Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Ялсаманехь сайн хьал муха хир ду ца хаьа суна...\nАссаламу Iалайкум! Дела реза хуьлда хьуна! Дала диканца бекхам бойла хьуна хIара сайт йилларна! Дала къинхетам а бойла хьох! Со тахана бен хилла яц кхузахь, айса лоьхачу дуккха а хаттаршна жоьпаш а карийна суна кхузахь, Дела рез хуьлда хьуна!\nСуна хаа лууш цхьа хIума дара, оцу сайн хаттарна жоп а ца карадо суна цхьанхьа. Хала далахь а хьайна цунах лаьцна хIумма хаьий хьаьжча доккха, гIулкх дора ахь.\nДела некъахь цIийнада дIакхелхинчу зудчуьнан, (кхи цул тIаьхьа маре а ца йоьдуш Iийча, иза шен цIийнадеца хир ю аьлла дара кхузахь), эхартахь оцу зудчуьнан хьал муха хир ду техьа?\nЦIийнада ша дуненчохь волчу замначохь реза вара суна, юха иза дIакхелханчул тIаьхьа цо тIе дохийтина духар дIа даьккхина, коьртара хIума дIа яьккхина лелла со цхьана заманчохь, юха кхетаме а еана тоба а дина, юха Дала ма бохху духар тIедуьйхина ас, Iилма Iамош, доьзалхо Делан динца кхио ойла а йолуш, цул тIаьхьа сайн хьал мух хир ду ца хаьа суна, нагахь санна Дала Шен къинхетам а бина со ялсамане яхийтахь?\nКхи цхьа хIума а дара, и цIийнада гIенах совгIат а дохьуш юха шен дола яккха веана гар хIун ду теша?\nБехк ма биллахь дукха яздарна, Дела реза хуьлда!\n● Бусалба зуда ялсамане йахча, цуьнан хьал муха хир ду цигахь?\n- Зударша шайна ялсаманехь хила мегаш долчу зовкхах а, мелах а хаттар дар вон хIума дац. ХIунда аьлча адаман са иштта амал йолуш ду, ша доьрзу долчу меттигах а, шен тIаьхьлонах а ойла йо цо. Делан элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дов ца дина асхьабаша шега ялсаманих лаьцна хаттарш дича. Масала: - «Ялсаманин гIишлош муха хир ю?», - аьлла хаьттича, уьш деших а, детих а хир ю аьлла цо; - «Тхо тхайн зударшна тIекхочур дуй ялсаманехь?» - аьлла хаттар дича, кхочур ду аьлла цо.\n- Адаман са, хуьлийла иза зудчуьнан са йа борша стеган са, тохалой шовкъе долу ялсамани хьахийча, цу чура тайп-тайпана марзонаш хьахийча. Иза дика хIума ду, делахь а ялсамани кхача лаар цхьа лаам хилла дисса ца деза, лаамца цхьаьна дика Iамал хила еза. Лекха хинволчу АллахIа Шех тешачаьрга аьлла: [Иза яалсамани ю, аш еш хиллачу Iамалца шуна кхаьчна йолу]. Цундела, ялсамани йийцарца синан шовкъ ай йан еза, цига вуьгуш йолчу Iамалца и шовкъ бакъйан а еза.\n- Ялсаманин зовкх а, цигара марзонаш а зударшна хир йоцуш, къаьсттина божаршца йоьзна яц, муххале а уьш [(Делах) кхоьручарна (массарна а) кечйина ю], божаршна а, зударшна а цхьаьне: [Ткъа дика гIуллакхаш динарш, хуьлийла уьш божарех йа зударех, шаьш тешаш а болуш – уьш гIур бу ялсамане]. АллахIа хьехош йолу ялсаманера хазаллаш а, дикаллаш а зударшна а, божаршна а цхьаьне хир ю, цара массара марзо оьцур ю тайп-тайпана даарех а, хазчу меттигех а, дикачу Iойлех а, тайначу духарех а.