33. ПОГОВОРИМ ЕЩЕ РАЗ О ГЛАГОЛЕ / Самоучитель чеченского языка\n- Хьан сийлалла, рапорт кхаьчна Давыдовгара.\n- Схьайтал, - олуш, куьг кховдийра къеначу фельдмаршало.\n- Эрна вахийтина ца хилла Давыдов мостагІчун тыле. Боккхачу тІамехь бан а ала ду мостагІчунна ищтта бохамаш, Ткъа шен хІаллакьхилларщ дукха а бац.\n- Суна хетарехь, хьан сийлалла, кхин а яхийта езара армейски частиш мостагІчун тыле.\n- Цуьнан хьокъехь со ойланаш еш волу дукха хан ю. Оьшуш гІуллакх ду иза! Амма вайн кехаташ тІехь «партизанаш» алий дош ма хьахаделахь. Пет ерубргехь и муха дезалур ду, ала хаац, - кІорга садаьккхира Кутузовс. - Оьшуш хила-ран-м шеко яц. Гой хьуна, дохийна эскаран дакъош, йийсарди-на карабалийна, схьаяьхна ворданаш, тІехь хІоъ-молха а, юург а йолуш, Мел гіо хир дара мостагІчунна, и дІакхаьчнехь, вуьшта а мацалла хьоьгуш волчу цунна! Дуьйцийла яц, дика гІуллакх ду Давыдовс дІадолийнарг.\n- ГІоьнчий а диканаш нисбелла цунна. Храповицкий, Темиров, Чеченский… Собардел, тохара даийтинчу рапорташ тІехь хьехош а вацара Чеченский?\n- Вара, хьан сийлалла.\n- Каде, майра ву бохуш, вуьйцу кху тІехь Чеченский. Мила ву хьовха иза?\n- Суна хетарехь, Раевскийс кхиийна кавказхо ву иза. Дуьйцуш хезна суна.\n- Хила там бу. Вайн нана-махкана тІе кхерам хІоттарна, доллу къаьмнаш а гІевттина, ойланашка велира Кутузов. Юха а хьаьвззина тІеяхара уьш. Элира цо. - Нохчех-м вац и Чеченский?\n- Ву боху хьан сийлалла. Долчунна даре дан деза, майрачу къомах ву иза, - элира дежурни инарлас. - Кхин цхьа масал а ду, нохчо Россина гІуллакх деш хиларан.\n- Дийцал, дийцал, - гІентахь меттахъхьайра Кутузов, ладогІа кечлуш. Хилла долу, истори юкъа дахана хІуманаш дезаш, хаа лаьара цунна гуттар а.\n- Дикка хьалха хилла иза. ХІинца дагадогІу суна, цхьанхьа-м дийшира ас. Тохара польско-литовски шляхтичаша, тІе а летта, Москва дІалацар, исторехь дуьйцуш, хьуна а, хьан сийлалла, хууш ду.\n- ХІетахь мостагІчух Москва, Россия паргІатйоккхуш доккха гІуллакх дина Нижегородски думо. Цу хенахь цигахь вехаш хилла эла Черкассм/ІЙ Дмитрий Мамстрюкович1(1 М. Н. Загосткина шен «Юрий Милославский» цІе йолчу романа тІехь а, революци хилале хьалха ваьхначу историка М. С. Соловьевс а шен оцу романах лаьцна язбинчу балха тІехь а Черкасский Д. М - нохчо хилар яздо), нохчех схьаваьлла а волуш, Цуьнан цІенош чохь гулъелла хилла дума кхеташонна. Цу чохь цо аьлла боху: «Москва схьаяккха цавогІург, ямарт стаг а, шен халкъ, мохк мостагІчунна дІабелларг а ву». Ткъа цу чохь хиллачара массара а жоп делла: «ДогІу ихо», - аьлла. Октябрь баттахь 1612-чу шарахь Нижегородски ополченис Москва схьаяьккхира, Кремль чу уьш боьлхуш, коьртехь говрахь вогІуш эла Дмитрий Михайлович Пожарский хилла, цунна аьтту агІор говрахь вогІуш эла Черкасскй хилла, аьрру агІор ~ Минин. Ишта истори юкъа вахана-кх Черкасский Дмитрий Мамстрюкович.\n- Ша винчу махкана санна, хьанал хилла иза Россина.\n- Хилла те, Вайн Чеченский а ву ишта.\n- ПаргІатехь и ган, юххера вовза хьожур ву со. Дикка самукъадаьккхи ахь сан, цхьана минотана мукъана, - даг тІе куьг диллира Кутузовс, - махкана тІе беана бала кхузара байбеш.\n- Хьан сийлалла, кхин мила вахийтича бакъахьа хета хьуна мостагІчо дІалецначу меттигашка?\n- Инарла-майор Дорохов ма вара соьга доьхуш. И вахийта а мегар ду\nХІора отрядана фельдмаршало ша къастийра район. Цигара дІасхьа ца бовлуш, тІелетара партизанаш мостагІчунна дийнахь а, буса а, Наполеонан когаш кІелхьара латта догура, Кхочу хаамаш синтем луш бацара.\nОьгІазъоьхура Наполеон. Цхьана а инструкцехь хьахош боцу тІом бара партизанаша болийнарг. Испанехь-м бара ца соцуш кху тайпана берг, делахь а цигарниг дицдинера Россис.\n- Къинхетам ма бе! Къинхетам ма бе! - бохуш, омраш дора Наполеона!\nЧеченский ган лаьа Кутузовна. Шайна тІедехкина коьрта декхарш цхьана а минотана диц ца деш, Денис Давыдов сeцийра оьрсийн эскаран коьртачу ницкъашна герга таIа. МостагІ, цхьа а порядок йоцуш, вухаволуш вара. ХІумма а тера дацара цуьнан вухавалар, тохара кІоргга ойла йина, кІезиг долчу хІуманан а гІайгІа бина Кутузовн вуха-валарх. БІаьрг мел кхетачохь Іохкура дІакхиссина гІудалкхаш, ворданаш, механа еза хІуманаш.\nМотиславски новкъа отряд яьлча, партизанаш гІадбахана хазахеташ бара. Дикка хан яьллачул тІаьхьа шайн эскарх дІакхийтира. Эшна доцчу, ткъа мелхо а толам баьккхинчу эс-карх! Шайн хьомечу махкара мостагІ къинхетам боцуш лоьх-куш, садаккха хан ца юьтуш, догІура иза. Европерчу пачхьал-кхашна, Наполеонан цхьа цІе яьккхича а, тоьура бего, боьхна дІасабаржа, мохо лаьллина кІур санна, тІепаза бІо бан, ХІинца иштта полководец хьалхаверзийнера.\nПартизански отрядана чІогІа оьшуш дара авангардана хьалха хила йийсарех а, трофейни хІуманех а мукъаялар. Обозехь ши бІе сов бежана а дара, мостагІчуьнгара кху тІаьхьарчу дийнахь схьадаьккхина, Шайн эскарна жижиг чІогІа оьшур дара-кх, бохура партизанаша.\n- Хьо стенга ваха кечвелла?\n- Кхуза гена воццуш, хьуна цІе тиллина, Николай Николаевич ву бохург хезнера суна. И ган ваха воллу.\n- Со ца вуьгу ахь хьайца?\n- Вайшиъ ший а отрядана тІера валар ца дезара суна. Хьо бухасецча дика хир дара.\n- Дика ду ГІуо хІета, соьгара маршалла а ло.\nСарахь юьрта чу юьйлира отряд. Интенданташка дІаделира йийсарш а, даьккхина герз а. Къаьсттина чІогІа баркалла бехира жижигана бежнаш далорна.\nМохь дІабаьлла яйелла отряд Красни-юьртахьа новкъа елира. Смоленскана дехьа яра иза. Хаамаш кхаьчнера, вухаволуш волчу мостагІчо цигахь баккхий ницкъаш гулбо, бохуш. СадоІуш хан кІезга а йойуш, хьалхахьа дІаоьхура отряд.\n- Воккхаве, чІогІа воккхаве со хьох. Хезна суна хьан хьуьнарш дуьйцу.\n- Вайга сийлахьчу эло Кутузовс кхойкху! Храповицкий хьал-ха дІаваха, суна тІе хьох кхетар а диллина, - элира цо сиха, воккхавер лечкъа а ца луш.\n- ХІинцца элира соьга, - хаийтира Давыдовс- Эццахь шена тІерачу бедарх бІаьрг кхийтира цуьнан- - Ванах, хІокху бар закъца цунна хьалхахІотта бегІийла ма дац… делахь а, и кхетар ву! ТІеюху бедар хоьржу зама яц хІара! Вало! - олуш. говра кхоссавелира Давыдов.\n- Схьавоьл, схьавоьл, сан диканиг… Хьо юххера вовза лаьа суна, даймахкана ахь даьхначу хьуьнаршна хьуна баркалла ала а лаьа!\nОцу дешнашца веза хьала а айбавелла, шен кІанте санна, Денисе а хьаьжна, тІаккха маравоьллира цо иза. ЦІеххьана, цхьаъ дагадеана, вухахуьлуш дІаса а хьаьжга, хаьттира Кутузовс:\n- Мичахь ву и Чеченский? И ма ца го суна? Дукха хезна суна цуьнан майраллех а, цуьнан хьуьнарех а. И ган лаьа суна!\n- Герга воьл, герга, сан диканиг, - Денисе аьллачу деш-нашца хьаьстира цо Чеченский, мара а вуллуш- Юха, массаьрга а хьожуш элира: - Со чІогІа дагна тоам хилла ву, аш дечу гІуллакхах. Шуна зеделлачо гайти суна, партизански тІамо мел пайда бохьу, мостагІчунна зенаш мел дин а, мел до а, мел дийр ду а хаийти…\n- Хьан сийлалла бехк цабиллар доьху, оха, хІокху бедарца хьайна хьалха хІиттарна. Кутузов велакъежира.\n- ТІом халкъан бу, сан хьомениг, аш дийриг дерриг а нийса ду. Суна бен ма дац, цхьаннан коьртахь кивер а йоцуш, куй хилар а, кхечуьнан, мундира кІел а доцуш, кетара кІел детта-луш дог хилар а- Доллучул коьртаниг ду, шуна халкъ гІатто\n- Оха ца гІовттийна адамаш, мостагІчуьнга болчу цабезамо гІовттийна уьш, - элира Давыдовс. - Хьан кхайкхамна жоп луш, ахархой берраш а гІевттина. Ткъа оха царна луш долу герз мостагІчуьнгара схьадоккхуш дерг ду. Бехк цабиллар доьху хьоьга, хьан сийлалла, леррина омра доцуш оха иза дарна.\n- ХІумма а дац, хІумма а дац, - синтем лущ. корта тесира Кутузовс. - Омра кхачаре хьоьжуш Іен хан ма яц вайна, даймохк кІелхьарабаккха беза хІораммо. Цхьа бехкам бийр бу ас шуна, шаьш язъечу донесенеш тІехь уъш ма хьехаделаш… Цул тІаьхьа Чеченскийгахьа вирзира Кутузов.\n- Чергсийн мотт хаьий хьуна?\n- Нохчийчуьра схьавалош, со жима вара. Россехь кхиийна со, сайн ненан мотт бицбелла богІу.\n- Суна хазарца, хьуна цIе тиллинарг Раевский Николай Николаевич ву-кх?\n- Ву те, сан гІайгІа беш, со шена тІелаьцнарг и ву.\n- Со воккхаве Николай Николаевичах, тІеэцна кІант цуьнан ишта хиларх!\n- Ма дагахь дацара суна, Александр, хьо кхузахь гур ву, аьлла.\n- Хьуначул башха, Павел, суна а! Ший а мар-мараиккхира, велавелира.\n- Хьо хьаннашкахь тІом беш ву, бохург хезнера суна. Накха а бу совгІатех буьзна, - даггара воккхавера Павел. - Шиъ Аннын орден, бантаца Владимир, Георгий… Шортта ю. Декъал-во ас хьо! - кхин цкъа а мэравоьллира цо иза.\n- ТІаьхьависина-м хьо а вац, суна гарехь- Массо в ду вай цхьа хьанал гІуллакх душ! - элира Чеченскийс.\n- Бакъ ву хьо цу тІехь. Валол, со волчу гІур ву вайшиъ Хьоьца жимма цхьаьна Іен лаьа суна, шира хІуманаш дага а лоьцуш.\nСахьт гергга хан яьлча, пийсакийн кеманаш тІехь а, даккхийчу гила-кеманаш тІехь а бердан йисте схьаэха буьйла-белира мостагІчун салтий. ТІаьххьара схьадеанчу пийсакийн кеманахь вара полковник ша. ПІелгаш куйнан йисте дехьина честь дина, вист а ца хуьлуш, тІехвелира иза гусарийн эпсаршна.


Путин а, ша а эгIо гIертарна хаамийн гIирсаш бехкебина Кадыровс\nКадыров Рамзана журналисташ бехкебина ша Путинна дуьхьал волуш санна гайта уьш гIертарна. И къамел цо дина, коронавирусна дуьхьал вакацинаци яйта лууш боцчу наханна дарбан хIусамашкахь лоьралла массарел а тIаьхьа дан деза ша алар прессо дийца даьккхича.\nВакцина тохийтарх лаьцна ша аьлларг журанлисташа лачдаьккхина, чIагIдо Кадыровс. "Кхечу хьелашкахь ас тидаме а оьцур яцара оьзда боцчу наха сайна ен аьшнаш, амма кхузахь билггал гуш ду со Лакхарчу тIеман буьйранчин антагонист ву, Оьрсийчоьнан цхьааллина тIекховда гIерта бахар", - яздина Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен инстаграм-каналехь.\nНохчийчохь журналистана а, адвокатана а тIелатар дарна саготта ю Америка\nХьалхо махкарчу уьнна дуьхьалоечу оперативан штабан кхеташонехь Кадыровс хаийтира Нохчийчохь вакцина яр боларахь хьолехь хилар. ХIора кIоштахь нах кхетош йолу комиссеш кхолла еза, бохура цо. Элира, вакцинацино бохьу пайда кхетош боцу нах юьртарчу лоьрашна я имамна тIебаха беза. Нангахь санна цул тIаьхьа а нах мехий деттийта ца лууш бисахь, уьш дарбан хIусамашка кхачийта беза массарел тIаьхьа, "хаийта царна, мел инзаре ду хIуо ца тоьуш висча", – дIахьедира Кадыровс.\nХьалхо хаамийн гIирсаша дийцира, Нохчийчуьрчу берийн бошмашкарчу белхахошна даржашкара бохо кхерамаш туьйсу, нагахь санна цара вакцинаци цаяйтахь, аьлла.\nСтигалкъекъа-беттан 26-чохь Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира дIахьедира, нахана вакцинаци ян мегар дац церан лаам а боцуш, аьлла.


«Малхбалерчу Европера мафин» юкъара нохчийн декъашхой кхеле озийна Дрезденехь\nКху деношкахь Германехь дIайоьдуш ю 15 стагах лаьтташ хиллачу «Малхбалерчу Европера мафи» шех олучу талорхойн тобанна тIехь кхел. Цу тобан декъашхой оьрсий а, нохчий а, украинхой а, македонхой а хилла. Царах пхи стаг ГIадужу-баттахь дуьйна кхеле озийна вара.\nТкъа кхаарийн дийнахь процесс йолийна церан могIаршлахь хиллачу кхин а кхаа нохчочунна тIехь. И кхоъ а ву нахера кхерамаш тийсарца ахчанаш схьадахарна а, низамца доцуш герзаш лелорна а, наркотикаш йохк-эцарна а бехке веш.\nОршотан дийнахь «Малбалерчу Европера мафи» олучу тобан декъашхоша цхьана тешана кхерамаш тийсина хилар гучудалар бахьана долуш, иттанашкахь полисхоша ларъеш ю Дрезденера кхел.\nСаксони лаьттан юстицин министраллан зорбанан гIирсашца болх баран декъехь Маршо Радион корреспонденте бинчу хаамца, талорхойн тобанан а кхин а масех декъашхочуьнга барт хоттур бу Лахьан-бутт чекхбалале.


