Магас | ЦIихеза Iилманхо (Курскиев Iадрахьмана 80 шу дизарга) - БезФормата.Ru - Новости\nЦIихеза Iилманхо (Курскиев Iадрахьмана 80 шу дизарга)\nШолжа-ГIалий тIа книжни издательстве балха волаш, из дар 80-ча шерашка, арадаккха аьнна очеркий книжка кийчдаьдар аз. Уж язъяь нах тайп-тайпара къаман дикагIбола журналисташ бар. ГIалгIай цIихезача Iилманхоех, лорех, гIишлонхоех, спортсменех, артистех, кхычарех дик-дикагIдола йоазош, сурташ вIашагIтехадар цунна юкъе. Цу тIа бувцар Оздоева Фируза, Дахкильгов ИбрахIим, Гайтов Бахьаудин, Цечоев Iаддал-Хьамид, Яндиева Мадинат, Мамилов Сулумбик, Цицкиев Мухьмад, Хадзиев Махьмадгири, Арсамаков Исраил, цун хьехамча Кодзоев ИбрахIим, кхыбараш. Царна юкъе белггала моттиг дIалоацаш вар цхьаькха вай мехкахо, из вар Курскиев Козлой Iадрахьман. Республика каста йохар бахьан долаш, из книжка ара ца доалаш дисар. ХIанз Курскиев сона дагавохара бахьан да, укх деношка цун 80 шу дизарца дувзаденна. Из ваьв 1937 шера 15 сентябре вай къаьнача юрта Онгушта.\nНохч-ГIалгIай радиокомитете а цул тIехьагIа ГIалгIайчен телевидене а болх беш хилар вай къаьнагIчарех цаI хинна журналист, Iадрахьмана воккхагIвола воша Курскиев Ювсап. Из книжка кийчдеча хана, массехказа цунца вIашагIкхетар хилар са, дагаваьлар. Цул дикагIа Iилманхочун вахар довзаш саг хуле тамаш яр. Ювсап ше тахан воацаш ва, бакъда Костоев Башир яхача журналиста цо дийца, дIаяздаь йоазув дисад. Цу юкъера цхьа дакъа доаладергда аз укхаза, шоана Iадрахьмана бера ха дикагIа йовзийтар духьа: «Тха дезал зIамига бацар, пхи вошеи кхо йишеи дар тхо. ХIаьта ховш ма хиллара, боккхача дезале вежараштеи йижараштеи юкъе белгалваьнна цаI хьамсарагIа волаш хул. Тха дезале сона эггара хьамсарагIа вар Iадрахьман. Тахан а тIехьа иштта долаш хьадоагIа тхо. Тхона юкъера гIулакх миштад аьлча, бакъдар юхьдухьал дIаоалаши цхьанне яхачох шоллагIвар тешаши да. Каст-каста дIа-хьа телефонаш етташ дагадувл тхо. ЦIаккха дицлургдац сона вайнах арабаьха ди. ВорхI шу диза мара вацар са воша. Тхона го баь латтар салтий, гражданнски гIирс тIа а бувхаш, герз бедоаллаш латтача цхьанне, топ юхь тIаерзаяь, бирса цIогIа теха, юхаверзавир из. Кхеравенна велха а велхаш, веший бIаргех хий Iохьийдар. Из санна дар цIаккха дицдала йиш йий? КIезиг-дукха тхоаш доккха хинначул тIехьагIа, тхоайла вIаший хеттар оаха: фу бахьан долаш иштта доккха Iазап тIаоттадаьд вайнаха, хIана лаьцад вайца моастагIал?..»\nКурскиев Ювсап, мехках баьхача наха цIабахка мукъа белча, юха Даьймехка а вена, ше кхалххалца къахьегаш чакхваьлар. Бакъда зIамагIвола Iадрахьман, цIа ца воагIаш, Iийра ше кхеваьча Казахстане. Цу хана ховш дар цар да Сийлахь-боккхача Даьймехка тIем тIа а ваха, цига де доацаш вайна хилар. Цига чакхъяьккхай Iадрахьмана школа, цул тIехьагIа, 1961 шера, деша эттав Алма-Атерча В. И. Ленина цIерагIча политехнически института геолога-тохкама факультете, из толамца чакх а яьккхай. Ишта ца хилча, цох гIорваьнна Iилманхо а хургвацар, дIахо дIайодача хана. Цо ше яздаь а цох дувцаш а дуккха книжкаш да таханарча дийнахьа, Iилман лостамагIа кхелла. Эггара боккхагIбола цун толам хинна дIаэттар 1979 шера цо яз а яь, цул тIехьагIа йоашха а йоашхаш, Iилманхошта хьалхашка Iойиллача докторски диссертацех. ДукхагIа цо теркам тIабохийташ хиннар дар Казахстанерча кхеран белгалонаш тахкарца дувзаденна дош. Сенах латташ ба кхера, миштай цун мениралогически а химически а оагIонаш. Ховш ма хиллара, цу тайпара болх чIоагIа фийла волаш а микроскопаца а бе безаш ба. Из болх, Iилманхочун еза цIи а йоалаш, бу цо дIахо. Ше вахача мехкарча лаьттан оттам, цох доаллар довза гIерташ, дукха къахьег цо, кхыча Iилманхой мугIаре а волаш. Цу новкъа дикагIчарех цаI лоархIаш хул вай мехкахо.\nДукха къахьийгад Iадрахьмана мохк агар сенца дувзаденна да, сенах ховргда мохк малагIча хана агаргба яхача къайлен дух тIа вала гIерташ. Укхаза а белггалара толамаш доах цо. Сейсмологе института болхлошца цхьана цунца дувзаденна дуккха наькъаш тохк, мохк агара хьалха хулача белгалоний бIарчча мугI кхолл. ХIаьта мохк агара дешаш тохкаш йола Казахстанера институт хьаеш, къахийгарех а ва Курскиев. Цудухьа дукха ца говш цун цIи юкъейихьар Казахстана Iилмай Акадаме член-корреспонденташ болча наха.\n1976 – 2001 шерашка цо болх баьб Казахстана сейсмологе института директора заместитель волаш. 2003 шера цох хул академик, профессор. Дукха Iилман балхаш яздаьд цо, уж духхьал из вахача мехка дайза ца Iеш, гаьнна цул арахьа довзаш да, царех пайда эцаш ба кхыбола цу лостамагIа къахьегаш бола Iилманхой. Наьха вахар кхерам боацаш хилийтара, тIабоагIа кхерам малагIча оагIорахьара боагIа, белггала малагIча моттигера тIабоагIаш ба хар къаьстта лоархIаме да карарча хана, хIана аьлча укх тIехьарча шерашка дуккхача мехкашка геттара доккхий хатараш хиннад мохк агарах а лаьтта чудахарах. Цу тайпара хIама хьалххе дайза а дайза, нах бовргбоацаш дола хIама де Iаьдал кийча хургдола оагIув я Курскиевси цун балха новкъосташеи лийхар.\nКурскиев вовзача Iилманхоша шоай балхаш тIа, дагалоацамех долча книжкаш тIа хьехаваьв Iадрахьман. Костоев Башира ший очрка тIа аьннад: «Цхьа иттех шу даьнначул тIехьагIа, Курскиева эггара хьалха хиннача педагогех цхьанне, хьехамчас, хIанз республикан Iилмай Академе вице-президента, СССР Паччахьалкхен преме лауреата А. А. Абдулина «Тохкама хала наькъаш» яхача ший книжка тIа Iадрахьманах лаьца укх тайпара язду: «Из кавказец вар денали хьаькъали долаш, къахьегара тIереи дисциплина йолаши. Духхьал уж оамалаш йолаш хиларах, дийша чакхъяьккхар цо институт. Духхьал уж бахьан долаш, 60-гIа шераш долалуча хана, геолого-тохкама экспедице зийра из»…\nИштта, ше дIа мел болабаьча балха тIа толамаш доахаш, хьавенав вай мехкахо Курскиев Козлой Iадрахьман.\nЦIихеза Iилманхо (Курскиев Iадрахьмана 80 шу дизарга) - Магас\nШолжа-ГIалий тIа книжни издательстве балха волаш, из дар 80-ча шерашка, арадаккха аьнна очеркий книжка кийчдаьдар аз.\nДикача даь дика тIехье кхув…\nИштта йоах гIалгIай цхьан кицо. Из нийса а аьннад, хIана аьлча эздел, гIулакх ший дегIах доаллача дас ший тIехьенна даим дикадар мара бIаргадайтац.\nАхархочун сийдола никъ\nИз дар 1987 шера. Нохч-ГIалгIай книжни издательствон директора Хь. Дзейтовс, чу а вийха, Кодзоев Бахьаудинах очерк язъюялара Iа, аьнна, дийхар сога.


ДаIиш тобанца Оьрсийчоь мехкадаьтта дохка-эцарехь махлелош хиларан тоьшаллаш дахкон йиш ю шен аьлла дIахьедар дина Туркойчоьнан президенто Эрдоган Реджепа еарийдийнахь. Де хьалха туркоша террорхошкара мехкадаьтта оьцуш хиларх дийцира оьрсийн тIеман министраллин векалша.\nТIом санехь бизнес хилар хууш ду массарна а. Бакъду, цу бизнесан декъачаран шайн ка ма доллу лачкъадо юкъараллех, шаьш тIамах сайоккхуш хилар.\nАмма бакъду, сайоккхуш болчеран ларамаза барт иэгIахь я церан цхьа хIума галмархах далахь, хенал хьалха, дагахь а доцуш, гучуюьйлуш нисло юкъаралле шаьш нийсонан дуьхьа тIом бо а бохуш, бакъдолчехь шайн кисанан интересаш ларйархьама тIемаш болочийн а, тIемаш бечийн а къайленаш.\nИшттачех хьал кхолладелла кху деношкахь ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанна гуонахьа а. Аьлча, ДаIишца къуьйсуш ду шаьш бохучийн лагерехь.\nНохчийн кицанехь олуш ма-хиллара, сайна алале вир ала ас бохучу принципца Оьрсийчоьнан лакхарчу Iедало бехке йира Анкара, шайн кема цигарчу стигалларйаран ницкъаша Шемахь чудаийтинчул тIаьхьа, цуо ДаIишца мехкадаьтта дохка-эцаран бизнес лелайо бохучунна.\nШен рогIехь Туркойчоьнан куьйгалхочуо Эрдоган Реджепа цунна дуьхьал еаридийнахь дIахьедар дина, шегахь ду, Оьрсийчоьно ДаIишца мехкадаьттина тIехь махлелош хиларна тоьшаллаш, аьлла. „Тхоьгахь тоьшаллаш ду. Оха уьш дуьненна гойтур а ду“, - элира цо.\nИ дерриге а шина пачхьалкхан юкъаметтигашна тIехь тидам бечарна берийн ловзарех тера хета тарлахь а, амма мехала хIумнаш гучудоху цу пачхьалкхийн куьйгалхойн вербалан кхосса-баккхараш, къаьстина хьанна санехь ю ДаIиш бохучу хаттарна ша-башха жоьпаш а оьхьуш.\nЦхьа шой ах шой хьалха цIеххьана ДаIиш тоба Шемахь а, Иракъехь а гучуиккхича, тIаккха юха цара масех эзар тIемлочун ницкъаца иттанаш эзарнашкахь шерашкахь Малхбузено кечбина болу Иракъера Iедалхой шайх уьдуш а болуш, инзаре дукха герзаш чохь долу складаш а, даккхий ахчанаш чохь долу банкаш а, мехкадаьтта доккху заводаш а, ткъа иштта миллионаш нах беха гIаланаш а схьаяха йолаелча а хоьттура дуккхаъчара, ларамаза-м дац хIара нах иштта тамашийна кхиаме ницкъ хилла дIахIоттар, цхьанна санехь доцуш-м хир ма дац хIара, бохуш.\nТкъа санехь, хенаца гучудолуш ма-хиллара, дуккхачарна хилира уьш.\nМалхбузерчу пачхьалкхийн Iедалхошна уьш санехь хилира, шайн мехкашкахь маршонаш хедорна, террорхошца къйисам латтон беза бохчу бахьанашца къайлаъхчу сервисашна хьежош долу ахчанаш алсамдахарна.\nЦул совнаха, ДаIишца къийсам латторна керла герзаш кхолларна, уьш дохкарна, герийн индустрияна пайда а хуьлуш.\nОьрсийчоьнна пайдехь хилира ДаIиш Кавказера кегирхой, цигарчу Iедалша садукъдина, социалан эккхарийн зил тIе бахкийна латтош болу, бIеннашкахь Халипате дIаоьхуш, цигахь уьш хIаллакхиларна.\nЯ террорхошца къийсам латтон безаран бахьанца Кремл юха а Малхбузенна улле кхачарна, дуьненан нуьцкъалчу куьйгалхойн тобане Путин юха эцийтархьама.\nАсадна пайдехьа хилира ДаIиш, иза гучудаьлча дуьйна схьа цуьнан Iедал юха а чIагIдала доладаларна, хIунда аьлча Асадца тIом барна метта ДаIишерчу террорхоша мелхо а Асадна дуьхьал тIом бечу кхечу тIемлойн тобанех букъ тIехьара леташ хиларна.\nИ дерриге а тидаме эцча тамашийна а ца хетало, ДаIиш хIинца цхьаццайолчу пачхьалкхашна мехкдаьтта дохка-эцареь а пайденна хилла бохург, и саннарг муьлхачу а тIамехь хуьлуш хилар карладаьккхича-м муххале а.\nМасала, Нохчийчохь тIемаш болчу хенахь а бара тIамах сайоккхуш болу Оьрсийчуьра ницкъаш цу махкахь совтIеха. Цу хенахь Исламик Релиф цIе йолчу гIодаран юкъараллехь болх а беш, йоллучу Нохчийчохь некъаш динчу Сугаипова Заремас дагалуьйцу, оьрсийн салташа я совдегарша тIамах бизнес муха йора бохург.\nСугаипова: „ТIамтIехь ахча даккха вуно атта ду. ГIаскхаша селхана-стомара вайн махкахь лелийнарг дага ма догIий вайна. Мехкадаьтта духкура цара хаддаза. Шаьш байъинчу нехан декъеш духкура цара, шаьш лийцина дIабигина нах эццахь буй, дIогахь буй бохуш, царех информаци ло шаьш бохуш, ахчанаш дохура цара.\nОцу Кавказ постехь-м цара, суна хетарехь, дашо ахчанаш даьхьана хир ду цара, оццул дукха ахча даьккхира цара тIех вол-волучуьнгара. Иштта массо а тIемашкахь а хуьлу, Иракъехь, Оьрсийчохь, Либехь.\nЦхьанна а террорхошна дуьхьал беш а ца хуьлу и тIемаш, ахчанаш а, таронаш а бахьана долуш беш хуьлу. Цундела болуш хир бу-кх хIора шарахь аьлча санна дуьненчохь керла тIемаш“.\nСугаипова Заремас Нохчийчуьрчу тIамах лаьцна дагалуьйцург цхьана ДегIастанахь иштта хилла хьал дац, тIом болчехь масснахьа а хуьлуш ду. Адамаллин истори мел ю иштта схьадогIуш а ду. Цкъа мацах Троя схьаяккха лиинчу ширачу желтоша Парисо Елена ядорх дина бахьана.\nСараевохь Австрихой принц Франц Фердинанд верах а хилира лоьхуш карийна бахьана, хьалхара дуьненан тIом баккха. 2I-чу бIешеран тIемашкахь а карадора кхечу пачхьалкхана кочатасса бала дагдеанчу урхаллийн векалшна цхьацца мехала бахьанаш.\nМасала, Иракъна чугIорта дагдеанчу Iамеркахоша цу пачхьалкхан хIетахь куьйгаллерчу Саддам Хьусейнан урхалло химин герзаш дина, и бахьана долуш и урхалла дуьненна а кхерам бу боху бахьана хаьржира, цигахь мел лехарг цкъа а и герзаш карийна дацахь а, амма цIе йисира, ткъа тIом тахана дIабирзина бац, мелхо а, цу тIамо кхоьллина тахана дуьненна а даджал санна ницкъ болуш а, кхераме а хеталуш йолу ДаIиш тоба.\nТIом баккха дагадеанчу ницкъаша мел нийсоне а, мел церан бакъ хиларна тоьшаллаш деш долу а бахьанаш дахкадарх, амма тIом болабаран бакъдолу бахьана даима а ахча даккхарий, шен ницкъ кхин а алсам баккхарий хилла, Трояхь хиллачун тIера, - ала дашна вайн заманахьлерчу Туркойчоь Iуьллучу меттехь хиллачу - таханалерчу ДаIишна тIе кхаччалца.\nГерзаш дохка-эцар, уьш керланиш кхоллар, закъалташ бохк-эцар, йохийна гIишлош юхаметтахIоттор, тIамца дIалаьцначу меттигашкахь долу Iаламан таронаш шайн долайахар, иштта дIа кхин а, кхин а.\nТамашийна а дуй-те цундела, тIом даима а я мехкадаьтта, я газ, я деши я, алмазаш, я кхин долу пайденан лаьттабухара сурсаташ долчу меттигашкахь болуш хилар?\nТамашийна дуй-те ДаIишс дIалаьцначу меттигашкахь Iана а дахана мехкадаьтта хилар а, иза цара, мацах Нохчийчохь тIом болучу хенахь, оьрсаша шаьш духкуш хилла мехкадаьтта цхьана денна сацийна ма ца хиллара, террорхоша шаьш шайца тIемаш бечарна дохкар а цхьана денна сацош ца хилар а?\nСугаипова: „ТIамтIехь ахча даккха вуно атта ду..."


