"ТIалибан" боламан тIемалоша Марсхьокху-беттан 15-чу дийнахь дIалаьцна ОвхIанистанан коьрта шахьар Кабул, массо а агIор цунна гобинчул тIаьхьа. Амма гIала караэцале цара дIакхайкхийна, цIий Iанор дац, репрессеш хIиттор яц шаьш, "гIала маьрша схьаялар" дийцаре дан лаьа шайна, лаьа ГIани Ашрафан Iедало а, цо ша а капитуляци кхайкхайойла, аьлла. Пачхьалкхера кхиболу мехкаш массо а бара церан карахь, иза нисделира Кандагар, Герат, Мазари-Шариф, Джалалабад гIаланаш дIалецарца. ОвхIанистанан эскарш девдда, тIемаш ца беш, царех цхьадолу дакъош къайладевлла луларчу Таджикистанехь а, Узбекистанехь а. КIирандийнан делккъехь, кемана а хиина, цхьана агIор дIавахана ша ГIани Ашраф а. Ткъа Американ Цхьаьнатоьхначу Штататийн а, Малхбузера цхьацца Iедалш а ма-хуьллу гIерта кеманашца шайга Кабулера араваккхалург дIавига, кIелхьарваккха.\n15-чохь Кабулехь кегари бара, бIаьрга сара кхетча санна хьийзара нах. ГIали чуьра арабовла гIертара дуккха а бахархой. Бовдуш бара Iедалан белхахой, къевлина яра министраллаш, кхийолу урхаллаш, полицин хьукматаш, эскарийн каппаш, севццера белхаш туьканийн, базарийн.\nШайца хьалхо дIакъаьстинчу, Америке дIабахначу хьукматхошка, эскархошка, цхьацца компанийн векалшка сингаттаме хаамаш кхоьхьуйтура коллегаша-овхIанхоша:\n"Де дика хуьлда, сан ваша! Догдоху хьоьгара хьал дика хиларе. Кабулерчу Американ векалтехь вайнаш дIалечкъабайта цхьа а аьтто буй хьан? Сан нана а, тIехьийза йоI а кхерамна кIел яц, амма гIо оьшу сан вешина. Виза яц луш цхьанна а. Цара Кабул дIалацахь, уьш хIора неIарге кхочур бу, Iедалехь болх бинарш дIалехьош. Сайн дехар лартIахь доцийла кхета со, амма коьрте ца богIу кхин цхьа а некъ".\nАрахьарчу мехкийн журналисташа бечу хаамца, селхана а болх беш хиллачу ОвхIанистанан полицин хаамашца, тIалибаш шоьтан сарахь лаьттара Кубулна масех чаккхарма уллехь, шахьаран йистош ларалучу Калаканехь, Кхарабагехь, Пигманехь. Амма 15-чохь бацара цигахь цхьа а тIемаш.\nТалибийн Къатарехь Iечу векало дийцира "Ал-Джазира" телеканале, шайн ницкъаш "Кабул машарца схьаяларе хьоьжуш Iа", аьлла. Хьалхо Дохехь (Къатар) куп тоьхначу тIалибийн урхалло шен ницкъашна хьоьхура Кабулан йистошца совцар, нах ца байъар, шахьарара аравала лууш верг, некъ битина, дIавахийтар".\nКабулехь буьсучу зударшка бохура, кхерам боцчу меттигашка ловчкъа. КIирандийнан делкъал тIаьхьа "Ал-Iарабия" телеканало хаам баржийра, тIалибаш президентан ГIани Ашрафан резиденце кхаьчна, "официалехь цуьнга Iедал дIаэца бохку", аьлла.\nХууш дац цкъачунна, стенгахь ву ОвхIанистанан президент лаьттинарг. Иза юьхьанца Таджикистане а кхаьчна, цигара кхечу махка дIавахана, боху. Амма оцу хьокъахь яржийна йолу видео хьалхо яьккхина хила а тарло.\nМарсхьокху-беттан 15-чу дийнан делкъехь, меттигерчу хенаца 13 сахьт долуш, "ТIалибано" дIахьедира, пачхьалкхан латта дерриг а шегахь ду, Кабулера тIематийсадаларш дирзина, аьлла. Къатарера тIалибин офисехь Iачу Барадар моллас шен караоьцур ду ханна, Iедал къастадаллалц йолчу юкъанна, ОвхIанистанан куьйгалхочун дарж. Министрийн кабинет оцу юкъанна хир ю ОвхIанистанан чоьхьарчу гIуллакхийн экс-министран, Германехь векал хиллачу Джалали Iелин карахь, боху хьасташа.\nКабул дIалацарх дерг довзуьйтуш, ОвхIанистанерчу Оьрсийчоьнан президентан лерринчу векала Кабулов Замира "Интерфаксехула" аьлла, тIалибаш "машарца" шахьаран цхьана декъа биссинехь а, ерриг а Кабул цаьргахь ю ала хьалхе ду. Марсхьокху-беттан 10-12-чу деношкахь Къатарехь дийцарш лаьттира ОвхIанистанехь машар хIотторан хьокъехь. ТIалибаш а, Кабулера Iедал а доцург, дакъалоцуш яра цигахь Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организаци а, Европан барт а, пачхьалкхаш: Оьрсийчоь, Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ, Британи, Пакистан, Узбекистан, Китай. Оьрсийчоьнан агIор вара цигахь Кабулов Замир, Американ агIор - Залмай Халилзад.\nМарсхьокху-беттан 14-чу сарахь тIалибаша тIемаш бар а доцуш дIалецира Джалалабад – ОвхIанистанан малхбаленна коьрта шахьар. Иштта карийцира Пакистане боьлху некъаш. Ткъа цул де хьалха лаьцнера Мазари-Шариф а.\nАмерикан Цхьаьнатоьхна Штаташ а, кхийолу пачхьалкхаш а дIабуьгуш ю махкара кхерамна кIел болу шайн векалш, Кабулера кхийолу хьуматаш. Кир лелош долу даккхий кеманаш ду уьш дIабига хьийсош. Оцу балханна накъосталла кхачош, Вашингтоно хьажийна ОвхIанистане 5000 гергга шен эскархо. Британино – 8000 гергга. Марсхьокху-беттан 15-чу сарахь Американ векалто хаам баржийра, Кабулера аэропорт тIамна кIел ю, цигахь цIерш йогу, аьлла, ткъа Францин дипломатийн офис ерриг а яра аэродроме дехьайоккхуш.\nТкъа Оьрсийчоь лерина а яц шен векалт Кабулера дехьа-сехьа яха, дIахьедира Оьрсийчоьнан Федерацин арахьарчу гIуллакхийн министралло. "ТIалибанан" куьйгалло дош делла кхерамзалла хилийта, векалт шен рожехь болхбеш ю", аьлла цо.\nХьалхо Кабулерчу дуьненаюкъарчу аэропортанна гергахь дIатарбира шен тIеман ницкъаш Туркойчоьно – иштта дIалецира америкахой дIабахча хIоьттина есалла. Амма I7-чохь бен бевр бац Малхбалера дипломаташ, ницкъаш арабовла кечамбина – гарехь, оцо а кхобу тIалибаш Кабулехь тийна.\nУзбекистанан Iедало дIахьедира, шайн махка 14-чохь овхIанхойн эскаран йоккха тоба еана, аьлла. Царна гIо ду деш, лазийначарна латтадо дарба. Узбекаша елла овхIанхошна хIусамаш а, кхача а. ДIадахначу кIиранашкахь дуккха а хаамаш баьржира, овхIанхойн эскарш, тIалибех къехкаш, Узбекистане а, Таджикистане а дIауьдуш ду, аьлла.\nШа дарже веъча ОвхIанистанера Американ эскарш ша сихха, Гезмашин-баттахь, арадохур ду аьлла делла дош кхочушдан бух бу боху президента Байдена. Нехан махкахь лаьтта чоьхьара конфликт луьстуш Iан гIуллакх дац Американ эскарийн, тешна ву иза.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацин Кхерамзаллин Кхеташоно терроран тобанийн тептара язйира "ТIалибан" 2003-чу шарахь. Оццу шарахь изза сацам тIеийцира Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело а, дуьнентIехь массарел а хьалха кхачийра иза оцу могIара Оьрсийчоьно. Делахь а новкъа ца хилира Вашингтонна а, Москвана а кху тIаьххьарчу шарахь тIалибашца дуккха а бертан къамелаш гIовтто, цераш векалш шайн шахьаршкахь тIеэца.\nОвхIанистан дика евзаш волчу политолога Дубнов Аркадийс иштта довзуьйту цигахь хуьлуш лаьттарг:\n"Арифметикаца бусталур доцуш, беза бу тIалибийн нийцкъ. Иза иштта хилар гойту, кхидерг доцуш, 27 шарахь уьш хIаллакбан я чоьхьарчу а, я арахьарчу а эскарийн аьтто баьлла цахиларо. Царна хьаьа хIинца, хIун оьшу дуьненна шайгара.\nМуьлххчу а популасташа а санна – ткъа уьш а бу популисташ – царна го, муха дешнаш шайгара оьшу кхечу пачхьалкхашна а, ОвхIанистанан бахархошна а. Цундела уьш Iаьмна арахьарчу лаамашна товш долу жоьпаш дала. Цара шаьш ду бахахь а, бац уьш "дашо", амма бац хьерабевлла а – гонахарчу хьелашна ган ма-луъу бу тахана.\nДуьхьало яц еш тIалибашна. Хир яра царна дуьхьал латта цхьа ницкъ хилча. Мехкан къилбаседанера ("Къилбаседа альянс") баьччанаш бара хьалха дуьхьало латтош. Амма уьш хIинца хьалхаваьлла цхьа лидер воцуш, бекъабелла бу кху муьрехь. Ур-атталла ОвхIанистанера таджикашна а ца карабо оцу тIехь барт – къуьйсу, муьлха лидер вер ву тIалибашна дуьхьал: я говаьллачу Масуд Ахьмад Шахан воI, я вевзаш волу таджик Атто Мухаммади Нур. Барт бац, цхьаалла яц цигарчу узбекашлахь а, сий доьжна цараларчу "цкъа а эшна воцчу" Дустум Iабдул-Рашидан а.\nМарсхькху-беттан 19-чхь дезде ду – ОвхIанистанан маршонан де. Британин олаллера яьлла иза 1919-чу шеран оцу дийнахь. Оцу денна хьажийна хила а тарло тIалибаша Кабул яккхар чекхдаккха лерина де. Ткъа, ма-хаъара, Гезгмашин-беттан 11-чохь а ду иэсе де – 2001-чу шарахь Американ Цхьаьнатоьхначу Шаташна терроран тохар дар. Оцу дийно, оцу бохамо гIаттийра Америка ОвхIанистанна дуьхьал, оцу бахьаница дахара Малхузенан эскарш цига.


ТIекIелдинчу цIийнан 12-чу тIегIантIера чуйоьжна зуда елла Соьлж-ГIалахь\nНохчийчоь -- Соьлж-ГIала.\nТIекIелдинчу цIийнан 12-чу тIегIантIера чуйоьжна зуда елла Соьлж-ГIалахь. И бохам хилла дIабаханчу беттан 25-чохь, хаам бо "Нохчийчоь тахана" агенталло.\nШинарин дийнахь зорбанан гIирсаша хаам баржийнера, Соьлж-ГIалахь некъахьовзамехь елла зуда, бехк шайна тIера дIабаккхар Iалашонца, кхалхаран бахьана хьулдан муьлш бу ца хуучу наха иза тIекъелдинчу цIийнан корехула чукхоьссина хилла аьлла.\nИза бахьана долуш бинчу талламо гайтина, Серноводскера яхархо 56 шо долу Хакимова Байсет чуйоьжна хилар, Соьлж-ГIалан Октябран кIоштахь тIекIелдинчу цIийнан 12-чу тIегIанан корехула, хаам бо чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллан зорбанан сервисо. Оццу хаамехь чIагIдарехь, зобанан гIирсаша хилла бохуш буьйцу, адам а дуьйш, некъахьовзам Соьлж-ГIалахь хилла бац Стигалкъекъа-беттан 24-чохь.\nТаллам беш гулйинчу материалашна юкъахь ю терго ечу камераша дIаязйина видео, зуда цу цIийнан чугӀойлина тIе йоьдуш а, цул тIаьхьа 10-15 минот яьлча корех иза чуюжуш а яьккхина, чIагIдо "Нохчийчоь тахана" агенталло.\nХаам барехь, бохам хиллачу метте кхаьчначу лоьрийн тобано кехат хIоттийна зуда елла хиларх лаьцна, ткъа тIаьхьо, судмедэксперто таллам бича, зуда ницкъ бина йийна хиларан ларш ца карийна.


Ачалкхера даькъа тIара больница ший болх дIахо хьош я — Сердало\nАчалкхера даькъа тIара больница ший болх дIахо хьош я\nВай мехка ширача учрежденех цаI я Ачалкхера даькъа тIара больница. 1927 шера хьалъяьй из. Духхьашха Ачалукский района лаьрхIа хьайийла хиннай из. Цул тIехьагIа, тIом латтача хана, госпиталь хиннай из. 1982 шера цIи яьнна, яьга хиннай. Цу хана денз, вай республика хьаяь ши шу даллалца йолча юкъа лорий амбулаторий хиннай. 1996 шера денз хьа Ачалкхера даькъа тIара больница йолаш болх беш я, бахача наьха могашал лораера а меттаоттаяра а гIо-новкъостол деш.\nЦхьабакъда дIадахача кIира халкъа юкъе хабар даьржадар из дIакъовлаш я аьнна. Из мел бакъда ха а, больница хиланза яргйоацилга белгалдаккха больница коа вIашагIкхийтта хилар кхаь Ачалкхера нах. Гулбеннарашца вIашагIкхеттар хилар МогIалбика района кулгалхочун Долтмарзнаькъан Хьамзата а Могашала кхерамзлен министра Арапханнаькъан Марема а. Министро белгалдир больница дIаяккха лаьрхIа хIама доацилга. МогIалбика района юкъара больницах дIатохар да аьлар цо дувцаш дар. Из цадар дийхар вIашагIкхийттачар, цу больнице латташ дола низам дохар кхераш.\nБахача наха дувцачох кхийттача министро Арапханнаькъан Марема, больница цхьаннахьа дIа а ца тохаш ше йолчча дарже болх бе ютаргья аьлар. Бакъда цхьацца бола болхалой дIабоахарг хилар соцадаь да. ДIабоахачарна юкъе лораш гIоргболаш бац.\nЮвца яьнна йолаш, Ачалкхерча больница болх мишта дIабода дувцар дийхар оаха, цига керттера лор волча ГIоандалой Iумарбикага. Цо тхога ма аллара больницера болх ларттIа дIабодаш ба. Стационар а, ший хьалха хиннача тайпара, болх беш хургья, хIанзалца мел хинна менгеш а долаш.\n30 сага лаьрхIа йолча стационаре ши лор ва. Стационарал совгIа цу учрежденена чуйоагIаш я амбулатори. Цигача шиъ даькъа тIара лор ва, шиъ терапевт ва, гинеколог я, церги лор ва.\nУкхаза шийна дарба лаха ва йиш я Ачалкхешкара совгIа моллагIа вай мехка вахаш вола саг, цунга медицински полис хуле. Уж морга бараш хула а хул укхаза – Назранера а, Зязик-Юртара а МогIалбикера а, Инаркъера а, иштта кхыча юрташкара а. Цо хьахьокх ер моттиг мел дарбане я. Таханарча дийнахьа берригаш а больница тIаяьзбаь 4784 саг ва. Нах укхаза дарба а деш баьде, дарба а хиле чIоагIа раьза болаш цIаболх. Укхаза бадачарга, баьдачарга а ладийгIача больнице хила ма еза цIена а я, даар а дика да, йIаьйха а я. Сона сайна а хайнад укхазара болх цIенхашта унахошца бала болаш, царна йоагIа терко еш дIабодалга. ХIана аьлча тха нана а, иллай укхаза дарба деш.\nIумарбика ше яхачох цо болх беш йоаккхача хана цунга цхьаккха лоткъам кхаьчабац унахошкара. Укхаза болх беш боахкараш ларттIа говзанчаш болга гучадоал хьавенача унахочоа. Бакъдар аьлча, отделени цаI мара яц укхаза – терпевтически. Дог лазаш а, давлени ийлуш а хул укхаза боагIа дукхагIа бола унахой. Цул совгIа неврологически лазарашта а дарба ду укхаза, унахочо невролагаца консультаци яьчул тIехьагIа.\nЦхьан смена 100 гаргга саг чувоагIа укх больнице дарба лохаш. Стационаре лакхе хьоаха ма дарра 30 менги ба. Шера стационаре дарба даь верзаву 900 гаргга саг. Иштта 7 меттиг дийнахьа дарбдайташ, бийсаш шоай цIагIа йоахачарна лаьрхIа я укхаза. Цигача верзаваь ваьннав укх 2018 шера 330 саг. Вешта аьлча, ший балха план йизза кхоачаш еш я Ачалкхера даькъа тIара больница.\n← Пили, цогали\nОснования и порядок обжалования судебного приговора в суде апелляционной инстанции →\nУнах, лазарах бераш лораде


