Ростох тIеман кхело 18 шо хан тоьхна Украино дIавеллачу Тумгоевна\nОЬрсийчоь -- Къилбаседа Кавказан тIеман гонан суд, Ростох. Гайтаман сурт.\nРостохахь Къилбаседа Кавказан тIеман гонан суьдо 18 шо хан тоьхна Украино Оьрсийчоьне дIавеллачу ГIалгIайчуьрчу вахархочун Тумгоев Тимурна. Цунах лаьцна хаам бо ТАСС агенталло. Тумгоев бехке лаьрра Шемахь терроран тобан декъашхо хиларна. Шена тоьхна хан йоккхур ю цо колонехь чIагIйинчу рожехь.\nТалламхойн версица, 2014-чу шарахь, Гуьржийчохь кечам а бина, Шема вахана хилла Тумгоев "Исламан пачхьалкх" тIеман тобан декъашхойн могIаршлахь тIом бан.\nИнтерполехула лоьхуш хиларна, 2016-чу шарахь Истанбулера кеманца Харькове кхаьчначул тIаьхьа лецира Тумгоев аэропортехь. "Исламан пачхьалкхца" воьзна ву, аьлла бехке вира иза ФСБ-но, Тумгоевс ша бакъ ца дора иза.\nШа лаьцначуьра маьршаваьккхинчул тIаьхьа Украинин Малхбалехь сепаратисташна дуьхьал тIемашкахь хилира Тумгоев, шайх Мансуран цIарахчу нохчийн батальонан могIаршлахь. Ткъа Украинин прокуратурано бакъ дац иза, бохура.\nСтохка, 2018-чу шарахь, Гезгамашин-баттахь Украинин инарла прокуратуран сацамца, Оьрсийчоьне дIавелира Тумгоев.


Кортахьовзаберга корта хьовзабар — Сердало\nКортахьовзаберга корта хьовзабар\n11.01.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nХетаргахьа, Кубик Рубика бIаргйовнза а, бейолланза а саг хургвац. Тайп-тайпарча бесаех йола из вIашагIъехкарг моллагIча сага караерзае могаш чоалх яц.\n«Кубик» яха кортахьовзаберг эггара хьалха дагаехар ва Эрнё Рубик. Из керда белгало гучаяьннай 1974 шера.\nУйла тIаяхийта езаш дукха болх ба цу кубикацарбар. ХIаьта из болх караберзабе могаш наггахьа саг мара нийсалуц. Цу дукха боацачарех ва вай мехкахо Мужахой Амир, 18 шу даьнна юристал дешаш вола зIамига саг.\n«Дагалоацам чIоагIа болаш а, черчени, геометри дика ховш а хила веза укх гIулакхаца чам бола саг», — ше болабаьча атта боацача наькъах дувц вайга Амира. – «Эггара хьалха Кубик Рубика вIашагIйолла хьажар сосай диъ шу даьннача хана. Цул тIехьагIа тоъал ха яьккхар аз из вIашагIа ца йоллаш. 16 шу даьннача хана юха а са бе кхаьчар из дукха уйла яйташ бола болх. ТIера ца воалаш, вIашагIъехка ваьлар со! Каст-каста толамаш гучадувла доладелар. ТIаккха халагIа-халагIа мел долча наькъашца тахкар аз Кубик, цун хIара къайле караерзаеш».\nЭггара чIоагIагIа а халагIа а болчох болх ба бIаргаш а къайла Амира вурийтта минота вIашагIъелла, халача оттамах йола Кубик. (6×6×6)\nШий дешар а, болабаь говзала никъ а дика дIабахьа вIаштIехьадоал Амира. Гуманитарни а, технически а гIулакх леладе мог къахьега лаьрхIа волча дешархочоа! Цун уйла я ший начIал совдаккха, кхы дIахо дIайодача хана халагIа долча оттамашкахьа котало яккха!\nМужахой Амира лерхI Россе мехка къаьстта рекорд яккха. ХIаьта цу гIулакха Амирал хьалхаваьнна саг вац таханарча дийнахьа! Дог доаха, Россе дозон тIа а дерригача дунен тIа а цу даькъе Амира хьалхара моттиг яккхар.\nДала аьттув боаккхалба цун дага мел латта толамаш кхоачашде!\n№ 1-2 (12136-137), шоатта, 12 январь, 2019 шу / суббота, 12 января 2019 года\n← БоргIали, цогали\nПОСЛЕДНИЙ ФОРПОСТ МАЛГОБЕКА →\nЦIаькха а эзделах лаьца\nДаькъала хилда керда шу


Байден: Оьрсийчоьнан леларна а, Навальныйца хIоьттинчу хьолана а сагатдо Американо\nАмерикан Цхьанатоьхна Штаташ кийча ю, шина а агIонна пайден хир долу юкъарлонаш Оьрсийчоьнца лело, иштта дIахьедо, Вашингтон сингаттамехь хиларх оппозиционерна Навальный Алексейна гонах лаьттачу хьолана а, Американ организацешна дуьхьал дохучу хакерийн тIелатаршна а. Оцу кепехь дIахьедар дина Американ Цхьанатоьхначу Штатийн президенто Байден Джос\nПрезидентан дарже ша хIоьттичхьана дуьххьара вистхилла Байден Американ а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигах. Хьалхо зорбанашкахь яздора, цуьнан гона тIетовжий, керла президент дуьхьал ву Москваца йолу уьйраш "юхаденъян", делахь а шен ма-хуьллу хьожур ву тIеман герзах болу барт латтон аьлла.\nОршотан дийнахь журналисташца къамел дечу заманчохь, Байдена хьахийна СНВ-3 бертах лаьцна, цуьнан хан чекхйолуш ю Чиллан-баттахь, иштта, тIечIагIдина, маслаIат кхин дIа а дахдан реза ву ша аьлла.\nОцу юкъанна, Байдена тIечIагIдина, Американ иччархойн урхаллашна ша тIедиллина хиларх, Навальныйна дIовш даларх а, хакерийн тIелетарх а, ОвхIанистанехь байъинчу Американ салтех Оьрсийчоь кхаьънаш дала дагахь хиларх а лаьцна керла информаци кечъе аьлла.\n"Ас шеконаш а йоцуш, дийцаредийр ду Оьрсийчоьнца проблеме долу хеттарш", - аьлла Байдена.\nХьалхо президент лаьттина Трамп Дональд ца хIуттура Оьрсийчоьнна а, цуьнан президентна а йиллина критика ян. Делахь а, цуьнан администрацино цхьа могIа санкцеш ехира Москвана дуьхьал.


Батаева Хеда. *Харцонан бакъонаш*\nКеманаш, шаьш дийриг дина,\nДIадаха шайн аэродроме,\nВала мел ца везарг вийна,\nАмал зуьйш кху нохчийн къоман.\nАганахь беро мохь бетта,\nМохь бетта Iуьллучу докъо:\n-Хьан боху лелаш ю лаьттахь\nМаьрша нах ца байъа бакъо?!\nХьан боху и ларъеш нах бу,\nСамо еш бехк боцург верна?\nХьан боху шина шайннал мах бу\nЦара мел дуьйцучуьн эрна?\nМичхьа ю и конституцеш\nЛарйийраш адамийн бакъо?\nБакъо ю тангIалкхаш юца-м,\nБакъо ю доь дайъа докъан,\nЦабезам-ачо ю аьлла,\nХIаллакдан шайн доцу мехкаш.\nТкъа нийсо-м Iуьллу, йиш хаьлла,\nЛуъучо бага дIайоьхкуш.\nБакъо ю, барт бохош, декъа,\nЦIерш тоьхкуш, сийсаздан къаьмнаш.\nМоьттур ду Нохчийчохь деккъа\nТротилах дуьзна ду лаьмнаш.\nБакъо ю, лами беш даржан,\nГаренгаш адамех йотта,\nКхечарах питана даржон\nШайчеран схьадаха кортош.\nХьалаолла кхечеран паччахь,\nДоь доцуш докъаза вайъа,\nХьоь олуш: " ВорхIе дайн марчох\nЙие, хьайна са дезахь, байракх."\n"Кхелахой" "цIийлахь дог" диъна,\nХьовсуш бу десертан чоме...


Марха а дести. Даздарш дирзинчул тIаьхьа, зударийн дийцарш дуьйлалур ду, хьенан стол хаза кхачаме, хьенан къен яра бохуш.\nХаза дацахь а, и ламаст чIогIа даьржина махкахь. Цундела, цкъацкъа моттало цхьаболчу доьзалехь кечдеш долу и пхьор нахана гергахь дозаллана хIоттош ду.\nЦхьаболчара-м, "нуц ву марха къобалдан ван везаш" бохуш, оцу шуьне бер улле а ца доуьйту. Царна-м бакъдерг дийцича иза эша а ца оьшу. Хьенна а керта болхахь, мерза кампеташ а, кхидолу совгIаташ ду хIора доьзалехь царна кечдина.\nБераша Марха къобалдар ерриге Нохчийчохь хилла ца хилар къаьстина, масала суна. И гIуллакх тахана массанхьа даьржаш хиларна саготта берш а кIезиг бац.\nОцу берийн ламастна дуьхьал болчарна хетарехь, къона чкъор хьалххехь сагIа деха Iамадаран кеп ю иза.\nВукхарна чам бац, цу бераша сатийсинчу дийнахь церан самукъадалар а дойуш хилча.\nИ къйисам Фейсбукан нохчийн декъехь боьду 2-3 де ду. Оцу гIиллакхна дуьхьал верг ву Йоккхачу АтагIара вахархо Чучаев Русланбек. Цунна хетарехь, нохчашна юкъахь догIуш хIума дац иза.\nЧучаев: "92 шо тIекхаччалц тхо АтагIахь даьхна ду. Суна цигахь а ца хезна, гина а хIума дац нехан чу а оьхуш, тIоьрмигашца лелар. Вайн нохчийн гIиллакхашца догIуш ду аьлла а ца хета суна иза. Дагестанна уллерчу ярташкахь Кошкелдахь а, Ойсхарахь а бехачара олуш хезна суна, шаьш иза мел а леладора бохуш. Вайн гIалахь-м дацара и хIума".\n60 шарера ваьллачу Хьалха-Мартан кIоштарчу вахархочо Арбиев Висамас ша а ца лелла боху, жимчохь тIоьрмиг а эцна Марханаш къобал деш.\nАмма цунна иза эхье хIума-м ца хета.\nАрбиев: "Со ца лелла жима волуш иштта. Бераш а ца лелара царна и кампеташ а луш. 70-чу шерашкахь юккъадаьккхина иза. Цу тIехула сагIа доьху амал хир яц берийн. Иза сагIа дехар дац".\nМахкахь вевзачу политологан Бено Шамалан жималла дIаяхна Урданехь. Кхиъна вогIучу хенахь бен иза Нохчийчу а ца кхаьчна.\nУрданехь шаьш марха достучу деношка леррина са а туьйсуш, иза къобал дан оьхура нах болчу аьлла, дийцира цо.\nБено: "Марха даста денна чIогIа сатуьйсура. Буьйсана кечамаш бора. ТIоьрмиг чохь гулдора шекар. ХIоранна цхьацца-шишша бIелиг шекар лора. Нахана юкъахь марзо хилар билгало яра иза".\nДагестанца дозанехь Iуьллучу Ишхой эвларчу вахархочун Мадаев ШаIманан шатайпа дагалецамаш бу, кегий долуш шаьш марханаш къобал деш леларх.\nМадаев: "Дукха кегий долчу хенахь дуьйна сатуьйсура оха цу дийне. ТIоьрмигаш тоьгуьйтура. Сайниг тегна, кийча бу бохуш, дозалла а дора. Бераш а лелара, баккхийнаш а лелара ги гали а тосий. Со хаъал хилчхьана дуьйна иштта хилла ду-кх. ХIинца юкъадаьккхинчу хIуманех со кхеташ а вац. Машенаш луш, бедарш луш хIума хилла а дацар хьалха".\nНохчийн этнографна Хасиев Сайд-Мохьмадна а дага ца догIу ширачу заманахь ша ваьхначу меттигехь Марханаш къобалдинчу берашна совгIаташ луш.\nХасиев: "Тхо кегий долчу хенахь хIума кховдош яцара. Ткъа кхечу даздаршкахь лора, масала Керлачу шарахь а, ялта чудерзийча а, бIаьсте тIееъча а бераш ара а довлий лелара нахехула. Царна лора цхьацца хIума".\nКарарчу заманан кхиаме технологи яьржинчу хенахь атта ду хьайна хетарг къовса а, оцу къийсамехула бакъонна тIеван а.\nМарха дастаран билгалонаш цхьатерра ца хиларо гойту, нохчийн юкъаралла шен сица маьрша хилла хилар.\nМарха достучу дийнах хилла къайле\nМархийн бутт бирзи: цхьаболчарна - мел, вукхарна - са\nЧекхбели беркате мархийн бутт


ЖIаьла карийна. Адамаш каронза ду\nКиеверчу цхьана стагана жlаьла карийна, оьрсийн президентанх Путинах чlогlа тера долу. "The Moscow Times" вебагIонна тlера даьккхина сурт, 19Гез2013\nКадыров Рамзанан Тарзан олуш долу дайна жIала дукха сиха карийна. Иза луларчу махкахь гучдаьлла. Мехка куьйгалхочуьнна жIала лохуш шортта нах орцах боьвлера. Иза олийла дац, масла, байначу нехан хьокъехь. Дуьйцу Султанов Ахьмада.\nДайна масех де далле, карийна Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнна Кадыров Рамзанан жан жIала. «Тарзан» иштта цIе ю цуьнан, гучдаьлла ГIалгIайн махкахь. Муьлхачу хьелашкахь иза дайна а, карийна а хууш дац. Амма, иза лохуш арабоьвла шортта нах хилла, низамхоq а тIаьхь. Дайна долу жIала, Хьалха-мартан тIе кхаьчна, цул тIаьхь, иза\nГIалгIайн махкарчу жIалийца хийцина хилла. Шен жIала дедда хиларх, лаьцна хаам Инстраграмм чохь а, меттигарчу телехьожийлехь а гIарfбаьккхинера Нохчийчоьнан куьйгалхочо. Шен жIала цIа далийнарг, чIогIа ирсе стаг хира ву аьлла, ша там беш хIума лург хилар а хаийтинера цо. Гарехь, ГIалгIайчуьрчу жIала лелархочо ша а дIаделла хила там бу, иза хьенан ду хиъча.\nМел лехарх, кар ца беш, дуккха а нах бу, тахана Нохчийчохь. Цхьадолчу лараршца, Нохчийчохь шинна а тIамехь байначу нехан терахь 20 эзар ца кхоччуш хила мегаш ду.\nАмма, таханлерачу дийнахь, кхоьллина а, болх беш а цхьанна а тайпа комиссии яц, церан ларш толлуш. Ткъа, уьш-м йолуш юьйла хууш ду. Царах дукхахберш байна, низамхоша дIалаьцначулла тIаьхь. Нохчийчуьра Iедалш, лехарш дан гIерташ дац аьлча нийса хира дац, амма, ша мел дерг дIагIурту, федерала Iедалшна иза лууш ца хиларх.\nЦхьацца бахьанаш дуьйцуш, наггахь уьш а ца дуьйцуш, сецош ду и хIума. Масла, Нохчийчохь болчу бакъонашларъярхошна, йоьвзуш ю, шортта байина нах дIабоьхкина оьрнаш долу меттигаш. Иттанаш ю уьш махкахь. Амма, ахка а, цу чохь долчу декъешна талламаш бан а, сихлуш дац Iедалша.\nИштта, ца дуьйцучу бахьанашца, сацийна ду, махкахь, декъешна талламаш а беш, ДНК-лаборотори еллар. Цхьана юкъан, иза йоьллура ю аьлла дийца долийча, Европан Кхеташоно а дIахьедар динера, шаьш ахчанца-бохчанца иза йоьллуш гIо дийра ду аьлла.\nХIинца и гIуллакх, тесина лаьтташ ду, цхьаммо а айдеш а дац и хаттар. Цхьаболчу тергамхоша бахарехь, нах бар талла Iедалшна лууш ца хилар, тарлуш ду, Оьрсийчонан Iедалша, Нохчийчохь болх байта бахкийтинчу эскархоша а, кхечу низамхоша а и дина кIоршме зуламаш гIара дахийта ца лаарна.\nЦунна тоьшалла ду, Будановна а, Ульманна а, тIехь халла бен ца йина кхел. ХIокху сахьта, оьрнаш чуьра и декъий схьа а догIуш, уьш таллар, Оьрсийочьнна цхьанна а кепара оьшуш хIума дац. Цундела, харц хира дац, Нохчийчохь, хийла дайначу адамийн, оцу Тарзан жIалийн долу ирс ца хилла аьлча.


