Шема - ДжихIади Джон.\nДжихади Джон аьлла цIе тиллинера хаамийн гIирсаша ДаIиш тобано йохучу нахана арсаш хьоькхучу видеогайтамашна тIехь доккхачу декъехь чаьлтачан ролехь гIарваьлла хиллачу цхьана жимчу стагана. Цуо ингалс мотт британхойн акцентаца бийцарна сихха билгалделира, иза цу махкара Шема баханчех цхьаъ хилар.\nАдаман озана анализ ечу леринчу гIирсийн гIоьнца Лондонерчу къайлахчу сервисашна дукха хан ца ийшира, и къизаллийца лийцинчу тутмакхаш байъарца гIараваьлла волу жимстаг мила ву къастон. 26 шо долу Эмвази Мухьаммад хиллера иза, Кувейтера шен доьзалца бер долуш Лондоне ваха схьавеъна волу.\nИза а, цуьнан доьзал социалан гIоьнах, аьлча а, пачхьалкхан чотах бехаш хиларна, мел кIезга а, 400 эзар фунт стерлинг, я ах миллион сов доллар дайъина хилла Британин Iедалша и нах кхабарна. Амма хIетте а, ша кхиинчу, ша тIеэцначу пачхьалкхе гамо, цу пачхьалкхана бехк боцу нах байъарца мукъане а хIуьттаро ян лаар, тIамарах доьлла хилла цунна.\nИ стаг, самукъадаларца гIоррасизчу нехан логах урс хьакхар чуьрк ер санна а ца хеташ волу, 20I3-чу шарахь дуьйна хиллера Шемахь, цигахь дукхахан ялале ДаIишан коьрта чаьлтача санна гIар а волуш.\nАла догIу, Джихади Джона шен сонта къамелаш шен бакъйолу цIе къайлахчу сервисашна гучуяллалца бен ца дира - цул тIаьхьа кхин цхьанна а видео тIехь гучу ца велира и стаг, ткъа дукха хан ялале Iамеркахойн Iедалхоша хаам баржийра, ракеташ тоьхна, Джихади Джон вийна аьлла.\nАмма цуьнан меттиг дIалаца стаг ДаIишна сихха карийначух тера ду. Кху деношкахь цу ша шех Исламан пачхьалкхе олучу террорхойн тобано арахецна рогIера видео, британхойн акцент йолчу цхьана кхечу жимчу стаго пхи тутмакх вуьйш гойтуш йолу.\nИ тутмакхш Британин айкханчаш бу бохуш чIагIдеш ша дечу къамелехь цуо кхерамаш туьйсу Лондонерчу урхаллина а, премьер-министр Кемерон Девидна а. И стаг мила ву хаа масех де а ца ийшира ингалсхойн къайлахчу сервисашна – Лондонехь кхиина волу индхо Дхар Сиддхартхе хилла иза, индуизмера бусулба дине вирзина волу.\nДаIишан чаьлтачийн леларш тергал деш тидам хуьлу, къаьстина дукха хан йоцуш бусулба дине бирзина болу нах, я шайн доллучу дахарехь динца ца догIу маьттаза хIумнаш лелош хилларш йоццачу хенахь цхьа ша кепара индоктринацин новкъа а бовлий, уггаре а шога а, уггаре а маьттаза къизаллаш лелош берш хилар.\nИштта дара, доллучу дахарехь наркотикех, къаьркъех, боьха мотт буьйцу рэп-эшарех бен са мукъа ца долуш леллачу немцочунна Кусперт Денисан масала а. Дин девзинчул тIаьхьа ДаIишах дIакхетта волу иза уггаре а къизачех чаьлтача санна вуьйцура цуьнан карах хилла, цхьаьна тамашенца кIелхьарабовлла кадаьллачара.\nБутт хьалха Нохчийчохь кхиина хилла волу Юдин Евгений, я Хасиев Мохьмад, урс хьаькхна вийнарг а вара им диллина стаг, Сибрехара оьрси Землянка Анатолий, 20I3-чу шарахь дуьйна Шемахь волу. Оьрсийчоьнна кхерамаш туьйсучу Землянкас чIагIдо, шена хьалха горлаьтташ волу Юдин - Хасиев оьрсийн шпион ву, бохуш. Кхин дIа болчу ДаIишна чаьлтачашца цуьнан юкъара дерг къизаллий, ша вен кечвинарг айкханча ву бохуш чIагIдарий ду.\nПолитолог Чапханов Русланна хетарехь, айкханчаш а, шпионаш а массо а тIамехь хуьлуш бу. Ткъа Шемахь санна тамашийначу, массо а массарна а дуьхьал къуьйсучу тIемашкахь уьш ца хуьлийла а дац. Амма бакъболу шпионаш царех муьлхарниш бу къасто хала ду, ткъа ДаIишо шаьш вен кечвийнарг айкханча ву олуш хиларна цунах тоьшийла данне а дац.\nЧапханов Руслан: „Шемахь хIора а йоккхачу пачхьалкхан, Британин белахь а, Оьрсийчоьнан белахь а, Iамеркин я Iарбойн пачхьалкхийн белахь а, шайн агенташ а, къайлаха белхалой а хир бу, ца хилча йиш а яц, хIунда аьлча, дуккхаъчу яккхийчу пачхьалкхийн геополитикан интересаш йолуш меттиг ю иза, цигахула кхечу пачхьалкхашна тIеIаткъам бан шайн йиш хир ю аьлла теша уьш“.\nЦу юкъана Британера къайлаха сервисаша пхи британхо вийна чаьлтача Дхар Сиддхартхе волу меттиг билгалйаккхарехь къахьоьгуш ю. Хетарехь, иза церан дан сихонца кадалахь, шел хьалха ДаIишехь британхой байъарна жоьпаллехь хиллачу Джихади Джонан санна беха хир бац цу стеган чаьлтачийн карьерин некъ.


Къилбаседа Кавказехь цхьана дийнахь хиллачух\nОхан-бутт 18, 2017\nЯмадаевгIеран а, КадыровгIеран а доьзалашна юкъахь лаьттачу мацахлерачу мостагIаллех дийцарш юха а жигардаьхна хаамийн гIирсашкахь. Дуьйцу и конфликт шина цIенна юкъахь лаьтта ткъех шераш ду бохуш. Цхьана хенахь «Оьрсийчоьнан Турпалхо» дезачу совгIатаийн дай хилла ЯмадаевгIеран кхуьй а ваша вийна. Оццу дезачу совгIаташа а Iожаллех ца ларбина уьш. Ткъа хIинца, Нохчийчуьрчу Iедало бехкево Ямадаев Iийса мехкан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна вен Iалашонца кIело йина бохуш. «Новая газатано» шен агIонтIехь зорбатоьхна артикл бахьанехь Ямадаевна тIе бехкаш дахка долийна Нохчийчуьрчу Iедало.\nИштта скандалан декъахой бу «Новая газета-н» журналисташ Нохчийчохь масех гей вийна, дуккхаъчарна тIехь ницкъ бина аьлла артикл цара арахецарца доьзна. Оцу дIахьедаро гIаттийна Нохчийчуьра Iедал. Цара бехкаш дохку «Новая газетана» а, «Эхо Москвы» радиостанцина а, цара харцо ю кхоьллинарг нохчашна тIехь, шаьш жоп доьхур ду аьлла. Ткъа журналисташа Оьрсийчоьнан Iедале арз дина, Нохчийчуьрчу Iедалх шаьш лардар а доьхуш. Цкъачунна къаьстина даьлла дац, тIехIуттур ю я яц Кремл журналисташна. Културан векалш журналистийн агIо лаьцна. Нохчийчоьнан Iедал реза хилла «Новая газетан» белхахошца цхьанакхета а, нагахь санна цара дийнна къоме шайна гечдар дехахь. Цкъачунна оцу гIуллакхан хьокъехь кхеле ца бевлла Нохчийчуьра Iедалан дай.\nГоьбевллачу журналистийн а даха дог а ца хилча, шаьш Iедало лардийриг хиларх, дуьйцийла а дац могIарерчу мискачу бахархойх. Масала, масех бутт бу ГIалгIайчохь кховдийна бехк а боцуш, цхьа жимстаг чохь латтто. Делахь а, полисхошна шаьш бечу белхан жамIаш гайтархьама пайден ду и чохь валлор. Милла хилла а цхьаъ бехке ца хилча волий, полицина куьйгбехкениг карош ца хилча. Билгалдаккха догIу, шеконаш тIехь адамна тIехь кхел яр цхьана Оьрсийчохь хилла ца Iа. Еххачу хенахь Мисарахь шен доьзалца ваьхна Дагестанан вахархо, гIаттамхойн тобанехь лаьттина ву аьлла, шеконашца Украинехь лецира Оьрсийчоьнан дехарца. Шемин президентна Асад Башарна дуьхьал «Исламан пачхьалкх» шех олучу тобан могIаршкахь тIом бина аьлла, бехккала воьллина суьлийн кIант.\nКъилбаседа Кавказерчу регионийн Iедалша шайн-ма хуьллу къахьоьгу шаьш ницкъ болуш хилар гайтархьама. Билггал хууш дац, хьанна хIиттош ю и кеп: я кавказхошна,Ямаданвы братья, я Москохарчу бахархошна? Кир дIасакхоьхьучу машенашлелорхоша гIаттийначу протестца къийсам латточу Дагестанан Iедало дуьнене дIакхайкхийна, шайна дина дика ца гун и шофераш провокаторш бу аьлла. Iедал дуьхьал дац протестхошца дийцарш доло, амма хIинца а цхьалха далаза ду, стенах лаьцна хир ду и дийцарш, дуьхьалонан акцин декъашхоша къийсам латточу федералан низамашна регионерчу Iедалан цхьана а кепара тIеIаткъам бан ницкъ ца хилча.


Туркойчоьнан премьер-министарца Давутоглу Ахьмадца шен цхьаьнакхетар хиллачул тIаьхьа немцойн канцлеро дина хилла дIахьедар политикийн Iадаташца лерича вуно шога а, эмоционале а лара мегар ду.\nЦо шена шок хилла элира, Шемахь Оьрсийчоьнан кеманаша еттачу бомбийн бахьаненна иттанаш эзарнаш наха ловчу баланех, аьлла. Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн Кхерамазаллин Кхеташоно тIеэцна йолу резоюци, тIеман конфликтан декъачу массо а агIонаша маьршачу нахана тохарш дар сихонца сацон дезаш хиларх йолу, Оьрсийчоьно кхочуш ян езар а хьахийра цо.\nМеркелс дIахьедар динчул жимма тIаьхьа Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн инарла секретаран гуманитаран хеттаршкахь гIовса волчу О'Брайен Стивена дийцира журналисташка, Оьрсичоьнан стиглан эскарша деш гIо а долуш, Шемарчу Асад Башаран режимо эзарнаш маьршачу бахархошна тIелатарш деш ду, маьрша объеаташ йохош а ю, аьлла.\nЦо элира иштта, шайгахь тешамечу хьосташкара хаарш ду, оьрсийн бомбанаша Шемин Неврехьа шиъ лоьрийн цIа дохийна хиларх, аьлла.\nЦул совнаха, тIаьхьарчу масех дийнахь Асадан эскарша оьрсийн кеманийн гIоьнца Алеппо гIалина тIелатарш дар бахьана долуш 30 эзар сов цу гIалин вахархо ведда, мухIажар ваьлла хилар а дийцира Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн инарла секретаран гIовсано.\nШен рогIехь, Европин кхеташонан куьйгалхочуо Туск Доналда шинари дийнахь дIахьедар дира, Оьрсийчоьнан Шемарчу тIеман операцино иштта а ирча хилла долу цу махкара хьал кхин дIа а талхош ду, аьлла.\n„Оьрсийчоьнан леламаш бахьана долуш Шемахь вуно вуо хилла ситуаци кхин а вуочу йоккхуш ю“, - элира Тускас. Цо дийцира, Кремлано шена гIо дар бахьана долуш Асад Башаран режим кхин а къизох йирхина маьршачу нахаца, ткъа Шемарчу оппозицин ницкъийн карара йовлуш тIаьхьарчу масех шарахь цара яккхийчу халонашца Асадах маьрша даьхна долу лаьттанаш, бохуш.\nЦул совнаха, Тускас билгалдаьккхира, Кремло бомбанаш еттар бахьана долуш Шемара Туркойчу а, Европе а уьдучу мухIажарийн терахь кхин цкъа а хазнесанна лакхадаьлла, аьлла. Малхбузенан векалш хилла ца Iа Оьрсийчоьно Шемахь бечу стигларчу тIамна дуьхьал. Шемарчу оппозицин декъашхой а бу Кремле шайн махкахь бомбеш еттар сихонца сацаде бохуш кхайкхамаш беш.\nКIира хьалха Женевехь дIадолийна, амма Оьсрийчоьнан бомбеш еттар бахьана долуш юкъахдаьхна долу Шемарчу хьолах долу дуьненаюкъара дагадовларш юхаметтахIотторан хьелех цхьаъ лору Асадан режиман дуьхьалчу оппозицино Кремло Асадна гIодар сацор а, бомбеш еттар сацор а.\nТамашийна а дац, цхьана агIор тIаьхьарчу деношкахь шайн кеманаша Шемарчу Асадана долахь йоцучу меттигашна бомбеш еттар жигара даьккхинчу, ткъа вукху агIор и бахьана долу дуьненан юкъаралло шога критике ечу Кремло и бехкаш юхатеттар.\nОьрсийчоьнан президентан пресс-секретар волчу Песков Дмитрийс шинари дийнахь Германин канцлеран Меркел Ангелин дешнашна комментари йеш елира журналисташка, цкъачунна цхьанна а кепара тоьшаллаш дац, оьрсийн бомбанаша маьршачу нахана зе до бохучу дIахьедаршна, аьлла.\nЦу дешнаша гойту, Оьрсийчоь шен Шемара политика хийца дагахь йоцийла а, хьаамо муьлха а тоьшаллаш шен политика бахьана долуш Шемахь нахехь къиза баланаш хиларх дахакадахь а, ша долийначунна тIера иза юхаер йоцийла аьлла хеташ ву политолог Асхабов Хьамзат.\nЦунна хетарехь, Малхбузе карарчу хенахь кийча яц, Шемахь Оьрсийчоьнна дуьхьал хIотта, цунах кхеташ йолчу Кремло кхолладеллачу хьолах пайда оьцуш бу.\nАсхабов: „Оьрсийчоьно шен амал хуьйцур яц. Я шаьш цигахь беш болу болх кхин а алсам ца баккхахь, лахбийр бац, цигахь маьрша нах леш бар яьлла. Цул совнаха, Асад чIагIварехь кхин а алсамох къахьоьгур ду Кремло.\nТкъа Малхбузено цунна дуьхьал цкъачунна дан хIумма а дац. Iамерка харжамашна кечлуш ю, ткъа Европехь цхьа а тайпана план яц шаьш хIун дан йиш ю бохучунна. Цундела кеста тIейогIучу хенахь цигара хьал хийцалур ду аьлла ца хета суна“.\nЦу юкъана кхаарий дийнахь гучуяьллачу информацица, Туркойчоь ДаIишца мехкадаьтта дохкарехь бизнес лелош ю баьхначу Кремлана гергара оьрсийн концернаш ДаIишо доладечу мехкадаьттийн заводашкахь хIинца а болх беш йолчух тера ду.\nМалхбузерчу хаамийн гIирсаша чIагIдарехь, Путин Владимиран чоьхьарчу гуонера доттагI ларалуш волчу Тимченко Геннадийн доларчу „Стройтрансгаз“ кампанино йина йолу Tuweinan завод 20I4-чу шарахь ДаIишерчу террорхойн долаяьллера. Амма хIетте а оьрсийн инженераш цигахь кхин дIа а болх беш бу. Азимова Сийлаха\nАсхабов: „Оьрсийчоьно шен амал хуьйцур яц..."


Вийначух бекхам бан цагIертар, полицина хьал листа аьтто бар доьху Францерчу вайнахе\nГезгмашин-бутт 27, 2020\nПIераскана Францерчу Эврё гIалахь иккхинчу девнехь Африкера схьаваьллачу вахархочо тапча тоьхна вийнарг ГIалгIайчуьра схьаваьлла 23 шо долу Евлоев Хьамзат хилар билгалдоккху махкарчу вайнехан диаспоро.\nЕвлоевгахьа гIодаьккхинчу туркойн кIантана куьйгах герз кхетта, боху диаспоро шен пресс-релизехь.\nБохам хилчхьана схьа веллачу гергаьрчаьрца юкъарлонехь ю нохчийн а, гIалгIайн а юкъарлонаш. Церан лидерша дехна меттигерчу вайнехан кегийрхошка шайггара бекхамбан цагIертар, хилларг луьстучу полицина новкъарло цаяр, конфликт шор ца яр.\nЕвлоев Хьамзат вийна меттигерчу Xpress барехь, яздо actu.fr. ресурсо.\nКарарчу шеран аьхка Францерчу Дижон гIалахь масех дийнахь лаьттира Нохчийчуьра а, Къилбаседа Африкера а схьабевллачу наханна юкъахь девнаш. Бахьана деллера Дижонехь I6 шо долчу нохчийн жимчу стаганна тIелатаро.\nДижонехь иккхинчу девнаца доьзна бехк тIебаьхьна шина нохчочунна.\nФранцехь бехачу нохчаша кхеле аьрзнаш чуделла, шаьш Ницца гIалин мэро меттигерчу наркобизнесца дузуш къамел дарна. Оцу бахьаница тIаьхьо полице кхайкхийра мэр.


