Оьрсийчохь алсамбевлла бусулбанаш цабеза нах\nОьрсийчоь - Москох коьрта маьждиг, ГIурбан де. 10.15.2013.\nОьрсийчоьнан ах гергга бахархошна Къилбаседа Кавказехь хIоьттина хьал дIоггара во цахета. Амма бусулба нахе цабехам болу нах алсамбевлла цигахь кху тIаьхьарчу шина шарахь. Иштта ду Левада-центро бинчу талламан жамIаш.\nКъилбаседа Кавказерчу хьолах лаьцна Оьрсийчурча бахархошна хетарг къасторхьамма Левада-центро талламаш бон дуккха а хан ю. Цо тIаьххьара динчу хаттаро гойтуш ду 2014-чу шарахь Сочехь Iаьнан Олимпиада хиллачул тIаьхьа оьрсашна хетарг дIоггара хийцаделла цахилар.\nШи шо хьалха санна 41 процент респондентана Къилбаседа Кавказехь лаьтта хьал дика а, тайна а ду аьлла хета. 44 процентана хетарехь, цигахь хьал гIоьртина ду, кхин а 5 процентана хетарехь, иза тIаме мегаш ду.\nДага даийта деза Левада-центро ша бинчу талламана даиман а санна юкъаозийна 48 регион хилар. Социологаша дийцарехь, дуьйцург ду Нохчийчохь а, Дагестанехь а, ГIалгIайчохь а лаьтташ долу хьал. Левада-центран белхахоша Къилбаседа Кавказах лаьтта хаттар хIоттош хьахийна хилла и кхо республика.\nКхин баш дIоггара керла хIума ца аьлла талламехь дакъалаьцначу наха, муьлхачу агIор хийцалур ду аьлла хета шуна цигара хьал аьлла шайга хаьттича. 15 процент Оьрсийчура бахархой бу иза толур ду аьлла хеташ (2014-чу шарахь уьш 17 процент бара). 13 процент мелхо а хьал телхира ду аьлла хета (ши шо хьалха уьш бара 12 процент).\nТкъа 61 процент репонденташна хетарехь, Къилбаседа Кавказера хьал ша ма-дарра дуьсур ду (2014-чу шарахь цу нехан терахь дара 12 процент). Левада-центро хIоттийначу хаттарна дала жоп доцуш бисина нах а бу Оьрсийчохь. Уьш 12 процент бу.\nКхин цхьа хаттар а ду Лавада-центрера социологаша сих-сиха хIоттош. Иза доьзна ду федералан Iедалш Къилбаседа Кавказерчу хьолана Iуналла дан аьтто болуш хиларх лаьцна. Цу хьокъехь Оьрсийчура бахархошна хетарг вуно хийцаделла.\nИштта, 2011-чу шарахь 5 процент оьрсий бен бацара Москох Къилбаседа Кавказера хьал шен куьйгакъеллахь латталуш ю аьлла хеташ. Тахана цу тайпа нах 13 процент бу. Иза дукхачу хьолехь хуьлуш ду аьлла хетарш шозза гергга алсамбевлла: 29 процентана тIера 53 проценте кхаччалц.\nКремл гIорасиз ю Къилбаседа Кавказехь Iуналла дан аьлла хеташ бац тахана 20 процент респонденташ а бен.\nАмма цхьа хIума хийцаделла Оьрсийчурча бахархойн ойланашкахь. Шун хIун ойла ю бусулбанех аьлла, хIоттийначу хаттарна 14 процент бахархоша жоп делла "дикачу агIор" аьлла. 2008-чу шарахь цу нехан терахь дара 23 процент.\nМелла а дикачу агIор хьоьжуш ву кхин 13 процент респондент (27 процент бара и нах 8 шо хьалха). Бусулбанашна мелла а дуьхьал ойла йолуш бу 32 процент нах. Башхалла а доцуш цаьрга хьожу 48 процент.\nБусулба нахе цабезарца хьожучу нехан терахь алсамдаьлла 10 процентана. Хьалха уьш 6 процент а бен цахиллехь, тахана уьш 16 процент бу. Бусулбанаш вуно цабезачу нехан терахь 2 процентана тIера хьаладаьлла 6 проценте кахччалц.\nЦу кепара хьал хийцадаларан бахьанаш дуккха а ду. Говзанчаша билгалдаккхарехь цу гIуллакхана коьртачу декъана Iаткъам бинарг ду Оьрсийчохь националистийн ойланаш йолу нах алсамбоволар а, махкахь хуьлу тIеман хиламаш бусулба нахаца бозар а, Оьрсийчоь Шемахь боьдучу тIаманна юкъаяхар а иштта дIа кхин а.\nДуккха нах реза бу Оьрсийчохь дешан маршо алапах хийца\nМахкал арахьа деша луучу Оьрсийчура бахархойн терахь лахделла цхьана шарахь\nАх гергга Оьрсийчура бахархой тешаш бу телевизионах\nТелевизионехь дуьйцучух тешачу нехан терахь лахделла Оьрсийчохь\nОхьайолуш ю Путинан рейтинг\nОппозици къоршаме емал яр нийса дац аьлла хета дукхах болчу оьрсашна\n"Левада-центр": Путинах тешар 10 % лахделла тIаьхьарчу цхьана шарахь


Керла санкцеш кхайкхо мегаш ю Оьрсийчоьнна\nУкраина -- Украинин а, Евробертан а, Iамеркин Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Оьрсийчоьнан а байракхаш.\nУкраинерчу Мариуполехь ракеташ йиттина нах байъинчул тIаьхьа Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яхаре кхойкхуш ю Малхбузера пачхьалкхеш.\nУкраинин Мариупол гIалина Град цIе йолчу яккхий тоьпийн ракеташ Оьрсийчоьнехьа болчу сепаратисташа даханчу шота дийнахь йиттира. 30 маьрша стаг вен а вуьйш, иттанашна чевнаш а еш дина долу и къиза тIелатар меттигерчу нехан цIеношна тIе а, автобусан социйлана а, махлелочу базарна тIе а динера.\nГрад ракеташ ишттачу машаречу меттигашна тIе еттарх а кхета мегар ду, цу зуламна тIехьа лаьтташ берш муьлш бу бохучух – хIунда аьлча, Мариуполехь хиллачуо Нохчийчура тIемаш лайначеран иэсехь карладоккху, оьрсийн эскархоша Соьлжа-гIалин базарахь а, социйлашкахь а, майданашкахь а, лоьрийн цIеношкахь а, нехан хIусамаш-м йийца а ца оьшура, - доцца аьлча, маьрша нах гул-гуллоче йиттина хилла Град а, Ураган а цIе йолу яккхийн тоьпийн ракеташ.\nХIетахь а яра Кремлан куьйгалхойн цу къизаллех лаьцна шаьш дуьйцучохь ялош цхьа кийтарло – уьш оьрсийн эскархоша дина дац, муьлш бу а ца хуучу зуламхоша дина ду, я нохчийн тIемалоша шаьш дина, нахана и зуламаш оьрсаша дина моттийтархьама, олий.\nДуккхаъ ду Украинехь Оьрсийчоьнехьа а, гаррехь Оьрсийчоьно кхобуш а бу сепаратисташа лелориг цу пачхьалкхан куьйгалло а, эскархоша а Нохчийчохь лелийначуьнца цхьаьнадогIуш, шен Ночийчохь шардина долу куьгйоза мискъаразатталла ца хийцина Кремло Украинехь а ала мегар долуш.\nЦундела цецволийла а дацара, ша шех „Донецкан халкъан республика“ олучу тобан векалша Мариуполехь ракеташца нах байъинарш шаьш дац, Украинин эскархой бу, аьлла дIахьедар дарх. „Мариупол гIалин гуонахьрачу гIаттамхошкахь и тайпа арттиллерин системаш ян а яц“, - аьлла яздина цара шайн официала дIахьедарехь.\nБакъду, хIинца цу тайпанчу кхардамечу дIахьедарех тешаш стаг ца висна. Ца теша царех Украинера хьал шайн тидамехь латтош болу Евробертан пачхьалкхийн куьйгалхой а. Иштта, Румынин президента Йоханнис Клауса официала дIахьедар даржийна, Мариуполехь маьрша нах байъарна сепаратисташ хилла ца Iаш, Оьрсийчоь а ю бехке, цу сепаратисташна герз а, кхин долу гIо а латтош йолу, аьлла. Румынин куьйгалхочун сайта тIехь билгалдаьккхина ду, Кремлан дуьхьал керла санкцеш яха а еза, уьш хьалхалерачел шогох хила а еза, аьлла.\nИштта Полшин президента Коморовский Бронислава а дIахьедина, Евроберто кхин а шогох йолу санкцеш юккъеяха еза Оьрсийчоьнна дуьхьал, аьлла. „Мариуполехь хиллачун Малхбузено луш долу жоп буьрса хила деза“, - элира цуо оршот дийнахь Варшавехь ша дIаяхьначу пресс-конференцехь.\nГерманин бундестагехь а дара кху деношкахь Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яхар дийцаре деш. Карарчу хенахь урхаллехь йолчу кериста-демократийн партин цIарах немцойн-украинхойн тобин куьйгалла деш волчу Вельман Карл-Георга Бундестаган гуламехь элира, „Оьрсийчоь Украинехь тIеман конфликт марсайоккхуш ю, сепартисташна даккхий герзаш а, йагорг а, сурсаташ а, техника а латторца“, аьлла. Цу кепара цуо Малхбузенна кхин некъ ца буьту, шеца кхин а луьрачу санкций маттаца къамел дар бен, элира цуо.\nКхузахь хьахон догIу, масех кIира хьалха Европехь Оьрсийчоьнна дуьхьал йолу санкцеш хIинца эххар а малйан мегар ду боху аьзнаш дека доладелла хилар. Цхьаьна агIор, и ойла яржош болчу наха далил санна даладора, санкцеша а, мехкадаьттин мах охьабаларо а Оьрсийчоь тоъалла гIелйина, бохург. Вукху агIор, цара иштта чIагIдора, Парижехь террорхоша тIелатар динчул тIаьхьа Малхбузе Оьрсийчоьнца террорхошна дуьхьал къийсам барехь цхьаьнаболх ца бича ца йолу, цундела а юха яха еза санкцеш, бохург.\nДелахь а, дукхахболчу аналисташна тамаша хетар, Шарли Эбдо журналан тIелатарца доьзна Европехь террорхойх кхерар алсамдаьллера аьлла, Оьрсийчоьй, Малхбузей вовшашна юха а герга йодахь. Европерчу стратегикаллин талламийн институтан белхахочуо Асхабов Хьамзата ма-аллара, и тIелатар хилале а хийлаза гIиртира Оьрсийчоь Евробертан кулуарашкахь ша йоцуш террорхошца къийсам дIабахьа Малхбузенна хала хир ду бохург чIагIдан. Амма Украинера Кремлан леламаший, террорхошца болу къийсамий – уьш бен -бен ши проблема санна тIеоьцу Европано, бохуш, дуьйцу цуо.\nАсхабов Хьамзат: „Украинин, Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш дикчу агIор хийцаелла ала меттиг бац. Оьрсийчоь и Парижера тIелатар хилале а гIиртира хийла, Малхбузене, къаьстина Евроберте, ша декъа а йоцуш террорхошца къийсам шуьга лелалур бац, вай цхьаьна болх бан беза цу къийсамехь бохург кховдо. Амма цара и аргумент хIинцалца башха тергал ца еш юьтуш ю. Ши хIума – Парижера тIелатарий, Украина бахьана долуш юккъеяхна йолу санкцеший бен-бен ши хIума санна тергалдеш ду Европехь “.\nМариуполехь а, Донецкехь а Кремлан гIоьнца лелаш болчу сепаратисташа шайн тIеман жигаралла алсам яккхар бахьана долуш Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш юккъеяхар генахь доцийла хаийтина цу юкъана Цхьанатоьхначу Штаташ а.\nIамеркан финансийн министр волчу Лью Джейкоба динчу дIахьедарца, Вашингтонехь кхин а шортта таронаш ю, Оьрсийчоьнан экономикана керла зенаш дан. „Вайна гуш ду, санкцеша шайн болх беш хилар а, цара Оьрсийчоьнан экономика лестош хилар, вайн-м кхин ду дуккхаъ некъаш, санкцеш шорйан. Вай кхин а алсамох гIулчаш яха кийча хила деза, Оьрсийчоь Минскера барт кхочушбан ца йолалалахь“, - элира цуо журналисташка шинари дийнахь.\nТергамхошна хетарехь, Лью Джейкоба юьйцучу керлачу гIулчанех цхьаъ хила мега, Iамеркано оьрсийн банкаш дуьненаюкъарчу трансакцеш яран SWIFT системах дIахадор. Нагахь санна цара иза дахь, Оьрсийчуьра массо а банк кхечу пачхьалкхашка ахчанаш я дIа ца дахьийталуш, я цигара ахча схьа а ца эцалуш юьссур ю. Изза хир ду иштта онлайн бэнкинг олучу системица интернетухала трансакцеш ечу могIарерчу Оьрсийчоьнан бахархошна а.


ХIусамнана мел тешаме хуьлу а гайтира цо\nОкуева Аминица къемалаш дора Маршо Радионо...\nУкраинан чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьехамчас, Радин депутато Геращенко Антона Донбассерчу тIеман операцин декъашхо Окуева Амина ер дузу биъ бутт хьалха цунна а, цуьнан цIийндена, Дудаев ЖовхIаран цIарахчу батальонан буьйранчина Осмаев Адамна а динчу тIелатарца.\n«Аьхка, Оьрсийчуьра веъна, Адам а, Амина а ден гIоьртира цхьа киллер, амма - лаьцна. Иза ханна чохь кхубуш ву, кхел а хир ю, оьмар кхачаяллалц хан а токхуьйтур ю. ХIетахь, Товбеца-баттахь, киллер ваийттинчара дина хIара зулам», - аьлла цо «112 Украина» телеканале.\nГеращенкос бахарехь, верси шиъ ю – «Оьрсийчуьра баьлла лела болам, Украинера политикан хьал эшорхьама, террор яржор, халкъ Iадор. ШолгIа верси – Нохчийчоьнан куьг, иза Кадыров Рамзанна, цуьнан гонна дуьхьалваларна бен бекхам. И ший а верси ю толлуш».\nКиеве кхача 30 чаккхарма йолчу Глеваха юьртахула чекхболучу «аьчканекъах Одессе боьду машенан некъ цхьаьнакхетачохь зуламхойх цхьаъ хилла герзца коьллашкахь бухахиина, дехьо Iачу кхечо хьал а довзуьйтуш. …Тешна ву, вайна уьш карор хиларх, лоьцур а бу, белла дIабовллалц набахтехь а латтор бу», - аьлла чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьехамчас.\nЦо дийцарехь, Окуеваца хиллачу Осмаевн ког лазийна. Иза шена гонах хан хилийта лууш вацахь а, ларвеш хир ву Iедало, аьлла Геращенкос.\nМаса тоьпан 6 даьндарг кхетта Окуева Аминина коьртах, елла машен лелош вогIучу цIийнден дан гIо а доцуш.\nМаршо Радион дуккхаза а хиллера Окуева Аминица къамелаш – юьхьанца, 2013-14 шерашкахь, цо довзуьйтура Путин вен гIоьртина аьлла кхоьллинчу версица Одессехь девне валийначу шен майрачуьнгара хьал.\nТIаьхьо дуьйцура, ша Адамца цхьаьна герз кара а эцна, юкъайоьллачу тIамах а, нохчех-декъашхойх а лоций.\nОкуева Аминина, иза Нохчийчохь кIезиг яьхнехь а, гIеххьачул хаьара нохчийн мотт.\nКъаьсттина цунах бIаьрг бузориг дара цо ша дуккхаза а шен цIиндена тешаме а, цуьнан дахар Iалашдечохь каде а зуда гайтар.\n2013-чу шарахь, Осмаев Адама, лаьцна, Одессехь шена ен йолу кхел ларъеш Iачу муьрехь хилира тхан Аминица къамел. ЦIийнда бехке вацарх а, иза мукъавер хиларх шеко яцара цуьнан.\nОкуева: "Тахана Адаман кхел яра, цигахь инзаре харцонаш лела. ХIунда аьлча СБУ-н (Украинан кхерамзаллин хьукматхой) юккъерчу даржашкара чкъор хийца ца делла. Уьш шайн белхан меттагашкахь бу. Цундела и харцо – тешашна тIеIаткъамбар лаьтташ ду.\nОцу хьокъехь кханенна митинг кечъеш ду тхо Киевехь, Лакхарчу Радина хьалха.\nОдессехь, ГIирмераниг санна хьал хIоттахь, … кхоьру со, Адамна проблемаш хила тарло, экстрадици ян а мега. Ткъа хьал кхузахь толахь, дерриг а дика хир ду. Делан карахь ду дерриг а. ...Украинехь тIом баларна чIогIа кхоьру Адам, цунна са а гатдо цо".\nОсмаев Адам аравелира кхелера, шена тIебаьхьначу бехкех цIан а велла. Украинехь цхьа а статус а йоцуш, ваха цунна торуш дацарна, Аминас сагатдора майрачуьнгарчу хьолах – волуьйтийла дацара иза Нохчийчуьрчу Iедалан кара. Ма-хуьллу хьийзира цIийннана оцу муьрехь а. Украино луш яцахь, Адамна ваха бакъо я гуьржашка, я финнашка еха дагахь дара и шиъ.\nОкуева: "Кхузахь, Украинехь, хьал дика дац. Мухьажиран статус ехар ду тхуна тIехь.\nМаршо Радио: Гуьржаша жоп дала а деллий шуьга?\n-Окуева: "ХIан-хIа, хIумма а ца аьлла, жоп ца делла. Хьовсуш ду шаьш аьлла. ХIинца Цхьанакхеттачу къаьмнийн организацин мухIажиршкахула долчу декъаца дагадовла дохку-кх тхо".\nМаршо Радио: Ша Адам гойла хуьлий хьан?\nОкуева: "Дукха хан ю ганза. Марсхьокху-баттахь кхелехь дуьххьара гина суна иза".\nМаршо Радио: Цунна тIе адвокаташ кхочийтий?\nОкуева: "Ца кхочуьйту, иза ю-кх уггаре йоккха проблема. …Лоцучу хенахь чIогIа хьийзийна иза кхузахь. ХIинца-м могашалла дика ю цуьнан".\nШа Амина цIийнда Одессерчу кхеле вало а везаш болабеллачу халкъан гIаттамна юкъаюьйлира. Киевехь, Майданехь, лоьралла леладора цо оьшучарна, цул тIаьхьа язъелира «ОвхIанхойн батальон» олучу гIаттамхойн тобане. Ша а, шен накъосташа а Майданехь хIун лоьху дийцира цо хIетахь, 2014-чу шеран бIаьстенан юьххьехь.\nОкуева: "ХIора а стаг шен бIонехь лаьтташ ву. Декхарш ду тайп-тайпана, гIала ларъярехь. Со медик ю, лоьралла леладо ас кхузахь. «ОфхIанхойн бIоне» язъелла. ОфхIанистанехь, Иракъехь хилла нах бу соьца.\nГIирмехь тIом болалахь, цига даха дагахь ду тхо. Герз лур ду боху. Лор хиларе терра, тIаме яха декхаре ма юй со".\n...Яц хIинца Амина. Цуьнан кхалхар, шеко яц, даздийраш бу, ца хуьлийла а дац. Амма цара къайлах-къулах иза даздахь а, вуно дукха бу социалан машанашкахь кадамаш бийраш, халчу хIиттинарш. Нохчий а, украинахой хилла а ца Iа уьш – массо а къаьмнийн векалша хIиттайо посташ, язйо кадам беш, Окуева довхачу, лазамечу дешнашца дагалоцу комменташ.\nХьуьнар, доьналла, майралла – и Iаламаташ массара а дуьйцу. Хетарехь, уггаре а билгалдериг дара цуьнца хиллачу Маршо Радион интервьюшкахь иза цIийннана муьлхха а борша стаг хьега мегар долуш тешаме а, майрачух шен са дIалур долуш а хилар. Iожалла а оцу бахьанийца карийна Аминина оццул хеназа.


