28 — Сурат Алькъасас « islamanserlo.net\n12. Хьайн динна пайде хила! | Шайх СаIийд ал-КъахьтIаний\nАхьмад Хьамза: Мархин хьокъехь кхузткъе итт хьукма 1-ра дакъа\nАхьмад Хьамза | Iаьрбийн мотт: 2-гIа том, 1-ра дарс, 4-гIа дакъа\nАхьмад Хьамза: Ан-Нахьвул вáдихь — Шардарш 5-6-гIа дакъа\n28 — Сурат Алькъасас [Дийцар] [Маккахь доьссина ‚ 88 аят ду]\nАллах1а ц1арца къинхетаме , къинхéтам беш волчу\n1.Т1ό-сúн-мúм [Аллах1 т1ех дика хууш ву Шéна цáрех луург] 2.Уьш [х1орш] — [бакъдерг харцонах] билгалдечу [гучудоккхучу] жайнин áяташ ду .\n3.Оха хьуна доьшу [дуьйцу] Мýсáн а , Фир1авнан а хабар бакъонца , [Къуръáнах] тéшачу къόмана [нáхана дуьхьа] .\n4.Баккъалла а Фир1авн лакхавéлира [вазвелира Миср шахьаран] лаьттахь , цо йира цуьнан ох1лунах [шéна йáцό] тόбанаш , цáрех цхьаболчаьрна г1éлоеш , [цул совнаха] шá цéран [дуьненчудовлу] бόжабéраш дойъуш , цéран [зудбéраш] зударий [дийна] бухабуьтуш . Баккъалла а иза вара [нáхана] бόхамаш бечáрех .\n5.Тхуна лаьа Тхаьш дикадан [къинхетам бан] лаьттахь шайна [кхéчáра] г1елойинчаьрна , уьш [дикачуьнгахь] тхьамданаш [баьччанаш] бан а , уьш [Фир1авн бáхаман] вéрасаш бан а ,\n6.цéран [ч1аг1барца] лаьттахь аьтто бан а , Фир1авннá а , Х1áмáннá а , цаьршиннан эскаршнá а цáрех [Исрáилан бéрех] гайтá а уьш шех ларлуш [кхоьруш] хилларг .\n7.Оха Мусан нéнé [цуьнан дагчу] хьийхира [дагчу тесира] :»Вакхаве иза , ткъа хьо кхийрача цунна цхьаъ хиларх , х1орда чукхосса ахьа иза , [кхéра] ма кхéра , г1айг1á ма йе . Баккъалла а Оха хьоьга вухаверзор [вухалур] ву иза , гéланчех [элчанех] вийр ву иза».\n8.[цо чукхоьссича] Фир1авнан ох1луно [хичуьра] схьаийцира иза [Муса] , шайна иза [т1аьхьа] мостаг1 а , г1айг1а а хила . Баккъалла а Фир1авн а , [цуьнан г1оьнча] Х1áмáн а , цаьршиннан эскарш а хат1е [къадеш] дара .\n9.Фир1авнан зуьдчо элира :»Сунá а , хьунá а б1аьрган самукъа [хир] ду [иза , шá вайн б1аьрг бузуш] . Ма вé иза ! Вайна пайда бан герга [ма] ву иза , я вайна цуьнах доьзалхо вийра ву вай». Шаьш хууш бόцуш [цуьнан карах шаьш х1аллак хирг хилар] .\n10.Мусан нéнан дог [иза вόцучух] дас делира . Баккъалла а иза герга яра [шегахь йолчу г1айг1анна] шá иза гучувáккха , Оха цуьнан дог [сόбарца] ч1аг1 ца динехьáра , иза [Аллах1ах] тéшачарех хилийтархьама .\n11.Цо элира шен йише :»Тергал вéхьа [лахахь] иза !» Цуна гира [хаавелира] иза геннара [къайлаха] царна хууш дόцуш .\n12.Оха дихкира цуна [шен нéнал] хьалха [кхин болу] вакхόраш [т1елáцар] . Цо [Мусан йишас] элира :»Асa шу т1енисдай шуна иза [вакхо] т1елόцур [дóладийр, кхόбур] болу ц1ийнан ох1лунна , шаьш цуьнга доггах хьовсур болуш ?»\n13.Оха вухавелира иза шен нéнé , цуьнан б1аьрг [и гарца] самукъане [синтеме] хилийтархьамá а , цуьнга са ца гатдайтархьамá а , [иштта] цуна хаийтархьамá а , баккъалла а Аллах1ан ч1áг1о бакъхилар , делахь а цáрех [Делах цатешачáрех] дукхахболчаьрна ца хаа [и] .\n14.Шен ч1áг1алле [кхиаре] кхаьчна , иза д1анисвелча [г1éметтах1оьттича] , Оха цуна делира хьéкъалаллá а , [х1ума] хаар [1илмá] а . Иштта , бéкхам бо Оха дикадечаьрна .\n15.Шахьар чувеара иза , цуьнан ох1лу чидаме [тергаме] дόцучу хéна [лечкъина] . Цуна карийра цу чохь вовшех лéташ шиъ стаг ; х1ара [цхьаъ] цуьнан тόбанах [жуьгтий] ву , ткъа х1ара [шолг1аниг] цуьнан мостаг1ех [мисархо] ву . Шá цуьнан тόбанах волчо орцу дийхира цуьнга [Мусага] шен мостаг1ех волчунна дуьхьал . [т1аккха] Мусас цуна [буй] тоьхна вийра иза . Цо [Мусас] элира :»Х1ара [оьг1азлом] шайт1ан болх бу . Баккъалла а , иза билгала [нийсачу новкъах] тилавеш [вόхош] мостаг1 ма ду».\n16.Цо элира :»Х1ай сан Дéла ! Баккъалла а асa зулам ди-кх сайн дéг1ана , гечдéхьа суна !» Гечдира Цо цуна . Баккъалла а Иза гечдийриг , къинхетамениг ву .\n17.Цо элира :»Х1ай сан Дéла ! Ахьa суна динчу диканна [къинхетамна] со [хилнé а] хир ма вац [х1инцачул т1аьхьа] къадечаьрна [зуламхошна] г1оьнча».\n18.[ч1ирах] Кхоьруш , [бéкхам] ларбеш [д1асхьахьоьжуш] 1уьренга вéлира иза . Ткъа шá цуьнга селхана г1одехнарг ву-кх [юхá а кхечунна дуьхьал] г1одоьхуш мохьбетташ цуьнга . Мусас цуьнга элира :»Баккъалла а хьо [стаг] билгала тилавелла [дакъазваьлла] ма ву».\n19.Цуна [Мусана] шаьшшинан мостаг1 волчунна тόха лиъначу хéна , цо [вýкхо] элира :»Х1ай Муса ! Со [т1ехь] вен лаьа хьуна айхьа селхана [цхьа] стаг вéрах терра ? Хьуна-м ца лаьа лаьттахь къизаниг хилá а бен . Хьуна-м ца лаьа хьо дикачáрех хила».\n20.Цхьа къόнах веара шахьаран йистера [чехкачу бόларца] хьаьдда [ведда] . Цо элира :»Х1ай Муса ! Баккъалла а [фир1авнан къόма] элий дагабуьйлуш бу хьан хьокъехь , шаьш хьо верхьама . Áравáлахь [шахьарара] ! Баккъалла а со хьуна [дика] хьéхамбечáрех [ма] ву».\n21.Áравéлира иза цу [шахьар] чуьра [шá] кхоьруш , ларлуш [д1асхьахьоьжуш] . Цо элира :»Х1ай сан Дéла ! К1елхьарваккхахь со зуламечу къόмах [нáхах]».\n22.Шá Мадйана áг1орхьа [вирзина] д1аволавеллачу хéна цо элира :»Сан Дéла герга ву Шá со нийсачу новкъа вáккха».\n23.Шá Мадйана [г1ýнан] хина [коьрта] т1е кхаьчча , цуна карийра цу [г1ýна йист] т1ехь [шайн хьайбанашна] хи мáлочу нéхан тόба , [иштта] цуна карийра [гира] царна лахόхьа [лаьтташ шаьшшин жа хих] д1акъехкош [сéцош йолу] ши зудá а . Цо [Мусас цаьршинга] элира :»Шуьшинна х1ун хилла ?» Цаьршимма элира :»Оха [жана] хи ца мала до [х1ара] 1уй [шайчаьрна малийна] бовллалц . Ткъа тхан дá [лéла ца луш] воккха стаг ву».\n24.Цаьршина [жана] хи малийна , т1аккха 1индаг1е ваьлла цо элира :»Х1ай сан Дéла ! Баккъалла а со , Ахьa сайна доссийначу [муьлххачу] дикане [кхáчанé] хьашт ву-кх».\n25.Цаьршиннах цхьаъ т1ейеара цуна , [шá] ийзалуш [эхь хéташ] йόг1уш , цо элира :»Баккъалла а , сан дáс кхойкху хьо , ахьa тхан дуьхьа [уьстаг1ашна] хи малорна хьуна мах балархьама». Иза [воккха стаг] волчу веана , цо [Мусас] цуна [шен хьόлах лаьцна] дийцарш дийцача , цо элира :»Ма кхéра [парг1ат хила] хьо ! Зуламечу къόмах [нáхах] к1елхьарваьлла хьо».\n26.Цаьршиннах цхьамма элира :»Х1ай сан дáда ! [жа дáжо] Балха эцахь иза , баккъалла а ахьa балха эцча тоьлуш [г1олий] верг онданиг , тéшамениг [хир ма] ву».\n27.Цо [воккхачу стага] элира :»Баккъалла а суна лаьа , х1окху сан шина йо1ех цхьаъ хьоьга [мáре] яийта , барх1 шарахь ахьa суна болх бийриг . Ткъа ахьa итт дузийтахь [кхόчуш дахь] , [и] хьоьгара [лаамца хир] ду . Суна ца лаьа хьуна хало ян . Хьуна со карор [ма] ву — Дáла мукъалахь [Дáлла лаахь] – дикачáрех».\n28.Цо [Мусас] элира :»И [ахьa делла дош] сунá а , хьунá а юккъехь ду . Цу шина хéнах муьлхханиг асa йаьккхича , суна т1ехь [сов хéнаца] гатто [хила йиш] яц . Аллах1 ву вай дуьйцучунна т1ехь теш [векал]».\n29.Муса хан чекх яьккхина , шен доьзалца [Миср шахьара боьду] новкъаваьлча , цуна гира [хааелира геннара] Т1ýр [лáман] áг1орхьáра [серлонца йόгу] ц1е . Цо элира шен доьзалга :»Шу [кхузахь] совца , баккъалла а суна [цхьа] ц1е гина [хааелла] , со шуна цуьнах [долчу дикачу] хабарца , я ц1еран к1éгаца [хаьштигца] ван тарло , шу [шéлонах] дохдалийтархьама».\n30.Иза цуна [ц1ерна] т1евеача , цуьнга кхайкхира беркатéчу меттигехь , боьран [тόг1ин] аьтту йистéра — диттах :»Х1ай Муса ! Баккъалла а [хьоьга вистхуьлуш волу] Со , Аллах1 ву Со , 1áламашин Дéла [волу] .\n31.Хьан [куьйгара] 1áса охьакхосса !» Шена и [1áса] меттахахьуьйш гича , баккъалла а шá тéкхарг болуш санна , [цуьнах] букътоьхна д1аведира иза , юхá а ца воьрзуш . [т1аккха Дáла кхайкхира цуьнга] «Х1ай Муса ! Схьат1евόла , ма кхéра . Баккъалла а хьо маьршачáрех [ма] ву».\n32.Хьан куьг хьан чéта долла , и áрадéра ду к1ай [делла , шéца цхьá] сиркхо йόцуш . Хьан т1ам хьайна т1ета1абе [куьг нéкха т1едилла , тéкхаргах болчу] кхéрамна [т1аккха и д1абер бу хьуна] . И шиъ [1áсá , куьг] хьан Дéлера [яийтина] шиъ билгало ю Фир1авнé а , цуьнан тόбанé [баьччанашкá] а . Баккъалла а уьш пéсакъ нах бара .\n33.Цо [Мусас] элира :»Х1ай сан Дела ! Баккъалла а асa цáрех [цхьа] дег1 дийна , [цундела] со кхоьру цáра [шайна] со [гича] верна .\n34.Сан ваша Х1áрýн — иза маттана соьл говза ву , соьца ваийтахь иза , шá со бакъвечу г1оьнца . Баккъалла а со кхоьру цáра [со] харцварна».\n35.Цо [Дáла] элира :»Оха хьо ч1аг1вийр ву хьан вешийца , Оха шу шинна бийр бу [т1етовжа] бух [ницкъ] . Уьш т1екхόчур бац шу шинна [цхьанá вонца] . Шу шиъ а , шу шинна т1аьхьах1иттанарш а тоьлур бу [цаьрна т1ехь] Тхан билгалόнашца».\n36.Тхан билгалчу билгалонашца [баххашца] шайна Муса веанчу хéна , цара элира :»Х1ара [ахьа деанарг] ма дац , [харц] кхоьллина бозбуанчалла бен , тхуна хезна ма дац и [ахьа тхо шéга кхойкхург] хьалхарчу [д1абаханчу] тхан [ворх1а] дайшкахь».\n37.Мусас элира :»Сан Дéла т1ех дика хууш ву , Шена гергара [Шéгара] нийсонца веанарг мила вý а , [ялсаманин] х1усаман чаккхе [т1аьхье эхартахь] хьанна хир ю а . Баккъалла а зуламхой дéкъал хир [баккхибер] бац».\n38.Фир1арна элира :»Х1ай [сан къόман] элий ! Суна вевзина [ма] вац шуна со вόцург [кхин цхьá] дéла . Х1ай Х1áмáн ! [ц1е] Латайе суна поппар т1ехь [цуьнах еттина кибарчигаш ярхьама , цáрех] б1ов [г1áла] йе суна ! Со Мусан Дéле хьажа тарло . Баккъалла а суна иза [хéта] ма хéта харцлуьйчáрех».\n39.Куралла йира цό а , цуьнан эскарш а [Миср] лаьттахь [цхьá] бакъо а йόцуш , цáрна моьттира баккъалла а шаьш Тхоьга берзор бац .\n40.Оха схьалéцира изá а , цуьнан эскарш а , [т1аккха] х1ордчу кхийсира Оха уьш . Хьажа муха хилла зуламхойн чаккхе .\n41.Оха бира уьш [дуьненахь] шаьш [жоьжахатин] ц1ерга кхойкху тхьамданаш [баьччанаш] , къéматдийнахь цаьрна [цхьаммό] г1одийр дац .\n42.Оха хилийтара цаьрна х1окху дуьненахь не1алт [сийсазло , ткъа] къéматдийнахь уьш эрчабаьхначáрех [гéнабаьхначáрех хир] бу .\n43.[Дéлόра] Бакъдолуш Оха делира Мусага [Таврат] жайна , Тхаьш хьалхара чкъоьрнаш [къаьмнаш] х1аллакдинчул т1аьхьа , [шá] адамашна [цéран дегнашна нуьреш [серлόнаш] а , [бакъόне вуьгу] нийса некъ а , къинхетам а болу , царга [цуьнах] хьéхам эцийтархьама .\n44.Хьо [Мухьаммад] вáцара [лóман] малхбузéнан áг1ор , Оха Мусáна т1е [элчан] болх билланчу хéнá а , [иштта] хьо вáцара цигахь хиллачарех а [и гинчáрех а и хаа] ,\n45.Делахь а , баккъалла а Оха [Мусал т1аьхьа] кхиийра чкъоьрнаш [къаьмнаш] , яхйелира цаьрна т1ехь [шайна юккъехь элча вóцуш] хан , хьо вáцара Мадйанан ох1ланца вéхаш , цаьрна Тхан áяташ доьшуш . Делахь а , баккъалла а Тхо дара [хьоьга цéран хабарш довзийтанарш а , цаьрна элчанаш] хьажóраш [бохкуьйтурш] .\n46.Хьо вáцара [Сийнáъ] лóман áг1ор , Оха [Мусага] кхайкхинчу хéна . Делахь а , [Оха ваийтана хьо] хьан Дéлéра [хьоьгá а , цаьрга а болчу] къинхетамна , хьоьга кхéрамтасийта , хьоьл хьалха шайна кхерамтасархо ца веанчу къóмана [нáхана] , цаьрга [цуьнах] хьéхам эцийтархьама .\n47.Цаьрна т1е — шайн куьйгаш хьалхадаьккхинарг [динарг] бахьанехь -[1áзапан] та1зар деача , цáра эра дáцахьáра :»Ахьа тхуна элча ваийтанéхьáра , тхо Хьан áяташна т1аьхьах1уьттур ма дара , т1аккха тхо муъманáхах хир дара».\n48.Ткъа шайна Тхуна гергара [Тхоьгара] бакъо еача , цáра элира :»Цуьнга [Мухьаммаде Дáла] деллехьáра [Шá] Мусага делларг саннарг [билгалонашха]». Ткъа цáра керстаналла ца дира ткъа [цул] хьалха Мусага деллачух ?! Цáра [ма] элира :»Вовшашна г1одина шиъ бозбуанчалла ду [х1арá а , важá а]». Цáра элира :»Баккъалла а Тхо [оцу] дерригéнах цатéша».\n49.Ахь áла [цаьрга] :»Аша схьадá Аллах1ан гергара шá цаьршиннал а нийса [долун] жайна , т1аккха со т1аьхьах1уттур ву цуна . Шу [шайн áларехь] бакълуьйш делахь».\n50.Цара хьуна жоп ца лахь , хьуна хаийла баккъалла а уьш шайн дéг1ан лаамашна [духахьáраллашна] т1аьхьабóзуш буйла . Мила ву ткъа [шá] сов тилавелларг , шен дéг1ан лаамна т1ахьаваьзначул а , [шегахь] Аллах1ера [еана] нийсо йóцуш ? Баккъалла а Аллах1а ца нисдо зуламе [керста] къам .\n51.[Дéлóра] Бакъдолуш , Оха цаьрна [билгал дина] д1акхáчийра [нийса] дош . Цаьрга [цуьнах] хьéхам эцийтархьама .\n52.Оха шайна цул [Къуръáнал] хьалха [Таврат] жайна делларш , уьш [цáрех цхьаберш] цуьнах [Къуръáнах] тéшаш бу .\n53.Шайна и дешча , цáра элира :»Тхо тешна цуьнах . Баккъалла а и [Къуръáн] тхан Дéлера бакъдерг ду . Баккъалла а тхо цул [и доссале] хьалхá дара [Дéла цхьаъ веш] бусалбанаш».\n54.Цаьрна лур ю шайн ял [мел] шалха [шозза] , [цаьрца 1амалйарехь] уьш сóбаре хиларна . Цара вóниг диканца духá а тýху , Оха шайна деллачу рицкъанах [закатна , сáг1ийна] харж а йо ,\n55.шайна эрна [харц] дерг [вон бага еттар] хезча , [букъ тоьхна] цуьнах д1аберзе , цáра áлара :»Тхуна тхан 1амалш ю , шуна шун 1амалш ю . [тхан маттах] Маьрша ду шу . Сонтанахан [уьш бéзарца] т1е ца г1ерта тхо».\n56.Баккъалла а ахьa ца нисво [шá] хьайна везнарг , амма баккъалла а Аллах1а нисво Шéна [нисвала] луург . Иза т1ех дика бевзаш ву нисбелларш .\n57.Цáра элира [бехказбуьйлуш] :»Тхо хьоьца [ахь еанчу] нийсонна т1аьхьах1иттахь [тхайна гóнах болчáрех д1á а къаьстина , т1аккха цáра дукха чехка] тхан лаьттах [махках] дóхур [ма] ду тхо». Оха ч1аг1 ца бира [тов] цаьрна [вóчух бихкина болу] маьрша мохк , шéга д1агулдеш [лахьош] массó а х1уманан стоьмаш , Тхайгара [цаьрна] рицкъа дина ? Делахь а , цáрех дукхах болчаьрна ца хаа [Оха бóхург бакъ хилар].\n58.Хийла юрт [ох1лу] х1аллак йина Оха , шен дáхарха [Дáлла хам ца беш] дозалла [куралла] дина йолу . Х1орш ю цéран х1усамаш , цáрел т1аьхьа цу чохь ца баьхна к1еззиг [зáманахь] бен .Тхо дара [цéран] вéрасаш .\n59.Хьан Дéла ма вáцара ярташ х1аллак еш , цáрех коьртачу юьрта [цхьа] элча хьажаваллалц , шá цаьрна Тхан áяташ доьшуш . Тхо ма дáцара ярташ х1аллак еш , цéран ох1ла зуламе долуш бен .\n60.Шуна [х1окху дуьненах] елла [массó а] х1ума , [и деккъа] дуьнéнан дáхаран зовкх а , цуьнан хазаллá а ю , [ткъа] Аллах1ана гергахь [шуна хир] дерг , [и] тоьлуш [г1óли] дерг а , [гуттар] бухдуьсур дерг а ду . Шу [цуьнах] ца кхéта ?\n61.Оха шéна дикачу ч1áг1онца ч1áг1о йинарг , шá цуьнга кхóчур волуш , Оха шéга дуьнéнан дáхаран зовкх хьегийтанарг санна ву [ткъа] , цул т1аьхьа шá къематдийнахь [ жоьжахати] бáлóчáрех хир волу ?\n62.Оцу [къемат] дийнахь Цо кхойкхур бу уьш Шá óлуш :»Мичхьá бу ашa Сан дéкъахой бу бóхуш [1ибадат деш] хилларш ?»\n63.Шайна т1ехь [жоьжахати бахарца] дош хьакъ хиллачáра [сецначáра] элира :»Х1ай тхан Дéла ! Х1орш бу [уьш] оха шаьш [нийсачу новкъах] тилийнарш . Оха тилийра уьш [т1аккха уьш тилабелира] тхо ма-тиллара . Хьоьга [дерзарца] ц1андели тхо [цáрех] . Уьш бáцара тхуна 1ибадат деш».\n64.[цаьрга] Элира :»Кхайкха шайн дéкъахой [ц1уйш шаьш 1áзапах хьалхадáхийта] !» [т1аккха] Цáра кхайкхара уьш , [амма] цáра жоп ца делира цаьрна . [т1аккха] Царна 1áзап гира . Баккъалла а уьш [дунéнахь] нислуш хиллехьáра [гур дáцара цаьрна и] .\n65.Оцу [къемат] дийнахь Цо кхойкхур ду цаьрга :»Х1ун жоп делира ашa [шайна бахкийтанчу Тхан] гéланчашна ?»\n66.Кéгаделира [хьулделира] цаьрна [шаьш к1елхьарабóхур долу] хабарш [жоьпаш] оцу [къемат] дийнахь , [цундéла] цáра вовшашка ца хоьтту [дала деза жоп] .\n67.Амма шá [тóба дина] дохковаьлларг а , [Дéлах] тешнарг а , дика динарг а герга ву шá дéкъалчáрех [к1елхьарбоьвллачáрех] хила .\n68.Хьан Дáла Шéна луург [кхоллá а] кхуллу , [харжá] а хоржу . Цéран ца хилла [цхьаннá а х1умангахь] харжам . Ц1ена ву [И] Аллах1 , лакхавели Иза цáра [Шéна] бечу дéкъахойх .\n69.Хьан Дáлла хаа цéран кийранаша [дегнаша мостаг1аллех] хьулдийраг а , [меттанаша] гучудоккхург а .\n70.Иза Аллах1 ву , [кхин] дéла вац Иза вóцург . Цунна [цхьанна] бу [массó а] хастам хьалхарчуьнгахь [дуьненахь] а , т1аьхьарчуьнгахь [эхартахь] а . Цуьнан [дóлахь] ю кхел . Цуьнга дерзор ду шу [эхартахь дерригé а] .\n71.Ахь [цаьрга] áла :»Дийцийша соьга , [нагахь] Аллах1а шуна т1ехь къематде кхаччалц гуттар а буьйса хилийтача , [кхи] муьлха дéла ву Аллах1 вóцург , шá шуна [дийнан] серлонца вóг1ур верг ? Шуна [и] ца хеза тов [ашa ла ца дýг1у дуьйцучуьнга] ?»\n72.Ахь [цаьрга] áла :»Дийцийша соьга , Аллах1а шуна т1ехь къематде кхаччалц гуттур а де хилийтача [дича] , [кхи] муьлха дéла ву Аллах1 вóцург , шá шуна буьйса лур ерг , шéна чохь ашa садо1уш [йолу] ? Шуна ца го тов [шаьш г1áлат хилар] ?»\n73.Шéгарчу [шоьга болчу] къинхетамна Цо шуна хилийтана буьйсá а , де а , шоьга цу [буьйсан] чохь сада1ийтá а , [дийнахь] Шен комаьршаллах шоьга [рицкъа] лахийтá а . Шу [Цуна] баркалле хилийтархьама .\n74.Оцу [къемат] дийнахь Цо кхойкхур бу уьш , Цó эра ду :»Мичхьá бу [уьш] ашa Сан дéкъахой бу бóхуш [шайна 1ибáдат деш] хилларш ?»\n75.Х1ор умматах [къóмах цхьа] теш схьá а ваьккхина Оха [вýкхаьрга] элира :»Схьабá [шаьш Дáлла дéкъаховаран] шайн бух !» [т1аккха] Царна хиира баккъаллá а [óлаллин] хьакъ Аллах1ан дуй . Цáрех д1атилира цáра [харцóнех кхуллуш хилларг .\n76.Баккъалла а Къáрун Мусан къóмах вара , [х1еттé а] г1ело [куралла] йира цо цаьрна . Оха еллера цуна хазнаш , баккъалла а шен дóг1анаш [дукхаллийна] нуьцкъалчу тóбаннá а дазлуш . Цуьнан [Дéлах тéшачу] къóмо цуьнга элира :»[хьайн бáхамех] Ваккхи ма ве ! Баккъалла а Аллах1ан ца бéза баккхибийраш [дозалладийраш]».\n77.Ахьa лаха Аллах1а хьайна деллачуьнгахь [цуьнах сáг1а даларца] т1аьхьара [эхарт] х1усам ! Ахьa диц ма де [ма дита] дуьнéнах [магийна долу] хьайн дáкъа ! [нáхана] Дикаде Аллах1а хьайна дика ма-дарра ! Ма лéха лаьттахь бóхам [талхор] , баккъалла а Аллах1ан ца бéза [хьал] талхóраш .\n78.Цо [Къáруна] элира :»Баккъалла а [Дáла] сýна делла и [даьхни] соьгарчу 1илманна [дуьхьал]». Цуна [Къáрунна] ца хиъна тов , баккъалла а Аллах1а х1аллаквар шел хьалхарчу умматашха ницкъехь цул ч1óг1а верг а , [бáхам] гулбарехь алсам верг а ? [жоп] Хоттур дац шайн къинойх [дукха] къадечаьрга [къинойн дукхаллийна] .\n79.Áравéлира и [Къáрун] шен къóмана [хьалха] шен хазаллехь [кечваларехь] . Дуьнéнан дáхар [дукха] дезачáра элира :»Тхан [дóлахь] а делхьáра Къáрунна [дуьнéнахь] делларг санна [дáкъá] . Баккъалла а иза [дуьнéнах] доккха дáкъа долуш ма ву».\n80.Шайна [Дáла] 1илма [хаар] деллачáра элира :»Дáла шаьш х1аллакдарш ! [дуьнéнахь цунна деллачул а эхартара] Аллах1ан ял [ялсамани] тоьлуш [дика] ма ю шá [Дéлах] тешначуннá а , дика динчуннá а . [амма] И [ялсамани] ца ло [диканна , вонна] сóбарéчаьрнá а бен . 81.Лаьтте [и чудóжарца] д1ахýдийтара Óха изá [Къáрун] а , цуьнан х1усам а . Аллах1ан [1áзапан] хьалхá шéна г1о дан [и духатóха] цхьá тóбá [г1éрá] а йáцара цуьнан . [шá] Вáцара иза [ шéна] г1одалучáрех .\n82.Шаьш селхана цуьнан [санна] меттиг [дарж] лиънарш áла буьйлира :»Байтамал-я1 ! Баккъалла а Аллах1а Шен лайшха Шéна луучунна рицкъана шортó а йо , гаттó а йо . Баккъалла а Аллах1а вайна дика ца динéхьáра , [латтé] д1ахýдуьйтур дара Цо вай . Байтамал-я1 ! Баккъалла а дéкъал [ма] ца хуьлу [Дéлан зокхах] цатешарш».\n83.И т1аьхьара [эхартан] х1усам [ялсамани] , Оха йийра ю и лаьттахь [зуламца] шайна лакхаллá а , [1éсаллийца] бóхам а ца луучарна . [дика] Чаккхе [т1аьхье Дéлах] кхоьручаьрна [хир] ю .\n84.Шá [Дáлла дуьхьал] диканца веанарг [милла велахь] , цуна [бéкхамна] цул а [дуккхá] тоьлуш дерг [хир] ду . [ткъа] Шá вонца веанарг , шаьш вóнаш динчаьрна [Дáла] бéкхам ца бо цáра шá деш хилларг [санначуьнца] бен .\n85.Баккъаллá а Шá Kъуръáн [нáхе д1акхáчор] хьуна т1едиллинчо хьо верзор ма ву [къематдийнан хьуна] воьрзийле . Ахь áла :»Сан Дáлла т1ех дика хаа нийсонца мила веанá а , мила ву иза [шá] билгалчу тиларехь верг а .\n86.Хьо вáцара хьайга жайна [Kъуръáн] доссóре догдóхуш , делахь [и доссийра] хьан Дéлера [хьоьга болчу] къинхетамна . Хьо [хиланé а] ма хила [Дéлах] цатéшачаьрна г1оьнча .\n87.Хьо цáра вухаматохийла Аллах1ан [Kъуръáнан] áятех , уьш [Цо] хьоьга диссийначул т1аьхьа . Кхайкха хьан Дéле . Хьо [хиланé а] ма хила [Дáлла] дéкъаховечáрех .\n88.Ахьa ма кхайкха Аллах1аца кхин [цхьá] дéла . [кхин] Дéла вац И [Аллах1] вóцург . Массó а х1ума х1аллак хир [йолуш] ю Цуьнан юьхь йóцург [И вóцург] . Цуьнан [дóлахь] ю кхел , Цуьнга дерзор ду шу [къемат дийнахь] .\n25 декабря, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 1 118 Хьаьжна\n« 29 — Сурат Аль1анкабýт\n27 — Сурат Аннамл »