\n- Зуда ялсамане йоьдуш хилахь, АллахIа цунна цуьнан жималла а, йоIстогалла а юхалур ю. Хьадисехь деана ду ялсамани чу къена зуда гIур яц аьлла, зударий лекха хинволчу АллахIа ялсамани чубохуьйтучу хенахь церах йоIстегарий хуьлуьйтур бу аьлла. Кхечу хьадисехь деана ду, шайн майрошца эвхьаза гIуллакх мел хуьлу, церан йоIстогалла даим юха меттахIуттуш хир ю аьлла.\n- Цхьадолчу хьадисашкахь деана ду, ялсамане гIур болу дуьненара зударий ялсаманенна кхоьллинчу зударел (хьурул-Iийнел) дуккха а хаза хир бу аьлла, цара дуьненахь деш хилла долу Iибадат бахьана долуш.\n- Бусалба зудчунна хаа деза ша ялсамане кхачарца шен берриге баланаш а, ерриге халонаш а, сингаттамаш а, лазамаш а дIабевр хилар. Цуьнан дахар цигахь доза доцу ирс долуш хир ду, даим лаьттар долу ирс долуш хир ду. [Церах хьакхалур дац кIадвалар, уьш цу чура ара а бохур бац]. [Синошна дезарг, бIаьргашна мерзадерг (массо хIума хир) ду цу чохь; шу даим лаьттар а ду цу чохь]. Ткъа, ялсаманин уггар мерза марзо – вай кхоьллина волу вайн Эла, вайн сийлахь-цIена волу Дела АллахI гар ю, цул йоккха марзо а, цул доккха хIума а дан а дац.\n● Ахь цкъа бусалба духар лела а дина, тIаккха хьайн хIусамда дIаваьлча иза дIадаьккхина хилла хиларан бахьана, суна хетарехь, и духар хьоьга цо дохийтина хилла хилар ду, ахь айхьа дечух кхета а кхеташ, цуьнан маьIна а девзаш дуьйхина хилла ца хилар ду. Ца луъушехь, цхьамма де аьлла деш долу хIума и аьлларг дIаваларца Iаддуьту, цундела бусалба стага ша лелош долу хIума тешарца лело деза, Iилманца лело деза, ша лелориг хIун ду а, муха ду а хууш лело деза. Вуьшта аьлча, Iилманца йолу зIе мелла а алсам хилийта еза. Иштта цу маьIнийца деана ду хьадисехь аьлла дерг: «Iилма Iамор хIора бусалбанна тIехь парз ду». Ткъа, Iелам-наха ма-аллара, цу хьадис юкъадогIуш ду стаг а, зуда а, цхьатерра.\nХIинца ахь тоба дина, ахь хьайн духар нисдина, хьо Iилманна тIегIерташ а ю. Хьо нийсачу новкъа яьлла, ялсамани буьгучу новкъа яьлла, Дала мукъа лахь. ЦIенчу даггара, массо билламаш кхочушбеш ахь тоба дина хилчахьана, хьоьгара хьалха даьлларг хьуна Дала гечдийр ду, Шен къинхетамца. Нагахь санна хьо АллахI реза вен болчу новкъа дIайодахь, хьо ялсамани кхочур ю, Цуьнан оьгIазло ахь хьайна тIеяийтахь – жоьжахати Делан оьгIазло тIеенчарна кечйина ю.\nХьо ялсамане боьдучу новкъа дIайодахь, хьан кхечуьнга маре йахар а ца нислахь, Делан новкъахь кхелхинчу хьайн майрачуьнца хир ю хьо ялсаманехь, Делан къинхетамца, ялсаманин дерриге ниIматаш а хир ду хьуна, хьалха вай ма-дийццара.