьарча компаней лайнераш Airbus A320, Boeing 737, Boeing 777. «Россия» дакъа лоацаш я мехкашта юкъера туризма кхерамле лораеш йолча Safe Travel яхача программа юкъе, белгалъяьккха я «Безопасное гостеприимство в Санкт-Петербурге / Safe Travels SPB» яхача хьаракаца. Германерча тохкама центра JACDEC белгалдаьд, кхерамле лораяра хьалха латтача авиакомпанех из йолга. Мехкашта юкъера рейтинг еш йолча Airline Ratings яхача\nагентствас эггара лакхара мах хоадабаьб «Россия» яхача авиакомпане кхерамле лораяра болча кхоачама, иштта вай мехкарча компанешта юкъе а хьалхара моттиг къоастаяьй цунна.


Хьо хьанах тера лела хаьий хьуна?..\nХьо хьанах тера лела хаий хьуна?..\nНохчийчохь хьалхара тIом балале, Соьлж-ГIаларчу университетехь доьшуш вара цхьа жима стаг. Иза цхьаннах къаьсташ вацара. МогIарера студент вара, амма Дудаев Джохар Iедале веъча, дукха наха тидам бира иза цуьнах тера вогIуш хиларна.\nЦул тIаьхьа, оцу мискано, баккъала ша президентах тера хиларх тешначо, цуьнан санна мекхаш дитира. ТIаккха ерриге а университет, шайна юкъахь хьехархой а болуш йоьлура цуьнах. ТIом болабелча, мекхаш-м дукха сиха дIадехира, мацах ша Дудаевн цхьа фамили ерг а вац, иза Дудаев ву, ша ДудаЕв ву баьхначо санна.\nХьалхара тIом чекхабаьлча, кхин турпалхой юьхьарлаьцнера цхьанах тарбала луучу наха. Басаев Шамалан сибат дара цара шайна тIеозийнарг. Цуьнах тера ву аьлча тоам хетара.\nТаханлерачу замано а гIарабаьхна дуккха а республикан куьйгалхочух Кадыров Рамзанах тарбала луу нах. Уьш массанхьа бу. Духар а, маж-мекх цо санна леладо цара. Къаьстина иза леладо массо а тIегIанера Iедалан белхахоша. Оцунна терго йо юкъаралхочо Лалаев Лечас. Моттало адам ша ма дарра дIалела йиш йоцуш дина долуш санна, элира цо.\nЛалаев: «Схьавеанчу хьаькамах тарбала гIерташ галбевлла бу нах. Хьалха Дудаеах тарлуш бара, цул тIаьхьа кхечунна, хIинца Кадыровх тербала гIерташ бу. ТIаьххьара, кхуза Бульба Тарас вагIахь, цуьнан санна месаш а йолуш лелара бу нохчий. ХIара хьанна тIедогIуш ду-м ца кхета со».\nУкраинхо Бульба Тарас дика дагаваийти Лалаев Лечас. И пачхьалкх Нохчийчоьнца цхьанна а кепара хьакхалуш яцахь а, цигахь лаккхара даржхошна юкъахь а бевла Кадыров Рамзанах тера леларш. Масала, Николаян кIоштан куьйгалхо Савченко Алексей духарца а, леларца а, коча тесначу суьлхьанашца а тервала гIерташ ву цуьнах. Дуьххьара оцунна тидам бинера украинера журналисташа.\nТелебачення Торонто: «Гуш дуй шуна и шиъ мел тера ву? Кадыровна тIехь сийна коч ю. Савченкон тIехь а ю сийна коч, иштта тегна йолу. Iаьржа коч ю Кадыровна тIехь, Савченкон тIехь а ю Iаьржа коч. Кадыровн тIехь кIайн коч, Савченкон тIехь а ю изза. ТIакха, хIицна тидам белаша, Кадыровна суьлхьанаш кочахь ду, Савченкон уьш карахь ду».\nВидеога леррина ца хьажча а гуш ду, Украинера политик Нохчийчоьнан куьйгалхочух шен ма хуьллу тарвала гIерташ хилар. Кадыровс санна шена елла Iphone X шен даймахках дика байташ язйинчарна дIаяла еза аьлла цо кху деношкахь.\nЦхьаболчу журналисташа тидам барехь, Савченкос мехаза пайда оьцу, мах а луш, къахьоьгучу Кадыровн имиджмейкерийн балхах.


ИсмаьӀил — Википеди\nХӀокху версин хийцам бина кепаш/файлаш теллина йу. ЧӀагӀйелла верси теллина йара 2021, 27 май.\nЗабихь, Садикъуль ВаӀад, ГӀуламуль Хьалим\nИслам, Керсталла, Иудаизм\nИсмаьӀил бин ИбраьхӀим бин Тарахь бин Нахьур бин СаругӀ бин РагӀу бин ФалигӀ бин Ӏабир бин Шалихь бин Арфахашад бин Сам бин Нохь\nИсмаьӀил (Ӏаьр. إِسْماعِيل) — исламан пайхамар ву, ИбраьхӀим пайхамаран а, ХӀаджаран а воккхах волу кӀант ву. ИсмаьӀилан историн роль бусалбан Ӏадаташкахь лакхар ю, библиналла а.\nИсмаьӀилан тӀаьхьенах схьаваьлла ву Делан элча — Мухьаммад .\nДахарех лаьцна[нисйе бӀаьра | нисйе]\nИсмаьӀил АллахӀ-дала ваийтина Уммат Пайхамар вара, шен ден «ИбраьхӀиман дин» даржо, Ӏаьрбийн махкахь. Наггахь Къуръан тӀехь хехош ву иза. АллахӀ дина омарца ИсмаьӀила шен деца ИбраьхӀимца КаӀбат (ХьаьжицӀа) дира. ИбраьхӀим пайхӀамаран 86-шо долчу хенахь дуьнен чуваьлла ИсмаьӀил.\nАллахӀ-дала хаам бинера, ХӀаджар а, ИсмаьӀил а гена махка дӀадига аьлла, цо иза кхочуш дира. ЯахӀума дӀа а яьлла, цуьшинна мацалла хаалора, ИсмаьӀил гӀора дайна охьавоьжнера. ХӀаджар б арз елла дӀа-схьа уьдура шинна лам тӀе, Сафа а, Марват а. ИсмаьӀил воьлуш гира, цуьнан когашкахь лаьттар арадетташ хи дара, и хи дара «Замзам».\nОцу метте Ӏаьрбойн къам кхечира, царех цхьа йоӀ ИсмаьӀилас маре ялира. Оцу метте ИбраьхӀим кхечира, шен доьзал лаха. Иштта цунна карийра и шиъ ХӀаджар а, ИсмаьӀил а.\nИбраьхӀиме дала кхин цхьа хӀума тӀедиллинера: «ИсмаӀилан урс хьакхар, гӀурба дар», иза кхочуш дан гӀортир иза. Дала цуьнга Ӏад вита элира ИсмаьӀил, цуьнан меттан уьстагӀ баийтира.\nШен нана дӀакхелхича ИсмаьӀилас зуда ялийра ДжурхӀум — олучу къомаца ерг. Цхьана и шиъ дӀасакъаьстира, уха а цо царех йолу кхин зуда ялийра. Ӏаьрбийн генеалоган тӀехь мабаххара, ИсмаьӀилера схьабевлла «къилбаседера Ӏаьрбий» уьш Ӏаднаниташ бу. ИсмаьӀилан каш КаӀбатан (ХьажицӀа) уллохь ду, цунах «Хьиджр ИсмаӀила» — олу. ИсмаьӀил вина 5-шо даьлча Саратас — Исхьакъ-пайхамар а вира.\nИбраьхӀима а, ИсмаьӀила а АллахӀна гӀуллакх нахе дайта дина хилла КаӀбат. Амма Дела цхьаъ веш боцчу наха шайн «деланаш» бу бохуш цхьацца жӀараш, тӀулгаш суьрташ цу цӀачу кхехьна а, царна шайн «ламазаш» деш а хилла.\nИбраьхӀим • Сарат • ХӀаджар • КъатӀурат\nХадор • ИсмаьӀилан гӀурба дер\nЖуьгтий • ИбрахӀиман динаш • ИбрахӀиман маьждиг\nИсмаьӀил • Исхьакъ\nАдам • Нохь • ИбраьхӀим • Муса • Ӏийса • Мухьаммад\nИдрис • Шис • ХӀуд • Салахь • ЛутӀ • ИсмаьӀил • Исхьакъ • Якъуб • Юсуп • Айюб • ШуӀайб • Хизр • ХӀарон • ЮшаӀ ибн Нун • Ильяс • Аль-ЯсаӀ • Зуль-Кифль • Самуил • Юнус • Давуд • Сулайман • Закария • Яхья\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ИсмаьӀил&oldid=6020273»\nИсламан адамаш абатца\nВикипеди:Кепан чуьра терахьаш куьга викификаци дина йолу йаззамаш\nВикипеди:Постераш йа мужалташ йоцу фильмех лаьцна йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 27 май, 22:08.