Экономика даькъе Iарбий мехкашца гIулакх леладе кийча я ГIалгIайче — Сердало\nЭкономика даькъе Iарбий мехкашца гIулакх леладе кийча я ГIалгIайче\nРоссе керттерча шахьаре Москве дIайихьача «Арабия-ЭКСПО 2019» яхача IV Халкъаштаюкъерча выставке дакъалоацаш хилар ГIалгIайчен Мехкда Евкурнаькъан Юнус-Бек. Укхаза цхьана гулбенна 22 Iарбий мехкашкареи, 85 Россе мехкашкареи доакъашхой бар. Евкурнаькъан Юнус-Бека дакъалаьцар Российско-Iарбий гIулакха совета XII сессе. Цар дар тохкаш, долчунга хьожаш чакхвоалача юкъа доазол арахьарча инвесторашца дIа-хьа бовзар хиларал совгIа, Ирана бизнеса викалашца бувзам лелабара гIулакх даьшхар Мехкдас.\nГIалгIай Мехкара яхача тоабан чу боагIаш мехка сенатораш Чиленаькъан Мусаи, Хамченаькъан Билани, паччахьалкхен дума депутат ГIазгиренаькъан ЮшаIи, ГIалгIайчен экономика министр ТIоаршхой Умалати, Мехкдаь гIонча-дагвалархо вола Луай Юсефи кхыбараши бар.\nВыставка дIахьоча 12 мехка йоккха промышленни предприяти дIайовзийташ дола стенд кийчдаьдар ГIалгIай Мехкара бахача тоабанхоша. Из доацаш, ГIалгIай Мехка хьайоаккхаш йола экологически цIена продукци а йихьаяр. Цул совгIа, массаболча Россе мехкашкара туристически хьал гойташ дола юкъара стенд оттадаьдар Минкавказа викалаша.\n«Тахан ГIалгIайчен экономика ма хетта алсамйоалаш йоагIа. Цудухьа Iарбий мехкашца торгово-экономически бувзамаш шерде чам болаш да тхо, къаьстта тIунал йоацача экспортах. Сом, хаьс, туристически Iуналаш да уж. Къаьстта цу оагIорахьа тIехьарча шерашка доккхий толамаш даьхад ГIалгIайчено», — белгалдир Мехкдас Баматгире Юнус-Бека.\nЦо яхачох, мехка экономика хьал, ма хетта айлуш дегIадоагIаргдолаш доазол арахьарча мехкашка хIама лоаттае чам болаш я ГIалгIайче. Уж ба, цхьан шера 25 тоннага кхоачаш сельскохозяйственни кхоачам, Iажаш, гIамгIаш, хьачаш, кхы бола сом а. Иштта цхьан шера 20 тонн модз лоаттаде а аьттув ба ГIалгIайчен. Из доацаш 3 млн секций – кIала батареяш, 6 эзар тонн кIала профиль, 5000 тонн полиэтиленови, полипропиленови турбаш, 70 млн Iоакъингаи, 100 млн хьамчаи шушашкара минеральни газа техаи тоханзеи цIена хий. Из деррига цхьан шера Iалашде йиш йолаш я ГIалгIайче.\nИрана бизнеса викалашца къамаьл дийцар Евкурнаькъан Юнус-Бека гIалгIаша оттадаьча стенда хьалхашка. Доазол арахьара бизнеса новкъости ГIалгIайченца бувзам лелабе чам болаш ба хьайбашлеладар, АПК даькъе. Цигга дувцаргдолаш гIалгIай Мехка хьоашалгIа бийхар Мехкдас Iарбий мехкара викалаш. Шоаш бехар тIа а ийца Иранерча предпринимателаша аьлар, кастлашха тоаба вIашагIа а теха шуца экономика даькъе дош дувцаргдолаш доагIаргда тхо, аьнна.\nКъилбаседа Кавказа инвестиционни кхоачама хетаяь яр форума къаьстта сесси. Минкавказа хьалхара заместитель волча вай бизнеса викала Байсултанов Одеса аьлар Iарбий предпринимателашка, СКФО даькъе бувзам лелабе шоай дукхагIа чам бар агропромышленни боахам ба аьнна. Цо яхачох, тахан цу даькъе Россе доазон тIа хьалхарча метте латташ я СКФО оалхазараш, дулх, хаьс, сом, шура, ги кхыдар Iалашдара, хьувкъадара. Цул совгIа, Кавказера гIулакх хьаьналча наькъаца чакхдоаккхаш а да, аьнна белгалдир цо.\n«Тхай мехкашка хьахулаш йола а арахецаш йола а хIама шунцига хургйолаш, цу оагIорахьа къахьега чам ба тха. Туризм Кавказе геттара дегIайоагIаш йола оагIо я. Тхогахьа лоамаш да, цIена дарбан фо да, дунен тIа цIи хеза курорташ я. Туризма даькъе Iарбашкахьара укхаза СКФО лоаман-когсоалоза курорташка нах хьаухаргболаш цу оагIорахьа а болх бе чам ба тха», — аьлар Байсултанов Одеса.\n← Вместе против энерговоров: Малгобекские РЭС и газета «Ингушетия» провели совместный рейд по выявлению хищений электроэнергии\nДикалга хIама кхоачаргдац →\n25.05.2018 serdalo@yandex.ru 0\nЗаработная плата в январе-марте 2019 года в Республике Ингушетия\n24.05.2019 serdalo@yandex.ru 0\nИнгушетия поощрена грантом Правительства РФ за высокий темп роста экономического потенциала


Палтуьйсучунна а, цуьнан хIусамдена а Магасехь йиттина аьлла хеташ ши стаг лаьцна ГIалгIайчохь полисхоша.\n"Карарчу беттан 20-чохь полицига хаам кхечира телефонехула, Мальсаговн урамехь муьлш бу ца хуу нах леташ бу аьлла. Цига дIакхаьчначу талламан-оперативан тобана гучудаьллера цабевзачу наха, ВАЗ-21114 машенан номерш хийцина баьхкина, йиттина хилар меттигерчу 60 шаре ваьллачу стагана а, цуьнан 40 шо долчу зудчунна а", - яздо "Интерфакс" агенталло, меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан хаамех пайдаэцна.\nДарбан цIийне кхачийнера зуда, лоьраша оьшу дарба а дина, кхин дIа цIахь тергонехь латто, дIаяхийтинера иза.\nЛаьцнарш бу Наьсарара 29 шо долу яхархо а, ГIази-Юьртара 37 шаре ваьлла стаг а. Шаьш динчу зуламах мукIарло дина хиллера цара.\nЧиллан-беттан 20-чохь Маршо Радионо яздира ГIалгIайчоьнан Магас шахьарахь муьлш бу ца хуучу наха йиттина шайн махка еанчу зудчунна а, цуьнан хIусамдена а, цул тIаьхьа церан машенна герзаш диттина, аьлла. Хаамийн гIирсаша яздарехь, юьйцург хиллера кхечу махкара еана гоьяьлла "палтосург".\n"Мальсаговн цIарахчу урамерчу тIекIелдинчу цIенна герга веана хилла ВАЗ-2114 машенахь масех стаг, деш хилла къамел девне дирзина церан. Оцу цIа чохь петар лаьцна хиллачу зудчунна а, стагана а етта буьйлабелла уьш. Эххар а церан машенна тIе герзаш диттина", - хаам бира "Интерфакс" агенталло, шайн хьосташна тIетевжина. Церан информацица, зуламна бехке хила тарло, холмачалла лелочу нахаца къийсам латточу юкъаралла боламан декъашхой.\nКху беттан 18-чохь Маршо Радионо хааме даьккхира, рогIера "хIумахуург" – Соьлжа-ГIаларчу Висаитовн кIоштара яхархо Долуева Зина – Iораяьккхарх "Грозный" телеканалан эфирехь. ТIехьийсийна камераш а йолуш, Долуевас шена къинтIерабовлар дехнера нахе.


