Мескар-Эвлахь "зачистка", 2002 шо\n"Виъ тхуна хьалха эккхийтира"\n2002-чу шеран бIаьстенан тIаьххьарчу деношкахь «зачисткаш» еш, лоьгуш, луьттуш, шаьш «террористех», «бандитех» цIанйо аьлла Эвтарара, Цоци-Эвлара, кхин а массех юьртара нах дIалахьийра оьрсийн эскарша.\nСтигалкъекъа-беттан 21-чохь кхечира и инарла Броницкий коьртехь волу эскар Мескар-Эвла а. Меттигерчу айкханчийн гIоьнца, дуккха а кегийнах лийцира юьрт гонехь латточу федералаша. Ткъа дийнахь юьрт лаьцна лаьттина эскар дIадахча, цхьаъ, Темерсултанов Адам, вийна карийра юьртахошна. Доьза вайра 15.\nГонелаьцна латточу Мескар-Эвлахь уллера гергарнаш бара Элинин. Гонахарчу ярташкарчу нах а санна, балехь бохкучарна гIодан араяьлла лелла иза. Тамаше делахь а, меттигерчу цхьана таксисто, ша дIакхачор ду а аьлла, дIадаьхьина рицкъ дIатоьхна а ца хиллера Элинин ненайишига.\nЭлина: «Гобина, стагга а чу-ара а цолуьйтуш латтайора Мескар-Эвл. Йистехь фильтр-куп а хIоттийна, юьртара кегийнах бара чубоьхкина. Хьолана сагатдеш бара массо а гонахарчу ярташкара нах. Оцу юьртахь сан ненан йоккхахйолу йиша яра. Цунна сагатдеш хьийзара тхан нана. Со яхара нах лаьттаче, ненайишина кхача а хьош. Цхьана таксисте дIакхачабахьара аьлла, мах а белла, рицкъ дIаделира ас. ДIакхачийна а ца хиллера.\nШозлагIа яхана, ахча а хьажийра ас ненайишина, иза дIакхаьчнера цуьнга. Цуьнан кIант а вара хIетахь федералаша вигина хьийзош. Иза аьтто баьллера эскарийн карара ваккха. Нах бехха лаьттира Мекар-Эвлан йистехь цигарчу гергарчарна сагатдеш. Ирча хьал дара…».\nОцу деношкахь бигина, Iазапехь бахкийначех цхьаъ Европехь схьакарийра Маршо Радиона. Цуьнан дехар ду шен цIе хьовха, я аз а, я веха меттиг а цайовзийтар.\nГерманера теш: «Нахах кадаьлларг дIавуьгуш хьийзара эскарш. Эвла юккъе дIагулло олий, дIагуллора адам, маьждигна хьалха. Цигахь толлура эскархоша массо а. Лаьтташ бронетранспортер хуьлура, цунах «чохь садолу компьютер» олура. Чухаийна юьртара айкханча хуьлура, цуьнга къаставойтура лацавезарг, цавезарг.\nЦхьана дийнахь «фамили», эли соьга. Ас иза яьккхича, хьо вара-кх оха лоьхург, аьлла, цхьана къохашка дIавигира со. 9 дийнахь къиза хьийзийра, ток етташ.\n13 вара тхо машенна чувоьллина. ДIавуьгуш, ток етташ, лелхийтина декъий гойтуш… къематде дара-кх. Соьца болучийн цIерш яра Илес, Хаважи, Бубу, Аслан, Рустам, ши ваша вара – Сулиман, Саламбек… Тхо тахана арадаьхча, кхана эскар дIадахара.\nАраваьлларг тхо виъ вара. Сой, Хаважий, Рустаммий, Бубуй. Вукхарех виъ, тхуна ган а гуш, вовшах а вихкина, эккхийтира. Вуьйш тIепаза байина, карийна бац».\nМескар-эвлахойх хIетахь вайнарг 15 ву. Шовзкъа сов стаг лелла церан гергарчех кху I4 шарахь шайн берийн я вежарийн дакъа мукъане а карор дацара те бохуш. Я къинхетам а, я бакъдерг а ца карийна тахханалц. Нахе цхьана кехатца дийцина а, дац дийцина эпсарша шаьш нахах динарг.\nАмма Страсбургерчу Еропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело кху шинарийдийнахь кхайкхийна шен сацам. Оьрсийчоь бехке а ю, цо, теллина, къастам бан а беза, аьлла бу сацам.\nАхча Кремло ша нахана бинчу цатемашна лур ду ца лаахь а, лууш санна. Амма Европан кхело уггаре коьрта лору шен сацамехь Оьрсийчоьно мескар-эвлахой доьзабар таллар а, кхелехь догIучарна таIзардар а.\nЕвроперчу валютан эквивалент соьмашкахь, дIакховдор ю кхелехь тоьллачарна. Амма нийсонан кхел я хьалха ца хилла, я хIинца хир яц – ша хIаллакбинчу нехан кхолламаш наггахь а ца кегабо, ца луьсту шен кхелашкахь Оьрсийчоьно. Иштта дуьцу Европан кхеле шен махкахошна аьрзнаш дIахьажош шерашкахь леллачу адвокато. Амма… амма цо а доьху Маршо Радионе ша ца вовзийтар. Иштта, ур-атталла адвокат а кхерамах хьулвала везаш ду Нохчийчохь хьал тахана а, боху цо.\nАдвокат: «Европан кхело жоьпе йолчу пачхьалкхо гIуллакх теллина цахилар билгал а доккхий, оцу гIалатна дуьхьал ахчан совгIат долуьйту. Харцо а талла, сацам а бе олу бехкечу пачхьалкхе. Амма и тайпа сацамаш кху цIахь кхочуш ца бо. Тхо массех шарахь гIиртира сацамаш Оьрсийчоьне кхочушбайта, гIуллакх ца хилира.\nЕвропан кхеле, кху Iедало шун сацам кхочушбеш бац аьлла, кехаташ дахьийтира, амма цигара цхьа а жоп а ца кхечира тхоьга. Ис шо а ду жоьпе хьоьжу. Европан кхелан авторитет яц кху пачхьалкхехь».\nМескар-эвлахь зачистка йинчу тIеман дакъойшна коьртехь инарла Броницкий хилла боху. Мила ву иза? Муха вуьйцу? Карор варий те, ойла йира Маршо Радионо. Тамаше ду интернетехь бисинехь, моза карор болу Гугл и цIе йолу инарла карране а ца карош йисар.\nМескар-Эвлахь хьовха, СемаьIашкахь я Аьлдахь, я муьлххачу а кхечу нохчийн юьртахь къиза хьийзинарш схьа а лехна, таIзаре ца бахарал совнаха, кхераме ду уьш лехар а, хьехор а.\nХилла цатам ма бийца, хIан, хIара сом ду хьуна, саца дуьнене леткъачуьра, бохуш санна, Европан кхелехь тоьллачунна кхайкхийна сом-ком дIакховдайо Кремло.\nАмма эцалац ахчанца иэс, эцалац ахчанца вас.\nСемаIашка: Бекхам боцуш дисина зулам


Турпала к1ант — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\n— Стаг, со оцу бекъин дог-паха дезаделла ю, и ца диъча мегар йолуш яц, и бекъа ен еза ахь – аьлла боху.\n— Делахь, зуда, оцу кхаанна са цхьана кхоьллина ду, оцу цхьана 1ожах кхоьллина а ду, бекъа йича цу вайн кантах х1ун хир ду техьа – аьлла ц1ийнадас.\n— Х1инца и к1ант лахь а, цу бекъин дог-паха цадиъча мегар йолуш яц-кха со – аьлла зудчо.\n— Хьо ц1ахь воцуш селхана со йен къамел дина хьуна цара, хьо хьуьжаре д1аваххалц 1аш бу хьуна уьш.\n— Аравалийтахьа со, са а ма ду арахь г1улкх – аьлла к1анта.\n— Волуьйтур вац, валийта йиш яц – аьлла моллас.\n— Хьоьх долу эхь-бехк Дала лоьрийла – аьлла – х1ара т1ара хьан бетах цатоьхча ца волу – аьлла, ласттийна тара тоьхна мола т1ек1ел а ваьккхина хьаьдда вахна ц1акхаьчна к1ант. Ц1ахь, говра д1айихкина охьатоьхна, бисмилла-оллох1уакбар доьшуш 1аш к1ентан да хилла.\n— Хьуний, молланий ца тоьхча цавели-кха ша х1ара т1ара.\n— Хьайна хьалха йиллина х1ума ма яалахь, ма дукха йиъна алий, хьайца чудеъначу цицигана д1а а тассий аравалалахь.\n— Нана яла хьан, хьо сайн цхьаъ бен воцу дела хьуна довха ч1епалгаш а дина 1аш ю-кха со.\n— Дика ду, мама, х1инцца куьйгаш а дилина схьавог1у со.\n— Ас хьуна коч-хечий эцна, т1едухал хьайгахьа муха хета хьажа – аьлла.\n— Ваннах, х1ара вала а вела, сунна дог-паха гура дац, стаг, х1инца кхин къамел цадойтуш, моллега к1ант саца а вайтина и бекъа кхана ен еза вай – аьлла зудчо шеен майрачуьнга.\n— Х1инца юха а со ен барт бина 1аш бу хьуна уьш, хьо хьуьжарехь саца вайтина моллега.\n— Цу хьуьжаре а г1ура вац кхин со – аьлла к1анта – адам схьагулдан деза.\n— Бер доцуш 1ийна да-нана дара сан, Бера меттана х1ара зуд, х1ара кхела а яра кхеран лелош, иштта г1ан а гина, цу г1енаца дас г1о аьлла яхна 1аж а биъна, цу бахьанца дуьненачу даьлла а дара шаьш кхо са – к1еза дийча ша лийра волуш, бекъа йийча а ша лийра волуш, со вийча уьш лийра долуш.\n— Со к1адвелла, со охьавижа волу, нагахь сана вайна т1е х1ума йог1уш хилахь, суна ког тохий со самаваккхалаш, шаьшиъ ма латалаш.\n— Цхьа сунна т1е ма кховдалаш со к1ел цависахь, со к1ел висахь т1аккха г1о дийра ду аша.\n— Дела доьхьа ма ваг1ахьара хьо кхуза, исс корта болу Хожа т1екхачахь цо вуьйра ву хьо.\n— Исс корта болу Хожа кхин кху наь1арга дог1ур дац. Цо кхин хьо хьийзора а яц. Барх1 цигахь бу хьуна, цхьаъ х1ара а бу хьуна –гарс аьлла корта охьакхоьссина – и новкъара д1адаьлла хьуна!\nДевеший шича хила лаьий хьуна — шича хир ву хьуна аьлла.\nдля детей Турпала к1ант туьйра фольклор чеченская сказка\nЭТО ЧТО ЗА «УЖАСТИК»?!»ХАЗ МЕЛ ЕРГ» КАРОШ ХИЛЛАКХ, ШАИПОВ САЪИДАН!!!! НОХЧИ ТУЬР ДУ АЬЛ ДИЦ Х1АКЪ МА ДАЦ ИЗ!!! ИМ ЭЬХ1Ш ЙУКЪАЬХ1 ДОКХ АЬХ1 МА ДУ!!! ДЪАЪ Х1УНД ЯЗДО И ЙОХ1 АЬРЖО, КХУ ТЪЕ ЗОРБА Х1УНД ТУХ, ОЦЦАЛ ЧАМ БОЦ ТУЬР АЬЛАЪ ДАЦ ИЗАМ, ЦХ1АММО Х1УТТТАРЕН, ВАЙ КЪАМ СИДОЧЧ ДАКХ, ДИЦАН САН Х1УМ МА ДУ!!! МИЛ НАНС ТОСАР ДАР ЩЕ КЪАНТАН ДЪОВШ ИЗ ВАЛИТ, МИЛ НАНС ВАГОР ВАР ИЗ?! ОЦЦАЛ ПУЬТИ ДИЦАР, НИ ЧИТАТЬ НЕ ХОЧУ, НИ ВИДЕТЬ НЕ ХОЧУ!!!


Сталин Иосифан омраца 1944-чу шарахь Чиллан-беттан 23-чохь нохчий а, гIалгIай а Юккъерчу Ази дIахьовсийра, ямартлонна бехкебина. "Чечевица" цIарца йолийначу операцица 500 эзар сов стаг махках ваьккхира. 2004-чу шарахь Европерчу парламенто геноцид ду аьлла, тIечIагIдира хилла зулам.\nИ къемат де дагалоцуш ГIалгIайчохь кеп-кепара барамаш бу дIахьош. Коьрта акци –цу хенахь беллачийн сий деш Наьсарахь хIоттийначу "Исс бIав" мемориалан комплексна хьалха йоьду митинг ю.\nОцу акцехь дакъалецира мехкан куьйгалхочо Калиматов Махьмуд-Iелас а, парламентан депутаташа а, Iеламнаха а юкъараллан организацеша а, кегийрхойн боламаша а, яздо "ГIалгIайчоь" газетано. Цо дийцарехь, гулбеллачара лардора коронавирусан пандеми бахьана долуш юкъадаьхна карантинан низамаш а.\nТкъа луларчу Нохчийчохь Турслочун де даздеш хIиттийна даздарш ду. "Единая Россия" партин декъахоша кегийрхошна лерина цхьанакхетарш дIадаьхьира ОвхIанистанехь хиллачу тIамехь дакъалаьцначаьрца, яздо "Чечня Сегодня" агенталло. Патриотикан иллеш а олуш, стихаш йийшира дешархоша Оьрсийчоьнан тIеман гIуллакх дечарна лерина.\n2012-чу шарахь депортаци яр Чиллан-беттан 23-гIа дийнахь билгалдаккха дихкира нохчашна Кадыров Рамзана. И къоман тезетан де шен да Кадыров Ахьмад дIавоьллинчу Стигалкъекъа-беттан 10-чу дийне дIатеттира цо.\nСталинан омрица нохчий махках баьхна 76 шо дузар гуламца билгалдаьккхира Соьлжа-ГIалахь стохка а. Оцу бараман башхалла яра кху тIаьххьарчу 8 шера чохь иза дуьххьара хIоттийна хилар. Администрацера хьаькамашца а, муфтиятан белхахошаца а цхьанамитинг хIоттийра Кадыровс депортацехь беллачарна боьгIначу хIолламна хьалха. Делахь а, и доцург, кхи цхьана а тайпа тезетан денна лерина барам ца хилира я стохка а я кху шарахь а


Кху деношкахь Парижерчу оьрсийн визанаш лучу центрехь болхбан йолаелла Visit Chechnya олу туристийн информацин центр. Туризман министр Байтазиев Муслим веанера иза схьайоьллучу бараме. Цо бахарехь, Петербургехь дIаяьхьначу дуьненаюкъарчу экономикан форумехь хиллачу бертан гурашкахь ду центр схьаеллар.\n"Уггар а маьрша меттиг"\nТуристийн центрехь оьрсийн виза яккха луучу Францин бахархошна дуьйцур ду, мел "хазъелла" Кадыров Рамзан куьйгалле веачхьана Нохчийчоь. Оцу Iалашонца францхойн матте яьхна республикех реклама ен буклеташ. Кеп-кепарчу хеттаршна, ишта духарх а, маларх а лаьцна а жоьпаш ду цу буклеташ тIехь.\nЦхьана шерачохь миллион гергга турист тIелаца таро ю Нохчийчоьнан аьлла, дIахьедина Байтазиевс.\n"Кхечу пачхьалкхашкахь а цхьана ю тхан информацин центраш схьайиллина. Масала, Лейпцигехь схьайиллинчул тIаьхьа, дукха туристаш оьху Нохчийчу Германера. Статистикана кхи дIоггара тIаьхьакхуьуш вац со, делахь а сайгара ала йиш ю сан, 60-70 процент лакхадаьлла чуоьхучу туристийн терахь", - аьлла, дийцина "Кавказ.Реалии" портале Соьлжа-ГIаларчу Visit Chechnya центран офисан куьйгалхочо Алироев Лом-Iелас.\nЦо бахарехь, тIейогIучу хенахь Францера оьхучу хьешех а республика юзур ю аьлла, тешна бу уьш.\n"Тхан регионех харц информаци яржоро тIеIаткъамбо бахка луучу туристашна. Нохчийчохь хIинца боьдуш тIом бу моьтту нахана", - боху цо. Алироевс хьахадо, Соьлжа-ГIала "Оьрсийчохь уггар а маьрша регион ю" аьлла, билгалъяьккхина хилар.\nКарладоккху, 2017-чу шарахь республикерчу инарла прокуратуран статистикаца, йоллу Оьрсийчоь зийча зуламаш дар уггар а лахара хилла республикехь.\nХьахо догIу, Нохчийчохь тIаьххьара ши кIира хьалха хиллачу шина "инцидентех". Цигахь вийра полисхо. Ницкъаллийн структурийн белхахойн версица, тIевеанчу ТIехьа-Мартанарчу вахархочо некъан инспекторна урс а тоьхна, граната кхоьсина хиллера. ТIелеттарг вийра оцу меттигехь.\n"Туристех хьакхалуш цхьа а инцидент хилла яц. Боккхачу ларамца лелабо оха туристаш. Туроператор цхьана а воцуш, и турист ша схьавагIахь а, лаьмнашкахула маьршша лела йиш ю-кх цуьнан. Туризмна цхьа а дуьхьало яц тхан", - тешо гIерта Алироев.\n"ДIакхуьйкху, амма воьдуш стаг а вац"\nЙоккха агитаци йолийнехь а, францхой сиха бац Нохчийчу баха.\n"Бакъдерг аьлча, Нохчийчу тураш башха хоьттуш а яц. КIезиг бу цига баха луурш. Башха гоьяьлла яц и регион", - аьлла, дуьйцу "Кавказ.Реалии" порталца хиллачу къамелехь Францера Оьрсийчу тураш вовшахтухучу Tsar Voyages организацин куьйгалхочо Клабанова Стеллас.\nНохчийчу турех изза хьажам бу VisitRussia туризман агенталлан а. Цкъачунна Нохчийчу ваха лаам болуш, цхьа а веана вац шайна тIе аьлла агенталлан векало.\n"Тхайн сайте а цо доккху оха Нохчийчу тураш ю олий. Европера а, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкара бахархой зIене бовлу тхоьца, уьш а Москва, йа Петербурге баха интерес йолуш хуьлу", - боху цо.\nАмма хIетте а нохчийн информацин центраш яржо дагахь бу Iедалхой Берлинехь а, Бернехь а, Станбулехь а.