ГIалгIай мотт хьехара наькъаш — Сердало\nУкх деношка, Ярославле кепа а теха, цIаденад «7 класса лаьрхIа дола гIалгIай мотт хьехара наькъаш» яха книжка. Хьехархой говзал лакхъяра института дехарах, из яздаьр со ва. МалагIа декхараш да цунна хьалхашка латтараш? Из яздаь вола со а цун редактор вола Мургустов Салмана Мухьмад а, гIалгIай мотт хьехача наха гIо-новкъостал де хьежад.\n7-ча классе ерригаш 64 параграф я Iомаеш. Царех хIаранена хетаяь цхьацца урок я. Вешта аьлча, параграфий дукхалга хьежжа я урокаш а. Карарча хана ФГОСа (федеральни паччахьалкхен дешара стандарташ) дIадехараш а керда арадаьнна 7-ча классанна меттах дола книжка а теркалдеш, яздаьд методически кулгал. ХIара темах яьржа план я, тема Iомаяь яьккхача, яздайта могадеш дола диктантий массехк тайпа деннад, хьехархочо шийна бакъахьа хетар хоржаргдолаш. Упражненеш мишта е еза белгалдаьд, деррига декхараш кхоачаш а деш. Дувцар дикагIа кхетадайта дагахьа, юкъекхийлай схемаш, таблицаш, бе-бе декхараш (тесташ) а тIадуллараш а. Эрсийи гIалгIайи метташта юкъера бувзамаш чIоагIду, шинна меттала болх а беш. Из дукхагIча даькъе таржамашца хоттабенна ба.\nУкх тIехьарча 20 шера со болх беш хьавоагIа Сурхо тIарча ООШ (ийс шера деша школа). ДукхагIйола книжканна юкъеяха урокаш ханаца чIоагIъенна, этта я. Уж дика кхетаю, Iомаю дешархочо, нагахьа санна деша безам болаш вале.\nКлассе дIа а этта, дIахьеха мара ца езаш, кийча я шейоа урок. Пайда эца мегаргба цу урокаш тIа кердача технически гIирсех: интерактивни улгах, видеоматериалах, компьютерах, бе-беча таблицех, иштта кхы дIахо а.\nДешархошта духхьал темаш йийца ца Iеш, бакъахьара кхетам лургбола оагIув вIаштIехьаяккха хьежад тхо. Масала, методически кулгалга гIолла берашта довзийта йиш я Iалам лорадара дош, Даьхен сий дар, из лархIар, хьу лораярца, спорт езаялийтарца, унахцIено лораярца дувзаденна дешаш, кхыдараш. Цул совгIа, цхьаццайолча балха говзалца ювзаенна урокаш а я книжка тIа. Дешархошта тайп-тайпара балхаш харжа гIо ду моттигаш юкъекхийлай цунна.\nЛакхе хьоахаяьрел совгIа, кхы дукха хIама чулоац бувцача балхо, 7-ча классе хьехаш болча нахá наьна мотт хьеха атта а сакъердаме а хулийтаргда аьнна хет цу тIарча йоазоша. Книжкан эггара тIехьара оагIув, оаш цох йола шоай уйлаш дIаязъергйолаш, яьсса йитай. Хьехархоша цох шоашта хетар яздарга сатувс аз.\n← ПФР сообщает\nЛергдоацача йоазон вахар →\nДостойно представлять регион


Сен-Мартен-сюр-Лавезон картан тӀехь\nСен-Мартен-сюр-Лавезон (фр. Saint-Martin-sur-Lavezon) — Францин гӀала-коммуна, лаьтта Рона — Альпаш регионехь. Коммунан департамент — Ардеш. Кхузахь климат барамехь ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. ГӀалин бахархой французаш бу. Официалан французийн мотт бу.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сен-Мартен-сюр-Лавезон&oldid=3948469»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 15 ноябрь, 00:51.


"ЦIа дигийша тхо Шемара"\nМангал-бутт 06, 2019\nКарарчу хенахь Иракъехь болчу ГIиргIазойчоьнан бахархойн идентификаци йина бевлла шина а агIонан Iедалхой. Ишта уьш даймахка берзо дийцарш ду долийна. Оцу гIуллакхна гунахь йолчу Иракъерчу хьукматашца болх бу дIахьош ГIиргIазойчоьно.\nКаде хьийза гIиргIазойн бахархойн хьокъехь Шемахь а, хаамбо ГIиргIазойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло.\nОцу юкъанна, Шемахь а, Иракъехь болчийн гергарчара Iедалшка дехар до, шайн ка ма йоллу, шайн доьзалш цIаберзабахьара бохуш. Хьалхо оцу дехарца мехкан президенте Жээнбеков Сооронбайга а бевлелера уьш.\n2014-чу шарахь Шема дIаяхана Мураталиева Гульмирин цхьаъ бен йоцу йоI кхи юха ца еара. ХIетахь 19 шо дара цуьнан. Оьрсийчохь белхаш беш яра ша боху нанас, шен йоI Шема дIаяхча. Цхьа хан яьлча цигахь маре яхана йоI, хIинца шина беран нана ю иза. Карарчу заманчохь шен йоIаца зIенехь ю нана, тIаьххьара шаьшиннан хиллачу къамелахь, йоIа цIа ян лууш ю ша элира боху нанас.\n"Дика хир дара, Iедало шайн ма-хуьллу сиха тхан Шемахь болу нах цIаберзийча. Селхана сайн йоIаца къамел дина ас, цо боху "катоьхна тхо цIа дигча кхузара ма дика хир дара". Цуьнца цхьана болчарна хиъначух тера ду шайн ГIиргIазойчуьрчу дайшкара, наношкара, кеста цIа дуьгур ду аьлла. Шайн мел йолу хIума вовшахтоьхна Iаш ду шаьш боху цо, новкъадовла кийчча. Iаламат цигахь йовха ю боху сан йоIа, Iуьйранна 7 сахьт даьлча а садоIийла йоцуш хуьлу боху. Шаьш буьйсанаш йоху четарш наггахь малхехь догу бохура цо", - дуьйцу нанас.\nТуркойчу балха а яхана, цул тIаьхьа яйра шен йоI бохуш, дуьйцу Калилова Сыргас. Билггал хууш дац цунна, шен йоI Иракъехь ю йа Шемахь ю. Ши шо хьалха полисхоша хаамбира боху шега, хьан йоI йа Шемахь, йа Иркъехь хила тарло, цуьнгара кост деаний хьоьга аьлла. ТIаккха кхийтира со, сайн йоI Туркойчохь йоцийла. Дукха хан йоццуш йоIа телефон тоьхна хилла шен нене. ЛартIахь къамелдар ца хилира шаьшиннан бохуш, дуьйцу нанас.\n"Йа цаьрга телефонаш ца лелайойту а ца хаьа суна, йа цуьнгахь шегахь телефон яц а ца хаьа. Амма иза стенгахь ю, хIун лелош ю хаа, чомехь къамелдар ца хилира тхан. Бакъду, тхоьгара хьал а хаьттира цо, ша цигара цIайигар а дийхира. ХIетахь дуьйна йоьлхуш, сагатдеш ю со. Дала цхьанна а тIе ма хIуттийла аса мел лайнарг", - элира нанас.\nКху беттан 3-чу дийнахь ГIиргIазойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло хаамбира, Иракъан Iедалшца юкъахь шайн цигарчу мехкашкахь болчийн идентификаци йина девлла шаьш, хIинца уьш цIаберзо некъаш лоьхуш ду аьлла.\nГIиргIазойн хьокъехь изза болх бу беш Шемахь а. ГIиргIазойчоьнан вице-премьер йолчу Разакова Жениша дIаяьхьначу кхеташонехь дина цу кепара дIахьедар. Пачхьалкхан къоман кхерамзаллан комитет (ГКНБ) а, арахьарчу гIуллакхийн министралла а, Пачхьалкхан регистрацин урхалла (ГРС) а ю карарчу хенахь оцу хаттаран йист яккха гIерташ аьлла цо.\nШеман а, Иракъан а территореш тIехь бисинчийн гергарчаьрца болх беш ю Юкъараллан цхьанатохараллан куьйгалхо Алыйкулова Марипа. Шайн бахархой Иракъера а, Шемара а цIаберзорехь тIаьхьа юьсу ГIиргIазойчоь луларчу мехкел а аьлла, ша саготта хилар хаийтира цо.\n"Таро йоьхна хьийза дай-наной. Цара хьаьнгга орца дехахь а, жоп луш стаг вац царна. Шемахь тIом бирзина 1, 5 хан ю. Ткъа тхан бахархой адамо ловр доцчу хьелашкахь йолчу каппашкахь латтош бу цигахь. Казахстанел а, Узбекистанел а, Таджикистанел а тIаьхьа диса дезаш ма дац вай", - боху Алыйкуловас.\nЛуларчу республикех дерг аьлча, масала, Казахстанехь кхо операци чекхъяьккхина, хIинцале цигара цIаверзийна 357 стаг.\nБайначу беттан 30-чохь тIеман кхийсарш ечу дозанашкара Узбекистано шайн 156 вахархо цIавалийна. Ткъа Таджикистано байначу беттан юьххьехь Иракъера 84 бер даймахка дерзийра.\nГIиргIазойн арахьарчу гIуллакхийн министралло цкъачунна хоуьйтуш дац, Шемара а, Иракъера а бахархой муха цIаберзо дагахь ду шаьш. Парламентан дуьненаюкъарчу гIуллакхашкахула а, кхерамзаллехула а йолчу комитетан декъахочунна Турсунбеков Жогорку Кенеша Чыныбайна хетарехь, шайн ма-хуьллу маса ерзо еза Iедалхоша и процесс.\n"Iехийна цига бигинарш а бу царлахь, цхьаберш дахаран ледарчу хьелаша кхачийна бу. Амма мухха делахь а, вайн бахархой ма бу уьш. Уьш некъах тилла нах белахь а, уьш цIабалор пачхьалкхан декхар хилла ца Iа, церан имидж ма ю иза. Уьш даймахка берзо некъаш каро деза. Нагахь пачхьалкхна зен цара дина меттиг белахь, тIаккха жоьпе озор уьш", - боху Турсунбековс.\nИнарла прокуратуран информацица, 2018-чу шарахь ницкъаллийн структураша 110 бехкзуламан гIуллакх долийна Шемарчу тIемашка дIаихначарна дуьхьал. Гулдинчу тоьшаллийн бух тIехь бехкаш дехкина оцу нахана. 110 гIуллакхах 55 кхеле кхачийра, царех 44 стаг бехкехилар тIечIагIдира.\nЖоьпалле озийначарех 76 процент бахархой Ошскан кIоштара бу, 12 процент нах Джала-Абадскера схьабевлла ву. Ткъа царех 94 процент - божарий бу, бисинарш - зударий. 30 шаре кхаччалц хенаш йолуш бу 60 % кхеле хIиттинарш.\nГКНБ-н официалан векало Сулайманов Рахата хьалхо дIахьедира "Азаттык" радиона еллачу интервьюхь, Шеман а, Иракъан территореш тIехь ГIиргIазойчу кхача гIерташ кхечу пачхьалкхийн бахархой а цхьана бу аьлла.\n"Пачхьалкхан къоман кхерамзаллан комитете стохка кхо хаам кхечира "Шемара дIадигийша тхо" аьлла. Талламаш бинчул тIаьхьа къаьстира, царех цхьа а ГIиргIазойчуьра цахилар. И бохург хIун ду, кхечу пачхьалкхийн векалш бу-кх ГIиргIазойчу а кхаьчна, кхузахь дIатарбала гIерташ. ХIунда аьлча, кхечу пачхьалкхашкахь санна шога ма даций вайн низамаш", - дийцина Сулаймановс.\nГКНБ-н зерашца, тахханалц Шема дIавахана ГIиргIазойчуьра 800 вахархо. Царех 200 гергга вийна цигарчу тIемашкахь.\nИшта билгалдаьккхина, "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойх гIиргIазойн 140 зуда дIакхетта хилар а.\nМатериал гочйина гIиргIазойн Азаттык Радион сайтера