Мехкага товш ваьха саг -\nМехкага товш ваьха саг\nЕр йоазув Хамхоев Висангире Вахийна хетаде лаьрхIа Iохайча, дикка ха яьккхар аз цунца сай мел хинна вIашагIкхетар дагалаца гIерташ, цун оамалаш, гIулакхаш, хьабена вахара никъ меттаоттабе ловш. Уж шедар хьадагадийхача, сенгара дIаволалургва яха хаттар эттар сона хьалхашка, хIана аьлча цун вахарца яцар кIезигагIа е дукхагIа лоархIам бола моттигаш, уж ерригаш цхьатарра яр шоай дозалга а йоккхалга а диллача. ХIаьта а аз лаьрхIар цун ший дувцара а книжка а цIергара дIаволавала. «Къонахий» яхаш да уж шаккхе а. Из дувцар цун кхолламе цаховш нийсденна хIама дац, цул совгIа, ший сабар, эздел, гIулакх, цу тIа ювцар мо йола моттиг хьаэттача ше дергдар да йоазонхочо цу тIа белгалдаьккхар. Ший воI вийнача сага да цаховш цу кодаме нийсвелча, ший коара из маьрша дIавохийт Зайпала. Маьречун да Эска ший воIа юртахо вийча, из ший дега чIоагIа хала деш ва. Массехк ди даьлча, цу човно кIалвите кхалх из. Иштта хиннаб хьалхара къонахий. Вешта, хIанз а нийсбала тарлу цу тайпара нах вай къаманна юкъе. ЦаI ала йиш я майрра, Ваха ше вар иштта къонах. Ше дергдоацар каьхата тIа IотIадилла дагахьа истола тIа Iоховргвацар из. Нах а иштта шоайла сатохаш, къиза боацаш, тIера болаш хилар ловра цунна.\nВисангире Ваха йIаьххача хана вовза а цунца гIулакх леладе а дийзад са. Цкъа-дале, къонача йоазонхой вIашагIкхетараш мел долча го дезаш хулар, дукхагIча даькъе из Шолжа-ГIалий тIа хулар. Тхо шаккхе С. Бадуева цIерагIча яхье толаш хиннарашта юкъе дар. Хетаргахьа, йоазошта кепа етта а цхьан хана доладелар. Духхьала арахьа вIашагIдеттаденна ца Iеш, Ваха волча хьоашалгIа а хила вийзар са. Эггара хьалха цун фусаме со нийсвелча, цига вар цу хана Наьсаре участкови милиционер волаш болх беш хинна воккхагIвола лейтенант Яндиев Муса. Цкъа-дале, уж цхьан лостамагIа къахьегаш бар, Ваха вар цу хана МВД чудоагIача цIерашта духьала къовсам лоаттабеча даькъа болхло. ХIаьта а дукхагIа уж шоайла хьерчабер литературацара безам бар аьнна хет сона. Уж вIашагIкхийтача дукхагIдола къамаьл наьна метта, йоазонхошта, цар кхолламашта гонахьа хулар. Цу дийнахьа Вахас тхона довзийтар ший «Сийна сарафан» яха дувцар, хьахьекхар Базоркин Идриса «Боадонгара» яха роман язъеш лелабаьча ручкаех цаI, иштта цо совгIата енна топпара гIаьле. Кхы а дукха дийцар оаха къоначар литературах лаьца а дIахо цун хургдолчох лаьца а. Ший кхолламах лаьца цхьадараш Мусас а дийцар, цу тайпарча къамаьла дукха тIера веце а. Цу хана яйзар сона Вахий фусам-нана Iашат а. Из сона йовза а ерригача района йовза а дукха ха яр, хIана аьлча Котикова Iашат дуккхача хана денз къахьегаш яр Наьсарен района паспорташ хьателача моттига кулгалхо йолаш. ХIаьта а, цунца къамаьл деш, моттиг хIанз мара хиннаяцар са вахаре. ДIахо каст-кастагIа го даьлар тхо. ХIанз йоазонхой Союз Наьсаре яр, хIаьта Ваха а хьалха мо Шолжа-ГIалий тIа хьалъаха везаш хилацар, моллагIа йоазонхой вахарца ювзаенна моттиг нийсъелча. Цига тIава дуккха аттагIа дар цунна хIанз, из Iеш волча шахьар тIа беррига –къона а къаьна а – деша говзанчаш бахаш хилар бахьан долаш. Наьсаре вахар Базоркин Идрис, Чахкиев СаIид, Боков Ахьмад, Плиев Махьмад-СаIид, Дахкильгов ИбрахIим, Мальсагов Або, Албогачиев Муса, Вышегуров Мухьмад, Угурчиев Азмат-Гири, кхыбараш. Юххера цар, массане раьза болаш, ГIалгIай йоазонхой Союза кулгалде хорж Хамхоев. Укхаза къаьстта дикагIа гучадоал цун хьинар, нах кхотабе, вIашкаоза ховш хилар. Йоазонхой вIашагIкхеташ моттиг хилча, кхувш воагIа зIамига саг санна, хIаранена наIарга водар из, цох бола хоам ийце. Иштта се волча из массехказа вена дагадоагIа сона. Шоай цIа долаш бацар гIалгIай йоазонхой, царна ши фусам еннаяр «Асса» яхача гостинице. Яздеш болча наьха бувзамаш чIоагIде гIерташ, цар гIулакх кIал ца дита гIерташ хьавоагIар из даим. МоллагIча яхьашка дакъа лаца хьехаш арахьара каьхат доагIе, из довзийтар, шийна могаш дола гIо дора вай къаман йоазош цига дахьийта, дувцийта гIерташ. Цар цига котало яьккха моттиг хилча, чIоагIа гIадводар. Меттаца дувзаденна хIама а, йоазонхоша дакъа лоацаш, къоастадича дика хетар цунна, цу гIулакха мел эша хьалаш кхолла а гIертар. Л. Тариевай дешаш доашха дошлорг арадаьнна ха яр из. Из дахьаш со волча вера Хамхоев.\n-Iа дийшача, хьайна хетар аьлча бакъахьа хетар сона, – аьлар цо, из книжка сога хьа а кховдадеш.\n-Дика да, хьожаргва со хьа декхар кхоачашде, – цунга а аьнна, чуваха дикка ха яьккхар аз из дешаш. Дукха гIалаташ а лехар цун оагIонаш тIара. Дахкильгов ИбрахIимга (Iилма-тохкама института директор вар из) книжка аз дIахьекхача бакъахьа хеташ хилар Ваха. Магасе хьал а дихьа, ИбрахIимга дIаделар аз дошлорг, айса мел даь тоадар а тIадолаш. Иштта Хамхоевс деша а сайна леладе а сога деннадар Л. Тариевай «Орфографе дошлорг» а, хьалхарчун тIа санна къахьийгар аз цу тIа а, газета лаьрхIа йоазув а дир цох йола сай уйлаш IотIаяьхка. Кхыча дешашца аьлча, метта хIама нийсде, бакъахьарча оагIорахьа дерзаде гIерташ, цу тайпара болх берашта гIо де гIерташ, чакхваьлар из.\nКъонача йоазонхошта новкъостал де а гIертар Ваха. Цхьан сарахьа Наьсарерча Культуран цIагIа нийсвелар со. Мальсагов Абос «Литературни ГIалгIайче» яха журнал хьадеш хинна фусам яр цун шоллагIча этажа тIа. Або кхелха дукха ха ялале дар из. Цига со хьалтIаваьлча, Хамхоев Вахеи Тамасханова Лейлаи кхийтар сох. Бокъонца хиннача тайпара хьадоаладергда аз тхоай къамаьл:\n-Фу леладу оаш? – хаьттар аз эггара хьалха.\n-Тамасханова йоалаеш венав со, ер хIанзчул тIехьагIа журнала керттера редактор хургья, – аьлар Вахас.\nЦо хIанзалца телевидене мара болх ца баьндаь, цу хана ер ма дий аьнна литературан даькъе цо даь хIама доацандаь, цу гIулакха се раьза воацилга дIахайтар аз царна шиннена а. ХIаьта а Ваха къонача йоазонхочун оагIув хьаллоацаш вар. Хетаргахьа, цу наькъаца гIо де гIертар из литературан кхоллама юхьиг караийцача кхалсагá. ТIехьагIо шийх а цу журнала редколлеге доакъашхо хилар цох.\nЕрригача йоазонхой Союза болх тоабе дагахьа, цун керда Устав оттаяьяр цо, кепа а теха, массаболча поэташка а прозаикашка а дIаеннаяр, шоашта хетар цар аргдолаш а тоадараш юкъехьоргдолаш а. Йийца а йийца, из тIаийцаяларе, кхоллама болхлой хIама кхы а тоадала мегаш дар. Бакъда из ювца белгалъяь ха тIакхачале, Висангире Ваха кхелхар. Из нийсделар 2014-ча шера февраль бетта 15-ча дийнахьа.\nМассехк дош аргда вай, цо хьабенача вахара а кхоллама наькъах. Хамхоев Ваха ваь хиннав 1952-ча шера 11-ча сентябре Казахстане. Цун пхи шу даьннача хана, гIалгIай цIаберз шоай мехка. Цар дезал баха совц Эккажкъонгий-Юрта. Вахаре цхьацца хIама нийслу, къаста безача отт мар-сесаг. Ваха даьца вус, бакъда дукхагIча даькъе из кхеваьр даь-нана хиннай. Хетаргахьа, цигара хьадоагIаш да цунна гIалгIай мотт хар, сабар хилар, гIулакхаца кхер. 1959-ча шера деша вода из юртарча №1 йолча юкъерча школе, 1969-ча шера из чакх а йоаккх. Цо болх баьб РОВД машена водитель волаш. СССР МВД Воронежера цIерашца къовсам лоаттабеча болхлой хьакимаш кийчбу школа яьккхача, цо къахьег вай республикан МВД цIераш йоаеча балха начальника заместитель волаш. Иштта цо дийшадар Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета филологически факультета къаман отделене. Укхаза кхы а кIоаргду цо наьна меттах шийна ховр, бовз метта Iилман бух. Шерагара шу мел доал, метта шаьрагIа а уйлан кIоаргагIа а хулаш, хьадоагIар цо деш хинна йоазош. Духхьала цхьан жанре къахьийга Iацар из. Вахас язйора байташ. Пьесаш, дувцараш, къахьегар публицистике. Цо кхелла байташ тахан Iомаеш я школашка деша дагIача берий тайп-тайпарча классашка. Эггара дукхагIа езарех я, вай къаман паччахь хиннача Зязиков Бейсолта Идриса цо хетаяь стихотворени. «Зязиков дагалаьца» яха из Iомаю ворхIлагIча классе. Еш вай из:\n«Мехка да, оалар хьох,\nХалкъа ВоI хилар хьох,\nТха боча Идрис.\nДаьхенна ваьца хьо,\nКъаманна хийрваь хьо,\nДе доацаш воавир.\nМехка чов я хьо,..\nТха сийле я хьо…\nХьа боарз мичаб хац,\nБакъда уйла-м хов.\nТхона кхы езагIа яц,\nИз кхоачашъе лов.\nХьо даим вахалва.\nЯхь йолча кIанташта,\nМасал хьо хилва.\nХьо хьийга боча мохк\nДийнлуш боагIа, Идрис,\nГIалгIайчен син байракх\nХьа цIи я, Идрис».\nСагаца хила тарлуча эггара доккхагIа долча дикаех лоархIаш хиннай цо сага дика оамал. МалагIа я из? Цу тайпара оамал духхьала цаI хинна Iац. Машар безар дика оамал я. ДоттагIал леладар а я дика оамал. Къахьега хар а лар а дика оамалаш я. Вешта аьлча, сага вахара беррига никъ бувзабенна хила беза бакъахьарча гIулакхашца. Жовхьараш лехаш санна, хоза омалаш леха декхарийла ва саг ше лаьттан тIа мел вахача хана чухь. Ваха ше а хиннав, цу тайпара никъ лелабеш. Ший къаман къонача йоазонхой «Кхоллама сийгаш» яхача цхьанкхетара керте лаьттав из. Наьсарерча газета редакце болх беш яр цу тайпарча йоазонхой тоаба. Республика хьаеча хьинаре дакъа юкъедихьад цо. Цу хьакъехьара каьхаташ а ийца, Москве болхача наха юкъе хиннарех цаI ва Хамхоев. Нахаца доттагIал леладе ховра цунна. Бе-беча шерашка даьхача сурташ тIа цунна уллув гу вайна МагIалбик бахьан гитлерхошца тIом баь гIорваьнна актёр В. Этуш, поэт Хашагульгов Iаьла, политолог, журналист Патиев Йоакъап, гIорваьнна наьна метта хьехархо Медов Йоакъап, актриса Кодзоева Дугурхан, ашархо Инаркиева Мадина, халхарча Газдиев Беслан, журналист Барахоев Мухьмад, поэтесса Дидигова Раиса, суртанча Барханоев Iийса, кхыбараш. Цкъа школерча берашта хьалха къамаьл де вийхар аз Хамхоев. Ше къамаьл даь дIаводаш, ше накъаваккха араваьннача сога аьлар цо, машенаш лелача наькъах лаьца:\n-Укх наькъашта йисте ма лелалахь.\n-Ца лела хьожаргва со. Лоралургва, – цунга а аьнна, из дукха ха ялале дицделар сона. Хозахета аьнна хиннадацар цо из, хила тарлуча хатарах со лораве, машинаш лелача наькъа гаьнаваккха гIертавар Ваха. Дукха ха ялале, цо аьннар дагадохийташ, шозза кулгаш лозадир са машенаша, хьадагIаш долча чухьежача кизгашца. «Ма бакълийнав Ваха!» – аьнна хетаделар сона.\nЛакхе аз мел хьоахадаьр чулоацаш ба аьнна хет сона Вахас язбаь, «Сага оамал» яха массехк мугI:\n«Бийсанна тIехьа ди доагIа,\nГIайгIанна тIехьа – гIозал.\nКъастара тIехьа кхетар\nВахара тIехьа – Iоажал.\nСатийсачунга кхаъ боагIа,\nКъовсамхочунга – толам.\nСагах саг ву оамал».\nДуххьала цун байташ Iомаяь Iац тахан вай школашка дешаш дола бераш. Цар Iомаду цун дувцараш а. Масала, 7-ча классан лаьрхIача книжканна юкъедихьад «Маьтлоам» яха дувцар, 9-ча Iомаду «Къонахий», 6-ча классан лаьрхIа я «ГIалгIай» яха байт.\nВай къамо лайна халонаш ювцаш, цун денал белгалдоаккхаш, мехкара хьал хьехадеш, кагийча наьха вахар гоалдоахар фуд гучадоаккхаш да цо драматургена юкъе даь йоазош а. Лайна Сибре ювцаш я 1993-ча шера И. Базоркина цIерагIча драматически театро оттаяь «Къам Iоажал йоацаш да» яха пьеса. Укхаза са хьоахае безам бар «Малав бехке?» яха шин даькъах латта драма а. Ше язъяь, кепа теха дукха ха яле а, хIанз а лоархIам бовнза я из пьеса. Вайна ховш ма хиллара, къаманна юкъе ира латтача дешаех да наркотикаш йохкар-эцар, мехкарий удабар, герзаш леладар, хьарамча хIаманца вIаьхий хила гIертар. Уж шедар чулоац цу пьесо. Цудухьа эшаш а яхаш а я из.\nВаха ше санна, наха гIо де кийча йолаш, нийсадар котдаьлча дика хеташ саг я цун фусам-нана Iашат а. 1995-ча шера пенсе яхачул тIехьагIа, из болх беш хилар, Сурхо тIарча №1 йолча школан директор йолаш. Цу юртарча ийс шера дешача школе гIалгIай мотти литературеи хьехаш со а вар. ХIара Iуйрийна Наьсарера даьле, Сурхо тIа балха хьалъухар тхо маршрутни автобусаца. Цкъа, иштта балха долхаш, Iашата аьлар:\n-Нагахьа санна хьо тха школе хьалвоагIе, аз завуча болх лургба хьона.\nБакъда со дIаIемавар наьна мотт хьехарца, цудухьа из болх Iобиллар къоабалдицар са дего.\n-Баркал, гIалгIай мотт хьехаш, се волча Iе лаьрхIад аз, – аьнна, жоп делар аз цунна. Сона дикадар хилча дика хеташ, аьннадар цо из. Иштта хул догцIена вахаш вола саг.\nХамхоев Ваха даим дагавоагIаргва къонача тIехьенна, гIалгIай халкъа йоазонхо санна. Из цIи цунна Ю-Б. Евкуровс дIалуча баьхка хилар Россе МВД викалаш, ГIалгIай Республикан МВД министр.\nИштта вар Хамхоев Висангире Ваха, иштта висав из наьха дегашка а.\n← Махмуд-Али Калиматов: «Наши далёкие предки не знали таких слов, как архитектура и Градостроительный кодекс, но построили башни и замковые комплексы, которыми восхищается весь мир»\nВладимир Сластенин: «Ни один участок земли без предписаний Управления культурного наследия никуда не может быть передан» →


