Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зударша дашо хIума лело ца магочу хьадисах лаьцна\nАссаламу Iалайкум! Сан цхьа хаттар дара. Суна вайн Пайхамара IалайхIи ссалат вассалам аьллера аьлла хезнера, хьадис ду аьлла: «Нагахь санна шай зударшна, къемата дийнахь пIелга тIехь цIарах долуш мухIар хилийта лаахь, дуьнена чохь дашо мухIар пIелгана тIе дуллур ду аша»; иштта дашо браслет а, дашо зIе а.\nАбу Давуда а, Ахьмада а дийцина, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Шена дукха дезачу адамана тIе цIеран чIуг йолла луучо дешин чIуг йуллийла. Шена дукха дезачу адамана коча цIеран кочатосург тасса луучо дашо зIе коча тоссийла. Шена дукха дезачу адамана тIе цIерах хIоз болла луучо дашо хIоз боллийла». И хьадис нийса хьадис ду.\nЦу хьадис юкъахь «шена дукха дезачу адамана» бохучуьнан маьIна муьлхха а адам ду аьлла Iелам-наха, борша стаг а, зуда а. Делахь а, зударшна мегаш ду деши лело, горга деши делахь а, йа вуьшта деши делахь а, хIунда аьлча иза мегаш хилар гойтуш дуккха а нийса хьадисаш долу дела.\nАбу Муса Ал-АшIарийс – Дела реза хуьлда цунна – дийцина, Делан Элчано – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – элира аьлла: «Дари а, деши а хьанал дина ду сан умматан зударшна, хьарам дина ду божаршна». Кхечу хьадисехь а деана ду, Пайхамара – АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна – шен аьрру куьйга дари схьа а лаьцна, шен аьтту куьйга деши схьа а лаьцна, тIаккха и шиъ хьала а айдина, элира аьлла: «Бакъдолуш, хIара шиъ хьарам ду сан умматан божаршна, хьанал ду церан зударшна».\nБухарийс а, Муслима а дийцинчу хьадисехь ду, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Iийд-дийнахь зударшка сагIа даларца кхайкхам беш аьлла хиллера аьлла: «ХIай зударий! СагIа лолаш, шайн хазаллийна духуш долчу деших лой а». ТIаккха зударша шайн мохIурш а, хIоьзнаш а сагIийна делла. Цигахь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу кепара долу деши ма леладе ца аьлла цаьрга.\nАбу Давуда а, Насаийс а дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу цхьа зуда еана хиллера аьлла, шен йоI а ялош. Цу йоьIан куьйгах боьллина боккха дашо ши хIоз гича, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хаьттина хилла цуьнга: «Цу (хIоьзнех) закат лой ахь?». Нанас жоп делла: «ХIан-хIа». ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «АллахIа оцу хьайн йоIана цIерах ши хIоз куьйгах боллар де́зо́р дуй хьуна?». Цу зудчо тIаккха и ши хIоз шен йоьIан куьйгара хьабаьккхина охьа а тесна аьлла: «И шиъ АллахIан а, Цуьнан элчанан а бу-кх». Iелам-наха бах: цу хьадисехь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – оцу зудче ца аьлла: «хьайн йоIе дашо хIоьзнаш хIунда леладойту ахь», муххале а цо закатах лаьцна хаьттина цуьнга. Ткъа деши лелор хьарам хиллехьара цо иза аьлла хир дара цуьнга.\nТIаккха, Iелам-наха ма-аллара, вайна хьалха масийтта хьадис ду, зударшна горга деши лело ца мегаш хилар гойтуш а, цара и горга деши лело мегаш хилар гойтуш а, цара муьлхха а кепара деши лело мегаш хилар гойтуш а. Цул совнаха, Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хIусамнаноша а, асхьабийна зударша а деши лелош хилла хилар билггал хууш ду, зударша деши лелор хьалха-хьалха дуьйна схьадогIуш а ду, Iелам-наха еш инкарло а йоцуш.\nТкъа оцу хьадисийн маьIна цхьаьнатухуш, Iелам-наха масийтта агIо хьахийна:\n- Зударша горга деши лело мегаш ца хилар гойтуш долу хьадисаш «ша́зз» долу хьадисаш ду. Цуьнан маьIна: церал чIогIа кхидолу дуккха а хьадисашна хьалха къаьсташ маьIна долуш ду уьш, цундела уьш маьIни агIор гIийла лоруш ду, иснадаца нийса делахь а;\n- Зударшна деши ца магор бусалба нах гIийла болчу хенахь хилла ду, бусалба нахехь даьхни кIеззиг долчу хенахь хилла, бусалба динан гIуллакхашна а, бусалба нехан юкъарчу гIуллакхашна а даьхни оьшучу хенахь хилла ду. Цундела и деши лелорехь дукха совбовлар ца магийна хилла асхьабашна. Цул тIаьхьа магийна иза къаьсттина зударшна.\n- Зударшна горга деши лело ца магош даьхкина долу хьадисаш дукха совбуьйлуш болчу зударийн хьокъехь ду, пIелгаш дуьззина деши лелорца, йа кочахь масийтта зIе лелорца, иштта кхидIа а.\nХIокху заманахь хиллачу Iелам-нахах цхьана Шейх Алба́нийс аьлла зударша горга дашо лело мегар дац аьлла. Ткъа кхечу массо баккхийчу Iелам-наха иза мегар ду аьлла, мегар дац бохург гIийла ду аьлла, масала Шейх IатIиййахI Сакъра а, Шейх Ибн Ба́за а, Шейх Ибн Iусаймина а, Шейх Ибн Джибрина а, Шейх Мухьаммад ибн Мухьаммад Ал-Мухтар Аш-Шинкъи́тIийс а, иштта кхиболчара а.\nЗударшна муьлхха а кепара долу деши лело мегаш хилар вай дийцира хьалха хIокху хаттарехь:\nЗударшна дашо хIума лело мегаш дуй?\n Ахьмад, Насаий, Тирмизий.


"Яндарбиев ве бохура Путинан режимо"\n"Путин ша ву цунах жоп дала декхаре"\nПхийтта шо хьалха, 2004-чу шеран Чиллан-беттан 13-чу дийнахь, Къатаре хьовсийначу Оьрсийчоьнан ницкъхоша вийра гоьваьлла вевза нохчийн политик Яндарбиев Зеламха. Нохчийн радикалийн декъах ву олура цунна цхьаболчу тергамчаша…\nЧолхе бара Яндарбиевн некъ – веккъа дIа яздархо хилла Iачу муьрехь а, Нохчийн Республикан Ичкерин лидер хIоьттича а. Цо санна чолхе а, хала а дIадаьхьинера шен дахар, и санна, президентан даржехь Iийначу инарлас Дудаев ЖовхIара а - 1996-чу шеран Охан-беттан 21-чохь кеманашца тохар дина вийра иза.\nСоветан заманахь Нохч-ГIалгIайчоьнан яздархойн юкъарлоно шен могIаршка ийцира Яндарбиев. Байташ, проза, пьесаш язйора цо. Лаьттира иза Iедало хьийзабешшехь вовшахбетталучу къоначу литераторийн "Пхьармат" клубехь а. Зеламхин политикан кхетам шена товш бацарна, кест-кеста емалвора иза Iедало.\nТаханалерачу Нохчийчохь Яндарбиевн байташ эшаршкахь лоькху, авторн цIеяккха цахIуьттучара дешнаш "халкъан" ду а олуш – баккъал а еза, хазахета халкъанна уьш.\nСоветан Iедал доха даханчу шерашкахь Вайнехан Демократин парти кхоьллира Яндарбиев Зеламхас. Адамаш маршоне марздеш, махкахула политикан хийцамаш баржош, къам Советан пачхьалкхах дIакъаьста кечдеш хьийзира и парти.\n"Хьалхара тIом" бирзича, 1997-чу шеран Дечкен-баттахь хиллачу президентан харжамашкахь ша эшча, политикера шен жигаралла лагIйира Яндарбиевс.\n"ШолгIа тIом" болалучу муьрехь Малхбалерчу мехкашка а, АфхIанистане а, Пакистане а хьажийра иза Нохчийчоьнан президента Масхадов Аслана, шен векал а вина.\nНохчийчоь йозушйоцу пачхьалкх хиларх арахьарчу мехкашка къаро йойтуш къахьигира Зеламхас. АфхIанистанехь куьйгалла дечу Талибанца иза вовшахкхетча, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацин санкцийн тептара язвира Яндарбиев. Цул тIаьхьа Оьрсийчоьно кховдийначу информацин буха тIе а тевжина, Интерполо ша лаца кхайкхийначу нехан могIара а ваьккхира иза. Шена гонах хIоттийначу хьоло ца вуьтура Малхбалера векал буьззинчу барамехь болхбан.\nЦабезарш хIаллакбечу хьерахь оцу юкъанна\nДаймахканна а, политиканна а Яндарбиев юьстахваьллера аьлла, лагI ца бира Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша иза хIаллакван шаьш арабаьккхина некъ. ПIераскана иза а, 13 шо долу цуьнан воI а араваьллера Дохерчу маьждигера, ламазаш а дина. Цигара цIаваха новкъаваьлла и шиъ иккхира шайн машен хьалалатошшехь. Зеламха велира хан юкъа ца юлуш, кIант чIоггIа лазийнера, амма дийна висира.\nКъатаран кхело оьмар кхачаяллалц набахтехь кхаба кхачийна зуламхой – Оьрсийчоьнан тIеман иччархойн урхаллин (ГРУ) белхахой Богачев Василий а, Белашков Анатолий а - беха ца Iийра гаттонехь. 2004-чу шеран Мангал-беттан 30-чу дийнахь Оьрсийчоьно лерринчу кеманца Дохера Москох кхачийра уьш. Пачхьалкхаша бинчу бертаца а догIуш, даймахкахь лаьцна кхаба везаш вара и ши стаг. Амма Москох дIакхачийначул тIаьхьа карош яц могIарчу тергамчашна церан лар – бац, я хилла а бац уьш Оьрсийчоьно ша набахтешкахь бахкочу нехан цIерш йовзуьйтучу тептаршкахь.\nШена товш боцу нах, уьш дуьненан муьлххачу маьIIехь хиларх а, хIаллакбан дош луш, къамел долийначу Оьрсийчоьнан куьгалхойн хьалхара гIулч яра Яндарбиев Зеламха вер.\n"Режимо шена шен мостагIий хIаллакбан къастош (цIахь – Политковская, Эстемирова, кхиберш, арахь – Литвиненко, Скрипаль, кхиберш) дуьххьара вийнарг волчух тера дара Яндарбиев, цунна тIера йолийра и политика", элира Кавказ.Реалиига" бакъоларъярхочо Дмитриевский Станислава.\nНах оцу тактикаца хIаллакбарна бехке Путин хилар билгалдоху тергамчаша кест-кеста.\n"Яндарбиев вен бохура Путинан режимо. Режиман амал зуламе хиларна а, нохчех кхерарна а дина ца Iара иза. Малхбузено генадаьккхина хIумма а эр дац, оппоненташ кхера беза шеца къийса, бохург дара цуьнан иза. Доккха зулам а дара динарг. Путин ша ву цунна жоп дала декхаре. Иза кхеле озо а веза оцу бахьанийца, кхел ХIаагехь дIаяьхьча гуттар а дика хир ду", чIагIдо вевзаш волчу Оьрсийчоьнан политика тергонехь латторхочо-эксперто Гобл Пола.


"Полякийн концлагерш" аларна таIзар дийр ду Полшехь\nПолша -- Аушвиц-Биркенау мемориалан комплексан ков.\nПолшин сенато низаман проект тIеэцна, ХIолокостехь полякаш дакъалаьцна бохуш дуьйцучу нахана таIзар дарх лаьцна долу, яздо Маршо Радион оьрсийн сервисо. Цу низаман Iалашо ю Полшин имидж Iалашъяр. Цу кепара, Полшин Сенатан декъашхоша тидаме ца оьцуш дитина Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Израилан а Iедалан векалша дина дIахьедарш.\nЧиллан-беттан 1-чу дийнахь Полшин парламентан лакхарчу чоьнан 57 сенаторо, дуьхьал 23 а волуш, 2 кхаж тасарна юкъара а волуш, тIечIагIйина цу хьокъехь долчу низаман проект. Цу низамца а догIуш, Iедалша гIуда а тухур ду, набахтехь яккха хан а тухур ю немцойн нацистийн концлагерех "полякийн Iожаллин лагерш" аьллачу, Полша нацисташа динчу зуламашна юкъара ю аьллачу а нахана.\nХIинца и цу низаман проект тIечIагIъян езаш ю Полшин президенто.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн а, Израилан а векалша кхайкхам бинера Полше, и низам тIе ца оьцуш дитахьара аьлла. Царна хетарехь, цо доза туху дешан маршонна.\nИштта Iамеркан пачхьалкхан департаментан зорбанан секретаро Нойерт ХIизера дIахьедар динера "вай массо а ларлуш хила деза, ХIолокост йийцаре еш новкъарло ца хилийта" аьлла.\nНойерта дийцарехь, "ХIолокостан истори лазаме а, хала а ю". Цо билгалдаккхарехь, Iамерка кхеташ ю "полякийн Iожаллин лагерш" санна йолу фразаш нийса ца хиларх а, нах Iехош а, зуламе хиларх а.\nШаьш кхайкхам бо Полше и низам тIеэца йолу ойла хийцахьара аьлла, бохуш яра Нойерт.\nПолшехь Iедалехь йолчу "Бакъо а, нийсо а" партино дIахьедар дина, шаьш тIеоьцу низам дуьхьал хир ду цхьайолчу яьржинчу фразашна аьлла. Царна юкъахь ду ШолгIа Дуьненера тIом боьдуш немцойн нацисташ шаьш Полша дIалаьцначул тIаьхьа цигахь кхоьллинчу концлагерех "полякийн Iожаллин лагерш" алар.\nИзраилан премьер-министро Нетаньяху Биньямина декхарелахь винера шайн Варшавехь волу векал, Полшин премьер-министрца Моравецкий Матеушца цхьана а кхетий, цу низаман проектана шаьш реза ца хилар дIахаийта.\n"Низам бух болуш дац, со сецна дуьхьал ву цунна", - элира Нетаньяхус Дечкен-баттахь 27-чу дийнахь.\nДуккха а шераш дара полякийн Iедалш Полша, лаххара а цхьанадекъана жоьпаллехь ю цуьнан территори тIехь нацистийн Германино адамаш, коьртачу декъана жуьгтий, байина лагерш кхолларна, аьлла чулацам болу "полякийн Iожаллин лагерш" фраза лелорна.\nИ лагерш кхоьллинарш а, уьш лелош берш а нацисташ бара 1939-чу шрахь Полша шаьш дIалаьцначул тIаьхьа.\nХIинца, Полшин Сенато къобулдинчул тIаьхьа, низаман проект дIакхочор йолуш ю президенте цунна тIе куьг таIадайта. Цу мехкан парламентан лахарчу чоьно иза къобул йинера Дечкен-беттан 26-чу дийнахь.