Хастам бу Iаламийн Да волчу АллахIана. АллахIера салам-маршалла хуьлда Iаламех къинхетам беш Дала Ша ваийтина волчу вайн Элчанна Мухьаммадана, цуьнан доьзалшна, асхьабашна, царна тIаьхьа мел баьзначарна.\nКомаьршачу АллахIа боккха къинхетам бина вайх, вай бусалба кхолларца.\nБусалба стеган коьртачу билгалонех цхьа билгало – иза ламаз деш хилар ю. Мел халонаш ларах, вайнаха ламаз ца дитина. Юьртарчу молле кехаташ тIе Бисмилла, Этхьиг яздойтуш, и кехаташ хIайкал санна лардеш Iамийна вайна дайша, наноша ламаз. Тахана, Делан къинхетамца, ламаз Iамо, хьеха аьтто бу вайн махкахь. Цундела оцу дезачу Iибадатана вайн тIедерзар Iилманан тIегIанна тIедаккха дезаш ду, хIунда аьлча ламаз иштта дан деза, я хьан ламаз нийса дац бохурш бовлу вайна юкъахь. Амма шеко йоцуш дерг ду, хIора бусалба стага шен динан орамаш бовзарехь, Iаморехь къахьега дезаш хилар.\nШафиIин мазхIабехь ламаз эцаран, ламаз даран баххаш буьйцуш, ламазехь вай лардала дезарг хьахош, вовшахтоьхна ду хIара жайна. Жайна хIоттош ирс эцна (тIетевжина) МустIофа Аль-Хин, МустIофа Аль-БугIа бохуш волчу шина Iеламстага яздинчу «Аль-ФикъхI Аль-МанхIажи», шайх Юсуф бин Махьмуд-Хьаж Ахьмада яздинчу «ШафиIин мазхIабехь ламаз дар» цIерш йолчу жайнех. ХIокху жайнах школашкарчу дешархоша, церан хьехархоша, иштта шен ламаз мелла а нийса дан Iама луучо пайдаэцаре догдоху оха. Цхьайтта шарахь дешна, дахаран новкъа волуш волу жима стаг (йоI) шен динан корта – ламаз – нийса дан Iамош хIокху жайно гIо динехь, тхешан Iалашо кхочушхилла аьлла хетар ду тхуна.\nЛамаз уггар деза Iибадат ду бусалба динехь. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Массо хIуманан корта Ислам-дин ду,цуьнан гIортор – ламаз ду» (Тирмизи).\nДала уггар хьалха тIедиллина Iибадат ду ламаз. Веза-Сийлахьчу АллахIа Мухьаммад-пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) ворхI стигалел лакха ваьккхина, Шена герга вина, омра дина цуьнга, ламаз де, аьлла. Ламазна тIера долалур ду адаман Iамалийн хьесапдар. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Къематдийнахь адаман Iамалех хьалха хьесап дийр дерг ламаз ду. И нийса хилахь, йисина Iамалш нийса хир ю, иза доьхна хилахь – йисина Iамалш йохна хир ю» (ТIабарани).\nЛамаз эцарх вудуъ олу Iарбийн маттахь. Вудуъ боху дош — хIума хазъяр, къагор бохучунна тIера схьаэцна ду. Ткъа шариIатехь, вудуъ – иза Делан дуьхьа долчу ниййатца дегIан цхьайолу меженаш хица йилар (хихъяхар) ду.\nЛамаз дале хьалха ламаз эца деза, хIунда аьлча Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Ламаз карахь доцуш дина ламаз къобал хир дац» (Муслим).\nЛамаз эца магийна ворхI тайпанчу хица:\n1) догIанан хи;\n2) хIордан хи;\n3) лаьтта тIехула охьадогIу хи (река);\n4) гIунан хи;\n5) шовданан хи;\n6) лайн хи;\n7) шан хи.\nЛамаз эцаран фарзаш\nХIокху фарзех муьлхха а цхьаъ я масех кхочуш ца дича, ламаз эцар къобал хир дац.Масала, ниййат ца деш эцна ламаз, я ши ког ца буьлуш, я, юьхь йилале, ши пхьарс билина, цул тIаьхьа юьхь йилина, эцна ламазаш къобал хир дац. ХIинца дагардийр ду вай ламаз эцаран фарзаш:\n1) Ниййат дар;\n2) Юьхь йилар;\n3)Голашца цхьаьна ши пхьарс билар;\n4) Коьрта тIе хи хьакхар;\n5)Хьорканашца цхьаьна ши ког билар;\nЛамаз эцаран суннаташ\nЛамаз эцаран суннаташ кхочушдича, мел алсам хир бу. И суннаташ далор ду вай лахахь:\n1) Сивак хьакхар;\n2) Къилбехьа вирзина ламаз эцар;\n3) «БисмиллахIиррохьманир-рохьим» алар;\n4) Ши куьг дилар;\n5) Ниййат дар маттаца чIагIдар;\n6) Бага а, мерчу а хи кхарзар;\n7) Юьхь йилар хьаьжа тIера доладар; куьйгаш, когаш дилар пIелгийн яккъаш хьакхорца доладар;\n8) БIаьргаш хьакхош, юьхь йилар;\n9) Хи кхачийтархьама, пIелган мухIар меттахдаккхар;\n10) Аьтту меже хьалха йилар;\n11) Куьйгийн пIелгаш чуьчча дахийтарца хьакхадар;\n12) Меженаш, хьакхош, йилар;\n13) Берриге коьртах хи хьакхар;\n14) Лергашна чухула, тIехула хи хьакхар;\n15) Когийн пIелгийн яккъаш хьакхор;\n16) Массо меже кхузза йилар;\n17) Маж лилха яккхар (юкъа пIелгаш хьакхарца);\n18) Меженаш йиларна юкъа хан ца йолийтар.\n1 — «БисмиллахIир-рохьманиррохьим. Ас ниййат ди, ламаз эцаран суннаташ кхочушдан, Делан дуьхьа» – аьлла, ши куьг дуьлур ду (кхузза);\n3 — Мера чу хи кхорзур ду аьтту куьйга, мара аьрру куьйга цIанбийр бу (кхузза).\nБага, мера чу цхьаьна хи кхарзар бегIийла лерина.\n4 — «Ас ниййат ди, ламаз карара далар дIаайа, Делан дуьхьа» я«Ас ниййат ди, ламаз эцаран фарзаш кхочушдан, Делан дуьхьа», – аьлла, ниййат деш, юьхь юьлур ю (кхузза); юьхь юьлуш, хьаьжа тIе, лергийн йистошка, чIенги тIе, лога тIе хи кхачийтар важиб ду. Юьхь йила хьаьжа тIера волалур ву (лакхара охьа). БIаьргийн сенаш хьакхор дика лерина ду.\n8 — Юха а ши куьг тIадийна, чухула(хьажо пIелгаца), тIехула(нана пIелгаца) лергаш дуьлур ду (кхузза);\nАла догIу, ламаз эцаран рогIалла ларъян езарх. Масала, юьхь йилале коьртана масхьу деш ламаз эцахь (башхалла яц: вицвелла я хаа а хууш дойла цо и), и ламаз эцар къобал хир дац. Ша йилаза йисина меже юьлуш, кхидIа эца деза цо ламаз. Иштта суннат ду, ламаз оьцуш меженаш йиларна юкъа хан ца йолийтар, юьхь юьлуш хи хьаьжал лакха кхачийтар, пхьаьрсаш, когаш хьорканел лекха билар.\nЛамаз эцар тIера долу (эцнарг лору) хIокху шина хьолехь:\n– ламаз эца (я хи тIера даккха) ниййат дина, дерриг дегI хьулдеш хи буха таьIча;\n– хи тIера доккхуш лийчича. Хи тIедоьжча, ламаз эцна воцуш лийчича, ламаз эцнарг лору, нагахь санна луьйчучу хенахь шен бехкечу меттигех куьг ца хьакхадалийтахь, дегIах мох, цхьа тIуно, боьхалла ара ца ялийтахь. Амма рузбанан, Iийдан деношкахь лийчарх (суннатан лийчар)ламаз карахь хуьлуш дац, нагахь ламаз эца ниййат ца динехь.\nЛамаз эцаран карахIаташ (нежелательное)\n— тIех сов хи дайар (хина исраф дар) дика ца лерина ламаз оьцуш;\n— кхааннал сов меже йилар;\n— ламаз эцалуш волуш, кхечуьнга шена гIодайтар;\n— аьрру меже хьалха йилар;\n— бага, мерчу хикхарзарехь марха долуш верг соввийлар;\n— боьхачу меттехь ламаз эцар;\n— юьхьах хи деттар;\n— бехказло йоцуш, йилинчу меженна гатахьакхар;\n— ламаз оьцуш волуш,къамел дар.\nАшхIаду ал-ла́ ила́хIа иллалло́хIу вахьдахIу ла́ шари́ка лахIу, ва ашхIаду анна Мухьаммадан IабдухIу́ ва росу́лухIу. Алло́хIуммажIальни́ минат-тавва́би́на, важIальни́ миналь-мутатIоххIири́на (Ас тоьшалла до, АллахI воцург, кхин Дела вац аьлла; Ша цхьаъ ву Иза, Шеца накъост воцуш.Ас тIаккха а тоьшалла до, Мухьаммад Цуьнан лай а, Элча а ву аьлла. Везан Дела, со тоба диначарах а, цIано йиначарах а вехьа).\nЛамаз карара долу хIуманаш\n2) Хьекъал чуьра валарца – эгIийна я хорша еана хилча, я вехха, я цамгарца, я тевжина волуш наб кхетарца.Амма хиъна волуш наб озаярх ламаз карара ца долу.\n3) Стаг шен зудчух я кхечу арахьарчу(хийрачу) зудчух (юккъехь пардо а доцуш)хьакхаваларца. Амма стеган я зудчун мIара, месаш, церг хьакхаяларх, ламаз карара долуш дац.Дуккха нах гулбеллачохь, куьг кхеттарг стаг я зуда (муьлхарниг ду) ца хиънехь а, ламаз карара ца долу;\n4) Стаг шен я кхечун бехкечу меттигах куьйган кераюкъца, пIелгийн чоьхьенашца хьакхавелча. Башхалла яц – стаг жима я воккха, дийна я велла хилар (и хIинцца дина бер делахь); цуьнан бехкечу меттигех хьакхавелча (хаа а хууш я вицвелла), ламаз карара долуш ду. Ламаз карара дер дац, куьйган тIехула йолу агIо, пIелгийн буьхьигаш, я (куьг доцург) кхийолу дегIан меже бехкечу меттигах хьакхаяларх. Ишта, ламаз карара ца долу, хьайбанан бехкечу меттигах хьакхавелча.\nХIоттийнарг – Илесов Iелин Iарби\n← В Грозном почтили память жертв трагических событий февраля 1944 года\nТIарикъат довзийтар →


Мараэккхар а, къамел деш ларъян йог1у юкъ а — Зори Ислама\n«Iаьнарх Iаь хьерчаш хабар дийцарх а,вовшах хьакхаваларх а ларлуш хилла вайн дай»,-бохуш дуьйцу Iилманчас Хасиев Сайд-Мохьмада. Воккха-Дада, мараэккхаран гIиллакхех а, къамел дечара вовшашна юкъара юкъ ларъярх а лаций дийцахьа тхуна»,-дийхира цуьнга хIара волчу баьхкинчу кигийрахоша.\n– Къамел дечара вовшашна юкъара юкъ ларъяр дIадаьллачу новкъа ду. Вайна массарна а гина, хьо мел юхагIертарх, хьан меракIел гIерташ, кест-кестта хьуна муьшканаш еш, куьг Iуьттуш къамел деш верг. Вайн гIиллакхашца догIуш дац иза. Адаман дегI вайн оьздачу дайша сийлахь а, деза а лерина. Цундела цунах хьакхаваларх ларлуш хилла.\nКъамел деш лаьттачарна юкъахь лаххара а цхьа- ши метр хила еза. Iа Iаьнарх хьерчаш къамел дар хилла дац вайн. Вуьшта, хийрачу нахана юкъахь къамел дечу хенахь хила езаш ерг пхеа метре кхаччалц юкъ ю бохуш хьехна вайна. Цара хьехнарг, лелийнарг лардан хьовса деза вай а, вайна тIаьхьа догIу чкъор а. Ишттий бен ларлуш ма дац халкъан гIиллакх, эхь-бехк.\nВайн дайша оьзда ца леринехь а, тахана чIогIа даьржина мараэккхар. Цхьа а кеп а, хатI а ца лардеш, шайна ма луъу лелош ду мараэккхаран гIиллакх. Иза мегар дац. Салам далар, куьглацар бехке хеташ юкъадаьлла ду иза. Делахь-хIета, мараэккхаран кепаш йовза еза вайна, хIета а, вета а вайна юкъахь иза даьржина а, даьржаш а хилча. Масала, воккхачунна мараэккха веза цуьнан аьтту пхьарс хьайн белша тIехула а болуьйтуш, хьайн аьрру пхьарс цуьнан букъа тIехьа а бохуьйтуш. Воккхачунна букъах куьг детта а, хьекха а оьшуш дац. Къонаниг мараэккхаш кIеззиг охьатаьIна хила веза, шен аьрру бесни воккхачун аьтту белшах а хьакхайолуьйтуш.\nНакъостана, доттагIчунна салам даларца куьйге а воьдуш, накха некхах тухуш, мараэккхар ду вайн. Иштта мараэккхачу хенахь салам делларг шен аьрру бесне вукхуьнан аьрру беснех хьакхайолуьйтуш мараэккха веза.\nТовш а дац, гIиллакхехь а дац ненахошна, къаьсттина стунцахошна маралелхар. Тахана къоначарна юкъахь иза къаьсттина даьржина хиларна боху вай. Цаьрга, де дика деш, маршалла хаьттича а кхачаме хир ду. ХIунда аьлча уьш бехке нах бу. Бехке ду церан догIмех хьакхавалар а.\nЗударшна, мехкаршна мараэккхар а юкъадаьлла вайна, вайн гIиллакхаца, вайн вадца иза догIуш дацахь а, башха томехь дацахь а. Зуда, йоI, иза мел гергара елахь а вайн халкъан гIиллакхашца марайоллар догIуш дац, оьзда дац. Хьайна аьрру пхьаьрсан шина пхьидан юкъ зудчун (йоьIан) белшах-пханарх хьакхайолуьйтуш, пхьарс голехь саттийна, зудчун(йоьIан) дегIах хьакхадаларх хьайн куьг лардеш (дегIах ца кхоьтуьйтуш) кхета веза мара. Иза товш хир ду.\nМараиккхина ваьлча, божарша а, зударшна а юха довлуш, юкъ ларъян еза, мара тIе мара а хIоттийна, къамел а ца деш. Мараиккхинчул тIаьхьа пхьарс дIа ца хоьцуш, латтар гIиллакхехь дац. ДIахIоттаран а ю вайн халкъалахь магийна а, магийна йоцу а кепаш.\nКъонахчун латтар оьзда лерина, иза аьрру кога тIе вазвелла, аьтту ког паргIат буьтуш дIахIоьттинехь. Аьтту коган кIажа аьрру коган хьорканца нисбина, когийн буьхьигаш цхьа буй юкъабиллал дIатесна хила беза. Ши ког дIатесна латтар вайн гIиллакхан кеп яц.\nТIома кIел куьгаш дехкина дIахIоттар нохчийн божаршкахь товш доцучух лерина вайн дайша. Воккханиг, да, деваша, иштта дIа кхиберш болчохь хаьнтIе ши куьг хIоттийна дIахIоттар а гIиллакхе дац. Къонанаш цуьнах ларбала беза болх бечунна тIехIоьттича а, тезетахь а, алссам адамаш вовшах кхеттачу кхечу меттигашкахь а.\nВайн халкъан векалш муьлххачу а паччахьалкхехь, шахьарахь кхечу халкъех къаьсташ хуьлура шайн дIахIиттарца, мараэккхарца, вовшашца къамел дарехь ларъечу яккъашца, кхучуьнца. Вайх нохчий деш долу гIиллакхаш дара уьш, тахана а, кхана а хилла диса дезаш а ду. Цундела, цхьана-шина дашца аьлла дерзо йиш хиллехь а, шуна мелла а алсамо цуьнах дерг дийца лии суна,-дерзийра Воккхачу-Дадас шега деллачу хаттарна жоп луш дина къамел. Къоначарна цо дийцинчух дукхах дерг дуьххьара хезаш дара. Шайн йоцачу оьмарехь царна тайп-тайпана гинера, хезнера мараэккхарх дерг, къамел деш ларъян езачу яккъех дерг. Хийцалуш йогIучу замано шен Iаткъамаш бо-кх вайн гIиллакхашна а. ХIун дер тIакхха иштта ду-кх дахар. Амма вайн йиш яц заманан керлачу хIуоне вайн халкъан гIиллакхашна, дайн Iадаташна иэшам байта. Иштта маьIна даьккхира къоначара Воккха-Дадас диначу къамеле ладоьгIначул тIаьхьа цо дийцинчун.\nСалам даларх а, цуьнан дозаллех а →