Москвахь дийцарш дIахьош бу Оьрсийчоьнан, Азербайджанан, Эрмалойчоьнан дипломаташ\nГIадужу-бутт 09, 2020\nОьрсийчоьнан, Азербайджанан, Эрмалойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраш бу ша-шех пачхьалкх кхайкхийначу Ломан Карабахан хьокъехь дийцарш дIахьош. Цунах лаьцна хаийтина Оьрсийчоьнан дипломатийн векала Захарова Марияс.\nПрезидента Путин Владимира, Ломан Карабахера тIом сацорах хьелаш дийцаре дахкар хьоьхуш бина кхайкхам тIеоьцуш, хьовсийна Бакуно а, Еревано шен векалш Москва. Хьалхо Путина гуманитаран Iалашонца тIом сацор дехнера шина а агIоне – белларш а, лецнарш а вовшашка дIасабалийтархьама.\nАзербайджанан президента Алиев ИлхIама,Москварчу дийцарша Ереванна тIаьххьара шанс ло Ломан Карабахера конфликт бертаца ерзо, аьлла. Ша дог доху министрийн барт хирг хиларх, аьлла Эрмалойчоьнан президента Саркисян Армена.\nЖеневехь еарин дийнахь дийцарш долийна Карабахерчу конфликтан хьокъехь Европан кхерамзаллин а, цхьаьна къахьегаран а Минскан тобан Оьрсийчуьрчу а, Францерчу а, Американ Цхьанакхеттачу Штаташкарчу а куьйгалхоша.\nХьалхо Азербайджано, Минскан тобанехь дийцарш дуьйладала тарлуш дац, Еревано шен эскарш Ломан Карабахера арадаха кеч ца дича, бохура.\nБайначу беттан 27-чу дийнахь гIевттина тIемаш Ломан Карабахана гонаха. ТIеман хьал кхайкхийна Азербайджанехь а, Эрмалойчохь а. Шина а агIоно хоуьйту белла а, лазийна а нах хилар, вовшийн бехкейо регионера хьал талхорна.\nСоветан Iедал духучу шерашкахь йолаелла Ломан Карабахца йоьзна Азербайджананний, Эрмалойчоьнанний конфликт. Доккхачу декъанна тIехь алссам эрмалой бехачу Ломан Карабахо шен йозуш яцар дIакхайкхийра, амма Азербайджано къобал ца дира иза. Болабелла тIом сецира I994 шарахь, вийнера шина а агIор 30 эзар гергга стаг, бIеннаш эзарнаш буьйхира хIусамех. Карабах а, цунна гонахара масех кIошт а ю эрмалойн ницкъийн карахь.


23.02.1944 шарахь, бехк а, гуьнахь а доцуш, нохчийн къам Сибарех дахийтина диъ шо даьлла хан яра иза. Дуьххьарлера 2 шарахь яккхий халонаш а, баккхий баланаш а лайна, жимма, чу са дог1уш дара нохчашна. Казахстанехь цхьаьна юьртахь 1ар — дахар долуш вара Шах1би шен доьзалца.\nСарахь кулубе ваханчу Шах1бин шина к1ентан а, кхечу юьртара нохчийн кегийрхойн а дов даьлла хиллера, бахьана а х1оьттина. Луларчу юьртара Валидан к1ант а, кхин а кегирхой хиллера уьш. Оцу девнехь цара, буй - т1ара тухуш, вовшашна муьшкаш йинера боху. Валидг1еран кегийрхошна алсам а кхеташ, адамаш юкъа а доьлла, дирзинера и дов. Цул т1аьхьа и г1уллакх зуламе даладоллий а хиъна, царна юккъехь\nмашар бан дагахь арабевлира дикалла шайца йолу нах. Уьш бахара Валидг1арна т1е, царна хилла зен алсам хиларна.\nБахана д1акхаьчча, х1орш бог1ий а хиъна, бухахь гулбелла 1аш хиллера уьш. Салам - маршалла а, могуш — парг1ат а вовшашка хаьттина бевлча, масла1атана бехкинчех воккхачо:\n«Сталинан омарца бертаза сил дукхабезачу Даймахках а къастийна, кху сийначу Сибарех, хийрачу махкахь хан токхуш ду нохчийн къам. Баккхий баланаш а, яккхий халонаш а лайна, жимма, аттачу даьлла дог1у нохчашкахь долу чолхен хьал. Цабезамаш кхуллуш долу бахьанаш дилийта йиш яц вайн. Кегирхойн ойланаш а, церан кхиар а: къоманна пайде а, Дела резаволуш а - хилитар т1ехь ду вайна!\nШах1биг1еран а, шун а кегийрхошна юккъехь дов хилла бохуш хезна тхуна. Вовшашна буй — т1ара йина боху цара. Дала масла1ат дойла шуна юккъехь! Валар а доцуш, йойна меже а, баьккхина б1аьрг а боцуш и дов дирзина хилар — Дала бина къинхетам бу. Кегийчеран хьаькъал а, собар а ца тоарна хилла дов ду иза. Цара вовшашна йинарг буй — т1ара бен яц. Цхьаьна аг1онна алсам кхеташ а бен ца нисло и саннарг. Шуна чам бар алсам нисдаларна, шоьга дехаре даьхкина тхо. Доьху шоьга, Аллх1ан дуьхьа, шайна хилла вас д1аяккхар а, дов хилла кегийрхой куьйге бахийта тхуна пурба далар а. Х1ара дов кхин д1а ийбарх: хила пайда а, юьхьк1ам а бацара. Кху белхан бала кхаьчна даьхкина тхо шун юьхье: шуна а, Шах1биг1арна а юккъехь - масла1ат хиларе сатесна. Оха бохучун лерам а бай, Аллах1ан дуьхьа масла1те даг1ахьара шу!» - олуш, Валидг1арга дехар а деш, дерзийра цо шен къамел. Кхиболу масла1атана бехкинарш а бистхилира цигахь. Цара а масла1ате кхойкхуш къамелаш дира, шайна хьалхаваьллачо бохург т1еч1аг1деш.\nМасла1атана бехкинарш бистхилла бевлча, ладуг1уш 1ийначех, Валидас, воккха а, шегахь хьалхе а хиларна: «Хьадал, г1ой схьаял и кастом» - олуш, шена юххехь волу жимха хьажира дехьа чу. Иза, сихонца, шега бохург кхочушдан вахара. Валидас даг1ертачух ца кхеташ, ладоьг1на 1ара чохь берш. Дукха хан ца йолуьйтуш, вахийтина жимха сехьавелира, карахь 1аьржа бос болу кастом а йолуш. Цо иза д1акховдира Валиде. Хьаьжча гуш дара цу кастоман белш — коьртера чурадаьккхина пхьош.\nВалидас кастом шен кара а оьцуш, масла1атана бехкинчарна т1е а воьрзуш: «Оха масла1ат до, Шах1биг1ара х1ара кастом шайна а юьтуш, эца а эцна, тхуна, х1ара санна — ц1ена кастом схьаяийтахь» - олуш, цо и кастом кховдира масла1атана бехкинчарех воккхачуьнга.\nКастом схьаэцна, иза а гойтуш, шен накъосташка хьаьжира масла1атана бехкинчеран тхьамда.\n- Иза-м Шах1бис дан мегар ду, и дича масла1ат хуьлуш хилча - элира, царлахь цхьамма. Цо аьллачунна дуьхьало йеш цхьа а ца ваьлча: «Шоьгара хьал а, шун лаам а бевзи тхуна, Валид. Шах1биг1арга доьлху тхо. Дала т1аьхье беркате йойла кху г1уллакхан» - масла1атана бехкинчех хьалхаваьллачо а олуш, арабовла тохабелира уьш. Масла1атана баьхкинарш, Валидера 1адика а йина, д1абахара. Уьш, кхин д1а —\nсхьа а ца хьийзаш, Шах1биг1еран х1усаме бахара — машар хиларе са а туьйсуш. Бахана х1орш д1акхаьчча, Шах1би а, цуьнан гергарнаш а чохь карийра царна. Салам - маршалла хеттина даьлча, масла1атана хьалхаваьллачо: Валидг1аьрга шаьш дахар а,\nцигехь хилларш а — Шах1биг1арна довзийтира. Шен къамел дерзош:«Шах1би, цатам бу шуна а, Валидг1арна а юккъехь. Цхьадика валар а, йойна меже а, кхидолу\nцатерриг а дац хилла. Цхьа машар беана оха цигара схьа» - олуш, къамел сацийра хьалхаваьллачо.\n«Таккха, машар доккха х1ума ду! Х1ун машар бу Валидг1арна безарг?» - олуш, хаттар дира Шах1бис\nКастом гучу а йоккхуш, масла1атан дас: «Х1ара кастом д1а а эцна, х1ара санна, ц1ена кастом эца а эцна, ахь шайна юхаяийтахь — машар бо шаьш - боху цара. Шуна юккъехь машар хила лаарна, даггара лела тхо. Кхин бег1ийла х1ума каро г1ор а, хьекъал а ца тоарна, зуламал иза г1оле хеташ, хьо волчу даьхкина тхо — хьоьга и машар т1еэцар доьхуш» - олуш, сацийра цо шен къамел, шайна хетарг аларе накъосташка а кхойкхуш. Тхьамдас дина къамел шаьш къобалдар а хоуьйтуш, бистхилира цхьаболу масла1тан тобанан декъахой а.\nШах1бина т1ехьаьжча а гуш дара, иза цу машарна резавоцийла. Машарна юкъабевлларш бистхилла бевлча: - «Девнехь буй -т1ара еш а, т1ера бедар ят1ош а\nметтиг нисло. Цхьанна сов зен хуьлуш а бен - дов доьрзуш дац. Аш ма аллара, Делан къинхетам бу: йойна меже а, валар а доцуш - х1ара кху хьолехь хилар. Сан дог гуш Аллах1 ву, Валидера метта со а волуш, уьш сан хьолехь а болуш, кхин гена даьлла х1ума а доцуш х1ара саннарг хилча, и кастом а ца хьехош, шун дехарна жоп дала ницкъ кхочур ма - бара сан. И кастом хьехор яцара вай. Сан ницкъ къаьчнехь х1ара дов хуьлуьйтур дацара ас. Кхуьнах воккхавеш а вац. Сайна хьалхаболчаьрга: нахе харц ма лелаш, воккхачун некъ ма хадабелаш, г1иллакхе хилалаш — диллина боху ас. Со адамаш дезаш ву. Со вац сайна хьалха берш бехказа баха г1ерташ. Дин а, бакъо а къуьйсуш хилла дов дац х1ара. Кегирхойн ас - сой бохург хьалха а даьлла, хьекъал а, собар а ца тоьъна хилла х1ума ду.\nВалидас хьехошйолу кастом суна ч1ог1а дагах кхетта. Ледар х1ума хета суна иза кхочуш дар. Шайн дош т1едаккха г1ерта уьш. Дала ца магийнарг ду иза. И кастом ца оьцуш, сайн г1ор кхачахь, Валидарна хетарг дан ойла ч1аг1ъелла сан дагчохь. И кастом, хьой, д1ало цаьрга. Шайна совкхеттарг, юха, схьатоха ала — тохаза 1ашбацахь. Сов ма бовла ала. Амма, нагахь санна, уьш совбовлахь, х1ара дов чолхе дала там буй а хаийта» - олуш, къамел сацийра Шах1бис, шегахь цатам хилар а хаалуш.\nШах1бис къамел диначул т1аьхьа, тийналла х1оьттира цу чохь. Жимма хан яьлча:\n«Кастом а ца хьехош, Делан дуьхьа: шайна хилла вас д1аяккхарх а, масла1те бахкарх а — Валидарна иэхье дацара. Хьуна, Шах1би, цуьнах хилла цатам го тхуна. И кастом эцар хьуна ледира хетахь, иза оха оьцур яра. И хьайгара ю ала пурба лахьара ахь тхуна. Шуна юккъера дов диканца дерза лаарна боху хьоьга иза» - олуш, дехаре велира масла1атан да, и дика къонах.\n«Х1ун башхалла ю и кастом ас я ахь эцарх — соьгара ю - аьлла, иза аш Валиданна т1ехьош хилча? И кастом ца эцча машар ца хилахь, иза шена а ца оьшу. Валиданна шура а йог1уш, суна ц1ий а дог1уш хир дац, юха х1ара дов долалахь. Со шух кхета. Шу тхуна юккъехь, даггара, машар хила лууш ду. Аш шайн ницкхочург дина. Далла а, нахана а хьалха шу бехказа ду. Аш къахьийги, баккха бехк а боцуш. Ас, даггара, баркалла боху шуна. Х1инца парг1ат хила, шайн г1уллакхаш а деш. Кхин д1а кхуьнах хиндерг Валиде д1ало вай» - олуш, Шах1бис дерзира шен къамел.\nШах1бе ала кхин дош а доцуш: йиш а, дегнаш а доьхна — ц1ехьа бахара масла1атна юккъе бевла и нохчий. Ойла ярх а, ладег1арх а: Шах1биг1арна а, Валидг1арна а юккъехь масла1ат дан г1ор а ца кхаьчна - бисира уьш. Цул т1аьхьа г1еххьа хан елира.\nЦхьаьна сарахь, кертахь цхьацца деш воллуш, кетахь цхьамма мохь тухуш хезира\nШах1бина. Г1опал араваьлча, казахийн къомах волу жима стаг вайра цунна кетахь лаьтташ. Маршалла а хоттуш: «Хьо варий соьга кхайкхинарг? Лаа — тара лелий хьо?» - олуш, Шах1бис хаттар дира цуьнга. Казахин к1анта, шена г1ийла хуучу орсийн маттахь, довзийтира кулубехь дов хилар, цу юккъехь цуьнан ши к1ант а волуш. Ладоьг1на 1ашволу Шах1би кхийтира казахин канта деанчух. Шах1би каде чу а вахана, хье ца луш ара а ваьлла — юьртан кулуб йолчу д1ахьаьдира. Д1акхаьчначу цунна: доьдуш дов а дайра, шен шина к1антана г1ело йеш а гира. Девна юкъаиккхинчу Шах1бис шега далург дира. Буй - т1ара ярал совнаха, герз а кхетта, Шах1бин карах стаг а велира (Дала гечдойла цунна), урс а кхетта, Шах1би шен дег1ан дола ца далучу хьоле а кхечира цу девнехь. Гергарчу наха айбина, Шах1би цу меттера къайлаваьккхира.\nВалидас кастом ца хьехош а, шега дехар дича, Шах1бис иза оьцуш а масла1ат динехьара - эхье а, эшаме а х1умма дацара царна хила. Масла1ат динехьара: Аллах1 реза а хир вара, нахера баркал а хир дара царна. Йза а, важа а ца деш, шайт1ано бохург а дина, кхин т1е а - чолхечу т1ег1ана делира и дов. Цуьнан т1аьхье, дикка, яхъелира.\nВалидара шайн велла стаг д1авоьллира. Шах1би, уьрсо йина йоккха чов а йолуш, гергарчу наха: 1едалах а, ч1ирхойх а ларвеш — дикка хан елира. Шах1би хиллачу чевнах то а велира, 1едална гергахь парг1ат а велира. Цуьнан ши к1ант, 1едало хенаш а тоьхна — йийсархойн лагере д1ахьажийра.\nАмма парг1ато яцара Шах1биг1еран доьзалехь. Луралла дара: т1е 1аткъам беш а, сингаттам латтош а. Шах1бис а, цуьнан доьзало а иштта дахаран некъ беш — хан-зама йелира. Нохчийн къам Сибарехара Даймахка дирзина, хьалхара шераш дара уьш.Цу хенахь 75 шо хир дара Шах1бин. Тхан ден, Хучин, гергара стаг вара иза.\n«Шен дахарехь диканиг а, вониг а дайна, къонахалла шеца йолуш ву Шах1би. Х1инца а беза мохь бу цуьнан белшашна т1ехь, цо шен дахарехь д1акхоьхьуш. Луралла ду иза. Доьналлех а ца вухуш, шен юьртах а ваьлла, кхечу юьртан йисттехь 1аш ву и: ч1ирхошна ч1ир эца аьттобалийта а, шех цхьанне бала ца бан а» - алара, Хучас, шен гергарчу стагах, Шах1бих, дош олуш.\nЦхьаьна дийнахь, 1уьйре д1аиккхина хан яра. «Шах1би кхелхина аьлла, хаам бина соьга. Тезета ца вахча вер вац. Хьайн кечам бе — элира дас соьга. Сихха кечам а бина, тхойша новкъавелира. Воьдуш д1акхечира Шах1биг1ера х1усаме. Х1оьттина тезет а, дуккха а адам дара цигехь - Шах1би д1аверзо гулделла. До1а а дайтина, кадам а бина тхойша тезетахь сецира. Цигехь хиира Шах1би кхалхаран бахьана. Цуьнан валар ч1ирхойн карах хиллера. Шах1би кешнашкахь д1аволлалц а 1ийна, ц1ехьа вирзира Хуча а, со а.\nТхойшиъ ц1ехьавог1уш, новкъахь:«Гора, Шах1би яь1! Сан тешаме гергара стаг вара хьо! Осал а волуш - м ца ваха хьо Далла дуьхьал! Аллах1а гечдойла хьуна, ялсаманехь цхьаьна а тохийла вай!» - элира Хучас, ша-шега, б1аьргех девла хиш а долуш.\nТахана сан да, Хуча, воцуш ву (Дала гечдойла цунна!). Иза дагавеъча, цуьнан хилла гергарлонаш толлуш, Шах1бин хилла чолхечу дахаран ойла йеш - г1еххьа хан токху ас...\n«Доккха зулам жимделаш, жиманиг, кога к1ел а диллий — къайла даккхалаш» - олуш, хьехам битина т1аьхьаьнна вайн къонахий хиллачу дайша.\nЛакхахь довзийтинчу дийцарехь: адамийн ц1ераш а хийцина, ярташ билгал а ца яьхна вай - цатемах лардалархьамма... Амма иза - хилларг ду. И хилларг кехате дуьллуш къахьегна вай — техьаьнна масалла а, пайде а хиларе са тесна.\nВезачу Дала: доьналла а, кхетам а, собар а лолда вайна — зуламах лардала а, иза дижо а!