\nАмма нагахь санна хьан кхечуьнга маре йахар нислахь, ялсаманера хьал муха хир ду аьлча – цунна жоп карор ду хьуна хIокху хаттарехь:\n«Марехь хилаза, йа майрачо йитинчу зудчуьнан хьал муха хир ду ялсаманехь?».\n● Амма хьуна хьайн цIийнада гIенах гар – со гIан тидаран Iилма а, говзалла а йолуш вац, цундела соьга тидалур дац хьан гIан. Делахь а, суна хетарехь, диканиг бен вон хIума дац хьуна иза иштта гар. Нагахь санна хьуна иза ахь тоба динчул тIаьхьа гинехь, ахь динарг дика хIума хилар, иза реза вийр волу хIума хилар гойтуш хила а тарло цо.\nАллахIа хьуна ницкъ а, хьуьнар а лойла ялсамани боьдучу новкъа дIайаха!\n «Ахьва́лун-ниса́и фил-джаннахI», Шейх Сулайман Ал-Хура́ший. ХIокху хаттарехь кхидIа догIур долу дешнаш а циггара схьаэцна ду, хийцам бан безачахь цхьа кIеззиг хийцам а беш.\n Сурат «Аз-Зухруф», 72 айат.\n Сурат «А́л Iимро́н», 133 айат.\n Сурат «Ан-Ниса́ъ», 124 айат.\n Шейх Ал-Алба́ний, «ГIо́йатул-маро́м фи тахри́джи ахьа́ди́сил-хьала́ли вал-хьаро́м», № 375.\n Ат-ТIабаро́ний, «Ал-муIджам ас-согIи́р»; Ас-Суйу́тIий, «Ал-джа́миIус-сагIи́р». Имам Ал-Муна́вийс – Дала къинхетам бойла цунах – цу хьадисан маьIна деш, и хIума цхьанне кепара зен хир доцучу агIор хир ду аьлла, хIунда аьлча ялсаманехь цхьаъа зен а, вон а доцу дела. Хьажа: «Файдул-къади́р», 2/557.\n Сурат «Ал-Хьиджр», 48 айат.\n Сурат «Аз-Зухруф», 71 айат.


Укх термина иштта кхыдола маӀанаш да, хьажа: Хими (маӀанаш).\nингал: chemistry, эрс: химия\nэлементаш, хоттамаш, хӀамаш\nорганикай йоаца хими, органикай хими, биохими\nХи́ми (хьадаьннад Iар. کيمياء яхачох) — хӀамаши, цу хӀамай лоаттами оттами тохкаш дола Ӏилма. Цул совгӀа химе тохк цхьан хӀамах кхыйола хӀама хьа мишта хилар а — химе реакцеш, уж реакцеш хьахулаш болх беш дола законаш а.\nЕррига хӀама зирхатех латтандаь, хӀаьта зирхаташ химе бувзамца хотта а луш молекулаш хьае могаш а йоландаь, химе ше тохкашдар эггара хьалха зирхаташкареи молекулашкареи денз хьайола а енна тохк, е вешта аьлча химе элементашкареи цар бувзамашкареи.\nХими иштта чӀоагӀа физикацеи биологицеи ювзаенна я, царна юкъе къоастам а бехкамаца увттабеш ба. Цу Ӏилмашта юкъерча доазон тӀа долчарех да: квантови хими, химе физика, физикай хими, геохими, биохими, иштта кхыдараш а.\nХими Ӏаламдовзара доккхеи лоадам болаши да́къа (область) дӀалоацаш дола Ӏилма да.\nЛо:Области естествознания Ло:Разделы химии Ло:Законы химии Ло:Материаловедение\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Хими&oldid=50300»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 29 Муттхьал 2022, 17:46.