iPhone Film Festival-ехь толам баьккхина Мулкоев Анзоран филмо (видео)\nОхан-бутт 22, 2017\nМулкоевн филм 4 минот гергга бен яц. Амма вуно боккха чулацам болуш ю иза.\nPhone Film Festival-ехь толам баьккхина Мулкоев Анзоран филмо (видео)\n«iPhone Film Festival» къовсамехь айфон телефонца яьккхина филмаш бен схьаоьцуш яц.\nИза цхьа ша тайпа къаьсташ ю кхечу къовсамашкахь санна йоккхуш боккха гIирс ца эшарна. Цундела цо аьтто ло жимма а похIма долчу стагана, муьлххачу тIегIанехь болх беш иза велахь а, ша яьккхинарг шуьйрачу тидаме йилла.\nКхушарлерчу конкурсехь 6 филм къастийнера жюрис тоьлла ю аьлла. Царна юкъахь ю Мулкоев Анзоран «ДIадахначуьнга юхаверзар» цIе ерг . Коьртачу «Кинематографи» олучу номинацехь хьалхара меттиг яьккхина цо.\nЯйначу замане юхавалаво суьрташа\nМулкоевна иза цхьа де хьалха бен ца хиира. И кхаъ боккхуш цо доцца ши-кхо дош яздинера социалан машанерчу шен агIон тIехь.\nШа оцу конкурсе кхачар а ларамаза хилира аьлла дийцира Мулкоевс.\nМулкоев: «ДIадаханчу шарахь и конкурс хилла аьлла дешнера ас. Кху шарахь иза хилахь а аьлла, дIахьажийра ас цига сайн филм. Коьртаниг ду иза телефон тIехь яьккхина хилар».\nМулкоевн филм 4 минот ца кхочуш бен еха яц. Баккхийчеран а, кегийрхойн а, дайн а, берийн а зIенаш а, уьйраш а гойту цо. Авторо шен нийсархошка кхайкхам беш санна хетало цуьнга хьаьжча марзо эца, терго е баккхийчаьрга, кхана-лама дагахь баллам ца хилийта. Шен жималлера дагалецамаш бу боху цо оцу филман чулацамехь.\nМулкоев: «Иза яьккхина цхьа ши шо а ду. Дукха хенахь дуьйна ойла яра сан иштта филм яьккха. Баккхий нах дIабоьлху вайн. Сайн деда а дагавогIу суна. ХIинца ойла хуьлу сан, хIинца а дина велар иза олий».\nМулкоевн филм кхиъ маситта конкурсехь толамаш баьхна ю. Ша автор гIишлошъяран белхало ву Москохарчу объекташкахь. Мукъаваьллачу хенахь даганна там хуьлу болх бу цо камерица беш берг. Ала догIу, цуьнан филм «шахматан кинон» хатI долуш ю.\nИ стиль кхоьллинарг а ву нохчо Инал Шерип. Иштта маьIна долуш яьккхинчу филмо кIоргга ойла йойту дахарах а, дуьненах а. Царах ю Мулкоевс яьккхина филм а.


СаӀудийн Ӏаьрбийчоь - Gpedia, Your Encyclopedia\nХӀокху версин 5 хийцам хьажа дезаш бу. ЧӀагӀъелла верси хьажжина (2016, 3 сентябрь).\nКхоьллина 1932-чу шеран 23 сентябрехь\nКоьрта гӀала Рияд\nЯккхий гӀаланаш Рияд, Макка, Мадинат, Джиддат\nУрхаллин тайпа Абсолютни монархи\nПринц Салман бин Ӏабдул-Ӏазиз\nПачхьалкхан дин ислам, сунниташ\n• Массо 12-гӀа дуьненахь\n▲26 939 583 адам.\n691,5 млрд $ (24-гӀ)\nАДКМ (2013) ▲ 0,782 (лакхара) (57-гl)\nБахархойн цӀерш саӀудий, Ӏаьрбий\nАхча СаӀудийн риал\nИнтернет-доменаш .sa, السعودية.\nТелефонан код +966\nСахьтан асаш +3\nПаччахьалла СаӀудийн Ӏаьрбийчоь (Ӏаьр. المملكة العربية السعودية) — Азера Ӏаьрбийн ахгӀайренан йоккха пачхьалкх ю. Нефть доккхуш а, хьал долуш а бу СаӀудийчоьнан мохк. Къилбаседа-малхбалехьа ГӀажарийн аймаца гуо баьккхина бу, малхбузера — ЦӀен хӀорданца а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=СаӀудийн_Ӏаьрбийчоь&oldid=2832415»


Романчева Юлия: "Нахана дийцар даьллехь а, Юсуп сан лазам бу"\nЛахьан-бутт 15, 2017\nУфарчу депутато Романчева Юлияс нохчийн кIентан Алиев Юсупан Iуналла дар тIелаьцначул тIаьхьа дуккха а дуьйцу социалан машанашкахь. Пиар-акци ю боху цхьана декъо, вукхара Кадыровна го бохуш ю боху.\nБашкортостанеррчу Уфахь депутат лаьтта Романчева Юлия ца евзаш стаг хир вац Нохчийчохь.Тахана Гугл чохь цуьнан цIе язъйича схьало: "Романчева Юлияс доладан тIелаьцна нохчийн кIант", "Уфара депутат нана хIоьттина Алиев Юсупна" олий.\nТкъа мила ю Романчева Юлия?\nШина кIентан нана, Уфа гIалин депутат, бизнесхо, "Диет-групп 2009" дуьххьара юкъаяьллачу аутсоринган компанин директор.\nАлиев Юсуп 14 шо кхаьчна кхиазхо, дукха жимчохь дуьйна дечиг-пондар караберзийна, цу тIехь иллеш олуш ву. Да бIаьрса дайна ву 30 шо хьалха дуьйна. Ловзаршкахь, синкъерамашкахь иллеш бохуш, доьзална напха латториг вара хIинццалц схьа Юсуп.\nДукха жимчохь дуьйна доьзал дIатекхо дукъ тIедоьжначу цуьнан школа а йита дийзира.\nШи бутт хьалха нана кхелхина Юсупан, хьех цIий кхетта. Оццу муьрехь хийцало кIентан дахар, ша туьйранехь санна.\nИнстаграмерчу шен агIон тIехь лента луьстучу хенахь тIеIоттаелира Башкортостанера депутат Романчева Юсупан «Берзан кIеза» («Волчонок») илли олучу видеона.\nЮсупан иллино а, цуьнгахь хааеллачу башхачу серлоно а кхачайо Романчева Соьлж-ГIала иза ган а, вовза а, гергарло таса а.\nХIетахь дуьйна, социалан машанашкахь кеп-кепара туьду генарчу махкара еанчу депутата, бизнесхочо яьккхина гIулч.\nЦхьаболучара ша шена пиар ярхьама еана олуш, вукхара Кадыровна герга кхача гIерташ ю бохуш. КIезиг бацара цо лелорийг цIенчу даггара тIеоьцурш а.\nУфа гIалин кхеташонан депутатца, бизнесхочуьнца Романчева Юлияца зIе карийра Маршо Радиона.\nЭха сахьтехь дIадахделлачу къамелехь цо дийцира, хIун Iалашонаш ю ша хьалхаяьхнарш а, Юсупна тIекхачархьама ша бинчу некъах а, нохчашца шен тасаделлачу гергарлонех а.\nИштта, дукхачинй шеконаш ястархьама дийца дийзира цуьнан цхьанхьа а ша хIинцалц арадаккхазчух а.\nИнтервью ехха хиларна а, оьрсийн маттахь нисъяларна, Маршо Радионо ма-дарра зорбане доккху хилла къамел.\n- Цкъа делахь, ас сайн цIартIе, доладан схьаэцна вац Юсуп. ХIунда аьлча, иза буобер дац, цуьнан да ву, 30 шо хьалха дуьйна бIаьрса дайна велахь а. Йиъ йиша а ю цуьнан, церан шишша бер а ду. Уьш берриш а кхобуш верг цхьа Юсуп хилла. Школа а дIатесна хилла кIанта. И шайн боккхачу доьзална напха латторхьама дийнахь а, буса а ловзаргашкахь, синкъерамашкахь иллеш олуш, ахча доккхуш хилла Юсупа.\nШи бутт хьалха хьех цIий кхетта елла цуьнан нана. Юсуп вевзинчул тIаьхьа бен ца хиира суна нана кхалхарх.\nКху аьхка, Стигалкъекъа-бут бутт бовш хиллехь а, Мангал-бутт карабеача дара а ца хаьа суна, Инстаграмехь лента луьстучу хенахь дуьххьара бIаьрг тIе хIоьттира сан Юсупан роликна. ЭттIа коч а йоьхна, хьирчина месашца, вакъа а велла, жима, амма цхьа шатайпачу харизмаца илли олуш вара иза. Со хIетахь Уфахь яра. Нохчийчохь цкъа а хилла а яцара со.\n- ТIаккха муха тасаделлера хьан дуьххьара нохчашца гергарло?\n- Бакъдерг аьлча, Юсуп вовзале дуьйна а Инстаграмехь сан аккаунте язбелла бара дуккха а нохчий. ХIетахь дуьххьара Iалашо хилира сан Нохчийчуьра бераш кхайкха. Цхьа программа яра оха йолийна, со арахьарчу мехкашца экономикан зIенаш латточу комиссин куьйгалхочун гIовс яра. Нохчий къам девзича, лаам хилира сан Соьлж-ГIалица гергарлонаш таса, цигара бераш хьошалгIа а кхайкхина, тхайн махкарчу бахархошна дIагайта, Соьлж-ГIала шен цIаре терра буьрса цахилар а, цигара адамаш довхачу дегнашца, адам дезаш, машаре дуйла а гойтуш.\nДера тIамо цхьаболчу нехан кхетамехь цхьацца хетарш, моьттурш, стереотипаш ма йитина Нохчийчоьнах а, цу чохь дехачу къомах а.\nВуьшта аьлча, тхан кIезиг ма ду Нохчийчоьнах хаарш, цигахь лаьттинчу тIамех бакъдерг а ца хаьа, цундела "Нохчийчоь", "нохчийн къам" аьлча, нах къехкара.\n13 бер далийра ас со йолчу, сайн хIусаме. Тоьллачу хьелашкахь пхи де даьккхира цара. Пикникаш йора ас царна, квадроциклаш тIехь хехкаболуьйтура, гIалин мэр волчу хьошалгIа бигира ас уьш.\nЦхьа хаза, самукъане хан текхира оха. Аэропортехь со а йилхира, къаьстачу хенахь, церан бIаьргех а даьллера хи. "Баркалла хьуна, ирсах дуьзна хIара пхи де тхуна совгIатна деларна" бахара цара соьга, ас элира, хIан-хIа, ас шуна ца дина совгIат, аш со йина ирсе кху масех дийнахь.\nЦхьа цIенчу дог-ойланца, дагахь хьоькхнаш йоцуш, дика Iамийна бераш дара уьш. Воккхачуьнца лараме, 13-15 шераш бен хенаш а яцара церан, амма кхиина бевллачу къонахийн санна дара церан гIиллакхе хилар.\nНохчийчоьне а, цу чохь дехачу халкъе а боккха безам гIаттийра сан оцу бераша.\nЦул тIаьхьа дуьххьара гира суна Инстаграмехь хIоттийначу видео тIехь Юсуп. ТIехь оха дича санна дара цуьнан хатI, бIаьргашчохь сецна сингаттам, бала. Цхьа доггах олура цо шен илли, хIинца шлягер хилла дIахIоьттина долу «Берзан кIезан» илли дара и.\nАс лаха веза иза, суна каро а веза, ас цунна гIо дан а деза аьлла лаам хилира сан. Телефонаш дIасайиттира ас сайна бевзачаьргахула Юсуп лаха гIерташ, амма иза стенгахь веха а, кхоччуш цунах хаамаш бацара цхьангахь а. ТIаккха суо кеманца Соьлж-гIала кхечира со. Ши де тоьира суна иза каро.\n- Социалан машанашкахь, хьайн Инстаграмерчу суьрташна бухахь дуккхаъчара дуьту йозанаш доьшуш хир ду ахь. Царех цхьаболчара пиар ю боху Юсупна гонах ахь гIаттийнарг, вукхара кIантах бахьана а дина, Кадыровна хьо герга гIерта яздо…\n- ХIун эр ду ас пиарх лаьцна? Со пиар оьшуш стаг яц. Со Нохчийчоьнан парламентан депутат ян гIерташ яц, коммерцин интерес аьлча, цигахь бизнес а яц, ас лелорийг доло аьтто, таронаш яц, вуьшта аьлча. Ас юха а боху, тоаме яц сан дахарехь адамашца юкъаметтигаш.\nЦундела нохчийн къоман векалехь, Юсупехь карийна суна сапаргIатдоккхийла. Нагахь санна, нах цунах кхеташ бацахь, совнах ду уьш тешо гIерташ, царна дуйнаш даар.\n- Хьан хьайн кхи бераш дан а дуй?\n- Сан ши кIант ву, шолгIаниг Юсупан хеннара ву. Ас хоьтту сайн берашка, садаIа стенга ваха лаьа шуьшинна, Мальдивашка гIой вай, олий. Ца лаьа, цигахь сингаттаме ду олий, жоп хазадо.\nВинчу денна хIун совгIат дала лаьара хаьттича а, ца хаьа, хIуммаъ ца оьшу, тхошинна оьшуш мел ерг йолуш ю олу. Цара тамаш ца бо, царна доккха хIума а ца хета ас лелориг. Уьш дIабоьлла.\nАхча даккхархьама, ас дуккха а хан йойу, могушалла, нерваш, эмоцеш, цундела айса оццул дIалуш хилча, суна лаьа айса дийриг гойла а.\nМуха ду хаьаий хьуна, нагахь хьо цхьа адам дезаш елахь, иза хьуна а иштта тIегIерташ дацахь, безам дIабов хан мел ели.\nАс дукха къахьоьгу. Сан бераш дуьзна ду, цундела ас дуккха а гIо латтадо сайн махкахь а, Нохчийчу гIиртина ца Iаш.\nДуккха а совгIаташ а дина суна, масала, кху шарахь а делла суна «Тоьлла меценат» совгIат.\n- Юсупна хьуо тIекхаьчча хIун ойла хилира хьан?\n- Юсуп сайна карийча, иза мара а воьллина, йилхира со. "Сан Дела, ма ирсе ю со", - аьлла хилира сан ойла. Теший хьо, сайн берийн бIаьргаш чохь ца гуш долу хазахетар го суна Юсупан бIаьргаш чохь, шена цхьаъ эцча.\nХIокху беро шен самукъадаларца, воккхаверца, ирсе гайтарца йоккхаейо со а.\nАс адамна цхьа дика болх бича, цуьнан бIаьргаш чохь хазахетар, ирс гича, цо ирсе йо со а.\n- Юсупан кхаж баларан хIун бахьана ду?\nХIаъ, дуккха а бу иллиалархой а, хала бохку нах а. ХIунда къастийна Юсуп хоьтту ахь?\nЮсуп чIогIа догцIена кIант ву. Цуьнгахь мел йолу харизма! Цхьа шатайпа бер ду иза. Дуьххьара иза сайна ган ма гиннехь, кхийтира со, суо цхьа цуьрриг а гал ца яьллийла, суна видео тIехь ма гарра хила а хиллера иза. Юсуп уллора вевзина, цуьнца къамеле ваьллачунна дагавуху иза. Цундела ас чIагIо йина, сайн кийрахь детталуш дог мел ду, ас лелор ву и кIант.\nСуна кIордийна пиар ю боху къамелаш. Оцу «пиарна» а, «инстаграман ирсана» а тIехьа дерг цхьанна а ца го. Мел дукха проблемаш лаьтта цигахь, оцу доьзалан хIусамехь. ХIора денна цхьацца йоккхуш, ерзош, уьш луьстуш схьайогIу со.\nЦхьанна а ца хаьа, юха а 7-чу классехь витинийла Юсуп. Шиннаш тIехь доьшуш хилла цо хIинццал схьа, цундела дан хIума а ца хилла тIаьхьавитина хилла.\n- Дешарна букъ хIунда тоьхна хилла Юсупа?\n- Деша йиш ца хилла Юсупан, цуьнан эгIазчу белшаш тIехь хилла 12 адам. Уьш кхабархьама буса сахиллалц иллеш бохуш, Iуьйранна школе ваха гIатта де а доцуш вуьсуш хилла.\nАс орцанаш а даьхна, дехарш а дина, дешаран министраллана хьалха а дош делла, айса Iуналла а латтор ду, Юсупах дала жоп а ду, тIейогIучу хенахь цо доьшур а ду баьхна, дехьаваккхийтира иза.\nЮсупан боллу доьзал а лаьцна ас сайна тIе. ХIинца сайн офис чохь белхан накъосташца хиина Iаш ю со, хIорш теш бу-кх сан, хIинцца телефон тоьхна соьга Юсупа. Тахана Ноьвр-кIоштарчу Сбербанке иза вигийта Соьлж-ГIалара машен яхийтинера ас, Юсупна банкан карта даккхийта.\nШаьш динарг дуьйцуш, соьца зIенехь ву и ший а. Сан мел дукха болх бу хIинца бан безаш, хIетте а дерриг а дIа а теттина, Юсупан а, цуьнан доьзалан а гIуллакхаш кхочушдеш ю ас.\n- Масала, хIун проблемаш?\n- Гой хьуна, Юсупан нанас ша ялале хьалха банкера кредит эцна хиллера 250 эзар сом. Ткъа, хууш ма хиллара веллачун бахам а санна, цуьнан декхарш а бухабисинчарна тIехь дуьсу. Сайн адвокаташ а юкъа а озийна, и банкан декхаран бала а кочара баьккхиар ас. Ас дойу ахча, и доьзал жимма а паогIатчу, маьршачу хьелашка берзорхьама.\nКъемат ирча хьал ду церан цIахь. Чухула девдда лелаш ду мукадехкий. Шаьш динчу, тIехь гоьнаш а йоцуш маьнгаш тIехь буьйшуш хилла уьш хIинццалц.\nСуна ца лаьа вониг дийца оцу доьзалх, ас дуьйцург мел гIад дайна гIуллакх ду цигахь бохург ду.\nХIора баттахь ахча тосу ас царна, Юсуп ловзаргашкахь иллеш баха декхаре ца хилийта, цуьнан школе лела таро хилийта. Дешарна мел а чувоьлла иза хIинца. Кхааннаш а, диъаннаш а, пхеннаш а доху цо. Кхааннаш а ма ца дохура цо тоххара. Денна телефонехь ю со цуьнца, йиина вуй хьо, мелла вуй хьо, урокаш йиний хоьттуш.\nМел жимчу дегIехь ву иза, гIийла ву, жима ву шен 14 шаре хьаьжча.\nХIунда? ХIунда аьлча юучуьнца там хуьлуш ца хилла. Дуьйцуш томехь дацахь а, хIора баттахь юучунна олий, 50 эзар сом дохьуьйту ас ЮсупгIарна, кхи долу хьашташна дойург ца дийцича а. И дерриге а ас до, оцу кIанте иллеш ца бахийта цкъачунна. Цунна дихкина ма ду иллеш алар.\n-Муха дихкина ду?\n- Цуьнан йиш хала кхерам болу дела. Шен аз кху муьрехь лардан деза Юсупа! Ас ца боху сайн дуьхьа, Башкирин дуьхьа, я Оьрсийчоьнан дуьхьа а ца боху, Нохчийчоьнан а, цуьнан къоман а дуьхьа боху.\nМоскохара зIене бевллера соьца, шайн цхьана шоухь дакъалаца вуьгур вара аьлла. "Чеченфилм" компанин куьйгалхо Терекбаев Беслан а тIетеснера суна дехарш дайта. Ас аьтехьа ца магийра. Тайниг санна ловза а вина, охьатосур ву, шайн гIуллакх хилла даьлча. Школан юкъах а вер ву.\nОцу ялх баттахь цуьнан доьзал хьан кхобур бу боху ас. Ца хаьа боху, Юсуп меца вуьтур вац шаьш. Иза нохчо ву, боху ас, шен доьзал дIа а тесна, шуна дечиг-пондар лекха иза цкъа а вогIур вац, цуьнан деша деза, уггар хьалха.\nШина кIиранх лаьттира тхан дийцарш. Юсупан дас а дIахьединера, тхан дала жоп дац, Юлин карахь ду дерриг а аьлла.\n-Кхане муха го хьуна Юсупан?\n- ТIедогIучу шарахь цхьанхьа деша нисван везаш а ву сан иза, я Москох я Соьлж-ГIалахь. Иллеш лакха Iамор карадерзо а, вуьшта юкъара дешар Iамо а лаьа суна цо.\nШиннаш нохчин маттана а хIиттош ма хилла цунна. ХIа, оьрсийн мотт цахаар кIад а дац, шен ненан меттан хаарш а ма хилла цуьнан лахара.\nКеманца гоьнаш, гIайбанаш, цу тIе буьллу мотт а бохьуьйту ас. Цхьана Юсупна эцна ма ца Iа со, боллу доьзална латтабо. Юсупан цергашца проблемаш ю. Нохчийчуьрчу профессоршца бина барт бу сан, кестолгIа цига яхча хан яйа дезар ду сан оцу гIуллакхна а.\nОццул чуьра дуьйна йолу проблемаш а ерзош, шена пиар лоьху стаг хьийзар вуй иштта? ТIехула тIе сайн доьзал а ма бу сан, лелош бизнес ю, депутат хиларе терра, кхи декхарш ду тIехь. Нагахь эшахь а, кхузахь оьшура суна и пиар, цигахь ца оьшура.\nРогIерчу харжамашна кечам бан безащ а ю со кхузахь, цул а атта дацара суна и туьйране сурт кхузахь хIоттийча. Ишта-м со кхузахь а хьожу нехан гIуллакхашка.\nПиаран дуьхьа лелачо и дерриге а луьстур дац. Ду похIма Юсупан, аз а ду. Нагахь цуьнан аз дайна хIума хилахь а, дIатосур вац ас иза.\n- Хьайх дала жоп ду хьан? Тешна ю хьо хьайн ницкх тоьар бу аьлла?\n- Сан дуккха а шераш ду, цундела сайх дала дош ду сан. Юсуп бахьана долуш наха суна тIе ца хьокхуш нехаш йитина а яц, цундела хIоразза а Инстаграме тоьшаллаш дохку ас, иштта ду, шуна ма моьтту дац, бохуш санна.\nСан цхьана доттагIчо элира соьга, хьо лартIехь юй, я яц моттуьйтуш ю хьо? Нехан берана оццул харжаш стенна йо ахь, аьлла. Нагахь хьо а сох тешаш вацахь, хьо кхето, тешо гIерташ ас хан йойур яц элира ас цуьнга.\nБерехула Кадыровна тIекхача гIерта а боху…\nНагахь сайна иза уллора вевзаш хилча, суна ма доккха ирс хетар дара и. Ас даггара лоруш куьйгалхо ву иза. Тхан республикехь тIемаш а ца хилла, хIетте а тахана а дуккха а ду нисдан дезарг. Ткъа Кадыровс 13 шарахь боллу мохк юхаденбина.\nБюрократи а яц Нохчийчохь. Масала, тхан махкахь бер кхечу классе дехьадоккхуш хилча, тоьшаллаш оьшу и бер Iовдал а дац, цуьнан бакъонаш а ю, цуьнца ларам хила а беза аьлла.\nУфахь хиина Iашшехь дIа телефон тоьхча, гIуллакх дира сан Нохчийчохь. ТIаккха муха йоккхаюьйр яц со Кадыровх?\n- Хьан инстаграмерчу агIон тIехь дуккха а суьрташ ду Нохчийчуьрчу хьаькамашца цхьана даьхна. Дац сурт Кадыров Рамзанца. Цуьнца цхьанакхетар ца хилла хьан я сурт дац?\n- Цкъа делахь, и ган Iалашо хьалхаяьккхина лелаш яц со. ШолгIа делахь, сурт хилча а, ас гучудоккхур дацара аьлла хета суна.\nШун махкахь суна твориг хIун ду, менталитет кхи хилар, адамаш диллина, сирла, къехкаш цахилар. Муьлхачу а хьаькамца дIа а хIоьттина сурт даккхийта мегаш ду. Хьаьнца а дIа а хIоьттина сайца сурт даккхийтархьама ас беза мах бу луш. Бац и мах ахчанца, и мах бу сан диллина дог, сан безам, ларам, ас мел дийриг а.\nГой хьуна, Нохчийчоьнан Пардаментехь депутат охьахаа лууш а яц со, коммерцин интересаш а хуьлийла а дац, Кадыровга маре яха гIерташ а со яц, цуьнан шен доьзал бу, хIусамнана а йолуш ю. Со кхечу къомах а ю, кхечу динехь а ю. ТIаккха а сох цатешаш, буй соьгара баккха бехк?\n- Ахь Юсупан дуьхьа мел дийриг эрна хиларна, цо хьо юьхьIаьржа хIотторна ца кхоьру хьо?\n- Iаламат доккха доьналла ду Юсупехь. Нагахь санна иза сайна горгам хеттехь, айса дийриг жимма лахдийр дара ас. Амма цо тешийна со шех. 14 шо бен доццушехь, хьекъал а, синкхетам а бу цуьнгахь. Сан массо а доттагIна дагавоьхна иза, сан нана йилхира цо илли олуш хезча. Иштачу адамо ямартло гойтур яц. Ткъа ас, ас гIо дийр ду цунна некъах ца тилийта.\nДела денна видеозIе латтайо ас цуьнца, шен школан дневник гойту цо суна, ша динарг дуьйцу. Нохчийчохь Юсупан хьехархошца а ма тасаделла сан гергарло, школан директорна а делла ас дош, айса терго йийр ю аьлла.\nАс тIех качво бохуш, юьхьанца цхьа цатешамца гонах хьийзара цу школан хьехархой. Амма къамелаш деш 20 минот яьллачул тIаьхьа, со дикка евзира царна. Хьоьца сурт даккхийта мегий шаьш аьлла, йоллу школа схьа а гулъелла, суьрташ дехира оха.\nЦо а ма гойту, церан сох бIоболар. Бераш а, хьекъал долу стаг а цхьаьнга а Iехалур вац. Амма диван тIе а хиина, тефонна тIе пIелгаш а детташ, ша хиинчуьра хьалагIатта а карах ца долуш волчунна аьлла хетар ду, кхо хIун леладо, телханчу стага, Нохчийчу а еана, и бер схьа а карийна, цунна гонах хьийзачу.\nНагахь санна, сан дахарехь кхи а Юсуп санна сан дагах кхеташ адам карадой, хуьлийла иза узбек, хуьлийла иза монгол, бен дац суна, муьлхачу къомах иза хилахь а, суна везар ву иза а.\nКхи цхьа хIума а дара сан тIетоха, шен дахарехь цхьа вон ца деана, ца лайна стаг цкъа а кхетар вац кхечун лазамах. Ша проблемаш лайна стаг вацахь, цунна бен-башха дац нахана тIе вон дарах.\n(эххар а елхар иккхира Юлин)\nХIун ду цигахь ца кхеташ? Массара а ма хьийзайо со шайн шеконашца!\nЯккхий хъаржаш а еш, кеманаш хоьхкуш, отелашкахь ахчанаш дойуш лелачу аса хIун пайда лоьху сайна?\n- КестолгIа Нохчийчу яха дагахь юй хьо Юсуп ган?\n- Iаьнан школера мукъаволчу хенахь иза Уфа схьавало дагахь ю со.\nСадаIа, самукъадаккха меттигаш кIезиг бу Нохчийчохь. Паркехь хилла тхо, спортан латаршкахь хилла, футболе а дахара, кхи меттигаш бац цигахь.\nКхузахь цу хенахь даккхий лайш хуьлу дехкина. Говрашкахь хьуьнчухула лела таро ю, салазаш хехка меттиг бу. Уралан лаьмнашка даха а мегар ду, ког салазаш хахка Iамор ву ас Юсуп. Сан шина кIантаца цхьаьне хан дIахьур ю оха.\n14 шо кхаьчча паспорт даккхийтина ас Юсупна, хIинца кхечу пачхьалкхе воьдург а даккхийта гIайгIа а бийр бу.\nТIаккха дуьйцу, ас иза гуттаренна а сайна кхуза схьавалийна бохург.\nТайниг ма яц иза. Буобер иза хилча а, могуьйтур дац суна иза шун махкара араваккха. Цхьа метишка а еана, нохчийн буобер дIадигина бохуш дийцийтар махкана эхье ма ду.\nЮсупан дега ас дIахьедина, ахча гулдан а ца гIерташ, хецца юучунна дIадохка аьлла.\nЮсуп мел ву со хир ю, со мел ю церан ахча а хир ду.\nШантаж еш Нохчийчура сурт даийтина оппозицин блогере Халитов Хьасане