Умханов Шарип Киеве ваха новкъа ваьлла, Соьлж-гIаларчу аэропортехь, 09Ман2012\nТIемаш бахьанехь шайн корматалла кхион хьовха иза юй а ца хууш яьккхина дукхах долчу нохчийн бераш а, кхиазхоша а. Амма Умхаев Шарипан аьтто баьлла, дахарехь шен меттиг дIалаца.\nТахана Нохчийчохь, артисташна юккъехь Умханов Шарипан цIе яьккхича, дукхачарна иза евзаш ца карайо. Амма, шен махкахь иза гIараваьлла вацахь а, Москох а, Украинехь а, готтачу гуонехь дика вевзаш ву, ша тайпа, цIена а, дика а, аз ду аьлла. Муьлх-муьлхачу йишлакхархочуьнга ца лацалуш йолу кхо октава лацало цуьнга. Вуьшта, майра лелалуш ерг ю шиъ ах. ХIинца иза Украинехь вехаш ву. Цига иза дIаваха ваьллачу аэропортехь сихаллехь дийцира цуо Маршо радиога шен корматаллах а, шен Iалашонех а лаьцна.\nУмханов Шарип: Бас а, баритон а, тенор а , аьлла, декъалуш ду божарийн аьзнаш. Сайниг тенор ду. Шиъ ах октава болх беш ю сан, амма лацалуш ерг кхоъ ю. Иштта аз ду бохучу нахана юккъахь Градский Александр а, Кипелов Валерий а ву. Кхин хIара ву аьлла суна-м ца вевза. ЦIена аз деза цигахь.\nМаршо радио: Вай нохчашна юккъехь коьрта хеташ ду-кх латар а, дегIа ницкъ гайта дезаш дерг а. Хьога-м ца олу махкахоша, и хIума а дитина, кхин болх хIунда ца лелабо ахь, олий?\nУмханов Шарип: Вовзалц, и хIуманаш дуьйцурш а хуьлу. Амма, вевзинчул тIаьхьа, эшаршна дуьхьал бу бохучара а, ла ма доьгIнехь, ахь лакха мегар ду олу. Иштта цхьа хIуманаш ду-кх. ХIума ца олуш-м хир ма даций. Леташ боксер хилча а, цкъа а и спорт хIун ю ца хуушберш а хуьлу, буй иштта туоха безар ахь бохуш.\nМаршо радио: Ахь йиш локхуш, Оьрсийчохь а, кхечу мехкашкахь а, нохчо вуй хиича, цец-м ца бовлу нах?\nУмханов Шарип: Бакъдерг дийцича, ас дукха меттанашкахь эшарш локху. Италхойн маттахь ас лекхча, италхошна моьтту, со итальянхо ву. Иштта ас сербхойн маттахь цхьа йиш лекхча, царна моьттура со шайниг ву. Иштта хуьлу-кх.\nМаршо радио: Муха а, ша кхечу мехкашкахь дика тIеэцахь а, Нохчийчоьнна пайдехь хила лууш цIахь болх бан Iалашо йолуш ву Умханов Шарип. Иза, кхин дукха хеттарш а ца деш, балха дIаэцна Соьлж-гIаларчу Лермонтовн цIарахчу Оьрсийн драматикан театре. Нохчийн аьзнаш дуьненна довзийтар -- иза ю шен Iалашо, боху цуо.\nУмханов Шарип: Леромнтовн цIарахчу театре солист-вокалист балха дIаэцна со. Университетехь Iамийнарг доцург, классикийн эшарш кIезга ю сан репертуарехь. Цундела иза шор а еш, цхьа хIума дан гIерташ ду тхо. Кхузахь а беш бу болх. Министерствохь а жигара баькхкина и болх. Вай болуш бу дика аьзнаш долу нах.Уьш тIе а уозош, болх бийр бу-м боху цара.\nМаршо радио: Градский Александран «Как молоды мы были» олуш, цуо ша дIалокхуш йолу и йиш, Оьрсийчохь болчу кхечу йишлакхархоша ца локху, иза хала йолун дела. Цигахь озо кхо октава лаца еза. Оцу хIуманца Умханов Шарип ларавелла, башха ницкъ а ца хуьлуш. Сафина Александран дуьненахь гIараяьлла йолу «Луна ту» олуш йолу йиш, цуо лекхча, халла бен ца къастало локхуш верг мила ву.\nМахкахь хилла болу тIемаш даиман цхьаьна кхиамашца къам кхечарарел тIаьхьа дисаран бахьана ду, бохуш, дукха дийцинехь а, иштта дан а ду. Хийла адам ду, оцу буохаман бахьанехь, шена Дала еллачу корматаллица, иза шегахь юй-яций а ца хууш, кхин белхаш беш. Оцу хIуманна тIехь Умханов Шарипан аьтто баьлла. Иза шен безаш болу болх схьаэцна ву.\nТенор Умхаев Шарип


Москварчу кхело чохь вуьтур ву наркотикашца лаьцна ММА-н латархо Жамалдаев\nНаркотикаш латтош, дIасакхоьхьуш хилла аьлла шеко йолу Оьрсийчоьнан ийначу кепехь латархо Жамалдаев Салман лаьцна вуьту Москварчу Кунцевскан кIоштан кхело Дечкен-беттан 6-чу дийне каччалц. Йоьдучу кхелера бина и хаам ТАСС агенталло.\n"Талламан дехар кхочушдинчу кхело лаьцна вуьтур ву, Оьрсийчоьнан Зуламан кодексан ("Баккхийчу барамашкахь бакъо йоцуш наркотикаш латтор, эцар, дIасакхехьар") аьллачу 228-чу артиклаца шеконашка эцна Жамалдаев Салман",- аьлла кхелехь.\nКхаа шарера итт шаре гергга хан кхачо догIу спортхочунна и зудам дар т1еч1аг1дахь, 500 эзар сом гергга гIуда а хьарчош. Оьрсийчоьнан низамашца, 4-5 грамм наркотикаш боккха барам лоруш бу.\nЛахьан-беттан 8-чохь яздира Маршо Радионо, Москварчу "Внуково" аэропортехь Соьлжа-ГIала воьдуш хилла кикбоксинган дуьненан чемпион, "Ахмат" клубан латархо Жамалдаев Салман лаьцна аьлла. Наркотикаш яьхна, дуьйцура, спортхочуьнгара.\nReadovka телеграм-каналан информацица, юьйцург яра 10 грамм мефедрон.\nММА-хь 22-зза летта Жамалдаев Салман, 20-зза толам а боккхуш. Ву иза иштта Оьрсийчоьнан панкратионан чемпион, Оьрсийчоьнан Къилбехь грэпплинган чемпион, маьршачу кепехь а, желтойн-риман латарехь спортан мастер а, WFCA а, ACB-н а хилла чемпион а.


Оха тхайн программашкахь карладоху хеназа кхелхинчу Маршо радионан корреспондента Яхиев Сайд-Iусмана вайн эфирехь хазийтина забаре дийцарш. Iаьнан буса, машенахь шен доьзалца Москохара Нохчийчу воьдуш, некъан бохам а хилла, кхелхира иза ша а, цуьнан хIусаманана а, кхо бер а. Диъ шо хилла цхьа йоI дийна йисира.\nЯхиев Сайд-Iусманан турпалхо вара Болтакъин Берса. Цунах лаьцна самукъане дийцарш яздина ца Iаш, уьш дийца а говза вара Сайд-Iусман.\nТахана цуьнан хьалхара дакъа ду.\nБолтакъин Берса шен дахарехь керла гIулч яккха дагахь ву. Ма-дарра аьлча, чохь болчара, лулахоша, бевза-безачара а зуда ялае бохуш, вала а, вола а ца витина, иза ялон араваьлла Берса. Зуда ялор атта хIума дац. Амма Болтакъин Берса а вац атта вухучарах. Дикка ойла а йина, вайн радиога кехат яздира цо.


Малхбузен пачхьалкхашца юкъаметтигаш тоян лаам бу Оьрсийчоьнан бахархойн\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташца а, Европаца а юкъаметтигаш тоян еза аьллачу Оьрсийчоьнан бахархойн терахь цхьана шерачохь 24 процентера 36 % хьаладаьлла. "Левада центро" дина цу кепара жамIаш. 43 процент респонденташа "хIаъ, тоян еза" аьлла, ткха 16 проценто оьшуш дац аьлла Малхбузен пачхьалкхашца уьйраш нисъян.\nОьрсийчоьнна дуьхьалйохучу санкцешна сагатдечийн терахь кхиъна: 7 процентера 20 %. Оццул процент респонденташа шайн бала бац аьлла деттачу дозанашца.\nОцу юкъанна Малхбузене негативаца хьоьжу оьрсийн бахархой, билгалдоккху социологаш. 57 процент хаттам биначара шайн Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташца гамо ю аьлла, ткъа Евробертан пачхьалкхашка безам бацар хаийтина 49 процент бахархоша.\n2014-чу шарахь дуьйнна телхина йогIу Оьрсийчоьнан а, Малхбузен а юкъаметтигаш. ХIетахь, Оьрсийчоьно ГIирмина аннекси а еш, Украинерчу конфликтна иза юкъагIоьртича, Малхбузен пачхьалкхаша санкцеш дуьхьал ехира Москохна.


Дин Мухха А Леладахь А, Бусулбачу Наха Шаьш Декъийта Мегир Дац Бах Iамеркерачу Iелимчу Стага Шейха Гамард ИбраьхIима.\nМарсхьокху-бутт 05, 2010\nПсихологин доктор волу Гамард Ибраьх1им 1амеркерачу Къилбаседа Каролина олучу штатехь вехаш ву. Мавлави олучу бусулбан т1арикъатан орденан шейх ву иза 2007 шарахь дуьйна. Дуккха а Руми Джалавдин рубаиш олуш йолу байташ ингалс матте яьхна шейха Гамарда. Маршо радионна ша йеллачу интервьюхь цо дийцира ша бусулба дине варах лаьцна а, кхузаманахьлерачу т1арикъатан новкъахь болчу бусулбачу нехан проблемех а лаьцна а.\nХIара шуна хезаш йерш ю дуьненна а вевзаш волчу Малхбалерачу байтанчо Руми Джалавдис язйина йолу байташ . Туркойн пачхьалкхарчу Конья олучу гIалахь дIавоьллина волчу цуьнан зияртехь уьш дIаолаш ву ТехIранера профессор ХIонодан Махьмуд.\nРумис байташца беш хилла бусулбачу нахана хьехамаш. Церан хазалло тIеийзийна болчу наха кхоьллина ду Маулавийа олу тIарикъат.\nМаулавийя, я туркоша ма аллара, Мевлеви уггара Малхбузехь йоьвзаш йолу тIарикъатан новкъахь болчу бусулбачу нехан тоба ю. Наггахь а хир вац кхузарчу дешначу нахана юкъахь кIайн кIархаш а, кIайн духар а доьхна, кIайн истанган бухь болу куйнаш а техкина зуькарехь хьизаш болу нах ганза. Локхаш зурма а йолуш, зуькар до цара, Далла-гIуллакх деш.\nДела хестор ду цера ша тйпа хазалла йолчу Руми Джалавдис язйинчу байташца. I3 бIешарахь дуьйна схьадогIуш долу и томехь долу Далла-гIуллкх дар тайна болчу Османан империн элитан декъашхоша тIеийцира Мевлеви олу тIарикъат.\nЦу тIарикъатан новкъахь хилла туркойн султанаш а, визираш а, гIарбевлла болу поэташ а, суьрташ дахкархой а, бусулбан диндай а, устазаш а, эвлаяъаш а. Румис язйинчу байтийн хазалло йийсаре лийцина болу Европера а, Iамеркера а дешна нах цу тIарикъатана тIегIерта буьйлабелира 20 чу бIаьшарахь.\nЦерах цхьаъ ву шейх Гамард ИбраьхIим. Иза вина Iамеркехь I947-чу шарахь. 25 шо ду цо Румин байташ ингалс матте йоха. I986 шарахь дуьйна психологин доктор ву Гамард. Маршо радионна ша йеллачу интервьюхь Гамард ИбраьхIима иштта дийцира ша I984-чу шарахь бусулба дин тIеэцарх лаьцна:\n«Со жима волуш дуьйна керста кхууьш вара. Сан уггара онда долу делах тешар Iиса-пайхамара, Делан салам хьулда цунна, аьлла долчу дешнаш тIехь дара. Веза-воккха Дела, сан лаамца дац, хьан лаамца ду ша-дерриг, бохучу дешнаш тIехь. Цундела, со цу хенахь а, ма-дарра аьлча, бусулба вара. ЦултIаьхьа, колледжехь доьшаш волуш, аса эхартах тешарх лаьцна долу Iилма Iамийра, цхьа ша кепара адаман синкхетам хиларца доьзна долу. Кхин а масийта шо даьлча, со кхийтира со тарикъатана тIегIерташ хиларх, аса Iамийначу эхартах тешарх лаьцна долчу кхечу Iилманашна юкъахь. Амма, цу хенахь со ца кхетар, суьпалла Исламаехь эхартах тешаш хиларан цхьа аспект хиларх. Кхин а I0 шо даьлча, Ислам Iамош а волуш, со кхийтира, баккъалла а болу суьпа нах, даиман а баккъалла а болу бусулба нах хиларх а, со суьпа стаг хила лууш валахь, аса бусулба дин тIеэца дезаш хиларх лаьцна а. Аса иза дира. Дукха хан ялале, ламазаш дан волавеллира со, уьш чIогIа дийзира суна. Цу хенахь масийтта шарахь фарси-мот Iамош со волуш, со кхийтира Iаьрби-мот сайга атта Iамалур буй Дала даздина даийтина долу КIуран дешар Iалашонца».\nМевлеви тIарикъат хьалха ма хиллара дисина, я хийцамаш хилла и лелочу тобанашна юкъахь, аьлла, шега хаьттича, шейха Гамард ИбраьхIима элира, цу тобанна юкъахь дуккха а хIума хийцаделла, аьлла.\nЦуьнан шен бахьанаш а ду. Ондда тохар дира цу тIарикъатана а кхузаманахьлера Туркойн пачхьалкх кхоьллина волчу Ататюрк Мустафас, I920-чу шерашкахь. Туркойчохь шен Iедал чIагIдеш, бусулбачу диндайн ницкъаш гIелбан гIерташ волчу Ататюрка дихкира, Мевлевин тIарикъат лелор махкахь уггара девзаш долун дела.\nЦу хенахь дуьйна цу тIарикъатан агIончаш къайлабевлира. Тахана а, Туркойн махкахь Мевлеви тIарикъат лело мегаш дац. Туристашна хьалха хелхарш дон кеп эцна лелош ду иза цуьнан агIончаша.\nНохчийчохь долчу тIарикъатах лаций дийцахьара аьлла дехар дира оха къоначу Iелиман стаге Керимов Сайд-Эмега:\n«ТIарикъат Дала хьайна тIедиллинчулла а алсам Iамал ярна тIера схьаэцна ду. Цхьаболчара олу тIарикъаташ лелош тайп-тайпана хIумна лор хуьла цуьнах, тIаккха бусулбачу динтIера вохар хуьла олий. Делахь а вайн Нохчийчохь долуш долу хьал схьаэцча, кху чохь тIарикъаташ пайдена хилар бен, кхин цхьа а вон хIума дохьуш дац. Вайна и тIарикъаташ ца хиллехьара, эвлаяъаш ца хиллехьара, вай дукха галдевлла хила мегаш сурт дара вайна тIехIоьттинарг».\nТIкъа суфиш олу суьпа нах муьлаш бу, и дош мичара схьадаьлла, аьлла, хаьттича моллас Керимов Сайд-Эмис иштта эллира:\n«Дог цIандар ду бохуш долу маьIна ду бах цхьаболчара. Цхьаболчара хIа-хIа цхьа тIергIан хIумнаш лелош хиллера цара, аьлла, цу тIера схьаэцна цхьа цIе тиллина-кх и вирдаш лелош болчу нахана. Иза догцIандар ду, аьлла, цу тIе тийжаш бу дукхах берш».\nТIаьхьарчу хенахь Нохчийчохь а, Дагестанехь Iедалша шайн коьрта Iалашо йина юхьаралаьцна ду бусулба дин айар. Цара дукхачу хьолахь схьаэцна лелош ю сьупа нехан симболш: зуькарш дар, устазашна вирд даккхар, зиярте лелар, иштта дIа кхин а. Вуьштта аьлча, суьпалла пачхьалкхан дин а хилла дIахIоьттина.\nХьуна муха хета, суьпаллана мегар дуй Iедалан лаамаш кхочуш беш хилар, аьлла, шега хаьттича, шейха Гамард ИбраьхIима элира, бусулбачу наха шаьш декъийта мегар дац аьлла:\n«Суна къезиг девзаш долчу хIуманех цхьаъ ду иза. Суна хетарехь, вай даиман а лелош долчу бусулба динана дуьхьала болх беш долчу бусулба пачхьалкхийн\nIедалша урхалла дон бусулбачу нахана тIехь, уьш бекъа а боькъаш. Вай, бусулбачу наха, ваьшша декъийтамегар дац, вай дуь-дуьхьала а хIиттош, вай ловза а дойтуш. Суьпа наха, тIарикъат некъа боьлхачу бусулбачу наха шаьш лела дайта ца деза Iедалшка.Цуьнан метта цара шаьш бусулба нехан синкхетамо къобул деш долчу мехала хIумнашна тIе ойла яхийта йеза -Дала тIедиллина долу парз кхочуш деш а, цхьана а кхеташ, Дела хьехош зуькарш деш а. Уьш ларбала беза, тIех сов хIума гайта гIертарх а, барам боцуш хIума дехарх а».\nРуми Джалавдис байташкахь бина болу хьехамаш фарси маттара ингалс матте а баьхна, зорбане бехира Шейх Гамард ИбраьхIима 2008-чу шарахь. Таханлерачу денна Iамеркехь уггара дукха наха йоьшачех ю Румин байташ. Цу кепара ала мегар ду, Румин тIаьхьалончаша бIешераш хьалха кхоьллина йолу орден тахана юха денйелла а ю, жигара болх беш а ю, Iамеркера а, Европера а нехан дегнаш йийсаре луьйцуш а, уьш Ислам дине а берзош а, тIарикъатан новкъа бохуш а.