Самарин область — Википеди\nСамарин область — Российн Федерацин, Приволжен Федералан гуо юкъа йогӀу.\nСамарин область ю Самарин хенан сахьтийн асехь. UTC-ца хийцадалар ду +4:00. Москохан хенаца цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а ю. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь яра асан Самарин хан (МСК+1).\n2010-2014-чу шерашкахь яра Москохан хан.. 2014-чу шаран 26-чу октябряхь дуьйна регион ю юха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4). Маьлхан хенаца юкъара башхалла ю 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Самарин_область&oldid=6086070»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 28 июнь 11:39


Ислам сийсазден филм питане лору Европехь а\nГезгмашин-бутт 18, 2012\nГермани - Берлинера маьждиг, 30Заз2011\n„Бусулбанийн бехк цахилар“ цIе йолу бусулба дин а, Мохьмад пайхамар а емал деш йолчу фильмано айъина оьгIазлонан тулгIе доллучу дуьнентIехь а яьржаш ю. И фильм яккхарна а, иза яржорна а резадацар гайта урамашка бевллачу наха Малхбузерчу пачхьалкхийн векалташна тIелатарш дарехь хIинцалца вийна масех стаг. Ткъа и оьгIазло хIинца Малхбузерачу Европерачу урамашка а аьлла.\nЦхьа могIа бусулбачу пачхьалкхашкара Iамеркахойн векалтийн белхахой кIелхьара баха безна Цхьанатоьхначу Штатийн куьйгаллин, хIунда аьлча, Гергарчу Малхбалерачу а, Африкерачу пачхьалкхийн бахархой кху тIаьхьарчу масех дийнахь урамашка бевлла, Iамеркахоша яьккхинчу бусулба дин сийсах дечу фильмах йолу шайн оьгIазло гайта.\nЦу оьгIазлонан закъалт хилла тоххарехь масех стаг, бусулбачара Iамеркахойн векалташна динчу тIелатаршкахь байина болу. Дуьхьалонан акцийн декъашхойн дераллех кIелхьара баьхначарна юккъехь бу Йеменерчу, Тунисерчу, Суданерчу, Либерачу, ткъа ишттта кхин а цхьа могIа пачхьалкхашкарчу векалтийн белхахой.\nУрамашка бевллачу бусулбачийн оьгIазло Iамеркан векалшна дуьхьал йирзина ца Iа, цара иштта тIелатарш дина Германин а, Британин а векалташна. И бахьана долуш Германино, масала, сихонца шен Къилбаседа Африкерачу бусулбачу пачхьалкхашкарий, Пакистанерий, ОвхIанерий дипломатийн миссеш дIакъевлина.\nТкъа цу юкъана бусулба дин сийсаз деш йолу фильм яржорна дуьхьало яран акцеш Малхбузерачу Европин урамашка евлла. Иштта, масала, Белгерачу Антверпен гIалахь эзар герга бусулба стаг араваьллера, „Бусулбанийн бехк цахилар“ фильмана резадацар довзийта. Гулбеллчара маьхьарий деттара, „Дин доцу жIаьлеш", „Делан мостагIий!", бохуш.\nИ дуьхьалонан акци Iедалан бартаца йина ца хиларна, полицин белхахоша гулбеллчаьрга дIасадовларе кхайкхамаш бира, ткъа цу кхайкхаме ла ца дугIуш, дуьхьал бевллачарех ши бIе сов стаг лецира. Дуьхьалонан акцин декъашхошний, полицин белхахошний юккъехь хиллачу тийсадаларшкахь цхьа полисхо лазийна, ткъа лийцинарш масех сахьт даьллачул тIаьхьа дIахецна, бохуш, хаам бо Антверпенерачу полицин векалша.\nНемцойн коьртачу шахьарехь Берлинехь дIабаьхьира мукъаденошкахь бусулба дин маьттаза доккхучу фильмана дуьхьала хьажийна болу гуламаш.Берлинерачу Александрплатцехь а, Бранденбурган кевнашна хьалхахь а вовшахкхеттера масех бIе бусулба жигархо. Цу гуламах зулам ца хилийта араяьллачу полицин ницкъаш а бара шинна а майданахь доккхачу терахьехь гулбелла.\nДуьхьалонан акце дIаяьхьначу жигархойх цхьаъ вара Мисар-пачхьалкхера орамаш долу немцойн имам Малек ТIахIир. Цуо иштта дийцира шаьш дIахьочу акцех лаьцна.\nМалек ТIахIир: „Тхо полицина тIелатарш дан арадевлла а дац, я цхьанна а зулам дан арадевлла а дац. Тхан Iалашо ю – тхайн Пайхамарга гIо даккха, иза гIибатах, харцонах ларван. Тхуна юккъера цхьаболчара вуно эмоциале къамелаш до. Бехк а бац церан, хIунда аьлча, Пайхамар – иза тхуна уггаре а хьоме адам ду, тхуна уггаре а сийлахь волу стаг ву иза, цундела шайн эмоцеш сеца ца ло дуккхаъчаьрга“.\nАла догIу, масех шо хьалха Данехь вехачу цхьана сарташдахкархочуо Мохьмад Пайхамар сийсаз ван гIерташ кхардаме карикатураш ехкинчул тIаьхьа йоккха гIовгIа а икхина, массо а Малхбузерачу куьйгалхоша и сарташ дахкар емал динчу хьолехь Европехь юккъера цхьа Германин канцлер Меркель Ангела бен ца елира, и сарташ дехкинчу Вестергорд Куртан совгIат делларг.\nШи эзар итталгIачу шарахь Потсдамехь хаамийн гIирсийн преми цу скандалечу сарташдахкархочунна луш, цу церемонехь дакъалоцуш немцойн канцлер а яра, и бахьана олуш цунна дуккхаъчу политикаша а, юкъаралло а ира критика а йира.\nБакъду, хIинца цу хIетахьлерачу гIалатах хьекъал эцначух тера ду немцойн куьйгалло.\nКху деношкахь Германе вогIу некъ бихкина Iамеркерачу скандала мозгIарна Джонс Террина. Даханчу шарахь КъурIан дагоран акцица гIараваьлла волу и бусулба динна гома хиларца вевзаш волу питане мозгIар немцойн националистийн партин векалша кхайкхарца Германе ван гIерташ вара. Амма Германин чоьхьарчу гIуллакхийн министралло цунна некъ бихкина, нагахь санна иза чувитахь, Германин кхерамазалла галъяла сахьт дац аьлла.\nИштта немцойн чоьхьарчу гIуллакхийн министро Фридрих Ханс-Петера дIахьедар дина, шаьш хIуъа дина а, „Бусулбанийн бехк цахилар“ цIе йолу фильм Германехь гайтар дехка аьтто беш долу некъаш лохур ду меттигерачу низамехь, аьлла.\nТкъа немцойн арахьарчу гIуллакхийн министро Вестервелле Гидос, цунна тIе а товш, элира, „Муьлха а дин сийсаз дар гаррехь долу зулам хилла ца Iаш, иштта юкъараллера къепе хьоьшуш долу питна а ду“, аьлла.\nТкъа и питане фильм лахьан баттахь Германехь гайта Iалашо ю шен аьлла дIахьедина тоххарехь немцойн националистийн партин векалша.\nБилгалдаккха догIу, „Бусулбанийн цIаналла“ цIе йолу фильм Iамеркахойн тобано яьккхина хилар.\nЦу чохь емалдеш ду бусулба дин, ткъа Мохьмад Пайхамар кхардаме а, сийдоцуш а гойтуш ву. Тергамхошна хетарехь, и кинолента даьккхинчу наха лерина питана даржо а, бусулбанийн, керистаний юкъаметтигаш галъяха а Iалашо йолуш бина бу и болх.


ТIаьххьара хиламаш: Нохчийчохь ковид яржаран кхерам бу, Соьлж-ГIалара Петербурге кеманаш лелар ду\nМасканаш ца лелаяхь, карантин чIагIйийр ю Нохчийчохь\nНагахь санна Нохчийчуьрчу бахархоша масканаш лелош ца хилахь, махкахь эпидемина дуьхьал барамаш чIагIбан тарло. Регионерчу парламентан спикеро Даудов Мохьмада дина цунах дIахьедар, яздо Федеральное Агентство Новостей гIирсо.\nКхаарин дийнахь Даудовс дакъалаьцна COVID-19 вирусца къийсам латточу белхан тобанца. Цигахь дийцаредина субъекташкара эпидемиологин хьал а, федералан а, регионалан тIегIанехь уьнна дуьхьал деш дерг а.\nСпикера бахарехь, цкъачунна Нохчийчуьра коронавирусца йоьзна ситуаци мел а контролехь латтош ю, амма, дарбан хIусамашка нах дукха кхийлахь, цхьа дозанаш ца диттича Iедалхой бевр бац.\n"Ойла яйша, ковидах ларвала атта ма ду, чуьра аравала йиш а йоцуш вуьсучул а", - аьлла, билгалдаьккхина Даудовс.\nТIаьххьарчу 24 сахьтехь Нохчийчохь 91 стаг билгалваьлла коронавирусан инфекцица. Ун даьржина 3 854 бахархошлахь.\nСоьлж-ГIалара Санкт-Петербурге кеманаш лелар ду\nКарабогIучу беттан 5-чу дийнахь "Ютэйр" авиакомпанино керла рейс юкъаялош ю Соьлж-ГIалара Санкт-Петербурге. Шинарин а, кхаарин а, шоьтан а, кIиранан а деношкахь кеманаш дIасалелар ду оцу маршрутца.\n"Санкт-Петербург" – уггар а приоритете йолчу агIонашлахь ю вайн аэропортна, цундела, мехкан куьйгалхочун тIедиллар кхочуш а деш, кхин а сов эвсара хьелаш кхоьллина оха пассажирашна лерина. ХIинца таро хир ю нийса Санкт-Петербурге дIадоьдучу кеманца дIаса а лелаш, шайн хан а, ахча а кхоо а", - аьлла аэропортан директоро Шахгириев Iалвис.\n"Ютэйр" –"Аэрофлот" а, S7 а, "Уральские авиалинии" а дIаяьккхича 4-гIа уггар а йоккхачех Оьрсийчоьнан авиакомпани ю. Стохка 7,7 миллион пассажир дIасавигина "Ютэйр" компанино.\nМагасехь хиллачу протесташна тIехула кхин а цхьаъ лаьцна\nСтохка Зазадокху-баттахь ГIалгIайчоьнан дозанаш хийцича Магасехь йолийна хилла протесташ бахьана долуш меттигера вахархо Оздоев Мохьмад-Башир лаьцна ницкъахоша.\nФейсбукерчу шена агIонехь бина цунах хаам адвокато Беков Мохьмада. Цо бахарехь, Оздоев Нальчике дIавуьгуш ву. Цкъачунна хууш дац, муьлхачу артиклехь бехк кховдийна цуьнга.


Оьрсийчоь --Бакъоларъяран "Мемориал" юкъараллан куьйгалхо Орлов Олег\nСоьлж-ГIалахь иккхина тIом а берзале, Нохчийчоьнан Iедалан дайша, шаьш тийсинчу кхерамашка хьаьжжина, дагийна, дагош а ду нехан цIенош. Иза низамехь йоцу харцо ю, дас воIах жоп ло заманаш дIаевлла, бохуш, орцанаш доху Оьрсийчохь гоьбевллачу бакъоларъярхоша.\nКху деношкахь, кар-кара оьцуш, Нохчийчохь нахалахь къайлах дуьйцуш дара ГIура-беттан тIелатаршкахь дакъалаьцначу гIаттамхойн цIенош дагош ду, боху хабар.\n"Мемориал" юкъаралло шайн талламаш бинчул тIаьхьа, тоьшалла до и бакъ хилар.\nГIуран-беттан 6-7-чу а деношкахь меттигерчу Iедало кхелхинчеран дай-наной тIебалийнера, дайинарш церан бераш хиларан тоьшаллаш дан.\nДе-ши де даьлча тIемалойн барзакъ тIехь долуш, яххьаш лечкъийначу наха Соьлж-ГIалахь тIелеттачу гIаттамхойн гергарчийн чу а лелхаш, хIусамаш ягийна.\nИнтернетан машанашкахь «Мемориалан» белхахоша йина видео а, даьхна суьрташ а ду даьгна, овкъаршлахь лаьттачу цIенойн.\nЦеран хаамашца, ГIуран-беттан 6-чу дийнахь Гуьмсера Гехаев Юнусан цIа дагийна, церан воI гIаттамхойн могIаршкахь хиларца. Сатосучу хенахь, Iуьйре йохош, герзах боьттинчу, яххьаш лечкъочу наха, набарх доьзалера кегий бераш а дохуш, луьрачу омрица чуьра ара а баьхна, цIе тесна цIенойх.\nШолгIачу дийнахь Энгел-эвларчу КасумовгIеран неIаре бахана зуламхой-цIетасархой. Цу хIусамехь бехаш хилла тIехь да-нана доцу доьзал. Царех цхьаъ масийтта шо хьалха тIемалойх дIакхетта бохуш дуьйцу. Амма цуьнан дакъа байинчарна юкъахь карийна дац, хIетте а "бекхам" ца беш ца битина КасумовгIар.\nИштта, Янди-кIотарарчу ялх доьзалан цIенойх а цIе тесна зуламхоша. БайдулаевгIеран а, ШоваевгIеран а хIусамех а цIе тесна. «Мемориалан» хаамашца, церан доьзалшкара нах а бац байинчу гIаттамхошлахь.\nТахана дуьнено а юьйцу Нохчийчохь Iедало лелаен харцо. Дуьненаюкъара бакъоларъярхойн «Амнести Интернейшнл» юкъаралла а ю церан декъахь.\nБакъонашларъярхоша цхьабосса кхайкхамаш бо Кремле, гIаттамхойн гергарчарна "бекхамаш" бар дуьненаюкъара низамаш хьешар ду, бахархошна туьйсу кхерамаш, талла а таллий, динчу дIахьедаршна Кадыров Рамзан жоьпе озаве бохуш.\nМаршо Радион къамел хилира «Мемориал» юкъараллан куьйгалхочуьнца Орлов Олегца. Цо иштта элира.\nОрлов: «Нохчийчохь дуьххьара дац низам оццул дера талхош. Шен орме хьаьжча, зулам ду дийриг. Дийриг даржера нах бу. Ду кхузахь даржехь совбийлар а 286-гIа артикл шен уггаре луьрачу агIор, ду кхузахь зулам дан Нохчийчоьнан куьйгалхойн, шен Кадыров Рамзанан кхайкхар а. Зуламийн кочар ду-кх кхочуш деш. Оц у хьокъехь оха Талламан комитете кехаташ дахьийтина, Талламан комитето дов а айдина, бехктакхаме ийзо беза бехкеберш.\nХалахеташ делахь а, тхо дика кхета, нагахь санна бехктакхаман гIуллакхаш айдахь а, иза дан дала а там бу, амма йолуш йолчу политикан системехь жоьпалле озалур бац-кх бехкенаш. Кхеташ ду, Кадыров Рамзан къелхьара а вохуш, и санна зулам дийраш хуьлуш бу лакхара федаралан куьйгалхой, шайлахь Владимир Путин а волуш. Цундела дерриг а низаме диллича, цхьа а маьIна доцче доьрзу».\nОрлов Олегна хетарехь, ницкъа кел латтаде адам меттахдаьлча, цхьаъ нислур ду, цкъачунна иза а хила тарло ала битамаш а бац махкахь гуш.\nОрлов: «Хаттар хIоттало, эшам хилларш шаьш кийча буй дуьхьало ян, арз дан? Сан кхузахь а ю яккхий шеконаш. Нах кхерийна бу, нах кхоьру, цара дендерг, максимум, шайца динарг дуьйцур ду. Аьрзнаш дан, яздан дукха хьолахь кхоьру, хIинца баьхьар бу я бац-м хаац, хьовсур-кха».\nИшшта къизачу таIзарехь халкъ латторах пачхьалкх толамехь хир ю аьлла а ца хета шена боху бакъонашларъярхочо.\nОрлов: «Кадыров Рамзана дехха бехира, Нохчийчохь тIемалой бац, уьш эшийна. Цо Нохчийчохь тIемалоша дечух йолу информаци ара ца йолуьйтура, хIинца а ца йолуьйту, цхьана а хаамийн гIирсашка ца кхочуьйтуш. Тийна таьIна ехачу республикан сурт кхуллу, цхьа а тIемалой бисина а бац бохучуха.\nАмма кху тIаьххьарчу хиламаша гайти, и дерриг а хаздина сурт дуйла, бакъдолчуьнца ца догIийла. Цуьнан тIемалошца къийсаран кеп, Iедалан террор латтор, иштта, хьалхарчу шерашкахь а санна цIенош дагор а, маьIна доцург ду. Дика ду, дагадо цо цIенош, бо бекхам, Iадор ву цхьа цхьаверг Нохчийн республикехь, амма оцо мукъарло ца ло тIемалой кхин тIелетар бац аьлла".\nОрца тахана даьллехь а, Нохчийчоьнах доладечара тIемалойн хIусамаш ягош, церан гергарчаьрца гамонаш латтае дуккха а хан ю. 2009-чу шарахь ЮнусовгIеран цIенош дагийнера, церан 20 шо долчу йоIа тIамехь дакъалацарна бехке винчуьнца доьзал кхолларна.\nКхидIа хIун ямартлонаш ларъян еза Iедалера а, цуьнан лаам, иза мел къиза белахь а, низамца гара болуш белахь а, кхочушбан аралелхачу ницкъахошкара а? И хаттар лаьтта тахана харцонна дуьхьало ян ницкъбоцчу могIархойн а, бакъоларъярхойн а коьртехь.


ХьаьжцIа вахар вуно халонга дала мегаш ду кестта - Iилманчаш\nШо шаре мел долу а чIагIлучу йовхоно забар йоцуш кхерам бохьу ХьаьжанцIа боьлхучу бусалбанашна\nIаьрбийн ахгIайренехь а, ерриг а Гергарчу Малхбалехь а климат кхераме хийцалуш ю. 32 градус бен хIаваъ дох ца лахь а, цуьнан тIуналлан барам лекхара хиларна бохаме хила мегаш ду иза адамашна.\nКху цхьна шарахь лаххара а иттаннаш хьаьжой кхелхина вуно йовхо хIоттарна. Иштта, кхераме хила мегаш ду тIедогIу шо а. ХьаьжцIа вахар къаьсттина хала хила мегаш ду, иза дIадахьар уггар бовхачу баттахь нислучу 2047-2052 шерашкахь, варе бо бусалбанаш Iамеркерчу Массачусетс штатерчу талламхоша.\nСаIудийн Iаьрбийн Пачхьалкхан Iедалш дуьхьал хуьлу хьаьж дечу деношкахь беллачу нахах лаьцна хаамаш шуьйра дIасабаржорна. Цара бакъо ца ло беллачу нехан декъий гойтуш видео яккха, дуьйцу кху шарахь ХьаьжанцIа баханчу наха.\nМарсхьокху-баттахь WhatsApp-хь яьржира Нохчийчуьрчу хьаьжоша яьккхина цхьа видео. Цу тIехь гуш ду хьаьж дечу деношкахь белла нах варданашкахь дIахьош хилар. Уьш дагардеш ву нохчийн жима стаг. Цо дагардо 20 дакъа. Гуш ду СаIудийн полисхой видео ца яккхийта гIерташ хилар, амма нохчочо дIа ца йойу камера, къайлаха хулуьрг дIаяздеш.\nЦхьаболчарна Iожалла карйо хьаьжошна юкъахь лаьтташ, вуьйсуш ле Маккан дарбанан хIусамашкахь. Иштта, кху деношкахь велла Дагестанера Даудов Ханип-Хьаьжа. Дог лаздаларна кхелхина иза Фейсалан цIарахчу хIоспиталехь. Цунах лаьцна Facebook-хь хаам бина Дагестанерчу журналисто Гаджиев Iабдулхьамида.\nЦо дийцарехь, хьалхо елла Дагестанера хьаьжо Курбанова Пирдавуз. Бакъдерг дийцира, цуьнан Iожалла йовхо хиларца йоьзна яц. Некъа йистехь сецначу Даудова чохь йолчу автобусана тIетоьхна йоккха машен. Цу бохамехь лазийна хилла Дагестанан ши вахархо хIинца а дарбанан хIусамашкахь ву Маккахь а, Джиддехь а.\n"СаIудийн Пачхьалкхехь аьхка дахаран хьелаш лан хала хуьлу, ткъа хьаьж деш дуккхахадолу гIуллакхаш арахь дон. ТIехула тIе адамашна юкъахь лаьтташ хенахIоттаман хьелаш чолхе хилча, кхерам алсам хуьлу адамаш тIеттIатаьIна бохамаш хиларан,- дуьйцу хьаьж деш адамаш даларан бахьанаш талларан авторех цхьаъ волчу профессоро Аль-Тахир Фатиха.\nОфициалан болчу хаамашца, Маккахь 1990-чу шарахь хиллачу цу тайпачу бохамехь вийра 1462 стаг. 2015-чу шарахь кхелхира 769 хьажо, кхин а 934 лазийна вара. Профессорна Аль-Тахирна хетарехь, хIаваан температура дукха лакхара хиларо Iаткъам бина хила мегаш бу адамийн леларна.\nIилманчаш дийцарехь, хьаьж деш адамаш кхалхар сацалур дац, амма аьтто бу адамаш даларан болу кхерам а, кхелхачу нехан терахь а лахдан.\nТалламан авторша зераш дIадаьхьна цу хьокъехь. И бол белш цара лелийна карарчу хенахь климат цхьатерра латтийта адамашкахь болчу аьттонех пайда а оьцуш.\nЖамI ду синтем боцуш. ХIуъа дича а адамийн лелар кхераме хила мегаш хилар дуьсуш ду. Амма цхьа а хIума а ца деш Iийча лакхара тIуналла йолу хIаваъ а, кхин а яккхийн температураш хила мегаш ю хьаьж дечу меттигашкахь.\nЦундела баларш кIезиг хилийта Iилманчаша хьехар до йовхачу хенахь хьаьжцIа богIучу нехан терахь лахдан деза бохуш.\nБилгалдаккха деза кхушара аьхкенан юххьехь кху дуьнентIехь уггар лакхара температураш хилла хилар Iаьрбийн ахгIайренехь. 55 градус йовхо хилла СаIудехь Маккана 800 километр генахь Iуьллучу Маджма гIалахь, ткъа 63 градус хилла малхе ваьлча луларчу Кувейтехь.