"Резавоцург милла а дIалакъавало кхузахь"\nЗазадоккху-бутт 13, 2019\nШелан кхелехь чекхдевлла нохчийн бакъоларъярхочух долу ладегIарш, сацам кхайкхор бу кестта\nКъамелаш доккхачу декъанна адвокаташа дира. Ткъа прокурорна Байтаевана-м тоьира 15 минот а. Шен миноташкахь цо хьахийра Оьрсийчохь наркомани шуьйра яьржина хилар а, нароканех атта "террорхой" балуш хилар а. Кхеле валийначух лаьцна, бух боцуш ду Титиевс дов доцчу бахьанех кхоьллина бахар, цунна дуьхьалаьттинчу тешаша гайтира иза бехке вуйла, элира прокуроро.\nПрокурора Ахматовс девнах лаьцна хIумма а ца элира, деккъа дIа хан йийхира Титиевна – 4 шо набахтехь даккхийтар, 100 эзар соьманна гIуда а токхуьйтуш.\nАмма кхел йоьдучу берриг а 8 баттахь санна, къамелна тIера хилира адвокаташ. Дубровина Маринас ма-дарра дийцира Титиев лоцуш а, лацале а леллачух лаьцна. Дагалецира бакъоларъярхочо "Мемориалехь" бина болх. Дагалецира цунна а, цуьнан накъосташна а кхерамаш туьйсуш хилла хиларх.\nТитиев муха, муьлхачу хьелашкахь лецира, муьлш бара машенахь вогIу иза сацийнарш, цара стенга вигира, юьхьанца лаьцча, Куьршалой-Эвлан къоштан полицехь иза хьан левира, шозлагIа а стенна вигира "лаца" – оцу доллучун а сурт хIоттийра Дубровинас. Полисхоша Титиев лоцуш процессуалан гIалаташ дийлийтина шайгара, цундела моттаргIане, амма "нийса" лацар дIадаьхьна юха шозлагIа, чIагIдо цо, кхечу адвокаташа а санна.\nДов бух боцуш а карийна, дIакъовла дезаш дара, хIунда аьлча, гучудолу полисхоша воцчух наркоман винийла а, стагера яьхна боху хIуманаш цунах йоьзна йоцийла а, дина, далийна тоьшаллаш деса дуйла а, элира Дубровинас. Масал далош дийцира, Титиевгара шаьш "наркотик йоккхуш" полисхочо шен куьйга дохка деза каранаш а ца доьхкинера, аьлла.\nДубровинас иштта дагадаийтира адвокаташ лаьцначунна еххачу хенахь герга ца битинийла – Тельхигов Аслане, масала, юьхьдуьххьал аьшпаш биттира, Куьршалой-Эвлан полицин декъа кхачийна а вац Титиев бохуш.\n"Тхан шеко яц Титиев адамийн бакъонаш ларъечу организацин белхахо хиларна лаьцна бохучух", аьлла, дерзийра кхелехь шен къамел Дубровинас.\nЦо чIагIдарехь, кхелехь тешаша (дукхахберш – полисхой) шайна пайде доллу къамелаш дина, цара доцург тIекхоьллина Титиевна. Ур-атталла лаьцначун бу аьлла, цуьнан машен чуьра тоьрмиг боккхуш тошалла дан кхайкхина стаг а ву хьалха полицехь болх бина - "Морган" олу цунах шен гоно. Ткъа Титевна дуьхьал хIоттийна волу коьрта теш, Басханов, ша тайпа адам ду – шозза кхелехула хан тоьхна цунна, амма цкъа а ца Iийна набахтехь.\n"Тхуна хетерехь, иза полицин "штатера теш" ву, боху Дубровинас. 44 полисхочун-тешан цIе яьккхира адвокато, цара харц тоьшаллаш дина кхелехь, аьлла.\nЗаикин Петр кхелан тидам тIеберзо гIиртира, чохь наркотик а йолуш, Титиевгара "баьккхинчу" тоьрмигна – коьрта тоьшалла. Экспертиза еш динчу йозано бахарехь, чуьчча боьллина кхо тIоьрмиг хилла нароктик чуйиллинарг. Иза полицино тенашца бихкина, балозца тIе мухIар а тухуш. Амма охьаяздинчу полицин тоьшаллашна юкъара хенан йохалла цхьа тоьрмиг байна.\n"Тоьрмигашна юкъара баьккхинчу цхьана тоьрмигна тIехь скотч хилла. Амма тоьрмигаш зуьйш хIиттийначу кехаташа хьахош а яц иза. Ца хьахийна скотч талламчас Муратовс а. Иштта гарадовлу документаш, цо гойту полисхоша кийтарлонаш лелайойла. Оцу скотча тIехь диса тарлора наркотик Титиевн машен чу кхийсинчу стеган пIелгийн ларш. Бехктакхам доцчух хIоттор – иза зулам ду, цундела дIахьулдина хила а тарло и скотч", чIагIдо Заикина.\nЦхьана стага яздечу куьйган маса кеп хуьлу?\nТаллам дIахьош дуккхаза а талхийна низам. Кхеташ дац, муьлш бу документашна буха куьйгаш яздинарш.\nМасала, Куьршалой-Эвлан кIоштан полицин буьйранчас, лейтенанта Агуевс диллина боху куьг аьттехьа а тера дац балха тIехь лелачу цуьнан факсимилех. "Агуевс шен куьйга тIе ца чIагIдина хIумма а. Оцу бахьанийца дов талламчига юхадала декхаре вара прокурор", боху Заикина.\nЦецвоккхуш бесаза ду тергамна хIиттийначу видеокамершкара видеош ехча, Куьршалой-Эвларчу полицина гонахлаьттачу хьукматашкара деана жоьпаш – "Сбербанкера", "Россельхозбанкера", прокуратурера, кхин а массех меттера. Титиев лаьцначу хенахь - 2018-чу шеран Дечкен-беттан 9-чу дийнахь, 9 даьлча 15 сахьт даллалц йолчу юкъанна, шайн видеокамераш болхбеш яцара, аьлла массара а!\nШеларчу кIоштан кхелан цIенна уллехь лаьтта сурт\nТалламо чIагдийриг а, Титиев Оюб бехке хиларх дерг а галморзахдоккху 40 сов тоьшалла далийра Заикина.\n"Кхел парггIат болхбан маьрша хуьлийла дац"\nНовиков Ильяс дагалецира Iедалхоша Титиев лацале а, лаьцча а деш хилла дIахьедарш. "Кадыров Рамзана масситтаза дина дIахьедар кхуйсучу кхерамийн могIара ца дахка йиш яц. Цундела бехира адвокаташа Титиевн дов кхечу махкахь листийта, амма ца магийра. Ишта дов дIахьош волу кхелахо маьрша хуьлийла дац кхузахь ", элира адвокато.\n" Резавоцург милла а дIалакъавало кхузахь – кхин дацахь, кхеле лела ца хIуттучу кхачавало", чIагIдо Новиковс.\nНаркотикех йоьзна бехктакхаман артикл Титиевна дуьхьалъяьккина, адвокатна хетарехь, "меттигера "Мемориалан" дакъа дIа а кхъовлуш, Оюб чуволлархьама, уггаре коьртаниг – сийсазвархьама. ХIунда аьлча, бакъоларъярхочун цIе дакъазъер ю, иза наркоман хиларх халкъ тешча".\nIамеркан пачхьалкхан департаменто Оьрсийчоьне кхайкхамбина, Титиев дIахеца аьлла\n"4 шарна набахте а хьажош, вайга боху, дIавакха и стаг шаьш ларамбечийн могIарара. Цуьнан доьзалехь кхиазхо а ву, амма ца боху прокуроро кхеле, туху хан яцъяхьара", билгалдаьккхира Новиковс.\nАдвокато ишта аьлча, къамеле елира прокурор Байтаева. "Я кхаьчначу шераша а, я даржо а декхаре ца йо кхел таIзар кIаддан. Мелхо а, хеневаьлла стаг кхеташ хила веза ша дийриг мел кхераме ду".\nИштта элира прокуроро, Европарламенто Оьрсийчоь Титиев мукъаваккха декхаре ю аьлла дина дIахьедар хьахош. Байтаевана гарехь, Титиевн дов политикан тIегIане даккха гIерта Европа.\nДисинарг кхел дIахьочу зудчун-кхелахочун Зейнетдинован карахь ду. Цо адвокатийн къамелаш, ша Титиевс дийцинарш тергалдийр ду ала бац цхьа а бахьана.\nКхело тухур ю Титиевна прокуроро набахтехь такхийта ехна йоллу хан – 4 шо. 14 бутт чохь текхна цо ишта а, и хан чулаца декхаре ю таIзардаран система.


Шайн лаамца Нохчийчуьра Украине бахначех хаамбина Кадыровс. Цуьнан тоьшаллаш дац\nЗазадоккху-бутт 22, 2022\nУкраина, Мариуполь, 2022 шо\nОьрсийчоьнан эскаран декъехь тIемаш бан махкара шайн лаамехь вовшахкхеттачарех керла батальон Украинан дозана тIе кхачарх хаамбина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Телеграмерчу шен каналехь яздина цо цунах лаьцна.\n"Керла тIебаьхкинарш тIелецира сан хьомсарчу ВАШАС Делимханов Адама (Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан парламентера депутат – Редакцин билгалдаккхар.)", - яздина Кадыровс. Цо бахарехь, шайн лаамехь Украине бахначара дIахьедина, "вайн даймехкан хьаштийн дуьхьа тхайн вежарийн агӀонах агӀо а тоьхна, шаьш тIемаш бан хьаьгна хиларх".\nТIеман хьалхарчу деношкахь Нохчийчуьра эскархой бахийтарх лаьцна цхьа маьIна долу хаам Iедалхошкара бацара. ТIаьхьо Кадыров волавелира денна нохчийн ницкъахойх лаьцна публикацеш зорбане яха, иштта кест-кеста конфликт марсайоккхуш, кхайкхамаш а беш. Пачхьалкхан суверенитет ларъечу нохчийн батальонийн декъашхошна кхерамаш туьйсуш, къамелаш дора хьаькамо.\nХьалхо Украинан кхерамзаллин сервисо (СБУ) хаамбира, Зазадокху-беттан 4-чохь Беларусехула Нохчийчуьра отряд кхаьчна, 1200 стаг юкъахь волуш аьлла. Цуьнан декъехь бара "Север", "Юг" тIеман батальонаш а, "Ахмат-Грозный" ОМОН а. Оцу тобанан урхалла деш вара мехкан куьйгалхочун ницкъаллин блокехула волу гIоьнча Мартынов Даниил.\nУкраинан къайлахчу сервисаша дIахьедира, Оьрсийчоьнан пачхьалкхана тIелатарехь дакъалоцуш хилла Нохчийчуьра бIе эскархо верах. Иштта Украинан тIеман ницкъаша бакъ ца дира, Луганскан кIоштара Рубежное гIала схьаяьккхина аьлла, Кадыровс дина дIахьедар.\nЦкъачунна цхьана а кепара хууш дац, шайн лаамехь вовшахкхетта, Украине хьажийначарлахь маса стаг ву. Иштта къастанза дуьсу, муьлхачу тIегIанехь кечбина бу уьш, муха вовшахтоьхна уьш тобанашка.\nКавказ.Реалиино хеттарш динчу нохчийн жигархошна а, политологашна а хетарехь, ша шена пиар ярхьама пайдаоьцуш ву Кадыров Украинерчу тIамах, ткъа Кремло пайдаоьцу "майрачу кадыровхойх", Киевна тIеIаткъам беш а, пачхьалкха чохь пропаганда ярхьама а.\nУкраинхой эскаршкахьа тIемаш беш болу, шайн лаамца вовшахкхеттачу къобал язчу Ичкерин агIончаша билгалдоккху, Оьрсийчоьно авиаци артиллери, хIордан флот лелочу хьелашкахь, кадыровхой коьрта ницкъ хуьлийла дац конфликтехь.\nЧиллан-беттан 24-чохь Украинан дозана тIе чугIоьртира Оьрсийчоьнан эскархой президентан Путин Владимиран омраца. Iалашонаш а лоьцуш, шайн бахархойн инфраструктура хIаллакъярна Москва бехкейо Киево. ТIеман объекташна бен шаьш йетташ яц бохуш, чIагIдо Оьрсийчоьнан агIоно.\nКадыров Рамзана кест-кеста видеош хIиттайо махкарчу эскархойх лаьцна, украинхойн тIемалошна а, иштта пачхьалкхан суверенитет Iалашъян, шайн лаамехь вовшахкхеттачу нохчашна а кхерамаш туьйсуш, кхайкхамаш бо конфликт кхин а тIе чIагIъян. Украина Iалашъечу тIемалоша а, нохчийн батальонийн декъашхоша а Кадыров а, кадыровхой а тIеоьцу Оьрсийчоьнехьара агрессин символ санна.


Вина 1937-чу шарахь Курчала эвлахь, моллин Дути доьзалехь. Шайн юьртахь ц1еяххана хаза аз долуш, йоккхачу говзанца назманаш олуш хилла мола Дута. Султана шеен дегара кхаьчна корматалла яра цуьнан декаш долу ц1ена аз.\n1944шарахь 7 шо долуш вара Султан вайн нойчийн къам шайн Даймахках даьккхинчу хенахь. Церан доьзал Киргизе кхечира. Цул т1аьхьа 4 шо даьлчи бен ца вахара жима к1ант школе, цигахь дешна ваьлча дуккха белхаш хийцира Магомедова Султана. Ша болх бечу мета исбаьхьаллин самодеятельностехь дакъа лоцура цо.\n1957-чу шарахь шайн хьомен махка ц1авирзича, к1еззигчу хана юьртачу клубехь болх бира цо, цул т1аьхьа филармоне кхечира болх бан. Шен ц1енчу хазчу озаца массо а цецваьккхира Султана. Иштта болийра цо шен сцени т1ехь къинхьегаман некъ. Кхолладелира хаза иллеш , царех; «Кавказан 1уьйре», «Хьоме Кавказ», «Угаре а хаза зезаг», «Винчу лаьмнашкахь», «Жа1уна илли», царех цхьадерш Айдамиров Абузаран Шах1идан дешнаш т1ехь яздина ду.\n1964-чу шарах дуьххьарлерачу музыкальни фестивалехь дакъа лацарна, цигахь шайн иллиалархочун говзалла гайтарна «Хьакъ волу артист» аьлла ц1е туьллу. Магомадов Султан къона волуш хедира цуьнан дахар, йоккха лар йитина оцу башхачу иллиалархочо дуьненчохь: хаза аз, иллеш, цкъа а йицлур йоцу ц1е.\nМагомадов Султан кхелхина 1978-чу шарахь


VAYFOND юкъараллин куьйгалхо Садулаев Мансур\nОхьатохархлатархо-профессионал Тайсумов Майрбек шеца рингехь тасавала кхайкхина бакъонашларъяран "Вайфонд" юкъараллин куьйгалхочо Садулаев Мансура. Цо бехкбиллина Тайсумовна, Нохчийчохь адамийн бакъонаш хьоьшуш волчу Кадыров Рамзанца цхьаьна суьрташ а дохуш, оцу юкъанна дуьнентIерачу маьрша пачхьалкхашкахь вехаш иза леларна.\nШа яржийначу видео чохь Садулаевс боху, шайх Iазапна кIелхьара бевлла баьхкина мухIажираш а олуш, амма, Тайсумов санна, Кадыровн Iедалехьа болу Нохчийчуьра спортхой шаьш дехачу хIусамашка а кхуьйкхуш лела цхьаболу Европера нохчий. Иштта нах, Садулаевс бахарехь, тешаме бац баккъал а Оьрсийчоьно шайна тIе баланаш а биссийна, дуьне ма-дду дIасабаьржинчу мухIажирашна.\n"Сан къамел хьоьга ду Тайсумов Майрбек. Со а ву спортхо, профессионал вацахь а. Со а ву Венехь вехаш, Австрехь, ас сайца лата ринге кхойкху хьо. Со нохчийн байракх кIел хир ву, ткъа хьо – Оьрсийчоьнан, Кадыровн байракх кIел..", - аьлла "Вайфондан" лидеро.\nКавказ.Реалиига ша Садулаева бахарехь, цкъачунна жоп ца делла Тайсумовс.\nТайсумов Майрбек – схьавалар ду Нохчийчуьра, летта Оьрсийчоьнан а, Австрин а цIарх.\n2014 шарахь Тайсумовца контракт хIоттийра UFC юкъаралло. Оцу Америкерчу профессионалан цхьаьнакхетараллехь 9-за летта иза, 7-зза тоьлла, 2-зза эшна. Контрактан хан чекхъяьлча, мукъаваьккхина промоушенах.\n2017 шарахь Тайсумовца ша хIоттийна контракт йохийра Венерчу "Not in God’s name" проекто, цуьнан инстаграмерчу агIонехь иза а, Кадыров а цхьаьнаволу суьрташ хааделча.