Нохчийн Республикин Президентан Кадыров Рамзанан хьехархойн Дезачу денца декъалдар\n21 октября в 14:29 (2009 г.)\nАса даггapa декъалдо шу хьехархочун Дезачу денца! Ирс, аьтто болуш, могуш, маьрша дехийла шу!\nДе дийне мел долу хазлуш, ц1инлуш юхакогах1уттуш схьайог1учу Нохчийн Республикехь цхьа ша тайпа меттиг д1алоцуш бу хьехархой: уьш адамийн синкхетаман пхьераш бу.\nКъонахошкахь хуьлу собар а, доьналла а долуш гира вайн халкъана Нохчийчуьра хьехархой. Уьш халкъана тешаме хилла шен са а, шен дег1 а ца кхоош чекхбевлира къомана т1е бала беанчу муьрехь. Мел буьрса денош дахкарх вайн махкахь хьехар ца сецира. Иза 1аламат доккха х1ума ду!\nДукха хан яц керла дешаран шо д1адоладелла. Вайн махкахь дешар а, хьехар а yггap коьртачех лоруш хилар ду вуно йоццачу хенахь, ша болу ницкъ т1e а бахийтина, цхьа бle ax-б1e гергга школа а, берийн бошмаш а исбаьхьа хаза тойина д1ах1иттор, царна чохь хьеха а, деша а оьшуш долу хьелаш кхоллар. И шадерриг шун дуьхьа ду, хьоме хьехархой, шун балха т1ехь кхиамаш хилийтар дуьхьа ду.\nСуна хаьа, Нохчийн Республикера хьехархой пачхьалкхан а, юкъараллин а дахарехь жигара дакъалоцуш буйла. Шу ма ду вайн кьоман уггар хаарш а, кхетам а лакхара болу дакъа. Бераш 1амийна ца 1аш, дай- наной кхетош-кхиорехь а аша боккха болх вовшахбетта. Шуна хаьа, г1иллакх-оьздангалла сийлахь долчу доьзалера бераш кхетош-кхион aттa хуьлий, царах шайна а, махкана а пайде адамаш хуьлий. Шун балхат1ехь вуно дика аьтто хила аг1о ю, вайн дайша йо1-б1аьрг санна лардеш лаьттина «дашо» г1иллакхаш, ламасташ, оьздангалла масаллийна карладаха нохчийн фольклорехь хилар. Нохчийн къам шен ондда оьздангаллин бух болуш хилар.\nСан цхьа а шеко яц, кхин д1а а вайн халкъ ирсе, беркате новкъа доккхуш, Нохчийчоь доккхачу зовкхе кхачош аша шайн хаарш а, ницкъ а ца кхоош къахьоьгург хиларх.\nДуьне цецдохуш Нохчийчоь хазъйарехь, аша са мел тийсинчу дикане кхачадойла шу везачу Дала, сан хьомсара хьехархой!\nКьоман кхане кхуллурш шу ду, Дала сий дойла шу!\nНохчийн Республикан Президент Кадыров P.A.


Евкуров: "Ас доьху шуьга са цагатдар..."\nХиллачу бартна резабоцчара Магасехь хIоттийна митинг,ГIадужу-беттан 4 гIа де\nIедалхойн дIахьедарша дегайовхо ца ло гIалгIайн протестхошна\nНохчийн, гIалгIайн дозанна гонах кху тIаьххьарчу деношкахь гIоьртина лаьттинчу хьоло эххар а ГIалгIайчохь алу теси.\nЕарин Iуьйранна дуьйнна республикерчу администрацин гIишлонна гергахь гуллуш бара махкахой. Бакъдерг аьлча, мехкан Iедалхойн комплексна дуьххьал лаьттачу "Алания" майдана кхача аьтто ца белира церан, полисхоша голаьцна хиларна.\nМайданна гена доццучохь куп туьхира бахархоша. Оцу юкъанна Зязиковн проспектехула кхарах схьакхета Iалашонца йогIура кхи цхьа адамийн тоба а. Юьхьанца бIеннашкахь бара уьш.\nНесарара Магасе боьду некъ къевлина боллушехь, кхаарин суьйранна дуьйнна республикехь интернет дIаяьккхинера, ткъа мобилан зIе схьалуш, лахъеш латтийра. Белхан хан йолалаучу заманчохь эзарнашкахь бара гулбелларш, кеп-кепарчу хьостийн зерашца, 5 эзарна тIера 10 эзаре кхаччалц дара терахь.\nНохчийчоьнна латтанаш дIадаларх бина барт цу дийнахь ГIалгIайчоьнан парламенто тIечIагIбеш бу аьлла, къайлах кхаьчна информаци бахьанехь гIаьттинера халкъ.\nТкъа ша барт а бара юьхьанца дуьйнна къайлах бина, гIалгIайн депутаташна а ца хоуьйтуш. Ткъа уьш берриг а ца хиллера оцу сацамна тIетан кийча. Жигархоша хаамбора, депутаташна Iаткъам беш хилла, бинчу бартана тIета бохуш.\nЕаридийнахь хIоттийна дуьхьалонан акци депутатийн агIо лаца лаамца кхайкхийнера.\nДелахь а, 10 сахьт 43 минот яьллачу хенахь пачхьалкхан информацин ТАСС агенталло дIакхайкхийра, мехкан куьйгалхочун Евкуров Юнус-Бекан пресс-гIуллакххошна тIе а тевжаш, гIалгIайн парламентан депутаташ тIетайна шина куьйгалхочо куьйгашяздарна аьлла. Агенталло дийцарехь, 25 депутатах 17 куьйгаш айдина хилла, 3 дуьхьал, биссинарш тапъаьлла Iийнера.\nЦул тIаьхьа гулбеллачаьрга вистхила дагахь араваьллачу масех Халкъан гуламан депутато дIахьединера, шаьш кхеташ дац, и харц информаци муха кхаьчна шуьга аьлла.\nЦеран хаамашца, кхеташонехь дакъалоцуш хилларг 24 депутат ву, царех 15 шаьш дуьхьал ду аьлла, 4 шайн бюллетенеш хIаллакдина, резахилларг 5 депутат ву.\nОцу юккъехула лелаш кхи информаци а ю. Дийцарехь, кхаьжнаш таса хIоттийна яьшка лачкъийна хилла Халкъан гуламан шина депутато - Светличный Василийс а, Бружев Iабдул-Хьамида а.\n"Кавказ.Реалии" портале дийцинера цунах оцу меттигехь хиллачу журналисто Евлоева Изабелас. Информаци бакъхиларан кхи тоьшаллаш дац.\nКхаьжнийн жамIаш тIехь харцо лелийна аьлла, тешна ду къам а.\nДуьхьал ду шаьш аьллачу, кхаьжнаш тесначаьрга шайна дуьхьал а дуьйлий, шайца къамел де аьлла, тIедожийнера депутаташна гулбеллачара.\nХьаххинчуьра аьлча, халкъана дуьхьалхIотта дагахь хиллера Евкуров ша а, амма гулбеллачийн реакци кеп-кепара хиллера: цхьаболчара маьхьарий детташ, цхьаммо пластикан даьсса шишанаш тIелестийнера, мехкан куьйгалхочун хадархоша герз диттира хIаваэхь хича ярна дуьхьал. Вада дийзира Евкуровн, ткъа герзаш деттачу хенахь яьккхина видео яржийра социалан машанашкахула.\nДелкъанна сахьт даьллачу хенахь адамаш гулделлачу меттиге гIанташ къоьхьура, баккхийчарна лерина, цаьрга садаIийта. Делкъан ламаз а циггахь дира. Даккхий четарш хIиттийра, дIасабоха дагахь бацара гулебелларш.\nЮург а цигахь яа бартхилира церан, ца хIуьттура уьш дIабаха а, дийцина "Кавказ.Реалиига" "Оьрсийчуьрчу репрессеш лайначу къаьмнийн Юкъараллан" куьйгалхочо Абадиев Тамерлана.\nГуш дара, къам лаьттар долуш дуйла, кхаьжнех хиллачух бакъдерг ма-дарра шайга схьадийццалц.\nОцу юкъанна Инстаграмерчу шен агIонехь Евкуров Юнус-Бека хаамбира, ТАСС агенталло Iуьйранна аьллачу кепехь, депутатийн харжам бара и аьлла.\nЦо бахарехь, хилла барт "ГIалгIайчоьнан интересашкахь ду" ишта "республика лулахошца машарца яхарехь" а пайде ду аьллера Евкуровс.\n"Аш са а ма гатде, дика ойланаш хилийта, сихаллехь хIуммаъ а ма леладе", - аьлла, яздинера гIалгIайн куьйгалхочо.\nОцу информацица цхьана дийца даьккхира, нохчийн парламентан депутаташ тIетайна Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозанаш хийцарна аьлла.\nМагасехь гулделла адам дIасадоха дагахь дацара. Еаридийнахь доьалгIачу сахьтехь а лах ца беллера гулбелларш, мелхо а терахь десташ дара.\nГулбеллачарлахь лелаш информаци яра, кхаьжнийн протокол хIинца а тIечIагIдина дац аьлла. Ишта дуьйцура, халкъе кхайкхам кечбеш бу депутаташ, шаьш оцу бинчу бартна реза доцийла дIахаийта бохуш. Делахь а, и хаам мел бух болуш бу талла цкъачунна аьтто ца хилира "Кавказ.Реалии" порталан.\nМоскох беха гIалгIай даймахка бахка кечлуш бу, ГIалгIайчоьнан хилла президент Аушев Руслан а шен къомаца ву бохуш, даржадо социалан машанашкахь. Ишта хааме даьккхинера Магасера митинг къахко Iалашонца, тIеман ницкъаш бу тIеузуш аьлла.\nФейсбукерчу шен агIон тIе гIалгIайн новкъахь БТР-н сурт диллинера бакъонашларъярхочо Гусев Константина. Портале цо ша дийцарца, Бакун трасси тIехь даьккхина сурт дара и. Яккхийчу машенийн, БТР-ийн а колонна яра Нохчийчоь йолчу агIора ГIалгIайчу йогIуш.\nКху гIуллакхан чакхе муха хир ю хууш дац. Регионерчу "Яблоко" партин декъан куьйгалхочо Муцольгов Руслана аларехь, юха кхаьжнаш тасий, Евкуровга дарж охьадилла аьлла, тIедожийна гулбеллачара.\nОцу юкъанна, эххар а комментари йити ГIалгIайчуьрчу ситуацех Кремло. ГIалгIайн юкъаралло Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире кхайкхамбинера, самсаяла герга йолу конфликт ерза тарло федералан Iедал юкъагIортахь аьлла.\nДозанаш билгалдахаран хаттар - "Субъектийн сацамаш" бу аьлла еаридийнахь президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс.\n"Субъектийн тIегIанехь дийцарш ду уьш, федералан центре хаа а хоуьйтуш. Шеко йоцуш, дерриг а низамийн гурашкахь деш ду, шина махко дозанаш хийцар а цхьана", - аьлла Песковс.


Мохьмад Пайхамарх лаьцна тоьлла байт язйинчунна миллион сом делла\nЛахьан-бутт 09, 2019\nНохчийчоьнан Динан урхалло юкъаяьккхина Мохьмад Пайхамарх (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) лаьцна тоьлла байт язъен конкурс дIаерзийна Соьлжа-ГIалахь. Къовсаман спонсор хIоьттинера Кадыров Ахьмадан цIарх йолу фонд. 150 меттигерчу вахархочо язйинчу байтех 15 къастийнера жюрин декъашхоша.\nБайташ къасточу заманчохь цара тидаме эцна хилла стихан цIе а, иза дагахь хаар а, дIаешаран говзалла а, Мохьмад Пайхамаран дахарх лаьцна иза хилар а. Ишта кхелахоша тергойина хилла нохчийн меттан хаарийн а.\nКонкурсехь толам баьккхина Тимбулатов Мовсара. Цунна кхаьчна конкурсан коьрта совгIат – миллион сом. ШолгIа меттиг баьккхинчу Тахбаева Мархина 500 эзар сом, кхоалгIа меттиг дIалаьцначу Зайпулаев Алиханна 300 эзар сом делла.


Нохчийчоь --Соьлж-ГIаларчу дуьненаюкъарчу исламан конференцехь,2016\n120 сов бусалба а, керстан а, иудаизман а динийн векалш кхайкхина кхаа денна лерина шуьйра конференци дIаяьхьира Нохчийчохь ши кIира хьалха.\nКонференце баьхкинчаралахь вара, масала, дуьненахь уггаре евзачу Мисрерчу Ал-АзХIар олучу исламан институтан ректор Эл-ТIайеб Ахьмад а.\nДелахь а, ца тайна дуккхаъчу бусалбанашна гуламо тIеэцна фетва.\nЦо бакъдо цхьайолчу пачхьалкхашна бен товш а доцу деа масхабах цхьаъ, емалбо ерриг а санна СаIуда Iаьрбийчоь тIера йолу суннаташ-салафийа, иштта Хиз ут-Тахрир, ХIабашитийн болам.\nТIеэцначу фетванна тIетайна цхьаболу Iеламнах, амма Дуьненаюкъарчу исламан Iилманчийн ассоциацино критике ерзийна конференци, иза “бусалбанашна юкъа цимтаса” кхайкхина хилла аьлла.\nСаIуда Iаьрбийчуьрчу шайхан тIаьхьено шегара дац аьлла юхаэцнехь а, юьхьанца цо даржийра Кадыров Рамзан динах воьхна а ву, цунна таIзар а догIу аьлла шен Твиттерехь дIахьедар.\nКадыров Ахьмадан 65 шо кхачарца йоьзнера Соьлж-ГIалахь дIаяьхьна динан конференци.\nШа Кадыров Рамзан оцу барамехь хьалхарчу дийнахь ца хилла, Марсхьокхучу –беттан 25-чу дийнан суьйранна Оьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца цхьаьнакхетар дара цуьнан.\nБилггал хууш дац, тIаьххьарчу дийнахь дакъалаьцна Кадыровс конференцехь, я ца лаьцна. Шен Iарбойн меттан хаарш цо цкъа а Iорадаьхна дац, ткъа ша барам Iарбойн маттахь дIабаьхьина.\nКонференци ерзале цакхетамаш гIевттинера декъашхошлахь, тIеэцначу фетван чулацаман хьокъехь.\nБолчу хаамашца, хенал хьалха оьрсийн делегацино букъберзийра.\nОьрсийн тобанан векало тIаьхьо дIахаийтира, билгал ца даьхначу бахьанашца, шаьш хьалхе дIадаха сацам конференци доггIушехь бинера аьлла.\nГуламан декъашхоша кхин а ши сацам тIеийцира. Хьалхарчу дIахьедарехь Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире дехар дара, салафизмана Оьрсийчохь бехкамбар, ламастан ислам муьлххачу а кепехь емалдар экстремизмалле хилар билгалдоккхуш.\nИштта цо хьоьху федералан юстицин министраллана динан хьехамаш бечу кхеташонна юкъа алссам Iеламчаш озор.\nОцу кхеташоно къасто деза, кхелашна гIодеш, муьлха текст ю экстремизм шеца йолуш, муьлханиг яц.\nШолгIачу дехарехь кхойкху исламах Iилма кхиорхьама кхеташо кхоллар, иштта Iеламчийн кхеташо вовшахтохар а.\nКадыров Рамзана бусалба нах шина декъе - нийсанаш а, мостагIий а - бекъа аьлла бина кхайкхам зуламе бу, тIеэцна фетва нах вовшашца эгIош ду бохуш дуьйцучаралахь динан дай хилла ца Iаш, политикаш а, кхиболу дахарера тергамчаш а бу.\nЦул совнаха, Саратовн кIоштан муфтийс Бибарсов Мукаддаса бахарехь, фетвано тидаме ца оьцу Оьрсийчуьрчу бусулбачу къаьмнашлахь ладаме башхаллаш хилар, къаьсттина суфизм хийра ю, масала, ГIезалойчуьрчу а, Башкортостанерчу а, Къилбаседа Малхбалерчу а бусулбанашна.\nБакъдерг бакъ ду, яздо артиклан авторо Фуллер Лизас, Нохчийчуьра конференци лечкъош а доцуш, Оьрсийчоьнан президентан Путинан пурбанца дIаяьхьина яра.\nДахначу кIирнах махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин белхахошца къамелдеш Соьлж-ГIалахь дIаяьхьна конференци салафиташа эккха йоллу бомба санна тIеэцна, аьлла Кадыров Рамзана, шайн кхетам цхьаьна а Iилманца ца догIу аьлла бевзашболчу Iеламчаша сацамбарна.\nКхечу дешнашца аьлча, Дин шен кепехь цакхеточарна таIзардан Iеминчу Кадыровс гоьбевллачу Iеламнехан кара бакъо елла шена дуьхьал а бовла.\nИштта чулацам болуш ю Маршо Радион комментаторо Фуллер Лизас арахецна артикл.