Украинехь адамийн бакъонаш талхайо\nУкраинерчу конфликтан шинна а агIоно адамийн бакъонаш талхош хилар емалдеш юкъахь рапорт арахецна еарийдийнахь адамийн бакъонаш ларъечу дуьнеанюкъарчу шина юкъаралло: Амнести Интернешнло а, ХIюмен Райтс Вотчо а. Оцу дIахьедарехь хаамбо юкъараллаша Луганскан, Донецкан республика шайх олучу кIошташкарчу сепаратисташа низам хьоьшуш, закъалте нах а лоьтцуш, царна тIехь къизаллаш лелийна хилар. Цу кепарчу къепедохорехь бакъоларъярхоша бехке лору Украинан Iедал.\nУкраинан кхерамзалла ларъяран хьукмато сепаратисташца зIе хилар шеконе а оьцуш лоьцуш хилла нах. Ткъа Донецкан, Луганскан урхалхоша украинхошца шпионалла леладо аьлла хеташ закъалте нах лоьцуш хилла. Бакъонашларъярхоша даредарехь, шина а агIоно къайлахьош хилла шаьш нах лецар. Хьалха дуьйнна тIепаза байначийн кхолламах дерг гучудолу йийсархой хуьйцуш дийцарш долийча. Дуьненаюкъарчу бакъоларъярхоша и тайпа нах лецар, йийсарехь латтор, «бохамхочуьнгара арз а доцуш бехкеван йиш йоцу тIеман зуламаш» лору. Украинан кхерамзаллин хьукматаша лецна нах кхобу Краматорскерчу а, Изюмерчу а, Мариуполерчу а, Харьковерчу а къайлахчу набахтешкахь.\nУкраинан Iедало Амнести Интернешнло а, ХIюмен Райтс Вотчо а Iорадаьккхинарг бакъ ца до. Ткъа бакъонашларъярхоша шайн рапорт кечйина шина а агIонехь закъалтехь латтийначашца а, церан гергарчу нахаца а, юристашца а 40 интервью йинчул тIаьхьа


Туркойчоь а, Оьрсийчоь а: шина паччахьан дуьхьаллаттар\nПутин Владимир а, Эрдоган Реджеп а\nАналитикаш билгалдоккхарехь, Анкаран а, Москван а экаме альянс йогIуш ца хилар историн зеделлачуьнца\nАналитикаш бигалдаккхарехь, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а, Туркойчоьнан президент Эрдоган Реджеп а кхолла гIерта экам альянс йогIуш яц исторехь цу шина пачхьакхан хиллачу юкъаметтигашца, яздо "Амеркан аз" зорбан гIирсо.\nНагахь эххаре а и ши пачхьалкх Шеман къилбаседе къийса йолалахь, иза хир ду дукха хенахь дуьйна шаьш лелийначу мостагIаллина тIе и шиъ юхаерзар. Оьрсийчоьно а, Туркойчоьно а вовшашца тIемаш бина хIора бIешарахь, 16-чу бIешарахь дуьйна.\nХьалхара конфликт иккхира 1569-чу шарахь, Османан империно Астрахань гоне лаьцча. Амма цуьнан юхаяла дийзира Буьрсачу Иванан (Иван Грозный) эскарш тIегIоьртича.\nЦул тIаьхьа Iаьржачу хIордан йистошкара латтанаш дIалацар Iалашонца – Украинин аренашкара латтанаш а, Балканашна тIехь Iуналла дар а - хилла тIемаш хIоразза а дIаберзара Туркойчоь оьшуш. Ткъа цуьнца цхьаьна лахлора цуьнан Iаткъам бан йолу таронаш, ялара иза шен территорех.\nИсторикаш дийцарехь, 19-чу бIешарахь хиллачу тIемашкахь вуно хебира "Европера цомгуш стаг" цIе тиллина Османан импери.\nИсторин аьтто бара Оьрсийчоьнехьа\nОьрсийчоьнна а, Туркойчоьнна а юкъахь а хиллачу тIемашкахь 1854-1856 шерашкахь хиллачу цхьана ГIирман тIамехь а бен толам ца баьккхина туркоша, иза а хилира коьртачу декъана Францино а, Британино а гIортор яр бахьана долуш.\n"Со ца веша туркойх, хIунда аьлча церан Iедал кху дуьнентIехь уггар зуламе а, адаманна тIехь таӀзар латтош а долун дела", - аьллера и тIом боьдуш а болуш, шен накъосташка Британин премьер-министро лорда Абердина.\nОьрсийн императорша, шайна юкъахь Петр Великий а, Екатерина Великая а йолуш, вуно боккхачу лаамца пайда ийцира Османан импери гIелъян, балканийн а, славянийн а национализман дог айа, ткъа иштта шоръян Оьрсийн империн территори Юккъерчу Европехь а, Кавказехь а.\nОьрсийчоьно толам баккхарца дIабирзина 1768–1774 шерашкахь тIом боьдуш, Москвано дIалецира Молдован а, ГIирман а дакъош а, Iаьржачу хIордан йистера Таркхойн хIордана тIекхаччал йолу вуно шуьйра территори а.\nИ тIом дIабирзинчул тIаьхьа Оьрсийчоьнах хилира Европехь уггар ницкъ болучерах дош лела тIеман пачхьалкх.\nАмма, нагахь Москвана а, Шеман президентана Асад Башарна дуьхьал а лаьтташ Анкара хьалха ша эшна хиларна вуно ларлуш лела дезаш ялахь, Малхбузера пачхьалкхаш ларлуш хила еза кхин а шуьйра а, еххачу хенахь хир йолчу оьрсийн а, туркойн а конфликтан тIаьхьенех.\nГIирман тIамо а, ткъа иштта кхин йолчу а Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан конфликташа а некъ схьабаьстира Хьалхарчу дуьненан тIаманна, яздо Британин тIеман историко Ройл Тревора "ГIирма" цIе йолчу шен книгехь.\nГIирман тIом санна, Москвана а, Анкарана а юкъахь керла тIом эккхахь, цо кхерам таса мега Европерчу хьолана. Аналитикша дийцарехь, Оьрсийчоьнна а, Туркойчоьнна а юкъахь иккхинчу тIамо НАТО хIотто мега къастийна сацам бан цхьатерра хала долуш нисделлачу хьоле.\n5 чу артиклан дилемма (къастийна сацам бан цхьатерра хала долуш нисделла хьал)\nЭксперташа дийцарехь, Анкара тIе товжа мегаш ю НАТО-н Уставехь йолчу 5-чу артиклна. Цуьнца а догIуш Къилбаседа-Аталантикан тIеман альянсо шен декъашхочун тIелатар лору массерна а дина тIелатар санна.\nТIаьхьарчу шерашкахь НАТО-н декъашхой шеко йолуш бу шаьш муьтӀахь хила деза 5-чу артикална бохучух. Американ президенто Трамп Доналда масийттаза шеконе диллира НАТО-чу шайн бертахошна тIехIитта шаьш кийча хилар.\nТрамп воцучара а\nТрамп ша цхьаъ хилла ца Iан цу кепара ойла йолуш. Стохка Лахьанан-баттахь Британехь арадолучу The Economist журналан корреспонденто деллачу хаттарна жоп луш, Францин президенте Макрон Эммануэла элира шена ца хаьа НАТО-н Уставан 5-гIа артикл эвсаралла хир ю я яц аьлла.\nДукха хан йоцуш Pew Research Center центро бинчу талламо гайтина ма хиллара, альянсана юкъайогIучу пачхьалкхийн дукхах болу бахархой шеко йолуш бу НАТО-на юкъайогIучу цхьана пачхьалкхана тIелатар дахь массара а дуьхьало ян еза бохучух. И принцип ларяън еза аьлла хеташ бац 38% респонденташ а бен.\nВашингтонерчу Демократи ларъяран фондан аналитикна Шанцер Джонатанна хетарехь, Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а хIинцца дIахIуттуш долу накъосталла доьхна дIадаха мегаш ду Путинан а, Эрдоганан а геополитикан амбицеш бахьана долуш.\nЦарах цхьаъ тIех сов йоккха а онда а пачхьалкхан статус юхаерзо гIерташ ву Оьрсийчоьнна, ткъа важа ву юхаметтахIотто гIерташ Османан империн сийлахьалла, боху аналитико.


