Кемана ша хаале, гергарнаш Рамаданца декъалбина дагестанхочо. Цул тIаьхьа…\nШереметьевохь цIеяьллачу кеманца хиллачех велла 41 стаг. Царалахь ву тIеман хIордакеман мичман Искандеров Навруз. Хьовзам толлуш хьийзачу цуьнан доттагIаша а, кеманчуьра дийна арабевллачара а дийцарехь, кIелхьаравала аьтто хилла 23 шо долчу дагестанхочун, амма иза сецна наханна гIодеш.\nКху беттан 5-чохь иккхина бохам. Мурманске даха новкъадаьлла Sukhoi Superjet 100 кема, стигал даьлла 28 минот йолуш юхадирзина ша гIаьттинчу Шереметьево. Мотораш дагадоларна. 78 стаг хилла чохь.\nТалламо зуьйш ю массех верси: пилоташна кема дика девзаш цахилар; диспетчерша шайн болх бан ма-безза цабар; кема тIомадаккха тоъал кийча хилла дацар; чолхе хенахIоттам. Иштта боху Оьрсийчоьнан Талламан комитето шен сайтехь.\nАэрофлот авиакомпанино пхиппа миллион сом ахча лур ду SU1492 рейсехь беллачийн доьзалшна.\nДагестанан куьйгалхочо Васильев Владимира а аьлла, ша гIодийр ду кхелхинчу Наврузан гергарчарна.\nАмма дацара Наврузан я да-нана а, я йиша-ваша а. Да велла иза бер долуш, нана лурчах раках кхелхина.\nЧIаьнкъа (метис) вара Навруз, да – казах, нана – Каякентан кIоштарчу Усемикентера гIумки.\n"Тийна бер дара Навруз жима волуш. Суна иза оццул майра, доьналла долуш хьалакхуьур ву аьлла а ца хетара, амма цунах-м эскархо-эпсар а тIехь хилира", дагалоьцу кхелхинарг цуьнца цхьаьна школехь дешначу Исмаилов Шемала ша "Кавказ.Реалиица" дечу къамелехь.\nИскандеров Навруз жима волуш ( аьрру агIор хьалхарниг)\n7 класс яьккхинчул тIаьхьа ХIинжа-ГIаларчу кадетийн корпусе дехьавалла Навруз. Цигара ваьлча, вахана Петарбухарчу тIеман-хIордан политехинституте, гIуллакхдеш вара Мурманскехь тIеман х1ордакеманца.\nЮьртахоша дийцарехь, даймахка вогIийла ца хуьлура цуьнан цхьа наггахь бен.\nБохам хиллале хьалха жимастаг кхиина Дагестанехь хан яккха, меранна дарба дайта, цергаш тоян, машен лело Iама, дьйцу цуьнан доттагIчо Шемала.\nШа Москох дIакхаьчнийла а хаийтина Шемална Навруза, мархин бутт болабаларца иза декъал а вина.\n"Бегаш хаза болуш вара Навруз. Цо беламе цхьа хIума аьлча, тешара массо а. Вела а ца луш бора бегаш. Даима а, бехк ма билла ша бегашбарна, олура", дагалоьцу Шемала.\nДоттагI ца кхета, "стенна ца вуьйцу хIинца Навруз?"\n"Ур-атталла видео а дIайоккху интернетера, оха иза юхачухIоттийна ялале", цецвуьйлу Шемал.\nКIанта хьехориг ю цо а, Наврузца дешначу кхечу кегийрхоша а кеманца хилла бохам гойтуш яьккхина хроника. Оцу чохь комментаторо боху: "Навруз хиина Iен меттиг 11-чу могIарахь, атто агIор, йистехь бу. Дийна бисина цул хьалха хилла массо а, делла шиъ доцург – Пилипчук Альбина а, Джереми Хинтон Брукс а (Iамеран Цхьаьнатоьхначу Штатийн вахархо). Цараний, Искандеровний юкъахь гIентийн кхо могIа бен бацара".\n"Видео чохь Наврузан аз ду, цо эпсаран озаца боху нахе: "Массо а арадовла!" Иза шеко а йоцуш ву Навруз. ТIеман хIордакеманийн эпсар ма вара иза", дуьйцу Шемала.\nКхидIа а боху видео чохь комментаторо: "Ша кIелхьарвалар дуьйцуш Молчанов Олега элира, ша шен зудчуьрчу 12-чу могIарахь хиина вогIура, цунна тIехьа хилла Навруз. МолчановгIара дийцарехь, цхьа жимастаг вара наханна гIодеш, хилла иза я ца хилла кеманчуьра белхахо, царна ца хаьа".\nКомментаторо хьехош волу белхахо (стюарт) Моисеев Максим ву. Иза кеман цIоганехь хилла, инструкцино бакъо ца ло цунна хьовзам хуьлуш шен белхан меттиг йита – "цундела кхочийла дац стюарт Навруз Iийначу метте".\nИсмаилов Шемал тешна ву шен доттагI Искандеров Шемал, шен дийна виса таро йолушехь, нах кIелхьара баха бухасецнийла кеманчохь.\n"Богучу нахе а хьоьжуш, иза цкъа а Iийр вацара", боху Шемала.\nУллеранаш бацахь а, цхьаболу гергара нах болуш ву Шемал. Оцу нахана хала ду видео хьовса:\n"Лазам бу цаьргахь. Дакъа дIадолла шайга схьадаларе сатуьйсу цара, кIиранах хьежа беза аьлла: экспертиза чекхъяллалц. Бакъду, Наврузан шичас дина Iедална оьшуш мел долу тоьшалла. Дакъа сов даьгна а дац боху", дийцира Исмаилов Шемала.


Президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс бакъ ца дина Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца шен дов хилар – цо дIахьедина, политикца доттагIаллин уьйраш ю шен аьлла.\n"ЧIогIа дикачу юкъаметтигашца ву со а, Кадыров Рамзан Ахматович а, тхайн къамелашкахь наггахь вовшийн критика яр а нисло. ДоттагIаллица", - далийна ТАСС агенталло Кремлан векалан дешнаш. И хаттар динера Песковга шинарин дийнахь журналисташа.\nКарладоккху, Нохчийчоьнан куьйгалхочо критика йира Песковна, Украинан дозана тIехь ву бохучу шена инарла-лейтенанта чин даларца декъал ца вича, амма "патриот" ву элира цо Оьрсийчуьра дIавахана тележурналист Ургант Иван. Цул совнах, регионан куьйгалхо "тIеман партин" векал санна вистхилира, Песковс Украинаца дийцарш кхин дIа а дан деза аларна дуьхьал.\n«Медузас» шен шина къайлахчу хьостанна тIе а тевжина, хаамбира хIетахь, Песковна телефонехула кхерамаш тийсина аьлла. Сайтан хьасташа чIагIдора, вовшахкхетта деш тIелатар-м дац пресс-секретарна, амма Путина иза а доьхкуш дац аьлла. Делахь а, ресурсаца къамелдинарш тешна бара, массарна а гуш-хезаш пресс-секретарехьа гIо даккха "хIуттур вац" президент, хIунда аьлча, Украинаца дийцарш дарх хаттар цуьнан рейтингах хьакхадала тарло.\n«Проектан» журналисташа иштта хаамбира, цхьайолчу пачхьалкхан зорбанан гIирсашна дихкина Iедалхошца дага а ца бовлуш, Кадыров Рамзанан Украинерчу тIамах деш долу дIахьедарш дало. Нохчийн куьйгалхочуьнца иккхинчу конфликтана жоп луш йина Песковн гIулч яра иза, яздора зорбанехь. Кавказ.Реалиина къаьстира, тIом болабелчхьана федералан зорбанан гIирсаша Кадыров Рамзанна шайн эфиран кхо минот бен елла цахилар.\nТIаьххьарчу шина баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан Украинерчу тIеман коьрта рупор хилла: шен телеграм-каналехь цо денна дуьйцу нохчийн эскархойн хьалхататтадаларх, цара дендолчух, йоьшу шен мостагIашна байташ. Регионан политикан гIаравийлар гуш лаьтташехь кхуьуш ду - Чиллан-баттера схьа дуьйна цуьнан агIоне язбеллачийн терахь лакхадаьлла – 60 эзарна тIера шина миллионе кхаччалц. Делахь а, контентан дикаллех кест-кеста хеттарш кхоллало. Кавказ.Реалиина эксперташа дийцира хьалхо, тоьхна доза доццушехь, Нохчийчоьнан куьйгаллин хIунда яц таро кхачам боллуш эвсара информацин болх дIабахьа.


Итт стаг ву лаьцна ГIалгIайчуьрчу «Э» центран буьйранча вер толлуш\nМоскварчу Басманный кхело уьтталгIа стаг лаьцна ГIалгIайчуьрчу «Э» центран куйгалхо Эльджаркиев ИбрахIим а, цуьнан ваша а вийнарш лохуш хьочу талламца доьзна – Чаниев Мохьмад-ГIази. "Интерфакс" агенталло бина и хаам, кхелан пресс-гIоьнчас Морозова Иринас еллачу информацица.\nЛаьцна кхаба магийна Чаниев кхаа баттахь.\n«Кавказ.Реалиино» яздина ма-хиллара, оццу Басманный кхело массех де хьалха лаьцна латто магийра дуьйцу зулам бахьанехь изоляторехь кхобуш волу 6 стаг.\nЛецна кхобу бу ши бутт гергга бу Москвахь ЭльджаркиевгIар байарца доьзна БатIал-Хьаьжин мурдаш Белхароев Iалихан, Накастоев Iиса, Картоев Iела, зулам дайтина хила тарлуш волу совдегар Полонкоев Хьасан а, цуьнан воI Полонкоев Закри а, церан гергара стаг Полонкоев Аслан а.\nАмма Полонкоев Хьасанан адвоката Мусаев Мурада бахарехь, иза изоляторе хьажийна кхечу бахьаница - шо хьалха полисхо вен гIортар толлуш.\nБайначу баттахь кхело лаца магийра ведда, лохуш волу Картоев Къурайш а. Иштта чохь валлош ву Костоев Гилани а, Арапиев Ахьмад а.\n"Интерфаксан" хьостанаша дийцарехь, Несаран кIоштарчу Эккаж-Къоьнгийн Юьртара 46 шо долу БатIал-Хьажин мурд Картоев Къурайш («Коля») ву айдинчу девнан коьрта бехкахо. Цо байинчух тера ду ЭльджаркиевгIар, иза Туркойчохь къайлаваьлла хила тарло, талламчашна хетарехь.\nЛахьан-беттан 2-чу дийнахь Москвахь дира зулам. ГIалгIайн «Э» центран буьйранчица Эльджаркиев ИбрахIимца цхьаьна вийра цуьнан ваша, Москварчу цхьана клиникан лор Iабдул-Ахьмад.\nЮристаша бахарехь, цIий Iанийна нах «Э» центрехь хьийзор а, беттанаш хьалха БатIал-Хьажин тIаьхьенах волу Белхароев ИбрахIим вер а доькхуш.


Чиллан-бутт 28, 2013\nШема -- Нохчийн тIемало Абу ал-Валид Шишани, 2013\nМассех кΙира ду Малхбузерчу а, Ιаьрбийн мехкашкарчу а зорбан хаамаша Шемарчу тΙамехь дакъалоцуш нохчий бу бохуш чΙагΙдо. Амма тоьшаллаш ца карадора и хаамаш цхьалхабаха луучарна. ХΙинца и аьтто белла Ю-Тюбехула шаьш Шемарчу гΙаттамхойн пропагандисташа.\nНохчийн-оьрсийн тIамехь санна, цхьадолчу Iедалша аьттонаш бо, арахьара чу а буьйлуш,Шемарчу гIаттамхойн могIарех дIабетталучу нахана. Оцу бахьаненна гIаттамхошна герз далар дихкина ду Малхабузерчу пачхьалкхаша, уьш кхоьру герз Шемахь тIех шуьйра даржарх.\nШемарчу гIаттамхошлахь нохчий бу боху дикка хан яра. Амма иза хIинццалц тIечIагIдан тоьшаллаш дацара вайн. Ткъа хIинца шеко а йоцуш олийла ду - Шемахь нохчийн тIемалой хилар билгалдаьлла.\nЧиллан беттан 22-гIачохь Iаьрбийн "Ал-шаркъ Ал-Авсато" газето арахийцира Умаров Докка Шемарчу Салафи-джихIади Ал-Нусра декъан тIемалошна орцахваьлла, Шема кхаьчна аьлла. Цул сов, Чиллан беттан 18-гIачохь Либнанера газеташа даржийра Шемарчу гIаттамхоца тIом беш 7 нохчо вийна аьлла. И хаамаш бакъбеш кхин цхьана а хьостано ца яьккхира билгало.\nТIаьххьалц нохчийн тIемалой бацара Асадан Iедална дуьхьал тIемаш бечаралахь. Уьш бу бохург еккъа цхьа Шемарчу Iедалан политика ю, олура тергамхоша, бахархой шаьш-шайн бойъуш бац, арара чубаьхкинчу террорхоша до иза алархьама. Амма Iаьрбаша ма аьллара, цIе яцахь, кIур а хир бац.\nЧиллан беттан 21-чу дийнахь Шемара Ал-ЛадикъихI гIалахь туп тоьхна тIом беш йолчу Ал-Нусра тобано видио арахийцира цигахь тIом бечу нохчо ден къамел тIехь а долуш.\nОцу видиохь къамел дийриг Шемарчу нохчийн батальонан баьчча Муслим Абу Ал-Валид ву аьлла ду яздина. Абу Ал-Валида шена а гуш кхелхинчу кхечу нохчочух кадам беш, иза декъал веш къамел до. Цо вуьйцург Шишани Iабдалла цIе йолу кхин цхьа нохчо ву.\nШема -- Iабдаллахь Шишани,нохчо, бутт хьалха кхелхина тIамехь, цуьнан накъоста Шишани ал-ВалидиАбу Муслима Ю-Тюбехула тоьшалла дарехь.\nАбу Ал-Валид: "Iабдалла кхузахь суна а, вежаршна дика вевзаш вара цIера дуьйна. Цуьнан хьал девзаш, цо цIахь хьегна долу къа а, дина джихIад. Нехан санна къахьегна вара. Нехан санна хIума девзаш а, карах долуш а вара. Цигара схьа варан бахьана, шега далуш дерг деш, кхин хьаннаш юккъехула лела могашалла йоцуш. Хьаннашкахула кхин лела ца луш, лела аьтто боцуш, Шемара джихIад девзича, кхуза схьаван негатдина схьавеана вара.\nКхузахь вежаршна хьоьхуш, Iамадеш дика къа хьийгира цо. Вежарийн чIогIа самукъадаьллера иза схьавеъча, хIунда аьлча, дукха хIума девзаш вара, тIеман говзалла а, тактика а езаш вара. Дукхахболучарна тIемтIехь девзина доцу хIуманаш девзаш вара. Шена девзина Iилма нахана Iамадеш, нахе къахьегийтира цу тIехь.\nТIаьхьара а, цхьана операци цхьаьна арадевллера тхо. Цига дахча –бакъдерг аьлча, чIогIа майра дог дара цуьнан. Цхьана хIуманах а юха ца кхеташ, чугIертар волуш вара. Вахна, цигахь хьалха а ваьлла, мина эккхина, дIакхалхар хилира цуьнан. Дала гIазот къобал дойла цуьнан. ВаллахI тхуна боккха эшам-м хили, тхуна чIогIа дика накъост вара иза. ХIун дийр ду, джихIад ду-кх хIара. АллахIа шена везаш верг шена лиъча дIаоьцуш ву-кх. АллахIе цуьнан гIазот къобал дар дехар, дика дерг дехар, собаре хилар бен, кхин вайн карахь хIумма а дац".\nТкъа хIара ю рогIера кхин видео. Вай лакхахь бийцинчех а боцуш, рогIерчу кхечу тIемалойн тобанера бу кхузахь къамелаш ден нохчий.\nЛондонера журналист Шишани БатIал Мурад Шемарчу гIаттамхойн могIаршкахь тIом беш нохчий хилар билгалдоккхуш таллам бан волавелла дукха хан ю. Абу Ал-Валидан къамел хезча, цо иштта дийцира Маршо Радиона.\nШишани: "Шемара хьал чолхе даьлча дуьйна тидамехь латтадо ас. Шемарчу Iедало маситтаза кхайкхийра, шена дуьхьал тIом беш нохчийн бу, аьлла. Со тIаьхьаваьлча дуьйна схьа, тIемалойх цхьа а нохчийн маттахь вистхуьлуш суна нисъелла яцара я видио я аудио. ХIинца хIара а кхин шиъ-кхоъ а ю нохчийн маттахь арахецна.\nНохчийн маттахь къамелаш а деш, нохчийн кIентий Шема чохь хилар билгал доккху оцу видиоша. Юьхь дIалечкъон гIерташа бац. Шаьш муьлш ду хоуьйтуш бу. Уьш бевзаш нах а бу сан тIекхочехь. ТIаьхьаваьлла хаьттича, дукхахберш Гуьржийчуьра бу, вайн Гуьржийн махкахь беха бацой бу уьш, злира соьга. ХIетте а, уьш дукха хир бу аьлла ца хета суна. Дукхахберш Iаьрбийн мехкашкахь деша баханчех бу.\nШема лела нах маситта къомах бу, амма къаьсттина вайн нохчийн цаьрца хилар дестадо Iедало а, шаьш гIаттамхоша а. Шайн газеташкахула даккхий дийцарш арахоьцу. Суна хетарехь, цу чохь вайнчех берш, дукха бацахь а, кадолуш болчух тера ду. Цундела, Iаьрбийн тIемалойн тобанаша дозалла деш, дуьйцу, кхайкхадо Интернетехула".\nIаьрбийн мехкашкахь бехачу нохчашлахь а бу джихIадан идеологех дог тешна кегийрхой, хIетте а, Шемарчу гIаттамхойшна гIодеш, тIом бан баха гIерташ а бац уьш, я бу аьлла хIинццалц хезна а дац. Урдунера тIемалой-м цкъа Нохчийчохь тIом бинчул тIаьхьа кхечунхьа цхьанхьа а тIом бан лелла а бац.\nНохчий бу Шемарчу тIамехь дакъалоцуш


