"Адам ден Iалашо а йолуш". Зуда ерна набахте хьажийна полисхо лаьттинарг\nЧиллан-бутт 26, 2021\nШегахь марехь хилла Гагиева Регина цхьа шо ахшо хьалха ерна БуьритIехь кхело 16 шарна луьрачу хьелашкахь набахти такха кхачийна полицехь болх бинчу Техов Вадимна. Иштта бина сацам Чиллан-беттан 24-чохь Советски кIоштан кхело. Бехктакхаман кодексера биъ бехк хьарчийна цунна тIе: еттар, стаг вен кхерамаш тийсар, шиъ я сов стаг вен гIортар, стаг вер. Хан тоьхна ца Iаш, кхело Техов декхаревина Регинин доьзална бинчу цатоманна дуьхьал кхо миллион сом такха.\nКъиза йийра 22 шо долу Гагиева Регина 20I9 шеран Гезгамашин-беттан 18-чу дийнахь, и ирча сурт лецира видеокамераша. Майра хилларг кхечира зудчун белхан метте, дехха дов динчул тIаьхьа дуккхаза а урс диттира. Кхетамчу ца йогIуш, кIира даьлча елира Регина. Лоьраша дийцарехь, денъяла де ца хилла цуьнан – логах дийна йисина меттиг яцара боху. Ша урс диттинчу дийнан сарахь полицина тIевахана Техов, цигахь лаьцна иза. Кхелан медицинан экспертизо кхетамчохь вац иза аьлла бина сацам. Изоляторехь Iачу юкъанна шозза гIоьртина иза ша-шен вен.\nЗуламо ир-кара хIоттийра юкъаралла: махкахь дуьххьара болам кхоьллира цIахь лелачу къизаллина дуьхьал - "Хотае". Журналисташ, блогераш, юристаш бахана цунна юкъа.\nЙирзийнчу кхелам сацаман хьокъехь Кавказ.Реалиин корреспондента къамелдира йиначун йишица а, доьзалан адвокатца а.\nШа гIалатваьлла, элира\n"Бехк цо тIеэцна шена, иза Iовдал ма ваций. Юхаваьллехь, алссам тухур яра хан. Видеогайтамо шеко йоццуш схьа ма ухьу: иза ма-варра гуш ву. Тхоьга къинтIера довлар а дийхира. Вацара дера доггах доьхуш-м, шена таIзар кIаддайтархьама бохура-кх", – дуьйцу Гагиева Регинас. Иза реза ю кхелан сацамна, яц цунна арздан лерина.\n"Сайга хаьттича, ас тоьпаш тухуьйтур яра Теховна", – боху йийначун йоккхахйолчу йишас.\nНабахтин луьрачу хьелашкахь 16 шо даккха Теховна кхайкхийна цо динчу деа зуламна дуьхьал – низамаш талхо иза волавелла шегахь хилла зуда ша еле дуккха а хьалха. Цу тIе, Регина ен иза вахна ша кхелан сацамца цIера аравала дихкина воллушехь. Иза парггIат гIалахула ваьлла лелийтарна, зулам дан хецна витарна жоьпе озийна Федералан таIзар кхочушдаран урхаллин ши белхахо.\nСайга хаьттича, ас тоьпаш тухуьйтур яра Теховна\nТеховна бехке дуьллу хьалхара зулам цо дина 2018 шеран гурахь БуьритIерачу цхьана барна уллехь, летта ГIалгIайчуьра веъначу шина стагах. Талламо бахарехь, маситтазза урс тоьхна цо царна. Кегийнах орцан медицина бахьанехь бисина дийна.\nШозлагIа зулам – Регинина гIелояр, оцу бахьаница цуьнан йиша Роксана полице яхана а лелла, амма зулам тергамза дитина Iедалхоша.\nРоксанас дийцарехь, Техов бехказвийла а ца гIиртина кхелехь: "Элира, ша галваьлла лелла, массо а хуьлу галволуш, цхьанненна а ца хаьа ша кхана дендерг".\nИза адам ден Iалашо йолуш лелла\nШевелева Викторияс, ГагиевгIеран доьзалан адвоката бохарехь, кхелехь Теховс ца гайтира ша дохковаьлла: "Iаткъамбеш дара кхелехь хезашдерг, цундела иза къевлинчу хьелашкахь дIаяьхьира. Роксанина а, суна а атта дацара Теховс лелориг ган. Кхел йоьдучу юкъанна цо цкъа бен ца дийхира шена къинтIерадовлар, иза а шен тIаьххьарчу дашехь, юрисдикцица а догIуш, таIзар малдайта. Дохковаьлла ша бохура шен кIант нана йоцуш витарна. Доьхура ша йийначун нене кIант дика кхиор. Амма доггах дацара цуьнан къинтIерабовлар дехар. Иза я воьхна а ца гора. Кхечу ерриг а хенахь, воьлуш, везавеш, кхел хабарца юкъахйохуш хьийзира. Ца вешаш къежар дара иза, самукаъдолуш вацара".\nАдвоката билгалдоккху, Техов ша йийнарг бехке еш, кхелехь луьйш хилла хилар: "Регина дика ца лелара, соьга хьагI латтайойтура, ас цундела йийра, бохура. Иза цо дуьйцура шаьш цхьаьна ца деха ши шо даьллашехь".\nКхеле Теховн гергарчу нахах цхьа нана бен ца еара, тоьшалладеш цо хIоразза а сийсазйора Регина, дуьйцура иза вон нана яра, вон зуда яра, бохуш, дуьйцу Шевелевас. Ткъа Регин амал вон гойтуш далош долу дареш хилла, адвоката довзийтарехь, нус спорт езаш яьхна хилар.\nРегина дика ца лелара, соьга хьагI латтайойтура, ас цундела йийра\n"Цо Регинина 2I-зза урс тоьхна дагах а, логах а. Хаа а хууш, дахарх иза яккхархьама. Адам ден Iалашо а йолуш", - тешна ю адвокат.\nГагиеван а, Теховн а кIант бохам хиллачул тIаьхьа ваха висина ненахошца. "Йишин кIентан пхи шо ду кхочуш. Хиллачух иза кхетар ву кестта. Оха дуьйцур дац цуьнга хилларг, амма шенна хуур ду цунна иза. Ца хиича дика-м дара", – сагатдо Роксанас.\nТеховн гергарчаьрца къамел дойла ца хилира Кавказ.Реалиин.\nТехов кхелах чекхваккхийтар ГагиевгIеран адвокатан гIоьнца нисделла, элира бакъонларъярхойн "Хотае" ("Йижарий") юкъаралла кхоьллинчу Бекоева Агундас.\nАмма иза реза яц юкъараллах дIакъастийна кхобуш хилла Техов нахана юкъавалийтинчу Федералан таIзарш кхочушдаран урхаллин белхахошна.\n"Уьш муьлш бу? Царна хIун бехкам бийр бу? Техов ерриг а пачхьалкханна гайтина, ткъа хIун ду хууш цунна зулам дан некъ битинчех лаьцна?", –хеттаршка юьйлу Бекоева.\nЦо бахарехь, коьрта проблема юьсуш ю йоллучохь – зудашца лелош йолу харцо:\n"Вон болх бечу полисхошна таIзар хила деза деш, уьш зулам динчу метте сихха дIахьалха Iаммалц, нехан хIусамашкахь лелачу Iазапца къийса Iаммалц суна тоам хир бац цхьа наггахь кхело къиза нах чубохкара аьлла".


Красноярскехь теракташ кхайкхийна кавказхо лаьцна къайлахчу сервисаша\nТовбеца-бутт 20, 2019\n2003-чу шарахь Минеральные Воды гIалара Ессентуки боьду цIерпошт эккхийтина, Красноярскехь нах гуллучу меттигашкахь теракташ де бохуш, кхайкхамаш бина стаг лаьцна Красноярскерчу къайлахчу сервисаша. Болчу хаамашца, Къилбаседа Кавказера ву лаьцнарг.\nМасийтта шо хьалха гIаттамхойн тобанах дIакхетта хилла иза. 2002-чу шарахь диверсешна кечамбен курс чекхъяьккхина цо, герз тоха а, лоьлхуьйтурш лело а Iамош. Оццу шарахь гIаттамхошца цхьана "Минеральные Воды- Ессентуки" цIерпошт эккхийтина цо.\n2000-чу шеран юьххьехь дIалецира иза. 2007-чу шарахь Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело колонехь даккха 12 шо хан тоьхнера цунна. Хан текхна ваьллачул тIаьхьа Красноярске юха а веана, зуламаш лело волавелла хилла. Социалан машанашкахь фейкан аккаунташ схьайоьллуш, цу агIонашкахь террорхойн организацеш бакъйеш, меттигера бахархой гуллучохь зуламаш дар хьоьхуш хилла цо.


ГΙаттамхошка цΙакхайкха гергарнаш бу юха а хьуьнха бига кечбеш\nНохчийчоь --Орган чIожехь, 17Ман2012\nЙиллинчу метте ца веънарг полицин урхалле дIа а вигна, хьийзор ву. Етташ ницкъ-м бийр бац хир бу, амма керчаш а, цига ваха велар-кх со, аьлла хоьтуьйтуш, холча-м хIоттор ву. Тхоьгара хIун даьлла-м ца хаьа. Шозза дойуш ду-кх тхо дийна доллушехь, цкъа лаамера бевллачу доьзалхоша дайина,тIемалойх дIа а кхетта, шолгIа кху Iедало садоIийла ца юьтуш, дойуш а ду тхо».\nИштта къамел до чекхдаьллачу кIирнах шозза, гIаролхой санна, юххебевлла Iедалан герзахой а болуш, лаьмнашкахула вигина лелийначу Нажи-Юьртан кIоштан вахархочо.


Ветеринаре къона говзанчаш эш — Сердало\n02.11.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nКерттера да могашал хилар. Цу дешай цхьанкхетар хоз вайна каст-каста. Ха дIа мел йода дукхагIа бакъ а ду вай из. ХIаьта могашал, унахцIено Iочубуача кхачага хьажжа мара хулаш яц. Вай буа кхача, дукхагIдолча даькъе, коа леладеча хьайбаех хьадоала беркат да: шура, маш, дулх, фуъ… Цунга хьажжа вай леладу хьайбаш могаш ца хилча, вай унахцIенон зе кхет. Кхы цхьаккха ца хилча а, вай тIа мел оттадаьча хIаман Iунал де дезаш да вай, бусалба дино дIа ма деххара. Воашта кардерзадаьча хьайбай хьал лораде декхарийла да вай, из етт бале а, жIали дале а.\nЦу гIулакха оарцагIа беха йиш йола лерттIа бола говзанчаш, совета Iаьдала заман чухь дукха бар. Тахан из гIулакх ладара латташ да хьагучох. МалагIча Iаьдала хьале я ГIалгIайчен ветеренари, дувц оаха Ветурхлен кулгалхочун когаметта волча Хамхой Микаилаца.\n— Микаил, къамаьл дIадоладеш са хьалхара хаттар – малагIа декхараш латт шун урхален хьалхашка?\n— Тха керттерча декхарех да, вай мехка хьайбай лазараш ца даржийтар, нагахьа дарже а уж юхатохар. Лазараш даржара бахьанех дукхагIа кхерамегIдолчарех цаI да тIахьожам боацаш хьачукхувла доахан. Цудухьа укх мехка хьайбаш а цунца дувзаденна сурсат а хьачукхахьара балха тIахьожам лоттабу оаха. Цу гIулакха лаьрхIа оаха чIоагIаяь латташ моттигаш я. Белгалдаккха безам бар са, Къилбаседа Кавказа мехкашца баь барт ба тха, дIачу-хьачу кхувла доахан а царца дувзаденна доакъар а, Iаьдала бокъонашка хьажжа, хьалххе вIаши дагадоалаш кхохьаргдолаш. Иштта унахцIенон кхерамзле лораеш, тIахьожам беш да тхо дулх дохкачу моттигашта. Лабораторешка дIачутелача дулха, ханнахьа экспертиза йоаккхарг йолаш хьож. Къаьстта, доаданза даргдоацаш доадаьча доахан, яьккха ма езза экспертиз йоаккхарг йолаш а тIахьожам лоаттабу оаха.\nБIаьсте, гурахьа бруцеллез, тубуркулез, бешенство яхар морг дола кхераме лазараш даржаргдоацаш къахьег оаха лазар кхийтта дий а хьожаш, из юхатохаш вакцинаш еш. Укх гурахьа цу тайпара болх дIахьош да тхо.\n— ТIехьарча хана хинна йий лазар гучдаьнна моттиг? ТIайоагIача хана Къилбаседа Кавказе чудалар кхерам болаш лазар дий цхьаккха а?\n— Укх шера ши моттиг хиннай бешенство яха лазар кхийтта. Дукха ха йоаццаш циск дар цу лазаро лаьца, цул хьалха етт бар.\n— Къилбаседа Кавказа кхерам болаш да вай гунахьарча мехкашка: ГуржегIа, Азербайджане, Иране а лелаш дола лазараш. Уж да: ящур, надулярка, чума.\n— Вай къамаьла керттера хаттар да, хIара денна болх дIакхохьаш бола говзанчаш. Цхьайолча юрташкара лоткъам ба, хьалха советски союзе хиннараш мо шоай болх дика кхетабеш ветеренараш ца таара боаккха хьовзам хул, яхаш. Аз айс а зийнад из…\n— Таханарча дийнахьа, бакъдолаш, ца таара дола хаттар да тха ира латташ. ДукхагIа бараш, 60-70%, ветеренараш къаьнара, пенсе ха йола, е кастта пенсе баха беза болхлой ба. Царна йюкъе 70-80 шу даьнна нах ба. Кагийча наха юкъе ветслужбе болхбе безам бараш геттара кIезига ба. Цу гIулакха массехказа хиннад тхо вай аграрный техникуме уж тIахьехаш, балха хьадувла яхаш.\n— ЮхагIертар бахьан фуд аьнна хет хьона?\n— Алпеш лоха хилар да-кх, хьабе безача балхага хьажжа доацаш, болх ше бIеха хилар а да. Цул совгIа, ахбийса яьлча а, оарц дийхача, вижа уллачара гIатта, хьайбага хьажа ваха везаш хул. Масса хана кийча хила веза хьо лорал де.\n— Таханарча дийнахьа мелад доахан лора алпи?\n— Юххьанца 11 эзар сом да. Цул тIехьагIа кезга-дукха IотIакхет. Лоадам болаш хIама дац.\nБелгалдаккха безам ба са, тахан болх беш бола кагий нах деша багIаш ба Ставропольски академе, Дагестански юрт-боахама институте, Кабардино-Балкарски паччахьалкхен университете. 10-12 саг ва берригаш цхьан-шин шера дийша бовла безаш. Вешта аьлча, болхлой масса йолча юрташка болаш ба, амма пенси болхачарца хувцабала говзанчаш дукха бац.\n— Ветурхлено ше дIаухийти нах деша, шоашта говзанчаш хургболаш?\n— Дешара министерствос хIара шера лу тхона шиъ-кхоъ моттиг Россе вузашкара. Тхоай аргIах оаха цига кагий нах деша дIабохийт. Латта хьал теркал дича уж моттигаш кIезига я. Мехка гIолла 44 ветучасток я, царех, аз ма аллара, 30-35 пенсе баха а, кастлуш баха ха йолаш а нах ба.\n— Ветеринари говзал лаккхйоаккхаш балхаш леладой оаша?\n— Цу гIулакха кхетачеш дIакхохь оаха ветстанцешка. Иштта семинараш а хул Сунже йолча Мехка лабараторе. Лабароторе директор йолча Куртоева Лидас из болх кIал ца буташ цу тайпара гулламаш дIакохь цига.\n— Микаил, дика лораш ма бий вай, царех шин-кхаь сага цIи йоаккхаре бакъахьа хургдар, массане ца йоаккхе а.\n— ЦIераш яха-м хала дацар, ца хьоавеш виссачун вас хилар кхера мара… Масала Ужахнаькъан Iалихан ва Назрановски ветстанцера, Шолжера ва боаккхача лорех волаш Гандаров Ахьмад. Цига Кокурхой Зарета я геттара дика говзанча йолаш. Кхалнах дукха ба тха ветиринарашта юкъе. МагIалбика районе Инаркъе Кхоартой династи я: да ва – Мовли, йоI – Шариат, воI ва – Мухьмад. Ишта-м дика говзанчаш дукха ба тха.\n— Толамаш доаха говзанчашта терко еш, хIама лой оаш вIалла а?\n— Терко е а хьож тхо. Август бетта 31 ди ветеринари ди дар. Дика болх беш белгалбаьннача къахьегамхошта лерхIаме грамоташ елар оаха ГIалгIайчен Правительства церагIа. Иштта Москве Россе Ветуправлени а дIаяхьийтай оаха цар цIераш, уж шоай толамашкахьа белгалбахар дезаш. ДикагIа бараш белгал боахаш яхьараш а дIакхохь оаха. ТIехьарча вIашаIкхетаре коттъаьннар я Кокурхой Зарета.\n— Материальни оагIо хьаллоаций оаш? Базар тIа е супермаркете йохка хIама лой оаша?\n— Ахча яхий Iа? Лу. Дукха деце а.\n— Микаил, Iаьдалгара малагIа гIо кхаьчад шуга тIехьарча хана, ахчанца е кхычунца?\n— Укх шера вай Мехка Правительствос хьахьожадаь 2 миллион совгIа ахча кхаьчад тхона. Цох хиланза яргйоаца молхаш а, кхыйола медикаменташ а ийцай. Иштта укх шера ветеринарни сертификаташ электронни дерзадар бахьан долаш оргтехника а ийцай. Из болх дIакхахьа 60 болх бе моттиг Iалаш яьй. Болхлошта из гота дIаIомаяьй. Цудухьа тахан цхьан хана чухь 60 сопроводительни оала каьхат (сертификат) дIадала йиш йолаш да тхо. Россе гIола, ветиринарни посташка, из чоалх кхы а вIаштIехьа цаялар бахьан долаш, сертификаташ дIадалара болх хала вIаштIехьабоал. Иштта тхо хIанз чуIешдола гIишло а еннай тхона тхоай доалахьа хургйолаш. Ер хьаелалехьа готта ер тхо чуIеш хинна фусам.\n— Шоашта ма хетта болх дIабахьа аьттув ца луш новкъарле еш, кхоачам боацараш дий шун?\n— Масса нахьа санна тха а да уж. Мела латташ материально-технически оагIо я. Кхоачам боацаш чуIе моттигаш, транспорт ца таар да. ФЦП оалача программах хьалъяьраш ерригаш а 8 ветлечебниц я. Тхо хIанз чуIеш дола гIишло тхона тхоашта дукха ха йоаццаш хьаенна я. ДIахо йолча моттигашка чуIе фусамаш яц. Цудухьа дог доах оаха кастлуш дIахо тхона цу хьаькъе паргIато кхачар. Иштта хIанз яьнна оборудовани йолаш лабаратори я тхона эшаш. Цу тайпара межрайонни цаI я. Республикански лабаратори латтар къаьнара, Советски Союза ханнара оборудовани я.\n— Дала, беркате болба шун болх.\n№164 (12100), шоатта, 3 ноябрь, 2018 шу/Суббота, 3 ноября 2018 года\n← БЕНЗИН. ТОВАР. УСЛУГИ\nГаргара нах биц ма бе, мел хало яле а →\nСовет от Коко Шанель\nС чистой душой и чистыми помыслами