Шаухалов Мохьмад - Эми: "Со толамца цIа ван везаш вара..."\nМенталан арифметика олучу, сиха дагардаран дуьненаюккъерачу къийсадаларшкахь толам баьккхина Нохчийчуьрчу дешархочо Шаухалов Мохьмад-Эмис.\nШаухалов Мохьмад - Эми: "Со толам а бохьуш цIа ван везаш вара..."\nМенталан арифметика олучу, сиха дагардаран дуьненаюккъерачу къийсадаларшкахь толам баьккхина Нохчийчуьрчу дешархочо Шаухалов Мохьмад-Эмис. Майлайзи пачхьалкхан коьрта шахьарехь Куала-Лумпурехь дIаяхьначу оцу конкурсехь дакъалоцуш 70 пачхьалкхара дешархой хилла.\nДагардаран хьуьнар гайта яханчу Оьрсийчоьнан тобанехь 50 сов стаг хилла, царна юкъахь вара 9 шо долу Шаухалов а. Шен хенара болучарлахь толам а баьккхина, дашо мидал яьккхина цо.\nКъона толамхо тахана цIахь ву. Ишколехь садаIаран миноташкахь арахь берашца ловзучуьра юкъах а ваьлла, къамел дира цо, ша баьккхинчу толамах: "Со цхьана а хIуманна саготта вацара. Ас сайна елла примераш йийр юй хаара. Со толам а бахьаш цIаван везаш вара".\nШаухалов Мохьмад-Эми шен хене хьаьжжина а доцуш, дешарна тIетаьIна ву. Мукъа хан кIезга ю цуьнан, цо дийцарехь: "Хьалхарчу классехь суна математика хазахетара. Суна дукха хIума хета хаза. Робототехникехь шозза хьалхара меттиг яьккхина ас. Сихаешар а чекхъяьккхина ас. Йоккха теннисех а ловзуш ву. Карате а гIур волуш ву. ХIинца суна хазахетарг мультистуди ю. Тахана дIаязвелла со цига. Со оцу къийсадаларшка дIакхаьчча, соьга хаьттира Дино Вонго (и система кхоьллинарг) "хьо мичара ву?". Ас со Нохчийчура ву аьлча, цо шен шеко яцара элира, ас толам боккхург хиларна".\nИ хаам тахана шуьйра гIарабаьлла бац Нохчийчохь, амма оцу кIентан гергарчарна а, иза доьшучу "Brainix" ишколана а боккха юьхькIам бу и. Цуьнан нанас Шаухалова Заретас иштта элира: Маршо Радионе "Шарахь къахегна цо оцу ишколехь. Боккха болх бу иза. Массийтанхьа къахьоьгуш хьийза-м хьийзина хIара. Кхиам хир бу аьлла тешна-м яцара со, хIунда аьлча 57 махкара бераш цигахь хилла дела, амма дегайовхо-м яра".\nДукха хан яц Соьлж-гIалахь "Brainix" школа схьайиллина. Цигахь бераш Iамадо куьйган эшарехь мел даккхий а терахьаш цхьана а тухуш, я тIера дIадохуш жамIаш дан. Школан куьйгалхочо Симбагаева Азас шаьш берашца хьоьгу къа эрна доцийла гайтина элира, Шаухаловс баьккхинчу толамо: "Дуьненчуьра 57 пачхьалкх вовшахкхетта, 7 эзар ца кхоччуш бер дара цигахь. Оцу къийсадаларшкахь Шаухаловс хьалхара меттиг яьккхина шен категорехь. Иза хезча, вайн махкахь ма доккха хIума ду, ма юьхькIаме хIума ду иза олу. Спортехь хьалхара меттигаш ю вай, ткъа иштта интеллектуалан къийсадаларшкахь вайн кIанта толам баккхар тхуна а боккха кхаъ бу-кх".\nТахана менталан арифметика Iамочу ишколехь доьшуш цхьа бIе ца кхоччуш бер ду. Царах а кIезга бац боху, кхин дIа а хиндолчу къийсадаларшкахь толам баккха хьакъ долу дешархой.


Эльмурзаев Бекех а, и санна болчарах а културан дахар дIаделла нах олу. Иза тIаьххьарниг вара нохчийн хьалхалерачу иллиалархойх. Кху дуьненах дIакъаьстина Эльмурзаев Бека.\nУсманов Iимран: Эльмурзаев Бека дIавалар боккха эшам бу вайн къомана\nКхоллараллан белхахойн могIаршкахь Iадийна бу тахана иштта ирча кхаъ кхачар бахьана долуш. Муьлхачу стагах дуьсург я бахам, я дика дош, я цо дина дика гIуллакхаш хуьлу. Ткъа Эльмурзаев Бекас дитинарг ду тахана нохчаллех кийра бузош долу цуьнан иллеш аьлла, дийцира Нохчийчоьнан культуран министран хьехамчо Яндиева Хадижас.\nЯндиева: «Вайна боккха бохам бу иза. Бека дика накъост а, дика говзанча а вара. Дагаев Валид а, Эдисултанов ШитIа а, Эльмурзаев Бека а. Цара дитина дукха хIума ду вайн халкъана. Нохчийн халкъан культура хIорданах хIоьттина хилча, уггаре боккха тIадам Бекин хир бара аьлла хета суна».\nНохчийн къам дохочу хенахь 8 шо хилла Эльмурзаев Бекин. ГIиргIазойчоьнан Сулюкте гIалахь дIатарбеллера цуьнан доьзал. Муьлххачу а нохчочунна санна, Даймахке сатийсам цуьнан бирзина иллешка. Цара дукхачу нехан дог а хьаьстина.\nШен дуьххьара иллиалархойн тоба цо вовшахтоьхнера цигахь. КIентий гулбан хала дацара, нохчийн зудабераш цу юккъе ца догIуш, кхечу къоман дерш далийра шаьш, аьлла дукха хан йоцуш дийцира цо меттигерачу телехьожийлехь.\nШен дуьххьара и тоба кхуллуш 19 шо хилла Эльмурзаев Бекин. 1957 шарахь цу тобано хьалхара меттиг яьккхина Москох дIаяхьначу Дуьненаюкъарчу кегирхойн а, студентийн а фестивалехь.\n1958 шарахь дуьйна Эльмарзаевс Нажин-Юртарчу культуран кхерчехь кхоьллира хелхаран а, иллиаларан а, мукъамийн а коллектив, жимма тIаьхьо «халкъан» аьлла цIе тиллина йолу. ХIета гIараделира цо дIаолу «Махьмийн ловзар» а, «Сан нана» а, «Зама» а, «Малика» а иштта бIеннаш кхидолу иллеш а.\n«Малика» иллин авторца Усманов Iимранца, Эльмурзаев Бекийн тезета воьдучохь къамел дойла хилира сан. Цо билгалдаьккхира нохчийн къоман а, цуьнан хьалкъан кхоллараллин хазна а мел боккха эшам бу Эльмурзаев Бека дIавалар аьлла.\nУсманов: «Жима волчу дуьйна Бекин уллехь кхиъна ву со. Цул тIаьхьа училище а яьккхина со ваьлча, юха а цунна уллехь хилла со. Суна некъ белларг иза ву. Доккха дакъалаьцнарг ву иза нохчийн кхоллараллехь. Иза дIавалар а боккха иэшам бу вайн къоман».\nШа кехат пондар караэцначу хенахь дуьйна ша иллешкахь йийцинчу Нажин-Юртахь дIавоьллина Эльмурзаев Бека. Тезет дIадирзича Эльмурзаевн цIе тилла мегаш ю иза ваьхначу урамна я цо болх бинчу культуран кхерчана.


Селхана - ийцира, тахана - вухкуш ву Темишев Ислам - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Селхана — ийцира, тахана — вухкуш ву Темишев Ислам\nНакъостан тешнабехкаца кхелхина, нохчийн исторера схьаэцча, хийла къонаха, масала, Эвтархойн Ахьмад, обарг Зелимха, Дудаев ЖовхIар, Масхадов Аслан, дуккха а кхиберш. Тешнабехк бар, накъосташна ямартло яр цкъа ца хилла вайн къомо къобалдеш. ТIемалойн ГакаевгΙеран тоба кхелхачу дийнахь ваьлла Темишев Ислам накъостий бухкучу новкъа, я хьалха дуьйна царех а кхетта, уьш бухкуш лелла, кхеташ дац. Емалво Темишев Маршо Радиоца къамел диначара а…\n2008-чу шарахь кхетта Темишев Ислам муджахΙидех – деа шарахь сов лелла хьаннашкахь. Цуьнан бΙаьхонан башхаллаш муха яра ала хууш хΙума дац. Стохка Ιай YouTube йиллинчу видео чохь ву иза ломарчу лайн некъахула шайн баннашка богΙучу тΙемалошца ву. Иштта ду цуьнан хΙетахьлера къамел.\nТемишевс ша муджахIид волуш иштта дийцира\nАмма тΙахьа, шен накъостий бухкучу дийнахь, оццу YouTube чуьрчу видео тIехь, муджахΙидаш ладугΙуш бу шун рацешка, аш ГакаевгIарца цхьаьна ша а вийна алахьара, боху цо.\nТемишев а, Iедалхой а\nШен накъостий а бухкуш, Темишев Исламах иза каравахначул тΙахьа а ийцира пайда Кадыров Рамзана а, цуьнан гоно а – Темишевс дΙабийцира царна тΙемалошна къайлаха гΙо деш лелла дуккха а нах.\nНохчийчохь дийна юьсийла дац цхьа агΙо бен – я Кадыровн кхетам шайн кхетамца боьзна ехарг я хьаннашкара тΙемалоййий, церан дагара наххий. Хьан, мила эшор ву, муха хир ду нохчочун хатΙ кхидIа, маршонан некъа тΙехь соцу иза я юха а Кремлна буха воьду боху хаттар жоп доцуш дуьсу таханенна. Иза а бу политикехь беш шакепара тΙом. Дуккха а гена ду и чекхбала.\nХΙун мах хадабо могΙарчу нохчаша шен накъостий боьхкинчу Темишев Исламан а , цо боьхкинчийн а? Ойланаш кеп-кепара ю. ТΙе камера, диктофон Ιедало ерзийча, наха цхьаъ дуьйцу, Ιедалх воцчу журналисте кхин олу.\nИштта ю, масала, Маршо Радиона кхелхинчу вежарийн ГакаевгΙеран децΙахь Элистанжахь наха хазийна ойланаш.\nГакаевгIарах лаьцна иштта дуьйцу элистанжхоша\nХΙун ю тешнабехк, мел кΙорга бу цуьнан орамаш нохчашлахь? Оцу хьокъехь шен ойла Францехь вехачу веа шахIидан дас Деналбека.\nШеларчу Деналбека тешнабехках лаьцна дуьйцу\nКхел ен кеп ю Ιедалша Темишев Исламна тΙехь тахана хΙиттош. Цо шена беана пайда юьстах а буьтуш. Тамаше ду Кадыров Рамзанца болу а, боцу а нохчий цхьабосса оцу кхелана тIера хилар. …Я тамаше ца хила а тарло иза. …Тешнабехкан мах болучух тера ду иштта.


НАЬНА МОТТ IОМАБЕЧА НОВКЪА — Сердало\nХа дIа мел йода, дикагIа кхетаду вай, къаман мотт ховш бола нах кIезигагIа хулаш болга, вай мотт лорабара, из цIенбенна дIа ца балийтара хIанззе оарцагIдовла дезилга. Цхьан-шин сага карагIдаргдолаш, хIама дац из. Цу гIулакха лаьрххIа паччахьалкхен гIо-новкъостал эш. Дувцаш дола дош даим дагадоаллаш, метта хIама тоаде гIерташ, къахьегаш ба цхьаццабола нах; Iилманхой, йоазонхой, хьехархой. ТIеххьарбараш, хIара дийнахьа яхар санна, берашца болх беш, мотт дийна лоаттабеш, хьабоагIа. Цул совгIа, шоаш балха тIа Iоаяь поалхам кхычарна дIайовзийта гIерташ, къа а хьег царех цхьачар: белгалду мотт а литература а хьехара наькъаш; вокхар кийчду тайп-тайпара вIашагIкхетараш, цига хьех наьна меттаца бувзабенна бола нах.\nIаьдало а йоакхо ю, укх тIехьарча хана, вай мехка дахача къамий метташ дийна лоаттадара. Боккха лоархIам болаш хIама хилар Россе паччахьа В.В. Путина, къамий метташ хьаллоацаш, юкъара болх бергбола комитет хьаярах дола амар арадаккхарах.\nГIалгIай къаман хьехархошта юкъе а ба бувцача лостамагIа къахьегаш хьабоагIа нах. Дукха ха йоацаш, Наьсаре кепа теха арадаьннад, А. Картоеваси Л. Хамхоеваси яздаь, кхоалагIча классе дешача берашта дола «Балха хьалхара тетрадь». Цо гIо дергда мотт Iомабеш дола книжка дикагIа кхетаде, карадерзаде, кхоллама говзал гучаяккха а дегIакхувла а. Тетрада тIа да школе Iомадеча книжкан хIара темаца нийсдаь декхараши тIадуллараши. Уж тохкача хана, дешархошта дикагIа довз тайп-тайпара метта доакъош: фонетика, дошкхоллар, дештIехье; хьалаха Iомалу предложене кертера а кертерза а маьженаш; предложеней хьакъехьа кхыдараш довз. Бувцаш бола болх беча юкъа, бераша бувзам оттабу халкъа багахбувцамца: кицаш, ховли довзалеш деш, уж кхетаде а, царна жоп дала а Iам. Кхоллама болх а бицбаьбац тетрадь оттадаьраша, берашта тIадулл дувцараш оттаде, таржамаш де, сурташ бесаш долча къоаламашца хозде. Цу тайпара тетрадаш эрсий мотт Iомабеча новкъа дола дукха ха я, «Кога тIехьа ког боаккхаш» яха цIи а йолаш.\nГIалгIай меттаца, литератураца дувзаденна а эшаш да уж тетрадаш, бакъда сих ца луш, уйла еш, оттаде деза уж. ТIаккха хургдац цар тIа цхьаккха тайпара гIалаташ, кхоачамбоацараш. Эрсаша оалаш да, эггара хьалха яь локъам дика хилац аьле. Из ала йиш я укх тетрадах а. Дукха орфографе гIалаташ даьд цу тIа. Айса дувцар чIоагIдеш, массехк масал доаладергда аз. Тетрада кхоалагIча оагIон тIа сурт да: кIаьнк латт денорга (календара) хьалхашка, цу тIа яздаьд «1 сентября». Вешта аьлча, эрсий меттала яздаьд. ГIалгIай меттала хилча, «1 сентябрь» хила дезар, тIехьа кIаьда хьарак долаш. Харцахьа яздаьд кхыдола дешаш: хIан (хьан), яшка (яьшка), юврагI (ювргIа), паьраска (пIаьраска), хьакъа (хьакха), къаьнаара (къаьнара), бе йоалла (бейоалла), цIенью (цIенъю), халац (хилац), даъа (даа), накъа доал (накъадоал), воал (воалл), дагахь (дагахьа)… Дерригаш дийца варгвац. ХIаьта а тетрадь дезац, цох бала пайда бац оалалуц сога. Эшаш да из, бакъда ма хулла гIалаташ доацаш, бе беза цу тайпара болх.\nБелгалдаха деза маIана гIалаташ. Масала, 32-ча оагIон тIа йиIига сурт да. Цунна хьалхашка уллача тетрада тIа яздаьд «стихи» яха дош. Из а эрсий меттала мара, вай метта иштта оалаш дац. Ала дезар «стихаш» е «байташ». Хьаэц вай 15-гIа оагIув. Укхаза яздаьд: «Дувца шоаш дахача юртах, городах». Городах шахьар ала мегаций вай? Вай столице Магасе чувоаллача-м яздаьд Магас шахьар я аьнна. ТIаккха книжка тIа язде хIана мегац из?\nЦхьадола декхараш йоккхагIча классашка дешача берашта а низткъала хургдолаш санна хет сона. Царех да 40-ча оагIон тIа вайна гур. Эрсий меттала язъяьча байта, гIалгIай меттала йоаккхаш, таржам де деза. Со шек ва, царна из дулургхиларах. БIарчча байт ца а луш, белггалара дешаш дала мегаргдар цу гIулакха лаьрхIа.\nЦхьайолча байташта, сихаоаларашта кIалха язбаь автораш малаш ба хац. Уж язбаьб укх тайпара «А. Т.», «Г. Б.», «Хь. I.» Сона хала дац уж малаш ба ха: Арчаков Тухан, Горчханов Бадрудин, Хашагульгов Iаьла. Цхьадолча йоазошта кIалха вIалла а язваьвац автор. Цу тайпара хIама гу вайна 47-ча, 50-ча, 53-ча, 57-ча, 73-ча оагIонаш тIа. Даггара уйла йича, автор малав ца ховш, моттигаш а нийслу. Масала, 39-ча оагIон тIа да «Дика оамал» яха зIамига дувцар. КIалха латт (А.Ч.) Малав из? Антон Чехов вий? Вувцар Iумар яха кIаьнк хилча, из Чехов вац. Хила мег из Асхьаб Чахкиев, ца хила а мег. Лоацца аьлча, авторий йизза цIераш а тайпан цIераш а Iоязйича бакъахьа я.\nКIезига дац тетрада тIа сецара хьаракашца даь гIалаташ. Цхьа-ши калам дIаязъергья вай 14-ча оагIон тIара: «Газа – Гузали яхаш хиннай. ЖIали – Къулац яхаш хиннад…» Сенна оттаду укхаза дIаьха такилг – тире? Цхьаккха така эшац цига. 17-ча оагIон тIа да укх тайпара кица: «Хала дар аьле бIу ма къожабе атта дар аьле тессе ма дита». Сецара хьаракаш нийса Iооттадича, из хургдар укх тайпара: «Хала дар аьле, бIа ма къожабе; атта дар аьле, тессе ма дита». Харцахьа юкъедоаладаь дош а гу вайна укхаза. «БIу» бац из къожабер, «бIа» (бIарг) ба. Укхаза дагадох сона Нальгиева Лемас дIаоала илли. Цо (иллиалархочо) йоах: «…Товраца, топаца, хьай дын бIаргашца дуне оагадел, ва кIанат…» Иштта кхы дIахо а. БIаргашца оагадац дыно дуне, баргашца оагаду.\nЦкъа енна стихотворени цIаькха луш, моттигаш нийслу. Масала, 57-ча, 68-ча оагIонаш тIа я Хашагульгов Iаьлий борцакх ювцаш стихотворени; 33-ча, 73-ча оагIонаш тIа я Ведзижев Ахьмада «Iай» яха байт. Массехказа нийслу «Топо цаI вийнав, метто ийс вийнав» яха кица. Кхыча дешашца аьлча, болх ховш волча редактореи, техинически редактореи, корректореи кулг эшаш хиннад цу тетрадá. Кхы а дар цох дувца, бакъда лакхе аьнначо а тешаву, из тоаде дезаш хиларах.\nЦхьаькха цхьа хIама да укхаза белгалдаккха дезаш. Хьалхарча тетрадо книжкан кхоалагIа дакъа мара чулаьцадац. Деррига книжка кIоаргагIа Iомаде, хетаргахьа, уж мо кхы а ши тетрадь дезаргда. Цар тIа болх беча хана, дукхагIа са еш хила беза автораш. ТIаккха цар бу болх кхы а чIоагIагIа эшаш а, накъабоалаш а хургба.\n← 1.5 эзара гаргга саго дергда 2019 шера Хьажол\nБерзаца тесса доттагIал →\nБлизится к завершению голосование по выбору Российского дерева года – 2018