Ставрополерчу бусалбанашна таIзар дина, Iедалшца дага а ца довлуш, назбанаш аларна\nСтаврополан гIалан Промышленни кIоштан кхело жоьпе озийна делах теша кхо стаг, Iедалшца дага а ца бовлуш, цара динца йоьзна мероприяти ярна. Саламов Мохьмада а, Хаамирзаева Раджаба а, Гитинов Мохьмада а даре дина шаьш бехке хилар, ламаз а деш, динца боьзна бусалбанийн гулам дIабахьарна.\nАдминистратива бехктакхаман гIуллакх къастош гулйинчу материалашца а догIуш, Ставрополехь "София" олучу банкетин чоьнехь дин лелорца боьзна гулам дIабаьхьна цара, Iелим наха хьехамаш а беш, назбанаш а олуш. Оцу вовшакхетарехь дакъалоцуш хилла 200 сов стаг, цуьнах лаьцна хаам баржийна хилла инстаграм машанехь.\nАдминистративан бехктакхаман гIуллакхаш суьде кхаьчна ГIадужу-беттан 26-хь, амма кхело сацам хIинцца бен ца бина.\nКхеле озийначара массара а бехк тIелаьцна, цара дIахьедина шаьш дохкадевлла Хиларх лаьцна, административан къепе талхорна. Оцу кхаа стага дичунна гIуда тоха дезаш дара, я уьш чубохка безаш бара хIоранга а 10 де-буьйса набахтехь а доккхуьйтуш.\nИ кхо гIуллакх листинчу федералан суьдхочо Филимовнов Александара мелла а кIеда таIзар кхайкхийна - ишттаниг лело мегар цахилар дIахаийтар.


Ирсе ву-кх паччахьна там бинарг!\nКадыров Рамзанан кхаа кIанта совгIатна 12 миллион доьху машен елла совгIатна шайн тренерна.\nКар-кара оьцуш, дийцаредеш, гаттонехь ю социалан зIенаш Нохчийчуьрчу вахархочо Эдилов Iабдул-Керима Инстаграмерчу шен агIонтIехь бинчу хааман хьокъехь.\nПIераскандийнахь 24 шо кхочуш вина де дара цуьнан.\nДагахь а доцуш, шена Кадыров Рамзанан кхаа кIанта совгIат дарх, кхаъ боккху цо, дозаллица.\n«Сан дахарехь кхачо ю массо а хIуманца! Амма уггар со воккхавийриг ду, Ахьмад а, Эли а, Адам санна вежарий, сан хилар. Оха дуккха а хан дIахьо цхьаьна, сан оцу берашка болчу безамах, сан царна тIерахиларх дешнашкахь дийцина а вер вац. Винчу денца декъалвеш, цара суна динчу совгIате ас цкъа а са а ца тийсийнера - Порше Панамера машен елла суна», яздо Эдилов Iабдул-Керима.\nНемцоша арахецначу Порше Панамера машенан мах хадийна 10 миллион гергга сом.\nТкъа мила ву ша Эдилов Iабдул-Керим?\nИза Нохчийчуьра эйинчу кепан латархо ву. UFC (Ultimate Fighting Championship) (Латархойн юьззина чемпионат) лигехь ву.\nЦул совнаха, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан кхаа кIентан тренер а ву иза.\nДелахь а, Эдилов гIараваларан кхин а дара бахьанаш.\nМасала, антидопинган иккхинчу скандалехь а дикка гоьелира цуьнан цIе.\nIамеркан антидопинган агенталло 15 баттана дихкина цунна спортан барамашкахь дакъалаца, цо мельдоний лелорна.\nТалламбинчу агенталле Эдиловс, ша спортан хьашташна ца лелийна и молха, дарбадеш бен, аьллера.\nДелахь а, тIедогIучу шеран бIаьсте юккъе кхаччалц дихкина спортхочунна къовсамашкахь дакъалаца.\nОццу юкъанна Соьлж-ГIалахь "Grand Prix Akhmat-2016" Дуьненаюкъарчу турнирехь Кадыров Рамзанан бераша: 10 шо долчу Ахьмада, 9 долчу Элас, 8 шо долчу Адама а дакъалацар емалдира Оьрсийчоьнан ММА-н президенто Емельяненко Федора.\nКадыровна тешамечу бIоно цхьабоса Емельяненко сийсазвеш, маьттаза мел дерг яздира Инстаграмерчу шайн пенаш тIехь. Вара царлахь ша Эдилов Iабдул-Керим а.\nУкраинерчу гоьваьллачу латархочо Крылов Никитас гIо даьккхира, ша лоручу Емельяненко Федорехьа.\nИ ца тайначу Эдилов Iабдул-Керима шеца лата кхайкхира украинхо Крылов Никита.\nТкъа важа дуьхьал вац латарна, Крыловс доцца жоп делира Эдиловна: «Телефонаш а ца етташ, "вуьйр ву", "воккхур ву" бохуш, кхерамаш а ца туьйсуш, бIаьста тасалур вайшиъ.\nЦул тIаьхьа къаьстар ду, спортехь мила виса веза, социалан машанехь йозанаш деш мила Iен оьшу а».\nШайн тренерна Кадыровн доьзало динчу совгIатна тIе ойла юхаерзош, билгалдаккха догIу, цу кепара, да ваххал мах белла машен совгIатна ялар, дашо биргIанаш, унитазаш хIусамаш чу а хIиттийна, бехачу «паччахьан» доьзална хIун ду?\nДахначу винчу денца Кадыров Адам декъалвеш, цIарх вуьйцуш воцучо Merсedes SLS AMG 12 миллион сом гергга мах боьху машен елира совгIатна.\nЦа кхета, социалан машанашкахь пайдаоьцурш, мичара даьлла оццул ахча, тахана а берийн пособи тIехь Iачу кхиазхошна. Сонталла лору цара, тIаьхьалонан ойла а ца еш, латархочо ишта ледарниг шега далийтар.\nДуьхе кхиа гIертачу цара кеп-кепара дуьйцу шайна хетарг. Цхьана декъо хьогIаца, вукхара Iиттаршца.\nКIезиг бац и хаам къобалбарца тIеэцнарш а.\nИнтернетехь сурт тергоне эцначу нахах дукхахболучара кхардарца яздо, цамгарш лецна, бала хьоьгучу махкарчу берашна, газах, серлонах мах дIабала таро йоцуш кху муьрехь боьлхучарна, баттахь цкъа мукъане а шуьнехь жижиг ца гуш бехачарна, белхан къоьлла латтарна, махках буьйлучарна дахарехь цкъа мукъна а бовлуш белхьара шайн гергара «Ахьмад», «Адам», «Эла», баккъал а ирсе хир дара дерриг нохчийн къам.


ХIун бехк бу кавказхойн хелхаран?\nШи де хьалха Геленджик-гIалин урамехь кавказхойн хелхар дина аьлла, полици а, гIалгIазкхий а тIе а бетта белла дIалаьцнера 4 гIебартхо. Шиъ полицин декъера аравалийтинера, вукху шинна-хелхавийлинчунна 5 де-буьйса набахтехь яккха хан тоьхна, юкъараллан къепе йохийна аьлла.\nОцу хиламо а, кхечара а къеггина гойтуш ю тахана Оьрсийчохь къаьмнийн юкъаметтигаш муьлхачу хьолехь лаьтташ ю. Цхьана пачхьалкхехь деха цхьа къам ду вай, бохуш даимма кхайкхадахь а, кху тIаьхьарчу шерашкахь билгалдолу, къаьсттина кавказхошна дуьхьал дог-ойланаш чIогIа яьржина хилар.\nЕрриге а пачхьалкхна хаза а хезаш, вевзачу журналиста шен иинтервьюхь, кавказхошна маьттаза цIераш а кхуллуш, уьш шайн лаьмнашка цIалахка беза, уьш акха нах бу бохуш дийцича а, цунна цхьанна а кепара терго ца йина ницкъаллийн структураша.\nТкъа могIарера хелхар, ша хIордан йисте кхаьчна аьлла хезахетта гIебартоша динарг доккха зулам лаьрра.\nХIун бахьанаш го нохчийн юкъараллехь, хелхар а магош а ца хилча, аьлла хеттарш дира ас цхьацца тергамхошка. Шела кIоштера вахархочо Тепсуркаев Увайса иштта элира.\nТепсуркаев: "Хелха буьйлурш ца безар дац ииза. Уьш шаьш а бу шортта хелха буьйлуш. Экономикан хьал дика дац. Къаьмнашна юкъахь цабезам баржош лелош хIума ду иза. Хьан лелош ду а хаьа".\nНоьвран- кIоштерчу вахархочунна Тамаев Бисланна кхин цхьа а бахьана ца го кавказхойн хелхарш Оьрсийчохь дехкар- цабезам бен. Иза шуьйра дуьйцуш тахана дацахь а, и сурт лаьтта пачхьалкхехь, элира цо.\nТамаев: "Оьрсийчоьнца вай къовсам болабелча дуьйна схьадогIуш ду и хIума. Вай ца деза царна, вай цаьрца мел чIогIа марзо лелаяхь а, цIий церачуьнца ийдахь а, вай ца деза. Царна мегаш ду ша дерриг, вайчарна мегаш дац. Юкъараллан къепе ларар-кхин гIуллакх ду. Мала а мелла, харцхьа лелачарна таIзар дан деза, амма докхачу декъана вай цадезар ду бухе диллина".\nКавказхойн хелхаран говзанчана, «Вайнах» тобан хиллачу куьйгалхочунна, хIинцац Азербайджанехь пачхьалкхан хелхаран ансамблан куьйгалхо волчу Музакаев Дикалуна хетарехь, дайша леринчу оцу хелхаран сий дойуш цхьаболу нах бу аьлла дийцира цо.\nМузакаев: "Вайн дайн олуш хилла цхьа хIума ду «ТIараш тоьхначохь халхавалар осал амал ю» аьлла. Иза боккъала а осал ду. Хелхаран сий дойуш а бу цхьаболу нах. Нохчийн хелхар массарна а хазахеташ ду. Вайн хелхаран тобанаш мичча а яхча, чIогIа дика тIеоьцу уьш. Да хила веза цу хIуманан. Да воцучохь оьгIазло а, цакхетамаш а хуьлу".\nМасех шо хьалха кавказхойн хелхарш дехка долийча, Москох оьрсийн зудабераш юкъахь йолчу цхьана тобано акци дIаяхьара ЦIе майдан тIехь «Оьрсашна дукха деза кавказхойн халхар» аьлла цIе йолу.\nЦуьнан декъашхочо Кириленко Анастасияна хетарехь, оьрсашна бевзаш бац кавказхой, цундела цуьнах ду и кхерар элира цо ша йистхуьлуш.\nКириленко: "Навальныйс бохучо гойту оьрсашна хууш дац пачхьалкхехь кхидолу къаьмнаш дукха дуйла. Цо боху 85 процент оьрсий бу. 85 бац, 80 бен. Ткъа важа 20 процент кхидолу къаьмнаш ду. Оьрсашна ца хаьа, кавказхоша шайн хелхар цхьа хазахетар хилчий бен деш доцийла. Иза хелхар бен ца дац. Европехь кху дуьненахь мел долчу къаьмнийн хелхарш ду арахь деш. Суна ца хета иза. Боккъала иза ца дезачаьрга хатта деза хIунда ца деза иза царна аьлла".\nОьрсийчохь 3-4 регионехь магийна дац арахь кавказхойн халхар дан. Иза бухарчу нахана Iаткъаме хуьлу, бохуш ду. Дуьххьара Ростов-гIалахь, цул тIаьхьа Ставрополехь а, Краснодарехь а дихкина и хелхарш дар.


Бурчаев Хьалим | ВАЙНАХ\nНохчийн литературехь дика евза Бурчаев Хьалиман ц1е. Литература талламхо, критик, поэт, прозаик хиларе терра, цо кхиамца къахьегна тайп-тайпанчу жанрашкахь. 60 шо кхачарца иза даггара декъал а веш, «Вайнах» журналан редакцино дешархойн кхиэле юьллу цо язйина керлачу байтийн цикл.\nАс хьуна доггаха даьхна\nСан иллеш г1орасиз ду.\nДаг чохь ас экама кхаьбна\nСатийсам тем байна бу.\nХьоьгара хабар ца кхочуш\nЙоьду хан ма къиза ю!\nДог гуттар кхийда хьо йолчу,\nСагатдеш, цо хьийзаво.\nПаналлехь кхерста сан ойла,\nЦ1а ерзо ницкъ соьгахь бац.\nМаржа-я1, йиш хилча гойла!\nАмма вай т1екхочехь дац…\nМацца а вай цхьаьнакхетта\nДе даг1ахь, эр дара ас:\n«Малх бу хьо сан дагна кхетта!\nХьоьца бен сан ирс хир дац!»\nЦа хаьа вай гур ду ала,\nХууш дац х1ун эр ду ахь.\nХ1етте а, безаман г1ала\nБ1арлаг1ех сайн ютту ас.\nНагахь сан бертаза\nдаьллехь сох г1алат,\nХьо суна оьг1аз ма г1охьа.\nХьоьгара бехк хаза ду суна хала,\nБехказа вала некъ лохьа.\nДекъаза куралла суна ю хийра,\nЦа лело г1иртина шалхо.\nЦундела ду хала дош хаза шийла,\nСан бехк ахь суна схьабалхо.\nСуна ца лиънера вайн безам човхо,\nШеконе йойла ахь ойла.\nДагахь ца хиллера хьан дегайовхо,\nСан цхьана дашо шел йойла.\nАс доьху: бертаза даьллехь сох г1алат,\nКъинт1ера яккха дош лохьа.\nСан г1алат гечдаза цхьа де а суна\nДахлур ду эзар шарал а.\nХаалахь: ас цкъа ца бина тамаш\nАхь кура дийцинчух сайга.\nБакъду и – ахь парг1ат\nйоккху хьайн зама,\nХиларе терра хьайн шайнаш.\nХестабеш хьайн бахам,\nахь кура дуьйцу,\nХьо ваха хууш ву бохуш.\nХьаналчу дахарца хедда хьан некъаш,\nХьан уггар гергарниг – бохча.\nЦкъа мацах къоналлин\nсан доттаг1 хилларг,\nСан деган х1ора мерз бевзарг.\nХьан санна дуьненан\nдац-кха сан х1илла,\nХьан некъе бац-кха сан безам.\nЭвлаяъ со а вац сайн къинош доцуш –\nГалвийлла дахаран шовкъехь.\nАмма ас къонахчун куьг доггах лоцу.\nВоьлу со адамийн зовкхехь.\nАс цкъа а ца лайна стаг стага 1ехор,\nХьаькмашна хьеста ца велла.\nСан дахарх цхьанне а ца хилла 1еха,\nНицкъ болчух кхоьруш ца лелла.\nТкъа зама д1ауьду…\nСирло вайн гиччош…\nХьажал хьо – чаккхе ю кестта.\n1ожаллах т1ехвала карош дац гечо.\nКхиавац шен къинош литта.\nШен седа керчича, дуьненахь х1ора а\nВуьгуш ду т1аьххьарчу новкъа.\nКху лаьттан уггар а доккхачу хьолах\nДуьсудерг – марчоно къовлар.\nЯ ахь а д1ахьур бац лахьти чу бахам,\nЦу чохь ахь юг1ур яц г1ала…\nТкъа суна-м тоьар ду, нагахь сох наха:\n«Дика стаг вара и…» – алахь.\nХ1унда хуьлу х1инца ойла йочане..?\nпоэзия юбилей\t2016-10-10\nВперед: Бексултанов Муса. Хьаьркаш