Мусаева А. «Хьан боху турпалхо велла?!» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\n«Къонах ву», – махко а аьлла,\nЮьртарчу кIентан цIе яьлча,\nДен-ненан долара волий,\nКIант воьрзу Даймехкан дола!»\nСоьлжа-ГIалахь №54 йолчу школехь дIадаьхьира Кааев Хьасан дагалацаран цхьаьнакхетар.\nКааев Хьасанера даьлла хьуьнар дийцина ца валлал доккха маь1на долуш ду. Эзарнаш адамаш кIелхьара даьхна цо, шен дахар дуьхьал дIа а луш.\nДагалацаман цхьаьнакхетар вовшахтоьхнера «Оптимум» цIе йолчу юкъараллин организацис Нохчийн Республикан Куьйгалхочун а, Правительствон а Администрацин динан а, юкъараллин а организацешца зIе латторан департаментан а, «Диалог» цIе йолчу кегийрхойн боламан а гIоьнца.\nБилгалъяьхначу организацийн векалш а, иштта Кааев Хьасанан да Шарпуди, нана Шаймани, кхиболу гергарнаш а бара хьешашна юкъахь. Школан дешархоша Хьасанна лерина йолу байташ йийшира.\nТкъа цхьаьнакхетар дерзош, №54 йолчу школан директоран кхетош-кхиоран декъехула волчу заместитела Хьасанна тIера доIа дира, массара «Амин» а олуш.\nКааев Хьасан вина 1971-чу шарахь Соьлжа-ГIалахь. Чекхъяьккхина №54 йолу школа. Эскарехь Х1аваан кхерамна дуьхьало яран эскаршкахь г1уллакх а дина, шен махкана а, къомана а пайдехьа хила лаамах вуьззина, цIа веара ша винчу гIала.\nЦIе йойъучун болх хаьржира Хьасана… Цигара вахара иза гIазоте а…\nСоьлжа-ГIала. 1992-чу шеран 21-ра октябрь. Арахь шийла яра, хьоькхуш мох бара… Цу Iуьйранна Анисимовн цIарах йолчу мехкадаьтта кечдаран Соьлжа-ГIалин заводан №2 йолчу «нефтепаркехь» цIе елира. Догучу мехкадаьттан гIовгIано а, лелхарша а самабехира, Iалхан-Юртан, Iалхан-ГIалин, Кирован поселкан а бахархой. Йогучу цIаро дIалаьцнера мехкадаьттан сурсаташ чохь йолу 45 яй. Х1ора а яй 200 кубически метран барамехь бара. Царах эханнашна чохь бензин дара, вукхарна чохь качйина газ яра. Ши яй цхьаьна иккхира.\nЦхьа гериг мукъне а пропан чохь йолчу яй чу кхеттехьара, Iалхан-юрт латтаца дIашарйина хир яра. ЦIаро дIалоцур яра Анисимовн цIарах йолу ерриге завод. Ткъа заводан кертахь бIе эзарнаш тоннаш мехкадаьттан сурсаташ а, качйина газ а яра. Кхид1а Кирован поселкехь йолчу бензин чохь долчу «резервуарашна» тIе летара яра цIе, жимма дIанехьа Новогрозненски «ТЭЦ-2»-н даккхий 1аьнаран яйнаш, цу йистехь химин завод а, йоккха нефтебаза а, масийтта нефтепарк а яра.\nГергга хиллачу бохаман сурт а хIотталур дац. Йогучу цIеран юккъехь Цельсийца эзар градус йовхо яра. ЦIе йойъу ерриге гарнизон яра гIаттийна, амма адамашка дуьхьало ца яларо цIеран къематана. Цу цIарах боккха бохам ца хилийта, пропан чохь йолчу яйнашна тIе боьдучу новкъахь дIакъовла езаш г1уй яра. Цхьаммо дан дезара иза.\nКхерамечу г1уллакхна хьалхавелира уггаре къона волу Кааев Хьасан. 21 шо бен дацара цуьнан хIетахь. Иштта а, цIе йойъуш, вагийна вара иза. ХIетте а, кхерам байна, цIе юккъе вахара Хьасан, цо сацийра хила гергга болу бохам, кIелхьара дехира эзарнаш адамаш. Амма лакхара мах белира шен хьуьнарах – шен дахар…\nДоца, амма турпала дахар… Шен дахаран уггаре хазачу хенахь дIавахара иза дуьненчуьра. Кхинаш бахийтархьама шен дегI, шен са а ца кхоийра цо. Дийна воллушехь, цIергахь вегира къона Хьасан… ХIетахь дуьйна 20 шо хан яьлла, амма Хьасанан цIе а, цуьнан хьуьнар а дисина вайн дегнаш чохь.\nДала гIазот къобал дойла цуьнан! Цу тайпа майралла, доьналла, яхь йолу к1ентий ма эшабойла нохчийн къомана!


Ялтин хьаькамах леттачу нохчашка "шайн цIа гIо" аьлла\nМангал-бутт 12, 2020\nШарIан кхелехь дакъалаьцначу ГIирмерчу динан гонашкарчу хьастано "Подъем" гIирсе бинчу хаамца, ахгIайре тIехь гулбелла хиллера Краснодарера а, Ростов-ГIалара а, Москвара а Iеламнах. Яздо цунах лаьцна NEWSru.com агенталло. Меттигерчу хьаькамна тIелатар динчу Нохчийчуьрчу кегийрхошна кхел ян гулбеллера уьш.\n"Пхеа сахьтехь ларбира авторитете болчу нохчийн лидерша бехкенаш. Шина а агIоне ладоьгIча, цара ГIирман бахархой бакъ хилар тIечIагIдира", - дийцина оцу хьосто.\nШайн махкахой бехкебинчу нохчийн лидерша, ГIирмерчу диаспоран куьйгалхочун гIовс Одесский Iумар статусах а воккхуш, оцу юкъараллан могIаршкара а дIаваьккхира, кегийрхой харцхьа лела тIехьехарна иза бехке а веш.\nЦул сов, Ялтин администрацин куьйгалхочуьнан гIовсана Сайдаметов Диляверна тIелеттачара иза къинтIера а ваьккхина шайна, царах шинна регионера дIавахар тIедожийна.\nЯлтина гергарчу эвлахь хилира юьйцу инцидент кху беттан 5-чу дийнахь. Нохчийчуьра баьхкинчу кегийрхоша бераш ловзучу майданахь машен маса хаьхкича, цаьргара бехк баьккхинера Сайдаметовс. Цул тIаьхьа, телефонехула кхин а гIоьнна накъостий а кхайкхина, леттера уьш Ялтин префектан гIоьнчех.\nБехк цабиллар дехна Симферополехь журналистана тоьхначу нохчийн байкеро\nСимферополехь летта нохчий а, гIезалой а (видео)\nДелимхановс къастийна нохчий ГIирмехь латар


Юха а - "газ иккхина, лазийна, вийна"...\nНохчийчохь Iай стенна лелха газ?\nIа дуллушехь баржа буьйлало шийла кхаьънаш.\nСтохка аьхка Теркйистехь, НогIамирзин-Юьртарчу цхьана хIусамехь газ иккхича Оьрсийчоь мел ю вадийна лелийра, амма лоьрийн дан хIума доцуш, велира кхо кIант. ЦIенна уллехула чекхйолучу биргIанах юьйлу газ хилла иккхинарг, боху Iедало, кхел йолийна бехкевечу "Чеченгазерчу" белхалочунна тIехь.\nШо доладаллале Гуьмсан кIоштарчу Нойбоьрахь дина далаза лаьттачу цIачохь иккхира газ, пхи стаг, шайлахь кхо бер а долуш, вагийра гIеххьачул. Мехкан Орцан урхалло, "23 стаг а, 9 леррина техника а хьийза бохам берзош", аьлла яржийра реляци.\nКху беттан юьххьехь Шеларчу хIусамехь иккхира газ, цIарах цхьана стагна хилира чевнаш.\nКху кIиранах, шинарийдийнахь, Эвтарахь иккхинчу газо 10 стаг лазийна (царех 4 бер ду). Цигахь нехан доларчу цIа чохь иккхинарг газан баллон ю.\nНохчийчохь баларш уггаре дукха некъахьовзамашкахь хуьлу. ШолгIачу меттехь иккхинчу газах баларш ду. Изза сурт лаьтта луларчу ГIалгIайчохь а, Дагестанехь а.\nГаз оьккху хьелаш стенна карзахдовлу Iай?\n"Нах, газан техника йоьхча, лар ца луш, говзанчашка ца кхойкхуш, шаьш тоян гIурту, - билгалдоккху Маршо Радиоца къамел динчу шина а мехкан орцан урхаллийн говзанчаша.\nЦхьайолчу ярташкахь ширачу пешаш чу газан керла гIирс хIоттабо, и эцна техника дукха хьолехь вониг хуьлу, цо газ дIаоьхуьйту, цунах дIовш долу, иза я оьккху, - боху орцанхоша.\nКест-кеста нисло газан пешаш лелхаш , ткъа ярташкахь – баллонаш. Газан гIирс леррина ехкинчу туьканара бен эца мегар дац. Чохь я арахь газан хьожу хааелча, сихха "04" телефон тоха еза, газ тергалъечу урхалле хаийта деза, хьоьху орцанхоша.\nТкъа нехан а ду шайн аьрзнаш – дукха ю Кавказехь чудалийна довха хи доцу хIусамаш, ярташ, иза газаца ца дохдича ца долу. Ткъа хIусамехь хIоттийна лаьтта газан гIирс шира нисло дукхахболучийн.\nГаз балонашкахь оьцучийн и балонаш а нисло дуккхаза а лелийна, шира. Цара а бохьу кхерам, дийцира Маршо Радиога говзанчаша.\nХIун дан деза газ ца эккхийта?\n1. Хьожа хааелча, сихха дIакъовла газ. Мегар дац чохь цигаьрка оза, сирнак я электросерло латон.\n2. Кор-неI деллий, дIаяхийта чуьра хьожа. Хьожа дIаяллалц, чу ма гIо.\n3. Газах дIовш даьлларг велахь чохь, араваккхий, охьавилла, корта когел лакхахь а нисбеш. Кхайкха лоьрашка.\n4. Чуьра хьожа дIайолуш яцахь, сихха хаамбе "04" урхалле – газан орцанхошка.\n5. Баллонашца газ ягочарна: чу хIо кхетачу меттехь ирахIоттийна хила еза баллон, ца мега ларми чохь кхаба я лаьттах йолла, маьлхан зIенарех, йовхонах ларъян еза. Керла баллон хIоттийча, сабин чопанца талла деза газ дIаоьхуш ю я яц.\n6. Газан баллон пешах дIатосу шланг 1 метр бен беха хила йиш яц – иза леррина арахьоьцуш бу иштта.\n7. Еса я юьзина баллонаш ма кхаба чохь.\n8. Юург еш, хи, чорпа ма Iанадалийта газан пеша тIе. Лелийна ваьлча, дIакъовла газ.\n9.Кест-кеста цIанъе газ-пешан милтанаш.


Гуьржийчохь лахьан баттахь вийна хилла Чатаев Ахьмад иттех шарахь Австрехь вехаш вара шен доьзалца. Шемахь тIом болабелча цига дIавахана волу иза ДАIИШтобанца саццалца, Австрера Туркойчу а, Гуьржеха а дIасалелаш вара. Амма верзар даима а Алпийн махкахь дара цигахь политикан тховкIело йолуш хиллачу Чатаевн.\nМасех кIира хьалха Тбилисехь леринчу операцехь Чатаев а, цуьнан накъостий а байъинчул тIаьхьа уьш чохь хилла петар а Австрехь ехачу Джабраилова Тинин долахь хилар гучуделира. ТIаккха хеттарш кхолладеллера ша а журналист йолчу Джабраиловига, цуьнан хIусаме доллучу дуьнентIехь террорхо санна лехамашка виллина волу Чатаев муха кхаьчна бохучух лаьцна. Шена Чатаев телевизионехь бен цкъа а бIаьрг гина а ца хилар Джабраиловас жимма хьалхехьо Маршо Радионе дийцира.\nКху деношкахь цу хьокъехь жоьпаш дала дийзира цуьнан Австрерчу Iедалхойн хеттаршна а. Джабраиловас дийцарехь, Гуьржехара цуьнга хеттамаш бахьара аьлла дехар кхаьчначу меттигерчу полисхоша тIекхайкхинера иза: "ТIекхайкхинера со кхузахь. И нах сан петаре муха кхаьчна а, и стаг суна вевзаш варий а дара соьга хоьттуш. Суна вевзаш а вац, телевизионехь бен гина вац, элира ас. Цхьа хIума хаьа суна – цунах нахана вуно доккха зулам даьллийла. Со сайн петар еса ю бохуш Iаш яра. Кхин дIа долчух аьлча, со евзачарна дика хаа сан ишттачу нахе муха хьежамаш бу".\nГуьржехарчу Iедалхоша вуно кIеззиг информаци йовзуьйту юкъараллина, шаьш лахьан баттахь дIаяхьанчу леринчу операцех лаьцна. Джабраиловас дийцарехь, иза доьзна ду таллам чекхбаллалца цара цу операцех дерг къайленехь латтон сацам барца.\nБехкталламан гIуллакх схьадиллина Iедало террорхой чохь хиллачу петаран догIанаш цаьрга делла ларалучу нохчийн къомах жимчу стагна дуьхьал а: "Цу кIанта Iедале бохуш дерг – ша петар чу битинарш туристаш бара, ткъа и цу чохь хилларш цига муха кхаьчна шена хууш дац бохург ду.\nЦунна 17 шарера велла дIаваллалца набахтехь яккха хан тоха йиш йолуш ду боху гуьржийн низамашца. ПIаьнгаза чIожехь мел болчу нахана а, Гуьржехарчу юкъараллина а хаа луург ду, дуьне мел ду лохуш хилла болу и нах Гуьржийчумуха кхаьчна бохург. Амма цу хаттарна цкъачунна луш цхьа а жоп дац».


Бусулба дин тIеэцна терорист ву аьлла лаьцначу курсанто кехат яздина Шойгуга\nСтигалкъекъа-бутт 25, 2017\nМожайскийн цIарахчу тIеман космосан академин 19 шо долу дешархо ву террорхо хила мега аьлла шеко йолуш ФСБ-но лаьцна латтош верг. Цунна бехке дуьллург ду герзаца шайн казарма дIалаца кечамбар. Иза хилла боху талламхоша цу жимачу стага бусалба дин тIеэцначул тIаьхьа.\nПетарбухехь метрохь эккхийтар а, Нохчийчохь Росгвардин полкана тIелатар а динчул тIаьхьа курсанто схема йиллина хилла шен дагахь и бохамаш хиларан ледара меттигаш гучуяхар Iалашонца. Иза тIехь йолу кехат карийна академин хьехархочун. Цо ФСБ хаам бина цунах лаьцна.\nКурсант реза ца хилла ФСБ-н белхахойн хаттаршна жоьпаш дала, шена дуьхьал теш ца хила бакъо лучу Конституцин 51-чу артиклна тIе а тевжина. Эххаре а курсантаца къамел динчу ФСБ-н белхахоша суьде велла Петарбухан гарнизонан тIеман суьдо лаьцна иза.\nХIинца курсанто дехар дина Оьрсийчоьнан тIеман министре Шойгу Сергейга, ша террорхо ву бохург а, Ислам дин ша тIеэцна бохург бакъ дац, шен гIуллакхе хьажахьара аьлла.