Шайх Iабдул-Iазийз ат-ТIарийфий « islamanserlo.net\nШайх Iабдул-Iазийз ат-ТIарийфис (АллахIа Iалашвойла иза), аьлла:\n1. «АллахIа массо пайхамаршка омра дина нах Ислам дине кхайкхале хьалха Iибадатехь къахьега аьлла. ХIунда аьлча, хало тIехIоьттича, цу (динан) тIехь сацар оьшу. Ткъа Iибадат тIехь къахьоьгуш воцург, халонашкахь дIахьевзар ву».\n2. «ЦIена даггара лелачунна бIаьрга дан ца деза гIаравийлар, бакъонца и делахь а. Ткъа мунепикъна гIаравийлар чIогIа деза, харцонца и делахь а».\n3. Аттонгахь диначу Iибадато, халонгахь АллахIана герга валаво и динарг. Пайхамара (саллаллахIу IалайхIи ва саллам) аьлла: «ПаргIато йолучу хенахь АллахI вовза, халонгахь Цунна хьо а вевзар ву хьуна».\n4. Малхбузено (кериста наха) аьлча: «тхо ислам динан мостагIий дац», уьш я харц луьйш бу хьуна, я вай бакъдолчу ислам динехь дац хьуна. (Жуьгтий а, керстанаш а реза хир болуш бац хьуна‚ хьо церан динна тIаьхьа хIотталца). Сурат ал-Бакъара, 120 аят.\n5. Шена зулам хиллачух ма кхардалахь, бакъдолуш, шена зулам хилларг гIорасиз мел хуьлу а АллахIа цунна жоп далар а уггара герга хуьлу хьуна. АллахIа, зулам динчуьнгара чIир эцар а тIехчIогIа хуьлу хьуна. АллахI гIийлачарна ницкъ болчарна ца деш долу гIо деш ву хьуна.\n6. Делан дуьхьа даггара лелаш верг бакъдерг ца кхайкхош Iийра вац, ша емал вичий а, хIунда аьлча, цо и бакъо кхайкхо йолийна яц ша хаставайтархьама.\n7. Рияъ санна дог талхош хIумма а дац, къайлах деш долу Iибадато санна и цIандеш хIумма а дац.\n8. Дика Iамал йиначунна цунах цунна хуьлуш беркат ду. Адаманна ша йиначу дика Iамалах шегахь а, шен бахамехь а, шен доьзалехь а беркат ца карадахь, шен нигате хьожийла иза.\n9. Дог паргIат хилар и ирсе хиларалла а доккха ду, хIунда аьлча, ирсе хилар цхьана ханна бен дац, ткъа дог паргIат хилар гуттаренна а ду, цомгуш волуш а, баланехь волуш а. И дог паргIат хиларан даккхийчу бахьанашха ду АллахI хьехавар. (АллахI хьехаварца хуьлу дегнашна паргIато).\n10. ПIераскан дийнахь уггаре деза зикр пайхамарна (ﷺ) салават диллар ду, хIунда аьлча, деношха уггаре деза де пIераскан де долун дела а, пайхамаршха уггаре веза пайхамар вайн пайхамар хиларна а.\nПайхамара (ﷺ) аьлла: «Шун денойх уггаре деза де пIераскан де ду, суна (цу дийнахь) дуккха а салават дилла аша».\n11. Боьха дерг даржош верг, ша и лелош вацахь а, АллахIана гергахь кхин а чIогIа къилахь ву, и лела а деш, амма даржош воцучулла а. ХIунда аьлча, хьалхарчунна (и бахьанехь) и мел лелийначуьнан къа хуьлу, ткъа шолгIачунна деккъа ша диначунна къа хуьлу.\n12. АллахI хьехаваро мунепикъаллех дог цIандо. АллахIа аьлла мунепикъ нехан хьокъехь: «АллахI кIезиг бен ца хьехаво цара». Сурат «ан-Нисаъ», 142 аят.\nИштта, муъма нехан хьокъехь аьлла Цо: «ХIай ийман диллинарш! АллахI дуккха а хьехаве аша». Сурат «ал-Ахьзаб», 41 аят.\n13. «ЦIеначу нигато адам даржехь хьаладоккху кIезиг Iамал йича а, вочу нигато адам охьадоккху цхьа а Iамал ца йича а».\n14. АллахIа Шен лайна дина диканах ду — дог паргIат хилар. Цундела, цхьаболу нах карабо хьуна шайгахь тамашийна онда собур долуш. Шен кIант велча а «Хастам бу-кх АллахIана олу цо». Иштта, кхинверг хаало хьуна, шен хьайба делча а хийцалой, оьгIуз воьдий.\nЦа хаало шуна и? Хаало лой? Башхалла хIун ю ткъа? Дог паргIат хилар ю.\n15. «Лайлатул-къадр буьйсанна а, (мархийн беттан) тIаьххьарлерачу итт буьйсанна а йича уггаре еза, дика йолу Iамалш — ламазаш дар, Къуръан дешар, доIанаш дар ю. Ткъа уггаре гIолехь, деза дерг — и кхо Iамал цхьаьна яр ду, Къуръан а доьшуш дехха ламазаш деш, иштта, сужудехь дехха доIанаш а деш».\n16. Халонаш (баланаш) бакълуьйчарна зер ду, ткъа дукхах болу нах паргIато йолчу хенахь бакъонна тIаьхьабозу, хало тIееача бухабовлу.\n17. «АллахI хьехавар — дегнийн кхача бу. Пайхамара а, (ﷺ), цуьнан асхьабаша а Iуьйранна шайн дегнашна кхача луш хилла АллахI хьехаварца, шайн догIмашна юучуьнца шаьш кхача луш ма-хиллара».\n18. «Дукхах долу нехан къамел цхьатера хуьлу, амма, нехан дегнаш чохь цунах юьсуш йолу лар тайп-тайпана хуьлу. ХIунда аьлча, хьехам багахь бинарг бац, амма хьена дуьхьа бина хилар ду. АллахIан дуьхьа бина я АллахI воцчунна кхечунна дуьхьа бина».\n19. «ГIайгIа дIаяларан а, къиношна гечдаран а бахьанех ду пайхамарна (ﷺ) салаваташ дахкар. Ткъа пIераскан дийнахь дехкина салаватийн асар кхин а чIогIа ю. Пайхамара (ﷺ) шена салаваташ дохкуш волчунах лаьцна аьлла: «ГIайгIанах а кIелхьаравоккхур ву хьо, хьан къиношна а гечдийра ду».\n20. Нах вовший къинхетам беш белахьарий, царна тIе АллахIан къинхетам буссур бара. Уьш дукха хIаллакбеш долу хIума — хьагI ю. Ткъа хьагI а, къинахетам а цхьана гуллуш хIума дац.\nПайхамара (ﷺ) аьлла: «Къинхетаме хила шу, шух а (АллахIа) къинхетам бийра бу».\n21. Бераш кхетош-кхиор цкъа а хедаш йоцу, уггаре а езачу Iамалех Iамал ю. Шаьш мел Iамийна дикачу Iамалца цара Iамал яхь, цунах хуьлуш болу мел и Iаминачунна а хира бу. Ткъа нагахь санна цара шайна Iамийнарг кхин дIа шайн тIаьхьенна а дIахьехахь, дуьххьара Iамийна волчунна а мел хир бу цунах.\n22. «Бакъон тIехь болчеран нийса дешнаш вочу гIиллакхаша эрчадоху. Ткъа харцон тIехь болчеран харц дешнаш хазачу гIиллакхаша хаздо.\nАх бакъдерг хазачу гIиллакхаша дIакхачадо, баххаш даладале хьалха».\n23. «Шелла лахарниг сийсазвеш, цунна тIехь куралла еш волчунна, шелла а лакхарниг карор ма ву ша сийсазвеш а, шена тIехь куралла еш а».\n24. «ДегI маьрша хиларха пайда бац, дог дегIан лаамаша йийсаре дина делахь».\n25. «Дуьнен тIехь долу Ислам-дин цкъа а дIаболуш боцу маьлхах тера ду. Цхьана махкахь чу буьжча, кхечу махкахь гучуболу и».\n26. «Дикачу стагана цхьаьнгара гIалат даьлча хала а хета, цунна хьехар а до. Ткъа вочу стагана хазахетар а хуьлу, цуьнан гIалат Iора а доккху».\n27. «Зул-Хьижжат беттан итт дийнал а сийлахьчу дийнахь малх ма ца кхета. Цу деношкахь йина Iамал еза, сийлахь лерина ю (кхечу деношкахь йинчул а). Цу Iамалх уггаре диканиг — ламаз дар, такбир дар (АллахIу акбар бахар), сагIа далар, марха кхабар, хьаж дар ду. Иштта, еза лериначу хенахь йина вон Iамалш а, къилахь совйовлуш ю».\n28. «Куралла а, хьагI а цхьанне хIуманах дIахьакхалур ма яц, цо и хIума талхийний бен».\n29. «Айхьа гучахь еш йолу Iамалха хьо тамашбан (воккхавеван) волахь, къайлах еш йолчу Iамалца и цIанъелахь. Бакъдолуш, къайлах еш йолчу Iамало, гучахь еш йолу Iамал цIанйо хьуна!».\n30. Хазачу гIиллакхо Iамалаш язйо, мел кIезиг уьш елахь а. Ткъа вочу гIиллакхо Iамалаш талхайо, мел яккхий уьш елахь а.\nХьадисехь деана: «Бакъдолуш, вочу гIиллакхо Iамал талхайо, къонзано моз ма талхадарра».\n31. «Мéла баккха уггаре дика хан Iуьйкъа хан ю, рицкъ даккха уггаре дика хан Iуьйре хиларе терра».\n32. «Пайхамарша а, я церан асхьабаша а даздина дац пайхамар вина де. Иштта (вайн пайхамарал тIаьхьа) деана долчу кхаа бIе шарчохь цхьана а бусалба стага а ца даздина вайн пайхамар (ﷺ) вина де, хIунда аьлча, и везар а, и вазвар а Iамалашца цунна тIаьхьавазар ду, даздарца дац».\n33. «Хьекъал -доккха ниIмат ду. Амма и кураллица эделча, боккха бала бу».\n34. «АллахIа цхьа де даздинехь, цу чохь йина йолу дика Iамал а язйина Цо». Пайхамара (саллаллахIу IалайхIи ва саллам), аьлла: «Шена чохь малх хьалабаьлла долу уггаре дика де пIераскан де ду…». Муслим.\n35. «Цхьайолчу хенахь АллахIа зуламхо (нахана юкъахь) вазвой айво. Иза Шена дукха везарна ца айво Цо, амма, лаккхара и чу кхоссархьама айво».\n36. «Хьо АллахIана тIе некъ беш велахь, Цо бийцинчу новкъахула бен Цунна тIе ма гIолахь!».\n37. «Керахь даьхни хиларха пайда бац, дог къен хилча».\n38. «АллахI вазварх ду Цуьнан пайхамар вазвар (ﷺ). Ткъа пайхамар вазварх ду, денойх уггар деза долчу пIераскан дийнахь цунна дуккха а салаваташ дахкар».\n39. «ШариIат — кхетамаш бIарзделлачарна серло ю, синпаргIато ю, дегнийн дахар ду, цунах тасвелларг кIелхьаравера ву, цунна букъ тоьхнарг дакъазавера ву». ал-ИIлáм битавдийхь навакъидил-ислам.\n40. «Декъаза стаг — гIорасиз верг вац, декъаза стаг — шен дика белхаш дан аьтто боллушехь уьш ца деш Iаддитинарг ву».\n41. ДIатесна, ца лелочу суннатех ду, буьйсанна сурат ал-Ихлас (Къулха) дешар. Пайхамара (ﷺ), аьлла: «Цхьана буьйсанна Къуръанан кхоалгIа дакъа ца дешалуш шух цхьаъ гIорасиз вуьсур варий?.. «Къул хIуваллохIу ахьад» Къуръанан кхоалгIа дакъа санна ду».\n42. Зен хилла, зен хилла, эшам хилла, цхьа масех сахьтан дуьхьала, дезткъе кхо шо ца эцначунна! «Лайлатул-къадр буьйса эзар баттал дика ю». Сурат «Ал-Къадр», 3 аят.\n43. «Вочу нигато санна стеган Iамал йохош хIумма а дац. Вон нигат а долуш, цо цхьа дика дахь, цу дикан беркат дIадера ду. Ткъа вочу нигатца адамо вон хIума дахь, цу вочу хIуман бохам а кхин а боккха хир бу».\n44. Дуьненал тIаьхьа ялсамани я жоьжахати бен кхин цхьа а хIусам яц.\nДуьне — цхьа хан йолуш хIусам ю.\nТкъа эхарт — гуттар а лаьтташ хIусам ю.\n45. «Хьо бакъонна тIехь вара аьлла зен ца зуьйш а я бала ца хьоьгуш а вуьсур вац. Пайхамарех Яхья а, Закария́ а вийна, Муса махках ваьккхина, Юсуф набахти чу воьллина. Ткъа пайхамарийн эла волу Мухьаммад лаьцна а латтийна, етта а йиттина цунна, махках а ваьккхина иза. Цул тIаьхьа бакъо тоьлла».\n46. ДегI набахти чу а доьллина, дог маьрша дисар гIоли ма ду хьуна, къиноша дог дIа а лаьцна, дегI маьрша дуьсучул». Юсуф пайхамара аьлла: «Сан Дела! Набахти гIолехь ю-кх суна, цара соьга де бохуш долчу къинал».\n47. Харцонца фатваш лучуьнгара, я и (харцо) нахе юьйцуш волчуьнгара тоба къобалдийр дац, цо ша тилийнчарна бакъдерг билгал даллалца.\nАллахIа аьлла: «Тоба а дина, шаьш талхийнарг нис а дина, бакъдерг билгалдинчеран тоба къобалдийр ду Ас».\n48. АллахIан динна гIодеш воцург, АллахIера гIо кхачаре ма хьоьжийла. «Нагахь аш АллахIана (Цуьнан динна) гIо дахь, Цо шуна а дийр ду гIо». Къуръан 47/7.\n49. «Бакъонна тIаьхьаваза атта ду, нах цу бакъонна тIебирзинчу хенахь. Амма, цу бакъонна тIехь латта хала ду, нах цу бакъонах дIабирзинчу хенахь».\n50. «Шеца ницкъ боцу бакъдерг гIийла ду. Шеца бакъдерг доцу ницкъ а зуламе бу. Ткъа бакъдерг а, ницкъ а цхьаьнакхетча, нийсо дIахIутту».\n51. Уггаре вон хан — диканан цIарах вониг деш, вонан цIарах диканиг деш ерг ю. Цхьана дийцарехь деана: «Нахана тIе цхьа хан йогIур ю, дика дерг вон гуш, вон дерг дика гуш».


Основная образовательная программа начального общего образования. Муниципальное общеобразовательное учреждение - страница 14\nчу классехь а гонахарчу дахарх лаьцна долу хаарш к1аргдаран, кхетош-кхиоран а, юкъара кхетам баларан а болх кхид1а а д1ахьо; 1-чу классехь санна йоккха меттиг д1алоцу барта къамел кхиоро. Билгалйоллу меттиг д1алаца еза цкъа хьалха орфографически, къамелан кечам бина д1ахьош болчу кхоллараллин белхаша. Билгалйинчу кепехь я юьхь йолорца диалог д1аяхьа карадерзор а кхид1а а д1ахьо, къастош ешар шардар а, нийсаяздар а кхид1а к1аргдо. Барта а, йозанан а къамел кхиор цхьана лексико- грамматически а, кхетош-кхиоран а, цхьана темина леринчу коьчал т1ехь д1ахьо.\nчу классехь кхул хьалхарчу классашкахь барта а, йозанан а къамел кхиоран декъехь карадерзийна хаарш шордеш, к1аргдеш болх кхид1а а д1ахьо. Берийн тидам къамелехь хандешнех, билгалдешнех, лач дожаршкахь ц1ердешнех пайдаэцарна т1е берзабо. 3-чу классехь меттан лингвистически, культурни кхетамашна т1еберзабо. 1амийнчу материала т1ехь юкъара маь1на до: ц1ердашах, билгалдашах, ц1ерметдашах, хандашах, дешт1аьхьенах юкъара кхетам ло. Оьрсийн маттахь род ю, хандешнаш яххьашца а хийцало. Вайн маттахь ц1ердешнийн кхо класс ю (божарийн, зударийн, кхийолу). Церан предлогаш ю, вайн - дешт1аьхьенаш. Х1ара а, меттан кхин а башхаллаш тидаме эца езар ю. Нийсаяздаран бакъонийн а, царах нийса пайда эцаран буха т1ехь кхоллало дешархочун йозанан, шех нийса олуш долу къамел. Цу декъехь алсам тидам т1ебохуьйту 1аморан сочиненешна а (ши х1ума юстарца йовзийтар, суртх1отторан кепехь дийцар), 1аморан декъера изложенешна а.\nчу классехь а, кхул хьалха йолчу классехь санна, коьрта 1алашо дешархойн барта а, йозанан къамел кхиор ю, гонахарчу дахарх болу хаамаш шорбеш, ши мотт (оьрсийн, нохчийн) анализ, синтез ян хаарца а, бустуш талларца а доьзна долу дешархойн лингвистически хаарш к1арг а деш. Кху кепара сочиненеш язъян хаар а карадерзон там болуш ду ( ойлаяран кеп шеца йолу дийцар, ши х1ума вовшашца юстуш язъен сочинени, суртх1отторан кеп шеца йолу сочинени-дийцар).