Кузаев М. «Маннергейман ч1аг1о» йохош дакъалаьцнарг» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nКузаев М. «Маннергейман ч1аг1о» йохош дакъалаьцнарг»\n1938-чуй-1940-чуй шерашкахь фашизман ун даьржинера Европехь. Хила тарлучу кхерамна дуьхьал кегийрхой кечбеш бара вайн махкахь. Оцу хенахь Ц1ечу Эскара вахара Бух1ан-Юьртара Расуев Герман.\nЙоццачу хенахь т1еман говзалла кара а ерзийна, танкист хилира цунах. Финляндица т1ом болабелира. Мостаг1чун дозанал Т-34 танкаца дехьа а волуш, разведка йора Германа. Цо дакъалецира «Маннергейман г1ап» йоккхуш.\n«Цхьа миллион эскар ца дийнна баттахь яккхалур яц «Маннергейман» нуьцкъала г1ап. «Оха оццул дукха эскар доцуш, шина к1иранах схьаяьккхира иза. Нуьцкъалаян а яра кхо г1ат долу г1ап. Хьалхарчу г1ата т1ехь патармаш, кхиболу т1еман г1ирсаш бара. Шолг1аниг дархошний, церан чевнаш ерзочу лоьрашний леринера. Кхоалг1ачу г1ата т1ехь т1емлой бара. Царна оьшу патармаш, кхиболу г1ирсаш хьала бохура транспортерца», – аьллера американски эксперта а.\nЦхьана шийлачу буьйсанна 40 градус йолуш, йохийначу танки чохь висира Герман. Шен накъост вайчаьрга хаамбан а вахийтина, мостаг1чуьнца т1ом беш сецира иза.\n«Рус, каравола», – бохуш, маьхьарий деттара финнаша.\nАмма вайн махкахочо пулемет етташ герга ца вуьтура мостаг1. Буьйсанна болийна т1ом сахуьлуьнга белира. Накъостий схьакхаьчча, цара дагардира пулемет етташ Расуев Герман байинчу мостаг1ийн декъий. Уьш 73 дара. Т1аьхьо и толам баккхарна цунна деллачу документа т1ехь яздина дара изза терахь. Когаш баьккхийнарг госпитале вигира. Финлянди эшош чекхбелира т1ом.\nЦу хенахь пачхьалкхан совг1ат, Москва д1а а вуьгий, ерригсоюзни староста волчу Калинина луш дара. «За отвагу» мидал хьалха латийна Москван урамехула схьавог1уш, пионераша саца а вой, хоттура, и совг1ат стенна дела, – олий. Иштта ч1ог1а лараме дара х1етахь луш хилла пачхьалкхан совг1ат. Тоьлашха болчу эпсаршца цхьаьна т1еман академе деша хьажийра Расуев Герман.\n«Ишколехь пхи класс бен чекхъяьккхина воцу со экзамен д1ацаялалуш бухависира», – дуьйцура Германа.\nЦо эскарехь г1уллакх ден хан чекхъялале Советски Союзана тешнабехкаца т1елетира фашистски Германи. Деашаран бехачу т1амехь халонаш дуккха гира. Буьйсанна хан яьллачу хенахь г1овтадой, кхечу метте д1адаха дезаш хуьлура. Х1ургонна т1аьхьа а тасалой, воьдуш лаьтташехь набкхетара. Очакх долчу фургон чукхетча самаволура.\nФашистски Германи шен бен чохь йохош чекхбелира инзаре буьрса т1ом. Сийлахь-боккхачу т1амехь къонахаллин хьуьнарш гайтарна пачхьалкхо делла дуккха а совг1аташ ду вайн махкахочун.\nКапитанан чинехь эскарера мукъавелира Герман. Иза кест-кеста кхойкхий вуьгура Соьлжа-Г1алара Керла Алда поселкерчу №39 йолчу ишколе дешархошца цхьаьнакхета. Академехь дешар ца хиллехь а, х1ума дика дагадог1уш, т1еман тактика дика евзара цунна. Дешархошца къамел чекхдолуш, вайна т1ом ца оьшу, маьрша дахар деза, олура цо.\nХ1инца дахарехь вац Расуев Герман. Дала гечдойла цунна. Делах кхоьруш, ламаз-мархий ч1ог1а лардеш, оьздастаг вара иза. Юьртахоша сийдеш а, лоруш а вара.


Мултимедиа, ГIадужу-бутт 15, 2018\nОршот-де 15 ГIадужу-бутт 2018\nГIадужу-бутт 15, 2018\n23 нохчи лаьцна францехь, Путина хьехар дина Евкуровна, префекташ балхара дIабаьхна\nИндонези: цунами чекхъяьллехь а…\nКIира ду Айиза шен дайна бер лоьху. ЙоI яларо халчу хIоттийна Мейрен. Эшамаша Iадийначу берашна меттадахка гIо деш хьийза Мухьаммад. Индонезехь иккхинчу мохо дестийначу хиша вийна 2000 сов стаг. 5000 доьза вайна. ХIусам йоьхна 80 000 вахархочун.\nГIадужу-бутт 12, 2018\nКитай: бусалбанийн набахтеш\n"Адамашна шайн кортош меттабало таро луш йолу", уьш политиках "нийса кхетош" йолу набахтеш шайн махкахь хиларх дуьххьара даредина Китайн куьйгалло. Оцу набахтех лаьцна леткъамаш баржо буьйлабелла кху муьрехь Китайра оппозиционераш. Царех чекхваьлла хила тарло миллион гергга стаг.\nБале даьлла "Ахмат-Сила", Кадыровн, Евкуровн вежаралла, карзахваьккхина Хьабиб\nСоьлжа-ГIала: 200 шо а, 200 нускал а\nСоьлжа-ГIалахь даздарш дирзинехь а, цу дийнахь майданахь лаьттинчу 200 нускалх дийцарш хIинца а лахдалаза ду.\nПрагехь Немцов, Киевехь лаьцна гIалгIа, балха ца оьху депутаташ\nЮкъахдаьхна теракташ, Дагестане бехкбаккхар, Нурмагомедовна таIзар дар\nГIалгIайчохь шолгIа кIира ду Нохчийчоьнца официалехь хIоттийначу дозанна реза боцчу наха протест айина. Магасера гуламхой реза бац Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а куьйгаш яздинчул тIаьхьа дозанах долу документ тIечIагIдинчу парламентна а, мехкан кхиболчу куьйгалхошна а. Кремле гIуллакх таллар а, листар а доьху жигархоша. Евкуровс бакъо елла барам кху беттан 15-гIа де тIекхаччалц латто.\nГIадужу-бутт 08, 2018\nКъар ца лун гIалгIай, Титиевн совгIат, вовшахлетта тутмакхаш\n"Шайн селхане ларъян гIерта нах"\nНохчийчоьне ша латта дIалуш халкъах дага ца ваьлла Евкуров Юнус-Бек, боху гуламехь лаьттачу къоначу гIалгIаша.\nСоьлж-ГIала - 200\nПIераскан дийнахь ши даздар дIадаьхьна Нохчийчохь - билгалдаьккхина Соьлж-ГIалин 200 шо дузар а, Кадыров Рамзанан 42 шо кхачар а. Журналисташ, шайн парггIат болх бойла дацара бохуш летккъахь а, хаза кечйина а, ондда ларъеш а яра шахьар.\nНурмагомедовн толам базбеш ю Дагестан\nОьрсийчоьнан ММА-н латархочо Нурмагомедов Хьабиба толам баьккхира Ирландерчу Макгрегор Конорца хиллачу латарехь. Маршо Радион «Current Time» проектан корреспондент хилира ХIинжа-гIалахь.\n"Газпроман" декхар дебаш ду, Германера нохчий цIахьовсо мега\nХоси-юрт яц Ахмат-юрт ю, Батукаевна гIо дарна-набахте, Кадыровс баркалла аьлла


Британи - 2012-чу шеран Олимпикан аьхкенан ловзаршкахь дакъа лаьцначу пачхьалкхийн байракхаш Лондонна юккъехь, 15Ман2012\nКъилбаседа Кавказе ма гIо аьлла, Британин арахьарчу гIуллакхийн министралло британхошна дина хьехар дегабаамца тIеэцна Нохчийчоьнан куьйгалхочо. «Нохчийчохь Англехьчул а паргIат ду, марша догIийла» аьлла, яздина Кадыров Рамзана Твиттер тIехь. Амма Британин Iедалша Нохчийчоь хIинца а, Дагестанца, ГIалгIайчоьнца а цхьаьна, террорца боьзна лакхара кхерам болуш меттиг лору.\nБританин арахьарчу гIуллакхийн министралло Стигалкъекъа беттан 3-чу дийнахь шен махкахошна динчу дехарна дуьхьала яздинера Кадыровс, «Нохчийчохь йолу кхерамазалла Англехьчул а чIогIа ю. Марша догIийла». Твиттер тIера шен агIонна тIехь арахьара хьеший кхайкхийна Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nЦхьанатоьхначу Пачхьаллин арахьарчу гIуллакхийн урхаллин хьехамна реза вац Дагестанан парламентан депутат Давдиев Камил а. Дагестане, Нохчийчу, ГIалгIайчу а ма гIо ала цхьа а бух бацара цу урхаллин аьлла, Давдиевс. Цо билгалдаьккхира, ша къоман векало санна ца боху иза, могIарерчу вахархочо санна боху, аьлла.\nИштта, Кхарачой-Чергазойчуьра депутата Токов Iабдуллаа а аьлла, «Кхарачой-Чергазийчохь терроран кхерам бу ала йиш яц. Тхо долчехь тийна ду». Цунна хетарехь, Британин арахьарчу гIуллакхийн министраллин хьехам, Оьрсийчоьнна дуьхьала йина провокаци ю.\nОццу хенахь, шаьш долче а дуьйлий, ГIалгIайчохь кхерамазе дуьйла а, дика садоIийла юйла а шаьшша хьовса аьлла, кхайкхам бина ГIалгIайчоьнан президенто Евкуров Юнусбека дерриг а дуьнентIера туристашка.\nМаршо радионо дагадоуьйту, даханчу пIераскан дийнахь динера Британин арахьарчу гIуллакхийн министралло шен махкахошна хьехар, Нохчийчу, ГIалгIайчу, Дагестане, цхьа моггIа Ставропол кIошташка а дахар кхераме ду, аьлла. Ца девллий бен, Къилбаседа ХIирийчу, Кхарачой-Чергазийчу, ГIебарта-Балкхаройчу а ма гIо, цигахь лакхара терроран кхерам бу, аьлла дара цу хьехамна тIехь.\nДелахь а, цу урхалло шен махкахошка ларло аьлла, Москох а, Петарбухехь а деношкахь урамашка довларх, цигахь, политикан митингаш хир йолуш ю, аьлла. «Урамашкахь дечу зуламех лаьцна диц ма де», бохуш хьехам бо Британин арахьарчу гIуллакхийн урхалло.


Марсхьокху-бутт 06, 2013\nМархийн бут дIабоьрзуш цхьамогIа нахана ахчанца гIо дина Нохчийчохь республикан куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан цIарах. Йохийна хIусамаш юхаметта хIото банкехула а ца луш, Соьлж-ГIала а кхайкхина, ахчанаш декъна царна. И сурт гина болу Оьрсийчура бахархой эргIад бахана бу, и ахча шайн кисанара делла ду бохуш интернет машанехь комментареш юьтуш.\nЦхьана юкъана, Оьрсийчохь олуш цхьа хIума хилла «Кран чухулла догIуш хи дацахь, иза ша дерг жуьгтийша дIамелла». Даиманна, цхьана чолхена тIера, вукху чолхенна тIегIерташ хиллачу Оьрсийчохь боккъуллийна и къомах болу нах хеташ хилла, цунна бехке.\nХIинца, царна тIера и тидам дIабаьлла, тахана, нохчий а, кавказхой бу йоьхьарлаьцца. Митингашкахь а, олу цуьнах, эшарш а локху цуьнах. Пачхьалкха коьрте бахка гIертачара а, шай тIехь хIиттинчу нехан могIанаш стам бо, кавказхошна доьхьала бечу кхайкхамаша.\nНохчийчохь, хIокху деношкахь, республика куьйгалхочо Кадыров Рамзана, уггаре а къе бахкачу доьзалшна дIадеккъа цхьацца-шиш миллион ахча. Меттигерачу телехьожийлехь гайтина и видеокийсак. Иза волчу чу ялийначу массийта зудчуьнна хьалхахь, ахчийн таппаш вахьйихкинера цуьнана гIоьнчаша. ХIора доьзална цIенош дийра ду аьлла тIелаьцна ду Iедалша.\nЦу тайпа акци, мархийн бетта, юккъерачу дезчу денна лерина хилла, аьлла гIарадаьккхина Кадырова зорбан-сервисо. Ишшта, цигахь хаам бо, 50 ца кхоччуш эзар наха гIо дехна интернетехула, царах леррина кхоьллинчу комиссино I4 эзар къастийна, царах а уггаре а мискаберш а хаьржина, црана дан долина гIо.\nИ видеоматериал эфире яьларцаний, гIовгIа иккхина Интернетехь, нохчашна, вай ахча, юха а дIадоькъуш ду бохуш. Цу тайпа нах дукха хилар, цхьана ницкъашна оьшуш хIума ду аьлла хьалха, масла хеташ хиллехь а, хIинца цунна цхьанна а тайпа шеко яц.\nИштта, дог-ойланаш Оьрсийчохь яьржина ю, уьш алсамйолуш а ю аьлла комментарии йира оцу хьокъехь Маршо радионна оьрсийн сервисан корреспондет йолчу Кириленко Анастасияс.\nКириленко Анастасия: «Хууш ма дай, 60 процент оьрсий тIетовш бу «Оьрсийчоь-оьрсийшна» бохучу лозунган. Хьал чIогIа тесина дитина ду. Суна хаа, ишколашкара цхьаболчу дешархошна, билгала хууш дац, Нохчийчоь Оьрсийчоьнан дакъа ду, ян дац.\nОфициала хаамийн гIирсашкахь йолчу пропагандо шен болх бо. Цо юккъарална Iатъкам бо. Оцу юккъолгIа, видеош а ю,яьржош Ютюб чухулла, цхьацца даздаршкахь яьккхина йолу, Кадыров Рамзанан дашо лоьмаш а. Оьрсийочьнан бахархойн ойла кхоллало, мел волу нохчи ишшта вехаш ву аьлла.\nДепардье а, «Грозный-сити» цIе йолу гIишлонаш а гуш ю.Цара вайца тIом а бина, хIинца цигахь ялсмане хIоьттина бохуш».\nОьрсийчохь, кавказхошна, къаьстина ночхашна доьхьала дог-ойланаш яьржаран бахьан, Кириленко Анастасиян хетарехь, нохчийн Iедалан а бу. Меттигерачу телехьожийлашкахь, цкъа а гойтуш яц, критика а, ян нохчийн дахаран чолхалла а. Цундела моттало, ша верг, массу а хIуманна тохох йолуш ву.\nКириленко Анастасия: «КIезга ю репортажаш, Нохчийчохь долчу чолхаллах лаьцна. Белхан меттигаш ца хиларх а. суна ца гина, федерал телехьожийлашкахь. Юккъерачу барамехь волчу оьрсийочьнна тIаккха хетало, церан хьал чIогIа таделла, уьш махьаралла бахана аьлла».\nIилманч- историк волчу Ахмадов Явусан , нохчаш шаьш а доьхьало ян еза аьлла хета, хаамийн гIирсашкахь а, кхечу хьостанашкахь а. Къома ма дарра долу гIиллакхаш а, ламасташ а довзийта деза. И болх, ледар беш аьлла тидам бира цо.\nАхмадов Явус: «Тоха нохчочуьнна, кIелхьара яьккха Оьрсийчоь», боху лозунг а, ишшта гIуллакх дIадоьдахь юккъе яла мега пачхьалкхехь. Шай болу кIоргера баланашна бIаьрзе болчу оьрсийша, кесст-кесста Iоттар йо, шайла гIоле Iан а, ваха а луучуьнна.\nИза, меллалца дIагIура ду хууш дац, амма, кхечу къомах болчу нахе ца безам ан Iтехь кхоьллина йолу идеологи, мацца а цхьана бух боцучу бердах яхана масалша-м душ орта, ширчу а , керлачу а исторехь.\nМаршо Радионе кхаьчна жоьпаш иштта ду...