Прокуроран "дикаллих" ца кхета нохчий\nНохчийчоь -- Нохчийчоьнан прокуратуран неIарехь, Соьлж-ГIала, 01ГIа2012\nНохчийчоьнан прокуратура лаккхарчу сийлаллехь ю Оьрсийчоьнан Ιедалшна хьалхахь. Цо массо а агΙор тергонехь латтайо мехкан дахаран агΙонаш, могΙарчу нахалахь лела харцонаш. Бакъду, Ιедалан ницкъашкара юьйлучу харцонашна хьалха и гΙорасиз хилар а далхадо бакъоларъярхоша. Делахь а, коьрта прокурор Савин Михаилан хьукматана нах реза ца хила ду дукха хΙуманаш.\nШен куьйга кIелхьарчу урхаллин болх юкъараллина дIабовзуьйтуш, интернет-сайт а йолуш, махкахь низам гал ца долуьйтуш, къахьоьгуш ю Нохчийчохь инарла прокуратура мехкан а, кхин а лакхарчу а хьаькамашка ладоьгIча .\nТIебогIучу лахьанан баттахь диъ шо кхочу Нохчийчоьнан прокуратуран коьртехь Савчин Михаил волу. Лаккхарчу корматаллица адамийн бакъонаш а, низамаш а лардарна, аьлла, мехкан куьйгалхочун сацамца «Нохчийчоьнна гIуллакх дарна» цIе йолу мидал елла цунна. Ишта кIадо йоцуш, бахархойн а, мехкан а дуьхьа хьанала къахьоьгуш, даккхий гIуллакхаш листарна, елла Савчинна уггаре еза ларалуш йолу Кадыров Ахьмадан цIарх орден а.\nЛаа дац, гарехь, мел кIезиг хIума а кхузахь низамхойн тергамза дуьсуш цахилар. Курчалойн кIоштахь, масала, цара само яр бахьанехь Iорадаьлла цигарчу коьртачу дарбанан цIийнехь могIарерчу нехан "кIоршаме" бакъонаш талхор: белхахоша лазарне баьхкинчу нахана тIедожош хилла чоьхьабовлуш когатуду бахилаш олу чIурам тIоьрмигаш эцар. И кхачамбацар дIадаккхар тIедожийна коьртачу лоьрана, ткъа куьг бехке ши белхахо мукъаваьккхина (я яьккхина). Уьш муьлш бу дуьйцуш дац. Схьахетарехь, цара шайггара шайна са яккха юхкуш хилла цкъа когатуду хIуманаш, дарбанан цIийнан хьаькамашна хууш хIума а доцуш.\n5 сом а, туьма а мехаш а болуш, цу кепара чIурам тIоьрмигех йина «мачаш», цхьанне а къайле а йоцуш, хецна юхкуш ю дукхахдолчу дарбанан цIийнашкахь. Цу декъехь ма йоккха харцо-ледарло гучуяьккхина прокуратуро, бохуш, цхьа беламе хIума санна тIеоьцу цхьаболчара Курчалойн кIоштахь низамхошна Iорадаьлларг.\nЭца оьшург-м тергоне а ца оьцу цхьаммо а. Цуьрриг къайле йина хIума а доцуш, карахь лоьрийн полис олу кехат делахь а, дацахь а, цомгашчуьнга токхамаш бойту Нохчийчохь лоьраша - лазархо этIо везахь, цунна молханаш эца дезахь а,бен-башхалла а йоцуш. Ткъа и санна йолу харцонаш прокуратуран белхахошна гуш яц, цхьа ца гича а хIумма а доцу кIадбоццург бен.\nКху муьрехь, масала, иттаннашкахь, ткъаннашкахь суьдешка кхуьйлуш бу Нохчийчохь хьехархой а, лоьраш а. Бахьана - цIахь ягочу газана а, тоькана а Iедална йогIу ял охьайилла, бохуш, тIеIаткъам бар. И хьал, чIагIлахь бен, маллуш дац.\nОьрсийчохь болх беш низам ду ярташкахь къахьоьгучу хьехархошна маьхаза ток, ягориг хилийтар билгалдоккхуш. Масала, и низам, №3266-1 ноьмар а йолуш, Оьрсийчоьнан Iедало тIаьххьара карладаьккхина 1992 шеран Товбеца-беттан 10-чу дийнахь. Кхидерг доцуш, цу тIехь 55-чу артикло боху, ярташкахь бехачу хьехархошна маьхаза ягориг а, ток а латто еза, ишта маьхаза чохь Iа хIусамаш хилийта а еза.\nИ низамаш дан а доцуш санна, хьийзош бу тахана Нохчийчохь хьехархой, ца йогIу ял охьайиллар тIедожош.\n«Хьажал кхуза, - боху Теркйистерчу цхьана хьехархочо, - со школехь болх беш волу 35 шо ду. Соьга кху беттан 16-чу дийнахь суьде кхойкхуш хIара кехат даийтина Алхалаева А. цIе йолчу суьдхочо. 149 эзар 536,67 сом ахча охьадилла бохуш хьийзош ву со. Ткъа низамо соьга и ма дилла боху. Амма кхара охьадилла боху, шаьаш иза тIаьхьа юхалур ду, боху. Юхалуш хилича, ас стенна ло иза? Я мичара дала деза ас и ахча, иттех эзар алапа оьцуш Iаш волчу?\nОцу хьехархочо дийцарехь, цуьнан школерчу шинга изза газ бахьнехь суьдехь дов а хаьттина, цара толам а баьккхина. ТIаккха а, юх-юха а тIекхуьйлуш бу керла-керла хьехархой , цо дийцарехь. Цунна тоьшалла дора цуьнан карахь долчу суьдера даийтинчу кехато а.\nМогIарера бахархой ца кхетарг, прокуратуро стенна могуьйту ишта харцонаш бохург ду. Цунна ца го, боцу бехк тIе а теIош а, суьдешка дIаийзош болу хьехархой, бохуш, хеттаре буьйлу хьехархой шаьш а.


Еарин буса вийна Къилбаседа ХIирийчоьнан муфтин когаметта Дударов ИбрехIим\nКъилбаседа ХIирийчоь - муфтин когаметта Дударов ИбрехIим\nЕарин буса вийна Къилбаседа ХIирийчоьнан муфтин когаметта Дударов ИбрехIим. Ша вехачу Пригородни кIоштарчу Чми эвла воьдучу новкъахь иза саца а вина, цунна тIе герзаш диттина, бевзаш боцчу наха. Дийцарехь, герз диттинарш адамаш дойуш болу говзанчаш бу – иза билггал вен Iалашонца коьртах диттина герз.\nБуса 11 долуш сацийнера шен цIа Чми эвла воьдучу Дударов ИбрехIиман «Волга». Нийсса коьртах а хьажийна диттина герз. Зулам динчу метте баьхкинчу бакъонийн органийн талламхошна ялх чов гира цуьнан дегIах.\nДударов Чми эвла дIакхелхина дукха хан ца хилла. Керла хIусам тоеш, юха нана могуш йоцуш, юха дукха хан йоццуш йоI а йина, балхана жимма йистах ваьлла Кълбаседа ХIирийчоьнан муфтин когаметта. Цуьнан диъ бер дисина – 4 йоI. Йоккхах ерг хьалхарчу классехь доьшуш ю. Жимах ерг дуьненчу яьлла бутт а ца кхаьчна.\nДийцарехь, иза санна дешна цхьаа ца хилла цу махкахь. СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхехь Эр-Риадехь Исламан университет чекхяьккхина цо. ХIирийн республикан муфтин когаметтан даржехь волуш цунна тIехь хилла кхетош-кхиора белхаш дIакхехьар.\nЦоков Феликса 20 шарахь болх бина Къилбаседа ХIирийчоьнан Талламан хьукхматашкахь адамаш дайар талларан декъан куьйгалхочуьн даржехь. Шарахь сов болх бина цо Бусубанийн Динан Урхаллехь Дударов ИбрехIимца цхьаьна. ИбрехIиман балхах лаьцна телефонехула тхан хиллачу къамелехь цо дийцира.\nЦоков Феликс: Суна хаьа цIена ислам дохьуш болу нах хьанна новкъа бу. 5-6 шарахь оцу даржехь ша волуш лекцеш ешна ИбрехIима. 58-чу оьрсийн эскарехь цхьана тIеман декъана тIаьххье вукха декъо а кхойкхуш ладегIна цуьнан хьехамашка. Чоьхьарчу ГIуллакхийн министраллин куьйгалло а кхайкхина, чоьхьарчу гIуллакхийн дакъошкахь хьехамаш бина цо. Школашкахь дийцара цо эвхьаза леларна, наркотикаш лелорна, маларш мийларна, бераш дIадахарна а дуьхьал. И лекцеш эххар а дIакъевлира.\nМаршо радио: Оьрсийчура ницкъаллийн структурашкахь леррина ницкъаш бу боху Цоков Феликса бусулба динца къийсам латтош.\nЦоков Феликс: Цигахь хуьлуш дерг хIун ду аьлчи, Оьрсийчура мел болчу бусулба нехан юкъараллашца хьулуш дерг ду. Бусулба динца беш болу тIом бу иза. Соьга хаьттича, Iедалан ницкъийн ши тоба ю Оьрсийчохь. Цхьа тоба пачхьалкхах дог лозуш ю. Важа цуьнан мостагIех лаьтташ ю.\nИза дуккха а нахана хууш ду. Оьрсийн журналиста Шевченко Максима а аьлла иза шен цхьана интервьюна тIехь "шена билггал хаьа, дукхах болу оьрсийн ницкъийн векалш арахьарчу, бусулба нах байарна тIехь доккха зеделларг долчу Къайлахчу Сервисо Iамош хиларх лаьцна.» Цул тIаьхьа цу тIехь хаарш алсамдаьхначу наха и керла говзалла вай нахана тIехь шаръйо.\nМаршо радио: Оцу наха байа хоьржуш берш Дударов ИбрехIим санна хьекъале, дош лелаш болу бусулба векалш бу аьлла, цо тIетуьйхира.\nЦоков Феликс: Шен шортта долчу хьекъалца, зе делларца бакъдерг нийсса дIаолучех вара ИбрехIим. Питанаш туьйсуш, хьал кего луучарна дуьхьало йора цо. Тхуна юкъа дукха баьхкина питанчаш. «Отуш, герз детташ, хIаллакбе...» бохурш бара уьш. Уьш оха билгалбахара. ИбрехIима гуламашкахь дIахьедарш дора "хьенех, минех а ву шуна ишта-ишта а дуьйцуш. Иза нийса лелаш вац, цуьнан питанашка ла ма догIалаш" бохуш. Цул тIаьхьа буса саца а вой, иза воь.\nМаршо радио: Цоков Феликс шек ву хIара зулам динарш карорг хиларх. Аьлчи а, зулам динарш лохур бац, элира цо.\nЦоков Феликс: Пачхьалкхан ницкъана зулам ца гича я цуьнга зулам динарг къаста ца велча – со пачхьалкхан ницкъийн декъан белхахо ву, цуьнан таронаш дика евза суна - оцу таронашца, экспертийн аьттонашца цуьнга зулам динарг лаха ца велча, суна цигахь леррина Iамийначу ницкъийн векалийн болх го. Церан болх, Оьрсийчоь йохор бу. Церан болх динашна, къаьмнашна юкъаъх питар тийсар а, самсадаккхар а бу. ХIунда аьлча Оьрсийчоьнан маьIданаш, хазна а лечкъош берш и нах бу.\nМаршо радио: Къилбаседа Кавказехь юкъ-кара бойу муфтийш, церан когаметтанаш, дешна нах а. ХIокху карарчу шарахь а вийна маситта.


Закаевс а, Березовскийс а Ейтина Политковская, Аьлла, ДIахьедар Дина Талламна КIел Волчу Коьрта Тешо\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнан Чоьхьарчу ГIуллакхийн Министраллехь подполковник хилла волу Павлюченков Дмитрий Москохарчу кхелехь, 25Ман2011\n«Новая газетин» журналист Политковская Анна ерна бехке вечу подполковника Павлюченков Дмитрийс дIахьедар дина, журналист ен аьлла омар динарш Лондонехь вехаш волу Закаев Ахьмад а, хьолада Березовский Борис а ву, аьлла. Цо чIагIдарехь, цершинна дов дара Политковскаяца И гIуллакх бух боцуш ду аьлла Закаевс а, журналистан кIанта Политковский Ильяс а. ХIун бахьана ду талламана юкъа Закаев а, Березовский а ийзоран?\nОьрсийчоьнан Чоьхьарчу ГIуллакхийн Министраллехь подполковникан тIегIанехь хиллачу Павлюченков Дмитрийс керла тоьшаллаш далийна Политковская Анна ерца доьзначу гIуллакхехь. Цуьнан адвоката Нерсисян Карена бахарехь, Павлюченковс ца аьлла шена Политковская ейтинчеран цIераш билггал хаьа, «уьш шена кхечу нахера евзина», Гайтукаев Лом-Iелегара. Оьрсийчоьнан Талламан Комитетан хьесапехь, Гайтукаев ву журналист ерна урхалла динарг.\nЦул сов, Павлюченковс дийцина боху, Политковскаян а, Закаев Ахьмадан а, Березовский Борисан а дов даьлла хилла, бохуш. Амма оцу девнан бахьанаш шена хууш дац аьлла цо. Талламца бинчу бартаца а догIуш, Павлюченковс ша тоьшаллаш дийр ду аьлла 2004-чу шеран Товбецан баттахь Оьрсийчохь арадолучу Forbes журналан редактор Хлебников Пол верца доьзначу гIуллакхехь а.\nГIуллакх оцу хорша додахь, цунна башха йоккха хан тухур яц бохуш яздо «Коммерсант» газето.\nПавлюченков Дмитрийс дийцинчуьн мах хадабар дийхира Маршо радионо "Новая газетин" шеф редакторе Соколов Сергейга.\nСоколов Сергей: ХIун ду-мила ду бохуш, ойланаш ян а ца лаьа суна цунна тIехь. ХIунда аьлча кхел йолаялале, Павлюченковс дийцинарг зе хиллачу агIонна, Политковская Аннин доьзална довзуьйтур ду. ТIаккха алалур ду иза бакъду я, харжамаш тIекхачале цхьаммо юкъакхоьссина хIума ду.\nИза «ен аьллера оцу наха» ала атта ду, амма цунна тоьшаллийн бух хила беза.\nСан бала кхочург Павлюченковс дина къамел а дац. Суна хаа луург, хаамийн гIирсашкахь и хIума даржа а дина, гIуллакх юха а дохош верг мила ву, хIунда ву бохург ду. Схьагарехь, цхьанненна боккъалла а ца луучух тера ду и процесс цкъа а хуьлийла а, чекхъйолийла а. Политковская Анна ен омар деллачарх а, йийначарх а лаьцна, массо хаттаршна ца лахь а, дукхах долчарна мукъа а жоп лойла ца лаьа.\nМаршо радио: Цул сов Павлюченковн хьалха аьтто хилла и информаци йийца. Цунна новкъарло хьан йора, бохуш хеттара Соколовс. ХIинца иза талламца цхьанаболх бан волавелча, цуьнан кхин Iалашонаш йолчух тера ду – велла дIаваллалц набахтехь хан такха ца лаар хир ду, элира "Новая газетин" шеф редакторо.\nПолитковскаян доьзалан адвокато Ставицкая Аннас шена гина дац элира, Павлюченковс хьехош волчу Закаев Ахьмада а, Березовский Бориса а Политковская еран тоьшаллаш.\nСтавицкая Анна: Бех-такхаман гIуллакхан материалаш йовзар хан хIинца а тIекхачаза ю, цундела суна хаац Павлюченковс билггал бохург хIун ду. Хаамийн гIирсашкара иза цхьаъ дуьйцуш вуй хаьа, амма билггал хIун ду ца хаьа суна а, зе хиллачу агIонна а. Со юрист ю, цундела сайгахь тоьшаллийн бух хилчий бен цу хIуманна мах хадалур бац соьга. Цкъачунна, я Березовский, я Закаев а Политковская Анна ерна бехке хилар тIечIагIдеш долу тоьшаллаш суна ца гина.\nМаршо радио: Коммерсант газето бахарехь, Лондонера жоп даларе хьоьжуш бу талламхой – цара Британе дехар дина, Закаев Ахьмаде а, Березовский Борисе Политковская Анна ерца доьзначу гIуллакхехула барт хаттарца доьзна.\nПолша -- Нохчийн сепаратистийн лидер Закаев Ахьмад, Пултускехь хиллачу Нохчийн Дуьненан Конгрессехь къамел деш, 18Гез2010\nМаршо радиоца телефонехула къамел динчу Закаев Ахьмада бахарехь, малхбузерчу мостагIашца къуьйсуш ву ша бохучу Путин Владимиран харжаман кампанин дакъа ду иза а, Березовский а оцу гIуллакхана тIеийзор:\nЗакаев Ахьмад: Березовскийца, соьца а и гIуллакх доза гIертар, тахана Путинас дIахьуш йолчу харжамийн кампанин дакъа ду. Цо Малхбузе Оьрсийчоьнан мостагIа ю аьлла дIакхайкхийна ю. Тхо кхузахь Iаш хилча и дерриг а вуон хIума кхузара чудогIуш хила дезаш ду.\nГайтукаевх лаьцна аьлча, сайн дахарехь цкъа а гина стаг вац суна иза. Амма вай цецдийла ца оьшу оьрсийн набахтин чохь воллуш волчу стага хIуъа а аларх. ХIунда аьлча цуьнга хIуъа а олуьйтур ду, дойтур ду. Цхьа а бух болуш хIума дац иза. Шаьш Англе хаийтина боху цара (оьрсийн агIоно).\nХIокху тIаьхьарчу масех шарахь со кхузарчу полицино дола деш ву. Соьга вист мел хилларг, сох кхеттарг, суна тIе гIуллакх деана волу стаг хIокхеран тидамехь ву. Цундела хIокхара цхьана агIора тидаме лоцур долуш хIума дац иза. Иза царна (оьрсийн агIонна) шайна а хаьа.\nМаршо радио: Арахьарчу цхьаммо а дош хетта тIеоьцур доций хууш ду Оьрсийчоьно тахана лелорг. Харжамийн денна гергахь, шайн чоьхьара могIарера нах лебан Iалашо ю цу къамелийн, аьлла тIетуьйхира Закаевс.\nЗакаев Ахьмад: ХIокху аренна лерина дина дац, шайн чохь болчу, харжамашкахь дакъа лаца дезачу нахана, оцу телевизон чухула мел дуьйцург бакъ хетачу, могIарерчу нахана лерина хIума ду иза.\nМаршо радио: Шеца уллера гергарло лелийна Политковская Анна ен Закаевс омар делла хир ду бохучух ца теша журналистан кIант Илья. И аьлла дийцина цо оьрсийн хаамийн гIирсашка. Ткъа ша Березовский реза ца хилира хIумма а ала, тоьшаллаш гайтталц, хьалхе ду аьлла.\nЛондонера Закаевс а, Березовскийс а Ейтина Политковская Анна Боху Павлюченковс


www.islamannur.org - Рамадан баттаца къамел\nАссаламу Iалайкум, хIай нах! ВарахьматуллахIи вабаракатухI…\n- ВаIалайкумуссаламу варахьматуллахIи вабаракатухI…\nБуьззина юхабогIу со шуна, боцуш ехха хан яьллачул тIаьхьа.\n- Ткъа мила ву хьо, хIай лараме хьаша?\nСо - шун дIавахана волу хьаша ву, цхьана ханна тIевуссуш волу хьаша ву, кIеззигчу ханна чухIуттуш волу зихIартхо ву, шуьца даггара тешаме юкъаметтиг лелориг ву. Со – Исламан арканех цхьа рукна ю, иманан нуьран хаьштиг ду.\n- Марша вогIийла хьо! ЦIе хIун ю хьан, хIай сийлахь хьаша?\nСан цIе Рамадан ю. Заманан кIант ву со, денойн кIентан кIант ву со, ШаIбан беттан ваша а ву со.