Нохчийн мотт 10-11 классашна - Вайнахская библиотека - Govzalla.com\nНохчийн мотт 10-11 классашна\n1. Мотт ойлаяран а, кхетаман а, хьекъалан, дахаран а уггаре а йоккха хазна ю, хIунда аьлча адамийн дахарехь а, юкъараллехь а буьйцучу матто дакъа ца лоцуш цхьа хIума а дац. Мотт адамийн уьйран а, кхиаран а, къийсаман а гIирс бу. ХIуманан нийса тидам бан хааре хьаьжжина, цуьнан ойла ян хаа тарло, нийса, кхетаме ойла ян хааре хьаьж-жина, хIуманах кхета йиш хир ю, ткъа хIуманах вай кхетаре хьаьжжина бен,оцу хIуманан хьекъал хир дац.\nХ–ХI-чуй классийн дешархошна, церан хене а, цара Iамийнчуьнга а диллича, лахарчу классийн дешархошначул мелла а алсам ойла ян хуур ду. Цу классашкахь дешархой алсам тидам бан а, ойла ян а, кхета а Iамо беза, церан къамел кхио а, хаарш лакхадаха а деза. Занятешкахь Iамочу материалан хIун бахьана ду, и иштта хIунда ду, шу цунах муха кхета боху хаттарш къастор пайдехьа хир ду.\nХ–ХI-чуй шина классах хIора классехь а нохчийн маттана лерина 34 сахьт ду. Цу шина классехь дешархой Iамо беза V–IX-чуй классашкахь Iамийнчун буха тIехь нохчийн меттан нийсаяздаран бакъонаш йовза а, караерзо а, царах нийса пайдаэца а. Х-чу классехь орфографин, пунктуацин бакъонаш Iамор ю.\nНагахь санна Х-чу классехь орфографин бакъонаш Iамоза йисинехь, уьш а, пунктуацин бакъонаш а ХI-чу классехь Iамо езар ю, царах, ца хилча йиш йоцу, коьртанаш Iамийна а.\n2. Меттан занятешкахь сахьташ алсам долчу классашкахь изложени я сочинени классехь язъян аьтто хилахь, ткъа Х–ХI-чуй классашкахь дозуш долу къамел кхиоран йозанан белхаш классехь бан йишъерг классехь, урокехь ца кхиалун болх цIахь кхочушбайта мегар ду. Ткъа цу классашкахь Iамош йолу меттан материал дика тидам а, ойла а ярца, кIорггера кхета гIортарца кхоллараллин некъашца хьеха а, Iамо а езар ю. Кхоллараллин некъаца дозуш долу къамел кхио гIо деш долу шардар классехь кхочуш дан таро хир ю. Бинчу тидамех я дахарехь адамашна зеделлачух, я шайн хаарех пайдаэцарца, я Iамийнчу произведенех лаьцна дика хIоттийнчу планан гIоьнца цIахь тайп-тайпанчу теманашна сочинени язъяйта мегар ду, кIезигчу сахьташкахь Iамочу материална урокехь новкъарло ца хуьлуьйтуш. Иштта и бахьанаш а долуш, сахьташ тоьуш цахиларна, дозуш долу къамел кхиорна цу некъах пайдаэцар магош, цу гIуллакхна шакъастийна сахьташ билгал ца даьхна. Вукху массо а классашкахь, сахьташ алсам долчу V–IX-чуй классашкахь дешархойн къамел кхиоран балхана шакъастийна сахьташ лела: V классана 18 сахьт, VI классана 20 сахьт, VII классана 10 сахьт, VIII классана 10 сахьт, IХ классана 8 сахьт.\nIамийнчу произведенийн теманашна сочиненеш язъяр литературан мехала декхар ду. Цул сов, сочиненешна герг-гарчу хьесапехь кху кепара теманаш харжа мегар ду: «Къинхьегаман хIайттархойн сийлахь гIуллакхаш», «Хьуьнаре дешархо», «Ненан мотт суна хIунда беза», «Ненан сий а, цуьнан къинхетам а сийлахь хIунда лору», «Зеделларг долчу дикачу хьехархочун дахар», «Адин Сурхо – халкъан турпалхо», «Фольклорехь халкъийн доттагIалла», иштта дIа кхин а.\nДешнийн а, предложенийн а этимологически а, морфологически а, лексически а, синтаксически а, стилистиче-ски а, орфографически а, пунктуационни а талларш урокехь юкъадалор, Iамочу материална новкъарло ца хин йолчу барамехь уьш кхочушдар хила деза. Иштта къамел кхи-оран шардарех пайдаэцар а хила деза. Ткъа литературни произведенех лаьцна сочиненеш язъярца хаарш далар литературан декхар ду.\n3. Х–ХI-чуй классашкахь ненан мотт хьехар, Iамор цхьа шатайпанара башхалла йолуш ду. И бахьанаш долуш, Х–ХI-чуй классийн нохчийн меттан программа V–IХ-чуй классийн программех чIогIа къаьсташ ю.\nV-чу классана программо ло 104 сахьт, VI-чу классехь 105 сахьт деллера, VII-чу классехь нохчийн мотт Iамо 105 сахьт, VIII-чу классана 105 деллера, ткъа и сахьташ 8-чу классана 68 сахьт бен ца дисна, IХ-чу классана а 68 сахьт делла.\nХ–ХI-чуй классашна хIоттийна программа, теманаш билгал а яьхна, ца йитина, хьехархошна болх бан а, учебникан авторшна цу классийн учебник язъян а атта хилийта, некъ лохуш, хIоттийна. Цу шина классан программи юкъа далош дерг юккъерчу школан курса юкъара лексикологин, фонетикан кIезигчу барамехь хаамийн а, коьртачу декъана оьшуш йолу орфографин, пунктуацин бакъонаш а ю. И бакъонаш хир ю, цамгаршна гIоле еш долу дика дарбанаш санна, дешархойн хааршкара ледарлонаш дIайохуш, меттан хаарш, морфологин, синтаксисан, пунктуацин хаарш лакхадаха аьтто беш йолу коьрта хазна – нийсаяздаран бакъонаш. И хазна дешархошна караерзой, церан хаарш лакхадахий, церан дозуш долу къамел кхиой гIо деш, дешархоша тидам бар, ойла яр, уьш кхетор алсамдаккхархьама, кхоллараллин некъашца, методикан суртхIотточу пайдечу агIонех хаарца пайдаоьцуш, болх бан оьшуш йолу коьрта материал юкъаялор дара ца хилча ца торуш, оьшуш. И агIо юкъаяло а, кхочушъян а езаш хиларна, программехь магийна нийсаяздаран коьрта бакъонаш Iамор, караерзор, хаар лардан аьтто хилийта, дозуш долу къамел кхио гIо а, аьтто а беш йолу кхоллараллин шардарш классехь, иштта цIахь яздойтуш, ткъа сочинени дика хIоттийначу планаца цIахь язйойтуш, болх бар.\nМа-дарра аьлча, дешархойн дозуш долу къамел кхиор меттан а, литературан а хаарш карадерзорций, лакхадахарций цхьана бечу кечамца деш ду. Литературан произведенех лаьцна язъеш йолу сочинени меттан урокехь я цIахь язйойту, ткъа грамматикан тема йолу талламан болх меттан урокехь я, оьшуш хилахь, цIахь кхочушбойту.\n4.Нохчийн меттан нийсаяздаран бакъонаш (орфографин, пунктуацин бакъонаш) Х–ХI-чуй классашкахь мало йоцуш, дика тидам беш а, кхетамца ойла еш а, кIорггера церан маьIнаш дохуш а Iамо еза. ТIаккха уьш дешархошна пайде хир ю. Кху учебникан коьрта Iалашонаш иштта ю: 1) морфологин, синтаксисан грамматически билгалонийн, нохчийн орфографин, пунктуацин башхаллийн буха тIехь вайн меттан нийсаяздаран бакъонаш Iамор, шаръяр, чIагIъяр; 2) ницкъкхочучу кепара дешархойн лексика а, царна меттан дешнаш довзар, хаар а шордар; 3) нохчийн литературни меттан норманаш талхор, галъяхар ца хилийта, лексико-грамматически а, орфографически а, орфоэпически а бакъонаш ларъяр, вуьшта аьлча, дешнаш, церан маьIнашка хьаьжжина, нийса далор а, барта къамелехь меттан дешнаш нийса дIаалар а, йозанехь и дешнаш нийса дIаяздар а лардар.\nУчебника тIехь елла орфографин а, пунктуацин а бакъонаш а, цу юкъа балийна лексикан, орфоэпин, грамматикан, стилистикан боцца хаамаш леррина дагахь Iамо ца белла, уьш дешархошка караберзабайта а, шаьш кхочушбечу балха тIехь церан аьтто хилийта а белла. Царах дукхахболу хаамаш юккъерчу ишколан программин курсах карлабохуш а, шорбеш а, церан жамI деш а хир бу. Боккхачу тидамца а, лерамца а дешархоша болх бахь, цу тIехь царна алсам гIо хир ду.\nХьехархочо, шен классан кечаме хьаьжжина, пайдаэца тарло учебникан материалах. Шен хаарш кIаргдан луучу дешархочунна оьшург а карор ду кху тIехь. Iамо еллачу материалийн дакъош къестош билгалдахаро а уьш атта а, дика а Iамо дешархойн аьтто бийр бу.


[quote author=Викуля link=topic=63663.msg2029684#msg2029684 date=1392769521] Здравствуйте!Помогите очень нравится песня переведите пожалуйста :) Ладоха сан дега езар талхийнарг хьайна са везар Тахана сан дагна деш эшам ахь мича бехьи вай безам? Иллешкехь йийцина дика йо1 таръелла хьохь! Сай дог ас дийцира безбелла безаман мохь! Селхна ма ярра Тахна яц кхеташ хьо соьх Къастора шалдина дог хьинца хьа дир ду дог! Хьа доьх1а ц1е хилла вагар лахцалуш безаман дагар Ду хьуна суна хьо эшар сан хаза,сан жима езар Со х1унд к1ад ца велла ва деха денна шу ураме леста Гийла б1аьрг бетта шу керта хьо х1унда ца йог1у берта [/quote]


Iамерко Шемахь хIаллакйина Асадан авиабаза\nОхан-бутт 07, 2017\nШемарчу авиабазина ракеташ тоха омра динарг ву Iамеркан президент Трамп Доналд.\nЦу кеманийн базера йинера дIевше атака, маьрша бахархой а бойуш. И меттиг хIаллакъяр Цхьаьнатоьхначу Штатийн къоман кхерамазаллана оьшуш ду аьлла хета Трампана, яздо "Iамеркан аз" хааман гIирсо.\nIамеркан Iедалан векалша бинчу хаамца, тIеман ницкъаша иттаннаш ракеташ тоьхна Шеман президентан Асад Башаран ницкъаша Iуналла дечу авиабазина. Иза дина гIаттамхойн карахь йолчу территорина дIевше тIелатар дарна.\n«Хьалха масийтта шарахь Асада лелош дерг сацо гIертар эшамца дIадирзира, вуно боккхачу эшамца», - аьлла Трампа, Мар-а-Лаго олучу шен резиденцехь вистхуьлуш. Цигахь Iамеркан президент дийцарш дIахьош вара Китайн куьйгалхочуьнца Си Цзиньпинца.\nPorter а, Ross а цIераш йолчу Лаьттаюккъерчу хIордан малхбалерчу агIонехь лаьттачу Iамеркан тIеман хIордан кеманаша хецна Tomahawk олу 59 ракета. Цара йохийна Шайрат авиабазера ерриг объекташа. Царна юкъахь кеманаш тIемадовлу а, охьаховшу а некъ а, кеманаш а, мехкадаьтта дутту станци а ю.\nПентагонан официалан векло капитана Дэвис Джеффа дийцарехь, ракеташца тохарш дина ПIераскан Iуьйранна 4 сахь 40 минот яьлча.\n«59 Tomahawk ракеташ тоьхна кеманашна а, вуно лакхара ондалла йолчу кеманаш дIалечкъон меттигашна а, мехкадаьатта а, цхьацца коьчаллаш а латточу гIишлошна а, хIоъ-молха латточу бункершна а, кеманашна дуьхьал йолчу системашна а, радарашна а», - аьлла Дэвиса.\nЦо дийцарехь, Оьрсийчоьнан тIеман ницкъашка хьалххе хаийтина хилла Iамеркахоша шаьш ракеташ тухур хилар, тIаьхьа цакхетамаш ца хилийта.\nФлоридехь Палм-Бич олучу базехь вистхуьлуш Трампан къоман кхерамазаллехула волчу хьехамчо инарло Макмастер Герберта дIахьедар дира, шаьш шайга далург дира, цу аэродромера кхоалгIачу пачхьалкхашкара эскархой ларбан, аьлла.\nЦуьнца цхьана, инарло дийцарехь, ракеташ тоьхча царах цхьа а ца вина, я лаза ца вина ала хала ду.\n«Шу кхеташ хир ду, муьлхха а тIеман операцехь цхьа а гаранти хуьлийла дац», - элира Макмастер.\nРакеташ тохале цхьа де хьалха Трампа емал вира Асад Хан Шейхун гIалана дIевшен тIелатар дарна. И тIелатар а дина Шеман Iедалан ницкъаша вийна 70 гергга стаг, шайна юкъахь дуккха а бераш а долуш. Шеман Iедало дIахьедар дина, иза шаьш ца дина аьлла.\nДелахь а, Iамеркан пачхьалкхан секретаро Тиллерсон Рекса, шеко а ца юьтуш, хаийтира, Шеман Iедал дIевшен атака ярна жоьпаллехь хилар. Цо критика йира Оьрсийчоьнна Шемара дIевшен арсенал хIаллакйир ю аьлла бина барт кхочуш ца барна.\nПалм-Бичехь вистхуьлуш, Тиллерсона билгалдаьккхира, «я Оьрсийчоьно кхочуш ца дина шена тIелаьцнарг, я юкъахьакхаелла хилла иза цу гIуллакхана, я гIорасиз хилла бинчу бертан шен дакъа кхочушдан» аьлла.\nТиллерсон дийцарехь, ракеташца тIелатар дале а, цул тIаьхьа а Москохца цхьа а дагадовларш а, контакташ а ца хилла Iамеркан векалийн.\nОьрсийчоьнан реакци муха хир ю аьлла шега хаттар дича, цо элира «шаьш лелочух лаьцна дийцича гIоле хир ю цара» аьлла, яздо "Iамеркан аз" портало.