Путинан Малхбузера «къена а, къора а» бартхо\nЗеман Милош (аьрроагIор), Путин Владимир.\nЗеман: ЧIогIа алалахь, со хан тIехтилла стаг ву. Ахь мохь туххуш ца алахь, хьох кхетар вац со.\nПутин Владимиран Малхбузехь волчу коьртачу бертахочо Чехин президенто Земан Милоша шен визит дIайолийна Оьрсийчуьрчу Сочехь, цигара Оьрсийчоьнан президентаца дагавала веана Шеман президент Асад Башар дIавахарца.\nЧехин президентан визит лерина ю деа денна. Оцу хена чохь Земан цхьаьнакхета дагахь ву Оьрсийчоьнан премьер-министраца Медведев Дмитрийца, ткъа иштта дакъалоцур ду цо оьрсийн а, чехийн а бизнес-форумехь.\nЗеманца цхьаьна Оьрсийчу вахана 130 Чехера бизнесхо. Уьш дагахь бу шина пачхьалкхан «махбаран уьйраш шоръян а, мехала контракташ тIеэца а».\nЦхьа бутт сов хьалха Европан Кхеташонан Парламентан Ассамблехь (ПАСЕ) вистхуьлуш, Земана диплотматин скандал эккхийтира, Оьрсийчоьно ГIирма дIалацар «чекхдаьлла гIуллакх ду», ткъа Киево ойла ян еза Москохара «мехкадаьттанца а, газца а компенсаци муха оьцур яр-те ГIирма дIаяьккхарна» аьлла, дIахьедар а дина. Цо иза аьллачул тIаьхьа Оьрсийчоьнан векалша сихонца дIахьедар дира «ГIирман тема дIачаьгIна ю шаьш» аьлла.\nЧехин Республикан Конституцица а догIуш, Земан Милоша дIалоцуш долу дарж коьртачу декъана церемонин чулацам болуш ду. Амма иза хуьлу, хIуъа дина а, президентан даржан аьттонаш чорбан гIерташ.\nХIара шо долалуш Земана дIахьедар дира, кхин а ши бутт баьлча, 2018-чу шарахь Дечкен-баттахь хир болчу президентан харжамашкахь дакъалаца дагахь ву ша аьлла. Ма дарра аьлча, цу харжамашкахь тола мегаш ву иза, Чехин ярташкахь а, провинцерчу гIаланашкахь а цуьнан агIончаш дукха хилар а, парламентехь цуьнан болу аьттонаш алсам хилар а тидаме эцча.\n73 шо долу Земан президентан даржехь ву 2013-чу шеран Зазадоккху-баттахь дуьйна. Цу хена чохь вуно луьра критика ловш ву иза меттигерчу оппозицера а, адамийн бакъонашларйон тобанашкара а, Чехи Евробартана а, НАТО-на а юкъаръяла еза бохуш, кхайкхамаш барна а, меттигерчу а, махкал арахьарчу а шен оппоненташна лерна а.\nТкъа Земана шен дIахьедаршкахь сийсаз бо иммигранташ а, адамийн бакъонаш ларъярхой а, журналисташ а, оппозицин декъашхой а, уьш бежнаш а ду, кхаьлли а ю бохуш кIоршаме къамелаш деш. Цул сов, вуно онда Iаткъам ловш ву Чехин президент цунна малар дукха дезарна а.\nАмма цулла а чIогIа реза бац Земанан критикаш, цо Путин Владимирца лелочу юкъаметтигашна а, Оьрсийчоьнан президенто дIахьочу авторитаран политиках иза воккхавевеш хиларна а.\n2016-чу шарахь Земана бехке йира Iамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ, «бакъо а йоцуш» Шемарчу махкахойн тIамехь дакъалацарна. Оццу хенахь цо лаккхара мах хадийра Оьрсийчоьно цу махкахь дIахьочу «антитерроран операцин».\nЗеман Москох вахарх лаьцна иштта элира Маршо Радион Оьрсийн сервисана интервью луш ПрахIехь вехачу журналисто Юккъерчу Европера хьал дика девзачу Фиштейн Ефима.\nФиштейн: Путин цу кепара (Земанца цхьаьнакхетарца) гойту шен позицеш Европехь, ша аьлча Юккъерчу Европехь, цо ма дийццара геополитехь чIагIлуш хилар. Тидам бахийта цо дагавала гулбеш берш цунна мехала хеттарг хеташ болу цуьнан доттагIий хиларна.\nСелхана Асад Башар веанера иза волчу, тахана Земан Милош, кхана вогIур ву ГIажарийчоьнан президент Рухани Хьасан. Цу тайпачу кампанина юкъахь ган веза-кх чехийн президент, иза хIун сатаг ву бохучух кхета.\nШен пачхьалкх цо вочу агIор гойтуш хиларх иза ца кхета аьлла ца хета суна. Чехехь Оьрсийчохь санна президентан харжамийн кампани дIайолалуш ю. Земан цигахь юха а дакъалаца лууш ву. Амма цуьнца и дарж къовсуш болу нах хир бац Оьрсийчохь санна, иза юха а президент хIоттийта юкъатоьхна болу «тайнагийн спарринг-партнераш».\nЧехехь уьш баккъалла а болу кандидаташ хир бу, Земанца цхьана а хаттарехь реза боцу. Иза иштта далахь а Земанан шансаш ю юха шен дарже хаьржина хила. Цуьнан бахьана ду цо популизман гIирсах вуно кхиме пайда оьцуш хилар".\nКхаарин дийнахь Москох Оьрсийчоьнан а, Чехин а экономикан форумехь къамел дира Земана. Шен вистхилар цо дiадолийра Оьрсийчоьнан «Звезда» телеканало гайтинчу материалана критика ярца. Земана дийцарехь, цу материалан автор «котаман санна бен кхин хье боцуш ву».\nЛахьан-беттан 21-чу дийнахь "Звезда" телеканало гайтинчу сюжетехь дуьйцуш дара 1968-чу шарахь Оьрсийчоьно гIо дира Чехословакина, цунна оккупаци а йина бохуш. Земана иза «сий доцу эладита» ду элира.\nХууш ма хиллара, 1968-чу шарахь Чехословаки дIалецира «Варшаван барт» юкъарчу пачхьалкхашкара 300 эзар эскархочо, шайца 7 эзар танк а йолуш. Церан коьрта Iалашо яра цу пачхьалкхехь «ПрахIан бIаьсте» олу демократи хIоттор юьхьарлаьцна Iедал ца хIоттийтар.\nЧехийн историкаш бинчу талламца, Чехословакина чу эскарш хьажор бахьана долуш цу махкахь вийра 127 вахархо, 500 сов чевнаш хилла вара.\nЗеман хьераваьлла динозавр а, 20-чу бIешарера реликт а яц, иза Чехерчу оппозицин зорбанан гIирсаша ма дийццара, боху Фиштейн Ефима:\nФиштейн: Ас цхьа цитата ялор ю. Иза Оьрсийчу вахале Земана еллачу интервью юкъара ю. ТАСС агенталлан директоран когаметта дуьхьал велира Земанна, «хьо вуно къона гуш ву, лараме президент» аьлла. Цо аьлларг шена ца хезна а моттуьйтуш Земана жоп делира, "чIогIа алалахь, со хан тIехтилла стаг ву. Ахь мохь туххуш ца алахь, хьох кхетар вац со" аьлла. Оцо гойтуш ду иза хIун стаг ву бохург».\nХIара материал кечйеш пайда эцна Маршо Радион Оьрсийн сервисан артиклах.\nТаж туьллуш хилла-а? Хьанна?\nПрезидент хоржуш ву Чехехь\nСоциал-демократ Земан Милош тоьлла Чехин рогIера президентан харжамашкахь\nЕвропан Бертан байракх дуьххьара хьалаъайина Чехин президентан гIалина тIехула\nЧехин президент Сочехь Путин Владимирца цхьанакхетар ву