Украинан тIеман Министраллин талларан урхаллин куьйгалхочо Буданов Кирилла дIахьедина, Кавказера схьабевлларш Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна кхачам боцуш вен гIоьртина.\n"Ши бутт гергга хьалха, олуш ма-хиллара, Кавказера схьабевлларш вен дан гIоьртина. Иза йиллина информаци яц. Цхьанне агIор кхачам боцуш тIелатар дан гIортар дара иза, амма иза баккъала а хилла. И гIуллакх гIардаьккхина дацара, амма иза хилла ду", - аьлла Будановс "Украинская правда" гIирсана интервью луш.\nОьрсийчоьнан Iедалша и хаам официалехь чIагIбина бац. Боьдучу тIеман хьелашкахь и информаци талла аьтто а бац.\nУкраинан къайлахчу сервисан хаамца, Путин Владимира жимдина шена уллорчу нехан терахь, бахьанех цхьаъ ду, хьалхо президентан политика къобалъеш хиллачу тобанашна юккъехь барт бохар. Будановс боху, эскархой "кхин башха тIеман тийсдаларш дIакхехьа лууш бац" шайна дукха эшамаш хиларна, ткъа шортта финансийн зенаш бахьанехь бизнес а ю шогачу кепехь тIамна дуьхьала, амма совдегархой иза диллина дIахаийта ца хIутту. ТIеман тийсдаларш дIакхехьийта лууш дуьххьара шайн хьашт доцучу ахчаш хьежор хьулдан гIерташ хилла йолу еккъа цхьа Оьрсийчоьнан лерина сервисаш ю.\nБудановс иштта тIечIагIдина Путинан чолхечу лазарех лаьцна хаамаш(шен декъехь цIе ца йоккху лазар долуш), амма цуьнан "мел-кIезга а, масех шо диссина", аьлла тIе а тухуш.\nОнкологин лазаршна тIехула говзалла йолу лор Путин волчу сих-сиха хьажа вогIу, аьлла хьалхо хаамбора "Проектано" – гIирсанна карийна Оьрсийчоьнан президентаца дIайса лела долара лоьраш. "Массочу хенахь аьлча санна, оьрсийн лидерца дIаселеларг Централан клиникан дарбан цIийнан белхахо Селиванов Евгений ву" – дуьйцу талламехь. Цуьнан дессертацин тема "Хенахь болу нехан, йа къанойн хьорзамхан Iийдарган (щитовидная железа) онкологи гучуяккхар, цунна дарба дар" ю. И стаг еккъа цхьа Сочи гIала Путин волчу мел-кIезга 35-зза веана.\nТекстехь нисса дIа ца боху Путин цхьана лазаро лаьцна ву, къаьсттина лоьрийн сацамаш а дац далийна.\nМел-кIезга шина меттехь "Проектан" ала йиш ю, Путинна операци, йа вуно чолхе процедура йина хилар, хила мега, букъанна – яздо гIирсано. Хьалхо зорбанаш тидам бина хилла Путинан публикера къайлавалларца догIуш ду и гIуллакхаш.\nГерманин федералан прокуратурано Нохчийчуьра схьаваьлла Валид Д. бехкевина махкахь веха кхин нохчо вен гIортарна. Иза вен аьлла тIедиллар Нохчийчуьра кхаьчна хилла, боху "Немецкая волна" хьостано, талламна тIе а тевжаш. "Пачхьалкхан тIедилларца стаг верах" пайда а оьцуш, дуьххьара, вийначун вешига Нохчийчоьнан Iедална критика йар сацадайта гIерташ хиллера, хаамбо сацамехь.\nМоскварчу полицино лаьцна Нохчийчуьра вахархо Денисултанов Артур (изза ву Курмакаев Артур а, "Динго" а), "Кадыров Рамзанан долара киллер" санна вевзаш ву иза. Полисхошна хетарехь, и стаг бехке ву 37 миллион соьманна курхалла лелорна. Хьалхо Денисултанов Дудаев ДжовхIаран цIарах йолчу нохчийн батальонан командирана Осмаев Адамна тIелатарна бехкевира.


Хаттам: 59% Оьрсийчоьнан бахархой дуьхьал бу "ковид-паспорташна"\nФСБ-н Нохчийчуьрчу урхаллехь болхбинарг бехкево стаг вен кечам барна\nВакцина тохийтинчу а, коронавирусах цомгуш а хилла, тобеллачу а наханна "ковид-паспорт" олу документаш юкъадохийла ца лаьа пачхьалкхерчу ах сов бахархошна. Оцу хьокъехь хаам баржийна РБК агенталло, SuperJob портало бинчу хаттаман жамIашна тIе а тевжаш. И тайпа документ юкъадаккха долош ерг ю Башкири. Иза оьшу аьлла хетарш бац I2% нах бен, ткъа 59% бахархой дуьхьал бу, 29%-на ца хаьа шаьш муха тIеэца деза юкъадоккху документ. Цамгарх иммунитет яьллачаралахь а, вакцинацех чекхбевллачаралахь а бу "ковид-паспорташна" дуьхьал нах – 55%. Читать дальше...\nХьал-де Iалашдечу компанино гаранти ца ло Путинан цIерпошт Къилбаседа Кавказехула ца бухуш лелийта\nОьрсийчохь уггаре йоккха ларалучу Iедалан а, нехан а хьал-де Iалашдечу "СОГАЗ" компанино президентан Путин Владимиран цIерпошт ца эцна шен Iуналле Къилбаседа Кавказехула лелачу юкъанна. "№I цIерпошт" кхерамзаллехь кхаба "Транспортан "Россия" комбинато" (президентана некъан хьашташ латтош йолчу урхалло) барт бо оцу компаница. Керла барт хIоттийна кхушаренна а. Амма и барт ца хьакхало ерриг а Оьрсийчоьнан некъех – шена тIе ца эцна компанино цIерпошт хьовзамех Iалашбан Нохчийчу, Дагестане, Къилбаседа ХIирийчу, ГIалгIачу кхаьчна нислучу ханна. Читать дальше...\nМоскварчу Савёлово кIоштан кхело лаца кхайкхийна мехах Воронежера совдегар Корнев Кирилл вен кечамбарна Алероев Iаьрби а, Нальгиев Ислам а, Замураев Иван а, яздо "Коммерсанто". Талламо бахарехь, 2016-чу шеран бIаьста мехах цхьамма дехна Нальгиев Исламе Корнев Кирилл вер. Нальгиевс, реза а хилла, шеца цхьаьна дехар кхочушдан ши накъост лехна – Замураев а, Нохчийчохь ФСБ-н урхаллехь леррина гIуллакхаш дIакхехьна подполковник Алероев а. Корнев вен тIаьххьара миноташ йисинчу хенахь зуламна духьалойина Iедалан белхахоша. Читать дальше...\nГуьржийчу боьлху некъаш лецна Iаьно, амма "бакъо яц Оьрсийчоьнан и пачхьалкх НАТО юкъа ца яхийта"\n700 кир кхоьхьу машен дIа ца яхалуш лаьтта Лакхарчу Ларсехь; охьашершинчу лайн тархаш кIел велла гIосалазийн спортан "Домбай" федерацин президент; Столтенберг: Оьрсийчоьнехь дац къастор, хир ю Гуьржийчоь, Украина Атлантикан тIеман альянсехь я хир яц\nЛачкъийна, Iазапехь валлийна, вийна: мила ву бехке нохчийн полисхоша вадийнарг валарна?\nХаси-Эвлара фармацевт Кардашов Алексей ша вийна аьлла, мукIарло динчу 36 шо долчу Соьлж-ГIаларчу таксхочунна Омаров Сайд-Мохьмадна динчу таIзаран хьокъехь чуделла арз Нохчийчоьнан Лакхарчу кхелехь листа дезаш ду. 2017-чу шеран Гезгамашин-беттан 14-чохь лачкъийра иза Хаси-Юьртахь Росгвардин эскархоша. Цуьнан машенахь Нохчийчу вигинера иза, цул тIаьхьа Кардашов цхьанна а гина вац. Кардашовца цхьана лаьцнера Омаров а: цуьнгара "Лирика" оьцуш хиллера иза, цундела юьхьанца дуьйна теш санна тIеозийнера. Читать дальше...\n43 вахархо велла, 1095 цомгуш хилла коронавирусах Къилбаседа Кавказехь дийнахь-буса\nТIаьххьарчу 24 сахьта чохь Къилбаседа Кавказерчу дарбан хIусамашкахь COVID-19 цамгарх велла 43 стаг. Официалехь цомгуш хилла лору дийнахь-буса 1095 вахархо. Уьнна дуьхьалоечу оперативан штабан хаамца, Краснодар-махкахь цомгушчех кхелхина 20 стаг, Ставропол-махкахь – 8, Дагестанехь – 7, Адыгейхь – 3, Кхарачой-Чергазийчохь – 2, ГIалмакхойчохь, Нохчийчохь, ГIебарта-Балкхаройчохь – цхьацца. Пандемин муьрехь ерриг а Къилбаседа Кавказехь коронавирусах велла лору 6 489 стаг. Дийнахь-буса а, юьхьанца... Читать дальше...\n700 кир кхоьхьу машен дIа ца яхалуш лаьтта Лакхарчу Ларсехь\n700 бIе кир хьоьхьу машен лаьтта сецна, БIон-Гуьржийн некъ белларе хьоьжуш Оьрсийчоьнан а, Гуьржийчоьнан а дозанерчу "Лакхара Ларс" социйлехь, хаам баржийна "Интерфакс0". КIира ду машенашлелорхошка доза хада ц ало: кху беттан 11-чохь, буса 10 сахьт даьлча къевлира БIон-Гуьржийн некъ, бахьана дара Гуьржийчохь хенан хIоттам эшар. "Казбеги" - "Лакхара Ларс" бен ца хуьлу Оьрсийчоьнний, Гуьржийчоьнний юкъахь болчу машенийн некъех Iаьнан муьрехь болх беш.\nСтохка Нохчийчохь лечкъийра Iедална муьтIахь боцу нах, бозуш боцчу блогерийн агIончашна тIаьхьабевлла а лийлира, ницкъбира меттигерчу бахархошна, холмачалла лелийнарш пачхьалкхан телевизионе а балош, цаьрга гечдарш дехийтира. Иштта, федералан бюджетан ахчанех гIишлош йира, ткъа дуьйцура, Кадыров Ахьмадан Фондан чоьтах хьалайина, бохуш. Кавказ.Реалиин материалехь дуьйцу шеран коьртачу жамIех лаьцна. Спецоперацеш а, нах лецарш а Оьрсийчоьнан регионашлахь "Нохчийчоь - уггар а кхерамза" республика... Читать дальше...\nАтлантикан тIеман цхьаьнакхетараллин (NATO) инарла секретара Столтенберг Йенса дIахьедина: Оьрсийчоьнехь бац къастам, хир ю Гуьржийчоь а, Украина а Атлантикан тIеман цхьаьнакхетараллехь я хир яц. Оцу хьокъехь хаам баржийна "Эхо Кавказа" портало. "Оьрсийчоьнан ур-атталла яц бакъо Атлантикан тIеман цхьаьнакхетараллина юкъаяха лууш йолчу йозушйоцчу пачхьалкхашна юкъагIерта а, уьш сецо а", – аьлла оршотан дийнахь Парижерчу арахьарчу гIуллакхийн хьаштийн Iилманийн школехь хIоьттинчу конференцехь. Масал далош... Читать дальше...\nОхьашершинчу лайн тархаш кIел велла гIосалазийн спортан "Домбай" федерацин президент\nДомбай юьртанна гергахь оршотан дийнахь ломара охьашершинчу лайн тархашна буханисвелла, кхелхина гIосалазийн спортан "Домбай" федерацин президент Маршанкулов Хьажамурд. Бакъдина иза цуьнан кIанта Шемала а, хаамбо REGNUM агенталло. Кхарачой-Чергазийчуьрчу Домбайна гергахь, Мусса-Ачитара юьртарчу гIосалазийн некъа тIе охаьшершина лома тIера ло. Тархашна буханисъелла гIосалазаш дIасайоькъу хIусам а, уллера кафе а. Юьхьанца лайшна кIел нисвелла бохура 4-12 стаг. ТIаьхьо кхаьчначу хаамца, орцано кIелхарваьккхинарг ву 6 спортхо, велла цхьаъ. Читать дальше...


Трамп Доналд: "Оьрсийчоьнан аьтто бан со цкъа а ца гIиртина"\n"Оьрсийчоьнан аьтто бан со цкъа а ца гIиртина"- аьлла, жоп делла президенто Трампа, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа тидам тIебахийтинчу пачхьалкхехь шуьйра девзачу газеташа Iораяьккхинчу шина публикацех вистхуьлуш. The New York Times газетано пIераскандийнахь хааме даьккхина, президенто ФБР-н куьйгалхо Коми Джеймс даржах ваьккхинчул тIаьхьа, цунна гонах талламаш болийна аьлла. Журналисташца къамел деш, Трампа и нах "сийдоцуш бу" аьлла.\nШоьтадийнахь The Washington Post газетано Iорадаьккхира, 2017-чу шарахь Гамбургехь Путин Владимирца цхьанакхеттачул тIаьхьа, Трамп Доналда Iамеркан гочдархочуьнгара, цу цхьанакхетарехь цо дина хилла йозанаш схьадаьхнера аьлла. Оха динчу къамелах информаци, ур-аттала администрацин белхахошка а цхьана нахала яккха хьан бакъо яц аьлла, дIахьедина хиллера президенто. Оцу вовшахкхетарехь хIетахь пачхьалкхан секретарь хилла Тиллерсон Рекс а хиллашехь, и информаци Трампан критикаша сингаттамца тIеийцира.\nОршотдийнахь президенто дIахьедина, юьйцучу инцидентех шена хууш хIума дац аьлла. Кхиаме дара аьлла цо Путинца хилла цхьанакхетар. "Инзаре хIуммаъ дац кхузахь. Цу кепара цхьанакхетарш тхан даим а хуьлу", - аьлла Трампа.\nНизамаш юкъадохучу масех демократо дIакхайкхийна, шаьш Трампан гочдархо юкъа а ялийна, гIуллакхах талламбан дохку аьлла.


Сенатор хила дагадеана Джабраилов Iумарна\nРБК каналана еллачу интервьюхь дийицна бизнесхочо шен лаамех. "Юха а сенатор хIотта лаьара суна. Суна хIинца хаьа, айса нийса хIун ца дора а, Оьрсийчоь Европан Кхеташонан Парламентан ассамблейн (ПАСЕ) юкъаяхча, сайх мел пайда хир бара а. Санкцеш совцор яра, дуьненахь а хийцамаш хир бара", - аьлла, дIахьедина Джабраиловс.\n2004-2009-чу шерашкахь Нохчийчоьнан цIарах сенатор вара Джабраилов Iумар, ишта федерацин Кхеташонан куьйгалхочун дуьненан юкъарчу гIуллакхашкахула гIовс а, ПАСЕ-хь оьрсийн делегацин декъахо а вара иза.\nМаршо Радионо дийцира, кху аьхка Four Seasons отелехь герзаш диттина аьлла Москохарчу полицино лацарх Нохчийчоьнан цIарах Федерацин Кхеташонан векал лаьттина, «Аванти» ассоциаци кхоьллина Джабраилов Iумар. Бехктакхаман гIуллакх долийнера совдегарна дуьхьал.\nКхело наркотикаш лелорна 4 эзар сом гIуда тоьхнера Джабралиловна\n"Нерваш жимма меттахъевллера сан, со къера ву сайгара даьллачунна. Отелан белхахошкара цатам хиллера суна, амма ас цхьанна а дина зен дац", - аьлла, вистхиллера "Вести" агенталле Джабраилов Iумар.


ХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 207 077 яззам бу.\nДийнахь хилларг — 22 март\nХин ресурсийн дуьненан де\n1634 — Рембрандта ялийна ван Эйхленбурх Саския (сурт тІехь).\n1675 — Гринвичехь кхоьллина Паччахьан обсерватори.\n1849 — Австрин-италин тІом: маршал Радецкис хІаллака бина сардинхой Новара уллохь.\n1882 — АЦШ конгрессо дихкина цхьаннал сов зуда ялор.\n1894 — Стэнли Кад къовсарехь хоккейх ловзарехь хьалхара матч.\n1897 — Станиславски Константина а, Немирович-Данченко Владимира а бартбина Исбаьхьаллин театр кхолла.\n1935 — Персех официалан аладолийра Иран.\n1995 — Поляков Валери Дуьнен тІе юхавирзина, космосехь рекорд хилла 438 де а даьккхина.