Вуно дукха рицкъ дайина 2014-чу шарахь адамашна ницкъ беш\nМангал-бутт 18, 2015\nАдамашна тIехь ницкъ беш 2014-чу шарахь дайина 14 триллион 300 миллиард доллар. Вуьшта аьллча кху дуьнентIехь арахоьцучу рицкъан 13, 4 процент. Оццул дукха ахча цкъа а дайина дацара тIеман конфликташкахь а, тIемашкахь а. Цу ахчанан барам буста мегар ду Канадин а, Германин а, Испанин а, Британин а экономикаш вовшахтоьхча хуьлучу барамца.\nИ хаам зорбане баьккхина Кхаарин дийнахь «Глобалан машарбезаран индекс» олу хIора шарахь таллам бечу Австрехь туп тоьхна йолчу Экономикан а, машаран а институто. Таллам беш тидаме эцначу 162 пачхьалкхах уггаре а девне пачхьалкхаш лаьрра Шема а, Иракъ а, ОвхIанистан а. Уггаре а машарен пачхьалкхаш ю Исланди а, Дани а, Австри а.\nМашар безаш хилар дустуш 152 гIа меттиг дIалоцуш йолу Оьрсийчоь уггаре а девне пачхьалкх лаьрра талламхоша Советан пачхьалкхана юкъахь хиллачу пачхьалкхех. Экономикан а, машаран а институто бинчу талламца, дIадаханчу шарахь тIеман конфликташкахь вийна 180 эзар стаг. 2010-чу шарахь и терахь дара 49 эзар.\nДан амал а доцуш бисинчу нехан терахь ду 50 миллион стаг. И тайпаниг хилла дацара ШолгIа дуьненера тIом дIабирзинчул тIаьхьа.


Ассаламу Iалайкум! Дала дIа эца хьо ала мегаш дуй?\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Шаьш шайна доьхьал доIа ма дойла аш, шайн берашна доьхьал а доIа ма дойла аш, шайн даьхнина доьхьал а доIа ма дойла аш, АллахIа Шега дехначунна жоп луш йолчу хенахь шун и доIа нис а делла, аш дехнарг хила ца хилийтархьама». Муслима а, Абу Давуда а дийцина и хьадис.\nШейх Ибн Iусаймина, Дала къинхетам бойла цунах, аьлла: «Дала дIаиэца хьо, Дала вохаве хьо, Дала юьхь Iаржйе хьан (Дала юьхьIаьржа хIоттавойла хьо), Дала аьтту ма бойла хьан дуьненахь а, эхартахь а – и дешнаш алар хьарам ду».\nШейх IабдуллахI ибн Джибри́не хIара санна хаттар дича – «“Дала дIа иэца хьо” алар муха ду?» – аьлла, цо иштта жоп делла цунна: «Цунах лууш дерг – валар дехар, йа Iазап дехар ду… Цундела, нагахь санна и шена олуш верг къинош летош вон стаг велахь, йа зенаш деш стаг велахь, мегар ду цунна и ала, бусалба нах а, мохк а цунах паргIат бовлийта. Нагахь санна и стаг иштта (къинош летош вон стаг) вацахь, зен деш вацахь, мегар дац иштта хIума деха а, и хIума ала а».\nБусалба стаг а, къаьсттина зуда а ларйала еза оцу кепара дешнаш аларх а, кхидолу сардамаш дохкарх а, хIунда аьлча хила ма-везза волу бусалба стаг а, хила ма-езза йолу бусалба зуда а сардамаш духкуш хир яц, къа доьхуш хир яц.\nШа шен берашна, йа кхечу нахана сардам боьллича, къа дехча, цунах бахьана а хилла цунна цхьа хIума хилахь, елла дIаяллалц дохко йийр ю иза, цкъаъа шена геч а дийр дац цо иза. Цундела, шен мотт вочуьнга марз балийта ца беза, муххале а дикачуьнга марзбалийта беза. Вон стаг шена гича, къинош летош верг гича а, иза нисвар доьхуш доIа дича, масала, «Дала нисве хьо», «Дала кхетаве хьо» олуш, дуккха а алсам пайда хир бу, мел хир бу, сардамашка марз ца валар а хир ду.


"Къизаллин хIоллам охьахаьрцина". Кхело чувоьллина ИК-7 колонин хилла хьаькам\nДечкен-бутт 17, 2019\nКоссиев Сергей (аьрру агIор) кхелехь.\nКарелехь Сегежа гIаларчу кхелан суьдхочо Новосельцева Еленас, хетарехь, уггаре коьрта сацам бина шен карьерехь Дечкен-беттан 16-чу дийнахь. Цо набахтехь хан такха хбажийра цу республикерчу номер 7 йолчу колонин хилла хьаькам Коссиев Сергей, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nКоссиевн цIе юкъара а хилла дIахIоьттина ИК-7 колонехь хан текхначу нахана а, дукхха а бакъонашларъярхошна а. Деа шарахь эха шарахь цу колонина куьйгалла деш Коссиев кхиъна Сегежерчу колонера Ходорковский Михаил аравоккхуш дакъалаца а, жигархочунна Дадин Ильдарна етташ дакъалаца а, цу колонехь латточу бусалба нахана тIехь къизаллаш лелош дакъалаца а, иттаннаш, нагахь уьш бIеннаш бацахь, чубоьхкинчу нахана ницкъ беш дакъалаца а.\nКоссиевца цхьаьна колоне хьажийна цуьнан когаметта хилла Луист Анатолий а.\nДечкен-беттан 16-чу Iуьйранна уггаре хьалха кхелан кхеташонехь дакъалаца вена дIахIоьттинарг вара Луист. Шозза сигаьрка оза кхиийра иза ша кхелан хIусамана чувахале. "Хьайна биллина бехк тIелаца реза вуй хьо",- аьлла шега хаттар делча, цо доцца жоп делира, - "Вац". Цуьнан хилла хьаькам Коссиев тIулгах йина йолуш санна юьхь йина чекхвелира эчиг лохучу аппаратана, шега деллачу хаттаршна жоп а ца луш.\nКхелахочунна Новосельцева Еленина ши сахьт сов хан ийшира ша бина сацам дIабеша. И ерриг а хан Коссиевс яьккхира корта оллийна цIенкъа хьоьжуш. Наггахь корта ласта бора цо я хезначух цецволий, я реза ца хуьлий.\nСуьдхочо "лаца кхелан чохь" дешнаш аларца кхелан неI еллаелла чувеара 4 полисхо.\n"Куьйгаш схьалой ахь?" - кхелан сацам бешар юкъах ца даккха гIерташ шабар-шибарца хаьттира полисхочо Коссиевга. Суьдхочо кхин дIа дийшира: "Чувоьллина йоккху хан а, лаьцна латтор а долалур ду 2019-чу шеран Дечкен-беттан 16-чохь дуьйна".\nЦу кепара, колонин хиллачу хьаькамах ша хилира тутмакх. Гергара масех бутт, кхелан сацам болх бан болабаллалц, Коссиевс а, Луиста а боккхур бу Сегежерчу талламан изоляторехь (СИЗО). Цул тIаьхьа и шиъ дIахьажор ву шаьшиъ санна чубоьхкина нах латточу Оьрсийчоьнан ТаIзарш кхочушдаран федералан сервисан колоне (гарехь, Свердловн кIошта я Коми республике).\nКоссиев бехке вира "шен бакъонел тӀехваларна" а, "шен бакъонех пайда эцна зуламаш дарна а" 2017 шо чекхдолуш, юкъараллан жигархочо Дадин Ильдара шена Сегежерчу колонехь ницкъ бина хиларх лаьцна дIахьедина цхьа шо даьллачул тIаьхьа.\nТалллам беш гучудаьлларг дара Коссиевс номер 7 йолчу колонехь чубоьхкинчу нахера миллионашкахь ахчанаш дохуш система кхоьллина хилар.\nКестта Коссиев кхин а гена ваьлла хиллера. Колонехь цхьацца сурсаташ арахеца гIуллакх доло дагахь масийтта миллион сом гулдина хиллера цо тутмакхашкара. Амма дагалаьцнарг кхочуш дан ца кхиийра колонин хьаькам.\nКоссиевна а, цуьнан когаметтана Луистна а дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийра 2017-чу шарахь Лахьанан-баттахь. Таллам дIахьош гучудаьлларг дара и шиъ бехке хилар. Шаьш хьийзина нах дуьхьал хIиттош а, лебеш а цу шиммо даре дира шаьш и дерриг а лелийна хилар.\nIазап латторан кепех цхьаъ ю коьртах телатан тоьрмиг боьллина садукъош адам хьийзор.\nКхел доглазаме хиларе сатуьйсуш Коссиевн адвокаташа дехар динера шайн гIуллакх ша-тайпачу рожехь листахьара аьлла, далийна тоьшаллаш а ца толлуш, тешашка а, эшам хиллачу (вуьшта аьлча шаьш Iазап латтийначу) нахе хеттарш а ца деш, кхелехь таллам а ца беш.\nЦу гIуллакхехула эшам хилла лоруш вара Петразаводскера а, Мурманскера а, Петарбухера а, Москохара а 8 стаг. Уьш реза хилира кхел ша-башхачу рожехь хилийта, Коссиев а, Луист а зуламаш дарна къера хиларна.\nКолонин хьаькам хиллачу Коссиевн а, цуьнан аьтту агIорхьара куьг а хилла леллачу Луистан а кхоллам къаста безаш бара 2018-чу шеран ГIуран-беттан 10-чохь. Амма кхелан кхеташо яхйелира цхьана баттахь а сов.\nДечкен-беттан 15-чохь прокуратуран векло кхеле дийхира бехкевечу шинна хIоранна а 4 шо колонехь даккха хан тохар.\nСегежерчу кхелан гIишло\nИ дешнаш хезча адвокаташа а, бехкебечера а лелийначо гайтира цу агIор гIуллакх доьрзур ду аьлла уьш хеташ ца хилар. Коссиевн адвокато Кулеш Игора корта схьалецира. Коссиев ша волччахь кхиссавала волавелира.\nКоссиевс тIехь Iазап латтийна волчу, видео рожехь кхелан кхеташонехь дакъалоцучу Гогуа Лашас гIортор йира цунна баккъалла а набахтехь яккха хан тохарна. Луист шена баш вевзаш а вац элира цо.\nГогуас дийцарехь, Коссиевс ша хьакам волчу колонехь къизаллан раж хIоттийна хиллера. Цо цIоцIкъам айарца чубоьхкинчу наха телефон тухуш хиллера гергарчаьрга набахтан куьйгалхочо аьллачу барамехь ахча даийтар доьхуш. Колонехь хиллачарна массерна а хаьа хIун ойланаш хуьлу лайн, бохуш дийцира Гогуас.\nШа баккъалла а чу вуллур моьттуш ца хиллачух тера дара Коссиевна. Мухха далахь а, Дечкен-беттан 16-хь иза а, цуьнан хилла когаметта а кхел кхайкхочу кхеташоне веара, карахь тоьмиг а, я бедарш а йоцуш. Ткъа хIинца гуш ма хиллара, гIуллакх цу шинна ма моьтту ца дирзира.\nЭххаре Коссиевна 2 шо ах шо, Луистана 3 шо (цунна кхин а бехке диллинарг дара кхаъ эцар а) могIарера раж йолчу колонехь даккха хан туьйхира кхело.\nКхайкхийна хан болх бан йолаяллалц хьоьжуш вита Коссиев а, Луист а дIавигира Сегежерчу ИК-7 колонина гергарчу номер 2 йолчу талламан изоляторе.\nКоссиевна хан кхайкхийначул тIаьхьа цу колонехь тутмакх лаьттинчу Шамбир Василийс элира, Коссиевн фигура иза "къизаллийна хIоттийна хилла хIоллам бу охьахаьрцина болу" аьлла. "Иза дика масал хила деза адам хилар муха хуьлу дицдинчарна. Ткъа цу тайпана нах хIинца а дуккха а бисина", - элира Шамбира.