Презентация к празднованию Дня Чеченского языка\nИнфоурок / Другое / Презентации / Презентация к празднованию Дня Чеченского языка\nНохчийн меттан урок 8 класс\nУрокан ц1е: Ненан мотт – жовх1арийн кочар. 1алашо: буьйцучу меттан силсилан аг1онаш йийцаре яр; адаман дахарехь меттан сийлалла гайтар; шен матте а, махке а, халкъе а безам к1аргбар.\nУьн т1ехь: Шен ненан мотт ца хууш верг нана йоцу буобер ду. /кица / Шен мотт бийцар сийлахь ду. Кхечу къаьмнийн мотт хаар а сийлахь ду. /Халкъан хьекъалера/\n«Кхо х1ума ду дуьненчохь даима а, цхьаьна а хила дезаш, вовшех даьхча кхуьй а леш: Даймохккий, ненан моттий, халккъий. Тхо-м - нохчий, г1алг1ай Казахстанехьчул чомехь даа, цигахьчул дезаниг т1едуха ца даьхкиний тхешан махка, ц1а, карахь-куьйгахь а, т1ехь а доццушехь. Тхо ц1а оьху: Даймохккий, ненан моттий, тхешан къаммий цхьаьний бен мегаш дацарна». / А.Сулейманов/\nПенаш т1ехь: «Нохчийн къам дийна хиларан мокхаза ч1аг1о ю нохчийн мотт». (Кадыров Ахьмад-Хьаьжа, Нохчийн Республикин хьалхара Президент). « Хьо ца безаш волчо Шен нана лорур яц, Ненан сий цадечо Мехкан сий дийр дац…» /Б. Саидов / « Кхидолчу къаьмнашна, Шайниш а санна, Нохчашна шайн мотт а Сов хьоме бу…» / Ш. Арсанукаев / «…Шен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, 1алашбахь, Цу халкъан парг1ато Цхьаммо а хьошур яц.» / М. Мамакаев / Мукъам.: « Ненан мотт» илли. /Дешнаш Ш. Арсанукаевн, мукъам З. Дудаевн /\nГрафопроекторца экран т1ехь схьагойту указ:\nНохчийн Республикан Президентан Указ 11.05. 2007 ш. Соьлжа – г1ала № 207 Нохчийн мотт 1алашбаран, кхид1а шарбаран, кхиоран, нохчийн культура кхиорехь, къоман башхалла ларъярехь цо лело маь1на лакхадаккхаран 1алашонца: «Нохчийн республикехь меттанийн хьокъехь» долчу Нохчийн Республикан законна куьг яздина апрелан 25-г1а де –Нохчийн меттан де д1акхайкхо. Х1ара указ бакъонан ницкъ болуш ду зорбатоьхначу дийнахь дуьйна. Нохчийн Республикан Президент Р.А.Кадыров.\nД1адолор (урок д1ахьошволчо). Де дика дойла шун, хьомсара дешархой! Таханлера вайн цхьаьнакхетар лерина ду ненан маттана. Вайн ненан мотт- иза нохчийн мотт бу. Тайп- тайпанчу хьелашкахь хилла и: оьшуш, ца оьшуш,безаш, ца безаш, амма таханлерниг санначу дийне сатийсина цуьнца шовкъ йолчара. Цу сатийсинчеран дегнаш хьостуш указ ду вайна х1инца схьагушдерг. 25-г1а апрель – нохчийн къоман силсилехь (исторехь) дезачу денойх цхьаъ хилла д1ах1оьттина.\nIилманчаша ч1аг1дарехь, xlopa к1иранчохь х1окху дуьненахь къоман цхьа мотт леш бу. Беллачу маттаца леш ду дийнна къам а шен амалца, мехаллашца, Iep-дахаран башхаллашца. Мотт кхоччуш дийна лоруш бу. нагахь оцу маттахь лаххара а цхьа б1е эзар адам къамел дан хууш, и мотт буьйцуш делахь. Муьлххачу а къоман кханалера де таханлерчу кхиазхойх а, кегийрхойх а доьзна ду. Аша буьйцучу маттах, шуна 1амочу г1иллакхех, шун оьздангаллех д1ах1уттур ду вайн халкъ. Шуьга а хьаьжна, аша лелочун мах а хадийна, эр ду къомах олуш дерг кхечу къаьмнийн векалша. Цундела вайна ч1ог1а оьшу, кханенаш а ца йохкуш, тахханехьа оцу мехалчу г1уллакхна бух кечбар.\nСуна хетарехь, и г1уллакх уггаре а хьалха д1адоло деза доьзалехь дас-нанас аганан иллица, ненан маттаца. Аганан иллица, ненан маттаца ду нохчийн г1иллакхаш, оьздангалла, ламасташ. Ага нохчийн цхьайолчу х1усамашкара д1адаккхарца, д1адаларца д1адевлла дуккха а хаза г1иллакхаш, б1еннаш, эзарнаш иллеш, эшарш, мукъамаш. Xlopa ненан а шен илли, эшар, мукъам ма бу цо бен ца локхуш, цуьнан сино бен ца кхуллуш. Тахана наггахь а хезаш бац и мукъам, аганан, гаьнгалин а техкарца хезаш хилла болу. Кхечарех тардала г1ертачу я цхьаннех а тера ца хила г1ертачу къоман оьмар йоца хуьлу. Массо а х1ума цхьана барамехь, низамехь хилча ларло къам, цуьнан мотт, г1иллакхаш, ламасташ. Халахеташ делахь а, долуш долу хьал дог хьостуш дац, б1аьрг белош а дац.\nАга - къоман кхиаран, г1иллакхан бух, кхерчан ладаме цхьа дакъа ду. Кхетош-кхиорехь хьалхара терхи я къоман школа аьлча, нийса хир ду цунах. Оцу аганахь д1аболало беран ненан матте, цул т1аьхьа шен халкъе, махке а безам. Дуьххьара аганахь хеза берана шен ненан мукъам, илли, нохчийн иллин мукъам, шега ша хьоьстуш буьйцу мотт а. Дуьххьарлерниг, хаза аьллехь муххале а, дагахь лаьтта цунна, иэсехь, кхетамехь д1аязло гуттаренна а. Дег1ан муьлхха а цхьа меже ца хилча, сакхте лору вай и дег1. Халкъо иттаннаш шерашкахь шен дахарх чекхдаьккхина муьлхха а х1ума вай д1атасахь, халкъ а хуьлу шен цхьана декъехь, шен сица сакхте. Делахь-х1ета, шен олуш аганан илли доцу халкъ сакхте лерина а ца 1аш, заь1ап лара мегар ду. Бух ца хилча, бохь хила йиш яц.\n…Дижалахь , жиманиг,, Мерзачу набарца, Г1атталахь, жиманиг, К1оргерчу хькъалца. Мерза наб кхетийла Жимачу к1орнина…олилой- болилой\nВезачу Дала х1ара доллу жил1алам а, адам а ша Лаьтта т1ехь кхуллучу заманчохь,х1оранна а делла шен-шен сибат, бос,амалш,кхолламаш,иштта х1оранна а белла шен-шен мохк а, бийца шен-шен мотт а. Шен ницкъ боллушехь – вайх кхин къам кхолла а, вайна кхин мотт бала а, Сийлахьчо вайна дина уггаре а деза совг1ат ду-кх вай нохчий кхоллар а, бийца нохчийн мотт балар а. Хьо винчу, х1ара дерриг а Дуьне хьуна совг1атна деллачу,хьан цхьаъ бен йоцчу, кхин хила йиш йоцчу хьан НЕНАН МОТТ – х1ун хир ду цул деза, цул сийлахь, цул хьоме? (Ш.Арсанукаевн стихотворени д1айоьшу).\nНенан мотт /Ш.Арсанукаев/. Доьзалехь бийцар а дастам а хеташ, Хьуо винчу ненан мотт д1атесна ахь. «Сов къен бу дешнашца, бац атта кхеташ», - Бохуш, и сийсазбан ца хета эхь. Ладог1а цкъа соьга, «хьекъале корта», Ладог1а, яккхий д1а лергара потт: Йист йоцу х1орд санна, бу хьуна шорта Ша хууш волчунна вайн нохчийн мотт. Г1иллакхе, оьзда бу доттаг1че буьйцуш, Мостаг1че вистхуьлуш – ду ира герз. Хьомечу езаре безам ахь буьйцуш, Бека и, шех хуьлий хьан деган мерз!\nМерза бу, моз санна, ша безачунна, Ламанан шовданал ц1ена бу и. Лермонтовс, Толстойс а ладег1на цуьнга, Услара даггара хестийна и. Б1ешераш хийла д1аихна и бекаш, Хьацарлахь, къийсамехь кхиъна и бу. Кхоьллинчу халкъана хьанала бецаш, Даима ша хилла нохчийн мотт бу… Кхидолчу къаьмнашна шайниш а санна, Нохчашна шайн ненан мотт сов хьоме бу. Нагахь хьо ца ваг1ахь хьайн халкъацанна, Хаалахь, декъазниг, - хьо цхьалха ву!\nДешархошка хеттарш (урок д1ахьошволчо): - Х1ун оьшу адамана ирсе хила? /оьшу Даймохк, халкъ, мотт…/. - Х1ун аг1онаш ю буьйцучу меттан? /Мерза, оьзда, ц1ена, деган мерз, ира герз/. Маца хуьлу стаг цхьалха? /хьалкъаца ца ваг1ахь…/. Иштта д1.кх. толлу текст. Кхин д1ахьо урок.\nМотт хаар, сан кхетамехь, урам-новкъахь хьал-де хаттар хилла ца 1а. Мотт xaap - халкъана хьалха д1ах1оьттина, сахьтехь, шина сахьтехь оцу меттан мукъамехь, оьшучохь дош далош, кица далош, дустар далош, нийса предложенеш х1иттош, аз айдеш, аз лахдеш, нохчийн меттан мукъамехь къамел дан хаар ду. Xlopa меттан а ма бу шен мукъам. Оцу тайпанчу къамеле, хазачу мукъамехь долчу иллига санна, ладуг1у наха. Иштта диначу къамело шайн стаг вийнарг а вуьтуьйту, мел доккха дов а дерзадо. Бакъболу халкъан мотт - нохчийн мотт бу аша бийца а, 1амо а безарг школашкахь. Вайн меттан х1ора дош – х1орда бухахь хьалакхиъна жовх1ар ду. Х1ара дерриге а дуьне кхобучу, ловзочу, нана – х1ордан ницкъ а,саде1ар а шена чуозийна долу, башха жовх1ар. (Стихотворени д1айоьшу урок д1ахьочо).\nАдуев 1иса « Нохчийн мотт» Хьоьца ду жовх1арш, Меттан куц толо, Бу хьоьца лаца мукъ, Кховдийнарг къомо. Велларг а тергалван, Ду хьоьца марчо, Муьлххачу т1ег1ан т1ехь Хилла хьо маршо. Нохчийн мотт! Ненан мотт!- Лам чуьра татол. Хьан лар ю к1орга 1ин – Оьздангаллин г1арол. Хьо бен бац сан аг1о – Сан куьйга аьтто, Дог дуззуш сан кийрахь Нохчалла латто…\nТкъа нохчалла кхио х1ун оьшу вайн къомана? (Дешархойн жоьпаш). Муьлххачу а къомана уггар ч1ог1а оьшуш дерг – дешар, могашалла,культура,экономика ю.Царех коьртаниг дешар ду. Дешар - къоман хьекъалан, кхетаман, культурин, хьолан а хьоста ду. Т1екхуьучу х1ора т1аьхьено 1илма ца 1амийча, цунна ца хаьа шен къоман д1адахнарг, дуьненах хилларг, долуш дерг, шен къоман т1ехиндерг муха кхолла деза а. Дешар ца дешча къоман 1илманчаш, белхан говзанчаш, лоьраш, хьехархой, экономисташ ца кхуьу. Лоьраш ца хилча, къоман могашалла ца ларло. 1илманчаш ца хилча къоман мотт, истори, культура ларлур а яц, культура а, экономика а кхиалур а яц. Дешар ца 1амийча, къам кхетамна б1аьрзе дуьсу. Кхетамна т1аьхьадисинчу, дег1 могаш доцчу къоме шен Даймохк, халкъан ламасташ, мотт, оьздангалла, къоман сий ца ларло.\nАдама мел яккхий лакхенаш, кхиамаш бахахь а цуьнан дахаре болу некъ шен кхерчара, т1аккха школера д1аболалуш бу, шен дерриге а дахарехь пайдаоьцу цо ц1ахь дас-нанас, хьехархоша школехь 1амийнчух. Ткъа уггар ч1ог1а хаарш лакхадахарехь а, дахаран хьелаш тодарехь а аьтто бийриг мотт бу. Дийцарехь, 6 оьмарехь вайн эра т1екхачале ширачу Грецехь вехаш хилла хьекъалча Эзоп, басняш кхоллархо. Х1етахь дуьйна грекаша а, римлянаша а шайн баснех «Эзопан баснеш» олуш хилла. Эзопан дахарх лаьцна шортта хьадисаш дисна. Царах цхьаъ дийца лаьа суна шуна.\nЭзоп лай хилла цхьана вехачу грекан х1усамехь. Цкъа х1усамдас аьлла цуьнга: « Вало базара а г1ой, дуьненахь уггар г1оле йолу х1ума ян». Эзопа базара а вахана, цигара мотт беана: « Юй лаьтта т1ехь маттал хаза а,тоьлаш а х1ума? Матта т1ехь лаьтташ дац шадолу 1илма а, философи а? Мотт ца хилча х1умма а дан йиш яц: яла а, схьаэца а, эца а. Пачхьалкхан низам, бакъо,сацамаш – и шадерг мотт бахьанехь кхолладелла ду. Мотт – иза вайн доллучу дахаран бух бу. Цхьа х1ума дац маттал г1оле»\nТ1аккха х1усамдас аьлла: «Ткъа х1инца дуьненахь уггар вон х1ума ян». Эзоп базара вахана, цигара цо юха а мотт беана: « Х1ун ю дуьненахь маттал вон? Матто дохьу барт эг1ар, къайлаха бартбар, 1ехораш, летарш, дар-дацарш, хьаг1, т1ом. Хила йиш юй маттал вон х1ума?»\n«Мотт ойланан дег1 ду» - бохуш цхьа дешнаш ду-кх вайн, ткъа и ойла нийса ян, кхеташ хила веза, вуьшта аьлча, х1уманах кхетам хила беза. Оцу т1ехь мехала дакъа лоцу ненан матто, цундела оьшу иза гуттар ч1ог1а, и бу цунах хуьлуш болу пайда. Шен ненан маттахь ечу ойлано ларво стаг вочух.\nХьехархо: - Х1ун оьшу шуна (дешархошна) таханлерчу дийнахь шайн ненан мотт кхоччуш 1амо? Дешархошка дуьйцуьйту…\nУрок д1ахьошволчун жам1: «Вешан дай санна нохчий хилла диса дезаш ду вай а. Вайн наноша уьншерийн оьмарера таханлерачу дийне кхаччалц кхиош хилла къонахий кхиоран рагI вайна тIекхаьчна. И къонахий кхио беза аганан илли нохчийн маттахь олуш, дуьххьарлера туьйра нанас шен аьхначу маттахь дуьйцуш. Аганара гIаьттича цу кIантана бакъболчу къонахийн собар, доьналла, хьуьнарш довзуьйтуш, царах дозалладан, масал эца, цаьрга нисвалар Iамош. Дас халонаш лан, осалниг емалдан, гIийлачун гIо лаца кечван веза шен воI. Иштта вайн нанойн масалш тIехь кхио беза мехкарий. Ненан ховхачу маттаца и дан таро а ю». (Кадыров Рамзан Ахматович, Нохчийн Республикин Президент)\nДешархочо урок д1аяьхьначунна совг1атна йоьшу Ш. Арсанукаевн «Весет» стихотворенин кийсик.\nДала нохчийн мотт беза а, бовза а, маьрша бийца а дахадойла шу! Ийманехь, исламехь кхуьуьйла шу!\nНомер материала: ДВ-209918\nПсихолого-педагогическая характеристика "На неуспевающего ученика"\nТест по чеченскому языку 5 класс\nСпециальности Казахского гуманитарно-технического колледжа\nПрезентация ко Дню чеченского языка и литературы "Ненан мотт"\nЖизнь Казахского гуманитарно-технического колледжа\nУрок по этике "Что такое мораль? Сущность морали"