Обновлено 20.03.2019 09:59 Автор: Administrator 20.03.2019 09:58\nАХЬМАД М. БАТИ\nКӀадвелла, суьйранна балхара цӀа веара да. Жимма садаӀа дехьа чу воьдуш, неӀарехь тӀевеанчу итт шо долчу цуьнан кӀанта, саца а вина, хаьттира:\n– Дада, балхахь хьуна цхьана сахьтана мел ахча ло?\n– Итт туьма ло, – аьлла жоп делла, кӀантаца къамел кхин дах а ца деш, дехьа чу велира да.\nЦхьа кӀира хан яьллачул тӀаьхьа, гуттар санна, шен балхара цӀа вогӀу да ларвеш, коре а хиъна Ӏаш вара кӀант. Да чоьхьа валарца цунна тӀе а хьаьдда, кӀанта элира:\nОбновлено 18.02.2019 10:02 Автор: Administrator 18.02.2019 09:56\nОцу хьайн къоман вуон хIуманаш ма чIогIа гойту ахь оцу хьайн йозанашкахь, и дан хIун ду аьлла, шега хаьттича, и суна сайн къам дукхадезар ду-кх, аьллера, боху цхьана яздархочо. «Нанас хастийна йоI нахала а ца яьлла, дас хастийна дин хьалха а ца баьлла», – олуш ду. Шен ледарлонаш хьахош хила а деза къам, яханчу хенашкахь шегахь дийлинарш гIалаташ хиллийла а хиина, кхин юха уьш ца дийлийта, цунах хьехар а хуьлуш. И хьехар хуьлуш доцчу къоман сатийсам эрна бу. Хьекъал долчу стага уггар хьалха шегахь лоху хиллачунна бехк. Вайн къоман мостагIий дукха хилла даим. Тахана а бан а бу. ХIинца а ден букъахь, ненан кийрахь а боцуш, дуьненчу бахка безаш а бу. Гушволу мостагI-м хала а вац, оцу гушвоцчу мостагIчо кIелонна боьгIначу гурах ларвала хала хуьлу, синан само ца хилча. Ткъа и синан само хьекъална гIийла хилча, ца дешча, хуьлуш яц.


Израила юкъатоьхна Нохчийчоь шайн махкахошна кхераме йолчу меттигашна\nИзраилан кхерамазаллин кхеташоно юкъатоьхна Нохчийчоь шайн махкахошна терроран кхерам болчу меттигашна хаам бо Радио Свободано. ХIора шарахь карладоккху арахецначу карти тIехь Нохчийн республика гайтина ю "вуно лакхара баккъалла а кхераме" йолу регион санна.\nЦу хаамна дуьхала Нохчийчонан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар дина, Израилан кхерамазаллин Кхеташоно терроран кхераме йолчу меттигийн тептар хIоттадо "цхьамма зурма лакхарна" аьлла. Цо кхайкхам бина Израилан Iедалшка, кхеро ца оьшу шайн махкахой «боцуш болу нохчийн террорхощца» аьлла. "ТIемалой оха байъина. Шу тIаьхьадисна!", - яздина Кадыровс шен телеграм-каналехь.


Заманах терра моттаргIане ду нохчийн гIиллакхаш а\nЧай малий вай! Хьо чу ца вогIу? Иштта кхин дIа а, гIиллакхе дешнаш дисина тахана дукха а нохашкахь, хьалха дайша лелийначу а, деза хеттачу а хьаша-да тIеэцарх. Дика ду уьш массаьргара дIадаьлла доцуш. Цундела къаьсттина дика го адамо шалхонца шега чукхойкхуш хилар а, даггара шен тховкIелла стаг ван лаар а.\nЦхьаболчара ала тарло, тахана сиха зама ю, цуьнца йоьзна халонаш ю. Дукха а доьзалш бу чохь кхачам боллуш даа пхьор доцуш аьлла. Амма вайн нахехь хьаша-да тIеэцар гIелдалар сов, гергарчу нахаца уьйраш латтор дIадолуш ду.