2. Жайна охьадоссор /ду хIара/ Ша везза волчу‚ хууш волчу Делера.\n3. Ша къа гечдийриг волчу‚ ша тоба къабалдийриг волчу‚ бекхамехь чIогIа волчу‚ комаьршалла шегахь йолуш волу. Вац /кхин/ дела Иза воцург‚ Цуьнга ду дIадерзар.\n4. Къуьйсур ма дац Делан аяташкахь шаьш /Делах/ ца тешна болчаьра бен‚ хьо Iеха ма войла церан махкахь кура дIасхьаийдаро.\n5. Харцдира /Делан цIен дин/ царел хьалха Нухьан къамо а‚ тобанаша царел тIаьхьа. Ойла еш дара хIора уммат шен элчанех иза схьалацан. Цара къийсира харцдолчуьнца цуьнца бакъдерг дайа гIерташ - Аса схьалецира уьш. Муха хили Сан таIзар!\n6. Ишта бакъхилира хьан Кхиош-кхобучун дош цатешначаьрна тIехь‚ уьш /жоьжахатин/ цIеран дай бу‚ аьлла долу.\n7. Шаьш Iарш лелош берш а /маликаш/‚ цуьнан гонахь берш а тасбахь деш бу хастамбарца шайн Кхиош-кхобучунна‚ тешаш бу Цуьнах‚ гечдар доьхуш бу иман диллинчаьрна: "Тхан Кхиош-кхобушверг‚ массо хIуманна шорто йина Ахь къинхетамца а‚ Iилманца а‚ Ахь гечделахь тоба диначаьрна а‚ Хьан некъан тIаьхьахIоьттинчаьрна а‚ уьш ларбелахь жоьжахатин Iазапах.\n8. Тхан Кхиош-кхобушверг‚ Iаднан бошмаш чу бохкалахь уьш‚ Ахьа царна ваIда йина йолчу‚ церан дайх а‚ зударех а‚ зуьрретах а дика Iамал йинарг. Баккъалла а, Хьо ву-кх везза верг а‚ хьукаме верг а.\n9. Ахьа ларбелахь уьш боьхачу хIуманех. Ахьа ша боьхачу хIуманех ларвийнарг оцу дийнахь - Ахьа къинхетам бина цунах. Ишта иза бу-кх сийлахь-боккха толам".\n10. Баккъалла а, ца тешна хиллачаьрга кхойкхур ма ду: "Делан цабезам мелхо а боккха бу шун цабезамал шайга‚ шу кхойкхура имане - аша керста дора".\n11. Цара элира: "Тхан Кхиош-кхбушверг‚ Ахьа далийтира тхо шозза‚ Ахьа ден а дира тхо шозза‚ тхо къера хилла тхан къиношна. Арадовла цхьа а некъ бу-й?\n12. Иза /Iазап ду шуна/ веккъа цхьана Деле кхайкххича аша и керста дарна‚ Цуьнца накъост лоцуш шу тешарна. Хьукам /хIинца/ лекха-воккха волчу Деле ду.\n13. Иза ву гойтуш шуьга Шен аяташ‚ Цо охьадоссадо шуна стиглара рицIкъ. Ойла ца йо-кх ша /Деле/ дIавоьрзуш волчо а бен.\n14. Кхайкха Деле шаьш Цуна дин цIандеш долуш и керстанашна ца дезахь а.\n15. Даржаш хьалайохург /ву Иза/‚ /шегахь/ Iарш йолуш‚ Са дохуьйту Цо Шен лех Шена луучуьнга кхерам таса вовшашца цхьаьнакхетар денца.\n16. Оцу дийнахь уьш арабовлур бу /шайн кешнашкара/. Хьуллур дац Далла царех хIумма а. Хьенан ду паччахьалла тахана? Ша цхьаъ волчу‚ тIех нуьцIкъала волчу Делан ду-кх!\n17. Тахана бекхам бийр бу хIора синна ша гулдинчуьнца. Зулам хир дац тахана. Баккъалла а, Дела сиха ву хьесапца.\n18. Кхерам таса царна гергадогIур долчу /къемат/ денца‚ /нехан/ дегнаш къамкъаргашна тIе кхаьчна /хирдолу‚ кхераделла детталуш/‚ шаьш дохкобевла /хир болу/. Ма вац зуламхошна гергарниг а‚ гIодоккхург а‚ шена /уьш/ муьтIахь а болуш.\n19. Хаьа Цуна бIаьргийн тешнабехк /хьарам хIумане хьоьжу/‚ дегнаша хьулдийриг а.\n20. Дала кхиэл йо бакдолчуьнца. Иза витина цара шайга кхойкхушболчаьра кхиэл ца йо цхьанне хIуманца. Баккъалла а, Дела - Иза ву хозуш верг а‚ гуш верг а.\n21. Уьш ца лела лаьттахула‚ хьовсийла уьш, муха хилла царел хьалха хиллачаьрийн тIаьхье. Уьш бара мелхо чIогIа царел нуьцIкъаца‚ лаьттахь асар дитарца‚ Дала схьалецира уьш шайн къиношца‚ ма ца хилира царна Делан дуьхьал цхьа а лардархо.\n22. Иза /хилла/ цаьрга богIуш хиларна шайн элчанаш билгалонашца - цара уьш харцбарна. Дала схьалецира уьш. Баккъалла а, Иза нуьцIкъала верг а ву‚ бекхамца чIогIаниг а ву.\n23. Оха вахийтира Муса Тхан аяташца а‚ билгалчу бакъонца а.\n24. ФирIавне а‚ ХIамане а‚ Къаруне а‚ цара элира: "/Иза тIех харцлуьйш волу/ бозбуанча а ву".\n25. Иза цаьрга веъча бакъдолчуьнца Тхан гергара‚ цара элира: "Байа цуьнца цхьана иман диллинчаьрийн кIентий‚ дийна бита церан зударий". Керстанийн мекарло тиларчахь бен ма яц.\n26. ФирIавно элира: "Вита со Муса вен. Шен Кхиош-кхобучуьнга кхойкхур цо. Баккъалла а, со кхоьру цо шун дин хийцадан‚ я лаьттахь боьханиг гучадаккхийтан".\n27. Мусас элира: "Баккъалла а, со ларвелла сан Кхиош-кхобучуьнца а‚ шун Кхиош-кхобучуьнца а массо кураваьллачух‚ хьесапан /къемат/ дийнах ца тешачух".\n28. ФирIавнан доьзалах цхьана иман диллинчу и шегахь хьулдеш волчу стага элира: "Аша воь ткъа стаг цо аларна "сан дела АллахI ву"?. Ткъа иза шуьга шун Кхиош-кхобучуьнгара билгалонашца ма веъна. Иза харцлуьйш велахь - цуна шена ю-кх и харцо. И бакълуьйш велахь - цо шуна хир ду бохучех цхьадерг хьакхалур ма ду шух. Баккъалла а, Дала нис ца во ша тIаламза верг а‚ тIех харцверг а.\n29. ХIай сан къам‚ шуна ду паччахьалла тахана‚ шу толаме долуш лаьттахь‚ хьан гIо дийр ду вайна Делан ницIкъах /кIелхьарадовла/ и вайга беъча?" ФирIавно элира: "Аса шуьга ца гойту сайна гушдерг а бен‚ аса шу нис ца до нийсонан новкъа бен".\n30. Иман диллинчо элира: "Сан къам‚ баккъалла а, со кхоьру шуна тобанийн де санначу дийнах.\n31. Нухьан къаман а‚ Iадийн а‚ Самудийн а‚ царел тIаьхьа хиллачаьрийн Iадатах тера /ду-кх хIара аша лелориг/. Дела ма вац зулам лууш Шен лешна.\n32. ХIай сан къам‚ баккъалла а, со кхоьру шуна вовшашка кхайкхаран дийнах.\n33. Шу духадовду долчу дийнах - ма вац шуна Делера цхьа а гIоьнча. Дала тилавала витинарг - ма вац цуна цхьа а нисвийриг.\n34. Шуьга веара хьалха Юсуф билгалонашца шу лаьтташ ду шеконехь иза шуьга шеца веанчух. Иза хIаллак хилча аша элира: "Ваийтанне а воуьйтур ма вац Дала цул тIаьхьа элча". Ишта тилавала вуьту Дала ша тIаламза верг а‚ шеконехь верг а.\n35. Шаьш Делан аяташкахь къуьйсуш болу шайга еъна бакъо а йоцуш. Боккха хили /цаьрга болу/ цабезам Далла гергахь а‚ иман диллинчаьрийн гергахь а. Ишта муьхIар туху Дала курадаьллачу‚ /нахана/ ницIкъбечу дагна тIе.\n36. ФирIавно элира: "ХIай ХIаман! ЮгIа суна гIала‚ со кхиа тарло некъашка.\n37. Стигланийн некъашка. Мусан делан тIекхочур ву со. Баккъалла а, суна хета и /Муса/ харц ву аьлла". Иштта хаздина ФирIавнана цуьнан балхан вониг‚ дIахьовзина иза /нисчу/ новкъах. ФирIавнан мекарло ма яц хIаллак хилар чохь бен.\n38. /ТIаккха/ элира иман диллинчо: "ХIай сан къам‚ суна тIаьхьахIотта‚ аса нисдийр ду шу нийсонан новкъа.\n39. ХIай сан къам! Баккъалла а, хIара дуьненан дахар /кIеззиг/ зовкх хьегар ду‚ ткъа эхарт - иза ду чIагIонан цIа.\n40. Вониг динарг - цуна бекхам хир бац и санначуьнца а бен. Диканиг динарг‚ стаг велахь а‚ зуда елахь а‚ ша муъма а волуш - уьш ялсамани чу гIур бу‚ царна рицIкъ лур ду цу чохь хьесап а доцуш.\n41. ХIай сан къам! Аса хIунда кхойкху шу кIелхьарадовларе‚ аша со кхойкху цIарга?\n42. Аша со кхойкху аса Далла керстаналла даре‚ аса Цуьнца накъост лацаре суна шеца цхьа а Iилма доцург‚ ткъа аса шу кхойкху Ша везза а‚ тIех гечдийриг волчуьнга.\n43. Дера аша-м кхойкху со шена дуьненахь а‚ эхартахь а цхьа а кхайкхар доцучуьнга‚ ткъа вайн дIадерзар Деле ма ду‚ ткъа тIаламза берш - уьш ма бу /жоьжахатин/ цIеран дай.\n44. Шуна тIаьхьа дагадогIур ду аса шуьга дуьйцург. Аса сан гIуллакх Деле дIало. Баккъалла а, Дела ву-кх /Шен/ леш гуш".\n45. Дала хьалхаваьккхира иза цара йинчу мекарлонан вонах. Хьакхаделира ФирIавнан доьзалах Iазапан вониг.\n46. ЦIе - цуна тIе уьш кхуьссур бу Iуьйрана а‚ суьйрана а‚ сахьт хIуттучу дийнахь /кхайкхар хир ду цаьрга/: "Чу бохка ФирIавнан доьзал уггар чIогIачу Iазапна".\n47. Вовшашца къийсаме баьр бу уьш цIаргахь‚ гIийлачаьра эр ду курабаьлла хиллачаьрга: "Баккъалла а, тхо дара шуна тIехьахIиттина /дуьненахь аша бохург деш‚ хIинца/ аша дIадоккхий тхоьх цIеран /Iазапах/ цхьа дакъа?"\n48. Шаьш курабелла хиллачаьра элира: "Баккъалла а, вай дерриге цу чохь /цIаргахь/ ду-кх. Баккъалла а, Дала хьукам дина лешна юкъахь".\n49. Эр ду цIаргахь болчаьра жоьжахатин гIаролашка: "Кхайкха шайн Кхиош-кхобучуьнга‚ дайде ала тхуна тIера Iазап цхьана ден мукъане а".\n50. Цара /жоьжахатин гIаролаша/ эр ду: "Шуьга бохкуш ца хилира шун элчанаш билгалонашца?" Цара элира: "ХIаъ". Элира /гIаролаша/: "Кхайкха шаьш!" Керстанийн кхайкхар ма дац тилар чохь бен.\n51. Баккъалла а, Оха гIо дийр ду Тхан элчанашна а‚ иман диллинчаьрна дуьненан дахарехь а‚ тешаш хIуттучу /къемат/ дийнахь а.\n52. Оцу дийнахь зуламхошна пайда бийр бац церан бехказлонаша. Царна неIалт ду‚ царна /эхартан/ цIийнан боьханиг ду.\n53. Оха белира Мусага нийса некъ‚ ирсана дитира Исраилан кIенташна жайна.\n54. Нийса некъ а‚ хьехам а /хилла долу/ хьекъал долчаьрна.\n55. Собар де‚ баккъалла а, Делан ваIда - хьакъ-бакъ ю‚ гечдар деха хьан къина‚ тасбахь де хьан Кхиош-кхобучунна хастам барца сарахь а‚ Iуьйранна а.\n56. Баккъалла а, Делан аяташкахь шайга еъна цхьа а бакъо йоцуш къуьйсуш берш - баккъалла а, церан кийрахь ма яц куралла бен‚ уьш шена тIе кхуьур йоцу. Ларвалар лаха Делаца. Баккъалла а, Иза ву хозуш верг а‚ гуш верг а.\n57. Ткъа стигланаш а‚ латта а кхоллар мелхо а доккха ду нах кхолларал‚ делахь а дукхох болчу нахана ца хаьа-кх.\n58. Нис ца ло бIаьрсаза верг а‚ гуш верг а‚ иман диллинарш а дика Iамалш йинарш а‚ вониг деш верг а. КIеззиг ду-кх аша ойла йийриг.\n59. Баккъалла а, сахьт догIур долуш ду шеко яц цу чохь‚ делахь а дукхох болу нах тешаш бац-кх.\n60. Шу Кхетош-кхиичо аьлла: "Соьга кхайкха - Аса жоп лур ду шуна".Баккъалла а, шаьш Суна Iибадат дарх кураболуш берш - чугIур ма бу жоьжахатина кIелбисина.\n61. Дела ву хилийтинарг шуна буьйса шуьга садаIийта шена чохь‚ де а /шуна/ серло луш. Баккъалла а, Дела ниIмат долуш ву-кх нахана /дала/‚ делахь а дукхох болчу наха баркалла ца олу-кх.\n62. И ву-кх АллахI‚ шун Кхиош-Кхобург‚ массо хIуманан кхоллархо. /Кхин/ дела вац Иза воцург. Ма Iехийна шу /генадаьхна бакъдолчух/.\n63. Ишта а Iехийна /генабаьхна бакъдолчух/ Делан аятех ца тешаш хилларш а.\n64. Дела ву динарг шуна латта чIагIо хилла‚ стигал гIишло хилла‚ шуна куцаш динарг‚ хаздина Цо шун куцаш, цIеначу хIуманех рицIкъа делла шуна. И ву АллахI - шун Кхиош-кхобург. Беркате хили Дела - Iаламийн Да.\n65. Иза дийнаверг ву‚ /кхин/ дела вац Иза воцург‚ кхайкха Цуьнга‚ цIандеш Цуна дин. Хастам бу Далла - Iаламийн Дена.\n66. Ахьа ала: "Баккъалла а, суна дихкина Iибадат дан аша Дела витина /шайга/ кхойкхучаьрга сан Кхиош-кхобучуьнгар соьга билгалонаш еъначул тIаьхьа‚ суна омра дина Iаламийн Дена муьтIахь хилар".\n67. Иза ву шу кхоьллинарг поппарах‚ тIаккха тIадамах‚ тIаккха детанчу цIих‚ тIаккха бераш хуьлий ара доху шу‚ тIаккха шайн ницIкъане кхачийта‚ тIаккха шух къена нах хилийта. Шух ву хьалха леш верг а. /И кхиэл йина Дала/ шу тоьхначу ханна тIекхачархьама а - шу хир дацара-те хьекъале.\n68. Иза ву денволуьйтург а‚ волуьйтург а. Шен /цхьана/ гIуллакх тIехь сацам хилча‚ Цо олу цуьнга: "Хила!" - иза хуьлу.\n69. Хьуна ца го и Делан аяташкахь къуьйсуш берш. Ма йистах баьхна уьш /бакъдолчух/!\n70. /Уьш бу/ шаьш харцдинарш жайна а‚ Оха шеца Тхан элчанаш баийтинарг а. ТIаьхьа хуур ду-кх царна!\n71. Шайна лагех буржолаш а тоьхча‚ зIайнаш а /ехкича/ такхор бу уьш\n72. Кхахкина хи чу‚ тIаккха цIаргахь багор бу.\n73. ТIаккха олура /ду/ цаьрга: "Мичахь ду аша /Делаца/ накъост лоцуш хилларг\n74. АллахI воцург?" Цара элира: "ДIатили уьш тхоьх. ХIаъ‚ тхо дацара кхойкхуш хьалха хIуманне а". Ишта тилабала буьту Дала керстанаш.\n75. И /Iазап ду шуна/ лаьттахь цхьа а бакъо а йоцуш даккхидераш хиларна а‚ шу тIех хазахеташ хиларна а.\n76. Чу гIо жоьжахатин неIаршкахула гуттарена цу чохь лаьтташ. Ма вон чохь Iен меттиг ю-кх курабевлачаьрийн!\n77. Собар де‚ баккъалла а, Делан ваIда хьакъ-бакъ ю. Оха гайтанне а гойтур ма ду аьллачех цхьадолу хIуманаш я Оха волуьйтур ву хьо - тIаккха Тхуна тIе дIаберзор бу уьш.\n78. Оха баийтинера элчанаш хьоьл хьалха а‚ царех Оха хьуна бицинарш а бу‚ царех Оха хьуна бийцаза берш а бу. Бакъхьа ца хилла цхьанне элчана цхьа а аят дан Делан пурба доцуш. Делан омра деъча - сацам хилира бакъдолчуьнца - кхузахь ийшира /дин/ харцдеш хилларш.\n79. Дела ву шуна бежнаш динарг: царех /цхьадерш/ шуна тIеховжа‚ царех /цхьадерш/ - шуна даа.\n80. Шуна цаьргахь /кхин/ пайданаш а бу‚ аша церан тIехь кхочушдархьама шайн дагахь долу хьашт‚ церан тIехь а‚ кемана тIехь а шу дIасхьалеладо.\n81. Цо гойту шуна Шен аяташ‚ муьлхачу Делан аятана аша инкарло йо?\n82. Уьш ца лела лаьттахула‚ ца хьожу-те‚ муха хилла царел хьалха хиллачаьрийн тIаьхье? Уьш ма бара мелхо царел дукха‚ ницIкъаца а‚ лаьттахь /дуьтучу/ асарца а мелхо чIогIа а - кIелхьара ма ца бехира уьш цара гулдешхиллачо.\n83. Цаьрга баьхкича церан элчанаш билгалонашца‚ баккхибийдира уьш шайгахь долчу Iилманца‚ царех хьакхаделира цара ша сийсазадеш хилларг.\n84. Шайна Тхан ницIкъ гича‚ цара элира: "Оха иман дилли веккъа цхьана Деле‚ Оха керста дина тхаш Цуьнца накъост лоцуш хилларг".\n85. Ца хилира царна пайдехь церан иман Тхан ницIкъ беъначул тIаьхьа. Делан Iадат /ду иза/‚ Цуьнан лешкахь ша чекхделла долу. Ийшира кхузахь керстанаш.