М.Доскаев: «Ас Далла хастам бо бусалба динан мерза чам бовзийтарна!» – Керла Дахар\nМ.Доскаев: «Ас Далла хастам бо бусалба динан мерза чам бовзийтарна!»\nДоскаев Вахин воI Мохьмад дуьнен чу ваьлла 1953-чу шеран гIуран (декабрь) беттан 5-чу дийнахь хийрачу махкахь – ГIиргIизойчохь. Нохчийн къомаца цхьаьна, бохийна Сибрех дIабахийтира ДоскаевгIеран доьзал. Iедална ца тоьънера шаьш паччахьан заманахь дуьйна Везин тIаьхьенашна бина ницкъ, Кишин-Хьаьжица гергарло ду, бохуш. Амма, Мохьмад-Хьаьжин дай Iедале бусалба динна хиэра ца бахабелира, мелхо а ийманехь чIагIлуш, бусалба Iилма схьаоьцуш, схьабаьхкинера уьш. Оцу хьоло вира Мохьмадах – Мохьмад-Хьаьжа. Тахана вайн махкахь а, ГIалгIайн махкахь а кIезиг нах хир бу Мохьмад-Хьаьжа ца вевзаш, цуьнгара оьздангалла, гIиллакх, Iилма, маслаIат эцаза. И дерриг а Дала дина дика ду Мохьмад-Хьаьжин дай бахьана долуш – Ваха, Ваха-Хьаьжа, Доска, Наза, Вези, Iабдулла, иштта кхидIа а. Яхана заманаш чолхе а, хала а дера яра. Бусалба динца доьзна дерг чекхдолуьйтуш дацара, тахана санна беркате а, маьрша а зама хиллехьара, хьал кхечу кепара хир дара, делахь а, олуш ма хиллара – хIора хIуманан шен зама ю, Далла бу хастам, – олий доладо Мохьмада шен къамел. – Даймахка цIадирзинчул тIаьхьа, 1960-чу шарахь, сан ворхI шо кхочу хан ю иза, дадас (Мохьмадан деда Ваха-Хьаьжа) со школе ца вахийтира, оцу шарахь цо суна дуьххьара Къуръан хьеха долийра, соьца сан дейиша Зулпат а яра. Делан къинхетамца оццу шарахь деден лаам кхочуш а хилира. Къуръан а хьийхира суна а, сан дейишина а, иштта, кхо жайна а хьийхира.\n1961-чу шарахь товбецан (сентябрь) баттахь, со школе вахара, тIедогIучу кхаа шарахь Хьаьжин-Эвлахь дийшира ас. ЦIе-Веданахь вара Дадаев Iабдул-Рахьман, Iаламат дика Iеламстаг вара иза. Оцу заманахь вай хьалха хилла болчу Iеламнахах стаг вара иза, хьуьжарехь дешна а волуш. Къуръан а, кхо жайна а Iамийна со ваьлча, цаьргахь Iаш, дийшира аса кхидIа. 1961-чу шарера 1963-гIа шо кхаччалц йолчу хена чохь Iабдул-Хьамидана тIе лелаш дийшира. Школе Iуьйранна ваха везачу хенахь суьйранна воьдура со оцу моллина тIе.Деша делкъанна ваха везча, Iуьйранна воьдура со цуьнгара дарс схьаэца. Бакъ долуш, зама аттачарех яцара, хIинца санна жайна эцна аравала йиш йолуш яцара, – деган Iийжамашца карлаюьйлу Мохьмадан иэсехь и луьра хенаш.\n– КIайн, шуьйра духар дара сан лелош, хIинца а дагадогIу суна иза, цу чухула хьулдина лелош, жайнаш дара сан. Оцу шина, кхаа шарахь хьийхира суна Iабдул-Рахьмана. Цигахь доьшуш волуш суна мотт туьйхира, и бахьана долуш юхавала дийзира сан. Со охьавогIуш, жайна хьалха а лоций, сайна елла урокаш йоьшуш охьавоьдура со, охьакхаьчча, сайн урок оьций хьалавогIура со, цу хенан, дукхахьолахь, гIашлойн некъаш дара. Дукха йоьший, хьалавогIучу хенахь моллас елла йолу урок Iамайой волура со.\n…Цхьа хаза хIума хьахо луур дара суна. Цигахь Iаш вара ВахIаб-Ширвани бохуш воккхуо стаг, гуна тIехула кхор болуш меттиг яра иза, чу а, хьала а волуш лелара, ткъа иза мангал тухуш хуьлура нисса цу кIелахь, сирла шовда дара цигахула охьадогIуш. Цхьана дийнахь сайн урок а йоьшуш схьавогIуш, со хьаьнга вогIу терго йина хиллера цо. Iабдул-Рахьман волчу а веана, цо аьллера: «Деллахь, Iабдул-Рахьман и цхьа кIант ву шу долчу вогIуш, и могаш вуй-те, шеконаш ю сан, хьалавогIуш «бу-бу-бу» бохуш къамел деш вогIу иза, охьавогIуш а «бу-бу-бу» бохуш къамел деш вогIу иза, цецваьлла со цунах»,- аьлла хиллера ВахIаб-Ширванис.\n«Ву хьуна, ВахIаб-Ширвани, виталахь иза, цунах зен дер дац хьуна вайна»,-аьлла жоп делла хиллера цунна сан устаза.\nДала декъалвойла, вайн дедас Шелахь цIенош ийцира, тезакхаьллахошна юккъехь. Цигахь вара хьалха дешна болчу Iеламнахех стаг, Эми яра цуьнан цIе. Куьцехь-кепехь вежарий бара уьш: Эми, Боба, Iусман, Дадаъ. Дин дика девзаш а бара уьш. Цигарчу школе охьавигира со, эццахь дIанисвеллачул тIаьхьа Эми волчу воьдура со, тхо лулахь Iаш дара, гена доццуш. Соьца цхьаьна доьшуш Эмин кIант Сайд-Iали вара, самукъа долуш дIайоьдура хан. Денна кхо-йиъ километар паргIат охьа-хьала лелара со. Нислора иштта къахьегар. Эццахь юха а Iедало хьовзийра тхо. Эмис элира: «Хьенех, хIинца хьо кхузара дIа ца валахь, кхераме ду хьуна сан гIуллакх, хIунда аьлча, Iедалехьара жимма сингаттам хилла а ву со». ДIавуьгур ву ша аьлла, со дадас цигара хьалавалаво. Цул тIаьхьа дедас цигара цIенош дIадухку, Делан кIинхетам бу-кх, оьшучу хенахь Дала кара а дайтира уьш, дIадохка дезча цхьа де а ца долуш, дIа а ийцира уьш. Цул тIаьхьа Гуьмсе школехь деша вахийтира со, цигахь вара дадин нанас вина ваша, цуьнан цIенна тIехьа дакъа ийцира суна. Цу юьртахь вара Iумар-Паша бохуш, дукха дика стаг, Воккхачу Хьаьжин мурид волуш. Иштта хиларна, билгало юьйцур ю ас. Воккха стаг вара иза, хIетте а цуьнгара дарс эца чувахча, кIант, олура цо, мичахь ву хьо, тхо масийтта вара цу чохь, ша волччохь дIатаьIий Iара иза, цхьа а жайна а ца хуьлура цуьнан карахь, амма тхан хIораннан жайна дагахь доьшура цо тхуна. Цуьнан Мохьмад бохуш кIант вара, дешна а волуш. Iумар-Паша бакъдуьнене вирзича Мохьмадана чудирзира тхо. ДагадогIу суна, цуьнан хIусамнана яра Айза цIе йолуш, ша санна дика зуда оцу лаьттах яханий-те аллал дика зуда яра иза. Iумар-Паша волчу хенахь тхуна атта хуьлура, тхайн дарс оьций, дийнна дийнахь цхьанхьа юьстах довлий, иза доьшуш Iара тхо, амма Мохьмад балхахь вара. Ша дIавахале, тхо арахь Iаьржа йолуш охьадаладой, тхуна дарс луш къахьоьгура цо. Мискъала зарратал новкъарло ца йора Айзас, оьзда, комаьрша стаг яра иза. Цигахь доьшуш дикка хан-зама елира, Iедал деана, цигахь а гIуллакх галделира тхан, 1966-гIа шо дара иза. Тхуна дуккха, боккха пайда белира Iумар-Пашех а, цуьнан кIантах Мохьмадах а. Цигара юха а цIавало дийзира со тхан деден, Хьаьжин-Эвлахь 7–8 класс яьккхира аса. Оцу хенахь ЦIе-Веданахь долу гIуллакх дIанисделира сан, юккъе масех шо долар бахьана долуш, Iабдул-Рахьманца ас жайнаш дийшира, сих-сиха Iедале и гIуллакх дIакхачадора, цундела ца воьдуш дикка хан йолура. Ас и болх лелочу хенахь Яхийта а, Асмаъ а, Ами а яра юьртан советехь секретарь болх беш. Уьш балхахь болчу хенахь тхуна Iедал догIу хан хаьара, цара тхуна хаам бора: Йоллу хIума дIаяккха, тахана я кхана богIур бу шуна, – олий. Iумар бохуш дадин шича вара, гена воццуш Iаш, цо олура тхоьга, ша волчу схьада шайн жайнаш. Деана Iедал, массо хIума кегайой, дIахьийзий-схьахьийзий, кхин хIумма а кара ца йой, дIадоьдура, цул тIаьхьа оха тхайн чамда охьайохьура Iумар волчура.\n1969-чу шарахь со 8 класс чекхъяьккхина велира. Оцу хенахь со Iабдул-Рахьман волчохь Iаш вара, мухха даьллехь а, сан гIуллакх юха а Iедале делира. Кхин дан хIума ца хилла, Халид бохуш вара Мичуринехь (гIалахь) Iаш цхьа Iеламстаг, тайпана цIонтаро волуш (Дала декъалвойла иза), дада ваханера цунна тIе сан гIуллакх эцна, кIант охьавало ца оьшу таро хилахь, ша хьалавогIур ву аьлла хиллера цо дедега. Баттана мах хIоттийна, и валийра суна хьеха. Шина батте ца делира и гIуллакх, иза муха хиира хIинца кхеташ вац со, араволуш, эвла юккъе волуш, зуькаре воьдуш я мовладе воьдуш вацара иза, сан болх беш Iаш вара, и хилар хиъначух тера дара, Iедал догIур ду аьлла схьахаийтира. Делан къинхетамца, и схьа ма хиъинехь, дедас вадийна Халид, Iедалан кара ца вохуьйтуш, шен цIа дIакхетийра. Кхин цхьанхьа деша ваха, аьтто бохийна, айса хьалха Iамийнарг юх-юха доьшуш, карладохуш Iара со. Цу буса дадас соьга элира: «Тховса ойла йийр ю ас, хьенех, тIаккха вайша хьаьжжинче дIагIур ву» – реза хилира со, воккхачу стаге санна къамел дора цо соьга. Оцу Iуьйранна дада Ойсхара а вахана, цигахь волчу моллица барт бина хьалавеара. 1969-чу шеран гурахь, цу хенахь ло хьалххе дуьллура, дагадогIу суна, оцу лайлахула, массанхьа тхан дедас теллина Ойсхарахь вара, тайпана эгIашбато волуш, Iаламат дика Iеламстаг, Увайс яра цуьнан цIе, цунна тIевигира со. Цуьнца гергарло хиллера вайн, Iабдул-РахьимагIеран яра цхьа йоI Хазбика бохуш, иза хилла хиллера цуьнгахь жима йолуш, дуьххьара цо йигна, и гергарло хиллерра тхан цаьрца лелош дерг. Дика ду, хьенех, тIеийцира цо со, сан гIуллакхе хьожур ву аьлла, тхан дедена дош делла. Цунах кхаъ хилла, тхан дедеца охьавахара тхойшиъ Ойсхара. ЧIогIа оьзда, беркате, эсала доьзал бара церан, сиха дIаийра со царах. Дала декъалйойла цуьнан хIусамнана, шена дан доккха тоьшалла долуш яра иза, ламазца, мархица яра, шен хIусамдена муьтIахь яра, шен доьзалхочун гIуллакхел чIогIа сан гIуллакхе хьожура иза. 1970-гIа шо тIекхаччалц цаьргахь дийшира ас, цу хенахь сан I7 шо бен кхин хан а яцара, дедас суна зуда ялийра оцу гурахь, сайнна цIенош эцна, дIанисвира цо, баккхийчара шайна юккъехь дийцина гIуллакх дара иза.\n(Чаккхе хир ю).\n(Сий-ларам болуш волчу Мохьмад-Хьаьжица хIара къамел хилира\n2021-чу шеран, чиллин (февраль) баттахь)\nДIаяздинарш – Ибрагимов Мовсур,\nPrevious ТIекхуьучу чкъурана нийса некъ гойту\nNext Конституцин де


Казахстанехь лецначу вайнахана ницкъ барна дуьхьал акци дIаяьхьна Германерчу нохчаша\nБерлинерчу Казахстанан векалтан хьалха хIоттийна пикет, 2021-чу шеран Товбеца-бутт\nДахначу шинарин дийнахь Берлинерчу Казахстанан векалаллина хьалха пикет дIаяьхьна Германехь бехачу нохчаша. Цуьнан декъашхоша дIакхайкхийра, Казахстанехь лецначу нохчашна а, гIалг1ашна а шаьш тIехIуьттуш хилар, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nАкцин декъашхошлахь бара Нохчийчуьра схьаваьллачу Казахстанан вахархочун, 51 шо долчу Джамалдиев Расулан гергарнаш а цхьана. Хьалхо цуьнан хIусамнанас а, Казахстанан къайлахчу сервисашкарчу хьостано а дийцира Кавказ.Реалиина къоман кхерамзаллин Комитетан департаментан СИЗО-хь Джамалдиевна тIехь къизаллаш лелорах лаьцна.\nГулбеллачеран карахь дара Джамалдиевн суьрташ тIехь долу плакаташ, иштта царна тIехь язйина яра кхечу лецначийн цIераш а. Нохчийчуьрчу а, ГIалгIайчуьрчу а бахархошна тIехь Iазап латтор сацаде аьлла, тIедожийра цара Казахстанан Iедалхошна.\n"Казахстанехь нохчашна тIехь лелочу адамалла йоцчу къизаллийн а, адаман бакъонаш ларъеш цахиларна а терго тIеозон лаамца вовшахтоьхнера акци", - дIахьедина Кавказ.Реалиига пикетан инициаторо а, «Немцойн-кавказхойн юкъараллан" куьйгалхочо Маас Экехарда.\nМааса дийцарехь, Казахстанан президентан Токаев Касым-Жомартан цIарах кехат дахьийтина цо, цу пачхьалкхехь нахана ницкъ бар емалдеш.\nМааса кхайкхам бина Токаевга, "Джамалдиевн а, кхечу лецначийн а хьал хьайн тергоне эцахьара" аьлла. Мааса бахарехь, акцин декъашхой гIоьртинера Берлинерчу Казахстанан векаллаллин белхахойн карадала шаьш яздина кехат, амма царна дуьхьал цхьа а араваьлла ца хиллера.\nХьалхо Маршо Радионо яздира, Казахстанан къоман кхерамзаллин Комитетан (КНБ) белхахоша, шаьш герз а тесна, ялх нохчо а, ши гIалгIа а лацарх лаьцна. Церан гергарчара чIагIдора, царна герз тесна ду, ткъа хIинца тIехь ницкъ а бина, боцу бехкаш тIелацийта хьийза уьш аьлла.\nДжамалдиевн хIусамнанас Вытнова Натальяс дийцинера Кавказ.Реалиина, лаьцначу шен цIийнден дегIа тIехь ницкъ бина лараш гира шена, цуьнца цхьаьнакхетча аьлла.\nКавказ.Реалиин корреспондент зIене велира Казахстанан Къоман кхерамзаллин Комитетан пресс-гIуллакххошца. Телефонехула хеттаршна жоьпаш дала аьтто бац шайн, официалан кепара кехат даийта аьлла, дIахьедира цара. Ткъа дахьийтинчу кехатна жоп деана дац тахана а.