ДогIах веддар кхуркхолга кIала ийккхав — Сердало\n15.05.2018 15.05.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nЙоккхача шахьарера се цIа ма венге а, Магасе квартира а лаьца, цига ваха ма хайнаварий со, Ростове юхавахалца Iе дага волаш. Дукхача шерашкахьа се хьийгача Наьсарен шахьарах а, гаргарча нахах а бIаргтоха лаьрхIа араваьнна, айса керда йоалаяьча иномаркаца со водаш, Наьсарерча боккхача наькъ тIа боаллача кIоаг чу Iочу а кхийтта, машена чарх хецаенна, цох цатовр а хинна, массадолчох дог ийккха чувахавар со, гаргарча наьхацига ваха ди доацаш.\nМассахана со лелавеш машен лоалаш сай саг а волаш лийнача сона мича хов лерттIа чарх хувца а, е цига де дезар фуд а. ХIаьта а са ираза Дала ши зIамига саг а нийсваь цар дIахийцар сона из чарх. Уж хиннабецаре сона хац айса фу дергдар. Дика ба вай кагий нах, Дала дукха боахаболба уж.\nМашена чарх дIахийцачул тIехьагIа машено дIа ма оза Магасе хьалчу а ваха со квартира цIагIа дIачуваьлча, хет сога цен-нанас Мисалмата:\n— ЧувоагIа хьо, вахача никъ мишта хилар хьа?\n— Никъ ях Iа? Чехка лимон чутассе чай доттал Iа сона, цу тIехьа даар а Iооттаде, меца ва со, тоха са доацаш! – ях аз сесага хаттара раьза воацаш.\n— ИппIали, гаргарча наха хIама даийтадеций хьога? Со-м хьо цар чIоагIа вузаваь хургва яхаш ма яр, — йоах сога сесага.\n— Из дитал хIанз. Хьадотта Iа чай. Бераш мичад? – хаьттар аз.\n— Уж-м цига коа лоалахарча цIеношкарча берашца ловзаш да.\n— Долче, дика да.\nИз къамаьл аз деча юкъа дера сона Мисалмата чай. Массаза чай кийча хул цун, ма мотталаш хIанз со из могае воал.\n— Мишта хет хьона укхаза мехка цIаена? – хаьттар аз сесагага.\nИз а аьнна, чай молаш вагIаш, дукха уйлаш яхкар са керта чу. ХIаьта Мисалмат-м дукха хIамаш дувцаш яр. Хьалхаръяр эшаеш яр са керта чу йоагIа хIара керда уйла. Цар вIалла кхета а дайтацар сога сесаго дувцар. Геттара дукха дагалоацамо хихкача уйлаех цаI массарел котъяьлар са – Ростове юхавахарах йола уйла.\n— Кхоана Юхадаха деза вай, Iуйранна 06:00 сахьат даьлча кийча хилалаш дерригаш а, — ях аз, тхьовра аз деннача хаттара дохьал жоп луш къамаьл а деш, пхьегIаш юлаш йоаллача Мисалматага.\n— Ай ши ди мара мича да вай цIадаьхка, кхоана пIаьраска а ма дий, салоIа денош дIадаллалца мукъагIа Iергдар вай укхаза. Со-м сай нана йолча а хиннаяц. Сайранна хьатIехьайоагIаш йиша а я сона, цунца гIоргда аьннадар оаха нани йолча, — кадар сесаг.\n— Нана йолча. Мегаргда хIаьта, гIо. Ломма гIоргда вай Ростове.\n— Кхоана пIаьраска а ма дий, хоза хьай рузба а дергда Iа.\n— Даьра да а-м да. Хьона фу хана йоагIа йиша тIехьа?\n— Сайранна малхбуза ламаз дича йоагIаргья ше аьннад-кх цо.\n— Диканд, бераш а хьайца дIадигалахь. Аз кIезига салоIаргда. Насапхан хьаеча, нагахьа цо со дIа ца вехе, гIотта ма велахь, — са уст-йиша я из Насапхан.\nАй мичара, Iергьярий Наси со дIа ца вехаш, сох бIарг ца тохаш? Сона вIалла дага ца хиннача тайпара ена чуийккха, геттара мархIаетталуш хьийзар из. Дукха ха а ма ярий тхо тхоайла бIарга ца гу.\n— Ий, Даьллахьа хьажал, мишта хувцабеннаб шаккха а.\n— Хувца-м хьо а еннай Наси, — йоах цунга Мисалмата.\nКхы дукха ца говш, уж бахар шоай нана йолча, хIаьта со цхьаннахьа новкъосташца вагIа лаьрхIа араваьлар. Со цIавоагIа аьнна, Магасе геттара хамам яхача бане кийчо а яь хьежаш бар уж сога. Дика тIаийцар цар со. Дика хилар сона цу буса из баня. Бакъда, цига ваха дегI тоIадаь хиларах, хьа ца гIотталуш Iуйра ламаза ха яхийтар аз.\nДаггара еттача телефоно сомаваьккхар со. Мисалмат яр из, фетталх диадий Iа, яхаш хетташ. Пенах даьллача сахьата тIа 11:35 даьннадар. Рузбане ваха ха мара яцар йисар. Ара лаьгIо делхаш бIаьстан догIа а дар.\nХа яхаяле а чехка сай Iуйра ламаз а даь, кийчвенна маьждиге вахар со рузба де. Маьждиге со дIакхаьчача, адам дукха дар. Даьла цIа зIамига хиларах, чухьанахьа дIачубаха моттиг а йоацаш, арахьа латтар Даьла лаьш.\n— Вохалургвац хьо, — аьлар сога цхьанне, со дIачувала велча.\n— Айя, укх догIах дошадерг ма дий вай! — аьлар аз цецваьннача оазаца.\n— Фу дергда вай, Даьла декхар дIадала деза, кхы да-м дац укх шахьаре ер мара маьждиг, — йоах къонахчо. Гуш дар из а догIах латта раьза воацилга.\n— Со Назране вода хIаьта, — аьнна вахар со, Наьсарен маьждиге. ХIаьта цига со дIатIакхаьчача хIетта рузба дIа а дийхка, чухьанахьа кхы дIачувала моттиг а йоацаш ара латтар нах. Чехка сай нигат а даь, дIахоттавелар со, Даьла параз дIадала лаьрхIа догIага дIа а айтта мугIарех латтача нахах.\nТхо латтош, тхьовра лаьгIо делхаш хиннача дарзах догIа хилар. ХIаьта со лаьттача метте тхов тIара чудоагIача догIах Iайна хий деррига а сона IотIадера. Да ма хьакхарг вIалла дагалоацам а боацаш тхов кхоачалуча, кхуркхолга кIала нийсвенна хиннавар со а. Магасерча догIах ведда Наьсарен кхуркхогла кIала ийккхар-те со.\nЭгIаз чIоагIа вахар со сесага, Ростове юхавахарах цо се селхан юхатохара. Сона хац из рузба сай къоабала хургдий. Веррига тIарш бар со, ламаз даь ваьннача хана. Се ма водда машен йолчахьа ведар со. Харцахьа-бакъахьа башха доацаш машенаш Iоувттаяь беррига никъ дIакъайлача санна бар. ФуннагIа дирах аравоалавеланзар со цигара дукхагIйола машенаш хьалхашкара дIайовлалца. «Ераш ба-кх, эзделах биза гIалгIай» — аьнна дагадессар сона. Ба а ба эзди шоай машен мишта Iооттае еза цаховш, беций?\nЦигара со чуваха дукха ха ялале чубаьхкар Мисалматар а. Кхоана шоатта дийнахьа юхаваха уйла а йолаш вагIача сога йоах сесага, сай дош аз дIа а алалехьа.\n— Рузба Дала къоабала долда хьа. Са даь-веший Iумара виIий саг йоагIалга хьахайтад вайга, цига даханза даргдац вай. Со-м лертIа тIадувха барзкъа эцадезаш я.\nКъоабала хургдий дац ца хов рузба, цунна эгIазваха со… ХIаьта хIанз юкъе гIолла укхо сога дувцар. Се догIо вошаваьлгах хIама аланзар аз Сесагага. Газет цо хIета а дешаргдац, гIалгIай метта дукха сагота мича я из. Е со дукха сагота а вац цунна из хайнадар аьнна. Цудухьа язду аз ер деррига а.\nСесага а берашта а товр дар духьа, саг йоагIача а хилар тхо даха. Цигара цIавоагIаш машен а лозайир са наха хьатIатеха. Хетаргахьа кIира кхы деза из тоае. Сона хац фу дича бакъахьа да. ХIанз ишта кхесташ ва-кх со мичахьа ийккхача бакъахьа ва ца ховш.\nЦаI да со хьагаш, наькъаш-м вай кIоагаш доахкаш дар аьнна сатохаргдар аз, маьждигашка мукъагIа, тIа кхоале а йолаш лерттIа дIаотта моттигаш хинна.\n← Мархий беттага кийчалуш я ГIалгIайче\nТурпал ве оттаваь хинна саг →\nБер ага дулача хана


Нохчийчоь - Мехкадаьтта доккху меттиг. 17Марс.2002\nGenoil цIе йолу Канадера компани дагахь ю Нохчийчура мехкадаьтта доккху меттигаш юхаметтахIитто а, уьш кхиийта белхаш бан а. Цу хьокъехь цу компанин векалша лааман барт бина меттигерчу «Грознефть» компанин куьйгалхошца.\nДагалаьцнарш вон дац, нагахь кхочуш хилахь...\nЦу проектаца а догIуш, Нохчийчохь хIора дийнахь доккхучу мехкадаьттан барам хир бу 3,5 миллион черма.\nGenoil компанино лелош ю гидроконверсин олу эвсаре технологи. Цунах пайда эца дагахь ю иза Нохчийчохь. Цул сов, Китайра компанешца цхьаьна консорциусм а кхоьллина, мехкадаььтта чекхдоккху завод кхолла ойла а ю Genoil-ан.\nЦу компанин векалша бинчу хаамца, цуьнан аьтто хир бу хIора шарахь 6 миллион черма мехкадаьтта чекхдакхха. И проекташ кхочуш ян оьшуш долу ахча лур ду Китайра а, Оьрсийчура а цу проектехь дакъалаца луучу компанеша.\nОццу компанеша ахча а луш Нохчийчохь йийр ю мехкадаьтта дIакхачо оьшуш йолу биргIанаш а. Цу ерриг а проектийн мах хIоттийна 50 млрд. доллар.\nGenoil ю экологин цIена технологи лелорца дуьненна а евзаш йолу компани. Канадехь а, Iамеркехь а хилла ца Iаш, чуьнан офисаш ю дерриг а дуьнентIехь.\nGenoil-ло кехат тIехь а ца юьтуш Нохчийчура проект кхочуш яхь, цо республикана вуно боккха пайда бохьур бу. Амма...\nКху тIаьхьарчу масех шарахь Нохчийчохь дуккха а хилла цига инвестицеш ян лууш болу кхечу пачхьалкхашкара бизнесхой.\nИштта 2012-чу шарахь Туркойчура Universal Hospitals Group (Universal Hastaneler Grubu) компанино барт бира Нохчийчура Iедалшца дарбанан хIусамаш ярца йоьзна проект кхочуш ян йоло.\nЦкъачунна и проект кхочуш ян йолийна хиларх лаьцна цхьа а хаам каро аьтто бац. Бакъду, проект лерина ю 30 шаранна. Цундела, тIедогIучу 26 шарахь кхочуш ян а мега иза.\n2013-чу шарахь Нохчийчу баьхкинера Къилба Корейра бизнесхой. Церан Iалашо яра республикера цхьамогIа индустрин инвестицин проекташ кхочуш еш дакъалаца.\nНохчийчоьнан индустрин а, энергетикан а министраллан векалша йийцаре йира Къилба Корейра хьешашца цхьамогIа проекташ. Царна юкъахь яра жим а, киралелон а машенаш ярх а, телефонаш йон а, серло лон чиркхаш дон а, цемент йоккху а заводаш яхкарх лаьцна проекташ.\nЦкъачунна билггала кхочуш йина хилар хууш цхьа проект ю. Къилба Корейра «Кокам» компанино а, ОАО «Чеченнефтехимпромо» Ташкалахь йина литий-ионан аккумуляторш йон завод. ХIинца коьрта Iалашо ю уьш оьшуш болу нах карон.\nИштта, Нохчийчохь цхьацца проекташ кхочуш ян дагахь бара Китайра а, Словенера а, Iаьрбийн пачхьалкхашкара а бизнесхой.\nДагалаьцна дуккха а планаш хиллехь а, Iедалшна ма тоьтту инвестицеш эцна кхеча пачхьалкхашкара бизнесхой чубало аьтто ца баьлла.\nИза гойтуш ю Нохчийчура инвестицин проектех лаьцна дуьйцуш йолу сайт.\nЦигахь дуккха а дика проекташ ю, амма уьш кхочуш ян ахча дац.\nДIабаханчу ГIадучу-баттахь Нохчийчоьнан куьгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар дира, дуьненаюкъаралло Оьрсийчоьнна дуьхьал кхайкхийначу санкцеша новкъарло йина Нохчийчура экономика кхиарна аьлла.\n«Тхан Iалашонаш, планаш хуьлу, амма тхан доттагIий боцучу наха, ма дарра аьлча, тхан мостагIаша цхьацца гIулчаш йоху, санкцеш кхайкхайо. Цундела аьтто ца болу тхан тхайн лаам кхочуш бан», - боху Кадыровс.