\nХийла доьзалш бу ваша вешина, йиша-йишина тIе а ца йоьдуш шерашка буьйлуш. Вовшашна тIе ца кхачалуш а бац, я дов даьлла а бац. Херо ю-кх адамашна юкъайоьлла.\nЗаманан бехк буй теша иза? Кхетадой теша нохчаша цара шайн тIаьхьенашна дуьтург хIун ду бохург? Дуьсур дуй теша царна а, церан берийн берашна а, ма хаза гIиллакхаш хилла-кх тхан дайн, ала дош? Халахеташ далахь а, хьадда йоьдучу заманна тIаьхьакхиа гIертачу нахана йицло шайх адам а, нохчо а веш йолу мехаллаш.\nНаха шаьш терго йо оцу хйицамашна. Мелла а ханна баккхий болчара деган Iийжамца тIеоьцу уьш. Хьешашна муха къовлур бу гIуй бохуш. Дуьйцу Гуьмсан кIоштарчу къаночо Ибрагимов Султана.\nИбрагимов: «Дуккха а башхалла хета суна хьалхалерачунна а, хIинца долчунна. ХIусамнанас кхача кечбеш, хьешан олий а кечъеш хилла кхалла хIума, иза вагIахь а олий. Хьаша ма вагIахьара олий зама а яра вайн дукха хан йоцуш. Некъал дехьа вехаш ву со аьлча а, «зачисткаш» ечу хенахь байна нах а бу. Хьаша иман-беркат а дахьуш вогIуш ма ву».\nХьалха, шаьш кегий долчу хенахь, зама беркате а, эсала а яра олу хIинца, берийн бераш долчара. Шуьйта кIоштара яхархочун Вагапова Тамарин дагалецамашкахь ю хьалха наха вовшашца латтийна уьйраш. ХIинца уьш ца го цунна.\nВагапова: «Сан марден 5 йиша яра. И пхиа хIора еарийн дийнахь йогIура тхоьга. Тхо, несарий, царна яъа хIума кечъеш хуьлура. ХIинца иза дан а дац. Къамел дан а карах ца долу нехан. ХIинца-м чувоьгIуш волу стаг нахана башха веза а ца веза. ДIадаьлла уьш».\nШена везачу стагаца, ца везачунца-м муххале а гергарло лело атта дац. Йоцу хан а дIайоьду, дог а ца догIу, собар а ца тоьу. Къаьсттина собар нахехь ца хилар гуш ду шена боху къаночо Ибрагимов Султана.\nХьалхалерачу заманахь, собаре хилар бералехь дуьйна Iамош хилла нохчаша. Беккъа хьехамашца хилла а ца Iара иза, аьлла кхин дIа а дийцира цо.\nИбрагимов: «Вайнаха кегий долуш дуьйна кхиош хилла берашкахь собар. Хьалха вета болу кучамаш хилла берашна тIехь а. Цхьана пхьушан тIехь 33 вета хилла. Охьайоккхуш а, тIеюхуш а 33 вета схьабаста а дIатаса а безаш хилла. Иза собаре хилийтархьамма лелош хилла».\nДахар атта а ду, кхачам болуш а ду нехан, амма берашна шайна уллера гергара нах бийцарх бен бевзаш ца хиларо Iаткъам бо Соьлж-ГIаларчу вахархочун Окуев Майрбекан.\nОкуев: «Со жима волчу хенахь суна дагадогIу, хьаша вагIахьара тхоьга бохуш, сатуьйсуш хьулура тхо. ХIинца берашна шайн гергара нах буьйцуш хезна а бен бац. Наха цхьана даздаршкахь, масала, марха достуш эцца смс-кост а дохуьйтий дIадерзадо юкъаметтиг лелор».\nАдамашна юкъахь, ур-аттала гергарчарна а юкъа херо йоьлча кхане шеконе хIутту нохчийн къоман. Адамаш хир ду, амма хьаша Делера ву боху хьалха хилла нохчий хилахь тамаш бу.\nСоьлж-ГIалахь даьхна шен сурташ дехкина Бузова Ольгас Инстаграме\nЭльдерханова Зайнап. Швейцарех дагалецамаш. (3 дакъа)