Нохчийчоь -- Керла шо даздан кечлуш бу Соьлж-ГIалара бахархой.\nМа-дарра аьлча, тIетоха а, дIадаккха а хьашто йоцуш, дукхахболчу бахархоша уггаре сирла, самукъане, безаме лоручех ду Керла шо даздар. Цуьнца доьзна адамаша сатуьйсу къаьхьаниг, вониг, маьттазниг чекхдолучу шарца а дуьсуш, тIедогIучу Керлачу шаро шайн дахаре ирс-аьтто, беркате хийцамаш баре.\nМогIарерчу нахаца хеттаршка вийларо гойту церан сагатдийриг, цара сатуьйсург хIун ду. Массара а бохург санна,вовшашца уьш дагабийлина а моьттур долуш, билгалбохура юкъара кхетамаш. Масала, бахархоша сатуьйсу Керлачу шарахь ладегIам а боцуш, махкахь болх-некъ болуш синтеме дахар хиларе.\nГуттаренна а дIадаьллачу шарца дуьсийла лаьа нахана цхьангара цхьаъ даьлча, бехк-гуьнахь доцчу гергарчарна тIеIаткъам бар а. Керлачу шарца шайн йозаелла ойланаш йовзуьйтуш ю Соьлж–ГIалара Хадиштий, Яхиматтий.\nХадишат: «Хаза бан белхаш а болуш догIийла лаьара суна Керла шо. Мерза Iаш а долуш, могуш а долуш, вуьйш-воккхуш стаг а воцуш, ладегIам а боцуш,чуоьгуш кеманаш а доцуш…»\nЯхимат: «Адамашна садоIийла а яьлла, тIаме кегийрхой дIа а ца хьежош, тхан белларш ишта тоьур бара. Цхьаммо цхьаъ дича гергарниш махках бохуш хьийзабойла а ца лаьар-кх тIедогIучу шарахь. Нехан хIинца – тIаккха хIун хуьлу те боху ладегIам дIабаьлла догIийла и Керла шо. Маьрша догIийла иза»\nКерла шо вер-ваккхарш а, лецарш а доцуш, синтеме а маьрша а догIийла луъчех ю Соьлжа кIоштера йохкаэцархо Марха.\nМарха: «Совнаха хIумнаш дIа а девлла, вер-ваккхарш а.лецарш а доцуш синтеме,маьрша догIийла лаьар-кх».\nМехалчех мехала лору Шелан кIоштерчу дубин эвларчу Саламбека къоначарна болх-некъ хилар. Цо сатуьйсу цу декъехь тIедогIучу шарахь бIаьрла хийцамаш хиларе.\nСаламбек: «Баккхийнарш-м пенсехь а болуш, хала-атта хене бовлуш цхьа лол бетташ бохку. ХIинцца доьзал кхоьллинчу кегийчу нехан ду-кх къа. Царна болх хуьлуьйтур бар-кх ас сайн аьллар хилча тIедогIучу сарахь. Чохь доьзал бу,болх-некъ бац,цара хIун дан деза? Уьш бу-кх миска нах. Гуттар гIаддайча юьхьарлоцу хир бу-кх цара харц некъ. Хаац суна-м».\nКерлачу шарахь Iедалхой а, могIарера нах а вовшашна муьтIахь, барт болуш гойла луъчех ю Теркйист кIоштара къано Секимат.\nСекимат: «Сайн доьзал сайна муьтIахь а болуш, со доьзална муьтIахь а йолуш доуьйтур дар-кх ас Керла шо. ТIехIоьттина Iедал а муьтIахь а долуш. Дала бусалба динехь дойла вай. Бертахь хуьлийла лаьа-кх сунна. ТIом ца хилчахьана кхидергга-м лан хала дацара»\nМогIарерчу бахархошна даггара лаьа шайн махкахь Керла шо, цу дешан шуьйрачу маьIнехь, шена хетарг дIаала а, ваха-ван а, бакълена а маьрша догIийла.\nМоскох Керла Шо даздан 3 миллиард сом хьажийна\nНохчийчохь кхаа рожехь доьшу бераша


Ц1ий гурматаш Даьле бекхам бех...Шоллаг1а дакъа. - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » Ц1ий гурматаш Даьле бекхам бех…Шоллаг1а дакъа.\n1ий гурматаш Даьле бекхам бех…\nШоллаг1а дакъа. Ц1ийво 1аьржа я ханаш\nДуне кхоллаш, ер Мохк вайна\nбеннача Дала га лоацалда вай!\n(Коазой 1. Г1алг1ай, 5 : 582)\nСа бе доал Коазой 1ийсаз сона денна совг1ат — «Ц1ие тетрадь» яха дешарьг. Цунна хьалхарча оаг1ун т1а Тхьамадас сога даь хаттар латта: «Нагг-нагахь оазарашка кховд со. Фуд хьох из? Хой хьона?»\nНовкъост, со 1илманхо вац. Со 1а яздаьчох мах бе ца могаш, дог ца1аббаш, из деша к1ордацадеш воа дешархо ва. Аз хьа хаттара жоп лургда дешархочоа йоаг1ача арг1анца.\nСо хьона жоп язде волавалийтар хьа оазараша а, хьа хаттаро а. Шоллаг1а-дале, хьога Хаматхан-массало дейттача каьхато. Яхь йоаяьча, эздел доадаьча цу «массало» йоах: «Хьа г1еллала даладола «Ц1ие тетрадь» аз 1одийшад в1алла юкъ ца юташ, ч1оаг1а сайна хала дале а. Дешахьалхие 1ойийшача а со цхьан х1амах кхийтта вац. Са шеко яц: кхычара а из чаккхадалалца дийшадац, доатт1адаь пишкача дахийтад. Цу хьай «Ц1ие тедрадаца» фу ала воалар хьо, хьаалал, хьай багара лоакъамаш д1а а яхе. Тхона жуоп 1айха яздой, эрсий меттала мара ма язделахь, х1анна аьлча г1алг1ай метта деша тхо 1ома а деннадац е из 1омабар тхона в1алла эшаш а дац». http://www.ingushetiyaru.org/news/22376/\nХаматханага са кховдо дош дац. Цуо ше хьакхайкадаьд ше фу къуонах ва, ше мела эздел долаш, яхь йолаш, кхетам болаш саг ва. Цунна жуоп оазархочо ше деннад, цудухь аз къамаьл дергда Тхьамадийца. Цунах Хаматхана а, цун муг1арах хьалхайша баг1ачарна а цхьа пайда хила тарлу.\nИз дешарьг г1алг1ай сийдола яздархочо хиетадаьд нохчий Визача Къуонаха – Читигов Заьлмаха. Из к1ант бехк-гуннахь доацаш кхеставаьв г1алг1ай Карабулакерча ОВД йовсараш. Цар къизала мегаьдац К1антий Са гуора оттаде: цхьан сага оакхал даьдац, шийна ца1 х1ама хьат1аийцадац, цхьан цар харц каьхата кильг яздаьдац. Малаг1а тейпа-тукхам долаш ба цун низ т1алоаттабаь «г1алг1ай» я яха йовсараш? Каьхаташ т1а латтараш Гулиев, Нальгиев я. Боккъонцахь йоа цар тейпан ц1и я Иблис-наькъан – эрсий 1аьдала има диллараш… Везан Даьла, Бекхам кад ботталахь царна!\nТхьамада оазарашка кховдар бахьан дика хов ший къамах дог лазаш мел волчоа. Уж хьа балийво эттадеча дего аратувса ц1ий гурматаш я. Цудухь аз хьа дешарьга сай ц1и тиллай «Ц1ий гурматаш» аьнна. Халкъшта т1аэттача «цхьаккха боарам боаца лазаро» хьа дега чу б1и биллаб, цучура араетта ц1ий кеджаш, цучура арадоаг1а лакаш эттаду ц1е ц1оаг1а: «Ваня, ма кхестаде тхо! Ноаной дегаш ма эттаде! Даьй синош ма 1аьржде! Йижарий-мехкарий б1арьгаш ма лешаде! Вежарех-къоньгех хьай моастаг1ий ма бе! Дита тхо, Ваня, парг1атта даха, лаьтта аха, дезал кхаба, тхоай мотт лебе, тхоай мехка доал де!..»\nШин б1аь шера т1аяьржа латтача Эрсий Харцонах сатуохалац хьона, Тхьамада. Цу заман чухь, саца ха йоацаш, Къилбаседа Кавказера къамаш 1азапе оттадаь латт. Эрсий къизален чхьонкар 1отт1аеттар соцаш дац. Из туржа1 тахан доладенна дац, Даьла воацачоа, маца т1ерадаргда а хац.\nЦу хьокъехь уйла е д1аволлалу Тхьамада ший дешахьалхиенца: «Вай Г1алг1ай Мохк Эрсий Паччахьалкхен чубоаг1а ши б1аь шу даьннад. Цу хана чухь вайна т1алатта 1азап сецадац. Массехказа фу хадача д1ат1акхоачадаь хиннад г1алг1ай къам».**\nЛоаддам боаца 1азап дац Шинфордюкъе дахача къамашта 1оттадоарждаьр. 1азапо йиесар даьча халкъий дегаьш, саца юкъ йоацаш каетташ, 1увдаш, 1увжаш латт:\nГарт! Гарт! – яхаш,\nДег1а мел йоа маьже\nХовха, боча хьа дог\nЧовнал тух чуддела,\nСинпхаьнаш зувз –\nЧовно лазар ду\n(К1антий дегаш. «Дог», о. 9)\nДаьра из 1азап д1ахо а т1ера ма даргдац, герзаш совцарг ма дац эрсешта к1ал вай – кавказхой, мел долча хана, х1ана аьлча цар шоаш карадерзадаьча къамашца бувца мотт массехана ца1 хиннаб: къизал, ц1ий, тийшаболх, яькхал, ц1урал. Уж совце а совцаргбац цхьан лоаццача юкъа мара.\nТахан вай дие дезар белгал доакха оазархочо дешахьалхиенца: «Эрсий Паччахьалкхенга хоаддаме д1аала диеза вай: тхуоцар харцо соцайие, Конституцех йоаг1а бокъо 1ооттайие, тхоах 1айха д1ахоадабаь тха Мохк, юха тхоах хьахотта, тхуоца къизал ма лиелайие, доаца бахьанаш лиехаш».\nВай д1аала ца дезаш Эрсий Паччахьалкхено ше аьнна, 1аьдал бокъонца ч1оаг1даь, хоадамбаь 1одилла да из дош.**** Цхьабакъада эрсий г1аьрача тоабано из бокъо хьалургьяц… Цунах тешалду из бокъо ч1оаг1о я 1ооттаяьчул т1ехьаг1, укх д1адахача ткъаь цхьан шера Эрсий 1аьдало г1алг1ашта 1оттахьоарсаяьча къизало (1992 шу), Нохчий мехка чухьаьхкача т1емо, тахан Къилбаседа Кавказе т1аоттадеча 1азапо, юкъебоахача ц1уро, лелабеча тийшабелхо, чухьийцача «1оажал тоабо». Ц1еша диза да Эрсий 1аьдало «бокъо» лелайеш дола диг.\nВай хатта тарлу Тхьамадийга: «Дешахьалхиенца 1аьдалага д1аала деза вай ма яхий 1а, д1ахо хьай дешарьга т1а 1а дувцара-м кхыдар ма дий:\nТахан бокъо ювцар – 1овдал».\nХарц лув-те оазархо? Бакъдар цаховш ва хьох-те? Цкъа Эрсий 1аьдалага латкъа деза йоах вайна лелаеча харцон. Т1аккха кхо «г1а» д1ахо а баьккхе, ше хьалха аьннача т1ара юстара иккхе, цох бала пайда бац аьле соцам бу. Мишта кхетаде деза-те цун в1ашкацадоаг1а къамаьл?..\n1ийсай кер чу боккха г1ортам боал: ирабухье даьнна латт догеи хьаькъалеи. Цун сакхетамчу цхьан оаг1арахь цхьалха, вай дерригаш санна, саг латт: цун ц1енна юкъе г1ола чаккхалилхаб эрсий къизеш 1оажала мангал хьокхаш. Воккха оаг1арах, массадоалчоа сакхувш, яздархо-оазархо ваг1а. Тахане вахарал совг1а 1ийса селханенеи кхоаненеи юкъе латт, хиннар дага а доаг1аш, хургдолча са а кхувш. Из Тхьамадий кер чу боалача г1ортамца ювзаенна я «Даи во1и» яха оазар — къамаьл:\n— Воти, фу яздеш воал хьо?\n— 1аьдалга латкъа воал со, к1аьньк.\n— Сенах латкъа воал хьо, Воти?\n— Г1алг1ашца лиелаеча харцонах.\n— Хьанга латкъа воал, Воти?\n— Москверча хьакимашка.\n— Латкъа виезац хьуона, Воти.\n— Из харцо лиелаераш уж шоаш боландаь.\n— Аъъ! Т1аккха наха бита биеза вай воай Мохк?\n— Мохк-м, Воти, ц1абоаг1аргба,\n— Шие боацаш вай цамегальга д1ахайча.\n(Ц1ий гурматаш, о. 20)\nТхьамада харц лувц ший дешахьалхиенца а, цун т1ехьа йоаг1ача оазарашца а. Цун дог лаз, из 1увдаш, эттадеш латт т1аоттадаьча халача лазаро, боккхача балийво. Сакхетама хов яздарах, латкъарах х1ама хургдоацильга. Цунах из сакхийна вар ткъаь ца1 шу халха. Сона дика дагадоаг1а цуо мутхьал-бетта 1992-ча шера яздаь, кеп теха йоазонаш.\nЦхьабакъда, б1арьгаш з1увша мел долчо, лерьгашта хозаш мел долчо сапарг1атта дитац цхьалхача сага дог. Цуо йоах уж каьхаташ-лоаткъамаш язде дезильга. Сатуохалац цхьалха сага, амма дерригача Къилбаседа Кавказера къамий 1азап чуийцача яздерхочоа сина кхы а халаг1 да садетта. Из цуо хьахьокх ше кхеллача оазарашца. Сатуохалац оазархочо…\nМа атта да-кх шоана, сатуоха оалаш –\nцхьа иттех гажал гуобаь д1а а айтте,\nшоашта болча тоама-сакъердама,\nг1аджамаш 1от1аетта буолабелча.\nДаш муо езача салтий иккашца\nкъарссе п1ендараш кагде буолабелча.\nХьастамаш доахача аьшка моарзаг1аца\nувззадеш дийнача дег1а т1ара дулхаш даьхача.\nД1асатуохал хьайна моге.\nВанна чу воаг1аваьвий хьо ток а етташ?\nТе11адеш дийхкадий хьуона туока\nТе11аеш чуйийхкайий хьуона шушаш ц1енъешйола\n«йорш» яха х1ама, ц1и яккха тоамбоацача метте?\nИз деррига лайна хьо чакхваьлча…\nверзана ваьхавий хьо, хьувзавергва аьнна…\nИраздолчоа карайоаг1а ира 1оакъинг,\nпхораг1а х1акха чие хьайоатт1айие.\nМа атта да-кх шоана, сатуоха оалаш.\nСатуоха ца луш а-м да шоана х1амаш.\nНускалга санна, валарга сатувсаш,\nМа атта а дац-кх!\n(Ма атта да-кх, о. 8)\nАлхха цхьан сага е б1аь сага т1аэттар дац Тхьамадас дувцар – массадоа Къилбаседа Кавказера халкъаш, х1ирий къам доацар, да цу та1азара даькъе долаш. Из тахан доладенна дац: ши б1аь шу даьннад из туржа1 вайна т1ера цадоала. Дерригача къамашта етта г1аджамаш я уж. Цар п1ендараш да уж «салтий иккашца къарссе кагдераш». Вай массавар ва эрсий чоалтачаша 1алаьмате йоакхача нийча хьовшадаь ток еттараш, лерьгашка туока саьргаш чудехка 1азапе 1оттадераш. Къамий дулхаш да уж «дийнача дег1а т1ара аьшка моарзаг1аца увззадеш» эрсий «1оажал тоабаш» доахараш…\nCатуохалой т1аккха яхь йолча дега, 1елой из ца кадача, ца латкъача, ца яздича, харцонна духьал ца даьлча. Сатуохалац 1ийсайна а кхыбоа мехка г1ончашта а шоай дегашка-синошка 1аткъаьча лазара:\n*Дешай ма1ан дешлорьга т1а д1аяздаь да. Цу т1ара деррига дешай ма1ан Коазой 1ийсай дешарьгашт1ара хьаийца да.\n**Уккхаза а д1ах1о а: Коазой 1ийса. Ц1ие тетрадь, изд-во «Пилигрим», Назрань, 2012.\n***Коазой 1ийса, «К1антий дегаш», 2003г., Чебоксары. Д1ахо аз лоацадаь яздергда: К1антий д.\n****Конституция РФ, Законы «О реабилитации репрессированных народов» и «О реабилитации жертв политический репрессий». Последний закон был принят 18 октября 1991 г. Через год, в ночь с 31 октября на 1 ноября 1992 г. Русская империя в тесной связке с осетинской государственной ОПГ начала практическое осуществление реабилитации жертв политических репрессий в Пригородном районе Северной Осетии…