Нохчашна депортаци ярна дуьхьал Венехь хIоттийна митинг\nНохчийчуьра схьаваьлла 27 стаг шен борта тIехь а волуш, Венера Оьрсийчу кема деара ГIуран-беттан юьххьехь. Царех цхьа дакъа хIинца а шайн Европерчу гергарчаьрца зIене бевлла бац. ХIетахь дуьйна Австрера нохчийн диаспора сингаттамехь ю. Кавказ.Реалиица къамел динчара дийцарехь, шаьш пачхьалкхера арадаха дагахь хиларх Iедалхоша хьалххе схьа ца хоуьйту.\nКерла шо тIекхача денош дисинчу хенахь Нохчийчуьрчу мухIажиршна депортаци ярна дуьхьал митинге бевлира Венехь. Цул тIаьхьа, ГIуран-беттан тIаьххьарчу дийнахь шолгIа нах эцна яхийта кечйина рейс юкъахъяьккхира.\nПачхалкхера арабаха кечбинчу нахалахь бу – цхьацца низамаш талхорна Австрин набахтешкахь хенаш яьхна нах а, иштта, мухIажиран статус ца елларш а.\n"Австрерчу нохчийн а, гIалгIайн а Кхеташонан" куьйгалхочунна Мусаитов Шайхина хетарехь, депортаци йина цхьаберш бехк боцуш арабаьхна бу.\n"Билггал депортацин набахтешкахь бу, низам цадовзарна, иза талхийнарш. Бу царлахь бераш долчу хенахь шайн деца-ненаца Австри баьхкина, йа кхузахь дуьненчу бевлларш а. Доккхачу декъанна, махках бохурш кегийрхой бу. Царех цхьаболучарна оьрсийн мотт ца хаьа, ца девза нохчийн гIиллакхаш, церан менталитет хицаелла.\n"Нохчийн почтехула" (WhatsApp-группашкахула дIасакхоьхьу хаамаш.- редакцин билгалдаккхар.) хаьа суна, тхан махкахой ладоьгIуш Iаш буйла, Керлачу шарахь дог таьIна бара уьш. Дуьйцуш ду, карар бутт юккъе баьлча рогIера кеманца дIабахийта кечбина нах бу бохуш. Массо а сингаттамехь ву. ТIамо йитинчу хьуно тIеIаткъам бина".\nМусаитовс бахарехь, хIоьттинчу пандемино кхин тIе а совбоккху депортаци яран кхерам: "Жимма а низам тIехтесний ахь – аравоккху. Юха а Дамоклан тур ду-кх тхуна тIехула кхозуш. "Депортаци" боху дош Iаламат лазаме ду нохчийн къомана".\nКхеташонан куьйгалхочо дийцира, шайн диаспорера авторитете болу декъашхой Австрин набахтешка кхаьчна кегийрхой нийсачу новкъа баха гIерташ, цаьрца болх беш схьабогIу аьлла.\n"Оха цаьрца къахьоьгу, дешарна тIехь а гIо до. Тхан цIарах хIора баттахь нах оьху цаьрца цхьанакхета, къамелаш дан, тхан менталитете уьш берзош. Дукха хьолахь, набахтехь хан яьккхинчарна еш ю депортаци. Иштта ара боху мухIажиран тховкIело ца елларш а. Нохчийн зудаберийн сий лардо шаьш бохуш, царна тIехIиттинчара набахтехь хан а яьккхина, буьззина мах дIабелла", - боху Мусаитовс.\nАвстрин полици шайца диалоге ца йолу бохуш, билгалдоккху цо. Оха мел дехарш дарх "Австрерчу нохчийн а, гIалгIайн а Кхеташоне" ца кхачийна цара, шаьш пачхьалкхера арабаха кечбинчу нехан тептар, чIагIдо Мусаитовс.\n"Полици тIекхойкху хьо, цхьана кехатна куьйгъяздан деза, йа паспортан хан яхъян еза олий, - дуьйцу кхин дIа Кхеташонан урхалхочо. – Хьо тIевеача дIалоцу цара, куьйгах гIоьмаш а тухий, депортацин куьпа дIахьажаво. Цхьана а агIор кечамбан хан ца ло оцу стагана".\nБайначу беттан 3-чу дийнахь депортаци йинчу нехан кхолламех хууш кIеззиг ду, боху Мусаитовс. Шина стагах дерг бен хиина дац. Нохчийчу дIа ма кхеччи, полици тIекхайкхина хиллера и шиъ, цаьрца къамелаш а дина, маьрша витинера.\n"Оьрсийчоьно шаьш бакъонаш ларйийр ю боху, амма тхуна хууш ма ду, цигахь нах муха бов. Стагана депортаци яле хьалха кхел хила еза, ткъа Iедалхоша депортацин набахтехь кхел а еш, арабохуш бу уьш. Адвокаташ леца а таро ца хуьлу тхан, масийттазза цу чу ца бигера цара тхан цIарах болу юристаш. Кхелаш маца йина а, ур-атталла, ца хаьа тхуна", - боху Мусаитовс.\nЦхьа а кхерам буй?\nГрац гIалахь имам лаьттинчу Дидигов Виситас набахтехь пхи шо хан яьккхина, иза волчу маьждиге листина нах тIаьхьо Шема дIабахарна. Хан текхна араваьллачул тIаьхьа цуьнгара дIаяьккхира Iедало мухIажиран статус, хIинца Оьрсийчу цунна а депортаци ян гIерта.\n"Иза гIаттамхо хилла ву Нохчийчохь тIемаш боьлхучу заманчохь, цунна кхераме ду Оьрсийчу ваха", - дуьйцу Мусаитовс.\nАвстрин полици тешна ю, даймахкахь цунна а, кхечу дуккхаъчу нохчашна а санна, цхьана а кепара кхераме хIума дац аьлла. Официалехь комментареш яла реза ца хилира Iедалхой.\nДепортацин набахтехь латточу кхечу нохчочун хIусамнанас дийцина Кавказ.Реалиига, мухIажирийн статусаш сиха елира шайна, шаьш Австри даьхкина биъ бутт ма-белли. 16 шо хьалха дара иза. Европехь дуьненчу девлла а, кхиина а ду церан бераш.\n"Бехк боцуш масех шарахь набахтехь хан яккхийтира сан цIийндега, маьршаваьллачул тIаьхьа шо даккха а ца дарий арахь. Церан тIедахкарш кхочушдеш, денна полици тIе а воьдуш, куьйгъяздеш Iаш вара иза. Йоллу хан шен доьзалца йоккхура цо. Байначу беттан 1-чу дийнахь юха а лаьцна, депортацин набахте воьллина иза", - дуьйцу зудчо, шен цIе хьулъяр а доьхуш.\nЦунна коронавирусан ун кхетаран бахьанца новкъарло хилира Iедалхошна, маса депортаци ян. ГIуран-беттан 2-чохь лазартне охьавиллира иза.\n"Дарбан цIийнера араваьккхича, юха а Венерчу набахте дIавигира, иза пачхьхьалкхера араваккха Iалашо ю церан юха а. Адвокат лаьцна оха, амма цунна депортаци йийр яц аьлла, цо гарантеш ца ло тхуна. МухIажир ца лору иза хIинца, цхьана ханна бен цунна шайн чохь вита бакъо йоцу кехат ду тхоьгахь", - боху зудчо.\n"Австри жоьпаллехь яц"\nБакъоларъяран "Вайфонд" ассоциацин векална Галаев Исламна хетарехь, хIара карарчу хенахь дIайоьду депортацин тулгIе йоьзна ю Австрин Iедалехь болу нах хийцабаларца.\n"Нохчийн шайн векалт яц, тхо царна герагахь цхьа атта гIакх ю. Тхо бехдича, цаьргара жоп деха стаг а вац. Меттигерчу хаамийн гIирсашкахь а тхо цхьа криминале, меттигерчу бахархошца дIа ца уьйш болу нах санна гойту. Цхьацца бехкзуламан гIуллакхана тIехула набахтехь хан яьккхина нах бу шайн пачхьалкхера арабохуш. Оцу наха юкъараллана зенаш дохьу боху",- дуьйцу Галаевс.\nШа кхерамзаллехь ву аьлла, дегайовхо яц шен а цхьана боху цо.\n"Цкъачунна депортаци ен нах – зуламаш лелийнарш бу. Иштта мухIажирийн статусех а бохуш, белхан визаш ло даймахка лестачу нахана. Бакъду, дукха хан йоццуш статусаш дIаяха буьйлабелла уьш Оьрсийчохь хилла боцучаьргара а цхьана", - дуьйцу къамел дечо.\nМухIажиран статус дIаяьккхинчул тIаьхьа оцу стагана хьалха керла проблемаш хIуьтту боху Галаевс: виза яхъян цунна оьшу оьрсийн паспорт. Паспорт даккха иза декхаре ву Оьрсийчоьнан векалте ваха, ткъа цига цуьнан гIойла дац, нагахь санна, Оьрсийчохь Iедало иза лоьхуш велахь. Документ цахиларна маьрша Европехула дIасалела бакъо ца юьсу оцу стагехь.\n"Виза кхин дIа ца яла а там бу, нагахь санна, Оьрсийчоьно и стаг дIавехахь, тарло оцу сохьта цунна экстрадици ян, хIунда аьлча, иза мухIажир лоруш вац, Австрино цунах жоп ца ло. Тхо кхоьрург -гIуллакх ишшта дерзар ду", - боху шен къамелехь "Вайфондан" векало.\n"Оьрсийчохь кхин а тIе ницкъбийр бу царна"\nПолитологна Савва Михаилна хетарехь, Австрин пачхьалкхехь политикехь хиллачу цхьаболчу хийцамашца доьзна хила тарло тIетаьIIина нахана депортаци яр.\n"Суна хаарца, депортаци йина, Европехь цхьацца зуламаш лелийна, низамаш дохийначарна. Наггахь меттигерчу Iедалхойн собар ца тоьа. И дика дац, хIунда аьлча, Оьрсийчу дIабахийтинчу нахана тIехь къизаллаш лелор ю. Уьш шайн дозана тIе бевллачул тIаьхьа хьанна а дуьхьал зуламан гIуллакх айдан йиш ю церан. Суо эксперт хиларе терра, ас кегийначу бехкзуламан гIуллакхашкахь, оцу наха шаьш бахьана делла Iедалхошна, шаьш арадахийта. Масала, футболан матче вахана цхьаъ, карахь бита а йолуш. Цигахь меттигерчу фанаташца летта иза. Оцу тIехула бехкзуламан гIуллакх диллира цунна дуьхьал. ТIаккха, оцу гIуллакхашна тIехь терго латточу Оьрсийчоьно иза дIавоьху. "Иштта харцахьа лелош волу иза вайна стенна оьшу" аьлла, ойла хуьлу тIаккха меттигерчу Iедалхойн", - дуьйцу Саввас.\nНохчийн диаспора халла дIаоь Европерчу юкъараллашца, ткъа цуьнан авторите болчу декъашхоша юкъ-кара могуьйту, летарш хьулуш доьрзу церан леларш боху политолога.\nSynthesis Research организацино стохка Зазадокху-баттера Марсхьокху-батте кхаччалц схьа динчу зерашца, 2016-чу шарера схьа дуьйна Австрехь бехачу нохчашлахь 5 процент бен белхаш беш бац.\n2007-чу шарахь дуьйна Австрехь беха 44% нохчий бен бац къинхьегаман биржехь тIечIагIбина. Ткъа 2015-чу шарахь баьхкинчарех 15 процент бен бац.\nПачхьалкхера арабаьхначул тIаьхьа Нохчийчу кхочучарна тIе коллективан жоьпалла дожон тарло, царна тIаьхьа бовла мега политикан бахьанашца аьлла хета Савва Михаилна.\n"Нагахь санна, нохчийн Iедалхойн конфликт йолчу доьзалера и стаг нислахь, цара коллективан жоьпалла тIедожадо. Бен дац царна, оцу стага хIуммаъ дина дацахь а, амма церан таро ю цуьнгахула цуьнан доьзална тIеIаткъам бан", - боху цо.


Китайхо-диссидент Чэнь Гуанчэн дIавахана Iамеркан векалаллера\nСтигалкъекъа-бутт 02, 2012\nЦIахь чувоьллинчера вада а ведда, 6 де хьалха Iамеркан Китайра векаллелхь дIалечкъина хилла бIаьрзе китайхо-диссидент Чэнь Гуанчэн дIавахана цигара. Китайн Iедалша чIагIдарехь, векаллера дIавахр цуьнан шен лаам бара.\nЦхьанатоьхначу Штатийн векало дийцарехь, Чэнь Пекинерчу цхьана дарбан цIийнехь ву. Шен гергарчарца ган йиш йолуш а ву.\nДиссидентан агIончаша хьалхуо хаам бинера, шена а, шен доьзална а кхерамазалла хуьлуьйтур елахь, диссидент Китайхь виса лууш вара, аьлла.\nТахана Iуьйранна Пекине яхана Iамеркан пачхьалкхан секретар ХIиллари Клинтон. Пiераскан дийнахь цигахь схьаеллалучу Iамеркан а, китайн а стратегин а, экономикан а форуман гIантдайх цхьаъ хир ю иза. Хьажархойн хьесапехь, Чэнян кхолламца доьзначу дагадовларшкахь дакъа лаца там бу Клинтона.\nДиссидент Iамеркан векалалле витарна, шаьш къинтIера дахар тIедиллинера Китайн Iедалша Вошингтонна.\nДиъ шо набахтехь даьккхина волу Чэнь шен цIахь латтош вара, Iедалш тIе а хьовсуш. Берах болчу Китайра зударийн нуьцкъала бераш дIадахарна а, царна кхин бер ца хуьлуьйту операцеш ярна а дуьхьала хиларца вевзаш ву Чэнь.


Викидошам чохь бу яззам «кхерч»\n1.1 Дуьххьарлера юкъараллаш\nКоьрта яззам: Ширачу наха цӀе караерзор\nШирачу заманара адамаша цӀе лелаяран дуьххьарлера тешаллаш ду Малхбален Африкера ширачу ховшийлашкахь. 2009 шарахь Израилера Якъубан йоӀарийн тӀайн уллехь бинчу талламаша гойту 790—690 эзар шо хьалха дуьйна адамо цӀе лелаяр. ЦӀеран коьрта кхерч гуонаха дехкина тӀулгаш хилла. Иштта цӀе, дукха хьолахь, юкъаралла цхьаьнакхета меттиг хилла.\nXX бӀешерера тахане кхаччалцНисъе\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кхерч&oldid=2615837»\nТӀаьххьара хийцам бина 2018, 22 апрель 12:37\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 22 апрель, 12:37.


ГІалгІазакхийн йоІ – «Вайнахан» солист\n26 ноября в 16:35 (2009 г.)\n«Вайнах».. ХІинца санна кест-кеста ца хуьлура хьалха нохчийн хелхарш телевизор чохь ган аьтто. ДагадогІий шуна, вайн цІахь а, мел генарчу Іамеркерчу бахархоша а дезаш тІеоьцуш долу «Вайнах» боху хелхар? Духар, шаьлтанаш, чехка цІий, Кавказан а, нохчийн къоман а шатайпа амал, гІиллакх... Дукха дара оцу цхьана хелхарца гайтина! ЙоІа девна юкъа йовлакх кхоьссича соцура мел къаьхьа къап-къарс!\nМила яра иза 70-чу шерашкахь коьрта солист хилларг? Аьлча тешна ца валлал ду жоп. Иза дера яра оьрсийн къоман йоІ Павликова Лидия.\nЦул тІаьхьа Лида евзара Айдамирова Лида аьлча. ТІом бахьанехь луларчу Краснодарехь ехаш ю иза, амма доккхачу хазахетарца еана «Вайнахана» лерина кестта дІахьон долчу даздаршка. «Даймохк» газетан редакцин хьаша яра Лида 23-чу ноябрехь.\nНохч-ГІалгІайн АССР-н хьакъйолчу артиста дагалоьцура «Вайнахо» дина некъаш, яхана хан, цхьаьна белхаш бина шен хьоме накъостий.\nГребенскера гІалгІазакхи ю иза. Цуьнан да-нана кхузахь дина. Ткъа гІалгІазакхийн гІиллакхаш, ламасташ дукхахьолахь нохчийнчех тера ду. Старогладовская станицера ишкол яьккхина, 1968-чу шарахь Соьлжа-ГІала еана йоІ. Деша хІоьттина культуран-серлонан училищен хореографин отделене.\n1971-чу шарахь «Вайнахе» балха кхойкху иза. ХІетахь цунах «Нохч-ГІалгІайн АССР-н хелхаран, эшаран пачхьалкхан ансамбль» олура. Цуьнан куьйгалхо Элимбаев Тапа вара. Культуран министр Татаев Ваха вара.\n«Хаъал хилчахьана хелха йолуш яра со. «Лезгинка» дукха езара. Иза суна гІалгІазкхийн хелхар ду моьттура. Сайн хьалхара совгІат 5 шо долуш даьккхира ас.\nСан ненанана шен 93 шо долуш елира, цо суна а, сан шичошна а Іамадора: «Божарийн некъ хадор эхь ду, марехь йолчу зудчо, несо коьртаІуьйра шен мардена гайтар эхь ду». Лида гІали юккъехула йолаелча, иза нохчи ю мотталой цуьнца къамеле бовлура баккхий нах, амма цунна нохчий уллера 1968-чу шарахь ша Соьлжа-ГІала деша еача бен ца гира. «Хьалха гастролаш еха хуьлура. ДагадогІу, уггар хьалха «Вайнахан» гастролаш 1971-чу шарахь Чехословакехь хилира. Ткъа уггар еха гастролаш (4 баттахь) 1978-чу шарахь Іамеркехь хилира...».\nЦигахь шаьш елла концерташ, хьовсархоша шаьш тІелацар бІаьргаш серладуьйлуш дагалоьцура Лидас. «Божарийн кІайн, Іаьржа духар, зудаберийн амалш, васташ. Ломара чухьаьдда чухчари санна мукъам болалора, стелахаьштиган тІом болийча санна сцени тІехь гучубовлура хелхарчаш. Зал, куьйгаш тухуш, гІоттура.\nХІетахь «Вайнахехь» болх беш яра Нохч-ГІалгІайн АССР-н дуьххьара хилла халкъан артист Бухарова Галина. Тоьлла солисташ Синявская Тамара. Оьрсийн кІант Петров Саша вара тхоьца. Іаламат дика хелхарча вара иза. Жимчохь юкъавеана, ша пенсе ваххалц «Вайнахехь» болх бира цо». Айдамирова – Павликова Лидас 1971-чу шарера 1992-гІа шо кхаччалц болх бира «Вайнахехь». «Вайнахан» ветеран а, пенсионер а ю иза.\nОцу хелхаран тобанах лаьцна йолчу альбома тІехь къона Лида ю «Вайнах» хелхаран солист. Цуьнца цхьаьна берш бу хІинцалера культуран министран заместитель волу Ахмадов Рамзан, карарчу хенахь къоначарна хелхарш Іамош волу Тимирхаджиев ГІапур. Лида шен махка цІаерза лууш ю, къоначарна шен зеделларг дІадала. Лидин йоІ Лиана «Грозный» телерадиокомпанин хаамийн отделан редактор ю, ткъа кІант Рустам Краснодарехь Іаш ву. Оха даггара декъалйо Лида «Вайнахан» юбилейца.


Доагамашта дарба дар — Сердало\nДоагамашта дарба дар\n29.12.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\n«Интеррекорд» яхача, рекордашта регистаци еш йолча Халкъаштаюкъера агенства Керттера кулгалхо Копылов Влад ГIалгIайче вена хилар укх мехкарча дарбанхочоа Гайсананаькъан Лийдайна, рекордах дола итт сертификат дIадалар духьа. Ала деза Лийдас тайп-тайпарча доагама лазарашта дарба деш дунен юкъе лакха рекордаш даьхад, аьнна.\nМехкара воаца хьаьша а, Лийда а ше волча ГIалгIайчен унахцIенон министр Iарапханаькъан Марем а йолаш тIаийца хилар Мехкдас Евкуранаькъан Баматгире Юнус-Бека.\n«Шера экспертиза йоккхаш къахьийгад оаха, Гайсананаькъан Лийдас хица, химияца, эккхамца, цIараца, иштта кхыдолча а бахьанашца хиннача доагама лазарашта духьал къовсам лоаттабирца дарба деш хьаяьча мазьех бакъдараш тохкаш. Деношца эггара чехкагIа саг веррига а верзавеш дола дарба да из. Цудухьа, тахан оаха Лийдайан лу рекордаш овттайирах дола 10 тешал-сертификат – 5 халкъаштаюкъереи, 5 российскийи», — аьнна белгалдир Копылов Влада, хьегача къих Лийдайна Баркал а оалаш.\nЦо яхачох, ше хьабеча балхах дола каьхаташ агенстве дIакхахьийта хиннад Лийдас, ше доагама дарба делехьа а дарба даьчул тIехьагIа а даьха сурташ а гойташ. Деррига дарба дара гIулакхи мазьи ший бокъо а йолаш болх бе йиш йолаш да, «Федеральный институт промышленной собственности России» яхача юкъарчено къоабалдаь. Бакъда, моллагIдолча хIаманна тIакхача а из тIехдика чакхдаккха а къахьега деза. Лийдас ше яхачох, дукхача шерашка хьийга къа да тахан из цу лагIа тIа оттаяьр.\n«Из, тха дезала Iадат да. Хьалхара молха дагаехар са нана яр, са воккхагIвола воша воагаваьча хана. Укх мел долча шерашка тхоай болх тоабеш, говзал лакхъеш къахьийгад оаха. Тха молхаша муъаш а дитац, лазар а дайду. Керттерадар да, оаха деш дола дарба баьцовгIаи, дийнатийи хьоаналах деш хилар. Цо сага дегIа могашала деш цхьаккха зе дац», — аьнна дийцар Гайсананаькъан Лийдас.\nБаматргире Юнус-Бека мехка УнахцIенон министерствона тIадиллар, Москверча доагама юкъарченца бувзаме а байле, Лийдай молхаш паччахьалкхен тайп-тайпарча дарбанчешка дIа-хьа яржаргйолаш къахьега, аьнна.\n«Москверча доагама юкъарчен Лийдай болх дIабовзийташ царца вIашагIкхетар де деза. Иштта госреестре регистрацие е а еза вай мехкахочун молхашта, кхычахьа а наха шоашта цунца дарба дергдолаш», — аьлар Евкуранаькъан Юнус-Бека.\nМоллагIа тайпара доагама даькъе могаш боацача наха дарба де кийча я Гайсананаькъан Лийда. Ше дарба дIадоладалехьа лазарага а хьажа цо хьаоал саг цох верзаргва е вац.\n№198-200 (12133-135), шоатта, 29 декабрь, 2018 шу / Суббота, 29 декабря 2018 года\n← Кердача шераца даькъала дувцаш\nДаькъала хилда керда шу →\nОгромное спасибо докторам\n22.04.2019 serdalo@yandex.ru 0\nВозможности телемедицины: как в Ингушетии попасть на прием к московским врачам\n22.06.2018 serdalo@yandex.ru 0\nГIамагIай ганаргаш – цIи йоацача лазара духьала дарба\n25.07.2018 serdalo@yandex.ru 0