Парадигма (лингвистика) — Википеди\nПаради́гма (желт. παράδειγμα, «масала, модель, кеп») — фундаменталан Ӏилманан хӀиттамаш, гарш, терминаш цхьана тоьхна, Ӏилманан юкъараллаш тӀеоьцуш а, доькъуш а йолу, цуьнан дукхаха болу декъашхой цхьанатухуш йолу концепци. Латтадо Ӏилма а, Ӏилманан кхолларалла а кхиор тӀехьене дӀадала. Кхин маьӀнаш:\nРиторикера парадигма — масала, исторера я мифологера эцна дустар Ӏалашо йолуш далийна; парабола, лачдийцар.\nIилманан методологин парадигма — мехаллаш, кепаш, тӀевар, техника караерзар, Ӏилманан юкъараллехь тӀеэцна гӀирсаш, гуранчохь билгалчу хенахь хӀиттинчу Ӏилманан гӀиллакхашкахь цхьанатоьхна.\nПарадигма политологехь — цхьанатоьхна хааран хьесапаш а, хаарш даларан логика луш йолу политикан таханалла гайтаран кепаш а, оцу социалан хиламан тобанан теоретика кхеторан кеп.\nЦул сов, парадигма хила тарло абсолютан, Ӏилманан, пачхьалкхан, ша-шен (индивидуалан, субъективан), массара а тӀеэцна:\nМассара тIеэцна парадигмашна юкъайогӀу бартбаран масалан кеп, тӀеоьцуш йолу дукхахчу наха дуьненан я цуьнан декъан (хааран отраслаш, областаш, дахаран а, белхан а сфераш) кеп. Масала: 1993 шеран Российн конституцин некъан парадигма, юкъара программированин парадигма.\nШа-шен парадигма — ю бартбаран духхера кеп, билгалчу стеган менталан кеп, цуьнан хетарг. Нийса доцу чӀагӀдар ду, «естествон кепаца иза къаьсташ хир ю массара а тӀеэцначух, хӀунда аьлчи лору субъектан зеделларг, ткъа иштта юьззина а ца хуьлу — цхьанне а хуийла дац масоо а массарех а лаьцна» бохуш. ГӀуллакх доьзна ду массара а тӀеэцначу парадигмо «шадерг хаар» ца гойтарх, ткъа гойтарх социалан хьал а, хьекъал эцаран стеган эволюцин гӀуллакхан оьшуш долу духхера хаарш а.\nВикидошам чохь бу яззам «парадигма (лингвистика)»\nМогӀам дешнан маьӀнаца я дешнийн цхьанкхетар оцу хьажоргца цуьнца догӀачу яззамашна.\nНагахь Википедин кхин яззам чура хьо кхуз кхаьчнехь, дехар до, юха гӀой билгал яккха хьажорг билгала яззаман тӀе.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Парадигма_(лингвистика)&oldid=4979018»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 5 май 07:51\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 5 май, 07:51.


Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш лоьху G-БархIанно\nГIирма Украинах дIахадорна Оьрсийчоьнна догIу таIзар дустарехь Европаца ю Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ, элира Обама Барака, ша а, Голландин премьер-министра Рютте Марка а Амстердамехь журналисташна хьалха къамел деш.\n«Де Воксрант» газетана жоп луш, Обамас бохура, «Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир кхеташ хила веза ша Украинаца лелаечу харцонан мах Оьрсийчоьнна экономикехь а, политикехь а эшамаш бохьуш юйла, амма Украинана коьрта ду Цхьанатоьхначу Штаташца а, Оьрсийчоьнца а, Европаца а гергарлонаш лардар».\nIамеркана мехала партнер а, дуьненца цо лелаечу юкъаметтигашкахь коьрта накъост а ю Европа, элира Обамас.\nОршоьтан сарахь Китайн лидерца Си Цзинпинца цхьаьана а кхеташ, зарратан кхерамзалла йийцаре ечу ХIааге ваха лерина вара Iаьмеркан Цхъьанатоьхначу Штатийн президент. Цигахь вовшахкехеташ бу G7-пачхьалкхийн куьйгалхой. Церан къамелехь хир ду Оьрсийчоьно ГIирма шех дIатохар а.


Мангал-бутт 18, 2021\nКадыров Рамзан а, цуьнан хIусамнана Кадырова Медни а\nОьрсийчоьнан "Проект" интернет-гIирсана дуьхьал пачхьалкхан "Грозный" телеканало чуелла хилла иск юхахьажийна Нохчийчуьрчу арбитражан кхело. Мехкан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан зударех лаьцна шаьш бечу талламехь шайн хаамаш юкъара журналисташа йоцца кийсиг эцарна латкъам бинера цара.\nДинчу дIахьедарехь телехьожийло 20 эзар сом тIедожадар хьехнера "Проектна", шайн интеллектуалан бакъонаш йохорах дIа а хаийтина. Иск талла дуьхьало йина кхелахоша, кхачо йоллу документаш шайга дIа ца кхачорна.\nКарладоккху, Охан-беттан 7-чохь арабелира "Проектехь" Кадыровн зударийн бахамах болу таллам. Талламан авторша бахарехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочун шина зудчун – Кадырова Меднин а, Хазуева Фатимин а – долахь ю Москварчу тоьлла ларалучу меттехь 800 миллион сом мах болу хIусамаш. Соьлжа-ГIалахь и информаци цхьана а кепехь яц официало йийцаре еш. Кремлехь а ца делла журналисташна цара динчу хаттарна жоп.\nМосквахь, премиум-классерчу хIусамийн "Соколиное гнездо" комплексехь Нохчийчоьанан куьйгалхочун уллерчу гергарчийн петарш хиларх лаьцна дийцира хьалхо журналисташа а.\n2018-гIа шо доьрзуш Кадыровс хIоттийначу декларацино бахарехь, оцу шарахь цо даьккхина ахча дацара 7,58 миллион сом бен, ткъа рогIерчу 2019-чу шарахь цуьнан хьал дебна 20-зза – кхаьчна 147, 9 миллон соьме.\nInstagram машанерчу "Проект" интернет-газетан аккаунтана "веллачу ден" статус хIоттийра (пайдаэцархо велча хIоттош хуьлу иза). Оцу бахьаница журналисташ 24 сахьтехь Iийнера шайн агIоне керла посташ ца хIитталуш. Иза цара дузу шаьш Нохчийчоьнан зударийн бахамах лаьцна дукха хан йоццуш арахецначу талламца. И материал араяьллачул тIаьхьа хаамийн гIирсан сайтанна маситтазза дина ddos-тIелатар. Оццу талламан хьокъехь пачхьалкхан "Грозный" телеканало дина арз бухе а хIоттош, дIакъевлира "Проектан" видео-агIо YouTube видеохостинго а.


Бакъонашларъяран Gulagu.net проект кхоллархо Осечкин Владимир\nБакъонашларъяран Gulagu.net проект кхоллархочо Осечкин Владимира дIахьедина, Оьрсийчоьнан колонешкахь чубоьхкинчу нахана тIехь къиза Iазап латтош яьхна видеош тIехь йолу лерринчу сервисийн "къайлах" архив караеъна шена аьлла. Цунах лаьцна яздо Свобода Радионо.\nЮьйцурш ю 40 сов гигабайт видеош. Осечкина дийцарехь, цара "гучудоккху Оьрсийчуьрчу набахташкахь лелаш ФСБ-н а (Оьрсийчоьнан кхерамазаллин сервис), ФСИН-ан а (Федералан таIзарш кхочушдон сервис) агентийн "зондеркомандаш" хилар, кураторша тIедилларца чубоьхкинчу нахана гIело еш а, ницкъбеш а лелаш йолу.\nЦул сов, шаьш нах хьийзош яьккхинчу видеокомпроматах пайда а оьцуш, цара вербовка йо шаьш ницкъ бинчу нахана шайн "кIизаллаш лелоран конвейерехь" цаьрга дакъалацийта а, "моттбеттархой" беш а, талламхоша хьалххе кечдинчу тоьшаллашна тIе куьг таIадайта а.\nАрхиван хьалхара видео гайтина "Вот так" зорбан гIирсо. Оцунна тIехь масех стаг ву, набахтехь ма-хилллара йолчу чохь, тIехь хIуманаш йоцу стаг, маьнгехь дIа а вихкина, иза вуно ирчачу кепехь хьийзош воллуш.\nЧIагIдеш ду иза хилла хилар стохка Чиллан-баттахь. Кхо видио Бакъонашларъяран проекто елла "Медиазоне"(Медиазона юкъатоьхна ю Оьрсийчохь арахьарчу агентийн тептарна).\nЗорбан гIирсо даладо иштта Осечкина шега видеоархив каракхачарх лаьцна дийцинарг. Gulagu.net кхоллархочо дийцарехь, цуьнан накъаостийн аьтто баьлла Оьрсийчуьра араваккха, ФСИН-а урхалла дечу цхьана колонехь 5 шо даьккхина стаг. Осечкина цуьнан цIе ца яьккхина, амма билгалдаьккхина иза набахтехь "йиттина а, ницкъ бина а, цул тIаьхьа говзанчах санна пайда эцна а" программист хилар. Цундела 2018-2020-чу шерашкахь цуьнан тIекхача аьтто хилла ФСИН-ан компьютершна а, белхахойн видеорегистраторшна а.\nОьрсийн таIзаран система кхоьру набахтешкара нохчий дийна арабовларна\nОсечкина дийцарехь, видеоархив ю Владимиран а, Саратовн а, Иркутскан а регионашкара ФСИН-ан урхаллашкара. Gulagu.net кхоллархочо чIагIдарехь, верриг а Iазапах а, гIело ярх а чекхваьлла 200 сов стаг, амма видео яьккхина царах 40 стаг хьийзош.\nБакъонашларъяран Gulagu.net проект кхоьллира Осечкин Владимира 2011-чу шарахь. Цуьнан белхахой ларъян гIертара чубоьхкинчу нехан бакъонаш, цара биллина зорбане баккхар колонешкахь ницкъ барх лаьцна хаамаш.\nКхушара Товбеца-баттахь ФСИН-ан а, ФСБ-н а тIедожорца Роскомнадзора блок хIоттийра Gulagu.net сайтана. Осечкина дIахьедина шайн проекта кхидIа а болх бийр бу, амма ша Оьрсийчуьра арабохур бу шен белхахой, церан кхерамазалла ларъян аьлла. Иза ша а дIавахна кхечу пачхьалкхе.