Библиотека ража болх бовзийташ — Сердало\nУкх деношка, Яндакъонгий Хамарзий Джамалда цIерагIа йолча Сунжерча ГIалгIайчен Къаман библиотеке аргIанара вIашагIкхетар дIадихьар Сунжерча №I йолча школа 9 класса дешархошца, царна библиотека ража тохкам барах бола болх Iомабеш. Цу наькъаца библиотека говзанчаша вай мехкарча дешархошца из болх хьалхара беш бац.\n«Цу тайпара болх оаха вай мехкарча школа дешархошца хIара бетта дIахьош ба. Цул совгIа боккхагIболча мехка бахархошца а, нагахьа эшаш моттиг хуле моллагIа доазол арахьара тIавенача сагаца а бу оаха из болх. Ца хадаш ший Iадатах дIабодаш болх ба тха из библиографех хоамбара отдело кхоачашбеш», — йоах, библиографех хоамбара отдела кулгалхочо Кусенаькъан Лейлас.\nНагахьа санна моллагIдола хIама хатта мичча хана саг тIавоагIе цунна эшар цунга дIаоалаш долчох из дIакхетавергволаш библиотеке Iунал деш цу гIулакха говзанча волаш ва. Из доацаш библиотеке шоай база данных яхаш хIама да мохктохкара даькъе йола статьяш дIачухьож. Цул совгIа кхыча дешара Iилмашкахьа йола статьяш лаха а йиш я цу базе.\n«ТIеххьара тханцига хинна дешархой лаьрхIа ба, шоаш юха а баьхка шоашта из болх бе мишта хов хьажа. Цхьан дийнахьа баьча балхаца дукха хIама Iомаде аьттув бале а деррига дагалаца а довза а кхоабиц уж, цудухьа юха а баьхка шоаш Iомабаь болх дIачIоагIбе уйла йолаш ба уж. Библиотека говзанчаша новкъостал дарал совгIа, из болх царна шоашта бовзаш, ховш хилча дика да, хIана аьлча тIехьагIа библиотека болхлой хила а тарлу царех, цунцара чам сов а баьнна», — йоах дIахо Лейлас.\nИз болх Iомабе дешархой тоабаех ухе а боккхагIбараш цаI е шиъ воагIаш хул библиотеке цох библиографех бола хоам шоашта бовзийтар а хьехар а дехаш, царца а къаьста болх бу библиотека викалаша. МоллагIа ГIалгIай мехка гIолла долча хIамах бола хоам лаха аьттув ба наьха, цул совгIа Къаман библиотеке болаш ба Россе библиотекашкарча библиографешка тIакхачарах бола аьттув.\nПхьиди, дахкеи →


Шемахь бисинчу кавказхойн зударша орца доьху\nТуркойчоьно тIеман операци йолийначул тIаьхьа Шемахь хиллачу Къилбаседа Кавказерчу зударша шаьш кIелхьардаха аьлла. Дагестанера а, Нохчийчуьра а зударий бу Оьрсийчоьнан Iедалшка дехар динчарлахь, яздо "Кавказский узел" агенталло.\nМаршо Радионо яздира, кху беттан 9-чохь Туркойчоьно Шеман къилбаседанехь тIеман операци йолорах меттигерчу курдошна дуьхьал.\nКурдойн тIемалоша куьйгалла дечу набахтешкахь хиллачу зударша шайн дахарна кхерам бу, шаьш тIеман конфликт юкъара арадахар дехна Туркойчоьнан а, Оьрсийчоьнан а Iедалхошка аьлла, хаамбина агенталле Дагестанерчу яхархочо Земфирас..\n"Сан нус а, кIентан кхо бер а ду цигахь. Курдой Iайн-Iийсса олучу куьпара тIаьххьара арабевллачаьрца бу уьш. Карарчу хенахь туркойн карахь йолчу меттигехь бу уьш. Туркоша юург елла, хIусам а нисйина царна. 15 зуда а, 27 бер а ду цигахь", - дийцина зудчо.\nIайн-Iийсса куьпахь 12 эзар гергга стаг хилла, шайлахь 1000 зуда а, даIишхойн доьзалш а болуш. Курдойн Iедалхойн зерашца, 800 гергга стаг ведда цу каппашкара аьлла бара оьрсийн "Би-би-син" хаам.


Социалан машанан низам дохош йолу контент, шена юкъахь ша-шен тоьхна валар марздеш пропаганда йийриг а йолуш, дIайоккхуш ю TikTok. Оцунах лаьцна хаам бо РБК агенталло, оцу компанин зорбан-векалтана тIе а тевжаш. Де хьалха оцу социалан машано кхайкхамаш беш бу берашна тIехьажийна, ша-шен тIе куьгдахьарца боьзна, бохург хезна таллам бе аьлла омра деллера Оьрсийчоьнан Талламан комитетан куьйгалхочо Бастрыкин Александара.\nTikTok-хула кхиазхой Iожаллана тIекIабеш материалаш яржош хиларх лаьцна хиира, Москварчу масех школо цунах лаьцна берийн дай-наной варе бинчул тIаьхьа. Школаша хаамаш дIасабахьийтинера дай-нанойн чаташкахула, берашна тIе тидам бахийтар доьхуш.\nШинарин сарахь ша-шен тоьхна баларшка кхойкху видеороликаш яржораш лаха аьлла дехар динера Талламан комитете Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутата Яровая Иринас.\nTikTok-ан векалша чIагIдарехь, цара хIинца блокаш хIиттош ю оцу кепара контент яржочу хештегашна. "Оха дIа а яьхна, хIинца а сихонца дIайохуш а ю тхайн платформера ша-шен тоьхна валарца йоьзна йолу видероликаш", - билгалдаьккхина TikTok компанино, хаам бо РБК-но.\n2016-чу шарахь "Новая газетехь" араелира социалан машанашкахь кхоьллаеллачу ша-шен тоьхна валар хаздечу "Iожаллин" тобанех лаьцна материал, дагадоуьйту ВВС-но. Царах цхьаъ яра "Сийна кит" тоба. Дукха хан ялале Нохчийчу а, ГIалгIайчу а кхечира 12 шарера 16 шаре кхаччалц йолу хан йолчу кхиазхойн и къиза ловзар.\nМаршо Радионо ма яздарра, мехкаршна коьрте дуьллура, шу хаза а дац, кIентий шух ца беша, хиндерг къаьхьа ду шун, дита хIара харц дуьне, олий. Шу дена-нанна ца оьшу, массо а таронаш шул хьалха дIалецна, къен, миска дахар ду шуна кхача дуьсург, дуьйцу кIенташка…\nНохчийчоьнан дешаран департаменто сихонца кхайкхам баржийра республикерчу бахархошка. "Терго елаш, дай-наной, машенашлелорхой! «Вада я ле!» аьлла ловзар ду моде даьлла. ТIекхоччуш йоьдучу машенна хьалхахула некъ хадор ю ловзучу беран Iалашо. И ловзар даьржина ерриг а Оьрсийчухула. ДIахаийта массарна а!» - бохура кехато.\nЦул сов, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана а даьккхира орца мехкан телевизионехула. Иза Iалашбан гIоьртира кхерамечу ловзаре берзале къона нохчий.\nЦуьнгара орца шен кара эцна, кхайкхамаш бира меттигерчу муфтийс Межиев Салахьа а, ша-шен тоьхна валаран Iесаллах лаьцна дуьйцуш. Кхин далийна терахьаш дацахь а, наха дуккха дийцира беллачех я оцу новкъа бевллачех а лаьцна.\nTikTok -ке кху деношкахь бинарг дуьххьарлера кхайкхам бац Оьрсийчоьнан Iедалша, шайна товш доцург дехкар Iалашонца бинчерах. Кхушара Дечкен-баттахь Оьрсийчохь дуьхьалонан акцеш дIайоьлхуш Роскомнадзоро кхайкхам бира оцу компанега бераш дуьхьалонан акцешна юкъаийзор Iалашонца кхайкхамаш бар сацаде аьлла. Урхалло билгалдаккхара низамашца догIуш доцург лелоро берашна вон тIаьхьалонаш йохьуш доьрзур хилар.\nЦул сов, Оьрсийчохь йихкина йолчу "Исламан пачхьалкх" тобано а пайда эцна меттигаш яьхкира музыкан видеош кхуллучу TikTok программах. The Wall Street Journal газето яздарехь, тIемалоша шайн пропаганда еш йоца видеороликаш яржош хиллера оцу социалан машанехула. Уьш а сихонца дIаяхийтира TikTok-е.\nTikTok программа гучуяьлла 2017 шарахь. Иза кхоьллинарг ю Китайра ByteDance цIе йолу компани. Уггар дукха цунах пайда оьцурш бу кхиазхой а, жима бераш а. Царах дукхахаболчара TikTok лелайо йоца беламан видеороликаш йохуш.\nАмма кхин цхьана агIор а пайда оьцуш меттиг беъна TikTok-ца боьзна. Китайрчу TikTok машане видео йиллира стохка ГIуран-баттахь Америкерчу Азизи Фероза цIе йолчу йоIа. Ша цIоцкъамаш далош гойтуш йолуш санна кеп а лелош, цо дийцира шайн пачхьалкхехь бусалбанаша ловш йолчу гIелонех лецна.\nЙоIа къамел дина дукха хан ялале компанино сихонца дIакъевлира Ферозин аккаунт, амма хьовсархой къар ца белча, схьаяьстера иза юха а. Цул тIаьхьа оцу кепах пайда эца болийна кхечу блогерша а.


Умаров Джамбулат а, Кадыров Рамзан а\nНахана гуш-хезаш бехказбийлийтар кхи дIа а дахьа деза аьлла Нохчийчуьрчу зорбан министро Умаров Джамбулата. Хьаькамна хетарехь, ЧГТРК "Грозный" телевизионан эфирашкахь кест-кеста "дохкобевлларш" гойтуш хилар кхачаме дац, цундела дика хир дара боху цо, Кадыров Рамзанна а, цуьнан бIан накъосташна а хьалха гечдар доьхучарна лерина рубрика схьайиллича телехьожийлехь. Цуьнца цхьана аьтто хир бара, интернетехь къайлах леларш Iора а баьхна, "кхеле" хIитто аьлла хета цунна.\n"Нагахь хьо ишта бакъонца лелаш велахь, хIунда ю хьо боьха хIума?"\n"Говорит Москва" радиостанцин эфирехь дахначу оршотдийнахь хиллачу къамелехь министрна Умаров Джамбулатна тайна кхечу IT-экспертан, Оьрсийчоьнан културан урхалхочун Мединский Владимиран позици.\nСоциалан машанахь цIехьулйина лелар кеста дуьтуьйтур долуш ду, паспорта тIера информаци язъян декхаре хир ву интернете волучу хIораннан а аьлла, чIагIо йина Мединскийс.\nУмаров а тешна ву, документца бен дуьненаюкъарчу машане язвала таро цаяларо, аьтто бийр бара "боданера мукадехкаш", аьлча а, "социалан машанашкахь боьха хIумнаш яздийраш" карон аьлла.\n"ХIай боьха хIума, хIун ду ахь яздинарг аьлла, цуьнгара жоп деха атта хир дара тIаккха. Айхьа маса къаьмнашна юкъа питана тесна кхетий хьо, цуьнга хатта", - аьлла радион эфирехь нохчийн даржхочо.\n"Умные парни" радиопрограммехь Умаровс ишта билгалдаьккхина, ша "къамелна тIера волу блогер" санна вистхуьлуш вац, "официалан векал" санна луьйш ву аьлла.\nМассарна а гуш-хезаш гечдар дехийтар - Iаламат пайден хIума ду, интернетехь харцо яржон стаг "кхетош-кхион" аьлла Умаровс. Ткъа цIехьулъян аьтто цахиларо кайолуьйтур ю и тайпа нах катоьхна кара а бина, "жоьпе озо".\n"Нагахь цхьа бакъдерг лоьхуш, критика еш, йозанаш деш хьо велахь…Дика ду, нагахь хьо ишта дика кIант хилча, къонах стенна вац хьо? Ишта нийсо езаш хьо хилча, хIунда ю хьо боьха хIума?", - хоьтту министро.\nМетро чохь цхьана пассажирна тIе хи чуьра банка ластийна нохчийн жимстаг "кхеторх" дийцира Умаровс, масална санна. Нохчийн Iедалхойн ницкъ тоьира, и кIант шен цIа вало. Тахана гIалин урамашкахь нуй хьоькхуш ву иза боху Нохчийчоьнан зорбан министро.\n"Дукха хьолахь и нах тхуна карабо, республика жима хиларна. Цхьа миллион виъ бIе сов эккхаш стаг ву кхузахь. Ткъа и тайпа хIумнаш лелор долу кегийрхой кхин а кIезиг бу махкахь. Тхуна берш кара ца богIу, амма коьртачу декъанна, муьлш бу карош берш? Масала, цхьанхьа гIу чуьрчу хих дIовш тоьхна бохург, вакцина ечу хенахь дIовш ду деттарг баьхнарг а, берийн бешахь дIавш леладо олург а", - аьлла, дийцина политико, мехкан Iедалхошна уггар а лазаме хетачух.\nЧГТРК-н эфирехь и нах дохкобовлуш, доьрзу гIуллакх аьлла министро. "Бехкеверг" нахана хьалха а хIоттийна, иза бехказвийларо "меттавалаво" аьлла, тешна ву Умаров.\nВаларал хала ду аьшнашвар\n"Iазапна дуьхьалояран Комитетан" куьйгалхо Каляпин Игор цхьана хIуман тIехь тIетов Умаровна. Фейк-информаци яржош хилар чIагIдо цо а, амма интернетехь цIехьулъян йиш цахиларо пайда бохьур бу аьлла ца хета цунна.\n"Мединскийс аьлла сонта хIума ду и, Умаровс нохчийн маттахь духа дийцина долу, - боху бакъонашларъярхочо. – Ца хаьа, церан хIун Iалашонаш ю, уьш хIун магон, хIун дехка дагахь бу. Амма магочохь а, паспорт ца оьшучохь а наха ишта а дуьйцур ду шайна хеттарг".\nКаляпина бакъдо, Нохчийчохь ша-тайпа практика хилла дIахIоьттина хилар - стаг юьхьIаьржа хIоттор, шен гергара нах улло а баьхна, меттигерчу эфирехь иза нахалавоккхуш.\nИшта сина а, дагна ницкъбарца йоьрзу кхел.\nБакъду, харц информаци яржочарна дуьхьал болийна къийсам буьйцучу юкъанна, Умаровс ца хьахадо, нохчийн коьртачу каналан эфире боху нах кхечу бахьанашца Iорабохуш хиларх. Махкара Iедал емалдеш социалан машанехь, я мессенджерехь хаамаш баржийнарг телеэфире валаво. Кхерамаш туьйсий, стагна тIеIаткъам а бой, дукха хьолахь – тIехь ницкъ бой, бертаза хIоттош ву камерана хьалха, гечдар деха.\nМасала, хьахор вай Осмаев Абубакар. Шелахь дийнна урам дIахьокхучу хенахь видео а яьккхина, иза яржийнера аьлла, дийнна баттахь чохь латтийра иза. Цкъа йиттинера цунна Кадыровн гоно, цул тIаьхьа декхаре вира парламентан спикерна Даудов Мохьмадна хьалха "Грозный" телевизионан эфирехь бехказвийла. Байначу баттахь велла иза, шолгIа инсульт ца лайна.\nТIаккха а ца Iебира КадыровгIар: меттигерчу телехьожийле балийра цуьнан тайпа-тукхумара нах, дог сецна ца велла иза, цIахь газ дIаихна, садукъделла веллера шайн стаг алийтира цаьрга.\nДукха хан йоццуш кхи цхьа зуда а гайтира телевизионехь. Полисхоша йиттинера шен воIна аьлла, Францехь вехачу шен доьзалхочунна лоьрашкара кехат-тоьшалла дIакхачо гIоьртинера иза. Меттигерчу эфирехь цуьнгара тоьшалла бух боцуш ду аьлла, дIакхайкхийра, ткъа зудчо шена гечдар дийхира.\nТIаьххьарчу шерашкахь цу кепара масалш иттанашкахь ду. Нохчийн министро билгал ца даьккхира, республикехь стаг дIа а хIоттийна, бехказвийлийтар Кадыров Рамзан куьйгалле веачхьана хилар а.\n"Кхузаманан тахана коьртехь лаьттачу республикан Iедалхойн практика ю иза", - боху Оьрсийчохь анализан а, конфликташ кхоллаялар юхатохаран а центран директора Сокирянская Екатеринас.\nНохчийн Iадаташца а догIуш, бехказвуьйлу стаг шен гIад дайначу меттигехь. Масала, ларамза некъан бохамехь шен бехках нах белча. МаслаIатан тоба хьалха а йолий, куьйгбехкечо къинтIера боху шена нах, чIирах кхоьруш.\n"Нохчийн телекомпанин эфирехь бехказбийла хIиттор"- тоталитаран урхаллан цхьахйолу практика ю. Республикерчу Iедало нахана тIехь терго латтайо шина механизмца: юкъара жоьпалла (хьан гергарчу нахана тIаьхьабахкарна хьо кхоьруш), нахана хьалха дIа а хIоттийна, хьо сийсазвахар. Нохчочунна валарал а деза ду ишта ша аьшнашвар. Дагара далийта мегар дац, и стаг камерана хьлха хIоттавале, дукхачу меттигашкахь цунна тIехь ницкъбеш хилар", - аьлла эксперто.\nШинаридийнахь ЧГТРК "Грозный" каналан директоро Дудаев Ахьмада бакъ дац аьлла, дIакхайкхийна, нахана гуш-хезаш бехказбуьйлучийн рубрика елла еза аьлла, яьржина информаци.\n"И бакъ дац! Бакъ цахиларал совнах, гIурт бу буьйцург. Цу тайпа агIо схьаелла телерадиокомпанин куьйгаллин цкъа а Iалашо хилла яц. Цул совнах, цу кепарчу некъаша пайда бохьур бац кегийрхой кхеторехь", - аьлла, дIахьедина Дудаевс.