Кадыровн сардам. Мисаран тоба йиса мегаш ю, Салахь а воцуш\nНохчийчоь - Салахь Мохьамед а, Кадыров Рамзан а "Ахмат-Арена" стадионехь, Манг. 10, 2018\nМисаран футболан федерацино шайн футболхошна дуьненан чемпионатехь дакъалацуш куп тоха хаьржинарг Нохчийчоь хилар бахьана долуш, къоман тобанна юкъара дIавала мегаш ву цуьнан коьрта седа – Салахь Мохьамед, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nКадыров Рамзанца сурташ дахийтарна а, Соьлж-ГIалахь хиллачу цхьамогIа акцешкахь дакъалацарна а бакъонашларъярхоша шена критика яр бахьана долуш, 26 шо долчу "Ливерпулан" форвардо Салахь Мохьамеда сацам бина Мисаран къоман футболан тобанна юкъара дIавала.\nЦуьнах лаьцна кIиранан дийнахь а, оршотан дийнахь а хаам бира CNN телеканало а, Associated Press агенталло а, цIе ца яьккхинчу хьасташна тIе а тевжаш. Маца дуьйна дийр ду Салахьа иза дуьйцуш дац: оршотан дийнахь иза, цхьа буьрка чу а тухуш, левзира СаIудийн Пачхьалкхан тобанна дуьхьал. Мисаран футболан федерацин векалша а, Нохчийчуьрчу Iедало а чIагIдо, Малхбузерчу зорбанан гIирсаша арахецна хаам бакъ долчуьнца догIуш дац бохуш.\nДуьххьара дуьйна дина гIалат?\nХарц хир дац аьлла хета, адамийн бакъонаш талхош ву бохуш критика ловш волчу Кадыров Рамзанна Мисаран футболан тоба Соьлж-ГIалахь тIеэцар, Путинна чемпионат Оьрсийчохь тсанна хIума ду аьлча.\nМисаран футболан федерацин декъашхой реза хилира Нохчийчохь шайн тобанан база хилийта, и харжам нийса бац бохуш, эксперташа шаьш варе деш доллушехь.\nСоьлж-ГIала дукха генахь ю мисархой ловза баха безаш хиллачу кхаа гIалана – Екатеринбургана а, Петарбухна а, Волгоградна а. Мисаран тоба, юкъара жамI 1:4 а долуш, ийшира хаьлхарчу шина ловзарехь. И бахьана долуш, хенал хьалха чекхйелира цунна дуьненан чемпионат.\nБелш лазийна волу Салахь ца левзира хьалхарчу матчехь. Ткъа шолгIачу ловзарехь цо пеналти туьйхира Оьрсийчоьнан тобанна кевнашна чу.\nКадыровна Мисаран тоба тIеэцар санна мехала ву Мисарна Салахь Мохьамед. Цу махкарчу зорбанан гIирсаша яздо, пирIон Тутанхамон дIаваьккхинчул тIахьа, Салахь уггаре а вевзаш волу мисархо ву бохуш.\nТкъа хIинца цу историн декъашхошна зе дан мега Оьрсийчохь хиллачо. Салахь юкъаозийна цунна оьшуш доцчунна. Мисаран тоба юхаяла мега "Ахмат" клубца доттагIаллан ловзар дIадахьарх. Ткъа "Ливерпуло" пайда эца мега хIоьттинчу хьолах, тIебогIучу беттан 22-чохь Дортмундерчу "Боруссица" ловза кечлуш шайна оьшуш волу Салахь сихха цIавигар Iалашонца.\nКадыровца сурт а, "лараме махкахо" а.\nМисаран тоба Соьлж-ГIала кхаьчначул тIаьхьа шолгIачу дийнахь, Мангал-беттан 11-чохь, сурташ гучудевлира Нохчийчохь уггаре Iаткъаме волчу, Iамеркан санкцешна кIеллахь волчу шина стагана, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна а, парламентан спикерна Даудов Мохьмадна а, юккъе хIоьттина Салахь а волуш.\nДуьненаюкъарчу адамийн бакъонаш ларйечу вовшахтохараллаша критика еш ю ойла цхьаьна ца йогIу нах хьийзорна, шайна юкъахь "Мемориалан" Нохчийчуьрчу декъан куьйгалхо Титиев Оюб а волуш, Кадыровна а, ткъа иштта ФИФА-на а, Мисаран футболан тоба дIатаръян Соьлж-ГIалана бакъо яларна.\nThe New York Times газето яздарехь, Салахьца суьрташ дахийта дагахь Кадыров ша вахана хилла иза вехачу хьешан хIусаме. Кеманца некъ бинчул тIаьхьа садоIуш волу Салахь, меттара а гIаттийна, валийна цо "Ахмат-Арена" стадионе.\nМангал-беттан 15-чу дийнахь, Уругвай тобано эша а бина, Екатеринбургера мисархой Нохчийчоьнан коьртачу гIала юхабирзича, цу дийнахь 26 шо кхаьчначу Салахьна елира 100 кила йозалла йолу торт. НТВ-но дийцарехь, иза дара "нохчийн футболйезархоша даийтина совгIат".\nМангал-беттан 22-чу дийнахь Кадыровс шен резиденцехь тIеийцира Мисаран къоман футболан тоба. Коьртачу минотех цхьаъ яра Салахьна "Нохчийчоьнан лараме махкахочуьнан" цIе ялар.\nAssociated Press агенталлан хьастано дийцарехь, и гIуллакх дара, шех "политикан симболх" санна пайда эцарна реза воцчу футболистан собар кхачийнарг. Цу агенталлана хетарехь, Кадыровн имиджо а, шена реза боцчу нахаца цо къийсам дIахьош радикалан кепаш лелош хиларо а вочу агIора Iаткъам бан мега Салахьан карьерина, кIеда бусулба динан векал санна иза лелачу Ингалс пачхьалкхехь.\nCNN хьастанна хетарехь, Нохчийчохь тIеэцаран кепо Iаткъаме хьоле хIоттийна Салахь: цунна ца тов, футбол а йоцуш, кхечу хIуманца шен цIе яхар. Иза дуьхьал ву цхьаьна стеган политикан имидж кхуллуш шех пайда эцарна.\nСалахьан а, Мисаран тобанан куьйгаллан а, нохчийн Iедалхойн а реакци.\nСалахьа цкъачунна цхьана а кепара комментари ца йина, Нохчийчохь ша цу кепара тIеэцарна ша реза воцуш ву аьлла, зорбанан гIирсаша бина хаамаш бахьана долуш.\nСалахьан метта Мисаран тобанна юкъара иза дIаволуш ву бохург харц дан гIерта цу мехкан кIоман тобанан а, Нохчийчуьрчу Iедалан а векалш.\nCNN бинчу хаамца, Мисаран футболан федерацино динчу дIахьедарехь альлла ду, Салахьа "и хаттар делегацин цхьана а декъашхочуьнца дицаре ца дина" аьлла.\nМисаран тобанан официалан дIахьедарехь аьлла ду, и дуьйцург "бух боцуш" хиларх лаьцна. Ткъа Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан зорбанан секретаро Каримов Iаьлвис аьлла, Салахь Мисаран тоба йита дагахь ву, Нохчийчуьрчу Iедалхоша шена тIех сов терго ярна бохург "харц" а, эхь доцу бакъдоцург" а ду аьлла.\nШа цхьа Кадыров бен вуй-те бехке?\nМисарарчу спортан журналистана Заки Валидана хетарехь, Салахьан демарш, Кадыров шен политикан имидж тоян футболхочух пайда эца гIортарца йоьзна хилла ца Iаш хила а мега. Масала, цо дагайоуьйту кху шеран Оханан-баттахь хилла истори. Мисаран футболан федерацино Салахьан сурт тоьхнера шайн мехкан футболан тоба дIасалелочу кемана тIе. Салахь реза вацара шен сурт Мисарарчу мобилан зIенан компанин логотипана уллехь хиларна. Цуьнан контракт ю кхечу мобилан телефонийн компаница.\nФедерацин куьйгалло, Салахь къинтIера а ваьккхина, дIадаьккхира цуьнан сурт кемана тIе латийначура.\nИ ца дийцича а, Салахь реза вацара Мисаран тобанан куьйгалхоша дуьненан чемпионатана кечдалар вовшахтохарна. Кху беттан 20-чохь Мисрарчу журналисто Зидан Карима яздира Твиттерехь, Салахь вуно оьгIазвахна вара, Мисаран футболан федерацин белхахоша футболхошца цхьаьна Оьрсийчу 100 сов бизнесхо а, бевзаш болу нах а балорна, цхьа а дуьхьало а йоцуш, ловзаршна кечлучу процессана уьш тIе а буьтуш, аьлла.\nМисарара футболан тоба Соьлжа-ГIалахь дIатарйина\nБакъонашларъярхой реза бац Салахь Кадыровца тIекаре хиларна\nФутбол а, политика а, адамийн бакъонаш а\nСалахь ву цуьнца\nСалахь Мохьамед винчу денца декъалвина нохчийн фанаташа\nСалахь юкъара дIавала лууш ву Мисаран къоман футболан тобанна\nКаримовс бакъ ца дина Салахьа футболан тоба дIатосуш хилар


Дуьнен мотта денца декъал до моссу а ненамотта! - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Дуьнен мотта денца декъал до моссу а ненамотта!\nДуьнен мотта денца декъал до моссу а ненамотта!\nUNESCO 1999 шерахь лаьхьан бет 17 дийнахь кхайкхам бина чиллан бетан 21 де дуьнен нена мотта лоруш де. Цун хокъехь нена мотт лоруш из дагбоитш 2021 шарахь а кхайкхам беш вовшекхетта юкъаралла дIакоьхьурш.\nТуркойн мехкан а бахам болу массеран а нена мотт хIора адамо а ше мотт ларбар, цун гIон дар а кепа кепар адамийн барт болуш цхьан дахаран а тешалло йу.\nНена моттан дуьхьал йеш йолу дуьхьаллонаш дIайахар демокрацийн бакъонашх йу. Кхун хьокъехь Iедалан а, халкъан а, хIора адаман а тIебужуш бокхху болх бу.\nНенамотт дIабалар кхерам болуш метниш, Туркойн махкахь кепа кепар болу моттанаш дахийтаран тIех болхбеш болу нахан а юкъаралла дIакхоьхьурашан а гIон да деза аьлла теша тхо.\nМоттийн Бакъонаш Хьовсар Документ а Рапорт уьра (DHİBRA) уьранаш болу тхан кхайкам бу:\n1. Ненамот Iамабар, нахан юкъахь ненамот бийца бакъонаш хилита кхин а, ненамот бийца а Iамо а дуьхьаллонаш а цайар.\n2. ДIабалар кхерам болу ненамоттанаш ларбар, цу хьокъех болх беш болу юкъаралланашан мелла а сих гIон дар.\n3. Паччалкхехь буьйцу кепа кепар моттийн университетехь а институтехь а ненамотт Iамабар дIас даржийта цуна тIехь болхбан безар.\n4. Вовшекхетта паччалкхийн цхьанкхетачу дийнахь 1990 гезгмашан бетт 2 дийнахь юкъедаьлла долу, Туркойн паччалкхно 1995 гIадужу бет 2 дийнахь тIелаьцца Кегий Беран Бакъонаш Туркойн чоьно хьалхар кхоа гIулкхан хоттийна юхуозамаш дIадахар.\nМоттан бакъонаш, адамийн бакъонах дIайокххур йоцу агIо йу!\nÖnceki İçerik“Мотт бу – къам ду, мотт бац – къам дац!”\nПIурылъу зы бзэ, узэдису зыщI


Нохчийчуьрчу дарбан цIийнехь Кадыров Рамзан,2020\nНагахь санна, коронавирусан ун даьлла хилахь а, хIунда хоуьйтур дац Кадыров Рамзана, дийцина "Настоящее Время" телеканале "Кавказский узел" агенталлан коьртачу редакторо Шведов Григорийс.\nCOVID-I9 вирус кхетта аьлла, шеконаш йолуш Москварчу дарбан цIийнехь ву Нохчийчоьнан куьйгалхо аьлла, лоьрийн гонашкарчу шайн хьасташна тIе а тевжина, дийца долийра "Интерфакс" а, ТАСС а агенталлаша. Официалан информаци яц, ткъа Соьлжа-гIаларчу эпидемица къийсам латтон Iалашонца кхоьллинчу оперативан штабо дIахьедо, коронавирусан ситуаци "мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ша тергонехь латтош ю" бохуш.\nНастоящее Время телеканалан къамел хилира "Кавказский узел" агенталлан коьртачу редакторца Шведов Григорийца. Цо дийцира, шен диагнозех хIунда Iорадоккхур дац Кадыровс, нагахь санна цомгуш хилар тIечIагIдахь а. Иштта цо дийцаредира, эпидемино республикехь муха хийцамаш бийр бу а.\n"ДУКХАХБЕРШ КОРОНАВИРУСАХ БАЛАРНА КХОЬРУ, КАДЫРОВН ПОЛИСХОЙХ КХОЬРУШ БАЦ"\n- Вирусаца йоьзна ситуаци муха ю Нохчийчохь? ХIун ситуаци ю дарбан хIусамашкахь а, муьлхачу хьелашкахь болх беш бу лоьраш а?\n- Нохчийчохь коьрта цхьа ши фактор ю, эра дара ас.\nХьалхарниг - шайн ма хуьллу Кремлна хьалха сурт хIотто гIертар, дерриг а кхузахь дика ду, тергонехь латтош а ду, цхьа а сингаттам болуш хIума а дац аьлла. Оцу хьесапо стенан тоьшалла до? Гуьмсехь лоьраш меттахбовларан, шайна коронавирус йолчу нахаца болх бан шаьш уьнах Iалашден гIирс оьшу аьлла. Цул тIаьхьа балхара дIаваьккхира коьрта лор, вайна гира, дарбан цIийнан белхахой чийхош. ТIаьххьарчу шен вистхиларехь царна дуьхьал къамел дира Кадыровс. Оцу къамело цхьа кхин реакци гайтира, цо тоьшалла до-кх, Нохчийчоьнан Iедалхой кийча цахиларан, регионехь цхьа проблемаш хила тарлора аьлла.\nАмма кхин цхьа фактор а ю - лело гIерта тоталан контрол. Оьрсийчохь цхьанхьа а йоцу, шога контрол ю иза, ас юьйцурш ницкъаллийн структураш ю, гIожмаш карахь болу полисхой. И контрол, цхьана агIор аьлча, мел а Iаткъаме ю. Оцу къизалло нисдина хIума дац, амма цхьана кепехь пайден ю царна. Вуьшта аьлча, лахъеш йоцучу къизаллина дуьхьал - Iедалхойн авторитет йохайо. Масех де хьалха ша Кадыровс къамел ма дира, Нохчийчохь яьккхина, яржийначу видеон хьокъехь. Дукха нахала юьйлу, полисхойн бехкамаш тIехтуьйсуш, царех уьдучу Нохчийчоьнан бахархойх йоху видеороликаш. Оцу видеоша а тоьшалла до, Iедалхойн авторитет южуш хиларан. Тахана полисхоша бохург ца деш, сеца а ца соьцуш, меттигера бахархой тIехбуьйлуш, дIаоьху.\n- ХIунда? ХIун хийцаделла цигахь?\n- Кхерам дIабаьлла. Гуьмсехь медперсонало гIаттийначу бунто а гойту, нагахь санна, уггар а хьалха - Кадыровх кхоьруш, шолгIа коронавирусах а кхоьруш хила деза аьлла, дуьстича- уьш хьалха уьнах кхоьру.\nТахана дукхахберш Кадыровн полисхойл а, Iаламат чIогIа кхоьру коронавирусах шаьш кхалхарна.\n- Коронавирусан ун даьллачу нехан официалан терахь муха ду?\n- Дика ду. Делан къинхетам бу, Нохчийчохь баларш кIезиг хиларна, кхечу регионашка ладоьгIча. Делахь а, царах теша хало ду. Кхеташ ду, Нохчийчоь Дагестанал а жима хилар. Ткъа Дагестанера хазочу зераша, цигахь 650 сов стаг велла, тоьшалла до, ма-дарра аьлча, мел лакхара хила тарло статистика. Къилбаседа Кавказехь статистика иттаннаш шерашкахь шаьш лелош яра. Эпидеми, я пандеми яьржинчу кху муьрехь цIеххьана билггал йолу статистика цигахь гойтур яра бохучух тоьшийла дац.\n- Нохчийчохь пневмоница болчу нехан терахьаш девзий хьуна?\n-Дера ца девза. Дагестанехь муха тIекхиирий? Министро ша Iорадехира. Цундела журналистийн десант цига дIахьажаяхь а, тхан аьтто хир бац. ХIунда аьлча, хIора керташкахула чекхвуьйлуш, бан безаш талламаш ма бу цигахь. И дерриге а дан тарло гунахь йолчу органаша. Цунна лерина инфраструктура ю Нохчийчохь, ткъа бой-те цара иштта болх? Ца бо аьлла, хета суна.\nКАДЫРОВ А, КОРОНАВИРУС А\n- ТIаьххьара нахана юкъахь маца хилла ву Кадыров?\n- Репортажехь аш дийцина цунах лаьцна, беттан 15-гIа де дар-кх и. Цул тIаьхьа яьхна кадраш а кхача тарло вайга. Цундела билггал ала тарлац, хIунда аьлча, хила мега кхин а хьалхе язйина видеош а, иштта тIаьхьа яьхнарш а. Билггал Нохчийчохь долчух хаа бозуш боцу хаамийн гIирсаш бац вайн\n- Оьрсийчоьнан премьер-министро официалехь ша дIахаийтира, могуш воцуш хиларх. Иштта, со гал ца яьллехь, шина министро а даредира, шайна ун даларх. Ткъа Кадыров Рамзанах дерг аьлча, цо хоуьйтур дуй шен диагнозах? Я къайлахьур ду цо, нагахь санна, ун даьлла хилахь а?\n- ХIаъ, суна схьахетарехь, Кадыров Рамзан ша шех чIогIа тешаш стаг ву. Ша ницкъ болуш ву, хIуъа а далур долуш ву ша, цхьа а проблема ян а яц бохуш ву иза. Цундела, нагахь санна, ша цомгуш хилча а, Дала маршалла дойла цунна, цо хоуьйтуш дац. Ларамза, жим-жима вайна хиинчу Кадыровн лазарех дагадоуьйтур ду ас. Ала догIу, дукхазза нисделира цу тайпаниг. Мехий детташ ву, шелвелла, сиркхо хьакхаелла, шен декхарш кхечуьнга делла бохуш, дуккха а хезара вайна - 365 дийнахь. "Кавказский узел" агенталлехь оха ларарца, суна хетарехь, 4-5 меттигаш нисбелира, шен декхарш кхочушдар цо кхечуьнга луш. Амма шегарчу хьолах хаийтар дезаш вац иза.\n- Цуьнан вастаца доьзна ду-те и?\n- ХIаъ, цуьнан "мачон" вастаца доьзна ду. Цкъа делахь, и васт цо ша кхоьллина хиларца доьзна ду, цундела хIинца цуьнца вогIуш хила везаш ма ву иза. Коронавирусаца ша беш болу къийсам муха гойтура цо? Шашлыкаш йоттуш, нахаца цхьанакхетарш а деш, царна мара а ветталуш. Ша дIахIоттийначу карантинан къепе цо ша йохош ма яра. Цундела, нагахь санна, билггал иза цомгуш вуйла вайна хаахь, массарна а дагатосур ду, къаношна цуьнан мараветтавалар. Ткъа уьш ларбан безаш вара иза.