Нагахь санна, Нохчийчохь адамийн бакъонаш хьешар сацадахь, шаьш реза ду болх берзо аьлла, дIахьедина "Новая газетан" журналисташа.\n"МостагIаллин болх" сацабар тIедожош нохчийн хьаькамаша бинчу кхайкхамашна иштта дуьхьал жоп делла газетан белхахоша.\nШайн редакци дIакъовла аьлла, тIедожорах лаьцна Кремлан реакцига хьоьжуш ду шаьш аьлла газетан политикан декъан редакторо Мартынов Кирилла.\n"Тхо ладоьгIуш Iа Кремлан жоьпе. Хууш ду, Оьрсийчоьнан Iедалхой хIокху хиламех хIун эр ду а ца хууш бисинийла. Оха сатуьйсу пресс-секретарь Песков Дмитрий вистхиларе. Арахьарчу политикан гIуллакхех дуьйцучу хенахь, массарна а гоьяьлла шен цхьа кеп ма ю цуьнан Кадыровца (Нохчийчоьнан куьйгалхо) къамел деш лелош. Цундела, зорбанашца цо болх беш хиларе терра, лаьар-кх газета дIакъовларх лаьцна цунна хетарг довза", - аьлла Мартыновс RTVI телеканалан сайтехь зорба тоьхначу видеорепортажехь.\n"Юкъараллан кампани" йолийна Нохчийчуьрчу Iедалхоша, кадыровхошна тIехIуьттуш, "Новая газето" махкахь нах байъарх лаьцна бинчу талламна петоха гIерташ. Нохчийчуьрчу Юкъараллан Палато хьалхо Оьрсийчоьнан президентан цIарах кехат дахьийтина.\n"Новая газета" а, бакъонашларъяран организацеш а емалъеш шога вистхилла иштта мехкан омбудсмен Нухажиев Нурди а.\nЮьстах ца висина, "Нохчийчоьнах доцург дуьйцучарна дуьхьал бовлар дехна" зорбанан министр Дудаев Ахьмад а.


"Экстремистийн организацешца" боьзначарна дихкина Путина харжамашкахь дакъалаца\nОьрсийчохь экстремистийн я террорхойн леринчу организацешца боьзначарна харжамашкахь дакъалаца доьхкучу низамна куьйгъяздина президенто Путин Влдаимира. Бакъонан информацина порталан сайтехь зорбане даьккхина документ.\nБилгалъяьхначу организацийн куьйгалхойн пхеа шарахь бакъо хир яц массо а тIегIанашкарчу харжамашкахь дакъалаца, ткъа церан белхахойн - организаци дIасайоккхуш, я цунна болх бан доьхкуш кхело сацам арахецначул тIаьхьа кхо шо даллалц.\nЦул совнах, могуьйтур дац харжамашкахь дакъалаца экстремистийн леринчу организацешна ахчанашца а, консультативан а гIо латтийначарна а. Иштта, доноршна а дихкина кхаа шарна харжамашка кхача.\nЭкстремистийн организацешца боьзна лору интернетехь цаьргахьа хилларш а.\nБайначув беттан 4-чохь - нийса бутт хьалха Пачхьалкхан Думе кховдийнера низаман проект, ткъа цул а диъ де хьалха Росфинмониторинго экстремистех а, террористех а дIатуьйхира оппозицин политикан Навальный Алексейн штабаш.\nИ сацам тIеийцира, кхелахоша шен сацам бовзийтале хьалха.\nМоскварчу прокуратурано Навальныйн штабийн болх сацийра кхело вердикт яле, цул тIаьхьа дIакъевлира штабаш.\nПолитикца йоьзна организацеш, коррупцица къийсам латтош хилла Фонд (ФБК) а, бахархойн бакъонаш Iалашъен Фонд а, ишта политикан штабаш а экстремистийн лоруш прокуратурано чуелла иск ю кхелехь.


Журналист Бабченко вер Оьрсийчоьнна тIехь ду аьлла Украинан Iедало\nСтигалкъекъа-бутт 30, 2018\nОьрсийн журналист Бабченко Аркадий Киевехь вер Оьрсийчоьнна тIехь ду аьлла Украинан премьер-министро Гройсман Владимира. Цуьнан "бакъонца леларна а, ша аьллачунна тIера ца валарна а" геч ца дина Москох болчара аьлла хета Гройсманна.\n"Оьрсийчоьнан агрессех дуьнене бакъдерг дуьйцуш хилла, Украинан бакъволу доттагI вара иза", - яздина премьер-министро шен фейсбукехь. ТIаьххьара Бабченкос шен социалан машанехь динчу йозан скриншот яьккхина, дIаоьллина цо шен хаамца цхьана.\nБабченкос дагалоьцу шен постехь, 2014-чу шарахь бIаьста тIехдоьттина хиларна ша чу хаанза висина кема Украинан малхбалехь дохарх. "Ирс долуш хиллера со. ШолгIа со вина де ду и, хетарехь", - язйина журналисто. Цул тIаьхьа 10 сахьт даьлча вийра Бабченко.\nОцу зуламна тIехьа лаьтташ Кремл хила тарло аьллера хьалхо Украинан арахьарчу гIуллакхийн министраллан куьйгалхочо Климкин Павела. Министро дагадоуьйту Оьрсийчуьра шена кхерам хилча цо и пачхьалкх дIатесна хилар. Министралло кадам бина Бабченко Аркадий гергарчаьрга.\nОфициалан дIахьедарца, букъах герзаш диттина вийна 1977-чу шарера, тIаьххьарчу хенахь гIирмахойн-гIезалойн телеканалехь болх беш хилла Бабченко Аркадий.\nОБСЕ-но уркраинхойн Iедалхошка кхайкхамбина, катоьхна журналист вер талла аьлла.\nМуха лецира Бабченко вен гIиртинарг


Шаьш долчуьра цхьа бизнесмен-нохчо «эхь-бехк доцург» ву, иза «сацавахьара», доьху Кадыровга Ханты-Мансийн махкарчу Лянтор гIалин мэро\nХанты-Мансийн автономан махкарчу Лянтор гIалин мэра Махиня Сергейс социалан машанашкахула видео-дехар хьажийна Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане а, Пачхьалкхан Думин депутате Делимханов Адаме а, шаьш долучохь вехачу бизнесменах-нохчочух Абдулвахабов Iисана арз деш.\nАбдулвахабовс шен гергарчу стаганна тIе а язйина, гIаларчу некъайистехь йина цхьа кафе талла баханера мэрин белхахой а, журналист а, амма «Иса Ахметовичас ша хам вуйла гайтира, журналистера видеокамера дIаяккхарца», - леткъа мэр.\nХьехаво Махиняс бизнесменан воI а. Иза ЛДПР парте ваьлла, коррупцица къийсавала воллу ша аьлла, амма мэрна хетарехь, «бекхам бархьама лела» Аьдулвахабов-жимханиг.\nСовдегарера маьттаза смс-аш кхочу шен зудчуьнга а, йоIаршка а, ша “борша стаг ву, ловр ду иза, амма йоIаршна а, зудчунна а хала ду шайх “наркоманаш“ бохуш хилча – Иса Ахматовичера кеп-кепара смс-аш а, видео а кхочу цаьрга“, леткъа мэр.\nШолгIа де ду Махиняс видео яржийна, амма цкъачунна хууш дац, муха тIеэцна Нохчийчохь цуьнан арз.


Коронавирусал унзарагIа кхы а хIамаш хиннад -\nКоронавирусал унзарагIа кхы а хIамаш хиннад\nГIалгIай Мехкарча наькъаш тIара хьал халагIчарех да паччахьалкхен кхыча мехкашка хьажача. ТIехьарча хана машенаш вIашка а етталуш хулаш дола хатараш бахьан долаш Iаьдала органий оагIорахьара а, бусалба дин оагIорахьара а, халкъа боккхийча наьха оагIорахьара а тIатаIа болх бешше а бовш бола нах кIезгалуш бац. Вайна хала а хеташ вай цец а дувлаш дукха гакий нах байнаб вайна ух шера машенаш дIа-хьа етташ. Бакъда, мел аларах, кхайкарах вай дIахо а машенашца зулам деш да денгара ди массаза дала цох дукхагIа нах а бовш.\nУкх шера цхьа бIаь гаргга саг веннав йоах керда юкъедаьнна коронавирус яха у-лазар бахьан долаш. Ерригача паччахьалкхено а ГIалгIайчено а дукха ахча, ха йоаяьй цу лазаро боабеш бола нах кIезгагIа хургболаш, цу лазара духьал шоашта ма могга къовсам лоаттабеш. БIарчча дешара школаш, университеташ, базараш, Iаьдала а юкъара а балхара моттигаш болх ца беш къайла лаьттай из лазар даьржа цо адамашта зе дар кхераш. Из бахьан долаш паччахьалкхен экономиканна дикка зе а кхийттад.\nИз деррига аз хIана дувц аьлча, укхаза коронавирусо бабаьчарех ахаш совгIа нах наькъ тIа машенаш вIашка а етташ хьахиннача хатаех боабаьб вай. ДукхагIа бовш бараш, вешта аьлча боабераш кагий нах ба, хIанз а укх дунен тIа баха кхенза, дуненгара шоашта масал а пайда а хьаэцанза бола кагирхой. Лоацца аьлча къам дебаде декхардараш ба вай машенаш вIашка а етташ боабеш бола нах.\nХийла, саг йоагIача е йодача сакъерда а беле шоашта а халкъа а доккха зе цатовр ду хийлачар. Цига а харцахьа машенаш лехкар бахьан долаш адамий са къайладоалаш моттиг нийслу. Цу гIулакха бехке деррига къам да – мугIарера нах а Iаьдала викалаш а. ХIана аьлча из хургдоаца оагIо хьайиц вай. Бакъда, фуннагIа даь а наькъаш тIара хьал сов чоалхане хургдоацаш из хаттар юстарадаккха уйла йолаш ба мехка кулгалхой.\nУкх деношка ГIалгIайчен Мехкадас Келматанаькъан Макшарипа Махьмуд-Iаьлас Магасе вIашагIкхетар дIадихьар машенаш вIашкаетталуш наькъашка хулаш дола хатараш кIезигагIа хилар ловш. Укхаза дакъалоацаш бар, МВД, ГАИ, Iаьдала викалаш, массехка министраш, юкъара болх лелабераш. Цхьан тайпара уйла а яь ма хулла уж хатараш кIезиагIа хургдолаш къахьегадеза вай, аьнна къамаьл дир Мехкадас гулбенначарга.\n«Укх шера ийс бетта наькъашка хиннача хатарех 48 саг веннав. Царех дIатохаргба вай лозабаьраш, заIапхиннараш. Цхьанне воша, йиша, нана, да хул уж байнараш. Кхы мел дар дIадаьлча бераш ма дусий цига байначарна юхе. Шо цец-амагIа довргда-кх цига юхе диса бой мел-д дIахайча. Шуга из дIаала магац сона, дукха нах ба уж бойлахьа бисараш. Уголовни гIулахаш хьалъай а даь, хьажа веза, тахка деза. Масала, кхаь шера дола гIулакхашка хьажа. Мичад уж гIулакхаш, зуламхой бехктокхаме хIана озаш бац? Нах боа а беш дIахо а лелаш ба ДТП ераш, хIанад из ишта, тохкаш хIана дац цар уголовни гIулакхаш? Из ишта атта чакхдаргдолаш дац шоана», – аьнна белгалдир Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.\nДаьча зуламах жоп луш саг ца хуле е цунгара из бехктокхаме озаш жоп хьа ца дехе халкъ ма хетта тоалургдоацаш хиларах тийша ва Мехкада. Цудухьа из гIулакх мел ца дуташ хьинаре къахьега деза аьнна белгалдир цо Iаьдала болхлошта.\n«Iадаташцеи оамалашцеи харца кхетам ба вай. Со саг а вийна хийцца лела йиш йолаш ва, хIаьта се хьахьокхийта эхь хет сона. Харц кхетам ба из. Аз саг вер хIама дац, хIаьта саг вийнав цо аьнна со хьахьокхар эхь долаш да, дий? Цу тIа даьлча, хьа да малав, са да малав яха долалу вай. Ай зуламхо ва хьо, саг вийнав Iа. ЧIоагIа хила беза цун беш бола бехк, Iаьдала бокъонах доагIаш дола таIазар деш бехктокхаме оза веза зуламхо. Уголовни гIулакх дари, кхы а мукъа ца воалийташ чуволлари ба цун бе беза бехк. Оаш болх во белга дац из, болх ше лерттIа боацалга да, бехк беш бац цхьаннена а. Ишта даьгIа даргдац вай, из да аз яхар. Гаргарча нахаи, бовзачарнеи, мехка бахархой оамалаи татайжа цар дехараш деш даьха даргдац вай», – аьлар ГIалгIайчен Мехкадас.\nЗаконаш массанена а цхьатара хила деза. Цхьаннена цо даьр мегийташ, вож бехктокхамеозаш хилча наха юкъе ца кхетараш хул, вас совйоал. Цудухьа наха юкъера гIулакх-моттиг озабезам боацаш чакхдаккха деза аьнна белгалдир ГIалгIайчен Мехкадас.\n«Светски паччахьалкхе дахаш да вай. Вайцига законаш болх беш да ерригача Россе санна. ЧIоагIа чоалхане гIулакх да из. Аз аргдар шуга, наркотикаш а йиа тIакха машен лоаллаш зулам даь волаш вола саг къахийте дIа ма вахийта, къайлама вахийта из. Къахетам бац царна! Халаьцавий хьо, вагIа. ХIана аьлча уж мо дола хIамаш бехк ца беш дита йиш яц. Аз кхетаду, дIа машен еха е ца ховш чарх дIаяха нийсденнадале. Бакъда шийна ховше руль бе а белла дIаваха вале из воккха зуламхо ва – геттара кхераме зуламхо. Цхьа хIама кхетаде деза оаш, нагахьа санна цу тайпара дола валар оаш Iолох ца дой, цIаьхха дагадоацаш хиннар а доацаш, оаш беча балхах хьабала пайда бац», – аьлар Келматанаькъан Махьмуд-Iаьлас.\nТешаш хургда вай Iаьдало ший болх бизза кхоачаш бергхиларах а адамаш шоаш кхетам чу а даьхка меттадахкарах а. Нагахьа санна хIанз мо наькъашка хулача хатарех нах бовш хуле гIалгIай гIулакх дика хургдац, кIезгалургда вай сов ца а довлаш. Ерригача Россе кхайкаду ГIалгIайче эггара дукхагIа нах бебаш болча мехках цаI я яхаш. Фу пайда ба цунна даггара вай воаш доадеш хилча.\n← Шовзткъа итт шу хьалха\nДиктант за диктантом →


Кадыров Ахьмадан цIе тиллина Путина Соьлжа-ГIаларчу аэропортана\nСоьлжа-ГIалара "Северный" аэропорт\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира Соьлжа-ГIаларчу дуьненаюкъарчу аэропортана Кадыров Ахьмадан цIе тиллина – Нохчийчохь президент лаьттинчу, тахана мехкан урхаллехь волчу Кадыров Рамзанан ден. Бакъонан информацин порталан официалан сайтехь зорбане даьккхина цунах лаьцна омра, хаамбо оьрсийн Свобода Радионо. Кадыров Ахьмадан 70 шо кхаьчначу дийнахь куьйгъяздина арахецначу омрана.\nЮкъараллин палатин инициативаца кхаьжнаш тесначул тIаьхьа Стигалкъекъа-баттахь къаьстира, Соьлжа-ГIаларчу "Северный" аэропортана Кадыров Ахьмадан цIе тилла хьийзаш хилар. Дийцарехь, 90 процент кхаьжнаш дIаделлера Кадыров Ахьмадан цIе тилла лууш.\nНохчийчоьнан президент лаьттинчун цIе лелош бу республикехь 300 урам Соьлжа-ГIалара коьрта майда, паркаш, Нохчийн пачхьалкхан университет, школаш, гимназеш, берийн бошмаш, "Нохчийчоьнан дог" юккъера маьждиг, Росгвардин полк. Карладоккху, Чиллан-баттахь оцу Росгвардин ларми чохь дуккха а нах байъина хиларх хааме даьккхира "Новая газетано".\nПрезидент лаьттинчун цIе тиллира иза винчу Хоси-юьртана – Ахмат-Юрт аьлла.\nЦул совнах, Кадыров Ахьмадан цIе лелош ю махкара футболан а, латархойн а клубаш а, иштта Кадыров Ахьмадан цIарах фонд а ю. Стохка ГIуран-баттахь дуьйна Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн финансийн министралло хIоттийначу санкцийн тептарехь ю уьш. Кадыровн портретех дуьзна ду Соьлжа-ГIалин урамаш.