Дагестан - Каспийскера суд.\nДагестанера Каспийск гIалара 34 шо долу вахархо Эмирбеков Тимур Сербино дIахьажийра Оьрсийчу 2017-чу шарахь Зазадоккху-баттахь. ЦIахь иза бехке веш ву Шемахь экстремистийн тIемалойн тобанан декъашхо хилла хиларна.\nРогIерчу кхелан кхеташонехь Эмирбековн адвокаташа тоьшаллаш далийра иза тIемало хилла бохург харц деш. Цаьрга ладоьгIначул тIаьхьа а кхел и жима стаг бакъван ца хIоьттира. Амма иза бехке веш сацам а цабира цо. Суьдхочо юхахьажийра Эмирбековн гIуллакх кхин дIа а таллам бе аьлла.\nЭмирбековна Сербино Оьрсийчу экстрадици йира, цо тховкIело йоьхуш дина дехар а долуш. Цул хьалха Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело дихкинера Сербин Iедалшна дагестанхо махкахваккхар. Амма адвокатан аьтто ца белира, цунах пайда а эцна, Эмирбеков араваккхарна дуьхьало ян.\nТалламхоша чIагIдарехь, дагестанхо Шемахь кхечу пачхьалкхашкара баьхкинчу тIемалойн тобанан декъашхо хилла 2013-чу шеран ГIадужу-баттахь дуьйна 2014-чу шеран Оханан-бутт тIекхаччалц йолчу хеначохь. Иза бехке веш бина сацам суьде хьажийнера 2017-чу шарахь Мангалан-беттан 7-чохь. Кхин а шо сов хан яьла, 2018-чу шарахь Марсхьокху-беттан 17-чохь кхелахочо Магомедова Гюлбикас бехктакхаман гIуллакх прокуратуре юхахьажийра, кхачамбацарш дIадаха аьлла.\nТоьшаллаш ца оьшу кхелана\nЭмирбековн адвокато иза бехкевоккхуш дуккха а тоьшаллаш дIаделла кхеле. Царна юкъахь ду Туркойчохь цо цхьацца техника эцарх а, иза тояйта дIаяларх а лаьцна кехаташ.\nЭмирбеков бехказваккхархоша чIагIдарехь, Туркойчуьрчу Анталехь ял ялархочуьнан номер а хилла цуьнан, амма кхелехь и тоьшаллаш тидаме ца эцна, гIуллакх юхаталла дIахьажор долуш ду аьлла.\nАдвокато Гададов Исрафила дийцарехь, Эмирбековна Туркойн Iедалша ваха бакъо елла хиларх лаьцна кехат а ду цаьргахь. Цул сов, тIемало хиларна бехке веш волчу жимачу стага петар эцна а хилла Анталехь, ша вехачу Каспийскера шен хIусам дIа а йоьхкина.\nIатIкъам ловш хилла имам\nКарарчу хенахь Эмирбеков латтош ву талламан изоляторехь. Цуьнан хIусамнанас Чаракова Аминас дийцарехь, Туркойчу ваха дIавахале цуьнан хIусамда имам хилла Каспийскерчу "Каспий-Лада" олучу маьждигехь. Цо масийттоза латкъам бина а хилла низамашлардечу органашка ницкъаллин структурийн белхахоша шена Iаткъам беш хиларна.\nРогIера рейд дIахьош лаьцна а хилла Эмирбеков полицино, амма кхин бехк ца кховдош дIахецна. Цул тIаьхьа махкахвала сацам бина жимачу стага. Шен доьзал а эцна, Сербе ваха новкъаваьлча иза "Интеполехула" дуьненаюкъарчу талламашка велла Дагестанерчу ницкъаллийн стркутурийн белхахоша.\n- Цу кепара лаьцна экстрадици йира шен хIусамдена,- дуьйцу Чараковас.


Мискачу нахана балеяьлла "Платон"\nОхан-бутт 27, 2017\nЕрриге а Оьрсийчохь яккхийчу машенийн долахоша дIаехьна а, дIахьуш а йолу а дуьхьалонан акцеш, “Платон” цIе тиллина, яккха йолийна ял, хаъал лах а йина, гIаттамхойн аьллар кхочуш а хилла, церан резабацаран болам кхиаме кхочур бу я бац хууш дац.\nБакъду, пачхьалкхан массо бохург санна кIошташкахь жигаралла а хаалуш, къовсаме даьллачу ял яккхаран гIуллакхан чаккхе мухха хилахь а, могIарерчу нахана хуьлчу эшаман жамI а хIинцале гуш ду: цIе яьлча санна сиха лакхадийла дуьйладелла цхьадолчу кхачанан сурсатийн мехаш.\nМасала, хIора денна а кхача кечбеш оьшу картол, хох, жIонк, копаст язьелла 60-70 %-на бохуш даре до бахархоша. Мехаш тIедетталуш, язлуш массо хIума ю, амма хIинца санна цкъа а язьелла яцара картол а, кхиерг а бохуш холча хIуьтту нах. Царех ву Новр кIоштера Мартаев Гилани.\nГилани: «Шийтта соьмех картол ийцира сан накъосто. Цуьнан машен айса бехъярна кхоьруш ас ца ийцира. Цул тIаьхьа кхо-диъ де бен хан ца яьлла 25 сом хьалабаьлла-кх мах. Сан даьтттIа дог…»\nГазель олучу жимачу автобус тIехь ХIирийн мехкан Мазалк гIалин базара богIучу зударшца тасаделлера сан хIара къамел.\nХьулимат: «КIира-ши кIира хьалхачул кхин оццул бохург санна тIекхийти-кх мехаш. 16-17 соьмах хилла картол хIинца 3 туьма доцуш лан а ца ло. Хох а бу оццу мехех. Сискал яалур яц оцу мехашца-м. Массо меттехь дерг а лол бетташ бохкучарна хьокха тухуш хIума ду-кх. Оцу яккхий машенаш йолчеран резабацар гIийлачу нахана бале даьлла-кх».\nТабарик: «Массо хIума а язйина. Цхьа кIира доцург кхин хан ца яьлла со тIаьххьара базара еъна. Кхин йогIур а яц аьлла схьайогIуш ю-кх со».\nДикачу агIор кхин хийцам болуш мехаш дац Соьлжа –ГIалахь а. Махкахоша даре дарца йоккха башхалла яц кхачанан сурсатийн мехашца.\nИйман: «Яккхийчу машенаш тIехь болчеран бехк а беш, инзаре тIедетта мехаш. Тахана цхьа мах бу, хана кхин. Ши кIира хьалха 500 сом делла эцнера ас картолийн сетка, тахана эзар дели. Базарахь долу кхача кечбеш мел оьшу массо хIума а даздеш лаьтташ ду. Къаьсттина картол, хох, копаст, жIонкх. Кхиерг ю иштта язьеш. «Аш хIун до, кху юургах цIен деши деш ма лаьтта аша» аьлча, «Платон» олу-кх. ГIийланиг кхин а охьатаIош ву. Мискачу нехан лаг лаьцна-кх».\nГIаланашкахьчул а хаъал лакхара ду мехаш кIошташкахь. Цунна тоьшалла карадо базаршкахь йохка-эцархошца къамеле ваьлча. Мехех лаьцна хIара къамел нисделла Теркйист кIоштан уггаре а йоккхачу базарахь. Цигахь а эцархой цецбохург дара картолийн мехаш. Цхьанхьара тIееанчу 1 кийлан керлачу картолан мах 45 сом бара. Цуьрриг бIокъажор доцуш цунах дуьйцура пхьор мел кечдеш долу товар духкуш болчу совдегарша.\nЗуда-йохкархо: «Оцу картолан сетканах 200 сом доьху, хIокхуьнах 250 сом доьху. Кийланах 36 сом хуьлу. Ткъа кхушеран картолан кийлана мах 45 сом бу. Уьш ирах стенна оьха-м ца хаьа суна. ДIайовлуш йолу дела хила а там бу мах лакхабаларан бахьана, нагахь генара схьайохьуш елахь копаст а, картол а, кхиерг а, некъ базбалар хила а ма тарло. Делдахь кхин билггал ала-м ца хаьа суна».\nСтаг –йохкархо: «Массо хIума а даздина цара и машенаш бахьнехь. Бехке церан шоферийн гIаттам бу суна хетарехь».\nЯккхийчу машенаш лелочеран резабацар бахьанехь йохка-эцаран массо декъехь а хилла эшам. Цунна даре до совдегарша. Масала, машенийн тайп-тайпана даьттанаш, кхиболу гIирс –коьчаллаш дохкарехь бизнес еш ву соьлжагIалахо Ахмедов Илес.\nЯккхий халонаш лайна цуьнан фирмо а. Схьаэцна, тIаьхьалонна охьадиллина дукха товар хиларна, кхечаьрга хьажча шена хилла зен-м кхин доккха а дацара бохуш вара Илес.\nИлес: «Берриге болх сецна бацара,бакъду товар тIе ца далуш халонаш-м лайна оха. Оха духкурш даьттанаш, машенийн фильтраш, колодкаш… Дала мукъалахь, цхьана кIирнах хIара гIуллакх лартIа даре са-м туьйсу оха».\nАдам цецдаллал сиха ирхъоьхучу мехийн хьокъехь динчу зераша ма-гайттара, могIарерчу нахана хетарехь бутт-батте мосазза болу тIекхетахь бен, мехаш цхьанаметта севцца лаьттар ду бохург цкъачунна дуьйцийла а яц.\n"Платонна" дуьхьал протестехь дакъалоцуш бу нохчий а\nГIалгIайчохь а бу яккхий машенийн долахой "Платонна" дуьхьал протест дIахьош\nCурсатийн мехаш хьаладуьйлуш ду Нохчийчохь


Dolce & Gabbana-н бусалбачу зударшна лерина коллекци,2015\nКху муьрехь, Европехь бусулба динех а, бусулбачу пачхьалкхашкара схьабаьхкинчу мигрантехь къийсамаш марсабаьллачу деношкахь, дуьненчохь уггаре а девзачех Италерчу Dolce & Gabbana дизарнерийн цIийно IалагIож яккхина, бусулбачу зударийн духарш арахоьцу шаьш аьлла.\nИ хаам цIе яхханчу дизайнеро Габбана Стефанос шен Инстаграммерчу агIонна тIехь баржийна, керлачу коллекци юккъера масех сурт а гойтуш.\nЦо хьовсархойн тидаме дехкина долу кучамийн а, йовлакхийн а сарташ дан а ду муьлхачу зудчуьн, иза бусулба елахь а, яцахь а са дIалаццал исбаьхьа.\nIаьржан, бежан ши басахь дина долу и духарш, – хиджабаший, шайх абаяйаш олуш йолу хьакхолгалца еха кучамаший, - зезагашца а, Iаламийн аппликацешца а кхелина ду, ткъа иштта стразашца, дезчу тIулгашца а хаздина ду.\nКучамашна кIадеш хоржуш дизайнерша я абстракте мотивех, я Iаламан сартех бен пайда ца эцна, бусулба динехь садолчу хIуманийн сарташ дахка а, лелон а мегаш дац аьлла.\nТкъа бусулбачу модаезархойн духар кхоччуш хилийтархьама Долче Доменикос, Габбана Стефанос кучамашца басца цхьаьнадогIуш долу малхах ларвон бIаьрсенаш а, карлоцу тIоьрмигаш а дина. Хьахон а оьший -те тIаккха и кучамаш а, йовлакхаш а, корталиш а тоьллачу италхойн дарих а, уггаре а дикчух гIирсанех а дина хилар.\nDolce & Gabbana дизайнерийн цIийнан векалша шайн керла коллекцих лаьцна Фейсбукерчу агIонна тIехь вуно поэтикалле яздинера: „Абайа – иза гIамарийн хIурдалахь сатийсамаш бу, иза Гергарчу Малхбалин буьйсанаш ю. Иза Араберчу зударийн беркатах а, хазаллах а долу визуалан дийцар ду“, - аьлла.\nБакъду, екъа цхьа Iарбойн а, бусулбачу а зударийн хазаллин аьлла илли хилла ца Iа цIеяхханчу модакхоллархойн керла коллекци. Иза уггаре а хьалха маркетинган гIулч ю, аьлла хеташ ю Германехь ехаш йолу нохчийн дизайнер Бахарчиева Билкъиз.\n„Заббари“ цIарца шен бренд схьа а йиллина, Дюссельдорфехь модакхоллархо санна болх бечу Билкъиза дийцира Маршо Радионе, дуьненчохь миллиард сов бусулба стаг а хиларна, и нах потенциала эцархой хиларна вайн заманчохь дуккхаъчу модийн цIеноша шайн духарийн концепцеш бусулбачеран тIеюхучу хIумнийн Iадаташца цхьаьнаяхкон гIурту аьлла.\nБахарчиева: „Цу дизайнерийн цIийнан маркетинган стратеги а ю иза. Царна уггаре а коьрта дерг шайн хIума дIаэцар ду, шайн болх а бу, цул совдаьлла бусулба динца балаболуш бац уьш. Бусулба дин алсамдолуш дуй гуш ду царна, тIаккха шайн хIума дIаэца нах го царна царалахь.\nИза цхьа бахьана ду. ШозлагIа бахьана – тахана дуьненчохь эцархой гIелбелла цхьатеррачу, ахдерзинчу духарех, шаьш дизайнерш а гIелбелла. Цара даима а цхьа кхин керла хIума лоьху, экзотика а лоьху шайн белхашкахь. Иза шозлагIа бахьана ду.\nТкъа кхозлагIниг бахьана дуьненчохь бусулбачийн синкхетам лакхабалар ду, и бахьана долуш алсамохчу бусулба зударша шайн динца догIу духарш леладо“.\nБахарчиева Билкъиза ма-аллара, цхьа Dolce & Gabbana хилла ца Iа тIаьхьарчу хенахь бусулбачу зударшна товчу кепара, я, кхечу агIор аьлча, цара арахь маьрша лелон йиш йолчу кепара тIеюху хIумнаш тега йолаелларг.\nМасех шо хьалха вуно гIовгIане хилира вевзаш волчу Iамеркхойн дизайнеро Оскар де ла Рентас арахецна долу бусулбачийн духарш. Даханчу шарахь миллионашкахь бусулба зударий вуно беркате эцархой хиларх кхеттачу Донна Каран а, Томми Хилфигер а, Манго а фирманаш юккъеяхкийра шайн коллекцешна ориенталикан Iадатехь йина еха кучамаш а, деха пхьуьйшаш долу кофташ а.\nТIаьххьара цу могIарехь хилира механа йорах а йолуш, доккхачу декъехь къоначу чкъурана духарш тоьгуш долу Швецера H&M модийн цIа – цуо яханчу гуьйранна, шуьйра рекламийн кампани а еш, арахийцира хиджабаш а, бусулбачу зударшна лерина кучамаш а.\nХIинца Шанель Кокон цIарна цIеяхана йолчу Iаьржачу кучан юх жимма ях а йина, абайин хьесапехь иза арахецчахьана дуьненчохь цхьанна а модаезархочул эшна хир яц вайнзаманахьлера бусулба зуда. Бакъду, цу кучан цIе хIинцалца схьа „жима Iаьржа коч“ аьлла хиллехь, иза тIаккха „йоккха Iаьржа коч“ аьлла хийца дезар ду.\nБахарчиева: „Цу дизайнерийн цIийнан маркетинган стратеги а ю иза..."