Ламаз эцаран куц - 8 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам Коьрта агIо\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 8\nIусма́нан азатхо хилла волчу Хьумра́на (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцина, шена Iусман гира аьлла (Дела реза хуьлда цунна), ламаз оьцуш: «Ламаз эца хи даийтира цо, тIаккха хи чохь долчу хIуман чура хи доьттира цо шен шина куьйга тIе, тIаккха кхозза дилира цо и шиъ; тIаккха шен аьтту куьг оцу пхьегIана чу а Iоьттина, (цуьнца хи схьа а эцна) тIаккха бага хи кхаьрзира цо, мера чу хи хьала а уьйзира цо, иза охьа а даьккхира цо; тIаккха шен юьхь йилира цо кхозза; голаш тIе кхаччалц шен ши пхьарс а билира цо кхозза; тIаккха шен коьрта тIе хи хьаькхира цо; тIаккха шен ши ког билира цо кхозза. ТIаккха элира цо: «Суна гира АллахIан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламаз оьцуш, хIинца ас ламаз эцаре терра. Цул тIаьхьа цо элира:\n«ХIинца ас ма-эццара ламаз а эцна, тIаккха ламазал арахьара (дуьненан) хIуманна тIехь ойла а ца еш ши ракаIат (суннат) ламаз динчунна гечдийр ду цуьнан хьалха хилла долчу къиношна».\n- Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла хуьлда цунна) ламаз эцаран куц ду хIокху хьадисехь а, хIокхул тIаьхьа догIучу хьадисехь а дуьйцург. Имам Нававийс аьлла (Дала къинхетам бойла цунах): «ХIара хьадис боккха бух бу ламаз эцаран куц довзарехь».\n- Умматана пайде хиларан а, Суннат даржоран а шайна тIера декхар кхочушдеш, Iилма довзийтарна а, иза дIахьехарна а чIогIа тIера хилла асхьабаш, Дела реза хуьлда царна. Ткъа хьоьхуш долу хIума деш долчу гIуллакхца гойтуш хилча иза дIалацар гIолий хуьлу дела, шена гинарг ша́ ма-дарра дIагайта шена луу дела, шена гонаха болчарна гайта а гойтуш ламаз эца лиъна Iусманна (Дела реза хуьлда цунна). Цундела, цу Iалашонца шена хи а даийтина, ламаз эца волавелла иза, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) оьцуш шена ма-гарра. Доьххьара ши куьг дилина цо кхозза, хIунда аьлча кхидIа дан дезарг цаьршинца хир долу дела, и шиъ доьххьара цIена хилийта деза дела. ТIаккха шен аьтту куьг хи чохь долчу пхьегIана чу а Iоьттина, цуьнца хи схьа а эцна, бага-мара цIанйан Iалашонца, шен бага хи кхаьрзина цо кхозза, тIаккха мера чу хи хьала оьзна цо, тIаккха иза охьа а оьзна цо, и ший а хIума кхозза дина цо. Цул тIаьхьа шен юьхь йилина цо кхозза. ТIаккха шен ши пхьарс билина цо кхозза. ТIаккха шен коьрта тIе хи хьаькхна цо. ТIаккха шен ши ког билина цо кхозза. Иштта дегIан меженийн цIано кхочушйина цо. Цул тIаьхьа довзийтина цо, ламаз эцаран и куц-кеп шена Пайхамаргахь (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) гина хилар, ша иза цуьнгара схьаэцна хилар. ТIаккха, иштта ламаз эцначул тIаьхьа Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) олуш шена хезнарг дийцина цо, цу кепара ламаз а эцна, тIаккха ламаза юкъара доцучу хIуманашна тIехь ойла а ца еш, дог дерриге ламаз тIедирзина долуш ши ракаIат суннат ламаз динчунна АллахIа цуьнан хьалха хилла долчу къиношна гечдийр ду аьлла, цо иштта хаза а, дика а ламаз эцарна а, ламаз дарна а.\n- Ламаз оьцуш доьххьара ши куьг дилар – ламаз эцаран суннатех ду, дича дика долчу хIуманех ду, ме́л хуьлучу хIуманех ду. Ши куьг кхозза дилар а суннат ду, мелехь ду.\n- Ламаз оьцуш бага хи кхарзар а суннат ду, дича дика долу хIума ду. Цхьаболчу Iеламнаха аьлла: бага хи кхарзар мера чу хи кхарзарал хьалхадаьккхина ламаз оьцуш, багца кхача буу дела, Дела хьахор а багца хуьлу дела, вистхилар а багца хуьлу дела. Бага хи кхарзар кхозза хилийтар суннат ду, дича дика долчу хIуманех ду.\n- Мера чу хи кхарзар а ламаз эцаран суннатех ду, дича дика долчу хIуманех ду. Иза кхозза хилийтар а суннат ду, мелехь долчу хIуманех ду. ХIара а, хIокхул хьалхара ши хIума а вай суннат ду аларан маьIна – уьш дича дика ду, ме́лехь ду, амма нагахь санна и кхо хIума, йа церах цхьадерг ца деш диссахь ламаз эцар нийса хуьлуш ду, галдолуш дац бохург ду, хIунда аьлча уьш важиб доцуш, суннат долчу хIуманех долу дела. Уьш важиб доцуш, суннат ду аьлла Iеламнаха, хIунда аьлча ламаз эцар дуьйцучу айатехь хьахийнарш и хIуманаш доцуш, церал тIаьхьа до́гIуш долу юьхь йилар а, ши пхьарс билар а, коьрта тIе хи хьакхар а, ши ког билар а долу дела. Оцу диъ хIуманах цхьадерг ца дича ламаз эцар нийса ца хуьлу, юхаэца дезаш хуьлу, хIунда аьлча уьш ламаз оьцуш важиб долу хIуманаш долу дела, ца дича мегар доцу хIуманаш долу дела.\n- Юьхь йилар ламаз эцарехь важиб лоруш долчу хIуманех доьххьарниг ду. Юьхь кхозза йилар суннат ду, дика ду; амма цкъа йилича а важиб тIерадолуш ду, кхачам хуьлуш бу.\n- Ши пхьарс билар ламаз эцарехь шолгIа важиб ду. «Голаш тIе кхаччалц шен ши пхьарс билира цо» бохург – шина пхьаьрсан ши гола чу а лоцуш, и шиъ йила а юьлуш билира цо и шиъ бохург ду. Жа́бира дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ша́ ламаз оьцучу хенахь шен пхьаьрсан голашна тIе гуобоккхуш хи хьокхура аьлла. Цундела, ши пхьарс ши гола чулоцуш била безаш бу. - ТIаккха, ши пхьарс билар бохучунна юкъадогIуш ду ши куьг дилар а, цундела, ши пхьарс билар бохург – куьйган пIелгаш тIера дуьйна ши гола чу а лоцуш берриге пхьарс билар ду. - Ши пхьарс кхозза билар суннат ду, дича дика лоруш ду, амма цкъа билича а кхачам хуьлуш бу.\n- Ши пхьарс буьлуш аьттуниг хьалхабаккхар суннат ду, аьрруниг хьалха билар нислахь ламаз эцар галдолуш дац. - Коьрта тIе хи хьакхар ламаз эцарехь важиб долчу хIуманех кхоалгIаниг ду. Хи хьакха дезачу коьртан барам Iеламнаха тайп-тайпана билгалбина бу, ткъа Имам ШафиIийс (Дала къинхетам бойла цунах) билгалдинарг – коьртан цхьадолчу да́къана тIе хи хьакхар ду. Цундела, цхьаъ, шиъ, кхоъ мас хиллал йолчу метте хи хьакхар нислахь – коьрта тIе хи хьакхар кхочуш хилла лоруш ду. Ткъа суннат дерг а, гIолий дерг а, ме́лехь дерг а – берриге коьрта тIе хи хьакхар ду, хIокхул тIаьхьа догIучу хьадисехь деана ма-хиллара.\n- ХIокху хьадисехь хьахийна а доцуш, амма кхечу хьадисашкахь деана а долуш ду коьрта тIе хи хьаькхначул тIаьхьа лергашна хи хьакхар. Иза суннат ду, цхьаболчу Iеламнаха важиб ду аьлла а ду. Цуьнан куц – ши хьажо пIелг лерган шина Iуьрга чу а хьовзош, цаьршина чура хьала лерган чоьхьарчу агIонашкахула хьалахьокхур бу, ткъа ши нана пIелг лерган тIехьашхула дуьмешна тIера дуьйна лакха хьалахьокхур бу.\n- Ши ког билар ламаз эцарехь доьалгIа важиб ду. Ши ког билар хьорканаш чулоцуш хила деза. Ши ког кхозза билар суннат ду, мелехь ду, амма цкъа билича а кхачам хуьлуш бу.\n- Аьтту ког аьрру когал хьалха билар суннат ду, дика ду. Делахь а, аьрруниг хьалха билар нислахь ламаз эцар галдолуш дац, иза нийса хуьлуш ду.\n- Ламаз эцарехь къепе ларйар важиб ду, доьххьара йолу меже хьалха а юьлуш, цул тIаьхьа ерг тIаьхьа а юьлуш, оцу хьадис юкъахь «тIаккха» бохуш билгалдина ма-хиллара.\n- Иштта оцу хьадис юкъахь ма-дарра ламаз эцар а, тIаккха цул тIаьхьа суннат ламаз дар а деза хIума ду, мелехь хIума ду, дIадаханчу къиношна гечдойтучу бахьанех цхьа бахьана а ду. - Ламаз эцначул тIаьхьа суннат ламаз дар дика хилар гойту оцу хьадисо. И ламаз ши ракаIат хилла ца Iаш, шена лаахь кхин а совнаха ракаIаташ дан мегаш ду. ТIаккха, и ламаз муьлхха хенахь дан мегаш ду ламаз эцначул тIаьхьа, вуьшта суннат ламаз дан мегаш йоцучу хенахь а дан мегаш ду иза.\n- ДIадаханчу къиношна Дала гечдар оцу хьадисехь деана ма-дарра ламаз эцарца а, тIаккха «ламазал арахьара (дуьненан) хIуманна тIехь ойланаш ца еш» суннат ламаз дарца а доьзна ду. Ткъа и ойланаш ца йар бохург – дуьненан гIуллакхаш тIехь ойланаш еш ца Iар бохург ду, ламазала арахьара долчу хIуманех лаьцна ойланаш шен коьртехь ца латтор ду, ойла царна тIехь ца латтор ду. Коьрте цхьа хIума иккхича а, дагчу цхьа ойла гIоьртича а, иза коьртехь ца соцуьйтуш, дагчохь ца соцуьйтуш дIаяккхар ду, цунна доьхьало йар ду. Дагчу иштта цхьа хIума деъча, коьрте иштта цхьа хIума иккхича, ойла ламаз тIера дIа а ерзийна, цу хIуманна тIехь ойла еш Iийча оцу хьадис юкъавогIур вац. Амма коьртехь соцуш йоцу ойланаш, наггахь дага лелхаш, тIаккха сихха дIайохуш йолу ойланаш – уьз ца хилча дика дара да-м, делахь а уьш зене яц, Дала мукъа лахь. Хьадисехь хьахийнарг – ойла йар ду, коьрте ойла эккхар дац.\n- «Ламазал арахьара ойланаш» бохучунна юкъа ца йогIу эхартах лаьцна йолу ойланаш, и санна ойланаш ламаз тIехь дагайогIуш хуьлу, доьшучу Къуръан тIехь ойла йича дагайогIуш хуьлу, иштта кхидIа а. Цундела, и ойланаш зене яц. Цхьадолчу хьадисашкахь доьххьал дIа билгалдина ма-хиллара, дуьненан ойланаш ю цигахь юьйцурш.\n- «Цуьнан хьалха хилла долчу къиношна гечдийр ду» бохучух лууш дерг – кегий къинош ду аьлла Iеламнаха, хIунда аьлча хIокху хьадис юкъахь дерг санна долу хIуманаш дуьйцучу цхьадолчу айаташкахь а, хьадисашкахь а доза тоьхна долу дела, «даккхийчу къинойх ларвелла хилча» аьлла. Масала, Муслима дийцинчу хьадисехь деана ду: «Пхи ламаз а, цхьана рузбана тIахьа догIу важа рузба а, рамаданал тIаьхьа богIу рамадан а – шайна юкъахь дийлина къинош дIадойъу Iамалш ю, даккхийчу къинойх ларвеллехь». Ткъа, даккхийчу къиношна (масала, къаьркъа малар, харц тешалла дар, хIума лачкъор, зина́ дар, и.кх.дI.) гечдар хилийтархьама тоба дан деза.\n- Бусалба динца доьзна долу хIума довзарехь Пайхамаре (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) верза веза, дан дезарг а, ца дезарг а билгалдарехь цуьнга верза веза, ламаз эцарехь хуьлийла иза, ламаз дарехь хуьлийла иза, марха кхабарехь хуьлийла иза, йа муьлхха кхидолу хьукм довзарехь хуьлийла иза. Дан дезарг, лело дезарг довзаран некъ – Пайхамар ву (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна). Цундела гайтина Iусмана (Дела реза хуьлда цунна), иштта ламаз оьцуш гира шена Пайхамара аьлла (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна). Цундела, массо хIуманна тIехь Пайхамарна тIаьхьаваза декхар ву бусалба стаг.\n- Ламаз дечу хенахь дуьненан ойланех ларвала веза, уьш юхатоха еза, царна доьхьало йан еза. Ойла дуьнене ерзийна, ламазал арахьара долчунна тIехь ойла латтош ламаз дар нийса хIума дац.\n- Дала хIокху вайн умматана доккха дика дина, дика Iамалш йинчунна боккха ме́л кечбина, дикчу гIуллакхашца вон гIуллакхаш дIадайъийта некъ белла. Лекха хинволчу АллахIа аьлла Къуръан тIехь: «Бакъдолуш, дикчу гIуллакхаша вон гIуллакхаш (дIадойъий) дIадо́ху». Тирмизийс дийцинчу хьадисехь ду, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) МуIа́зе а, Абу Зарре а аьлла хиллера аьлла: «АллахIах кхера хьо, хьой миччахь хилахь а. Вон хIуманал тIаьхьа дика хIума даийта (де́) ахь, и (вониг) дIадойъур долу. Нахаца хаза гIиллакх а леладе ахь».\n- Цхьамма Дела доьхьа цхьа Iамал ечу хенахь, и Iамал кхечунна Iаморан Iалашо цуьнан елахь, цо иза Дела доьхьа йолчура дIа ца йоккху, цу Iалашоно цуьнан ихлас гал ца доккху. Кхечунна хIума довзийтаран лаам зене бац, деш долу хIума доьххьара дуьйна Дела доьхьа деш хилчахьана.\n- Деш долчу гIуллакхца гайта а гойтуш цхьа хIума Iамор дика некъ бу, дика гIирс бу. Цундела эцца Iусмана (Дела реза хуьлда цунна) ша́ ламаз, маттаца хьехна Iад ца дуьтуш. ХIума хьехарехь уггар дика некъаш лахар, иза дIалацарна уггар гIолий долу некъаш, гIирсаш лелор дика ду.\n- Iусма́нан дозалла девза вайна оцу хьадисера, дика хIума а, Iилма а, Суннат а даржийта лууш иза хилла хилар а го вайна цу юкъахь. Ткъа, хууш ма-хиллара, вайн Уммат юкъахь дозаллехь кхоалгIа вогIуш ву Iусман, Дела реза хуьлда цунна. Доьххьара – Абу Бакар, шолгIа – Iумар, кхоалгIа – Iусман, воьалгIа – Iела, Дела реза хуьлда царна массарна. Кхин а хууш ма-хиллара, Iусманехь вайн Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ши йоI хилла марехь, Рукъаййа а, Умм Кулсу́м а (Дела реза хуьлда цаьршинна). Цундела олу цунах «Ши нур дерг». Iеламнаха аьлла: Делера салам хуьлда цунна, Адам пайхамарал тIаьхьа дуьйна йолчу хенахь, пайхамаран ши йоI хилла хилар девзаш дац цхьаьнггахь а, цхьа Iусман воцучуьнгахь. Вайн Пайхамарна (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) кхечерал чIогIа эхь хеташ хилла цунах, малийкашна а эхь хеташ хилла цунах, ткъа иза ша́ вайн Уммат юкъахь уггар чIогIа эхь хеташ верг хилла. Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) иза тарвеш хилла ИбрахIим пайхамарх (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Ялсаманийца шайна кхаъ баьккхинчерах цхьаъ а ву иза. Пайхамарал (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) тIаьхьа хилла волчу нийсонан виъ халифех кхоалгIаниг а ву иза, церах ханна уггар воккханиг а хилла иза. Дела реза хуьлда-кх цунна, Дала реза а войла-кх иза.  БайхIакъий, Да́ракъутIний.\nКхин а, хIокху вай шен маьIна деш долчу хьадисах тера кхин цхьа хьадис ду Бухарийс а, кхечара а Iусманера схьа дийцина (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) маьждигна уллехь йолчу цхьана меттехь ша́ хиъна Iаш волуш, цо хи даийтина хиллера аьлла, тIаккха дикка ламаз а эцна, элира аьлла: «ХIокху со хиъна Iаш волчу меттехь Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламаз оьцуш гира суна, дикка эца ма-дезза а ийцира цо иза, тIаккха элира цо: «ХIинца ас ма-эццара ламаз а эцна, тIаккха маьждиге а веана, ши ракаIат ламаз а дина, тIаккха иза охьахаахь – хьалха хилла долчу къиношна гечдийра ду цуьнан». ТIаккха аьлла Iусмана: «Цул тIаьхьа элира АллахIан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна): «Iеха ма лойла шу». ХIокху тIаьххьара дешнийн маьIна деш цхьаболчу Iеламнаха аьлла: и гечдар массо къиношна ду моттий Iеха а лой, къиношна чу ма оьгийла шу, уьш-м ламаз дарца гечдийр дара аьлла, хIунда аьлча гечдар хуьлуьйтуш долу ламаз – къобал хилла ламаз ду, ткъа иза билггал цхьанна а хууш дац; йа, оцу ламазца гечдар хуьлуш дерш кегий къинош ду, цундела Iеха а лой доккха къа латадойла аш, ламаз дича къиношна гечдо алий, хIунда аьлча иза къаьсттина кегий къиношца доьзна долу дела; йа, Iеха а лой, кегий къинош дукха ма дуьйлийтийла аш шайгара, хIунда аьлча саццаза вуха ца волуш кегий къинош летор – доккха къа латор санна ду, ткъа доккха къа жима къа дIадойъучу хIумано дIадойъуш дац, йа и гечдар Далла муьтIахь болчарна хуьлуш ду, саццаза Iесаллаш чуэгачарна хуьлуш дац.\n Сурат «ХIу́д», 114 айат.