"Дицдан омар делла", цул сов кино гайтар а дихкина\nДицдан омар ду кино йоккхуш - Кинояккхархочуьн Коканаев Русланан Facebook агIонна тIера сурт\nНохчийн къам цIерадаккхарх а, Хьайбахахь 700 сов стаг дийна воллушехь, божалахь вагорах а лаьцна, нохчаша яьккхина кино гайтар дихкина Оьрсийчоьнан Културан министралло. Министраллин хьесапехь, «къаьмнашна юкъахь питанаш даржор ду цо». Кино яьккхинчу продюсерна Коконаев Русланна хетарехь, цкъа мацах дина зуламаш гечдайта хьовса дезара Оьрсийчоьнан Iедалш. Вуьшта, зуламаш дан мегаш нисло, царах лаьцна дийцар магош дац.\nДуьххьара, кино йоккхучу хенахь, цуьнан цIе «Чим» аьлла тиллина яра, амма, яьккхина йолучу хенахь, иза хийцитира. «Дицдан омра ду» аьлла яра керланиг. Иза, хIинца, оцу фильман йогIуш ю, хIунда аьлча, кхин тида йиша яц, оршотдийнахь Оьсрийчоьнан культуран министралло цуьнан хьокъехь бина сацам. Иза пачхьалкхехь гайтар дихкина. Оцу фильман автор а, коьрта продюсер а волчу Коканаев Руслана Маршо радиога хаам бира цуьнах лаьцна.\nКоканаев Руслан: «Сан чIогIа сатийсам бара, иза гайта Iедало бакъо лура ю аьлла. Оьрсийн маттахь а ма ярий оха иза яьккхина. 15-гlа тIекхаччалц собар де аьлла дара. Селхана, шозлогIачу продюсеро Москохара телефон а тоьхна хаам бира соьга, Оьрсийчохь прокате яьккха бакъо луш яц аьлла».\nИ фильм Оьрсийчохь гайта бакъо ца ялар, ши бахьан ду аьлла хета цуьнана авторан Коканаев Русланан. Шаьш, иштта а дуккха а хIума дIадаьккхинера цу юккъера, могуьйтура дац бохуш, дуьйцу цуо.\nКоканаев Руслан: «Цу юккъахь цхьа кийсак ю Хьалха-Мартан тIерачу дарбан хIусамера. Цигахь а , дIабохочу хенахь, нах хIаллак ма биний. Коьрта лор оьрсий а хилла. Иза доьхьала яьлла хилла, могаш боцу нах хIаллак ма бахьара аш бохуш. Цуьнга ла ца дугIуш, зуда а, стаг а , бераш а терго йоцуш байиина цигахь. Иза дIаяьккха бохуш дара тхоьга. Оха ца яькхира иза. Селхана-стомара сацам тIеоьцучу хенахь, хаьттира боху оцу кийсаках. Гарехь иза а цхьа бахьан ду-кх».\n«Дицдан омра ду» фильм таханлерачу дийнахь, Нохчийчохь, яьккхинчу кхечарах буххера дуьйна къаьсташ ю. Дукха харж а йина, йоккха кино ю иза. Доьхьара Хьайбахехь динчу зуламах дийца, шена дагдеъча, оцу бохаман кIоршмалла хууш ца хилла фильман авторан Коканаев Русланан. Совета заманахь хилларг истори а хилла дIахоьттина, цундела, цуьнах лаьцна дийца дезаш дара аьлла хета шена боху цуо.\nКоканаев Руслан: «Шуьйра, кIоршаме дина зулам ма дай иза. 700 сов стаг цIаргахь вага а вина, вийна. Суна-м моьттура, цкъа хьалха герзаш тоьхна, уьш байинчул тIаьхь, церан декъий дагийна. Амма, уьш-м дийна боллушехь багийна ма бай. И зулам хилла ду аьлла, цу хенахь коммунистийн совета Iедало дина дерг харцо а хилла аьлла, даре дан дезаш дара культуран министралло, аьлла хета суна. Демократийн пачхьалкх а хилча, кхузахь низам лелаш а хилча».\nОьрсийчоьнан культуран министралло и фильм пачхьалкхехь гайтар дехкаран официала бахьан ду-цуо къаьмнийн юкъметтиг хIаллак ян мега аьлла. Иза аьттехь бакъ ца до фильман автора Коканаев Руслана.\nКоканаев Руслан: «Къаьмнийн юкъметтиг талхош цхьа а хIума дац цигахь. Нохчийн дIабохочу хенахь, цхьаболчу гIазкхийша гайтина къинхетам а бу цигахь гойтуш. Эпсарш йина доьхьало а ю цигахь гойтуш. Капитан Громовс йина доьхьало ю. Кхин цхьа эпсар а ву. Бреловская Инга цIе йолчу журналист а ю. цуо Хьайбахах лаьцначу тептар тIехь дуьйцуш а ду иза. Иза ша дерг фильм чохь дуьйцуш дуэ. Иза ша дерг тIе ца лацар, суна хетарехь «Iедалан философи» ю. И кIоршме хIумш мегаш дац аьлла ду. Амма, гуттара оьшуш далахь, къайладаьлчхьана мегаш ду аьлла хетало. И хIума тахана дисина ду аьлла хеташ ву-кх со».\nОьрсийчохь и фильм гайтар магийнехьарий, юккъаралло иза вуо тIеоьцура яцара аьлла хета Коканаев Русланан. Пачхьалкхехь къам дац, цу тайпа бацахь а, шен тоъала коммунистийн Iедалера бохам хиланза, цундела, карара Iедалн неахана тIедерзар хира дара аьлла тIетуьхира фильман автора.\nКоканаев Руслан: «Цу чохь хьахийна дерг а, гойтуш дерг а, массо а къомах хьакхлуш ма дуй. ХIунда аьлча, муьлха а къомах валахь, цунна тIехь таIзар дина, иза къайладаьлчхьана иза мегаш ду аьлла хIокху Iедална хетахь, иза кхераме хьал ду. ТIекхуьучу чкъурана а къераме ду иза. хIора къомах хьакхулш ду иза. И кино йоккхуш, «Мосфильмера» 35 стаг вара схьавалийна. Тайпа-тайпана къаьмнаш дара. Бертехь оха массара а йина фильм яра иза. Цхьанна а дас, иза бакъ дац, иза нйиса дац аьлла а дацара. Потапова Ольга, Нестикова Светлана а, царна хетарг а дийшира ас. Цундела, наха дика тIеоьцуш а яра. И ламаз хIора къоман бу. Иза юккъарална, чIогIа оьшуш кино яра».\nОьрсийчохь ца гайтахь а, Хьабахах лаьцна йолу и фильм, дуьненаюккъерачу массийта фестивалехь дакъалаца чуелла ю. Муьлха фестивальш ю ца дуьйцу цкъачуьнна цуьнана автора Коканаев Руслана, амма, цуо билгалдоккху, уьш уггаре а тоьллачарах ю, цхьайолчу фестивалехь, иза шорт-лист юккъе а яхна. Амма, цигахь а хьалхарчу метигаш цуо ца яьккхахь, иза Интернетехь, ишттанехь хьажа чуйилла а Iалашонехь ду фильман авторан.


Чемпионатера а "брексит" йина британхоша\nМангал-бутт 29, 2016\nДоллучу дуьнентIера футболйезархой оршот дийнахь Исландерчу тобано гайтина тамаша бийцаре беш бу хIинца. Цецвала хIума дан а ду иза – футболан дуьненан аутсайдерш лоруш болчу исландхоша футболан къам ларалуш болу, футбол янне а дуьненчохь дуьххьара кхоьллина болу британхой эшийна, вуно нуьцкъалчу, вуно хазчу ловзарехь 2:1 чот а йина.\nТIаккха тамаша а буй ах миллион вахархо а воцучу, шен кест-кеста дуьне а кхерош самабуьйлучу тIапламашций, Бьоьрк цIе йолчу ша-башхачу эшаршлакхархочуьнций бен башха дуьненна бевзаш а боцучу жимчу махкара массо а бахархой, жима а, воккха цу толамах гIадбахана, шайн хазхетар ца сацалуш, токхе хилар!\nЛовзар чекхдаьлла аьлла дIакхайкхош, кхелахочо шок тоьхначу мIаьргонашкахь Ниццерчу стадионан трибунашкахь хIоьттинарг хIуммаъ доцург дара цу миноташкахь Исландин коьртачу шахьаран Рейкьявикна юккъерчу, уггаре а йоккхачу майданахь шайн тоба ловзуш хьовса гулбеллачу исландхоша хIоттийначуьнга хьаьжча.\nМасех шо хьалха самабаьлла, шакаршца а, цIарца а алу тийсинчу Эяфьйатлалукум тIамломо а гIаттийна хир яцара, хетарехь, иштта йоккха гIовгIа. Ткъа Исландерчу футболан комментаторо-м Бенедиктссоно жимма хьалха, Австри еша а йина, шайн тоба рогIерчу гоне яьлча дукха мохь хьекхна хадийна долу аз дуьненан футболан исторехь даимна а дуьссур долуш ду.\nАла догIу, Британин, Исландин ловзар доладалле хьалха букмекерийн цхьа а шеко яцара, ингалсхой тулур хилар – церан шансаш исландхойнчарел ялхаза лакхарох лорура тергамхоша. Амма оршот сарахь Ниццехь гайтинчу ловзаро кхин цкъа а тIечIагIди, футбол тамашашна комаьрша спорт хилар.\nШа а футболхо а хиллачу Сатуев Адамна а хета, Маршо радион дехарца Евро-2016 чемпионатана комментари еш волчу, Исландин тобано гайтинарг туьйра санна хаза ловзар дара, аьлла. Амма къаьстина кху деношкахь, доллу дуьне а Брекситца Евроберта юккъера арабевллачу британхойн сонталла юьйцучу муьрехь, цу жимчу, футболехь башха доккха зеделларг а доцучу мехкан тобано юккъера британхой ешор вуно ша-башха маьIна долуш хета цунна.\nСатуев: „Ловза дика а левзира исландхой. Дуьненчохь тоьллачех футболан къам ларалуш болчу ингалсхойн тоба цара эшийна суна хаза хийтира, хIунда аьлча, футболан чемпионаташкахь башха зеделларг долуш тоба а ма яцара и исландхойнарг. Цул совнаха, хIинца кху деношкахь Брексит аьлла, Европера арабовла сацам бинчу ингалсхой эшар цхьа политикан маьIна долуш а хийтира суна, церан сонталла бахьана долуш царна гIуда тоьхча санна“.\nСатуев Адама ма-аллара, хIинца кху деношкахь британхой Европин чемпиотанера ешийна, исландхоша аракхийсар тайна Европехь миллионаш нахана, царна церан сонталлех хилла бекхам санна и эшар лоруш. Ткъа интернет машанахь ловзар чекхдала а кхиале а юьйлаелира, ингаслхойн футболерчу „Брекситах“, шех хIинца Брексит-2 олучу, йолу забарш.\nИштта исторехь дуьсур ду, исладхойн тоьллачу ловзархочо Сигурдссон Рагнаро, ала дашна, ингалсхошна шозлагIа буьрка тоьхначу, аьлла долу дешнаш: „Мотта дезаш ца хиллера ингалсхошна, шаьш паркехь доладала арадевлла ду“, аьлла.\nОцул хаза бахьана даьллачуьра ала догIу Исландех а, цуьнан ловзархойн а цхьа ши дош. Цу пачхьалкхан 320 эзар стаг бен вахархо вац. Царех 10-гIа дакъа Францехь чемпионате шайн тобанна сагатда бахана бу, ткъа важа 9 дакъа, хетарехь, цхьа а са йистах ца дуьсуш, цIера и ловзар тергал деш бара.\nИсландхойн тобанерчу массо а ловзархойн цIераш „сон“ бохучу дашца чекхйовлуш ю, масала, Арнесон, Сигурдссон, Сигторссон, Гунарссон, иштта дIа кхин.\nХьенехан я минехан воI бохург ду иза. Дуьненан тIегIанна тIехь, иттанаш миллионаш долларш луш оьцуш-вухкуш, трансферш еш цхьа а ловзархо вац цу тобанахь, амма ахчано хаза футбол еш йоцийла гайтира исландхоша.\nЦу тобан шина тренерах цхьаъ, Хеймар Хадльгримссон, цергийн лор болх беш ву, хIунда аьлча, тренеран алапа совлахар хиларна.


Ӏазиз — Википеди\nонда, нуьцкъала; мехала, хьомен,\nЗударийн шала цӀе\nКхечу меттанашкара аналогаш\nйолалуш йолу «Ӏазиз»\nберриг яззамаш «Ӏазиз»\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Ӏазиз.\nӀази́з (Ӏаьр. عزيز) — Ӏаьрбийн боьрша стеган цӀе, Ӏаьрбийн маттара гочдича хуьлу "эсала",«онда», «нуьцкъала»; «мехала», «хьомен». Нохчийн а, кхечу дукхах долчу исламан къаьмнашна юкъахь яьржина.\nIазиз[нисъе бӀаьра | нисъе]\nАль-Iазиз (Iарб. العزيز — Нуьцкъала) — АллахIан цIерех цхьаъ, лело ца мега еккъа АллахIе кхойкхуш бен. ЦIе Аль-Iазиз хьахийна Къуръанахь 7-за. Цуьнан дукха маьIнаш ду, АллахIан ницкъан кхетам гойтуш. Iелам-наха гойту, цхьан а хIума дац, АллахIал сов ницкъ болуш, иза гайтархьама дуьйцу АллахIа адам кхоллар, церан лелар, дикачу нахана АллахIа до гIо, Iаламан хиламаш кхоллар.\nIабдул-Iазиз (Iарб. عبد العزيز — Нуьцкъалачуьн лай) — шала боьршачу стеган Iарбех схьаяьлла цIе. Iабдул-Iазиз цIе лаьтта шина дешах Iабд (лай) а, аль-Iазиз (Нуьцкъалниг), Iарбийн маттара гочдича «Нуьцкъалачуьн лай», «Ницкъ болчун лай».\nКъуръан чуьра цитата[нисъе бӀаьра | нисъе]\nАллахIан ду стигланийн а, лаьттанийн а эскар, АллахI — Ницкъ берг, Хьекъале верг а ву.\nХьеставо АллахI, стигланашкахь а, латтанаш тIехь а долчо. Иза — Ницкъ берг, Хьекъале верг.\nИза ву кийрахь Шена луъуш долу сипат кхуллуш верг. Кхин дела вац, Иза воцург, Ницкъ берг, Хьекъале верг.\nХӀан-хӀа! Иза АллахIа хьалаваьхьна Ша волчу, АллахI ма ву Ницкъ берг, Хьекъале верг.\nМуъмина божарий а, зударий а бу вовшешна гIоьнчаш а, доттагIий а. Цара ден боху магийнарг, хьарам до ца магийнарг, ламаз до, закат ло, АллахIа а, Цуьнан ПайхIамара а бохург до. АллахIа къинхетам бийр бу царех. Бакъдолуш, АллахI ву Ницкъ берг, Хьекъале верг.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӏазиз&oldid=2830431»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 21 сентябрь, 15:52.


Социалан машанашкахь видеоролик яржийна, Нохчийчуьрчу йоккхачу стага мехкан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане а, бакъонашларъярхошка а дехар деш, "тIаьххьара шен кIантах бIаьрг тохийтахьара" шега бохуш.\nЦуьнан кIант – Гадаев Беслан- карарчу заманчохь Владимир гIаларчу лоьмар 1 йолчу СИЗО-хь ву. Цуьнан адвокато чIагIдарца, цхьа а дуьйцуш бахьана а доцуш схьавалийна Гадаев Владмирскан кIошта.\nБакъонашларъяран "Мемориал" центрехь хаамбина, Нохчийчуьра схьаваьллачу вахархочунна иза мел латтийначу набахтешкахь тIехь даим а беш ницкъ бу аьлла.\n2006-чу шарахь Украинехь лаьцна Гадаев Оьрсийчоьне дIавелира, ФСБ-н дехарца. Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн версица, Нохчийчохь тIемаш боьлхучу заманчохь федералан эскаршна дуьхьал лаьттина ву иза. Зуламан кодексан масех артиклехь бехкаш дехкира цунна: 209 (талораш лелор), 105 (стаг вер), 222 (герз латтор), 166 (нехан машен схьаяккхар). Эххар а кхелахоша 21 шо хан кхайкхийра цунна набахтехь яккха.\nГадаевс а, цуьнан адвокаташа а масийттазза дIахьедира, кхерамаш а туьйсуш, бертаза мукIарло дайтина цуьнга бохуш.\nПриморскан махкарчу ИК-22 набахте дIахьажийра иза 2007-чу шарахь тоьхна хан такха. "Мемориалехь" дийцина, колони схьавалийча, гIуданан изолятор (ШИЗО) чу воьллира иза 15 де а, буьйса а даккха аьлла. Цул тIаьхьа эхашарна камеран кеперчу хIусаме (ПКТ) хьажийнера. Цигара араваьлча юха а ШИЗО, тIаккха ПКТ.\n2010-чу шеран гурахь оццу Приморскан кIоштарчу 27-чу колоне дехьаваьккхира Гадаев. Цигахь а изза хьал латтадора тутмакхехь: кIиранна карантине хааво, цул тIаьхьа шогачу хьолехь латточу чохь (СУС) вуьту, тIаккха ШИЗО чу кхуссу 15 денна, цигара араволлушехь ялх баттана ПКТ вохуьйту. ТIаьхьо ИК-6 колонин дIакъевлинчу набахте (ЕПКТ) хьажаво\nНабахтин администрацица къовса а вуьйлира Нохчийчуьра вахархо, амма хIоразза а иза оьший доьрзура бохуш, дуьйцу бакъонашларъярхочо Титиев Аюба.\n2014-чу шеран Дечкен-баттахь кхозлагIа Нохчийчу вигира Гадаев, "керла гучудевллачу бехкашна" тIехула хеттарш дан. Бакъду, хIетахь аьтто белира Гадаевн, ша бехке цахиларан тоьшалла дан. ТIаккха юханехьа ша хиллачу набахте дIавигира иза. Кхо шо даьлча Комерчу Микунь гIала кхачийра тутмакх. Иза чохь латтон хьелаш а, меттиг а кест-кеста хуьйцуш яра, билгалдоккху Титиевс. 2017-чу шеран Дечкен-баттахь лоьмар 25 йолчу колони дIавигира Гадаев, ткъа Зазадокху-беттан 3-чохь оццу Микунь гIаларчу лоьмар 31 йолчу набахте.\n"Цуьнан истори кхечарех тера яц. ХIара шога тоьшалла ду, таIзар динчу стагана кху системано юха а, юха хьукма деш хиларан. Массо а низамаш а, адаман бакъонаш а хьешар ду иза. Чакхе а, йист йоцуш ду, цара тIаьхьий-хьалхий ден и таIзарш. Системано вуьйш ву иза", - аьлла, дIахьедина "Кавказ.Реалиига" бакъонашларъярхочо Титиев Аюба.\nГадаевн гергарчара чIагIонаш йо, шайн стаг масийттазза профилактикан чоьте язвеш хиларх, иза Нохчийчуьра схьаваьлла хиларан бахьанашца. Ткъа колонийн администрацеша дуьхьало йо адвокаташна цунна тIехIотта.\nСтохка Гезгамашин-баттахь цуьнан хIусамнанас Гадаева Екатеринас Оьрсийчуьрчу федаралан таIзар кхочушдаран урхалле (ФСИН) дехар динера, шен цIийнда ша ехачу кIошта сехьаваккхахьара аьлла. ФСИН-ан куьйгалхочун гIовсо Шмидко Андрейс деллачу жоьпаца дуьхьало йира цунна.\nКху шеран Стигалкъекъа-беттан 20-чохь Владимирскан кIошта дIавигира Гадаев. Стигалкъекъа-беттан 27-чу дийнахь дуьйна лоьмар 1 йолчу СИЗО-хь "этапе" бига кечбинчийн пунктехь латтош ву иза, бакъонашларъярхоша чIагIдарехь, дийнахь масийттазза цунах талламаш а беш. Масала, Мангал-беттан 20-чохь рогIера цуьнан хIуманех хьовсучу заманчохь, шайна лезви карийна аьллера тутмакхе СИЗО-н белхахоша.\nМангал-беттан 4-чохь дисциплинаран комиссин сацамца, 15 денна гIуданан изолятор чу воьллира Гадаев. 2 метар еха, I метар готта камера чохь латтош ву ша аьлла, дийцинера цо шен адвокате Чванова Юлига. Матарбамба лаьцна пенаш ду, ткъа юург цхьа а чам боцуш хуьлу аьллера Гадаевс.\nИштта, цо дIахьедина, СИЗО-н белхахошкара шега кхочучу кхерамех а. Айхьа хьайна тоьхна лечу хьоле воккхур ву шаьш аьлла хиллера цара.\nТIаьххьара Чванова хилла Гадаев волчахь байначу беттан 8-чу дийнахь. Ткъа 15-чохь, ша Iалашвечух юха а цхьанакхета иза еача, СИЗО-хь цуьнга хаамбинера, Гадаев лоьмар 6 йолчу колони дехьаваьккхина аьлла. Амма оцу колони цо телефон тоьхча, къаьстира, и цIе йолу тутмакх цига кхаьчна цахилар. Гадаев варах хаамбира Мангал-беттан 16-чохь адвокаташа а, бакъонашларъярхоша а. Фейсбукерчу шен пена тIехь Чвановас хаамбира журналисташка а, бакъонашларъярхошка а, иштта латкъам бира Владимирскан кIоштарчу прокуратуре а, ФСИН-е а. Цул тIаьхьа "схьакарийра" Гадаев, Владимирерчу оццу лоьмар 1 йолчу колонехь.\nГIуда тоьхначу изоляторера иза дагахь а доцуш камера чу валийра 8 дей, буьйсий даьлча. Бакъо елира шен хIусамненаца къамел дан а. Цо дийцина "Гражданское содействие" организацин бакъонашларъярхошка, шен цIийнден аз гIийла дара, амма "дерриг а дика ду" бохура цо шега аьлла.\nБакъонашларъяран организацино билгалдаьккхина, Гадаев адвокатца мел хуьлу хIора цхьанакхетар СИЗО-н кхо белхахо юкъахь а волуш, хIоттийна видеорегистратор а йолуш хуьлуш ду аьлла. Шаьшшиъ къамел дан дуьтуш дац и шиъ. Иштта ка ца яьлла адвокатан Чванован тутмакхна йиттина хилар толлуш, цуьнан дегIах хьажа а.\n"Иза дуьхьал хилира тIехулара коч дIа а яьккхина, шен дегIа тIехь йиттина лараш а, моьнаш а ца хилар гайта. И Iаламат инзаре ду", - дийцина Чвановас.\nВладимирерчу СИЗО-хь транзитан пунктехь Гадаев латтон магош йолу низамийн хан а тIехтилла аьлла, тIетоьхна адвокато. Стенна латтош ву дийнна баттахь талламан изоляторехь тутмакх аьлла, шайга деллачу хаттарна, жоп луш дац хьукматан администрацино я гергарчарна а, я бакъонашларъярхошна а.\n"Кавказ.Реалиина" комментари яла а дуьхьал хилира иштта лоьмар 1 йолчу СИЗО-н белхахой а.\nМатериалан оригинал кхузахь ю