СаIуда Iаьрбийчохь гулбелла Шемарчу оппозицин лидерш\nЧиллан-бутт 22, 2016\nВашингтон а, Москох а Шемина бомбанаш тIееттар совцор дийцаредеш Iачу юкъанна, Шемарчу оппозицин лидерш гулбелира оршотадийнахь СаIуда Iаьрбийчоьнан коьртачу шахьарахь Эр-Риядехь. Бертан Диалог вовшахтухучу тобан куьйгалхочо Махоу Монзера хаамбина, дийцарш Эр-Риядехь шина дийнахь а лаьттар ду, декъашхоша тIом сацон тарло некъаш а хьехор бу, аьлла.\nШемарчу Iедалний, цуьнца тIом бечу оппозициний юкъа бартбилла гIоьртира Малхбузе а, Малхбале а Женевехь. Амма кху беттан юьххьехь жамI доцуш хедира диалог, къамелдечу юкъанна Шеманна тIеIаткъамбеш оьрсийн а, гIажарой а ницкъаш хиларх бахьана а даьлла.\nХIетахь дуьйна лаьтташ ду кхочушданза Шемарчу оппозицино дехнарг – Оьрсийчоьной, ГIажарийчоьной, Асадан Iедалой тIом сацабаллалц, гонехь лаьттачу гIаланашка гуманитаран ковранаш хьажжолц шаьш реза дац бертан къамел долон, аьллера Шемарчу оппозицин лидерша.


"Суна иза фейерверк ю моьттура". Терроран тохар дина Венехь, байъина нах\nОршоьтан сарахь а, буса а дехха герзаш дийлира Австрин коьртачу гIалахь Венехь. Метрон Шведенплац станцина гергахь маса тоьпашца наханна тIелетта массех герзахо. Синагогина дина бохура и зулам юьхьанца – амма иза бакъ ца до официало.\nВийна виъ вахархо – ши зуда а, ши боьрша стаг а. Чевнаш йина 15 стаганна.\nТеррорхойн тохар ду динарг, аьлла ша еллачу пресс-конференцехь Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министра Нехаммер Карла. Цо бахарехь, полицин аьтто баьлла тIелеттачех цхьаъ вен. Иза мила ву а къаьстина, амма цкъачунна муьлхачу къомах ву хоуьйтуш дац. Иза ДАIИШ-ан кхетамца веха стаг ву, аьлла министра.\nВийначун хIусам толлуш ю полици. Талламаш бу дIахьош кхечу нахаца а.\nТIелатар дина гIалин юккъехь, нах алссам хевшина Iечу ресторанашна, кафешна гергахь.\nТешашлахь нисбелла дуккха а нохчий а. 45 шо долчу Успанова Сацитас дийцира Кавказ.Реалиига шена гинарг – иза шен шина бераца кафе чохь нисъелла хилла.\n"Суна иза фейерверк ю моьттура. Амма гира корах арахьаьжча, маьхьарий а бетташ, юха а хьоьжуш, уьду нах. Тхо массо а лаьтта дийшира, кхоьрура чIогIа, герзаш дуьйлура юха а, юха а, наха маьхьарий хьоькхура. Тхо буьйса юккъеяххалц кафе чохь кхебира", – дуьйцу зудчо.


Саюдисо талла боху нохчашна дуьхьал дина зуламаш\nЧиллан-бутт 21, 2017\nУкраина -- Ландсбергис Витаутас, Киев, 12.12.2014\nКегий къаьмнаш вовшешна тIехIитта деза\nНохчийн исторехь шатайпа меттиг дIалоцу Чиллан-батто, историн йохаллехь гуттар Iожаллан бIаьра хьийжинчу вайн къоман дахар цу баттахь хедачу дозана тIедаьлла хиларна. Историкаша далочу терахьшца 1944-чу шарахь Юккъерчу Азе хьажийнчу вайнахах ах сов нохчо а, гIалгIа а кхелхира цамгарех а, мацаллах а, шелонах а, кхийолчу халонех а.\nЖима а, воккха а ца къастош, вайн къомана дина тIаIзар дагадогIучу нехан терахь шо шаре мел дели а лахлуш ду. Кху тIаьхьарчу шерашкахь Нохчийчохь хиллачу тIемашкахь лелийначу къийзаллаша цу заманехь вайн къомана тIехь латтийна Iазап карладаьккхинехь а, шинна а бохамах дийца луурш а, я хуурш а дукха бац дуьненахь а. Таханлерчу дийнахь кхечу махкашкахь хьал карзахдаларна а, Нохчийчуьра хьал шатайпа хорша дерзарна а, шии а бохам бицлуш лаьтта дуьненахь а, я лаьттий техьа?\nИ хаттар кхолладелира масех де хьалха Саюдис цIе йолчу Литварчу къоман боламо Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенте а, Европан парламентан спикере а, ОБСЕ-н хьаькаме а, кхиболчу пачхьалкийн куьйгалхошка а, дуьненаюкъарчу вовшахкхетараллашка а 1944-чу шарахь нохчий махках бахар геноцид санна тIеэца аьлла кхайкхам бича www.sajudis.com. Цул совнаха, цу боламо тIеэцначу кхакхамо вайн махкахь кху тIаьхьарчу ткъе сов шарахь хиллачу шина тIамехь дина тIеман зуламаш талла а теллина, зуламхошна тIехь кхел яр доьху.\nКху тIаьхьарчу шина тIамехь нохчийн къомана тIехь лелийна къизаллаш а, Сибрехь вайн къам чекхдаьлла Iазап а дуьне дицдина Iачу хенахь, хIун болам бу вайга бала кхаьчча аьлла хаьттира ас Литвахь ткъе шо сов ехачу, и кхайкхам вовшахтухуш, цу тIехь болхбинчу а Саиева Амнате.\nАмнат: Саюдис кхоьллина ткъе исс шо ду. Иза кхуллучу хенахь шайн махкана маршо яккха а, шайн махкана сагатдеш хьалхаяьллачу интеллигенцино кхоьллина яра иза. Вайн маттахь 'болам' бохург ду иза, къоман болам. Цу боламан 200 000 сов декъашхо хилла. Саюдисан куьйгалхо профессор а, музыколог а Витаскас Ландсбергис хилла. Кху Литвахь хIинца йолу маршо яьккхинарг Саюдис ю. Кху 29 шарахь болхбеш схьабогIуш бу и болам, боламан цхьаболу декъашхой белла. Вайна а, шайна а чIогIа сагатдо цара. Цул совнах, кхечу къаьмнашна а сагатдо цара: Украинехь долчу а, ГIирмехь долчу а, Гуьржийчохь долчу хьолана а. Вайна гуттар сагатдина бара уьш, вайца массо а хенахь доттагIалла а, гергарло а лелийна бара уьш. Вайн махкахь вай маршо яьккхича, вайн махка царах дуккха а баьхкира. Цу хенахь дуьйна, ткъе сов шо а ду цара вайна гIодеш.\nБерриг махкахь бу Саюдис болам, массо гIалахь шайн дакъош а ду церан. Кху Вилнюсерчу дакъо Нохчийчоьнах сацам тIеэцна. Со а ю цаьрца и кехат тIеоьцучу хенахь а, цара цу тIехь болхбечу хенахь а дакъалаьцна. Цу кехатах а эр дара ас: Литвана а, Эстонина а, Латвина а боккха кхерам бу Оьрсийчуьра. Кхерам бу цу пачхьалкхаца юкъара доза хиларна, цу дозанехь дуккха а эскарш гулделла хиларна а, цу пачхьалкхан Iедалан шатайпа риторика хиларна а. Оьрсийчоьнан ницкъ боккха бу, ткъа кхеран боккха ницкъ бац. Цундела, хIинца шен болх дIахьош бу и болам. Ткъа и вайн къам коммунисташа махках дохор а, Оьрсийчоьно вайн къомана дина дукха зуламаш дага а лоцуш, тIеэцна кехат ду и. Оцу кехат тIехь дуккха а вайн къомана дуьхьал дина зуламех яздина ду, кху шина тIамехь вайна тIехь лелийначу къизаллах а яздина ду. И кехат тIеоьцучу хенахь дуккха а нах баьхкинера, парламентера а тIехь, къамелаш а дукха дира. Литвана дуьхьал а бу дуккха кхерамаш, цундела кхара духьало йо (Оьрсийчоьнна). Массарна ма лаьа шен махкахь ваха, шен мотт бийца а, иштта баха луучу могIаршкара ю Литва а.\nМаршо Радио: Ткъа Литвахь нохчий махках бахар дагалоцуш цхьа а барам дIахьой цу боламо а?\nАмнат: Вилнюсехь дина къамелаш коьртачу декъана вайн къам дохорх а, нах байарх а дара. Иза дийцаре динчул тIаьхьа яздина кехат ду и.\nМаршо Радио: ХIунда ца бицбина Литвахь нохчийн къийсам, хIунда ца даьлла церан вайх дог вайн Оьрсийчоьно террорхой ду бахарх? Цу хаттарна жоп делира Амната.\nАмнат: Литвахь масех Iедал хийцаделла, керла чкъор хьалакхиина, цу керлачу чкъурана вайн махкахь хIун хилла дийца хаьа ца хаьа. Ткъа баккхийчарна дерриг хаьа, литвахой вайнах санна чIогIа шайн мохк безаш бу, вай санна шайн маршо яккха гIиртина нах бу, цундела цара вайна сагатдо. Ландсбергисо массо хенахь олура: кегий къаьмнаш гуттар вовшешна тIехIитта деза, вовшешна гIодан деза. Вай ваьш ваьшна гIо ца дахь, вайна гIодан яккхий пачхьалкхаш яц. Цундела, литвахоша яккхий пачхьалкхаш гIодийр дацара техьа бохуш, цаьрга кехаташ дIатуьсу Нохчийчохь а, Украинехь а долу хьал царна дIакхетош.\nСаюдисо бина кхайкхам, цул хьалха бинарш санна, жоьпаза буьсур бу аьлла шеко яц; делахь а, дагна там хуьлу-кха кхечу къоман наха нохчашна хьакъдоцуш дина тIаIзар, вайн къомана тIехь лелийна къизаллаш дагалецча а, уьш дага а лецна, емалйича муххале а.


ХIун хуьлуш ду «вайн» мехкдаьттах?\nМахках доладайтахьара ца баьхчхьана...\nНохчийчоьнна тIемаша йохийначуьра меттахIотта деза, шен маьIданийн мехах цуьнга иза атта далур ду, схьало тхоьга тхан мехкдаьтта, баха долийна дукха хан ялале кхелхира мехкан администратор Кадыров Ахьмад.\nЦуьнан воIа, таханлерчу куьйгалхочо Кадыров Рамзана а долийра мехкдаьтта «Чеченнефтехимпроман» кара юхадеха иза доладерзийначу Оьрсийчоьнан «Роснефтера». Лурчах, шо доьрзуш, президенто Путина багахь дош а делира Кадыровга ша цуьнан лаам кхочушбо, аьлла.\nАмма лаьтташ ду хьал хьалха а санна – нохчийн мехкдаьттах саоьцург арахьара, цхьа жимма ял Нохчийчоьнна ялар доцург, и маьIда долахь кхобу Москохара компани ю.\nСтохка Къилбаседа федералан министро Кузнецов Лева хаийтира журналисташна Соьлж-ГIаланий, «Роснефтний» юкъара дийцарш дерзаза дисинийла. Цул совнаха, хаийтира Кузнецовс, 2010-чу шарахь оцу компанино ша Нохчийчохь юьллур ю баьхна, 1 миллион тонн маьIда шарахь чекхдоккхур ду аьлла ян къастийна индустри хIоттор а тIехьатеттинийла.\nМехкдаьттан жима дакъа шайн долахь хиларх а тоамбан безаш буьсу нохчий. Амма иза а ю блеф. Ма-дарра теллича, Нохчийчуьра «Чеченнефтехимпром» а ю Оьрсийчоьнан Iедалан бахаман «Росгосимущество» агенталлан долахь. Цуьнан мах лурчаха бу бохура 2 миллиард сом. Ткъа урхалла до цунах оццу «Роснефто». Мехкдаьтта даккха бакъо ю махкахь лаьттачу 1100 орчуьра еккъа «Грознефтегаз» компанин, амма ша иза а ю «Роснефтан» долахь.\nОфициалехь Кадыровс «Чеченнефтехимпром» мехкан маьIданца цхьаьна нохчийн дола йоьхуш, дIахьедо, «Роснефто» хайра доцуш доладо, олий. Шайна шайн махкара латта мукъа оьшу, шаьш Къилба Корейрчу Kokam компаница 2014-чу шарахь бартбина, махкахь литий-ионан батарейш ен индустри хIотто, аьлла а дара «Роснефтера» латта юхадезар хьахош, цхьана юкъанна Кадыровс айдина бахьана.\nМуха го мехкдаьттан дай шаьш ларалучу нохчашна шайгара де, мел кхочу царна цунах пайда, дийцира Теркйистерчу вахархочо Сапаев Ризвана, Маршо Радионо хетарг дийцар дехча.\nСапаев: «Роснефтан» карара мехкдаьтта даккхалур доций суна а хаьа, махканна а хаьа. Баланаш вайна даима а бу оцу мехкдаьттано бохьуш. Сан алапа 7 эзарне а ца кхочу, болхбеш со велахь а, ткъа цхьа мехкдаьтта а доцчу Москох сайнчул дуккхаза а лакхара ду ас санна болхбечун алапа. Вайн къийсарх хир дац вайгахь вайн мехкдаьтта».\nПутина делла дош дисина далларх, деллачохь. «Чеченнефтехимпром» яцара дахна шо дерзале Медведев Димтрийн министрийн кабинето Оьрсийчуьрчу регионашкахь меттигерчу долахошка дIаяла кечйинчу компанийн могIарахь.\nДоцца аьлча, ца хилла барт я Путинца а, я Медведевца а, я «Роснефтца» а. Мелхо а, «Грознефтегазера» хьал ша доладерзо лууш ю аьлла дIахьедина дукха хан йоццуш Iедалан бахам шегахь кхобучу «Росгосимущество» агенталло.\nДелахь а, Кадыровн гонехь дог ца диллина. Стохка Нохчийчу инвестицеш кхачаре сатуьйсучу цо лаам кхайкхийна Канадерчу «Genoil» компаница цхьана, шаьш махкахь мехкдаьтта а, газ а цхьана яккха дохку, аьлла.\nНохчийчохь даккха торуш Iуьлла лаьттах 10 миллион тонна тIера 70 миллионе кхаччалц мехкдаьтта. Таханлерчу мехашца аьлча, 300 миллион доллар гергга. Цунах пайда нохчашна хир бу ала а дац. Нохчаша шаьш ма-аллара, и мехкдаьтта къомана пайде дац, иза цунна бале а даьлла. Дукха аналитикаш бара, бан а бу кху тIкъе иттех шарахь къомо ловш болчу тIемашна бухахь и мехкдаьтта ду аьлла хетарш.\nДелахь а, ала деза, кхушара Нохчийчоьнна лур дац Кремло хьалха шерашкахь деллачул ахча. 8,5 миллард соьманна дефицит ю кхушаренна бюджетехь. И хаам бина, «вай долчу ревизор вогIу» боху Гоголан персонаж дага а тосуьйтуш, Нохчийчоьнан финансийн министро Расуханов Iусмана.\nХьал ахча хадочу кхочуш дуйла хиинчу Кадыров Рамзана ши бутт хьалха долийра резавоцуш дIахьедаршдан, амма Кремлерчу наха тейора юкъаралла, данне а дац Нохчийчоьнан бюджет лахйо бохург бакъ, олий.\nТкъа кханалера хьал тахана билгалдаьлла. Я бюджет а ца тоьаш, я мехкдаьттан да а йоцуш йиса кхаьчна Кремлан куьйгакъел еъначу Нохчийчоьнна. Ткъа махкахь, хууш ду, ахча долу хьаькам вуьззина хьакам ву. Ткъа доцург? ... Цуьнан мел мах-ларам хуьлу а гина…