Нанойн сий дечохь ийман-беркат ца хила йиш яц\n26 мая в 11:37 (2010 г.)\nГIенах санна дагаоьху Серноводскерчу бахархошна стигалхула, дегнашчу кхерам туьйсуш, хехкаделла кеманаш, латта лаамаза дегош Нохчийчохь хехкаелла танканаш а. Итт шарахь куьйган, меттан бакъо йоцуш, лолле дерзийча санна, нохчийн халкъ хьийзина, вайна юкъара буьйлучу баьччанаший, цара кхайкхина балийначу оьрсийн эскархоший. Пенси вайн ворхIе дайша а ца эцна, берийн пособи хIун ю вайн наношна хиъна а дац бохуш, харц мот лебора цара.. Бакъду, шайн барта и схьадуьйццушехь, цара ца диц дора шайн зударшна, берашна, стуннаношна тIекIел хIусамаш ян, тоьлла иномаркаш эца. Делахь, Делан къинхетам боккха бу, харцо лелийначех и шайх яхна, нийсоне гIиртинаш шайн доьзалшца ирс кхуллуш бу. Дукха бераш долчех ю Серноводскера Сулейманова Марха, Эдиева Зарет а. Хьалхарчун ворхI бер ду, шозлагIчун – пхиъ. – Бакъдерг аьлча, хIокху заманахь доьзал хене баккха атта дац, хIунда аьлча, царна нехан ерг тIеюха, кога юха еза, берашка ца дешийтича йиш яц. Цундела, Iаламат дукха харж ян еза доьзалхо когаирахIотто. Бакъдолуш, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа, юха, цуьнан кIант Рамзан бахьана долуш Нохчийчохь машар ца хIоьттинехь, къаьсттина, дукха бераш долчу дегахь-ненехь доьхна хьал дара. ВаллахIи, бала ма хьийгира, пазат хилча куй ца хуьлуш, куй хилча пазат эца йиш йоцуш. Карарчу хенахь, Соьлжа районан белхан а, социальни кхиоран а декъо тхан терго яр бахьана долуш, наношна мелла а атта ду хIинца. Атта муха дац, луш шен хеннахь берийн пособи хилча, дезачу деношкахь луш совгIаташ, кхачанан сурсаташ хилча. ХIинцца дIадаханчу 9 майхь тхуна массарна дема галеш, иштта, шекаран галеш а делира. Сих-сиха хуьлу иштта гIо дар, – дуьйцу Мархас.\n– Ас а до-кх тоьшалла сайн накъоста аьллачунна. ХIунда аьлча, тахана санна гIо деш, дукха бераш долчу наношна орцах довлуш, зама вайн махкахь еана йоцу дела. Цхьа гIуллакх хилла тхо кхузе даьхкича цкъан-цкъа, рогIехь латта ца дезна сан а, со санначеран а. Суна билгалдаккха лаьа цхьа хIума, и шайн декхар дацахь а, дукха бераш долу наной ца бицбо хIокхара, схьахетарехь вайн тIаьхье дебар, могаш, ийманехь кхиор коьрта декхар лоруш къахьоьгуш ву вайн Президент Кадыров Рамзан.\n– Тхан районехь 3471 бер ду, царах 936 дукха бераш долчу доьзалшкара а ду дуьйцу, – Соьлжа районан белхан, социальни кхиоран декъан куьйгалхочо Катаева Сацитас, – Адам оха бечу балхана реза ца хилча со Iийр а яцара кабинет чу а хиъна. Тхан районера бахархой чIогIа реза бу карарчу хенахь вайн Президента дIахьочу политикина, иштта куьйгалхо вайн исторехь цкъа хилла а вац. Хьуна бакъдерг ала лаахь, цкъацкъа и тхо долчу веана, цо гIалаташ Iорадахарна а кхоьру, мел чIогIа тхо детталахь а. ГIишлош ечохь, ишколашкахь, милцой болчохь и кхача ца кхочуш, цо зиэ ца зуьйш, дакъа дац вайн махкахь. Делан къинхетам бу-кх иза иштта волуш, суна дагахь низам, гIишлош яр, цIиндалар, юьртабахам, промышленность, иштта сихчу боларца кхиъна хьал дац цкъа а.\nЛакхахь дийцинчунна тIе ца тан хала ду, хIунда аьлча, гуш долчо къеггина тоьшалла до дерригенна а. Серноводскехь некъан бохалла го керла йина туьканаш, административни гIишлош, асфальт йиллина шера некъаш. Билгалдакха деза, шаьш меттигера бахархой а бац тIаьхьа буьсуш, ког мел баькхинчохь гуш ду керла дина, деш долу а цIенош. ДIо регIан дукъахь малхехь шен шортта долу коран бIаьргаш а лепош, лаьтта керла йина «Серноводская» курортан корпус. Цунна гена йоццуш ю из-за цIе цолу минеральни хи арахоьцу цех а. Оцу хина мехалалла вайн махкал арахьа а евзаш ю, цул сов, «Серноводская» курорте, хьалха санна, кхечу регионашкара дархой бу шайн могашалла тоян схьаоьхуш. Оцу хьоло воккхавево, шо шаре мел дели, Нохчийчоь инвесторшна, садаIа луучарна, могашалла тоян луучарна тIевоьхуш мохк хиларна. Катаева Сацитас ма аллара: «Нанойн сий дечохь, ийман-беркат ца хила йиш яц».


Iовди-Iели вирд (Баматгирей Хьаьжи вирд) Дала къайле тайойла\nЭвтарарчу Iовдина вирд\nاعلمواايهاالاخوان انه يلزم على كل مكلف و مكلفة من المريدين والمريدات السالكين فى الطريقة الاوترية اداء الاوراد الثلاثة فى اوقاتها المعلومة والمواظبة عليها بادابها المرضية منها : ترك المشى والكلام ما امكن والجلوس مستقبلا للقبلة مع الوضوء ومع المراقبة لربه عزوجل والمرابطة لاستاذه قدس الله سره\nШуна хаийла хьоме вежарий! Xlopa пхийтара ваьллачу (яьллачу) мурдашха божаршна а зударшна a, mlexb хилар xlapa кхоъ вирд даккхар шен билгалйинчу хенашца, шен бехкамашца уьш леладар а.\nВолавелла ца лелар.\nКъамел ца дар.\nКъилбехьа вирзина хилар,ламаз эцна хилар голашт1е охьа хиина. Далла т1е ойла ерза яр, шен устаз дагалацар.\nيقول لااله الاالله مائة مرة بعد كل صلاة مكتوبة\nلااله الاالله Лаилах1а иллаллах1у эр ду xlopa ламаз т1аьхьа б1аьозза.\nХьалха: пхоьазза استغفرالله Астаг1фируллах1 эр ду.\nТ1аьхьа: пхоьазза Пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду.\nТ1аккха мела кхайкхош эр ду:\nА1узу Биллах1 и минашайт1анирражим.\nБисмиллах1 иррахьман иррахъ им.\nАйса динчу цхьа б1аь зикруна мела Хьан элчанна Мухьаммад пайхамарна, сайн устазана, цаьршинне юккъе болчу эвлияашна бели ас.\nВеза Воккху Дели соьгара ц1ена совг1ат дай цуьнан мела цаьрга кхачабе Ахьа. Хьайгара къинхетам, пайхамарера шапа1ат, устазера шапа1ат, беркат, шовкъ, марзо, соьга, соьгара со хьашт долчуьнга кхачаде Ахьа.\nاللهم صل على محمد وعلى ال محمد وسلم بحرمة سر سورة الفاتحة\nАллах1умма салли 1ала Мухьаммадин ва 1ала али Мухъаммадин ва саллим, бихьурмати суратилъ фатихьа — аьлла, фатихьат боху Бисм... доьшур ду.\nТ1аккха хьуна хаийла! Вези Воккху Дели бохучуьра дуьйна схьа, массо вирдан т1аьхьа дог1уш ду. Дух-духа а яздина ца хиларх чекх даккха деза иза.\nXlopa дийнахь 1уьйра ламаз т1аьхьа, малх кхетале хьалха пайхамарна б1аь صلوة Салават дуьллур ду.\nКхин вирд даьккхича малх кхетар белахь, xlapa хьалха доккхур ду.\nХ1окхуьнан мела кхайкхор бац.\nXlopa дийнахь 1уьйра ламаз т1аьхьа малх кхетале قل هوالله احد Къулх1уваллах1у ахьад доьшур ду б1аьозза.\nТ1аккха цхьацца ши المعوذ تين къульа1узу доьшур ду.\nУьш мосузза доьшу царна хьалха بسم الله Бисмиллах1 эр ду.\nТ1аьхьа الله اكبر Аллах1у Акбар эр ду.\nАйса б1аьозза дешначу Къулханин мела, ц1къац1къа дещначу шина Къуль а1узий мела Хьан элчанна Мухьаммад пайхамарна, сайн устазана, царшинне юккъе болчу эвлияашна бели ас. ابوبكر Абубакарна ,على 1елина ,عمر 1умарна, عثمان 1усманна бели ас.\nВези Воккху Дели соьгара ц1ена совг1ат дай и. кхи д1а... الخ\nبحرمة سر سورة الفاتحة Фатихьа...\nانتهت الاوراد الثلاثة الواجبة ونبتدىء بالاوراد النوافل المندوبة فلمن واظب عليها فائدة جسمية وبركة عظيمة وفقنا الله تعالى بالمواظبة عليها امين\nВажиб вирдаш чекхдевли. Х1инца барх1 вирд ду суннаташ долуш.\nЦарех хьалхара вирд\nلااله الاالله Лaилaxla иллаллах1у боху вирд ду.\nXlopa дийнахь-бусий цхьа б1аь я пхи б1аь.\nХьалха: кхузза استغفرالله Астаг1фируллах1 эр ду.\nТ1аьхьа: кхузза Пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду.\nИ пхи б1аь делахь пхиъа ламаз т1е декъна дийра ду, я цхьана метта гулдина дийра ДУ.\nХьан элчанна, сайн устазана,ادم Адам пайхамарна бели ас. Адам пайхамарера дуьйна Мухьаммад пайхамарна т1екхаччалц элчаналла щайна делла бахкийтинчу пайхамаршна а бели ас, Мухьаммад пайхамарера дуьйна сайн устазана т1екхаччалц элчаний метта х1иттинчу эвлияашна бели ас.\nВези Воккху Дели соьгара совг1ат дай и. кхи д1а... الخ\nИ пхи б1аь делахь пхеъа ламазна т1е декъна цхьацца б1аь дийра ду.\nЯ цхьаьна метта гулдина дийра ду.\nХьан элчанна Мухьаммад пайхамарна бели ас, сайн устазана,\nсайн дений-нанниибели ас.\nВези Воккху Дели и. кхи д1а... الخ\nاذاجاء نصرالله Иза' жа'а доьшур ду хlopa дийнахь-бусий б1аьозза. Мосузза доьшу بسم الله Бисмиллах1 олуш. Чекх ваьлчи الله اكبر Аллах1у Акбар олуш. Массарна т1аьхьа ворх1озза пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду.\nХьан элчанна, сайн устазана, царшинне юккъе болчу эвлияашна бели ас.\nالله اكبر Аллах1у Акбар боху вирд ду.\nИ пхи б1аь делахь пхиъа ламаз т1е декъна дийра ду. Я цхьаьна метта гулдина дийра ДУ.\nاشهد ان لااله الاالله واشهد ان محمدا رسول الله аьлла шах1адат далор ду.\nامنت بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الاخر وبالقدر خيره وشره من الله تعالى Аманту биллах1и ва малаикатих1и ва кутубих1и ва русулих1и валь явмиль ахири ва биль къадри хайрих1и ва шаррих1и миналлах1и та1ала эр ду.\nТаккха: Аса тоба дина, Далий пайхамарий хьарам дина х1ума дарна дохко вели со.\nДалий пайхамарий парз дина х1ума дан т1еийци аса сайн ниц1къ ма кхочу. Делан Вели сайн устаз вина леци ас.\nТ1аккха: ворх1озза استغفرالله Астаг1фируллах1 эр ду.\nТ1аккха الله اكبر Аллах1у Акбар аьлла долор ду.\nБ1аь кхочуш масузза хили ц1къа эр ду:\nالله اكبرلااله الا الله والله اكبر Аллах1у акбар лаилах1а иллаллах1у Валлах1у Акбар.\nТ1аккха дерриг чекх даьлчи ц1къа эр ду:\nالله اكبر كبيرا والحمد لله حمدا كثيرا وسبحان الله بكرة واصيلا لااله الا الله والله اكبر Аллах1у акбару кабийра, вальхьамду лиллах1и хьамдан касийра, ва субхъанАллах1и букратан ва асыйла,лаилах1а иллаллах1у валлах1у акбар.\nТ1аккха ворх1озза эр ду:\nسبحان الله والحمد لله و لااله الاالله والله اكبرولاحول ولا قوة الا بالله العلى العظيم\nСубхьанАллах1и вальхьамду лиллах1и ва лаилах1а иллаллах1у валлах1у акбар, ва ла хьавла ва ла къуввата илла биллах1иль 1алиййиль 1азыйм.\nТ1аккха: ворх1озза пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду.\nАйса الله اكبر Аллах1у акбар аьлла динчу б1аь зикруна мела, я пхи б1аь зикруна мела, цуьнца динчу зикруна тасбихьа мела, Хьан элчанна Мухьаммад пайхамарна, сайн устазана а, ابراهيم Ибрах1им пайхамарна бели ас. Ибрах1им пайхамарера дуьйна Мухьаммад пайхамарна т1екхачалц элчаналла щайна делла бахкийтинчу пайхамаршна бели ас. Мухьаммад пайхамарера дуьйна сайн устазана т1екхачалц элчаналла деллачу элчанийн метта х1иттинчу эвлияашна бели ас.\nВези Воккху Дели цуьнан мела цаьрги кхачабе Ахьа. И. кхи д1а... الخ\nالله اكبر Аллах1у Акбар боху вирд ду. Xlopa дийнахь-бусий цхьа б1аь я пхи б1аь. И пхи б1аь делахь пхиа ламаз т1едекъна дийра ду. Я цхьана метта гулдина дийр ду.\nХьалха: ворх1озза استغفرالله Астаг1фируллах1 эр ду.\nТ1аьхьа: ворх1озза пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду. Xlopa б1аь чекх масузза дели ц1къа эр ду:\nالله اكبرلااله الا الله والله اكبر\nАллах1у акбар лаилах1а иллаллах1у валлах1у акбар.\nالله اكبر كبيرا والحمد لله حمدا كثيرا وسبحان الله بكرة واصيلا لااله الا الله والله اكبر\nАллах1у акбар кабийра, вальхьамду лиллах1и хьамдан касийра, ва субхъанАллах1и букратан ва асыйла, лаилах1а иллаллах1у вАллах1у акбар. Т1аккха ворх1озза эр ду:\nХьан элчанна Мухьаммад пайхамарна, сайн устазана, царшинне юккъе болчу\nэвлияашна бели ас. Дела дин лакха даккха Дела некъехь г1азот дина, г1азотехь вийначу Дела элчана де вешина حمزة Хьамзатана бели ас.\nЦигара дуьйна х1окху сахьтийца Дела некъехь г1азот латтийначу имамашна бели ас. Цигара дуьйна х1окху сахьтийца Дела некъехь г1азот дина, г1азотехь байинчу г1азоташна бели ас.\nВези Воккху Дела цуьнан мела цаьрги кхачабе Ахьа. И. кхи д1а... الخ\nالله Аллах1 боху вирд ду. Xlopa дийнахь-бусий цхьа б1аь я пхи б1аь. Пхиъа ламаз т1едекъна я цхьаьна метта гулдина дийра ду.\nХьалха: ворх1озза استغفرالله Астаг1 фируллах1 эр ду. Xlopa б1аьнал т1аьхьа الله ولله الحمد Аллах1 валиллах1иль хъамду эр ду ц1къа. Дерриг чекх даьлчи эр ду ворх1озза:\nلااله الاالله وحده لاشريك له له الملك وله الحمد يحي ويميت بيده الخير وهو على كل شىء قدير Лаилaxla иллаллах1у вахьдах1у ла шарика лах1у, лах1уль мульку ва лах1уль хьамду, юхьйи ва юмийту, бийадих1иль хайру ва xlyвa 1ала кулли шайъин къадийр.\nТаккха ворх1озза пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду.\nАйса الله Аллах1 аьлла динчу цхьа б1аь я пхи б1аь зикрунна мела, Хьан элчанна Мухьаммад пайхамарна, сайн устазана, царшинне юккъе болчу эвлияашна, сайн устазана бала луучу метте бели ас. Вези Воккху Дели и. кхи д1а... الخ\nХьалха: ворх1озза استغفرالله Астаг1фируллах1 эр ду. Xlopa б1аьнал т1аьхьа :\nالله ولله الحمد Аллах1 ва лиллах1иль хьамду эр ду ц1къа.\nДерриг чекх даьлча эр ду ворх1озза:\nلااله الاالله وحده لاشريك له له الملك وله الحمد يحي ويميت بيده الخير وهو على كل شىء قدير\nЛаилах1а иллаллах1у вахьдах1у ла щарика лах1улах1уль мульку ва лах1уль хьамду, юхьйи ва йумийту, бийадих1иль хайру ва х1ува 1ала кулли щайъин къадийр.\nТ1аккха ворх1озза пайхамарна صلوة Салават дуьллур ду.\nАйса الله Аллах1 аьлла динчу цхьа б1аь я пхи б1аь зикруна мела, Хьан элчанна Мухьаммад пайхамарна, сайн устазана, царшинне юккъе болчу эвлияашна, خضر Хизир пайхамарна, عيسى 1uйuca пайхамарна,\nالياس Илъяс пайхамарна, ادريس Идрис пайхамарна бели ас. Вези Воккху Дели и. кхи д1а... الخ\nلااله الاالله Лаилах1а иллаллах1у боху вирд ду. Xlopa дийнахь-бусий пхи эзар. И зикру дийр ду عود 1овдий куьйге веана цуьнца тоба динчо. Шена лаахь пхиъа ламаз т1е декъна цхьацца эзар дийра ду. Я дерриг цхьана метта гулдина дийр ду.\nэвлияашна бели ас. Дела элчана اصحاب رسول الله асхьабашна, Дела къайлах орцунна эвлияашна бели ас. Сайн устаз, устаз волуш дуьненчуьра эхирта бирзинчу сайн устаза муридашна бели ас.\nتمت الاوراد الاوترية 1374ه/1955م\nمن مخطوط العالم الفاضل لاَﭺ بن د طّلْ الِمسْكِرْ اَوْلى\nوهو تلقاها عن الولىّ الكامل والغوث الشامل\nعلىّ ابن الحاج الاوترى قدس الله سرهما\nПоследнее изменение Понедельник, 21 Январь 2013 09:17\nОпубликовано в Эвтарарчу Iовдина вирд\ntehvrn.ru Ссылка на гидру\nhydra2enter.com Гидра ссылка