ГIадужу - бутт болалуш ницкъе даьккхина Австрехь юхь къовлар дехкарх долу низам, цу махкахь бехачу нохчийн зударех хьакхадала доладелла. Маршо Радионе меттигерчу полисхойн прессица болхбаран декъан векало бинчу хаамца, хIинцале а шина нохчийн зудчунна гIуданаш тоьхна низаман бехкам тергал а ца беш, яххьаш къевлина урамашка и шиъ яларна.\nЦарех цхьаъ Венерчу Шведенплатц кIоштахь сацийнера Iедалхоша, юхь къевлина хилар бахьана долуш. Шайца полисхойн декъа дIа а йигина, цигахь зудчуьнга-полисхочуьнга цуьнан документаш таллийтинера. Иштта зуда-полисхочунна хьалха цуьнга шен юхь тIера никъаб дIа а яккхийтина, низамца догIуш ма-хиллара, цунна 150 евро гIуда а язйина, дIаяхийтинера иза.\nШа полицин декъара арайолучу хенахь юхь дуьхьал кехатан патар лаьцнера никъаб охьаяккха дезначу зудчо.\nШозлагIа нохчийн къомах зуда алсамо вайнах а, бусалба нах а бехачу Венин 20-чу кIоштахь сацийнера, меттигерчу бахархоша полицига шайна цигахь никъаб йоьхна зуда гина яьлла, хаам бинчул тIаьхьа. Цунна а 150 евро гIуда тоьхнера.\nАвстрехь тIаьххьарчу харжамашкахь толам баьккхинчу консервативечу Халкъан Партин куьйгалхо Курц Себастьян вара юхь къовлар доьхку низам тIеэцар юккъадаьккхинарг.\nХIара бутт болабелчахьана йоллучу пачхьалкхахь и низам дохор бахьана долуш Iедало гIуданаш тоьхнарг 30 герга стаг ву, Венерчу полисхойн векалша чIагIдарехь.\nЦарех 4 бен бусалба зуда яц никъабаш лелош гучуяьлла, шайна юккъехь ши нохчой, цхьа туркой, цхьа боснихой а йолуш. Кхинберш массо а цхьацца исбаьхалхой а, рекламина тайникийн духарш лелон нах а, урамера туьтмIаьжгаш лелон мукъамчаш а бу.


Дахначу мукъаденошкахь масех Европерчу пачхьалкхийн яккхийчу шахьаршкахь урамашка бевллера меттигера бахархой Палестинехьа гIодаккхаран митингашка. Масех кIира хьалха Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Трамп Доналда Къудс гIала ерриге а Израилан долахь а лоруш, иза цу пачхьалкхан коьрта гIала санна къобалъярна резадацар гайта арабевллера бусалбачийн векалш а, меттигера юкъараллин жигархой а. Малхбузехь беха цхьаццаболу нохчий а, кхечу Къилбаседа Кавказерчу къаьмнийн векалш а бара цу акцешкахь дакъалоцуш.\nУггаре а дукха адам Германин коьртачу шахьарахь Берлинехь арадаьллера. Цхьанатоьхначу Штатийн векалтана хьалха дIаяхьначу дуьхьалонан акцехь гулбеллачара ягийра Израилан байракх. Цу хьокъехь немцойн чоьхьарчу гIуллакхийн министро де Мезьер Томасо дIахьедар дира, цхьана пачхьалкхан официале байракх ягор меттигерчу низамца зулам лоруш ду, иштта хIума немцойн махкахь магор долуш дац аьлла.\nФранцехь а, Австрехь а байракхаш ягорна тIе ца долуш, машаре дIайирзира Къудс гIала Израилан долахь кхайкхорна дуьхьал акцеш. Ниццерчу резадацаран акцехь дакъалоцуш меттигерчу бусалбачу нехан цхьаьанакхетараллашца цхьаьна цу гIаларчу нохчийн, гIалгIайн ассоциацин декъашхой а бара.\nМаршо Радион корреспонденте ассоциацин куьйгалхочо Магомадов Рамзана бинчу хаамца, митинге арабевллачара дийцаре дира, Къудс бусалбачийн а, керистанийн а, жуьгтийн а еза меттиг хилар а, и гIала еккъа Израилан долахь кхайкхор бусалба наха цкъа а къобал дийр долуш хIума ца хилар а.


Машен лелаяра бокъонаш Iомаяр — Сердало\nМашен лелаяра бокъонаш Iомаяр\nЦхьа моллагIйолча юкъарченах е цу чурча болхлоех дувцаш хилча, эггара хьалха вай хьоахаду цар даьха толамаш. ХIаьта со шоана цох дувца валлац.\nВай цIагIара арадовлача хана, хIара денна дас-нанас цхьа хьехар тIехьа доацаш ара довлийтац вай: нахаца Iимерза хилалахь, гIулакхаца хилалахь, машенах лоралелахь, фуннагIа-моллагIа хуле а, воха ма вохалахь, массаза эздел лораделахь. МоллагIча сагагахьа хила дезаш, цо кхоачашде деза гIулакхаш да уж. ХIаьта цу тIехьа шоай дезалхо хилийтар хIара даьи-наьнеи декхар да.\nВайна ма харра, сага вахаре дукха гIулакхаш хул, уж кхоачашдинза даргдоацаш нийслу цкъаза хьал. ХIанз ха мишта эттай аьлча, дийнахьа цкъа хIаьта а машенаца саг ара ца ваьлча варгвоацаш да гIулакх. Йиъ чархаца лелача цу чоалхо доккха гIулакхаш кхоачашду.\nГовр хахкар, иштта машен лаллар а из лелаер а тхьовр хана денз маIача наьха гIулакх лоархIаш хьадоагIа, бакъда, тахан эттача хьале, кхалнаьха дукха хул цу говр-ворда хьал хийцача аьшкаца дIа-хьа баха безаш гIулакхаш. ХIаьта маIа нах Iуйрийна балха дIа а болхаш, сайрийна юха чу а боагIаш, мукъа боацаш хул дукхагIа йолча хана. Ишта, нана бер ийца больнице яха езаш е юрта каьхатий гIулакха справка яккха езаш нийсъелча, из машен дIалалла маIасаг цIагIа ца хиларахи, шийна цу кхалсага из лалла цахарахи, цхьадола чIоагIа эшаме гIулакх юкъагIдус кхалнаьха. Яккханза яргйоаца справка цу дийнахьа ца яьккхача, каьхаташ тIехдоалаш е бера тоха беза маха, молае еза молх юкъагIйисарах дарба тIехдоалаш нийслу. Цунга хьежжа тIехьарча хана дукха баьржаб шоаша машен лелаеш бола кхалнах. Цудухьа из, йоаггIача тайпара ший бокъонашца лелае а ховш кхалсаг хилар бакъахьа да. Вай, кхалнаьха гIулакх дац машен лелае аларах доалаш дац хIаьта а вета а цар из лелаеш хилча. Хьоахаде деза, из кхалсаг ше цхьаь а йоацаш, шийна уллув кхоаччара маIа саг а волаш хилча бакъахьа долга а. 10-15 шу даьнна кIаьнк а волаш цIагIа, цун яьннача ханага хьежжа, машен лалла бокъо а йоацаш, цун ший нана е йиша дIайига аьттув цахиларах, гIулакхаш юкъагIдусаш дукха кхалнах хургба вай мехка.\nШахьар Наьсаре йолаш я дика цIихеза машен лалла Iомавеш йола «Автошкола Евлой» яха автошкола. Цига деша а машен лалла бокъо луш дола каьхат хьаэца а бокъо я кхалнаьха. ХIаьта цига деша багIача мехкарашца цу хьаькъе къамаьл хилар са:\n— Дукха ха яц, кхал наха машен Iомаеш курсаш йоахаш автошкола вай мехка йолга сона хайна. Дика ца хой а, юрт гIолла лела а, лоадам боацаш машен хахка а хов сона. Бакъда, машен хахкара кулг говзалал а из малагIча метте мишта лелае еза а бокъонаш Iомаярдухьа деша яхай со. Хьехархо урок ела дIайолалушше а, со уйлашца се араяьннача цIагIа юха чукхаьчар, мишта аьлча, хьехархочо Маринас ший урок хьехара дешашца дIайолаерах. Се цIагIара ара мел йоалача хана дас-нанас сайна деш дола хьехар дагадехар сона. Ше оалар чIоагIа кIаьда, боккъал хоза, моллагIа а кхетаргволаш оал цо. ЛадувгIа дог доагIаргдолаш хул цун хьехар. Духхьала наькъа бокъонаш йийца Iац из урок хьахьехача юкъа. Цо хьоахаду, вай къаман сагаца хила деза гIулакхаш, оамал, эздел. – Сабаре хила деза вай, — оал тхога хьехархочо, — хьайна наькъа тIа бокъо йоацаш сагагара гIалат нийсделча корзагIа вала йиш яц, хIана аьлча, сихвенна, е бокъонаш ца ховш вола воккха саг вагIаш за рулем, е бокъо ца гуш тIехваьнна хила йиш я из саг, массагIа хул. Цунна бехк била а ца хьожаш, из бехказ воаккхаш бахьан лаха хьажа деза вай, Дала а ма йоахий вайга, хьай бусулба вешийна бехк тIера баккха 70 бахьан лаха. Мел дукха, боккхача Iалам-наьха дешаш вай хьакхувларах Даьла дош массаза а лакхагIа латтаргда, цудухьа дика хийттар сона Маринас уроках каст-каста, Дала а ма йоахий вайга иштта, оалаш, — йоах дешархочо.\nБакъда, воккха а зIамига а, маIа а, кхал а йоаггIача боараме бокъонаш ховш хилча нийсагIа да. Далла хьалхашка ший гIулакх ца ховча сага хургба-кх мичча тайпара дале а бехк. Цудухьа геттара лоархIаме да моллагIча гIулакхагахьа ший бокъонаш ховш саг хилар.\nВай ювцача «Автошкола Еовлой» деша багIараш болабенна ши-кхо ди даьннача гIолла, наькъа тIа кхерамзле цахилийтар Iалаш деш бола инспектораш баьхкар машена бокъонаш Iомае баьхкача дешархошта хьехар де. Цига цар дийцар дар, наькъа тIа бокъонаш лораер миштад а, из сенна эшаш да а. Уж бар воккхагIвола лейтенант Бесанаькъан Iисай Мухьмад, йоккхагIйола лейтенант Оздой Iисай Аза. Ах сахьата дийцар ГАИ болхлоша наькъах лаьца. ХIаьта цар цу юкъа белгалдаьхараш дуккха хIамаш дар:\n– Вай бераш лораде, къоаной лорабе, шоаж лорале, вайдар морг долча зIамигача къаман цхьа саг эшавалар доккха во да, наькъа лора ца луш, вай сихал бахьан вай доадеш кхоача де йиш яц вай – йохар цо. Ше ГАИ болхло мара веце а Мухьмада къамаьл деча хана хеталора из дийша-Iалам саг ва, аьнна. Иззал саг кхетавеш, Iимерза, дика къамаьл дар цо даьр. Вахарца дувзаденна дуккхача гIулакхий хьалаш хьоадир цо ший къамаьла юкъе. – Вай кегийнах ахбийса яьнначул тIехьагIа гул а бале пхьегIа тIа ма латтийта, 12 сахьат даьнначул тIехьагIа малагIа гIулакх кхоачаш де вIашагIбетталу уж цига? Боккъал доал де дезар вай даьш-ноанош шоай дазелашта. МоллагIа хIама хьанийсделча эггара хьалха бехке дараш даи-нанеи ма дий вай, оашош лорабе шоай даи-нанеи, ма де царна цатовраш. Машени никъи дехача хьатоаде йиш йолаш да, хIаьта саг велча юха воалургвац. Дингахьа дилача а чIоагIа къа долаш ма дий саг вер. МаьркIижа ха хилча цIагIа чугIо, кхал вар а маIа вар а, — аьнна белгалдир ГАИ болхлоша.\nОалаш да, «миччахьа кхоаче а саг эзделах воха йиш яц», хIаьта дино а йоах, хоза оамал яраш ялсмала хургба. Вай фуннагIа Iомадой а моллагIча лагIа тIа нийслой а сага дегIацара хоза гIулакх дIадоале цун дар дош дац. ЦIаккха а ше саг хилар дицде йиш яц цхьанне а. Иштта цу тайпарча оамалца нах ба «Автошкола Евлой» болхлой!\nДукха воаккха воацаш зIамига саг ва автошкола кулгалхо Гелисханаькъан Беслана Мухьмад-Башир. ХIаьта ший яьннача ханага хьежжа а доацаш дика кулгал ду цо ше бехктокхаме латтача школан, из хьагойт цу чу болх беш йолча персоналас. Уж ба: Угурчнаькъан Хьамида Iазраил, инструктор Горданаькъан Макшарипа Мовлатгири, хьехархо Бабхой Iалихана Марина.\n«Евлой» автошколе деша багIачарна боккъала хоза хет шоай дешар, хала а доацаш кагирхой лерттIа дешарах кхетаргболаш эшаш мел дар долаш да цу чу. Шоашта хьахьехаш дар сакъердаме а хеташ Iомаду дешархоша, иштта кхоачам хиларах.\nМоллагIа хIама дувца велча деррига дийца валац, иштта цу автошколан дар дийца а варгвац. ХIаьта а са хьоахаде безам ба дIадахача 2017 шера, ерригача Россе гIолла «Автошкола Евлой» «тIехйола автошкола» аьнна хьалхара моттиг яьккхалга! Из чIоагIа лоархIам болаш хIама да. ХIаьда дIахо шийна машен лаллара бокъонаш Iомаеш йолчо йоах:\n— Сай аьттув боаллача тайпара деша хьож со. Сайна моге тIехдика чакх а йоаккхаргья аз ер автошкола дийша. Дег тIара баркал ала ловра сона из автошкола хьайийлачунна а, цун кулгалхошта а, цу чу мел волча болхлочоа а къаьстта тхоай хьехархочоа Маринайна! Аттача меттаца, ладувгIа дог доагIаш ба цун хьехам. Дала аьттув боаккхалба цар кхы дIахо а, дикача хIаманна тIехьа! – йоах дешархочо.\nМашен лоаллаш вола саг маIа саг вале а кхал саг яле а бокъо ховш ца хуле къаман моастагIа ва. Ше кхеташ воацаше машен лалла а вена цо хьадаь зулам мехка хьалхашка из бехкатокхаме озаш хургда. Цудухьа, моллагIа вале а ше леладу хIама фуд ховш а, цох кхеташ а хила веза саг, дукхача наха цох бала, гIайгIа, сагото, юхьIаьржо хургдоацаш.\n← Къона долаш къа ма лулда вай\nШоана хой ираз фуд? →