Даханчу шеран хьалхарчу ялх беттан коьртачу хиламех лара мегар бу гезгмашин беттан 18-чу дийнахь къоман тIегIанехь а, ткъа Нохчийчохь а, Дагестанехь а, республикийн тIегIанашкахь а дIабаьхьанчу харжамашна бина кечамаш. Хьалха дуьйна хууш ма -хиллар, Пачхьалкхан Думан харжамашкахь дакъалаца ойла хиллачу оппозицийн кандидаташна а, я бозушбоцу кандидаташна а цу харжамашкахь дакъалаца регистраци ян бакъо ца елира. Дагестанехь, бIаьста кхоьллина ‘Коррупцина Духьал Къам’ цIе йолчу, мелла а республикерчу официале диндайшца уьйр йолчу партино, Iедалхоша бина Iаткъам бахьанехь, керлачу Дагестанан парламенте кандидаташ хьалха ца теттира дIабаьхьанчу харжамашкахь.\nНохчийчохь Кадыров Рамзан кхозлагIа хаьржира республикан куьйгалхо, ткъа Кхарачой-Чергазехь Темрезов Рашид шозлагIа юхахаьржира цу республикан куьйгалхочун дарже.\nРегионерчу кхерамзаллин хьолах аьлча, Умаров Доккас кхоьллинчу Кавказан Эмиратан статус хIинца а къастаза ю, 2015-чу шеран марсхьокху баттахь цуьнан куьйгалхо ГIимрера Абу-Iусман вийначул тIаьхьа керла куьйгалхо хаьржина ца хиларна. Дечкен-беттан а тIера гезгмашан-бутт тIекхаччалц йолчу статистико ма-гайттар 2010-чу шарахь тIеман тийсадаларш а, байъинчу а, лазийнчу а тIемалойн а, кхерамзаллин белхахойн а терахь лахдала доладалар кхиндIа а охьадоьжна. Цу хенан йохаллехь вийна 95 тIемало а. 2015-чу хьалхарчу шеран исс баттца дуьстича, 2016-чу шеран хьалхарчу исс баттахь 30 тIемало кIезигах вийна. Царна юкъавогIу шиъ регионан буьйранча. Цхьа шо хьалха Исламан Пачхьалкх шех олучу тобана байIат динчу шен тIеман накъосташка ойла хийцахьара аьлла дехар дина ГIебартойн тIемалойн куьйгалхо Шебзухов Залим, товбецан-баттахь хIинца а дуккха а хIуманаш къайлах дуьсучу Петарбухехь терроран дуьхьал дIахьочу операцехь кхелхира.\n2015-чу шеран юьхьехь ДаIишан байIат динчу Къилбаседа Кавказерчу тIемалойн буьйранча санна билгалвоккхуш хилла даьргIо Аселдаров (Абу-МухIаммад) вийра леринчу операцехь ХIинжа-гIалана йистошкахь.\nХетарехь, ДаIишо Кавказан Имаратан меттиг дIалаьцна полисхошна а, кхерамзаллин структурийн гIуллакхдархошна тIелатарш дарехь а, гIаддайна а тIемалой дIебетталун тоба санна а. Цу тобано Дагестанехь 17 полисхо а, кхерамзаллин структурийн белхахо a вуьйш динчу 5 тIелатарна жоьпалла тIеэцна, цул совнаха, Соьлж-ГIалахь гIуран-беттан 17-18-чу дийнахь къона нохчашна а, полисхошна а, кхерамзаллин структурийн белхахошна а юкъахь хиллачу тIеман тIийсадаларшна а жоьпалла тIеэцна ДаIишо.\nДаханчу шарахь Нохчийн Республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана кхиндIа а шен критикашна ницкъбар сацонза дIадаьхира, зазадоккху бутт боьрзучу деношкахь Путина шега леррина “массо а дахаран сферехь” Оьрсийчоьнан низам лардан деза аьлла кхайкхам бинишшехь.\nНохчийчуьра суьлий беха Кенхи юьртарчу Джалаладинов Рамазан Путине оханан-баттахь меттигерчу Iедалхоша бахархошна Нохчийчохь хиллачу шина тIамехь хIаллакьйинчу хIусамаш меттахIоттон догIу компенсацин ахчанаш шайга дIа ца кхочуьйту бохуш аьрзнаш деш кхайкхам бинчул тIаьхьа, шен доьзалца Дагестане вада вийзира, ткъа тIаьхьо лахьанан-баттахь ша волу меттиг цхьанна а ца хоуьйтуш къайлавелира Рамазан.\nЖурналист Гериев Джалауди гезгамашан-баттахь цуьнан Iуналлехь наркотикаш йолуш иза лаьцна аьлла харц бехке а вина, кхаъ шарна чувоьллира.\nЕрриг Оьрсийчохь бехачу бусалбачийн коьрта векал санна Кадырован билгалвала сатийсам хиларо алсамбоху цунна резабоцурш Оьрсийчохь а, кхечу махкашкахь а.\nЧиллан-баттахь Кадырова ГIалгIайчоьнан муфтин Цечоев Iисан агIо лецира, ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнусбек цу муфтина реза воцушшехь. Кадырова, гоьбевлла ГIалгIайчуьра Iелам-нах Чумаков Хьамзат а, Цечоев Iиса а, вуьйр ву бохуш кхерамаш тийсира, цара Нохчийчохь динах хьехамаш бахь. ГIуран-беттан 13-чу дийнахь Iели-юьртахь ГIайлгIайчоьнан Iедало Цечоев вен гIорторан шеконехь волу Нохчийчуьра жима стаг лецира.\nСоьлж-ГIалахь дIаяьхьанчу Дуьненаюкъарчу Исламан конгрессо деклараци тIеийцира суфийн шейхийн некъа тIехь берш бен бакъболу бусалбанаш бац аьлла, СаIудин Iарбойчохь лелаш йолу салафизм ‘кхераме а, галъяьлла а кхузаманахьлера сект ю,’ аьлла, сацам а тIе а ийцира цу конгрессехь.\nЦу дIахьедаро оьгIазло кхоьллира гоьбевллачу Iарбойн диндайшлахь а, кхоьллира Нохчийчоьнан муфтина Межиев Салахь-Хьаджина а, Оьрсийчоьнан Бусулбачу нехан кхеташонан гIантдена Гайнутдин Равилана а юкъахь луьра полемик а. Лахьанан-баттахь Кадыров СаIудин Iарбойчу вахаран Iалашо формале кепара бехказвалар яра боху хаамийн гIирсаша дина дIахьедарш харцдира Межиева.\nЛакхахь билгал ма даккхара, 2016-чу шарахь политикан хиламаш уггар лакхарчу тIегIане кхечира Дагестанехь. Оьрсийчоьнан харжамийн комиссин гIантдас Памфилова Аллас болабе аьлла омра динчу талламо балхах мукъаваьккхира 21 меттигера харжамийн комиссин белхахо а, шеконе диллира 88.86 процент наха ‘Цхьаьнатоьхначу Оьрсийчоьнна’ кхаж тасар а.\nХIинжа-гIалан муниципале Iедал гуьйранна нехаш гулъяран системехь хиллачу бохамца лар ца делира. Хиш а дистина, бохам хиллачул тIаьхьа, цу нехаша бехдина хиш мийлар бахьанехь эзарнийш нах цомгуш хилира. Цу хиламаша марсхьокху-баттахь 70 шо кхаьчча волу республикан куьйгалхо Абдулатипов Рамазан хуьйцур ву боху Дагестанехь хаддаза хеза хабарш тIечIагIдира.\nОьрсийчоьнан Президентан Къилбаседа Кавказехь векал Меликов Сергей Путина керла кхоьллинчу Къоман Гвардин хьалхара когаметта хIоттийра товбецан-беттан чакхенехь. Ала догIу, дуккхачарна моьттура иза Абдулатиповн метта хIоттон кечвеш вара, аьлла. Меликовн дарже хIоттийна вице адмирал хиллачу Белавенцев Олега, цкъачунна, хIара ду аьлла дина хIумма а дац.\nЦхьаболчу бозушбоцчу хаамийн гIирсийн хьехамех пайда а эцна, салафизман агIончаша Дагестанерчу полицина духьал кхеле кехаташ чуделла, шаьш бехк-гуьнахь доцуш вон йуьйцучу профилактике тептаршна юкъатохарна. Церан цIераш цу тептаршна юкъатохар мел низамца догIуш ду хIинца а билгал хууш дац. Товбецан-баттахь Исламистийн тIемалоша вийначу къоначу Дагестанера полисхочунна Нурбагандов Магомедана гонаха турпалан култ кхоьллина меттигерчу Iедалша, ткъа цу юкъанна низамхой реза ца хилира марсхьокху-баттахь бажа бажош хилла Гасангусейноверан вежарий байъар талла. ТIаьхьо и вежарий тIемалой хилла аьлла дIахьедира Iедалша.\nГIалIгайчохь, республикан куьйгалхочо Евкуров Юнусбека лахьанан-баттахь министрийн кабинет дIаса а хецна, 40 шо долу юрист Гагиев Руслан хIоттийра Малцагов Абубакаран метта премьер министран дарже. Цхьаболчу хаамашца, Евкуров хIирийн Iедалхо Цакаров Вадим премьер министран когаметта хIоттийра, амма и хаам тIаьхо харцбира цо.\nМарсхьокху-баттахь Налчик гIалахь Исламан халифат кхолла Iалашо яра, аьлла ДаIишан декъашхо лору 8 стаг бехке а вина, царна кхелъяр долийра. Цу 8-ма а шайна тIетоьттучу бехкана даре ца дира.\nКхарачой – Чергазийчохь Лаккхара Кхел реза ца хилира полицин Iуналлехь хиллачу стагана иза йиттина вийна аьлла, цхьана хенахь полисхо болхбина хилла Рахаев Руслан бехкевен вердикт тIеэца.\nМасех баттахь бен болхбан ца кхиина Къилбаседа ХIирийчоьнан куьйгалхо Агузаров Тамерлан цIаьххьана кхелхира марсхьокху баттахь. Иза цу даржехь хийца Кремло хаьржира бизнесхо Битаров Вячеслав.\nВладикавказан мэр болхбина хилла Джантиев Сергей дIалаца бакъо лун кехат делира низамхошна. Иза бехке лору коррупци лелорна.\nТIекхаьчначу 2017-чу шаро жоп лур ду аьлла ца хета муха политике кхане хир ю Абдулатиповн а, Евкуровн а, Адыгчоьнан куьйгалхочун Тхакушинов Асланан а бохучу хаттарна, амма, Нохчийчоь йоцург, кхечу массо а республикана федералан Iедало дотацеш хедоро шеко йоцуш чолхе ерзор ю меттигерчу куьйгалхошна хьалха лаьтта экономикан проблемаш.


Тхох лаьцна - Cloud Library\nЦΙера агΙо - Тхох лаьцна\nCloud Library-х лаьцна\n“Messenger International” гΙуллакхдар хΙара материалаш пасторшна а, лидершна а, уьш мичахь бу а, церан финансови хьал муха ду а доьзна доцуш, дΙакхачорна лерина а, Ιалашо йолуш а ду. Cloud Library – иза халкъашна юкъара, тайп-тайпаначу меттанашка гочдина материалаш маьхза дΙасаяржо могуьйту агΙо ю.\nΙийсас дуьххьалдΙа Инжилан хьехамаш бина а ца Ιаш, ткъа кхин а мурдаш кхиорна а омра дина вайна. Кху дахьийтарша Дала леррина Къобалвинчун мурдаш хилла дΙахΙитта гΙо дийр ду шуна. Оха шун хьалакхиорна ницкъ тΙебохуьйту, тхаьш шух шайх а, Делан диканан юкъарлонца шун Ιаткъаман го хийцорна хьуьнар хиларх тешна хиларна а. Дала хΙораннан чу диллина сийлахь хилар, Цунна шу кхин а юххера довза лаьа. Кху материало Делаца юьхьша юххера юкъаметтигаш хила гΙо дийр ду шуна. Шу цуьнца хьала мел кхуьу, шу Цуьнан Дешан ницкъаца хийцалур ду.\nДала, шун совгΙаташ а, Ιаткъам а шеца догΙучу шатайпаначу Ιалашонан дуьхьа кхоьллина шу. Дала шуна кечдинарг дерриг а кхоччуш карорна иракарахΙиттадо оха шу, тΙаккха хΙара материалаш цу новкъахь а, шун кхиамашкахь а дика гΙирс хиларна тΙера доΙанаш а до.\nДжон а, Лиза а Бивер\nДерриге дуьненахула дахарш хийцадалийтарана аьттонаш гаро дог айдиний шун? Нагахь шайна Cloud Library гΙуллакхдарна тΙетовжа лаахь, доьху шуьга, кху электронни поште getinvolved@cloudlibrary.org язде. Шун доΙанашна а, тΙетовжарна а хьалххе баркалла боху оха!


Иттаннаш кхачанан хIусамаш а, нехан долара туьканаш а дIакъeвлина Iедалша Нохчийчохь\nНохчийчоь--Иттаннаш кхачанан хIусамаш а, нехан долара туьканаш а дIакъоьвлина Iедалша Нохчийчохь, 23Заз2012\nНохчийчохь жигара дIахьуш ю, низамаш а дохош болх беш хилла йолу кафеш а , туьканаш а дIакъовлар компани. ХIинцале цхьана Соьлж-гIалахь эзарнашкахь цу тайпа низамаш дохийнарш гучуяьхна.\nУьш болх маца бан йолалур ю а хууш дац. Тахана Соьлж-гIалахь йолчу туьканех а, кафех а, ресторанех а 30 % хила мега болх беш. ДIа ког баькхкинчохь, неIарш къоьвлина лаьтташ ю уьш. ХIора цу тайпа чоьнан неIар тIехь тоьхна кехат хуьск ю, кIоштан администрацино мухIар а тухуш къоьвлина ю иза пурба а доцуш схьайиллинчунна низамашца догIуш долу таIзар хир ду, аьлла.\nЮккъерчу бизнесхойн и чоьнаш маца схьайоьллура ю хууш дац. Дийцарехь, кхин дIа а болх бан бакъо луш долчу кIоштан дакъошна хьалха яккхийн рагIнаш ю, шай болх юха дIаболабан дерриг а дан кийча болчу совдегархойх лаьтташ йолу.\nИштта дIадоьдуш ду цхьа кIира хьалха Iедалша долийна экономикехула долу хьал то дан Iалашо йолу литтарш. Болчу хаамашца, эзарнаш меттигаш гучуяьхна цхьана Соьлжа-гIалахь, бакъо ца хиларалла сов, луш ял а йоцуш болх беш йолу.\nОцу литтарх чекхваьллачунна Iедалш бакъо ло шен болх кхин дIа а бан. Цу тайпа талламаш дIабаьхьна Соьлж-гIала юккъехь йолчу «Беркат» цIе йолчу базарахь а. Цигахь а дукха туьканаш а, кхачанан чоьнаш а дIакъоьвлина. И талламаш дIахьучу «Респотребсоюз» цIе йолчу Iедалан урхаллан белхахоша бахарехь, леррина тидам тIебахийтина кхачанан сурсаташна.\nЦхьаболу долахой реза боцуш бу цу тайпа чIагIдаларшна. Амма, цаьрга шаьш дуьйцург низаман бакъо ю боху Iедалхоша.\n«Респотребсоюзан» белхахо: Хьуна цIахь оьшуш дац и кехат. Цуьнан ксерокопи а яьккхина, эцца дIатоха дезаш ду иза. Муьлхха а стаг чу а вена, цо гайта аьлча, дIагайта дезаш ду иза.\nАмма мел долу гIуллакх низаме дало гIертарх, кхеташ ерг, эцархошна кхета, аьлча а, церан кисанашна кхета. Иза муьлххачу а бизнесан коьрта маьIна ду. Совдегархочо шегара йоккхучу йоле хаьжжина мах хIотта бо юьхкучу хIуманна а, я ша кхочуш дечу хьаштана.\nДIакъоьвлинчу чоьнийн долахоша цхьана арз до, шайгара хIинцалц ахча ца доккхуш хIума дацара бохуш. Iедалшна дала дезаш долу ахча кIоштийн цхаьцца даржхойн кисана доьдуш дара, ткъа оцу хьоланна терго а ца еш, лаккхарчу Iедалша, сацам бина, совдегархой бего, бохуш вара, шен цIе яьккха ца лууш волу Соьлж-гIаларчу цхьана туьканан долахо.\nХIора кIирнахь ша сагIа доьхурш санна богIура ял йоккхурш а, администрацера а, Нурэнергера а векалш. Ткъа царах шаьш тIаьхьабисарна кхоьруш санна пхьаьрса кIелла тептарш а дохкий, стомма озаца къамел деш болу цIе яйархой кхочура шаьш долчу, бохуш, дуьйцура оцу стага.\nУьш муьлхачу дийнахь богIур бу а хууш, царна дала дезаш долу ахча, йохкархочуьнга дIа а лой, къайла волура ша, аьлла, тидам бира оцу совдегархочо.\nЙолийначу оцу акцин кхин цхьа Iалашо а ю, боху меттигерачу тергамхоша. Болх а, некъ а лелош болчу нахехула Iедалан бюджет юзар. Нохчийчохь ишта а, хIокху шина-кхаа баттахь йоккхучу йолан барам цIеххьана лакхабаьлла, бохуш, кхайкхош ду цигарчу урхалло.\nКоммунала хаьшташна долу ахчанаш а хIора баттахь дукхачу наха дIалуш ду. Амма цунах а тоам хуьлчух тера дац Iедлашна.\nИ хьал дуьйцучу хенахь, латтанашца йолу проблема а хьахо еза. Масала, меттигерчу телевизионехь гойтуш дара, Грозный-кIоштехь оханна лелочу майданехь дакъошна доза хадош наха диттина долу бIегIий f, хьокхий а бульдозарца дIахьокхуш.\nМасийтта гектар латта мукъа даьккхина оцу бахьанца, бохуш ,кхайкхамаш беш вара диктор. Оцу видеокийсакан тIехьа дуьсуш дерг гайта тамехь хIума дац. Наха и латтанаш шьаш-шайн лаамехь дIалаьцна ца хилар а, хьаькамашкара пурба хилчиан бен. Ткъа юьртдега и пурба кхин а лаккхара кхочуш ду. ЦултIаьхьа и зIе хедаш ю.\nИштта латтанаш дIасадекъна волу юьртда, хан а тоьхна, чувоьллача а, наха латта цуьнгара оьцуш дайина долу ахча, (дукхачу хьолахь эзарнашкахь долларш хуьлу иза) метта хIотторах дуьйцуш а дац.\nИттаннаш кхачанан хIусамаш а, нехан долара туьканаш а дIачIаьгIна Iедалша Нохчийчохь