баккъалла - Synonyms of баккъалла | Antonyms of баккъалла | Definition of баккъалла | Example of баккъалла | Word Synonyms API | Word Similarity API\nTop 10 similar words or synonyms for баккъалла\nTop 30 analogous words or synonyms for баккъалла\nБадруна гӀазот чекхваьллера, цундела цо уьш болче стаг хьажийра: «Баккъалла а, вай делой бина лелочу цI\nБадруна гӀазот адуьйлало, кхаъ бу шуна, АллaхӀа, баккъалла а, ваIда йина суна (дош делла суна) шиннах\nБода беана шо «Бода беана шо» цӀе обарг Зеламха кхалхарца йоьзна ца хилла, цхьаболчарна ма моттара, кхузахь буьйцуш берг баккъалла а тӀебеана бода хилла.\nӀабдуллахӀ бин Ӏабдул-Ӏазиз Аль СаӀуд СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан хьалхарчу Ӏабдул-Ӏазиз паччахьан а, цуьнан бархӀалгӀа зудчун ФахӀдатан а кӀант ву. 1982—2005-чу шерашкахь — верасан принц а, премьер-министран дуьххьарлера когаметтаниг а вара. 1996-чу шеран 21 февралехь — ФахӀд паччахьан уллохь пачхьалкхан баккъалла волу гӀуллакххо вара.\nДолушдерг Долушдерг ( — хӀуманийн, баккъалла) — Ӏаламехь маьл долу хӀума билгалдоккхуш философин термин; Ӏалам а; билгала Ӏилманан дакъас толлуш Ӏаламан дакъа а; лаамза долуш долу хиламаш а, хилларш а. Различают объективную (материальную) реальность и субъективную (явления сознания) реальность.\nАлбогачиева, Лейла Султановна Лейла Султановна Албогачиева, российн йовзаш йолу альпинистка, йина 1968 шарахь ГӀалгӀайчоьн Несаран кӀоштера Ӏаьлий-Юртахь. Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университет Л. Н. Толстойн цӀарах йолу филологийн факультет чакх яькхина. Ӏели-Юртахь оьрсийн мотт а литература а хьоьхуш болх бина. 1998 шарахь шен 30 шо долуш Эльбрус тӀе яьлла Кхарачой-Чергазийчура тобанцан оьцу хенах дуьйна баккъалла, тӀетаьӀӀина альпинизм болх бан йолаелира.\nАллахӀ «Цхьа а дела вац, хинволу АллахӀ-воцург, цхьа а накъост воцуш волу, цуьнан долахь ду олалла, хастам бу цунна; цхьа дела вац, АллахӀ воцург; АллахӀ-дела воккха ву; цхьанне а ницкъ бац, АллахӀ воцчунна, Лекха а, Воккха а волчу». АллахӀа тӀадамех цӀийн улх кхоьллина, иштта даьӀахкаш а, тӀаккха адаман са а кхоьллина. АллахӀ ша адамашна елла хан ю, и хан чекхъяьлча адаман дӀакхелха. ТӀаккха Къематдийнахь массо а АллахӀ-дала денвийр ву. Баккъалла а, АллахӀ-делан карахь ду стиглахь дерг а, лаьттахь дерг а. Хиндерг а, хилларг а хууш ву иза, Къематдийнахь хиндол хьал хууш верг ву иза.\nЮсуп Потифаран зуда Зулейха Юсупана тешнабехк марзбан гӀоьртина хилла. Делахь а, Юсуп доьхьал ваьлла, цо аьлла: ХӀан-хӀа! Ас тешнабехк бийр бац сайн элана, баккъалла а цо суна дика дина, сан лерам а бина. Бакъдолуш, со Делах кхоьру. ОьгӀаз яхана тӀаккха Потифаран зуда, цо арз дина шен майрачуьнга. Ӏазизана-м хиъна зуда харц луьш юй. Цунна хиъна Юсуп тешаме вуй. Цо аьлла шен зудчуьнга: Бакъдолуш, хьо гӀалат боьвллачерах хилла. Юсуп Мисарахь шен хазаллица вевзина хилла, иза цхьанна гича, олуш хилла: Дац хӀара адам, сийлахь малик бен дац иза.\nАбу ДжаьхӀль Цуьнан баккъалла йолу цӀе ю Ӏамр я Абуль Хьакам () ю. Вон амалш йолу дера, вон хӀуманаш долу дера, къинхетам а оьзда воцу дера, цунна цӀе тиллира «Абу ДжаьхӀль» ("Цакхетаман да"). Абу ДжаьхӀлас йийра дуьххьарлера бусулбан зуда Сумайят. Пайхамар вен гӀерташ, дуккха а зулам дина цо Мухьаммадна. Абу Супьенан къепал кӀелхьара яккха хьама, цо шен эскарца, бусулбан нахаца тӀом бира, Бадран гӀу йоллучохь. Оцу тӀам тӀехь вийра Абу ДжаьхӀль. МостагӀех хьулвелла Къаф лам тӀехь Оркам цӀе йолчу шен асхьабан хӀусамехь хилла Мухьаммад пайхамар . Цигахь иза, сийсазвеш, лаза а веш, цунна дов дина Абу ДжаьхӀала. Иза хиина Мухьаммадан девешина Хьамзатна , талла ваханчуьра цӀа вогӀуш. Гулбеллачу нахана юккъехь ша диначух дозалла деш, иза дӀа дуьйцуш лаьтташ Абу ДжаьхӀль а волуш, озийна Ӏад а долуш веана тӀе хӀоьттина Хьамзат. ТӀекхоччушехь цо коьртах тоьхна Абу ДжаьхӀлана, йоккха чов а еш. Орцах хьаьдда Абу ДжаьхӀилан гергарнаш. «Виталаш иза, — аьлла кхеравеллачу Абу ДжаьхӀила, — Хьамзат кӀад ван а дагахь. Ша бакъ долуш, вон лазийна цуьнан вешин кӀант». Ткъа иза ша даран бахьана, Мухьаммада дин хийцар ду, аьлла цо. Хьамзат ша а ца хилла цу хенахь имане веана. Амма шен вешин кӀант лазорна кийра йоьссинчу оьгӀазлонна, кхетамо ца динарг деш, дог хийцина Хьамзатан.


Iамеркехь физикехь Iилман доктор яьлла нохчо\nГIуран-бутт 06, 2017\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн Мерилендерчу университетехь физикан Iилман доктор яьлла Томова Зулейхан. Цуьнан "Серлонан гIоьнца литографин техника тояр" цIе йолу диссертаци къобал йина меттигерчу Iилман кхеташоно.\nСоьлжа-гIалахь йина ю Iилманча. Маршо Радион хьостано дийцарехь, Нохчийчохь тIом баьллачул тIаьхьа ГIалгIайчу дIаяхнера иза шен доьзалца. Назранехь гимнази чекхъяьккхинчул тIаьхьа Москохарчу университетан физикан факультетехь дешна Томовас.\n2010-чу шарахь иза Цхьаьнатоьхначу Штатийн Мерилендерчу университетан аспирантурехь деша кхайкхина хилла. Цигахь полимерийн бух тIехь электронан гIирсашна керла технологеш кхолларехь талламаш бина цо.\nКарарчу хенахь Мерилендан университетан Iилман белхахо ю Томова Зулейхан.


Хашогги верна бехке лору ши саIудхо лаца бакъо ехна Туркойчоьно\nЖурналист Хашогги Джамал\nИстанбулерчу векалт чохь оппозицин журналист Хашогги Джамал веран хьокъехь СаIуда Iаьрбийчоьнан ши вахархо лаца бакъо ехна Туркойчоьнан прокуратурано. Шеконашка эцнарг ву СаIуда Iаьрбийчоьнан талламхойн урхаллан куьйгалхочун гIовс лаьттина Асири Ахьмад а, элан хилла хьехамча Ал-Кахтани СаIуд а. Хашогги вийначул тIаьхьа балхара ца вохийна и шиъ.\nThe Washington Post газетан белхахо Хашогги Джамал вийра ГIадужу -беттан юьххьехь саIудахойн консулаллехь Истанбулехь. ТIаьххьарчу заманчохь Эр-Риядан политика емалъеш, артиклаш арахоьцура цо. Туркойн хаамийн гIирсаша яздира, СаIуда Iаьрбийчоьнан лаккхара урхалхой а, эла бин Салман а бехке хила тарло динчу зуламна бохуш.\nШинарийдийнахь Коьртачу Талламан Урхаллан (ЦРУ) къевлинчу брифингехь Iамеркан сенаторшна тоьшаллаш гайтина, эла Салман Хашогги верна бехкехиларан. СаIуда Iаьрбийчоьнна дуьхьал санкцеш йохур ю аьлла, чIагIо йина сенаторша.\nIамеркан президентна Трамп Доналдна оцу хьокъехь хетачуьнца бIостане ду сенаторийн дIахьедар. Хьалхо Трампа дIахьедира, журналист верна эла бехке ву бохург, къаьстина даьлла дац аьлла.\nЦо ишта масийттазза дIакхайкхийра, Эр-Риядца юкъаметигаш мехала ю, Хашогги верца доьзна зIенаш хедор яц ша аьлла.


Зия: "ХIара дерриг Оьрсийчуьра схьа ду, аьлла хета суна..."\nБелгин Iедало 16 стаг лаьцна Брюсселехь, уьш Парижехь I0 де хьалха динчу талорийн декъахь хиларх шеко йолуш. Мехкан прокуроро Дер Сипт Вана хаамбина, лаьцначаралахь вац лаца кхайкхийна волу Iабдесалам Салахь, аьлла.\nАмма ца хаийтина, муьлш бу шаьш лецнарш.\nОцу юкъанна Париже вахана волу Британин премьер-министр Кемерон Девид а. Францин президент Олланд Франсуа а хилира шахьарахь вийначу I30 стагах 90 чохь хиллачу Батаклан олучу концертан хIусамехь.\n“Исламан Пачхьалкх” олучу тобанашна Шемахь, Иракъехь Малхбалено дечу тохарийн декъа Британи а хIоттор доьхур ду ша шайн парламенте. Парижехь талорхошца дерг хьал мелла а теллинехь, Брюсселехь и болх жигара дIахьош ю цигара полици.\nОршоьтан буса I9 меттехь цIийнах хьаьвсина уьш Брюсселехь а, мехкан къилбехь лаьттачу Шарлеруа гIалахь а. Герз я оьккху коьчалш шайна оцу талламашкахь ца карийна аьлла ду дина дIахьедар.\nАмма буса Брюсселна гергарчу цхьана меттехь бар зуьйчу полицин машен а йохош шен машенахь ведда кIелхьара вала гIоьртира цхьаъ. Иза шеш лаьцна. Боху мехкан прокуроро. Белги кхераман хьал кхайкхийна еха тахана – къевлина ю метро, нахе доьху Iедало гIуллакх доцуш арахула цалелар.\nОцу махкахь, кхиболу бахархой а санна, саготта бу меттегера мухIажирш-нохчий а. Царех бу Бисин Зиян доьзал а.\nМаршо Радионо хаьттира цуьнга уьш бехачу меттигерчу хьолах а, гонахарчу белгийхошкарчу дог-ойланех а лаьцна. Иза воккхаве зуламхой декъахь нохчий хаабелла доцуш хьал.\nЗия: «Кхузахь долу хьал цхьа а хийцам боцуш ду. ХIинца новкъахь ву со, Бельги воьдуш. Соьга хIума бохуш стагга а вац! Цхьана агIор кхерам хаабелла дуьйцуш хир ду кхара «ларло» бохуш. Брюсселехь щколашкахь бераш доьшуш дац тахана, шайн къам лардеш бу-кх хIорш, схьахетарехь.\nАэропортехь а, цхьаццанхьа а герзаца лаьтташ салтий го. ХIара дерриг Оьрсийчуьра схьа ду, аьлла хета суна. шен карара дарж дIа ца хеца Путинан лелош хIумнаш ду хIорш…».\nБелгин чоьхьарчу гIуллакхийн министра Ямбон Яна журналисташца къамелдеш, махкахь лохуш волу цхьа террорхо схьакарорах паргIатдовлучохь дац шаьш, талорхоша Белгехь бен биллинчух тера го сурт, сахьт дац Парижера бохам кхезахь хила а, аьлла.\nЦкъачунна юкъара некъан транспорт хьовха, къевлина юьсуш ю I миллион сов адам а дехаш, Европан юкъарчу организацийн шахьар ларалуш йолчу Брюсселехь школаш, лакхарчу дешаран хьукматаш.\nМехкан кхин гIаланаш а ю хьолах лерг диллина Iаш.


Интернет, социала маша, веб, фейсбук, твиттер, вконтакте - Shutterstock\nКерлачу замано цхьацца хийцамаш бина нохчийн къоман дахарехь. Вовше ган а ца гуш, интернетехь бевзинчул тIаьхьа деш долу захалонаш алсамдовлуш ду. Оцу хIумано сагаттадойту цхьаболчарга, амма, вукхара, доьхна хьовззал хIума дац боху иза.\nЗамане хьаьжжина воцу стаг, иза оцу заманан чкъурго хьошура ву аьлла ду, нохчийн цхьана кицанахь. Амма, дог доккха долчу цхьаболчара дIаолуш илли ду, замане ца ловзавойтуш, зама ловзо еза бохуш. Цуьнан тIаьхьало, дан воккхавийра волуш ца хуьлу.\nКарарчу замане хаьжжина хила гIерташ болчу нохчех а хьакхало иза. Заманан тоьллачу гIирсех пайда а оьцуш, шен кханене, ша лаьллина хохкуш йолу говра санна доьдуш ду къам. Ткъа, тоьлла бохург, даиманна хуьлий теша дика? Оцу хаттарна, цхьа терра жоп дац.\nИнтернет Нохчийчохь, Кавказехь йолчу республикашна юккъахь, уггаре а тIаьххьара бен ца яьлла юккъе. Амма, дукха сиха оцу маша майданах пайда эца Iаьмма кегирхой. ХIинца махкахь даьржина схьадогIуш хIума ду, цу чухулла йоьвзина зуда ялор.\nШен дика а, во а агIонаш йолчу цу керлачу хIумано, мила-хьена ду кIант а, йоI а, бохуш долу, даиманна коьртехь лаьттина долу хIума дIадоккхуш ду. Интернетехь йовза а йоьвзина зуда ялорна, доьхьал ву, Соьлжа-гIалахь вехаш волу Абубакар. Шен бахьан а ду цунна, масалла а ду дало, элира цо.\nАбубакар: «Сан вешийн кIанта Интернет чохь йоьвзина зуда ялийна.Цулла Iовдал стаг яц. Вововшех гина а дац и шиъ. Цу чохь къамелаш а джина схьаялийна зуда. ГIуллакх деш яц, яа хума ян хууш яц. Бале а яьлла лелаш ду-кх тхо тахан».\nВанах Интернетехула, вовшах къамел деш, эккха мегаш бац, къамел дечу кIантана а, йоIана юккъахь безаман суй? Иза аьттехь а ца дитира Абубакара.\nАбубакар: «Тати-гота, буракъашна дина асар. Безам-мезам дуьйцучохь дац. Безам бу, ялаялле. Ялийначулла тIаьхьа, иза тати-гота ю».\nНохчашна юккъахь,мехаллийн мах хийцабелла аьлла хета Абубакаран. Атта дахарна тIаьхьа боьвла лелаш бу кегирхой. Оцу хIуманна бехк, баккхийчеран бу, аьлла тидам бира цо.\nАбубакар: «Оьзда а , иман а дочлу доьзалехь, лела Iамийначу зудаберийн аьтто хуьлу. Цхьа хIума ду, и шен зудабера дахарна кечбеш, уьш Iамош, кIезга бу-кх тахана наной. ХIума йитта ца хууш йолу зуда муха хира ю? Метта хIумий, берийн хIумий, цхьа йитта ца езий хаа ма деза царна».\nТахана, нохчашна юккъахь, кIезга бац, Интернетехь боьвзина кхоьллина доьзалша. Дукхачу декъана, кIант а, йоI а вовшех генахь долун дела деш ду цу тайпа захалонаш. Доьхьал хIума дац, амма, дика таллама бина, вовшах дика довза а доьвзина, ишшта вовшах кхета деза и шиъ, аьлла хета, этнолог-Iилманчина, профессорина Гарсаев Вахина.\nГарсаев Ваха: «ХIокху тIамо дуьне мел ду даржийна ма дай вай. ИНтернетехула кегийнарш бистхуьлий а, довзий а, я цIахь болчара олий а и хIумш деш ду. Иза наггахь бен деш дац. ТIаккха а , цу тайпа дина долу захалонаш, вай дайша ма аллара «Чиркх а латийна деш доцу» захалонаш, «ша тIехь йина гIала» санна хуьлу. Вайна ишам буи за. Къоман эшам бу».\nКерлачу замано кхуллуш йолчу оьвхьазлонех ларбала безаш бу нохчий. Къома коьрта билгалонех ца къаста, хIуъа а дан мегар ду, аьлла тидам бира профессоро Гарсаев Вахас.\nГарсаев Ваха: «Далла бу хастам, Нохчийохь а, ГIалгIайчохь а и оьвхьазлонаш йохьуш йолу клубаш йоцуш. И клуб схьайиллича, кхана-лама кхин схьайиллича, меже ерзина яьккхича. Ишшта дIадоьду и оьвхьазалла. Вайна оьшуш хIума дац иза. Iадатах а , шарIах а ши тIам а бина схьадеана къам ду вай. Иза дохахь, къома букъ кагло.\nТIаккха оцу къомах дан хIума дац. ТIаккха ша пластилин санна ловзо йиш ю хьенна а. Иза вай ларъеш ца хилахь, вай гIуллакх ледар хира ду. Кхайкхам бара сан вайга массаьрга: Нохчолла бохучу хIуманах дIа ца къаьсташ, муьлхачу хIумнах дIакъаста мегар ду».\nШо шаренга мел долу, алсам долуш долчу Интернетехь дина захалонаш, ша дерш, къома гIиллакхаш а, ламасташ а хадош дац. Хийла меттигаш ю, ишшта вовшахкхеттачу кIанта а, йоIа а , ша болат санна чIогIа а, барт а болуш доьзал кхоьллина.\nЦундела, оцу замана кхиамечу гIирсах кхера а ца кхоьруш, цуьнах шен барамехь пайда эца беза, аьлла хета, цхьаболчу тергамхошна.\nКегирйхой ирахь лаьтта меттиг интернет ю