"Хьакъ долчу кепара лелош доцу" лаьттан дакъош пачхьалкхан дола даха дагахь ву Кадыров\nСоьлж-ГIалин мэран декхарш кхочушдеш волчу Хаджимурадов Iийсаца шен хиллачу цхьаьнакхетарехь Нохчийчоьнан куьйлхочо Кадыров Рамзана омра дира долахоша "хьакъ долчу кепара лелош доцу" лаьттан дакъош пачхьалкхан дола дахар хьокъехь. Цунах лаьцна хаам бо ЧГТРК "Грозный" телеканало, яздо Кавказ.Реалиино.\nМасал санна республикан куьйгалхочо дийцира гIалахула волавелла лелаш аьчкан кевнаш шена гарх лаьцна, йоккхачу тоьпан хIоъан гергаш еттаелла ларш а йолуш. Цо, Кадыровс дийцарехь, юха а дагабоуьйту хилла тIом.\nКадыровс кховдийра ши некъ: я долахоша оьшучу хьоле даладо шайн дакъош, я уьш пачхьалкхан дола дахаран процесс дIайоло дезар ду.\nИ процедура муха йогIуш ю Оьрсийчоьнан низамца бохучух лаьцна ца дийцира цо. Болчу хаамца, цу тайпанчу дакъойн долахой лохур бу мэрино, низамаш лардон органашца цхьаьна. Уггар хьалха инпекци йийр йолуш ю Соьлж-ГIалан юккъерчу декъана.


Нохчийчуьрчу бакъоларъяран "Мемориал" центран куьйгалхо Титиев Оюб\nВоронин Иван, Маршо Радио (оьрсийн сервис)\nМинеральные Воды гIалара жигархо Савостин Михаил политикан тутмакх лору бакъоларъяран "Мемориал" центро. Наркотикаш "лелорна" лаьцначу цунна 10 шаре кхаччалц хан тоха тарло. Цунна боцу бехк дуьхьалбаьккхина аьлла хета "Мемориална". Дуьххьара воьдуш вац Савостин ницкъхойн кара.\nОхан-беттан 5-чохь, буса, сацийна полицино Савостинан машен. 11-13-чу деношкахь Вильнюсехь хуьлучу "Маьрша Оьрсийчоь" форуме кхача дагахь, накъостца аэропорте воьдуш хилла иза. Талламчаша бахарехь, ша сацочу муьрехь жима тоьрмиг аракхоьссина цо - машенан тIехьарчу чкъурга кIел карийна 105,22 грамм кIомал. Цуьнана кисанара а яьккхина "Э" центран белхахоша 11,69 грамм изза коьчал.\nАмма адвокаташа кхечу кепара довзуьйту оцу буса хилларг. Некъа воьдучу Савостинан машенна хьалха микроавтобус кхоьссина, чуьра аралилхина туьтмIаьжгашкахь нах. Куьйгаш тIехьа а дихкина, оцу автобус чу вигина иза, "кисанашца бозбуанчалла лелийна", цул тIаьхьа охьа а воссийна, шен машенна тIе вигина, цигахь "карийна" наркотик – чкъурга бухахь а, хечин тIехьарчу кисанахь а.\nКавказан къаьмнийн ассамблеян кхеташонан а, "Минеральные Водерчу халкъан вече" юкъараллан а декъашхо ву Савостин. Бизнесан бакъонаш къуьйсуш схьавогIу иза кху шерашкахь. 2013-чу шеран харжамашкахь, Немцов Бориса накъосталла а деш, "Парнас" партин цIарах Железноводск гIалин мэр ваха а гIоьртира иза.\nПротест кхайкхош, бутт хьалха мацалла лецира Савостина. Оццу деношкахь иза лаьцна латто магош йолу хан а яхйира кхело.\n- Цо критика йора, гуламаш вовшах а беттара, оцу бахьаница репрессеш латтайо цунна тIехь. Цуьнан бизнес а йохийра Iедало. Оппозицехь вара иза, амма муьлхха а оппозици харц ю ала дац, талла догIу. Оха теллина, цхьаъ делахь, "Маьрша Оьрсийчоь" форуме ваха, аэропорте кхача араваьлларг, шеца а, машен чохь а наркотикаш а эцна гIур вац. Иза туьйранах тарло. Цу тIе, "Э" центр а гIаттийна, дIаяьхьна операци. ГIалаташ девлла ницкъхошкара: тоьрмигаш тIехь яц Савостинан пIелгийн лар, яц и лар цуьнан цIийца а, ткъа иза бехкево наркотик узуш лелорна. Иза бехк боцуш хьийзаво. Ставропол-махкахь, ерриг а Къилбаседа Кавказехь а санна, Iедалхойн амалехь ду нахана наркотикаш кхийсар. Нохчийчохь, Ставропол-махкахь дуьххьара деш дац иштаниг, цундела оха Савостин политикан тутмакх лору, - боху "Политикан тутмакхашна гIо" цIе йолчу "Мемориалан" программин куьйгалхочо Давидис Сергейс.\nБакъоларъяран "Мемориал" центран куьйгалхочо Черкасов Александра Маршо Радион шеца хиллачу къамелехь дагаяхкийтира Бехктакхаман кодексан 228-гIа артикл Iедална резабоцучарна дуьхьалъяьхна метттигаш:\n- Советан Iедал гIолехьа дара. Шен мостагIий охьатаIош политикан артиклаш яра цуьнан. Цо оцу зуламийн могIара хIоттийнера вахархочун резавацар – "Советан Iедална дуьхьал пропаганда", "Iедална духьалвалар" аьлла яра артиклаш, чу а уьш а юьйцуш вуллура. Бакъду, хIетахь а нислора наркотикаш бухакхуьйсуш. Ткъа хIинца санна даьржина дацара. Луларчу Нохчийчохь йиллина "йоху" Iедална резабоцучаьргара наркотикаш. Цигахь кхаа жигара юкъархочунна ехира уьш дуьхьал. Iедало магийна а доцуш, депортаци дагалоцу конференци хIотторна Кутаев Русланна, тIаккха – дозуш доцчу "Кавказан Узел" газетехь болхбеш хиларна цуьнан коррепондентна Гериев Жалавдинна, хIинца - сан коллегина Титиев Оюбна. Оцу кхаанна а - бух а боцуш, бехк тIекхуллуш. Кхелашкахь дуьззина гойтуш а дара иза, тIе ца эцнехь а.\nЧеркасовна гарехь, Титиевн кхел а ю оццу лорах йоьдуш. "Нохчийчоьно, цигарчу полицин хьаькамех цхьаммо массех шо хьалха ма-аллара, ловза а ца бо шена цабезарш (интернетехь ю оцу къамелан видео) – "таIалахь, кисна хIуъа а таIае, лаахь, вен а ве, вайн паччахьо аьлла-кх иза, валлай аьлла-кх". Бакъдерг дийца вай, 228-гIачу артиклца хьовзамаш боху нахана. Наркотикан цхьа доза ду дукха хьолехь политикан духьалончашкахь полицина "карориг". Iедало шеца мостагIалла леладора олий, официалехь чу ца вуллу стаг, амма наркотик кхуссу иза къарвеш. Иза еккъа цхьана Кавказехьа дац, ерриг Оьрсийчухула яьржина практика ю иза.\n- ХIун хьал ду Титиевн кхелехь?\n- Титиев Оюбан кхелехь кху муьрехь иза лаьцна полисхой бу лебеш. Шозза лаьцна Оюб – цкъа лаьцча, гIалаташ дитина Iедалхоша, хаьттина Титиевс: "Аш муха лоцу, тешаш а боцуш?" ТIаккха, дIа а хецна, лоррах бахана, юха а лаьцна полисхоша – шозлагIа, тешаш а болуш лаьцна. Хьалха а санна, ша хиллачохь "карийна" наркотик а. Кхеле кхайкхина 70 полисхо, амма массара а хаарцдо Титиев шозза лецира бохург!\nШеларчу кIоштан кхело карара шо доьрзуче кхачош, дIаяхйина Титиев лаьцна латто мега хан. Адвокаташа хьовха, президентан гонехь адамийн бакъонийн тергоечу Москалькова Татьянас а, Федотов Михаила а дехча а ца магийна Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело Титиевн дов кхечу регионехь листийта. Титиев мукъваккхар дехнера хьалхо Оьрсийчоьнан Инарла прокуратуре Европан Кхеташонерчу адамийн бакъонехула йолчу комиссин куьйгалхочо Миятович Дуняс а.


Махкахойн Видеош, Марсхьокху-бутт 27, 2019\nИттаннаш шерашкахь лаьттинчу конфликташа а, махкахь иккхинчу йочанийн йокъалла а тоъал рицкъ гулдан ца битина овхIанхой. ХIора дийнахь мацаллица къийсалучу Кабулан бахархошка дIахьедар дира деношкахь Маьрша ОвхIанистано/ Маршо Радионо.\nЗазадоккху-бутт 26, 2019\nГIалгIайчоь: Доза къийса кIад ца белларш\nДикка хан яра Фортанга-хица лаьтта доза Оьрсийчоьнан Конституцин кхело "тIечIагIдинчул" тIаьхьа ГIалгIайчуьрчу гуламаша дийца даьккхаза. Амма шинарийдийнахь юха а гулбелла жигархой и проблема есто. Стенгахь долало-кхачало, протестхошна хетарехь, Нохчийчоьнца долу доза?


Нохчийн тIемалошкара тIеман декъашхойн статус дIаяккха гIерта Украинин кхерамазаллин сервис\nШайх Мансуран цIарахчу нохчийн батальонан тIемалоша дIахьедина, шаьш тIемашкахь дакъалаьцна хилар шеконе дилла гIерташ ю Украинин леррина сервисаш аьлла. Цуьнах лаьцна яздо Кавказ.Реалиино, батальонан командирна ЧIеберлойн Муслимна тIе а тевжаш.\nЦо дийцарехь, украинахойн лерринчу сервсисийн векалша рогIера таллам болийна царна дуьхьал, тIеман декъашхойн статус юхаяккха бахьанаш лохуш.\nИштта, Украинин кхерамазаллин сервиса тоьшалла дайта тIекхуьйкхуш бу нохчийн батальонан базина лулахь туп тоьхна хиллачу Украинин тIеман ницкъийн дакъойн эскархой.\n"ТIемаш беш тхоьца хиллачу тхан накъосташка деш долу дерриг а хаттарш шайн чулацамехь Iалашо йолуш ду, хьалха цара динчу тоьшаллашца церан жоьпаш догIуш ду-дац къастор. Билггала, тхан "лулахоша" дина тоьшаллаш бухехь дара тхуна тIеман хиламашкахь дакъалацархойн статус луш", - билгалдаьккхина Шайх Мансуран цIарахчу батальонан командира.\nСтигалкъекъа-беттан (май) 14-хь Украинин президента Зеленский Владимира тIе куьг таIийра, Кавказера схьаваьллачу 700 стагана дуьхьал санкцеш кхайкхорца доьзначу указана. Царна юкъахь ву нохчийн шайн лаамечеран батальонан хилла а, хIинца волу а 4 тIемало. Указехь билгалдаьккхина ду оцу тептарна тIехь болу нах махкахбаха безаш хилар.\nХьалхо Украинин къоман кхерамазаллин Кхеташоно леррина санкцеш кхайкхийра нохчийн батальонан командирна Чеберлойн Муслимна а, кхин а масех тIемлочунна а дуьхьал. Батальоно тIом бина Оьрсийчоьнехьа болчу ницкъашна - "ДНР" а, "ЛНР" а олучу тобанашкара сепаратисташна дуьхьал.


Цхьа ши кIира хан ю, Iедалша, массийта шарахь гонахь йоккха керта а йина дIакъоьвлина латтийна хилла йолу и мемориал дIаяьккха йолийна. И белхаш беш бу ларамаз бен ца хиъна нахана, Кадырован цIарахчу проспектехь, беллачу милцойн хIолламан хьалхахь чарташ гIишлошъярхоша вахьдехка долийчий. ДIадохоран хIолламан, гонахь 3-4 метар лекха керта ю йина, цундела, нехан тергонера дIадаьллера цуьнана дехьа агIора хуьлуш дерг.\nМаца ца хаа, оцу хIолламан юккъахь долу, лаьттара шаьлт буйнахь а долуш, хьалдолуш долу эчках куьг а мича дахна. Иза, массийта тонн хира дара, цундела, иза, я цу меттехь хада а дина дIадаьхьна, я буьйсана нахана ца гучу хенахь, дIа къайладаьккхина кхеташ дац.\nМухха а далахь а, дукхачу нахана халонга даьлла и хIоллам дIабаьккхина аьлла. Ведан кIоштера Хаджимурадов Сулейман, чIогIа цецваьлла Iедалан оцу сацамах.\nХаджимурадов Сулейман: «И хIоллам дIабохочу нахана таIзар дан деза. Уьш сий доцуш нах бу. ГIуллакх дац иза дIабаккха. Иза деш хичла, ойла а йина, баккхийчу нахах дага а доьвла дан дезара. Цкъа йина ю иза, делахъь а, кхиерг йийра яра оха, я кхин гIишло йийра яра, аьлла нахана дагдовла дезара. Юккъаралла гул а йина, дан деза и хIума. ХIара хIума доьрзура долуш дац, хIара Iовдал нах мел бу. Суна-м кIордийна хIара. Кхелехула таIзар дан хIума ма ду иза».\n2008 шо тIекхаччалца, и мемориал йиллина лаьтташ яра, чиллан бета 23 дийнахь, цигахь бIеннашкахь нах а гуллора. ДIадохийначу хенахь, шай белларш дагалоцуш а, церан синошна паргIато йоьхуш а, адамаллийн барам харцош и кIоршме зулам динчаьрна Iазап доьхуш а, доIанаш дора цара цигахь. Цхьанна а тайпа Iедална луьйш а, я политикан кхайкхамаш беш а бацара.\nАмма, оццу шарахь и хIоллам дIабаккха гIоьртира Соьлжа-гIалийн мэри, ткъа, юккъараллехь гIовгIа яьлча, цунна гонахь лекха керта а хIоттина йитира иза. И мемориал санна, нохчийн къомо лайначу баланна богIуш хIоллам шена ца гина цхьаннахь а боху бакъонашларъярхочо Байсаев Iусама.\nБайсаев Iусам: « Суна дукха пачхаьлкхашкахь дукха мемориалаш гина, амма, цулл чIогIа ойла а еш, йогIуш йина, цхьа а юй теша аьлла хетара суна. Шен чулацам а болуш йина а яра иза. Кхин хIума дацахь а, вай дIадохийначу хенахь, цигахь даьхна ца хаийта чуьрташ схьа а даьхна, цхьацца меттигашка, тIайшна буха а, некъаша буха а дIалечкъина долу, доьIанаш а деш дIадоьхна дара цигахь.\nЦуьнан чулацам бара: тхо хIаллак дан гIерташ бара, тхо денделла, тхан дайн чуьрташ оха дIадоьхна», боху маIан дара цуьнан. Дукахчу меттехь хилла со, амма, иштта дагах кхеташ ца гина».\n70 шо даьллехь а, хIинца а, оцу хиллачу бохаман йисарехь бехачу нохчашна и мемориал дIайоккхуш ю аьлла хезча, царах дукхачаьрна халонга даьлла хиларна шеко яц Байсаев Iусаман. ХIокху шарахь а, хIокху деношкахь а иза дар, ша тайпа туьду цуо.\nБайсаев Iусам: «2000 шарахь дуьйна, массо а шарахь аьлча санна, цигахь гуллуш нах хуьлура. ЦкъаццIа-дукха хуьлура, цкъаццIа-кIезга хуьлура. Амма, массо а хенахь хуьлура. Цундела нахана халахетарг ду, уьш вахьтаIора хьам иза деш хилар: хьовсал, шуна хIара хIума лерина хеташ ду, чIогIа дезаш а ду, амма, оха хIара хьошура ду», аьлча санна дина хIума ду иза.\nЦхьана хенахь, Нохчийчохь ца везий хуушехь, цкъа а дийцдийра доцийла хуушехь, цуьнан цIе а йоккхуш, бераш кхерош, хууш болчара, Ермолован бюст хIоттийра цара. Кхин тIаьхье йолуш а, я иза турпал хеташ а, Совета Iедал а дацара, паччахьана инарла вара иза, амма, вай нохчашна Iоттар яра иза.\nЦу тайпа ду аьлла хета суна, йоха а йина, иза дIаяьккха нахах дIаяьккха ца баьхьана, хIинца къайлахь 70 шо кхоччучу хенахь, хIокху деношкахь цара цигахь деш дерг».\nИ мемориал дIаяьккхича, Нохчийчохь, кхин цхьанна а тайпа хIоллам бац, нохчий дIабохийна аьлла гойтуш болу. Иза ца хилча, тIаккха, луучеран аьтто бера бу, и бохам ца хилла бохуш дийца, аьлла хета «Казахстанан бераш» аьлла цIе йолчу юккъараллийн цхьанатохараллан куьйгалхочуьнна Айсханов Асланан.\nАйсханов Аслан: «Суна цхьа хIума хаа, вай республикехь, вай дохийна аьлла, дуьйцуш кхини цхьа а мемориал яц. Цул дикъерг ян а йина, иза дIайоккхуш хилча, иза-м кхеташ дара. ХIунда аьлча, цигахь долу чуьрташ, вай цIахь беллачу нехан дерш ду. Мухха а далахь, иза йоцург вай яц, ткъа еза-м езара».\nСоьлжа-гIалахь и хIоллам дIахIоттийнера 1992 шарахь.\nХIета Дудаев Джохар коьртехь хилчу Iедало, иттанашна юккъера, шаьлт буйнахь а долуш, чарташна юккъера ирах доьду куьг а долуш, и кеп хаьржинера. Йоза а дара цу тIехь гайтаме: «Доьлхура дац! Духура дац! Дицлура дац!». Хьалхара тIом дIабаьлча, тIаххьара дешнаш хийцира: «Дицлура дац» бохучуьнна меттана «Дуьтура дац!» яздира.\nХIинца, оцу мемориалах лаьцна, иза дIахьош ю кхечу метте, я иза дIайоккхуш ю аьлла, Iедалан агIор цхьанна даржхочо хIума аьлла дац. Цхьаболчу наха, нохчийн дIабуохош дIаяхьана йолу «Чечевица» операци хIицна а ерзаза ю боху махкахь.