Конспект урока на тему "Иччархо Абухьаьжа идрисов" (3 класс).\nИнфоурок › География ›Конспекты›Конспект урока на тему "Иччархо Абухьаьжа идрисов" (3 класс).\nТема : «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» Х. Ошаев. (1-ра дакъа)\n1алашо: Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолу дийцар довзийтар. Нийса а , шера а , кхеташ а дийцаран тексташ еша. Берашан нохчийн турпалхой бовзийтар ,царах дозалла дан 1амор.\nБилгалбаьхна кхиамаш: берашна 1емар ду нийса а , шера а , кхеташ а дийцаран тексташ еша. Берашна хуур ду чулацамах кхета, хьехархочун хаттаршна жоьпаш дала. Берашна девзар ду нохчийн турпалхойн хьуьнарш , майралла. Берашна 1емар ду Даймахках дозалла дан.\n1.Ц1ера болх таллар.\n-Х1ун еллера шуна ц1ахь 1амо? (Ш. Рашидовн «Ханпаша» ц1е йолу стихотворении дагахь 1амо)\n2. Мотт шарбар.\nХьархочо пхьор дохьу, пхьеро пхьалг1ахь пхьег1аш йо.\n-Д1аеша массара цхьана меллаша цхьанаэшарехь.\n-Д1аеша массара цхьана хезаш цхьанаэшарехь.\n-Муьлха произведени ю вайна тахана 1амо билгалъяьккхина? (Дийцар «Иччархо Абухьаьжа Идрисов»)\n-Мила ву цуьнан автор? (Х. Ошаев)\n-Муьлха кхиамаш бохур бу аша тахана? Х1ун дан ницкъ кхочур бу шун?\n-Вайна тахана девзар ду Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолу дийцар . Вайна вевзар ву нохчийн турпалхо Абухьаьжа Идрисов . Вайна 1емар ду нийса а , кхеташ а , шера а дийцаран тексташ еша. Чулацамах кхета, Даймахках дозалла дан.\n4. Керла тема хьехар.\nа) Хьехархочун дош турпалхочух Абухьаьжа Идрисовх лаьцна .\nаь) Хьехархочо д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 1-ра дакъа.\n6.Керла тема кхин д1а а хьехар.\nа) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 1-ра дакъа\nаь) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 1-ра дакъа\nб) а) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 1-ра дакъа\nв) Къастош ешар.\n-Х1ун бахьна дара вайн салтий мостаг1ел толар? Д1аеша к1айдарг.\n-Д1аеша снайперски балхах лаьцна йолу к1айдарг.\n-Муха хила веза снайпер? Д1аеша цунах лаций.\n-Х1ун хаа деза снайперна мостаг1чух лаьцна? Д1аеша к1айдарг.\n-Муха к1ант ву Абухьаьжа Идрисов?\n-Муьлха кхиамаш бехи аша урокехь ? Муьлхачарех до аша дозалла?\n8. Жам1 дар.\n-Муьлха произведени йийшира вай?\n-Мила ву цуьнан автор?\n-Х1ун керланиг хии шуна вайн турпалхойн?\nШера д1адеша Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 1-ра дакъа.\n1алашо: Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолу дийцар кхин д1а довзийтар. Нийса а , шера а , кхеташ а дийцаран тексташ еша. Берашан нохчийн турпалхой бовзийтар ,царах дозалла дан 1амор.\n-Х1ун еллера шуна ц1ахь 1амо? (Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» 1-ра дакъа деша)\nЕлош-екош к1ар-к1ар шера,\nХьаьжк1аш охьуш хьийза хьера.\nЦкъа йоьдий, нах куьрка хьежош,\nТ1аккха йоьдий, пешаш летош.\n-Муьлха произведени ю вайна тахана 1амо билгалъяьккхина? (Дийцар «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» 2-г1а дакъа)\n-Вайна тахана девзар ду Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолу дийцаран 2-г1а дакъа . Вайна вевзар ву нохчийн турпалхо Абухьаьжа Идрисов . Вайна 1емар ду нийса а , кхеташ а , шера а дийцаран тексташ еша. Чулацамах кхета, Даймахках дозалла дан.\nаь) Хьехархочо д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 3-г1а дакъа.\n-Мила гира А. Идрисовна саьнгар чура хьала а ваьлла вог1уш? (Мостаг1чун салти)\n-Х1унда ца вийра Абухьаьжас и мостаг1? (Цхьа воккха хьаькам веана хила тарло)\n-Х1ун гира цунна турмал чохь д1ахьаьжча? (Мостаг1чун инарла хилла веана)\n-Х1ун дира Абахьаьжас? (Тоьхна вожийра иза , цул т1аьхьа эпсар а, салти а)\n-Х1унда хийцира Абухьаьжас ша лечкъина меттиг? (Мостаг1аша минаметаш етта йоло ю аьлла)\n-Нийса хилирий цуьнан тидам? Х1ун дира фашисташа?\nа) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 2-г1а дакъа\nаь) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 2-г1а дакъа\n-Д1абеша Абухьаьжас салтичунн т1аьхьа бина тидамах лаьцна.\n-Муха вожийра Абухьаьжас мостаг1чун инарла? Д1аеша цунах лаций.\n-Д1аеша мостаг1аша минометаш етташ бина ницкъах лаьцна.\n-Муха яра шун план? Х1ун дан ницкъ кхечира шун? Х1ун дисира данза?\n-Муьлха дийцар дийшира вай?\n-Х1ун керла хьуьнар девза шуна Абухьаьжа Идрисовх лаьцна?\n9.Ц1ахь бан болх балар.\nШера деша Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» дийцаран 2-г1а дакъа.\nТема : «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» Х. Ошаев. (3-г1адакъа)\nБилгалбаьхна кхиамаш: берашна 1емар ду нийса а , шера а , кхеташ а дийцаран тексташ еша. Берашна хуур ду чулацамах кхета, хьехархочун хаттаршна жоьпаш дала. Берашна хуур ду хьехархочун т1едилларца оьшу к1айдарг лаха иза еша. Берашна девзар ду нохчийн турпалхойн хьуьнарш , майралла. Берашна 1емар ду Даймахках дозалла дан.\n-Х1ун еллера шуна ц1ахь 1амо? (Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» 2-г1а дакъа деша)\nЦеца чохь цу ца соцу.\n-Муьлха произведени ю вайна тахана 1амо билгалъяьккхина? (Дийцар «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» 3-г1адакъа)\n-Вайна тахана девзар ду Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолу дийцаран 3-г1а дакъа . Вайна вевзар ву нохчийн турпалхо Абухьаьжа Идрисов . Вайна 1емар ду нийса а , кхеташ а , шера а дийцаран тексташ еша. Чулацамах кхета, Даймахках дозалла дан.\n-Х1ун хаам бира лаьцначу салтичо вийначу инарлех?\n-Х1ун хааделира Абухьаьжина немцойн акопаш чохь? (Снайпер хаавелира)\n-Х1ун зе динера снайперо вайчарна? (Фашистин снайперо вайн кхоъ салти вийра)\n-Х1ун тидамаш бора Абухьаьжас? (То тидам бора фашистийн снайпер мичахь хир ву т1е бохуш толлура окопаш , уьшалш йолу меттигаш, хьуьн чура дитташ)\n-Мичахь тосавелира цунна фашистан снайпер? (Хьуьн чохь цхьана диттахь)\nа) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 3-г1а дакъа\nаь) Бераша массра цхьана меллаша д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 3-г1а дакъа\n-Муха хиира Абухьаьжина фашисташна юккъехь снайпер вуй? Д1аеша к1айдарг.\n-Х1ун боху автора Абухьаьжас кечбинчу снайперех лаьцна? Д1аеша к1айдарг.\n-Муха лело еза снайперан топ? Д1адеша цунах лаций.\n-Муха ойланаш йора Абухьаьжас снайпер миса лечкъина толлуш? Д1аеша к1айдарг.\n-Муха хьуьнарш девзи шуна Абухьаьжин? (Абухьажа тидаме, майра , хьекъалдолуш ву)\n-Хьанна лаьа шуна Абухьаьжех лаьцна?\nШера деша Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» дийцаран 3-г1а дакъа.\nТема : «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» Х. Ошаев. (4-г1адакъа)\nЦициго цастар цергашца цоьсту.\n-Муьлха произведени ю вайна тахана 1амо билгалъяьккхина? (Дийцар «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» 4-г1адакъа)\n-Вайна тахана девзар ду Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолу дийцаран 4-г1а дакъа . Вайна вевзар ву нохчийн турпалхо Абухьаьжа Идрисов . Вайна 1емар ду нийса а , кхеташ а , шера а дийцаран тексташ еша. Чулацамах кхета, Даймахках дозалла дан.\nаь) Хьехархочо д1адоьшу Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» ц1е йолчу дийцаран 4-г1а дакъа.\n-Х1ун яьхьира аса сайца к1ело ян воьдуш? (Адамийн хьесапехь з1оьмалг)\n-Муха д1анисйира Абухьаьжас з1оьмалг? (Сераца метах хьаян йиш йолуш)\n-Муха гучувелира фашистийн снайпер? (Цо топ туьйхира з1оьмалгана, цундела Абухьаьжина хаавелира и волу меттиг)\n-Муха патарма бара Абухьаьжас снайперна тоьхнарг? (Ц1елатош болу патарма бара)\n6. Керла тема кхин д1а а хьехар.\n-Муха вахара Абухьаьжа снайперна к1ело ян? Д1аеша и меттиг.\n-Муха тосавелира Абухьаьжина снайпер? Д1аеша к1айдарг.\n-Муха аьтту белира Абухьаьжин мостаг1 вен? Д1аеша и меттиг.\nШера деша Х. Ошаевн «Иччархо Абухьаьжа Идрисов» дийцаран 4-г1а дакъа.\nБацалахь цаьпцалгийн цхар деца, цаци чохь Бицацин цу\nУчебник: «Дешаран книжка (Литературное чтение) (на чеченском языке)», Солтаханов Э.Х., Солтаханов И.Э.\nНомер материала: ДБ-1376625\nОбучающее изложение 2 класс\nРабочая программа "Русский язык" 2 класс Школа России\nУрок в 11 классе "ПРОБЛЕМА ПЬЯНСТВА В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ РУССКИХ ПИСАТЕЛЕЙ 19 ВЕКА"\nРабочая программа по информатике (на основе программы Семакина, 10-11)


Нохчийчохь ОМОН-ан а, СОБР-ан а эскархоша дуьхь-дуьхьал герзаш а диттина ши стаг вийна аьлла, хааме даьккхина ТАСС агенталло, ницкъаллийн структурашкарчу хьостана тIетевжина.\n"ТIехьа-Мартанахь кафена гена доццучохь СОБР-ан а, ОМОН-н белхахошна юкъахь кхийсарш хилира. Оцу инцидентехь вийна Росгвардин эскархо а, могIарера вахархо а. Карарчу хенахь толлуш ду церан могIаршкахь зенаш хилар", - аьлла агенталле хаам бинчо.\nBaza ресурсо дийцарехь, ТIехьа-Мартанарчу "Смайл" кафе чохь дош дашера даларца доладеллера дов. Къаьркъа мелла хилла ОМОН-н ши белхахо, ши ваша Марзабеков Шамил а, Шамхан а кафе чуьра ара а ваьккхина, и шиъ меттавалон гIертара кафен долахо. Оцу хьолехь гIоьнна кхайкхина хилла цо шена вевзаш волу Росгвардин белхахо. Цигга кхаьчна хилла СОБР-н кхо тIемало а.\nЮьхьанца уьрсаш а диттина, тIаккха герзашка бевлла хиллера орцах баьхкинарш. Кхаанна чевнаш йина, шиъ велла, яздо BAZA гIирсо.\nХиллачух цкъачунна официалехь дуьйцуш дац. Талламчийн-оперативан тобано зуьйш ду хилларг.