Открытый урок по чеченскому языку на тему Некълацар М.Бексултанов | Методистов.нет: учебно-методические материалы для учителей и преподавателей\nОткрытый урок по чеченскому языку на тему Некълацар М.Бексултанов\nНохчийн литература. 6-г1а класс.\nУрокан тема: Бексултанов Муса «Некълацар». 2-г1а урок\n1.Кхеторан: Ешна произведени йийцаре яр.\n2.Кхиоран: Системехь3. Кхетош-кхиоран: Дешархошкахь къоман г1иллакх- оьздангалла кхиор, матте а, литературе а безам кхиор.\nУрокан г1ирсаш: интерактивни у, яздархочун портрет, дешархойн суьрташ, эпиграф, рефлексина оьшу смайликаш.\n- Де дика дойла массеран а !Хьеший шу марша дог1ийла!\n-Дешархой а бу шуьга маршала хатта лууш:\nКавказан лекхарчу лаьмнашкара,\nЦу лаьмнийн шийлачу шовданашкара,\nДаггара маршала ду шуьга, лераме нохчийн меттан хьехархой. Шу марша дог1ийла!\n- Бераш, муьлха деза де ду вайна тахана? Х1унда олу вай н маттахь ненан мотт? Дахарехь оьший вайн а мотт? Х1унда?\nХьехархо: Вайна массарна мА-хаъара таханлера де, 25-г1а апрель 2007 –чу шарахь дуьйна вайн паччахьан Указца ч1аг1дина Нохчийн меттан деза де ду аьлла вайн махкахь д1акхайкхина ду. Х1етахь дуьйна х1ора шарахь цуьнан лерам беш схьадог1уш ду вай.\n- Буьйцуш мотт боцуш къам хуьлийла дац. Вай бакъо яц мотт бицбан, къам къам хилар кхо билгало ю: къоман мотт, дин, къоман г1иллакхаш.\nСина маршо йихкина, вайн къам махках даьккхичу хенахь, 13 шо хийрачу махкахь, халчу хьелашкахь доккхуш а ца бицбина вайнаха шайн мотт, дин, г1иллакхаш. Буьйцуш мотт болуш, лелош ин а , г1иллакхаш а долуш дай баьхначу латта юхадирзина вайн къам.\nДешаран г1уллакх дарна ойла т1еерзор.\nХьехархо : Вайн урок кху дешнашца д1аяхьа лаьара суна:\n«Ткъа нагахь мотт шен лахь,\nКъам, лей, д1адолу,\nНенан мотт бицбинаргСийсазво наха».\n- Бераш, цхьанна хаьий маттах лаьцна кицанаш?\n(дешархоша шайна хууш долу кицанаш олу)\nЗ.- Бераш, стенах лаьцна дийцира вай яханчу хенахь?\n-дийцаран чулацамах кхетам а хилира вайн, яздархочун дахарх а, кхоллараллех адийцира вай. Тахана вай стенах лаьцна дуьйцур ду аьлла хета шуна?\nХьехархо : Вайн тахана таро хир ю заманан йохаллехь вайн дайша, дедайша, са санна, лардеш таханлерчу дийне кхачийна долчу вайнехан г1иллакхех дийца а, кегийрхошна уьш дицдаларан хьелаш а гайта а. Дайшкара схьадог1у и оьзда г1иллакхашдицдан йиш цахилар ч1аг1дан а, матте а , литературе а болу безам кхиор а.\n- Муьлш бу дийцаран коьрта турпалхой? Муха ю к1ентан а, деден а юкъаметтиг ? Д1адеша (205 аг1о)\nДенанас х1ун олий хьоьстура шен к1ентан к1ант? (харцмирциг)\nХ1унда олура цо иштта? Дедас х1ун олура к1ентан к1антах?\nХьехархо: йовха, к1еда, мерза юкъаметтиг ю церан доьзаллехь. Кхерчан йовхо, кхерчан безам…Ишттачу доьзалехь кхуьу иманехь, исламехь.\n- Стенна кечам беш вара к1анттий, дедай? Мухачу сатийсамашкахь вехаш вара к1ант т1аьххьарчу деношкахь? Буьйсанна дедеца вижна 1уьллуш стенан ойланаш йора к1анта?\nСирла, ц1ена бу берийн сатийсамаш. Царна ца евза х1инца дахаран халонаш. Церан хьежамашкахь, марх йоцуш къегина бу дахарера хиламаш. Цундела лела к1ант воккхаверца дедена т1аьхьаволий, кханалерчу дийне сатуьйсуш.\n-Муха лаца г1ертара и ший некъ? Иштта лоцуш хила некъ хьалхалерчу заманчохь? Вайн заманахь иштта дуй, х1инца муха лоцу некъ?\nКъоман г1иллакхех дуй некълацар? Кхин муха г1иллакхаш девза шуна?\n( Шун девзаш хилла вайн г1иллакхаш)\nГ1иллакхаш ялсаманера арадевлла ду, юха ялсамане юхадерза дезаш ду бохуш, дуьйцу дешначу наха. Цундела вай лардан а, лело а деза уьш.\n-- Г1иллакхех лаьцна кицанаш хаьий шуна?\nВайна юккъера д1адевлла муьлха вайнехан г1иллакхаш девза шуна?\n- Нускал далош йог1у машенаш совцо некъа т1е 1аса йилла х1ун хьехар дина вахийтира дедас к1ант? Д1адеша ( аг1о 208)\n- Воккхачу стеган 1аса охьайиллича, х1унда совцо езаш хила машенаш?\n( воккхачу стеган лерам барна а, къоман г1иллакх лардарна а)\n-Муха боьхна к1ентан сатийсамаш ? Д1аеша (аг1о 209)\n- Дерказ воьхна хилар муха гайтина яздархочо? Д1адеша.\n- Воккхачу стага х1ун дешнаш элира дийцар чекхдолуш? Д1адеша.\nХ1унда яра цуьнан 1аса къаьсттина еза?\n- Муха х1оттор дара аш Дерказан васт? К1ентан?\n-Некъ лаца охьайиллина 1асакаг а еш.,машенаш д1аяхаро х1ун гойту?\n- Шуна муха хетта, х1ун ала г1ерта х1окху дийцарца яздархо т1екхуьучу т1аьхьене?\n( « Г1иллакх доьлху довш ду бохуш, ненан маттахь бетташ мохь», ларделаш дайн оьзда г1иллакхаш.Хьехархо:\n-Урокана ялийна эпиграф вайн темица йог1уш юй? Байтаца хьан эр дара г1иллакхех лаьцна?\nБ1ешерийн къийсамехь, са санна, лардеш,\nТаханенга кхачийна вайнехан г1иллакх.\nВоккханиг лийрина жимчо деш г1уллакх.\nРаг1 хьоьгахь ю тахана, вас ца еш дена,\nД1аэца цуьнгара дайн оьзда г1иллакх!\nЛарде и, хазде и , ца еш мало,\nТ1аккха хьайн весет деш, к1анте д1ало.\nТобанашкахь болх бар. ( кроссворд)\n1-ра тоба- Бексултанов вина меттиг2-г1а тоба-бералла д1аихна меттиг3-г1а тоба-школера ваьлча дешна меттиг4-г1а тоба- дуьххьарлера книга.\nХьехархо: Х1ун ойланаш кхоллаелира шун х1окху дийцарх?\n( Воккханиг лара везаран г1иллакх, кегийчеранбаккхийчаьрца йолу юкъаметтигаш талхийна, хераялар ду иза.воккхачу стеган 1аса хила ца 1а каг1йинарг, дайн оьзда г1иллакхаш ду хьаьшнарш)\n( Бексултанов Мусас шен дийцарца д1акхачадо дешархошка г1айг1анца , сингаттамаца.Цуьнан турпалхой дахарера бу. Оцу дахарехь ца бахал ц1ена бу уьш шайн ойланашца а, сатийсамашца а.)Хьехархо: Вайю ха а тобанашкахь болх бийр бу. Шун х1ора тобанан шайн-шайн ц1е ю. аша царех синквей х1отто езар ю.\nЦ1ена. ОьздаАдамийн бух бу г1иллакх\nНисво, ларвоДин-исламДелах тешарМоттЦ1ена, оьздаМотт-къамелан г1ирс\nДахарДеха, доцаХьосту, чехаво,кхиавоДахар-х1ора маьрша де\nХьехархо :Вайн урок ерзаеш эр дара ас: « Нохчийн г1иллакх –оьздангаллин васт х1оттош аьлча, цхьа лекха б1ов ю. Х1ора нохчочун декхар ду и б1ов ларъяр шен г1иллакхашца а, г1уллакхашца а. Т1аккха и лаьттар ю, нохчийн къам мел деха а».\n- Байт йоьшур ю вай дийцинарг т1еч1аг1деш.\n5. Рефлексия яр\n- Бераш, муха ю шун дог-ойла?Цхьа синхаамаш боцуш дисина хир ма дац шу: хазахетар я халахетар. Смайликашца гайтийша шайн дог-ойла?\n6. Ц1ахь болх: «Къоман г1иллакхаш» ц1е йолу жима дийцар язде.\nЛадог1арна а, дакъалацарна а Дела реза хуьлда шуна!\nПлан урока по чеченскому языку Урок 49.Хьуьнхахь 1а .Хь. Хасаев.\nПлан урока по чеченскому языку Урок 55. 1а 1. Мамакаев .\nПлан урока по чеченскому языку Урок 50. Ло деана Ж. Махмаев\nПоурочное планирование по чеченскому языку на тему Дешнийн кхолладалар\nПрезентация по чеченскому языку на тему Причастешца дакъалгаш нийсаязъяр\nПрезентация по чеченскому языку на тему Цхьанах1оттаман а, шинах1оттаман а предложенеш\nПрезентация по чеченскому языку на тему Бахьанин т1етуху предложени\nПрезентация по чеченскому языку на тему сочинение 1а т1едеана ( 4 кл)


Черменера пост. Оьший кавказхошна юкъахь гIопаш латто?\nОьшу я ца оьшу Къилбаседа Кавказехь блокпосташ латто? Дийцаредо и хаттар тахана а. Оцу хьокъехь шена хетарг довзийтина деношкахь Нохчийчоьнан Юкъараллин палатин куьйгалхочо Денильханов ИсмаьIала. Некъаш тIехь ницкъхоша дечу зераша нах сийсазбо, боху цо. Масал далош ша хьахийначу Черменерчу блокпостах "низамах маьрша территори" аьлла цо.\nНекъа тIехь латточу хаша тIебаьхкинчу нехан бIаьргаш чохь эрчайоккху регион, новкъарло йо Къилбаседа Кавказах юкъара туризман кластер ян, аьлла Денильхановс. "Харцонна тIекарло йийраш" бу, боху цо, "Чермен" блокпост кхидIа а латто еза аьлла хета нах.\nДенильханов тIетов кхо бутт хьалха Къилбаседа Кавказера блокпосташ дIаяха еза аьллачу Кадыров Рамзанна. Блокпостех пайда ца хуьлу, зуламхошна, шайна эшначохь, хала дац муьлхха а кхин некъаш каро, бохура хIетахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nБлокпосташа тодина хIума дац\nДуй Къилбаседа Кавказера блокпосташ дIайохийла, хеназа-м дац те?\nОьрсийчоьнан халкъан бахаман а, пачхьалкхан гIуллакхаллин а академехь а (РАНХиГС), Гайдаран Институтехь а болх бечу Iилманчина Казенин Константина дагайохкуьйту Къилбаседа Кавказерчу блокпосташа хийлаза нах карзахбаьхна меттигаш.\n"Меттигерчу бахархоша дукха а елхийна оцу посташкахь лела харцонаш. Бакъду, цхьайолчу меттигашкахь и проблема кIадйина, масала, Дагестано шен чоьхьарчу некъаш тIехь. Цигахь йисина блокпосташ, амма бахархой итт шо хьалхачул кIезиг леткъа хIинца", билгалдоккху Iилманчас.\n"Ша бункер чохь а Iаш, оха блок-пост дIакъовла еза?"\n"Чермен" пост дика ца юьйцу, тергоне эца беза цуьнан болх, аьлла хета Казенина.\n"Оцу постах бовлий, дийнахь массийттаза дIасабоьлху БуьрийтIехь, цунна гонах беха я Несарахь доьшуш болу гIалгIай. Уьш хIора дийнахь, хан а йойъуьйтуш, латтабо блокпостехь. И пост мел лаьтта, дижаза ду регионехь иккхина хилла дов, аьлла хета нахана. Пост хIета а, вета а латтош елахь, ца беза цуьнга ницкъ байта низамехь бехачу бахархошна, иза нахана кIезиг хаалуш хила еза", боху говзанчас.\nАмма Казенинна ца го, Кадыровс а, цуьнан гоно а ма-баххара, блокпосташа Кавказан имидж йохайо аьлла. "Туристашна Кавказ езар, я цаезар дац посташца доьзна. Данза дуьсучу кхечу гIуллакхаша къастадо иза, боху Казенина.\n"Оптимизмах буьзина болучийн а дац Къилбаседа Кавказехь кхерамзалла лакхаяьлла ала. Дикачу агIор хийцаделла хьал тIаьххьарчу 10 шера чохь, амма тIех хаздина дийцар хир ду, "ларъян а ца оьшуш, хьалаяьлла кхерамзалла", вай баьхча", элира Москварчу Дуьненан юкъаметтигийн институтерчу (МГИМО) Iилман институтан белхахочо Муханов Вадима.\n" Федералан центро регионна белла мах бу блокпост"\n"Блокпост – иза яхна зама дагайоуьйту гIирс бу. Кхиина техника а, зIе а йолчу 21-чу бIешера чохь блокпостан мах ца хадабо хьалха, 19-чу а, 20-чу а бIешерашкахь санна", чIагIдо Мухановс.\nЦунна хетарехь, лаьттинчу Iедалера, дIабирзинчу тIемашкара схьаэцна кхобу тахана блокпосташ. Конфликташ йирзина хилча, аттачу хорша евлла хилча, блокпостех дерг а деза къасто.\n" Регионерчу администрацин, ницкъаллин урхаллийн стенца хийца торо ю блокпосташ? Суна ца хаьа, я кхечаьргара а ца хезна жоп", боху Мухановс.\nЦунна хетарехь, Къилбаседа Кавказан сурт цхьана блокпосташа талхийна ца Iа. Туристашна къехка бахьанаш дуккха а ду. "Регионера хьал ду бехке. Блокпосташ бахьана доцуш хIиттийна ма яц. Цара довзуьйту Москварчу хьаькамашний, регионан куьйгалхошний юкъахь йолчу зIенан хатI. Федералан центро регионна белла мах бу блокпост. Вуно дукха проблемаш ю Къилбаседа Кавказехь. Блокпосташ церан могIара ехкича, итталгIачу меттиг кхача а мега царна". Нохчийчуьрчу хьаькамаша гIаттийначу гIуллакхан иштта мах хадабо Мухановс.