Сура Гулбар — Википеди\nХlара гlирс Википеди чура бу — маьрша энциклопеди\nДехьавала оцу:\tнавигаци, лаха\nСийлахь долу КъурIан а, тидар Къуръанан сураташ. Нохчийн маттахь.\nХlара сийлахь Къуръан тидаран хьалхара арахецар 2004 шеран биэкарг баттахь долийна, 2008 шеран эрх беттан 17 дийнахь кхочуш хилла сийлахьчу Аллахlан пурбанца.\n1 Сура Схьадоьллург\n2 Сура Етт\n3 Сура lимранан доьзал\n4 Сура Зударий\n5 Сура Шун /Даар\n6 Сура Даьхний\n7 Сура Оганаш\n8 Сура Хlонс\n9 Сура Дохковалар\n10 Сура Юнус\n11 Сура Хlуд\n12 Сура Юсуп\n13 Сура Къовкъар\n14 Сура Ибрахlим\n15 Сура Тогlе\n16 Сура Накхармозий\n17 Сура Дехьаваккхар\n18 Сура Хьех\n19 Сура Маръям\n20 Сура Тlохlа\n21 Сура Пайхамарш\n22 Сура Хьадж\n23 Сура Тешарш\n24 Сура Нур\n25 Сура Къастор\n26 Сура Илланчаш\n27 Сура Зингаташ\n28 Сура Дийцар\n29 Сура Гезг\n30 Сура Румаш\n31 Сура Лукъман\n32 Сура Горaвахар\n33 Сура Тобанаш\n34 Сура Сабаъ\n35 Сура Кхуллург\n36 Сура Ясин\n37 Сура Могlарехь лаьттарш\n38 Сура Сод\n39 Сура Жlуганаш\n40 Сура Гечдириг\n41 Сура Билгалдина\n42 Сура Кхеташо\n43 Сура Хазаллаш\n44 Сура Кlур\n45 Сура Горадахнарг\n46 Сура Г1амаре тогlеш\n47 Сура Мухьаммад\n48 Сура Толам\n49 Сура Чоьнаш\n50 Сура Къаф\n51 Сура Даржораш\n52 Сура Лам\n53 Сура Седа\n54 Сура Бутт\n55 Сура Къинхетамениг\n56 Сура Дужург\n57 Сура Эчиг\n58 Сура Къуьйсушъерг\n59 Сура Гулбар\n60 Сура Зуьйриг\n61 Сура Могlарш\n62 Сура Пlераска\n63 Сура Мунепикъаш\n64 Сура Вовшийн лебар\n65 Сура Зуда йитар\n66 Сура Цамагдар\n67 Сура Паччахьалла\n68 Сура Къолам\n69 Сура Бакъ хилла дужург\n70 Сура Ламеш\n71 Сура Нухь\n72 Сура Жинаш\n73 Сура Дlахьаьрчинарг\n74 Сура Хьаьрчинарг\n75 Сура Гlовттор\n76 Сура Адам\n77 Сура Дохкуьйтурш\n78 Сура Хабар\n79 Сура Саоьцурш\n80 Сура Кхохкийна\n81 Сура Хьарчор\n82 Сура Екъаялар\n83 Сура Терза галдохурш\n84 Сура Ятlар\n85 Сура Седарчи\n86 Сура Буьйсанна вогlуш верг\n87 Сура Тlех лекха\n88 Сура Хьулдийриг\n89 Сура Сатасар\n90 Сура Шахьар\n91 Сура Малх\n92 Сура Буьйса\n93 Сура lуьйре\n94 Сура Беллар\n95 Сура Инжир\n96 Сура Детта цlи\n97 Сура Кхел\n98 Сура Билгало\n99 Сура Дегор\n100 Сура Дой\n101 Сура Тухург\n102 Сура Дебор\n103 Сура Зама\n104 Сура Анташхо\n105 Сура Пил\n106 Сура Къурайш\n107 Сура Салпал\n108 Сура Диканаш\n109 Сура Керстанаш\n110 Сура Гlо\n111 Сура Хьаса\n112 Сура Догцlаналла\n113 Сура Садаржар\n114 Сура Адамаш\nСийлахь долу Къурlана гочдархой\nKuckep: H́aźa • Diycare • Nisye\nАллахl · Товхьид · Шахlада\nlамал · Марха · Закат\nХьадж дар · Гlазот\nИсцlарера а декъашхой\nМухаммад · Пайхlамарш диняхь Асхьабаш · Халифы\nДиняхь долу гарнаш\nСунниташ · Шииташ\nСалафия · Суфизм\nЖайняш и бакъонаш\nКъуръан · Суннат · Хадисы\nМазхабы · Бакъо · Няlмат\nГlилакх а нехайукъ\nИсбаьхьалла · Даздарш\nХиласоьхе · Кханлерде\nМяждигаш · Зудри\nИслам дин довзитар\nх · д · н\n59 Сурат АЛЬ-ХЬАШР ДIалахкар (Мадинатехь доьссина‚ дерриге 24 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинжетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Тасбахь до Далла стигланашкахь мел долчо а‚ лаьттахь мел долчо а. Иза веза верг а ву‚ хьукаме верг а ву. 2. Иза ву Ша арабаьхнарг жайнан охIлех цатешнарш хьалхарчу дIалахкарехь . Шуна ца моьттура уьш арабер бу. Царна моьттура шайн /тIеман/ гIопаша лардийр ду шаьш Делах. Дела веара цаьрга шайна дага а ца догIучухула. Церан дегнашка кхерам тесира Цо  дохадеш шайн цIенош шайн куьйгашца а‚ муъма нехан куьйгашца а. Ойла йе цуна‚ хIай бIаьрсадерш! 3. Дала царна ца яздинехьара мохках бахар Iазап дина хир дара царна дуьненахь. Царна эхартахь а цIеран Iазап ду. 4. Иза ду цара дуьхьало ярна Далла а‚ Делан элчана а. Милла велахь Далла дуьхьало еш верг  баккъалла а, Дела нуьцIкъала ву-кх бекхамца. 5. Аш хадийна долу хурманан дитт‚ я дитина дерг Шен орамий тIехь  Делан пурбанца ду‚ песакх нах сийсаза барна а. 6. Дала Шен элчанна елла цаьргара хIонс  шуна ца кхийтира цуна тIаьхьа лахка говраш а‚ эмкалш а‚ амма Дала ло урхалла Шен элчанашка Шена луучунна тIехь. Дела массо хIуманна тIехь ницIкъ кхочуш ву. 7. Дала Шен элчана яртийн нахера яьккхина елла хIонс ю Далла‚ Цуьнан элчана‚ /пайхамара/ гергарчаьрна‚ боберашна‚ мискачаьрна‚ некъан накъостана а шух хьал долчу нехан долахь ца хилийтархьама. Элчано деънарг схьаэца‚ цо ца магийнарг дита: Делах кхералаш. Баккъалла а, и Дела чIогIа ву таIзар дарехь. 8. МухIажирийн пекъар нахана а /ю и хIонс/‚ шайн цIенойх а‚ бахамах а арабехна хилла болчу‚ Делера къинхетам а резалла а лоьхуш болчу‚ Далла а‚ Цуьнан элчана а гIо деш болчу. Уьш бу бакъберш. 9. Царел хьалха шайн цIенош хилларш‚ имана чохь чIагIбелларш безаш бу шайна тIе баьхкинарш ‚ царна ца карайо шайн дегнашкахь /мухIажиршна еллачу хIонс бахьанехь/ хьагI‚ шайл а уьш совбоху цара шайгахь пекъаралла хиллехь а. Шен дегI бIаьрмацагаллех лардинарг  уьш бу-кх баккхийбедар берш. 10. Царел тIаьхьа баьхкинчаьра олу: "Везан Дела‚ гечделахь тхуна а‚ тхоьл иманца хьалха беллачу тхан вежаршна а‚ ма хилийталахь тхан дегнашкахь иман диллинчаьрна цабезам. Везан Дела‚ баккъалла а, Хьо ву-кх /тхоьх/ доглозуш верг а‚ къинхетаме верг а".\nДакъа 2 11. Хьуна гири-й и мунепакъ нах олуш жайнан охIлан юккъера цатешаш хиллачу шайн вежаршка: "Шу арадехна хиллехьара‚ данне тхо арадовлур дара шуьца. Шуна дуьхьал цхьаннена цхьаьллигацIа муьтIахь хир дацара тхо. Шуьца тIом бинехьара  шуна данне гIо дийр ма дара оха". Дала тешалла до‚ баккъалла а, уьш харц луьйш бу‚ аьлла. 12. Уьш арабаьхча‚ царца арабовлур а ма бацара уьш. Царца тIом бийча  царна гIо дийр ма дацара цара. Цара царна гIо дийчи а бухабовлур ма бара уьш /бовдар ма бара уьш/‚ тIаккха /церан/ гIо царна хир ма дацара. 13. Шу ма ду церан дегнашкахь Делал а тIех кхераме. Иза уьш кхетам боцу къам долу дела ду. 14. Цара шуьца тIом бийр бац массара цхьана а чIагIйина ярташкахь бен я пенийн тIехьахь бен. Церан ницIкъ вовшийн юккъехь чIогIа бу. Хьуна моьтту уьш цхьаьна бу. Церан дегнаш декъаделла ду. Иза  уьш хьекъал доцу къам долу дела ду. 15. Дукха хан йоцуш шайл хьалха хиллачаьрех тера бу уьш: шайн гIуллакхан бала Iевшира цара. Царна ду лазош долу Iазап а /эхартахь/. 16. ШайтIанах тера бу уьш ша аьллачу адаме: "/Делах/ цатешарг хила!" Иза /Делах/ цатешарг хилча цо элира: "Баккъалла а, со цIени ду хьоьх. Баккъалла а, со кхоьру Делах  Iаламийн Дех!" 17. Цу шиннан тIаьхье хилира и шиъ жоьжахатехь хилар‚ цу чохь гуттар а лаьтташ. Иза бу зуламхойн бекхам.\nДакъа 3 18. ХIай иман диллинарш! Делах кхералаш. Хьожийла са‚ ша хIун кечдина-те кханена. Шу кхералаш Делах. Баккъалла а, Дела сов дика хууш ву аш дийриг. 19. Шу ма хилалаш Дела вицвинчарех тера. ТIаккха Цо бицбайтира цаьрга шаьш а. Уьш песакъ нах бу. 20. Цхьатерра бац жоьжахатин дай а‚ ялсаманин дай а. Ялсаманин дай  уьш бу тоьлларш! 21. Оха хIара КъурIан доссина хиллехьара ламе хьуна гур ма бара иза мукIар хилла баьдда Делах кхерабаларна. ХIара масалш Оха даладо нахана цара ойла яхьара аьлла. 22. Иза АллахI ву‚ кхин дела вац Иза воцург. Къайлахь дерг а‚ гучахь дерг а‚ хуург ву Иза. Иза сов къинхетаме верг а‚ къинхетаме верг а ву. 23. Иза АллахI ву‚ кхин дела вац Иза воцург. Паччахь ву Иза‚ сийдерг ву‚ машаре верг ву‚ тешаме верг ву‚ ларош дерг ву‚ веза верг ву‚ нуьцIкъала верг ву‚ /вала хьакъ долуш/ кура верг ву. ЦIена ву Иза /Шен/ цара накъост лацарх. 24. Иза АллахI ву‚ Кхоллархо ву Иза‚ сурт хIоттош верг а ву Иза. Цуьнан хаза цIерш а ю. Цуна тасбахь деш ду стиглашкахь мел дерг а‚ лаьттахь мел дерг а. Иза веза верг а ву‚ хьикмате верг а ву.\nХьажа. кхин Хьажораш Хьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Гулбар&oldid=80980»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню\nДолахь болу гlирсаш\nДlавазве керла декъашхоВовзийта хьой гlирсан\tЦlерийн ана\nЦахуаш нисйелла агlо\nДаиман йолу хьажориг\nАгӀонах лаьцна дешнаш дало\tКхечу маттахь дерш\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 01:21, 14 март 2013.\nЙоза тlекхочучехь ду оцу хьола бакъойаларца Creative Commons Attribution/Share-Alike, цхьайолчу хенахь хила мега хьоле хьаьжжина локхаллий таронца. Мадарра хьажа. Лелоран хьал.\nБехк тlе ца эцар


Венехь полисхой зудчух латар толлуш ду\nВенерчу полисхошна тIе бехкаш дехкина нохчийн мухIажиро Элизас, доьзалхочух йолчу шена кхерамаш а туьйсуш, пIелг а кагбеш, харцонаш лелорна. PULS 4 News гIирсе дийцина зудчо ма-дарра хиллачух. Ткъа полисхоша чIагIонаш йо, и жима зуда шайна тIелеттера бохуш. И гIуллакх толлуш, белхаш бу дIахьош карарачу заманчохь.\nКху беттан 21-чу дйинахь "Кавказ.Реалии" порталан хаамашна тIе а тевжаш, Маршо Радионо Iорадаьккхира, депортаци ян оьшу нах лоьхуш 25 шо долчу доьзалхочух йолчу Элизин хIусамчу полисхой лелхарх. Iедалана векалша лоьхуш хиллера Оьрсийчу дIахьовса кечдина йоьIан да-нана.\nЖимчу зудчун цIийнах хьовсучу хенахь полисхоша дуьхьало йинера Элизина адвокатца а, шен гергарчу нахаца а зIене яла. Зудчо бахарехь, цхьахволчу ницкъахочо куьйг лаьцна, пена тIе ластийнера иза, цуьнан пIелг а кагбеш.\nВенерчу дарбан хIусаме кхачийначу зудчун дегIа тIехь карийнера дуккха а гематомаш. Цунна хилла стресс бахьана долуш хенал хьалха доьзалхо дуьненчу ваьлла цуьнан.