Афганистанан бахархой къинтIера баьхна Нурмагомедовс ша аьллачунна\nАфганистанан бахархошна хьалха бехказавийла дезна UFC-н хиллачу чемпионан Нурмагомедов Хьабибан. Хьалхо дIахьединера цо, "Оьрсийчоьнна 1000 чакхарма гена долчуьнца шен гIуллакх дац" аьлла. Кху беттан 18-чохь Москвахь Gorilla Energy брендаца контрактна куьйгаздарна леринчу пресс-конференцехь аьллера цо иштта.\nАфганистанера цуьнан фанаташ эргIад бахийтинера цуьнан жоьпо, латархочух шайн бIаьрг бадарх яздора цара. Спортхочун инстаграмерчу поста бухахь сийсазе комментареш юьтура овхIанхоша.\nКарарчу беттан 23-чу дийнахь Москвахь къамел дечу Нурмагомедовс билгалдаьккхира, политика йийцареян ца лаарна аьлла дара ша ишта, оцу пачхьалкхехь хуьлучуьнца бала цахиларна дацара аьлла. Шена "бовза а бевза овхIанхой, ша уьш лоруш бу" аьлла, дIахьедира цо.\nUFC-н массо а рейтингашкара дIаваьккхира ийначу кепехь латаран чемпион волу дагестанхо Нурмагомедов Хьабиб, цо шен спортан карьера ерзош хиларх дIахьединчул тIаьхьа. Стохка ГIадужу-баттахь Нурмагомедовс дегIан лахарчу йозаллехь кхозлагIа яьккхира чемпионан титул, эшийра америкахо Гейджи Джастин. И латар дирзича кхайкхийра цо ша профессионалан спорт юьтуш хилар. 32 шо долчу Нурмагомедовс ша эйинчу кепийн летаршкахь волуш дIадаьхьина 29 цхьаьнакхетар, ца эшна цкъа а. Форбсан зерашца, цуьнан бахам бу 12 миллион долларшкахь, хаааме даьккхина "Медузо" (Оьрсийчоьнан Iедалша арахьарчу агентийн тептаре язйина, "Медузан" редакци цуьнца реза яц.-Редакцин билгалдакхар.).


Кадыровс дехча а дIа ца хецна Лефортовора Делимханов Адаман салардархой\nОьрсийчоьнан Талламан комитето бовзийтина Нохчийчоьнан цIарах Пачхьалкхан думехь депутат волчу Делимханов Адаман салардархошна дуьхьал ша айдинчу девнан чулацам.\nУьш бехке бо бизнесхочуьнгара дуккха а ахча даккха гIортарна.\nНохчийчуьрчу полисхоша Ахмаев СаIида а, Болотбаев Лечас а 100 миллион сом охьадилла декхаревеш хилла бизнесхо Жуков Константин.\nТобанехь стагера ницкъаша ахча даккха гIортарх йолу бехктакхаман кодексан артиклца кхеле велла Лефортоворчу изоляторехь кхобу ши полисхо. Иштта, девна юкъаозийна ву кхин цхьа бизнесхо Катков Евгений а, ГIалгIайчоьнан ши вахархо а.\nПрессехь яьржина верси иштта ю. Совдегаршна Жуковний, Катковний юкъа финансашца доьзна дов доьлла, туристийн фирма а, типографи а къуьйсуш. Катковс гIо а дехна, цуьнан агIолоцуш, Жуковгара ахча даккха гIиртина Ахмаев а, Болатбаев а, церан накъостий а.\nИштта даккхина бизнесхочуьнгара цо шен куьйга ша дIалур ду 100 миллион сом аьлла яздина кехат-тоьшалла. Амма Жуковс арз дарца дIаяьхьначу операцехь лаьцна низамхоша Нохчийчуьра ши полисхо а, цаьрца цхьана кхин а массех стаг а.\nЛефортовора полисхой арабахар дехна ша Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыровс а тIехь, амма талламчаша ца магийна дехар кхочушдан.