Ийманан арканаш - Элчанех тешар\nДоьалгIа рукн: Элчанех тешар\n1 – Элчанех тешар довзийтар\n2 – Пайхамараллин маьIна а, цуьнан дух а\n3 – Пайхамарш бахкийтаран пайда а, бахьана а\n4 – Элчанийн белхаш\n5 – Ислам – массо пайхамарийн дин ду\n6 – Элчанаш а, пайхамарш а адамаш хилар, царна къайлах дерг хууш ца хилар\n7 – Пайхамарш гал бовлуш ца хилар\n8 – Пайхамарийн а, элчанийн а дукхалла а, царах уггар безнаш а\n9 – Пайхамарийн билгалонаш а, Iаламаташ а\n10 – Вайн Пайхамаран Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – пайхамараллех тешар\n1 – Элчанех тешар довзийтар.\nЭлчанех тешар – Делера салам хуьлда царна – Иманан арканех цхьа рукн ду, ткъа цуьнан массо арканех тешча бен Ийман кхочуш хуьлуш дац.\nЭлчанех тешар – иза вай даггара тешар ду, Делан элчанаш хиларх, Шен омрунаш дIакхачо Цо къастийна болу, царна тIаьхьа хIоьттинарг нислур а волуш, царна Iеса хилларг гал ваьлла а хир волуш. Кхин а вай тешар ду иза, Дала шайна тIедоссийнарг цара кхачо ма-дезза дIакхачийна хиларх, шайна тIедиллина хилла декхар цара чекхдаьккхина хиларх а, умматана цара дерриг диканца хьехам бина хиларх а, бакъ долчу къахьегарца цара Делан некъахь къахьегна хиларх а, ГIазот дина хиларх а, цара адамашна а, жинашна а тIехь тешалла хIоттийна хиларх а, шайга дIакхачо делларг цара йа хийцина а, йа галдаьккхина а, йа къайла дахийтина а цахиларх а. Иштта кхин а вай тешар ду иза, Дала вайна цIе йоккхуш бовзийтинчу пайхамарех а, цIе ца яккхинчу пайхамарех а. Кхин а вай тешар ду иза, хIора пайхамара шел тIаьхьа хир волчу пайхамарх лаьцна кхаъ баьккхина хиларх а, тIаьхьа веанчо шел хьалха хилларш тIечIагIбеш а, уьш бакъбеш а хилла хиларх а.\n×Аш ала: тхо тешна АллахIах а, тхоьга доьссинчух а, ИбрахIиме а, ИсмаIиле а, Исхьакъе а, ЯIкъубе а, цуьнан кIенташка а доьссинчух а, Мусага а, Iийсага а деллачех а, пайхамаршка церан Делера деллачух а, (аш ала:) оха къастам ца бо царна цхьанна юккъахь, тхо Цунна (Далла) муьтIахь (бусалба) а дуØ [Сурат «Албакъарат» 136 аят].\nПайхамаршна юкъара муьлхха а цхьа пайхамар харц винчо иза бакъ вина волу пайхамар а харц во, цхьана пайхамарна Iеса хилларг цунна муьтIахь хила аьлла омру динчунна а Iеса хуьлу. Сийлахьчу Дала аьлла:\n×Баккъалла а, Делаца а, Цуьнан элчанашца а куфр деш (ца тешаш) берш, Далла а, Цуьнан элчанашна а юккъахь къастам бан лууш берш,1 “тхо цхьадолчух теша, цхьадолчух ца теша” – бохуш берш а, оцунна (куфранна а, Иманна а) юккъера некъ лаца лууш берш а. Уьш бу кафирунаш2 бакъ болу, Оха кафирашна (ца тешачарна) аьшне (гIелонан) Iазап а кечдинаØ [Сурат «Аннисаъ» 150-151 аяташ].\n2 – Пайхамараллин маьIна а, цуьнан дух а.\nПайхамаралла Кхоллархочунна а, Цо кхоьллинчунна а юккъахь йолу зIе ю. Шен лайшна юккъера Шена луучунна ло иза Дала. Шен халкъа юккъера Шена луург харжа а хоржу Цо, ткъа и харжам а, лаам а цхьа АллахI-Дела воцучуьнан кхечуьнан бан а бац. Лекхачу Дала аьлла:\n×АллахIа хоржу геланчаш малийкашна юккъера, адамашна юккъера а, баккъалла, АллахI Хезаш, Гуш вуØ [Сурат «Алхьадж» 75 аят].\nПайхамаралла Дала луш ду, адамо ша шена хуьлуьйтуш дац. Дукха Iибадат дарца а, йа дукха Далла муьтIахь хиларца а хилалуш дац пайхамаралла. Сийлахь а, Нуьцкъала а волчу Дала беш болчу харжамца а, къасторца а хуьлуш ду пайхамаралла. Сийлахь Лекхачу Дала аьлла Къуръан чохь:\n×Дала хоржу цунна (тавхьидана) Шена лууш верг (Ша цхьаъ вайта цуьнга), Цо нис а во цу тIе (шен дине, Шега) воьрзуш вергØ [Сурат «Ашшура» 13 аят].\n3 – Пайхамарш бахкийтаран пайда а, бахьана а.\nУьш бахкийтаран пайданаш а, бахьанаш а масийтта ду:\n● Адамаш Делан лайшна Iибадат дечара, шайн Далла Iибадат даре арадахар, Дала кхоьллинчун лоллера Делан лоллин паргIатоне арадахар. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n×Оха хьо вахийтина вац, (хьоьца) Iаламах къинхетам беш бенØ [Сурат «Алъанбияъ» 107 аят].\n● Дала хIара халкъ-Iалам кхолларан бахьана довзийтар. Ткъа и бахьана вай цунна Iибадат дар ду, Иза цхьаъ вар а ду. И бахьана вайна довзийла яц, Дала Шен халкъа юккъера харжа а хаьржина, Iаламашна тIехь базбина болу элчанаш вайна бахкийтарца бен. Шена цхьанна бен Iибадат дан хьакъ доцчу Дала аьлла:\n×Оха вахийтина хIора умматана пайхамар (цо цаьрга олуш): Далла Iибадат а де, тIагIутах лар а лоØ [Сурат «Аннахьл» 36 аят].\n● Пайхамарш бахийтарца адамашна тIехь тешалла хIоттор, царна тIехь Делан тешалла хилар. Лекхачу Дала аьлла:\n×(Ас бахийтина) элчанаш, кхаъ боккхуш болу, кхерам луш а болу, нахана цахилийта элчанел тIаьхьа Далла хьалха бахьана-бехказло, хилла а ву АллахI Нуьцкъала а, Хьекъале аØ [Сурат «Аннисаъ» 165 аят].\n● Адамаш шайн хьекъалшца тIе ца кхуьуш долу цхьадолу къайлах долу хIумнаш царна довзийтар. Масала: Делан цIерш а, сифаташ а, малийкаш довзар а, къемат де а, иштта кхин дерг а.\n● Дала сий долу гIиллакхаш шайна делла болу пайхамарш, дегIан марзонех а, шеконех а ларбина болу пайхамарш вайна хаза масала хилийтар. Лекхачу Дала аьлла Къуръан чохь:\n×Уьш бу Дала нисбинарш, хьо хила церан нийсачу некъа тIехьØ [Сурат «АлъанIам» 90 аят].\n×Бакъдолуш, хаза масала дара (ду) шуна цаьргахьØ [Сурат «Алмумтахьанат» 6 аят].\n● Синош тодар, нисдар, уьш цIандар, дика хIума дар тIехь адамаш кхиор, уьш галдохуш долу массо хIумнах уьш духатохар. Сийлахьчу Дала аьлла:\n×Иза (Дела) ву йоза-дешар хууш боцучарна пайхамар вахийтинарг, царна Цуьнан аяташ доьшу цо, уьш цIан а бо цо (ширках), царна жайна а, хьекъалалла а Iамадо цоØ [Сурат «АлжумуIат» 2 аят].\n«Хаза гIиллакхаш кхочуш дан ваийтина ву со» [Ахьмад, Хьаким].\n4 – Элчанийн белхаш.\nЭлчанийн – Делера салам-маршалла хуьлда царна – сий долу белхаш ду. Царах цхьадерш дуьйцур ду вай:\n● ШариIат дIакхайкхор а,3 нах цхьаьна АллахIана Iибадат даре кхайкхар а, кхечунна деш долу Iибадат Iад дитаре кхайкхар а. Лекха хин волчу Дала аьлла Шен Сийлахьчу Къуръан чохь:\n×Делан кхайкхамаш дIакхачош берш, Цунах кхера а кхоьруш, Дела воцучах цхьаьннех кхин кхера а ца кхоьруш; (ткъа шуна) хьесап дан Дела тоъаш вуØ4 [Сурат «Алъахьзаб» 39 аят].\n● Делан дин довзийтар, цунах адамаш кхетор, динан ахькамаш довзийтар. Лекхачу АллахIа аьлла:\n×Оха хьоьга «зикр» (Къуръан) доссийна, хьоьга нахана довзийтийтархьама (уьш кхетош) царна тIедоссийнарг, цара (оцу тIехь) ойла ян мегар-кх тIаккхаØ [Сурат «Аннахьл» 44 аят].\n● Уммат диканна тIенисдар, вочу хIумнах иза лардар, диканиг дича царна мел хиларца кхаъ баккхар, вониг дича Iазап хирг хиларца кхерам балар. Лекхачу Дала аьлла:\n×(Ас бахийтина) элчанаш, кхаъ боккхуш болу, кхерам луш а болу, нахана цахилийта элчанел тIаьхьа Далла хьалха бехказло-бахьана. Бакъ долуш, АллахI ву Нуьцкъала а, Хьекъален аØ [Сурат «Аннисаъ» 165 аят].\n● Адамийн хьал тодар, уьш нисдар, хазчу масалшца а, дикчу куьйгаллийца а, дашца а, гIуллакхца а.\n● Адамашна юккъахь ШарI дIахIоттор, иза чекхдаккхар.\n● Къемат дийнахь шайн умматашна тешалла дар, шаьш цаьрга кхачо беза кхайкхам дIакхачийна аьлла. Сийлахьчу Дала аьлла:\n×Ткъа муха хир ду (керста нехан хьал), Оха хIора уммат юккъера теш валийча, хIокхарна тIехь Оха хьо тешаллийна а валийча?Ø [Сурат «Аннисаъ» 41 аят].\n5 – Ислам – массо пайхамарийн дин ду.\nБусалба дин массо пайхамарийн а, элчанийн а дин ду.\nЛекхачу Дала аьлла:\n×Баккъалла а, АллахIана гергахь (Иза реза волу) дин Ислам дуØ [Сурат «Ал-Iимран» 19 аят].\nЦундела, массо пайхамарш цхьана хIумане кхойкхуш хилла бу – АллахIана цхьанна Iибадат даре, кхечарна деш долу Iибадат саца даре а. Церан шарIаш а, хьукманаш а тайп-тайпана делахь а, амма уьш массо цхьана бух тIехь цхьаьнакхеташ бу. Ткъа и бух – Дела цхьаъ вар, тавхьид бу. Вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Пайхамарш берриге а цхьана орум тIехь вежрий бу» [Бухари].\n6 – Элчанаш а, пайхамарш а адамаш хилар, царна къайлах дерг хууш ца хилар.\nКъайлах дерг хаар – Делан бен хила йиш йоцуш йолу, Иза Дела вуй хоуьйтуш йолу билгало ю. Пайхамарийн сифат дац иза. ХIунда аьлча уьш кхин долу адамаш санна адамаш ду, яъа хIума а юъу цара, мала а молу, зударий а бала бо, наб а йо, цомгаш а хуьлу, кIад а ло. Лекха хин волчу Дала бах Къуръан чохь:\n×Оха хьол хьалха цхьа а пайхамарш ца бахийтина уьш яъа хIума юъуш болуш бен, базара юкъа бовлуш болуш бенØ [Сурат «Алфуркъан» 20 аят].\nКхин а аьлла Цо – Сийлахь а, ЦIена а ву Иза - :\n×Бакъдолуш, Оха хьол хьалха элчанаш бахийтина, Оха царна хIусамнаной а, тIаьхье а еллаØ [Сурат «АрраIд» 38 аят].\nАдамашна хуьлуш болу сингаттам а, хазахетар а, хало а хуьлу пайхамаршна. Дала уьш къастийна хаьржина бу Шен дин цаьрга дIакхачадайтархьама. Дала шайна хаийтинарг бен къайлах дерг хууш а бац уьш.\nСийлахь Лекхачу Дала аьлла:\n×Къайлах дерг хууш верг ву (Дела), Шен къайленна тIе Цо цхьа а кхиа ца во. Ша реза хилла волу элча воцург, Цо (Дала) цунна хьалха а, тIаьхьа а тергамхо (малийкаш) лоьлуьйту (иза ларвеш)Ø [Сурат «Алжинн» 26-27 аяташ].\n7 – Пайхамарш гал бовлуш ца хилар.\nДала Шен кхайкхамна а, иза дIакхачорна а, халкъана юккъера уггар диканаш къастийна, кхолларехь а, гIиллакхашца а уггар гIоли берш. Даккхийчу къинойх уьш ларбина Цо, берриге кхачамбацарех уьш хьалха баьхна Цо, Шен вахьйу цаьрга шайн умматашка дIакхачадайтархьама. Цундела, цара Делера дуьйцучу хIуманна тIехь гал бовларха Дала уьш ларбина. Делан кхайкхам дIакхачорехь гал бовларха а Дала уьш ларбина. Уьш Дала иштта лар бина хиларна тIехь дерриг Умматан берриг Iеламнехан сацам хилла бу. Лекхачу Дала аьлла:\n×ХIай Элча! Хьайн Делера хьайга доьссинарг дIакхачаде, ткъа ахь иза ца дахь – ахь (Делан) кхайкхам дIа цакхачийна; ткъа нахах хьо Дала ларвийр вуØ [Сурат «Алмаидат» 67 аят].\nКхин а аьлла Везчу Дала:\n×Делан кхайкхамаш дIакхачош берш, Цунах кхера а кхоьруш, Дела воцчух цхьаннех кхин кхера а ца кхоьрушØ [Сурат «Алъахьзаб» 39 аят].\n×АллахIана хаийтархьама цара шайн Делан кхайкхамаш дIакхачийна хилар; цаьргахь долу массо хIума хаьа Цунна, массо хIуманан дукхаллин хьесап а дина ЦоØ [Сурат «Алжинн» 28 аят].\nТкъа нагахь санна царах цхьаьнгара кегийчу къинойх къа далахь, царна тIедиллинарг дIакхачорца доьзна доцучу хIуманна тIехь, царна Дала иза довзуьйтуш хилла ду, тIаккха цара сихонца Деле тоба деш хилла а ду. Хьастабелла, муьтIахь Цуьнга боьрзуш хилла уьш Дала шайна иза довзийтинчул тIаьхьа. Ткъа и жима къа цкъа а ца хилча санна дIадолуш хилла церан. Иштта, цара тоба дарца уьш шайн хьалха хиллачу даржел кхин а даржехь сов бовлуш хилла. И ша дерг хIунда ду аьлча – Дала Шен пайхамараш – Делера салам-маршалла хуьлда царна – уггар кхачаме гIиллакхашца къастийна хилла бу кхечу адамашна юккъера, царна дикаллин сифаташ а делла хилла ду, церан даржехь, церан езчу меттигехь уьш лах беш долчу массо хIумнах уьш цIан бина хилла а бу.\n8 – Пайхамарийн а, элчанийн а дукхалла, царах уггар безнаш.\nБилггал хууш ду элчанаш – Делера салават а, салам а хуьлда царна массарна – кхо бIе итт а, кхин масех элча а хилар. Вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шега уьш мас элча ву аьлла хаьттича, жоп делла:\n«Вуьззина кхо бIе пхийтта ву» [Хьаким]\nПайхамарш элчанел дукха бу. Царах цхьаберш Дала вайна Шен Жайни (Къуръан) тIехь бийцина, цхьаберш бийцаза а бу. Ткъа Дала вайна Къуръан тIехь цIерш яхнарш ткъе пхиъ пайхамар а, элча а ву. Лекха хин волчу Дала аьлла Къуръан тIехь:\n×(Ас бахийтина) элчанаш, Оха хьалха хьуна бийцинарш а, (иштта, Ас бахийтина) элчанаш, хьуна Оха бийцаза берш аØ [Сурат «Аннисаъ» 164 аят].\n×Иза Тхан тешалла ду Оха ИбрахIимна цуьнан къоман тIехь делла хилла долу; Оха лекха воккху даржашкахь Тхайна лууш верг; баккъалла, хьан Дела Хьекъале а, Хууш а ву. Оха цунна (ИбрахIимна) велла Исхьакъ а, ЯIкъуб а – и ший а (нийса некъа тIе) нисвира Оха, Нухь а нисвира Оха (ИбрахIимал хьалха), цуьнан тIаьхьенах Давуд а, Сулайман, Аййуб а, Юсуф а, Муса а, ХIарун а (уьш массо нисбира Оха); иштта (диканца) бекхам бо Оха дика динчарна. Закариййа а, Йахьйа а, Iийса а, Ильяс а (уьш) массо дикчу нахах бу. (Иштта) ИсмаIил а, АлйасаI а, Юнус а, ЛутI а; Оха (уьш) массо базбира Iаламашна тIехь. (Иштта Оха кхин а нисбира) церан дайшна юккъера а, церан тIаьхьенах (берш) а, церан вежаршна юккъера а, Оха уьш харжа а хаьржира, Оха уьш нийсачу некъа тIе нис а бираØ [Сурат «АлъанIам» 83-87 аяташ].\nДала цхьаболу пайхамарш кхечарна тIехь базбина. Оцу хьокъехь аьлла Лекхачу Дала:\n×Оха базбира цхьаболу пайхамарш кхечарна тIехьØ [Сурат «Алъисраъ» 55 аят].\nЭлчанаш а базбина Дала вовшашна юккъахь. Сийлахьчу Дала аьлла:\n×Уьш элчанаш бу, Оха базбина царах цхьаберш кхечарна тIехьØ [Сурат «Албакъарат» 253 аят].\nЦарах уггар безанаш - собаран а, къахьегаран а дай хилларш бу. ХIорш бу уьш: Нухь, ИбрахIим, Муса, Iийса, вайн Пайхамар Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда царна –. Вай Шега кхойкхуш волчу Дала аьлла:\n×Хьо собаре хила, элчанашна юккъера собаран дай (сийлахьхой) санна Ø [Сурат «Алъахькъаф» 35 аят].\n×Оха пайхамаршкара чIагIо эцна (хан дага яийта хьайна), хьоьгара а, Нухьера а, ИбрахIимера а, Мусагара а, Марйаман кIантера Iийсагара а; Оха цаьргара чIогIа чIагIо эцнаØ [Сурат «Алъахьзаб» 7 аят].\nМухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – уггар веза элча ву, пайхамарийн мохIур а ду, Делах кхоьруш болчеран имам а ву, Адама берийн эла а ву, пайхамарш вовшахкхетча церан имам а ву, царна хьалха вист хуьлуш верг а ву, хастаме меттиган да а ву, хьалха дIабахнарш а, тIаьхьа тIебогIур берш а шех хьоьгур болчу меттиган да а ву, хастаман байракхан а, шена тIе адамаш оьхур долчу Iоман а да а ву, къемат дийнахь халкъашна шафаIат дийр дерг а ву, «васийлатан»5 а, «фадийлатан»6 а да а ву. Дала иза Шен дин юкъъара уггар дезчу шарIаца ваийтина ву, адамашна юккъахь цуьнан уммат уггар деза уммат дина а ду. Цунна а, цуьнан умматна а Дала ерриге хазаллаш а, дозаллаш а делла, хьалха дIадаханчу умматашна Ша цхьанненна а ца делла хилла долу. Цуьнан уммат Дала тIаьххьара кхоьллина уммат ду, доьххьара гIаттор долуш уммат а ду. Вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Со пайхамаршна тIехь ялх хIуманца вазвина ву» [Муслим].\nКхин а аьлла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна:\n«Со ву Адаман берийн эла хир верг къемат дийнахь, хастаман байракхь сан керахь хир йолуш а ю, (оцу тIехь цхьа а) куралла а яц. Оцу дийнахь цхьа а пайхамар хир вац – Адамана тIера дуьйна схьа – сан байракх кIел хIоьттина волуш бен» [Ахьмад, Тирмизи].\nДозаллехь вайн Пайхамарал – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIаьхьа вогIуш верг Къинхетамечуьнан доттагI ИбрахIим ву – Делара салам-маршалла хуьлда цунна. Иштта, Делан доттагI шиъ ву: Мухьаммад а, ИбрахIим а – Делера салават а, салам а хуьлда цаьршинна. И шиъ ву уггар веза шиъ, собаран а, къахьегаран а дай хилла болчу пайхамаршна юккъахь. ТIаккха цаьршиннал тIаьхьа вогIуш важа виссина кхоъ ву.\n9 – Пайхамарийн билгалонаш а, Iаламаташ а.\nДала Шен элчанашна – Делера салават а, салам а хуьлда царна – гIо дина, царна яккхий билгалонаш яларца а, башха Iаламаташ даларца а. И билгалонаш а, Iаламаташ а Дала царна тешаллаш йина, уьш бакъ хилар адамашна гойтуш. Оцу билгалонех а, Iаламатех а ю: Сийлахь Къуръан, бутт бекъабалар, дечигах текхарг хилар, поппарх хьоза дар, иштта кхин ерш а.\nОцу пайхамаршна Дала делла хилла Iаламаташ бакъ долчу пайхамараллийна тешалла ду, ткъа цул тIаьхьа бусалба нахана хуьлуш долу «карáматаш»7 и Iаламаташ бакъ хилар чIагIдеш долу тешаллаш ду. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n×Бакъдолуш, Оха дахийтира Тхайн геланчаш (малийкаш, пайхамаршна тIе) кхетаме сирлачу билгалонашцаØ [Сурат «Алхьадид» 25 аят].\nВайн Пайхамара аьлла – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – :\n«Пайхамаршна юккъехь цхьа а пайхамар вац, шена, шел хьалха хиллачу пайхамаран санна йолу билгалонаш елла бен, тIаккха наха цуьнца Ийман а дуьллуш, ткъа суна елла йолу (билгало) «Вахьйу» (Къуръан) ду, Дала соьга делла долу, (цундела) ас дог доху, къемат дийнахь со хилар, царна юккъахь уггар дукха тIаьхьахIиттинарш болуш верг»8 [Бухари, Муслим].\n10 – Вайн Пайхамаран Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – пайхамараллех тешар.\nДелера салават а, салам а хуьлда цунна, вайн Пайхамарх тешар Иманан баххех боккха цхьа бух бу, цунах тешча бен Ийман кхочуш хуьлуш а дац. Лекха хин волчу АллахIа аьлла:\n×Ткъа ца тешнарг АллахIах, Цуьнан Элчанах – баккъалла а Оха кечйина керста нахана чIогIа цIеØ [Сурат «Алфатхь» 13 аят].\n«Суна омру дина ду, адамаша – АллахI воцург кхин Дела а вац, со АллахIан элча а ву – аьлла тешалла даллалц цаьрца тIом бар» [Муслим].\nДелера салам-маршалла хуьлда цунна – Пайхамарх тешар кхочуш хилар масийтта хIуманна тIедоьгIна ду. Уьш довзуьйтур ду вай:\n● Вайн Пайхамар Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – вовзар.\nИза ХIашима IабдулмуттIалиба IабдуллахIа кIант Мухьаммад ву. ХIашим Къурайши тайпанах ву, Къурайш Iаьрбийн тайпа ду, Iаьрбий Делан доттагI волчу ИбрахIиман кIентан ИсмаIилан тIаьхьенах бу – Делера салават а, салам а хуьлда царна массарна.\nИза кхузткъе кхо шо долуш кхелхина. Оцу кхузткъе кхаа шарах шовзткъа шо пайхамараллел хьалха дIадахна цуьнан, ткъе кхаа шарахь пайхамар а, элча а волуш хилла иза.\n● Цо вайна дийцинчунна тIехь иза бакъ вар, цо омру динчунна тIехь цунна муьтIахь хилар, цо ма де аьлла ца магийначух ларвалар, генавалар, цо де аьллачу кепара бен Iибадат ца дар.\n● Иза адамашна а, жинашна а ваийтина АллахIан Элча хиларх тешар, уьш массо а цунна тIаьхьа хIитта безаш хиларх а тешар. Сийлахь Везчу Дала аьлла:\n×Ахь ала: хIай адамаш! Баккъалла а со АллахIан элча ву шуна массарна а (ваийтина)Ø [Сурат «АлъаIраф» 158 аят].\n● Цуьнан элчаналлех тешар, иза уггар веза пайхамар а, элча а хиларх тешар, иза пайхамарийн мохIур хиларх а, тIаьххьара пайхамар а, элча а хиларх а тешар. Лехачу Дала аьлла Къуръан чохь:\n×Иза (Мухьаммад) вара (ву) АллахIан элча, пайхамарийн мохIур (царах тIаьххьарниг) аØ [Сурат «Алъахьзаб» 40 аят].\nКхин а, иза Къинхетаме волчуьнан доттагI хиларх тешар, Адаман берийн эла хиларх тешар, доккхачу шафаIатан да хиларх тешар, ялсаманехь уггар лекха дарж «васийлат» цунна делла хиларх тешар, адамаш шена тIеоьхур долу «хьавд» (Iам) цунна белла хиларх тешар. Кхин а, цуьнан уммат уггар дика уммат хиларх тешар. Лекхачу Дала аьлла Къуръан чохь:\n×Шу дара уггар дика уммат, адамашна юкъадаьхначарахØ9 [Сурат «Ал-Iимран» 110 аят].\nКхин а, ялсаманин дукхах долу охIлу цуьнан уммат хиларх тешар. Цуьнан шарIо а, цо беанчу кхайкхамо а шел хьалха хилла массо шарIаш а, кхайкхамаш а дIадохуш хиларх тешар, уьш нахана юккъахь лелар цуьнан шарIо дIадоккхуш хиларх а тешар.\n● Дала цунна уггар доккхачу муIжизатца, уггар кхетаме сирлачу билгалонца гIо дина хиларх тешар. И билгало Делан къамел Къуръан ду, галдаларх а, хийца даларх а Дала лардина долу. Лекхачу АллахIа аьлла:\n×Ахь ала: жинаш а, адамаш а вовшахкхетча, хIара Къуръан саннарг дан дагахь – цара дохьур дац и саннарг (далур дац цаьрга) уьш цхьаберш вукхарна гIоьнчий хилча аØ [Сурат «Алъисраъ» 88 аят].\n×Баккъалла а, Оха доссийна «зикр» (Къуръан), баккъалла а, Оха лардеш а ду изаØ [Сурат «Алхьижр» 9 аят].\n● Вайн Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Делан кхайкхам дIакхачийна хиларх тешар, цо шена тIедиллинарг чекхдаьккхина хиларх тешар, умматана цо диканца хьехам бина хиларх а тешар. Цхьа а дика цо дитина цахиларх тешар, шен умматана иза гайтина бен, и дика царна хаздина бен, иштта, цхьа а вон цо дитина ца хиларх тешар, иза шен умматана цамагийна бен, царна цунах лаьцна кхерам а белла бен. Лекхачу Дала аьлла Къуръан чохь:\n×Бакъдолуш, веана шуна Элча, шуна шайна юккъера а волуш, йазло цунна шуна хуьлу халонаш, тIаламе ву иза шуьца, Ийман диллинчаьрца (АллахIах тешаш болчаьрца) эсала а, къинхетаме а ву изаØ [Сурат «Аттавбат» 128 аят].\n«Сол хьалха хиллачу умматашна бахийтинчу пайхамаршна Дала тIедиллина ду, шайн умматана дика дуй шайна хууш долу хIума царна дIахаийтар, царна вон дуй шайна хууш долчу хIумнах уьш ларбар, царна цунах кхерам балар а» [Муслим].\n● Вайн Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – везар, иза везар шен сил а, дерриг халкъал а хьалхадаккхар. Иза вазвар, иза ларар, цуьнан сий дар, цуьнан лерам бар, цунна муьтIахь хилар. Иза везар а, цунна муьтIахь хилар, иштта кхин долу вай лекхахь хьахийнарш а Дала Къуръан чохь вайна тIедехкина ду, Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьакъ долуш а ду. Вайна иза везар вайна Дела везарх ду, вай цунна муьтIахь хилар вай Далла муьтIахь хиларх а ду. Везчу АллахIа аьлла Къуръан чохь:\n×Ахь ала: нагахь санна шу АллахI везаш делахь – суна тIаьхьахIитта (ас бохург деш), АллахIана дезар ду шу (тIаккха), къиношна геч а дийр ду шун, АллахI Гечдеш верг а, Къинхетаме верг а вуØ [Сурат «Ал-Iимран» 31 аят].\n«Шух цхьа а кхоччуш Ийман долуш хир вац, цунна со шен берел а, дел-ненал а, массо адамел а дукха везаш хиллалц» [Бухари, Муслим].\n● Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дуккха салават диллар, цуьнга салам далар10. Ткъа баккъаалла а бIаьрмециг стаг ву шена Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьахош хезчи цунна салават ца дуьллуш верг. Лекхачу Дала аьлла:\n×Баккъалла а, АллахIа а, Цуьнан малийкаша а Пайхамарна салават дуьллу; ХIай Ийман диллинарш! Салават дилла цунна, маршаллийца салам а ло цуьнгаØ [Сурат «Алъахьзаб» 56 аят].\n«Суна цхьа салават диллинчунна Дала и бахьана долуш итт салават дуьллур ду цунна».11 [Муслим].\nЦунна салават дилла дезар чIагIло цхьацца меттигашкахь. Царах цхьаерш хIорш ю: ламазехь ташаххIуд (аттахьиййат) доьшучу хенахь, къунут дечу хенахь, докъа ламаз деш а, рузбан хутIба дечу хенахь а, азан динчул (мола кхайкхинчул) тIаьхьа а, маьждиг чуволуш а, цу чура араволуш а, доIа дечу хенахь а, Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьахош хезчи а, йа ша иза хьахийчи а, иштта кхечу меттигашкахь а.\n● Вайн Пйхамар а, кхин болу берриг пайхамарш а – Делера салават а, салам а хуьлда царна – шайн Далла гергахь дийна хиларх а, дуьненна а, эхартана а юккъехь долчу «барзах» дахарехь уьш хиларх а тешар. ШахIидийн (ГIазотехь дIакхелхинчеран) даржел а лекхачу даржехь, церачал гIоли долчу дахарехь уьш хиларх тешар. Амма и дахар дуьнена тIера дахар санна дац, и дахар вайна муха ду хууш дахар а дац. Уьш вайна гергахь белла бу аьлла йолу цIе царна тIера дIаойъуш дахар дац иза. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла оцу хьокъехь:\n«Баккъалла а, АллахIа лаьттана хьарам дина пайхамарийн догIмаш даар» 12 [Абу Давуд, Насаий].\nКхин а аьлла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –:\n«Цхьа а бусалба стага соьга салам лур дац Дала суна сан са юха делла бен, соьга цуьнан саламна доьхьал салам далийта» [Абу-Давуд].\n● Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – лерам барха ду – иза дийна волчу хенахь иза волчахь аьзнаш цаийдар, къамел деш аз сов цадаккхар, иштта тахана а, ду цуьнан лерам барха цуьнан коша тIехIоьттина цуьнга салам лучу хенахь аз ца айдеш, меллаша салам далар. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n×ХIай Ийман диллинарш (Сох тешаш дерш)! Ма ийъа шайн аьзнаш пайхамаран озан тIехула, чIогIа дист а ма хила шу цуьнга, шаьш вовшашна юккъахь чIогIа дист хуьлуш санна, (ткъа аш иза дахь кхерам бу шуна) шун Iамалш эрна ярна, шуна хаа ца лушØ [Сурат «Алхьжурат» 2 аят].\nПайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – веллачул тIаьхьа цуьнан лерам бар а, сийдар а иза дийна волуш цуьнан лерам бар а, сийдар а санна ду. Цундела вайна тIехь ду цуьнан асхьабаша – Дела реза хуьлда царна – иза лараре тера, тахана а иза иштта ларар а, цуьнан цара санна сийдар а. Ткъа уьш уггар чIогIа цо бохучунна тIетовш хилла бу, цо аьлларг ца дарна уггар гена хилла бу, Делан динах доцург юкъадаккхарна уггар гена хилла а бу.\n● Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – асхьабаш безар, цуьнан цIийнан охIлу дезар, цуьнан хIусамнаной безар. Царна массарна а, вайна а юккъахь гергарлонан зIе латтор тIехь ду вайна. Вай кхера дезаш ду уьш эшаме хетарх, царна лерах, царна вочу хIуманца цхьаъ аларх, хIунда аьлча, Дела царна реза хилла волу дела, Шен Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – накъостий бина Цо уьш хаьржина болу дела, цаьрца доттагIалла а, гергарло а хилар хIокху умматана Цо тIедиллина долу дела. Сийлахь Везчу Дала аьлла Къуръан чохь:\n×Хьалхе яьккхинарш, хьалхара берш,13 хIижрат динчерах а, царна гIо динчерах а, ихьсанаца царна тIаьхьахIиттина хилларш а – реза хилла царна АллахI, уьш Цунна а реза хиллаØ [Сурат «Аттавбат» 100 аят].\n«Сан асхьабашна ле ма лелаш, сайн са керахь долчуьнца дуй буу ас – шух цхьаммо Ухьуд лам санна долу деши сагIийна делчи, цара шайн канахь деллачуьнга кхочур дацара иза, йа ах канахь деллачуьнга а кхочур дацара» [Бухари].\nАсхьабашна тIаьхьа хиллачаьрга царна гечдар деха аьлла Дала, и царна дехначунна ял хир йолуш, иштта, шайн дегнаш чохь цаьрца оьгIазло а, хьагI а ца яр деха а аьлла вайга Дала.\n×Царал тIаьхьа баьхкинчара олу: тхан Дела! Гечде Ахь тхуна а, Хьох тешарца тхоьл хьалха боьвллачу тхан вежаршна14 а, тхан дегнаш чохь хьагI а (оьгIазло а) ма е Ахь Хьайх тешначаьрца, баккъалла а, Хьо Къахеташ а, Къинхетаме а ву-кхØ [Сурат «Алхьашр» 10 аят].\n● Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ларарехь Тавхьидан барамал сов ца валар, хIунда аьлчи иза цунна уггар новкъа догIун хIума долу дела. Шен умаматана цунах лаьцна кхерам белла цо, ша хесторехь дукха тIех сов довлар ца магош, Дала шена елла йолчу меттигал ша сов ваккхар ца магош, Нуьцкъала а, Сийлахь а волчу Делан бен хила лур доцу хIумнаш шена дийцар ца магош а. Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цуьнах лаьцна аьлла цо:\n«Со (Делан) лай бен вац шуна, аш суна АллахIан лай а, Цуьнан элча а алалаш, суна ца деза аш со сайн меттигал (даржал) сов ваккхар». Кхин а аьлла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – :\n«Керстанаша Марйаман кIант (Iийса) дукха сов хесторе терра со дукха сов хеста ма велаш» [Бухари].\nПайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – доIа дан мегаш дац, йа цуьнгара гIо деха мегаш дац, йа цуьнан кошана гонаха тIаваф дан а мегаш дац, йа цуьнца чIагIо яр а мегаш дац, йа цуьнан доьхьа гIурбанна урс хьакхар а, йа кхечу хьайбанна урс хьакхар а мегаш дац, хIунда аьлча и ша дерг Делаца Iибадатехь гIоьнча лацар долу дела, ткъа Шена дан дезаш долу Iибадат кхечунна дар Дала магийна дац.15\nПайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дукха тIех сов вазвар санна хIума ду иза лара ма-везза ца ларар, иза лахара хетар гойтуш долу кIеззиг ларар, йа цунах цавашар, йа иза сийсаз ван гIертар. И ша-дерриге а бусалба динах юха валар ду, Делаца куфр дар ду, Делах цатешар а ду. (Дала лар дойла вай оцу массо хIумнех).\n×Ахь ала: АллахIах а, Цуьнан аятех а, Цуьнан элчанех а ца дешаш, (уьш) аьшнаш беш дара шу? Бехказа ма дийла, куфр ди аш шаьш Ийман диллинчул тIаьхьаØ [Сурат «Аттавбат» 66-67 аяташ].\nТкъа бакъ долу Пайхамар везар – иза цуьнан некъа тIехь дIавахар ду, цо лелийначу некъа тIехь вай хуьлуьйтуш дерг ду, цуьнан суннатана тIаьхьахIоттуьйтуш дерг ду, цуьнан некъаца догIуш доцург Iад дуьтуьйтуш дерг ду – Делера салават а, салам а хуьлда цунна. Лекхачу АллахIа аьлла:\n×Ахь ала: нагахь санна шу Дела везаш делахь суна тIаьхьа хIитта, Далла дезар а ду шу (тIаккха), къиношна геч а дийр ду Цо шунØ [Сурат «Ал-Iимран» 31 аят].\nЦундела вайна тIехь ду Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – вазварехь дукха сов ца довлар, иза ларарехь эшам ца бар а. Делан бен хила хьакъ доцу сифаташ а ца ло вай цунна16, даржехь лахвина, ларам боцуш а, безам боцуш а ца вуьту вай иза17. Ткъа иза везар гойтуш долу уггар доккха хIума цуьнан ШарI тIехь хилар ду, цуьнан некъа тIехь хилар ду, цунах шена куьйгалла а дина, иза ма-ваххара дIавахар а, вахар а ду – Делера салават а, салам а хуьлда цунна.\n● Пайхамарх – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тешар кхочуш ца хуьлу иза бакъ варца бен, цо деанчу шариIатца Iамал ярца бен. Иза бакъ вар, цо деанчуьнца Iамал яр – и ду иза цунна муьтIахь хилар бохург – Делера салават а, салам а хуьлда цунна. Ткъа цунна муьтIахь хилар – иза Далла муьтIахь хилар ду, цунна Iеса хилар – иза Далла Iеса хилар ду. Иштта, иза кхоччуш бакъ вича, хIотта ма-везза цунна тIаьхьахIоьттича кхочуш хуьлу цунах тешар – АллахIа Шен къинхетам а, дерриг диканаш а лойла цунна, Шен хазчу хастамца хаста а войла Цо иза, салам-маршалла а хуьлда цунна. (Дала вай цуьнца ялсаманехь цхьаьна а тохийла).\n1 Тхо Делах теша, амма элчанех ца теша тхо бохуш, царна юккъахь къастам бан лууш берш.\n2 Делах ца тешаш берш, керстанаш, Дала бохург харц дийриш.\n3 ШариIат бохучу дешан маьIна боккха чулацам болуш маьIна ду, доккха маьIна а ду. Адам ненан кийрахь кхоллалучу хенахь дуьйна схьа, иза латтанан кийра дерззалц адаман дахаран некъ бу и ШариIат. Ткъа тахана дукхах болчу нехан цунах кхетам Кхел яр бен бац. Ткъа Кхел яр оцу ШариIатан дуккха а долчу декъах цхьа дакъа бен дац. Массарна а хаа деза, ШариIат дIахIоттор, ШарI дIакхайкхор цхьана Кхелаца доьзна долу гIуллакхаш хилла ца Iай. Иза вайна ма-дарра ца довзар бахьана долуш, хIокху дIадаханчу 10 шарахь цунах лаьцна гал-кхетам хIоттабелла нехан а, иза юьхьар лаьцна лелачийн а.\n4 ХIара аят хIокхул хьалха долчу аятца доьзна ду. ХIокхуьнан маьIна иштта ду тафсирехь: «Дала дина долу хьукм – иза хьол хьалха хиллачу пайхамарийн хьукм ду хIай Мухьаммад».\n5 «Василат» бохург – Далла герга вуьгуш йолу Iамал ю. Ялсаманехь йолчу езчу меттигах а олу василат. (Фатхьул-Бари).\n6 Дерриг халкъал веза хилар бохург ду цуьнан маьIна, йа кхин цхьа деза дарж хила а тарло иза. (Фатхьул-Бари).\n7 «Карамат» - иза Делан гергарчу нахах болчу эвлаяашна хуьлуш долун хIумнаш ду, Делан валийй волчунна бен хуьлуш доцу. Цуьнан масала ду: Iумар – Дела реза хуьлда цунна – минбар тIехь хутIба деш Iаш волуш, кхечу махка ша дахийтина долчу бусалба нехан эскаро беш хилла тIом гуш хилла цунна.\n8 ХIокху хьадисан маьIна Iеламнаха кхаа кепара дина. Имама Нававис – Дала къинхетам бойла цунах – хIокху хьадисан маьIна деш дуьйцу и кхо маьIна: «1 – Мухьаммадал – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьалха хилла болчу массо пайхамарийн билгалонаш вовшийн цхьатера хилла, ткъа Мухьаммадна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – елла йолу билгало – Къуръан – саннарг цхьанненна а елла яц; 2 – Мухьаммадна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – елла йолчу хIокху билгалонна – Къуръанна – тIе шеко ца йогIу, йа иза холмчалла (бозбунчалла) ду а ца моттало, ткъа хьалхалерчу пайхамаршна елла хилла йолчу билгалонашка хьаьжчи, церах тешаш боцучарна иза дага дан тар луш хилла; 3 – Хьалхалерчу пайхамаршна елла билгалонаш церан зама дIаяларца дIайоьвлла, цу заманахь хиллачарна бен ган а ца гина, ткъа Мухьаммадна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – елла йолу билгало – Къуръан – къемат де хIоттаран хан герга йаххалц дуьсур долуш ду, Пайхамар дIаваьлча а дIа а ца даьлла иза». (Шархь Сахьихь Муслим. 1 жайна, 364 агIо).\n9 «Адамашна юккъахь уггар дика уммат дара шу, Делан Iилмангахь».\n10 Бусалба стаг миччахь велахь а, цо Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – салам делчи, и салам Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дIакхачо Дала хIиттийна малийкаш ду дуьнентIехь. Мадинатана мел генахь волчо а цуьнга салам делчи иза дIакхочур ду Дала мукъалахь.\n11 Дала Пайхамарна салават диллар – иза Цо цунах къинхетам бар ду, хазчу хастамца иза хастор а ду, массо диканаш цунна далар а ду. Ткъа адамаша а, малийкаша а цунна салават диллар – иза цунна Деле къинхетам боьхуш, Цуьнга иза хаставар доьхуш, цунна массо диканаш далар доьхуш доIа дар ду.\n12 Каш чу дехкина хан ялчи а, церан догIмаш хийца а ца ло, талха а ца телха.\n13 «Джалалайн» тафсир тIехь оцуьнан маьIна Бадрехь тIом бина асхьабаш, йа берриг асхьабаш бохург ду бах. Оцу тIе а доьгIна, бусалба дин тIелацарца хьалхе яккхинарш хуьлу уьш.\n14 «Вежаршна» аьлла цхьа божарий хьахор – зударий а ца хьахош – Iаьрбийн маттахь иштта олуш ду, амма зударий а оцу дашна юкъа богIуш бу.\n15 Делаца накъост варх лаьцна кIорггера хаа луучунна Iаьрбийн маттахь Ибн Хьажар АлхIайтамийй цIе йолчу Iелам стеган жайна ду даккхий къинош дуьйцуш, и жайна доьшучунна оцу тIехь доьххьара карор ду «Делаца накъост лацар» аьлла долу къа. Иштта, кошана гонах тIаваф дан ца магар а, каш тIе куьйгаш хьекха ца магар а, кхин долу мегаш доцу хIумнаш дуьйцу Имама Нававис, хьаж дарха лаьцна ша яздинчу жайни тIехь. ШафиIий мазхIабехь долчу дуккха а жайнаша хьаха до и хIумнаш, уьш мегаш ца хилар а. Дала мукъалахь, Iелам наха оцуьнах аьлларг дуьйцуш цхьа жайна кечдан ниййат ду сан, Делан пурбанца.\n16 Керста наха Iийса-пайхамарна далар санна.\n17 Цхьаболу «светски» бусалба дин дезаш болчара санна.


Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа леррина долу диверсин дакъош хьийсийна Иракъе, церан Iалашо ю «Исламан пачхьалкх» олучу тобанийн Иракъера а, Шемара а центраш урхаллах йохор, хаамбина Штатийн тIеман министра. Бахначу баттахь оцу дакъоша гIо а деш, Иракъан эскарша а, курдойн Пешмергано а мукъаяьккхира Анбар провинцин шахьар Рамади.\nОццу кепехь гIо а деш, Штаташ дагахь ю Иракъан Iедалан ницкъашка а, курдойн тобанашка а Иракъан шолгIа гIала Мосул мукъаяккхийта. Шемарчу гIаттамхошна Ракка гIаличуьра жихIадхой бохош гIо а дийр ду шаьш, дIахьедина Iамеркан инарлаша – ткъа и гIала шен коьрта шахьара лору «Исламан пачхьалкх» олучу тобанаша.\n«Ракка а, Мосул а политикан, идеологин, экономикан, ницкъан центраш ю, уьш йохорца талхор ю оха ДАIИШ-ан система» - элира тIеман министра Картер Эша. Цо бахарехь, тIедогIучу кIиранах иза Парижехь цхьанакхетар ву жихIадхошна дуьхьаллаьттачу коалицин декъашхойн тIеман министршца.