Школашкахь Экзамен ДIало Хан Герга Мел Кхочу а Марсадолуш Ду Кхерамаш Тийсар\nСтигалкъекъа-бутт 30, 2011\nНохчийчоь -- Школашкахь экзаменаш дIаюьйлаелла, Аргун-гIалин №1 школа, 23Сти2011\nЕрриг Оьрсийчохь санна, кху Стигалкъекъа-беттан 27-чу дийнахь пачхьалкхан экзамен ю нохчийн школашкахь хила езаш. И хан герга мел кхочу алсамйолуш ю цунна гонаха яьккхина гIовгIа, цхьаьллиг цхьанна гIо дойтур дац бохучу кепехь кхерамаш а туьйссуш.\nСтаганна а къайле а йоцуш, Оьрсийчоьнан кхечу кIошташкахь санна, и ЕГЭ олу экзамен юкъаяьккхичахьана а, кхузахь дешархошна гIо деш ду, чуьра хеттарш араидош а, жоьпаш чуидош а. ЗIенехула деш долу накъосталла доцуш. Амма кхушара и тайпа аьтто ца хила а сахьт дац вайнехан берийн.\nДешаран а, Iилманан а министралло дукха чIогIа дихкина, школийн директорша чIагIдарехь, гIо дан Iалашонца берашна аьттехьа гIортар. Экзаменаш йийцаре ечу цхьана школехь со теш хилла директоро дечу кху къамелан: «Экзамен шайга дIайолуьйтур ю. Цхьа а аьттехьа гIур вац. Водахь, ас шуна могуьйтур а дац. Яккхахь, со йоккхур ю-кх балхара дIа, амма вай низам талхор дац.»\nКхин хIума а ду кху некъехь кхузахь дийца даьккхина. Хьехархошка гIо ца дайта дагахь, историн, масала, хаарш зуьйчу дийнахь массо историн хьехархо Соьлжа-гIала семинаре дIагулвийр ву, боху. И мел бух болуш ду а, мича кепехь дахаре дерзор ду а хууш дац цкъачунна. Делахь а, хьехархоша мукIарло а деш, дикка хьалха дуьйна а дийца даьккхина и хIума махкахь.\nЦхьаболчу хьехархоша экзаменашна гонаха эккхийтина гIара кийтарлонаш лору. Цара кхеторехь, дешаран-Iилманан министараллина санехь дац, гIо а ца дойтуш, берийн хаарш стохкачул а ледара гайтар. Ткъа цхьаболчара боху, царна гонаха яьккхина гIовгIа -- ахчанца дозаделла хIума ду. Цу хьокъехь шена хетарг элира цхьана школан директоран гIоьнчо:\n«Предметаш хьоьхучара ахча оьцу боху. Вай ца эцарх, оьцурш хирг хир бу-кх. Айхьа итт шарахь Ιамийначу берашкара ахь ахча оьцур ма даций. Кхечу школашкахь оьцу хир ду, аьлла, хета-кх суна, оьцург милла а велахь а. Цундела, церан кисана хΙума ца йожийта, уьш дIабуьгуш бу. Оьрсийн моттий, математикий дIаелчахьана, бала бац кхечуьнца. И шиъ дIаелча, ЕГЭ дIаелла лору бераша. …Уьш хΙун дан гIерта, кхузахь ахча дΙа а ца долуьйтуш, цигахь шайна дΙадалийта гIерта. И дан гΙерта хир бу-кх.»\nКхин цхьа керланиг а юкъадалийна кхушара Нохчийчохь. Хила тарлучу бохамах ларбеш, школера бевлла кегийрхой бохуьйтуш бац, хIинццалц санна, Iаламе садаIа а, садаржар тергалдеш, буьйса такха а. Цаьрга а, церан дай-наношка а куьйгаш а тIеIадойтуш, тIелацамаш а бойтуш, чIагIонан зайлаш тоьхна дешаран а, Iилманан а министралло. Вуьшта аьлча, шайн школан кертахь, шаьш даккхий хилар билгал а даьккхина, дIасабахар тIедожийна мехкаршна а, кIенташна а.


Тахана, ГIадужу-беттан 10-чу дийнахь арадаьллачу Финляндерчу Uutiset ("Керланаш") газето яздо шайн пачхьалкхехь вехачу Ломаевн дахар кхерамна к Iел хиларх лаьцна. Цо Оьрсийчуьра а, Нохчийчуьра а Iедал емалдо, цундела цуьнга претензеш ю Нохчийчоьнан куьйгалхойн, яздо газето.\nЛомаевга Оьрсийчуьра кхаьчначу информацица, ах миллион кхайкхийна иза вейта, зулам дан гIертачарна хьаьа цуьнан Iусаман а, белхан а адресаш.\nБутт хьалха, Гезгмашин-беттан 10-чу дийнахь, Ломаев вен гIоьртина стаг лецира Финляндехь. Оцу хьокъехь нохчочо ша бира Маршо Радиога хаам. Финляндерчу низаман урхалло ха хIоттийна цунна тIе.\n"Дерриг а дийца йиш яц, юкъара аьлча, тхо толлуш ду цунна кIелоярх долу гIуллакх, оцу белхан тобан куьйгалхо ву со. Тхуна хууш ду Австрехь а, Германехь а, Швецехь а, Францехь а нохчий байъина хилар а, оцу зуламнашна тIехьа лаьтта нах а билгалбевлла", - аьлла Финляндин полицин урхаллин векала Ихаксинен Микас меттигерчу Yle телеканалехула.\nЛомаев Мусас канал леладо Ютубехь, критика йо Нохчийчуьрчу Iедална. Кавказ.Реалиина ша хьалхо еллачу интервьюхь цо дагалецира 2004 шарахь ша Соьлжа-ГIалахь Iедалхоша вадор а, террорна бехкевар а, шена тIехь гIело яр а. Цунна тIехь Iазап латторах лаьцна алссам довзийтира ша дийна йолуш журналиста Политковская Аннас.\nБутт хьалха Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело шен сацамца Оьрсийчоь бехкейина Ломаевна гIелоярна, тIедожийна 50,5 эзар евроца цунна компенсаци ян.


Мултимедиа, ГIадужу-бутт 01, 2019\nШинари-де 1 ГIадужу-бутт 2019\nХангошвили вийнарг гучуваьлла, эладитта даржочарна Кадыровс дарба дийр ду, дохковаьккхина зудаялийнарг\nХангошвили вийнарг гучуваьлла, эладитта даржочарна Кадыровс дарба дийр ду, дохковаьккхина зудаялийнарг. (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nНекъахьовзамашкахь нах лазийна, Кадыровс бехкбаьккхина да, Нохчийчохь ду гIад дайна пенсеш\nНекъахьовзамашкахь нах лазийна, Кадыровс бехкбаьккхина да, Нохчийчохь ду гIад дайна пенсеш. (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nТрампана импичмент кхайкхоран процедура йолорах хаам бина Конгрессо\nIамеркан Конгрессо дIакхайкхийна Трамп Долналд президентан даржера дIавоккхуш процедура йолош ю ша аьлла. Бахьана ду Зеленский Владимирца телефонехула къамел деш бакъхьа доцуш лелар.\nАджарера дечка маьждигаш\nИттаннашкахь ду Аджарерчу лаьмнашкахь шира дечка маьждигаш. Ханна уггаре жиманиг ду 1907-чу шарахь дина. Шайн махкахь и тайпа маьждигаш дисина дацаре терра, цаьрга хьийса оьху луларчу Туркойчуьра туристаш.


Клинтон: Къилб Кавказера визит\nЦхьанатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретар Клинтон ХIиллари Батумехь цхьанакхийтира гуьржийн президентца Саакашвили Михаилца. Iаьржачу хIурдаца Iуьллучу Батуми шинарин сарахь кхаьчна Клинтон. Къилб Кавказерчу пачхьалкхашка леррина визит еш ю иза, Iамеркан накъосташца уллера кхерамазаллин уьйраш таса Iалашонца.\nКлинтона оьрсийн куьйгалле кхайкхам бира, Абхазин а, Цхинвалин а кIошташкара эскарш арадаха, аьлла. Цо тIечIагIдира Вошингтоно Гуьржийчоьнан цхьааллина гIортор еш хилар.\nМаьхкадаьтта долчу Азербайджане кхаарин дийнахь йоьдуш ю Клинтон. Еарин дийнахь иза Туркойчу яха дагахь ю.\nОршот дийнахь Эрмалойчоьнан коьрта гIалахь Ереванехь йистхьулуш Клинтона билгалдаьккхира, Эрмалойчоьнна а, Азербайджанна а юкъахь Ломан Карабахна тIехула долчу девнехула йолу юкъаметтигш кхин а чолхе йовлахь, и дов кхин а шорлур ду, аьлла.\nШина агIонан юкъаметтигаш ира лаьтташ ю, цунна болу бехк вовшашна тIе а буьллуш.\nКъилбседа Атлантикан Барто дIахьедар дина шен Узбекистанца а, ГiиргIизойчоьнца а, Казахстанца а барт хилла, ОвхIанера дуьненаюкъара эскарш арадохуш, церан дозанехула тIеман техника а, кхин болу гIирс а дехьадаккхаран хьокъехь, аьлла.


Удугов: Тхоьгара немцойн полицино арсаш даьхна бохург бакъдоцург ду. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nУдугов: Тхоьгара немцойн полицино арсаш даьхна бохург бакъдоцург ду\nБерлинехь Дечкен-беттан 14-хь "нохчийн исламисташ" лаьцна хиллачу пхеаннах цхьаммо Удугов Зелимхас харцдина немцойн, прокуратуро хаам барца, шайгара арсаш даьхна бохург, яздо Кавказ.Реалиино.\nБлогерна Абдурахманов Тумсона еллачу видеоинтервьюхь цо дIахьедар дина, таллам бича нохчашкара телефонаш а, компьютерийн дискаш а, роутер а йоцург кхин дIаяьккхина хIумма яц аьлла.\nМухIажиран статус а йолуш, Германехь веха Удугов ур-аттала полице а виггина а ца хилла.\nПолицино бинчу хаамца, нохчий дIалецаран бахьана хилла стохка Гезгмашин-беттан 20-хь, тIехь синагога а йолуш, яьккхина видео. Иза буха а йиллина, немцойн ницкъаллин структураш, бехктакхаман гIуллакх а кхоьллина, кхаа баттахь сов тIаьхьаевлла лелла Удуговна а, цуьнан накъосташна а. Полицино лаьцна хилла 4 стаг цунна вевзаш ву. Уьш берш цхьана маьждиге лелаш бу Берлинехь.\nКарарчу хенахь Удуговн адвокаташ латкъам кечбеш бу нохчий бух боцуш лецарна.\nХIаагерчу кхело ЮКОС-ан акционерашна 50 млрд евро дала декхарелахь йина Оьрсийчоь\nХиллачу президенташна тӀецакховдар тӀечӀагӀдан мегаш ду Оьрсийчоьнан Конституцехь


Швейцари - Боинг 747 киран кема охьахаа кечлуш ду Паерна аэропортехь, 2013\nЭльдерханова Зайнап. Швейцарех дагалецамаш. (Хьалхара дакъа)\nКуьркахь хьийзайо экъа санна, Цюрих гIали тIехула, гуо тоссуш, хьаьвзина, хIаваан ламица, лаьтта охьадоьссира тхан кема... Швейцари ю хIара, сан хила ца йитина Нохчийчоь, сан мехкан хиллачу сатийсамийн кхочушхилла даьлла туьйра. Швейцаре – сайн эзарза йийначу Нохчийчоьнан «коша» тIе еъна со.\nНохчийчоь, хьо иштта, хIара санна ирсе гаре сатесна, ма кIезиг ца бели хьан кIентий! Трапан ламеш чекхдевлча, цу лаьтта дуьххьара айса ког буьллуш, ас къулха дийшира дагахь. Суна деза хетара и латта, суна ирс хийтира оцу лаьттан.\nТIом ца гинчу кху махкахь, дай-нанойн цIий ца хуьйдинера цо, я буоберийн бIаьрхиш ца Iенийнера цкъа а Швейцарин лаьтта. Сан бакъо яра и латта иштта даздина тIеэца, сан бахьана дара ас цуьнан иштта сий дарна.\nТIеман хенахь, елха ницкъ ца тоьаш, я меттиг боцуш, чIагIделла долу дог, Даймахкана генахь, Даймехкан къина, дуьххьара, паргIата дилхира сан кхузахь...\n«Гой хьуна, уггар а диканиг – иза, хьо, тхан хьаша, нохчо хилар ду» – элира сан накъосташа. Швейцарин юкъара пачхьалкхан газетан редакторш, журналисташ Катрина, Райнхард МайергIара бара суна дуьхьал баьхкинарш. Иштта дIаелира сан хьалхара иттех минот. Аэропортера некъ бира оха Цюрих вокзале.\nШозза тIекIелбина поездаш бу. Цизаьрка озар дихкина долчу вагона чохь дара тхо. Корех ара хьоьжуш йолчу суна, арара дуьне хьийза моьттура, ткъа иза-м, ша долччохь лаьтташ дара, тхан поезд хиллера шен хеначохь, шен новкъа дIабоьдуш.\n«Ва нах, резинках йина яций кхара поездан рельсаш? – аьлла хийтира. ЦIано ша маьждигчохь санна яра, ткъа адмийн аьттонна дан дицдина хIумма а дацара. Кхузахь, чIогIа лерам беш хиллера бераца йолчу ненан а, воккхачун а. Берашна шайн наношца лерина къастийна ю цхьа вагон.\nТкъа цу чохь, тайнигаш, цIенкъахь кузаш, гуонаха гIенташ ду. Вагонан сонехь кран ю довха а, шийла хи догIуш, ткъа крана уллехь куьйгаш тIелаьцча сабанан тIадам бужу, юха мохо ши куьг дакъадо.\nМайергIара бехачу ураме чу хьаьвзачохь, урам болалуче бIогIамна тIетоьхна горга, цIен трафарет яра – «Privat» аьлла. ХIара урам кхузахь бехачу нехан шайн долахь бу бохург дара иза. Пачхьалкхан транспортан бакъо яц кхузахула некъ бан.\nМассо а урамашкахь хIора автобусан, трамвайн социйлашкахь, туьканашна хьалха а моггIар лаьтташ кIайн, Iаьржа, можа, боьмаша яьшканаш ю. ДIакхуссуш йолу хIума шен-шен яьшкана чукхосса езаш ю, масала: кехаташ, англи, эчиган хIума, сурсатийн юьхк. ЧIогIа тIалам бо кхузахь массо а рицкъан.\nДIакхуссуш хIума дац кхузахь. Тайп-тайпанчу фабрикашкахь юха шозлагIа дезар до.\nИза Швейцарехь коьртачу газетан дика журналист хиларал а совнаха, дика хIусамнана хилар хаалора. ХIума кхаьллина девлча, сайха гIо деш йоллучу ас, ишкапан неI схьайиллира, нехаш дIакхисса дагахь, ведаран негIар хьалаайбира ас, ткъа иза деа декъе декъна дара. Урамашкахь лаьтташ йолу яьшканаш санна, Швейцарин хIора а хIусамехь ду иштта нехаш вовшех къастош долу ведар.\nМасала, тхайн йогурт лаьттина гIутакх ас кхаа декъех дIакхоьссира, пластмасса ша, гонахара кехат ша, тIехула долу даш-кехат ша.


ХIун Iалашонца хIиттош ю КъилбаСеда Кавказерачу мехкашкахь жIараш?\nМалбузерачу КъилбаСеда Кавказехь, чергазой а, адыгаш а бехачу мехкашкахь ира лаьтташ ду, маьI-маьIIехь дIахIитточу жIарашца долу гIуллакх. Массийта шо ду, масала, Адыгийн махкахь, оцу хIуманца къийсам латтош болу. ТIаккха а, кIезгалуш яц и жIараш. Тахана, мел лаххара а 30 ю уьш махкахь дукхачу меттигашкахь дIахIиттина.\nЛекха, 3-4-5 метар лекха а йолуш, яьрташка а, гIаланашка а чувоьддучохь а, меттигерачу къоман дайш дайш деза хеташ лоручу ломанийн баххьашка а хIиттина уьш. Цунна дуьхьала яьлла болх дIахьош ю цигахь, «Адыге-Хасэ» олуш йолу юккъараллийн цхьанатохаралла. Цуьнан хиллачу куьйгалхочо Хапай Арамбис, Маршо радиога дийцира, и жIараш хIоттаейта шаьш реза хIунда дац а, царна муьлхачу кепара дуьхьало йо шаьш а.\nХапай: «Цхьа а документаш а доцуш, хIиттош ю уьш. Уггаре а дукха ю Майкопан кIоштехь. Чергзошна деза хетачу ломанна буьххье а яьккхина дIахоттина жIара. Iедалша а цхьа а хIума а деш дац цунна. Адыге-Хасэ, низамехь доцу хIума лелош яц, ткъа, и ж1араш хIиттош берш, низамаш дохош бу. Соьга хаьттича, динан билгалонаш юккъараллийн меттигашкахь хила ца еза. Царна леррина меттигаш ю. Ткъа, илла а, билла а хIотто луучо, шен цIахь хIотто еза иза».\nШай махкахь и жIараш дIахIиттош хиларна реза боцучу адыгаш, каяьллачохь дIайогIу уьш. Иза деш берш шайна муьлша бу ца хаьа, амма, уьш хIиттор а, лачкъа а лечкъина уьш дIаяхар а, йоккха провокаци ю, аьлла хета адыгийн къоман цхьанатохараллийн декъашхочуьнна Хапай Арамбин.\nХапай: «Iедалша хIумма а деш дац аьлла, и гIуллакх кIордина нах а ма бу. Чергазойх хьакхалуш ма ду и хIума, цундела, уьш д1аяха г1ерта цхьаболу нах. Сайх аьлча, ас, цкъа а и хIуманаш лелийна а дац, я лело дагахь а вац. Со бера дац иза лело. Ас лечкъош дац, со дуьхьал хилар. Низамца ас кхин дIа а болх бийра бу, и динан билгалонаш ца хилийта. Низамашца, дин, Iедалах къаьстина ма ду вайн пачхьалкхехь. Цундела, динан меттигаш ю. Провокаци а ю иза. Уьш дIаяьхча, жIарашца тIом беш бу Адыгийн махкахь, аьлла дукха сиха дIакхайкхадира».\nМалхбалерачу КъилбаСеда Кавказехь: Нохчийчохь а, Дагестанехь а, ГIалгIайн махкахь а иштта шуьйра даьржина дац жIараш хIитторан гIуллакх. Амма, кхузахь а, некъа йистошкахь, оьрсийн салти, вийна, я веллачу меттехь дIайугIура жIара. Дела денна цигахула дIасалелачу наха, уьш дIайохун дела, тIе ца кховдийта оцу жIарашна кIела минаш а юьхкура масалаНохчийчохь. Тахана уьш хIитта ца йо, оьрсийн эскархой леш боцун дела.\nЖIара керстан динан коьрта билгало лоруш йолу, иза гайтаме йоккху оьрсийша шаьш бехачу меттигашкахь. ГIирма ах гIайренехь, Оьрсийчоьно дIалацале, оцу хьокъехь бара боккха къийсам дIабоьдуш. Деххачу шерашкахь лаьтташ бара иза. Коьрта шахIаре- Симферополе чуволлучохь, 7-8 метар лекха йолу жIараш хIоттайора, меттигерачу оьрсийн бахархоша. Иза, оцу делан сахьта дIайоккхура, оцу латтан дай лоручу гIирмера гIезалоша. ХIинца-м, церан и хIума къийса башха бакъо йисинчух тера а дац.\nСтенна хIиттош ю, бусулба наха бехачу меттигашкахь жIараш?