Еропан Кхеле – Оьрсийчоьно: бакъ дац, ца лела тхан доьзалшкахь къизалла\nХIусамехь доьзалхоша вовшашна тIехь ницкъбар сов дестийна дуьйцу, яц иза «тергаме эццал проблема», аьлла, жоп дахьийтина Оьрсийчоьнан юстицин министралло Страсбургерчу Еропан адамийн бакъонийн кхеле шега цо динчу дIахьедарна дуьхьал. Оцу хьокъехь хаамбо «Коммерсантъ» газето.\nЯхначу аьхка Европан кхело листира шега Оьрсийчуьрчу еа куьйгаш доцчу зудчо дина аьрзнаш. Страсбург цецъяккхинарг дара оцу зударийн куьйгаш шайн доьзалхоша даьхна хилар. Царалахь яра, масала, майрачо куьйгаш дIахедийна йолу Серпуховера Грачева Маргарита.\nЕвропан кхело, ша девнаш толлучу юкъанна, хеттарш дахьийтинера Москва, доьзалера къизалла терго ян а йой пачхьалкхан низамаша, хIун гарантеш ю оцу зуламах стагна ларвала, мел дукха зударшна деш хаало и тайпа зуламаш, аьлла.\nОцу хеттаршна ша Европан кхеле хьийсийначу жоьпашкахь Оьрсийчоьнан Iедало аьлла, гIелояр доьхкуш пачхьалкх ю шайниг, «сте-боьрша а ца лоьруш, доьзалехь дина я ца дина а доцуш, до таIзар».\nЦул сов, Оьрсийчоьнан Iедална хетарехь, божарша алссам лов доьзалехь къизалла, амма иза гIарадаланза дуьсу – божарийн амалехь дац шайн доьзал бахьана долуш нахе орцадехар.\nЦундела оьшуш дац ша-даьккхина арахеца доьзалерчу гIелонашна дуьхьалоен низам, аьлла Оьрсийчоьнан цIарах хIоттийначу документан авторша. Ткъа Европан кхеле арздина куьйгаш доцу зударий «гIерта хьал тодеш Iедало бечу белхан болар дохон», боху Iедалхоша.\nЦхьа Оьрсийчоь бен яц Европан Кхеташонан декъашхошлахь доьзалерчу Iазапна дуьхьалоярх долу низам арахецанза йисина. Пачхьалкхан Думе 40-зза чуелла оцу низаман проект, амма ца яьлла дийцаршка а. Лурчаха Оьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексера дIадаьккхина доьзалхочунна еттарна ден таIзар, хIинца иштаниг дисина административан кодексан тергонехь. Бакъоларъярхоша бахарехь, таIзар юкъарадаккхарца беста буьйлабелла доьзалехь дечу зуламийн барамаш.\nCounting Dead Women Russia юкъарлонан тергамчаша далочу терахьашца, Оьрсийчохь цIийндайша я тIехьийзачу божарша тIаьххьарчу 8 бетта чохь дина зуламаш бахьанехь елла 650 зуда.


"Меркелна канцлер хlотта гlо динарг Москох ю," тов\nОьрсийчоь-- Оьрсийн-Немцойн форумехь йистхуьлуш ю Германин канцлер Меркел Ангела, Москох, Крем, 16Лах2012\nМеркель Ангелин хьалхара дахар“ цIе йолуш киншка араяьлла Германехь. Цуьнан авторша дийцарехь, немцойн канцлер Германи вовшахкхетале коммунистийн хьежамаш болуш хилла, ткъа цуьнан канцлер хIотта кадалар Москохарчу къайлахчу сервисийн гIоьнца нисделла ду.\nТептарана автор шиъ ву, „Билд“ газетин журналист Лахман Гюнтерий, „Ди Вельт“ газетин белхахо Георг Ральфий. Ткъа и киншка араяла а кхиале а цунна гонахьа яьржина хилла йолу къайлене IалагIож тера яра, оцу таблоид ларалучу „Билд“ газетехь цхьа хIу ду а ца хуу, пайдабоцу хIума схьа а оьций, цунна цхьа йоккха, гIовгIане цIе а туьллий, „Татин гота“ цунах ечу амалх тера.\nХIунда аьлча шинари динахь араяьлла йолу Меркель Ангелин биографи ешархошка дIакхачале хьалха цуьнан авторша а, цара болх бечу хаамийн гIирсаша а вуно чIогIа къахьийгира, юкъараллехь шайн балхаца бала кхачийта а, цу чохь шаьш инзаре яккхий Меркелан къайленаш гучуяьхна аьлла хетийта а, ткъа коьртаниг – и дерриге а бахьана долуш нахе шайн киншка дIаэцийта а.\nАмма хIинцале а критикаша „хIуммаъ доцучух эккхийтина йоккха гIовгIа“ аьлла цIе тиллинчу тептаран авторша сенсаци хила догIучу хIумнашна нундохуш яздахь а, амма кхин цхьа а хIара ду аьлла тоьшалла ца даладо шаьш дуьйцучунна. Цунна метта цара массарна а ишттаъ-вуьштаъ хууш дерг юх-юха а луьсту.\nМасала, ша жима йолуш, Малхбалерчу Германехь ишколехь доьшуш йолчу хенахь Меркель цигарчу „Немцойн маьршачу кегирхойн цхьанакхетараллин“, аьлча а Советан пачхьалкхехь хиллачу комсомолан тайпа юкъараллин декъашхо хилла бохуш, яздо. И бохург авторша лору, Меркель коммунистийн хьежамаш боькъуш хилла бохучун тоьшалла.\nБакъду, шен дахаран и дакъа немцойн канцлеро ша цкъа а лачкъийна а дацара- жимчохь дуьйна Iилман болх бан сатессина хилла йолчу цуьнан цхьа а догйовхо хуьлийла дацара, цкъа а шен дахарехь Iилман диссертаци язъян, нагахь санна иза хIетахьлерачу немцойн „комсомоле“ ца яьлча. ТIехула тIе диссиденталлин хIу шеца хиллачу хIетахьлерачу мозгIаран йоI иза хилар тидаме эцча-м муххале а.\nГермани вовшахкхеттачул тIаьха Меркель Ангелин политикан некъ а кIирбеллачу тидамца теллина тептаран авторша. Цара юхьарлаьцнера Берлинан пен боьжначул тIаьхьа Меркелс шен накъосташца кхоьллина хилла болу „Демократин тулгIе“ цIе йолу политикан болам.\nИ болам кхоьллинарш Эрих Хоннекеран режиман оппозицехь хилла болу мозгIарш а, церан гергара нах а бара. Жимма хан яьллачу тIаьхьа гучуделира боламан куьйгалхо Шнур Вольфганг немцойн Штази къайлахчу сервисан моттбетташ хиллийла. Ткъа Штази, хууш ма-хиллара, Москохарчу Пачхалкхан кхерамазаллин комитетан жимахволу ваша санна хьукмат хилла.\nЦунах бахьана а дина, Меркель цу стагца цхьана болх беш хилла хиларна, иза а, олуш ма-хиллара, цIена яц, ткъа цуьнан карьерина гIодинарг Москохан деха куьг хила дезаш ду, бохург ду киншкан авторша ешархочунна хьалхатуьттуш дург. Бакъду, и тайпанчу шеконашна хIинцалца схьа Меркелан биографиш толлуш хиллачу тергамхошна цхьа а мискъахараталла бахьана карийна дац.\nКхин цхьаъ, меллаъ беламе ларабогIучех, бехк бу шайн киншка бестселлер хиларе сатуьйсуш волчу шина журналиста Меркельна хьалха тоьттуш. Цара карладоккху, ишколехь доьшучу хенахь оьрсийн маттах йолчу Олимпиадехь дакъалацархьама Меркель Советан пачхьалкхе яхана хилар.\nХIетахь, Гуьржехула ша шен накъосташца некъаш деш, иза яхнера Сталин винчу гIала Гори. Иза къайлаха сталинист хиларан тоьшалла лору авторша и хилам.


Нах идочу хьелашкахь лаьтта дахар. Нохчийчохь нах идорах дуьйцу оппозицин блогеро Абдурахманов Тумсос\nДечкен-бутт 05, 2021\nБлогер Абдурахманов Тумсо\nДахначу шарахь Нохчийчохь дуккха а нах идийра. Кху аьхка вайра Умаров Мовсар, ткъа гурахь дийца даьккхира IADAT телеграм-каналан хилла модератор Тепсуркаев Мовсар варах. IАДАТАН информацица, шина баттахь, Лахьан-баттера схьа дуьйна, ницкъаллийн структурашкарчу наха Нохчийчохь лачкъийна вигира 132 стаг.\nНохчийн Iедална резабоцурш ур-аттала Европехь а кхерамзаллехь бацара: Чиллан-баттахь вийра Францехь ютьюуб-блогер Алиев Iимран (Мансур Старый), Товбеца-баттахь тапча йиттина вийра, Венера Анзор аьлча дика вевзаш волу блогер Умаров Мамихан. Чиллан-баттахь вен Iалашонца тIелатар динера блогерна Абдурахманов Тумсона. Швецехь иза вехачу хIусамчу вала аьтто баьллера киллеран, амма блогеран ка елира кIелхьарвала. Хьалха а санна, тахана а дуьйцу цо Нохчийчохь нах хьийзабарх, ткъа шен каналехь видеошка хьуьйсу нехан гIуллакх, полисхойн каракхаьчначул тIаьхьа, кхин а тIе чолхе долу боху цо.\nКавказ.Реалиина еллачу интервьюхь Абдурахмановс дийцина Нохчийчохь а, цул арахьа а лелочу репрессех а, иштта, шена динчу тIелатаран хьокъехь кхелахойн вердикте ша ладоьгIуш хиларх а.\n- Стохка Чиллан-баттахь хIуна динчу тIелатарх гIуллакх листина бевлла. ТаIзар муха хиларе сатуьйсу ахь?\n- Дечкен-беттан 8-чохь кхелахоша бовзуьйтур болуш бу шайн сацам. Прокуроро мел лахара а итт шо хан ехна тIелеттачунна, ткъа цуьнан декъахочунна бархI шо. Оцу тIехь суьдхой совцур бу аьлла, ладоьгIуш Iа со. Бакъдерг аьлча, сан кхетамехь, кIеда таIзар ду иза, хIунда аьлча, шведахойн системехь УДО-хула оцу хенан кхолагIа дакъа тIера доккхуш ду, нагахь санна, и стаг дуьххьара кхеле хIоттийна велахь.\n- Нагахь санна, вердикт дайн хилахь, юха а латкъамбийр буй ахь?\n– Нагахь санна, прокуратурано йоьху хан царна тохахь, тамаш бу-кх оха латкъам бахь. Иштта лаам бан-м бац.\n– Кху шарахь Европехь нохчийн политикан ши мухIажир вийна, ютьюб-каналехь блог йиллина хилла. Масех мигрантна кхерамаш а тийсира, шайна тIехьа бевлла нах а хаабеллера царна. Даим а хьайн дахарна кхерам лаьтта аьлла хетий хьуна?\n- Нохчийчохь Оьрсийчоьнан режим мел лаьтта, суна цкъа а хетар вац суо кхерамзаллехь. Суна цкъа а тIаьхьара бер бац и кхерам. Цхьа тамашен фон ю-кх хIара, хьуна лаахь а, ца лаахь а, амма кхетамехь а волуш, хьо дIавулу. Хьо машенца, я кемана тIехь цхьанхьа воьдучу хенахь, даим а корах арара цхьа гIовгIа лаьтта хьан лергаш чохь: мох, машенан моторан, чкъургийн тIак. И ца хила йиш яц, и йоцуш хьан дIасагIойла а дац, хьо цунах дIавулу, тIаккха а хь и гIовгIа тергал а ца йо. Изза хьажам бу сан кхерамзалле а. Амма, дац иза, ас и гIовгIа тергал ца йо бохург, цхьацца бахьанаш ас леладо суо Iалашвеш, амма со кхета – и доцуш сан дахар хуьлуийла яц. Еххачу хеначохь соьцу хиндерг ду иза. Нохчийчуьра раж хийцалур ю аьлла. цкъачунна вайна гуш цхьа а таро яц.\n– Цкъа мацца а хьо даймахка гIура ву аьлла, дегайовхо юй хьан?\n– Ю дера, со цунах теша, дегайовхо а ю сан. Амма сайха дерг боху ас. Нохчий санна, тхаьш даймахка дуьсур хиларх теша со. Тхан дахарехь хIара дуьххьара хIума дац: 1944-чу шарахь депортаци лайра оха, 13 шо даьлча юхадирзира. ХIокху зилах чекх а девр ду тхо: буьйса мел еха хиларх, са ма хуьлу.\n– Кху шарахь Нохчийчохь а, цул арахьа а дуккха а нах идийра, Iедална критика ечарех болу. Тепсуркаев Салманах а, Умаров Мовсарах а, кхинболчех а хилларг хуур ду аьлла, цхьана а кепара дегайовхо юй хьоьца?\n– Мацца хиина а, оцу нехан кхолламех вайна хуур ду. Амма тамаш бу- кхаъ самукъане хилахь. Уггар а доьхнарг хIун ду аьлча, Нохчийчохь Оьрсийчоьнан режим мел лаьтта, нах идочуьра совцур бац. Халахеташ делахь а, нах лечкъор дахарехь, кхиндерг а санна, могIарера хIума хилла дIахIоьттина, цунах а цхьана тхо доьлла.\n– Нохчийчохь вайначу Умаров Мовсаран гергарчара дIахьедира, ютьюбехь хьан роликашка хьежна аьлла, иза лаьцнера бохуш. Вуьшта аьлча, Нохчийчохь пачхьалхкан хьукматашкарчу бахархошна тIедиллина ду бохуш информаци ю, хьан канал схьа а йоьллуш, видеошна бухахь негативе комментареш язъяр. Цаьрга хьовса ца хьовсу уьш, комментари юьтучу хенахь?\n–Умаровх дерг аьлча, сан роликашка хьежна аьлла, лачкъийна вигина иза бохуш, дуьйцура, цо суна цхьа информаци яийтина а баьхнера. И бакъ дац. Сан роликашка хьежнарг лачкъо а тарло, низамехь доцуш цунна таIзар дан а мега, иза вен а тарло. Тамашен ду, оцу юккъехула ютьюбехь агIонаш схьа а йоьллуьйтуш, дизлайкаш а хIиттош, соьга негативе комментареш язъяйтар. Соьга ладугIуш хилла боцучу нахана а йовзуьйту цара ишта сан канал. Сан контенте хьовса цара шаьш декхаре бо уьш. Сан роликашка хьийсаро церан гIуллакх кхин тIе а чолхе доккху.\n– Кху бIаьста Нохчийчохь, кхечу регионашка ладоьгIча, къаьсттина шога карантинан барамаш юкъабехира. Оцу дозанаш деттаро адамийн бакъонашна мел тIеIаткъам бира аьлла хета хьуна?\n– Цхьа иштта бIегIийла ситуаци ю хIара, шен ма хуьллу нах охьатаIо, уьш сийсазбан, царна тIехь Iазап латтон Кадыровн аьтто беш. Дахначу шарахь мел хилларг дагалоцур вай: карантин ража йохийнера аьлла, цхьана жимчу стагна мийра беттар, цул тIаьхьа цуьнга а, цуьнан гергарчаьрга а гечдар дехийтар.\nКеста хIара дерриг а шен карара дер дуйла а хууш, цундела шен ма-хуьллу ондда къам хьийзон иза гIерташ санна хета.\nПарламентан спикерна Даудов Мохьмадна мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана чIир кхайкхор тIедожийна, Соьлж-ГIалахь полисхошна тIелатар динчу ТимурзиевгIеран вежарийн Хьасанан а, Хьусейнан а гергарчу нахана. Байначу баттахь Соьлж-ГIалин юккъехь динчу тIелатарехь вийра 22 шо долу полисхо Джабраилов Мохьмад, чевнаш йира цуьнан белхан накъостна. ГIалгIайчуьра схьаваьлла ТимурзиевгIеран ши ваша Хьасан, Хьусейн хиллера и шиъ аьлла, дIахьедира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. ТIелатар динчех цхьаъ вийра полисхоша, лазийна шолгIаниг дарбанан цIийне вигира. Цул совнах, интернетехь яржийра полисхошна тIелатар деш гойту видео а.\nМатериалан оригинал кхузахь ю.