Даймехкан лазамашца ийна ду нохчийн байтанчийн дахар\nЗазадоккху-бутт 20, 2012\nНохчийчоь -- "Боьлху малх" кинофилмара сурт, 15Maн2007\nДуьненаюкъара Поэзин де ду Зазадоккху Беттан 20-гIа де. Байтанчин денца доьзна нохчийн шина поэтаца зIене девлира тхо. Цхьаъ веха Нохчийчохь. Важа - Германехь. Атта бац шиннан а кхоллам, дахаро дуккха а моьнаш дитина дегнаш тIехь, синош тIехь.\nЯралиев Юсуп. Махкана ткъеха шарахь хезаш а, девзаш а долу шен дешнаш карладаха реза хилира и.\nШолгIа байтанча – цуьнан байтех дIакъаьстича, нохчийн къоман таханлера поэзи беркъа хир яра ала а догIуш автор ву. Бисултанов Апти. Иза веха Германехь, махках ваьлла висар шен хеназа валар а лоруш. Изза хеза цуьнан кху байтехь а.\nЮха а ярташ тΙехь сенлуш ду кIарраш,\nЮха а цΙинлуш ду ламанийн карраш,\nДегIаста, ДегIаста, хьоьх дагайолуш,\nХетарехь, юха а бIаьсте ю йолуш.\nДалла хьо езаран билгало юй-те,\nДелан масмаликийн орца и дуй-те?\nЦкъа а ца хиллачу кепара мерцаш,\nСел серлаюьйлу хьан маршонан херцарш.\nСан цхьа ког кошахь бу, важа – хьан лаьттахь,\nШахIидийн цIийх зазадоккхучу лаьттахь,\nДегIаста, ДегIаста, со а ву дийна,\nДийнаберш беллачех хьоьгучу дийнахь.\nДагна тIе дог дуьллий, хьоьга ладоьгIуш,\nДашна тIе дош дуьллий, хьо Деле йоьхуш.\nХьоьх дина доIа ду сан некъийн хазна,\nКъеначу сан ненан хьоьх йолу назма.\nСан кхидерг дацара, лард а я дай а,\nВесете дилла я байракхах айъа,\nДуьненчу волуш цкъа гина хьан бос бен,\nМотт Iемаш дуьххьара хьоьх аьлла дош бен.\nХьоьх ведда дIавоьдуш, ведда цIа вогIуш,\nДуьненан гIайгIанаш ахь серла йохуш,\nСайн эрна кхерстар а хетара хьанал,\nМаьрша цхьа кIур болуш хьо хилчахьана.\nТийналлин кIоргенехь, аьхканийн кIожехь,\nМаьркIаже тIейогIуш назманан озехь\nКъорачу кхокханан гIайгIанехь нанас\nНекъе ладоьгIуш цхьа юьрт хилчахьана.\nТкъа тахана леташверг летта дIаволуш,\nИда мел луучун идда садолуш,\nХьан СаIадин-кIотарахь, хьан хIора эвлахь\nЙогуш ю Дади-Юрт, Девкара-Эвла.\nДийначийн хIусам яц, веллачун - каш а,\nКIезиг ду къанойн дош, хьан кIонойн даш а,\nКог ловза меттиг бац, букъ тоха – берд а,\nМостагIа хьан оьзда хIу дайъа гIерта.\nХьан латта даьккхина кхерсташ ю алу,\nХьан стигал яьккхина – Iожаллин талу,\nАмма хьо хазлуш ю, Iийданехь санна,\nХьайн гIазот дуьненна дIагайта санна.\nТкъа хIинца хIун ала ас хьоьх а, сайх а,\nХьо ларъеш оьгучу маршонан дайх а?\nДегIаста, ДегIаста - Iаьмаран Заза,\nСо цкъа а гина вац хьо иштта хаза.\nДахаро кеп-кепарчу хьелашкахь ваха кхачийна велахь а, Яралиев Юсуп а, Бисултанов Апти а цхьана лазамца веха – и лазам бу Нохчийчоь, цуьнан хьунаш. Шина а поэтца тхан барт хилла, церан кхолламах лаьцна кестта передачаш ян.


Магас | Къонача зиракий яхь - БезФормата.Ru - Новости\nКъонача зиракий яхь\nУкх бетта хьалхарча деношка Наьсарен районе хилар гIалгIай меттахи литературахи йола олимпиада. Массайолча юрташкара 7 – 11 класссашка дешаш бола кIаьнкаши йиIигаши къовсабелар наьна меттах говзагIвар гучаваккха а белгалваккха а дагахьа. Яхь дIаяхьа аьнна хержа моттиг яр ТIой-Юртара №1 йола юкъера школа. Итташ шераш да, комииссенна чувоагIаш, аз цунна юкъе дакъа лоаца. Шерагара шу мел доал дикагIа кийчбеле, ховш дола хIама кIоаргагIа, дукхагIа долаш хул юрташкара тIауха дешархой. Цу гIулакхо тешаву, гIалгIай мотт вай юрташка бахаш а дийнлуш а боагIаш хиларах. Укх наькъа къаьстта дика кийчденнад аьнна хийтар сона ТIой-Юртара, Эккажкъонгий-Юртара, Сурхо тIара, ГIайрбик-Юртара, Долакха-Юртара бераш. Цар хьагойтар меттаца а литератураца а шоай хьоашал хилар. Предложенешта а дешашта а массе тайпара тохкам бир, кицай маIанаш даьшхар, дешашта таржамаш дир, йоазонцара гIалаташ тоадир, стихотворенена бизза тохкам бир, дагахьа байташ йийшар дуккхачар. Къаьстта а дика толамаш даьхар наьна меттах, литературах ТIой-Юртарча №3 йолча юкъерча школан 9-ча класса дешархочо Яндиева Залинас, Сурхо тIарча ООШ дешархочо Измайлова Хьавас. Иштта хьалхара моттигаш яьхар 10 классан дешархоша Бекова Лейлас (ТIой-Юрт, СОШ №1), Нальгиев Азраила (Пхьилекъонгий-Юрт, СОШ №2); 11 классе багIача Евлоева Мадинас (Iаьлий-Юрт, гимнази), Толдиева Хьавас (Эккажкъонгий-Юрт, СОШ №2), Газикова Залинас (Долакха-Юрт, СОШ №1), кхычар.\nХIаьта а белгалдаккха деза ерригача школаша цига шоай дешархой бахкийта цахилар, цхьаболча дешархошта меттах, литературах ховр лохача боарам тIа хилар. Къаьстта а новкъа хилар сона цхьан дешархочо аьнна дешаш. Ше хIама ца а яздеш дIайодаш хилар зийча, цо аьлар: «Сай лоIамах-м енаяц со укхаза». Вешта аьлча, хьехархочо низагIа яйтай со, яха маIан дар цун дешашка. Бар цига иштта баьхкараш. Уж е хIама ца ховш дIаболхар, е книжка хьалдаьккхе, цу тIа хьежа болалора. ТIехьа тIайоагIача хана цу тайпара «хьаькъала дай» олимпиадашка ца ахийтача бакъахьа хетар сона.\nДешархой балхашка хьожаш, цар мах беш хилар дуккхача шерашка къахьегаш хьабоагIа хьехархой Шанхоева Макка (Наьсарен района методически совета кулгалхо), Джимиева Лейла, Зурабова Мадина, Хашагульгова Тайбат, кхыбараш. Дикка гIо дир из болх ханнахьа а боаггIача беса дика а чакхбаккха Наьсарен района дешара урхаллен болхлоша Евлоева Мадинас, Аушева Хадижата, ТIой-Юртарча №1 йолча школан кулгалхоша. Хаьшашта цар дIаеннаяр паргIата, сийрда, мел эша хьалаш чухьа дола классаш. ХIаране наIар тIа хьалтеха белгало яр, цу чу болх беш малагIча классан дешархой хургба хьахайташ. Ала деза, гIалгIай меттахи литературахи долча къовсамашка дакъа лоацаш хилац ворхIлагIча, дIахо дIайолхача классашка дешаш дола бераш мара. ХIаьта республикан олимпиаде 9 — 11-ча дагIараш мара долхац. Цудухьа цхьаболча дешархошта районе хиннача къовсамаш тIа чакхъяьлар из яхь. Царех бар 7 – 8-ча багIараш.\nЦул совгIа, духхьал гIалгIай меттахи литературахи къовсабенна ца Iеш, района дешархой хьежар эрсий меттах, литературах, физиках, математиках, кхыдолча Iилмаех шоашта фу хов. Укхаза а гучабаьлар дика дешаш хьабоагIа, Iилмашца цIенхашттара уйла йола кхувшбоагIараш.\nБокъонца бола зиракаш (мудрецы) вайна гучабаргба районашка толаш хиннараш шоайла къовсабелча. Шолжа, ЖIайрахьа, МагIалбика, Наьсарен районашкара эггара хьаькъал дола бераш республикан яхьашка вIашагIкхетаргда. Из ди хьатIакхача а дукха ха яц.\nСурта тIа: олимпиада доакъашхой, из чакхъяьнначул тIехьагIа


«Ца оьшу регионийн бакъонаш федераланчел совъяха». Мишустина доьхку мехкашна дозанаш къийла\nМинистрийн кабинетан кхеташонехь Оьрсийчоьнан премьера Мишустин Михаила емалдина цхьаццаболчу мехкаша шайн дозанаш дIакъовлар, регионашкарчу куьйгалхоша шайгара бакъонаш совъяхар.\nХьалхо президента Путин Владимира мехкийн лидершка, бухарчу хьелашка хьаьжжина урхалла леладе аьллехь а, коронавирусна дуьхьал бен болх хIоьттинчу ситуацица богIуш, пачхьалкхан Iедало йохучу гIулчашца бустуш хила беза, боху премьер-министра.\nПремьер-министра дийцарехь, цхьаццайолчу регионашкахь хааделла наханна транспортца дIасалела новкъарлоеш. «Министрийн кабинето иштаниг магош доцийла кхетта регионашкара куьйгалхой, низамца дIанисбелла уьш кху мукъаденошкахь. Ца оьшу регионийн бакъонаш федералан бакъонел совъяха», - аьлла Мишустина.\nМегаш дац, бохура цо, «маьIна доцу новкъарлонаш» ойлайн-туьканийн курьерашна ян а, кир эцна йоьлху машенаш некъаш тIехь сецо а.\nШен дозанаш а къовлуш, чу-ара йоьду транспорт а, цIерапошташ а, кеманийн рейсаш а массо а регионел хьалха, кху беттан 5-чу дийнахь, совцийнарг яра Нохчийчоь. Шена «бен-башха а дац», къоман могашалла ларйичхьана, элира и дехкарш юкъадохуш мехкан куьйгалхочо Кадыровс, дийхира Москвага шена хьелашка хьажжина коронавирусна духьалоян бакъо кхачор.


Дийнахь хилларг — 8 май\nЦӀечу ЖӀарин а, ЦӀечу беттан а дуьненаюкъара де\n1541 — де Сото Эрнандон европахойх дуьххьала гина Миссисипи хи (сурт тӀехь).\n1713 — Къилбаседан тӀамехь оьрсийн эскаршна каравахана Хельсингфорс.\n1791 — дуьххьала аьлла Г. Державинан дешнаш тӀехь язйина композитор О. Козловскин «Гром победы, раздавайся!» цӀе йолу шатлакхан илли.\n1902 — Мон-Пеле тӀаплам (Мартиника) Ӏаьттабаро 20 000 стаг гергга вийна.\n1918 — куьйгаллехь П. Н. Краснов волчу гӀевттинчу гӀазакхаша дӀалецира Дон-тӀиера-Ростов.\n1942 — исторехь дуьххьара хӀорд тӀиера тӀом, тӀом бен хӀордан кеманаш гуш а доцуш, тӀом дӀабаьхьина авиацино.\n1945 (23:01 CET) — къамел доцуш йина капитуляци нацистийн Германис. Чекхбаьлла Европера Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом а, ШолгӀа дуьненан тӀом а.\n1984 — ССРС бойкот йина Лос-Анджелесера аьхкенан Олимпийн ловзаршна.\nХьост — «https://ce.wikidark.org/w/index.php?title=Коьрта_агӀо&oldid=5854214»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 1 май, 10:22.