Нохчий «дIанисбан» араваьлларг, иза мила ву?\nСтигалкъекъа-бутт 23, 2017\n"Иштта кхетош ца хуьлу нах...я и луьйриг дудаевхойх ву ала а дац"\n…Генабаьлла, баьржина лелаш кхайкхам а бацара иза «Медузас» баржжолц. Цо кху кIиранах тидаме эцна ватсапе ткъеха де хьалха «кхоьссина» аз-видео.\nОзо нохчашка нохчийн маттахь боху, Европехь «дукха бу нохчалла дIадаьлла, харцхьа лела зударий, тхо борша ю бохуш лелаш йолу божарий», «уьш оха тхайн каяьллачу минотехь дIанисбийр болуш бу шуна, вовшахкхетта 70-80 стаг ву шуна цкъачунна, …и кхайкхам дIа бу шуьга, кхано, «ца элирий», «ца хаьарий» ма бохийла аш».\nИ минотал сов оьккху, гуш да а, йоккхуш цIе а йоцу аз тоьъна Оьрсийчуьрчу хаамийн гIирсашна юха а нохчийн гIиллакхаш, ламасташ, дерг-доцург дестийна дийца. «Медузас» оццу хьокъехь рогIера «лазам» а кхайкхош, шолгIачу артиклехь а боху, мел маьттаза амалш ю вайнехан, ма хьийзабо царех цхьаболучара шайн зударий-мехкарий.\nДийцаре даьккхинчу озан да мила хила тарло? Мел боккха бу цо туьйсу кхерам? Муьлш бу Европера нохчий «дIанисбархьама» тобане а гулбелла, тIом кхайкхораш?\nОцу хеттаршна жоп каро гIоьртира Маршо Радио «Медузас» озан да веха бохучу Германехь.\nМухха а даьлла а, Iедална гучудаьлча, иза могуьйтур долуш къамел дац"\n35 эзар сов оьккхуш йолчу цигарчу диаспоран центр ю Берлинехь. Цуьнан коьртехь дуккха а шераш хьалха дуьйна а ву Душуев Рахьман. Цуьнца хиллачу къамело гайтира кхерам туьйсург каро проблема юйла. Диаспорин хьалханчина озан да а, белахь, цуьнан го а, «чIада хьакха» араэккхал Германера нохчий галбевлла ца го.\nДушуев: « ХIокху Германехь, Берлинехь дукха бу нохчий. Iер-вахарца вайн цIера хIума лардан гIерташ а ду тхо.\nСтохка кегийрхоша барт а бина, схьайиллина културан центр ю. Берашна цигахь, уьш мукъа долуш, нохчийн мотт а бу, оьшучунна оьрсийн мотт а бу хьоьхуш. Къуръан а Iамадо, пIераскана рузба а до, луучунна жамаIат ламазе ван а тарло.\nВовшашца бист хила, дерг-доцург дийца, вовшашна накъосталла деш, бертахь лаьтташ ю кхузара хIара меттиг. Цхьанне а гур дац-кх шаьш аьлла, харцхьа лелаш суна гина бац нах. Кхечаьрга хаьттича, цара муха эр ду-м ца хаьа суна.\nДукхахберш шайн доьзалшца бу. Доладан я да, я нана, я ваша воцуш ца хуьлу. Мухха а даьлла а, Iедална гучудаьлча, иза могуьйтур долуш къамел дац. Оцу нахана зулам хила там бу цунах».\nДушуев Рахьмана иштта довзийтира шена гург а, даьржинчу озах а, иза хьенан хила тарлуш ду а бохучух.\nБерлинехь, веха Европерчу нохчийн ассоциацин куьйгалхо (хьалхо оцу юкъарлонах «Нохчийн къанойн кхеташо олура») Докудаев Ахьмад. Наггахь бен вац цунна санна Европерчу нохчашкара хьал девзаш стаг. Диканехь-вонехь, вайнехан юкъаметтигаш, Iедалца нисбелла цакхетам – иштаниг дерриг а луьстучохь ву Ахьмад.\nЦуьнца а къамел хилира Маршо Радион, дийцаредира, къайлаваьлла къамел дийриг мила хила тарло, мел бага беза Европера нохчий и аз бахьанехь. Докудаевна хала ду ала, инкогнито стенгара, хьенан букътIехьара схьалуьйш ву, амма шек ву иза, аз Европехь вехачу, къомах доглозучу нохчочо даржийна хила мега бохучух.\nИза суна цхьа «ахI» долуш долийна ду аьлла хета\nДокудаев: «Иза хезна суна. Уьш суна муьлш бу а хаац. Галбевлларш а дера нисло хIокху дахарехь, верриг а кхеташ а ца нисло. Нисдала гIертар, нисван гIертар, ладогIар – иза вайна тIехь ду.\nКхин цхьа хIума ду, кхузара низам лар ца дича а девр дац вай. Суна хIун хета? Вайн къомах галваьлларг цхьа а нисвийр волуш некъ бац иза.\nНагахь санна галваьлларг нисван вай ойла йолуш делахь, вайн, нохчийн, вешан некъ бу. ХIун некъ бу? Мила ву цуьнан, да мичахь ву, йоI елахь а, кIант велахь а, галваьлла лелаш велахь, цуьнан волчуьнга а, ша карийна, цуьнага а, къамел а дина, …цхьа некъ хуьлу-кх цуьнан.\nОцо ма дуьйццу чам боцчу а девлла, галдевлла хилча, со кху меттехь волуш ву, суна а, кхечарна а хаа декхар а ду, хаза декхар а ду, вайн балакхача декхар а ду.\nСуна-м ца хаабелла оццул чамбоцчу бевлларш. Хилча а, даржийна дийца ца деза. Хьекъале а, кхетаме а ца хета суна иза. ЖовхIаран (Дудаевн- М.Р.) гонахара а долуш, цуьнан накъостех ду шаьш боху бах. Иза суна цхьа «ахI» долуш долийна ду аьлла хета, нийса ца хета суна иза.\nХарц лелаш вайх жиманиг велахь а, воккханиг велахь а, кхузахь Iедалш ма ду. Кху Iедална герагхь а нийса дац иза, «нохчий Iаш нах бац, дIабахийта беза уьш» эр ду-кх кху Iедало а.\nСан цуьнга ала хIун дара хьуна аьлча, нагахь санна иза нохчех дог лозуш а велахь, со ву эшахь, эшахь, кхин а бу, Iад ца Iийриг хьекъалца нис а веш, кхечу агIор бан безар-кха и некъ. Иштта деш ма ца хуьлу хIума. Нохчийн къоман низамашца догIуш дац. Иштта ца леладо и хIума вайн нохчийн къомо».\n«Медуза» озан дел а совдаьлла терахьехь – озо шеца 70-80 стаг ву боху, ткъа газето «шен къайлахчу хьасташна» тIе а тевжаш, «харц нохчий дIанисбан» Iалашо лаьцнарг 100 стаг муххале а ву, яздо. Цу тIе, и нах Дудаев ЖовхIаран гонехь леллачех а бо.\nДелахь а, цкъачунна цIарца вевзаш вац «бекхамхойх» стагга а. Я «Медузана», я Маршо Радиона а…


Наьсарера хьалхара школа — Сердало\nТахан вай мехкарча берашка дешара паргIато я, хIана аьлча моллагIа мотт Iомабе йиш йолаш да уж. Нагахьа санна бусалба дешар деша ловш дале, царна дин истори хьех школе, Iарбий мотт а КъорIа а хьех хьужаренашка; эрсий, гIалгIай, ингалсий, французий, немций метташ хьех юкъара дешар дешача заман чухь. Царна лаьрхIа я сийрда, мел эша гIирс чулатта, таханарча дено дIадеххача тайпара хьалъяь школаш. БIаьш йолча цу тайпарча Iилман гIишлошка хьаькъал Iомадеш эзараш гIалгIай бераш да. Бакъда массахана хиннадац из иштта. Эггара хьалхара Наьсарера (Буро чура) школа хьаяь хиннай 1868 шера. Вешта аьлча, укх шера нийсса 150 шу дуз из хIама хинна. Школа латташ хиннай шин классах. ДукхагIа цига деша ухараш бIаьхийча наьха, хьакимий, цар гаргарча наьха бераш хиннад. Царех юхейиса моттиг къечарна луш хиннай, кхаж тассара наькъаца. Хьалхара школа 70 бера лаьрхIа хиннай.\nГIалгIай йоазув доацача хана, из мотт а цига Iомабе таро хиннаяц берий. Цудухьа гIалгIай метта урокаш хиннаяц цар. Деррига дешар эрсий метта хиннад. Наьна меттала йистхилча, из мотт ма бувца аьле цIогIа хьокхаш хиннад тIахьожаш болча наха. Цу хьакъехьа а ерригача школан хьакъехьа а дика яздаьд ший «Сомавалар» яхача автобиографеца ювзаеннача повеста тIа гIорваьннача йоазонхочо Гойгов Сипсой Iаддал-Хьамида. Цига кийчбеш хиннаб зIамагIбола чиновникаш, концелярешка болх булургбола нах, кхыбараш. Цу школе хьехархо а волаш болх баьча нахах хиннав Буро кIалхара Зязиков Бейсолта.\nВай къаман дуккха дийша нах арабаьннаб цу зIамигача школера. Масала, гIалгIай мехка хьалхара паччахь хинна Зязиков Идрис цига дийша хиннав, иштта цу школе деша баьгIаб тайп-тайпарча халкъа боахама доакъошка къахьийга нах: инарал Нальгиев Элберд, хьалхара поэт, хьехархо Беков Тембот, йоазонхой Гойгов Iаддал-Хьамид, Муталиев Хьажбикар, Долтмурзиев Султан, кхыбараш.\nЦу школан хьакъехьа дувцаш; историка, хьехархочо Хамчиев Султана яздаьд: «…Кхаж тессе, юртара цаI-шиъ саг вохийтар цига деша». Карарча хана йоккха паргIато я деша ловш долча вайцигарча берашка. Цхьайолча юрта 3-4 школа я, мел эшача гIирсаца Iалашъяь. Берашта Iилмаш дIахьехаш ба лакхара дешар дийша, шоай болх кIоарггачара ховш бола хьехархой.\n← Мотт хьехаш дола «къулба»\nУж финиш близок →


Кадыровн идеологи йоьлла кинох\n"Хьалхара нох тасар" цIе йолчу даздаехь ву Кадыров Рамзан, 2012 шо\nКерлачу фильмашкахь дийца сацам бина нохчаша Оьрсийчоьнна бакъ тешамца гӀуллакх дина бохуш а, адамаш Европе ца гIертаийта а, уьш КадыровгIара беза Iамо а, ткъа иштта чIир эца лаамах юхабаха а, яздо Кавказ.Реалиино. Делахь а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун кхетам дукхачу хьолахь цхьаьнабогIуш бац республикерчу могIарерчу бахархошна хетачуьнца.\nНохчийчуьра пачхьалкхан телевизионо кестта дIадерзор долуш ду "Мохе хьоьжург" (Созерцающий ветер") цIе йолу историн кинофильм яккхар, яздо Кавказ.Реалиино. Цу фильмехь авторш дийца дагахь бу гIезалойн-монголийн тIелатаршна дуьхьал лаьттинчу, Тебулосмтан (Тулой-лам) ламанан бохь ларбеш а хиллачу къоман турпалхойх. Телеканал дагахь ду Нохчийчоьнан историн уггар ладаме хиламех лаьцна фильмийн дийнна цикл кхолла.\nЧГТРК "Грозный" телеканалан коьртачу редакторо Центроев Зураба дийцира, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана комисси кхоьллина хиларх лаьцна, "вайн дайн дахарх а, амалех а лаьцна цуьргашкахь хаамаш гулбеш йолу". 2018-чу шарахь Заздоккху-баттахь цу комиссица ша цхьаьнакхетча Кадыровс дIахьедар дира, "баккъалла а нохчийн истори Iамийначарна хаьа, вайн дайша бакъ тешамца гӀуллакх дина хилар шайн даймахкана – Оьрсийчоьнна" аьлла.\nРеспубликан куьйгалхочо, бакъдерг дийцича, билгал ца даьккхира хьена дай бу ша буьцурш бохург. Кадыровс, гарехь, пайда эца сацам бинера юкъара жамI даран кепах, масаллина шен да а эцна.\nНохчийн Iедалан вовшахтохараллаша я зорбан гIирсаша йохучу историн фильмаша дуккха а хаттарш кхуллу дуйцьург бакъхиларца доьзна долу. Нохчийн юкъараллехь турпалхой лоруш Iедал ду паччахьан империна а, Советан Iедална а, кхузаманахьлерчу Оьрсийчоьнна а дуьхьл летта нах.\nШайх Мансур кхелхина де\nАмма Кадыровна турпалхойх хетарг дукхачу хьолехь цхьаьнадогIуш дац Нохчийчуьрчу могIарерчу бахархошна хетачуьнца. Цу тайпа нах бу адмирал Угрюмов а, Чермоев Орцу а, инарла Трошев а, Псковера десантхой а. Уьш лараран хьакъ дӀалуш церан сийна цIераш техкина Нохчийчоьнан куьйгалхочо урамашна а, Соьлж-ГIалин йистошкарчу гӀалин кепара эвланашна а.\nКадыровс куьйгалла дечу Нохчийчуьра кинематограф, дуьххьара гIортаца иза ца нисделлехь а, йолаелла меттигерчу Iедалшна хетарг хьалхатоттуш сюжеташ йолу фильмаш яха.\n2009-чу шарахь Кадыровс сацам бира нохчийн къоман киностуди кхолла. Цуьнан куьйгалхо хIоттийнера режиссер Шерипов Инал. Делахь а ГУП "Киностудия 'Чеченфильман'" куьйгалхочун даржехь Шерипов дукха ца Iийра. 2012-чу шарахь цо дитира и дарж, шена кинематографах а, исбаьхьаллах а хетарг республикан "Iедалшна хетачунна нисса бIостанехьа" хилар гучудалар бахьана долуш.\nТIаьхьо "Чеченфильм" дIаяьккхира, курхалла лелорна бехктакхаман гIуллакх а долош. Меттигерчу культуран министралло тIедожийра юхадалар "Сингаттам" (Тоска) цIе йолу, Чеховн дийцар бухе а диллина, кино яккха киностудина дIахьажийна хилла 21 миллион сом. Фильм яккхаза йисира.\n"Кавказ.Реалиин" корреспондентаца къамел деш Шерипов Инала хаам бира, Нохчийчоь шена чIаьгIна ю кхоллараллан проекташкахула аьлла. "Республикехь кхоллараллан процессах лаьцна дуьйцийла дац. Цигахь хуьлург уггар кхиаме ерг ю агитпроп. Ткъа иза суна кхолларалла яц, цундела бехк ма билла", - элира режиссеро.\n"Деган кхайкхар" фильм. Путинан а, Кадыровн а портреташ даккхий ду актерийн яххьел а\nЦул тIаьхьа дукха хан ялале Нохчийчохь юха а киностуди кхоьллира, хьалха хиллачуьнан цIарх терра цIе а йолуш. Амма хIинца иза хилира ООО "Чеченфильм". Инарлин директор хIоттийра Iедалшна алсам муьтIахь волу Терекбаев Беслан. Цо куьйгалла а деш яьхна "Хиро" (Херо?) (Отчуждение), "Генара суьйре" (Далекий вечер), "Деган кхайкхар" (Зов сердца), йоккхуш ю фильм "Тоьлла доттагI" (Лучший друг).\n"Генара суьйре" фильмаца Европа а, чIир а йитийта\n"Генара суьйре" (яьккхина 2013 шарахь, "Кинопоискехь" ю 2015 шарахь дуьйна) яьккхина "BT Production" а, Терекбаевс куьйгалла дечу нохчийн кинона гIортор яран "Достоинство" (Сий) фондан а студеш. Фильмо дуьйцу нохчашна юкъахь лелачу цхьадолчу гIалате ламастех лаьцна, ша аьлча зудабераш идор а, чIир эцар а санна долчерах. И кино яьккхира, Кадыровс гIаттийна йолу Нохчийчохь дуккха а чIирхой куьйгабахийтаран акцеш дIахьош. Меттигерчу Iедалийн политикан гар хьалхататтар гуш ду "Генара суьйре" кино чекхъяьллалц.\nИштта, сюжетехула дуккха а шераш девлла Соьлж-ГIала цIавирзинчу фильман цхьана турпалхочо дуьйцу шен накъосте муха битамаш битина шена "ойла ялур йоцу" дикачу агIор гIалахь хиллачу хийцамаша (13.30). "Ур аттал Европехь а яц цу кепара хазаллаш", бохуш дуьйцу цо, цига дIабахана нохчий юханехьа республике цIабахка лууш бу бохуш.\nФильман цхьана сюжетехь хIинцца чувоьллинчу тутмакхо набахтехь 8 шо даьккхинчу шеца камери чохь волчуьнга (криминалан авторитете) дуьйцу республикехь дикачу агIор хиллачу хийцамех лаьцна.\n"Европехь уггар доккха маьждиг, реставраци йина паркаш, яккхийн махбаран центраш", - багарбо хийцамаш керлачу зэко. Маьршаваьлча турпалхочун шена го и дерриг а, цундела шен уьйраш хедайо цо криминалан дуьненца, хIунда аьлча "Дала ирсе дина вай, оццул (Кадыровн Нохчийчоь санна) беркат а делла", ткъа рицкъ даккха таро ю хIинца хьанала.\nШа Терекбаевс роль ловзочу цхьана бакъхьарчу фильман турпалхочун белхан кабинетехь уллера гойтуш ду гура чохь долу Кадыровн доьзалхойн сурт (34:25). Ткъа ша фильм хьажийна ю "Нохчийн Республикан хьалхарчу президентан, Оьрсийчоьнан турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин сирлачу безамна".\n"Генара суьйре" нохчийн исбаьхьаллан фильман сурт\n2007-чу шарахь таханлерчу Нохчийчоьнан куьйгалхочо къоман киностуди кхолла еза аьлла дIахьедар дале хьалха Терекбаевс яьккхинчу "Хиро" фильмехь цу тайпаниг доцуш ду. Ткъа "Деган кхайкхар" (Зов Сердца) фильм каро аьтто бац "Чеченфильман" официалан сайта тIехь. Интернетехь кхечу хьастанаша гойтуш цу фильмана хьажийна трейлер а бен яц.\n"Иштта бен карор яц фильмана финансийн гIортор"\nФильмийн чулацамехь пропаганда хиларца йоьзна шегара Терекбаевгара комментари эца аьтто ца белира, яздо Кавказ.Реалиино. Ткъа Шерипов Инал реза ца хилира мах хадо нохчийн кинематографистийн таханлерачу белхан.\n"Соьга мах хадалур бац кхечеран, церан белхан а, исбаьхьаллин а тIегIа суна ган луучунна вуно гена делахь а. Амма, мухха делахь а, адамаш цхьаъ дан гIерташ бу. Критикан чулацам болу мах хадор сан агIор нийса хир дацара", - элира режиссеро.\nЦунна хетарехь, кхузаманахьлерчу Нохчийчоьнан хьелашкахь "агитацин а, пропагандан а дакъа" фильмашкахь хаьлхарчу меттехь хир ду. Иза иштта хилча бен каро аьтто бац, Шериповс бахарехь, "администрацин а, финансийн а гIортор".