Лар йоцуш байна нах лохуш бац Нохчийчохь\nМарсхьокху-бутт 30, 2013\nНохчийчоь -- Шайн лар йоцуш байна къентий лахар доьхуш бу Соьлж-ГIалахь хIара миска зударий, 30Марс2010\nЛар йоцуш байна нах дагалоцу де билгалдахира кху беттан 30-чу дийнахь дерриг а дуьнентIехь. Официалан кепара Нохчийчохь вайна лоруш ву 5 эзар гергга стаг. Амма церан баккъалла а долу терахь хууш дац. ТIепаза байна нах лахар тIаьхьарчу хенахь сецна ала мегар ду республикехь.\nЛар йоцуш байначу нехан дуьненаюккъерачу денна тIедоьгIна, дина Оьрсийчоьнан инарла прокуратуро дIахьедар. Оцу хьукматан, Къилбаседа Кавказехь долчу декъан куьйгалхочуьнан гIовс волчу Васильков Алексейс аьлла журналисташка, 1990 шарахь дуьйна, 2000 шо тIекхаччалц йолчу заманахь нах лечкъош дина долу зуламаш хIинца а теллина дац аьлла.\nБехк, нохчийн талламхойн а, полицин а хета цунна. Ша веррриг а хIетахь дуьйна лохуш ву боху цо 121 стаг. Царна юккъахь ву Оьрсийоьнан президентан Нохчийчохь хилла волу векал Власов Валентин а, ОРТ-н а, ТАСС-агенталлан а кхо корреспондент а, 20 милцо а, къайлахьчу сервисан ши белхахо а, кхечу пачхьалкхара 7 стаг а, ткъа иштта, Оьрсичоьнан 50 сов вахархо а.\nУьш лохуш, царах хилларг къастош меттигера низамхой болх беш бац, ткъа, и ша долу дукъ, шаьш куьйгалла дечу урхаллан тIехь ду аьлла билгалдаьккхина Васильков Алексейс.\nБайначу нахана сагаттдеш прокуратура хиялахь, цунна бан шортта болх бу Нохчийчохь боху наха.\nНохчийн бакъонашларъярхошна, Къилбаседа Кавказерачу прокуроро Васильков Алексейс дина дIахьедар тамашийна хета. Цхьана юкъана байна болу нах лаха беза, ткъа вукхарна хIун дан деза бохуш, цIецваьлла ву, масала, «Нохчийчоьнан бакъонашларъярхойн центр» цIе йолчу юкъараллан куьйгалхо Эжиев Минкаил.\nЭжиев Минкаил: «Мел хан яьллехь а, вайна волу стаг Iедалша лаха везаш ву. Иза Iедалан декхар ду. Цу тIехь массара а болх бан беза. Муьлхачу субъектера валахь а, иза лаха везаш ву. 1990-чуй, 2000-чуй шерашкахь байна болу нах бекъа ца оьшу. ХIунда аьлча, уьш ша берш бу лаха безаш. Уьш хIокху пачхаьлкха бахархой бу. Бекъа мегар дац».\nНохчийчохь ткъа шо хьалха байна болу нах, лохуш бац бохург а бакъ ца до бакъонашларъярхочо Эжиев Минкаила. Шаьш и болх беш бу, аьлла тидам бира цо.\nЭжиев Минкаил: «Оха яздеш дуккха а кехаташ ду. Амма, тхоьга, бехке берш къасталуш бац олий, кехаташ доуьйту. Бу цу юккъахь 1995 шарахь дIабигинарш а, 2000 шерашкахь дIабигинарш а. Уьш карош бац боху цара. Вай 5 эзар стаг ву вайна махкахь.\nКхузахь дуккха а тIеман дакъош хилла, уьш лаха хала дуй хаа вайна. Масала, кеман пилоташ, гIаланашна а, яьрташна а тIе бомбаш йиттинарш. Амма, онда болх бахь, цунна тIаьхьа а кхуьур бу, пилоташ а дIалуьйцур бу, танкисташ а луьцур бу, милла а валахь а лоцур ву. Вайна волу стаг мичахь ву а хуур ду. Оцу тIехь мало а ца еш, болх бан беза».\nДерриге а нохчийн къоманна тIе бехк биллина бу, махкахь, Iедал ледар хиларна бахьанца, хиллачу чолхенашна. И эладит санна долу туьйра, Оьрсийчоьнан юккъараллехь, дижа а ца дуьтуш, латтадо пачхьалкха Iедалан урхаллаша.\n"Авторитете бизнесхой" байар/ Летта нохчий/ Къесто дозанаш/ Декъаза нохчийн хьехархой\nКадыровн векалан гIоьнчо йиттина стаг халчу хьолехь ву - "Говорит Москва"\n"ЗаьIапхочунна тIехь къизалла лелийначу азербайджанхошна бекхам бина нохчаша"\n9-чу классашкара бераш дIаэхарна дуьхьал ву Кадыров\nНохчашна а, азербайджанхошна а юкъахь тийсадаларш хилла Москвахь\nНохчийчохь кхо жимстаг лачкъийна вигина\nЧIебарла – Хой\nМуха барт хир бу Нохчийчоьнан а, Дагестанан а?\n"Cуна велла дIаваллалц хан а тоьхна, седа баккха лууш бара уьш"\nКавказера мисархо Мадина\nДа воцуш бисина махкахой\nМухIажиран бакъо ю...\nХьо реза вац Кадыровна? - "Къурд" ала кечло!\nЧиллан-бутт 14, 2019\nЛо а хилла вайн ц1ахь, дуй а ца хууш.\nЧиллан-бутт 13, 2019\n"Можа хьоза" эшаран дешнаш яздайша оцу шай култур-мултур аг1онна т1е\nВала да воцуш бисина махкахой\nЧиллан-бутт 12, 2019\nЧиллан-бутт 10, 2019\nКаспий х1орда т1е кхочуш доза ца х1отта дахь ша-дерриг эьрна ду.


31 — Сурат Лукъмáн « islamanserlo.net\nХьанал-хьарам къасто Iамаде хьайн бераш\nАбу IабдуллахI: Мотт хIун дича толур бу 19-гIа дакъа\n31 — Сýрат Лукъмáн\n[Маккахь доьссина , 34 аят ду]\n2.Уьш [х1орш] хьéкъалаллéчу жайнан áяташ ду .\n3.[и] Нийса некъ а , къинхетам а [бу] дикадечаьрна .\n4.Шаьш лáмазаш [х1итта] деш , закат луш , уьш бу уьш эхартах билггала тéшаш берш .\n5.Уьш — шайн Дéлера нийсачу новкъа т1ехь бу , уьш бу уьш дéкъалхилларш [тоьлларш] .\n6.Адамашха ву шá [дéзарца] синкъéраман къамел оьцург [хоржург] а , шéгахь доцчу 1илманца Аллах1ан [динан] новкъах [нáх] тилорхьама , [иштта] шá цáрех [áятех] кхаьрдарг а . Уьш — цаьрна сийсазбеш [долу] 1áзап [хир] ду .\n7.Шéна Тхан [Къуръáнан] áяташ дешча , кураллайой [букътохе] д1авоьрзу иза , шéна уьш ца хезча санна , баккъалла а шен лергашчохь къоралла йолуш санна . Кхаъбаккха-ахь цуьнга лазόчу 1áзапца .\n8.Баккъалла а , шаьш [Дéлах] тешна , дика 1амалаш йинарш , цаьрна зовкхе [ялсамани] бошмаш [хир] ю .\n9.[шаьш] Гуттара а цу чохь [хир] болуш , Аллах1ан ч1áг1о [шеко йόцуш] бакъ ю , Иза нуьцкъал , хьéкъалаллé ву .\n10.Стигланаш кхьоьллина Цо г1ортόлаш а йόцуш шуна шаьш гуш , лаьттах лекха лаьмнаш а доьг1на Цо и шуна [к1елахь] меттахцахьейта . Массό а куьцара дийнаташ а даржийна Цо цу т1ехь . Оха стиглара [дог1ун] хи а доссийна , [т1аккха] массό а хазчу кепара όраматаш а довлийтина цу т1ехь .\n11.Х1ара Аллах1ан кхоллам бу , ткъа аша гайтийша Суна , х1ун ду Иза вόцучаьра шаьш кхоьллинарг ? Мелхό а , зуламхой билггалчу тиларехь бу .\n12.[Дéлόра] Бакъдолуш , Оха белира Лукъмáнна [хьéкъале] кхéтам [хьéкъалалла] :»Аллах1ан баркалла áла , [ткъа] шá баркалла όлург , баккъалла а шен дéг1ана баркалла όлуш ву . [ткъа] Шá керстаннала динарг [милла велахь , цуна шéна ду и] , баккъалла а Аллах1 [халкъé] хьаштвόцург , хастамениг ву».\n13.[хьахаде] Лукъмáна шен к1анте элира , шá цуна хьéхам беш :»Х1ай сан жима-к1ант ! Аллах1аца дéкъахо ма вéлахь ! Баккъалла а [Цуна] дéкъаховар [уггар] доккха зулам ма ду».\n14.Адаме шен дéца-нéнаца [дика хиларца] весет дира Оха . Нáнас [шен кийрахь] лéлийра иза халонна т1е а [шéна] хало хуьлуш , [ткъа] иза [декхчуьра] д1акъастар шина шарчохь ду». Сунá а , хьайн дéна-нáннá а баркалла áла , Соьга ду [хьан] верзар .\n15.Цаьршимма хьо Сýна дéкъаховарна т1етовжавахь , хьан шех дерг хаар дόцучуьнца , [т1аккха] цаьршинна муьт1ахь ма хила хьо . [амма] Дуьнéнан дáхарехь цаьршинца дика [оьзда] хилалахь . Дохко ваьлла соьга вирзанчуьнан некъ лáцалахь , цул т1аьхьа шун дерзар Соьга ду , т1аккха Аса д1ахоуьйтур ду шуна аша деш хилларг».\n16.»Х1ай сан жима-к1ант ! Баккъалла а и [дика-вон] хилча [цхьана] к1оллин буьртиган бáрамехь жима , [т1аккха] и тархах , я стигланашкахь , я лаьттах [хьулдина] хилча , Аллах1а гучудоккхур ма дара и . Баккъалла а , Аллах1 [х1уманна] т1екхуьуш , [цуьнах дерг] хууш ву .\n17.Х1ай сан жима-к1ант ! Лáмаз [х1отта] делахь , диканца девзинчуьнца омар дéлахь , вόчух [нах] юхатόхалахь , хьайна хуьлучу халонна сόбаре хилалахь , баккъалла а и [хáдош ч1аг1дина] т1едихкинчу белхашха ду .\n18.[къамелехь] Хьайн бесни [кураллийца] нáхах д1амаерзаéлахь . Хьо ма лéлалахь лаьттахула дозаллийца . Баккъалла а , Аллах1ана ца вéза [хьýна] массό а [шех] тáмаш бийриг , доззалла дийриг .\n19.Хьан бόлар дай дéлахь , хьан áз лаг1дéлахь [г1елделахь] , баккъалла а аьзнашха т1ех ирчаниг варрашин áз ма ду».\n20.Шуна ца гира [цахиира] , баккъалла а Аллах1а стигланашкахь [мел] дерг а , лаьттахь [мел] дерг а шайна муьт1ахь дар ? [иштта] Шайна [Цо] кхоччуш шорта дар гуш [девзаш] а , къайлах [ца девзаш] а долу зовкхаш . Адамашха ву шá къуьйсург Аллах1ан хьокхехь [шéгахь цхьá] 1илмá дόцуш , [я элчанера] нийса некъ бόцуш , [я т1етовжа] нуьре жайнá а дόцуш .\n21.Цаьрга аьлча :»Аллах1а [элчанна т1е] доссийначуна т1аьхьах1итта» , цáра элира :»Мелхό а , тхан дай шéна т1ехь тхайна карийначуна т1аьхьах1уьттур ду тхо». [Аллах1а элира] «Шайт1ано шаьш жоьжахати 1áзапе кхойкхуш хиллехь а [цунна т1аьхьах1уьтту уьш] ? »\n22.Шá шен юьхь [доггах] Аллах1ан [1амал ярна] т1еерзийнарг [милла велахь] , шá дикадеш волуш , бакъдолуш иза тасавелла ондачу [хéдар боцчу муьшан] шедах , [цéран] белхийн [1амалийн] т1аьхьé [дерзар] Аллах1е ю .\n23.Шá керстаналла динарг [милла велахь] , хьо [Мухьаммад] г1айг1ане ма войла цуьнан керстаналло , Тхоьга ду цéран берзар , т1аккха Оха д1ахоуьйтур ду цаьрна шаьш динарг . Баккъалла а , Аллах1 [цéран] кийранашкахь дерг вуно дика хууш ву [хьуна] .\n24.[дуьнéнахь] Жимма зовкх хьогуьйтур ду Оха цаьрга , т1аккха [эхартахь] к1оршаме [шόга] 1áзапе бáлор бу уьш .\n25.[Дéлόра] Ахьа цаьрга хаьттича :»Хьá кхоьллина стигланаш а , латтá а ?» , цáра áлнé а эра ма ду :»Аллах1а [кхоьллина]». Ахь áла :»Хастам бу Аллах1ана». Х1еттé а цáрех дукхах болчаьрна [и хаам] ца хаа .\n26.Аллах1ан [дόлахь] ду стигланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг . Баккъалла а , Аллах1 — Иза [х1умане] хьаштвόцург , [Шéна] хастам берг ву .\n27.Баккъалла а лаьттахь мел долу дитт къόламаш долуш , [ткъа] х1орд [шéкъана метта хилча] шел т1аьхьа ворх1 х1ордо [шéкъанца] совбоккхуш [дéбош] болуш , Аллах1ан дешнаш [цаьрца яздарх] кхáчор ма дáцара , баккъалла а Аллах1 , нуьцкъал , хьéкъалаллé [ма] ву .\n28.Шун [массéран] кхоллар дац , [я ден дина] шун г1овттор дац , цхьа са [кхоллар] санна бен . Баккъалла а , Аллах1 хезаш , гуш ву .\n29.Хьуна ца гина [ца хаа] , баккъалла а , Аллах1а буьйса [цуьнах цхьа кийсак] дийнан чуйоллар [и де дáхдеш] , де [цуьнах цхьа дáкъа] буьйсанна чудоллар [и буьйса яхйеш] , [иштта] малх а , бутт а [шуна] муьт1ахь [пайден] бар , [цаьршинах] х1ор а [Дáла] ц1етоьхначу хáнналц лéлар а , баккъалла а Аллах1 аша дийриг хууш хилар а .\n30.И [хьахийнарг] баккъалла а Аллах1 — Иза [шéко йόцуш] хьакъ [бакъ] хилар а , баккъалла а Иза 1аддавитина цáра [лоллана] кхойкхург харц хилар а , баккъалла а Аллах1- [ницкъехь] Иза т1ех лекха , воккха хилар [ч1аг1деш] ду .\n31.Хьуна ца гина [ца хаа] , баккъалла а х1ордкéма Аллах1ан зовкхаца х1ордахула лéлар , Шен [ницкъ хиларан] билгалόнаш Шá шуна гайтархьама , баккъалла а цу чохь билгалόнаш ма ю массό а [халонна] т1ех сόбаре , [зовкхана] баркаллé волчунна .\n32.[х1орд ловзабаьлла] Лаьмнаш санна [лекхачу] тулг1ийно шаьш хьулбича , доггаха Аллах1е [цхьаьнга] кхайкхира цáра , [ткъа] Цо шаьш лаьтте к1елхьарбаьхча , цáрех ву [нисваларехь] г1éхьаллехь верг . Тхан билгалόнаш юхацатýху массό а вунό ямарт , ч1όг1а керста волчо бен .\n33.Х1ай адамаш ! Шайн Дéлах кхéра ! Дáс шен доьзалхочуна [бáлех х1уммá] хьалхадоккхур доцчý а , доьзалхочо шен дéна [бáлех] х1уммá хьалхадоккхур доцчý а дийнах ларлό [кхéра] ! Баккъалла а Аллах1ан ч1áг1о бакъ ю [шуна] , [цундéла] шу 1éха ма дойла дуьнéнан дáхаро , шу 1éха ма дойла Аллах1аца [Цуьнан къинхéтамца] 1éхочо [шайт1ано] .\n34.Баккъалла а Аллах1 , Цуьнгахь ду [къéматде х1оттар] сахьт [маца ду] хаар . Цό доуьйту дог1у . Цуна хаа кийранашкахь [долчу синойх] дерг . [цхьанá] Сина ца хаа шá кхáна х1ун лéлор ду , [цхьанá] сина ца хаа шá муьлхачу лаьттахь [махкахь] лийр ду . Баккъалла а Аллах1 т1ех дика хуург , [г1όли] девзарг ву .\n7 января, 2018 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 676 Хьаьжна\n« 32 — Сурат Ассажда\n30 — Сурат Аррýм »