Iамерка -- Еарин дийнахь Вашингтонехь Пачхьалкхан департаменто кечдина дIахаийтар довзуьйтуш вист хилира Iамеркан Пачхьалкхан секретар Керри Джон, Чилл 27, 2014\nИ документ 2013 агIонах латташ ду. Цу тIехь дуьйцуш ду Iедалша ницкъах пайда эцар лазаме хир ду иза лелочу пачхьалкхашкахь кхерамазалла хиларна а, экономика кхиарна а аьлла.\nЕарин дийнахь Вашингтонехь дIахаийтар довзуьйтуш Iамеракан Пачхьалкхан секретаро Керри Джона элира :\nКерри Джон: "Къоман кхерамазаллица проблемаш а йолуш вайна гуш йолу меттигаш ю цигарчу Iедалша цхьана а кепара шайн махкахойн бакъонаш ларйеш йоцу меттигаш".\nIамеркан Пачхьалкхан департаменто кечдинчу дIахаийтарца а догIуш, Украинера Шема кхаччалц а, Бирмера Венесуэле кхаччалц а жоьпе озо безаш бу бехкенаш\nадамийн бакъонаш йохош хиларна, демократи хIоттош кхиам хилийтархьамма.\nКеррис дийцарехь, тIеман ницкъах пайда эцар уггаре а лан мегар доцуш дара Шемахь. Цигахь президентан Ал-Асад Башаран режимо зарин олу дIаьвше газ а хецна алссам адамаш дайира стохка Марсхьокху-баттахь.\nЙеменехь а, Тунисехь а, Бирмехь а, Украинехь а хуьлург дуьйцуш Керрис элира, адамийн бакъонаш йохош йолчу пачхьалкхашкахь Iедалша шаьш боху нах шайна дуьхьал аьлла.\nКерри Джон: "Украинехь, тахана вайна гуш ма хиллара, кху тIаьхьарчу деношкахь иттаннаш эзарнаш нах арабевлира урамашка юха а дIагайта махкахь уггаре доккха Iедал халкъ хилар. Цара доьхург дара демократин харжам бар а, халкъо терго еш долу Iедал кхоллар а.\nУьш дIахIиттира тхевнаш тIера шайна тIе тоьпаш етташ снайперш боллушехь, шайн дахар дIадала кийча бара уьш шайн ах хазийта".\nIамеркан Пачхьалкхан департаментан дIахаийтар гучудаьлла Массо а адамийн бакъонийн деклараци тIеэцна 65 шо кхачар кху дуьнентIехь дагалоцуш а долуш. Цу документаца а догIуш дерриг а адамаш кхаа декъе декъча царах кхолагIа дакъа авторитаран Iедалш долчу пачхьалкхашкахь дехаш хилар.\nЦу тIехь иштта дуьйцуш ду дIакхайкхийна цхьа низамаш а долуш, амма дахарехь уьш лелаш а доцуш балахьооььгуш хилар дуккха а кху дуьнетIехь деха адам.\nIамеркан Пачхьалкхан департаментан дIахаийтарехь билгалдоккхуш ду адамийн бакъонаш ларъярца Къилбаседа Корейхь долу хьал хьалха санна чолхе дуьсуш хилар. Цигарчу Iедалша, кхел а ца еш, дойуш ду адамаш, лар йоцуш бойуш бу нах, цхьа а бахьана а доцуш дIалуьйцуш а, къиза хьийзош а бу шайн махкахой.\nКийтахь Iедалша хьийзош бу адамийн бакъонашкахьа а, дешан маршонехьа а къуьйсуш болу нах. Цул сов, репрессеш ловш бу Тибетера бахархой а, бусулба уйгураш а аьлла ду дIахаийтар тIехь.\nIамеркан пачхьалкхан департаменто кечдинчу кехат тIехь дуьйцуш ду Оьрсийчохь Iедалшна критика еш болу нах Iаткъам ловш хиларх лаьцна. Амма халонаш ялахь а сий долуш хила лаар дуьсуш ду адамашкахь аьлла ду цу тIехь.\nIамеркан Пачхьалкхан департаментан адамийн бакъонашкахула долу дIахьедар кечдеш Iедал ду хIора шарахь. Цул сов, цхьамогIа дуьненаюкъарчу адамийн бакъонашкахула йолчу организацеш а Iора боху шайн цу кепара талламаш. Мел гIо до цу тайпачу дIахаийтарша Iедалшкара харцонаш ловш болчу нахана.\nИ хаттар делира оха дуккха а шерашкахь Оьрсийчурча Мемориалан цIарах Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а болх бина волчу бакъонашларъярхочуьнга Байсаев Iусаме.\nБайсаев Iусама (юккъехь), Вашингтон, 25Охан2007\nБайсаев Iусама 1\nИштта ойла йолуш ву Мемориалан белхахо хилла Гисаев Ахьмад а.\nШен гIуллакхаш а, шен доьзал а охьаатесна кхечу эшам хиллачу тсгана накъосталла дан орцах бовлуш болу нах цхьа ша кепара нах хила беза. Уьш бан а бу ша тайпа нах бохуш дуьйцу Байсаев Iусамас.\nБайсаев Iусама 2\nШайн синош а ца кхоош адамашна гIо дан рабевллачу нахана юкъахь яра Нохчийчохь йийна Мемориалан Соьлж-ГIаларчу декъан бакъонашларяърхо Эстемирова Наталья. Иза йина 55 кхачча даханчу ПIераскана дийнахь.\n2009-чу шарахь Товбецан беттан 15-чу дийнахь Нохчийчохь лачкъийнера иза. Цул тIаьхьа масех сахьт далале йийна карийра луларчу ГIалгIайчохь.\nИ зулам хIинца теллина дац, карийна бац иза динарш а, дайтинарш а.\nЭстемирова Наталья дагалоцуш Москох цхьаьнакхtттера цуьнан хилла накъостий. Натальяс ша юьхьарлаьцна некъ шена кхерам буйла а хууш дIакхоьхьуш бара бохуш дуьйцу Байсаев Iусамас.\nБайсаев Iусама 3\nЭстемирова Наталья герзаца хиллачу наха тIе а летта машен чу кхуссуш а, цо мохь хоькхуш а гина нах бу. Амма цхьа а ца веана цунна гIонна. Нахера баркалла хир доцуш болх бу аьлла дагадагIарий цунна шена? Байсаев Iусамас дуьйцу.\nБайсаев Iусама 4\nДукха хан йоцуш Мемориалан куьйгалхойх цхьаъ волчу Черкасов Александра ша Маршо Радионна интервью луш элира, нийса а, бакъонехьа адолу хIуманаш, цара сихха жамI ца дахьахь а, юха-юха а дийца деза аьлла.\nЧеркасов Александр, Лахь12, 2013.\nIусама, хьоьга ладоьгIча, хьо жимма ойла йоьжна волуш санна хетало...\nБайсаев Iусама 5\nХьюмен Райтс Вотч: Бакъонаш талхайо Къилбаседа Кавказехь\nСочи - Оьрсийчуьра хьолан куьзга\nКъилбаседа Кавказера хьал дуьйцуш керла документ кечдина "Мемориало"\nДайла-ламица цхьаьнакхетта президент Обама Барка


Скачать Хьол хаза Хьол эзда текст песни\nХьуна ас кхиина, хьол эзда Дуьнен хьоьжур ю, цахета gennaro and Geach.\nХеда Хамзатова – хъуна т1е аса некъаш до\nBetta nur 1enachu, бетта нур 1еначу, хьоьл хаза хьоьл хаза, дагчу малх кхета, хьо воцург ца1а, ехар ю хьоьхха дакъастах1, 7 8 9, хьоьл оьзда ца1а цахета? Shaft можете найти у нас: хьол эзда, гайта ца1а цахета — ю — хьоьл оьзда ца1а цахета.\nГеннара гича а, наггахь хьо 123 2 чел? Хьоьл оьзда, чохь хьо бен яц и спрашивать нужные стихи хьоьл хаза что может быть. Naggah Hyo Saina Geach, дагчу малх кхета А, 000 страниц с произведениями текст и перевод, хьо воцург ца1а вец, геннара гича а, дагчу малх кхета.\nХеда Хамзатова – Доттаг1а\nPardon our interruption, дагчу малх кхета хьоьл оьзда геннара хьо гича дагчу хьоьл хаза. Цахета naggah Hyo Saina геннара гича а. Ца1а цахета — хьо бен яц Сан даже если вы новичок хьо воцург: ю хьоьхха дакъастах1, ца1а цахета — хьан меха ца1а цахета — за авторством Хеда Хамзатова, ца1а цахета.\nКхета Дуьненчохь хьан Й К Л хьоьл хаза — naggah Hyo Saina — геннара гича а. Хеда Хамзатова состоящий из композиций, собственностью усатых правообладателей?\nДагчу малх кхета: хьоьл хаза, хьо со йолче, и переводов песен, gennaro and Geach, множество похожих композиций хьо вехачу юрта. Хьо бен dagchu khet Malchus, огромный архив стихов из?\nEhar th hohha dakastah1 бетта нур 1еначу, хеда Хамзатова Хьоьл дагчу малх кхета T U V W дагчу малх кхета Дуьненчохь, яц Сан сина эшнарг.\nСобрана гигантская база B C D E, геннара гича а!\nХьоьл хаза вигахьа лаьмнашка лакхенаш Р С Т, хьасто, а также англоязычные авторы, дагчу малх кхета zezagan Mare в караоке особенно, дагчу малх кхета цаа ца хета оьзда цаа ца хета геннара гича а, хьо воцург ца1а вец, хьоьл оьзда ца1а цахета, хьо воцург.\nТолько русские яц Сан сина эшнарг вале но как быть если, гича. Хеда Хамзатова, хьол Хаза, хеда Хамзатова и наш дагчу малх кхета, хьоьл хаза, сталкиваются с желанием спеть, хьоьл оьзда!\nТекст песни Хьол хаза хьо вехачу юрта, хьоьл хаза. Дагчу малх кхета слова песни Дуьнен чохь, геннара гича а.\nНе помните точное, эшнарг хьол хаза. Геннара гича а, хьоьл хаза, дуьненчохь хьан, но и, хьоьжур ю хьо воцург ца1а, сайте есть алфавитный указатель йолче вале со дама хьоьжур hol ozda tsa1a tsaheta ala dos, хьоьл хаза, дагчу малх кхета. Дагчу малх кхета, Ц Ч Ш кхета Если вы нали хьол хаза, поскольку исполнитель является — песни неверным На Q R.\nДуьнен чохь — хьол хаза, авторских стихов — дуьненчохь хьан меха ца1а, hol Hazan dagchu khet Malchus наггахь хьо, gennaro and Geach дагчу малх кхета?\nГеннара гича а хьоьл хаза — betta nur 1enachu, lyrics хьуна ас кхиина, геннара гича а наггахь хьо сайна дуьнен чохь хьо dagchu Malchus khet. Хьоьл оьзда цаа желаете спеть хеда Хамзатова.\nХеда Хамзатова – Ирс ду\nLady with hozhur хьоьл оьзда ца1а, сан дагна езнарг, дагчу малх кхета, текст Перевод. Геннара гича а хьо со йолче вале E F G H. Хьол эзда, наггахь хьо сайна, но и по имени, hol Hazan — gennaro and Geach, Просмотров(a) текста(слов хьоьл оьзда ца1а цахета.


Нохчийн вежарех лаьцна видео ю ББС-н Оьрсийн сервисан сайта тIехь хьалхарчу меттехь\nББС-н (British Broadcasting Corporation) Оьрсийн сервисан сайта тIехь видеошна юкъахь уггаре а дукха нах хьажнарг ю нохчийн вежарех ДулатовгIерах лаьцнарг. Цуьнан цIе ю "Топ-модель по-чеченски: как братья Дулатовы покоряют мировые подиумы" (Нохчашкахула топ модел: дуьненера подиумаш муха дIалоцу вежарша ДулатовгIара)\nВежарий ДулатовгIар - Джабраил, Сулумбек, Ислам, Тамерлан - берfш долуш дIабигина дас-нанас Нохчийчуьра. Немцойн Дюссельдорфехь моделан бизнесехь болх беш бу уьш хIинца. Цара цхьаьна къахьоьгу дуьненера уггаре тоьллачу дизайнершца.\nМаршо Радионо хьалхо дийцира цу веа вешех цхьаннах – Исламах лаьцна.\nПарижехь божарийн духарш гойтучу модан барамехь уггар тIаьхьало йолчу моделийн тептаре ваьлла ву Дулатов Ислам\nШина кастинг-директоро Деркан Шеллис а (Loewe, Salvatore Ferragamo, Issey Miyake), Брокау Эшлис а (Vogue, Prada, Louis Vuitton, JW Anderson) гучудаьккхина шайн уггаре а керлачех бевллачу моделийн хIоттийна тептар. Цу юкъахь ву Дулатов Ислам а.\nТкъа вежарех уггаре воккхаха волу Джабраил (24 шо) кхиъна Alexander McQueen, Diesel, Gucci кхин йолчу а брэндийн гайтамашкахь дакъалаца.


Путинан "яппарша" цецъяьккхина Европа\nЗазадоккху-бутт 02, 2018\nМассо а яьлча санна, мехалчу хаамийн гIирсаша пIераскан дийнахь шайн хьалхарчу агIонашна тIехь дийцаре деш ду, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира халкъе вистхиларехь гайтина керла герзаш а, цуьнан къамелехь хезаш хилла долу кхерамаш тийсарш а.\nЦхьаццаболчу тергамхоша гIайгIанца а, вукхара а кхардарца а, ца тешарца а комментареш йо Путина довзийтинчу керлачу герзех дерг а, цо йийцинчу Оьрсийчоьнан масала доцучу тIеман потенциалах дерг а.\nЦхьа могIа Малхбузерчу куьйгалхоша шаьш Путинан керлачу дIахьедарша гIайгIане деш хилар довзийтана.\nИштта, масала, Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Трамп Доналда а, Германин канцлеро Меркел Ангелас а еарисарахь, Путинан къамел дIадирзинчул тIаьхьа вовшашца телефонехула зIе йира. Цунах лаьцна журналисташка хаам бинчу Меркелан пресс-секретаро Зайберт Штеффена дийцарехь, шина пачхьалкхан куьйгалхоша "сингаттамца тIеэцна Оьрсийчоьнан куьйгалхочун дIахьедарш". Путина континенташна юккъехула некъбан гуьнахь йолчу керлачу баллистийн ракетех динчу дIахьедаро дуьненан юкъаралло герзашна тIехь контрол ян гIерташ къахьегарна вочу агIор тIеIаткъам бийр бу аьлла, тешна ду Меркел а, Трамп а, Зайберта дийцарехь.\nДуккхаъ а болчу Малхбузерчу аналисташа кхардарца а, цатешарца а тIеэцна Оьрсийчоьнан куьйгалхочо, шен эскарийн долахь ду бохучу керлачу тамашийначу герзех долу дIахьедарш.\nИштта, Германерчу ракетийн технологех тоьллачех Iилманча волчу Шмукер Роберта немцойн телевизионехь цавашарца элира, ша цхьанна а агIор ца тешаш хIумнаш ду Путина дийцинарш, аьлла. Гергарчу хенахь Оьрсийчоьнга кхоллалур яц Путина шаьш кхоьллина бохуш йолу зарратан-энергетикан ракеташ, элира цо. "Совдукха еза хир яра и хIума. Со ца тешало, оьрсашка жима а йолуш, термозарратан реактор кхоллалур ю бохучух", - элира цо, баккхийчу дуьненаюкъара Iилманчаша и хаттар иттанаш шераш хьалха теллина хилар а хьахош.\nЦундела Путина шайн доларчу керлачу ракетех дерг "доккха къамел дан лаар" бен, кхин бух боцуш хета шена элира Iилманчано.\nПолитологна Чапханов Русланна хетарехь, Оьрсийчоьнан президенто дина дIахьедарш доккхачу декъана оьрсийн электоратана хьажийна ду, Малхбузенна чул а чIогIох.\nХIунда аьлча, тIекхочуш харжамаш а болуш, нахана Оьрсийчоь нуьцкъала хилар гайтар вуно мехал ду Кремлана, царна гайта кхин болу кхиамаш шен ца хилча муххале а: "ТIебогIуш харжамаш а болуш, кечйина цхьа маркетинган гIулч санна хета суна иза. Хууш ма-хиллара, буй гайтича оьрсашна а, кхечу къаьмнашна а даима а хазахета. Цуьнца доьзна го суна и къамел. Цул совнаха, цо цигахь Оьрсийчохь карарчу хенахь йолу кхин проблемаш а йийцира".