«Юхабоьдуш боцу некъ» - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jineps «Юхабоьдуш боцу некъ»\nнохчий арабохуш бу Австрера\nТаханлерчу дийнахь нохчашна уггар кхерамениг ду депортаци яр, боху «Ичкерин культуран ассоциацин» векало Дунаева Розас.\n«Дерриг а доладелира 2017-чу шарахь, аьтту агIорхьара популисташ Iедале баьхкича. Цара тIеийцира эмигранташна дуьхьал хьажийна низамаш, уьйраш дIатесира Оьрсийчуьрчу ницкъаллин стрктурийн балхахошца а, Iедалхошца а. ТIаьхьо и популисташ гучубехира, уьш дIабахара, амма цхьа кIеззиг гIалат даьлла лецна болчу нахана депортацеш ярх лаьцна низамаш дисира.\nИ бахьана долуш, кхел а ца еш, бекхам бар ловш бу мухIажираш. Стохка шо чекхдолуш Оьрсийчу депортаци йина волу Тамаев Хьасан лачкъийра ницкъаллин структурийн белхахоша, иза вайна Нохчийчохь. Маситта бутт а бу тхуна цунах хIун хилла ца хуу», – дуьйцу Дунаевас.\n«Масийтта гIалат далийтина ас сайгара. Суна хаьа ас динарг нийса доций. Гуо вон хилар бахьана долуш харц некъа ваьлла лелла со. Набахтехь со волуш дукха ойланаш йина ас. Дохковаьлла айса гIалаташ довлийтарна, гайта лаьа суна, со дика лелалур волуш хилар. Бала хьогуш ю сан нана. Суна цабевза ала мегар ду Оьрсийчохь нах, ца хаьа суна оьрсийн мотт. Цамгар ю сан пехашца. Набахтехь латторо кхин а халчу яьккхина и цамгар. Суна оьшура тIаьххьара шанс», – аьлла ду кехата тIехь.\nЧубоьхкинчеран гаргарчара дийцарехь, цаьрга хIоранга а кехата тIе куьг таIа дойта, шен лаамехь махках волуш ву ша олий. Цо жоьпалла тIерадоккху Австрина, кхин дIа цунах хIуъа хилахь бохучух. (radiomarsho)\nÖnceki İçerikМеттан гIуллакх тоделла доьдуш дац\nSonraki İçerik«Нохчийн мотт – сан дозалла!»


ГIуран-бутт 31, 2017\nКерла шо тIекхочуш ганцхоша хIора юьртана уллерчу хьуьнхахь лохуш хилла 12 га долу наж.\nКерлачу шарна герга мел кхочу, социалан машанехь кхайкхамаш алсамбевлла иза даз ма де бохуш. Амма кIеззиг бац иза даздан лерина нах. Иза дац уьш бусалба динах бовла гIертар. Самукъадалар кIеззиг долчу кху заманахь хIара де кхин а цхьа бахьана ду, шен беза-бевзачарна диканиг хилийта лаар а, царна довха дешнаш ала а, шен доьзалехь цхьана а кхетта, цаьрца шайн деган йовхо екъа а.\nНохчаша Керла шо даздар даима хилла ду. Ширачу заманара дуьйна схьадогIуш ду и ламаст. ХIетахь и де кхин а 6 де хьалха хилла, бохуш оцу даздарх дийцира нохчийн этнографо Хасиев Сайд-Мохьмада: «25 дийнахь (ГIуран-баттахь) дIадолало Керла шо. Маьлхан рузмица ма бай вайн хIенанхIоттам. И де тIедале 12 де хьалха кегий нехан цхьа тоба арайолуш хилла хьуьнах яха.\nЦарах ганцхой олуш хилла. ХIора юьртана уллехь йолчу хьуьнхахь цара лохуш хилла 12 га долу наж. Иза лаьттах а ца кхоьтуьйтуш юьрта бан безаш хилла мел гена делахь а. Ткъа юьртахь бисинчара лайх гIала йой, хи а тухий, шаръеш хилла, цу тIевала хала хилийта.ТIаккха оцу гIали буьххьера тишаниг охьа а тосий, керланиг дIахIоттош хилла».\nШирачу заманахь керлачу шаре бовлуш цIенаниг чуяхьаш, тишъеллачух дIакъаьсташ Iедал хилла нохчийн, бохуш кхин дIа а дуьйцу Хасиевс: «И охьатеснарг, дукха гена а ца долуьйтуш, циггахь дагош хилла. Лайн межаргаш а детташ, дуьхьал бовлуш хилла бухахь бисина хилларш, къаьстина зудабераш.\nКерла шо догIучу хенахь хIусамера тишъелларг схьа а гулйой, дечигца ягош хилла. Иштта Рождество олуш ду-кх католикийн. И Рождество санна хилла-кх вайн рузма, маьлхаца йоьзна».\nКерлачу шарца декъалдар а хилла ширачу заманахь нохчашна юкъахь. Ша мел долу даздарш санна юкъаметтигаш карла а йохуш, хьошалгIа оьхуш хилла кегийрхойн тобанаш.\nДуьйцу Хасиевс: «Калядка олуш ду-кх оьрсийн, вовшийн декъалбеш. Иштта хилла вайн а. Вовшийн декъалбеш, дуьмийн байракхашца, йоьхьийн тоьпашца нехан уьйтIа а хIуьттуш хилла. ТIаьхьа юкъадаьлла ду «кегий галнех бIабахийла» вайн бохуш. Йиш локхуш хилла. ХIора неIарга а хIуттуш хилла, царна совгIаташ луш а хилла: хьовлан межаргаш я баIарш».\nКху шарахь цхьана хIуманехь хийцам хилла нохчийн юкъараллехь. Базалг ца хIотторш а дукха бац. Амма керлачу шарца декъалдар нахана юкъара хенахь дIадер дац. Дика болх шен гергарчарна а, уллерчарна а хилийта ца лууш цхьа а хир вац.


Такхавой вуьгу тахана ловзарга а...\nЛахьан-бутт 11, 2014\nНохчийчоьнан бахархой боьлла хIума ду шаьш хIора кIиранах лаамза Соьлж-ГIалахь хIитточу барамашка ийзор. Кху деношкахь мехкан администрацино массо школашна а, кхечу доьшийлашна а тIебожийна рогIера барам - билеташ а оьцуш, цирке баха.\nБертахь а, бертаза а Iедалан балхахь мел болчу нахана хьовсархой хилар тIе а дожош, Соьлжа гIалахь кест-кеста дIахьучу даздаршна тIе цхьана билетах 500 сом доьху механа еза цирк а кхетта.\nДуьненан массо маьIIера беза-баккхий хьеший а кхуьйлуш, кху тIаьхьарчу шерашкахь хаддаза дIахьуш ду Нохчийчохь тайп-тайпана даздарш. Цу кепара Iаламат зевне цхьа могIа даздарш, цхьаьнакхетарш дIадехьна Соьлжа-гIалахь чекхбаьллачу ГIадужучу- баттахь а.\nМехкан куьйгалхо винчу денна лерина йина яьккхинчу “Колизейчохь”, масала, дIадаьхьна, тайп-тайпанчу пачхьалкхашкара баьхкина латархой а болуш , луьра буй-тIара дар а.\nХIинца цу чохь, бахархойн самукъадоккхуш, болх беш ю Москохара еъна Никулин цIарх цирк. Iедалдайша цу чохь гайтам моссазза хуьлу и хьалаюза юха а декхарийла бина пачхьалкхан балхахьаболу бахархой.\nВуьшта аьлчи, массо хьукхматийн, урхаллийн, доьшийлийн йоккха- жималле хьаьжжина, хьалххехь дуьйна а дIасадекъна ду билеташ. Даима а санна цу рогIерчу биллам-тIедожорна хьалха ца бисна ярташкара а, гIалара а хьехархой. КIотIаршкара цхьа гуттар кIезиг дешархой болу кегийра ишколаш йоцург цирке баха бIе билет ца кхочуш наггахь доьшийла а ца йисна.\nМасала 300-400 дешархо велахь 500 сом мах болу I00 билет ло, ялх-ворхI бIе дешархо велахь 200 билет . Ма-дарра аьлчи, 500 сом а луш уьш эца хьахархойн декхарийла беш бу. Хьехархой дукха-кIезиг хиларе хьаьжжина цхьанна диъ кхочуш а нисло, 5-6 а кхочу. Духкучо дIадухку, цадухкучо шен гергарниш бохуьйту цирке.\nАла догIу цигахь бахархошна бIегIийла хеташ хIума ду кхо шо кхаччаза долу бер аш маьхаза цирке хьовсуьйтуш хилар. Цирке яха бертаза ялх билет эцначех ю Соьлжа гIалин кIоштера цхьана ишколера оьрсийн меттан хьехархо Тамара. Цо дуьйцу, тийна-тIаьIIа болх байтар метта шайна бечу тIеIаткъамах а, совнаха дечу тIедахкарех а.\nТамара: «Суна ялх билет делла. Ас царех 3 эзар охьадиллина. Цирке а бертаза бохуьйту, футболе а, концерташка а хьовсабо ишта, газеташ яздойту ницкъала. Ишколана 200 билет делла боху. Билет эцна ас, бакъду газеташ ца яздина, молханаш эцначул тIаьхьа ахча тоахь яздийр ду аьлла. Доцца аьлчи, ишколах, йоза-дешар Iамадарх дозаделла а доцу массо хIума а ца лаахь а лууш санна дойтуш ду-кх хьехархошка…»\nМа-дарра аьлчи лоьрашна а, хьехархошна а, гIуллакххошна а, могIарерчу белхахошна а хаза нехан санна халонга даьлла, лаахь а ца лаахь а, таро елахь а, яцахь а тайп-тайпанчу даздаршкахь гIала д1акхийлар а, кхузза-цигга бохуш, хьо вахча а, ца вахча а, цирке , футболе, концерте бохуш ахчанаш дIаийзадар а.\nИ гIуллакх цхьатерра бале даьлла массарна а.\nХьехархошка а, лоьрашка а, кхечу белхошка а тIехь боцу бехкамаш кхочушбайтар, корматаллин декхарш доцуш, нехаш лехьаяр биста кхаччалц муьлхха а белхаш дайтар юххера девзачех ю Сьлжа-гIалара хьехархо Лида а. Цо аьттехьа а ца дуьту хьехархойн а, лоьраш а шайн лаамехь, бертахь оьху синкъерамашка бохург.\nЛида: «Мукъа деношкахь цIахь гIуллакх дан а лаьа, садаIа а лаьа. Каникулаш йоллушехь кху баттахь а охьаховша дуьтуш-м дац тхо. Кху беттан 3-чу дийнахь футболе дигна тхо, 4-чу дийнахь цхьаллин деза де ду аьлла, юха а Соьлжа-гIала дигна. ХIинцца цирке дахана. Дог догIий уьш лело. Лаам хила ца беза? ТIетаса хIумнаш а хьуш футболе оьхуш ду-кх тхо. Телегойлехь а цуьнга хьовсуш доцчу оха зударша хIун до стадионехь? Шен лаамехь вахар хьехош а дац…»\nКхузахь бIаьрзечунна а гуш ду шо-шаре мел долу а Iедалан белхахой шайн чоьтах даздаршка кхийлар а, футболе, цирке,концерташка ишта кхечу синкъерамашка эха декхарийла бар а марсадалахь бен лахлуш дац.\nИ тIедахкарш дечара хьесапе оьцуш дац дог делахь а дацахь могIарерчу нахана цу синкъерамашка эха ахча мичара дала деза бохург.\nЦирке - лаамза