Адамашна диканиг деш яхар ирс хета… - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nАдамашна диканиг деш яхар ирс хета…\n11.08.2016 14:17 Четверг\nВыпуск 52-55 от 11.08.2016 г.\nАвтор: Л. Ибрагимова\n«Дуьненан уггаре а исбаьхьачу, бецан тхи санна ц1ена шовданаш а, берийн б1аьрхи санна ц1ена х1аваъ а долчу, буьйсанна а хьозарчийн мукъамаш ца совцучу Гуьмсан к1оштарчу Джалкхехь ехаш ю со. X1apa дуьненан ялсамани цхьана а меттигца хуьйцур яцара ас», — бохура Джамалаева (Мадаева) Амината.\nГуьмсехь биъ некъ къаьстачохь, йоккхачу г1овг1анна юкъахь 1ийна йолу иза цецъюьйлура дахаран некъаша Джалкха юьрта ялийна, яха хиъча, цигара 1аламан исбаьхьалла гича.\nА.Джамалаевас къинхьегаман некъ д1аболийна Гуьмсерчу №5 йолчу юккъерчу школехь нохчийн меттан а, литературин а хьехархочун болх беш. Шена денанас 1амийна вайнехан г1иллакхаш а, 1адаташ а марздеш кхиийна цо шен дешархой, иштта — Даймехкан дуьхьа къахьега а, баккхийчаьрца ларам хила а, кегийчеран 1уналла дан а. Х1инца а церан кхиамех йоккхаеш а, царех доглозуш а еха иза. Цо дийцарехь, царах дукхахберш дешарехь а, балхахь а хьанал шайн декхарш кхочушдеш бу.\nЦхьана ханна хьехархочун болх бинчул т1аьхьа Гуьмсан муниципальни к1оштан дешаран урхаллехь коьртачу говзанчин болх т1елецира А.Джамалаевас. Ткъе шолг1а шо доладелла цо цигахь къахьоьгу. Оцу хеначохь т1екхуьучу т1аьхьенна пайдехьа г1уллакхаш дуккха а дина цо. Масала, къоначеран сагатдечу «Деша мича ваха веза?» бохучу хаттарна жоп луш ю, хьехархошна, дешархошна, дай-наношна лерина 2005-чу шарахь оьрсийн маттахь цо арахецна «Твоя профессиональ¬ная карьера» методикин пособи. Цу декъехь (хоржучу говзаллех лаьцна) психологически тренингаш а йо, хьехарш а до. Дуккха а дешар¬хошна царах пайда а болу.\nАдамийн дахар Пайхамаран (1.с.в.с.) т1едахкарш кхочуш а деш, динца бен хила йиш яц, аьлла хета А.Джамалаевана. Нахана пайде а йолуш, дуьненахь хан яккхар ирс хета цунна.\n«Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла боху, — дуьйцура Амината, — «Дийнахь кхаа адамо хьуна даггара «Дела реза хуьлда» аьлча, маликаша, вовшашка кхаьънаш а дохуш, шайн т1емаш т1ехь, хьажал Хьан лено, Хьо реза а веш, даьккхина де, бохуш, Аллах1ана т1е д1ахьо боху и де. Дала дезачу вайна иштта денош алсам мел хили а дика ду. Х1окху т1аьхьарчу хенахь x1opa суьйрана ц1а яхча, дийнахь айса диначу г1уллакхийн мах хадабо ас. Маса адамна г1о-накъосталла дина, дог айъина «Дела реза хуьлда хьуна» алийтина хьожуш. Нагахь санна уьш иттаннал сов белахь, де эрна ца даьлла хета суна. Амма суо цу т1е ца кхаьчнехь, цуьнга эццехь иза ала дезаш хиллера, х1окхунна a г1o дан дезаш хиллера, делкъе ян ца йоьдуш я белхан хан д1аяьлча, жимма т1аьхьа а сецна, иза чекхдаьккхинехь, иттанга кхочур ма яра олий, суо-сайна реза ца хуьлу. Т1ейог1учу хенахь и барам совбаккха а хьожу. Иштта, йоьд-йоьдуш, цхьана «б1аьвне» йоьду».\nАдамашкахь А.Джамалаевана уггаре а товш дерг ду: вовшийн дезар, говза, комаьрша, бертахь хилар, къинт1еравала хаар. «Диканиг дан сихло!» — бохучу кхайкхамца еха иза.\n«Сан пхи-ялх шо долчу хенахь Владимир¬ски академи чекхъяьккхина ненавешин к1ант нана ган а, Соьлжа-г1алахь ша балха х1уттуш хилар хаийта а веанера, — кхид1а а дуьйцура Амината. — Х1етахь цо цунна дина хьехар х1инца а диц ца делла суна. «Деца лойла хьан, Хьусайн, цхьа х1ума эр дара ас хьоьга, дика ладог1алахь, — элира тхан нанас. — Болх массо хенахь а ца хуьлу хьуна, иза ца балуш а, д1авалар а, д1аваккхар а нисло. Адамашца дика хьо хиллехь, новкъахь вог1уш-воьдуш, геннара мохь беттар бу хьоьга: «Хьусайн, хьо вог1уш ву» бохуш. Нагахь санна хьо нахаца вуон хил¬лехь, наха букъбеттар бу. Нехан г1уллакх а деш, хьуо царна везийта хьажалахь. Ахь дина дика г1уллакх цкъа а довр дац хьуна, д1адиллича санна карор ду хьуна»...\nА.Джамалаева к1оштарчу дешархошна юкъахь д1ахьочу къовсамашкахь, фестивалашкахь жюрин декъашхо хуьлу. Х1инца масех проект ю цо кхочушъеш. Масала, «Ас ЕГЭ д1алур ю», «Сан хир йолу говзалла», «Массарел хьекъале», «Виъ хуург», «Къона дукхахуург», «Пох1ме бераш». Оцу юкъахь бу школийн, к1оштан, республикин къовсамийн дакъалацархой. Гуьмсан к1оштарчу школашкахь дешархой кхетош-кхиош бечу балхана т1ехь терго латтош а, кхит1е а долчу дешаран учрежденеша беш болу болх, вовшийн дага а бовлуш, байтарна а, дешаран, культурин учрежденийн юкъара (единая) з1ен система кхолларан а керла кепаш юкъаялош а ю Джамалаева Аминат.\nДика говзанча хилла ца 1аш, А. Джамалаева дика х1усамнана а ю. Цуьнан юьйш-ерзош йоккха керт ю, стоьмийн беш а, даьхни а ду. Цундела Джамалаевг1еран стоьла т1ехь йолу дукхахйолу юург «экологически» ц1ена ю.\n«Зудчун ирс иза боккхачу доьзалехь го суна, — бохура А.Джамалаевас, — цундела суо ирсе хета суна. Аллах1а (7 бер, 12 берийн бер) ийманехь доьзал белла суна. Школа чекхъяьккхинчу массара а лаккхара дешар дешна. Царна юкъахь ву 1илманийн кандидат. Школехь доьшуш долу жимахдолу ши бер лоьрийн говзалла караерзо лууш ду. Т1аккха доьзалехь юристаш, хьехархой, г1ишлошъярхой, экономисташ, лоьраш хир бу, Дала мукъалахь».


"Низамера къу" Домбаев набахтера араваларе сатуьйсуш бу цуьнан накъостий\nГезгмашин-бутт 02, 2018\nКриминалан гонашкара "низамашкара къуй" шайн лидер Домбаев Ахьмад (Шелара Ахьмад) набахтера араваларае сатуьйсуш бу. Дукха хан ца йисина иза маьршаваккха. Лаьцначуьра мукъабевлла нохчийн "низамашкара къуй" Нохчийчохь охьахевшина. ТIаьххьара царех дIакхийтира колонера араваьлла Алиев Гилани (Къоьжа Гилани ).\nЦкъачунна шаьш болчахь тийна Iаш бу уьш, амма дийцарехь, кеста хьал хийцадала там бу, Домбаев араваларца. Домбаев спортаца гергарло долуш, динехь стаг ву. Маларшца воьзна хилла вац иза цкъа а. Кхиазхо волуш дуьйна цхьацца колонешкахь хан яьккхина цо. Талораш, къоланаш дарна набахтехь хан яьккхина а ву иза.\n2009-чу шеран бIаьста гоьяьллачу Китайн компанино Москох йохка дагахь мачаш йохьуш йогIу 4 йоккха машен сацийнера некъан полисхоша. Оцу заманчохь Нохчийчуьра лоьмарш йолчу машенаша гобинера, шайлахь ФСБ-н белхахо Журавлев Евгений а волуш.\nКонтрабанда ю аьлла, еа машенара мачаш дIаяьхнера цара. ТIаьхьо, болчу хаамашца, ерриг а мачаш дIайоьхкина хиллера зуламхоша.\nОцу заманчохь къайлахчу сервисашкара балхара дIаваьккхина хилла Журавев хьалха каравеара. Цунна тIаьххье лецира Домбаев а. Иза хиллера тоба вовшахтоьхнарг.\nИтт шо набахтехь даккха туьйхира цунна, оцу юкъанна "низамехь къуй" аьлла "коронаци" а йира цунна.


ГIизлара: боккха бу хилла бохам, эладитанаш ца кхоьллича а...\n"АллахIу Акбар" махьарца, топ а етташ вогIура иза"\nКIиран сарахь, 4 сахьт долуш, ГIизларарчу килсе а вахана, чуьра арабуьйлучу зударшна тIе шалго топ йиттинарг ву ЦIунтан кIоштарчу Кидеро юьртара 22 шо долу Халилов Халил.\nКилсан дезачу денна баьхкина къаной бу байинарш – йиъ зуда циггахь елла, пхоьалгIаниг – дарбан хIусамехь: Терлиян Надежда, Мелькомова Ирина, Щербакова Людмила, Моргунова Вера, Леудкина Людмила (тIаьххьарниг лор-кардиолог яра).\nУьйтIа а кхаьчна, герз детта хIоьттинарг шайна гушшехь, килсан неIарш дIакъевлина мозгIарша. Алссам нах байа веанарг чу ца вахалуш, килсана гонах хьийзина. Зударий охьа а бехкина, ша юьстахо йитинчу машенна герга ваха Халилов гIертачу муьрехь гоне лаьцна ницкъхоша. Ша веле, царех шинна чов ян а ларавелла иза.\nБилггал хаа торуш а, тоьшаллаша тIечIагIдийриг а иза ду. Ткъа кхидIа дуьйцург, яздийриг кеп-кепара а, бух шеконе болуш а ду.\nРБК портало килсан мозгIарца Павелца ша дина къамел даржийна. "Маж йолу жима стаг, "АллахIу Акбар" махьарца, топ а етташ вогIура, масийтта стаг вийра, лазийра. Тхаьшна хезча, оха сихха неI дIакъевлира. Цуьнгахь топ а, урс а дара. Иза вийна", - дуьйцу цо.\nОьрсийчуьрчу хаамийн гIирсийн декъо, "жихIадна" араваьлла Халилов цхьалха ца хилла, цуьнца цуьнан зуда а яра, яздора. Амма Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло иза бакъ ца дина, цо бахарехь, зуда ялонза ву жимстаг.\nReuters агенталло даржийра, даIишхошца зIенехь йолчу Amaq агенталло "Исламан пачхьалкх" шех олучу тIемалойн юкъараллин цIарх байина Халиловс керстанаш, иза оцу тобан декъашхо вара боху, аьлла.\nЗорбанехь бахар-яздар доцург, тоьшалла доцу хаам бу и тIаьххьарниг а. Дагестанерчу ницкъийн тидаме вожанза, низамца гамвелла хааваланза вахархо хилла Халилов, полицера йолчу информацица.\n"Харц-динна тIехьа лечкъачу вахьабхойн хIумма а ца дозу Исламца"\nГIизларан мэро Шувалов Александра ИТАР-ТАСС-е бинчу хаамца, кхелхинарш дIабухкур бу шинарийн дийнахь. "ГIалахь тийна ду, бац Iадийна бахархой, тхо тезетна кечлуш ду", - аьлла цо журналисташка.\nОьрсийчоьнан Патриархо Кирилла, "Кавказехь бIешерашкахь машаре беха" керстанаш а, бусалбанаш а вовшашца эгIорхьама йина провокаци ю ГIизларарчу килсна тIелатар, аьлла.\nДагестанан муфтиято, Исламца цхьа а юкъарло дац тIелеттачун, аьлла. "Харц-динна тIехьа лечкъачу вахьабхойн хIумма а ца дозу Исламца", боху цо Инстаграмехула.\nДагестанан полицерчу хьостанаша бечу хаамца, Халилов Халилан гергарнаш а, цуьнца юкъарло лелийнарш а лебеш ду Iедал. "Цуьнан цIийнах хьаьвсина, динан литература а, дискаш а карийна", боху полицино.\nКадыров Рамзана а аьлла шена хетарг "Вконтакте" машанарчу шен агIонтIехь. "Зуламхо вац я бусалба а, я керста а! Иза цхьана а динера вац. Делах тешачо цкъа а хьор дац хIуманна а бехке боцчу нахана тIе куьг, …кара герз а эцна, нах байа иза араваьккхинарш муьлш бу, стенна дина иза хаар ду коьрта", яздина Нохчийчоьнан куьйгалхочо.


Обновлено 27.04.2018 04:57 Автор: Administrator 27.04.2018 04:54\n«Сино Дайн орамашка бо хьогаме некъ», – юха а юьхьарлоцу ахь. Эзарнаш шераш хьалха Кавказан лаьмнийн тептаран Тарханийн агӀонаш тӀехь турпалхойн цӀийца яздина бакъ хилларш шена чохь кхобу жайна дешна яьлча, хӀоразза а, карлабаккха безаш хуьлу и некъ... Оцу некъах тилаяла ца лаахь кест-кеста мийла деза и тайпа хьоста, ломара сирла хиш а санна цӀандайта хьан са а, цуьнца хьайн некъ а...\nНекъан накъост хьан тешаме доттагӀ хир ю, шен ненан-ненан-ненан... Ненана, Маьлха-Аьзнин, хьакъйолу йоӀ, турпала Нахчон хьанала тӀаьхьенах кхиъначу кӀентан Абузаран Машар! Хьо цуьнан лорах дӀагӀахь, Машаран новкъахь хьо лаьттан кийра йирзича, ламанаш, стигланаш делхош хьайна тӀаьххье, оьзда чакхъер ю хьо, сан жима йоӀ!\nШен сил дукхадеза Латта лардан болчу лаамо кхиболу массо а лаам эшабо. Хьан дахаран еккъа цхьа Ӏалашо къега бӀаьрахьалха, жимма а са сема хилахь ирсан ирс хуьлий, шена тӀейоьху цо хьо – Даймахке болчу безамна хьанал хиларе.\nОццул дезачу мехкан къайленан хазнех уггаре а деза-сийлахь Адам хилла-кх – хьанала Адам. Вайн турпала лаьмнаш а шех кхийрина Ислам динан деза аманат дӀакхехьар шена тӀелаьцна долу Адам. Ӏесачух, ямартчух мохк-халкъ лардеш, буйнахь, алу санна къовлуш, эхарте дӀакхехьа АллахӀа шена тӀедилларна и, Далла хастам беш. Ийманехь шаьш санна долчу адамашца барт-марзо эца кхиъна долу Адам!\n«Нашха – нахийн дуьненан дог» хилар санна бакъ а долуш, хьо, сан йоӀ – Лаьмнийн хӀайкал хилар бакъ ду-кх!\nАллахӀах хьо кхийринчул тӀаьхьа, хьайн деган орам хадарна хьо цкъа а кхоьрур яц хьуна!\nДуьне доьхчий а, хьо ма йохалахь!\nИйманан таж бен, хьан сий айба, дуьненахь хӀумма а доций хаалахь!


Вовшахлетта Махачкаларчу ППС-н полкан ши белхахо Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло балхара дIаваьккхина аьлла, хаамбина Кавказ.Реалиига министраллан пресс-гIуллакххоша. Полицин ши белхахо леташ видеоролик гучуелира инстаграм-пабликашкахь кху деношкахь.\nЦу тIехь гуш ду, юьхьанца дешан конфликт юйлу цу шинна юкъа, цул тIаьхьа цхьахволчо корта туху, тIаккха лата волало и шиъ. Дов даьллачарна тIехьаьддачу кхечу полисхоша вовшах воккху и шиъ.\n"Талламбийр болуш бу, цул тIаьхьа хиллачун мах хадор бу, иштта церан белхан куьйгалхойн а", - дийцина министраллин пресс-секретаро Гариева Гаянас. Цо бахарехь, конфликт иккхина хилла Лахьан-беттан 18-чохь.\nХьалхо яздора хаамашкахь, лаьцначу мехкан Кизляран кIоштан чоьхьарчу гIуллакхийн декъан куьйгалхочуьнгахьа Исаев Газигахьа хIоттийначу митингехь дакъалацарна Дагестанехь пхи полисхо балхара дIаваьккхина бохуш.


Савченкона тIебитина Украинера лоьраш\nЗазадоккху-бутт 14, 2015\nМоскох талламан изоляторехь латточу Савченко Надеждина тIебитина Украинера лоьраш. Цунах лаьцна шен Твиттерехь йолчу агIонехь хаам бина цуьнан адвокато Фейгин Марка. И хаам тIечIагIбина Украинин арахьарчу гIуллакхийн министро Климкин Павела.\nПIераскана дийнахь Украинин Iедалан векалша хаам бинера, Украинера лоьраш тIецабуьту Савченкона аьлла. И бахьана долуш Оьрсийчоьнан инарлан прокуратуре латкъам бан дагахь бара Украинера эскархочуьнан адвокаташ.\nКхаарин дийнахь 80 дийнахь мацалла хьегна йолчу Савченко Надеждас дIахьедар динера и акци юхадIайолор ю ша аьлла, нагахь шена тIе Украинера лоьраш цабитахь. Украинера эскархо бехке еш ю Донбассехь оьрсийн журналисташ бойуш дакъаларна. Савченкос иза тIецадуьту.