Стигалкъекъа-бутт 29, 2016\nЦхьаьнатоьхна Штаташ -- Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Обама Баракан Мерилендерчу бусалбачу юкъараллийн куьйгалхошца цхьаьнакхетар, чиллан-беттан 3-гIа де, 2016-гIа шо.\nМалхбузе бусалбачу нехан мостагI ю, ткъа Оьрсийчоь цуьнан уггар дика доттагI ю боху къамел хеза кест-кеста Оьрсийчоьнан телегойтиллашкахь. Оьрсийчоь дуьнена тIера дIаялахь, бусалбчу нехан хьал вуно тиша хир ду, бохуш царна тIе а туьйжу цу мехкан бахархой - керста а, бусалба а цхьана терра. Кест-кеста Iарбойн пачхьалкхийн векалш хаало Оьрсийчоьнан телегойтиллашкахь Путин бусалбачу къаьмнийн гIордолу доттагI ву боху дIахьедарш деш. Делахь а, бусалба нах ша айъина лелабо бохучу Европерчу шахьарех уггар дукха бусалба нах бехачу Москох дац ши-кхоъ а бен маьждиг. Москохан бахархой а, цуьнан Iедалхой бу цхьана бартехь, бии а ког гIортийна, кхин маьждиг дарна духьал. Хьесапе ца оьцу бусалба нах хоттехь, догIанехь а, Iаьткъинчу йовхонехь а, даьIахках чекхйолучу шелонехь Iийд ламаздан дезар. Цхьа Москох хила ца Iан ишта хьал, кхечу гIаскхий алсам бехачу гIалашкахь ю шуьрра яьржина маьждигийн а, хьуьжарийн а къоьлла. ТIаьхьарчу хенахь доьшийлашкахь хижаб лелор дехкаран хьокъехь низам юкъадаккха деза боху дIахьедарш ду Оьрсийчоьнан Iедалхоша а деш. Мажош йолу кегий нах полицино сецабо, царах шайна ца тайна бусалбачех вахабисташ олий, уьш хьийзош меттиг нисло кест-кеста. Бакъ ду, ца хууш малхбузено бусалбачу стаган дуьхьал харцо яхь, иза шуьйрра дийцаре доккху Оьрсийчоьнан телегойтиллаша. Иштта кхинхетамца белхабо мискачу Шемара а, Иракъера а, Ливера а, ОфхIанистера а бусулбачийн баланаш. Оьрсийчуьра мулхха а вахархочунна хаьа Абу-Грейб а, Гвантимо а хIун ю, шайн мера кIелара Чернокозово хIун ю ца хиънехь. Ца хьахадо цу телегойтиллаша Оьрсийчоь тхов кIело яла цу мискачу нахана реза йоцийла; ца дуьйцу царах миллион Германи, 100 эзар Iамрека тIеэца реза юйла.\n2001-чу шарахь Нью-Йоркехь дина терроран тIелатарш Iамреко ша-шена дина, Европехь тIаьхьарчу хенахь террорхойн тIелатаршкахь къиза нах байъар ду малхбузено лелочу бусалбачу нахана дуьхьал йолчу политикан дакъа, боху хежам бу вайнахана, кхинболчу Оьрсийчохь дехачу бусалбачу, хьовха керстачу а къаьмнийн юкъахь Оьрсийчоьнан телегойтиллашкахь баржош берг. Оццул малхбузенца гамо йолушшехь, гIаддайна, бисча, Оьрсийчуьра нах, нохчий тIехь цхьаьна, коьртачу декъана цига боьлху тхов кIело еха а, шайн доьзалийн дахар цигахь цаьрга деша а дешийтина, дIанисдайта. Цундела, тамашийна хета цу тайпа галаморзахаллаш хилар. Бусалба нах сел чIогIа безаш ца хилча, вайна хIунда еза вай ца деза меттиг? Я вай ваьш ледо техьа цхьана политикан пайденна? Я дин лелорал а, вайнехан гIиллакхаш лардарел а дукхах еза вайна Малхбузера токхе? Я Оьрсийчохь бац вайн нохчолла, бусалбалла Iалашдан аьтто? Ишта цхьамогIа хаттарш кхоллало, ткъа жоьпаш хIоранан цуьнан кхетаме хьаьжина хуьлу.\nЕвропехь санна дукха бацахь, Iамрекехь бу нохчий бехаш. Цаьрга хатта лиира суна Iамреках лаьцна, цигарчу бусалбачу нехан болчу маршонех а, бехкамех а. Цаьрца хилла къамел а, цара суна делла жоьпаш дохку шун тидаме.\nДипломаташна меттанаш хьохучу институтехь ю Паскушова Элза пхийтта шо гергга оьрсий мотт хьоьхуш. Цо хаьийтира тхуна шеца балха тIехь дуккха а бусалба нах болхбеш хилар царна цу институтехь бусалбачу дино тIедиллина декхарш кхочушдан аьтто бина хилар а.\nБусалбачу зударийн хижаб лелон маьрша пачхьалкх ю Iамрека, элира тхоьга Эльза кхидIа а. Бусалбачу зударшна новкъарлонаш ца йо цара коьртах хижаб лелийча, я цаьрга цхьа цабезам ца кхоллало дукхахболчу Iамреканхойн, аьлла тIетуьхира цо.\nТахана Малхбузенера масал оьцуш, хижаб школашкахь доьхкуш низам тIеэца лаьа шайна бохуш хеза Оьрсийчоьнан дукхачу регионашкахь. Ткъа дихкиний школерчу дешархошна коьртах хижаб лело аьлла хаттар дича, ишта жоп делира Элза тхуна.\nМаьждигаш дан а доьхку, я новкъарлонаш кхуллу дукхачу Оьрсийчоьнан регионашкахь тахана. Нийса бIостнехь ду Вашингтонехь цу хьокъехь дерг, довзуьйту тхуна цигара хьал Элза.\nЭлзас бохучунна тIе а тевжаш, Нью-Йоркана уллохь 10 шо сов вехачу Iарбис а элира тхоьга Iамрекехь маьждигаш дуккха а, даккхий а, хаза а хилар, уьш цигахь даьржаш хилар а.\nВайна ма-хаарра, бусалбачу нахана дихкина ду урс ца йоккхуш дийначу бежанан, котаман, я уьстагIан жижиг даар. Аьтто буй бусалбачу нехан халал жижиг эца аьлла хаттарна ишта жоп хезира тхуна Iаьрбигара а.\nХалал туькнаш шуьйрра яьржина ю Iамеркехь. Бусалба нах хилла ца Iан цигахь даарш оьцуш. Гарехь, меттигерчу бусалба боцу Iамреканхойн а кхетта хьалал даарех чам, бохуш дехха дийцара тхоьга дипломатийн ишколехь меттанаш хьоьхучу Элза а.\nТIаьхьарчу шерашкахь Малхбузерчу пачхьалкхашкахь хиллачу террорхойн тIелатаршкахь кхелхина дуккха а маьрша нах. Ала догIу, Iамрекехь дуккха а бусалба нах а кхелхина цу кепарчу тIелатаршкахь. ТIелатарийн бахьанехь бусалбачу нахе ца безам кхоллабелла Малхбузерчу пачхьалкхашкахь бехачу цхьаболчу нехан а. Iамрекера республиканхошкахьара коьрта кандидат волчу Трампа Доналда дина бусалбачу нахана реза воцуш дIахьедарш: ша толахь, бусалба нах Iамреке чубуьтур а бац, цхьадолу маьждигаш дIа а къовлур ду, бохуш. Цунах хетарг а хаийтира тхоьца хиллачу къамелехь Iамрекера нохчийша.\nЭлзас санна Iаьрбис а шеконе дуьллу Трампига шен кхерамаш кхочушбабалар.\nХууш ма-хиллара, бусалбачу наха леладо тайпа-тайпана масхIабаш, политике болу хьежам а хуьлу цу тобанийн къаьсташ. Цхьайолчу бусалба пачхьалкхаша а хуьлу бусалбачу нахана юккъехь къастамаш беш, вон цIерш тохкуш, шайчух къаьсташ дин лелорш а хьийзабо. Ткъа Iамрекерчу бусалба наха ца бо ишта къастамаш, элира тхоьга Iарбис шен къамел дерзадале хьалха.\nДинчу къамелан жамI деш ала лаьа, бусалба дин лело луу бусалба нах маьрша бу Iамрекехь и лело. Церан аьтто бу, бусалба духар лело а, хьалал яахIума йохка а, эца а, маьждигаш дан а, бусалба дин хьеха ишколаш схьаелла а. Царна цу тIехь цхьанна а кепара новкъарло ца йо Iамрекерчу Iедалша а. Ала догIу, дукхах йолчу бусалбачу пачхьалкхашкахь яц бусалбачийн дин лелорехь сел дукха маршонаш. Цундела хир ду-кх Iамреке а дуккха а бусалба нах гIертар а, цига кхаьчча, шайн дин дIа ца тосуш, цигахь и маьрша лелор а. Бусалбачу нехан терахь а, маьждигийн терахь а цига шо шаре мел долу дукхазза хьаладалар тоьшалла ду и бусалбачу нахана, кхийолу малхбузера пачхьалкхаш санна, дин лело маьрша пачхьалкх хилар.


Панеттас сатохаре кхайкхина Китай а, Япони а\nКитайга а, Японега а сатухуш хиларе кхайкхина Пекинехь визитаца волчу Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министро Панетта Леона. Масийтта кIира ду, территори къийсар бахьана долуш, Китайн а, Японин а юкъаметтигаш кхоччуш телхина.\nКъуьйсурш ю Японино дола деш йолу Сенкаку цIе йолу гIайренаш. Китайхоша царах Дяо-юй-тай олу. Даханчу кIирнах Японино дIахьедар дира, шаьш и гIайренаш эцна, уьш долахь йолчу нахера аьлла. Ткъа Китай дуьхьал яра цу гIуллакхана.\nПанеттас кхайкхам бина Пекине а, Токиога а шина пачхьалкхан Iедалийн контакташ жигара яха аьлла, цо ма аллара, «гIалаташ ца довлийта». Шинарин дийнахь Китайрчу 100 сов гIалахь дIаяьхьира Японина дуьхьал хьажийна акциш.


Хьажор вуй Нохчийчоьнан куьйгалхо Малхбале?\nСаIудийн паччахьан дарж кхочу воI Бен Салман а, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а\nКадыров Рамзан даржах мукъавала мега боху\nОьрсийчоьнан президентан гонца цхьаьна Кадыров Рамзан Гергарчу Малхбале вахар цхьаболчу тергамчаша туьду, иза Нохчийчуьрчу даржах мукъа а ваьккхина, Москох дIавига тарлуш хиларца.\nКху беттан 20-чохь "Хьалхарчу каналехь" кIирандийнан "Даккхий ловзарш" программехь Кадыровс дIахьедира, шена тайна Эмираташа а, СаIудийн Iаьрбийчоьно а гайтина "догцIеналла, бакъдолу гергарло", аьлла.\nМалхбалерчу лидерша, СаIудийн паччахьан а, Эмираташна коьртехь болчу куьйгалхойн а доьзалша Нохчийчоьнан куьйгалхо леррина тIеоьцар гира вайна.\nКхоллаеллачу юкъаметтигаша хоуьйту, маьIна дуйла Кремлна ша Малхбалерчу паччахьашца кхобу зIенаш Кадыровгахула чIагIъян. Юьйцу ши пачхьалкх йоцуш, Къатарехь а, Урдунехь а, Кувейтехь а ю Нохчийчоьнан куьйгалхочун иштта йовха юкъаметтигаш. Пхеа а мехкан дайшца "вежаралла" олучу тIегIане даьлла ду ала тарло цуьнан гергарлонах. Ткъа оцу мехкийн мах, Малхбалехь хьовха, тоъал лекха бу дуьненахь а.\n"Хаттаба оьрсийн мотт асчул эзарза дика буьйцура"\nКадыров Гергарчу Малхбале кхушара виллина дIалестар ду Нохчийчуьра бахархой боьлла сурт. Махкахь олуш ма-хиллара, Москвахьчул дукха хуьлу иза Iаьрбийн пачхьалкхашкахь.\nПутин Малхбале вахар шашах дац, вигархьама ца вигира цо шеца Кадыров а – Iаьрбийн паччахьаша иза муха тIеоьцу, Кремлна шен зIенаш цуьнгахула дIалелор мел пайде ду хьожуш вара Путин, аьлла хета тергамчашна.\nКадыровх векал вен сценарий, цецвала дац, хила мегаш ю, элира "Кавказ.Реалиига" Оьрсийчоьнан Iилманийн академин Малхбаленан талламийн институтан лакхарчу Iилманан белхахочо Рощин Михаила. "Оцу агIор стаг даржеваккхар арахьарчу гIуллакхийн министраллехула чекхдолу я тарло президентан администрацино и тайпа лаам дIакъадон а. Оьрсийчоьнан субъектийн куьйгалхойх Кадыров ша цхьаъ бен вацара официалан делегацица, иза лаамза дац", - боху Iилманчас.\nРощина дийцарехь, Эмираташца Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш даима а хилла лан торуш дика, амма СаIудийн Iаьрбийчоьнца ца лелла гергарло, аьлча а, гIоьртина лаьттина юкъарлонаш, иза Вашингтонна герга хиларе терра.\nКадыров: оьрсийн тIеман полицин декъехь Шема хьовсийна бу нохчий\n"Цундела вуно мехала ду Кадыровс СаIудица тесна гергарло. Цо кеп-кепара стратегин юкъаметтигаш тоян аьтто бо. Москвана Эр-Рияд шех тешаш йолу стаг оьшу. Тахана иштаниг нисвелла Нохчийчоьнан куьйгалхо. Иза тидамехь кхобур а ду Кремло. Хенан йохалла Малхбалерчу мехкашка Оьрсийчоьнан президента шен лерина векал хьажо а мега Кадыров", - билгалдаьккхира эксперто.\nШи шо хьалха долийра Кадыров Малхбале Оьрсийчоьнан векал хьажош ву боху къамел, Путина пресс-конференцехь шена Малхбалехь леррина векал оьшу, аьлча. Оьрсийчоьнан президента элира хIетахь, Нохчийчохь ву и болх мелла а лакхабоккхунболу стаг. "ЦIе ю цуьнан Кадыров", - билгалдаьккхира цо.\nТкъа ша Кадыровс, RT Arabic телеканало оцу хьокъехь шега хаттар дича, элира, шена Нохчийчоьнна коьртехь бен ца го ша, амма кийча ву пачхьалкхан куьйгалхочо дина муьлхха а омра кхочушдан.


Шекъано яздинарг замано дойур дац\nТахана электронни г1ирсийн зама елахь а, книгаш йоьшурш, цаьрца бала болу кегий нах к1езиг бац вайн. Къаьсттина кегийрхоша тидаме оьцу динца йоьзна йолу литература. Амма, вайна ма-хаара, церан чулацам тайп-тайпана хуьлу.\nИ бахьана долуш г1опастахь гучуйовлучу книгийн чулацаме хьоьжуш, шайн литература гочйеш, иза арахоьцуш болх бу д1ахьош Нохчийчоьнан бусалбанийн динан урхаллехь. Цу хьокъехь «Ан-Нур» газетан корреспондентан къамел хилира муфтин г1оьнча волчу, типографин отделан куьйгалхочуьнца Эдельбиев Исламца.\n– Ассаламу 1алайкум, Ислам. Де беркате дог1ийла хьан.\n– Ва1алайкум ассалам. Дела реза хуьлда хьуна а.\n– Ислам, дуккха а хан ю Нохчийчоьнан бусалбанийн динан урхаллин типографи дик болх беш схьайог1у. Шайн балхах лаций дийцахьа жимма.\n– «Отдел полиграфической деятельности» аьлла кхоьллина яра х1ара отдел 2015-чу шарахь. Вайн махка йохьуш йолу исламски литература вайн динца нийса йог1уш ю, яц хьожуш, йохка а, яржо а мегар ду я дац олий сацам беш болх бора оха цу хенахь. Цул т1аьхьа кхечу регионашкахь арахецна йолу книгаш церан изданийн пурбанца арахеца йолийра. Иштта и болх бора нахана пайде йолу литература хилийтаран 1алашонца, х1унда аьлча вайн книгаш гочъеш арахоьцу отдел кхуллуш бен яцара. Ткъа вайна ма-хаара, исламски литература гочъеш арахецарх ца тоьу, иза арахецале цу т1ехь бан безаш кхин дуккха а болх хуьлу.\n– Х1инца аш кхузахь беш берг х1ун болх бу?\n– Таханлерчу дийнахь оха болх беш бу г1арадевлла девзаш долу жайнаш т1ехь долу гулам вовшахтухуш. Цул совнаха ,1аьрбийн маттера оьрсийн матте цхьацца галъевллачу тобанех лаьцна долу хаттарш гочдеш, уьш вовшахтухуш беш болх бу. Иштта исламски юриспруденцих лаьцна, къаьсттина студенташна, кегий жайнаш ду кечдеш.\n– Нохчийн матте гочйой аш и литература?\n– Нохчийн матте йоккхуш мелла а дукха хан оьшу, нийса дешнаш лоьхуш, стилистика нисйеш, корректировка еш. Бакъду, иза хала ду бохуш ца еш ца 1а тхо. Арахеца кечдеш жайнаш ду тхан нохчийн маттахь а.\n– Шайн книгаш, жайнаш нахана д1аса муха даржадо аш?\n– Оха кхузахь еш йолу литература йохка еш яц. Иза оха дукха хьолахь школашкахь болх беш болчу 1еламнахана а, дин т1еэца баьхкинчарна а ло. Наггахь кхечу регионашкара кехаташ дог1у маьждигаш чу йилла а, чубоьхкинчу нахана, кегийчу нахана д1асаекъа а литература йоуьйтура ярий олий. Иштта, ящикаш чу а йохкий, почтехула царна йохьуьйту. Цхьацца динца йоьзна д1ахьош йолчу мероприятешкахь д1асайоькъу. Оцу тайпана уьш яржор хуьлу тхан.\n– Езачунна муфтияте веана ехчахьана аш лур йолуш ю-кх муьлхха а литература?\n– Дера лур ю-кх. Кхуза схьа а веана суна х1ара книга езара аьлчахьана. Бен дац, бусалба велахь, я вацахь. Муьлххачу а хаттарна т1ехь жоп долуш литература вайн йолуш ю, цхьанхьа а леха ца оьшуш.\n– Ислам, вайн къамел дерзош вайн динца йоьзна литература яц бохуш, кхиниг чу йохьуш болчаьрга х1ун эр дара ахь?\n– Бусалба динехь лоьхучунна 1илманан декъехь тоъал оьшуш йолу литература вайн йолуш ю. Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дахарх лаьцна, тарикъатах лаьцна, иштта цхьацца шеко йолчу хаттаршах лаьцна, ламаз 1амош книгаш ю хаа лууш волчунна. Иштта оцу тайпана кечйина 54 книга ю вайн.\n–Дела реза хуьлда хьуна, Ислам. Дала аьтто бойла шун кхид1а х1ара болх иштта д1акхехьарна т1ехь.\n– Амин. Дала аьтто вайн массеран а бойла.\nОбновлено (22.11.2017 20:23)


Юьхьанцарчу классашкахь хьиджаб лелор дихкина Австрехь\nЮьхьанцарчу классашкахь хьиджабаш лелор доьхкуш низам тIеэцна Австрин парламенто. Курц Себастьянан пачхьалкхан халкъан парти а, Австрин аьтто радикалан маршонан парти а тIетайна низаман проектна. Документ тIехь билгалдаккхарца, динан, йа идеологин корта хьулбен духар ду дихкинарг. Дехкар хьакхалуш дац жуьгтийн кипех а, берийн коьрта туьллучу сикхех а. Цара коьртара месаш къайла ца йоху.\nАвстрин Iедалша кхоазза парламенте листа кховдийнера и низаман проект. Документна тIетайначу депутаташна хетарехь, оцу низамо гIо дийр ду бусулбачийн зудаберашна Австрин юкъараллехь интеграци ярехь. Оппозицин векалша дIахьедина, Iедалхоша айинарг популизм ю, оцу некъашца луьстуш дац интеграцин а, дешаран а хеттарш аьлла.\nНагахь санна тIеэцна низам ца лардина меттиг нислахь, 440 евро гIуда тохар юкъадалийна. Конституцин кхелехь латкъамбан таро ю оцу низаман. Парламентан сацам шаьш къовсур бу аьлла хIинцале а дIакхайкхийна Австрерчу бусулбачийн диаспоро. Царна хетарехь, низамо латториг дискриминаци ю бусулба нахаца.\n2017-чу шеран ГIадужу-баттахь дуьйна болх беш ду Австрехь нах гуллучу меттигашкахь юьхь хьулъяр доьхкуш тIеэцна низам.