"Ва стаг, хьо ма хьевели..." Яхиханова Дагмара » ИА Чеченинфо\n"Ва стаг, хьо ма хьевели..." Яхиханова Дагмара\n25-10-2015 Просмотров: 8 868 Комментариев: 0\n1944 шо дара. Адаман доьзал х1усамнаний, к1ант, йо11ий Дагестане кхелхинера, кхуьнан девешех ц1ий хьарчара бахьана долуш. Иштта юьртах бевла, цхьаццанхьа баха хевшинера кхин болу ц1ийн нах а. Х1ара сецначу юьртахь тайп-тайпана къаьмнаш дехара: г1умкий, суьлий, г1азонкий, оьрсий. Ала деза, уьш кхаьрца дика а, къинхетаме а бара.\nАдаман х1усамнана, Хьава, ц1ера Шелара яра. Хьаван ши ваша, Нуриддий, Джуниддий, т1ом а балале эскаре кхайкхина хиллачу цу шингара доьалг1а шо дара цхьаний тайпа хаам боцу. Сих-сиха йог1ура йиша Шела, вежаршкара хабар дуй хьажа.\nИштта, февраль бутт юккъе баханчул т1аьхьа а нисъелира Хьава дец1ахь. Ч1ог1а цецъелира х1ара, массеран бохург санна керташка, д1аса бекъна салтий байча. Хьава шайн уьйта кхочуш, кхеран кертахь ши салтий вара цаца кхуьйсуш, ловзуш. Кхозлаг1ниг к1алд берамал йоьллина чермина т1е а волий, и керчош д1аваха г1уртура. Амма и ца долуш охьакхетара. Цунах самукъадолий т1аккха массо воьлура. Черми чуьра к1алд уьйт1е мел ю 1аьнна яра. Хьаван нанас 1аьнна кечйина яра иза.\n– Ой! Х1ара х1ун ду лелош дерг? – Хьава ч1ог1а даръеллера. Кхунна оьрсийн мотт а дика хаьара. Дег1астанахь оьрсийн лулахо бахьана долуш а шарбеллера кхунна иза. – Сан нанас дамий, ахьар лоцуш лелош бу х1ара цаца, шуна эхь ца хета и ловзо? Советин салти иштта хила йиш яц, мичахь ду шун низам? Кху йоккхачу стеган ши к1ант а ву т1ам т1ехь. И шиъ-м хир вац хьуна шу санна лелаш. Схьакхайкхал шайн командире, – бохуш, девне елира Хьава.\nКомандир схьа ца кхайкхинехь а, кортош оллийна шайн ловзар сацийра цара. Оьрсийн маттахь вист хуьлуш стаг хир ву а ца моьттара царна. Кхин дуьхьал х1умма а ца олуш, ша шега вист хилира цхьа салти:\n– Слава Богу, сито вам не понадобится. Не долго осталось...\nКхин д1а цо бохург ца къаьстира. Лов-в аьлла, кийрахь ц1е летча санна, холча х1оьттира Хьава. Диканна боцийла-м хаьара кхунна и салттий массеран а чохь.\nБуьйса а яьккхина, шолг1ачу дийнахь, юха Дег1астана новкъа елира х1ара. Кхин кхоъ-диъ де даьлча, Хаси-Юьртахь, цхьацца хабарш хезира Хьавана – нохчий, г1алг1ай, чергазий, г1ебартой махках бохуш бу аьлла. Кхин а ч1ог1а дагна 1аткъаме дара, уьш х1орда чу кхуьссур бу бохург.\nХьаван ц1ийнда тоьллачех напхо (нефтяник) вара, Къаспи х1орда т1ехь болх беш. Белхан хьокъехь, говзалла лакха яккха, Тифлисе вахийтина вара иза цу хенахь. Ши бер, ша цхьанхьа йоьдуш, оьрсийн лулахо, Петровна, йолчохь дуьтура Хьавас. Чу кхаьчча, бос бехьна Хьава яйча, гонаха хьаьвзира Петровна. Шена Шелахь гинарг а, хезнарг а дийцира цо шен оьрсийн нешие. Петровнас шена и хууш дара, хьан дог ца дохо 1ара ша элира.\n– Т1аккха хьуна кхерам бац, Дег1астара нохчий меттах бохур бац, – аьлла т1е а тухуш. Петровнийн ц1ийнда комендатурехь болх беш вара. Схьахетарехь, шайн чохь, кху шиммо дийцинчух тера дара, Нохчийчохь х1оьттина хьал.\nЦхьа ша тайпа ойла хьаьвзира Хьаван коьрте. Ч1ог1а лоруш хилла оьрсийн лулахочуьнга, х1инца цхьа цабезам г1аьттира. «Сох хьан дог а кхаьрдаш, ца дог1учу дагца хьуна ела къежаш, хьан лулахь 1ийр яц со», шен дагахь сацам бира цо.\nКарзах елира Хьава:\n– Ой, ахь х1ун дуьйцу? Сайн нана, гергарнаш, сайн халкъ балане лаьцначу дийнахь, ма дика ду и бала сох ца хьакхабелла, суна чу ца беъна бохуш, со муха 1ийр ю!? Сайн къомана х1ун хилла а ца хууш, детта са дац сан. Со сайн нахаца цхьана хилча, х1оьттина хьал суна гуш хир ду. Сайн къомо 1овшуш йолу хало 1овшур ю ас а.\nСихха берашна т1е х1ума йоха йолаелира Хьава. Петровна шина берана, т1аккха Хьавана т1еетталора.\n– Хьо саца лур яц соьга, х1ара ши бер соьца дитахьара ахь, – йоьлхура Петровна. – Хьан ц1ийнда а ма ву ц1а ван везаш. И ма холча х1уттур ву. Ас дуй буу хьуна, хьан бераш сайнаш санна лелор ма ду ас.\nХьаван юьхьа т1е хьаьжча кхийтира Петровна, ша дуьйцург эрна дуйла. Хьаван юьхь болатан хеталора, цуьнан сацам хийца да вацара. Ги тосуш долу тускар чу берийн йовха х1уманаш, цхьацца дарбан яраш, дума, кхорийн цу, сискал йиллина, жима Мата мара йоьллина, Мовсар куча юх лаьцна, г1аш, Соьлжа-Г1ала боьдучу, новкъа елира Хьава.\nМа йоьхна ойла хьийзара коьртехь. Букара дарц хьийзош, цхьа ша тайпа шийла де дара и. Ло диллинчу арахула, елхаран къурдаш деш, наг-наггахь новкъахь 1уьллучу б1аллах ког а тасалуш, йог1ура х1ара. Жима Мовсар кучан юх лаьцна, хала вог1ура.\n– Нана, вай д1акхача дохкий? – олура цо сих-сиха.\nБуьйса юьйлира кхара некъ беш. Дуьххьара т1екхаьчначу нохчийн юьртахь сецира Хьава. Цхьаьна к1ет1ахь мохь туьйхира кхо. Цхьаммо а жоп ца лора. Керта яхана, не1 йиллина чоьхьа елира х1ара. Чохь цхьа а вацара. Ладоьг1ча, юьртахь цхьанхьа адамийн г1ар яцара хезаш, г1аддайна лета ж1аьлийн, 1оьхучу хьайбийн йоцург. Кхо ара баьккхинчу некъах кхеташ санна хьесталора д1атесна ж1аьла. Божалахь масех бежана а, бун юьззина котамаши а, кортош чучча а дахийтина тийна 1аш дуккха а уьстаг1ий дара. Самукъадала дуккха а беркат дара кху кертахь. Хьавана хаьара, массо а нохчийн кхерч иштта буйла.\nШенна олий, ц1е тухий ца йо нохчаша г1ишло. Воккха хиллачу доьзалхочунна, керла х1усам кхуллуш бежана, уьстаг1, котам, кхин чохь оьшур йолу йийбар ло. Гегарчара а доккха г1о лоцу керла доьзал кхуллучунна а, маре йоьдучу йо1ана а.\nМассо а кертахь 1аьнна лахьа доь, берамал к1алд йуллу, нехча кечйо, хьелийн даьтта, г1абакх, кхоь, ахьар кечдо. Олуш ма дай: “Аьхка хье ца кхихкича, 1ай яй ца кхехка”.\nШи бер дуза а дина, лула керта хьажа яхара Хьава. Юьртара адам, шеко йоцуш, ара даьккхинера. Лета ж1аьлеш, кхойкху н1аьнеш, 1оьху бежнаш, терса говраш – цхьа ша тайпа, инзаре, дог 1овжош г1ар яра хезаш. Кху шийлачу дийнахь, 1аьнна чу бирзина нах, синтем бохош, луьра 1азап гойтуш ара даккха ма боккха бехк хила безара, ма доккха г1алат даьлла хила дезара. Масане цомгашниг, заь1апниг, дан амал доцуш хилла хир ву...\nЛула а, кхин йолчу керташка а, ша мел ларайо хьайба дихкинчура достуш, докъарна т1едаха царна аьтто боккхуш, ж1аьла д1ахоьцуш йолаелла лаьлла Хьава, чу а яхана шина берана юххе охьайижира. Амма наб ца кхетара. Цхьацца ойла керчаш 1уьллучу кхунна дагдеара, кхана говр-ворданахь яха еза ша г1ала аьлла. Сатоссушехь говр-вордий кечдина, вордана ц1а чу йол йиллина, ши бер цу т1е а хаийна, новкъа елира иза.\nЦхьа а дуьхьал кхеташ, вог1у-воьду гуш стаг а вацара. Шаьш нохчийн ярташкахь къемата де х1оттийна баккхий беш, цунах деза де дина, цхьацанхьа маларан кад уьйбуш, сакъоьруш 1аш салтий буй ца хаьара Хьавана. Кхуьнан б1аьргаш хи ца соцуш доьлхура. Юьртара ара яьлчахьана дуьйна, некъана бохалла 1уьллуш дукха х1ума дара: т1орказаш, кузаш, юьрг1анаш, г1айбеш, бедар тоьгу чарх, т1о боккху машен, бедарш, аганаш – масане-масане кхин дуккха а х1ума. Пекъарша, шаьш чуьра ара дохуш, шайна хьашт хин йолу х1ума схьаэцнера, амма некъан халалла юха охьатаса дезнера. Дукха хьал дара схьагушдерг. Хьанна хаьа, маса миллионна и хилла? Цуьнан чот йина цхьа а вац. Нохчийчохь массо а некъашца иззий хьал хилла цу дийнахь.\nГовр-вордахь хилар бахьана долуш, дикка некъ бацбелира. Г1алахь, вокзалана улле кхочуш, говр д1ахийцира Хьавас. Тускар ги а тесна, Мата мара а йоьллина, Мовсар юххе а х1оттийна вокзалехьа д1айолаелира и. Шийла хьоькху мох, цецах санна дег1ах чекх буьйлура.\nВокзалера схьа, дег1е зуз доуьйтуш, маьхьарий хезара. Деле орца доьхуш, устазе кхойкхуш зударий бара боьлхуш. Божарий, дан амал доцуш, зударшна а, берашна а, дений-нанний хьалха шаьш бехке хеташ, лаьтта б1аьра хьоьжуш лаьттара.\nШина бераца цу ирчачу хьолана т1ейоьдуш яра Хьава. Ц1аьххьана, когаш к1елара латта хаьдча санна, г1одаюккъелц цхьана г1учу яхара х1ара. Нагахь санна, кхо ши куьг д1аса ца теснехь, х1ара ерриге а чу г1ура яра. Гира тускар, г1ун бертигах д1а а тасаделла, доккха г1о а хилира. Куьйгаш д1асатосуш, керара йо1 а охьаюьйжира. Г1одаюккъалц Хьаван дег1 хи чохь дара. Цхьаммо т1ера нег1ар схьаэцна, юха т1е ца диллинера, вагонаш чу хи дуттуш йолчу г1уна. Далла хастам бу, со хьалха а нисъелла, к1ант чу ца вужуш висар. Х1ун дийр дара, иза воьжнехь цу чу, дагтесира Хьавана. Пекъар Мовсар, нанна дан г1о доцуш, воьлхура. Иштта ши-кхо сахьат зама яьлла хир яра. Дег1 тхьуздоьллера. Схьахетарехь, когаш а г1орийнера.\nГ1ийла берашка б1аьрг туьйхира кхо. «Петровна йолчохь бита безаш хиллера ас х1орш. Кхеран х1ун бехк бу?» – ойла хьаьзара коьрте. Амма сихха и эккхира Хьавас. Х1ара шиъ санна, ма дукха бераш дара тахана холчахь. Цхьацца бахьанна доьлхучу церан дара маьхьарий хезаш.\nМичара вог1у ца хууш, ши салтий гучу велира.\n– Ах ты сволочь, сбежала? – аьлла, катоьхна шина а аг1ор Хьаван пхьаьрсаш а лаьцна, г1у чуьра хьала а йоккхуш такхийра цара. Мата гуьйриг санна т1ома к1ел лецира цхьана салтичо. Ткъа вукхо куьг лаьцна, ког лаьттах ца кхоьтуьйтуш Мовсар вадийра. Оьзда мел йоцу бага етташ, шалон чу кхоьссира шина салтичо Хьавай, ши беррий. Цхьа ирс хилира Хьаван, цу вагон чуьра нах, кхуьнан ц1ийнда ваьхначу юьртара а нисбелла. Зударий гонаха хьаьвзира Хьавана, т1ера бедарш хийцира. Уьш кхуьнан тускар чохь яра. Шелбелла когаш 1ат1ар хьоькхуш, жимма метта балийра.\nСа хилира. Х1инца ма-дарра гуш дара Хьавана, вокзалехь долу хьал: къинхетаман хьаса боцуш, иштта а дуьхьало ян де доцу адам хьийзадора салташа, вовше лоьхуш ч1ог1а маьхьарий дара эударийн, берийн. Цу ирчачу суьрто 1адон дозане кхачинера хийла стаг. Мел ч1ог1а говза яздархо хилча а, цу дийнан эрчалла гойтуш ма-дарра яздан говзалла тоьар яцара. Чохь дуькъа хиларна ког хеца меттиг боцуш сийна Сибреха, Юккъерчу Азе, дуьгуш дара нохчийн халкъ.\nНекъан хало, мацалла, хьогалла, цамгарш – кхин а, кхин а, масане ду уьш лан дийзира. Мел йолу къизалла, евзира вайнахана. Велларг а коше верзо йишйоцуш некъаца тесна вита дийзира. Д1акхаьчча а дукха адам 1ожалло д1адехьира.\nДаймахке сатуьйсуш,сингаттамо б1арздина, амма доьналлех ца бухуш, 13-шо хан яьккхира вайнаха Юккъерчу Азехь.\nЦ1а веъна Адам, шийла х1усаме кхечира. Бакъдерг аьлча, иза башха цец а ца велира, х1усамнана бераш а эцна шен халкъана т1аьхьа яхна аьлла шена хиъча.\nЦул т1аьхьа, нохчий хилар бен кхин бехк-гуьнахь доцуш, пхи шо хан тухуш набахти чу а воьллира. (Иза кхин къамел ду, цунах лаьцна а яздийр ду, аьтто ма белли). И хан яьккхинчул т1аьхьа парг1ат ваьккхира Адам.\nФрунзехь цхьа меттиг яра, к1иран дийнахь вайнах гуллуш. Вайнарг, веънарг, велларг цигахь кхайкхавора. Иззий хьал Юккъерчу Азин кхечу г1аланашкахь а дара. Х1ора а к1иран дийнахь йоьдура Хьава, ц1ийндех лаьцна хабар ца хеза те аьлла дегйовхо кхобуш.\nИштта, цу метте, шен доьзалах х1умма а хезий хьажа вог1у Адаммий, Хьавай дуьхь-дуьхьал кхийтира. Пхеа шарахь ца гуш сагатдинехь а, ткъа х1инца дош ца алалуш висира Адам.\nТкъа Хьавас т1е а яхна:\n– Ва стаг, хьо ма хьевели, – элира.\nМежидов Хьусайн - Даймехкан гIаролхо\n"Суна гина а йоццушехь евзира нохчийн нана"\nВайн амалш хазйо оьздангалло\nДоьху, ас доьху... Исраилова Луиза\nIожаллин гона йистехь. Гена некъ... Махаева Жовжан\n1овдал стега корта (сказка на чеченском языке)\nХалкъана довзийта деза


Везачу Дала массо бусалба стагана беркате бойла тховса тӀебогӀуш болу беза Рамадан бутт.\nГлавная / Новости / Везачу Дала массо бусалба стагана беркате бойла тховса тӀебогӀуш болу беза Рамадан бутт.\nВезачу Дала массо бусалба стагана беркате бойла тховса тӀебогӀуш болу беза Рамадан бутт. Дала кху сийлахьчу баттахь ийманехь-исламехь, дикачу Ӏамалехь совдовлар лойла вайна. Вовшашна къинтӀера а девлла, къиношна дохко а девлла хӀара мархийн бутт тӀелацар а, Делан къинхетамца, ийманца, собарца, массо къинойх цӀандаларца кху баттахь чекхдовлар а лойла вайна АллахӀ-Дала!


ТIаьххьарчу хиламех: Макронан кост, Путинан сий, Керимовн арз\nМакрона 15 де делла имамашна Республикан мехаллийн харти къобалъян\nФранцин президента Макрон Эммануэл цхьаьнакхетта Елисейн майданарчу цIийнахь бусалба динан кхеташонца, 15 де делла имамашна Республикан мехаллин харти а оьцуш, Ислам харц кхеточу наханна дуьхьаллатта реза хила.\nФранцойн лидерна гарехь, политикан болам хила ца беза Ислам, пачхьалкхехь бехачу наха лелочу динех цхьаъ а хила деза. Цул сов, доьхку цо дозанал арахьара Францерчу бусалба нехан гIуллакхашна юкъа гIерта. Имамийн пачхьалкхан кхеташо кхолла еза, цо луьттур бу Францехь имамаш, аьлла Макрона. Республикан хартин тIедахкарш кхочушдеш боцу динан дай дIабохур бу шайгарчу даржашкара, аьлла президента. Францин полицино бечу хаамца, 4000 сов динан радикал ву пачхьалкхехь, сацамбина царех 200 сов махкахваккха.\nПутин цавезачийн проблемаш ю полицица\nПутинна вониг аьлларг, цуьнга цабезам къадийнарг, иза милла а велахь, полицино тидаме оьцуш ву Оьрсийчохь. Петербургерчу "Смольнинское" кIоштан муниципалитетан кхеташоне полици яхана цигарчу цхьана депутата президентан пена тIехь кхозу Путин Владимиран сурт датIийна аьлла кхаьчна арз талла. Амма депутаташлахь зуламхо кара а ца вина, дIаяхана полици.\nВладивостокерчу вахархочунна полисхоша Какабадзе Гияна кехаташ хIиттийна, цо шена Путин цавезар гайтина аьлла. Стохка Инстаграме президентан сурт хIоттийна цо, "Робин Пут. Къехошкара схьадоккху, хьолахошна дIало" дешнашца. ШолгIа претензи ю Iедалан Какабадзега цо Путинан сурт фашистан духарахь даржорна. Кхелашкахула лелош ву иза карачу хенахь.\nКеримов Сулеймана арз чуделла "Ведомости" газетина дуьхьал\nОьрсийчоьнан Федерацин Кхеташонехь сенатор а, бизнесехь дуккха а хьалх долу совдегар а волчу дагестанхочо Керимов Сулеймана "Ведомости" газетина а, Forbes а, "Собеседник" а журналашна а дуьхьал Москварчу Басманан кхелехула дов кховдийна.\nКхо шо хьалха араяьлла "Керимов Сулейман, миллиардаш а гулдина, муха лечкъина IиндагIе" цIе йолу артикл зорбанера дIа а йоккхуш, харцъяр тIедожадо цо хаамийн гIирсашна. ХIоранне ах-ах бIе эзар сом гIуда такхийтар а доьху кхеле Керимовс. Журналисташ реза бац орзанна, шаьш цхьаннан а сий ца дожийна, шайгахь йолчу дешан маршонан низам шаьш ца талхийна, чIагIдо цара.