1. Сурат ду Оха ша доссийна долу‚ Оха ша перз дина долу‚ Оха доссийна цу чохь билгала долу аяташ – шу кхетара дацара-те.\n2. Кхахьпа лела зуда а‚ кхахьпа лела стаг а – тоха цу шиннах хIоранна бIе гIаж. Шун ма хуьлийла цу шиннах доглазар Делан динехь‚ нагахь санна шу хиллехь тешаш Делах а‚ эхар /догIучу/ дийнах а. Церан шиннан а таIзар гойла муъма нахах цхьана тобанна.\n3. Кхахьпа лелачу стага ялор яц кхахьпа лела зуда я /Делаца/ накъост лоцу зуда а бен‚ кхахьпа лела зуда юьгур яц кхахьпа лелачу стага я /Делаца/ накъост лоцучу стага а бен‚ – хьарам дина иза муъма нахана.\n4. Оьздачу зударшна тIе бехк кхуссуш берш /и нахаца лела аьлла/‚ тIаккха цара виъ теш ца валавахь – тоха царна езтIкъа гIаж – кхин церан тешалла къобал ма делаш цкъа а. Уьш – песакъ нах бу.\n5. Шаьш цул тIаьхьа тоба а дина‚ дика Iамал йинарш боцурш – тIаккха‚ баккъалла‚ Дела гечдийриг а ву‚ къинхетам бийриг а ву.\n6. Шайн зударшна бехк кхуссуш берш‚ шайна тешаш боцуш‚ шаьш бен‚ – царех цхьанно тешалла дойла Делаца доьазза‚ баккъалла а‚ ша бакълуьйчарех ма ву‚ аьлла.\n7. ПхоьзлагIа Делан неIалт хуьлда шена‚ нагахь санна ша хиллехь харцлуьйчарех‚ аьлла.\n8. Цунах /зудчух/ таIзар духатухур ду цо тешалла дарца Делаца диъ тешаллица‚ баккъалла а‚ иза /и шен майра/ харцлуьйчарех ма ву‚ аьлла.\n9. ПхоьзалгIа Делан оьгIазло хуьлийла шена тIехь‚ нагахь санна и хиллехь бакълуьйчарех ‚ аьлла.\n10. Делан комаьршалла а, Цуьнан къинхетам а ца хиллехьара шуна тIехь‚ И Дела тоба къобалдийриг а‚ хьукма /нийса/ дийриг ца хиллехьара /хIаллакьхир дара шу/.\n11. Баккъалла а, и эладита деънарш – шух цхьа тоба ма ю. Шуна ма мотталаш и шуна вон ду. ХIаъ‚ и шуна дика ду. Царех хIора стагана къинах ша карадинарг ду. Царех шена тIе цуьнан /къинан/ доккханиг лаьцнарг – цунна доккха долу Iазап ду.\n12. И шайна хезча хIунда ца моьттура муъма божаршна а‚ муъма зударшна а шайн дегнашкахь диканиг‚ цара хIунда ца элира: "ХIара билггала эладита ду-кх?"\n13. Виъ теш валийнехьара цара цунна тIехь. Цара тешаш ца балабахь – уьш бу Далла гергахь шаьш харцлуьйш берш.\n14. Делан комаьршалла а‚ Цуьнан къинхетам а ца хиллера шайна тIехь дуьненахь а‚ эхартахь а‚ шу лаьцна хир дара аша тIех дийцинчохь доккхачу Iазапо.\n15. Аша тIе ма лецира и шайн маттаца‚ ма дийцира шайн баганашца шайна шеца цхьа а Iилма доцург‚ шуна моьттура и атта ду‚ иза Далла гергахь доккха ду.\n16. Шайна иза хезча аша хIунда ца элира: "Тхуна мегар дац иза дийца. Вонах цIена ву Хьо‚ ма доккха харцдерг ду-кх хIара".\n17. Дала хьоьху шуна ишттачунна тIе шу цкъа а ца дерзар‚ шу муъма нах далахь.\n18. Дала билгалдо шуна аяташ. Дела хууш верг а‚ хьукма /нийса/ деш верг а ву.\n19. Баккъалла а, иман диллинчаьргахь боьханиг даржа лууш берш – царна лазош долу Iазап хир ду дуьненахь а‚ эхартахь а. Далла хаьа‚ шуна хаац.\n20. Делан коьмаьршалла а‚ Цуьнан къинхетам а шайна ца хиллехьара, и Дела доглозуш а‚ къинхетаме а вацахьара /хIаллак хир дара шу/.\n21. ХIай иман диллинарш! ШайтIанан гIулчашна тIаьхьа ма хIотталаш. ШайтIанан гIулчашна тIаьхьахIоьттинарг – баккъалла цо хьоьху боьханиг а‚ инкарло а. Делан коьмаршалла шайна тIехь‚ Цуьнан къинхетам а ца хиллехьара шух цхьа а цкъа а цIанлур ма вацара. Делахь а Дала цIанво Шена луург. Дела хозуш верг а‚ хууш верг а ву.\n22. Дуй ма боийла шух шегахь коьмаьршалла а‚ хьал а долчо гергарчаьрна а‚ мискачарна а‚ Делан новкъахь дIакхелхиначаьрна а /сагIа/ лур дац алий. КъинтIера болийла уьш‚ бехказбохийла цара. Шуна ца деза Дала шайна гечдар? Дела гечдийриг а ву‚ къинхетаме верг а ву.\n23. Баккъалла а, оьздачу‚ /шайна боьханиг/ ца девзачу муъма зударшна бехк кхуссуш берш – дуьненахь а‚ эхартахь а неIалт аьлла царна‚ царна доккха Iазап а ду.\n24. Оцу /къемат/ дийнахь тешалла дийр ду царна тIехь церан меттанаша‚ церан куьйгаша а‚ церан когаша а цара лелош хиллачун тIехь.\n25. Оцу дийнахь Дала ял лур ю царна шайн бакъ дин бахьанехь‚ царна хууш ду и Дела Ша вуйла билгала бакъдерг.\n26. Боьха /лела/ зударий – боьхачу божаршна‚ боьха /лела/ божарий – боьхачу зударшна. ЦIена /лела/ зударий – цIеначу божаршна‚ цIена /лела/ божарий – цIеначу зударшна. Уьш цIена бу цара дуьйцучух. Царна гечдар а ду‚ сийлахь рицIкъ а ду.\n27. ХIай иман диллинарш! Шу чу ма гIолаш шайн доцчу цIеношка бакъо а ца йоьхуш‚ церан дайшка салам ца луш. Иза шуна дика ду. Шу кхетар дацара-те?\n28. Шуна ца каравахь цу чохь /цу нехан цIеношкахь/ цхьа а – чу ма гIолаш шайна пурба даллалц. Шайга "Духа дерза" алахь – духа дерзалаш /чу ца гIош/. Иза вуно а цIена ду шуна. И Дела аша дийриг хууш ву.\n29. Къа дац шуна бехаш нах боцчу цIеношна чу шу даха‚ шайн чохь шун хIуманаш йолчу. И Дела хууш ву аша гучудокхариг а‚ аша хьулдийриг а.\n30. Ахьа ала муъма нахе охьатухийла цара шайн хьежар‚ шайн /божараллин/ меженаш ларйойла цара. Иза вуно а цIена ду царна. Баккъалла а, Дела девзаш ву цара дийриг.\n31. Ахьа ала муъма зударшка охьатухийла цара шайн хьежар‚ ларйойла цара шайн /зудараллин/ меженаш‚ ма гойтийла цара шайн хазнаш цунах гучахь ерг бен‚ цара тIе кхуссийла шайн кхоллар шайн некхийн гонахьа. Цара ма гойтийла шайн хазнаш шайн марошка‚ я шайн дайшка‚ я шайн маройн дайшка‚ я шайн кIенташка‚ я шайн маройн кIенташка‚ я шайн вежаршка‚ я шайн вежарийн кIенташка‚ я шайн йижарийн кIенташка‚ я шайн /хьалхахь гIуллакх деш болчу/ зударшка‚ я шайн аьтту куьйгаша доладиначаьрна‚ я тIехьоьжуш болу шайн шовкъ дIаялла болу божаршна‚ я зударийн Iовраташка ца хьоьжучу берашна а бен. Шайн когаш ма беттийла цара шаьш хьулдина шайн хазалла довзийтархьама. Тоба де Деле массара‚ хIай муъма нах‚ шу даккхидеда мега.\n32. Зударий балабе шайх жера-божаршна а‚ шайн лех дикачаьрна‚ маре ло шайн лай-зударий. Нагахь уьш миска хилахь – Дала хьал лур ду царна шен коьмаршаллих. Дела шорта ву‚ хууш ву.\n33. Юхаозалуш хуьлийла /нахаца леларх/ шайна зуда ялор /маре бахар/ ца нисбелларш Дала шайна хьал даллалц Шен комаьршаллих. Шун аьтту куьйгаша доладиначарех азат бала язбала лууш берш – язбе уьш шуна хаалахь цу чохь диканиг. ДIало царна Делан бахамах‚ Цо шуна белла болчу. Ма теIабелаш шайн мехкарий кхахьбаллина тIе‚ царна лиънехь цIена хила‚ аша дуьненан дахаран хиламаш /бахам/ лоьхуш. Уьш тIетоIаш верг /кхахьбаллина/... Дела уьш тIетеIабиначул тIаьхьа гечдеш а ву‚ къинхетаме а ву.\n34. Оха доссина шуьга билгала долу аяташ а‚ шул хьалха баханчерийн /дахаран/ масал а хилла‚ /Делах/ кхоьручаьрна хьехам а хилла‚\n35. Дела – стигланийн а‚ лаьттан а нур ду . Цуьнан нур пенан юкъах тера ду шена чохь чиркх болчу. Чиркх шишанан чохь бу. Шиша /нур/ лепачу седах тера ду зайтунан беркатечу диттах /цIеношкахь/ латина болчу‚ малхбале а‚ малхбузе а яц. Даьтта герга ду къага шех цIе хьакха елла яцахь а. Нуран тIехь а нур ду. Нисво Дала Шен нуран тIе Шена луург. Даладо Дала масалш нахана. И Дела массо хIума хууш верг ву.\n36. /И нур ду/ цIеношкахь‚ Дала шаьш /сийдеш/ лакха дахан а‚ шайна чохь Цуьнан цIе хьехаян а магийна долчу‚ тасбахь до Цуна Iуьйранна а‚ суьйранна а.\n37. Нах бу /царчохь/‚ шаьш юкъахбохур боцуш йохка-эцаро а‚ эцаро а Дела хьехорах а‚ ламаз хIотторах а, закат даларх а. Уьш кхоьру /къемат/ дийнах‚ шена чохь дегнаш а‚ бIаьрса а херцалур долчу.\n38. Дала шайна бекхам бархьама шаьш дийначух уггар хазачуьнца‚ Цо шайна совдаккхархьама Шен комаьршаллах. И Дела рицIкъ луш ву Шена луучунна хьесап а доцуш.\n39. Цатешнарш – церан Iамалш шерачу арахь /хIуттучу/ йилбазгIалах тера ю‚ хьогах волчунна и хи ду метта‚ и цуна тIевахча – и хIумма ца карайо цуна. Цуна карийна Дела шена гергахь‚ Цо кхочушдина цуьнан хьесап. И Дела хьесапца сиха верг ву.\n40. Я /уьш/ тера ю кIоргачу хIоьрдан чохь болчу боданах‚ ша хьулбешболчу толгIано‚ шена тIехахула толгIа йолчу‚ цуьнан тIехахула марха йолчу. Боданаш ду цхьадерш вакхарна тIехь долуш‚ цо шен куьйг ара декхча – цуна и ган ца туьга. Дала шена нур ца диначунна цхьа а нур дац.\n41. Хьуна ца го и Дела хилар Шена тасбахь деш стигланашкахь а‚ латтахь а мел волчо‚ могIаршца /тIама деллачу/ олхазарша а. ХIоранна хиъна шен ламаз а‚ шен тасбахь а. И Дела хууш ма ву цара дийриг.\n42. Делан ду стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла. Деле ду дIадерзар а.\n43. Хьуна ца го Дала лохку мархаш‚ тIаккха хутту уьш‚ тIаккха Цо уьш хуьлуьйту тIеттIа /барз/‚ хьуна го догIа церан юккъехула долуш‚ Цо доссадо стиглара /мархийн/ лаьмнаш‚ шайна чохь тIкъес йолуш. Шена луучунна туху Цо и‚ Шена луучух духа йоккху. ТIкъесан нуро бIаьрса дIахьош лаьтта.\n44. Харцайо Дала буьйса а‚ де а. Баккъалла а, цу чохь хьехам ма бу бIаьрса долчаьрна.\n45. Дала кхоьллина массо дийнат хих. Царех шен гай тIехь леларг ду‚ царех шина кога тIехь леларг а ду, царех деа кога тIехь леларг ду. Кхуллу Дала Шена луург. Баккъалла а, Дела массо хIуманан тIехь ницIкъ кхочург ву.\n46. Оха доссина билгала долу аяташ. Дала нисво Шена луург нийсачу новкъа.\n47. Цара олу: "Тешна тхо Делах а‚ элчанех а‚ муьтIахь а хилла тхо". ТIаккха дIайоьрзу /бакъдолчу динах/ царех цхьа тоба цул тIаьхьа – уьш муъма нах бац!\n48. Шаьш Далла а‚ элчана а тIе кхайкхича шайн юккъехь хьукам дан – царех цхьа тоба дуьхьалйолу.\n49. Шайна хилахь бакъо – цуна тIе богIу уьш муьтIахь хуьлий.\n50. Церан дегнашкахь цамгар ю-те‚ я шекбевла-те уьш‚ я кхоьру-те уьш Дала а‚ Цуьнан элчано а шайца нийсо ца ян? ХIан-хIа! Уьш зуламхой бу!\n51. Баккъалла а, муъма нехан дош хили шаьш Далла а‚ Цуьнан элчана а тIе кхайкхича шайна юккъехь хьукма дан цара алар: "ЛадоьгIна Оха‚ мутIахь хилла тхо". Уьш бу баккхийбедар берш.\n52. Далла а‚ Цуьнан элчана а муьтIахь верг‚ Делах кхоьруш верг‚ Цуьнца вочух ларлуш верг – уьш бу толам баьккхинарш!\n53. Делаца биира цара шайн чIогIа дуйнаш ахьа шайга омра дича арадовлур ду шаьш‚ бохуш. Ахьа ала: "Аша дуй ма баа! МуьтIахь хилар дика дара /шуьгара/. Баккъалла а, Дела дика хууш ву аша дийриг".\n54. Ахьа ала: "МуьтIахь хила Далла‚ муьтIахь хила элчана! "Уьш дIаберзахь – цуна шена тIе диллинарг ду‚ шуна – шайна тIе диллинарг ду. Цуна /элчана/ муьтIахь шу хилахь – шу нийсачу новкъахь ду. Элчана-м тIехь дац билгала дIакхачор бен.\n55. Дала ваIда йина шух иман диллинчаьрна а‚ дика Iамалш йиначаьрна а Ша тIаьхье лур ю царна лаьттахь‚ аьлла‚ Ша царал хьалха хиллачаьрна яларах терра‚ Ша чIагIдийр ду царна шайн дин‚ Ша цуна царна реза хилла волу‚ Ша царна церан кхерамал тIаьхьа тешам лур бу (маршо лур ю)‚ аьлла. Цара Суна Iибадат дийр ду‚ цхьа а хIума Соьца накъост лоцур дац. Цул тIаьхьа керста хилларг – уьш бу песакъаш!\n56. Аша хIоттаде ламаз‚ ло закат‚ шу муьтIахь хила элчана – шух къинхетам бан мегара.\n57. Хьуна ма мотталахь и цатешарш (Тхан омрах) бовда лур бу лаьттахь. Церан чугIойла – цIе ю. Ма вон дIадерзар ду-кх и!\n58. ХIай иман диллинарш! Шуьга пурба доьхийла кхузза шун аьтту куьйго дола диначаьра а‚ шух кхиъна ца ваьллачо а‚ сатасаран ламазал хьалха а‚ шаьш делкъахь бедар йоккхучу хенахь а‚ пхьуйрен ламазал тIаьхьа а – шун кхо Iоврат /йолу хан ю иза/. Шуна а‚ царна а къа дац царал /цу хенал/ тIаьхьа /чу бан/. ТIехьоьжуш бу шуна шух цхьаберш ваккхарна. Иштта билгалдоху Дала шуна аяташ. И Дела хууш верг а‚ хьукам /нийса/ дийриг а ву.\n59. Шун бераша кхиъна баьлча пурба доьхийла цара шайл хьалхалерачаш дехарах терра. Иштта билгалдоху Дала шуна Шен аяташ. Дела хууш верг а ву‚ хьукам /нийса/ дийриг а ву.\n60. Зударех къанбелларш‚ маре баха дог дохуш боцу – царна къа дац шайн /тIехула/ бедарш яхарах‚ хазалла гучадоккхуш бацахь. Уьш оьзда хилча – царна дика ду. Дела хозуш верг а ву‚ хууш верг а ву.\n61. БIаьрса доцчун къа дац‚ астагI волчун къа дац‚ цомгаш волчун къа дац‚ шуна шайна а /къа/ дац аша /хIума/ яарх шайн цIеношкара‚ я шайн дайн цIношкара‚ я шайн нанойн цIеношкара‚ я шайн вежарийн цIеношкара ‚ я шайн йижарийн цIеношкара‚ я шайн ден вежарийн цIеношкара‚ я шайн ден йижарийн цIеношкара‚ я шайн ненан вежарийн цIеношкарая шайн ненан йижарийн цIеношкара‚ я шайн догIанаш шун долахь болчарийн /цIеношкара/‚ я шайн доттагIчун /цIеношкара/. Дац шуна къа аша /хIума/ яарх цхьаьна‚ я шаьш-шаьш. Шаьш цIеношна чу доьдуш салам ло шайга Делан гергара беркате а‚ цIена а хиллачу маршаллица. Иштта билгалдоху Дала шуна аяташ – шу хила мегара ойла еш.\n62. Баккъалла а, муъма нах бу шаьш тешнарш Делах а‚ Цуьнан элчанах а‚ шаьш цуьнца /Делан элчаца/ долуш цхьана юкъара гIуллакхна тIехь дIа ца боьдуш берш цуьнга пурба дехна а бен. Баккъалла а, и хьоьга пурба доьхурш – уьш бу Делах а‚ Цуьнан элчанах а тешаш берш. Цара хьайга пурба дехча шайн цхьацца гIуллакхна‚ пурба ло царех хьайна луучунна‚ гечдар а деха царна Деле. Баккъалла Дела гечдийриг а ву‚ къинхетам бийриг а ву.\n63. Аша ма де элчанан кхайкхар шайна юккъехь шайх цхьаболчарийн вакхарга кхайкхарх тера. Далла бевзаш бу шух лачIкъа буьйларш. Ларлойла и цуьнан /элчанан/ омрана хилпало еш берш питна (дуьненан бала) шайх хьаьрчарах‚ я /эхартан/ лазош долу Iазап шайх хьарчарах.\n64. Ткъа Делан дац стигланашкахь а‚ лаьттахь а мел дерг? Цуна хаьа шу Шена тIехь дерг. Уьш Шена тIеберзинчу дийнахь Цо цаьрга дуьйцур ду цара дийнарг. И Дела массо хIума хууш верг ву.