www.islamannur.org - 219-гIа дакъа\nШаIбан беттан хьалхара ах дакъа чекхдаьллачул тIаьхьа Рамадан баттал хьалха марханаш кхабар (массарна а) дихкина хиларан хьокъехь - ша хьалха кхаба долийна долу марханаш кхиндIа а кхобуш воцучунна а, я ша гуттар а кхобуш долу марханаш оцу ханчохь нисделла воцучунна а, нагахь цуьнан оршот дийнахь а, еарин дийнахь а марханаш кхобуш Iадат хиллехь\n1224. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьаммо а Рамадан (бутт) болабалале цхьа де я ши де хьалха марханаш кхаба дола ма дойла, нагахь стаг шен Iадатехь кхобуш хилла долу марханаш лардеш вацахь: ткъа цо дIакхобуьйла оцу дийнахь шен марха» (Бухари: 1914, Муслим: 1082).\n1225. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Рамадан бутт (тIекхачале) марханаш ма кхобуьйла аша. Шайна и гича - марханаш кхаба (дуьйлало), шайна и ца гича - марханаш кхабар саца а де. Нагахь и ган тар ца луш, стигал мархаша дIакъевлина елахь - дуззий ткъе итт де (кхаба)» (хIара хьадис Тирмизис далош ду: 688, ша аьлла волучу «хьасан, сахьихь» хьадис ду).\n1226. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ШаIбан (бутт) ах биссиича марханаш ма кхаба» (Тирмизи: 738, цо аьлла хIара «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду).\n1227. Абу ал-Йакъзан Iаммар бин Ясира (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Шен шеко йолучу дийнахь марха кхаьбна верг - Абу ал-Къасимна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iеса хилла ву» (Абу Дауд: 2334, Тирмизи: 686, цо аьлла хIара «хьасан» даржехь хьадис ду).\n Вуьшта аьлча: «Шайна схьакхетта бутт гича».


Деши доккхучу метте кхача дагахь хилла Африкехь байина журналисташ\nМарсхьокху-бутт 02, 2018\nЮккъерчу Африкин Республикехь байина Оьрсийчуьра журналисташ дагахь хилла "Путинан кхачакечбархочуьнан Пригожин Евгенин ю бохуш йолчу компанино деши доккхучу метте кхача дагахь, хаам бо Маршо Радион оьрсийн сервисо.\nТовбецан-баттахь Африкерчу Africa Intelligence зорбанан гIирсо хаам бинера, Оьрсийчоьно Юккъерчу Африкин Республикан Iедалшца барт бина Ндассима олучу меттехь деши даккха аьлла. Иза деш цхьа биллам бара – цу регионехь къепе хIоттор.\nЦу меттехь болх бан безаш хилла, Africa Intelligence-о дийцарехь, Оьрсийчьрчу "М-Инвест" компанино кхоьллина йолу Lobaye Invest компани. Шен агIор "М-Инвест" йоьзна ю "Вагнеран ЧВК" олучу долахь йолчу тIеман компанин долахо ву бохучу Пригожинца.\nAfrica Intelligence-о чIагIдарехь, "Вагнеран ЧВК-н" эскархой Lobaye Invest-на болх беш бу, деши доккхучу меттигашка кхоьхьуш болу гIирс ларбеш.\nДжемал Орхан а, Расторгуев Александр а, Радченко Кирилл а вийна Товбецан-беттан 30-чу дийнахь.\nБолчу хаамца, цу дийнахь уьш Бамбари гIалахь цхьаьнакхета дагахь хилла, Оьрсийчьурчу тIеман инструкторех лаьцна а дуьйцуш, Ндассимехь филм йоккхуш журналисташна накъосталла дийр ду аьлла волчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан структуран белхахочуьнца.\nДжемал а, цуьнан ши накъост а новкъаваьлла хилла цу стагаца цхьаьанкхета ваха, амма, хууш доцучу бахьанашца, кхечу метте вахана.\nУьш кхалхар муха хилла а билггал хууш дац. Цхьана версица журналисташ байина цьаргахь йолу хIуманаш дIаяхар Iалашонца, уьш тIехь болчу машенна, кIело а йина, герз а тухуш.\nКхечу версица журналисташ тIехь болу машен леррина сацийна хилла, уьш, охьа а биссийна, лебина, цул тIаьхьа байина.\nИштта хууш дац, журналисташ дIабуьгуш хилла машенлелорхо дийна муха висина. Шаьш кхалхале цхьа де хьалха Джемал а, Расторгуев а, Радченко а гIоьртина Оьрсийчьура эскархой мехах цу махкара къоман гварди Iамош болчу Беренгохь йолчу тIеман базе кхача.\nАмма журналистийн иза дан аьтто ца баьлла, Юккъерчу Африкин Республикан тIеман министраллера бакъо ца хилар бахьана долуш.\nФСИН-н исс белхахочо йиттинчу Цагалаевн гIуллакх кхеле кхачийна\nIАДАТАН материалаш экстремистийн лерийна кхело\nДепортацина а, репрессешна а дуьхьал митинг дIаяьхьна нохчаша Венехь\nВовшехлетта ши полисхо балхара дIаваьккхина Дагестанехь\nОьрсийчохь мел кIезиг а 30% алсамдевлла кхаьънаш эцарца зуламаш\nЕвроперчу гергарчаьрга салам дахьийтина меттигера ши вахархо лаьцна Нохчийчохь\n"Кадыров ца хестор а хета зулам дар". Нохчийчохь лелочу репрессийн логика\nНохчашна гIело йийриг? Муха "эшна" Туркойчоьнца яхье ваьлла Кадыров\n"Шу адамаш а ца хета тхуна ". Шена резабоцчу гIалгIашца къийсало Кадыров\nКадыровхоша Ичкерин символшна дуьхьал рейдаш яр\nСалтичунна кхел йийр ю скульптурина тIара тохарна\nКъилбаседа Кавказан бахархойн аьрзнашкахула сацамаш бина ЕСПЧ кхело\nУрдунерчу нохчаша сий дон маьршачу Ичкерин символийн


"ШариIатан полици" маьршаяьккхина Германехь\nЛахьан-бутт 22, 2016\n"ШариIатан полици" тIе яздина цIехо-можа жилеташ йоьхна, урамашкахь богIу-боьлхучаьрга имдилла бохуш, кхайкхамаш бинчу исламхойн тобан декъашхой маьрша баьхна Германерчу кхело. Ткъа цу тобан куьйгалхо террорхошна гIодарна шеконашца набахтехь кхобуш ву.\nШи шо хьалха немцойн юкъараллехь вуно йоккха IалагIож иккхинера, Германин Малхбузехь Iуьллучу Вупертал гIалахь иттех кегирхоша шаьш шайха „ШариIатан полици“ аьлла цIе а тиллина, шайна тIе и йоза яздина йолу можа жилеташ а йоьхна, урамашка бевлча.\nЦигахь цара воьду-вогIург сеца а веш, къаьстина, тIехьажарехь бусалба орамаш долуш хила мега аьлла шайна хетарг, некъахошка бусалба дине юхаберзаре кхайкхамаш бора.\nТуьканашкахь а, гIалин майданашкахь а карахь корта бахон маларш карахь долчаьрга а, кафешкахь а, ресторанашкахь маларшца хIума кхоллуш Iачаьрга а, дискотекашкахь я буьйсана сакъоьручу клубашкахь а нахана тIе а оьхуш, цаьрга им дилларе а кхойкхуш, царна даIаваташ а деш, жоьжахатин цIарца царна кхерамаш а туьйсуш, леллера шаьш моралан эвлаяаш лоруш болу кегирхой.\nХIетахь юкъараллехь йоккха гIовгIа елира церан леламаш бахьана долуш. Германин бахархоша латкъамаш бира бакъйолчу полице, ткъа хаамийн гIирсашкахь дека долийра, Германи хIинца шарIан низамашца ехаш ю я кху махкахь цкъачунна хIинца а меттигера конституци нуькъалехь ю боху хаттар.\nШариIатан полици ша шех олучу тобан куьйгалхо а, декъашхой а муьлш бу сиха гучуделира. Полицина хьалхехь дуьйна кега-мезгачу къепедацаршца гIарваьлла волу им диллина немцо, 20 шо долу Свен Лау хиллера цу тобане коьртехь.\nЦкъа хьалха вевзаш волчу даIаваташдархочуьнца Фогел Пьерца а, кху деношкахь Германехь низамца йихкинчу „Бакъдолу дин“ цхьаьнакхетараллин куьйгалхочуьнца Абу Наги ИбрахIимца а доттагIаллехь хилла.\nЦул тIаьхьа цу шинца а ийгIа а ийгIина, исламхойн могIаршлахь ша шена къаьстина карьера ян араваьлла волу и жимстаг полисхоша террорхошца зIенехь хиларна шеконашца толлуш хиллера хьалхехь дуьйна.\nДукха хан ца елира тIаккха, Iедалхоша Свен Лау а, цуьнан накъостий а лаца. Уьш лацаран официале бахьана – цара Iедалан белхахой, аьлча а, полисхой шаьш долчуха кеп а еш, Iедалан белхахойн духарех тардеш шайна духарш – белахйухкарш - а йина, маьршачу нахана новкъарло яр дара.\nТкъа 7 стагах лаьттачу тобан куьйгалхочунна цул совнаха бехке диллира, иза Шемарчу JAMWA, я вуьшта аьлча а Dschaisch al-Muhadschirin wal-Ansar тобанна гIо деш хилар.\nХIинца оршот дийнахь Вуперталерчу кхело бина сацам Германехь дукха нах цецбохуш бу. Тобанера массо а ворхI стаг кхело маьрша ваьккхина, шайна дуьхьал теттинчу бехкех цIан а веш. Харц униформа лелорна кхеле озийна болчу кегирхошна гIуданаш тоха бакъо луш йолу низам Германехь дац бохург далийна кхелахоша шайн сацамна бух балош.\n„Цхьа а низам дац вайн махкахь ишттачу хьолехь нахана дуьхьал даккха. Цундела цу кегирхошна хенаш тохар харц хир дара“, - аьллера кхелахочо шен сацам дIакхайкхочу хенахь.\nБакъду, кхин дIа а набахтехь витина тобан куьйгалхо Свен Лау, цунна дуьхьал кесталгIа шена къаьстина процесс йийр йолуш ю, террорхошна белшашгIортор хьокъехь.\nХьахон догIу, Iедалхоша шайн тоба лаьцначул тIаьхьа Свен Лаус ша шаьш лелийначунна дохковалар гайтина хилар. Леринчу видеокхайкхамехь цо элира хIетахь: „Ас мукIарло до, оха тхайн акцина хаьржина хилла йолу цIе провокативе яра. Иза тхан гIалат дара, хетарехь“, - аьлла.\nЦу юкъана Германехь масех де хьалха низамца йихкина йолчу „Бакъдолу дин“ цхьаьнакхетараллин гараш Австрехь а, Швейцарехь а хиларна, цу шина пачхьалкхехь а ю кху деношкахь и цхьаьнакхетаралла а, цуьнан жигараллаш а ехка езаш боху дискуссеш дIайоьлхуш.\nДжихадхойн а, радикалечу исламхойн а боламаш толлуш Венерчу университетехь болх беш волчу Iилманчас Шмидингер Томаса дийцарехь, цкъачунна Австрехь „Бакъдолу дин“ цхьаьнакхетараллин гарийн леламаш кIирбеллачу тергонехь латтош ду Iедал, амма цуьнан жигаралла ехка бахьана хIинца а карийна дац.\nШмидингер: „Австрехь цхьа официале цу цхьаьнакхетараллин маша бац. Амма церан информацин структураш ю Австрехь хилла а ца Iаш, Швейцарехь а, массо а немцойн мотт лелачу мехкашкахь а, царел арахь а.\nДелахь а, Германехь и цхьаьнакхетаралла йихкинера аьлла и бохург дац Австрехь а иза йоьхкур ю бохург. Полицин векало тахана дIахьедира цу хьокъехь, шаьш и тобанаш тергал еш а ду, цкъачунна амма гIудане леламаш гучубевлла бац шайна аьлла“.\nЦу юкъана, Германехь „ШариIатан полици“ ша шех олучу тобан декъашхой гIуданаш маьрша битаро цеце йина юкъаралла а, хаамийн гIирсаш а. „Цхьа пайдабоцу берийн ловзар цара лелийнарг долчуха кхело и нах мукъабитар догцIеналла ю.\nВайн юкъараллин бух цхьанге а ласталур боцуш хилар гайтар мехала хIума ду.\nВай кхеташ хила деза, цуьнан дуьхьалончаша шайн ка дол-долучу гIирсах пайда оьцийла, и бух гIелбан гIерташ“, -аьлла яздинера цу хьокъехь тIеIаткъамечу немцойн Франкфуртер Аллгемайне Цайтунг газетано.


ТIемалой хIаллакбарх нохчийн лаьмнашкахь кест-кеста ловзу Оьрсийчоьнан эскарш\nКъилберчу тIеман гонера 200 гергга гIагIадиллина машенаш а, 500 сов салтий а балийнера Нохчийчу "низамехь йоцу гIеранаш хIаллакьярх" ловза кху деношкахь.\n"ГIагIан эскаро бехха некъ бира тIеман полигоне, ломан хьелашкахь Iемира дуьхьалонан барамаш дIабахьа, кегийчу гIеранашца тIом бан. Iамораш дерзочу муьрехь эскархошна гайтира, муха лоьцу гоне, хIаллакбо тIемалой.\nСалташа Iаморашкахь пайдаэцна цхьана эшшара алсам хIоьънаш тухучу реактиван ситеманех а, артиллерех а", - хаамбина прессе Нохчийчуьрчу тIеман комендатурин векалша.\nIамораш кечдеш хIоттийна кеп иштта яра: тIемалой гIерта Оьрсийчоьнан эскарера меттиг дIаяккха, амма уьш "гонелоцу, хIаллакбо". Карахь дайн герз бен доцчу "тIемалошна" кочаршкахь тIедетта "Гвоздика" олучу яккхий-тоьпан хIоьънаш, артиллерин "Град" герз. Хилла Iамораш оцу суьртахь довзийтина шинарийдийнахь Къилберчу тIеман гонан сайто.\nДукха хан яц хIинцца дирзинчу Iаморел хьалха изза барам нохчийн лаьмнашкахь дIабаьхьина – ши кIира, кху беттан 9-чохь. Цигахь, "ваьлла а лелаш, минанаш кхийсар" карадерзош вара яккхий-тоьпийн дакъошкара 400 эскархо.