Наналла дан бакъо йоцуш йисинарг\nМатериал кечйинарг "Кавказ.Реалиин" автор Пейсахова Анна\nАвстрехь ехачу Оьрсийчоьнан яхархочун Маркова Ольгин гIуллакх толлур долуш ду Нохчийчуьрчу Шелан кхелехь. Шен 10 шо долу Ясин а, 9 шо долу Ильяс а шен хIусаме верзо гIерта иза.\n2014-чу шарахь шина кIентан дас, Нохчийчуьра схьаваьллачу Магомадов Сайд-Хьасана, нене хаьттина хIума а доцуш, шина кIантаца жимма волавала воьду ша аьлла, иза Iеха а йина, Брегенц гIалара дIавигинера и шиъ. Шен дай баьхначу Дубин-Эвлахь ваха хиира иза. ХIетахь дуьйна нанна я гина а, я хезна а вац шен ши кIант. Марковас дуьйцу, жимахверг цу хенахь вакхош вара шен бохуш.\nЦо дийцарехь, Шела кIоштан кхело бух боцуш ненан бакъонех яьккхина иза. Магомадов лоьхуш ю Австрин полици. Ткъа цо чIагIонаш йо, алименташ ца дала, нана къайлаяьлла бохуш.\nНохчийчуьра мухIажир Нохчийчу ведда вахана\n2009-чу шарахь Австри ша деша еанчу заманчохь вевзинера боху Марковас шена, мухIажиран статусехь хилла Магомадов. Нохчийчуьра шен идеологеш бахьана долуш вада везнера ша аьлла, дIахьединера цо.\nБусулба дин тIеэцна зудчо, динехь мах а бинера цу шинна юкъахь. ШолгIа доьзалхо дуьненчу ваьллачул тIаьхьа юкъаметтигаш телхира церан. Мах а луш, лаьцначу хIусам чохь дIатарбинера цо, хIетахь Нохчийчуьра тховкIело йоьхуш, еана шен нана а, йижарий а. Марковас дуьйцу, шех лата волавеллера иза, даим девнаца хуьлура, кхерамаш а туьйсура шена, бераш схьадохур ду бохуш.\nЦунах дIакъаста сацамбира цо, бераш ненаца дисира. Кест-кеста хIара йолчу чу а лелхаш, кхерамаш туьйсура Магомадовс берийн нанна. Марковас боху, ша дуьхьал яцара дена ши кIант гайта, цкъа а аьрзнаш а ца динера ша цхьанхьа а.\n2014-чу шарахь аьхка бераш лачкъийна, дIадигира дас. Цу дийннехь полицига хаамбира Марковас. Амма аьтто ца белира, я бераш карон а, я церан дех дарг хаа а. Масех кIира даьллачул тIаьхьа Брегенцехь гучувелира Магомадов юха а, амма ша цхьаъ вара иза. Прокуратурано бехк кховдийра цуьнга, бераш лачкъийна аьлла. Ишта кхеле кхайкхира иза, ден бакъонаш дIаяха Iалашонца.\nШозза дуьхьал хилира Магомадов кхелан кхеташоне ван, цул тIаьхьа пачхьалкхера дIавахара иза. Полисхоша хIоттийначу протоколехь яздина ду ишта (копи редакцехь ю).\nАвстрин кхело берийн доладен бакъонаш дIаяьхначу хенахь, иза-м Нохчийчохь хиллера шен шина кIантаца. Австрерчу цуьнан адвокато бира и хаам.\nНохчийчуьра жоп: ненера бакъонаш дIаяьхна\nБрегенц гIалин кхело 2014-чу шеран аьхка, суьдхочо Фрик Александера куьйг яздинчу, сацам тIехь боху: "Берийн дахар аьхна хилийтархьама деца а, ненаца а уьйр хила еза, нагахь санна, царех цхьангара берашна кхерам бу аьлла, меттиг бацахь. Ненаца ши кIант Австрехь висахь, берийн дахар паргIате хир дара, ден бакъо хир ю, шен берийн Iуналла дан, ненера схьа а ца бохуш уьш. Кхело тIедожийна дена, некъаца дIасадуьгу берийн кехаташ схьадалар". Ишта хьесап дина, Магомадовгара алименташ даха а.\nЦунна жоп кхечира Нохчийчуьра 2014-чу шеран гурахь. Маркова Ольгера ненан бакъонаш дIаяьхна шаьш, алименташ цунна тIе а эгийна аьлла. Цу документах Австрин кхелахоша пайда ца ийцира, цу тIехь дерг бакъ хиларх шайн шеконаш кхоллаяларна.\nШеларчу кхелахочо Хумигов Адама куьйг яздинчу кехат тIехь аьлла ду, Нохчийчохь Чири-Юьртахь шеца цхьана ехаш яра Маркова, ткъа 2013-чу шарахь дIаяхначул тIаьхьа, берашца бала хилла яц иза аьлла. Марковас дийцина "Кавказ.Реалиига", ша Нохчийчохь цкъа а хилла а яц, я Шеларчу кхелера цхьа кехат шега кхаьчна а дац аьлла.\nШен берийн дахарца бала хилла ца Iаш, ша тIаьхьий-хьалхий дукха кехаташ кхехьийтина боху цо Оьрсийчоьнан урхаллашка, бераш схьадоьхуш. Доллу цуьнан дехарш Нохчийчу хьежадора, ткъа цигара жоп кхочура зудчуьнга: бераш деца ду олий.\nСтохка аьтто хилира Маркован кхелера кехаташ каракхача а, Нохчийчохь адвокат лаца а, гIуллакх листар юха карладаккха а. Ишта хиъна цунна, шен ши кIант Дубин-Эвлахь вехаш вуйла а, меттигерчу школехь доьшуш хилар а. Школера деана жоп а редакцин карахь долуш ду.\nЧири-Эвларчу МагомадовгIеран Iер-дахаран хьелех хIоттийначу актехь яздина ду, Магомадов Сайд-Хьасанан нана Магомадова Зина, берийн денана, цу юьртахь берашца цхьана ехаш ю аьлла. Ткъа Марковас чIагIдо, 2011-чу шарахь дуьйна, Iедало тховкIело а елла, Магомадова Австрехь ехаш ю бохуш.\nШелан кхелан кхеташонан протокол тIехь яьккхина, кIоштарчу берашна тIехь Iуналла дечу хьукматан коьртачу говзанчан Усманова Малканан цIе.\n"Суна бевза хIара доьзал, цаьргахь хилла а ю со. 2013-чу шарахь дуьйна дIаяхана берийн нана, кхин гучуяьлла яц", - дIахьедина Усмановас.\nЦуьнан дешнаш бакъ ца до Австрерчу кхелахойн документашца, масала, 2013-чу а, 2014-чу а шерашкахь берийн дарбан хIусамехь деллачу кехаташа. Цигахь дарба деш, хан яьккхина нанас шен шина кIантаца.\nМарковас шен апелляцин латкъам тIехь дехар до, шегара ненан бакъонаш дIайохуш бина сацам юхабаккхахьара аьлла, хIунда аьлча, бух боцуш тIеэцна сацам хиларна. Дас дуьйцург чоьте а эцна, дина хьесап ду иза боху нанас. Ишта Марковас бахарехь, шен берийн дола деш вац да, генарчу гергарчу нахана тIетийсина цо бераш.\nКарарчу бутт юккъе баьлча хир ю аьлла, кхайкхийна яра Маркован апелляци бахьанехь кхелан кхеташо, амма коронавирус бахьана долуш, белхан денош юкъахдаьхна хиларна, цхьана ханна дIатеттина кхелахоша гIуллакх листар.\n"Кавказ.Реалиин" корреспондентан зIе хилира Магомадовца. Марковаца тасаделлачу гIуллакхах хаьттича, лаам бац шен нахала а вуьйлуш, цунах лаьцна дийца элира цо.\n"Цхьа кхин тема лахийша. ХIара материал башха дика нислур яц. Сан исторех а, сан доьзалх а цхьана а агIор дийца оьуш яц. Нагахь санна, аш цхьаъ яздахь а сох лаьцна - эладита дийцар хир ду и. Бакъ ду, я дац а ца хьожуш, шена хеттарг мегар дац яздан а, нахала даккха а. Бераш Iен долу меттиг ас къастийна ю, реза воцчо соьца къовса деза, интернетехь а ца яздеш", - дIахьедина Магомадовс.\nАвстрехь шен вахарх динчу хеттаршна, жоп ца делира цо.


Боканаькъан Ахьмада «ЦIийенна сайре» яха роман 45 шу хьалха журнало ерригача Россена довзийтар.\n«Роман-газето» къоабалдаь йоазув\nТов бетта 14 ди 2021 шу\nГIалгIай къаман йоазув хьахилча денз, дукха йоазонхой хиннаб вай литературан тайп-тайпарча доакъошка къахьегаш. Цар язъяьй байташ, поэмаш, повесташ, пьесаш, романаш — массайолча жанрашка беркате къахьегарца белгалбаьннаб доккхагIдолча ноахалах бола деша говзанчаш. ХIаьта а царех дуккхабараш республикан бахархошта мара шерра бовзаш бацар, хIана аьлча цар даь йоазош нонагIа долча даькъе гIалгIай меттала арадувлар, эрсий меттала даьхараш а массанега дIакхачацар, кIезига арахецар бахьан долаш. Кхыча беса нийсъелар халкъа йоазонхочо Боканаькъан Ахьмада яздаьча «ЦIийенна сайре» яхача романа кхел. Духхьала из цаI мара гIалгIай роман кепа теха хиннадац йоккха тираж йолча Москве арадувлача «Роман-газета» яхача журнала тIа. Дувцар да цун хьалхара книжка.\nГIалгIай меттала из эггара хьалха арадаьннадар 1974 шера Шолжа-ГIалий тIа. Цул тIехьагIа Н. Шундика (автора ше гIо а деш) эрсий меттала даьккха йоазув диазза арадаьннад бе-беча шерашка. Эрсий меттала духхьашха цунна кепа техар 1976-ча шера «Современник» яхача Москверча издательство. Цу шера арадаьлар из «Роман-газета» № 24-ча (814) номер тIа. Из бахьан долаш, гIалгIай йоазонхочун кхоллама цхьа дакъа дIадайзар Россе ерригача регионашка. Укх шера 45 шу дуз вай къаман литературе из лоархIаме моттиг нийсъенна. Романа чулоацам шоана дагабохийтар духьа, дукха ха йоацаш айса даь хиннача «Ах бIаь шу даьнна роман» яхача йоазон тIара цхьа дакъа доаладергда аз. «Из цIи йола хьалхара книжка цо язде доладаь хиннад 1971 шера. Юххьанца цун шоллагIа книжка язде дага хиннавац из. Цо ше яьхачох, наха каьхаташ яздеш, хетташ хиннад йоазонхочунга, керттера турпалаш дийна бусаш хилча, цун шоллагIа книжка язде дага вий хьо, яхаш. Цхьачар яздар дехаш а моттигаш нийслуш хиннай... Цу тайпара кхолладенна хиннад шоллагIдола «ДогIанха даша делхаш» яха книжка. Уж ши книжка яздеш 16 шера къахьийгад цо. Хьалхарчун тIа къахьега волавеннав из нийса ах бIаь шу хьалха, шоллагIдар яздаь чакхдаьккхад 1987-ча шера.\nПхе даькъах латташ, 300 гаргга оагIув йолаш да хьалхардар. Сенна хетадаь, къаман вахарцара малагIа ха ювцаш да из? Цун керттера тема коллективизаци яле а, цхьайолча хана хеталу, гIалгIай юрташка колхозаш яхкарал дукхагIа бувц укхаза йоазон турпалашта Мурадаи Залиханаи юкъера безам, кхы мел дола хIама царна шиннена гонахьа хулаш да. Бакъда мел йоккха моттиг цу шин сага безама хетаяьяле а, йоазонхо кертахдаккха гIийрта дош дувзаденна да юртбоахам хьахулаш бенача шерашца, цу хана лаьттача классови къовсамца...»\nХьалхарча книжка тIа дийна бусе а, керттерча турпалий рузкъан болх шоллагIча книжка тIа кхыча беса хул. Мурад тIем тIара цIавоагIа, дийна вус. ХIаьта Залихан, вай мехках даьхача хана, пехкашта лазар хиле кхалх.\nТIехьа тIакхийнача вай йоазонхой кхолламаш а Боканаькъан Ахьмада роман кхаьчача лакхаленашка кхаьчача дика хетаргдар сона.\nДог-уйла лаьттанца долаш\nВай къаман хьал-таро тоаде гIерташ, итташ шераш дIаденнад агронома Цхьорой Хьажбикара Къурейша\nТов бетта 21 ди 2021 шу\nГIалгIайчен парламенте дукхагIа йола моттигаш «Единая Россия» хургья\nТов бетта 20 ди 2021 шу\nГIалгIайчен пхиъ дзюдоист, Россе командни чемпионате, призераш хиннаб\nГIалгIайчен, низах визача Хьоашалганаькъан Ахьмада пауэрлифтингах йолча Чемпионате хьалхара моттиг яьккхар\nРФ регионий кулгалхой мара буссаргбац, губернатораш исторе оагIонаш тIа гIоргба\nГIалгIайчен лоамашка ядача юрташка, лакхача боараме наькъаш дохкаш латт\n«Дошув» а «дотув» а даьккхар, лоIамерча латаре, гIалгIай спортсменаша Соче.


www.islamannur.org - Стаг жоьжагIате вохуьйтуш долу 33 бахьана\nХастам бу АллахIана! Хастам бо вай Цунна! ГIо а, гечдар а, ваьш лардар а доьху вай АллахIе! Вайн синоша хьоьхучу вочух а, вайгахь долучу къилахьчу гIуллакхех а лардар доьху вай АллахIе! АллахIа нийсачу новкъа нисвинарг - цхьана а адаме тиларан новкъа а ваккхалур вац, Цо тиларчу вигинарг - цхьана а адаме нийсачу новкъа а ваккхалур вац.\nАса тоьшалла до: АллахI воцург кхин дела цахиларца. Ша цхьаъ ву И, Шеца цхьа а накъост воцуш. Аса юха а тоьшалла до: Мухьаммад (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Цуьнан лай а, элча а хиларца.


Акха бедаш — Википеди\nТайпа: Хина бедаш\nКуц: Акха бедаш\nАкха бадаш — ( Anas platyrhynchos ). Акхачу бедах оьрсаша "Кряква" олу. ЦIахь кхобучийл догIмаш долуш ю акха бедаш. Бедан-нIаьна хаза ю. Баьццаран бос лепаш бу цуьнан корта. Лог кIело ал бос бетталуш ю. ЗIок можа ю. ЦIоганан тIоьхуле Iаьржа ю. Когаш, можа бос а бетталуш цIиэ бу. Стиэ бад Iаьржа тIедарчий а долуш мокха ю. Акха бедаш дукху а мехкашкахь хуьлуш ю.\nДIай-схьай кхелхаш ду церан дахар. Iаьмнашкахь, хин бердан йистошкахь бецан тоьлгашлахь, оьрзалахь до цара банаш. ХIоьаш дан юьйлало апрель баттахь. 7-I2 хIоа до цхьана бедо. КIорнеш тIемашца гIовттало август баттахь. Екар цIахь кхобучу бедачух тера ду. Яжар хи чохь ду хина буха а ческъаш. ТIемашца йовдар чехка ду. Хи чохь карош йолу садолу хIуманаш а, кхоьбарчий а цхьацца соьналлаш а йоу цара.\nŞagoyturg[нисъе | нисъе чухулара]\nAqa beda ḱorneş\nBuorşa aga bad\nSte aqa bad\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Акха_бедаш&oldid=208757»\tКатегореш: Виды вне опасностиДийнаташ абатцаТаксонан латинан цӀеран тӀера дӀасхьажорг йоцу биологийн яззамашОлхазаршКъайлаха йолу категореш: Кепийн кхайкхамашкахь аргументаш юх-юха лелош йолу агӀонашВикипеди:Байлахь йисина агӀонаш/бо0\tНавигацин меню\nAfrikaansAlemannischالعربيةঅসমীয়াAsturianuAzərbaycancaБашҡортсаŽemaitėškaБеларускаяБеларуская (тарашкевіца)БългарскиবাংলাBrezhonegCatalàCebuanoČeštinaKaszëbscziЧӑвашлаCymraegDanskDeutschΕλληνικάEnglishEsperantoEspañolEestiEuskaraفارسیSuomiFøroysktFrançaisNordfriiskFryskGaeilgeGàidhligGalegoעבריתHrvatskiMagyarՀայերենInterlinguaBahasa IndonesiaIñupiakÍslenskaItaliano日本語АдыгэбзэҚазақшаKalaallisut한국어КомиКыргызчаLatinaLietuviųLatgaļuLatviešuМакедонскиМонголमराठीКырык марыBahasa Melayuမြန်မာဘာသာNāhuatlPlattdüütschनेपालीNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålDiné bizaadOccitanИронPicardPolskiPiemontèisپنجابیPortuguêsRuna SimiRomânăРусскийРусиньскыйСаха тылаScotsSámegiellaSrpskohrvatski / српскохрватскиSimple EnglishSlovenčinaSlovenščinaСрпски / srpskiSvenskaதமிழ்ไทยTürkmençeTagalogTürkçeТатарча/tatarçaУдмуртУкраїнськаOʻzbekcha/ўзбекчаTiếng ViệtWinaray中文Bân-lâm-gú粵語\tХьажоргаш нисъяр\tХӀокху агӀон тӀаьххьаралера хийцам: 2014, 19 апрель, 07:39.


Гуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Гуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат\nГуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат\nШайн мехкан ницкъаллин структураша Дагестанан дозанца дIаьяьхьна тIеман операци бахьана долуш саготта бу Гуьржийчоьнан бахархой. Дуккха а наха хоьтту, кхин дIа хIун хир ду. Гуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло ца дуьйцу, шаьш Дагестанера баьхкина хилла бохуш бийцина нохчийн тIемалой хIун Iалашо йолуш хилла а, мел кхераме хилла а Гуьржийчоьнна.\nАбу Хьамза: «Сан цIе Абу Хьамза ю. Дагестанан а, Гуьржийчоьнан а дозанехь хилла инцидент, кхузахь хилла болу и болх … вай беш болх бу оцу тIехь. Толлуш ду, бехке мила ву, муха хилла, мичара схьадаьлла, хIун хилла. Цундела массо а вежаршка, цхьа сих а лой, бехке бешший, бекхам бешший, чIир кхайхкошший, болх ма бе, аьлла, дехар ду сан.