Оьрсийчохь уггаре хьал долу доьзал бу ГуцериевгIар - Forbes\nForbes (Форбс) журнало арахецна хIора шарахь ша хIоттош йолу Оьрсийчуьрчу уггаре хаьл долчу доьзалийн рейтинг. Цуьнца а догIуш хьалхарчу меттехь бу цхьаьнатоьхначу бахаман барам 5,97 миллиард доллар болу Гуцериев Минкаил коьртехь волу доьзал. Буьйцурш бу «Сафмар» тобанан долахой Гуцериев Михаил а, Гуцериев Саит-Салам а, «Фортеинвестан» инарлин директор Гуцериев СаьIид а, «М.видеон» инарлин директор Ужахов Билан а.\nСтохка хиллачуьнца буьстича, церан бахаман терахь лахделла 3,94 миллиард долларна. Форбсан рейтингана юкъарваьлла Гуцериевн йишин кIант Шишханов Микаил. Цуьнан Бинбанк пачхьалкхан дола яьлла.\nШолгIачу меттехь бу Ротенбергийн доьзал - $4,85 млрд (2017-чу шарахь церан бахам бара $4,2 млрд).\nКхоалгIа меттиг дIалоцуш ву IPG Photonics компанин куьйгалхо Гапонцев Валентин а, цу компанин инвестор волу цуьнан кIант Денис а. ГапонцевгIеран ду 3,14 миллиард доллар.\nНохчийчуьрчу БажаевгIеран доьзало дIалоцуш ю 8-гIа меттиг - $1,41 млрд. Кху тIаьхьарчу шарахь церан бахам лахбелла 40 миллион долларна. И бахьана долуш БажаевгIара йитина Forbes-ан рейтингехь 2017-чу шарахь дIалоцуш хилла 7-гIа меттиг.


Хьешан ларамбеш кхелхина Iилманча Манкиев Якъуб\nГIалгIайчоь -- Долакх-Юьртахь тIеман операци йоьдуш, 07Оха2013\nГIалгIайчохь леринчу операцехь оршоьтан дийнахь-буса вийна пхи жима стаг: кхо тIемалой, уьш шен хIусамна чубитина цхьа маьрша вахархой, царна дуьхьал тΙом бина эскархой. Ша волчу буьйса яьккха веана тIемало ара ца валахь, ша а вер вац, аьлла, цуьнца Iожалла екъна Долакх-Юьртахь цхьана вахархочо.\nСтепная урамерчу 35-чу цIа чохь тIемалой бу аьлла хаам кхаьчначу низамхоша оцу меттигна го а бина, лерина операци дIаяхьна. Оцу цIа чохь нисвелла ОздоевгIеран ши ваша - Адам а, Хьасан а. Цушиммо тIе ца дитина, боху, гобинчара къера а хилий, куьйгаш а айдай, аравала бохург.\nНизамхоша деза герзаш детта долийна оцу цIенна тIе. Иза дагадоьлча, цуьнан кIуьра юкъара вала гIоьртина ши тIемало. Шайна дуьхьал нисвелла эскархо а вийна цара герз диттина. Иза ву Амирханов Джамболат. Вадарх гIуллакх ца хилла ши ваша-тIемало догучу цIа чохь велла.\nХилларг дирзина далале, оцу цIенна луларчу кхечу цIа чохь а тусавелла Iедалхошна тIемало. Иза хилла боху Несарарчу тIемалойн баьчча Местоев ИбрахIим. Оцу шолгIачу цIийнан дас Манкиев Якъуба буьйса яьккха чувитина хиллачух тера ду Местоев. Цигахь вийна и тIемало а, хIусаман долахо Манкиев Якъуб а.\nАла догIу, Якъуб гIалгIайн оппозицин декъашгхо волчу Манкиев Баматгирин кIант ву. Дас а, кхечара а дехар дича, хьаша а витина, аравер вац ша, аьлла, жоп делла цо.\nМаршо Радиога цунах лаьцна дийцира «Машр» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллан куьйгалхочо Муцольгов Мохьмада.\nМуцольгов: « Селхана виъ стаг вийна ГIалгIаймахкахь. Суна хууш, ши ваша ву ОздоевгIеран вийна. Адаммий, Хьасанний. И шиъ цхьана цIа чохь вийна. ШозлогIчу цIа чохь Манкиев Якъуб - министр а, депутат а, республикан президентан дарже кандидатан а волчу Манкиев Баматгирин воI ву.\nЦо ша аравер вац аьлла, ша волчу веана хьаша ара ца валахь. Хьешехь, Местоевгахь, герз хилла. Манкиев Якъуб волчохь цхьаъ, я шиъ буьйса яьккхина ала ца хаьа суна, амма Баматгирис а, ФСБ-н куьйгалхочо а къамел дича а, Якъуб, ахь дина хIумма а дац, ахь хьо волчу стаг чувитар доккха зулам а дац, аьлча а, реза ца хилла иза. И шиъ ву оцу цIа чохь вийнарг».\nБакъонашларъярхочо Муцольгов Мохьмада бахарехь, вийна волу Манкиев Якъуб шен дас вайнехан гIиллакхашца кхиийна вара. Ша а дахарехь дика кхиамаш болуш, экономист хилла и жима стаг.\nМуцольгов: «Экономикан Iилманийн кандидат а волуш, кхаа беран да вара иза. Шен хьаша ара ца валахь, ша аравер вац аьлла цо. Герз а ца хилла цуьнгахь, хIумма а ца хилла. Вукхуьнгахь хилла. Дакъа хIинца а схьаделла дац».\nБайина тIемалой, официалера болчу хаамашца, бехке бу стохка Чермен-эвлан йистехь, ГIалгIайчоьнца дозанехь йолчу блок-постехь Iожалхочо машен а оьккхуьйтуш динчу зулама. ХIетахь хIирийн цхьа полисхо веллера.\nХьешан ларамбеш кхелхина иза


Нохчийчохь байинчийн доьзалшна компенсаци далар тIедожийна Европан кхело\nНохчийчуьра Бугаев Iалви а, Атабаев Олхазур а вийна масех шо даьллачул тIаьхьа Европан кхеле латкъамбина гIуллакх листина даьлла кхелахоша. Цу шиннан гергарчарна 200 эзар евро ахча дIадалар тIедожийна кхелахоша, аьлла адвокато Ицлаев Доккас.\nШайн нах байарх гIуллакх кхачо йоллуш теллина дац аьлла, арздинера Бугаевн, Атабаевн, ишта орцан министраллан куьйгалхочун гIовсан Юнусов Русланан а гергарчара.\n"Кавказский узел" агенталло хаамбарца, Абиев Джабраил а, Атабаев Iалви а, Атабаев Олхазар а тIехь волчу машен чу автоматаш а йиттинера, 2005-чу шарахь Старопромыслан кIоштахь аьлла. Абиев Джабраил а, Атабаев Олхазар а вийнера, Атабаев Адамна 14 даьндарган чов йинера. Тахана а Оьрсийчоьно теллина, йист яьккхина яц оцу гIуллакхан.\nБугаев Iалвин нанна Шамсудинова Зураъна 60 эзар евро, АтабаевгIеран шина кIантах 120 эзар евро дIало аьлла, тIедиллина Оьрсийчоьнна Европерчу адамийн бакъонийн кхело. Ишта хIоранна а динчу зена исс эзар евро а, кхелахойн хьашташна дайинарг а меттахIоттош шишша эзар евро компенсаци далар а тIедожийна Страсбургерчу кхело.\nМаршо Радионо яздира, кху беттан 5-чохь Европан кхело Оьрсийчоьнна 69 эзар евро тIедожорах вийначу орцан министраллан урхалхочун гIовсан Юнусов Русланан доьзална дIадала.


Шайн дов кхечу регионехь ца хаттарна мацалла кхайкхийна шина вашас\nГIаттамхошна гIо дина ву аьлла, бехкевинчу шина вашас Магамадов Салехьа а, Исаев Исмаила а мацалла кхайкхийна, шаьшиннан дов хаттар Нохчийчуьра кхечу регионе дехьадаккха дуьхьалоярна протест еш. Нохчийчохь нийсонца кхел йийр ю аьлла, дегайовхо яц цу шиннан.\n"Новая газето" хаамбарехь, бахьанаш далийна кхеле хIиттийначийн адвокаташа, республикан урхалхоша зорбан гIирсашкахь и шиъ бехкехиларх дIахьедина хилар; цул совнах, "сий лардеш" вуьйр ву бохуш, кхерамаш кхаьчнера цаьрга.\n20 шо долу Магамадов Салехь а, Исаев Исмаил а ши ваша ву. Кху шеран Чиллан-баттахь Новгородера лачкъийна и шиъ Нохчийчу дIавигинера. Полицехь масийтта сахьтехь бакъ ца дора и шиъ дIалаьцна хилар. Адвокато кегийрхой лачкъийна хиларх лаьцна дIахьедар деш кехат чуделлачул тIаьхьа бен бакъ ца дира Нохчийчуьрчу Iедалхоша, уьш шайн карахь хиларх.\nЧIагIдарца, Соьлжа-ГIала дIакхачийначул тIаьхьа гIело латтийна, сийсазвина камера хьалха дIа а хIоттийна, гечдар дехийтинера цу шинга, мехкан Iедалхой емал бечу телеграм-каналан модераторш хиларна.\nБютукаев Асланан тобанехь дакъалаьцна ву, цунна юург латтийна цара бохуш, чIагIдо меттигерчу Iедалхоша.\nБакъонашларъяран "Мемориал" (Оьрсийчоьнан Iедало "Мемориал" яьккхина арахьарчу агентийн статусе, амма "Мемориал" къера ца хилла цунна – ред.билгалдаккхар) центро политикан тутмакхаш лерина вежарий Исаев Исмаил а, Магамадов Салехь а.


Женевехь цхьаьнакхетта Керри а, Зариф а\nСтигалкъекъа-бутт 30, 2015\nШвейцарерчу Женевехь Шоьта-дийнахь дийцарш дуьйладелла Iамеркин Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретарана Керри Джонна а, ГIажарийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министран Зариф Мохьаммадна а юкъахь. Царшимма дийцаре деш долу хаттар доьзна ду ГIажарийчоьнан зарратан программина дуьненаюкъараллан Iуналла дарца боьзначу бертаца.\nЗорбанан гIирсаша и барт цкъа а хилла доцу хIума ду бохуш дуьйцу. Иза бан оьшуш долу кехаташ кийча хила дезаш ду Мангал-бутт чекхбалале. Iамеркин Iедалан векалша дIахьедар дина, ГIажарийчоьне зарратан бомба ца яйта цу махкарчу Iедалшна Iаткъам бар сацор дац шаьш аьлла/


Даймехкан тIеман дакъалацархо Болотбиев Рамзан\nСийлахь-боккхачу Даймехкан т1еман дакъалацархо Болотбиев Рамзан Девкар-Эвлахь вехаш ву. Иза х1инца чу-аравалар башха атта долуш вац, могашалла хьалхалерниг яц шен бохуш. Шен 92-чу шарахь мел гинарг а, ша цхьаъ висича, юх-юха а карладуьйлу цунна. Дуьхьалтуьйсу бералла, да-нана, гергарнаш, юха ша т1аме вахар а, цигахь гина буьрсалла а, къизалла а.\nВоккхачу стеган дахарехь дуккха а дисина байттамаллаш а, дагахьбалламаш а… Цу заманара нах, мел яккхий халонаш т1е1иттаяларх, адаман юьхь ца йойуш баьхна, церан марзонаш тахана а ца хаьдда Рамзанах. Дикачух масал а оьцуш, даха 1ама деза вай бохуш, дийцира цо тхуна. Вонаш дохо а, эшо а, вайн кегийрхойн а, къоман кхане а 1алашъян вайн коьрта 1алашонаш хила езар билгалдохура шен къамелехь къаночо.\nНохчийн историн ирсан сирла аг1онаш башха дукха хилла яц. Вайн хьекъал а, сий а долчу ларамечу къанойн яхь а, оьздангалла а къоначара схьаэцахь, вайн къоман кханене сатуьйсийла ю. Ткъа Болотбиев Рамзанан дахар вайн къоман оьздачу, доьналлечу адамийн дахаран б1аьрла цхьа масал ду. Дала дуккха а бахабойла вайн сийлахь ветеранаш, беркате къаной! Бакъдуьнена д1абирзанчарна Дала гечдойла!


"ЛАРАМАН ОРАМАШ" - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Главная новость » «ЛАРАМАН ОРАМАШ»\nПисьмо от Асхьаба из Турции в адрес Хасана Исаева (Казбича Чеченского)\nСо кхи башха к1оргера яздан хуаш воцу дела, х1ара хьал маддарра дицанера аса сай накъосте, мадарра д1аязделахь аьлла.\nСо ала воллу хьал, со вай вежаршка а, йижаршка а ала цах1уттуш х1инцалца 1ийнарг, мадарра цадицича цаволу со, Далла хьалха а, сайна хьалха а, шуна хьалха а!\nСай 16 шо долуш хьалхарчу т1аме вахара со. Сай са а, сай дег1 а цакхоош, хаза а хеташ, воккха а веш т1ом бира аса. Шемалца Будённовскехь б1арг а боккхуш чов йира суна, ч1ог1а лазина корта а бара.\nШолг1а т1ом болабалале сан чов д1айирзира. Шолг1а т1ом болабелча, цу т1амехь а дакъа лецира аса. Хьамзат Гелаевца 2001 шарахь Абхазе походехь а хилара со.\nДийца а, яздан а дукха х1умнаш ду, делахь а, уьш дуьтур вай. Амма, тахана со ала г1ертарг кхи ду. Кхи башха воккха вацахь а, цхьацца болу баккхи нахана цагинарг а, цара цалайнарг лайна чекх ваьлла ву со.\nХ1инца пожизненный инвалид а волуш Турцехь 1аш ву со. Элхьамдуллилла, со воккха ве Дала сайна деллачунна. Вайнеха олаш кица ду:-«Везачунна ялан х1ума а кара йо, цавезачунна-ала х1ума а карадо».\nСо Гуьржехахь волуш, (Грузия) цигахь цхьа накъост вевзинера суна, даимма Акциш еш хьалха ваьлла лелаш вара иза, х1унда аьлча, вай Мух1ажаре хьал цигахь вуно ч1ог1а къен ду, юачуьнца а, духачуьнца а, массо а х1уманца.\nВай бераш массийта шо ду школе цаоьха. Цу массо г1улкхана хаьдди, ведди лелаш верг вара Хьасан, (Казбич-Чеченский — олу цунах). Шен доьзал д1абахана Норвегехь болушшехь, шен доьзалах а, махках а хоьгуш дукха хан ша набахтехь яьккхина волушшехь, х1етте а, вай беженцех ч1ог1а къа хеташ, дан х1ума а доцуш лелара иза.\nООН ц1е йолу организацино бохура цуьнга, -«Хьо 1ад 1е, оха хьуна луучу пачхьалкхе д1авохита хьо»,- иза д1а цавоьдара. Кху массо а дуьнент1ера шена бевзаш болу журналисташ, правозащитникаш хьакхойкхи, уьш Панкиси балабора цо, царна вай Мух1ажари хьал д1адуьцаш и хьал довзиташ лелара иза.\nАнна Политковская еара цо кхайкхана 2004 шарахь. Министерство миграции Грузии, организациия ООН в Грузии, ишта Хизри Алдамовски нах а бог1ура шай кхайкхам бахьаш, -«Митингаш маяхьара аша, акцеш а маяхьара аша», -оли.\nХьасан, (Казбича) олара,-«Мадог1а цаьрга ла, шайна шозза, кхузза аша аьлларг цадича цахаа шуна, цара иза х1инца а дийра доцийла, ма1ехадайта шаьш!»\nИза шадериг гуш, иза хуаш ниц1къ хуьлара цунна. Хаьсана Панкисехь гергара а, тайпана а стаг вацара!\nДукха Вайнах бог1ара иза волча,-суна х1ара кехат язде, суна важа кехат язде оли. Дукха нахана яздина кехаташ ООНе чуделла, иза бахьана а долуш, дукха нах через ООН цигара д1абахитара цо.\nВай цхьа проводник вара Панкисехь, Ризван ц1е йолаш. Джохар, Аслан а волаш, кхи д1а а, цхьа a провал яцара цуьна. Цунна т1яхьа яьллера КГБ, иза цигахь вуйла а хуаш, иза д1алаца.\nИза лаьцначунна ах миллион доллар лура ду аьлла д1акхайкхинера. Хьасанас (Казбича) ООН не1ара т1ера д1а а цаваьлла, дукха кехаташ а яздина, ООНо д1авахитара иза.\nРизван х1инца Швецехь ву. Цуьнга хатта мегар ду шуна: -«Х1ун г1о дира хьуна Казбича али»!\nХ1етте а, наха цунна т1яхьша доцу х1ума а кхулли, цунах дог даккха а хьовсара, амма (Казбич) Хьасан, юхаволуш вацара, юха валар,-иза цуьна характеряхь дог1аш х1ума дацара. Хьасана олара,-«Мостаг1чунна а, ишта хьайна х1уттаренна а, гамонна а, доьхьал ваьллачунна хаита еза цуьна меттаг, ахьа цуьна меттаг шен хеннахь д1ацахаитахь, юха а хьуна ямарт хила хьожар ву иза».\nНаха бохучух лаа доьг1на, цара дуьцуш дерг бакъ а хетта, Хьасанна дешца ч1ог1а халахетитара аса. Со нийса цахиллела, хено а, Хьасана деган ц1еналло а гайтира суна, жимма хан яьлча.\nЦо соьга елира белш т1е куьг а диллина:-«Хьажал, Асхьаб, хьо айхьа суна аьллачунна хена замалахь ойла а йина, хьо дохко цавалахь, аса дохко воккхура ву хьо, со х1инца 1ад 1а хьуна, хьан Да лоруш со волудела, хьо дика т1емало хиларна, хьо а лоруш.\nХьо хьайна къонах хетахь аса аьллачу дешне ойла елахь, Дала цу т1ехь иман лойла хьуна». —аьлла д1авахара Хьасан, кхи со волча а цавеара. Цулт1ехьа дикка хан елира.\nИштта сан Да а, со а, ч1ог1а сингаттамехь волуш, цхьана динахь со арара чувеара. Со чоьхьаваьлча суна гира сан Да, буйна къовлана езар (один.тыс.)доллар а долуш, б1аргех охьа оьхуш хиш а долаш лаьтташ. Сан кийра сийна ц1е елира, аса елира:\n-«Дада, х1ун хилла хьуна, хьа цатамбина хьуна, хьаалахь!» Сан Дас суна жоп делира:-«Дикнаг хилла, дикнаг, дика нах болу дела, д1авало ара вала».\nНаха дуьйцуш а хезна, Хьасан веана хиллера сан Да волча, цхьа пхи минот хьалха, со чувале. Сан Дас шега мадарра иза хьал д1адицича, Хьасана шен доьзало Норвеги д1авола аьлла т1яхьатесана долу езар доллар сан Дега д1а а делла, д1авахна хиллера.\nЦул т1яхьа, жимма хан яьлча тхан Турце д1адахар хилара, цунна иза ахча д1адала аьтто боцаш. Сан Дас соьга елира:-«К1ант, кхи сай махках ваьлла ца1ало со, со ц1а вахаволлу, лахь а, сай махкахь велча атта ду суна!»\nАса оццалла шега ц1а мог1о боххашехь, сан Да ц1авахара. Сан цхьа ваша а вара ц1ахь т1емлошца, Кадыровцашна тхо ч1ог1а девзаш а дара. Сан Да ц1авахана дукха хан ялале, иза д1овш тесна вийра кадыровцаша (отравили).\nСан Да вийна кхоъ-биъ бутт баьлча, и хабар шена махеззанехь, Турцехь волу Адам бохаш, вай Ичкери Парламентехь болх бина а волуш, ц1ера Алхан-юртара а волуш стаге, шен доттаг1чуьнга, телефон тоьхнера Казбича Норвегера!\nАдама соьга телефон а тоьхна елира: -«Хьога даитана хабар ду, иза мадарра хьога д1ацааьлча цаволу со!» Со Адам волча вахча цо соьга елира: -«Хьасана д1аала аьлла хьога,\n-«Хьан Да веллила хиъна цунна, Дала геш дойла бахара.\nДекхар т1яхь долуш велла стаге барт хатта йиш яц, аьлла хезна суна, иза декхар долу стаг цунна къинт1ера цаваьлча. Ша Дела доьхьа къинт1ера а ваьлла, хьан Дена иза декхар дитна алар т1едожина суна Казбича».\nАдама иза мадарра соьга схьааьлча, Хьасана массо а меттагехь ша д1акхечначохь хьегна къа гина, цо лайна бала а хуаш, айса цуьнга наха бохург бакъ а хетта, айса цуьнга аьлларг дага а деана, кийра а 1овжина б1аргах хи делира.суна.\nАдама телефон а елла, Хьасане телефон цатохалуш, цуьнга вист хила эхь хеташ, кхо де д1аделира, доьолг1ачу динахь аса телефон туьхара Хьасане.\nТ1аккха аса цуьнга елира: -«Хьасан, аса сайгах хилчхьане хьа ахча д1алур ду хьуна»!.\nХьасана т1аккха елира: -«Аса Дела доьхьа саг1ина дитана ахча ду иза, хьайна соьца кхид1а гергарло лело лаахь, кхи иза ахча багах даккха пурба цало аса хьуна аьлла.\nСуна т1яхь а ду жимма декхар, иза д1адала аьтто боцаш, сан валар хилахь, суна а вала мега и стаг къинт1ера.\nСуна хьан йоца таро а хаа, иза ахча дицделахь»,! — аьлла, вист хилара Казбич.\nДаг т1е хьакхна моз санна там бира суна цуьна хазачу къамело.\nШун сайташ т1ехь а хаало суна Хьасанах лаьцна цхьацца х1уманаш, диканаг а, вонаг а. Цундела шуна а, нахана а х1ара г1уллакх довзита, Хьасан вовзита а луаш, айса цуьнга корта боцуш аьллачунна иза къинт1ера а воккхуш.\nДалла хьалха иза сай декхар хиларна яздина кехат дара х1ара. Массарна а, Аллахь реза хилда вайна,\nДала барт а, машар а лойла вайна. Дала вай махкахь маьрша дахар а лойла вайна.