Гуьржийчоь -- Оппозицин лидерш Тбилисехь гулам дIахьош, 30Оха2011\nГуьржийчурчу оппозицино кхайкхам бина шайн махкахошка Кхаарин дийнахь Саакашвили Михаил президентан даржера вохо леринчу дуьхьалонан акцешка арадовла, аьлла.\nДаханчу кIирандийнахь Тбилисехь полици дIасалахка гΙоьртира демонстранташ, резинкин даьндаргаш а етташ, бIаьргех хиш оьхуьйту газ а хоьцуш. Рейтерс-агенталло бинчу хаамца, шоьтан дийнахь верриг а оцу дуьхьалонан акце араваьлларг I0 эзар сов стаг вара. Цара бехке во Саакашвили Михаил махкахь авторитаран режим хIотторна.\nШоьтан сарахь Гуьржийн Юкъараллин Телевизионо кхочушдира митинге арабевллачу наха доьхург. Телеэфирехь гайта долийра оппозицин лидерша цу митингехь ден къамелаш. Шайн агIор оппозицин лидерш юхабевлира, телевизионан хIусаманна штурм ца еш. Цу хенахь и гIишло ларъеш лаьттара полицин дакъош.\nКхин башха къепедацарш ца хуьлуш, митинг лаьттира сахиллалц. Амма Iуьйранна бархΙалгIачух ах даьлча цхьа инцидент иккхира. Манифестаце арабевллачу нахана ца тайначух тера дара, чохь полицин белхахой а болуш, схьайогIу машен. Цара, тIелатар а дина, шайн карахь йолчу байракхийн гIожмаш йиттира оцу машенна тIе, цуьнан хьалхара куьзга а дохош.\nТелевизионан кертара араваьлла массийтта бIе полицин белхахо, резинкин даьндаргаш а етташ, бIаьргех хиш оьхуьйту газ а хоьцуш, дIасалалла гIоьртира митинг.\nIаьрбийн мехкашкахь Iедалшна критика ечу наха дегнаш иракарахIит-тийна болу Гуьржийчуьра оппозицин декъашхой сатесна бу шайн махкахь а Iедал хийца аьтто бер бу шайн, аьлла\nЦу хиламан бахьана шайн-шайн кепехь туьду шина а агIоно. Гуьржийчоьн Чоьхьарчу ГIуллакхийн Министраллан информацин а, аналитикан а департаментан куьйгалхочо Утиашвили Шотас дийцарехь, цунна бехке бу дуьхьалонан акцин декъашхой:\n«Массийтта демонстрант гIоьртира полицин машен йохо а, цу чохь хиллачу нахана етта а. Цул тIаьхьа, царна дуьхьало еш, резинкин даьндаргех пайда эца дийзира тхан. Iаьрбийн мехкашкахь Iедалшна критика ечу наха дегнаш иракарахIиттийна болу Гуьржийчуьра оппозицин декъашхой сатесна бу, шайн махкахь а Iедал хийца аьтто бер бу шайн, аьлла.»\nСаакашвили ша а веара Iедале 2003-гΙчу шарахь «розийн революци» хилар бахьана долуш. Амма цхьа хан яьлча цуьнан накъосташна а хетаделира, иза дерриг а Iедал шен кара эца гIерташ ву, аьлла.\nМалхбузено къобалдира Саакашвили президент харжар, амма цо емал дира 2007-гΙачу шеран Лахьан-баттахь цо митинг дIасалаллар а, цул тIаьхьа оппозицин зорбан гIирсашна дуьхьал репрессеш яр а. Амма цу хенахь оппозицин аьтто ца белира Саакашвили даржах вохо.\nДукха хан ялале Саакашвили Михаил юха а президент хаьржира Гуржийчохь. Вуно доккха зен хилира цунна Марсхьокху-баттахь Оьрсийчоьнца хиллачу 5 дийнан тIамехь Гуьржийчоь эшар. Москохахь, хьул а ца деш, кхайкхамаш бо, Саакашвили даржера дIаваккха, бохуш. Ткъа Оьрсийчоьн куьйгалхоша массийттаза тIеэцна гуьржийн оппозицин лидерш.\nТбилисехь хиллачу митингехь йистхуьлуш Гуьржийчоьн Парламентан гIаьнтда лаьттинчу Бурджанадзе Нинос кхайкхам бира оппозицин декъашхошка, цхьанакхета, аьлла. «Режим кестта южур ю,» -- элира цо.\nГуьржийчоьн ТIеман министр Ιийначу, гуьржийн Iедалша лоьхуш а волуш, Парижехь вехачу Окруашвили Ираклис дош делла кхаарин дийнахь ша махка цIавоьрзур ву, аьлла.\nШен ваIда дан йиш ю шина хIуманна тIехь. Ша билггал Гуьржийчохь а хир ву Стигалкъекъа-беттан 25-чохь, и де тIаьххьара а хир ду карарчу хенахь цигахь долчу Iедалан, элира Окруашвилис «Маестро» цΙе йолчу гуьржийн телеканалехь.\nШен агIор Гуьржийчоьн Чоьхьарачу ГIуллакхийн Министралло дагадоуьйту Гуьржийчоьнан кхело Окруашвилина ехха хан кхайкхийна хилар, хоуьйту, нагахь санна иза Гуьржийчу вагIахь, ша и дIалоцур хилар.\nГуьржийчоь -- оппозицин митингаш


"Массарна а евза Европан кхел". Цига яздечу аьрзнийн рекордсмен ю Оьрсийчоь\n"Iазапна дуьхьалоечу комитето" Нохчийчуьрчу Абдулмежидов Iабдул-Хьалиман цIарх арз дахьийтина Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле. Цунна тIехь гIело латтийна полицино, амма талламчаша шайга пхьоьазза дехча а ца айдина бехктакхаман гIуллакх.\nШа болх бечу Шеларчу психоневрологин интернатера лаьцна, дIавигина полицино Абдулмежидов, цо дийцарехь, 2017-чу шеран Дечкен-беттан 13-чохь.\nЦунна, полице дIавигича, мссийтта сахьтехь йиттина, тIехьажийначу видеокамери чу Шемарчу эмирна байIат де бохуш. Хиттина цунна бевзачу нахах лаьцна. ТIаккха Соьлжа-ГIаларчу Кадыров Ахмадан цIарх йолчу полке вигина, цигахь етташ, дареш даьхна тIемалойн тобанах хиларх тоьшаллаш дохуш. Абдулмежидовс бахарехь, диъ кIиранах гергга кхаьбна иза нах чохь латточу цIенна бухахь, полкехь.\n"Шина баттахь, кхечарна а санна, етташ кхебира со, ток йиттира. Лецна латточу 16-18 шо долчу кегийнахе а еттийтира чохьбохкучарна ток. Юуург кхоалгIачу дийнахь бен ца елира суна – баьпкан ши цастар. Ерриг а хенахь луш дерг дара изза ши цастар а. хи а, я цуьнан метта чайнах тера цхьа кочалла", – дийцина "Iазапна дуьхьалоечу комитете" Абдулмежидовс.\nШина баттахь, кхечарна а санна, етташ кхебира со, ток йиттира\nИза лаьцна хиларх документаш Зазадоккху-беттан 25-чохь бен ца хIиттийна. Оцу юкъанна цуьнга, цо дийцарехь, кехаташ хIиттадайтина ша шен машен цхьана полисхочунна юхку, аьлла, цул тIаьхьа тоьшаллин кехат а даьккхина, ахча ша схьаэцна, аьлла. Адвоката медицинан экспертизе кхачийна Абдулмежидов – кехаташа тоьшалла до цуьнан коган кIожица "ток йиттича бен хуьлуш доцу" моьнаш ду, аьлла.\n2018-чу шарахь Абдулмежидов тIемало хилар тIечIагIдеш кхело бинчу сацамца 8 шо 4 бутт хан а тоьхна, набахте хьажийна иза. Ткъа цунна гIелояр талла а ца теллина.\n"Деккъа дIа ирс доцуш хилла"\nПхьоьазза дехча а ца айдина еттарх лаьцна бехктакхаман гIуллакх\nКъилбаседа Кавказерчу "Iазапна дуьхьалоечу комитетан" филиалан куьйгалхочо Пискунов Дмитрийс дийцира Кавказ.Реалии сайте Шелахь 20I7-чу шеран Дечкен-баттахь хиллачу лецарийн хьокъехь. БIеннашкахь лийцира нах хIетахь, боху цо. Абдулмежидов "ирс доцуш хилла", иза а нисвелла царалахь.\nМассо а набахтехь, изоляторехь ду цига арз муха яздо гойту кехаташ-масалш\nПискуновс билгалдоккху Оьрсийчоь изоляторшкахь, набахтешкахь шаьш хьийзорах лаьцна наха Европан кхеле кхоьхьуйтучу аьрзнийн дуккхаллица дуьненан лидер хилар.\nХьелаш – "ша Европехь санна"\nМоскварчу Юкъараллин Тергамбаран комиссин декъашхочо Мельников Алексейс бахарехь, Европан кхеле Оьрсийчуьра дукха аьрзнаш кхачар дозу пачхьалкхехь адвокатийн система дика болх беш хиларца.\nХIора баттахь цхьацца регионерчу набахтийн хьаькам ву чувуллуш\n"Ас тергалдина, ала ду вайн лахарчу тIегIанера адвокатура дика хиларх лаьцна. Пачхьалкхан уггаре генарчу маьIIехь а хаьа Европан кхел хIун ю. Массо а набахтехь, изоляторехь ду цига арз муха яздо гойту кехаташ-масалш. Латтадл таIзарш Оьрсийчоьнан цхьацца меттигашкахь, амма иза тергамехь ду. ХIора баттахь цхьацца регионерчу набахтийн хьаькам ву чувуллуш", – дийцира Мельниковс.\nЦунна гарехь, Оьрсийчуьрчу талламан изоляторшкара хьал Европерчу хьелашка кхоччуш ду. Амма ледаро ду лецначарна дарба кхачорца.


Сочера Олимпийн ловзарш тIекхочуш а долуш, Оьрсийчохь адамийн бакъонаш ларъярх лаьцна рапорт арахецна дуьненаюкъарчу Amnesty International организацино. Цу документ тIехь дуьйцуш ду бакъонашларъярхойн саготта дойтуш долу хаттарш.\nЦул сов, цу тIехь далош ду адамийн бакъонаш йохоран масалш. Amnesty International организацин белхахоша дийцарехь, тIаьхьарчу хенахь президенто Путин Владимира, тIе куьг а таIийна, цхьамогIа «репрессиван низамашна», Оьрсийчохь маьрша гуламаш барна а, хетарг аларна а, кхечу тайпана ойланаш йолуш хиларна а Iаткъам беш долу.\nЦу документан авторша билгагдаккхарехь, 2011-чу шо чекхдолуш дуьйна Москох а, цунна гонаха а эзарнаш адамаш дIалийцира, 100 сов дуьхьалонан акци дIасалаьллира, я дIаяхьар дихкира Iедалша, цу низамашна тIе а тевжуш.


Евромайданахь байъинарш дIабухкуш ю Украина\nДечкен-бутт 23, 2014\nУкраина -- Днепропетровск, Киевехь байъинчеран сий деш вовшахтоьхна цхьанакхетар, 22Деч2014\nДечкен беттан шолгIачу дийнахь Евромайданехь жима ши стаг вийна, протестахошна а, Iедалан сацамашна дуьхьало ян арабевллачу нахана а, полицина а юкъахь ира тасадаларш дуьйладелча. Маршо радионан корреспонденташа Рацыбарска Юлияс а, Выхорка Франак а, Синделар Дэйзи а ю, дукхах болчу патриоташа «бакълболу украинхойн патриотийн васташка» хьовсуш.\nУкраинин Iедалша урамашкахь митингаш дIаяьхьар доьхкуш долу низам къобалдеш бинчу сацамо боккха бохам бина цу махкахь. Киевера Евромайданахь лаьттачу дуьхьалончийн могIарера ши жима стаг вийна, полицино диттинчу герзаша. Царах цхьаъ эрмало ву Нихоян СерхIий, важа беларус ву Жызневски Михаил.\n21 шо хилла Нихоян, Днепротпетровскана уллерчу Березновативка-эвлан вахархо вара. Дийцарехь, цуьнан да-нана 1992-чу шарахь Ломан-Карабахера Украине кхелхина хилла, СерхIий дуьненчу валале шо хьалха.\nЦуьнан дас Гарик дийцира маршо радионе, Евроамайдане иза ца вахийта чIогIа хьаьвсинера шаьш, бохуш. Новкъа валале цуьнан депресси хилла, шен тIехьийза йоIаца дIасакъаьстинчул тIаьхьа.\n«Иза цхьаммо а тIетеIош-м вац цига ваха,» аьлла хаьттира оха. «Цхьа а вац шега хIумма бохуш. Сайна луъуче ваха йиш йолуш ву со», аьлла жоп делира цо. «Маж йитира цо. Зудабераца цхьа юкъаметтигаш йоьхна лелаш волуш, интернетехь цхьа йоI евзина, цуьнца дIаса яздан волавелча, шолгIачу дийнахь хьала гIаьттина, иза новкъа велира», бохуш дийцира цуьнан дас.\nЖигархоша дийцарехь, Евромайданахь гIарол деш а, дечиг доккхуш а, белаш тIе эрмалойн байракх тесна лелара СерхIий.\nДукхах болчу Евромайданан гIортор ечара видео яржийна, Украинан байтанчо Шевченко Тараса язъйина йолу «Кавказ» байт цо йоьшуш.\nШевченкон 200 шо кхачар билгадаккха кечам беш, цунах лаьцна видеош йохучу Проскурниа СерхIийс дийцира НихIоянан харизмо шена бинчу тIеIаткъамах лаьцна.\nПроскурниа: «Воккхавевеш реза хилира иза тхан проектехь дакъа лаца. Соьга хаьттича, иза башхалла йолуш хIума дара, хIунда аьлча, украинхойн мотт чIогIа дика буьйцуш волу эрмало вара иза. Продюсеро саннаа аса бина хьехамаш кхочушбира бира цо буьззинчу барамехь. Оцу видеоклипо иза вовзийтира. ХIинца, халахеташ делахь, тхан проектан коьрта коьрта видео ю иза.»\nКхечу хьажархоша, масала, шеконе диллина иза Евромайданахь цIенчу даггара лелаш хилар. Масех журналисто а, блоггеро а иза шеконе дуьллуш яздина, иза ахчанна дуьхьа вахана хилла я, аьтто-агIоран террорхо ву, Эрмалойн Либералан боламо Iама вина, вахийтина волу, бохуш.\nЦара цхьа а, хIара ду аьлла тоьшалла ца даладо цу къамелан бухе дахка. Масала, болггеро Филипс Грэхема НихIоянан Вконтакте тIера агIонна тIе тидам бохуьйту. Цигахь лаьтта НихIоян тIеман барзакъ дуьйхина а, карахь тапча йолуш а ву. Цкъ-цкъа цуьнан карахь эрмалойн байракх ю.\nИза харцдо НихIоянехьа болчара. Эскарехь декхар дIалуш цо даьккхинчу шарахь даьхна сурташ бу боху цара уьш.\nЕвромайданехь митингашкахь лаьттачарна лоьрийн гIо латточу Мусий ОлехIана тIе а тевжаш, «Киев Посто» дуьйцу, НихIоянна диазза коьртах а, вортана а тапча кхетта, бохуш.\nТкъа Украинан Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло керстадо, Iедалан ницкъаша бакъболу тIеман патарманаш лелийна, бохург. Царгахь ризаьнкан патарманаш бен дац, боху цо.\nЕвромайданахь вийна волу шолгIа жимастаг беларус ву Жызневский Михаил. 2005-чу шарахь беларусера дIавахана хилла иза, Украинехь политикан бахьанашца тхов-кIело еха.\n20 шо хилла Жызневский, коьртах кхеттачу герзах велла ву. Украинан латта тIе ваьлчхьана дуьйна УНА-УНСО олучу, Оьрсийчоьнан тIеIаткъамна чIогIа дуьхьал йолчу организацин декъашхо вара иза. Цу организацин декъашхоша маршо радион Беларусин сервисе дийцина, «иза майра а, хьекъале а» вара, УНА-УНСОн декъашхойх гурра а жигара векал а вара Евромайданехь, бохуш.\nЦу организацин лидерх цхьаъ волчу Карпуьк Мыколас аьлла, «иза ма-варра турпал вара. Украинан къомо цунна догIу сий дийр ду».\nЦхьамоггIа дуьненюкъара организацеша емалдина Евромайданехь адамаш дайъар, бохуш ерзайо шайн материал Маршо ралиднан корреспонденташа Рацыбарска Юлияс а, Выхорка Франак а, Синделар Дэйзис а.\nЧолхе долуш ду Украинера хьал\nБоккхачу бохамна гергаяхана Украина\nЦа теша, адамна уггар кхерамениг - Iедал ду 90 %\nСуна ца хаьа 10 %


Амнисти кхайкхочу низамна тIе куьг таIийна президенто Януковича\nУкраинин президенто Янукович Виктора тIе куьг таIийна дуьхьалонан акцийн декъашхошна амнисти ярх лаьцначу низамна. Цу юкъабогIуш бац луьра зуламаш динарш. Цу документаца а догIуш, 15 де далале манифестанташа мукъаяrrха езаш ю шаьш дIалецна йолу пачхьалкхан урхаллаш.\nЦул сов, Янукович тIе куьг таIийна машаран акцешкахь дакъалаьцначу нахана таIзар дар дIадоккхуш долчу низамана. Хьалхо ПIераскан дийнахь ТIеман министралло кхайкхам бира президенте Янукович Викторе, махкахь хьал дIанисдан оьшуш йолу гIулчаш яха аьлла.\nОццу хенахь интернетехь видео гучуяьлла «Беркут»-ан милцоша дуьхьалонан акцин декъашхошна герз детташ. И видео яьккхина кху беттан 22-чу дийнахь Грущевского урамехь. Оцу дийнахь хилира цу урамехь, 4 стаг а вуьш, чолхе тасадаларш.