Исламан Нур - Свет Ислама - ЖамаIат ламаз а, имамалла а дуьйцу дакъа\nЖамаIат ламаз а, имамалла а дуьйцу дакъа\n322. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьда цунна) элира аьлла: «Мунепакъашна уггаре а хала хуьлуш долу ламаз – пхьуьйран ламаз а, Iуьйран ламаз а ду. Амма царна хиъча оцу шина ламазе (баьхкича шайна хуьлуш йолу ял) – билггал, богIур ма бара уьш цига, текхаш баьхкина а» (Бухари: 657, Муслим: 651).\nАбу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьда цунна) элира аьлла: «Цкъа пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлдда цунна) волучу а веана, цхьана бIаьрзечу стага аьлла: «ХIай, АллахIан элча! Со маьждиге а валош лелон аддам а вац сан». Ткъа пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз шен цIахь дан бакъо елла цунна. Амма и стаг, дIа а вирзина, дIаваха ма вуьйлли, цо хаьттина цуьнга: «Моллалла кхойкхуш хезий хьуна?». Цо жоп делла: «ХIаъ». Т1аккха цо аьлла: «Кхайкхиначу моллина, маьждиге а гIой, жоп ло ахьа».\n323. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цьунан дена а) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь моллалла кхойкхуш хезнарг, бехказа бахьана а доцуш, жамаIатан ламазе ца ваханехь - цуьнан ламаз къобалдийр долуш дац» (ХIара хьадис далийнарш ибн Мажа: 793, ад-ДаракъутIни: 1/420, ибн Хьиббан: 5/450, ал-Хьаким: 1/245. Цул сов, хьадис дийциначеран зIе Муслиман бехкамашца йогIуш а ю. ХIетте а, цхьацца болучу динан Iилманчаша хIара хьадис, зIе юкъара яьлла (асхьабана тIехь сецна) ду, аьлла дийцина).\n324. Йазид ибн ал-Асвада (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Ша цкъа Iуьйран ламаз дира АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дерзийна ма велли, цхьа ши стаг гира цунна, тхоьца цхьаьна ламаз а ца деш Iийна хилла волу. Цо тIекхайкхира цаьршинга. Цунна тIевеъначу хенахь, кхеравелла, вегош вара и шиъ. Цо хаьттира цаьршинга: «ХIун дара, ткъа, тхоьца ламаз а ца, деш, Iан шуьшинна новкъарло йинарг?». Цаьршимма жоп делира: «ЦIахь динера охашимма ламаз». Цо элира: «Кхин ма делаш ишттаниг. Нагахь шаьш шайн цIахь ламаз а динехь, цул тIаьхьа шаьш даханачохь шайна ламаз данза Iаш имам а карийнехь - цуьнцанний цхьаьна дIа а хIоттий, жамаIатехь ламаз де, хIунда аьлча - иза тIедина суннат ламаз лорур ду шуна»» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 4/160, Абу Дауд: 575, ат-Тирмизи: 219, ан-Насаи: 858. Ткъа хьадисан дIаяздар Ахьмадниг ду. Ат-Тирмизис а, ибн Хьиббана а: 6/155 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n325. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Имам хIоттош ву – ламазехь нах цунна тIаьхьабазийтархьамма. Цундела цо, «АллахIу Акбар» а аьлла, АллахI воккха вича - аша а ве И, «АллахIу Акбар» а алий, воккха. Амма цо чул а хьалха ма делаша иза. Цо рукуI дича – аша а де рукуI. Амма цо чул а хьалха ма делаша иза. Цо аьлча: «АллахIна хезаш ву Шена хастам бийриг!» («СамиIаллахIу лиман хьамидахI») - аша а ала: «Я, АллахI! Тхан Дела! Хастам бу Хьуна!» («АллахIумма роббана лакал хьамд»). Цо сужуд дича - шу а гIо сужуде. Амма цо чул а хьалха ма делаша иза. Нагахь иза, ирахь а волуш, ламаз деш велахь - аша а дан деза цо санна ирахь ламаз. Нагахь иза, охьахиъна а волуш, ламаз деш велахь – шу а ду дерриге а, иза санна охьа а хевшина, ламаз дан дезаш» (ХIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 603. Ткъа оцу хьадисан бух ал-Бухарис а: 734, Муслима а: 417 балийна).\n326. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Шен асхьабашкахь тIехьагIертаран амалан тидо йиначу АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Хьалхьа а довлий, шайн ламаз де - аса дийрриг а деш. Шуна тIехьа хIиттина болучара а де шайн ламаз - аша дийрриг а деш»» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 438).\n327. Зайд ибн Сабита (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), чертаца шена чоь а йина, нахах дIа а къаьстина, оцу чохь ламазаш дан вуьйлира. Иза лаха а лехна, цунна тIаьхьа а хIиттина, цуьнца ламазаш дан буьйлира стегарий…» (хIара – деххачу хьадисан дакъа ду, ал-Бухарис а, Муслима а далийначу).\nОцу хьадисехь аьлла: «…уггаре а деза ламаз - стага шен цIахь дийриг ду, парз (ламаз) доцург» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 731, Муслим: 781).\n328. Жабир ибн IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «МуIаза, имамалла а деш, пхьуьйран ламаз динера шен накъосташца. ЧIогIа дахдеш дина хиллера цо иза. ХIета, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьллера: «ХIай, МуIаз! Нах зуьйш волу зиэрхо хила-м ца гIерта хьо? Айхьа нахана имамалла дечу хенахь хIара сураташ деша: «Хастае Сийлахь-Везачу хьайн Делан цIе», «ДIадеша хьайн Делан цIарца, дерриге а кхоьллина волучу!», «Аса дуй буу дийнах, цуьнан серло яьржачу хенахь!»»» (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 705, Муслим: 465. Ткъа хьадисан дIаяздар тIаьххьарачуьнниг ду).\n329. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна), АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша цомгаш волуш нахаца диначу ламазах дерг дуьйцучу дийцарехь, дийцина: «Ван а веана, Абу Бакарна аьрру агIор охьа а хиъна, нахана имамалла дан вуьйлира иза. Оцу хенахь Абу Бакар ирахь ламаз деш вара. ХIетахь Абу Бакар, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) диннарг а деш, деш вара ламаз. Ткъа нах, Абу Бакара дийрриг а деш, деш бара шайн ламазаш» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 713, Муслим: 418).\n330. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь шух муьлхха а цхьаъ жамаIатан ламазехь нахана имам хIоттахь – дацдина дойла цо и, хIунда аьлча царна юккъехь кегийранаш а бу, хенара нах а бу, гIийланаш а бу, хьашт дерш а бу. Нагахь иза ламаз ша цхьаъ а хIоьттина деш велахь - шена ма луъура дойла цо иза» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари: 703, Муслим: 467).\n331. Iамр ибн Салама (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, шен дас элира аьлла: «Со шу долучу бакъ пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучуьра вогIу. Ламазан хан хилча - шух цхьаммо моллалла кхайкха, шух КъурIан уггаре а дика хуург имам а хIотта». Нах хьаьвсира (КъурIан гIолехь хуург мила ву-те аьлла). Царна цхьа а ца карийра сол а дикаха КъурIан хууш. ХIета, цара со хьалхатеттира. Оцу хенахь сан хан ялх я ворхI шо бен а дацара» (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 4302, Абу Дауд: 585, ан-Насаи: 2/80).\n332. Абу МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ЖамаIатан ламазехь нахана хьалха имам хIотта веза - Сийлахь-Везачу АллахIан жайна КъурIан массарначул а дикаха хууш верг. Нагахь уьш (КъурIан) цхьатерра хууш белахь - ламазехь хьалхавала веза массараначул а дикаха суннат девзаш верг. Нагахь уьш суннат а цхьатерра девзаш белахь - ламазехь хьалхавала веза хьалха хIижрат динарг. Нагахь цара хIижрат а цхьана хеннахь динехь - ламазехь хьалхаваларан бакъо Ислам-дин дуьххьара тIелаьцначунна кхочу. Шух цхьа а ламазехь хьалха ма волийла - кхечу стеган хIусамехь, я цуьнан хIусамехь сийлахьчу меттиге охьа а ма хоийла, цуьнан пурба а доцуш» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 673).\nКхечу ривайатехь аьлла: «…ткъа хьалхавала бакъо ханна воккхаха волучунна кхачош ю».\n333. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «ЖамаIатан ламаз дечу хенахь зуда янне а имам хIотта йиш йолуш яц - стегаршна хьалха. Я акха (гIум-аренгара) Iаьрбо а вац жамаIатан ламазехь имам хIотта йиш йолуш – мухIажаршна. Я хьарам (Iеса) стаг а вац жамаIатан ламазехь имам хIотта йиш йолуш – муъма нахана» (хIара хьадис, гIийла зIе а йолуш, ибн Мажас: 1081 далийна).\n334. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шайн могIарш тIетта а таIадай, царна юккъехь еса яккъаш а ма йита, шайн вортанаш (тай тоьхча санна) цхьатерра дIа а нисъе» (ХIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 667, ан-Насаи: 815. Ткъа ибн Хьиббана: 14/51 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n335. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Стегаршна уггаре а дика могIа – хьалхараниг бу, ткъа уггаре а вониг – тIаьххьараниг бу. Зударшна уггаре а дика могIа – тIаьххьараниг бу, ткъа уггаре а вониг – хьалхараниг бу» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 440).\n336. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Цкъа цхьана буса ламаз динера аса АллахIан элчанца цхьаьна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Со, ваха а вахана, цунна аьрру агIор дIахIоьттира. Цо, сан ворта а лаьцна, шена аьтту агIор а ваьккхина, дIахIоттийра со» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари: 726, Муслим: 763).\n337. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дечу хенахь, со а, бобер а цунна тIехьа хIоьттира, ткъа Умм Сулайм тхуна тIехьа хIоьттира» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 727, Муслим: 658. Ткъа хьадисан дIаяздар ал-Бухариниг ду).\n338. Абу Бакра (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Со пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIекхиънера, иза рукуIе вахана а волуш. Цо а динера рукуI, амма ша могIарна юккъе дIа а кхачале. Цо иза пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийциначу хенахь, цо аьлла: «АллахIа совдоккхийла хьан дикане гIертар! Амма юхахула ма де ахьа ишттаниг»» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 783, Абу Дауд: 684).\nАт-ТIабаранин ривайатехь дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ша могIарна юккъе дIа а кхачале рукуI а дина, цул тIаьхьа волавелла юкъавахара иза могIарна».\n339. Вабиса ибн МаIбада (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз деш болучарна тIехьа, ша цхьаъ а хIоьттина, ламаз деш цхьа стаг гира. Цо цуьнга омра дира: ламаз юхаде аьлла» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 17541, Абу Дауд: 682, ат-Тирмизи: 230. Ткъа тIаьххьарачо дика «хьасан» даржехь ду а аьлла хIара, ткъа ибн Хьаббана: 5/576 бакъ хьадис ду аьлла).\nАт-ТIабарнин ривайатехь аьлла, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Церан могIаре хIунда ца хIоьттира хьо дIа, я церан (могIарера) цхьаъ юха хIунда ца озийра ахьа?!» (хIара хьадис «ал-Кабир» жайнахь ат-ТIабаранис далийна: 22/145).\n340. Ибн Хьиббана далийна, ТIалкъ ибн Iалис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хьадис. Оцу хьадисехь аьлла: «МогIарна тIехьа, ша цхьаъ а хIоьттина, диначуьнан ламаз къобалдеш дац» (Ахьмад: 15862, ибн Хьиббан: 2202).\n341. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шайна къамат деш хезча - ламазе гIо боларехь, собарах а ца духуш, сих а ца луш. Цул тIаьхьа шаьш имаманна тIекхиъна дакъа - цуьнцанний де, ткъа шаьш тIекхиале чекхдаьлларг – шаьш меттахIоттаде» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 636, Муслим: 602. Ткъа хьадисан дIаяздар ал-Бухариниг ду).\n342. Абай ибн КаIба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шина стага, цхьаьна а хIоьтина, дина ламаз цIенаха ду – цхьамма, ша а хIоьттина, диначу ламазал а. Кхаа стага, цхьаьна а хIоьттина дина ламаз, цIенаха ду – шимма, цхьаьна а хIоьттина, диначу ламазал а. Ламаз деш болучеран терахь дукха мел хили а - Сийлахь-Воккхачу а, Нуьцкъалачу а АллахIна дукха деза» (ХIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 554, ан-Насаи: 843. Ткъа ибн Хьиббана: 5/405 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n343. Умм Варакъас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) соьга омра дира: хьайн цIахь болучу (зударшна) хьалха а йолуш, жамаIатехь ламаз де аьлла» (ХIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 592. Ткъа ибн Хузаймас: 3/89 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n344. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жамаIатехь ламаз деш нахана хьалха вала (имамалла дан) ибн Умм Мактум витира, иза бIерзе хиллашехь а» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 12588, Абу Дауд: 595. Цуьнах тера хьадис ибн Хьиббана а: 5/507 далийна, Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина аьлла).\n345. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Докъан ламаз де - «Кхин дела вац, АллахI воцург» мел аьллачунна а. Иштта ламаз де - «Кхин дела вац, АллахI воцург» мел аьллачунна тIаьхьа хIиттий а» (хIара хьадис, гIийла зIе а йолуш, далийнарг ад-ДаракъутIни ву: 2/56).\n346. Iали ибн Абу ТIалиба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь шух муьлхха а ламазе веаначу цхьанна имам цхьана хьолехь каравахь – хIета, цо а дойла-кха оцу имама деш дерриг» (хIара хьадис, гIийла зIе а йолуш, далийнарг ат-Тирмизи ву: 591).