"Европано Дудаевн агIончаш шен нах санна тIеийцира, ткъа вукхара къоланашца "баркалла" элира", - иштта гочъян мегар ду шоьтадийнахь РИА Новости цIе йолчу оьрсийн хаамийн агенталлехь араяьлла артикл.\n"Шен баьлла бIаьрг а ца гуш..."\n"Европано Дудаевн агIончаш шен нах санна тIеийцира, ткъа вукхара къоланашца баркалла элира", - иштта гочъян мегар ду шоьтадийнахь РИА Новости цIе йолчу оьрсийн хаамийн агенталлехь араяьлла артикл.\nЦу тIехь дуьйцу, Малхбузерчу пачхьалкхашкахь нохчийн къомахчу мухIажарша талорш лелорх. "20 шо сов хан ю нохчийн эмигранташ Евробертан территори тIехь болу. Дукхахберш сепаратисташ хилла нах бу, мухIажарш санна Малхбузе схьабаьхкина болу. Низам лардаран структураша уьш кест-кеста европахошца тийсалуш хилар билгалдоккху. Нохчийн криминалан цхьаьнакхетараллийн терахьаш дебаш ду. И банданаш уггаре а дIакъовлаеллачех а, дисциплинечех а, къизачех а ларалуш ю!, - бохуш, яздо авторо.\nАвторх аьлча, иза Гашков Игорь ву. РИА Новости сайтана тIехь шен йоцачу биографехь цо яздина, ша дуьненан политика а, францхойн култура езаш ву, аьлла. "Парижан урамашкахь паника тергалйина а ву, цу гIалина исламхоша тIелатар динчу хенахь", - иштта ду цо шен биографехь уггаре а башха хIума санна билгалдаьккхинарг.\nИштта цо яздо шена ворхI маттахь деша хаьа бохуш. Хетарехь, шена деша мел хуучу меттанашкахь нохчех лаьцна яздина негативе хIумнаш цхьана артиклехь гулдина цо, тайп-тайпанчу йозанехь компиляци а йина.Иштта далуш хуьлу.\nМасала, Евробертан пачхьалкхашкахь талорш а, деза зуламаш а лелочу оьрсех лаьцна негативе артикл язъян Iалашо Маршо Радион корреспонденто юхьаралаьцча, шена деша мел хуучу меттанашкахь цунна карор дара, оьрсийн мафих лаьцна яздинарг.\nИнгалс маттахь карор дара масех кIира хьалха Испанехь йолаеллачу оьрсийн мафин декъашхошна тIехь процессах лаьцна. БиБиСи агенталло яздарехь, оьрсийн Пачхьалкхан Думин депутат, "Цхьаалин Оьрсийчоь" партин декъашхо Резник Владислав а, цуьнан хIусамнана а кхеле озийна, мафин могIаршлахь зуламаш лелорна.\nМадридан прокуратурано оьрсийн политикана 5,5 шой хан тохар а, 100 миллион евро гIуда тохар а дехна. Резникал сов кхин 20 оьрси ву мафина юккъехь хиларна кхеле озийна.\nНемцойн маттахь карор дара, Германехь а, Австрехь а оьрсийн криминалечу тобанаша лелийначу къизаллех лаьцна. Германин криминалан полицин президенто Мюнх Холгерс шен Ди Велт газетина еллачу интервьюхь дийцира, оьрсийн мафи тIаьххьарчу хенахь вуно чIогIа яьржаш а, чIагIлуш а ю, бохуш.\n"Цуьнан инзаре йоккха зедаран потенциал ю", - элира цо, къаьсттина къоланаш дарехь а, нахера къиза тIелатарш дарца, бахамаш схьабахарехь а.\nУр-атталла, немцойн набахтешкахь а ю оьрсийн мафи, полицин куьйгалхочо дийцарехь. "Немцойн набахтешкахь бохкучу нахах 8 процентана тIера 10 проценте кхаччалц оьрсий бу", - элира цо. Цул совнаха, полисхоша дийцарехь, Берлин йоллучу Европехь а оьрсийн криминалхоша туш тоьхна, уьш гуллуш болу гIала ю.\nДукха бу оьрсийн къомах зуламхой луларчу Австрехь а, цигарчу полицин векалша чIагIдарехь. Венерчу Кхерамазаллин Бюрон куьйгалхо хиллачу Эделбахер Максас Вайс агенталлига дийцарехь, Венехь а, йоллучу Австрехь а шуьйра яьржина талорш лелош ю оьрсийн криминале тобанаш.\nФранцхойн, италхойн меттанашкахь деша йиш ю, Францехь а, Италехь а оьрсийн къомахчу зуламхойн бандаша лелочух лаьцна. Цунах лаьцна дийна цхьа документалан филм яьккхира тIеIаткъамечу Европерчу АРТЕ телеканало. "Низамехь къолахой" цIе йолчу цу филмехь оьрсийн талорхоша шаьш дийцира, шаьш Малхбузехь дечу зуламех лаьцна а. Нах байъарх лаьцна а, къоланаш дарх лаьцна, кхаьънаш даларх а, зударий сийсазбарх а, бераш дохка-эцарх а дийцира цара.\nАмма и дерриге а Парижан урамехь исламхоша кхоьллина паника тергалйинчу Гашковс ца яздо. Цо Европерчу мигрантех яздо. Нохчийн криминалхойх а. Оьрсийн мигранташ а, оьрсийн криминалхой а Европехь банне а боцуш санна.


Белги -- Нохчий цIерабахар дагалецира Брюсселехь. 02 20 2016.\n72 шо кхочуш ду дерриг а нохчийн къам Советан Iедалша ямартлоца махках а даьккхина хьийзина. И чов tрза цатьугу тахана а вайнехан дегнашкахь. Брюсселехь цу денна хьажийна леррина цхьаmнакхетар дIадаьхьна махкал арахьа бехачу нохчийн жигархоша.\nМасех шо хьалха Европехь кхоьллина йолу Нохчийн къайнойн кхеташо шуьйра евзаш ю Малхбузехь бехачу вайнахана. Диаспоран гIуллакхаш, тайп-тайпанчу Европин пачхьалкхашкахь бехачу нохчийн хьашташ, юкъ-кара нислуш йолу проблемаш а, мухIажарийн къоначу чкъуран кхиамаш а – уьш дерриш а шен тидамехь латтайо Кхеташоно. Шота дийнахь Брюсселехь рогIерчу конференци гулбеллачу Кхеташонан декъашхоша шайн хIинцалера цхьаьнакхетар нохчийн къам махкахь даьккхина 72 шо кхачарна леринера. Къоман бохаман де дага а лоцуш, Белгин коьртачу шахьарахь гулйеллачу Европера нохчийн къанойн кхеташонан куьйгалхочуо Докудаев Ахьмада дийцира Маршо радионе, шаьш вовшахкхетаран Iалашонех а, ткъа иштта конференцин чулацамах а, хьешех а лаьцна.\nШи шо хьалха Европерчу нохчийн къанойн кхеташо кхолла сацам Малхбузехь бехачу нохчийн диаспорийн векалш тIеоьцучу хенахь цара тидаме эцнера, хийрачу мехкашкахь бехачу вайнехан доьзалшна хьалха, къаьстина тIекхуьчу чкъурана хьалха, уьш шайн орамех хадаран кхерам хилар. И хIума тахана а Кхеташонан хьалха лаьттачу коьртачу Iалашонех лору Австрерчу нохчийн векал санна конференце дакъалаца ваханчу Исханов Хьусейна. Цунна хетарехь, баккхийчара Европехь къоначийн терго еш хилча, цхьа во-дика Iоттаделча кегирхошна тIехь лаьтташ, царна хьехар -дилар деш гIеметтахIиттина болу нах хилар – иза доккха беркат ду махкал арахь бехачийн дахаран башхаллаш тидаме эцча. Конференцин мехаллах лаьцна иштта дийцира Исханов Хьусейна.\nИсханов Хьусейнас бохучуьнца цхьаьнадогIу Европерчу нохчийн къанойн кхеташонан куьйгалхочун Докудаев Ахьмадна хетарг а. Иза тешна ву, дозанал арахь бехачу, тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь шаьш-шаьш културан а, историн а кхерчаш а кхуллуш, къонаберш шайн орамаш девзаш хилийта къахьоьгуш болчу вайнахана цхьа юкъара майда а, юкъара Кхеташо а оьшу, шаьш хьоькъуш долу къа вовшашца дага а довлуш, зеделларг а доькъуш, ткъа иштта оьшучехь вовшашна белшаш а гIортош хьега церан аьтто хилийтархьама.\nОьший вайнехан депортаци хьехьо?


"Лаьмнийн вежаршка" кехат яздина оьрсийн дизайнеро\nНуьцкъала адамашка гечдар дехийтаран хьокъехь социалан машанехь "Лаьмнашкарчу веше диллина кехат" аьлла, кхайкхам бина дизайнеро Лебедев Артемийс. ТIаьххьарчу шерашкахь Къилбаседа Кавказан регионашкахь, цкъа хьалха Нохчийчохь, цул тIаьхьа кхечу республикашкахь а даьржина ду нах къинтIерабахар.\nХьенан цIарх ша кехат яздо, дуьйцуш дац Лебедевс. Ша тидам бина боху цо, керлачу ламастан - муьлхха а критика хезнехь, бехказло лоьхуьйту, хьоьга гома хьаьжнехь а, бехк цабиллар доьхуьйту, хьан йишех ларамза дош алахь а, къинтIера валар доьхуьйту.\n"Нагахь санна паяльник сайна тIе лацахь, тоька чу и ца йоллахь а, камерана хьалха ас муьлхха а дешнаш эр ду, бехказа волуш. Массо а суна бевзачара а дийр ду изза", - яздина дизайнеро.\n"Хьо ницкъ болуш ву, хьо майра ву, хьоьх массо а кхоьру. Амма кхетахьа, хьоьга гечдар доьхучара доггах олуш ма дац и дешнаш. Видео тIехь и дешнаш хезнарш а тешаш ма бац", - ду кехат тIехь яздина.\n"Хьуна-м хета тарло, хьо ницкъ болуш хилча, массеран а хьоьга ларам бу аьлла. ХIан, хIан, сан хьомениг. Вайн менталитет жимма кеп-кепара ю.\nТхан културехь ахь дечу гIуллакхашка, хьан хьекъале, сине, даге хьожжий хуьлу хьоьга болу ларам а.\nХьан културехь а ду лараме хьекъал, амма къаналлехь. Ас цхьа хьехар дийр ду хьуна_- масал эца шайн къанойх. Цаьрга ларам хила мегар ду, церан дегIа тIе паяльник яхьа а ца оьшуш, цивилан адамашка санна", яздина Лебедев Артемийс шен кехатехь.