Ахь бусалба динах лаьцна хаттаршна жоьпаш ло аьлла елла соьга хIара e-mail. Со цхьа хIума хатта лууш вара. Зуда ялийна ву со, 25 шо ду сан, ялийна кхо шо хан ю.\nДуьненан дахарехь нахана зеделлачу хIуманех ду хьуна, майрачунна а, зудчунна а юкъахь безам хилар цаьршинах шаьшшиннах доьзна хилар. Ахь Iуьйранна хьой араволуш, суьйранна хьой чувогIуш, хьай аьтту баьл-баьллачух хьайн хIусамнене хаза дош олуш хилча, ахь иза хьостуш хилча, ахь цунна сих-сиха барт боккхуш хилча, ахь цунна зезагаш оьцуш хилча, керла духар оьцуш хилча, шуьшиъ цхьаьне цхьанхьа доладала арадолуш хилча, жимма цхьанхьа самукъадаккха доьдуш хилча… И дерриге хIума шуьшинна юкъахь безам кхоллаболуьйту хIума ду. Безам Ийман санна хIума ю - бахьанаш лелийча, боцучуьнгахь кхоллабала а тарло иза, хан яларца гIел а ло иза, бахьанаш лелийча сов а болу иза, даим латта а лаьтта иза. Цундела, ас хьайга хьайн хIусамнанна зезагаш иэца аларх цец а ца волуш, хьай кхоллабелла баьлла болу сирла доьзал ларбен бахьанаш леладе.\nИйман долуш, АллахI везаш, Цуьнан дин дезаш, хьуна муьтIахь йолуш хIусам-нана хьайна нисйаларна АллахIана хастам бе, Цо хьайна динчу ниIматана пусар де, Цо и ниIмат хьайна даларна Цунна баркалла а ала. Хьайна Дала делла долу и ниIмат доцучаьрга хьажа хьо, дикка хьо цаьрга хьажахь, ас кхузахь хьехо ца оьшуш, хьайна Дала иштта хIусамнана нисйарна Цунна хастам бойтур долу дуккха а масалш гур ду хьуна. Делан динца а, гIиллакхца а дика йолу хIусамнана атта нислуш яц хьуна, ткъа, хьадисехь деана ма-дарра, стаг ирсе веш долчу кхаа хIуманех цхьаъ дика зуда ю хьуна, иза шен дахарехь дакъаза веш долчу кхаа хIуманах цхьаъ вон зуда а ю хьуна. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Дуьне – (цхьана ханна) шех пайда оьцу меттиг ю, ткъа цу чура уггар дика пайда – дика зуда ю».\nТIаккха, лакхахь вай хьехийна долу бахьанаш лелорца, цкъаъа диц ма де АллахIе доIа дар, хьайн хIусамнана хьуна езийтар а, цунна хьо везийтар а, шуна юкъахь марзо хилийтар а, шун дахар ирсе хилийтар а доьхуш. Иштта доIанаш пайхамарша а дина ду хьуна, и хIуманаш дехар иэхье а дац хьуна. «Бакъдолуш, адамийн дегнаш дерриге Къинхетаме волчуьнан пIелгех шина пIелга юкъахь ду цхьа дог санна, Шена луъучу агIор дерза а до Цо уьш», - ткъа ахь лело ма-дезза бахьанаш а леладахь, дан ма-дезза Деле доIа а дахь, Цо хьан дог а хьуна дика долчахьа дерзор ду, шуна юкъахь безам хиларе дерзор ду, Шен къинхетамца.\nХIара жоп мел дахделлехь а, хьан доьхьа а, хьан доьзалан доьхьа а яздо вай Шейх Iалий Ат-ТIантIа́вийс хьан санна долчу хьолах лаьцна дийцинарг, массо хIума хьайчух тера дацахь а, хьоьга ойла йайттал масалш ду цу дийцар чохь.\nТкъа, хазаллехь паччахь лара мегар йолчу хьан зудчо хьуна ямартло йича, хьан бIаьргашна дукха боьха гуш хир йара иза. Суьйранна юхучу мачанел сов хаза юьхь йоцу Iаьржа бос болу зуда хьоьца догцIена хилча (ямартлонах хьо ларвеш, хьан хIусам а, хьан бераш а, хьан сий а лардеш), хазаллин паччахь хетар йара хьуна иза».\nМухха хIуъу хуьлуш хилахь а, дикчу нахах, Iелам-нахах дага ца волуш хIума ма де, дагаваьлларг дохковер вац.


Нохчийчохь 8 стаг вийна\nГIадужу-бутт 10, 2016\nНохчийчуьра хьал, хIуъу а хила тарлуш тешаме а дац, кхане, ламе, бахархошна садоIийла а яьлла, синтеме йогIур ю-кх ала дегайовхо хан мел йолу а гIеллуш.\nЦунна кест-кеста тоьшаллаш карадойту юх-юха а гучуюьйлуш лаьттача гIайгIанечу, Iаткъамечу тIеман билгалонаша.\nНохчийчоь уггар синтемечу, машаречу кIоштех цхьаъ ю бохуш кхайкхош делахь а, кхерам а, ладегIам а дебош, тергаллу-ш лаьтта махкахь, вер-ваккхарций, лецаршций, маьрша стаг доьза варций бозабелла, тIеман хьу йолу луьра хиламаш.\nБархI стаг а вуьйш тIеман тасадалар нисделла ГIадужучу- беттан 9-чу дийнан буьйсанна, Гуьмсан кIоштехь.\nПолисхойн урхаллин хьостано дийцарехь, хIаллакбинарш ДегIастанара богIуш хилла Нохчийчохь талораш дан Iалашо йолуш.\nОфициалан чIагIдарехь цу жимачу тобанна баьчча хилла 33 шо долу Демильханов Iела. Цуьнан накъостий, герзаш дIасадетташ, машенах яьллачу цIергахь чIогIа баьгна хиларна, цкъачунна муьлш бу хиъна дац боху низамхоша.\nБакъду, цхьаболчу говзанчаша шеконе оьцу новкъахь Iожалла карийнарш талораш дан арабевлла тIемалой хилла бохург. Шен шеко ишта кхетайо, масала, пенсе вахале 20 шарахь сов ницкъаллин структурашкахь болх бинчу, сан юьззина цIе йоккхийла доцчу соьлжагIалахочо Нурдис.\nЦо элира: «Машенахь богIучара тоьхна боху дуьххьала герз, гранаташ а кхиссина боху, тIаккха а царех дийна стагга а ца вуьсуш уьш белла дIабевлла, ткъа цара дуьххьара герз тIедуьстинчу полисхойх, вийна цхьа а вац, масех лазавар доцург.\nШолгIа шеко. Вуьйриг вийна ваьллашехь машен стенна ягош ю цу чохь берш ца бовззал бага а беш? ТIе бензин а детташ, яга ца йича и муха йогу оццул чIогIа декъий ца довззал?\nУьш цу чохь бихкина латтош-м ца хилла, цхьа араэккха а ца хьожуш IадIал? Нагахь и машен йогуш хиллехь а полисхой и цIе яйа стенна ца хьаьвсина?».\nЦу кепара хеттаре буьйлурш цхьа Нурди хилла ца Iа.\nИ зевне хилам боцуш, кху беттан 9-чу дийнан буьйсанна мехкадаьттан биргIа ларьеш волу гIаролхо вийна Шелан кIоштан Мескер эвлана гергахь. И зулам динчара дIадехьна Iедало цунах тешийна табелан олу герз.\nБехк-токхаман гIуллакх а долийна лохуш бу куьг бехкенаш. Зераш дечу талламхошна хетарехь полисхо веран коьртачу бахьнехь цхьаъ ду герз лачкъор.\nНохчийчохь гIуллакх дечу Талламан комитетан хьостано хааме даккхарца, веа тIемалочунна дуьхьал долийна бехктокхаман гIуллакх чекх а даьккхина, церан дов кхеле дIакхачийна низамхоша.\nНовр кIоштан Алпатов эвларчу кегийчу нахана Хасенов Хьусайнний, Басханов Рустамний, Хаджиев Мохьмадний, Умаров Олхазарний бехке дуьллург ду хIинцачул 8-9 шо хьалха тIелатар а дина, Буряти республикера веъна ши полисхо а вийна, церан герз дIадахьар.\nТалламхоша билгалдоккху цу жимачу тобано ишта герзаца тIелатар а дина, 2008 шарахь 3 белхо а вуьйш, Новр кIоштан полисхошна герзаш деттар а.\nТалламхоша гулбинчу бехкаллин тIоьрмиг чохь кхин а цхьа могIа зуламаш ду далош, куьг бехке и кегийрхой а лоруш. Цигга Новр кIоштерчу адвокатана Ширванна хетарехь, йисина хан белла дIабовллалц набахтехь яккха тарлуш ду веа кIанта.\nИнтернет машанехь бакъонашларьярхоша а, тергамхоша а тидам тIебахийта эшна а доцуш, тIамца а, криминал олучу ницкъалчу зуламашца а бозабелла а хиламаш Нохчийчохь хан мел йолу а луьста бовлахь бен лилха бовлуш бац банне а.


ГIалгIайчоь -- Мацалла хоьгу ГIалгIайчура нохчийн мухIажираш, Магас, 02Тов2013\nГIалгIайчохь болчу нохчийн мухIажираша дIакхайхкина хилла йолу мацалла сацийна, шаьш тергоне оьцуш доций хиъча. Цаьрца цхьанакхетаре веанчу ГIалгIайн республикан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека дIахьедар дина, шайн ночхашна кхин дIа гIо дан аьтто бац аьлла.\nЦхьана кIиранахь сов бен ца лаьттира Карабулак гIалана йистехь «Промжилбаза» олучу кертахь бехачу нохчийн мухIажарш дIакхайкхина йолу мацалла. Шаьш бохучуьнна тIетан, Iедалша аьттехь дагахь доцийла хиъча и акци ерзо сацам хилла церан.\nМасех де хьалха, уьш болчу веънера, ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек а. Цо рогIера уза даре дина, Iедалша, нохчийн мухIажаршна кхин дIа гIо дан дагахь дац аьлла. Маршо радиога, шай цуьнца хиллачу цхьанакхетарах, дийцира мухIажар йолчу Джабраилова Маликас.\nДжабраилова Малика: « Тахана, мехка куьйгалхо схьа а веана, и мацалла сацийна.Иза сацора хIун бахьан ду? ГIулалкх дийра ду аьлла сацийна яц иза. Нохчийн шай президентигар шай ахча а деха, шайна бахам а беха, боху цо. Федерала Iедалша делла ахча ма ду иза, тхуна хIунда ца догIу иза, тIом баьлча дуьйна кхузахь ма ду тхо, аьлча, шай имза дала декхарийлахь вац боху цо.\nТIаккха ахь тхо къаьмнашна доькъуш ду-кх тхо аьлча, дац боху цо. Лаахь, шен махкхаь керт-ков а эций вахьховша боху. Амма, чамда буйна а йоьллина, шуна ахча доьхуш шен лела аьтто бац, элира Евкуровс».\nМархийн бутт дIабаьлча, диолгIачу дийнахь, мухIажарш бехаш йолу и меттиг, дIа а шаръйина, цу меттехь, ишкола ян дагахь ду Iедалша. Ша иза тIаьххьара, шуьга доьхуш ду, дIа цIа гIо, аьлла, гIалгIайн куьйгалхочо дIахьедар дича, мухIажарш, юха а арз дина, цуьнан дIахьедарш низамашца мел догIуш ду, хьесап де аьлла, талламан комитете а, прокуратуре а , ишшта кхин дIа а.\nДжабраилова Малика: «Тахана Гитлеран а, Сталинан а заманахь ца хилларг ду Евкуровс лелош дерг. ХIунда лелош ду цо иза, оха, Талламан комитете а, прокуратуре а, экономикан кхиоран министралле а кехаташ чуделла. Оьрсийчоьнан президенте дахьийтинчу кехатан доьхьал жоп деана тхоьга, тхан гIуллакх тIебогIучу баттахь тидаме оьцура ду аьлла. Кхин хIум ду аьлла, хIума дац иза, кехат цига дIакхачар бен».\n«Промжилбаза» олучу кертара нохчийн мухIажарш, Нохчийчу цIа бирзича, дIакъовла мегар ду,цара ГIалгIайн махкахь даьккхинчу I2 шеран баланийн агIо. Уьш тIамах боьвда луларчу махка дIабоьлхуш, дина долу бераш, даккхий хилла. Кхузахь Нохчийчохь а, царна тховкIело яла сатессина а бац.\nШу цIа хIунда ца доьлху аьлла хаьттича, иза бахьан ду боху цара, коьрта. Ян нехачарна юккъахь шай а боцуш, шайчарна юккъахь, неха а хеташ, шина дуьненна юккъахь бисича санна бу, кхолламан къера ца хилла болу и нах.