Коронавирусна дуьхьала кхоьллина вакцина лаамхошна тIехь зен йоллу Германи\nШа коронаврусна духьал кхоьллина вакцина лаамхошна тIехь зен йолош ю Германис. Эрлих Паулан цIарх йолчу вакцинин а, биомедицинан молханийн а институто магийна и талламаш боло. Вакцина кхоьллинарг ю Майнцера BioNTech компани.\nЮьхьанцарчу зерашкахь дакъалоцур ду 200 лаамхочо.\nКхуллуш долу молха юьхьанца зуьй бIаьрго а лоцуш йоцчу дийнаташна тIехь. ТIаккха толлу иза даккхий дийнаташна тIехь. И берриг а болх дика жамI долуш бирзича бен ца зуьй молха адамна тIехь. Германерчу вакцинин кхерамзалла ю цкъачунна толлург.\nBioNTech компанин говзанчаша дика мах хадийна шаьш кечйинчу вакцинин. Молханаш дечу Pfizer корпорацица цхьаьна кхуллуш ю иза германхоша. Гриппна дуьхьал эвсаре молханаш кхоьлларца зеделларг ду Pfizer-ан.\nВирусан генетикан код хьаеш йолу мРНК-н могIарара ю зуьйш йолу вакцина. Оцу тайпа молханаша вирусна дуьхьал иммунитет гIаттайо адамехь.\nВакцина зер толамца а дирзина, йохка йолаяхь, цуьнан мах беза хир бац, боху говзанчаша. Амма яц цкъачунна дуьненахь и тайпа вакцина кхоьллина а яьлла, медицинехь пайдаэца магийна.\nХьалхо Дуьненаюкъарчу могашаллин организацино дIахьедира, цхьацца пачхьалкхашкахь 20 вакцина ю кхуллуш, аьлла. Цхьаьнатоьхна Штаташ а, Китай а яра шаьш долучохь дина молха адамашна тIехь зен йолаелларг. Оьрсийчоьно а дIахьедира, ша 6 вакцина зуьйш ю, аьлла. Амма говзанчашна хетарехь, 2021-чу шарахь бен шуьйрра дIасаяржо кийча хир яц вакцина.


Даьхний кхобучу бахархошна даккхий зенаш деш,Iожаллин геланча а хилла,чекхъяьлла махкахула нодулярный дерматит я кожаная бугорчатка олу цамгар.\nКарабогIучу марс хьокхучу баттахь шо кхочу иза дуьххьала Нохчийчохь хааелла. Официалан,лаккхарчу тIегIан маьхькIамхоша мукIарло дарца махкахь цу цамгаро сиркхо динарг 5 эзар гергга бежана ду,царех кхо бIе гаргга делла.\nБакъду бахархоша чIагIдарца цу цамгарх делларш хаъал сов хир ду.\n«Еккъа тхан цхьана юьртахь делла 35 сов бежана. Наха шайггара хетарехь молханаш лелийна а делла, кхоьбанаш ю бохуш хан ялийтарна дIатекхийнарш а ду. Еккъа кху Теркаца дIатарьеллачу ярташкахь делла хир ду мел лахара а 400-500 бежана».\nИ къамел динарг ву шен цIе йоккхийла ца лиъна Новр кIоштера бежнийн лор. Кху шина баттахь ялхош лаьтта и цамгар бахьнехь юкъараллехь вуно лахделла жижиг эцар а.\nДелахь а лазар кхетта жижиг а, кхин кхачанан сурсаташ а ца йохкийтарехь жоьпалле волчу лакхарчу тIегIан маьхькIамхочо Чукаев Адама чIагIдараца, лабараторехь теллина, могашчу бежана жижиг бен туькана гIопаста тIе кхочийла дац.\nМухха делахь а и цамгар къарьярехь, яйярехь, мел гIийла бохкучара а харж ца кхоош, дарбанаш леладайтина шайн бежнашна,партал Iаш Iедалхой а болуш. Нохчашлахь олуш ма –хиллара,и цамгар махкахула цIе санна кхарста йолаелча цхьа маха тухург лаххаре 500 сом а доккхуш, нана маре яхча санна самукъадаьлла хьийзина ветеренараш а,молханех шайн долург 100 соьие кхочуш ахча ца хиллехь а.\nКарарчу хенахь махкахь дерматит цамгар хаъал юхаяьлла бохуш доху кхаьънаш мел бакъ ду хьажа сан къамел хилла аренгарчу кIоштан цхьана даьхний лоьраца. Дуьйцург данне а бехке хIума доццушехь цунна ца лира шен цIе йоккхийла.\nНохчийчуьрчу Новр,Теркйист кIошташца доза долуш ю,даьхний а,ялташ а кхиорехь зеделла ХIирийн мехкан Мазалк кIошт. Цу цамгаро эгадо даьхний бахьнехь хIинца цигарчу бахархойн рагI кхаьчна ладегIамехь мур бахьа а, дараш ца хилийта харж ян а.\nЛораша а,шаьш наха а ечу къароца кIезиг масалш дац цигахь а бен-бечу ярташкахь даьхний дела Винограднехь а, Гуьчиган юрт олучу Кизлярехь а масала.\nЦигахь а, Нохчийчохь а могIарерчу нахана Iедалера мел гIо хир ду, я билггал хир ду дацца а Iедалера хууш дац. И гIо хилахь а ца хилахь а, бегашена а доцуш даккхий зенаш хилла цхьаболчу бахархошна.\nДеккъа цхьана официалан 300 бежана делла аьлла кхайкхийна терахь бен тергоне ца эцча а ду иза 12-13 миллион сом барамехь ахча.\nВуьшта аьлча 11-12 эзар пенсии оьцуш Iачу вахархочунна 35-40 эзар меха болу етта балар боккха бохам бу.


ГIалгIайчохь тIелатар дина кхерамазаллин кхеташонан куьйгалхочун хIусамна\nМангал-бутт 08, 2012\nГIалгIайчоь -- Малгlбек гlала, 29Гез2011\nГIалгIайн махкахь хIокху кIирнахь массийта хилам иккхинера тIамца боьзна. Лазийна а вийна стаг вац цхьана а хиламехь. Оцу юккъехула Iедалш жигара хьийза, шайн мехкан йоккхуш йолу вуо цIе цIанъян гIерташ.\nГIалгIайнчоьнна, зуламаш дукха хуьулуш ду, аьлла кхоллаелла цIе дIаяьккхархьам, меттигерачу Iедалша, хаддаза къахьоьгуш далахь а, цуьнах гIуллакх хуьлучух тера дац. ХIара дIадолучу кIирнахь, масех зулам дина муьлша бу ца хуучу наха. Цу юккъахь ду, эккхарш а, герз туохарш а, эскархошна доьхьала тIелатарш дар а. ТIаьххьарниг хилла МалгIбек гIалахь. ПIераскан дийнахь, буьйсана 2 сахьт даьлча, муьлша бу ца къаьстинчу наха, гранаташ туху тоьпаш йиттина республика кхерамазаллийн кхеташонан куьйгалхочунна Котиев Ахьмадан цIен тIе.\nБолчу хаамашца, мел лаххара а, диъ уза тоьхна и герз. Оцу цIа чохь хилчарах цхьа а вийна а, лазийна а вац. Ша низамхо-даржхо цIахь ца хилла бохуш дуьйцу официала хьосташа. Котиев Ахьмад, Iедалан оцу лаккхарчу дарже хIоттале, массийта шарахь болх бина ву Несар-гIалана милицийн декъан куьйгалхочуьнна даржехь. Оццу хенахь махкахь жигара баьллера оппозицийн буолам. Республикехь лар йоцуш нах барна а, лечкъорна а, байарна а, доьхьала митингашка арабоьвлачу оцу буламийн жигархой, хийлаза чу бухкуш а, бехк боцуш дIалуьтйцуш хIума лелийра оцу милицийн декъана белхахоша. Оцу декъера низамхой бехке беш бара, оппозицийн сайтан коьртехь хилла волу бизнесхо Евлоев Мохьмад верца уьйра ю бохуш.\nКотиев Ахьмадан цIенна гранаташ туохале хьалха, республикан кхечу маьIIехь, ишшта муьлша бу ца хууччу наха, оьрсийчоьнан тIеман беракеманна хьуна юккъера герз диттина. И хIума хилла лекхачу ломанца йолчу Даьттах оьвлана йистера и беракема хIаваIе гIаьттина дукха хан ялле. Вийна лазийна стаг вац цу чохь. Шена беракеманна дай зе хилла. Герз тоьхначу метте эскаран а ,полицийн а, ницкъаш хьажийнера, амма,и тIелатар динчарах стаг цу меттехь ца карийна.\nОццу дийнахь, гарехь муха а тIелатар дича а, низамхойх стаг ца веллуш хьийзачу оцу муьлша бу ца къасталучу наха, хIилланца хIума дина Несар-гIалахь. Полицийн декъа, телефон тоьхна хилла цхьана зудчо, Несар-гIалахь цхьана урамехь вовшахлеташ нах бу аьлла. Оцу метте полисхой тIекхочучу хенахь, некъа йистехь йоллина хилла йолу мина иккхина. УАЗ машена чохь хиллачу низамхойх цхьа а вийна а, лазийна а стаг вац.\nИ хIума хилла, Несар-гIалана йистехула дIабоьдучу «Кавказ» федерала некъа тIехь цхьаммо йиллина фугас иккхина шозлогIачу дийнахь. Оцу хенахь, цигахь таллам бечу оьрсийн эскархойх цхьа а лазйин а, вийна а вац. Карабулак гIалахь, цхьана туьканчохь карийна оьккхург а, эчка серий геригашцани ийна долу ведар. Иза хIинций, хIинций эккха кийча хилла бохуш хаам бинера полицера хьостано. Цунна тIедоьду серий хеда а дина, эккхарна кхерам дIабаьккхина сапераша.\nАла догIу, меттигерачу Iедалша, ишшта чолхе долчу хьелашка а ца хьоьжуш, махкахь кесста-кесста дIахьо цхьацца форумаш а, цхьанакхетарш а. ХIокху бета 4 дийнахь нийса 20 шо кхечира ГIалгIайн республика кхоьллина. Оцу денна лерина, ломанца йолчу Эгикал цIе йолчу бIоьвнийн комплексехь дIаяхьара М-1 олучу доза доцучу латарийн турнир. Дакълоцуш бара Европерачу пачхаьлкхашкара тайп-тайпа кепара латархой.\nКоьрта латар дара Емельяненко Александран а, дагестанхо Магомедов ИбрахIиман вовшахлатар. ШозлогIачу раундехь дагестанхо эшийнера. Оцу турнире хьажа ломанца вахан 15 эзар стаг вара. Нахана и хIума тайна дела, меттигерачу Iедалша сацам бина, цу тайпа дуьненаюккъера къийсадаларш хIора шарахь дIадахь.\nГlалгlайчуьра хьолах лаьцна


Чувала / чуяла\nКъурIана Академе моллагIча даржан тIара дIадоладенна, Деза КъурIани Iарбий мотти Iомаде таро я шун. Укх дунен тIа дуккха эзарзза эзар саг КъурIан Iомадеш ва. Iомаде оаш а, кхыболчарна дIахьеха шоашта ховр!\nКъурIан дагахьа Iомадар\nКъурIан Оnline деша\nМугIарашта кIалгIолла даь дешай ма дарра таржам. ХIанз шун аьттув ба КъурIана хIарача деша таржамга шоашта аттагIболча меттала хьажа а деша а. Ма дарра долча таржамо КъурIана аятий маIан кхетадар аттачадоаккхаргда шоана, иштта Iарбий мотт Iомабе а новкъостал дергда.\nКъурIанага онлайн ладувгIа. ХIанз шун таро я лакхача боараме ладувгIа а Iарбий меттала КъурIана дешар чудилла а, эрсий, ингалсий иштта кхыдолча меттала дола таржамаш чудахка а. ТIакхоачилга да 50 совгIа КъурIан дешарашта: Мишари Рашид аль-Афаси, Хусари, Абдуль-Басит, Ясир аль-Дуссари, Айман Сувейд иштта кх.дI.а\nДешаш белгалдар а таджвида бокъонаш сийрдаяхар а. Дешачо дIаоала дешаш белгалдеш, оаха пайда эц хIанзарча заман технологех. Цу кечало КъурIана дешаш нийса дIаала Iомадала новкъостал дергда шоана. Иштта таджвида бокъонашца доагIача идгIам, мадд иштта кх.дI. дагадохийтарех пайда эца. Белгалдаьча алапашта гIоаралг дIатIайихьача, пайда ийца бокъо бIаргаго таро хургья шун.\nТаханарча дийнахьа тха мазадакъе долаш да 50 совгIа ас-Саади, ибн-Касира, Джалалейна КъурJана а тафсирий таржамаш, Iарбий, эрсий иштта кхыдолча меттала таржамаш. Царех цхьадараш духхьал тха мазадаькъе мара дац. КъурIана навигацех пайда эца, медински мусхьафе эшшача моттиге дIатIадовлар духьа, дезаш дола аят, сурат, оагIув е джуз хьахоржаргдолаш.\nКъурIан дагахьа Iомаде\nДагахьа Iомадара а тахкара говзаме йолча кечалаша лоаццача юкъа КъурIан дагахьа Iомаде таро хулийтаргья. Уж кечалаш мегаш я боккхийчарна а берашта а. Иштта уж атта юкъейоалае йиш я хьафизаш кечбеш а.\nДошлорго гIо дергда шоана аятий доашхамий маIан дикагIа кхетаде а иштта сихагIа дагахьа КъурIана сураташ Iомаде а. Цу кечалах пайда эца керда дешаш Iомадеш. КъурIана деррига дешаш Iомадаь даьлча, хIаьта уж 1500 совгIа дош да, Iарбий мотт кхетабе а из паргIата бувца а могаргда шоана.\nШоай дегIаахар зе, хьалха Iомадаь аяташ кердадаха, кердадараш Iомаде доладе. Мастер-теста новкъосталца дагахьа Iомадаь КъурIана аяташ шоашта мишта хов хьажа. Нагахьа санна шоаш шек дале, тестий эмуляцех пайда эца. Системо шун мела моттигаш белгалйоахаргья, хIаьта гIалаташ лоархIаргдац.\nИнтерактивни урокашка гIолла КъурIан Iомаде\nИнтерактивни дешара курсаш. Мазадакъе йола лекцеш 5-7 минотах йолча видео-роликех латташ я. Iомаде шоай аьттув болча хана. ХIанз моллагIа чоалхане тема кхетае дукхагIа аттагIа хургда.\nТестироване система а тIатеха материалаш а. Урокаш яьнначул тIехьагIа, юкъера тесташи мастер тесташи чакхъяьха, шоаш Iомадаьчун мах бе. Шпаргалкаши чудилара материалаши оаш Iомаяь темаш дIачIоагIъе новкъостал дергда шоана.\nДешарца дегIааахар. Лекцей оттамо урокаш вIаши тIехь-тIехьа дIаяхьар кхетаде новкъостал дергда шоана. Шоаш тIеххьара сайцачара дIадолале. Проактивни системо бокъо лац роликаш хьалха дIалиста а е царга ладувгIа а, цудухьа массахана темана уйла дIатIаяхийта аьттув ба шун.\nIомабе Iарбий мотт\nIарбий мотт Iомабара эрсий меттала яздаь литература чIоагIа кIезига да. Цудухьа КъурIана Академе Iарбий мотт Iомабар геттара дика соцам ба. Дешар Iарбий алапата тIара дIадолалу. Оаха кийчъеш латт Iарбий мотт Iомабеш гаьнабаьнначарна лаьрхIа урокаш а, иштта хьалхара база йолчарна лаьрхIа КъурIана Iарбий текст а. Iарбий мотт Iомабе беза Iарбашкахьа каст-каста наькъа ухачар е цигахьа ваха дIаваха лаьрхIачо.\nШоай ховрий лагIа белгалдар духьа тест чакхъяьккха, моллагIча лагIан тIара Iомадар дIадоладе\nОаш дешар дIадоладу хIанз шоаш долча даржан тIара: ер программа юххьанца дIаболалучарна а, иштта дуккхача хана Iарбий мотт а, КъурIан Iомадечарна а лаьрхIа я. Из деррига - МАХБОАЦАШ да!\n78% сага дуккхача шерашка КъурIан Iомадешше а, цхьа джуз тIехьа дагахьа хIана хац? ХIаьта 22% саго 8-ча уроке хIана Iомаду из?\nПайдане методаш юкъе йоалаяро материал дуккха сихагIа кхетаяйт. Тайп-тайпара хоам дIатIакхахьара кепаши, иштта хIара сага къаьстта теркам беш хиларои дешар сакъердаме ду, шоана ховш долча, дагалаттача хIаманца дешар нийсду. Юххера шоана гуш хул шоай вIаштIехьдаьнна хIама.\nВидео-урокашка гIолла КъурIан кхетадар - эггара лоацагIа никъ ба\nКъурIан ховш болчар кийчъяьча, аудио, видео, иштта кхыйолча материалий, къаьстта ший тайпара йолча тептарче шоана езаш йолча темах материал харжа вIаштIехьа да шун. Шоашта ховш долча, дагалаттача, сакъердаме долча хIамашка хьежжа, къаьстта хIарача сага лаьрхIа хьехам хьаэца. Интерактивни тренировкаш шозза аттагIа материал кхетае новкъостал ду.\nУйла-нигат шоайдар санна долчарца гlулакх леладе\nIарбий мотт бувцаш 240 миллион гаргга саг ва. КъурIана хьафизашца, дийшача нахаца, дешара тIакхувш болчарца, иштта Iарбий мотт бувцача наха юкъе хилча, сихагIа Iомалу шо. Дешаш сихагIа Iомадарал совгIа, уж нийсагIа хьаала Iомалургда шо. Iарбий мотт ховча тоабанца шо хиларо Iомадаьр дIачIоагIде а кхы а дикагIа ха а новкъостал дергда шоана.\nКердача дешара технологех пайда эца\nДуккха йолча говзамеча кечалаша сиха керда хоам хьатIаэца а дешар чакхдаккха а новкъостал ду. Берашта, воккхачунна, мекъачунна, экспресс-курс, кIоарга курс - массанена лаьрхIа автоматизированни тесташ я. Цар грамматика Iомаергйолаш, мотт нийса бувцаргболаш, иштта Iилманца дола дараш тахка гIо ду.\nХьехархой тIакхоачилга да дешара кечалашта\nГовзаме йолча методикашеи кечалашеи хIара студента (дешархочун) толамашка хьажа таро хулийт, иштта долчча бесса малагIча дисциплинах цунна новкъостал эш хьахьокх. Дешара таблица, тайп-тайпара тесташ, электронни дневникаш - цу дерригане дикка ха совйоаккх, хIана аьлча дешархоша Iомадаьр кара тахка дезац.\nДаьнеи, наннеи - берашта лаьрхIа онлайн-урокаш\nКъурIан Iомаде зIамига долча хана денз дIадоладе - бераш, шоашта дIаденна хIама сихха дIалаьце, цу сахьате шоаш Iомадаьча хIамах пайда эца долалу. Дешарца толам баьккхар cовгIаташца (мейдилг, рейтинг иштта кх.) белгалвоаккхаш система оттаяьй Академе. Цу гIулакхо берашта кхы а дикагIа деша бахьан лу. Шоай бераша даьхача толамашка хьежа таро я шун.\nIилма доаржадечарна а тIахьехачарна а\nIилмах шийца кхо хIама хилча мара Iилма хилац: хьехархо, дешархо, дешархочун дешархо. КъурIана Академе шоаш дешарал, Iомадарал совгIа, шоашта ховр кхычарна Iомаде, дIадала аьттув ба шун, иштта шоаш леладеш долча хIаман тIехьа боккъонца вола эксперт хила йиш я.\nАкадеме балхара денош