Создано 03.09.2012 11:48\tДата публикации\tАшхIаду анлаилахIа иллалахI Ва ашхIаду анна Мохьаммадан расулуллахI. БисмиллахIиррахьманиррахьими. Къилбехьа вирзина ламазана махаъара охьа а хиъна 1- ламаз бисмилли, 2 – къулхи, 5- салават дешна цунна мела бала беза. Мохьаммадин – Мустафана Дела салам хуьлда цунна. 1 – ламаз бисмилли, 2 – къулхи, 5 – салават дешна цунна мела бала беза Хаваж-Бауддина. Со гала ваьллачунна а, соьгара йаьллачу ледарлона а хьоьгара гIо лоьха аса. Аьтто агIора – Дели элча ву суна Делан салам хуьлда цунна. Хьалха Мубарик Хаваж-Баудди, Доккий, Моллий ву суна. Го баьккхина Дела ше бакъ хила болу беза ойлияаш бу суна. ТIехьоьжаш Дела а ву суна. БисмиллахIирахьманирахьими АлхьамдулиллахIи РабиллIаламийна. 500-астагIфируллахI аьлла. 500-АллахI аьлла. 100-салават диллина. АлхьамдулиллахIи раббиллIаламийна АллахIумма салли Iала Сайийдина Мухьаммадин ва Iала, али Сайийдина Муххьаммадин васеллим – аьлла цера мел дIа бала беза: Дела Элчанна а Дели салам хуьлда цунна, цуьнна доьзалашна а, цуьна асхьабашна а, Сай Устаз Доккина а бели аса. Дала кхача бойла и. Дала даржехь соввоккхийла иза. Юккъехь бозуш болчу Накъшубандий тIарикъатехь Дала ша къобал бинчу цIенчу ойлияашна а бели аса. АллахIума салли Iала Сайидина Мохьммадин ваIала, али Сайдина Мохьаммадин васеллим. ТIакха къулхий мел. 1 – ламаз бисмиллий, 2- къулхий, 5 – салават диллина цера мела шен Устаз Докина бала беза. 1 - ламаз бисмилли, 2 – къулхи, 5- салават мела Мубарик Моллина Абуна бала беза. 1 – ламаз бисмиллий, 5 – къулхий, 3 – салават хIоранна а доьшаш, шен шенна и мела. Мубарик – Умалтан бала беза шенна а дешна. Мохьммадина – ЯрагIина бала беза шенна и дешна. Халидан – багIдадина бала беза шенна а дешна. Хасмохьммадан – Ширванина бала беза шенна а дешна. Iалайддинан – IаттIарина бала беза шенна а дешна. Якъубан – Чирхана бала беза шенна а дешна. 1 – ламаз бисмиллий, 2 – къулхий, 5 – салават диллина цуьна мела Мубарик Хаваж – Бауддина бала беза. 1- Ламаз бисмилли, 2 – къулхий, 5- салават диллина цуьна мела Абубакар – сиддикъана бала беза. 1 – ламаз бисмилли, 2 – къулхий, 5 – салават диллина цуьна мела Мохьммадина – Мустафана бала беза. 1 – ламазан бисмилли, 2 – къулхий, 5 – салават диллина цуьна мела ВорхIа а Имана – Раббанашна бала беза Великий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


Гергарчу тIемалочунна гIо дарна лаьцна Веданара яхархо\nНохчийчоь -- ХIусамда (тIемало) вуьш йохийначу шен хIусам чохь байлахь дисинчу бераца хиина Iаш ю цуьнах йисина зуда. Соьлж-ГIала, 21Гезг2007\nНохчийчура Ведан-кIоштара яхархо лаьцна меттигерчу Iедалша вежарин ГакаевгIеран тIеман тобанна юкъахь хиллачу стагана ахчанца гIо дина аьлла. Цунах лаьцна хаам бо Кавказский узел олучу бакъонашларъярхойн интернетан портало. Юьйцург ю Сулейманова Арубика.\nНохчийчура прокуратуран векалша чIагIдарехь, 2010-чу шарахь Сулейманов Руслан цIе йолчу жимачу стагана 10 эзар сом ахча делла хилла цо.\n"Кавказский узел" агенталло бечу хаамца, Сулейманова лаьцна хилла Iедалша 2013-чу шарахь Iай, ГакаевгIеран тоба тIамехь кхелхинчул тIаьхьа. Дагадоуьйту 6 дийнахь-бусий бIеннашкахь го бинчу Iедалан ницкъашна дуьхьал тIемаш а бина, герз кхачийча шаьш лелхийтинера вежарша ГакаевгIара – Хьусайна а, Муслима а, церан бархI накъосто а.\nВежарийн ГакаевгIеран тобанехь Iийначу 23 шо долчу Темишев Ислама, хьаннашкара ведда Iедалшна ша тIевахча, цIерашца дIабийцинера шайна гIо дина болу нах.\n20 сов стаг вара уьш, схьа а гулбина, телекамершна хьалха хIиттийна. Царна юкъахь бара Iедалан болхахой а, школан директор а, цуьнан гIовс а.\nТемишев Ислам бохучу стага дийцира царах хIораммо а мичахь, маца, муха дира шайна гIо, лаьцначу нехан бIаьргашчу а хьоьжуш.\nКадыров Рамзана битира и нах, царгара тIемалошна кхин гIо дийр дац аьлла дош а даьккхина.\nЦарна юкъахь хиллачух тера ду Сулейманова Арубика а. Кадыровс алар бахьана долуш йитинчух хилла тера ду иза, цу хенахь жоьпе а ца озош. Амма тахана цхьа ца кхетачу бахьаница прокуратуран белхахоша юха а меттах даьккхина Сулейманован гIуллакх.\nКхузахь жима-тIама кхеташ ду хилларг. Iедалшка и зуда а, кхиберш а дIабийцинарг ву цара селхана бепиган юьхк йелла стаг. Иза шуьйра схьаоьхьуш вара Iедалша меттигерчу телевизионехула.\nТкъа муха нисло цхьа а теш а воцуш кхача белла а, я тIе юха бедар, я мача елла стаг шераш даьлча а бехке вар. Муха хаьа Iедалшна цо тIемалошна гIо дина хилар?\nДакаев Муса харц тоьшаллаш а дина шолгIа Нохчийчура тIом болалуш оьрсийн эскархоша а, милцоша а лаьцна йоццучу хенахь талламан изоляторехь латтийна ву. Цо дуьйцу.\nТIеман баьччанаш ГакаевгIар байъина Нохчийчохь, боху Кадыровс\nАйкханчийн якъо яц Нохчийчохь


Лецначу теркахойх хIинца а буьсу дIахецаза нах\nЗазадоккху-бутт 21, 2015\nНохчийчоь -- Полицин белхахой, 22Оха2013\nПутин Владимира нийсо лелон багахь гарантеш а луш, хьалха а санна, дагадо нехан цIенош, воь шена луъург Нохчийчуьрчу Iедало. Теркйистера кхоъ, шаьш а лелхаш, БухIан юьртара хин биргIа эккхийта воьллачул тIаьхьа полицино вийна, волучаьрга дIавелла ши стаг. Лецначех цIабахказа буьсу дуккха а нах.\nЧекхбаьллачу беттан 24-чу дийнахь Соьлжа гIалахь эккхийтар дан гIоьртина кхо стаг шаьш куьйга йинчу хIуманна тIехь иккхичхьана Теркйист кIоштехь мел бахархой лецна а, царна мел тIеIаткъам бина а хууш дац. Тутмакхаш а бина кIирнах а, шина-кхаа кIирнах а чохь кхаьбначарех дукхах берш мукъабаьхна.\nЦаьрга цигахь дика ца хьегийтаний хууш делахь а гергарчара аьттехьа а ца дуьту шайн берашна ницкъ бина бохург. «ПIелг Iоьттина бац, шен хен-хена юург-мерг а луш, лебеш, чохь бахкийти »,- ишта ду луш долу жоьпаш. Хьал цадевзарг цецвоккхург ду лецначу кегийрхоша дина зулам Iорадоккхуш цахилар а, уьш болу меттиг къайле йина латтош хилар а.\nТкъа дукхахболчу наха кхеторехь, кегийрхой бехк бу талор дан а гIоьртина белла бохучеран телпош тIехь церан ноьмарш хилар а, цара вовшашца чукаренаш лелийна хилар а. Цара мел зулам дан лийринехь а, ца лийринехь а гергарчарна а, могIарерчу нахана а Iеткъарг ду, къастам боллуш царна бехке дуьллург гIара а даьккхина, ган а, тIекхача а йиш йолуш уьш болу меттиг схьа цайийцар а.\nЛакхахь хьахийна ма-хиллара, Теркйист кIоштан хIора а юьртара бохург санна, лецна чубоьхкина латтош бу кегийрхой, (царех цхьаберш совцийна-м бутт кхочуш лаьттта). ХIора юьртара цхьацца-шишша хьала а, охьа а ву сацийна, пхиппа-ялх волуш меттигаш а ю.\nЦхьаболчара дийцарехь царалахь кIезиг бац вахабхойн боламна тIера хиларна «кхетош-кхио, ийман лакхадаккха» дIабигнарш а. Церан цхьа бехк боцуш дац уьш лейцар бохург а тардолуьйту наха, амма цатовриг ду гергарниш лорх ца кхуьуьйтуш уьш хьуламехь латтор. ЦIераниш вуно чIогIа сингаттамехь а латтош, ницкъаллин структураша къайлабаьхна кхобучех дуьйцуш ву шен цIе Абубакар аьлла яьккхина Теркйист кIоштера пенсионер.\nАбубакар: «Тхан юьртара 5-6 ву лаьцна дIавигна. Лула юьртара кхоъ ву, кхечанхьара а бу, лаьцна дIавигаза цхьа юрт юй те аьлла хьал-м ду. Царна юкъахь,юьртахоша даре а деш, бехк-гуьнахь а доцуш дIабигнарш а бу. Дукха нах цакхеташ бу.\nДеллахь кху стагера хIара даьлла, хIара кхузахь а ву, кхуьнан дов суьде а кхачор ду аьлла хаийта дезара цIерачаьрга. Болу меттиг стенна ца хоуьйту? ТIеIаткъам а ца беш, низамо ма-хьоьхху, адвокат а лацийта веза. Церан болу бехк кхайкхо безаш а бара. Уьш мичахь бу хоуьйтуш ца хилча царна тIехь шайна луъург лелош хир бу-кх уьш аьлла хета суна а, нахана а. Гергара нах саготта бу бохург дан а дац,вуно чIогIа холчахь бу. Низам лардеш делхьара кху Iедалан лерам а хир бара, сий доккха а хир дара.\nАдам шек ду-кх низамхоша шайна луъургга-м ца леладо те аьлла. ГIалахь и эккхийтар нисделчахьана Iадийча санна латтош ю-кха тхан кIошт. ХIара маццалй дахлур ду-м ца хаьа.»\nЛецна кегийрхой бахьнехь юх-юха а хеттаре буьйлу бахархой: Зуламхоша ахча даккха лечкъийна бигна санна уьш къайлабаьхна стенна латтабо? Шу кIант хIоккхузехь а ву,цунна бехке дуьллуш хIара-иза а ду аьлла, гергарниш дуьхе стенна ца кхиабо? Маццалц лелор ду те ницкъаллин структураша низамаш талхор? Цу а, кхечу а жоьпаза дуьтучу хеттаршца доза а доцуш гIайгIанехь кхобу Нохчийчуьра бахархой.\nНизам лелаш а доцуш...


Шен ненан матте безам боцуш верг, цуьнца ховха юкъаметтиг йоцуш верг, иза Iалашбеш воцург шен Даймехкан бакъволу патриот хуьлийла дац. Дуьненахь уггаре а хьалдолуш а, хаза а бу нохчийн мотт. Оцу маттехь дерриге а ду – нохчийн башхалла, цуьнан истори, культура, ламасташ. Вайн мохк кхин а чIогIа беза вайна ницкъ ло цо.\nВайн хьалхарчу Президента, Россин Турпалхочо Кадыров Ахьмад-Хьаьжас даима а олура шен ненан мотт безар а, цуьнан сий-ларам бар а, ша-шен ларар а, шен халкъ ларар а ду. Ненан мотт дIабаьлча, къам долчуьра дIадовлу вай.\nХIокху дезачу дийнахь вай дIагойту нохчийн матте болу вайн безам, дагалоьцу вайн орамаш, баркаллаш боху нохчийн маттахь деша а, яздан а Iамийна болчу вайн хьехархошна. Вайн декхар ду ненан маттаца йовха, аьхна юкъаметтиг хилийтар, иза Iалашбар, марзбар, баржор, бовзийтар. Вайн культурин бух бу иза. Цундела вайна тIехь дерг доккха жоьпалла ду. Ненан матте безам доьзалехь кхолла безаш бу, тIаккха иза дIабер бац. Ларбелаш нохчийн мотт!\nДекъалдо шу дезачу денца! Лаьа шу маьрша, ирсе, токхе дехийла. Дала аьтто бойла шун а, шун гергарчеран а.