Автор: Administrator 28.06.2016 10:24\nВайн лаьмнийн юьртара Къашин ВахIаб вахана хилла Мержа берам олучу метте, шайн доьзалшна туьха дан. Хетарехь, хIинцачул цхьа бIе шо сов хьалха хилла иза.\nВахIаба ша деш хезна шена и къамел олий, дуьйцура тхан дас Iатсаламан Iумара.\nМержа берам тIехь туьха доккхуш хилла хIетахь. ВахIаб дIакхаьчча, схьадала туьха ца хилла. Шена оьшшучул туьха вовшахкхетталц хан яккха езаш хилла кIант. Къашин ВахIаб жима стаг хилла, ткъа шо сов хан елахь, кхин воккха а воцуш.\nДелахь а, эхь хеташ, нахана юьстахо Iаш, шен хенахь ламаз деш, Дела хьехош, шега далун гIо туьха доккхучарна а деш, денош-буьйсанаш йохуш хилла ВахIаб. Ткъа Берама тIехь йолах белхаш беш хилла наха – дечиг доккхуш цхьаберш, гулдеш кхиберш, говраш йолчара дечиг тIекхоьхьуш, хаддаза цIе ягош, хи кхоьхьуш кхихкина хи кхачийча, шелбалийта, яй юьстахбоккхуш, цу чуьра туьха схьаоьций, цхьана метте гулдеш. Доцца аьлча, къахьоьгуш дуккха а нах хилла Берама тIехь. Туьха эца баьхкинчийн а хиллачух тера ду рагI. Оцу белхаш тIехь болчу нахах наггахь хиллехь а, ламаз деш хиллачух тера дац.\nМухха делахь а, ВахIаб уллохь сецаш йолчу къонахийн тобано шайн къинхьегамна мах схьабелча, ахча вовшах а тоьхна, уьстагI эцна, гулбелла хилла. ТIаккха цара ВахIабе аьлла: «ХIокху уьстагIна ахь урс хьакха а тхоьца ахь жижиг даа а лаьа тхуна. Тхоьх цхьамма урс хьаькхча, ахь жижиг ца даа тарло». ВахIабе схьакховдийна ирйина шаьлта. Эхь хетта а, воьхна а лаьттачу ВахIаба, шаьлта схьа а эцна ша муха олу а ца хууш: «Суна нийят дан-м ца хаьа», – аьлла. Массо а тап-аьлла сецна, вовшийн бIаьра а хьожуш.\nЮккъера цхьаъ вистхили бохура, шен кхакханан куй хьаж тIе а теттина: «И бохург хIун къамел ду?! Яхь йоцчу нехан воккхах а ма хуьлда сох, бартбоцчу доьзалан да а ма хуьлда сох, алий, шаьлта хьакхахьа цунна».\n– Бакъдолуш, хIетахь Къашин ВахIабца лаьттинарш урс хьокхуш нийят дан хууш ца хиллехь а, хьекъале дешнаш-м хилла оцу къонахчо аьлларш, – олура тхан дас, вела а луш.\nХIара сайна дагахь дисина хьекъале дийцар далош, дало лии суна вайнехан амалехь доккхачу маьIне лоруш долу – яхь – олуш долчу дашах сайна девзинарг, наха сийлахь деш, дуьйцуш хезнарг.\nБохург ца хуьлучу кху маьлхан дуьненахь,\nАдамийн дог кийрахь гIайгIанца кхуллучул,\nВай дина делара чергазийн кхелаша,\nДика дой ду, бохуш, яхь йолчу кIенташа\nВай дуьйцур ма дара, – иштта могIанаш ду цхьана нохчийн иллехь.\nКхечу иллехь ду:\nВа нанас ма войла яхь йоцу и кIант\nИ вича ма кхиа цу дийнахь делккъалц…\nДика вевзашволчу нохчийн халкъан яздархочо Бексултанов Мусас шен цхьана дийцарехь яздо: наха лоруш, юьртахь цIе йоккхуш волу цхьа къонах, масех дийнахь цIахь воцуш лелла, цIа вогIуш, юьртан пхьоьг1анахь сацавелла лаьтташ хилла, дуккха а нах болуш уллохь.\nИ къонах, шен майра, юьрта кхаьчний, пхьоьг1анахь лаьттий хиъча, еана, зуда генайоцуш сецна. Цо элира боху шен майрачуьнга, мохь а тоьхна:\n– «ХIей, хьо лаьтта деха дегI дерг!– аьлла. Майра а, кхиболу нах а, цуьнгахьа хьовсуш, севцца. – Да нелца воллийла-кх, хIокху сан шина куьйга бод хьакхош, кхин сискал-м ахь юур елахь».\nКъонахчо зудчуьнгахьа а воьрзуш:\n– ХIун дуьйцуш лаьтта хьо, Iовдал, яло хьайн чу гIо. – ТIаккха нахехьа а вирзина, – эцца со цIахь воцуш цхьамма цхьаъ дийцина хир ду-кх цуьнга, – аьлла.\nТкъа хилларг хIун хилла? ХIара къонах цIахь воцуш лелачу деношкахь, цхьана къовсаме а, девне а дала тарлуш долчу нехан гIиллакх-юкъаметтигашна тIе кхаьчна хилла. МаслаIатна юкъабевллачу наха, и къовсам бакъ-харц къастош, хадам бар хIокхуьнга делла хилла. Эццахь ша бинчу хадамехь хIокхо: «Хьо хIокху тIехь бакъ вац», – аьлла волу стаг кхуьнан зудчун, дукха уллора вацахь а, гергарчех хилла. Иза гергара хилар-цахилар хьесапе а ца оьцуш, нийсадерг дIааьлла хилла кхуо. И дерриге а сиха дIакхаьчна цIахь йолчу зудчуьнга. Шен майрачо бинчу сацаман бакъ-харц хууш йоцуш, схьалаьцнарг цо ша олу дош стунцахошкахьа ца узуш алар хилла яхь йолчу зудчунна халахеттарг.\nЯхь бохучу дашна цу тайпана маьIна луш а бу дуккха а нах. Шен юьртара ву, тайпана ву олий, харцлуьйш волчу стаге юьхьадуьххьал хьо харц ву цаалар, яхь йолуш хилар-м хIетте а дац, мелхо а эхь лоруш ду. Ткъа эхь ца хетачу стагана уггаре а хьалха ша-шех ца хета эхь.\nЦул тIаьхьа кхечарах а ца хета иза. Ша-шех эхь цахетар, ша ледара стаг хилар даг чохь шена хаа а хууш, нахана ша ледара, пайдабоцуш хетаран бала а боцуш хилар ду. Юхьадуьхьал хьо ледара стаг ву аьлча, девне вала кийча а хуьлу ишта стаг.\nАдамийн дегнаш чохь, ойланашкахь ша осала ца гайтарна, гIайгIа беш бац и тайпа нах.\nМ.Бексултановн дийцаран турпалхо-зуда-м хилларг ма-дарра хиъча, ешар а яцара ша ишта осала гайта. Цуьнгара даьлларг цхьамма динчу къамелах тешна шен гергарчу стагана, цхьа харцо шен майрачо тIейожийна моттаделлачух тера ду. ХIинца кхидIа а ойлаер вай. Лакхахь вай далийначу къамелехь яхь бохучу дешан маьIна кхето гIерташ, эхь долуш-доцуш хилар хьахадели вайн. Герггарчу хьесапехь, яхь йолуш волу стаг эхь хеташ хир ву, эли вай. Уггаре а хьалха ша-шех эхь хеташ хир ву яхь йолуш волу стаг. ТIаккха – нахах а.\nЯхь йолуш, вуьззина къонах хилла цхьа хьанех, олий, хьахаво вай цхьаверг, ткъа кхин цхьаъ хьахаво: хало тIехIоттарх йохьах ца воьхнера, олий. Цхьаверг вуьйцуш олу, яхь дIа ца луш, веллера, олий. КхидIа, вовшехдагадовларан кепехь хоттур вай ваьшка:\nХIун ду-те цу дешан ма-дарра маьIна? ХIун оьшу-те яхь йолуш хила? Цунах муха кхета веза?\nНохчийн халкъо бIеннаш шерашкахь гулдина яхь бохучу дашца гуобина юкъалаьцначу кIорггерчу маьIнин ма-барра мах хадо Iалашо яц сан сайггара.\nДелахь а, дахарехь айса дешна а, хезна а, гина а долчех масалш дало хьожур ву со. ТIаккха, хIара могIанаш дешначара шайна хетарг, девзинарг дуьйцуш яздан а там бу кхин а шайна девзарг.\nСуна дагадарехь, дIадаханчу бIешеран 70-чу шерашкахь яздархо, журналист хиллачу Ясаев Мовлас «Яхь» цIе йолуш повесть язйина. Оцу хазачу повестан чулацамах а, оьздангаллин агIорхьа долчу маьIнах а леррина дийца догIура. Делахь а суна кхузахь гайта лаьа, повестан автора турпалхочуьнгахь яхь гучу муха йоккху.\nШа езаш, шена тIехьийзаш, гIеххьа шен безам а болуш волу цхьаъ, хадош дIадаьккхина захало а доцуш (гIеххьа шелделла хиллехь а тIаьхьарчу хенахь) кхечу, шена везачу кIанте яха хан юьллу йо1а. Оцу йоьIан вешина шен зудчуьнгахула иза хаьа. Цунна иза Iаламат деза ца ло, йишас хан йиллинарг шен доттагIа ву бохуш хилла хиларна. ЙоьIан ваша дагаволу шен гергарчарех. Цара сацам бо: йоI хьалха тIехьийзаш хиллачуьнга дIаяла. ЙоIа хан йиллина буьйса муьлхарниг ю а хиъна, хабар дохьуьйту оцу шаьш бохучуьнга: хьайна езахь йоI дIайига, олий. Изза буьйса а юьллу. Амма ши-кхо сахьт хьалха, йоIа вукхунна йиллинчу хенал хьалха схьахьоьху нах. ХIумма а дагахь доцу йоI шен несана тIаьхьа а хIуттий, баьхкинчарна тIейоьду. Уьш дIабоьлху. Ткъа кхано, ши-кхо де даьлла, IалагIожа дIайирзинчу хенахь шен нускал долчу чу веанчунна гуш хуьлу йоI йилхина а, кхоьлина а хилар. ТIаккха, ма-дарра хиллачух ша кхетча, ша далийна нускал а оьций, йоIа хан йиллина хиллачун хIусаме воьду.\nШена езаш а йолуш, цхьана юкъана ша тIехьийзина а, шен наха резаболуш схьаелла а, шен цIартIе яьлла а йолу йоI, дийцаран турпалхочо шен цIартIера а йоккхуш, дIа а йигина, йоIана везачуьнга дIаялар муьлхачу ницкъо дайтина-те кIанте? Цкъа-делахь, йоI шел дукха кхин везаш юй хуъушехь цуьнца вахар, ша къоладича санна а хеташ вахалур вацара и. Цунна шех а, оцу йоIах а эхь хетар дIадер дацара. ШолгIа-делахь, шен безам маьрша, цхьамма ницкъбар доцуш, хила луучо, кхечунна а бийр бац ницкъ а, лазам а. Ткъа хIинца оцу масала тIехь ала тарлуш дуй: яхь йолчу стагана эхь хеташ хир ду, харцо еш хир вац. ХIинца вайн ала ду: яхь йолчу стага цхьанна а гIело йийр яц, харцо йийр яц.\nИ кхо хIума кхачаме дуй стаг яхь йолуш ву ала? Хетарехь, цхьа а дуьхьал хир воцуш, массара а къобалдийр долуш долу хIума а тIетухур ду вай оцу лакхахь аьллачунна – яхь йолуш волу стаг собаре хир ву. Цо оьгIазвахханчохь я халоно хьовззийначохь, сихвелла, хIума эр дац я хIума дийр дац.\nГраждански тIом болуш ша имам кхайкхийна хилла волчу Гоцински Нажмуддин накъост хилла аьлла, Советан Iедало лаьцна хилла Зумсара Шемалан Атаби. 1924-чу шарахь Ростов-гIалахь Шемалан Атабина а, кхин масеханна а тоьпаш тоьхна. И нах бойъуш Iедало хьовсийта гулбина республикин Iедалан хьаькамаш а, кхиболу жигархой а хилла. Цигахь Нохчийчоьнан куьйгалхойх хиллачара тIаьхь-тIаьхьа а шайлахь хьахош хилла: шена тоьпаш тухучу дийнахь Шемалан Атабис гайтина къонахалла тоьар яра нохчийн къоман сийдан, олий.\nМасех баттахь чохь валлийна бинчу ницкъо, лайначу мацалло гIелвина а волуш, дихкинчу куьйгашца, тIеерзийна салтийн тоьпаш а йолуш дIахIоттийначу къонахчо хIун хьуьнар-доьналла гайтина хилла-те, мостагIаша а цхьаьна, вуьйш волчу дийнахь, Шемалан Атабис шен къоман яхь дIа ца елира, аллал? ХIун дара цуьнан карахь, Iедало бинчу ницкъе а цуьнгара дIа ца даккха луш, диснарг?\nАтабис ша корта оллийна а ца гайтира, гора а ца хIоьттира, ша бусалба а, нохчи а кхоьллинчу Далла хастам бира. Шех къинхетам бар а ца дийхира. ТIаьххьарчу шен дашехь шен къоме а, махке а маршалла а дахьийтира. Иза хир ду аьлла хета-кх мостагIий а цецбохуш, шен тIаьххьарчу дийнахь Шемалан Атабис яхь йолуш ша гайтар.\nВаларгтIехь хиллачу Лулин Джабраила ша волчу хьошалгIахь сецначу паччахьан Iедало шен доьзалх, махках ваьккхина, сададийна веанчу стагана хьошалладар а ца хилла ткъа яхь йолуш хилар? Паччахьан хьадалчашка шен хьаша ца лоцуьйтуш, дера дуьхьалойира Джабраила, тIаьхьенан ойла а ца еш. Лулин яхь йолчу кIанта тIаьхьенна дийца дитира къонахчун масал. Цу дийнахь цуьнан оьздачу дегIах къаьстина са нохчийн къоман иэсехь даха дисина, яхь йолчарна некъ хьоьху седа а хилла.\nШен къоман сий лардеш, шен дахарехь яхь дIа ца луш, оьзда чекхбевлла дуккха а нах. Ишттачех цхьаъ хилла яздархо Гадаев Мохьмад-Селахь. Нохчийн халкъ махках даьккхинчохь мацалло нах кIелбуьтучу хенахь кхачанан сурсаташ чохь долу Iедалан дийнна склад гIелбеллачу нахе дIа а яхьийтина, набахтехь ехха хан яьккхина цо.\nТкъа Айдамиров Абузар нохчичун сийдолу куй шен коьртахь латтош, шен къоме болчу безамах дуьзна дог кийрахь долуш, къоман сий айъархьама къахьоьгуш, шен яхь йолу оьзда дегI тишдеш, чекхвелира. Иштта яхь, оьздангалла йолуш дукха нах – божарий а, зударий а – хилла вайн къоман. Вайнах махках бохучу дийнахь Шуьйтан к1оштан Ваьрда-юьртара а, гуонахарчу кIотаршкара а дукха нах схьагулбина хилла Iуьйрана дуьйна а Бакъарин Межетан йоккхачу бешахь. Ерриге а беш а, керт-уьйтIе а, цIийнан гуо а дIалаьцна лаьтташ салтий хилла, нахана тIеерзийна тоьпаш а йолуш. ТIедогIуш ло долуш, шийла буьйса кху бешахь яккхийта шаьш гулдиний хиъна, адамаш гIайгIане хилла. Шелоно, мацалло хьийзош кегий бераш, йишйоьхна наной, баккхий а, цомгаш нах а болуш, ирча сурт хилла хIоьттинарг. Берийн, зударийн белхар, гIаддайначу нехан узамаш. Цхьаберш, хьере а хилла, дIасахьийзаш хилла. Цхьаберш – яппарш еш. И дерриге а цхьаьнаийна, инзаре хьал хилла хIуттуш лаьтташ. Собарх а воьхна, юьстахтаьIнарг муьлхха а вен кечбелла салтий хилла.\nОццу хенахь: – «ХIей нах! Цкъа ладогIал соьга! – мохь тоьхна цхьамма. И аз девзина массарна а. Юьртахь лоруш йолу Бархьаштан Абубакаран йоI Тоита хилла иза. Кхузткъа шарал тIехъяьллехь а, доьналлехь зуда хилла иза.\n– ХIей зударий! ХIей къонахий. ХIара гуонахара вайна тIедерзийна герзаш бегашийна ду-м ца моьтту шуна? ХIоранна а ша-ша, совнаха дечиг а дагийна, вохвелла, балех вер ву моттахь, бакъ дац шуна. Яхьах, оьздангаллех ца духуш, вовшашна ницкъ кхочу гIо деш вай ца хилахь, хIаллакьхир ду вай. Я хIаллак ца хилахь, вовшашка хьовса юьхь йоцуш, осалчех хир ду…\nСарралц шело ловш шаьш Iийча, сарахь шайн хIусамашка дахийтаре сатесна хилла нах, буьйса арахь яккха езийла хиъча, карзахе хилла хиллера. Амма яхь йолчу зудчо Тоитас и дешнаш аьлча, меттабаьхкина.\nБикъари Межетан зудчо Саас цу дийнахь-буьйсанна шаьш да мел долу хIума, догIа даьккхина, бертиг яьстина, негIар дIадаьккхина, нахе дIакховдийна – ахьар, даьтта, кIалд, нехча, хIоаш – дерриге а дIасаделла нахана.\nОцу яхь йолчу зудчо – Бархьаматан Абубакаран йоIа Тоитас шен хеннахь аьллачу хьекъалечу дешнаша хIораннан а даг чохь собар гIаттийра.\nЭццара дуьйна дIа шаьш вагонаш чохь бинчу бехачу новкъахь а, цул тIаьхьа даьккхинчу кхойтта шарахь а оьздангаллех ца бухуш, балаза биснарш цIа бирзира ваьдхой.\nДеникинан эскаро Iалхан-Юрт йоккхучу дийнахь сахуьлуш дуьйлучу герзаша самаваьккхира юьрта йистехьа вехаш волу цхьа къонах. Иза бохам хилла хиларх сиха кхийтира. Юьрта юккъехь боьдуш боккха тIом бара. Ка ма-доллу чехка шен ши говр вордана а йоьжна. Итт шо кхаьчна йолу шен йоI вордана а хаийна, юьртара араболучу шайн ураме ши говр яьккхина, болх Далла тIе а биллина, шед тоьхна, ши говр Гихта боьдучу агIор дIа а лаьллина (йоIан ненахой цу юьртахь хилла) дукха чехка шен герз схьа а эцна, юьртахой мостагIчух летачу вахара.\nМацах цкъа вайн аренца йолчу цхьана йоккхачу юьртара ялта охьу хьер йохийна хилла, дистина деанчу хино. Хьерахь хилла ялта хIаллакдина, хино дIа ца хьош дисинарг тIадийна а хилла. Хьерахь ялта хилла нах, чIогIа резабоцуш, хьаьвзина.\n– Сан ялта хьан бехкенна хIаллакьхилла. ДогIа дола ма-деллинехь, ахь ваха а вахана, хьалххехь хьорса дIахадо дезаш хиллера. Ахь лар ца дина тхан ялта а, хьайн хьер а бохуш, хьовзийна хилла хьеран да дукха наха.\n– Хьеран хьорса хи алсам ма-деллинехь ша дIахаьдда. Делахь а ахк дукха айделла хиларна, хьера тIе доьду хи жимлуш дацара. Хьорса хадо сан ницкъ ца тоьира, – бохуш, хьеран дас дуьйцург тIелоцуш ца хилла наха. Гулбеллачу оцу нахана юккъехула веана хьархочунна тIехIоьттира боху цхьа беркъа къонах.\n– Хьенех, хьер йоьхна хьан. Зен хилла хьуна. Юьртана а оьшура иза. Дала диканца меттахIоттадойла хьуна хилла зен. Ахь хьер юхаметтахIоттош гIо дан а вогIур ву хьуна со. Хьархочо, Дела резахуьлда хьуна аьлла, и беркъа духар долу стаг дIа а хьажийна, ша-шега олуш санна, элира бохура: «Вота етташ лелла а, нахана юкъахь лелларг тоьлаш ву шуна», – аьлла.\nНах бол-болчохь вота а етташ, цара делларг бен кхин рицкъа а доцуш лелаш стаг хиллера иза. Цуьнан а хиллера оцу хьерахь цхьа гали хьаьжкIаш.\nДухарца беркъа хиларх, дегIехь гIора кIезиг хиларх яхь йолуш волчу стеган сий лакхара ду.\nИштта лакхахь вай мел дийцинчун жамI деш, ала йиш ю: яхь бохучу дешан маьIна кIорга а, доккха а ду. Уггаре а хьалха собар долуш, эхь хеташ, бакъдерг харцдолчух къастош, цхьанна а ницкъбар ца дезаш, шен нах, мохк безаш, юьртана, халкъана эшначу дийнахь ша кхоийна Iийр а воцуш, къомо кхоьллина оьзда гIиллакхаш ша лардан дезачохь шен са а кхоор доцуш верг а, ишта хила Iемаш а, ишттачеран сийдеш верг а ву яхь йолуш.


ФСБ: 4 регионехь 31 террорхо лаьцна\nОьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша (ФСБ) хаам бина террорхойн регионалашна юкъахь лелачу "Катиба Таухьид валь-ДжихIад" (Оьрсийчохь йихкина ю) структурин лидерш а, декъашхой а лецна шаьш аьлла. Москвахь, Новосибирскан кIоштахь, Якутскехь, Красноярск-махкахь лерина операцеш дIаяьхьна аьлла, дIахьедина ФСБ-н юкъараллашца зIенаш латточу центро. Верриг а лаьцнарг ву 31 стаг.\n"Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллица а, Росгвардица а вовшийн зIе а йолуш, леринчу операцин гурашкахь Москвахь а, Новосибирскехь а, Якутскехь а, Красноярскехь а, Новосибирскан кIоштахь а юкъахдаьккхина террорхойн "Катиба Таухьид валь-ДжихIадан" гIуллакх. Цуьнан лидерех а, могIарерчу декъашхойх а 31 стаг дIалаьцна", - хаам бина ФСБ-н юкъараллашца зIенаш латточу центро.\nКъайлахчу сервисийн хаамашца лецначара "вербовка"а еш, рекруташ дIахьийсош хилла тIемаш болчу мехкашка, Шемарчу организацин декъашхошна ахчанаш латтош хилла, терроран тохарш дан цаьрга кхайкхамаш а беш.\nЛецначу юкъараллан декъашхошкара схьаяьккхина динан литература а, пропанагдин материалаш а, зIенан гIирсаш а, информаци тIехь йолу дискаш а, банкан картанаш а.\nОхан-баттахь Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша дIахьедира, йоллу пачхьалкхехь къайлах герзаш ден 27 меттиг карийна шайна лерина дIахьочу операцехь аьлла. ФСБ-н сайтехь хаам барехь, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллаца а, Росгвардица а юкъахь 22 субъектехь дIаяьхьна цара рейдаш, шайлахь ГIебарта-Балкхаройчоь а, Кхарачой-Чергазийчоь а, ГIалгIайчоь а, Ставропол-мохк а болуш. Герзаш деш, уьш духкуш хилла 55 стаг лаьцна дIаяьхьначу операцешкахь.\nЦаьргара даьккхинера Оьрсийчохь а, кхечу пачхьалкхашкахь а дина 222 тайпана герз: автоматаш а, пулеметаш а, тапчанаш а, 52 артиллерин хIоьънаш а, куьйга кхуссу 57 гранат а, ши минометан мина а, бархI эзар гергга патармаш а, ворхI кила ах кила молха а, тротил а.


Тоба деш юххехь цхьаъа хила вези тоьшаллийна?\nТоба дечу хенахь юххехь цхьаъа оьшуш вац, йа уллохь теш хилар тоба нийса хиларан биллам а бац. Биллам бац бохург – и ца хилча а тоба дар нийса хуьлу бохург ду.\nШейх Ибн Бáзе – Дала къинхетам бойла цунах – хаьттина хилла: «Тоба дечу хенахь биллам буй, шахIадат нахана хаза а хезаш далор?». Цо иштта жоп делла цунна: «Массарна хезаш шахIадат далор биллам бац. Тоба дар хир ду айхьа керстадеш (духатухуш) хилларг тIелацарца а, айхьа ца деш Iаддитина хилларг дан дIадолорца а».\nДелан лайно шегара даьллачунна тоба дар АллахIана а, цунна а юкъахь йолчу уьйранца доьзна ду, цу юкъагIерта хьашт дац цхьа а. Бусалба динехь, стаг ша дохко а ваьлла, АллахIе шена гечдар дехчахьана, АллахI-Дала Ша гечдеш ду цунна цуьнан къинош, керста-нехан санна мозгIарша гечдеш дац.\nБакъду, цхьайолчу хенахь, теш а волуш дан дезаш хила тарло тоба. Масала, нехан хьакъ галдаккхарна тоба деш делахь, и хьакъ, долчарна юхадерзо деза. Иза юхадерзош уллохь теш хилча дика хила мега цхьайолчу хенахь, делахь а иза билламе дац.\nЦхьадолчу хьолашкахь, бусалба нехан паччахьо, йа къедано, йа церан метта волчо тIедожо мега, тоба дечу хенахь уллохь тешаш хилар. Масала, цхьана заманахь, керста-махкахь керста зударий балорхьама цхьана бусалба кегийчу наха килсан чохь керста-дин тIелоцу шаьш аьлла даре дина хилла. И хIума дарца, уьш бусалба динах юхабевлла лору шариIато. ТIаккха, шаьш динчунна дохко а бевлла, бусалба дине юхаберза лиъна царна, шариIатехь ма-дарра шайн зударшца мах а беш. Цаьрца дан дезарг дуьйцуш, Ал-АзхIаран Шейх хилла волчу Iелам-стага Джáдул-Хьаккъ Iалий Джáдул-Хьаккъа иштта жоп делла, церах лаьцна шега хаттар дина волчу пачхьалкхан векална:\n«… Шаьш тоба дар гIарадоккхур ду цара, официал даре дарца, цигахь волчу Миср пачхьалкхан векална хьалха. Цкъа доьххьара цаьрга шайн маттаца схьа а алийтина, тIаккха тоьшаллин кехат тIехь дIаяздийр ду, шаьш динчунна а, шаьш аьллачунна а цара тоба а дина, уьш АллахIе а бирзина аьлла; цара тешалла а до аьлла, АллахI воцург кхин дела а вац, Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – АллахIа массо нахана ваийтина Цуьнан элча а ву аьлла; уьш дIакъаьсташ а бу аьлла, Исламана доьхьала долчу дерриге динех; сийлахь-цIена волчу АллахIе цара гечдар а доьху аьлла, Исламан кхетамна а, цуьнан шариIатна а доьхьал долчу шайгара даьллачу хIора дашна а, балхана а».\n Шейх Ибн Бáз, «МаджмýI Фатáвá», 6/298.\n Шейх Джáдул-Хьакъ Iалий Джадул-Хьакъ, «Фатáвá Ал-Азхар», 6/41.