Оьрсийчоь – Нохчийчоь / хьалхара тlом – Масхадов Аслан, НОхчийчоьнан президент (Аьр), оьрсийн президент Ельцин Борис (Аьт) Кремлехь дlадаьхьначу маьрша дагадовларшкахь, 18Мар1996\nКху деношкахь бIархI шо кхаьчна Нохчийчоьнан президент Масхадов Аслан вийна. Иза вевзаш хилла а, цуьнан гергара хьеший а, тIеман накъостий а хилла нах гулбеллера Австрехь - Масхадов дагалаца.\nБераш а, зударий а, кегирхой а, амма иштта гIеметта хIиттина къонахий а гулбеллера Венерачу „Nachbarschaftszentrum“ цIе йолчу кхерчахь Масхадов Асланна леринчу суьйрене.\nШайн кегийчу берашца зударий цу цхьанакхетаралле дахкар ларамаза дацара, хIунда аьлча, и суьйре вовшахтухуш хиллачех цхьаъ волчу Исханов Хьусейна ма-аллара, тIекхуьучу берашна хаийтархьама, вайн къоман пачхьалкхе а хиллийла, цу пачхьалкхенан бахархоша маьршачу харжамашкахь массара а аьлча санна ара а бевлла, хаьржина президент а хиллийла, и президент оьсрийн Iедало ямартлонца вийна а вуйла.\n1997 шарахь цхьанна а Советан пачхьалкхенна юккъейогIуш хиллачу республикашкахь, ша Балтийн кхо пачхьалкхе юккъера яьккхичхьана, масала доцуш цIеначу а, демократикаллечу а харжамашкахь президентан дарж кхаьчнера Масхадов Аслане.\nИ дарж, къизачу тIамо бохийна, херцаршлахь Iуьллучу мехкан куьйгалхочун дарж, цуо, шена цунах мел деза кир хиллехь а, стогаллех а, иманах а, шен сица хиллачу къинхетамаллех а ца вухуш, дIакхийхьира, машаре а аьлча, машаречух цхьажимма тера хиллачу муьрехь а.\nНохчийн диаспора вовшахкхеттера Венехь 8 шо хьалха нохчийн президент хилла Масхадов Аслан вер, 08Заз2013\nЮха шозлагIа тIом бола а белла, оьрсийн бIо Нохчийчоьнна кхин цкъа а тIелетча, цуьнца тIом беш, шен къоман маршонан бIаьхо санна ша Далла дуьхьала ваххалца а.\nИ дерриге а дагалийцира Венехь гулбеллачара. Шен Масхадов Асланах болу дагалецамаш бийцира цуьнца масех шарахь белхаш бина хиллачу Ибрагимов Виситас.\nИбрагимов Висита: „Аслан ас тоьшалла дар оьшуш-м вацара, амма тIаьхьабисинчара хьалха дIабаханчарна тоьшалла до-кх. Асланца 3 шарахь болх бина ас. Аслан къонах вара, нохчо а вара, бусулба а вара. Вайн даймахкахь истори керчачу муьрехь, керла историн агIо йолалучу хенахь вевзина суна иза. Ледара а воцуш, нахана веза а везаш, къамелна кIеда а волуш, доьналлехь а волуш, дIавахара иза.\nЦхьаццаболчара олу, Аслан кIеда вара, цуо низам чIагI ца дира, иза жимма чIогIа хиллехь дика хир дара олий. ХIан-хIа, Аслан иман долуш стаг вара, ша вала везийла хууш а вара, нохчийн къамд девзаш а вара иза“.\nДуккхаъ шерашкахь, хьалхара тIом балале дуьйна схьа шозлагIа тIом юкъебаллалца, Масхадов Асланна уллехь хилла ву шина тIамна юккъехь еанчу муьрехь Нохчийчоьнан парламентан депутат хилла волу Исханов Хьусейн а. Цуо иштта дагалецира шен президент.\nИсханов Хьусейн: „Нохчаша олуш ду, стаг аренца бен ца вевза, олий. Цунна тIетухура дара ас, стаг тIамехь кхин а дикаха вевза, аьлла. Суна Аслан тIамехь а, машарехь а вевзира. Цуьнан собарций, хьекъалций, иманций вевзира. Джохар дийна волчу хенахь-м атта ма дарий цунна а, вайна массарна а, президенто аьлларг дичхьана довлуш дара.\nТкъа иза дIаваьллачул тIаьхьа массарна а хала дара, къаьстина Инарла Штабан куьйгалхочунна Масхадовна.\nАвстри -- Нохчийн къомо 1997-чу шарахь маьршачу харжамашкахь хаьржина президент Масхадов Аслан дагалаца гулбеллера нохчий, 08Заз2013\nЦунна тIехьа лаьтташ къам ма дарий. И беза мохь шена гехь а болуш, къахьийгира цуо цу муьрехь. Юха и тIом дIабаьллачу муьрехь цуо хьегна къа а вайна массарна а хууш ду. Тахана вай Iехадала мегар дац. Коьртаниг хIун ду?\nВай доллу къам ара а даьлла, вай ваьшна хаьржина волу президент ву цара вийнарг. И хIумнаш вайга тахана дицдайта гIерташ, вайн къоман къонахий муьлш бу вайна дийдалийта гIерташ белхаш ву беш, амма вай иза дицдийр дац“.\nИштта дуккха а кхечу цу суьйренан хьешаша тоьшаллаш дира мостагIчо ямартлонца вийначу Нохчийчоьнан президентана Масхадов Асланна. Иза декъал хилла бархI шо хан яьллехь а, цул тIаьхьа дийна цхьа чкъор хийцадала ца кхианехь а, амма кхиина даьллехь а, дуьненчохь мел хийцамаш хилла хиларх, иштта нохчийн къомаца шеца а, амма шаьш хаьржина волу шайн къоман тоьллачийн векал нахана виц ца веллийла гойтуш. Цуьнан сине кхачийта, аьлла, сагIийна хIоттийна шун а долуш.


Воай къаман сийдола моттигаш лоархI вай е лархIац? ЛоархIачоа тара-м дац хьагур — Сердало\nХьалха дIаяхача ханашка денз хьа гIалгIаша вай мехка дезагIа а сийдолашагIа а лоархIаш долча ердех да Маьт-Лоам тIа латташ дола Маьт-ЦIели. Цун лакхе, гIинбухенгахьа, гувна тIа даьгIад Матара-Ерда яхаш цхьаькха а, из хано тишдаь харцарца хьалдетта да Маьт-ЦIели. Цхьан хана Мехка кхел яьгIай йоах цу лоам тIа. Цигга беш хиннаб йоах моллагIа мехка беш бола лерхIаме барт, деш дола хувцамаш а деш дола керда кхайкамаш а цигара хиннад.\nХIетарча хана денз хьа Маьт-Лоам тIа а бувлаш цига Маьт-ЦIеле зерат а деш, Даьлагара мехка а, къама а цхьацца дикаш дехаш хьаденад гIалгIай къам. Тахан а из Iадат юха дийндаь цу тIа тIабувлаш нах ба кхувшбоагIачарна цунгахьа бола кхетам фуб а, из фу ерда да а, вай даьша цу наIарга дIаайттача леладаьр а, дийхар а фуд царна хайтар духьа. ЛаьрххIа цу лоам тIа валара ха июнь бетта 22 дийнахьа я.\n2008 шера денз июнь бетта 22 дийнахьа Iурре цу лоам тIа хулаш йолча тоабах ва Саганаькъан Руслан. Из ше из гIулакх дика довзаш а цу лоам тIа нах хьалтIабоахаш шера воагIа тхьамада хержа хинна а ва. Цо яхачох, тахан из гIулакх дийндар, кагегIчарна цун маIан дIахайтар чIоагIа лоархIам болаш хIама да. «ШийтталагIа шу да вай цу лоам тIа хьалтIа а дувлаш, хIара шера тхьамада а хоржаш из гIулакх хьадахьа. Укх шера шийтталагIвола тхьамада хержа а ваьннав. Оаха хьалхе хоам дIа-хьа а бай, цхьацца яхь йолаш бола вай кагий нах тхоашта хьауллув а баьхе из никъ цу тIа хьалтIахьу. Цун керттера маIан да вай кхувшбоагIача кагийча наха долча тайпара из гIулакх фуд дIахайтар, царна из Iадат довзийтар, хьалха вай даьша леладаь из Iадат юха дийндар – меттаоттаде. Тахан аьттув болча хана дIадувца а дIадовзийта а деза вай кагегIчарна вай къаман гIулакхаш, Iадаташ, тархьар», — йоах Руслана.\nЦхьаболча наха геттара хьамсара а хеташ, деза а лоархIаш леладу из гIулакх. Бакъда цох кIатта цабераш а нийлу кхоачам болаш. ХIанз со дIахо фу дувца воал аьлча, мел хам бу вай цу моттига, мел сий деш, лоархIаш лелаю вай из. Дукха ха яц дувцаш долча Маьт-ЦIеле ваха со хинна. Цига бIаргагуш дола сурт гIалгIашта из моттиг дегаза а, бIеха а, лерхIам боацаш а йолаш санна да – мугIарерча наха а Iаьдала болхлошта а. Ишта из ца хилча латтаргдацар из ерда цу хьал тIа этта. Цу чу латта гIандаш хьаара а даьха, чулатта шу наIара хьатIа а дийхка, чу Iокхийса нувхаш ядаш, даь Iеттараш долаш, из доацаш миIингашка яь цIено а йолаш кегар бар цу чу баьллар. Оаха чура цхьа бахьан хьацIена а яь тхоашца IокIалъяьхаяр цу чу яьда нувхаш.\nУкх деношка интернете гIолла дувцаш да цу ерда чу дIачувоаллаш йола ниI решетка а теха дIакъайла я, хIана къайлай из яхаш. Блогераш ба яхачар а геттара айдаьдар из хаттар. Цхьаболчар хIираша къайлай яхаш а дувцар из. Бакъда, из ниI цу чу саг варгвоацаш дакъайлай Лоам бахача цу моттига лерхIам беча наха. КIордадаьд царна цу тIа хьалтIабувлача наха бIехъеш, ийрча йоаха из моттиг иштта бIаргаго. Цудухьа къайлай цар из дIа. Вай оамал я царга из хьадайтар.\nИз доацаш цхьаькха цхьа сурт да лелаш, из хьан даьккхад хац сона, цу Маьт-ЦIелена лакхе тIера IотIадаьккха да из. Вешта аьлча ердан тхов ба хьахьокхаш бар. ВIалла шийх — гIалгIа хац сона — саг лоархIаш волча сага де йиш йолаш хIама дац цу тIа наха леладаьр. Цу ердан тхов тIа хьалтIа а бувлаш, цу тIа шоай а шоай тайпан а цIераш язъеш, цхьацца кхыдола йоазош деш, секаш доахаш болх лелабаьб. Тахан а из ду хургдолаш да цу тIа наха. Вай оалаш да-кх, из мо хIама даьча сагах «кулгаш кIомаденнадар хьа?», аьле. Хоза доацаш гIулакх да из. Вешта вIалла хьалтIа а мишта воал цу моча метте. Хьалха тIемаш долча ханашкахьа моллагIа цхьа паччахьалкхе йоха а яь, шоаш из хьаяьккхача тIабаьхкача котало яьккхачар деш хинна хIама да из. ЛакхагIйолча метте тIа а байле цига шоай байракх е кхыйола хIама IойогIаш оамал хиннай цар. Из де гIерташ бий а хац цу тIа байна уж йоазош дераш, е укхаза со а хиннав ала гIертий а хац.\nСога хаьттача, шоай къаман хIама наха ца лоархIалга а, царна из ца дезалга а, цунна уж сагота боацилга а да из. Цул совгIа ишта хьалкхебаьб уж даьша а ноаноша а. Цу мо волча сагага эзди зIамига саг ва, дикача наьха ва аьнна саг дIаенна а хургья хийлане, хIанзчул тIехьагIа лург а я. Фу оамал, фу гIулакх да из, къаман къаьнагIа йолча гIишлон тIа, лерхIамеча цIен тIа уж йоазош дар. Кхы вIалла деце, иттех шу хьалха дуIа а даь, дIакхайка а даь хIанзчул тIехьагIа маьждиг хилда аьнна къоастадаьд из ерда. Мичахьа кхача гIерташ да-хьогI вай? Сона хац, шоашта хой ала.\n← «ОГНИ» ПОГАСИТ ЛЕЗВИЕ НОЖА\nДешара шу хьатIакхаьчад →


Сноуден Эдвард: Iамеркана зуламхо, интернет-жигархошна турпалхо\nМангал-бутт 11, 2013\nКитай - Iамеркан Къоман Кхерамазаллин Агенталлина тIаьхьарчу деа шарахь болх бина волу Сноуден Эдвард ву Гардианна интервью луш, 06Ман2013\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн Iедалан тIехьажаран къайлаха программех лаьцна дийцина волу Сноуден Эдвард Хонг-Конгера хьешан цIийнера ара а язвелла, дIавахана шинарин дийнахь. Цкъачунна и волу меттиг хууш яц. Хьалхуо иза дIахьедар дан кхиънера, шуьйрачу барамехь дешан маьршо лоручу муьлххачу а пачхьалкхехь тхов-кIело еха дагахь ву ша, аьлла. Оьрсийчоьнан Iедалша шаьш кийча хилар заийтина. Оцу юкъанна, Вошингтон ю иза сихонца схьа а лаца, схьало бохуш.\nНагахь санна Сноудена шайга «тхов-кIело ехахь, цуьнан гIуллакхе хьовсур» ду аьлла «Коммерсант» газете оьрсийн президентан зорбан-секретаро Песков Дмитрийс. Сноуденна политикан тхов-кIело ехарна гIортор еш дIахьедарш дина оьрсийн парламентарийш а.\n29 шо долу Сноуден Стигалкъекъа беттан 20-чу дийнахь ваханера ХIонконге, Британерчу Гардиан газето Iамеркан Къоман Кхерамазаллин Агенталлин телефонан зIена а, интернетера хаамашна а тIехьажаран программех лаьцна дийцинчул тIаьхьа. Шен цIе йийцина де даьллачул тIаьхьа иза ХIонконгера хьешан цIийнара ара а язвелла, дIавахнчул тIаьхьа, цуьнан лар йовш ю.\nСноудена Гардиане елла информаци, Iамеркан Къоман Кхерамазаллин Агенталлица цхьанаболх бечу Booz Allen Hamilton-ехь болх беш каракхаьчна ю цунна.\nОьгIаза яхана Вошингтон юх-юхаа дIахьедарш деш ю, иза сихонца схьаван, бохуш. Iамеркан Къоман Талламан Агенталлин директоро Клэппер Джеймса бахарехь, Сноудено доккха зе дина Iамеркан кхерамазаллина. Цхьанатоьхначу Штатийн Юстицин министралло хаам бина, къайлаха информаци хааме яларан хьокъехь бехк-такхаман гIуллакх долийна, аьлла. Амма, хIара ду аьлла, хIумма а, билгал ца даьккхина.\nГардианна тIера даьккхина сурт, 10Ман2013\nНагахь санна Сноуден хIинца а ХIонконгехь велахь, 1996-чу шарахь цо Iамеркица бинчу экстрадин бартаца а догIуш, иза дIавала дезар ду.\nКIайчу цIийнан а цхьаьна сингаттам боккхуш, Сноудена хааме даьккхинарг ду, Федералан Талламийн Бюрон тIекхочийла ду Microsoft, Yahoo, Google, Facebook, PalTalk, AOL, Skype, YouTube и Apple лелочу нехан информацина. Цо дийцинчунна тIе а тевжаш, Гардионо яздина Verizon зIенан оператор декхар ю, кхелан лерринчу сацамца къайлахчу сервисашна шайн клиентийн къамелаш дIадала.\nШена кхераме делахь а, Сноуден реза хилла шен цIе гIараяккхийта. Цо дIахьедар дина, ша кийча ша лелочух жоп дала, аьлла. Iамеркахочунна хетарехь, цо динарг эхье хIума дац.\nБалхахь хиларх пайда а оьцуш, ша гулбина хаамаш гIарабахар, шен декхар хета жимачу стагана. ХIинца цу тIехула оццул йоккха гIовгIа яьлча, цIа вахаваларх шек ву иза.\n«Сноуден къоман турпалхо ву. Къайлаха тIехьажаран программех лаьцна цо бинчу хаамашца доьзна цо дина хила тарло а, дина а зуламаш гечдан деза», бохучу петицина Iамеркехь хIинцале куьг таIийна 23 эзар стага.\nЦхьана баттахь цуьнгахьа 100 эзар Iамеркахочо куьг яздахь, и гIуллакх официала кепара тIелаца дезар ду КIайчу ЦIийнан администрацин.\nСноуденехьа гIортор еш дIахьедар дина WikiLeaks сайтан редакторо Ассанж Джулиана а.\nCноуден Эдварда динарг мехала лору интернет лелорхоша. Цара дийцарехь, цхьаннена а къайле яц, ишта я вуьшта, социалан машанаш хIете-вете а къайлахчу сервисийн толлу аре юйла а, цу тIе мел туху сурт а, информаци а цара гулъеш юйла. Iамеркехь цу сацамна кхелан леррина сацам оьшучу хенахь, кхечу, юкъараллин тIехьажар доцчу пачхьалкхашкахь иза цхьа кхелан сацам боцуш, диллина деш бу бохуш яздо, интернет-жигархоша.\nМасала, Путинан Оьрсийчохь долчу Мининформсвязан №9 омарца а догIуш, «талламан-лехаман гIулллакхш дIакхехьа зIенийн, интернетан а операторшна тIедахкаршца а» догIуш, ФСБен доза доцу бакъо луш ю телефонашка ладогIа а, информаци схьаэца а.\n2008-чу шеран Дечкен беттан 16-чу дийнахь дуьйна болх бечу цу омарца а догIуш, ур-атталла, зIенан операторна а ца хууш, шена ма-тов информаци схьаоьцу ФСБехь болх бечара. Къоман Кхерамазаллица иза дозахь а, теша хала ду, информаци зуламе ерзор яц бохучух.\nСоветан заманахь баьхначарна вуно дика дага догIу, телефонехула ладаме хIума ца дийцарий. Ур-атталла, шайн чохь къамел дечу хенахь а, цхьа гIовгIа яккхара, телевизион латайой я, хи охьа доуьйтуий.\nХIонконгехь "ваша" лору Сноуден