Гезгмашин-бутт 14, 2021\nИчкерин заманахь хилла хьаькамаш схьа а гулбина, цаьрца дуккха а сахьташкахь къамел дина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цигахь хиллачара массара а емалбина нохчийн гIаттамхойн хилла хьалханчаш, 1990-чу шарахь федералан ницкъашна дуьхьал тIемаш бина болу. ТIаьххьарчу шина дийнахь "Грозный" пачхьалкхан телеканалан эфирехь шозза гайтина пхеа сахьтехь дIаяьхьна эфир.\nОцу цхьанакхетарехь Кадыровс дIахьедина, хIетахь Ичкерин муфтий хиллачу шен дас, Кадыров Ахьмада, президенто Дудаев Джохара Масхадов Аслан вен Iалашонца кечйина хиллачу кIелонах кIелхьарваьккхинера аьлла.\nКавказерчу вежаршна тIе тесна тIай. Дудаевн а, Масхадовн а книгаш арахецна Украинехь\n"Ичкерин заманахь Масхадов ве аьлла Дудаевс тIедиллинера Ямадаев Iумар-Iелина а, Собар-Iелина а, Халидна а, Саидов ИбрахIимна а. Сан дена хиънера цунах лаьцна. Ахьмад-Хьаьжас уьш вовшахтоьхна, аьллера: "Аш цунна цхьаъ дахь, ас и нахала доккхур ду, шун бакъо яц. Вай ларван веза Масхадов, хIунда аьлча, важа агIо шайтIанийн карахь ю. Магийта мегар дац иза вер, провокаци хир ю. Штабан куьйгалхо ма ву иза". Ишта кIелхьарваьккхира сан дас Масхадов", - дIахьедина Кадыровс.\nШен тIаьххьарчу интервьюхь а машар хьехийра президента Масхадовс\n720p | 27,3MB\n1080p | 50,7MB\nКхин дIа дуьйцу Нохчийчоьнан куьйгалхочо, ша 16 долуш кхиазхо волуш, цомгаш волу Масхадов лелийра ша шайн цIахь аьлла. Кадыровс бехкаш доху Масхадовн кIантера, Анзорера, оцу хенахь иза "деца вацара" бохуш.\n"Анзор волчу цIа а вахана, ас боху: "Ахь хIун леладо? Со ву хьан да лелош, иза Iалашвеш, ткъа хьо къузахь хиъна Iаш ву. Эхь хета а хетий хьуна? Массо а нах арабевлла, хьо компьютерх ловзуш Iаш ву". Ас араваьккхира иза хIетахь цIера", - дуьйцу Кадыровс.\nНохчийн маршонан лидер Дудаев ЖовхIар\n720p | 28,0MB\n1080p | 37,2MB\nИчкерин дуьххьара хилла президент ву Дудаев Джохар. Нохчийчоь Оьрсийчоьнах дIахадо луучу боламан куьйгалалехь вара иза. Оьрсийчоьнан къайлах сервисаш яра Дудаевна тIаьхьаевлла, маситтазза цунна кIело ян а гIоьртира уьш. 1996-чу шарахь Охан-беттан 21-чохь вийра иза тIеман кеман ракетан тохарехь. Нохчийн Республикан Ичкерин президент Дудаев Джохар ша вуьйчу муьрехь телефонан зIенехь хилла Боровой Константинца. Цушимма шина сахьтехь къамел дечу юкъанна хецна Оьрсийчоьнан кемано Дудаевна тIе ракета.\nНохчийчуьрчу эскарийн штабан куьйгаллехь вара Масхадов Аслан махкахь хьалхара тIом боьдучу муьрехь. 1997-чу шарахь Ичкерин президент хаьржира иза. 2005-чу шарахь Зазадоккху-беттан 8-чохь вийра иза Толстой-Юьртахь Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша дIаяьхьначу лерринчу операцехь.\nХьуна хетарг *


Полисхочо бетах хIума тоьхна Москварчу яхархочунна "Со ву кхузахь Iедал" аьлла\nМосквахь Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллоа толлуш ю полицин белхахочо меттигерчу яхархочунна "Со ву кхузахь Iедал" аьлла, шен удостоверени бетах тохар. Оцунах лаьцна хаам бина "РИА Новости" агенталло, министраллан пресс-сервисна тIе а тевжаш.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца, ГIадужу-беттан 30-хь участковый веъна хилла Москвара яхархочуьнан петаре, арме ваха хан йолу цуьнан майрачун ваша волу меттиг къасто, иза оцу хIусамехь прописка йолуш ву аьлла. Царшинна юкъахь конфликт иккхина.\nМинистралло чIагIдарехь, петаран хIусамнанас полице латкъам бина шена йиттина аьлла, ткъа участковыйс иза лортIехь лелар долуш яцара аьлла.\nХьалхо "Iазап латторна дуьхьал комитето", хаам бинера, шайга гIо дехна аьлла Москвара яхархочо Мальцева Дианас. Цо дийцина, шайн цIа участковый Бурденюк Александр варах лаьцна. Зудчун хIусамден ваша лаха венча полисхо гIоьртина петарх хьажа.\nМальцевас чIагIдо ша цуьнга удостоверени гайта аьлла дехар дина хиларх лаьцна. Кехат гойтучу метта Бурденюка куьйгехь катоьхна, уьш хьовза а дина, зудчун шен куьйга голаш тоьхна цунна гайх.\nЗудчо юха а дехар дина документ гайта аьлла, цул тIаьхьа участковыйс, дийцарехь, шен у достоверени бетах тоьхна цунна, "Со ву кхузахь Iедал", "Шу хIун, тиларча-м ца дахна кхузахь", "Ас дерш а охьадохкур ду шу кхузахь", бохуш мохь биттина.\nЭххаре а Бурденюка цхьана чоьне бIаьргтоьхна, паспорт дIадаьккхина Мальцевана 18-тта шо долчу кIентан, амма тIаьхьо дIаделла иза, эшам хиллачу зудчун майра цIакхаьчча. Москвара яхархо травмпункте яхна. Лоьраша таллам бина кехат кечдина юхьтехь беснийн к1едачу дилхана а, куьйгашна тIехь а дIатоьхна меттигаш хиларх лаьцна.