Бисинчу зударийн дуьненаюкъара де ду Мангал-беттан 23-гIа де.\nУьш багарбеш стаг вац, уьш тергам боцуш буьту талламчаша, уьш дукхачу хьолахь тесна битина хуьлу Iедалша, уьш тидаме ца оьцу юкъараллан вовшахтохараллаша. ХIусамда тIера ваьла бисина милионаш зударий бу дуьнентIехь IиндагIаш санна кху дахарехь хан токхуш.\nТIаьхьарчу 25 шарахь Нохчийчохь хиллачу тIемашкахь а, бохамашкахь а кхелхина эзарнаш нохчийн зударий. Иттаннаш эзарнаш нохчийн зударий бисна хIусамдай а кхелхина.\nЦарах ю Маршо Радионо къамеле яьккхина хилла Батукаева Марьян. Оьрсийчуьрчу Волгоградан махкахь гIамарн аренашкахь шайн доьзална хьанал рицкъ а доккхуш, жа лелош бехаш бара церан боккха доьзал, коьртехь хIусамда ШаIман а волуш, церан дахар хийцина ирча де тIедаллалц ...\nИсс доьзалхо ву Марьянан - ялх йоI, кхо кIант. Марьян ша цхьаъ йисира шен берашца. Цу хенахь цуьнан дара 34 шо.\nБатукаева: «Дела воцург накъост воцуш хене баьккхира ас доьзал, йоьдург дIа яхийти, кIенташна зударий балийна. Чуяха нехан санна хIусамаш яцахь а, цхьаццанхьа доьзалш дIа а тарбелла. Хала хан яьккхира. Бакъду, цхьа дика лулахо ву сан. Цо дукха гIо дина суна. ХIетахь туркх вара и юьртан, тхуна тIех даьккхина цхьанхьа сагIа ца долуьйтора цо».\nШераш дIаоьху. ШаIманан, Марьянин доьзалш кхиъна. Амма 20 шо хьалха санна, сатийсамашкахь, хIусамда хIинца-тIаккха неI сагIех гучуволу бохуш, дегайовхонца еха иза.\nТIера хIусамда а велла, йисар боккха бохам бу муьхха а зудчун дахарехь. Цхьайолчу пачхьалкхашкахь ишттаниг нисделча зударий арабоху шайн хIусамашкара, царна ницкъ бо, дар-дацар хилла уьш байина меттигаш а ю марзхоша, хаам бо Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн вовшахтохаралло.\n«ПIелг санна, цхьа бер а кхобуш …», - олу нохчашлахь йисинчу зудчух лаьцна, цуьнан сий деш. Йисинчу зудчун доладар дукхахенахь дуьйна дозалла лоруш хилла нохчийн къонахаша бохуш, дуьйцу Европерчу нохчийн къанойн кхеташонан декъашхочо Докудаев Ахьмада.\nДокудаев: "Йисина Iаш йолу зуда вуно чIогIа ларйеш а, цуьнан доладеш а хилла нохчаша. Марвашас шен вешех йисина йолу, вешин доьзал кхобуш йолу зуда кхобуш, шен чу дохьучул а хьалха напха хьуш хилла цуьнан доьзалан чу. Лулахь йисина бай кхобуш нохчийн нана хиллехь, цунна там болу агIо лохуш хилла, цуьнан доладеш хилла. Цунна бохам берг, цунна цатамберг ала йиш йолуш ца хилла. Низам хилла вайн нохчийн къоман".\nБусулба динехь а вуно лоруш хIума ду йисиначу зудчун ларам бар бохуш, дуьйцу Докудаевс.\nДокудаев: "Тхан гергарчу цхьана дешначу стага олура. "Ша дашчу КъурIано" олура цо, 11 гIиллакх а ма ду, оцу 11-та гIиллакхах шен дахарехь и цхьа гIиллакх лелийнарг жоьжагIатан цIаро ваго йиш ма яц олий".\nТахана муьлхачу хьолехь ду и гIуллакх? Мел ларйеш ю йисина зуда тахана нохчийн юкъараллехь?\nДокудаев: «Бакъдерг дийцича, тахана иштта доьхний, даьржаний ду вай. ГIийлонаш ю вайгахь. Кхачам боллуш оцу тIе дерза а, кхачам боллуш уьш билгалдаха а гIора ца тоьаш меттигаш ю. Иштта шен дегIехьа дирзна-а... Тахана а нохчо волчо бай кхобуш йолчу зудчун, оцу ненан дола дар, цунна накъосталла дар, башха а вац иза милла хилча а, декхар ду-кх".\nНохчий тIепаза байарна оьрсийн эскархой бехке бина Страсбургерчу кхело\nНохчийчохь тIепаза байинчу нехан хьокъехь рогIера сацам тIеэцна Страсбургерчу кхело


Охан-бутт 13, 2021\nЦхьана баттанна эха баттанна совцийна Оьрсийчоьно Туркойн махка лела кеманаш, Охан-беттан 15-чу дийнера Мангал-беттан 1-чу дийне кхаччалц. Иштта бу оршотан дийнахь COVID-19 ун Оьрсийчу цакхачийта кхоьллинчу Оперативан штабан сацам. Оьрсийчуьра Туркойчу лелачу пассажирийн кеманийн массо а рейсех хьакхало иза.\nСацам бовзийтинарг ю Оьрсийчоьнан премьер-министр Голикова Татьяна. Цо бахарехь, юьсуш ю лела кIиранна ши рейс: Москва – Истамул. Цул сов, кеманаш латтор ду Туркойчуьра цIабахка луучу Оьрсийчуьрчу туристашна а.\nМангал-беттан 1-рчу дийнналц совцош ю кеманийн рейсаш Танзане а. Оцу пачхьалкхе кеманаш лела дуьйладелира хьалхарчу могIарахь – стохка бIаьста, ах сов Оьрсийчуьра рейсаш совцийна лаьттачу муьрехь.\nРоспотребнадзоран куьйгалхочо Попова Аннас "Комсомольская правда" радион эфирехь хаам бира, Туркойчохь ковид-цамгар "чIогIа сиха яьржаш ю", аьлла.\nОьрсийчуьра Мисара а, Эмираташка а, Мальдивашка а кеманаш гIуьттур ду\n2019-чу шарахь Туркойчохь хилла Оьрсийчуьра 7 миллион сов турист.\nПIераскана Туркойчохь коронавирусца долу хьал дийцаре диллира шина пачхьалкхан президенташа Путин Владимира а, ЭрдогIан Реджепа а. Оццу дийнахь баьржийра Оьрсийчоьно кеманаш совцорах болу хаам.\nШоьтан дийнахь Истамулехь хилира Украинан президент Зеленский Владимир. ЭрдогIана цуьнца къамел деш элира, Туркойчоьно къобал ца до ГIирмина Оьрсийчоьно аннекси яр.\nМоскварчу Iедало Хонкарна а, кхечу пачхьалкхийн коьртачу шахьаршна а дIахаийтина, оршотан дийнахь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министра Лавров Сергейс ма-аллара, Киевн милитари-лаамашна кхача латтор дика доцийла.\nМисаран арахьарчу гIуллакхийн министрца Шукри Самехьца дина бертан къамел дерзош Лавровс аьллачун цитата ялийна "РИА Новости" агенталло:\n"Жоьпаллехь мел йолчу пачхьалкхашна, Туркойчоь а ю царалахь, оха хоьху ситуаци зер, Киевера режим даима а тIеман дIахьедарш даржош хьийзар тергоне эцар, цуьнан милитари-лаамашна кхача цалаттор ".


Пана-махкахь а ларделла цаьрга нохчалла - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Кавказ » Пана-махкахь а ларделла цаьрга нохчалла\n50 шо хьалха, Кавказ оьрсийн кога кIел яхча, лоллехь баха а ца лиина, ДегIастанах къаьстинчу вайнахана карийначу маршонан гΙайренех цхьаъ ю Урдун.\n33 тайпанах схьабевлла бу цигахь беха 20 эзар гергга болу нохчий. Доккхачу декъанна жуларшкахь беха Iамманехь, Заркъехь, Сухнехь, Сувейлехь. Нохчашна шайнна къастийна ши меттиг ю Урдунерчу парламентехь. Гоьбевлла нохчий: инарлаш БатΙал Сайед АбулатΙиф, Ιалауддин Арслан Ахьмад, ИсмаьΙал Башир Мухьаммад, Ахьмад Рамзи. Политикехь лаккхарчу даржашкахь Ιийна – парламентан гΙуллакхийн министр Джамо Ιабдул-Бакъи.\nЮкъарчу белхийн министр лаьттина Юнис СаΙид Бено. ГΙарабевлла нах уьш боцурш а бу Урдунерчу нохчашлахь – политикаш, юкъархой, журналисташ. Массеран а юкъара ламаст ду дайн гIиллакхаш лардар, ненан мотт безар, бухарчу къаьмнех дΙа ца уьйш, шайгара нохчалла Ιалашдар. (Cурташ вовшахтоьхнарг — Бакир Iабдулхьамид, Маршо Радионан Малхбалера корреспондент).\nДегIастанара Урдуне кхаьчначу нохчийн мухIажирийн хьалхара чкъор, Сувейле, 1958\nНохчийн устаз Къадро Iабдул-Хьамид Шайх а, Урдунан паччахь Хьусейн а, Амман, 1962\nКъадро Iабдул-Хьамид Шайх, Къадирийн терикъатехь нохчийн 7-гIа устаз, Сувейле, 1980\n1903-чу шарахь шаьш поппарх дина хиллачу маьждиган меттехь керла маьждиг дина Заркъерчу нохчаша\nНохчийн 1944 шеран депортаци дагалоцучу гуламехь, Сухне, 2012\nУрдунерчу «Кавказ»-ЦIийне хьошалгIа еъна Иракъера спортан клуб, Заркъа, ГIадужу-бутт, 2012\nХьаьжцIа воьду 11 Нохчийчуьра стаг тIеэцна, цаьрца къамел дира Урдунан паччахьа Хьусейна, 1993\nШишани Батал Мурад, Би-Би-Си-радионан белхахо, Лондон, 2012-10-23\nIийда дина а бевлла, вовшийн марханаш къобалдеш бу Заркъера нохчий, Заркъа, 18Ман12\nБено Iисам, сурташ доху говзанча, Сувейле, 22ГIа12\nБусулба дин а, нохчийн культура а къоргга Iамийна стаг — Чопло Нури, Джараш-гIала, 2012\nУрдунера нохчийн шун


Эльдерханова Зайнап. Акказин хьожа\nБольница йоккха, хаза гуш яра. Керла гIишло, Москвахь елахь а Россин йоцийла къаьсташ дара. "Американская клиника...." иштта кхиндIа а ехха яра цуьнан цIе. Мехах дарба лелош яра иза.\nЦу муьрехь мах белча а, нохчи ган лууш кIезиг нах бара. ТIом болчу хенахь... бакъду, "тIом" боху дош ма ала-м боху соьга, "кампани" ду боху "аккуратни" дош.\nМухха делахь а, Нохчийчохь шолгIа «кампани» йолчу хенахь Россехь мел хуьлу вуо, мел дина зулам «нохчаша деш дара» аьлла дуьйцура...\nЦундела кхоьруш, бехкала яхна, ийзалуш йиллира ас клиникин неI. Регистратурехь кехатан цуьрг елира шайна хIонс дIакхоччушехь. Медицин Iилманийн кандидатин, дерматологин Н.В. Груздеван кабинете хьовсийра тхо.\nМосквахь ночийчуьнга доцчу гIиллакхе хьаьжча, цхьа хаза йистхуьлуш, хиъначуьра хьала а гIоттуш, тIеийцира цо. "Ма тамашийна болх бу хIара, – дагатесира суна. – Гена додахь а бу-кх тамаша. ХIинца тхойшиъ нохчий дуй ма-хиъинехь, сацор ду шен гIиллакх. Цул тIаьхьа, адам меха ца хеташ, дIасахоьхкур ду массо а лабораторешка", – хьоьхура даго.\nАмма ша тIе ма-лаццара, собаре, хаза къамеле йолуш, оха беана бала хIун бу хьаьжира лор. Кхана а дахка дийзира. ЦултIаьхьа а... ХIоразза а эсала йист хуьлура иза. Сан гергарчу кIентан гIуллакхедаггара хьожура, шен ваше санна. Ас боккха кхаъ лорура иштта дика дика стаг Москвахь сайна нисваларх.\nГергарайолуш саннаиза хьийзарна, керста хилар а дицлуш лаьттара. Оха кховдочу ахчане ца хьожура, амма бIаьра, леррана. Санмахке, халкъе беана бала соьца бекъа гIерташ санна. Тхан гIуллакх дирзинчу дийнахь ваша ара а валийтина, со лоьрана баркалла ала дагахь чохь сецира.\nСуна хIинца гергара хетачу зудчо хIетахь элира: «Зайнап, со а ма ю Соьлжа-ГIалара. Сан боллу гергарнаш цигахь дIабоьхкина бу. Мел хаза, бертахь дехара тхо. Сан нана а ю соьца, кхуза ас схьаялийна. Меттахь, кIелйисна ю иза. Весет деш санна, сих-сиха олу цо: "Нохчийн бераш хуьлу-кх шайн де-ненаца дика... Кхелхича а, арахь ца буьту цара уьш.\nСан ялар кху Москвахь хилахь а, со Нохчийчу а йигий дIайоллалаш". "Дуьненахь уггаре а хаза хьожа стенан ю хьаьий шуна?", – хаьттира цо цхьана Iуьйрана. ХIетахь чохь хилларш ойлане бехира ненан хаттаро. "Уггаре а хаза хьожа Нохчийчуьра акказин зазан ю шуна. Даймехкан хьожа акказин хьожа ю...", – ша-шена жоп луш, голашна тIе биллинчу гIайби тIе хин тIадамаш эгош, кийрахь йилхира тхан нана».\nИштта, дагахь а доцуш, вовшийн гергара хуьлуш дирзира тхан довзар.


Шоьтан дийнахь Американ Цхьанатоьхначу Штатийн президента Джо Байдена, "массо а агIор харцо ю" набахтехь мацалла латточу Оьрсийчоьнан оппозиционерца Навальный Алексейца хIоьттина ситуаци, аьлла.\n"Иза чIогIа, чIогIа нийса дац", - аьлла Байдена, Навальныйн могашалла телхаш хилар хьахош журналисташа деллачу хаттарна жоп луш. Иштта хьахийна президента Навальныйна "дIовш далар, цул тIаьхьа цо мацалла лацар" - хаам бо "Американ Аз" радионо.\nХьалхо Байдена кхайкхира Оьрсийчоьнан Iедал Навальный мукъаваккхаре, цунна дIовш далар талларе, цуьнца латтош йолчу харцонца йоьзна кхайкхийра Цхьаьнатоьхначу Штаташа Оьрсийчуьрчу даржхошна дуьхьал санкцеш.\nКху кIиранах Оьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца телефонехула динчу шен къамелехь Байдена ца хьахийра Навальный. Ца хьахийра цо Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташна дуьхьал "мостагIаллин гIуллакх" лелорна Оьрсийчоьнна кхайкхош йолу санкецеш а. Делахь а, Американ Москварчу векала дIахьедира, Байдена и гIуллакх айдира, аьлла.\nНабахтехь шена тIе лор цавитарна мацалла кхайкхийначу оппозиционеран Навальный Алексейн могашаллах сагатдечу лоьраша социалан машанашкахула йовзийтина цуьнан цIийн анализ. Лоьро Васильева Анастасияс тоьшалла до Навальныйн цIийца калий сов хиларх – дог сацарна кхераме ду иза.\nСоциалан машанашкахь шорлуш бу Зазадоккху-беттан 31-чохь мацалла лаьцначу тутмакхна Навальныйна сихха медицинан гIо кхачор доьху кхайкхамаш.\nНабахтехь валлочу тутмакхна медицинан гIо кхачор тIедуьллуш дIахьедар дахьийтина Путине Оьрсийчоьнан еа регионерчу парламентийн депутаташа – доккхачу декъанна "Яблоко" партин векалш бу уьш.\nХьалхо хаам баьржира, Навальныйна тIе лоьраш битар доьхуш кехат яздина дуьненна а вевзачу культуран, музыкан, исбаьхьаллин 70 шергга векало, шайлахь Нобелан литературан совгIатан пхи лауреат а волуш, аьлла.