ГIажарий, Тхуна Шу Деза боху интернетера йоза\nГIажарийчоьнан а, Израилан а Iедалшна вовше бIаьрга схьа дахка ца дезаш хила мега, амма цхьаболчу гIажарша а, жуьгташа а компани йолийна интернетехь, шаьш вовшашца чIогIа дика тарлуш хилар дуьненна дIагайта. Оцу хьокъехь материал кечъйина Маршо радион корреспонденто Эсфандиари Голназа. Цуьнан чулацам гочбина Умарова Аминас.\nГIажарийчоьнна а, Израилна а юкъахь тIом эккхар бу бохучуш дуьйцучу юкъанна, Израилерчу зудчой, стагий машаран кампани йолийна интернетехь, тIеман девнна дуьхьала болу гIажарий лаха Iалашонца.\n41 долу графикан дизайнер Эдри Роннис а, цуьнан зудчо 36 шо долчу Тамир Майкло а Фейсбук олучу сайт тIе яьккхинера шайн машаран ойла. Шайн а, шайн берийн а сурташ а тоьхна, цунна уллехь доцца йоза яздина царшимма: «ГIажарий, тхуна шу деза, шун пачхьалкхана тIе бомбанаш етта ца лаьа тхуна», аьлла.\nЭдрис яздина, «Массо а гIажарийн нахе, мел волчу дега а, нене а, берашка а, вежаршка а, йижаршка а. Вайна юкъахь тIом хилийта, вай вовшех кхоьруш хила дезара, вовше бIаьрга схьадахка ца дезаш хила дезара. Амма со ца кхоьру шух, сан хьагI яц шуьца. Суна, ур-атталла довза а ца девза шу. Цхьана а гIажарийчо цкъа а халахетар ца дина суна».\nТелевизионехь цкъа-цкъа тIамах лаьцна дуьйцуш волу «гIажаро» гича ша тешна ву боху цо, иза ерриг а ГIажарийчоьнан нехан цIарах къамел деш ца хиларх. Нагахь санна шуна жуьгти гой телевизионехула шуна тIе бомбанаш еттарх лаьцна дуьйцуш, тешна хилалаш, иза тхан массеран а цIарах къамел деш ца хиларх. ХIокху кепара хетачу массарга а дехар ду хIара хабар даржадар а, гIажарийн нахе дIакхачор а».\nМаршо радиона шаьшшимма еллачу интервьюхь царшимма дийцира, шаьшшиннен ойла, виртуалан кепара «боксан ринг» кхоллар яра, боккъалла а латаран метта, бохуш.\nТамира бахарехь дукха хан ца елира, вукху агIора хаамаш кхачале. Оцу хаамо бIаьргех хиш дехира цуьнан.\nТамир: "ТIаьхьарчу 24 сохьтехь ГIажарийчохь бехачу гIажарша Фейсбук тIе диттина шайн сурташ, цкъа-цкха, ах юьхь бен ца гойту суьрташ, наггахь, куьзган чу хьаьжча даьккхина сурт а. Шаьш довзийта ца лаьа царна. Цхьакеппара дузу цара и сурташ. И бохург ду, «израилхой, оха цкъа а шун латтана тIе бомбанаш кхуьйсур яц, тхуна шу деза».\nГIажарийчоьнна чоьхьа бехаш берш кхоьру, жуьгташца шайн йиллина юкъаметтигаш юйла меттигерчу Iедалшна гучуйовлахь, шаьш жуьгтийн пачхьалкхана шпионалла лелийна аьлла, таIзар дарх. ГIажарийчоьно къобал ца йо Израил пачхьалкх санна, ткъа гIажаршна дихкина ду Израилна чубахар. Фейсбук тIедаьхна долу, яьххьаш къовлаза суьрташ, гIажарийн Iедалх кхерам боцчу, арахьа бехачу гIажарийн ду.\nИштта, израилхой а буьйлабелла шайн суьрташ а вебсайт тIе а детташ, машаре косташ яздеш, цу кампанех дIаиэн.\n«Израилна ГIажарийчоь еза» цIе йолу, Фейсбук тIехь агIо кхоьллинчу зудчой, майрачой блог а йиллина. Царшимма бахарехь, царна дуккха а хаамаш кхаьчна гIажаршкара, шайн цIераш гIара ца яхар а доьхуш.\nТехIранера, шен цIе ца йовзийтинчу цхьаммо даийтинчу косто дуьйцу, «Цхьаболчара боху, хIара шина пачхьалкхана юкъара доладелла доттагIалла ду. Амма аса боху (шина пачхьалкхан историн бухе а хьаьжна) еххачу хенахь вовшах къаьстина хиллачу йижарийн а, вежарийн а юха цхьанакхетар ду».\nКхин цхьана гIажарийн зудчо яздина, ша тешна хила лууш яра, гIажарий а, израилхой а «машар а, дуьненан хазалла а езаш хиларх», аьлла.\n«Оха тIедуьтуш хIума дац тIом а, адамаш дайар а. Вай массо а цхьаьна дегIан меженаш ю. Адамо бала хьоьгуш гуш, чов хуьлу. ХIунда аьлча хьан синан дакъа ду иза», бохуш яздина цу гIажарийн зудчо.\nТамир Майкло бахарехь, церан ойланца кхоьллинчу веб-агIоно «пен» божийна, хIинца дуьйна шина агIонан нехан таро хир ю политикийн новкъарло а йоцуш, вовше уьйраш латтон. Цо бахарехь, социалан машанаша аьтто бина цуьнан а и санначеран а «цхьанне ца оьшучу тIамна» дуьхьала аз айа.\nХIинца жуьгтий зудий-стаггий ахча гулдан дагахь ду Фейсбук чухула, мелла а шуьйра аудитори карон хаамаш баржон.\nЭдрис шен дегайовхо ю боху цо сацамаш тIеоьцучарна тIеIаьткъам беш.\nЭдрис: "Нехан ойла хийцалчу хенахь тхан декхар ду чIоггIа «тхуна тIом ца беза» ала. Деххачу шерашкахь сел кхоьруш лелла тхо ур-атталла цунах лаьцна дийца а. Цара боху, тIом чубогIуш бу, гIажарий вайна тIе бомбанаш етта дагахь бу. Израилхоша царна дуьхьала бомбанаш еттар ю. Массо а цунах кхоьруш Iаш ву, цхьаммо хIумма а ца олу. Вай чIоггIа ала дезарг ду: тхуна ца беза и тIом".


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Ламаз дечунна хьалхашхула валар дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Ламаз дечунна хьалхашхула валар дуьйцу дакъа\n103. Абу ал-ЖухIайм ас-Саммат ал-Ансарис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ламаз деш волучунна хьалхашхула дехьаволуш волучунна ша латориг муха (къа) ду хиъча - цунна хьалхашхула волучул а шен меттехь шовзткъа латтар гIоле хиларах (кхетар) ма вара иза!».\nАбу ан-Надра аьлла: «Хууш вац со: цо аьлларг, билггал, шовзткъа де дара, шовзткъа бутт бара я шовзткъа шо дара» (ал-Бухари: 510, Муслим: 507).\n104. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Нагахь шух муьлхха а ламаз деш велахь, шена хьалха нахах дIакъастош йиллина хIума а йолуш, нагахь цул тIаьхьа цхьаъ шуна хьалхашхула вала гIортахь - сацавойла аша иза. Нагахь иза къар а ца луш дIагIортахь - лотийла шу цуьнах, хIунда аьлча иза – шайтIа ду» (ал-Бухари: 509, Муслим: 505).\n105. IабдуллахI ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Цкъа гIеметта хIоттале хьалха дукха хан йоццуш вир-кхелахь Мина веънера со. Цигахь АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вара, пенехьа вирзина а воцуш, нахана хьалха (имам а хIоьттина) ламаз деш. ХIетахь (ламаздечеран) могIанах цхьана декъана хьалхашхула чекх а ваьлла, (вир-кхелана) тIера охьа а воьссина, сайн вир-кхел яжа дIа а хецна, тIаккха вахана могIанна юккъе дIахIоьтира со. Цхьаммо а бехк а ца баьккхира соьгара цунна» (ал-Бухари: 76, Муслим: 504).\n106. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьалха дIайижина хуьлура со, цуьнан къибланехьа сайн когаш дIа а хецна. Ткъа ша сужуд дечу хенахь куьг Iуттура цо соьх. ТIаккха аса сайн когаш тIеозадора. Ткъа иза хьалагIаьттича, (юха а) дIахоьцура аса и шиъ». (Iайшата аьлла): «Оцу хенахь хIусамашкахь стогарш а дацара» (ал-Бухари: 382, Муслим: 272/512).


ДIахо фу ду вай? — Сердало\nУкх деношка дукха дийцад, цига даь-йишас етташ, Iетташ лелаяьча Iаиша яхача йиIигах лаьца. Из гIулакх нахал далар дика хилар а цахилар а дийцад дукхачар. Из мара кхы дувцаш хIама доацаш ха яьккхар Фейсбуке а, инстаграмме а, телеграмме а, цул совгIа ерригача паччахьалкхен телевиденешка а. Бакъда, хаттар даьшха даьннадац, мишта даьннадац аьлча, цу тайпара гIулакх хьанийсдала йиш йолаш да моллагIча дийнахьа, моллагIча метте. ДIатахкача тахан а долаш хургда уж, амма вай шевар наха хьалхашка дика хила гIерт. Нах жожагIата бахар кхераш да вай, воаша жожагIата дахар кхерац.\nИз цаI мара, кхы цу тайпара ийрча гIулакх вай мехка нийс ца делча санна корзагIбаьнна хьувз нах. Фу бахьан долаш айдаьд из, яхаш. Цар яхар а кхетаду аз. Бакъдар аьлча, шийна сагота мел йоацачо дийцад из. Дагарде велча дукха да цу тайпара хатараш, вошас йиша йийна а, воI наьнах лета а, сесага мар цIагIара эккхаваь а, ший мар а волаш яхаш йола кхалсаг из вIалла воацаш мо едда кхычунга маьре яха а, дезало даьна нанна йийтта а. ГIалгIашта юкъе геттара во а, ийрча а, сий доацаш а лоархIаш гIулакхаш да аз хIанз Iохьоахадаьраш, деций? Амма долаш да уж, хила а хиннад. Хьагучох дIахо адам дахача хана хург а да. ХIана аьлча, адамаш дерригаш а хила ма дезара эзди дац, нах шоайла къизабаьннаб, шоашта эшар ца эшар фуд хац.\nВайна дезе а ца дезе а тахан гIалгIашта юкъе болаш ба, чубаха цIа доацаш биса шоай гаргарча наха цхьа бахьан Iалашо еш лелаш нах. Дезало етташ, Iетташ е царца бала боацаш тайса бита боккхий нах а болаш ба. Хьалха цу тайпара нах хиннабац оал вай. Бакъдац из, хиннаб уж, амма царга гаргара нах хьожаш хиннаб, наха дIахайча шоашта доккха эхь тIадар кхераш. Цу хана ишта хиннаб наьха кхетам, лерхIамаш кхы тайпара хиннад наьха. ХIанз уж лерхIамаш наха лорадиц, сагота бац, мехко а дунено а фуннагIа аларагI. Цудухьа шек а воацаш фуннагIа хьаду сага, гучаваьлча эхь ца хеташ оапаш а бувц. Из фуд, хьалха хиннаб яхаш вай бувца эздий гIалгIай, хIанз бисабац. Цхьан хана хиннабале а тахан боацаш ба уж нах, е дика е эзди а.\nХьалха нах кIезигагIа болча хана аттагIа хиннад уж мо дола гIулакхаш дIахьуладе. Цу хана хIаравар хIанз мо са цIа яхаш ца а вагIаш тайп, юрт, мохк яхаш ваьхав. Вай даьша яьхад «Дикача даь во тIехье кхийнай». Из бакъде а къоабалде а деза вай, тIагIолла кулг Iо а хьекхаш, дика да тхо яхаш вай даьгIадар аьнна доалаш дац.\nЦхьаболчар йоах, шийна иззал чIоагIа етташ хилча хоам ца беш фу деш яьгIай из йиIиг? Цо фу дергда? Амма, юххьанца лерттIа хьехам дIабеннабаларе цо оарц даккха тарлора шийна еттайолайича. Укхаза бехк вайна ховш ма хиллара даьи наьнеи ба. Из мо дола хIама тIакхаьчача оарц даккха ховргдолаш шоай бер кхеде деза хIаране. Нана берах хила хьайзача денз, доладе дезаш да из деррига. ХIана аьлча пхоара йолча хана а ший бер лорадеш лела еза кхалсаг. ХIаьта бер хьадича а хьалкхийча а воаш цунна дIа фу Iомаду вайна дика ховргда.\nЦхьаькхаш ба интернета оагIошка къовсабенна. ЦаIаш цхьаь дисача берашта а, ишта бисача боккхийча наха а чуIе цIа хьалде деза яхаш ба мехка, вожаш из гIалгIашта юкъе товш дац, меггане а мегаргдолаш гIулакх дац из яхаш ба. Из цIа хьалдича е хьал ца деш дитача гIулакх тоалуш даларе ма дика дар-кх. Деддом даь а, кхыдардаь а наьха вахара хьал аттача дерзаргдолаш хила деза гIулакх. Вайга хаьттача вай мехка бошта лаьрхIа, е цхьаь бисача боккхийча наха лаьрхIа цIа хьалдар эхь, амма эхь а ца хеташ бошта а боккхийча наха а Iазап лоаттаду вай. Цох кхета деза вай. Укхаза нийса гIа баккха беза.\nШий бер дунен чу даьлчахой, ший низ ма кхоачча, цунна эшар, дезар дIалуш ший оагIорахьара хIама ца эшийта гIерташ из кхедеш хила еза нана, цул чIоагIагIа да а хила веза иштта. Цар декхар да из лерттIа шоай бер хьалкхедар. Дукха да, бер хьадича кхоачашде дезаш хIамаш, дунен чу даьккхадар аьнна доалаш дац из, цун вахара уйла е еза эггара хьалха дас а нанас а. Тахан вай дукха теркал ца деш кIалдита латташ хIамаш да. Вай кхоане даькъала хургйолаш маьрша тIехье я вай кхее езар. Цул совгIа, вай декхар а да из, вай кхоачаш ца дой Дала вайгара дIа а дехаргдолаш. «ХIара вар Iу ва шох, хIаранега ший Iулах хоаттаргда», аьннад Даьла Элчас, даьлера салам моаршал хилда цунна.\n← ШИ ХАРБАЗ ЦХЬАН БЕ ТАРЪЕННАЯЦ\n«Скромные» услуги ЖКХ →\nТIемхочун вахара никъ


Гайтукаев А. «И байт ю эзарнийн меха» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nНенан маттах говза аьлла дешнаш к1еззиг дац. Уьш юх-юха яздар, дешар, хазийтар зен муххале дацара, мелхо а – беркаташлахь беркат ду-кх. Абдулаев Лечин дешнашца аьлча, ненан мотт 1амор шеца дарба долуш х1ума ду. Ойлае вай – Лечас доца а, говза а аьллачун. Ваьшна беркате, дарбане дерг х1ун ду а, вай 1ин чу (х1аллакхиларе) дуьгург х1ун ду а ца къасталучу хьолехь долуш, кху дуьненахь вай хан йоккхуш хилча, мел кхераме, чолхе цамгар хуьлу вайна кхеттарг.\nГазетдешархочунна дагадог1у хир ду маттах, ненан матах лаьцна Мамакаев Мохьмада, Арсанукаев Шайхис, оьрсийн яздархочо Паустовский Константина, иштта д1а дуккха а кхечара аьлла маь1не, чулацаме, цхьа шатайпа башха дешнаш.\nМаттах лаьцна Саидов Билалас язйина цхьа байт хьахо лаьа тахана юха а. «Ненан мотт» ю оцу байтан ц1е. Байт язйина 1973-чу шарахь.\nАса тахана мела а ойлайи оцу заманан. Вайн халкъан дахарехь атта боцу мур бара иза. 15 шо кхаьчнера нохчий шайн махка бухабирзина. Хрущевски, «жимма йохъяларан» («оттепель») хенаш д1аевллера. «Г1алг1айн хиламаш» бахьнехь а интеллигенцина, вайн дерриг халкъана ницкъ бира. Халкъ къаьстира шен къонахийх Гайрбеков Муслимах, Мамакаев Мохьмадах. Кхетам, хьекъал долуш верг ойлаеш вара – хиллачун, долуш долчун, хиндолчун а, вайн халонийн орамийн.\nЯздархочуьнга Саидов Билале оцу дерригено «Ненан мотт» ц1е йолу байт кхоллийтира. Советан 1едал т1е а дале дуьнен чу ваьлла волчу, харцкхелийн заманан теш а хиллачу цунна гина болу некъ уггар нийсаниг хилла аьлла хета тхуна. И некъ бу – адамаша шайн ненан мотт 1амор, бийцар, ларбар, 1алашбар, цуьнан мутт, марзо йовзар. Иза – ден ц1ера мотт, бухера мотт дика хиъча бен, кхидолу меттанаш, 1илманаш 1емар цахилар шен к1орггерчу кхетаме диллар. Цунах къаьстича – шайн парг1ато, сий хирг цахилар д1ахаар…\nСаидовс буьйцург беккъа цхьа нохчийн мотт бац («нохчо», «нохчийн» боху дош дан а дац цу байтехь). Поэто дозалла ойбу, вайна ма-гарра, муьлххачу а къоман ненан меттан. Шен мотт а бицбина, иза бовза а ца бевзаш, кхечу къомах волчу стага вайн нохчийн мотт 1амош белахь а, д1ахоийла массарна – иза сий-ларамечу нахана (къонахошна) юххехула а ца ваьллий…\nСтагана шен ненан мотт безаш хилчхьана, дерриге а д1анислур долуш гина Саидовна.\nНенан мотт, ша оьшучунна – «пондаран аз», «чам тайна стом», «жовх1арийн х1онс», «вахарехь ирс», «бух боцу х1орд», ткъа ца оьшучунна – «гихь беза мохь», «д1атесна некъ», «совбаьлла г1ирс» хилар гайтина Саидовс говзачу поэтически г1ирсашца.\nМассо а заманна а ч1ог1а мехала ю Саидов Билалан и байт. Нохчийн меттан Денна лерина суьйре къагор йолуш, ладоьг1начунна дика т1е1аткъам бийр болуш а ю иза. Оцу байтана мукъам а баьккхина, цунах илли дича, кхин а герга дог1ур дара и башха мог1анаш вайн адамашна, цхьа а маь1на-чулацам доцуш вовшахтаса хьийзийна а, мукъаме даьхна а долчу «мог1анаша» куьйла йина 1ачу. Юкъардешаран школа чекхйоккхуш волчу х1ора дешархочунна а дагахь хаа хьакъ яра х1ара байт.\nОйла а еш, юх-юха а деша вай халкъан хазнина вай т1екхио орцахдевлла долу Саидовн мог1анаш:\nЖовх1арийн х1онс ю хьо,\nНенан мотт ца хаар –\nХьехамен хьо буьйцу.\nЦунах ма херлолахь;\nБайлахь вуй, хаалахь!