Сура Юнус — Википеди\n10 Сурат ЮНУС (Маккахь доьссина‚ дерриге 109 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Алиф-ла-м-ра. Хьукаме долчу жайнан аяташ ду хIорш. 2. Тамашийна хилла-те нахана, Оха царех цхьана стаге Тхан вехьи доссор‚ нахана кхерам а таса‚ иман диллиначарна кхаъ а баккха царна шайн Кхиош-кхобучун гергахь тешаме бух бу‚ алий? Керстанаша ма элира: "Баккъалла а, хIара билггала бозбуанча ма ву". 3. Баккъалла а, шу Кхиош-кхобург Дела ву‚ Ша стигланаш а‚ латта а кхоьллина волу ялх дийнахь‚ тIаккха дIанисвелира И Iарша тIехь. ГIуллакх дIахьо Цо. Цо пурба деллачул тIаьхьа а бен цхьа а гIодаккхархо ма вац. И ву шун Дела‚ шун Кхиош-кхобург‚ Цунна Iибадат де. Аша ойла ца йо? 4. Шун массеран дIадерзар Цуьнга ду. Делан ваIда хьакъ-бакъ ю. Баккъалла а, Цо кхоллар доладо‚ тIаккха и карладоккху иман диллинчарна а‚ дика Iамалш йиначарна а нийсонца бекхам бархьама. Керстанаш-м – царна кхехкаш долу хих малар а ду‚ лазош долу Iазап а ду шаьш /дин/ керста деш хиларна. 5. И ву Ша малх бина серло хилла‚ бутт а бина нур хилла‚ цуьнан /беттан/ барам а хIоттийна – манзалаш ‚ шуна шерийн терахь а‚ хьесап а хаийтархьама. Бакъонца а бен ца кхоьллина Дала и. Къастадо Цо аяташ хуучу къомана. 6. Баккъалла а, буьйса а‚ де а хийцарехь‚ стигланашкахь а‚ лаьттахь а Дала мел кхоьллинчохь делилаш ма ду /Делах/ кхоьручу къомана. 7. Баккъалла а, Тхоьца цхьаьнакхетарх дог ца дохуш берш а‚ шаьш гергачу дахарна /дуьненна/ реза хилла берш а‚ цуьнца са-паргIат бевлла берш а‚ Тхан аяташна гIовпал хилларш а‚– 8. Уьш бу шайн чугIойла /жоьжахатин/ цIе ерш шаьш карош хиллачуьнца. 9. Баккъалла а, иман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а – шайн Дала уьш нисбийр бу шайн иманца, ниIматийн бошмашкахь церан бухахула татолаш оьхур ду. 10. Церан доIа цу чохь /ялсаманехь/: "Везан Дела‚ вонах цIена ву Хьо" хир ду‚ церан маршалла цигахь "Салам" хир ду. Церан тIаьххьара доIа хир ду: "Хастам бу Далла – Iаламийн Дена".\nДакъа 2 11. Дала нахана вониг сихдинехьара дикане церан сихбаларца – шайн Iожалла царна тIекхаьчна хир яра. Оха буьту Тхан цхьаьнакхетаре дог ца дохуш берш шайн тилларчохь дIа-схьа уьдуш. 12. Адамо, ша зуламо схьалаьцча, Тхоьга кхойкху шен агIона тIехь‚ я охьахиъна, я хьалагIаьттина. Оха шегара зулам айдича – дIаволало (шен хьалахалерачу новкъа) ша схьалаьцна хиллачу зуламна ша Тхоьга ца кхайкхича санна. Иштта хаздина /Делан/ дозанех бовлучарна шаьш деш хилларг. 13. ТIаьхьенаш хIаллакйина Оха шул хьалха цара зуламаш дича‚ шайн элчанаш баьхкира царна тIе билгалонашца‚ – уьш ца хилира иман дилла. Иштта бекхам бо Оха къинош дечу къомана. 14. ТIаккха шу хилийтира Оха царел тIаьхьа лаьттахь тIаьхье, Тхо хьажархьама шу муха лела. 15. Тхан билгала аяташ шайна тIехь дешча‚ Тхан цхьаьнакхетаре дог ца дохучара элира: "ХIара доцург кхин дешар ло‚ я и хийца". Ахьа ала: "Сан и хуьйцийла дац сайггара‚ со деккъа сайга дуссуш долчу вехьина тIаьхьа возуш ву. Со кхоьру сан Кхиош-кхобучунна Iеса хила сийлахь-доккхачу /къемат/ дийнан Iазапах". 