Мунаев Iийса (ирахь лаьттачерах аьтту агIорхьара шолгIа) Украинехь.\nУкраинерчу тIемашкахь дакъалоцуш, схьахетарехь, шинна агIор а нохчийн къомах тIемлой болчух тера.\nДанехь коьрта офис йолчу „Маьрша Кавказ“ цIе йолчу юкъараллин-политикан боламан куьйгалхойх цхьаъ волчу Мунаев Iисас ша Украине йига „Джохар Дудаевн цIарах йолу машар баран батальон“ вовшахтухуш ву аьлла баханчу зазадоккху баттахь дIакхайкхинера. Цу боламан гергарчу „Чеченьюз“ сайта тIехь хIетахь дуьйна зорбане дохуш дара цу батальоне язбала луучаьргара ду боху кехаташ.\nТайп-тайпана къаьмнех нах бара цу кехатийн авторш санна бахкийна. Лена а, Александр, Роман а, Игор а, иштта дIа кхин йолчу цIераш гойтуш дерг дара – цигахь дакъалаца хьегна берш нохчи хилла ца Iа, хьалхарчу декъахь шаьш украинхой а, кхин болу церан вежарий-славянаш а бу бохург. Изза билгадаьккхира хIетахь шен Маршо радиоца хиллачу къамелехь батальонан куьйгалхочу Мунаев Iисас а.\nМунаев Iиса: „„Машар баран батальон“ аьлла цIе ю цуьнан. Цуо гойту, тхо тIом бан арадевлла ца хилар. Цу батальонан юккъехь украинхой а бу, гуьржий а, азербаджанхой а, суьйлий а, гIалгIай а, нохчий а бу“.\nХIетте а, декъашхой муьлш белахь а, цу батальонан тиллинарг нохчийн Ичкери пачхьалкхан дуьхьарлерачу президентан Дудаев Джохаран цIе а хиларна, цуьнан куьйгаллехь верг вевзаш волу нохчийн тIемало а хиларна хаамийн гIирсашкахь массанхьа а „Европерчу нохчийн батальон“ санна йийца йолийра иза.\nХIетахь дуьйна масех бутт баьлла. Украинера хьал, де дийне мел долу тIеман тийсадаларш марсадуьйлуш, телхаш дIадоьдуш ду. Ткъа кху деношкахь Украине хиллачу хаамашца, Мунаев Iиса шен накъосташца цу махка а кхаьчна, цигахь жигаралла яржош ву.\nМа-дарра дийцича, Дудаевн цIарахчу батальонан декъашхойх цхьа дакъа иттех де хьалха Вене а кхаьчна, цигара Украине баха новкъабевллий, олуш ма-хиллара, инсайдершкара хууш дара, амма официала уьш Украинехь кортах бовллалц тIечIагIйина яцара и информаци.\nХIинца и кортахбовлар хилла – интернетерчу социалан машанашкахь а, Фейсбук тIехь а леладуьйладелла пхьаьрса тIехь Дудаев Джохаран сурт а долуш, Украинин эскархойн духар доьхначу Мунаевн сарташ. „Украинин-Нохчийчоьнан тIеман вошалла“ цIе йолчу царна бухахь яздинчу йозанаша чIагIдо, „Донецкан кIоштахь террорхошна дуьхьал операци ечу Украинин эскарийн леринчу ницкъийн куьйгалло кхайкхарца меттигерчу леринчу эскаршкахь хьошалгIахь хилира дуьненаюкъарчу „Джохар Дудаевн цIарах йолу машар баран батальонан“ куьйгалхо, Ичкерин бригадин инарла Мунаев Iиса“, бохуш.\nЦу батальоне баха нах вовшахтухуш хиллачу сайта тIехь иштта цхьа цу костана улле бяьккхина информацин болх а бу. Иштта, масала, „нохчо миччахь а оьрсашна дуьхьал тIом беш велахь а, иза Ичкерин маршо яккхарехь къуьйсуш ву“ аьллачу артиклехь украинхочуо яздина аьлла далочу кехатехь боху цуьнан авторо, Мунаев Iисас ша Украинехь хиларца ПутингIеран имиджан царна дуккхаъ шерашкахь цхьаммо а ца бинчу кепара эшам бина, ткъа украихошний, нохчашний юккъехь барт бохон гIерташ тIаьхьарчу ахшарахь оьрсаша даржийна хилла эладитта а дохийна цуо“, аьлла.\nМухха делахь а, цкъачунна кхин хIара аьлла цхьанна а гIовгIанечу операцешкахь декъахиларца гIар ца яьлла и батальон.\nНохчийн Ичкери пачхьалкхан президент хиллачу Дудаев Джохаран цIарах цига баххане а бахар къобал ца до дуккхаъчу вайнаха. Украине я мичча а метте ваха лууш верг Дудаевн цIе а ца хьехош, нохчийн халкъ а ца дуьйцуш, шена лууче ваха а, шена луучуьн дуьхьа вала а маьрша ву аьлла ю церан ойла.\nКху лаьттахь тIом баьл-баьллачехь нохчи бу боху цIе халкъана тIейожар вуно зене хетарш а бу дуккхаъ. Хууш ма-хиллара, Шемахь а, Иракъехь тIемаш бечу тобанашкахь кIеззиг бац нохчийн кегирхой. Уьш тайп-тайпанчу, кест-кеста цигахь вовшашна дуьхь-дуьхьал тIемаш бечу декъашкахь нислуш хилар а къайле яц. ХIинца царна тIе Украинехь нохчий вовшашна дуьхь-дуьхьал нисбала сахьт дац.\nВенерчу нохчийн, гIалгIайн кхеташонан куьйгалхочунна Мусаитов Шайхин хетарехь, нохчийн, хийрачу тIемашка а оьхуш, цара шаьш ца байийтича а, шортта хIума дара вовшашлахь нисдан а, тодан а, дийца а.\nМусаитов Шайхи: „Сайна хетарг эр ду ас. Кху тIаьхьарчу 20 шарахь гIелделла а, кIезгаделла а, вайна юккъаметтигаш телхина. Тахана вайна оьшуш дерг барт бар дара. Кху лаьттахь миччахь а, цхьажимма а конфликт яьллачехь, нохчи хуьлу бу бохуш буьйцуш. Шема ю иштта юьйцу, исс вахний, итт вахний бохуш.\nХIинца Украина ю. Цигахь дехьа агIор а нохчи бу, сехьа агIор а нохчи бу. Вай ойла ян еза хIуманна. Делахь, иза дуй-те вайна хIинца оьшуш дерг? Дуьххьарчу декъехь вайна оьшург иза дарий теша? ТIаьхьло муха хир ю-теша цуьнан? Иштта ойла ян еза. ЦIахь а дара вай нисдан дезаш шортта хIума. Охьа а хевшина, вовшашлахь дийца а, нисдан а дуккхаъ хIумнаш дара вайн“.\nМунаевн "машар бен тоба" кхаьчна Украине


Оьрсийчоь -- Нохчийн къам махках даьккхина а, Оьрсийчоьнан эскархочун а де ду Чиллан-беттан 23-ниг\nЧулацам цхьаъ боцу ши хилам цхьаьна а тоьхна хьехош ду Нохчийчохь Чиллан-беттан 23 де.\nЦхьаъ хууш ма хиллара,депортацехь хIаллак хилларш даагалецаман де ду, ткъа важа - Совета пачхьалкхан заманера дуьйна божарийн деза де лоруш ду. Шуьйра даздеш Iедал ду иза.\nХIора шарахь и де тIекхочучу хенахь, харжаман хьалха хIуьтту нохчий: дазде шаьш, я белларш дага а лоцуш сагIа а доккхуш, царна мел а кхайкхош хIума де?\nХIоразза а царна тIедожийна хуьлу, ши а де цхьаьна дийнахь билгалдаккхар. Цундела, школашкахь а, берийн бошмашкахь а цхьамогIа концерташ а, театралан кийсакаш а хIиттайо. Берашна дуьйцу депортацех лаьцна а.\nСоьлж-ГIалара берийн бешера кхиорхочо Дагаева Раисас даре до, шаьш хIора шарахь депортацех берашна дуьйцуш хилар. Царна кхето хала делахь а, шаьш цара дIалоцучу кепехь довзуьйту хиллар, элира цо.\nДагаева: «Ас дIаолу берашка, иштта бохаман де ду хIара. 1944 шарахь шу бабийн наной Сталино махкахь баьхна олий.\nШу а, шун наной а ца хилла оцу хенахь. Казахстане вайн къам дIадигина. Амма вайн къам къера ца хилла, вай, цIа а даьхкина, денделла, даха а хевшина. Цхьаболчара олу, шайна хезна мамин баба, яла а елла цIерпоштан тIера чукхоьссина хилар».\nНауран кIоштара хьалхарчу классашкара хьехархочо Халкаева Дагмарас а даре до, шаьш дешархошна къоман уггаре а бохаме хиламех лаьцна дуьйцуш хилар.\nХалкаева: «Дуьйцу дера оха. Сурташ а гойту, видео а гойту. БIахочун де а дуьйцу, амма цхьадолчу бераша иза вайн деза де ма дац, вайн къам арадаьккхина де ма ду олу. Шайн цIахь дуьйцург олу цара».\nЧиллан-бутт тIекхача масех де диссинчу хенахь цхьайолчу школашкахь жигара даьккхина депортацехь лаьцна къамелаш дар. Уьш а, цхьа тIехула долчух тера ду. 5 классера дешархочун Гериханова Хедин цуьнах хаарш кхиин дIоггара дац.\nГериханова: «Тахана школехь дийцира тхоьга вайн нохчийн къам оьрсаша махках даьккхина хилла аьлла. Иза 1944 шарахь хилла. Вайн хIаллакх хилийта деш хилла цара иза. Ткъа хIунда хилла уьш вай хIаллак дан гIерташ, тхоьга ца дийцина».\nОксюморон наггахь бен лелош доцу дуьненаюкъара дош ду. Цо билгалдоккху цхьа бух а, маьIна а доцург цхьана а тоьхна, цуьнах цхьаъ дан гIортар. Изза сурт ду нохчийн къоман луьрачу бохаман дагалецаран а, Оьрсийчоьнан бIахойн де даздар а цхьаьнатоха гIортар.