"Ахмат Арено" VIP-хьешашна 6 миллион соьманна юург латтор ю\nФутболан "Ахмат" клубан цIерачу мачташкахь юург латторах йолу тендор ерзийна Нохчийчохь. Кхача латтош 5,95 миллион сом дайъа дагахь ю йозуш йоцу "Кадыров Ахьмадан цIарх йолу спортан комплекс".\nЧиллан-беттан 13-чохь комиссино ладоьгIна и тендор долаэца луучу фирманийн дайшка. Белхан Iалашо ю Нохчийчохь хинйолчу 17 матчехь хьешашна совгIатна "Ахмат Арена" олучу стадионехь 20 VIP-хоийлашкахь а, мехкан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна леринчу "А" трибунин лаккхарчу тIегIанарчу VVIP-хоийлехь а кхача хилийтар.\n"Юуург матч йолаялале ах сахьт хьалха охьайиллина хила еза, бовха кхача боцург, хIора VIP-меттиге хьожуш хила еза цхьа официант, иза шен балха тIехь хила еза матч йолаялале 30 минот хьалха, цуьнан болх берза йиш яц матч чекхъяьлла ах сахьт даьлча бен", - боху тендоран Iалашонашкахь.\nДокументо ца бовзуьйту кечбенболу кхача, амма 2020-чу шеран тендоро довзуьйтура VIP-текх: лагман, нехчин чорпа, бецийн чорпа, чIерах кечйина «паччахьан чорпа», тай-къоман а, францойн а хьесапехь кечдина жижиг, узбекийн мантеш, бежанан жижиган стейкаш, кхаа тайпа цIен чIара. Стохка тендорехь тоьлларг яра Галнера "Конселор-95" фирма, лурчах – Соьлжа-ГIалара "Фазэрлэнд" (шина фирмин цхьа да ву – Мусаев Сайхан).


"Тхан махкахь дукха меттигашна техкина зуламхойн цIераш"\nКху баттахь Соьлж-ГIалахь схьайиллина хIусамийн ши куп. Уьш вовшах а тоьхна, кхоьллинчу юьртанна цIе тиллина "Орцин Мохк". Оьрсашкахьа тIемаш бина нохчо, инарла-майор Чермоев Орца вазвеш аьлла ишта.\nОьрсийн-туркойн а, Кавказан а тIемийн дакъашхо ву Чермоев. Оьрсийчоьнан империгахьа а лаьтташ, Нохчийчуьра 1877-чу шеран гIаттам хьошуш хьийзина иза.\n"Грозный" телекомпанин цхьана сюжето бахарехь, Соьлж-ГIалин дума ю керлачу меттигна оьрсийн инарлин цIе елларг. Амма кхечу сюжетехь хуьйцу телеканало ша хьалха бина хаам, боху, Соьлж-ГIаларчу 35-чу а, 56-чу а каппашкарчу бахархоша дехна и цIе тиллар.\n"Ткъа мила ву иза?"\n"Кавказ.Реалиино" деллачу хаттарна жоп луш, Нохчийчуьрчу бахархойх доккхачу декъо хоуьйту шайна Чермоев Орца вуьйцуш хезна а воцийла.\n"Суна-м дера ца хаьа иза мила ву. Делахь а, цуьнан цIе тиллинехь, Iедална цхьа гIуллакх динарг хир ву-кх иза", - боху 24 шо долчу Зайндис.\n"Цкъа а ца хезна суна иза вуьйцуш. …Инарла иза велахь, кхета, дика тIом беш хилла хир ву-кх", - аьлла хета Соьлж-ГIаларчу Iисана.\nХанна мелла а баккхий болучарна хаьа Чермоев Орца мила ву, ца лечкъадо цара шайна хетарг.\n"Чермоев – иза къам доьхкинарг ву, нохчий хIаллакбеш хьийзина иза. Оьрсашна Нохчийчоь йоккхуш, паччахьан лай хилла лелла. … Тхан махкхь дукха меттигашна техкина зуламхойн цIераш. ХIинца хIара керла цIе а ю-кх мостагIийн могIарш бузуш", - дуьйцу къаночо Iабдул-ВахIида.\nКавказан къаьмнийн ассамблеян президентна Кутаев Русланна хетарехь, Чермоев шаьш хьахош, цабезам хьалха ца боккху нохчаша.\n"Бакъду, хилла уьш паччахьан Iедалца, иштта дIа кхин а. Хеза нахера и ойла. Делахь а, цхьа шатайпа йовхо а хаало Чермоев хьахош (ЧермоевгIар – Орцин воI Тапа а тIехь – ред). Тхайн доьзалехь ишта ду ца боху ас, амма нохчашлахь ишта йоккху оцу Орцин цIе", - билгалдоккху Кутаевс.\n"Нохчаша шайн урамашна, майданашна, ярташна тахка мегаш вуно дукха цIераш ю Кавказехь", - боху Кутаевс.\nМахкара Iедал, шена Кремло ма-моггуьйту, шен ма-хуьллу, "нохчийн хьесапе" ерзо гIерта урамийн, яртийн цIераш. Къам доьхкиначийн цIераш царна елла а", - боху Кавказан къаьмнийн ассамблеян куьйгалхочо.\nТIедожийнарг ду иза, я шайн жигаралла ю?\nСоьлж-ГIалина юкъайогIучу меттигашна а санна, гIаларчу дукха урамашна, майданашна техкина Оьрсийчоьнан-Нохчийчоьнан шина тIамехь махканна дуьхьал тIемаш бинчу нехан цIераш. 2008-чу шарахь центрерчу "Краснознаменная" урамна тиллира инарла-полковникан Трошев Геннадийн цIе. Нохчийчохь дуккха а тIеман операцеш дIакхехьна вара иза. 2001-чу шарахь кхелехь Буданов Юригахьа тоьшаллаш дира Трошевс.\n"Regnum" агенталлина интервью луш, Кадыров Рамзана элира: " Буданов шизофреник, чIирхо …нохчийн къоман мостагI ву. Цо эхь доссийна тхан къоманна тIе. Буданов дийна мел ву, юьхьIаьржо шайна тIехь ю аьлла хета хIора стагна, зудчунна, беранна". Амма оцу хьоло новкъарло ца йина Будановгахьа хиллачу стеган цIе урамна тилла.\nКутаевна хетарехь, массийтта маьIна ду Соьлж-ГIалахь урамна Трошевн цIе тиллар. "Лакхара охьа омра даийтина хила тарло, я меттигерчу Iедлахоша, шаьш Путинна мел муьтIахь ду гойтуш, тиллина хила а мега", - боху цо.\n2014-чу шарахь Соьлж-ГIалахь хийцира Дагестанан ураман цIе – керланиг ю "Адмиралан Угрюмов Германан урам". Нохчийчохь тIеман операцеш а латтош, дуккха а къоман цIий Iенийнарг ву иза. Урамерчу цIеношна тIе "сийлаллин у" уллуш, Кадыров Рамзана элира, нохчийн къомаца "шен са дара" Угрюмовн.\nКутаев Руслана кхеторехь, нохчийн хIаллакбеш хьийзинчу герзахойн цIераш урамашна техкарца нохчий оцу хьолах болийта гIерта Iедал.\n"Iадат наха шайн леларца кхуллуш ду, иза чIагI а лой, дуьсу халкъалахь – иза хаа а хууш лела Iадатийн конструкторш. Оцу урамийн цIарех нах булу хенан йохалла. Йоккха программа ю шен болх беш. Урамийн, майданийн цIераш хийцар – иза Нохчийчоьнна гIоьмаш тухучу белхан инструментех цхьаъ ю", - боху Кутаев Руслана.


Школийн 1-4 классашкахь доьшучу берашна кхушара дуьйна маьхза бовха кхача латтор бу Нохчийчохь. Оцу хьокъехь хаам баржийнаша Кремло шена йина критика дIахезначу махкарчу Iедало.\n"Аьхна кхача вуно чIогIа оьшу кхуьуш долчу беранна, меню муха хила еза ойлаеш ду тхо, Роспортебнадзоро къастийначу хьесапехь хир ю иза", - аьлла ТАСС агенталле Нохчийчоьнан дешаран министран хьалхарчу гIовса Тааев Илеса.\n131 эзар бер ду 1-4-чу классашкахь Нохчийчохь, билгалдаьккхина Тааевс\nАмма стенгара дер ду оццул берашна кхача латто ахча, ца аьлла дешаран министралло. Хьалхо оцу Iалашонна ахча дала реза ца хилира Москва. Дукха хан яц Оьрсийчоьнан премьер-министра Мишустин Михаила, федералан бюджетера школашкарчу дешархошна маьхза кхача латто ахча лур дац 58 регионна бен аьлла. Цуьнца а догIуш, 27 регион юьсур ю юьстах.\nКху кIиран юьххьехь Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира 27 губернаторна критика йира, цара шайн ехннахь берашна маьхза кхача хилийта кечам цабарна. Хьехочаралахь бара, цхьа Ставоропол-мехкан воцург, массо а Къилбаседа Кавказан мехкийн куьйгалхой.\nПутина декхаребина массо а регионийн куьйгалхой школашкарчу кегий берашна кхача латтабен меттигаш кечъян. Кечамаш бина бевллачу мехкашкахь кхушара долор ду 1-4 классашна маьхза кхача латтор, 2023-гIа шо ду ерриг а пачхьалкхехь кечамаш бина баха къастийна доза.


Кавказхошна йиттина Владимирехь\nОьрсийчоь --Владимир гIала\nОцу хиллачу девнан, кхоччуш хаам бац. Умаев Шемилан деваша Iадани цига воьдуш ву. Маршо Радио телефонца зIене яьлча, иза цIерпошт чохь вара, Владимире ваха новкъа ваьлла.\nБилгала хууш дерг, кавказхойн къомах ву аьлла, Умаев Шемил а, цуьнан суьйли накъост а х1ума кхалла цхьана кафе чу ца витина, гIароллехь лаьттачара. Цигахь дош-дашера даьлла, вовшех летта. ХIинца, хьал гарехь гена даьллачух тера ду, бохуш дийцира Умаев Iаданис.\nУмаев: «Хьовзам баьлла аьлла, воьдуш ву со. Сан вешийн кIант а, тхан хьаша волу суьйлийн кIантий, цхьана кафе чу ца битина, уьш кавказхой бу аьлла. Цигахь дов даьлла.гIаролхой дукха болуш, кхарах летта.\nШен кхин дан хIума ца хилча, вешийн кIанта уьрсан мIаьчик Iоьттина цхьанна. Цигахь етта царна. Суьйли, цуьнан вашас схьавоккху. Вайниг къайлаваьккхина вара, карош вацара. Ша спортхо ву иза, оцу кIоштехь воьвзуш ву».\nХилларг, билгала цига дIакхаьччий бен хуура дац, амма, шена хIинцале шеко яц боху Умаев Iаданис, хиллачуьнна бух кавказхой Оьрсийчохь ца безарна тIехь бу аьлла.\nКъасто дезаш ду, вай муьлш ду Оьрсийчохь, кхиболу бахархой санна бакъонаш йолуш, я кхечеран кога кIело а хилла лелара ду, элира цуо.\nУмаев: «Вай бераш дIа а оьхуш, Оьрсийчоьнна тIе а хIуттуш лелаш ду. Ткъа, кхузахь бакъо йолуш дац вай. Иза чIогIа новкъа ду суна. Кху пачхьалкхехь хIун бакъо ю вай? Низам ду вайца я дац?\nНагахь санна, цигахь харцо кховдинехь, тхо тIом бийра болуш ду-кх цигахь. ТIаккха хIара гIуллакх гIара а дера ду. Суна лаьа и резонанс хилийта. Жимма гIаттам бан ма беза, вай кегий бераш хьийза ца дайта».\nТIаьххьарчу шерашкахь, Оьрсийчохь, иттанаш дийлина нохчий юкъахь а болуш девнаш. Даиманна, уьш гIара а дохуш, цхьа агIо а лоцуш, кхайкхадо хаамийн гIирсаша.\nОцу бахьанца, Оьрсийчоьнан юккъараллехь, кавказхошна доьхьала йолу дог-ойланаш ира лаьтта. Оьрсийчоьнан къаьмнийн цхьаалла лар ца яхь, пачхьалкх юхур ю бохуш Iедалан лаккхарчу тIегIанера кхайкхадо.\nПачхьалкхехь леррина и гIуллакх нисдархьама, кхоьллина къаьмнийн юккъаметтигийн агенталла. Еарийндийнахь хиъна цуьнан коьрте мила хIоттийна. Иза ву, Къайлахьчу сервисера «Альфа» олучу тобийн коьртехь хилла волу, Нохчийчохь тIом бина эпсар.\nХала ду кавказхошна Оьрсийчохь баха


ХІорш исраилхойн паччахь волчу Даудан кІентан Сулим-паччахьан кицанаш ду.\nЦеран Іалашо ю адамаш хьекъалалле кхачийтар а, уьш Іамийна хилийтар а, иштта уьш хьекъалечу дешнех кхеташ хилийтар а.\nУьш яздина ду, адамашна кхетам а, нийсо а, бакъдерг а, догцІеналла а Іаморхьама.\nУьш яздина ду боданечу нахана хьекъал далархьама а, ткъа къоначийн дика-вон къасто таро хилийтархьама а.\nХьекъал дерг ладугІуш хуьлийла, шен хьекъал совдоккхуш а хуьлийла, ткъа кхетам болу нах шайн дахаран новкъахула дІабуьгуш хуьлийла.\nХІара дешнаш яздина ду, кицанаш а, хьекъале дийцарш а къастадайтархьама а, хьекъалчийн дешнех а, церан хІетал-металех а кхетийтархьама а.\nКхетаме кхачархьама, адам уггар хьалха Везачу Эле ларамах дуьзна хила деза. Амма сонтачу адамаша дІатотту хьекъалалла а, шаьш нисдар а.\nЛадогІа, сан кІант! Хьайн дас дечу хьехаре ладогІа, нанас дина весеташ а дІа ма татта,\nхІунда аьлча иза исбаьхьа таж ду хьан коьртана, хьан коча охка хаза туьтеш а ду.\nСан кІант! Шайна тІехь къинош долчу наха хьо шайна тІеозавахь, къар ма ло.\nЦара хьоьга иштта ала мега: «Вало тхоьца, цхьаннан цІий Іано кІелховшур ду вай. Цхьа а бахьана доцуш, бехк боцург вен кІело йийр ю вай.\nЭхарто дийна берш дІакхалларе терра, кошо могуш берш хІаллакбаре терра, вай дийна боллушехь дІакхоллур бу уьш.\nВаьшна деза мел долу хІума схьагулдийр ду вай, вешан цІенош хІонсах хьала а дузуш.\nТхох схьакхета, тІаккха и хІонс вовшашлахь цхьатерра йоькъур ю вай».\nСан кІант, цу нахаца дІа ма гІолахь, церан лорах дІавахарх ларлолахь,\nхІунда аьлча церан когаш вониг долчу дІауьдуш бу, уьш цІий Іано сихбелла а бу.\nОлхазарийн бІаьргашна хьалха речІа хІоттор эрна ду –\nамма уьш санна болу нах шаьш-шайн цІий Іанорна кІелховшу, шайн дахарна кІело а йо цара!\nИштта ду харцонца шена са лоьхуш мел волчун некъаш: и са шена йоккхуш волу хІора а стаг шен дахарх вер ву.\nКІорггера хьекъалалла урамнекъашкахь кхойкхуш ду, цо майданашкахь шен аз ойу,\nадам гулделлачу меттигашкахь а, гІалин кевнна чуволучу меттехь а къамел до цо:\n«Мел безар бу шуна, бодане адамаш, и бода? Мел ханна хир бу кхаьрдарш шайн кхардамах баккхийбеш? Мел хир бу хьекъал доцурш хаарш ца дезаш?\nТІедерза ас шаьш нисдарна! Аса сайн дагахь дерг шуна хьоьхур ду, сайна хуург дерриг а шуна дІалур ду.\nАса шуьга дуьйцура, амма аша соьга ла ца дуьйгІира. Ас сайн куьг шуьга дІакховдийра, амма соьга ладугІуш стаг вацара.\nАс шайна дина хьехарш аша дІатеттира, ас боху нисдар аша тІе ца ийцира.\nЦундела со а кхаьрдар ду шуна тІедеанчу вонах, со доьлуш хир ду, шу Іадийна дІахІиттича –\nшуна тІе, йочана санна, даккхий зенаш даьхкича, шайтІанан мох санна, шуна вон тІедеача, шу гІайгІане, сингаттаме хилла, дІахІиттича.\nТІаккха кхойкхур ду шу соьга, амма суна хезар дац. Массанхьа а со лохур ду аша, амма со карор дац шуна,\nшуна хаарш ца дезна дела а, Везачу Эле ларамах дуьзна хила шуна ца лиъна дела а,\nиштта ас шайна дина хьехарш аш дІа ца эцна дела а, ас шайга мел белла тІехбеттамаш дІа а тоттуш.\nИ дерриг а бахьана долуш, цара шаьш дІакхехьна болчу некъах бен пайда оьцур бац, шайн дагахь долчух бузур бу уьш.\nБоданера нах хІаллакьхуьлу, хьекъалаллех уьш дІаберзарна. Сонтанаш бойъур бу, шаьш-шайх тоам бина уьш леларна.\nАмма соьга ладоьгІнарг, паргІат а волуш, цхьана а агІор кхерам а боцуш, вехар ву, зуламах а ца кхоьруш».