Шарли Эбдон сурт.\nШен скандалечу карикатурашца гIарадаьллачу Францерчу Шарли Эбдо журнало кхардаме сарташ дехкина Мисрера догIуш чудоьжначу оьрсийн некъахойн кеманах лаьцна.\nАдамийн маршо лекха лоручу Малхбузерчу демократин коьртачех принцип ю „хьан маршо чекхйолу ахь кхечу стеган маршо хьошучу доханехь“ бохуш. Цу принципна тIехь лаьтташ кхин дIа йолу дукхахйолу Европера мехаллаш а, бакъонаш а – кхечуьнан маршо ахь хьашшалца маьрша лору хьайн хетарг дан а, яздан а, ала а. Амма наг-нагахь нисло цу принципан чолхечу дахаран хьелех когтассалуш. ХIунда аьлча, нисло, цхьанна дешан маршо хетарг вукхунна шен сийдоъуш хеталуш. Я цхьанна исбаьхьаллин маршо хетарг вукхуьнан динан маршонаш хьоьшуш.\nТкъа мичахь чекхйолу дешан а, исбаьхьаллин а маршо, нахах кхардаран, церан динан я дегIан я сийнан маршонаш хьешар дIа а долалуш? И тайпа хаттар а, цуьнца доьзна къйисадаларш а даьрэа Европехь, Шарли Эбдо цIе йолчу сатирикан журнало шен рогIерчу карикатурийн порци зорбане массоза йоккху кху тIаьхьарчу заманчохь.\nХIинцачул масех шо хьалха цхьана готтачу ешархойн гуонна бен, дуьнентIехь шуьйрачу юкъараллийна дуйла а ца хиина долу и журнал гIарделира, ткъа гIардаларца кхиа а доладелира бохам бахьана долуш. Даханчу шеран Iай Шарли Эбдос Мохьмад Пайхамарх, Делан салам хуьйла цунна, кхаьржаш долу сарташ зорбане дахар ца дезделлачу шина террорхочуо, вежарша КуашигIара журналан редакцина тIелатар дира.\nЦу ямартчу тIелатарца цара 12 стаг вийра, шайна юккъехь 10 журналан белхахо а, 2 полисхо а волуш. ХIетахь дуьйна доллучу дуьннентIехь даьржира „шарли эбдо“ боху ши дош, ур-атталла цкъа а и тайпа журнал хиллийла а ца хуучарна а и цIе дагахь а юьсуш, ткъа журналан тираж миллион терахь елира.\nХIетахь дуьйна Шарли Эбдон карикатурашкахь кхин Мохьмад пайхамар хьахош вацахь а, - редакцино динчу мукIарлонца, бусулбачийн Пайхамарх кхин ца кхарда сацам бина цара, - амма хIумма а кIезгох кIоршаме дац цуьнан сарташ. Ши бутт хьалха Туркойчуьра Европе кхача гIерташ хIурдала а вахана, велла, Туркойн хибердашка тулгIенаша схьатессинчу жимчу кIантах кхаьрдаш карикатураш а ехкира Францерчу журнало, бусулба бераш хи чу доьлху, ткъа керистаниш хи тIехула лела аьлла йоза а яздеш уллохь.\nТкъа хIинца рогIера шайн скандале кхолларалла гайтина журналан сарташдахкархоша, Мисрера догIуш бохам а хилла, чудоьжначу оьрсийн кеманах а, цу чохь беллачу нахах а кхаьрдаш.\nЦхьана карикатурина тIехь стиглара чулегаш гуш ду кеман дакъош а, адамийн догIмаш а ду. Ткъа лаьттахь царех хьулвала гIерташ цхьа маж йолу Iарбойн кепехь еха коч йоьхна стаг ву, гехь герз а кхозуш. „Исламан пачхьалкхе. Оьрсийчоьно бомбанаш еттар чехкачу даьккхина“ аьлла йоза ду цу бухахь.\nВукху суьрта тIехь веллачу стеган туьта ю Iуьллуш, догуш йистехь кема а ду гуш. „Оьрсийн лоукостерий (аьлча а, дорахчу кеманийн) кхерамаш аьлла йоза а долуш.\nИнтернетерчу социалан машанашкахь шуьйра дийцаре деш ду журналан кхардаме сарташ. Цхьаболчара уьш бакъдо, дешан маршонца. Вукхара дацаре до, адамийн бохамах кхардар цхьанна а кепехь магор.\nТкъа муха хета вайнахана цу кепара йолу исбаьхьалла? Юй иза сатирикан башхаллашца бакъйан йиш? Францехь вехачу Чагаев Тархана дуьйцу, Шарли Эбдон сарташ цуьнан авторша исбаьхьаллин бакъонашца а, маршонашца а бакъдахь а, амма дуккхахчу нахана уьш чамцахиларан доза хадош хета бохуш. Акхачу нехан Iадат ду беллачех кхардар боху цуо.\nЧагаев Тархан: „Суна иза я дешан маршо а ца хета, я исбаьхьаллин маршо а ца хета. Суна иза цхьанна а кепара цу адамийн морал ца хилар хета я цхьа а дин а, цхьа а адамийн Iадаташ а. Дуьненахь миллиард сов адамо лоруш волчу Дала воссийначу Пайхамарах а уьш кхаьрда, Шемара дуьйна масех доза а хадош, тIамах дедда хилла хи чу а дахана деллачу мотт ца луьйчу берах а уьш кхаьрда, хIинца цхьанна а зуламе а боцуш, шайн садоIа баханчара цIабогIуш кема чу а доьжна кхелхинчу нахах а уьш кхаьрда. Цуо гойтуш ду-кх цу нехан моралан сибат. Адаме бохам беъча цунах къехеташ хила деза кхин адам. Ткъа цу карикатурхоша лелош дерг акхачу нехан хIумнаш ду“.\nТIаьххьарчу кеманан бохамах лаьцна Францера карикатурхой кхардар ур-атталла Оьрсийчоьнан лакхарчу Iедалхошна а Iоттаделла. Президентан Путинан пресс-секретар волчу Песков Дмитрийс магон йиш йоцуш лерира Шарли Эбдон бохам лайначу кеманах лаьцна долу кхардаме сарташ. „Иза я демократица а, я шен исбаьхьалла гайтарца цхьа а кепара догIуш хIума дац, - элира цуо. - КIеззиг бен тхайн хан йоцушехь, оха накъосташца лийхира, террорхоша байъинчу Шарли Эбдон белхахошна цхьаммо а ехкина карикатураш карйой- те бохуш. Тхуна уьш ца карийра“, - аьлла.\nЦуьнца цхьаьна Песковс билгалдаьккхира, и журнал дукхаъчу наха тIеоьцуш ца хилар а, осала лоруш хилар а. „Иза официала гIирс бац, цуьнан тираэ а яц кIеззиг бен“, - элира цуо, журналан а, цуо динчун а мах пайдабоцуче баккха гIерташ.\nКхузахь ала догIу, цхьана хенахь дан дара Шарли Эбдо пайдабоцу тираж бен йоцу, цхьа жима журнал. Террорхоша КуашигIара тIелатар а дина, иза гIардаллалца 28 эзарал цкъа а лакха ца яьллера цуьнан тираж. Амма и бохам хиллачул тIаьхьа Шарди Эбдо цхьа лоьмар 7 миллион сов экземплярца араелира, ткъа даима а и журнал оьцучийн терахь ткъозза лакха а аьлла, хIинца 200 эзар стаге даьлла.\nАла дашна, иза а хила мегар шен Шарли Эбдон стилехь дикчу карикатурийн тема – цхьаццаболу белхан накъости байаро вуьшберш баха ховшор.


Индехь студент-зудабер хьийзийначарна байъа кхел кхайкхийна Делин кхело\nИндера Дели-гIалин кхело тахана ирх уллуш, вен кхел кхайкхинйа веа стагана. Даханчу шеран ГIуран баттахь цара цхьаний жима зуда хьийзинера. Иза тIаьхьуо кхелхинера, шена хиллачу чевнех. Кхелан сацам кхочушбан оьшург Индин Лаккхарчу Кхелан пурба ду.\nЕллачу зудчуьн доьзал а, цхьа моггIа политикаш а, стоьлан дайша а кхайхкамаш бинера, зуда хьийзинарш байъа, бохуш.\nМарсхьокху баттахь, кхиазхойн кхело кхаа шарана нисваран колоне хьажийра, зуда хьийзош дакъа лаьцна, 18 шо кхачаза хилла цхьа жимастаг. Бехке веш хилла 6-ниг, набахтин камерин чохь ирхоллавелла карийнера хIокху шеран Зазадоккху-баттахь.\nДаханчу шеран ГIуран баттахь Лоьрийн институтехь доьшуш хиллачу, 23 шо долчу студентана зудаберана тIелатар динера ялх стага. Цара хьийзиначул тIаьхьа ши кIира даьлча, дарбан цIийнехь иза еллера. Оц зуламо гIаттийнера ерриг Инди пачхьалкх. ЭргIадбахана нах, зуламхой байъаре кхойкхуш бара.


Италехь чувоьллина нохчийн мухIажир\nБомбаталиев Iела лаьцна Италехь.\nЦхьа шо гергга хан яра Италехь дIалаьцна, цу махкахь тховкIело лоьхуш волу Нохчийчуьра вахархо Бомбаталиев Iела.\nЦу пачхьалкхарчу Бари гIаларчу кхело оршотан дийнахь пхи шо хан тоьхна цунна, набахтехь яккха. Нохчочунна бехке диллинарг ду дуьненаюкъара терроризман декъашхо хилар. Цу стага кхин нах меттах бохуш хилла, герзаца джихад дан, бохучунна реза хилла кхел.\nБомбаталиев лецира Фоджа гIалахь 2017-чу шарахь Товбеца-баттахь, Бари гIаларчу леррина зуламаш дечу тобанашца къийсам дIахьочу урхаллан дехарца. Талламхоша дийцарехь, 38 шо долу нохчо хилла вуно чIогIа цIий Iанош теракт ян кечлуш.\nИза кхочуш ян кхин болу нах, ша аьлча, цу хенахь Неаполехь ехаш йолу шен хIусамнана Качмазова Марьям, юкъаозо дагахь хилла иза. Ша Качмазовас и дерриг а харц до. Цунна хетарехь, цуьнан хIусамден гIуллакх харц бух тIехь вовшахтоьхна ду.\nБомбаталиев Iела цIера Гелдаганара ву. Нохчийчохь тIом марсабаьча цIераваьлла Малхбузерчу Европе кхаьчнера иза. Цкъа дуьххьара Бомбаталиев ваха хиънера Белгехь. Цигара дехьа велира жима стаг Италерчу Фоджа гIала. Керлачу меттигехь балха хIоьттинера нохчийн мухIажир меттигерчу културан центре. Цигахь иза накъосталла деш вара бусалба юкъараллан имамана.\nКачмазова Марьяма "Кавказ.Реалиица" къамел деш элира, шен хIусамден цIе цIанъян а, цунна дехкина бехкаш юхатохаза Iийр яц ша аьлла.\nКхузахь кхин цъхьа хIума а ду. Оьрсийчуьрчу зорбанан гIирсашкахь къасттина дуьйцуш ду цу стагана бехке дуьллуш ду 2014-чу шарахь Соьлж-ГIалахь "Зорбанан цIенна" тIелатар деш дакъалацар а, Кавказан Имаратан декъашхо хилар а, Шемахь тIом бина хилар а бохуш. И дерриг а Бомбаталиев дан кхиина 2014-2016-чу шерашкахь.\nДелахь а, нохчийн мухIажир вевзаш а, цуьнца накъстлла лелийна а болчу наха тоьшаллаш дарехь, иза цхьа а юкъаметтигаш хилла вац дуьненаюкъарчу террорхошца.\nТIемало хилла аьлла нохчо лаьцна Италехь\nИталерчу мохкбегорах беллачийн терахь кхуьуш ду\nИталехь тезетан де\nИталин Iедало нохчо лаьцна\nИталехь велла Сицилера "Коза Ностра" мафин хилла хьалханча\nГIажарийчохь карийна ATR-72 кема охьадоьжна метттиг\nЦхьайолчу пачхьалкхашкахь болх беш яц Telegram\nИталехь вехачу нохчочунна пхи шо хан кхайкхийна набахтехь яккха


Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон,Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон,Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон,Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон,Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон,Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон,Сантехник Херсон, сантехник херсон. херсон сантехник, сантехник в херсоне, сантехник на дом херсон, Херсонские сантехники


Оьрсийчуьрчу берийн омбудсмено шен тергоне эцна Iазап лайна гIалгIайн йоI\nБерийн омбудсмен Кузнецова Анна\nГIалгIайчохь доьзалехь Iазап лайначу йоIах дийцина Оьрсийчуьрчу берийн омбудсмено Кузнецова Аннас. ЙоI операци йинчул тIаьхьа жимма меттаеанехь а, чолхечу хьолехь ю иза аьлла цо. Лоьраш цхьана а болуш, пIераскан суьйранна Москва дIаюьгур йолуш ю йоI аьлла, билгалдаьккхина Кузнецовас. ГIуллакх кхи гена далале оцу берах информаци кхачар бахьана долуш дийна йисина иза аьлла цо.\nИштта омбудсмено бахарехь, хIинца а хаанза дуьсу йоьIан да а, нана а долу меттиг а. ЙоьIан Iуналла деш хилла дейиша хIинца дуьхьалъяьккхинчу артиклца бехке а йина, хьалхо набахтехь хан текхна хилла аьлла, дIахьедина Кузнецова Аннас.\nБакъонашларъярхо тIекхуьуш яц, набахтехь хиллачу оцу зудчух муха тешийна хилла ворхI шо долу жима бер.\nМаршо Радионо яздира, Наьсарарчу берийн могушаллин хIусаме кхачорах, дейишо къизаллица йиттина жима йоI. Мехкан куьйгалхочун декхарш кхочушдечу Калиматов Махьмуд-Iелас тIедилларца дийцарш дIахьош дара Москварчу Рошалян институтца, и йоI дарбадан цига дIайигийта Iалашонца.


Украине Нохчийчуьра эскархой бахийтарх лач тоьшалла дина Кадыровс\nИнстаграмерчу шен официалехь йоцчу агIонерчу сторисехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана суьрташ хIиттийна, Украинерчу Мариуполе операцехь дакъалаца нохчийн эскархой хьажорах лач тоьшалла деш. ТIаьхьо пачхьалкхан "Чечня Сегодня" агенталло зорбане дехира и кадраш, "Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга комментарий ехархьама цуьнан гIоьнчаца Даудов Iумарца зIене довла аьтто ца хилира" аьлла, билгалдоккхуш.\nЦхьахйолчу сторисехь гойту видео яьккхина кеманан корехала, ткъа тIехьа, Кадыровх тера долчу озаца, цхьаммо еш комментарий ю. "Делан пурбанца, цхьа ши минот яьлча, дIакхочур ду тхо", - боху видео тIехь. Цул тIаьхьа Кадыровн сторисехь кхин сурт гайтира, хьуьнчохь адамийн йоккхачу тобано ламаз деш.\n"ТIечIагIбазчу хаамашца, Нохчийчуьрчу ницкъаллин структурин векалш карарчу хенахь, Оьрсийчоьнан цхьаалла Iалашъеш, оьрсийн эскарша тIеман операци дIахьочу Украинан а, Донбассан а дозанаш тIехь бу", - аьлла ду "Грозный" телеканалан хаамехь.\nЦхьа маьIна доцуш, кхетаме йоцчу мехкан куьйгалхочун публикацеша дуккха а дийцарш даржийна интернетехь. "Кавказский узел" ресурсан зерашца, социалан машанашкахь негативе тIеэцна меттигера тIеман дакъош Украинерчу операци хьийсор.\nConflict Intelligence Team талламхойн тоба ккхоьллинчу Левиев Руслана дIахьедира Кавказ.Реалиина еллачу интервьюх, "Дечкен-беттан юккъехь уьш (Нохчийчуьра тIемалой. – Редакцин билгалдаккхар.) дозане кхечира, Чиллан-беттан юьххьехь, дуккхаъ "кадыровхой" дIатарбинчу казармаш чохь яьхна видеош яьржира. Цо билгалдира, информаци теллина хилар а, цул тIаьхьа и яржийна видео "билггал Донбассехь яьккхина цахилар", Оьрсийчоьнан территори тIехь яккхарх (юьйцу видеош яц Кадыровн инстаграмера).\nТIеман дакъойх дукхахдолу Къилбаседа Кавказехь куп тоьхна 58-гIа а, 49-гIа а юкъарчу тIеман армеш дакъалоцуш ю эскарш тIеозорехь, боху Левиев Руслана.\nЧиллан-беттан 24-чу буса Оьрсийчоь чугIоьртина Украинан дозана. Чиллан-беттан 24-чохь сатосуш йоллу Украинан территори тIерачу гIишлошна – Донецкан кIоштан малхбалера Ивано-Франковскан малхбузене кхаччалц- ракеташ а, бомбанаш а йиттира. Украинан президентан Офисан куьйгалхочун хьехамчас Арестович Алексейс хаамбира, Оьрсийчоь тIелетчхьана 40 стаг вийна, масех иттаннашкахь [бу] лазийнарш а.\nУкраине чугIортарна дуьхьал акцеш хIиттийра йоллу Оьрсийчохь. Дуккхаъчу гIаланашкахь декъашхой лоьцуш бу. Ростов-ГIалахь тIамна дуьхьал хIоттийначу акцехь кхо стаг лецира. Волгоградехь цхьааллин пикет дIаяьхьира жигархочо тIамна дуьхьал, Iедалша новкъарло ца йира цунна.