Iарбойн оппозиционеран журналист лоьху Туркойчуьрчу СаIудан векалтехь\nОппозицин журналист Хашогги Джамал варца доьзна СаIуда Iаьрбийчоьне бакъо ехна Туркойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралле, Истанбулерчу паччахьаллин инарла консулаллех хьовсийта шаьш аьлла. NTV телеканало бина и хаам оршотдийнахь.\nТуркойн Iедалхойн векалшна хетарехь, кIира хьалха вайна Хашогги Истанбулерчу СаIуда Iаьрбийчоьнан векалтехь вийна хила тарло. СаIудера журналист вар толлучу гIуллакхна тIехь терго латтош ву ша аьлла, дIахьединера туркойн президенто ЭрдохIан Реджепа.\nХашоггин доттагIчо бахарехь, СаIуда Iаьрбийчоьнан консулаллан гIишло чу вахна иза, кхи цу чуьра араваьлла вац. СаIудан консулаллехь тIе ца дитина шайна дехкина бехкаш. Iамеркан пачхьалкхан департаментехь дIахьедина, ситуацина тIехь само ю шаьш латтош аьлла.\nIарбойн, Малхбузен хаамийн гIирсашца юкъаметтигаш латточу Al Arab News каналан директор вара Хашогги Джамал. Иза дика вевзара Эр-Рияда лелочу политикех критика ярца.\n2015-чу шарахь саIудахойн "Аль-Хайят" газетан агIонехь артикл зорбане яьккхира цо, "СаIуда Iаьрбийчоьнна кхерам буй-те Путинера?" аьлла.\nЦу тIехь оьрсийн президент "кхетам боцуш ву", "къиза а ву", "цунах тешам бац" аьлла, яздинера Хашоггис.


Чиллан-беттан 20-гIа тIекхочуш, шоьтан буса, ХIинжа-ГIалин йистехь йиттина оппозицин политикан Навальный Алексейн штаб шахьарахь кхуллуш волчу Аблякимов Русланна. Цул хьалха масех дийнахь жигархо тергалвеш лелла бевзаш боцу нах.\n"23 сахьт долуш дара со сайна евзачу шина йоьIаца Тарки-Тау ломан буьххьехь, наханна бIаьрг тоха кечйинчу атагIи тIехь лаьтташ. Шина агIор тIевеара 7 гергга стаг, охьа а виллина, суна коьртах мийраш бетта буьйлабелира уьш. Юха со ира а хIоттийна, хаьттира – хIун деш ву со кхузахь? Стенна веана Москвара? Ас цхьа а жоп а ца делира, еттара суна. Лам тIера чукхосса бохкура, амма церан коьртачо совцийра", - дийцира Аблякимовс Кавказ.Реалиига.\nНавальныйн штабан ХIинжа-ГIаларчу координатора бахарехь, тIелеттарш ца хIиттина мехкаршна етта, уьш юьстахбаьхна хилла цунна етташ, ткъа хIорш цIехьа боьлхучу хенахь машенахь тIаьхьалелла. Жигархочо арз чуделла ХIинжа-ГIалин Советийн кIоштан полице, чекхаваьлла лоьрех.\n"Суна сайн хье меттахбаьккхина моьттура, дог хьалагIетра чIогIа, амма лоьро аьрташ бен ца лазийна боху", - билгалдаьккхира Аблякимов Руслана.\nИза тешна ву шена еттар политикаца дозуш хиларх – цул хьалха масех дийнахь тергалвина иза, кхерамаш тийсина цхьана вевзаш воцчо – иза, Аблямовна хетарехь, Дагестанерчу чоьхьарчу гIуллакхийн минитраллин экстремизманна дуьхьалоечу центрера ву.\nКавказ.Реалиигахь яц Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин пресс-векалтера комментари.\nХьалхо корруцица къийсам латточу Фондо хаийтира ша ХIинжа-ГIалахь шен векалт схьаелла кечлуш юйла. Цкъачунна цунна чоь лоьху Фондо.


Муфтий Хамхоев Iиса\nГIалгIайчоьнан Лакхарчу кхело хийцам боцуш битина, магийна а доцуш, гулам хIотторна мехкан муфтийна Хамхоев Iийсана лахарчу кхело I0 эзар сом гIуда кхайкхош бина хилла сацам.\nКхелехула шо хьалха дIакъевлина лоручу ГIалгIайчоьнан муфтиятехь 2020 шеран Лахьан-баттахь кхеташо дIаяхьарна туьйхира Хамхоевна гIуда. Низамо ца магадо дIакъевлина ларалучу цхьаьнакхетараллехь барамаш хIитто.\nХамхоев Iисан адвоката Оздоев Мохьмад-Басира дицарехь, 15 минотал сов ца лаьттина буьйцу гулам. Бехк тIекховдийнарг ву Несарарчу полицин белхахо – ца веара кхеле я иза а, я жоьпе озийна волу Хамхоев а, хаам бо бакъоларъяран "Мемориал" центро (Оьрсийчоьнан Iедало "арахьарчу агентийн" могIара язйина "Мемориал", амма "Мемориало" тIе ца эцна шена и статус).\nХамхоевн адвоката иза бакъо йолуш лору гулам хIотто, 2005 шарахь республикехь арадаьллачу "Гуламех, митингех, демонстрацех, боламех, пикеташ хIитторах" цIе йолчу низамна тIе а тевжаш. Гуламехь дакъалоцуш I00 стаг кIезиг нах хилча, и гулам чоьнаш чохь дIахьош а хилча, хьашт дац Iедале пурба деха, чIагIдо адвоката.\nХьалхо хаам баьржира, ГIалгIайчуьрчу Магас кIоштан кхело муфтийна Хамхоев Iийсана гIуда тоьхна цо 2019-чу шарахь референдумах долчу низамна резабоцчийн протест айъярна лецна къоман лидерш Iедале дIахецар деха Iеламнах вовшахтохарна, аьлла.\nГIалгIайчоьнан Лакхарчу кхело 2019 шеран Гезгамашин-баттахь арахецначу сацамо дIакъевлира республикера муфтият.