Наркотикашца лаьцначу Кадыровн векална цIера дIасавалар дихкина шина баттана\nКъилбаседа-Малхбузерчу федералан гонашкахь Нохчийчоьнан векал волчу 38 шо долчу Хизриев Исламе бехк кховдийна, низамаш дохош наркотикаш лелийна аьлла. Петербургерчу кхело цIахь лаьцна витина иза, дIасавалар а доьхуш ГIуран-беттан 25-чу дийне кхаччалц. ПIераскан дийнахь бина цунах лаьцна хаам Санкт-Петербургерчу кхелийн цхьаьнатоьхначу пресс-гIуллакххоша, яздо ТАСС агенталло.\nНизамаш хьоьшуш, 2,93 грамм мефедрон юкъахь йолу наркотикан маркхалш Хизриевс шеца латтош хилар тIечIагIдина. Талламо дийхира, Хизриев талламан изоляторе хаьжор, амма дуьхьало йинчу кхело иза цIахь лаьцна вуьтуш сацамбина.\n"Хизриев Оьрсийчоьнан вахархо ву, цуьнах тешна пхиъ жима бер ду, цуьнан зуда а, нана заьIапхо ю. И цхьаъ бен вац напха доккхург. Изоляторехь Хизриев лаьцна латтон везаш хиларх, тешош тоьшаллаш талламо кховдийна дац кхеле", - аьлла, кхетийна суьдхоша шайн сацамах.\nНохчийчоьнан цIарах Къилбаседа-Малхбузен федералан гонашкахь векал волу, 38 шо долу Хизриев Ислам дIалаьцна Санкт-Петербургехь, яздира меттигерчу 47news ресурсо. Де хьалха Петербургерчу Москван кIоштан некъан полисхоша сацийнера "Порш Кайен Турбо" машен. Хизриев Ислама урхалла дечу машенах хьовсуш, цуьнгара яьккхинера кхо грамм наркотикан психостимулятор. Хизриев лаьцна витира кхело сацам баллалц аьлла.\nРегионел а арахьа цхьацца зуламашна бехкебина лецначу Нохчийчоьнан векалашлахь цхьа Хизриев хилла ца Iа.


ГIуран-бутт 16, 2018\nНохчийчоь, лаьмнаш. 2000 шо.\nОфициалан версица цу тIамехь вийна 84 Оьрсийчоьнан эпсар а, салти а. 6 стаг чевнаш хиллехь а, дийна виснера. Царах цхьаъ вара Удмуртера эскаре кхайкхина волу могIарера салти Владыкин Евгений.\nОццу официалан версица, 18 шо долчу цунна чов хиллера цу тIамехь, патармаш кхачийна а хиллера цуьнан, ткъа тIемалоша коьртах хIума а тоьхна, велла аьлла витина хиллера иза.\nЦу стагаца интервью йина Оьрсийчуьрчу "Звезда" зорбанан хьосто. ХIун дара Улус-Кертана гергахь хилларг аьлла шега хаьттича, Владыкина иштта жоп делла:\n"И истори ас ерриг а йийицира эскаран декъан командире, ФСБ а кхайкхира со цкъа, Талламан комитете а кхайкхира масийттаза, кхеле а кхайкхира. Кхечарна хIунда оьшуш ду дерриг а хаа. И тайпа хьал хIоьттина хилла хиларх лаьцна, суна хетарехь, хаа деза. Ткъа дерриг а хаа. ХIунда оьшу иза? Хьуьнарш гайтарх лаьцна дийца деза, Iамо деза, амма сан лаам бац иза хIинца дийца. Дагалеца ца лаьа суна".\n2006-чу шарахь Владыкин балха ийцира Орцаллан министраллан декъе. ХIинца иза цӀейойург ву ша вехачу Удмуртерчу Балезино цIе йолчу кIоштан центрехь.\nКерланаш баш дIоггара тергонехь латтош вац Владыкин. Телевизоре хьажа баш хан хуьлучух тера а дац цуьнан. Шен доттагIчо аьллера шега, боху Владыкина кхушара Лахьанан-баттахь Оьрсийчоьнан ФСБ-но хьалха вевзаш ца хилла Басаев Шемилан хилла ши тIемало Дудиев Нажмудди а, Донашев ИбраьхIим а дIалаьцна хьокъехь.\n"Хазахоьтуьйтуш санна а ду иза, кхеташ доцуш а ду иза", - иштта дешнашца комментарий йина Улус-Кертана гергахь Оьрсийчоьнан эпсарийн тIеман картанашна тIехь 776,0 терахьашца билгалъяьккхинчу лакхенехь хиллачу тIемасадаларехь дакъалаьцначу цу стага.


Алаудинов: Махкара доллу Iедал ду наркоманаш сецош\n«Кавказан узел» агенталло яздарехь, Нохчийчуьрчу Iедалша наркотикашца оцу кепара латточу къийсамо проблема лахйийр яц аьлла хета меттигерчу бахархошна.\nМаршо Радионо яздира байначу беттан тIаьххьарчу деношкахь махкахь тIеттаьIIина полисхоша кегийрхой лоьцуш хиларх, наркотикашца а, психотропан препараташца а пайдаоьцуш хилла а бохуш. Профилактикан Iалашонаш хьалха яьхна рейдаш йолийна шаьш аьллера Iедало.\nГезгамашин-баттахь наркотикашца къийсам латточу урхаллан куьйгалле хIоттийнера Кадыров Рамзанан гергара стаг Кадыров Хас-Мохьмад. Бутт тIаьхьа мехкан куьйгалхочун гергара Демильханов Гайрбек хаийра оцу дарже.\nШен даржехь чIагIвалархьама, жамIаш оьшу керлачу хьаькамна аьллера «Кавказан узел» агенталле цхьана полисхочо.\nМеттигерчу телевизионехь сюжеташ гойту лецна наркоманаш бу бохуш, церан гергара нах а схьа а кхуьйлуш, юьхIаьржа а хIиттош.\n"Республикан доллу Iедал ду арадаьлла тахана шун доьзалш сецош. Шу паргIат шайн чохь Iаш ду, шайн берашца бала а боцуш", - аьллера рогIерчу телевизионан эфирехь чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIовса Алаудинов Аптис.


Шайн пачхьалкх «Раша» яц боху оьрсаша\nСтигалкъекъа-бутт 12, 2016\nРаша» гочдалуш а дац, иза кхардаран маьIница юкъадаьккхина дош ду\nТIом бирзина 30 шо даьллачул тIаьхьа, гуш ду Малхбузе, Оьрсийчоь вовшашца гIоьртина хилар. Оцу юкъанна Гергарчу Малхбалехь Iена цIий, стигалхула лела тIеман кеманаш – цигахь а ю кхузарчу агIонийн интересаш гараевлла.\n21-чу бIешера чохь коьрта герз хилла дIахIоьттира информацин майда, къаьмнийн хатI хестор-дожор. Тахана тIом эделлачу герзаца бо - информацин, кортахьовзоран, кхетам галбаккхаран герзашца.\nМуьлхха а тIеман операци дIахьош, оьшу информацин гIортор. Иракъна тIе бомбанаш етта ийши - цигахь карий химин герз. Цхьанна тIехь мостагIчун васт кхолла оьшу? Хьембоцуш карор бу шайн оьшшучу къомах иттанашкахь нах, я билгалйинчу меттехь охьадожа тарло кема.\nОьрсийчоьнна дуьхьал бечу информацин тIеман тренд хилла дIахIоьттина оьрсечу стагах европахойн, Iамеркхойн маьршачу дахарна кхерам бохьу мостагI вар.\nТахана Оьрсийчоьнан имидж дуьненна а безамехь, куьцехь гайтарна Iаламат чIогIа оьшу информацин гIо-накъосталла.\nАла догIу, информацин тIамехь Оьрсийчоь хьалхарчу раундехь дуьйнна эшна ю. ХIунда аьлча, Малхбузерчу дуьненан бIаьргашчохь Оьрсийчоьнан цIе а ю кхераман билгало санна.\nОфициалехь оьрсийн пачхьалкхан цIе Россия ю.\nИнгалсан маттахь алалур доцуш цхьа аз дац, оцу маттах дуьззина догIуш ду цIеран массо а аз, цхьа тIаьххьара «я» доцург. Амма девзаш доцчу бахьанашца, оьрсийн пачхьалкхан цIе ингалсан маттахь яздаран кепехь Россия хуьлу, ткъа багахь аларца «Раша». Оьрси ву олуш - «рашн».\nМичара яьлла ингалсан маттахь ишта яздаран кеп? Кхачам боллуш оцу хаттарна жоп дан а дац.\nМел а фонетикан агIонца тида хьаьжча, гучудолу ингалсан маттахь «раш» бохучу дешан масех маьIна хилар. Масала, сихояр, ажиотаж, къовсам, сихаллехь тIелатар, ницкъбар, наркотикан чам баьккхинчул тIаьхьа хуьлу кайф и кх. дIа а.\n«Раша», «рашн» дешнаш хезачу ингалсан маттахь къамел мел дечун кхетамехь дуьсу и харц маьIна. Жимма а оьрсийн култура, истори евзачу ингалсхошна гергахь а, оьрсий ву сихонца тIе а летта, ницкъбина, цул тIаьхьа ша динчух кайф тухур йолуш.\nМуьлхха а оьрсий («рашн») ингалсхочунна агрессор санна хета, боху артиклан авторша.\nТергоне диллина авторша I9I2-чу шарахь Стокгольмехь даьккхина сурт. Цу тIехь, Оьрсийчуьра спортхойн тоба ю гуш 5-гIачу Олимпиадан ловзаршкахь. Хьовсал, кхойкху авторо, Пачхьалкхан цIе ингалсан маттахь «Rossia» аьлла муха язъйина.\nИштта яздарехь, ингалсан матте дерзийча, «роус» хила тарло. ЦIердашца гочдарехь маьIна а хийцало, «роза» олу зезаг, «жовхIар».\nТкъа хандашца хьаьжча, «роус» бохург юхаденвалар, хьалаайвалар, лакхавалар ду.\nИштта фоносемантан маьIница теллича, оьрсийн стаг агрессор ца хуьлу, дикалле кхийдашверг бохург санна, адаман кхетамехь а кхин лар юьтуш нисло.\nОьрсийчоьнан патриоташна Сандаков Дмитрийна а, Ламан Валентинна а ца тов шайн пачхьалкхах «Раша» яр.\nРаша хIунда ю и, цьнан цIе Росси хилча бохуш, юх-юха карзахе вуьйлу и шиъ шаьшшиннан йозанашкахь.\nРоссех олу «Раша» гочдалуш а дац, боху цаьршимма, иза дегабааме, кхардаран маьIница юкъадаьккхина дош ду.\nТамаше хета цушинна, Оьрсийчоьнан баккхий хьаькамашлахь цхьа а стаг ца валар, цу эхье дешан балакхаьчна.\nПрезиденташца хуьлучу цхьанакхетаршкахь, масала, кхайкхаво, вогIуш ву «Раша» Путин Владимир, ткъа важа - Лавров Сергей «Рашера», олий.\nХарц хир дац, яздо цара, цигахь оцу дешан маьIна мел девзарг, кхардамца, цавашарца къайлах къежаш Iаш хилар оцу меттехь.\nШина Iилманчаша арахецначу артиклан чулайцам а бовзуьйтуш, Маршо Радио зIене елира Нохчийчуьрчу лингвистца Вагапов Iаьрбица. Нохчашлахь а бу цакхетамаш Оьрсийчоьнца боьзна.\nМасала, «Росси», «Оьрсийчоь», «ГIазакхийчоь», «гIазакхий», «урус».\nВагапов: «Нохчийн маттахь олуш дерг. ший а нийса ду.Литературан оьрсий бохурггий, гIазакхий казакх бохучух сзьадаьлла ду. Кхазаккхий, гIазакхий хилла-кх вайн.\nВуьшта урус олура вай, Рус бохучуьра схьадаьлла иза.Цхьаболчу меттанашкахь "Р" элп хьалха ца хилла, вайн а санна.Раший-Маший цуьнах дерг ца хаьа суна. ГIазакхийн маттахь Россия бохучух схьадаьлла дац и ингалсан матте Раша? Хьанна новкъадеана и? ХIун диверси ю иза»?


ЭрдохIан лерина вац Оьрсийчоьнна компенсаци яла\nМангал-бутт 28, 2016\nКремло бечу хаамца, Путин Владимир къамелдан лерина ву телефонехула Туркойчоьнан президентца ЭрдохIан Тайипца. Стохка туркоша Оьрсийчоьнан тIеман кема чудаийтичхьана схьа дуьххьара хила дезаш ду цушиннан къамел. «Оьрсийчоьнан инициативаца» юкъарло кхаарийдийнахь хир ду, ткъа машар шина махкана юкъахь денбала хан оьшу, аьлла Кремлан пресс-секретара Песковс.\nБарт шина пачхьалкхан ийгIира туркоша, Шема доьдуш, шайн доза хадийна оьрсийн кема чу а доуьйтуш, цуьнан пилот кхелхича. Инцидент бахьанехь Оьрсийчоьно санкцеш кхайкхийра туркошна, цаьрца йохк-эцар лагIъеш. Песковс хаамбарехь, ЭрдохIана Кремл къинтIера йоккхуш кехат дахьийтина Путине а, иштта веллачу пилотан доьзале а.\nАмма Хонкаро бакъ ца до ЭрдохIана пилот кхалхар Туркойчоьнан бехкенна лору бохург. Шинарийдийнахь премьер-министра Йылдырым Биналис дIахьедина, Хонкара дагахь а яц Оьрсийчоьнна кеманна дуьхьал компенсаци яла, пилот вийначунна дуьхьал кхел ю Туркочохь йоьдуш, аьлла.


МухIажиршна бахбелла даймахке боьду некъ\nКху деношкахь ГIиргIазойчоьнан кхо эзар гергга бахархой Казахстанан Оьрсийчоьнца лаьттачу дозанехь биссина, яздо Азаттык Радионо. Пачхьалкхан президенте Жээнбеков Сооронбайга гIо дехна, даймахка юхаберза луучу мухIажирша. Коронавирусна тIехула Казахстано хIинца а къевлина латтош ду шайн дозанаш.\nОьрсийчохь белхаш беш хиллачех ву гIиргIазо Нурланов Эрмек.\nГIишлошъеш белхаш беш вара иза хьалха. Амма тIаьххьарчу баттахь болх боцуш виссира иза, тIаккха ойла хилира цуьнан шен цIа ван. Бевзачаьргара хезира цунна, ГIиргIазойчу боьду некъ маьрша бу аьлла, цундела кху беттан 18-чохь автобусахь новкъа велира иза. Карарчу хенахь къевлинчу дозанех чекхвала аьтто боцуш, галморзахехь виссина.\n"Коронавирусан шолгIа тулгIе хир ю, юха а карантин хIоттор ю бохуш, хабарш дара лелаш. И къамелаш хезча, ГIиргIазойчу цIа дерза ойла хилира тхан. Тхо автобуса чу ховшучу заманчохь цхьаммо элира: "Тхо векалтехь хилла, дозанаш даьстина ду". Тхо царех тийшира. ЛадоьгIча, тхо Iехийна хилла-кх! Оренбургна гергахь севцца ду тхо. Тхуна хьалха а, тIаьхьа а Iаламат дукха мигранташ бу. Дукха нах бу тIеоьхуш а", - дуьйцу цо.\nКазахстанца дозанашкахь йолчу территореш тIехь Оьрсийчоьнан массо а регионашкара цIа баха новкъабевлла, Эрмек саннарш, эзарнашкахь бу. Гезгамашин-беттан 18-чу дийнера схьа дуьйна схьаэха боьвлла уьш. Цхьаболчу мухIажирша цигахь лаьттачу хьолах шаьш яьккхина видео "Азаттык" Радион редакци яийтина. Шен цIе Акматов Адилет ю аьлла мигрант вистхуьлу оцу видео тIехь президенте Жээнбеков Сооронбайга шайна гIо доьхуш:\n- Лараме президент, кхузахь халонаш Iуьйшу пхорачу зударша а, бераша а. Ахча а чекхдаьлла. Нах де-дийне цомгаш хуьлуш бу. Дика хир дара, тхуна орцах а девлла, кхузара тхо цIа дигича. Кеманца дахка хьоьвсира тхо, амма билеташ деза ду. Цундела автобусахь новкъа девллера тхо.\nШен дозанаш ца диллина хIинца а Казахстано коронавирусан пандеми бахьана долуш. Кху беттан 21-чохь Оьрсийчуьрчу ГIиргIазойчоьнан векалто хаамбира, гергарчу деношкахь "баьццара коридор" а йиллина, гIиргIазойн мигранташ Казахстанехула цIа бига хьийза, дозанехь лаьттачу бахархошца дийцарш дIахьо консуло аьлла.\nХаам барехь, Оренбурган а, Башкортостанан а Iедалхошца дийцарш ду дIахьош, дозанехь биссинчу гIиргIазошна гIо дан некъаш лоьхуш. Оьрсийчоьно мигранташ дIатарбина берийн садоIийлийн гонахчу юкъарчу хIусамашкахь а, четаршкахь а. Иштта, яздо, царна маьхза юург а ю латтош, иштта автобусашкахь уьш дIабигарх дуьйцуш ду аьлла.\nКазахстанан дозанаш къевлина ду, кхечу пачхьалкхийн бахархой цара чу буьтуш бац бохуш, билгалдоккху векалто. Цара дехар до, Оьрсийчохь болчу ГIиргIазойчоьнан бахархошка, оьрсин-казахийн дозане ма гIертахьара шу, нагахь санна, цаторийла елахь, кеманца даймахка дагIахьара шу бохуш.\nОьрсийчуьрчу ГIиргIазойчоьнан посол волчу Джекшенкулов Аликбека хаамбина "Азаттыке", Казахстанан а, Оьрсийчоьнан а Iедалхоша дийцарш долийна, дозанехь биссина ГIиргIазойчоьнан бахархой чекхбовлийтарх, тIейогIучу хенахь, хаттаран йист ер йолуш ю аьлла.\n"Оьрсийчоьнан Iедалхоша мах ца боккхуш оьрсийн-казахийн дозане кхаччалц дIабуьгу нах. Кхин дIа гIиргIазоша шайгара мах а луш, шаьш дийца деза шайн гIуллакх. Еарин дийнахь оцу гIуллакхах цхьа йист ер ю аьлла, хета суна", - боху Джекшенкуловс.\nЦо иштта, билгалдаьккхина, пандеми йолаелчхьана Оьрсийчоьно а, Казахстано а цкъа бен бакъо елла цахилар, шайн дозанаш даста, кхайкхамбина мухIажиршка автотранспортца новкъа ма довла аьлла. Дуккха а хIилланчаш бу боху цо, ГIиргIазойчу дIадуьгур ду а олий, мах боккхуш. Официалан информацех бен теша мегар дац аьлла цо.\nВекалто хаамбарца, церан гIоьнца Оьрсийчуьра 203 чартеран рейсаца а, 139 автобусашкахь а даймахка берзийна Оьрсийчуьра 40 968 гIиргIазо. Оцу юкъанна, Оренбурган а, Самаран а кIошташкара а, Башкортостанера а ялхозза ГIиргIазойчоьнан бахархой дIахьовсийна.\nГIиргIазойчу кеманаш лелар дIадолош ду Гезгамашин-беттан 21-чохь дуьйна аьлла, дIахьедира Оьрсийчоьно. Омрана куьйг яздинера пачхьалкхан премьер-министро Мишустин Михаила.\nКхул хьалха шина пачхьалкхана юкъахь дIасалелаш чартеран кеманаш бен дацара. Амма, кеманан мах беза хиларна а, цхьацца документаш цу тIехь эшарна а бахархой автобусашкахь цIа кхача гIертара. Амма Казахстано чу ца дитарна, тишачу хьолехь биссина уьш.\nГIиргIазойчоьнан арахьарчу министралло хаамбо, Оьрсийчуьра автобусашкахь юхабогIучу къинхьегаман мухIажирийн, Казахстанан пурбанца бен бакъо яц казахийн-оьрсийн доза хадон.\nКазахстано хIинца а делла жоп дац, шайн доза делларх лаьцна. Карантинан дозанаш тахана а дастанза ду, цундела ма гулло оьрсийн-казахийн дозанехь, гIад дайна хьал делахь, кеманахь цIа дуьйла шу бохуш, мигранташка кхайкхамбо арахьарчу гIуллакхийн министралло.\nАрахьарчу гIуллакхийн экс-министро Бешимов Аскара критика йина Iедалхошна:\n- Европан пачхьалкхашкахь Iама мегар дара вай, карантин йоьдучу юкъанна оцу кепара хеттарш цара муха луьсту а хьожуш. Церан барт хилира, къевлина лаьттачу дозанашкахь нахана дIасабаха маршо хуьлуйтуш. Евроберто болх беш хиларан жамIаш ду уьш. Евроазин экономикан юкъаралла ю вайн (ЕАЭС). Цуьнан гурашкахь листа дезаш дара пандеми лаьттачу юкъанна лелон дезачу юкъарлонех а. Адам цхьана меттиге а гулдина, проблема ян езаш ца хиллера цунах. Системехь болх бан безаш бара цара. ЦIе йойучу урхалло санна болх бо Iедалхоша.\nКарарчу шеран Дечкен-баттера Мангал-батте кхаччалц Оьрсийчуьрчу арахаьрчу гIуллакхийн министралло шен миграцин чоьте эцна 380 эзар гIиргIазо. Даим а Оьрсийчохь болх бечу мигрантийн терахь ду 700 ззар стаг. Нагахь санна, цаьрца цхьана долу бераш а, дай-наной а лерича, миллионе гIурту терахь.\nP.S. Материал зорбане яккха кийча йолчу хенахь ГIиргIазойчоьнан арахьарчу министралло хаамбира, Казахстано пурба делла рогIера коридр схьаелла нах дехьабовлийта аьлла.\n"ГIиргIазойн дукха бахархой цигахь гулбелла хиларца, кху беттан 24--25 чохь а дийнахь шозза таро хир ю нехан даймахка берза", - аьлла, билгалдаьккхина министралло.