Полицехь стаг хьийзорна кхеле озийначу майора талламча бехкево шега доцург дийцийтарна\nГезгмашин-бутт 25, 2020\nБуьрийтIера вахархо Цкаев Владимир йиттина вер толлучу кхело левина полицин бехктакхаман декъан куьйгалхо лаьттина майор Ситохов Сослан. Ша стаганна еттарх лаьцна дина дареш шегара тIеIаткъам беш даьхна, аьлла цо.\n"Сох йозу массо а материалаш шеггара кхоьллина талламчас Хугаевс. Цо жопаллина бухара баьхна куьйгалхой: Габиев, Хабиев, Елоев, ткъа церан бехк суна тIехьарчийна. Сан могашалла вон яра соьга тIеIаткъамца дареш дойтучу хенахь", - леткъина кхелехь Ситохов пIераскана.\nТкъа девнан кхечу декъашхоша динчу дареша бахарехь, ша Ситохов ву, Цкаевс ша-шен вийна, цо шен корта лаьттах а, йийбарх а беттара, аьлла яздинарг. Тешаша дийцарехь, Ситоховс скотчаца куьйгаш а дихкина, йиттина Цкаевна, ткъа полицин кхечу белхахошна ца магийна леш лаьттачунна тIе лоьраш кхайкха. Иштта велла, церан дарешца, Цкаев.\nСитоховс бехке ца лору ша, кхелехь къамелдар сацийна хилларг дIаяздеш полицин чоьнаш чохь лаьттинчу видеокамераш чуьра тоьшаллаш гIуллакхна юкъадаллолц.\n2015-чу шеран Гезгмашин-беттан 31-чохь Иристонерчу кIоштан полицин декъе кхайчийна Цкаев Владимир. ШолгIачу дийнахь, дегIа тIехь дуккха а чевнаш а йолуш, моргехь карийна цуьнан дакъа гергарчарна. Кхо шо даьлча бен аьтто ца баьлла Цкаевн зудчун шен майра вер талламе даккхийта.


Кху деношкахь Нохчийчуьрчу цхьана дешархочо кехат даийтинера Маршо Радион редакце, хьехархочо Даймахках лаьцна эссе (сочинени) язъе аьлла шайга, иза муха язйийр ю ца хууш хиина Iаш ву ша, аьлла.\nМуха хир дара и дийцар сайга и и яздан аьлча? Йоца кхо истори.\nДаймох. Хьокхаман марзалла\nСайн дахарехь дуьххьара Нохчийчуьра, аравалла маситта бутт а баьккхина, цIавогуш вара со. Аьхкенан тIаьххьара денош дара уьш. Iуьйрана саррралцц цхьана агIор, сарахь сахиллалц кхечу агIор хьоькхуш мох а болуш, уггар лекха дитт кол санна а долуш, вуно шуьйрачу хин йистехь Iуьллучу эвлахь хан а яьккхина, цIавогIучу сан Соьлж-ГIаларчу охьахиинчу кеманан некъаре ваьлча корта хьевзира, Даймехкан ша-тайпа хIаваъ чуоьзча.\nСо тхайн кIета кхочучу хенахь садайнера. Машенан корехула арахьоьжуш волчу суна, некъа тIе генаш кхийдош мелачу мохо лестош лаьттачу тхайн урамерчу дитташ тарделлера суна даиман а наьртех тера хетачу сайл баккхийн вежарарех. Бераллехь дуьйна суна хезаш долу тхан кертаца лаьттачу ширачу пхоьнан хари чохь деха чIоб дара, дахаран хан юста дуьйлина сахьт санна, юкъ а юьтуш декаш. ЦӀар-цӀар дечу цаьпцалгаша а, бу-у дечу бухIано а, буьйса юлуш вовше Iодика еш эшарш лоькхучу олхазарша а зевне дора Iалам.\nДерриг и сурт тIечIагIдеш хиллачу цу буса тхан нанас хьалхабиллинчу хIинцца бинчу хьокхаман марзалло хала киртиг тIехIоьттича йовхо луш лелаво со тахана а.\nДаймохк. Нохчийн мотт\nШелонах цIийзачу Чиллан-баттахь Сибрех Советан Армехь гIуллакх деш волу со Китай тIелата мегаш ю аьлла, орца даккха веанчу эпсаро сай-бодий къастале, мохь а тоьхна, гIаттийна герз карахь новкъаваьккхира Монголе ваха. Цигахь эрна арахь лаьтташ яра оха тIехь тIом бийр болу техкника.\nИттех де даьлча, Гоби гӀум-арахь гIамаран мох баьлла йист йоцучу аренашкахь тилвелира со сайн накъосташца. Дивизин байракхаш эцна йоьдучу тхан БТР-н бензин а дара чекхдолуш. Тхоьца хилла эпсар вайнера тхан, со коьртаниг а витина, курсант волуш дуьйна шена вевзаш волчу цхьана эпсарца, машена а хиина, сакъера вахханчохь.\nТхуна белла кхача чекхбаьллера. ТIаьххьара йисина минтай олу чIара чохь болу аьчка банка ас яьстина а даьллера ши де. Хьогалло хьийзош дара тхо. Жимма мох гIелбелча, тхайн БТР-н чIургашна гонаха гулйеллачу гIамарх ийна ло дегIан йовхонца дашош хьогалла дIаяккха гIертара тхо.\nДивизин хьаькамашца зIе латто кхузаманахьлера тоьлла техника ю а, инзаре баккхийн аьттонаш болуш ю а аьлла раци еллера тхоьга. Амма цу чохь суна хезаш ерг еккъа "шшшш" боху гIовгIа бен кхин хIумма а дацара, ткъа ас бон кхайкхамаш цхьа а жоп доцуш бисара.\nДелахь а, кIар ца луш хьийза йора ас и техника, цхьа а аз хезар дац-те бохуш. Шу тешар дац, цIеххьана декаш сахьт а, цул тIаьхьа адам дистхуьлуш а хезира суна.\nИшттаниг шоьца а хилла хир ду. Хьуна гонаха цхьа а адам дац, эвлана а дукха юьстах ву хьо, амма цIеххьана цхьа аьзнаш хеза хьуна: вистхуьлуш стаг, гIалх бохуш жIаьла, кхуьйкхуш нIаьна. Суна сайн приемника чохь хезнарг бара... нохчийн мотт. Со галволийла дацара, "алё-алё… дIадала, мича гIерта хьо?, uz6pndc аьлла вистхилира цхьа стаг.\nКхета хала дацара суна цунах. Школехь доьшуш волуш дуьйна, нохчаша ма аллара, "алё" олучу нахаца дукха къамелаш дина вара со эфирехь. Uz6pndc яра цу радиоезархочунна генна зIе еш Iедало елла код.\nСихонца суна дуьхьал хIоьттира и сурт. Нохчийчоь, эвла, цу эвлахь буьйда кибирчигех дина цIа, цу чохь йогу аьчкан пеш, пеша хьалха хьокхумаш доттуш йолу хIусамнана, шен приемникана хьалха хиъна Iан стаг, цунна тIегIерта кхачанан хьожа кхетта ловзадаьлла цициг…\nХIа-хIа, ойла йира ас: rхузахь шело а, мацалла а, хьогалла а ловш латтарх гIуллакх хир дац/ БТР хьала а латийна, ягориг чекхяьллалц къилбехьа дIахахкалур ву со аьлла, тIетаIийра ас сайн тIеман машен.\nШина-кхаа сохьтехь некъ бинчул тIаьхьа рогIерчу гух тIехъэккхаш цхьана маьIIаьргонна, кхечу машенах кхетаза а волуш, сацийра ас БТР. Иза яра тхо санна тилаелла, амма саццаза бепиг дар ца сацош лаьтташ йолу тIеман пурни (пекарня)…\nКхане муха хир ю ца хуучу дахаран некъаша кхачийра со Вашингтонна гергахь Iуьллучуу Александрия олучу цхьана жимачу гIала. ДIакхаьчначохь нохчийн Iедал ду гуш олу сурт Даймахкаца дустуш. Изза дан хIоьттира со а. ДIасахьажча цу гIалин юккъехь Хулло чуьра лахьийна деанча санна долчу тIулгех бинчу некъах бIаьргкхийтира сан. И некъ цхьанахенахь леррина бина хиллера Британин паччахьан йоI йогIуш ю аьлла.\nАмма сан тидам тIебахнарг кхин дара. Иза яра цу тIулгашна юкъахула а, цу ураман йистошкахула а хьалаяьлла буц. Иза яра Даймакахь хIора вайн хIусаман уьйтIахь йолуш йолу хийлаза кертах валале сан мачаш тIунйина а, ченах юьзна а йолу йицлур йоцу хутал-буц…\nИштта минот тIехIоьттинчу хенахь язйина хир ю нохчий Сибрех бахийтинчу хенахь поэто Гадаев Моьхьмад-Салахьа шен "Даймахке сатийсар" цIе йолу байт…\nЯзал Жалала *.\nбIаьрг кхетча, кийрахь\n* Iаьрбийн маттара "ХIай Сийлаллин Да" (يا ذا الجلال) Сурат ар-Рахьман [55:27]


Венехь а маьрша вац сенатор лаьттина Умаров Муса\nНохчийчоьнан цIарх Оьрсийчоьнан Федерацин Кхеташонехь сенатор Iийна Умаров Муса.\nКхерамах хьалхаваьлла вац, Европе я кхечу дуьненан агΙор ведда, Оьрсийчуьрчу я, масала, Нохчийчуьрчу Ιедалан оьгΙазаллах къайлаваьлларг. Масех шо хьалха Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийчоьнан Федерацин Кхеташонан декъашхо хилла Умаров Муса вадон гIоьртина Венехь бевзашбоцучийн тоба.\n„Iаьхча барзо а буьйш, ца Iаьхча Iуьно а буьйш“ бохучу нохчийн кицанерчу Iахарехь хилла хьал хIоттаделла кху деношкахь Венехь дагахь а доцуш гIараваьллачу, цхьана хенахь Нохчийчоьнан цIарах Оьрсийн Федерацин кхеташонехь сенаторан цIе лелош хиллачу Умаров Мусаца.\nМасех буьйса хьалха цуьнан неIаре хIоьттина хилла харц полисхойн кехаташ долу пхи стаг, шаьш Iедалан белхахой бу, аьлла. Амма Умаров, царна неI схьа ца йоьллуш, дуьхьалваьлла. ТIаккха и харц-Iедалхой нуьцкъаша, неI а йохийна, чулелха гIоьртина хилла боху цуьнан хIусаме. Кхеравеллачу экс-сенаторо меттигерчу полице кхайкхина телефонехула, цул тIаьхьа масех минот ялале схьакхаьчначу Iедалан векалех Iаьхкина, и талорхой бевдда, къайлабевлла боху.\nХIинца мацахлера сенатор полицин леринчу тобано ларвеш ву. Ткъа иза вадон гIертаран хьокъехь гIуллакх меттигерачу Конституци ларъяран а, террорхошца къийсам латторан а хьукмато толлуш ду.\nМа-дарра дийцича, Умаров вадон гIерташ, цуьнан неI йиттинарш билггал нохчех хиллийла хууш дац. Хила там бу, уьш и вен дагахь хилла хилар я баналан къола дан дагахь хилла хилар. Полицин векалша цу хьокъехь деш кхин дIахьедар дац я шайга динчу хаттарна дуьхьал луш информаци а яц, и гIуллакх къайлаха толлуш хиларна тIе а тевжаш.\n„Хьенех ваьхнийла а ца хуучу нахана хьенех велла аьлла хаам бар“ бохуш долу дешнаш дагадоуьйту Умаровна гонахьа яьллачу гIовгIано. Венехь бехачу дукхахболчу вайнахана и стаг кхузахь Iаш хиллийла а ца хаьа, ша цуьнан гергарчу гоннаа иза ца хаахь.\nУмаров вадон гIерташ цхьа муьлш бу ца хууш нах хилла аьлла, хаамийн гIирсашкахь даьржича гIараделира Умаров Муса Австрин коьртачу шахьаран юккъехь, уггаре а езачарех йолчу кIоштахь вехаш вуйла а, цуьнца доьзна масех IалагIож хIинца нахала яьлла хилар а.\nЦарех цхьаъ ю, дийцарехь, цу стаго дуккха декхарш хьерчийна хилла, и декхарш юхадерзо цунна тIаьхьабевлла дукха тайп-тайпана ницкъаш бу, бохуш долу хабар а. Иза бакъ-харц ду бохург талла аьтто бац, амма хIинцачул гIеххьа хан хьалха а дийцаре деш дара интернет машанехь цо, масала, вевзаш волчу нохчийн совдегарна Садулаев Маликна ахчанна тIехь тешнабехк бина хилла боху хабар. И дерриге а хIинца Австрин полисхоша толлур ду.\nУмаров вадон гIертарш муьлш а хиллехь а, цара иза даран бахьанаш мухха а хиллехь а, ша и хIума хазанесанна сингаттаме ду Венерчу вайнахана. ХIунда аьлча, зуламхой- уьш мичча а агIонгара белахь а, - Венин юккъехь нахана тIекхийда буьйлабелла хилар уьш Австрехь вуно майра лелаш бу бохучун тоьшалла ду. Иза аьлла хеташ ву Венера нохчийн диаспоран жигархо Исханов Хьусейн а.\nИсханов: “Ши шо хьалха Исраилов Iумар вер а карладолу иштта хIума нисделлча. И нах миччара а белахь а, цIера бахкийтина хуьлда уьш, я оьрсийн векалтера, я миччара кхечанхьара - тайп-тайпана нах ма хуьлий цу юккъе ийзийна - и хIума чIогIа хьашдоцург ду. ХIара меттигаш а, хIара Европа а эвхьазаяккхар а, кхузахь нахана тIекхийдар а чIогIа сингаттаме билгалонаш ю вайн кхузарчу нахана. Литвиненкона Лондонехь динарг а дагадогIу вайна, кхидерш а дагадогIу“.\nУмаров Муса цхьана хенахь Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIоьнча хилла ву. Иштта иза кхиина Москохарчу „Красный суконщик“ кIаденийн фабрикехь куьйгаллехь хила а, лакхахь аьлла ма-хиллара, Оьрсийчоьнан Федерацин Кхеташонан декъашхо хила а. Вуьшта аьлча, Нохчийчуьрчу Iедалийн гергарчу гонера стаг хилла ву иза цхьана хенахь, карарчу хенахь Австрехь могIарерчу мухIажиран кепехь вехаш велахь а.\nНохчийчуьра нохчий боьлху Европера нохчий байъа