Бельгин Имаман Рамзан-хьажан хьехамаш: доьзалехь хIусамден а, хIусамненан а юкъметтигаш | ВайДахар\nБельгин Имаман Рамзан-хьажан хьехамаш: доьзалехь хIусамден а, хIусамненан а юкъметтигаш\nХууш ма-хиллара, муьлха а доьзал — стаг-зудий цхьанакхетарца болалуш бу. Юьхьанца, оцу шиннах кхоллало муьлхачу а юкъараллин уггаре жима, амма доккхачу маь1не долу дакъа. Оцу тайпанчу дакъойх х1оттало, кхид1а а кхуьу х1ора къам.\nТкъа, оцу къоман билгалонех, масала, — оьздингалла, сий, къонахалла, къинхетам белахь — дуьнено лекх мах хадабо ишттачу халкъан а, цуьнан векалийн а. Наха олу: «Оцу къоман нехехь йолуш ю стогалла, хьаш-да везар, къинхетам, собаре хилар...» Иза лекха мах хадор ду.\nОйла йича, и дерриге дуьххьара доьзалера схьадолу, ден-ненан юккъехь йолчу юккъаметтигех д1атарло. Вуьшта аьлча, доьзалера схьадолалуш ду къоман а, Даймехкан а син хьост. Иза ц1ена хуьлуьйту зудчунна а, майрачунна а юккъехь кхоллалучу имано а, беркато а...\nБельгин Имам Рамзан-хьаж: Дех-ненах лаьцна хьехамаш


Нохчийчоьнан к1илбаседанера агIо – Шелковскан а, Невран а кIошташ ю гIамаран аренех, еса меттигаш дукха елахь а, хих якъо латтаре терра, к1езиг пайда оьцу махко. И хьал хийца ларам дуккха а хан хьалха дуйьна лелла Нохчийчоьнан урхалхойн.\nКапустино Теркан хи ду далош\nНаг-наггахь масех цIийнах лаьтта жима кIотар а хаалуш,ишта юкъ-кара доцург даьхний кхобу жоьла а ца гуш, дукха латтанаш ду Новр кIоштан, Ставропол мехкаца доза догIуш,халкъалахь олуш ма-хиллара бIаьрго ма лоццу гIамарш йолуш. Дежийлийн щорто хиларна кхузахь жима таро йолчу коьрта болх бара даьхнийкхабар.\nТкъа ялташ кхиор, бахархоша шаьш даре а деш ,дукха хьолехь зене доьрзу кхузахь,догIа дилхича а,гIамарш бахьнехь сиха йокъа хIуттуш хиларна. И кхачамбацар яханчу хенехь а дитина, официало гIардаьккхина ма-хиллара, кхузахь токхо кхолла Iалашо лаьцна меттигерчу Iедало. Новр кIоштан гIамаршкахь Капустино эвлана гергахь еш ю водохранилище олу хилаттийла.\nМаьхькIамхоша чIагIдарехь, хIинцале чекхбаьккхина цуьнан хьалхара мур - Ставропол мехкан Теркан-Кумск канала тIера схьадалош ду 31 чакхарма деха ,шех хидоькъийла олу Новр-Шелковс канал. ГIамарш йоькъуш чекхдолучу цу хинан,мехала некъаш долчохь тIеш а тохкуш, хилаттийла ярехь шолгIа мур дIаболор бу,Iедалан хьостано дийцарехь, тIедогIучу шеран юьххьехь.\nЮьртабахаман министараллин говзанчаша хааме даккхарца цу проектан мах бу 2 миллиард сом. Цигахь гуламехь латточу хино таро лур Невран, Шелковск кIоштийн кхаш-аренашкахь хинан кхачо хилийтарехь,дуьйш-дерзо латтанаш алсамдахарехь.\n«Шех пайдаэца йиш йолуш, 400 гектар сов меттиг дIалоцуш, цигахь тIаьхьалонна латталур ду 21 миллион кубометр хи,II метр гергга кIоргалла а йолуш. И проект дахаре ерзо юьхьарлаьцна хилла коммунистийн Iедал долуш дуьйна схьа 1986 шарахь,амма Нохчийчохь лилхинчу тIемашца доьзна тIаьхьатиттина… И хилаттийла йина яьккхича, хIинццалц йокъа лаьттинчу гIамаршкахь массо тайпа ялташ а кхиалур ду,цул сов эзар сов керла белхан меттигаш евр ю бахархошна».\nГерггарчу барамехь ишта официалан хаам дIасабаржийна махкахь Капустино эвлана гергахь еш йолчу хилаттийлин таронийн хьокъехь.\nМогIарерчу наха баккхийбеш тIеоьцу гIамарш «деньян» санна схьадалош долу хи а.цигахь хинболу хийцамаш а. Царна хетарехь берриг белхаш дIабирзича шиъ хинан бассейн хир ю Капустино юьртана юххехь- мацах –мацах дуьйна хилларг а,хIинца тIе еш ерг а.\nВахархо: « Канал ду схьадалош,Ставропол махкара. Ши ишал хир ю боху,кхузахь а дIо-а дехьа юьртана гергахь а. Кемаш а денйийр ю боху кху гIамаршкахь. Дуьйш-дерзош ялташ а хир ду боху..»\nСан къамел деъна цигахь къахьоьгучу белхалошца а. Цара дийцарехь цигара хилаттийла йина яьккхича, чIерийлецар биста кхаччалц дукха садаIа меттигаш кхуллур йолуш ю хина аймина гонах. Бакъду бохура цара садаIар маьхаза хилийта дагахь бац Iедалхой.\nБелхало: «Терско-Кумски канал тIера охьадалош ду хи. ДIо юрт гой хьуна цунна аьрро агIор хир ю хинан айма. 500 гектар латта дIалоцур ду хино. ХIинца оцу юьрта барам схьаэцча,и саннарг 5-6 юрт хиллал меттиг дIалоцу хино. Кхузахь массо а хIума мехах хир ду боху: чIерийлецар а,садаIар а. Массо тайпа ловзарш долуш кечйийр ю меттигаш. ХIара хилаттийла йина яьлча,йокъалло бала хьоьгуьйтур бац латталелорхошка а. Хинан кхачо хир ю кху буруны олучу меттигашкахь…»\nМухха делахь а шайн гIамаршкахь оазис тайппа меттиг хирг хиларх боккха кхаъ хилла Теркаца Iохкучу ярташкахь бехачу дукха бахархошна.\nИза кхето хала а дац. Стенна аьлча охьадоьдуш Къилбаседа Кавказехь а уггар доккхучех Терк хи делахь а кхечу меттигашкахь санна, масала Астрахан кIоштехь санна, цхьа наггахь чIара лацар а, лийчар а доцург цу тIера схьа хи далийна Iам бина, ишал йина я гIадал гIаддайча пруд бина а цунах пайдаоьцуш бан а бац.\nВуьшта аьлча Iедалхоша кхоьллина яц берашна а,зударшна а цхьа цхьаъ кхерамазалла а йолуш лийча меттиг. Кхузара цхьаболу бахархой дегайовха бу Таркхойн хIорд тIе кхаччалц 300-400 чакхарма гена эха а ца дезаш шайн куьг кхочехь лийча а,садаIа а кесталгIа меттиг хир ю аьлла.


Обама цхьаьнакхета мега Путинца Нью-Йоркехь\nГезгмашин-бутт 24, 2015\nIамеркин президент Обама Барак тIедогIучу кIиранах цхьаьнакхета дагахь ву Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца, Нью-Йоркехь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин инарлан ассамблеян кулуарашкахь. Цунах лаьцна яздо "Нью-Йорк таймс" газето Iамеркин администрацин векалшна тIе а тевжаш.\nНагахь и цхьаьанкхетар хилахь иза дуьххьарлера хир ду кху тIаьхьарчу шарахь лаккхарчу тIегIантIехь. Обама Барак лууш вацара Путинца цхьаьнакхета Оьрсийчоь Украинехь хуьлучунна юкъа а гIоьртина цигахь конфликт эккхар бахьана долуш.\nАмма хIинца Путинца цхьаьнакхетар пайденна хир ду аьлла хета Обамин администрацина Украинера хьал дIанисдеш а, Шемара конфликт дипломатийн гIулчашца дIаерзон некъаш лохуш а. КIайн ЦIа цкъачунна лууш дац цу тайпа цхьаьнакхетар хир ду аьлла дIакхайкхо. Амма Обамин администрацин векалша шайна цIераш цаяхар а доьхуш хаам бина Iамеркин президент цхьаьнакхетар ву Оьрсийчоьнан куьйгалхочуьнца аьлла.\nЦхьаболу Обамин хьехамчаш саготта бу цу тайпа цхьаьнакхетар пайденна хила мега Путинна, иза совгIат хир ду, "Нью-Йорк таймс" газето Путинах лаьцна ма-яздара, цу дуьненаюкъарчу хулигананна бохуш.\nТайсон Майкца а, Iела Мухьаммадца а вуьстина ша UFC-н латархочо Чимаев Хьамзата\nШеконашка биллина Кадыровн кIентан толам богIуш белла лерина Соьлжа-ГIалахь\nТерроран артиклехь бехке бинчу Дагестанерчу бахархошна тIехь ницкъбина\nКъилбаседа Кавказехь коронавирусах 22 дархо велла\nГIалгIайн протестийн лидерш кхин дIа а чохь буьтуш бу\n70 сов гIоьналлин организаци гIаьттина Навальный Алексейгахьа\nДагестанера политолог Курбанов Руслан шарIан кхеле кхайкхина ГIалгIайчу\nНавальныйгахьа акци хIотточу дийнахь студенташ кино хьовса декхаре бина\nБельгехь вийначух ден тоьшаллаш, бакъо лоьху Тепсуркаевн зуда, лаьхкина оьрсийн дипломаташ\nЧимаевн "ша гайтар", Кадыровн "шеко йоцу толам", шарIан кхеле ийзон дагестанхо\nШемахь карийна бераш, Навальныйна кхаьчна орца, ГIирма-Соьлжа-ГIала рейсаш


Оьрсийчоь - lамеркан журналист, яздархо Дэвид Саттер, Гезгмашин-бутт 20, 2013.\nЦхьанатоьхначу Штаташкара вевзаш волу журналист Дэвид Сэттер кхин Оьрсийчу ца ваийта бинчу сацаман официала бахьана цуо Оьрсийчуь вахар-варан низам хьашина хилар ду. Яханчу гурахь Москохарчу Таганийн кIоштан кхело бина хиллера хIинца гIарбаьлла болу сацам.\nЖурналисто ша хаамийн гIирсашка дийцарехь, иза вуно цецваьлла цу кепара шена дуьхьала оьрсийн Iедалша яьхначу гIулчашна. „Со царна дика вевзаш ву. Ас Оьрсийчоьнах а, Советан пачхьалкхех а лаьцна яздо 40 шо ду. Амма хIара санна дерг суна дуьххьара гуш ду“, - элира цуо шен Ассошиэйтед Пресс агенталлица хиллачу къамелехь.\nАмма Сэттерна и санна йолу гIулч шена дуьхьал яр дуьххьара гуш делахь а, кху тIаьхьарчу пхийттех шарахь Оьрсийчоьнан Iедалша боккхачу кхиамца шайн герзане дерзийна хIума ду иза - шайна ца товчу агIор яздеш я талламаш беш болу журналисташ а, адамийн бакъонашларйархой а махкара арабахар я царна Оьрсийчу бахка бакъо ехкар.\nКъаьстина Нохчийчуьрчу тIемех а, адамийн бакъонаш хьешарх а лаьцна яздеш болу журналисташ бара цара юхьаралаьцнарш.\nБашха дукха хан йоцуш, 2011-чу шарахь гIовгIане дирзира Британерчу Гардиан газетин журналист Хардинг Люк Оьрсийчоьнан Iедалша шайн махка бахкар дихкинчийн могIаре ваккхар. Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло цу журналисто аккредитацин бакъонаш хьешна аьлла дIахьедар дира, ткъа Хардинга ша оьрсийн Iедалша ша бечу журналистийн талламийн бахьанехь юхьаралаьцна, аьлла яздира. Цуо бечу талламашна юккъехь, ала дашна, Нохчийчуьрчу хьолаца боьзнарш а бара.\nНохчийчуьра тIом дукха ира критике бар бале делира Чехерчу репортерана Прохазкова Петрина а. Хьалхара тIом болабелча дуьйна схьа Нохчийчохь белхаш бина хилла иза 200I -чу шарахь оьрсийн Iедалша „персона нон-грата“ кхайкхийра. ХIетахь дуьйна цу махка кхин яха бакъо йолуш яц иза.\nДуьненна а вевзаш волу францхойн философ а, яздархо а волу Глюксманн Андре а вара шен Нохчийчуьрчу тIеман а, Оьрсийчоьнан Iедалан а ирачу критикаца гIарваьлла. Шозлаха тIом болабеллачу муьрехь иза къайлаха Нохчийчу а вахана, цигахь дийна цхьана баттахь Iийра, цигара хьал тергал а деш.\nШен даймахка юхавирзирча, цуо дукха артикалш язйира Путинан эскарша Нохчийчохь лелочу къизаллех лаьцна. ГIарделира иштта, иза Оьрсийчоьнан низамцашца а доцуш Къилбаседа Кавказехь хилла хилар. ХIетахь дуьйна цунна Нохчийчу хьовха, Оьрсийчу ваха а некъ бихкина бу.\nИ санна долу масалш кхин а дуккха а ду. Вевзаш волчу оьрсийн журналисто, экстремала журналистикин центран куьйгалхочуо Панфилов Олега маццахехь динчу дIахьедарца, 2000-ха шо доладелча дуьйна схьа, мел кIезга а, 40 Малхбузерачу журналистана дихкина Оьрсийчоьнан Iедалша шайн махка бахкар. ХIинца Сэттер Дэвидна а и бехкам баро гойту, и терахь алсамдолуш хилар.


Украинин тIеман хIордан кхо кема кестта дIалур ду Оьрсийчоьно . Новости Бердянска (вчера, сегодня, сейчас) от News-Life (официальный сайт Ньюс-Лайф)\nУкраинин тIеман хIордан кхо кема кестта дIалур ду Оьрсийчоьно\nОьрсийчоьно дIалур ду Керчан хидоькъенхь ша дIалаьцна Украинин тIеман хIордан 3 кема. Иза хир ду ГIуран-беттан 9-хь хила езаш йолу «Нормандин виъ декъашхо» олучу, Германи, Франци, Оьрсийчоь, Украина юкъайогIучу пачхьалкхийн вовшахкхетараллан саммит хилале. 2018-чу шарахь Лахьанан-баттахь Оьрсийчоьнан дозанхоша нуьцкъала дIалецира Керчан хидоькъенехула Азовн хIорда кхача гIерташ долу украинахойн "Бердянск" а, "Никополь" а катерш а, ткъа иштта "Яна Капа" бурам текхо кема а. Оьрсаша дIалаьцнера 24 Украинин эскархо - цу кеманийн экипаж. Украинин хIордхой бехке бира Оьрсийчоьнан низамаш дохорна, ткъа кхин 9 бутт баьлча уьш хийцира Украинехь лецна болчу Оьрсийчоьнан махкахойх. ХIордан кеманаш латтош ду Оьрсийчоьно дIалаьцначу ГIирман Керчан портехь.\nРязанцам покажут боевик о мстительной курьерше на мотоцикле\n3 часа назад MediaRyazan.ru (Рязань)\nВчера, 22:15 Antikor.com.ua\nВ Запорожской области сразу 6 детей заразились опасной инфекцией\nВчера, 21:00 Бум.укр