Адамийн вовшешца зIе латтон гIирсаш алсамабовла буьйлабелчхьана, хилларш-лелларш сиха дIасадоьлху ватсапехула а, кхечу зIенашкахула а. Хьалха леррина юьртара юьрта, я гIалара стаг ваха везаш хуьлура тезет яьлча, я цхьаъ цомгуш хилча гергарчарга а, бевза-безачарга а хаам бан. ХIинца телефонехула хаийта аьтто бу массо хIума.\nКъаьсттина дукха ватсапехула тахана баржош берш цамгаршна дарба муха лелон деза дуьйцу хаамаш бу. Тахана дуьненчохь тайп-тайпанчу Iилманчаша шайн лехамашкахь баккхий кхиамаш бохучу заманахь, нах шайн дайша лелийначу дарбанашка кхийда а, керла халкъан дарбанаш леха а буьйлабелла. Бецаша шений-шений дина дарба дуьйцу цхьаболчара, вукхара шайн бевза-безачарна стенах дарба хилла дуьйцу, вукхара шайна интернетехь карийна видео яржайо.\nХIунда доладелла адам ша-шена лоьралла лелон таханлерчу 21-чу бIешарахь? Немцой а, францхой а, шведаш а кхиберш а бац шаьш шайна дарба лоьхуш. ХIунда? Нохчий хIунда бу? Лоьрех цатешар ду иза, я бакъдолу дарбанаш шайх къайладаьхна, аьлла хетар ду иза, я лоьраша дечух дарба хуьлуш цахилар ду иза?\nТахана духкуш долу дукхахдолу молханаш ахчанна дуьхьа дина ду, дарбанна дина дац, аьлла хета Маршо Радиоца къамел динчу Алиева Таисина: "Ша шена, лаха а лехна, дарба динарг хан ях а елла ваьхна меттигаш хааелла суна дуккха а. Со жима йолуш дуьйна схьа сайн цомгуш нана лелийна а, цунна операци еш уллохь хилла а, дарбанаш дечу хенахь уллохь хилла а, цунна дарба ца хиллийла кхетта а ю.\nСоьга хаьттича, вай дIасатуьйсуш, бала болуш, тIегIерташ долу дарбанаш тIаьхьалонна беркате хуьлу. Лоьрийн и молханаш а, цхьадолу хIуманаш а ахчанна дуьхьа, шайн рицкъа совдаккха нах Iехон лелош хIума долуш санна а хета суна, сайна гарехь. Дала арахь хьалайолуьйту буц, бецан дарба цIена а хета суна, молханаша санна кийра бех а ца беш."\nХIораннан лоьран дарбане болу хьежам шена дахарех Iоттаделлачуьнга хьаьжжина бу. Къаьсттина Нохчийчуьра лоьрех Iиттабелларш хуьлу лоьрийн дарбанех цатешарш. "Анализаш дIаоьцург бен яцахь а, нахе кIоршаме бистхуьлу уьш", - олу Нохчийчохь дарбанцIийнехь хиллачу наха.\nВай ала ца гIерта Нохчийчохь дика лоьраш банне а бац. Нохчийчохь ву доллучу дуьненахь шен дика цIе яккхийтина волу лор Баиев Хьасан а. Массо а шена тIекхача гIерташ хуьлу Нохчийчохь дика лор, цуьнан цIе гIара а йолу районехь а, махкахь а. Амма эзарнашкахь болчу нахана дарба дан лара ца во кIеззигчарах верг.\nЛоьраш шен хеннахь тIекхачар бахьана долуш, яккхий тIаьхьалонаш ца хуьлуш кIелхьараваьлла Францехь вехаш волчу Бахаев Iисан 20 шо кхаьчна волу кIант.\nЦкъа а цомгуш хилла воцу, могуш-маьрша волу цуьнан кIант Iуьйрана сама ца волуш саийзон волавелла. Меттахвийхарх, цо кхин ши бIаьрг схьа ца биллича, сихха лоьраш кхайкхина цо. Лоьраш 8 минотехь тIекхаьчна. Уьш тIекхаьчначу хенахь дог сецна хилла жимчу стеган. Цара тоькаца доладалийтина кIентан дог.\nХиллачух дуьйцу Бахаев Iисас: "Со Францехь Iаш ву. Кхузахь болу лоьраш дика лоьраш бу, дарбанцIийне вахча хьоьга дика а хьовсу. Цера хьоьца йолчу юкъаметтиго а лазар дайдо.\nЦIера схьабаьхкинчарна къаьсттина билгалдаьлла хуьлу и, цец а бовлий хуьлу уьш. Сан сайн а, цхьа шо хьалха, цкъа а цомгуш хилла а воцучу кIентан дог сецнера. Орцан лоьраш нийсса 8 минотехь тIекхечира цунна. Хьалхара Дела а, шолгIа лоьраш а бахьна долуш дийна висира иза. Уьш шайн хеннахь схьа ца кхаьчнехь, хIун хир дара а ца хаьа.\nРеанимацехь шина-кхаа дийнахь кхетамчохь воцуш комехь Iиллира и. Иза меттавеъча, лоьраш цунна боьлуш, иза хьоьстуш гонах бирзина бара шаберриш. Цхьа чIогIа бIаьрг буьзира сан хIокхарах, шаьш хила ма-беззара лоьраш бу-кх хIорш, аьлла. Со иза вуй, со важа вуй, бохуш цхьанна тайпа кураллаш а яц хIокхеран нахаца."\nЦомгуш хир вац, аьлла шех дала жоп долуш цхьа а стаг вац. Массарна а лаьа дикачу лоьрашна тIекхача. Къаьсттина доккха собар оьшу доьзалера стаг цомгушхилча цуьнан бIаьрахьежа везачунна.


Адвокат Мусаев Мурад: Сакхтех цIена стаг ву Буданов верна бехкевийриг\nОьрсийчоь -- Мусаев Мурад,адвокат, Маршо Радион Москохарчу бюрохь къамел деш, 08ГIа2009\nМоскох кхел ян йолийна стохка полковник Буданов Юрий верна бехке вечу Темирханов Юсупна тIехь. Иза ша вийча, машенахь къайлаваьлла, ткъа машен, ша юьстахваьлча, ягийна, чIагIдо талламчаша. Буданов танканийн полкан куьйгалхо вара 2000-чу шерийн юххьехь цо Нохчийчуьрчу Таьнги-Чуьра йоI Кунгаева Эльза, хьийза а йина, къиза йийча. И гIуллакх девне а даьккхина, полковник хилла эскархо набахте кхачавайтира нохчех хиллачу говаьллачу адвоката Хамзаев Iабдуллас. Тоьхначу хенах ах зама а текхна, маршаваьлла Буданов Москох вер тIехьарчон гIерта Iедалш Темирханов Юсупна, цо эскархоша вийначу шен дех бекхам беш дина зулам, бохуш. Кхеле валийначу Темирхановн адвокатца Мусаев Мурадца хилира Маршо Радион хIара къамел.\nМаршо Радио: Кхел йолаялар, юьхь, муха го хьуна, хьо реза волуш, муха ю юьхь?\nМусаев: «Тхуна схьагучу хьолехь башха дегайовхо хила меттиг яц. Суьдхочо дуьйцучуьнга хьаьжча а, цуьнан лере хьаьжча а, оцу кхелан чоьнехула лелачу полицине хьаьжча а …хIора тхан къамелаш хуьлучу дийнахь чухиина Iаш хуьлу цхьацца, шишша талламча. Шайн хирриг дан гIерташ лелаш хуьулу-кх хIорш.\nМаршо Радио: Тоьшаллин база,масала, машенаш юьйцучохь, ши машен юьйцу. Цхьаъ - ша ерриг. ШолгIаниг – цунах терра,изза ноьмарш а йолуш, арахецна. Машенан да и шен машен ядийнийла хина вац. И хIуманаш иштта муха нисло?\nМусаев: «Иза ядийна а ма яц!»\nМаршо Радио: Муха нисло, гуш лаьтташехь, дийнан делккъехь, харцо ма ю иза?! И харцдерг, цхьаъ вукхунах тосу кеп муха карайо?\nМусаев: «Цкъадолчунна, тхуна схьагарехь, и машенаш – нийса машен, харц машен – лелийнарш, цу машенна кехат динарш, машенаш идош хилларш, царна тIера ноьмарш хуьйцуш лелларш къайлабахьа гIерташ ю прокуратура.\nТахана цхьа теш вара тхан кхайкхина, ма-дарра дийцийта цуьнга, цо дина тоьшалла ма ду, и дIадийцийта хIунда ца лаьа шуна, аьлча, тIетаьIIина дуьхьало еш прокурор ю. Ткъа и дийцийта гIерташ тхо ду. И дов лаьтти тхан.\nГуш лаьтташехь, церан вовшашца йолу юкъаметтиг а, иза дийнна цхьа банда хилар а, и машенаш идош берш, юхкуш берш – иза къайладахьа гIерташ бу уьш. ХIунда аьлча, церна юкъаметтигаш ма-ярра суьдхошка, бехккъасторхошка дIайийцича, цунна тIехьа болу нах, хIара хIума дийца долийнарш, гучубовла мега. Я хIара гIуллакх долийнарш. Иза царна чомехьа ца хета».\nМаршо Радио: Мурад, ахь хьайн цхьацца йозанашкахь боху, шатайпа, цкъа а ца нислучу кепара, чIогIа цIена, оьзда кIант ву Юсуп. Иза стенгара схьаэцна, хIун амал гучуяьлла, яздо ахь?\nОьрсийчоь - Буданов Юрий верна бехке веш волу Темирханов Юсуп, Moскох, 2012\nМусаев: «Юсуп суна дика вевза цхьа шо ах шо дIадолуш лаьтта. Суна схьахетарехь, Делах тешашший, Делах кхоьрушший, нахаца юкъаметтиг эсала йолушший, шеца схьагуш цхьа а сакхт доцушший стаг ву иза.\nХьанцца а йолу юкъаметтиг юьйцу ас, соьца вон-м хIунда хуьлура иза, суьдхо велахь а, талламхо велахь а, гочдархо велахь а, шена уллехь лаьтташ волу гIаролхо велахь а – массаьрца а чIогIа эсала а волуш, вац цхьа кIеда-мерза хила гIерташ, охьатаьIина, сийлахь а ву иза, эсала а ву иза, оьзда а ву иза.\nМасала, хIара гIуллакх суьде дIадаха деза аьллачу хенахь, гIулллакхан материалашка хьовса дезаш дара тхо. Ткъа цунна луш шен хан а ю. Таллламхо ю тхан Сотникова бохуш, цо ян а еана боху, ша доьзалхочух а яра, дарбан цIийне чуйижа езаш а яра, и девнан гIуллакх аш тахана чекхдаккхийтича, тIе куьйгаш а таIийна, сихо йича.\nАс боху: «ХIай, дукха яха хьо, хьо-м дарбан цIийне яха езаш хила а там бара, хIокху стеган дахар ма ду вай тахана кхузахь къастош дерг! ХIинца ахь кхуьнга йийцинчу харцо бахьанехь, дахарх йисина хан набахтехь яккха езаш хила ма тарло, сих муха лур ду тхо, хьан гIуллакхна тIаьхьа девлла?»\nАс иза аьлча, хIокху Юсупа боху, баккъала а, йитахьа, иштта и хьал цуьнгахь хилча, дIа куьг таIадайтахь, кхано юха цхьаъ дийр ду вай. ТIаккха цо иштта аьлча, куьг а таIийна, дIаяхийти оха и тхайн талламхо. ТIаккха иза араяьллачул тIаьхьа сагатдеш ву иза. Соьга боху цо: «Деллахь ма хьашт доцург ду иза, цо дIадаьхьна долу хIокху гIуллакхан и тептарш чIогIа деза дара, доьзалхочух а хилча, еза хIума текхо мегар ма дацара цунна, гIо дайта дезар-кха цунна».\nБаккъал а охьахиина, цхьана эха сахьтехь цунна сагатдеш, къамел до цо соьга. Ша баккъал а дог цIена волчу стаго бен лан йиш ма яц иштаниг. Цхьа тамаше, кху дуьненчуьра а воцуш санна, цхьа дог-цIена стаг ву иза.\nТкъа иштта вийцича, дагна кIеда стаг ву моьттур ма дуй ца хуучунна. Цул хьалха, цхьа шо хьалха, суна моттарехь, и талламхо юкъахь а йолуш, оцу талламхочунна хаа а хууш, кхара дIа а лаьцна, цхьана кIиранах тIехь ницкъ бина цунна, чIогIа луьра ницкъ бина цунна тIехь – ток етташ, садукъдеш, когех хIума етташ. КIиранах и хьал шена тIехь латтийннашехь, оцу ша хьийзош болчу нахе цара ала бохуш долчух ах дош а ца аьлла цо, цхьаъ-м тешна а ца аьлла.\nЦунна тIехь лелийнарг , иза цхьа дуьненан жоьжахате ю-кх, ахь и хьал девзачуьнга, хьаьнга а хаьттича. «ДIавала, хIара-м массо а хенахь иштта хьуна тIехь лаьттар долуш ду-хьуна, ахь и оха боххург аллалц, цара шега аьлча, «массо а хенахь лаьттар долуш цхьа а хIума дац кху дуьненчохь, шайн болх схьабе аш», бохуш, хIумма а шек а ца волуш, иштта цу баланех, цу хьовзамех чекхваьлла стаг ву иза.\nЦундела, иштта и доьналлий, и сийлаллий, и шен оьздангаллий – дерриг а шеца долуш стаг ву, чIогIа кхоам болуш стаг ву хьокху къацахетарийн карахь вита. Дала мукъалахь, ца вита а хьовсур ду-кх тхо».\nМаршо Радио: Адвокатийн карарчу заманахь оцу кхелашкахь цхьа а мах бан а бой, пусар дан а дой?\nМусаев: «Оьрсийчохь хIора дийнан йолу практика ю-кх иза, адвокаташка ла ца догIа гIертар, цо хIуъа дийцарх, тергал ца дар, иштта кхидIа а. Амма и бехккъасторхой оха хIунда хаьржира аьлча - оцу хIуманех кIелхьара довлархьама.\nМасала, оцу Мосгорсудера профессионалийн суьдхо прокурорехьа хуьлуш ву-кх, муьлхха а дов и хоттуш велахь а, ткъа къаьсттина хIара санна долу дов. И «присяжный» олу бехк къастабе нах, уьш арахьара схьагулбина ма буй, цхьана а суьдхочунна, прокурорна, талламчана муьтIахь а боцуш, цара хьокху гIуллакхца цхьа нийсо яре сатуьйсу оха.\nЦхьаболучара, дIадовда, хьерадевлла шу, бехккъасторхошка муха хоттуьйту аш и санна долу дов, хIара нохчо ма ву, важа вийнарг хIета а, вета а эпсар, кху халкъан турпал а ву аьлла кхайкхийна ма ву , шайнчаьргахьа озабезам бийр ма бу цара, гIазакхий ма бу уьш, олу тхоьга.\nОха эриг хIун ду? Цу кхерамах тхо кхета, таханлерачу дийнахь, хIара Москох санна ксенофоби, шовинизм йолуш меттиг дуьнентIехь хир а яц, амма муха а делахь а, и бехккъасторхой бакъонехьа берш нисбелча, цара нийсо ян мега, и стаг схьаваьллачу меттиге а ца хьоьжуш, цуьнан къоме а ца хьоьжуш, амма важа профессионалийн суьдхо хилахь, цигахь цхьа а сатийсам бац».\nМаршо Радио: Шина зуламах дайн зулам хаьржина-кх аш …\nМусаев: «Шиннах дайниг хаьржина. Юха а, тIаккха а оха сатуьйсу, и тхаьш хаьржинарг зулам ца хиларе».\nМусаев Мурад: адвокатан гIайгIанаш