ХьаьжцӀа бахана нах Маккана гергарчу Iарафат ломахь. 20Марс.2018.\nСаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхо регионехь мостагIаллин политика лелорна Эр-Риядан нахалахь дикачу агӀор яхана цӀе йожаро а, цо адамийн коьрта бакъонаш цалараро а алсамдоккхуш ду кху шарахь Марсхьокху-баттахь долало ХьаьжцӀа вахар кхочуш ца деш совца, бохуш бусалбанашка кхайкхамаш бечу диндайн а, Iелим нехан а терахь. Мел бехк бу хуьлучунна паччахь хIуттур волчу, ма дарра аьлча, карарчу хенахь а шен кIеначу ден меттана, пачхьалкхана урхалла дечу принцан Бин Салман Мохьаммедан?\nБин Салман Мохьаммед тIаьхьарчу шерашкахь къахьогуш вара, СаIудийн пачхьалкх дуьненаюкъарчу аренехь дикачу агIор гайта гIерташ либералан реформаш еш а, мелла а алсамо гуш-хезаш политика дIахьош а.\nТIаьххьалц пачхьалкхан кеп а, СаIудийн пачхьалкхара дахар а билгалдоккхуш дара цхьаъ бен доцучу низамца – Урхаллан коьртачу низамца. Цуьнца а догIуш, СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкх динан бух тIехь кхоьллина пачхьалкх ю цу мехкан хиллачу хьалхарчу паччахьан Iабдул Iаьзизан бераша а, берийн бераша а шариIатца урхалла деш йолу.\nАмма паччахьана дарже кечвеш волчу принцо Мохьаммеда Iаткъам барца, масала, паччахьо омра дира, махкарчу зударшна машенаш лело бакъо луш – машен лело кехаташ царна дала долийра стохка Мангалан-баттахь дуьйна. Цхьацца гIулч йоккхуш бакъо елира зударшна кинотеатаршка баха а, спортан ловзаршка хьажа стадионашка баха а.\nБин Салман Мохьаммед а(аьтту агIорхьара), цуьнан да паччахь Аль Сауд Салман ибн Абдул-Азиз а\nЦул тIаьхьа Бин Салман Мохьаммеда цIеххьана хаам бира, 2030-гIа шо тIекхочуш хIора шарахь 30 миллион турист тIеэца дагахь ю СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкх аьлла. 2020-чу шарахь СаIудийн Iедалш дагахь ду туризм а, инфраструктура а шоръярна 35 миллиард доллар хьажо.\nУггар хьалха ЦIен хIорда чохь цхьа а адам дехаш доцучу 50 гIайренна тIехь цхьамогIа еза а, хьоле а пляжан курорташ яхка а, ткъа иштта "самукъадоккху кханене кховдийна" NEOM цIе йолу гIала кхолла а дагахь ду СаIудийн Iедалш. Цу гIалахь роботийн урхаллан а, садоIучеран хьашташ кхочушдаран а система а, юхаметтахIутту энергетика а хир ю, ткъа иштта, коьртаниг, шен низамаш а хир ду цигахь лелаш. Iамеркера Лас Вегас эшо езачу оцу ша лаьттачу проектан мах хир бу 500 миллиард доллар.\nАмма и дерриг а тоьаш дац принцо билгалйоккхуш йолу цу мехкан арахьара а, чоьхьара а политика тIаьхь-тIаьхьа мостагIаллан хуьлуш хилар хьулдан. Иза гIорасиз хилира СаIудийн Iедалша адамийн бакъонаш талхош хиларна тIе тидам бахийта гIерта нах дIасовцо.\nСаIудийн пачхьалкх, схьахетарехь, кху дуьнентIехь ша цхьа пачхьалкх бен яц, "Дуьненаюкъара амнисти" санна йолчу адамийн бакъонаш ларъярехула йолчу вовшахтохараллаш шайн дIахаийтаршкахь хьехош ерг, хIора шарахь официалан кепара иттаннаш гуш-хезаш адамашна вен кхелаш еш йолу, гIаланашкарчу маьждигашна хьалхарчу майданашкахь коьртеш дохуш.\nЙеменехь СаIудийн бомбанашна кIеллахь хIора денна леш болчу маьрша бахархойн терахь алсамдаларо а, Истанбулерчу СаIудийн векалаллехь журналист Хашогги (Хашакджи) Джамал къиза веро а, ГIажаричоьнца йоьзначу кризисехь тIаьхьарчу хенахь вуно Iаткъам бан гIертаро а кхин дIа а оьшуш дуй-те цу пачхьалкхана гIортор яр аьлла шеко кхоллаялийтина дукхахенахь дуьйна Эр-Риядан бартхой хиллачу суннатхойн пачхьалкхий.\nСаIудийн пачхьалкх дурриг а дуьнентIерчу бусулба наха ларар дара Ислам динца доьзна, цуьнан политикан а, экономикан а, тIеман а аьттонашца доьзна доцуш. Цу махкахь ю берриг а бусулба наха еза лоруш йолу Макка а, Медина а. Маккахь ХьаьжцIа ду, ткъа Мединехь Масджид Аль-Набави маьждигехь дIавоьллина ву Дела Элча Мухьаммад-пайхамар. ХIора шарахь хьаж деш Маккахь цхьаьнакхета лаххара а 2 миллион 300 эзар бусалба стаг.\nСаIудийн пачхьалкхан куьйгалхойн исламца йолу и уьйр бахьана долуш Iаьрбийн суннатхой бехачу дуккха пачхьалкхийн куьйгалхой хилара Эр-Риядца дагабовлуш динца а, ткъа иштта политикица а доьзначу хаттаршкахула.\n1979-чу шарахь ГIажарийчохь Исламан революци яьллачул тIаьхьа, цуьнан идейш цу регионехь яржарна кхераеллачу СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхо миллиардаш долларш дайира, исламан шен "брендана", вуьшта аьлча "ваххабизмана" кхечу махкашка экспорт яр Iалашонца – уггар хьала маьждигаш деш а, динан-дешаран центраш йохкуш а Британера дIа Индонезе кхаччалц.\nГергарчу Малхбалехь коьрта хила гIерташ, дуккха а шерашкахь болх беш яра Эр-Рияд. ХIинца цу гIуллакхехь баккъалла а цунна кхераме хилла дIахIоьттина ТехIран. Мехкадаьттан экспотёр а, дукхахенахь дуьйна Цхьаьнатоьхначу Штаташца уьйраш латтош а йолчу СаIудийн пачхьалкхана гIортор йора дуккхахайолчу луларчу пачхьалкхаша.\nДелахь а, цхьана хенахь Эр-Риядехь хааделира зама дукха сиха хийцалуш хилар. Гергарчу Малхбалехь а, кхечу бусалба пачхьалкхашкахь а адам дарделла ду Хашогги верца доьзна а, ткъа иштта Йеменерчу хуситашца тIом бечу СаIудийн пачхьалкх коьртехь йолчу коалицино, башхалла а йоцуш, бомбанаш а, ракеташ а еттарна байинчу йеменхойн терахь (2020-чу шарахь иза 230 000 хила мегаш ду) алсамдаларна а.\nСаIудийн хIаваан тIеман ницкъаша бомбанаш етта дарбанан цIеношна а, велларг дIаволла боьлхучу нахана а, берийн школан автобусашна а, зуда ялош вовшакхеттачу нахана а тIе. И бахьана долуш, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан даржхоша юьйцу дуккха а шерашкахь йоьдуш йолу Йеменера конфликт "кхузаманахьлера уггар луьра леррина кхоьллина гуманитаран кризис" санна.\nЭр-Риядан къизалло цуьнах дIакъастош ю цо кхоьллинчу коалицина юкъахь йолу пачхьалкхаш а. Ур-аттал Цхьаьнакхеттачу Iаьрбийн Эмиратийн Iедал а цхьана ду шен бартахочо лелочунна ша реза цахилар хоуьйтуш. СаIудийн пачхьалкхо лелориг бахьана долуш Малхбузенехь кхайкхамаш хеза цунна герз дохкар дехка деза бохуш.\nIамеркан Конгрессан Векалаллан чоьно а, Сенато а цхьана ханна тIаьхьатеттина президенто Трамп Доналда герз дохкар хьокъехь цу пачхьалкхаца бина мах. СаIудийн пачхьалкхана герз дохкар дихкира Германино стохка ГIадужу-баттахь. Цунна тIаьххье изза дира Швейцарино а, Италино а. Британехь кхело сацам бина СаIудийн пачхьалкхца хьалха тIеэцна контракташ низамашца йогIуш хиларан шеко ю аьлла.\nИ дерриг резацахилар а, оьгIазалла а хаалуш ю динца йоьзначу сферехь а. Масала, 2019-чу шеран Оханан-бутт чекхболуш Ливерчу суннатхойн вевзаш волчу диндас, муфтийс Аль-Гариани Садикъа 2019-чу шарахь хир долчу ХьаьжцӀа вахарна бойкот яре кхайкхира берриг а бусалба нах.\nХьаьжцӀа вахар хIора бусалба стагана деза ду. Шен ницкъ кхочуш иза дар тIедиллина ду дино шахIадат далор а, ламаз дар а, закат далар а, марханаш кхабар а санна. Аль-Гарианис дIахьедар дира, Макка хIинца ХьаьжцӀа воьдуш волчу стага шена латош кIа ду аьлла.\n"Ас ХьаьжцӀа ваха ца оьшу бахаран коьрта бахьана ду, со тешаш хилар миллионаш хьаьжой тIеоьцуш Эр-Риядана цунах вуно боккха пайда хуьлуш хиларх. Ткъа цо аьтто бо цуьнан, герз а оьцуш, Йеменна дуьхьал а, ткъа иштта лач кепехь Шеманна а, Ливина а, Тунисана а, Суданна а, Алжирна а дуьхьал тIом латто, цигарчу диктаторийн режимашна я цигара уггар луьрчу халкъана дуьхьал болчу ницкъашна гIортор еш. СаIудийн пачхьалкхехь доьхкинчу вайн ахчано гIо до царна вайн бусалба вежаршна дуьхьал зуламаш дан", - элира муфтийс.\nХьаьжцӀа вахарна бойкот яран идейна гIортор еш цхьа муфтий Аль-Гариани хилла ца Iа. Суннатхойн вевзаш волчу Iеламан стага Аль-Карадави Юсуфа стохка фетва арахийцира Макка вахар доьхкуш, "бусалба наха мецанаш бузош, цомгуш болчарна дарба деш, хIусам йоцург чукхойкхуш гуш волчу АллахIана уьш дукха беза, шайн ахча ХьаьжцIа боьлхуш дойуш болчарел а" аьлла.\nХьалхо бойкот кхайкхийча хиллачуьнца дуьстича карарчу хенахь лелочо аьтто бира барт бан суннатхойн а, шиIатийн а. 2011-чу шарахь Эр-Риядо БахIрейнехь луьра охьатаIийра, Iедалшна дуьхьал хилла гIаттам, Iедалша дехар а дина. Дуьхьалонан акцешна цигахь хьалхабевлла бара суннатхойн династино Iедал дIакхоьхьучу цу махкахь алсам болу бахархой бусалба-шиIаташ.\nЦунна жоп луш, Иракъехь меттигерчу жигархоша, суннатхоша а, шиIаташа а, бойкот яре кхайкхам бира СаIудийн пачхьалкхехь дечу сурсаташна. Цу хенахь Иракъехь премьер-министр хиллачу Аль-Малики Нурис дIахьедар дира, кестта регионехь тIом эккха мегаш бу динан башхаллашца боьзна, нагахь Эр-Риядо оцу кеппара луларчу пачхьалкхийн чоьхьарчу гIуллакхашна юкъагIертар ца дитахь.\n2017-чу шеран Мангалан-беттан 5-чохь дуьйна схьайогIуш ю Фарсин аймехь Катаран олу кризис – СаIудийн пачхьалкхо а, цуьнан бартахоша а дIахьедар дина шаьш дипломатин юкъаметтигаш лелор а сацийна, лаьттатIехула а, хIаваэхула а, хIорда чухула а дIасалелар юкъах а даьккхина, махбарна блокада хIоттийна аьлла.\nКатаран Iедале дIаделира иза дан декхарелахь долу 13 хIума тIеяздина тептар. Царна юкъахь дара Катарехь куп тоьхна йолу, Iедало Iуналла дон "Аль-Джазира" телеканал дIакъовлар а, ГIажарийчоьнца йолу дипломатин юкъаметтигаш хедор а, ткъа, коьтаниг, Туркойчоьнца тIеман юкъаметтигаш лелор сацор а, ткъа иштта 2017-чу шарахь Катарехь гучуяьлла туркойн йоккха тIеман база дIаяккхар а.\nКатар реза ца хилира и билламаш кхочуш бан. Катаран эмиро Аль-Тани Тамима маситта шен интервьюхь дIахьедар дина Эр-Рияд шайн махкахь Iедал хийца гIерташ ю, хIунда аьлча цо кхийдораш кхочуш балур боцу билламаш а, ткъа дохкуш долу бехкаш бух боцуш а хиларна аьлла.


Нохчийн журналистийн гоно емалдо "Новая Газета"\nТовбеца-бутт 11, 2017\nНохчийн журналистийн юкъаралло «диллина кехат» яздина «Новая Газете» цо Соьлж-ГIалахь Дечкен-беттан 26-чохь, буса, Iедалан ницкъаша 27 стаг вийна аьлла арахецначу артиклан лорах.\nРедакцино тоьшаллаш ца далиийна, чIагIдо журналисташа.\n«Нохчийн Республикан журналистийн юкъараллана гарехь, госпожас Милашинас сенсаци яржон, Iедал Iорадаккха араяьккхина Iалашо, бина таллам а боцуш, Малхбалерчу спонсорша цунна хьалха хIоттийначух тера го. Цо и Iалашо ледара кхочушйина, хетар-моттарх а ловзуш», боху кехато.\nДIахьедарна шегара комментари елла Оьрсийчоьнан журналистийн юкъараллан куйгалхочо Богданов Всеволода РБК-ца къамелдеш. «Оьздангаллах эшна» ду Нохчийчоьнан журналистийн юкъаралло ден дIахьедар, Оьрсийчоьнан журналистийн юкъаралло къобал ца йо и позици а, ша дIахьедар а. Стенна йо журналист, зуда аьшнаш?», - аьлла цо.\n«Новая Газетан» агIонтIехь деношкахь араяьллачу артикло чIагIдарехь, Iай лерина операцеш дIахьош шаьш лецна нах байина иттаннашкахь Нохчийчуьрчу низамхоша Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкан кертахь, хьал тергалдеш махкарчу ницкъаллин урхаллашкара хьаькамаш Алаудинов Апти а, Висмурадов Абузейд а, Ирисханов Аслан а, кIоштийн полицин дакъойн куьйгалхой а болуш.