"Делан неIалт хуьлда питанчашна!" - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » «Делан неIалт хуьлда питанчашна!»\n«Делан неIалт хуьлда питанчашна!»\nВайнехан паччахьаш хилла а бац, бохуш, деза къамелаш дечу пекъарша, паччахь олий бен, хьахош хуьлуш а воцчу Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а кегари бу бохьуш иштта а гаттонехь бехачу нехан дахаре. Шина къоман салоццуче тоьхна оцу шимма, мехкийн дозанаш, сиз а хьаькхна, къасто деза, аьлла, долорца.\nХенан йохалла а вайнах дакъаза баьхнарг хΙун дара бохург иэсехь латтийтархьама бицбойла дац кху денойн гΙурте хиламаш.\nВежарий АвдорхановгIар байъича…\nТаршхойн лаьмнашкахь, шеко а йоцуш, гIалгIайн баьхна а, бехаш а йолчу ГIалашкахь — дагадогIу-кх вайна, иза обарг Зелимхас лоруш а, цуьнан хьеший бехаш а юрт хиллийла — кхо нохчийн муджахIид иккхира Товбецан беттан 29-чохь.\nГIалгIайчоь — ГIалашкахь иккхина ши тIемало, дийцарехь — вежарий АвдорхановгIар — Зоврбек а, ИбрахIим а, ГIалашка, 30Гез2012\nХиларг туьдуш, шолгIачу дийнахь, ша Евкуров Юнус-Бека дийцинарг иштта дара. ГIалашкарчу Береговая олучу урамехь, цхьана цIа чохь, шаьш молханах юлуш хилла бомба а иккхина, буса 11 сахьт дала 20 минот йолуш, кхелхина шиъ, дарбан цIийне вигина кхозлагIниг.\nКхин а цхьа де даьлча Несарарчу полицино цIерш а ехира, велла бохучу шиннан: Абаев Идрис, Долхадов Iалихан. ЦIе яккханза витина кхозлагIниг дарбан цIийне виллина, бохура.\nКхин цул тIаьхьа цхьа а хаам а ца бира, дарба дан вигинчух хилларг, иза велла, вийна, висина хоуьйтуш.\nЕвкуровл де тIаьхьа а вуьсуш, оццу ГIалашкахь хиллачух лаьцна, айдархьаьркашца кхелина дийцар даржийра Кадыров Рамзана а. Шена тешамечу ницкъахоша, ГIалашкахь леррина барамаш дIахьош, кIело а йина, шаьш чутарбеллачу цIенца цхьаьна хIаллаквина ши ваша АвдорхановгIар — Зоврбек а, ИбрахIим а, церан накъост Халадов Аюб а, аьлла.\nМехкдайша дуьненна а хезаш дуьйцург шалхаделира. ГIалгIайчоьнан мукъ ша шегахь, буй къевллина, лелабой гойтуш, шолгΙа а дош шен караийцира Евкуровс. «Нагахь санна леррина барам дΙабахьар, Нохчийчоьнан къепелатторан белхахой а баьхкина, ши дакъа а, цхьа дархо а дIавигарх олуш делахь, оха цунах тоьшалла до, иза бакъду-кха» – элира цо, Кадыровс, буьйда куьйгалхо ву, бохуш, ша гезвахаволорна резавоцийла а хоуьйтуш.\nКадыров Рамзана, ша дийца долийнарг шен рогIехь кΙаргдеш, бехкевира Евкуров, цо «шайтIарчашца» латтабе къийсам буьйда бу, цундела уьш ГIалгIайчохь маьршша дIасалела, аьлла. (Хууш ма-хиллара, нохчийн «паччахьан» маттахь, «шайтΙарчий» –уьш гIаттамхой бу).\nИккхинчу девно ши мохк дозанашца къовла беза бохучу тIевалийна хIинца ши хьаькам.\nНохчийчохь тIом бинчу эпсаран амбицеш\nЕвкуров Юнус-Бека, ша кест-кеста оьздангалла, адамера культура-хΙума хьахош хуьлуш велахь а, хΙинца сеца ца до дагахь ΙаьΙнарг, дΙаолу шен бага паргΙатъяккхарца. Дика белахь а, вон белахь а, массарна а бевза эхартара нохчий а хьекхабо цо шайн девна юкъа. Ткъа шо, пхийтта шо хьалха, гΙалгΙай вай вежарий бу, вай дозанашца къесталур дац, хецна юьтур ю махкара махка воьду меттигаш, баьхна нах бу хΙинца цо аьхаза цΙерш йохурш.\nОьрсийчоь —ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек цо эскаршкахь гIуллакхдечу заманахь\nЕвкуров: « ДΙакхайкхадо, шун цхьаьна а Дудаевна тΙетевжаш оха хΙумма а ца дуьйцу. Шайн Дудаев шайна вита. И оха кхоьллина стом бац, иза шун стом бу. Оьшуш дац и хΙинца тхан коча олла. Цхьа а вац Дудаевна, Яндарбиевна, Масхадовна тΙетийжаш. Я товжа дагахь а вац.\nТхан тхайн латта а ду, таханлера дозанаш а ду. Къаьмнашна юкъара гергарло цΙоьмалгашна юкъа лаьцна а доцуш, ас доггах лоруш делахь, Нохчийчоьнан лаьттан сантиметрна а хир яц соьгахь хьагΙ. Нагахь шайна а иштта хетахь, хуьлда шуьгахь ГΙалгΙайчоьне а ларам».\nДозанаш къасторца долу гΙуллакх тΙаьххьарчу заманахь, ала деза, мелла а чΙиркъе хьадеш хилларг ГΙалгΙайчоь ю. ТΙаьххьара и айдина хилла 2003-чу шеран бΙаьста мехкан дас Зязиков Мурада. И луьстуш, ша тайпа бертан кехат хΙоттийра цуьнца нохчийн администратора Кадыров Ахьмада. Бакъду, оцо а ца даьккхира дозанашца дерг цхьалха. ХΙетахь кхолларх, дина хΙума а доцуш, юьйхира дозакъасторан комисси.\nДех дисина дарж шен караэцна, Нохчийчоьнан коьртехь ялхалгΙа шо доккхуш волчу Кадыров Рамзана иштта йовзуьйту, шегахь Евкуровца дов даьллачул тΙаьхьа Нохчийчоь дозанашца къовла еза аьлла кхиина ойла.\nНохчийчоь — Кадыров Рамзан, Соьлж-ГIала, 12Тов2012\nКадыров: «Ахьмад-Хьаьжа дийна волуш, иза Дала декъал войла, цара Зязиков Мурадца цхьаьна цхьа барт хIоттийнера. Вай иштта дитира иза. Кхин хIума ца бохуш, вай-м IадIаш дара, комиссина цхьаъ дийр ду, вайн къаьмнаш дехаш ду, бохуш.\nТкъа хIинца цара хIун дина аьлча, цхьацца федералан структураш йина, шайн цхьацца белхаш а беш, дукха латта схьалаьцна. Шайн ярташкара нах охьа а кхоьхьуш, цигахь коттеджаш а еш, охьа а хийшош, болх бу беш. Вай цхьа а хIума бохуш а доцуш, гIалгIай вайн вежарий а бу, вай цаьрца бертахь… «вайнах» олуш къам ма дуй, делахь а, вай цхьаьна ду, цхьа мотт бу, бохуш, цундела кхин деш хIума а доцуш, Iийра. Амма вайца гIиллакх ца лелийча, муха ло ша да волчу лаьттан территори цхьанна?»\nХьалхо Евкуровс цавашарца хьахийначу нохчийн президенташа, Дудаев ДжовхΙара а, Яндарбиев Зелимхас а, Масхадов Аслана а, дуккхаза а хьехийра шайн-шайн рогΙехь шина мехкан дозанаш. Шаьш-шайгара деш а дацара цуьнан хьокъехь къамелаш – дехьа я сехьа бахьанаш лилхича деш хуьлура уьш. Кхааммо а, гΙалгΙай а, нохчий а вежарий бу, царна оьшуш яц юкъахь лекха керт, тоьур ду гΙеххьа ринжа хилича а, олура.\nЦуьнан коьрта бахьана дара, шина къоман векалша юкъ-кара латтанашца доьзна хΙума юкъадоьлча, шайна, дозанаш а ца хьехош, вежаралла хьалха а даьккхина, ΙадΙар атта дуйла кхетош хилар.\nХΙунда аьлча, хала дац, гΙалгΙашна а, нохчашна а, вовшашна шаг а белла, лаьттах зил тоха. Амма ворхΙа дегара дуьйна схьа, муьлхха а бохам тΙехΙоьттича, белшах белш а тухий, цхьа бΙо а хуьлий, дΙахΙуттуш а, хΙитта дезаш а хилар хьалха долура кхетамехь, оцо дижадора дуьненан рицкъано тесна питана. Марзонаш мел худаелча а, дозанаш а доцуш, цхьана жуларахь Ιар шайн ницкъ буйла кхеташ хиллачу нохчочун а, гΙалгΙачун а дегнаша магош ца хилла царна я доза къовса а, я, и къовсам берзош, шайн бΙаьвнаш, Ιин а даьккхина, шашахъяха а.\nЦундела тахана Кадыров Рамзаний, Евкуров Юнус-Бекий айдинчух кхаьрда шина а къоман нах.\n«Вайнах къестош верг мостагI ву…»\nБакъоларъярхо Хазбиев Мохьмад кху деношкахь юха а хьийзош ву, ша а вежарий а лецарца, царна тΙехь гΙелоярца, цо, ийза а ца луш, шен критика кΙел латточу Евкуровс.\nХазбиевс иштта мах хадабо нохчийн а, гΙалгΙайн а куьйгалхоша дозанаш дуьйцуш айдинчу гΙуллакхан.\nГIалгIайчоь — Несарара бакъоларъярхо Хазбиев Мохьмад, Moскох, 15Мар2009\nХазбиев: «Тхо вежарий ду, тхуна юкъахь доза хила оьшуш а дац. Тхан шина къомана юкъахь долу доза БуьритIера Дагестанна тIекхаччалц ду, хьалха дIааьлла, лаьтташ дара. Цундела вайн барт, вайн вежаралла дохо йиш яц, бохуш лелла къонахий, хIинца оцу провокаторшна тIаьхьа а хIиттина, цаьрга ла а доьгIна, дIабаха йиш яц.\nШайн дегабаамашший, Евкуров Юнус- Бека дуьйцурггий, Рамзана (Кадыровс) схьаден къамеллий, иза, Кремлера схьа телефон а тоьхна, стоп, аьлча, соцур долу къамел ду. Амма и «стоп» ца олуш Iа. ХIунда Iа? Провокаци оьшу дела Iа. Вай вовшахлатийта оьшуш Iа.\nВай даха хевшича, вайн меттиг тоелча, вайн хьал тоделча, ца деза дела деш ду дерриг а. Шоданний, пираьнка кховдоранний методаш ю. Вай, тухий, охьахIаллакдеш — гIишлош йойтуш, охьахIаллакдеш — гIишлош йойтуш… Изза дан бохку-кх хIинца а. Дала мукъалахь, церан лаам тоьлур бац.\n…Кхузара ден къамелаш а нийса дац, цхьана а стага хаьржина а воцуш, гIалгIайн къомана коча тесна волчу Юнус-Бека ден къамел гIалгIайн къоман цIарах а дац. Тхан маьждигашкахь хIора рузбанахь оха Деле боьху барт, машар. Имамаш, орца дала, вайн барт бохош лаьтта, бохуш, боьлху. «Дела неIалт хуьлда нохчийн, гIалгIайн къаьмнашна юкъа питана туьйсучарна, йозуш йоцчу сайташкахь, кхечанхьа и зулам дечарна, Делан неIалт хуьлда шуна, Делан неIалт хуьлда шуна!» — бохуш, даггара иза кхайкхош, лаьтташ бу тахана имамаш а, махкара кхин нах а.\nНана йийна, ваша-йиша дийна мостагI вита а хууш хилла вайн дай, стаг-мостагI, гIо де суна, аьлла, керта веъча. Тахана, нохчий, гIалгIай, бохуш, къестамаш беш волу стаг Делан а мостагI ву-кх. Ишттачунна тIаьхьахIуттург а вац кхетамчохь, иза мостагIчо бен дендерг а дац».\nНохчийчоьнан интеллигенташлахь дуккха а бу Кадыров Рамзанан бага ца хьуьйсу нах. Амма уьш ца хΙуьтту шайн дог-ойла ма-ярра йовзийта – йовзийтича, хаьа царна, шаьш шайн дахар кхераман четар кΙел хΙоттадой. Цундела даима а санна, и агΙо чоьтехь латто езаш хуьлу Маршо Радион. Юьззина цΙерш йохийла дацахь а, иштта ду дозанаш девнаца дийца дахарна резабоцчийн аьзнаш.\nСемаьIашкара Муслим: «Ца оьшуш йолийна къамел ю-кх. Доза вай дийца даккхахь, хьуьлла Дагестанера схьаеха езаш кхо кIошт ю. Иза цхьаъ ду. ШозлагIа, уьш вай схьайоьхий, Ставрополо Шелковски, Новр-ГIала дIайоьхур ю. ГIалгIашна Пригородни кIошт дIалур яц…\nСуна-м ца хаьа, цхьа ца оьшуш айдина хIума ду-кх, хIун хьаладер ду? ХIинцале провокацеш ю, хIокхо хIара аьллий, вукхо важа аьллий. Тхан юьртара, СемаьIашкара, базара лела, гIишлош ян лела ГIалгIайчу, церан меттиг ю йохош оцу къамелаша. Хьовзам бу массанхьа а…»\nМогΙарчу нохчийн, я юккъерчу тIегIан хьаькамийн ойланех къаьсташ яц уьш санначу гΙалгΙайн ойланаш а.\n«Дяла возлор, дош доацар ма да из!»\nДозанаш, хΙета а, вета а, ца къастийча ца довлахь, и некъ муха хила беза шена иштта хета, боху ГΙалгΙайчоьхь вехха хьакамаллехь а, депутаталлехь а леллачу, тахана жигара юкъархо волчу Манкиев Баматгирис.\nГIалгIайчоь — Манкиев Баматгири, политик, юкъархо, Несара, 2010\nМанкиев: «Кхузахь дукха эладитанаш ду, цигахь а хир ду. Эвлаяийн тIаьхьенашка а хаьттина, дан деза, дахь. Юрт кхузахь ярий, хIинца цигахь юй, бохуш… Делан возаллора, дош доцург ма ду иза».\nКъилбаседа Кавказехь а, Европехь а дика вевзаш бакъоларъярхо ву тахана Ослохь веха Норвегерчу ХΙелсинкин тобан белхахо Байсаев Ιусам. Ша цΙера шина къоман дозанашна гергарчу юьртара хиларе терра, цунна дика евза дозанийн проблема. Цо шина а агΙонан ледарлонаш а, бΙегΙийла йолу амал а юьйцуш, довзийтира шена хетарг.\nИмперех даьлла ун\nБайсаев: «ГIалгIайн халкъана иза чIогIа халахетар ду. Цара иза тIе а оьцур дац. Со кхета а кхета царех, хIунда аьлча, Сипсу-ГIалахь, Обаргийн-Юьртахь, ГIажарехь охьа а хевшина, шайн доьзалш а кхиина, шайн бахамаш а болуш, дIатарбелла Iаш нах ма бу уьш. Царна и ловзарш оьшуш а дац, муьлххачу а халкъана санна, шайн республика хуьлийла а лаьа. Тахана иштта дацахь а, шаьш хаьржина куьйгалхо хилийта а лаьа.\nНорвеги —Байсаев Iусам, бакъоларъярхо, Норвегерчу ХIелсинкин комитетан белхахо\nЦхьана агIор кхера а кхоьру уьш, шаьш нохчех дIатохахь, нохчий дукха хиларе терра, цара шайн маттана а, синбахамаллина а тIеIаткъам барна. Со царех кхета. Амма со ца кхета гIалгIайн элита ю бохурш, схьаоьцур вай интернетера форумаш, чаташ, арахоьцу кинжканаш, чIогIа-чIогIа оьгIазе вайн, нохчийн, истори охьа а таIош, хьаша а хьошуш, нохчийн хилла дика хIуманаш шайна тIе а узуш, лела. Оцо чIогIа дог а этIадо.\n… Дозанех дерг Москох къасто деза бохург суна вуно дика дац аьлла хета. Иза вайн барт бохош хIума ду. Дала мукъалахь, и бухур бац, вай цхьа къам ду. Амма и хIума цара Москох дIалахь, цигарчара, шайн империн политика юхьар а эцна, тарло, гIуллакх гIалгIашкахьа узуш, листа. Кадыров тIех чIагIвелла, лагIван веза, аьлла, шайн империн политике хьаьжжина. Цо нохчий эгIор бу гIалгIашца…»\n«Дудаев ДжовхIарна бевзара вежараллин мах»\nШаьш-шайлахь дозанаш къесттол, мехкашкахь лелачух жоп луш а, къаьмнашна луург кхочушдан мукъ карахь болуш а вац я Кадыров а, я Евкуров а. Цара айдинчунна бухахь къаьмнийн барт эгΙон гΙертачу Кремло кечйина рогΙера кийтарло ю, боху Ичкерин цΙарах цуьнан Ιедалан тΙахьалончас Лондонерчу Закаев Ахьмада.\nИгналсе — Ичкерин Iедалан куьйгалхо Закаев Ахьмад, 18Гез2010\nЗакаев: «1992-1993 шо, иштта хир хир ду-кх иза, ДжовхIарий (Дудаев), Аушев Русланий дозанийн хьокъехь бина сацам бара. Тахана харцонаш лелайо цу тIехь, хIетахь ДжовхIара хIоккхул мохк дIабеллера, Аушев Руслана хIара динера, бохуш, шайна дийца луъ-луучхьа, политикан коньюнктураца а доьзна, дуьйцуш таханлерчу дийне схьадеъна иза.\nАмма хилларг, бакъдерг хIун ду? Русланий, ДжовхIарий куьг яздинчу кехата тIехь билгалдаьккхинера, и доза къастор дац, къастош хилахь а, юкъахь кхозлагIа агIо а йоцуш, къастор ду, аьлла.\nЦундела тахана, ДжовхIара оццул кIошташ дIаелла, бохуш, дуьйцурш нийса дац.\nИ хаттар гIаттор вуно питане, зулам дала мегаш хIума ду. Цхьана а тайпана дийца йиш йолуш хIума а дацара иза. ХIунда аьлча, Советан зама йолуш дозанаш бахьанехь юкъадоьлла девнаш, мостагIаллаш тахана а ду Кавказерчу къамнашлахь дIадерзанза.\nХIетахь, 60, 50, 40 шераш хьалха динарг, цара шайна хеттачу агIор, раз-пурх а дерзош, декъна лаьттанаш. Оьрсийчоьно нохчашна а, гIалгIашна а товчу агIор и доза доькъуьйтур а дац, билгалдоккхуьйтур а дац. Харцо еш, эшаме хиллачуьнгахь вас юьсур ю. И вас мостагIалле ер ю.\nВайнах, ур-атталла ши ваша а, дозанаш къовсий, юкъа хIуманаш а дуьйлуш схьабаьхкина, вай чIогIа экам лелийна хIума ду оцу латтанашца дерг. Цундела тахана Кадыровс дуьйцурггий, Евкуровс дуьйцурггий, церан юкъаметтигаш галморзахъевллера аьлла, цара шина къомана юкъадуьллуш доккха зулам ду.\nИ цаьрга дойтуш а ду. Цхьана а тайпана, Москох аьллачул тIех а бевлла, хIума дийца баьхьар болуш я дийца йиш йолуш а нах бац уьш, цаьрга дуьйцуьйтур а дац.\nСо ца кхуьуш дерг хIун ду: цара и гIуллакх хIунда айдина, Москох цаьрга и хIунда айдайтина?\nСуна цигахь ши агIо го.\nХьалхара агIо: нагахь санна оцу Къилбаседа Кавказера шаьш дIадовлуш хилахь а, цхьа зил билгал а баьккхина, кханенна шина къоманна юкъа мостагIалла диллар. ШолгIаниг: зулам ца хилийта, аьлла, ГIалгIайчоь Нохчийчоьнах дIа а тоьхна, церан и республика дIаяккхар. И шиъ бен некъ бац цигахь. Ший а бац маслаIате, зулам дер ду цунах.\nГIалгIай, вай хIуъа а дийцахь а, тахана шайн кхетамца а, ойланца а кхолладелла даьлла къам ду. Уьш вайн вежарий а бу, гергара нах а бу, вай цхьаъ ду, амма ши къам ду- кх вай. Къомалла цара тIелаьцна даьлла хIума ду, уьш оцу тIера бохалур бац. Кхузткъе кхойттаза вай цхьаьнатохахь а, цхьа республика а хилла, вай дIагIур дац.\nВайн къаьмнаш, олийла вай цунах «федераци», «конфедераци», оцу бух тIехь бен цхьана пачхьалкхехь дахалур дац хIинцачул тIаьхьа. Тахана цхьа доза билгал а даьккхина хIума дахь, цунах зулам хир ду. Цундела иза чIогIа хьаштдоцуш юкъадаьккхина хIума ду.\nВай тешна ду, ЕвкуровгIар а, КадыровгIар а дIабовлу, къаьмнаш даха дезаш ду, къаьмнаш диса дезаш ду, азаллехь дуьйна вайн шина къомо схьадеъна гергарло, вашалла тахана цара юкъадаьккхинчу питане дохалур а дац, аьлла. И доха ца дайта, вешан агIор дан дезарг а деш, ала дезарг а олуш, чекхдовла а хьовсур ду-кх вай».\nХлопонин: Брейк! Стоп!\nВовший гуш а воцуш, кху деношкахь интернетехулий, газеташкахулий чуьччавахана, шина а къоме сагатдойтуш, хьийза Кадыров Рамзан а, Евкуров Юнус-Бек а, шена моггучу кепехь човхош, вистхилира пΙераскан дийнахь Къилбаседа Кавказан федералан гонан инарла-губернатор Хлопонин Александр.\nОьрсийчоь —Къилбаседа Кавказан федералан гонан куьйгалхо Хлопонин Александр, Москох, 10Чил2010\n«Ас хΙинца доьху: брейк! стоп! Юкъарлонан майданара восса ший а, тоийта вовшийн сийсазвар, йита и тема даиманенна а!» — иштта, цхьа шен амалехь, дош хьажийра Хлопонина шина шайн-шайн махкахь ша-ша баккъала а паччахь ву моьттуш хьийзачу шина куьйгалхочуьнга.\nПолитико, юрисдикцино, Оьрсийчоьнан конституцино, цхьана денца бехачу хьаькамаша хΙуъа а, муха а бахахь а, бΙе эзарнашкахь бу нохчашлахь а, гΙалгΙашлахь а, вайнах — вайнах бу, уьш вовшийн дозуш а доцчу къаьмнашка а бекъий, хер ма бе, гара ма баха, аьлла, хета нах. Иштачийн белшаш тΙехь лаьттина а, лаьтташ а ду вайнехан цкъачунна дамардарц хилаза дуьсуш долу вежаралла.\nТкъа и вежаралла човхийнарг, царна хетарехь, хир ву маситта эзар шо хьалха, Грецерчу Эфес-гΙалахь сийлаллехь лакхавалархьама, Артемидин килс ягорна, дуьнено тахана а наΙалт кхайкхош дагалоцучу Геростратал а вокккха мостагI. Доза тоха-м хала а дац хир ду, и тоьхначул тΙаьхьа вайнехан цхьааллах хиндерг ду-кх кхераме, боху Маршо Радиога вайнехан и юкъара гΙайгΙа мел балхабечу нохчаша а, гΙалгΙаша а.


Парижехь кхело оьмар кхачаяллалц набахтехь кхаба кхачийна 9 фрацхо-машарбархо вийна Беларусан вахархо Сушкин Юрий. Кот-д’Ивуарехь чоьхьара тIом боьдучу хенахь, 2004-чу шеран Лахьан-баттахь, Су-25 кема лелош хилла иза, бомбанийн-ракетийн тохар дина цо францойн тIеман базина.\nКхел лаьттина кхаа кIиранах, чекхъяьлла Охан-беттан 15-чохь. Сушкин а, цуьнца цхьаьна кхеле озийна волу ивуарийн тIеман хIаван ницкъийн ши эпсар а ца хилла шайна ечу кхелехь, уьш тIехь а боцуш бина сацам. Уьш бехкебина Буаке гIалахь лаьттинчу тIеман куьпанна тохар дарна. 10 стаг велла хIетахь – Францойн 9 машарбархо а, Америкера гуманитаран миссин белхахо а, лазийна 38 стаг.\nЗулам дина масех сахьт даьлча Францин президентан Ширак Жакан омрица фрацхойн кеманаш тIелетта Кот-д’Ивуаран коьртачу Ямусукро гIаларчу аэропортанна, хIаллакйина пачхьалкхера ерриг а тIеман авиаци. Цигахь дохийна Беларусин эскарера эцна, ивуарийн эпсарша а, оьрсийн мотт буьйцучу камботанташа а лелош хилла ши кема.\nКхелехь тоьшалле кхайкхина вара 90 сов теш, шайлахь Францин тIеман министр лаьттина Аллио-Мари Мишель а, арахьарчу а, чоьхьарчу а гIуллакхийн министраш Iийна Барнье Мишель а, де Вильпен Доминик а, пачхьалкхан арахьарчу къайлахчу сервисах жоп луш хилла а, кхиболу а куьйгаллехь хилла нах а болуш, дуьйцу Дуьненаюкъарчу францойн радионо.\nАмма кхелан аьтто ца баьлла оьрсийн мотт буьйцу шолгIа пилот вовза а, францойн базина тохар дан омра динарг билгалваккха а, Францин эпсарша инцидент иккхина масех де даьлча лаьцна хилла 8 беларус, Сушкинца цхьаьна, дIа стенна хецна а хаа. Ца хаьа Парижерчу кхелана Сушкин карарчу хенахь стенгахь ву а.\nФранцин агIонан версица, авиатохар дайтина хилла Кот-д’Ивуаран президентан Гбагбо Лоранан националистийн гоно, колони лаьттинчу шайн махкара Францин ницкъаш дIабахийта. Шайн чоьхьарчу конфликтна юкъагIортарна Париж бехке лоруш хилла республико, арабахийта гIиртина махка баьхкина машарбархой.\nАдамаллина дуьхьал зулам дарна исторехь дуьххьара Дуненаюкъарчу бехктакхаман келе кхаьчначу пачхьалкхан куьйгалхочо-политика тIе ца эцна шена бехк. Талламна динчу дарешкахь цо аьлла, ша даржера вохорхьама Парижо дайтина тохар.