Къинхетаме йоI – Кетеван-Элизабет\nГуьржийчоь -- Хурцидзе Лиана а, Стоун Элизабет а, Дихашхо-эвла, 16Тов2013.\nIамеркера спортхочунна, нека деш Паралимпийн Ловзаршкахь толамаш бохуш йолчу Элизабет Стоунна ца хаара шен баккъалла а йолу нана мила ю. Цунна ца хаара ша цо жима йолуш дIатасаран бахьана. Гуьржийчурча Хурцидзе доьзалехь а ойланаш йора, шаьш меттигерчу берийн хIусамехь йитинчу заьIап йоIах хIун хилла-те бохуш. ХIинца уьш цхьаьнакхетта.\nТкъа шо хьалха берийн хIусамехь йитира цуьнан нанас хIинца Iамеркехь шуьйра евзаш йолу Стоун Элизабет. Ткъа кху деношкахь иза цIа еана Дихашхо цIе йолчу шен нана ехачу Гуьржийчоьнан лаьмнашкахь Iуьллучу юьрта. Шаьш дIатесна заьIап йоьIан кхоллам муха хилла ца хууш ладийгIинчу Хурцидзе доьзална эхь а, дохкобовлар а дирзира ирсечу бIаьрхишка.\nСтоун Элизабета дуьйцу.\nСтоун Элизабет: «Ма-дарра аьлча, сайн ваша а, йиша а, Лаша а, Теона а эвлан йистехь гира цуна. Цара далийра тхо кхуза. Царна со шайн машенахь цIайига лиира. Кхеташ ду, оха цхьа мотт буьйцуш ца хилар, амма Теонас сан куьг дIа ца хийцира некъа доьлхуш.\nЮха дуккха а эвлара бераш а, нах а гир суна. Тхо керта доьлхуш, со йина сан нана Лиана гира суна кхузахь хиина Iаш. Иза елха йолаелира».\nСтоун йина 1990-чу шарахь. Дуьненчу йолуш, цуьнан аьтто ког боца бара аьрро когалла а. Амма спортехь цо баьхначу толамаша хьулдина иза заьIапхо хилар. 4 шо кхачча иза долаяьккхира Iамеркехь Мичиганехь ехачу Стоун Линдас. Цо, гIо а деш, нека дан йолаелира, хьалха Кетеван Амберкиевна Хурцидзе цIе лелош хилла, жима Элизабет.\n2008-чу шарахь Пекинехь Паралимпийн ловзаршкахь дато мидал яьккхира цо. Стохка Лондонехь кхин а йоьза ши мидал яьккхира Стоуна.\nЦуьнан кхиамаша шена тIе тидам бахийтира Маршо Радион корреспондентийн. Стоун Элизабетан баккъалла а йолу нана каро хьоьвсира уьш.\nИза эххаре а карийра царна малхбузерчу Гуьржийчоьнан лаьмнашкахь Iуьллучу Дихашхо цIе йолчу эвлахь. Стоун ненан Хурцидзе Лианин 73 шо ду. Тахана ирс ду цуьнан юьхь тIехь лепаш. Шен йоI елла моьттуш хиллера иза.\nХурцидзе Лиана: «Эххаре а сайн йоI ги суна. Дела реза хила иза долаяьккхинчу нанна, иза суна гайтарна\nДуккха а харжаш а еш, Iамеркера Гуьржийчу еанчу Элизабет кхиийначу Стоун Линдас дуьйцу, шен Iалашо яра шен йоIе шина махках дозалла дайтар бохуш.\nСтоун Линда: «Элизабет аса долаяьккхинч хьана дуьйна даиман а хууш яра ша Гуьржийчура хилар. Цигара ша хиларна цуьнга дозалла дайтар баккъалла а мехала дара суна. Иза дуьненаюкъарчу къийсадаларшкахь нека дан йоьдуш аса сайца жима ши байракх эцара – Iамеркан байракх а, Гуьржийчоьнан байракх а. Аса даиман а лестайора и шиъ, цо нека деш».\nСтоун Элизабетан бакъйолчу ненан Лианин а, цуьнан ден Амберкийн а кхин а ши бер хилла иза дуьненчу йолуш. И шиъ кхераделла, заьIап йоI оьшуш ма-хиллара лелалур яц шайга аьлла. Советан пачхьалкх йоьхна хан хилла иза. Хала хиллехь а, цара сацам бина заьIапхо Кутаисерчу берийн цIийне дIаяла.\nАмма Элизабетан кхолламо садууш яьхна Лиана а, цуьнан доьзал а. Цуьнан вашас Лашас элира Марш Радион корреспонденте йишех ваьлла лазам даиман а лелош бара ша шен дагчохь аьлла.\nСтоунан йишас Тионас дуьйцу.\nХурцидзе Тиона: «Со баккъалла а ирс долуш ю, хIара де текхаьчна а, хIинца хуьлуш дерг кхочуш хилла а. Сан йишас ког баьккхина тхан хIусамехь. Тхо чIогIа ирсе ду иза тхайна гина, тхо даиман а дуьсур ду цуьнца. Диснарг цуьнах дозуш ду. Цуьнан шен лаам бу шена лууш болу сацам бар»,\nДог дастаделлачу Элизабета элира, шен гергара нах ган ша яр бахьана дара коьртачу декъана уьш паргIат бахар лаар аьлла.\nСтоун Элизабет: «Ма дарра аьлча, суна кхуза ян лааран цхьа бахьана дара, суна царна хууш хилийта лаар, сан царах цхьа а вон ойла цахилар. Суна лууш дерг церан дегнаш паргIат дахар дара, массо а хIума дика хилар а хаийтина».\nСтоун Элизабет иштта цхьаьнакхийтира шен Кутаисерчу берийн цIийнехь хиллачу хьехархошца. ХIинца и цIа доцуш ду. Гуьржийчохь йолуш иза хилира Тбилисехь а. Цигахь иза цхьанакхийтира цу мехкан Паралимпийн комитетан декъашхошца.\nШина доьзало даш делла зIе латто.\nЭлизабет а, Линда а хIинцале а ахча вовшахтоха йолаелла, ши-кхо шо даьлча юха а, хIинца шаьшшинна хьоме хиллачу юха а Гуьржийчу яха.\nКъинхетаме йоI – Кетован-Элизабет


Кадыровхой Киевскан кIоштан хьуьнхахь, 2022-чу шеран Зазадоккху-беттан 19-гIа де\nГражданскан бакъоларъярхойн тобано – "Мемориал" центран хиллачу белхахоша – Нохчийчуьра ницкъахой шайн тIеман накъосташа герз диттина вийна боху шиъ хаам теллина, уьш тIе а чIагIбина.\nОхан-беттан 20-хь 1ADAT нохчийн телеграм-канало гайтина вийначу виъ стеган декъешка хьоьжуш яьккхина видео - иштта хиина дуьххьарчу гIуллакхех лаьцна. "ХIара иччархочо вийна?" – хотту цхьамма. "ХIан-хIа, хIара шиъ вовшаха вийначех ву", - жоп ло цунна шолгIачо.\n"Мемориалана" ликвидаци йича цуьнан тобано лелош йолу "Полный ПЦ" телеграмерчу каналан хаамца, Охан-бутт болалуш ворхI нохчийн ницкъахо шайн Украинерчу базехь хиллера, бархIалгIаниг чу а иккхина, девзаш доцчу бахьанца царна тIе герз детта хIоьттира. Пхиъ вийра, дийна виссинчунна аьтто белира дуьхьала герз а тоьхна тIелеттарг вен. Соьлжа-ГIаларчу УМВД дIакхачийра дийна виссина шиъ, таллам бу дIахьош.\nШолгIачу хиламах лаьцна аудио Охан-беттан 26-хь арахийцира оппозицин блогера Белокиев Ислама. Вевзаш воцчу стага нохчийн маттахь дуьйцу оцу тIехь, Курчалойн гIаларчу кхаа кадыровхочо, хетарехь, Украинехь зуьдаршкара дашон тIеоьхкинарш схьа а йохуш талораш лелош хилар. Ойсхарара схьаваьллачу тIеман накъоста цаьргара бехк баьккхина хилла, тIаккха цара и герз тоьхна вийна.\nДуьйцучо чIагIдо, шена цигара хьал девзина куьйгбехкечун а, дIакхелхинчун а доьзалшна юккъехь хилла дов листарехь дакъа лаьцначаьрга. ЖамIехь Ойсхарарчу бахархоша куьйгбехкечунна чIир кхайкхийна.\n"Мемориалан" экс-белхахойн аьтто баьлла и хаам тIечIагIбан. Жигархойн хаамашца, стаг вуьйш дакъа лаьцна хилла волу кхоъ стаг Нохчийчу схьавалийна, царах кхин дIа хилларг хууш дац. Царах цхьаъ Ковраев фамили йолу ЯмадаевгIеран вежарийн йишин кIант хила тарло.\n2022-чу шеран Зазадокху-баттера Стигалкъекъа батте кхаччалц Нохчийчуьра тIамехь дакъалаца хьовсийначу кадыровхойн а, лаамхой олучийн а тептар зорбане даьккхина Стигалкъекъа-беттан 16-хь Украинан тIеман министраллан таллархойн урхалло. Цу тIехь 2 425 цIе ю, бIе гергга царех велла аьлла, билгалваьккхина ву. Украинхойн талламчийн информацица, тептарехь билгалбаьхна кадыровхой, эскарна тIаьхьа а боьлхуш, дIалецначу дозанаш тIехь "оьрсийн къепе" латточу "тIелатаран шолгIачу эшелонехь" хилла бу.\nФормалехь "архьарчу агентан" билгалонаца долу тIедиллар кхочуш ца дарна, Охан-беттан 5-хь болх бан болабеллачу сацамца кхело дихкина "Мемориална" шен болх дIакхехьа. Цуьнан белхахоша бакъоларъяран болх дIакхоьхьуш бу.\nЯмадаев Сулима оьрсийн-нохчийн хьалхарчу тIамехь къобалъянзачу Ичкерин агIо лаьцна дакъа лоцура, шолгIачу тIамехь – Оьрсийчоьнан агIо лаьцна, "Восток" батальонан буьйранча вара иза. Вийра Дубайхь 2009-чу шарахь. Ямадаев Руслан 2003-2007-чу шерашкахь пачхьалкхан думан депутат вара, 2008-чу шарахь Москвахь вийра иза. ЯмадаевгIеран вежарий байъале уьш Кадыров Рамзана конкуренташ хетара. "Новая газетан" хаамашца, ЯмадаевгIеран вежарий 2006-чу шарахь журналист Политковская Анна ерца боьзна хила мега.


Нохчалла. Бахаме хьаьжжина мах хадор - сакхт\nМангал-бутт 24, 2016\nЛай, элий боцуш, лахара-лакхара воцуш, паччахьаш боцуш - халкъан Iедал хилла вайн Даймахкахь хьалхалерачу заманахь, кхечу мехкан Iедал вайна довзале...\nТкъа хIун пачхьалкх хилла и сел тамашийна, дуьненчохь шена масалла доцу шатайпа пачхьалкх?\nМуха хилла цуьнан дIахIоттам? ХIун хилла цуьнан низам латториг? ХIун хилла цунна мехала хетарг? ХIун хилла цунна шена йохарна кхераме хетарг, арахьара чубогIу муьлхха а пачхьалкх йохош болу тIом боцург, кхин а?\nЦу заманера кху замане хIун сехьадаккхаделла вайга хиламаша бечу тIеIаткъамашна юккъехула? Муьлха мехаллаш ларъелла? Муьлхарш ца ларъелла?\nЦунах лаьцна дуьйцур ду вай хIинца.\nДерригенах лаьцна дийца аьтто хIокху цхьана къамелехь ца хилахь а, тIаккхахула а дуьйцур ду вай кхунах, доьгIнехь.\nГIиллакх-оьздангаллин бух тIехь лаьтташ хилла хIетахьлерчу вайн маьршачу мехкан бахархойн юкъаметтигаш.\nХалкъаца доьзна долчу массо а хIуманна Iуналла деш хилла тайпанийн векалех лаьтта мехкан кхел.\nВайнеха пачхьалкхана йохорна кхераме долу массо хIума кхеле дуьллуш, сацамаш беш хилла цо. Халкъана пайдехьа дерг биен тIеоьцуш а ца хилла, халкъана новкъа дерг биен юккъера дIадоккхуш а ца хилла.\nТкъа вайн дай ларбеллачу хIуманех цхьаъ вай тахана хьахор ду хIокху къамелехь. ХIун ду иза? Дино а емалдеш долу дуьненан ниIматана стаг дукха чIогIа тIаьхьавалар ду.\nИза вайн къомо шена къаьсттина зуламе долчух цхьаъ лоруш хилла, юкъаметтигаш, нохчалла, пачхьалкх йохош долу.\nВайнах хьалха заманахь, шайна Iер-дахарна тоъал хIума хилчхьана, хIуманах тоам беш хилла. Цуьнан тоьшалла до XIX -чу бIешарахь ваьхначу оьрсийн Iилманчас А. П. Бержес а:\n"Нохчо кхин тIера а вац юучунна, цундела и йоцуш Iен ницкъ кхочуш а ву. Межарг, кIах йина чорпа, деттина жижиг, ахьаран худар - и бу-кх цуьнан берриге а кхача"- аьлла цо.\nТахана дукха хIума хийцаделла вайна юккъехь. Вайн дай ларбелларг тIедеъна вайна. Емалдеш хилла цара стеган ларам хьал-бахаме хьаьжжина бар.\nШайн къомана юккъе кхечарна юккъехь шайна гуш долу и сакхт ца даийта гIерташ юккъедаьккхина Iадат а хилла. Ма-дарра аьлча, "байттал ваккхар" олуш долу хIума:\nИза ду, сов хIума гулдинчу стагера совдаьлларг схьа а доккхий, мискачу нахана дIасадекъар. Дезаш ца хилла хIетахь вайн нахана вехаш ву аьлла стаг хьалаайвар а, къен ву аьлла лахара хетар а. Ткъа таханлерчу дийнахь вайна юккъера коьртачех цхьа сакхт ду иза, стеган бахаме хьаьжжина цуьнан мах хадор, цо иза мел хьарам-хьанал ца къестош гулбинехь а.\nСтеган иштта мах хадорах лаьцна хаттарш дира вай нахе. Иштта жоьпаш делира вай зIене девллачу Бахаев Iелас, Алиева Таисас, Умхаев Ахьмада а.\nБахаев: "Стеган мах хадор цуьнан бахаме хьаьжжина хила дезаш дац, иза нахаца муха ву, гIиллакхе, мегаш ву-вац хьаьжжина... Стеган мах юьртахоша, лулахоша, махко хадон безаш бу.\nТахана бахам берг, цунна и мухха карабеънехь а, иза хьалаайво вайчара, жимма къен верг охьатаIаво..."\nАлиева: "Стеган мах хадошберг цуьнан бахам бац, цуьнан доьналла, къонахалла, иман хилар ду..."\nУмхаев:"Стеган мах хадор цуьнан ахчане, цуьнан бахаме хьаьжжина хила дезаш дац. Нагахь стаг гIиллакхе а, оьзда а велахь, хьарам-хьанал, харцо-бакъо къастош а велахь - тIаккха цуьнан наха дикачу агIор мах хадор бу. ТIаккха и Дална а везар ву, и стаг ша нийсо езаш велахь..."\nВайна юккъехь стеган мах хадочу терзан тIе цуьнан хьал-бахам биллар чIогIа даьржинехь а, дуккха а нах бу и нийса доцийла хууш вайна ма-гарра.\nВай ца боху стага шен Iер-дахарехь шена оьшу рицкъа лаха ца деза. Амма халахеташ дерг а, цакхеташ дерг а кхин ду:\nСел чIогIа вайн амалшца, вайн гIиллакхашца ца догIуш долу, вайн дай ларбелла долу, цхьаммо а, цкъа а шеца эхарта ца баьхьначу хьал-бахаман сий къоман кхинйолчу мехаллел а лакха хIунда даьлла, маца дуьйна даьлла?\nОйла ечунна - ян таро ло цу хаттаро...\nXlX-чу бIешарахь ваьхна волу оьрсийн яздархочо Н.А. Добролюбовс иштта аьлла вайх лаьцна:\n"Ламанхой шайн оьздангаллех бохон болу, амма вешан ницкъ чIагIбен долу гIуллакхаш царна юккъедаржор тIедуьллура вайна мохк тIеман хьолехь хиларо.\nХIетахь вай къобалйора нохчочуьн сутаралла...\nХIетахь бохон безара цу ламанхойн, вайна зуламе болу, даймахке безам, дезара царна юккъе девнаш-питанаш тийса...\nХIетахь царгара тIеман шпионалла а, ямартло а оьшура вайна..."\nИштта Iалашонаш хилла цхьа бIе ах бIе шо хьалха хIетахьлерчу паччахьан Iедалан нохчийн къоман хьокъехь.\nЦецвала хIума кIезиг диснехь а, цецвоккхуш ду оццул хьалха аьлла долу "ХIетахь вай къобалйора нохчийн сутаралла" - боху дешнаш.\nХIунда аьлча, оцу дешнаша Iорадоху мацах баккхийчара хьехийначу "нах буу нах" цIе йолчу хиламан орамаш..