14 — Сурат Ибрах1им « islamanserlo.net\nВай дIатесна долу суннат — берашка салам далар\n4. Элчанан ﷺ дийцар — Ахьмад Абу Яхья\nАбу IабдуллахI: Мотт хIун дича толур бу 22-гIа дакъа\n14 — Сýрат Ибрáх1им\n[Маккахь доьссина ‚ 52 áят ду]\n1.Алиф-лáм-рá [Аллах1 т1ех дика хууш ву Шéна цáрех луург] . [х1ара] Óха шá хьоьга доссийна [долу] жайна ду , хьоьга [шéца] нáх — цéран Дéлан пурбанца áрабахийтархьама бόданашкара серлонга — Сийлахьчуьнан , Хáстамéчуьнан новкъа —\n2.Аллах1ан [новкъа] , Шá стигланашкахь [мел] дерг а , лаьттахь [мел] дерг а Шен [дόлахь] дерг волу . [ма] Бáла [хир] бу-кх [Дéлах] цатешачáрна буьрсачу [луьрачу] 1áзапах .\n3.Шаьш дуьнéнан дáхар эхартал г1όли хéташ [дéзарца хоржуш] , Аллах1ан новкъах [нáх] сéцош [бухабетташ] , и [некъ] гамбан г1ерташ болу — уьш гéнарчу тиларчохь [ма] бу .\n4.Óха ца ваийтина [цхьá а] элча шен къόман маттаца [дин кхайкхош] бен , цуьнга цáрна [шá деанарг] билгалдайтархьама . Аллах1а Шéна луург тилáво , Шéна луург нисво . Иза сийлахь , кхéтамé ву .\n5.[Дéлόра] Бакъдолуш , Óха ваийтира Мýса Тхан áйаташца [цуьнга омар деш] :»Áрадáккха хьан къáм [керстаналлин] бόданашкара [иймáнан] серлонга , дагадáхкийта царна Аллах1ан [зовкхан] дéнош [аьлла]». Баккъалла а цу [дагадахкийтарна] чохь билгалόнаш ма ю массό а [муьт1ахьаллийна т1ехь] садеттачунна , [зовкхашна] баркаллéчунна .\n6.Мýсас элира шен къόмé :»Дагадаийта шайна т1éра Аллах1ан зовкх — Цό шу к1елхьара дéхира Фир1авнан нáхах , шаьш шуна вон [луьра] 1áзап деш [болчу] , шаьш шун бόжа-бéрашна арсаш хьоькхуш , шун зуда-бéраш дийна дуьтуш [болчу] . Цу [хьόла] чохь шун Дéлéра доккха зер ду [шуна]».\n7.Шун Дала д1акхайкхийра :»[Дéлόра] Шу [Сан зовкхашна] баркаллé хилахь , Аса шу [цаьргахь] совдόхур ма ду . [амма Дéлόра] Аша [цéран] хама-пусар ца дахь , [т1аккха] баккъалла а Сан 1áзап ч1όг1а [луьра хир] ма ду [шуна]».\n8.Мýсáс элира :»Хама-пусар ца дахь аша а , лаьттахь болчу массáрá а , баккъалла а Аллах1 [шун баркаллé хьаштвόцуш] хьалдолуш , хастамé ма ву».\n9.Шоьга ца кхéчира [тов] шаьш шул хьалха хиллачéран хабар — Нýхьан къόман а , 1áдан а , Самýдан а , шаьш цáрел т1аьхьа хиллачéран а [хабар] ?! Цáрех дерг ца хаа Аллах1ана бен . Царна баьхкира цéран элчанаш билгалόнашца , [т1аккха] шайн куьйгаш шайн батошка даьхьира цáра [цáрех кадетташ] , цáра элира :»Баккъалла а тхо цатéша шу шéца дахкийтинчух , баккъалла а тхо билгалчу [тéшамбойъучу] шéкόнехь ма ду аша тхо шéга кхойкхучух».\n10.Цéран элчанаша элира :»Шéкό ю ткъа Аллах1ехь — стигланаш а , латтá а Кхоьллинчу ? Цό шу [иймáнé] кхойкху , Шá шуна гечдархьама шун къинош , Шá шу т1аьхьататтархьама [дала] ц1етоьхначу хéнé . Цáра элира :»Шу [ма] дац тхо санна [долу] адамаш бен , шайна лууш тхо совцό [д1адерзό] тхан дайша [шéна] 1ибáдат деш хиллачух . [шаьш элчанаш делахь] Ашa бáлабé тхýна [шаьш бакъхиларан] билгала бух [бакъό]».\n11.Цаьрга цéран элчанаш элира :»[ашa ма-аллара] Тхо [ма] дац шу санна адамаш бен , делахь а Аллах1а дика [ма] до Шен лайшха Шéна луучунна . Тхан дόлахь [ма] дáцара шуна цхьá [бакъόнан] бух бáлабар , Аллах1ан пурбанца бен . Аллах1ана т1етовжийла муъманáх».\n12.Х1ун ду тхуна [новкъарло йийриг] тхо Аллах1ан т1е ца товжа , бакъдолуш Цό тхо тхан нéкъашна т1е нисдина [хилча] ? [Дéлόра] Óха сатýхур ма ду аша тхо [шéца] хьийзийначун т1ехь . Аллах1ана т1етовжийла [шаьш] т1етовжурш .\n13.Шаьш [Дéлах] цатешначáра элира шайн элчанашка :»[Дéлόра] Óха шу тхан лаьттара [махкара] áрадόхур ма ду , йа шу тхан динé доьрзур ма ду» . [т1аккха] Цéран Дáла цаьрга [элчанашка] хаийтира :»[Дéлόра] Óха х1аллак бийр ма бу зуламхой .\n14.Óха шу [цéран] лаьттахь [махкахь] дáха ховшор ма ду цáрел т1аьхьа . И [ирс] Сýна хьалха [дуьхьал къиношца , юьхь 1аьржа хилла] х1оттарх кхийранчуннá а , Сан [1áзапца] кхéрамтасарх кхийранчуннá а ду».\n15.Тόлам бийхира цáра [шайн мостаг1на т1ехь , Дáла тόлийра уьш , т1аккха] ийшира массό а къизаниг , вухахьáрниг [х1уьттаре йийриг , къарцалург].\n16.Цуьнан хьалхá [кечйина] жоьжахати ю [и шен чуг1ýр волу , цу чохь] малор ду [цунна] ноткъан хих [долу хи] ,\n17.Цо къурдаш дийр ду цуьнан , [амма] и [легашха] чоьхьа даккха герга хир вац иза . Валар дог1ур ду цунна т1е массо а меттигера , [амма] иза вац велла [парг1ат вер волуш] , цуьнан хьалха шóга [къиза] 1áзап ду .\n18.Шаьш шайн Дéлах цатешначéран масал [куц мýха ду аьлча] — цéран 1амалш , дарцéчу дийнахь шéца мох ч1аг1белла [бадийна] чим [юкъ-овкъарш] санна ю . Цéран ницкъ ца кхόчу шаьш гулдинчух [даьккхинчух , лехначух] цхьанá а х1уманна т1ехь [и чим гулбан ницкъ ма-кхаччара бен] . И ду и гéнара [долу] тилар .\n19.Хьýна ца гина , баккъалла а Аллах1а стигалш а , латтá а бакъонца кхоллар ? Шéна лаахь шу д1адόхур [д1атилор] , керла халкъ дáлор ду Цό .\n20.И [ма] дац Аллах1ана [дан] хала [деза х1ума] 21.[къéмата дийнахь] Аллах1ана гучубевлира уьш берригé а . [царех] Г1ийлачáра [ледарчáра] элира шаьш [дуьнéнахь элий хилла] куралла йинчаьрга :»Баккъалла а тхо дара [дуьненахь] шуна т1аьхьах1иттинарш . Дуй шу [тахана] Аллах1ан 1áзапaх [долчу] цхьанá а х1уманах тхо хьалхадόхур [к1елхьардόхур] долуш ?» Цáра элира [жоплуш] :»Аллах1а тхо нисдинéхьáра , όха шý а нисдина хир ма дара . Цхьатерра ду тхýна όха г1айг1а йичá а , йа сатоьхчá а . Тхýна йáц к1елхьардовла меттиг».\n22.Шайт1анό элира [Дáла халкъан юкъара] белхан кхелйича :»Баккъаллá а Аллах1а йинера шуна бакъ [йолу] ч1áг1ό , ас а йинéра шуна [сан] ч1áг1ό , [амма] асa кхόчуш ца йира шуна [и] , сан дόлахь дáцара шуна т1ехь [цхьá а] урхалла , асa шу [тиларга] кхайкхар дόцург , [ткъа] ашa сýна [дукха чехка] жопделар . [цундéла] Сýна ма билла бехк , [мелхό а] шайн дог1машна билла аш [и] бехк . Сό дац шуна [тахана] дан г1о долуш , шý а дац сýна дан г1о долуш . Баккъалла а асa керстаналла дина , ашa со хьалха [дуьнéнахь Дéлаца] дéкъахόдарца» . Баккъалла а зуламхой — царна лазош [долу] 1áзап ду !\n23.Шаьш [Дéлах] тешнарш а , диканаш динарш а [Дáла] бахийтира [ялсаманин] бошмашчу , шайна к1елахула тáтόлаш лéлаш [йолчу , уьш] шайн Дéлан пурбанца гуттар 1ийр бу цу чохь . Цу чохь цéран мáршалла [хáттар] :»Салам [даларца хир] ду».\n24.Хьýна ца гина Аллах1а мýха дáлийна масална — шен όрам ч1όг1а [лаьттах] болу , шен га стиглахь долу т1еххаза [ц1ена] дитт санна долу — т1еххаза [ц1ена] дош ?\n25.Цό шен стоьмаш ло шен Дéлан пурбанца массό а хéнахь . Аллах1а дáладо нáхана масалш , цаьрга [цáрех] хьéхам эцийта .\n26.Боьхачу [вόн] дешан масал , боьхачу [вόн] диттах тера ду , шá лаьттах бухдаьккхина , шен [тасадала цхьá а] ч1áг1ό йóцуш [долчу].\n27.Аллах1а ч1аг1бо шаьш [Шех] тешнарш ч1όг1ачу [бакъόнан] дашца дуьнéнан дáхарехь а , эхартахь а , Аллах1а тилабо зуламхой , Аллах1а до Шéна луург .\n28.Хьýна ца гина Аллах1ан зовкх шаьш керстаналлах хийцанарш а , шайн къам [тилорца] хаийнарш [чудигнарш] а х1аллак хиларан х1усамчу —\n29.жоьжахатичу , уьш шéна чохь бόгур болу ? Ма вон чохь1ойла ю-кх [и] !\n30.Аллах1ана теранаш [дéкъахой] бира цара , [цаьрца] Цуьнан новкъах [нах] тилорхьама . Ахь áла [цаьрга] :»Зовкх хьéга ашa [дуьненахь] , баккъалла а шун доьрзийла ц1ерга ю [шуна] !»\n31.Ахь áла шаьш [хьоьх] тешначу Сан лайшка лáмаз [х1отта] дé , Óха шайна деллачу рицкъанах харжйé къайлах а , гуш а , шéна чохь [бехк такха] мах бар дόцуш , доттаг1аллá дόцуш [долу къéмат] де [т1е] дáлé хьалха .\n32.Аллах1 ву Шá стигланаш а , латта а кхоьллинарг а , стиглара [дог1ан] хи доссийнарг а , Шá цуьнца стоьмаш áрадаьхна шуна [цáрех] рицкъа дина , шуна х1ордкéма муьт1ахь динарг а , и лéлийтархьама х1орд чохь Шен омарца , шуна тáтόлаш муьт1ахь динарг а .\n33.Биллина [ца соцуш] д1алéлаш болу малх а , бутт а шуна муьт1ахь бинарг а , буьйсá а , дé а шуна муьт1ахь динарг а .\n34.Цό шуна делла аш шá дехначух массό а [х1ума] . Шу Аллах1ан зовкхаш дагардан х1иттача , шуна уьш лáралур [цéран хьесап далур ма] дáцара . Баккъалла а [керста] адам [шен дéг1ана] зуламхό , [зовкхана] хама-пусар дόцург ма ду .\n35.Ибрáх1има элира :»Х1ай сан Дéла ! Йéхьа х1ара шахьар маьрша , гéнаваккхахь [ларвéхьа] сό а , сан к1ентий а όха ц1уйшна 1ибáдат дарх !\n36.Х1ай сан Дéла ! Баккъалла а цáра тилийна дуккхá а нáх . Шá [динехь] сýна т1аьхьах1оьттинарг — баккъаллá а иза соьх ву , шá сýна 1éса хилларг — баккъаллá а Хьо гечдийриг , къинхéтамéниг ву .\n37.Х1ай тхан Дéла ! Баккъаллá а аса [бáха] ховшийна сан доьзалх [цхьаберш цхьá] όраматаш [соьналла] дόцучу тόг1ехь [боьрахь] — Хьан [шá долчехь вόниг дарх] дихкинчу [дезачу хьажин] ц1енна юххехь — цаьрга лáмаз [х1отта] дайтархьама . Дéхьа нáхех [цхьадолу] дегнаш цаьрга туьйжуш [сатуьйсуш] , лόхьа цаьрна стоьмашха рицкъа . Цáра баркалла áла тарлόра .\n38.Х1ай тхан Дéла ! Баккъалла а Хьýна хаа όха хьулдийриг а , гучудоккхург а . Аллах1ана къайла ца дóлу цхьá а х1ума лаьттахь а , ца дόлу стиглахь а .\n39.Хастам бу Аллах1ана , Шá сýна веллачу [сан] воккхаллийца Исма1ил а , Исхьакъ а . Баккъалла а сан Дéла до1а хезаш ма ву .\n40.Х1ай сан Дéла ! Вéхьа лáмаз [х1отта] деш [болчáрех] сό а , сан доьзалх [берш] а . Х1ай тхан Дéла ! Къόбал дéхьа сан до1а !\n41.Х1ай тхан Дéла ! Гечдéхьа сýнá а , сан дéна-нáннá а , [массό а] муъманáхaнá а — хьéсап х1уттучу дийнахь !»\n42.Хьýна [хетнé а] ма хéтийла Аллах1 чидам [тергам] бόцуш] зуламхόша дечух . Баккъалла а Цό т1аьхьатоьтту уьш шéна чохь б1аьргаш къаьрзачу [къемата] дийнé .\n43.[шаьш] Хьаьвдда [бевдда] , шайн кортош айъина , шайн хьажар [къáрзар] шайга юхацадоьрзуш , шайн дегнаш даьсса долуш .\n44.Д1ахьéдé нáхана цáрна 1áзап дόг1ур долун де . Шаьш зуламдинчáра эра ду :»Х1ай тхан Дéла ! Т1аьхьататтахь тхо [юха дуьненчу дахкийтарца] гергарчу хéнé , [т1аккха] Хьан кхайкхамна жоплур дара όха , [Хьан] элчанашна т1аьхьах1уьттур дара тхо» . Шу дáцара ткъа хьáлха [дуьнен чохь долуш] дуй биънарш , шай [дуьненчуьра] д1атилар [д1адовлар] дац [аьлла] ?!\n45.Шу [дуьнéнахь дáха] хевшира шаьш [шул хьалха] шайн дог1машна зуламдинчéран х1усамашка , шуна билгалдéлира Óха мýха [та1зар] дина цаьрна , Óха дáлийра шуна масалш [амма ашa хьéхам ца ийцира цáрех].\n46.Цáра йира шайн мéкарлό , Аллах1ан гергахь [хууш , евзаш] ю цéран мéкарлό . Йáцара цéран мéкарлό [мел йоккха елахь а] шéца лаьмнаш д1атуьлур долуш [уьш д1атилчá а бакъό д1атуьлур йолуш].\n47.Хьýна [хетнé а] ма хéтийла Аллах1 , Шен элчанашна [Шá йина] Шен ч1áг1ό йόхор йолуш [ву] . Баккъалла а Аллах1 сийлахьнаг , [Шен лешна] ч1ир оьцург ву .\n48.Цу [къéмата] дийнахь латта кхéчу лаьттаца хуьйцур ду , стигланаш а [хуьйцур ю] . Уьш гучубевра [хьалабевра] бу [шайн кешнашчуьра] цхьаъ волчу , нуьцкъала волчу Аллах1ана [хьалхá].\n49.Хьýна гур бу къинош дерш цу дийнахь [шайна] буржалш тоьхна [з1éнашца бихкина].\n50.Цéран бедарш силамах [хир] ю . Ц1ерό д1алόцур ю цéран яххьаш .\n51.Аллах1а дéкхархьама х1όр синна шá [дуьнéнахь] гулдинарг [лехнарг] . Баккъалла а Аллах1 хьéсап чехка деш ву .\n52.Х1ара [Къуръан] нáхана [боссийна] кхайкхам [хьéхам] бу , цáрна цуьнца кхéрамтасá а , царна баккъалла а И [Аллах1] цхьа Дéла вуй хаийтá а , [иштта] хьéкъалан дайшка ойла яйтá а .\n26 августа, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 762 Хьаьжна\n« 15 — Сурат Альхьиджр\n13 — Сурат Арра1д »


...Юха а Омскера набахти - къизалла\nБакъоларъярхоша орца доху: Омскерчу набахтехь гIелойо нохчочунна\nОмскерчу колонехь хьийзош ву Бисултанов Малхо, хаам баржийна Оьрсийчуьрчу журналисто, бакъоларъярхочо, "Чохь йоллу Оьрсийчоь" юкъараллан куьйгалхочо Романова Ольгас.\n"Чохь йоллучу Оьрсийчоьнан" адвокато Гончарова Верас ша "Кавказ.Реалиица" динчу къамелехь бахарехь, юхьанца Омскерчу ИК-7 набахтехь етташ кхаьбна Бисултанов. Дехьаваьккхина циггарчу ИК-6 набахте, амма тоьлла хьал дац цуьнан цигахь а. Адвокато ша арздинера оцу хьокъехь, ткъа дитина бехктакхам ца айбеш, ша кхидIа а къийсалур ю, боху.\n"Малхо КПТехь (тутмакх, шавоккхий, таIзардеш чувуллу чоь) вара тахханалц, хIинца иза СУС-е дехьаваьккхина (луьрачу хьелашкахь кхобу чоь). Могашалла дика а яц цуьнан. Кеста дарбан цIийне вуьллур ву иза, аьлла соьга. Юха а гIур ю со и волчу набахте, луьстур ду-кх цигара хьал", - элира Гончаровас.\nБисултанов Сайдрамзанан воI Малхо вина 1971-чу шарахь. Деа беран да, бизнесхо, "Ваша Газета" ("Шун Газет") цIе йолчу газетан штатехь воцу корреспондент, коррупцина духьалоечу юкъараллан декъашхо. 2005-чу шарахь Украинехь ваха бакъо елла цунна Киево, цигахь Мелитополь гIалахь ваьхна 2011-гIа шо тIекхаччалц.\n2011-чу шеран гурахь социалан "Одноклассники" машанехула цхьана стага – телефонехула "Шереметьев Александр" ву ша олий деш хилла цо Малхоца къамелаш – кхайкхина иза "Мосфильмехь" йоккхучу филмехь васт хIотто. Украинера Москох а кхаьчна, "Мосфильме" а вахана, "Шереметьевга" телефон а тоьхна, иза неIарх чуволлушехь, тIекхетта цунна туьтмIаьжигаш йоьхна нах, цара лаьцна вигина Москох Раменки декъан полице. Полисхоша дIакхайкхийна цуьнга, "Тимиргираевна дуьхьал айдинчу бехктакхаман девнца доьзна лаьцна хьо", аьлла.\nИштта кхаьчийна кхеле Бисултановна вевзаш а воцчу "Темергираевн" бехка юкъа а озийна. Раменкерчу полицина кхуьнца наркотикаш а"карийна".\nПолицино шеца лелийнарг харцо ю, аьлла, Бисултанов Малхос чуделла арз терго а йоцуш дитина Талламан комитето, леткъа адвокат Гончарова.\n"Темиргираевн а, Мандараевн а" цIе йолчу бехктакхаман девнах кIезиг ду адвокаташна хууш. Дийцарехь, иштта цIераш йолу ши стаг хилла нахера ницкъаша ахча дахарна бехкевеш. Бисултановна цкъа-шозза гина вовзаш хиллачух тера ду Тимиргираев. Ткъа и вовзар бехктакхаме кхаччол хIума дацарна, полисхоша шаьш долчу вигича наркотик бухакхоьссина Малхона, аьлла хета адвокатна.\nТаIзарш а, дахарх дIатаса гIортар а\nНабахте дIакхаччалц, изоляторехь волуш, ницкъ ца бора Бисултанов Малхона, доладелира дерриг а иза 2015-чу шарахь ИК-7 набахте кхачийча. Оцу набахтехь цунна а, кхечу тутмакхашна а тIехь латточу гIелонех лаьцна "Новая газетано" ("Керла Газета") дийцира шен "Ломка.Омск" артиклехь.\n"Чохь йоллу Оьрсийчоь" юкъараллан адвокате Гончарова Ольгига дахьийтинчу кехата тIехь Бисултановс боху: "…коьртах боьлллинчу тоьрмигна тIоьхула лергаш долу куй тиллира, скотчца тIечIагIбира, логах а хьарчийра скотч. ТIаккха когийн маза-пIелгех тоькан серий тийсира, тIаккха суна хи тIедоьттира, серий Iовратах а тийсира, ток етта йолийра. Со тиларчу ваха воьлча, тIе хи детта буьйлалора , бетах еттара суна. Юха сан мара дIакъевлира, багахула садеIийта, гIайбин лоччарца, молуьйтуш, хи лешадора суна бага. …Когаш тIе хи а доьттина, коган айрех етта йолийра, шолгIачу дийнахь сан когаш, бистина, бIогIамаш санна бара, когакIелош йистина, сийна-Iаьржа яра".\nШи бутт хьалха Бисултанов Малхос, шен лаамехь дахарх къаста дагахь кехат яздира набахтин коьртачу хьаькаме: "Доьху Хьоьга 18.06.2018 дуьйна со юуучух дIахадор. Сан дехар дац набахтехь ас токхучу таIзарца доьзна, амма дозу суна сайн оьмар айсса хадо лаарца".


ЛоархIаме дарашта юкъе, массе хана а, ший лакха моттиг дIалаьца лаьттад хьонк гулбара гIулакх. Укх шера, хьалхарча деношка денза, базар тIа дохкаш да из хами махи баь варгвоаца доккха беркат.\nХIаьтта хьабаьннача хана, цун мах 1000 сомага кхоачаш лакха хуле а, хьонк ийбераш дукха хул. Вайна, даьй хана денза, ховш да хьонк геттара чIоагIа дарбане болга. Дуккхача лазарашта духьала отта низ бола из баьца даар, Россе бахача, шоай бовзарашта, безарашта дIабохьийт наха.\nХIаьта, из гулбара болх мел хала ба ховргдац, из леладечун мара. Iан деной шелал юаш, лай кIалара из хьабахабезарал совгIа, хьунагIа лела кхераме а я. Дуккха моттигаш хинний, хьонк гулбеш лелараш, кIоаргга хьун юкъе дIачубахий, тувлалуш, лазар лоацаш.\nЦудухьа кхайкарал ду, МЧС болхлоша, лоралуш хилара нах тIахьехаш. ХьунагIа водачо, шийца хьаэца деза — дIайха барзкъаш, цIилеторгаш, компас, телефон. Цул совгIа, хьунагIа бийсаш йоаха гIулакх а дIадаккха деза.\nМЧС болхлошкеи цIагIарбарашкеи хоам бе беза, ше хьонк гулбе лаьрхIача доазонах.