СагIа доккху шаьш а сагIа догIучу нохчаша\nЗазадоккху-бутт 08, 2013\nВена -- H&M туька.\nЕвропехь цхьана туьканийн машано тишъелла бедарш шайга схьаелча, царна дуьхьал мах охьабоккхуш акци дIайолийна. Амма кхузахь бехачу вайнаха шайна совъялла хIума сагIийна дIатоссу, тIемаш болчу меттигашка.\nЯккхийчу концернаш цхьацца хIилланаш леладо, нахе шайгара хIума дIаэцийтархьама. Массара а санна, мехаш охьадаьхна ца Iаш, керла маркетинган гIулч дагаеъна кесталгIа Швецерчу цхьана духарш дечу фирмина - цуо кхайкхам бина, нагахь санна наха шайн лелийна хIума схьалахь, царна дуьхьал шаьш цIена бедарш йорахох лур ю, аьлла.\nДуьненна а евзаш йолчу Швецерчу H&M бедарш йохкаран машано керла акци дIакхайкхина. Цара нахера лелийна, тишъелла тIелхигаш схьа а оьцуш, царна метта шайн шайн туьканашкахь керла бедарш эцарна 15 процент мах охьабоккху. Дуккхаъчу тергамхошна хетарехь, цу акцица H&M фирмано шайна реклама еш йолчух тера ду.\nТкъа цул а сов, цу туьканийн машано боккъал мискачу нахана сагIийна яла лелийна хIумнаш лахьочу гIодаран цхьанакхетараллийн балхана когтоссу аьлла хетарш а бу.\nХууш ма-хиллара, Европерачу пачхьалкхашкарчу гIаланийн урамашкахь маьI-маьIIехь лаьтташ карадо, нехаш дIакхуьйсучу эчиган тускаршна уллохь лаьтташ иштта „ЦIечу ЖIаро“ хIиттийна дерш а. Цу чу луучуьн кхосса йиш ю лелийна бедар а, мачаш а, четарш а, гатанаш а, меттан хIуманаш а, иштта дIа кхин мацалла я тIемаг ловчу меттигашкахь гIийла бохучарна сагIийна хьажон йиш йолу тIелхигаш.\nБакъду, тIаьхьарчу хенахь уьш а, и сагIийна гулйина йолу бедарш, нийса шаьш кхача езачу гIийлачаьрга дIа ца кхочу, мелхо а, царна тIехь а сайоккхуш, уьш юхаюхкуш дийна цхьа мафин структурех тера йолу тобанаш ю бохуш рапорташ хуьлу телевизинехь а, кхечу хаамийн гIирсашкахь а.\nЦундела меттигерачу бахархоша, шаьш нагахь санна, цхьанна гIо дан гIерташ белахь, ка ма-доллу, шаьш шайн сал-пал гIо оьшучаьрга дIакхачон гIерта, хIусам йоцучарна хуьлда иза я билгал куьйгана цIена юйла хууш йолчу гIодаран цхьанакхетаралле.\nТкъа Европехь бехаш болчу вайнаха хIун до те шайна совъяллачу бедаршна а, ца оьшуш долчу духарна а? Кхузахь нохчийн мухIажарш шина декъе бекъа мегар ду. Цхьана декъо шайна совъялларг Нохчийчуьрчу шайн гергарчаьрна цIатоссу, поштихула.\nВукху декъо къечу я тIемаш болчу пачхьалкхашкахь бехачу бусулба нахана дIахьайо шайна совъялларг. ХIора а йоккхачу гIалахь меттигерачу маьждигашкахула гулъеш хуьлу и сагIийна луш йолу хIумнаш.\nМасех шо хьалха Пакистанехь хи хьаьдда, дукха зенаш а, бохамаш а хиллачу хенахь, цига хьажийра дукхачу вайнаха шайгара гIо. Иштта сих-сиха сагIа хьажочарех ю мацалла а, къелла а ловш йолу Сомали а.\nГерманехь вайнехан мухIажарша гIурба деш а, марханаш достуш а, вуьшта шайна тIера закатан сагIийна луш йолу хIума а, дукха хьолехь, я мацалла ловчу меттишка хьажайо я цIерачарна ло. Ткъа лелийна бедарш доккхачу декъехь шайн гергарчаьрна я керла тIебаьхкинчу мухIажаршна ло, бохуш дуьйцу Берлинехь вехаш волчу Душуев Рахьмана.\nДушуев Рахьман: „Цхьаболчара цIа йохьийта. И хIумнаш езаш кхузахь нах хилча-м, вайнаха хаза а хеташ дIалур яра уьш. ТIаьхьарчу хенахь Нохчийчуьра а, Польшера а керла тIеоьхуш болчу мухIажаршна дIало, тIеюухург-когаюхург хилла а ца Iаш, вуьшта берийн гIудалкхаш а, кхин дIа берашна оьшуш йолу хIумнаш а. Венехь Шемарчу мискачу нахана хIумнаш гулйо бохуш суна а хезнера, и чIогIа дика хIума хета суна - оьшучарна иштта сагIийна хIума тассар“.\nКху деношкахь рогIера Шемара бевддачу мухIажаршна сагIийна бедарш а, ахча а гулдаран акци дIаяхьира Венехь. Цигахь а бара, кхечу меттигерачу бусулба нахаца цхьаьна, иштта дуккхаъ нохчий гулбелла.\nЦарна юккъехь яра шен бакъйолу цIе яккхийта ца лиина йолу Венин яхархо, 27 шо долу Нохчийчуьра мухIажар. „Айха аьтто куьйга сагIийна луш ерг ур-аталла хьайн аьрро куьйгана а ма гайта“ аьлла ду бусулба динехь, цундела шен цIе хьахон ца лаьа шена, элира цуо.\nНохчийн мухIажар: „Суна бевзачара а, ас а Сомали а, Шеме а дIатоссу. Шемахь тIом бу, цигахь долу хIума вайна ваьшна а дика ма девзий, вай лайна хIума ма дуй цара ловш долу и Iазап. ХIинцале а миллион адам мухIажар даьлла цигара аьлла хезна суна. Царна сагIа хьажор нийса хета суна.\nХIинца тIаьххьара Дунайна уллорчу маьждигехь дара Шемахошна гIо гулдеш, чIогIа дукха нохчий а бара цигахь, сагIийна хIумнаш а, ахча а, ур-аттала сурсаташ а дахьаш баьхкина. Яккхий контейнерш юьззина хIума дIадаьхьар цу дийнахь Шеме.\nБакъду, цхьа дукха лелийна, тишъелла хIума эцца арахь лаьттачу „ЦIечу жIаран“ яьшкеш чу кхуссу ас, хIунда аьлча хьайна ца мегарг сагIийна яла магош ма даций бусулба динехь. Айха бIаьргаш дIа а хьаббийна, схьаоьцур йоцург нахана а мало аьлла ду хьадисехь“.\nШена шен дахарехь тIеман бала а, халонаш а гинарг къаьстина сема хуьлу кхечанхьа тIемаш ловш болчу нехан баланашна а. Иза гуш ду тахана тIамах бевдда, хала Европехь хIинца-хIинца кога -ира хIитта гIерташ бохкучу вайнаха масех процент мах охьабоккхуш бара-кх аьлла, шайн бедарш шеконечу туьканарчу акцехь охьа а ца кхуьссуш, мелхо а, сагIийна мацалла а, халонаш а ловчу нахана хьажош хиларо.\nИзза гойту, масала, иттанаш шерашкахь оккупаци а, цуьнца йоьзна мел йолу гIело а ловш йолчу Палестинехь наха, хьо вайнеха юйла хиъча, бIаьргех хиш а дуьйлуш, хьуна а, хьан махкана а, хьан махкахь харцонна дуьхьал къуьйсучу маршонан бIаьхошна а ирс-аьтто хьоьхуш хиларо, цара, шайгахь оццул бала болушшехь, Нохчийчоьнна доIанаш деш хиларо а.


Шелковскерчу кхиазхошна йиттина полисхой кхеле хIиттор бац\nЧиллан-бутт 14, 2018\nНохчийчохь кхиазхойх леташ яьржинчу видеон хьокъехь бехкзуламан гIуллакх айда дуьхьало йина талламчаша, зуламан хIоттам бац цуьнца аьлла, яздо "Мемориал" центро.\nМаршо Радионо яздира стохка ГIуран-баттахь бакъонашларъярхоша кхиазхошна еттарх прокуратуре бинчу хаамаех. Камерана хьалхха Шелковск кIоштарчу бахархошка гечдар дехийтира полисхоша церан дов хиллачу Иласхан-Юьртарчу бахархошна гергахь.\nWhatsАpp-ехь Iораяьккхинчу видео тIехь гуш ду, Иласхан-Юьртара божарий сийсазбиначарна етташ, барт хоттуш. Полисхойн духарца волчу цхьаммо кхиазхочун юьхь тIе етташ, гечдар дехар тIе а дожош, гойту цу видео тIехь. ЙоI ю лецначарлахь.\n"Хьо саннарш ма бу байа безаш", - олий, вистхуьлу гуш воцу цхьа стаг а.\nSTAV.AIF.RU агенталле махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн пресс-гIуллакхоша дийцина, оцу инцидентна гонах бина талламаш хиларх. Цара гайтарца, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахой декъах бац оцу гIуллакхна я полисхойн дозан тIехь хилла а дац и сурт аьлла, дIахьединера министралло.


Политковская Анна ейтинарш леха дисина нийсса цхьа шо\n"Керлачу газетехь" ("Новая газета") болх бина журналист Политковская Анна ейтинарш леха низамо къасточу хенах цхьа киртиг бен ца йисина талламчашна. Нийсса шо даьлча, 2021-чу шеран Гезгамашин-беттан 7-чу дийнахь кхачало иза ейтинчарна дан тарло таIзар – стаг вийнарг бехктакхамах мукъа вуьсу цо зулам дина 15 шо даьлча. Цуьнца доьзна "Новая газето" шен агIонехь дагардан долийна журналист ейтинчарна жоьпаллах хьалхабовла дуьсу сахьташ.\nПолитковская Аннин доьзалан адвокатна Ставицкая Аннина хетарехь, журналист ер таллар сацийна хила а мега талламчаша. Цо "Эха Москвы" радион эфирехь билгалдаьккхира бехктакхаман дов муха толлуш ду, стенга кхаьчна журналистан гергарчарна хоуьйтуш дац, аьлла. Иза тешна ю зуламхой лоьхуш а цахиларх.\nМосквахь а, Оьрсийчоьнан кхечу цхьацца меттигашкахь а, дуьненан дуккха а шахьаршкахь а наха барамаш дIабаьхьна Политковская Анна дагалоцуш.


Нохчийчоь -- Оьрсийчоьнан эскарша йохийна Соьлж-ГIала, 1994 -1999.\nШена Нохчийчохь марзделларг леладо Путина Шемахь\nДIабаханчу ГIадужу-беттан 19-чу дийнахь Шемахь Асадан эскарша гоне лаьцна латточу Алеппо-гIала гуманитаран гIо эцна йоьдучу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин коврана ракеташ а, бомбанаш а йиттира тIеман кеманаша. Дуьненаюкъараллан цхьа а шеко яц иза динарг Оьрсийчоь хиларх.\nАмма нохчаша дуьненаюкъаралле доьху орца жоп доцуш дисна хиллехь а, Шемахь Оьрсийчоьнан кеманаш бомбанаш еттар тесна ца дитира Малхбузерчу пачхьалкхаша, уггаре а хьалха Iамерко а, Германино а, Британино а, Францино а.\nИштта, 20 стаг а вуьш, тIеман кеманаша бомбанаш йиттина, дуьненаюкъараллан ковра хIаллак йинчултIаьхьа ялх де даьлча, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацехь Iамеркин векал йолчу Пауэр Самантас леррина дIахьедар дира. Цу вовшахтохараллан Кхерамзаллин Кхеташонехь йистхуьлуш, Оьрсийчоь Шемахь «варвар» санна хьийза элира цо.\nИзза чулацам болуш дара кхечу пачхьалкхийн векалш хиллачух лаьцна дуьйцург а.\nМа дарра аьлча, Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаша 20 шо даьлча Шемахь лелош ду шаьш Нохчийчохь шина тIамехь лелийнарг.\nКху тIаьхьарчу деношкахь оьрсийн тIеман ницкъаш Алеппохь бомабанаш етташ а болуш Шемара тIом Нохчийчохь хиллачу тIемашца бустуш материалаш зорбане яьхна цхьамогIа медиа гIирсаша, шайна юкъахь «Аль-Джазира», The Economist, Foreign Policy, кхин берш а болуш.\nИштта, кху беттан 11-чу дийнахь цунах лаьцна леррина артикл зорбане яьккхина The New York Times газето. Цуьнан авторо Буллоу Оливера яздо, Соьлж-ГIалахь иза ма хиллара, лаьттахула дIахьочу тIеман операцино жамIаш ца дохьу бохаш:«Шеман армин аьттонаш дукха ледар бу и гIала (Алеппо) дIалаца, тIкъа Оьрсийчоьно цигахь беш болу тIом кеманашца бомбанаш а, ракеташ а етташ беш бу. Цундела Москохо а, Димашкъо а атакаш йо Алеппона стигалхула, маьрша бахархой а, и гIала кхин дIа къийса лууш боцу гIаттамхой а арабаха цхьацца коридораш кхуллуш.\nАртиклан авторна хетарехь, алссам бомбанаш еттахь эххаре а Шемахь нах буьсур бац машаран дийцарш дIадахьа, барамехь йолу оппозицин декъашхой буьсур боцун дела. Эххаре а, нагахь Алеппо йожахь, цу регионера машар Нохчийчохь санна экаме а, тешам боцуш а хир бу.\nШема Нохчийчоьнца юстуш артикл зорбане яьккхинера Huffington Post интернет-ресурсо а кху шеран Мангал-баттахь. 1999-чу шарахь Нохчийчура тIамах лаьцна яздеш хиллачу журналисто Уильямс Дэниела дагадоуьйту, нохчийн тIемалошна Соьлж-гIалара арабовла йитина коридор минанаш ехкина хилла хилар. Нагахь Башар Асадан ницкъаша Алеппо схьаяккхахь иза эшам хир бу барамехь йолчу оппозицина гIортор ечу Iамеркина, аьлла хета цунна.\nОьрсийчоьнехула говзанча ву Foreign Policy порталан автор Галеотти Марк. Цо а яздо Алеппора кампани а, Соьлж-ГIалахь хилла тIеман операци а цхьатера ю бохуш. Галеоттина хетарехь, Димашкъана а, Москохна а машар хир бу аьлла хета, берриг а мостагIий хIаллак а бина, толам баккхахь а, шаьш шайн тIеман ницкъ хилар гойтуш хилахь а.\nЦо дийцарехь, Соьлж-ГIалахь санна Оьрсийчоьно Шемахь лелориг тIеман тактиках хьакхалуш хилла ца Iан. Нохчийчохь шолгIа тIом болуш Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Иванов Игора, масала, Iамеркин Пачхьалкхан секретаре Олбрайт Мадлене дийцира, нохчийн тIемалоша зорбанан гIирсашкахь шаьш дохийначу цIенойн а, дарбанан хIусамийн а сурташ даржадо, Оьрсийчоьнан Iедалх тешам байъар Iалашонца аьлла.\nГарехь, изза бозбунчаллаш леладо Оьрсийчоьнан Iедало хIинца Шемахь, аьлла хета журналистана.\nДуьненаюкъаралло цхьана а кепара санкцеш ца кхайкхийра Оьрсийчоьнна дуьхьал Соьлж-ГIала цо бомбанаш еттачу хенахь. И бахьана долуш Кремлехь тешна бу хIинца Алеппохь шаьш изза дарх шайна хIумма а хир дац, къаьсттина цера шайн Iалашоне кхача аьтто балахь, аьлла хета Галеоттина.\nПутинна моьтту цIий Iенош йолу конфликташ, цIий а Iенош бен ерзалур яц аьлла, хета журналистана.\nПутин тешачух тера ду, ша Нохчийчура конфликт кхоччуш дIаерзийна бохучух. Делахь а, Нохчийчура хьал шайн тидамехь латточу авторша шеконе дуьллу иза.\nЦарах ву Малхбузенехь вевзаш волу яздархо, журналист Литтелл Джонатан. Цо 2006-чу шарахь язйина "Оьзда зударий» роман 19 матте яьккхина йолу "бестселлер" олу книга ю.\nТIом боьдуш хан яьккхина Литтелла Нохчийчохь дуьненаюкъарчу гуманитаран вовшахтохараллин миссин декъашхочо санна. ТIаьххьара хилла иза цигахь 2009-чу шарахь. Нохчаша маршонехьа догдахар дитина аьлла хетий хьуна аьлла шега хаьттича, цо иштта жоп делира.\nЛиттелл Джонатан: «Суна хетарехь, и идея, хьалхе дуьйна иза хила магар аьлла вайна дагаена ма хиллара йийцича елла ю таханлерчу денна. Оьрсийчоьнан Iедалан стратеги яра иза, нохчийн маршонехьа болу сатийсам бохо, Нохчийчоь йохо болу лаам санна. Гуш ма хиллара, иза кхиаме а хилла.\nТIаьххьара 2009-чу шарахь со Нохчийчу вахача, Кадыров Рамзан президент хIоьттина кхо шо даьлла хан яра иза, суна дуккха а Рамзанехьа бевлла тIемалойн хьалханчаш гира, хьалха сайна бевзаш хилла болу. Шаьш цуьнгахьара бовлар дуьйцуш уггара мехала цера ала дерг дара, тхан дерриг а долуш ду Рамзанаца долуш, оха хьалха тIом беш даккха гIиртинарг ду шайн олий».\nМа дарра долу сурт гена ду цу наха дуьйцучулла элира Литтелл Джонатана.\nЛиттелл Джонатан: «Амма царна хетарг моттаргIа ю. Аса дуьйцург уьш шаьш Iехо гIерташ хилар ду. Цера моттаргIанийн шарI а ду, кхин дерг а ду. Уьш Рамзана Iуналлехь бу, цуьнан Iуналлехь ду ахча а, цо ницкъаллийн структурашца Iуналла деш ю территори а. Цигахь Iуналла деш арара дуккха а структураш ю. Вуно гена ду цигахь маршо хиларна. Цигахь нах хила мега, къайлаха йозуш йоцу пачхьалкх хIотторе сатуьйсуш, амма цара нахана хозуьйтуш хьехош дац иза».\nДерриг а хийцалуш Iедал ду кху дуьненахь. Де-буьйца, хенахIоттам, адамийн дахар. Мацца хийцаделла а Iедал а хийцалур ду Оьрсийчохь а, Нохчийчохь а. Хьуна муха го Нохчийчоьнан а, нохчийн а кхане?\nЛиттелл Джонатан: «Билггал хин долчух лаьцна чIагIйелла ойла яц сан. Хууш вац со хIун хир ду. Кадыров Рамазан кхоччуш возуш ву Путинах. Нагахь цхьана дийнахь Путинан режим йохахь, Путин, урхаллера дIа а ваьлла, кхечу ницкъаша Iедал шайн караэцахь, Кадыровн политикан ницкъ дIабала а мега.\nХир йолчу конфликтан хьелаш дийцича, нагахь Кадыровн агIор бевллачу тIемалойн командираша юха а Оьрсийчоьнна дуьхьалбовла сацам бахь, юха а тIом хир бу. Амма карарчу хенахь цигахь дукха къезиг билгалонаш ю цигара хьал машаран кепехь хийцалур ду аьлла.\nЦигахь цхьа а меттиг бац демократи а, маьрша пресса а хиларна. Цигахь диктатура ю. Ткъа диктатурин чакхе, ницкъ а беш, вон хила мегаш ю».\nКхин цхьана Нохчийчохь тIом болуш цигахь бомбанашна къеллахула леллачу журналисте Британера Смитт Себастьяне дийхира ас, вай дийцаре дечу хаттарехула шена хетарг алахьара аьлла. Ша вуно гена ву карарчу хенахь, телефонан зIе дукха ледара йолу меттиг ю ша верг, амма цхьа хIума ала лаьара шена аьлла, электронан кехат даийтира цо. Цуьнан боццу чулацамца ерзайо ас хIара программа.\nСмитт Себастьян: «Со тахана гена ву Нохчийчохь хуьлучунна. Амма, шеко йоцуш ду цхьа хIума. Шун мохк бевзинчу стагана иза цкъа а бицлур бац. Ас сих-сиха ойла йо цигахь бехачу нахах, дагалоьцу сайна цигахь гина меттигаш. Со тешна ву, цхьана хазачу дийнахь цигахь керла дахаран мур болалург хиларх а, нохчий шаьш сатийсиначу дикане кхочург хиларх а. Нохчаша олуш ду, тIaмехь кхелхинарш шайх тоьлла къонахий бу олий. Иза дукхачу хьолeхь бакъду. Амма, суна гуш ма хиллара, дуккха а дика нах керла чIор кхион бисина хиларна, сатийсам буьсуш бу".