декаран - Synonyms of декаран | Antonyms of декаран | Definition of декаран | Example of декаран | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for декаран\nTop 30 analogous words or synonyms for декаран\nНохчийчуьра олхазарш Деха цӀога а долуш, готтий тӀемаш а долуш, лечанах тера гӀиргӀа ду иза. Букъ мокхачу басахь бу цуьнан, чукӀело сирло ю, ал тӀедарчий а долуш. Декаран аз иштта ду: «кии-е!» я чахко "ки-ки-ки-ки! "\nНохчийчуьра олхазарш ЦӀир-цӀир — (en. "Luscinia"), (оьрсаша «"Соловей"» олу). Цуьнан бос таьӀна мокха бу. Иза хуьлу хьаннашкахь, бошмашкахь, хин тогӀешкахь, хиш долчу меттехь. ДегӀ вукха хьозанчулла бен дац цуьнан. ЦӀога дехо ду. Декаран аз хаза ду. Бен лаьттахь бо цо. ХӀоьаш 4-5 до май-июнь баттахь. Цуьнан хӀоьаш ал бос болуш хуьлу.\nЗӀугарчий йуу гӀиргӀа ЗӀугарчий йуу гӀиргӀа — (en. "Honey Buzzard"), (оьрсаша «"Осоед"» олу). Деха цӀога а долуш, готтий тӀемаш а долуш, лечанах тера гӀиргӀа ду иза. Букъ мокхачу басахь бу цуьнан, чукӀело сирло ю, ал тӀедарчий а долуш. Декаран аз иштта ду: «кии-е!» я чахко "ки-ки-ки-ки! " Европехь хьаннаш йолчу меттехь а, буц аренашкахь а, Малхбузехьа Сибрехахь а, Жимчу Азехь а вайн лаьмнашкахь а, лахарчу аренашкахь а ду и тайпа гӀиргӀанаш. Баннаш лекхачу диттийн баххьашкахь до цара. Май бутт болалуш до цара баннаш, шен гӀашца схьадаьхначу диттийн маргӀалех.\nНохчийчуьра олхазарш ЧӀегӀардигах тера ду иза. Лог-кӀело кӀайн ю цуьнан. Ша мокхо бос бетталуш Ӏаьржа. Азехь Ӏаш 4 тайпа (Hemiprocnidae) йа дечиг дитташ тӀехь Ӏаш долу Дурглеш ду, (Apodidae) — 74 тайпа даьржина ду массанхьа, шийла меттиг йоцучехь. Уьш ду декъалуш, цхьадерш тӀема а довле дӀадоьлхурш ду, амма йох елча йуха схьадогӀу. ТӀе хьаьжча чӀогӀа чӀегӀардигех тера а ду уьш. Дахар хьаннашкахь, есачу аренашкахь, гӀаланашкахь, ярташкаадамаш дехачу кхин йолчу меттигашкахь ду. БӀаьста бовхачу махкашкара схьадогӀу дурглеш, гурахь цига юха кхелха уьш. Баннаш дар яккхийрачу гӀеранашца ду церан. Баннаш дечигийхаранаш чохь а, тӀулга даккъийн херонашкахь а, саз-лаьттан бердах а хуьлу церан. Тойна июнь баттахь доккху. ХӀоа 2-3 хуьлу. Дадар чехка ду, чехка тӀемаш а детташ. Декаран аз «виз…виз-з-з» бохуш ду. Мозий, чуьркаш йоу цара, дойдда доьлххушехь хӀаваэхь схьа а лоьцуш. ЦӀога чӀерачух тера шалгу доьрзуш хаьдда ду. ТӀемаш марс санна чоьхьа хьаьду. Цара садолу хӀумнаш юу дела пайдехь лерина уьш.\nНохчийчуьра олхазарш Деха цӀога а долуш, деха тӀемаш а долуш, кхокханал жимо мокха хьоза ду вайн махкахь хуьлуш. ТӀера мас нилха а, кӀеда а ю цуьнан, когаш боций, бӀаьргаш баккхий бу. ЗӀок йоца ю, бат шуьйра ю цуьнан. ЗӀакара юххехь шина а агӀор ча санна юткхий месаш ю. Буьйсанна ду цуьнан кхарстар, лелар. Дийнахь диттан гаьн тӀехь, я лаьттахь Ӏадда хоий Ӏа иза. Коьрта тӀехь а, белаш тӀехь а, дегӀан дохалла а Ӏаьржа могӀанаш ду цуьнан. Дахар хьаннашкахь, буц-аренашкахь, лаьмнашкахь ду цуьнан. Цхьаъ ша а, шишша цхьана а хуьлу уьш. ДӀай-схьай кхелхачу хенахь гӀеранаш хуьлу церан. Баннаш лаьттахь до цара буха хӀума а ца тосуш. Тойна май-июнь баттахь доккху. ХӀоа 2 хуьлу цуьнан сирчу басахь, беса тӀедарчий а долуш. ТӀома дадар раз лелхаш, хьийзаш ду, «кувык, кувык» бохуш ду цуьнан декаран аз. Буьйсанна полларчий а, чуьркаш а кхин йолу садолу хӀуманаш а йоу цо, дедда доьддушехь хӀаваэхь схьа а лоьцуш.\nНохчийчуьра олхазарш Дахар ламанан лахенашкахь, аренашкахь, хин бердан йистошкахь, хинтогӀешкахь, боьранашкахь, баьрзнашкахь ду церан. ЖӀаьлин-къоьргаш дукха ю. БӀаьста яьлчи апрель баттахь Къилбехьарчу бовхачу мехкашкара схьайогӀу уьш, гурахь цига юха дӀакхелха. Баннаш дар гӀеринашца ду. Баннаш берд охкуш доху цара. Дукха хьолехь бердан лакхарчу чкъурах доху цара Ӏуьргаш. Цхьа метар ца кхоччуш кӀорга цу охку жӀаьлин-къоьрго. ТӀ аккха кӀеззиг охьаохкий, горга ор доккху. Цу чу бецан хаьлгаш, месаш йохкуш мотт кечбо. 5-8 кӀай хӀоа до цо. Тойна май-июнь баттахь доккху. Дадар чехка а, атта а ду. ГӀеранаш йой лела уьш. ЗӀенан сераш тӀе а дечиган декъачу генаш тӀе а ховшу уьш. Декаран аз терсаш ду. «Къорг-къорг» бохуш. ХӀаваэхь едда йоьддушехь лоцу цо садолу хӀума, чуьрк а, моз а. Накхараш лелочарна зенаш до цара. Уггаре а церан мерза даар накхаран мозий ду.


Нохчийн литература а ю Франкфуртерчу тептарийн гайтамехь\n2012-чу шарахь Керла Зеланди ю Франкфуртерчу Тептарийн Гайтаман еза хьаша, Гайтаман http://www.nzatfrankfurt.govt.nz/ сайтан агIонтIера, 10ГIа2012\nХIора шеран гурахь Германерчу Франкфуртехь дIайолало дуьнентIехь уггаре а йоккха йолу киншкийн ярмарка. Кху лаьттан массо а маьIIера яздархой, зорбанташ, литературин агенташ, ешархой а гулло немцойн гIалахь. Кхушарахьлера ярмарка Керла Зеландина лерина ю, амма нохчийн яздархойн керла киншкаш а ю цигахь гайтаме яьхна.\nТIаьхьарчу хенахь тергамхоша, электрохаамийн гIирсаш, компьютеран техника кхиаро а, иштта „Е-бук“ электрокиншкаш моде йовларо а кехата тIехь зорба тоьхначу тептарийн сий эшош догIу, бохуш, гIайгIане дIахьедарш дахь а, немцойн МайнтIерачу Франкфурте ГIадужу-беттан хьалхарчу декъехь хьо кхаьчча, яккхий шеконаш кхоллало, и зорбакиншкийн сий цкъа а довр дуй те бохучух. ХIунда аьлча, кхузахь дийнна цхьана кIиранах доллучу дуьнентIерачу киншкашъезархойн а, киншкашъязъярхойн а, ткъа иштта и киншкаш юкъаралле дIакхачочу зорбантийн а уггаре а доккха той хIутту, Франкуртера киншкийн ярмарка шен цIе а йолуш.\nИнзаре йоккха майда ю цу ярмаркина лерина. Бехк а бац. ХIунда аьлча, цуьнца доьзна долу терахьаш тергалдича, кхеташ хуьлу, и тайпа шоралла стенна оьшу. 7000 гIопаста ю цу майданахь, шайн-шайн тептарш тергаме ехкинчу зорбанташа дIахIоттийна. 3200 цхьанакхетар дIахьор ду ярмаркин хьешаша шайн ешархошца. Миллион гергга стаг вогIур ву керлачу киншкашка хьажа я уьш эца.\nАмма уггаре а коьртаниг - Франкфуртерчу киншкийн ярмаркехь хьошалгIахь хир бу цIеяххана болу яздархой. ХIораза цигахь дIагулло уьш эзарнашкахь, шайна юкъахь Нобелан совгIатийн масех лауреат а, дуьнентIехь шуьйра дIасаяьржинчу бестселлерийн авторш а, иштта цкъачунна шуьйрачу сийллале сатуьйсуш болу къона яздархой а болуш.\nТам бу кху деношкахь Франкфурте баьхкинчу яздархошна юкъахь кхушарлерачу литературехь Нобелан совгIатан лауреат хила а. И саннарг кест-кеста нисло, хIунда аьлча, и ярмарка дIайирзинчул тIаьхьа нахала долу, и сийдолу дуьненаюкъара преми хьанна кхаьчна бохург. Иштта нисделира масех шо хьалха немцойн яздарзочунца Мюллер Гертица а. Иза, ала дашна, кхушарерчу хьешашна юкъахь а ю. Ву вевзаш волу Iамеркахойн романист Форд Ричард а, Пулитцеран цIарахчу совгIатан лауреат, Нохчийчохь а ешархошна дика евзаш йолу детективийн автор Донне Леон а, цхьамогIа кхин а.\nЯрмаркин директора Босс Юргена, иза дIайолош, шен вистхиларехь билгалдаьккхира, ярмарка берийн, кхиазхойн литературана лерина ю аьлла.\nБосс Юрген: „Берийн а, кхиазхойн а литературано а, хаамийн гIирсаша а вуно дика гойту йоллучу литературехь а, медиамайданахь а хуьлуш болу хийцамаш. Цара бийцаре бо технологин кхиамаш а. Иза юкъараллехь терго йоцуш ца дуьсу. Цу тайпанчу литературехь ешархойн бакъо хуьлу яздархошна тIеIаткъам бан.\nБераш зорбанте а, яздархочуьнга а шайна шаьш ешначух хетарг дIаолу, шайна товдерш а, цатовриг а хьахош. Хиндолчун литература иштта ю. Иза маццахехь Астрид Линдгренна ма гинера. „ХIара дуьне кхана муха хир ду бохург доккхачу декъехь доьзна ду хIинца-хIинца киншкаш еша Iамалучу берийн фантази муха хир ю бохучуш“, аьллера цо“.\nЯрмаркин директора Босс Юргена хьахийначу кегийчу ешархоша къаьсттина сатуьйсучу цIеяхханчу хьешашна юккъехь ю „ХIарри Поттер“ киншкийн могIанан автор йолу Роуллинг Джоанна. Карарчу хенара ярмарка берийн, кегийрхойн литератураний, берийн дахаршца йоьзна йолчу медиагIирсашний къаьсттина алсам тидам тIебохуьйтуш хиларна, гуттар а догIуш ду ХIарри Поттер цIе йолчу жимчу бозбуанчийн леламех язйина йолчу Британерчу яздархочун Франкфурте яр.\nЦо шен керла, бакхийчарна лерина йолу, роман тидаме йилина ца Iаш, иштта йовзуьйтур ю кхидIа йолу шен проекташ, уггаре а кегийчу, хIинца а ишколе даханза долчу, берашна киншкийн рагI язъян лерина ша хилар, масала.\nХIора шарахь цхьацца пачхьалкхе хуьлу ярмаркин сийлаллин хьаша хаьржина. Кху шарахь и дакъа кхаьчна Керлачу Зеландина. Цу гIайренан пачхьалкхан литература шуьйра йовза йиш хир ю киншкийн ярмаркин хьешийн, ткъа цигарчу яздархойн аьтто хир бу, шайн кхолларалла Европехь йовзийта.\nШайн кхолларалла ярмаркин хьешашна йовзийта йиш хилла кхушара, хIора шарахь а санна, нохчийн яздархойн а. Австрерчу „Китаб“ цIе йолчу зорбантехь тIаьххьарчу иттех шарахь кест-кеста араюьйлу нохчийн бевзаш болчу яздархойн немцойн матте гочйина киншкаш. ХIинцале а ворхI тептар арахецна куьйгаллехь Баум Вильгелм волчу зорбанто нохчийн авторийн. Цу авторшна юкъахь ву Бексултанов Муса а, Яшуркаев Султан а, Идигов Замбулат а, цхьамогIа кхин а.\nМасала, ярмарка дIайолаяла масех де дуьсуш цо арахецна Бексултановн дийцарийн гулам, немцойн маттахь „Der Weg zurück zum Anfang“ цIе ю цуьнан, ткъа нохчийн маттахь - „Кхин цкъа а юьхьене кхачавен некъ“ . Иза а Франкфуртерчу стендехь йовза йиш хир ю ешархойн.


«Шай-кайне» дерзийна декъаза латта\nГезгмашин-бутт 22, 2012\nНохчийчоь-Нохчийчура бахархошна лазамечух ду латтанца доьзна хаттар.\nНохчийчура бахархошна лазаме долчух ду латтанца доьзна хаттар. Муьлхха а Iедал хиларх латтанца хьарамлонаш лелош нах бовлу Iедалхошна юкъахь. Иштта латтанаш доьхкина аьлла, балхара дIаваьккхина кху деношкахь Шелковски-кIоштан куьйгалхо.\nМехкан куьйгалхочо ша дIаехьначу рогIерчу кхеташонехь балхара дIаваьккхина Шелковски-кIоштан гIантда Нутаев Хьусайн. Пачхьалкхан цIийнан хаамийн хьостано дийцарехь, цунна бехке диллинарг ду латтанаш тIехь харцонаш лелор.\n«КIошташкара хьал талла леррина кхоьллинчу говзанчийн тобанна дукха тоьшаллаш карийна Шелковски-кIоштахь лаьттан низам кIоршаме талхадарца доьзна. Нутаевс ,бакъо йоцуш дукха лаьттан дакъош дIасадеккъа.Тахана иза шен даржера дIаваьккхина аьлла, дIахьедар дина Кадыров Рамзана.\nЦу дарже хIоттийна Нутаев Хьусайнан гIоьнча лаьттина Дадалаев ИсмаIал. Мехкан куьйгалхо дегайовха ву, шен харжам кIоштан депутатийн кхеташоно къобалбийр бу аьлла.\nЦо массо тIегIанийн куьйгалхошка а, маьхькамхошка а юха а аьлла, хьарамлонаш а, харцонаш лелаяр ша могуьйтур дац аьлла. «Хьанал кхочушдан деза декхарш.\nБолх беш волу дуккха а хан йолуш, мел даладелла иза белхахо хиларх куьйгалхочуьнан гIантахь вуьсур вац иза, нагахь низам талхош, хьарамлонца хьал- бахам гулбеш велахь»,- бах Кадыровс.\nХIара карахьболу Гезгамашин-бутт Нохчийчохь сингаттаме беана цхьамогIа гIантдайшна. КIира хьалха, дукхах болчу тергамхоша цIеххьана а лоруш, Нутаев Хьусайн санна, латтанашна тIехула балхара вохийнера Теркйист-кIоштан куьйгалхо Ахметханов Султан а.\nКоьртах а даьхна и латтанаш кхузахь далхош долу ахшо сов зама ю. Уьш бахьанехь балхара бохийна дуккха а юьртдай, ткъа цхьаберш, официалан дIабаьхна а боцуш, я балхахь чIагIбина а боцуш, цхьа къастамза кепехь латтош бу Iедалехь болчара.\nЦу кепара ладегIамехь кхобуш,балха тIе а ца буьтуш, я мукъа а ца бовлуьйтуш 6-7 юьртда ву, масала, Теркйистехь, масех ву и саннарг Новр-кIоштахь а.