16. Ала: "Далла лиънехьара‚ аса шуна тIехь доьшур ма дацара и‚ Цо (Дала) шуна Iамор а ма дацара и‚ аса шуна юккъехь цул хьалха а цхьа оьмар ма ехьна . Аша ойла ца йо? 17. Мила ву-те зуламе ша Далла тIе харцдерг кхуллучул‚ я Цуьнан аяташ харцдечул? Баккъалла а, къинош деш берш баккхийбуьйр ма бац. 18. Цара Iибадат до, Дела а вуьтий, шайна зен а‚ шайна пайда а цабечунна? Цара олу: "ХIорш бу тхан гIодаккхархой Далла гергахь". Ахьа ала: "Аша дуьйцу Деле Цунна Шена стигланашкахь а‚ лаьттахь а ца хуург?" Вонах цIена ву Иза‚ генаваьлла цара Шеца накъост лацарх. 19. Ма ца хилла нах цхьа уммат бен, – тIаьхьа бекъабелира уьш. Хьан Кхиош-кхобучуьнгара дош хьалха ца даьллехьара, царна юккъехь кхиэл йина хир яра Цо церан шеца хилпало хиллачохь. 20. Цара олу: "Шен Кхиош-кхобучуьнгара делил доьссинехьра цуьнга". Ахьа ала: "Къайлах дерг Делан ду‚ шу хьоьжуш Iе‚ баккъалла а, со а шуьца цхьаьна хьоьжучарех ву".\nДакъа 3 21. Оха нахе къинхетамах чам баккхийтича, уьш зено схьалаьцначул тIаьхьа, цара мекарло йо Тхан аяташкахь. Ахьа ала: "Дела мелхо а сиха ву мекарло ярца". Баккъалла а, Тхан элчанаша дIаязъеш ю аша еш йолу мекарло. 22. И ву шу дIа-схьа лелош аренгахь а‚ хIорда тIехь а‚ шу кеманна чохь хуьлуш. И дIадоьду цаьрца хазачу мохаца‚ уьш баккхийбуьй цунах. ЧIогIа мох богIу цунна тIе‚ царна йогIу массо меттигера тулгIе‚ царна моттало цо шаьш юкъадохуьйту. Деле кхойкху цара, Цуьнан дин цIандеш берш а хуьлий: "Ахьа тхо хIокхунах хьалхадахахь‚ тхо баркалла олучарех хир ма ду"‚ бохуш. 23. Цо уьш хьалхабаьхначул тIаьхьа, цара лаьттахь боьханиг леладо цхьа а бакъо йоцуш. ХIай нах! Шун боьханиг шуна шайна ду шуна. Дуьненан дахаран /кIеззиг/ хIума ду иза. ТIаккха шун дIадерзар Тхоьга ду – Оха дуьйцур ду шуьга аша деш хилларг. 24. Дуьненан дахаран масал Оха стиглара даийтинчу хих тера ду: цунах ийра лаьттан орамат, наха а‚ бежанаша а юучех. Лаьтто цуьнан заза эцча (и орамат хаза кхиича)‚ хаздича‚ цуьнан дайшна шаьш цунна тIехь ницкъ кхочуш ду (пайда эца)‚ аьлла хааделча, буьйсанна я дийнахь Тхан болх кхочу цунна тIе – Оха хилийти цунах /хьаькхна охьадиллина/ ялта (яраш) – селхана ца хилларг санна – иштта къастадо Оха аяташ ойла еш долчу къомана. 25. Дала кхойкху машаран цIа чу‚ нисво Шена луург нийсачу новкъа. 26. Дика хиллачарна диканиг ду – /ялсамани/‚ кхин совдерг хир ду /Къематдийнахь/‚ церан яххьийх чан летар яц‚ сийсазалла а /летар яц/. Уьш – ялсаманийн дай бу‚ цу чохь шаьш гуттар а лаьтташ. 27. Вон дерг диначарна бекхам и санна вониг ду‚ сийсазалла летар ю царех. Ма вац царна Делера и духатуху верг. Шайн яххьаш боданечу буьйсанан кийсигашца хьулйиначарех тера бу уьш. Уьш цIеран дай бу‚ цу чохь гуттар а лаьтташ. 28. Оцу /къемат/ дийнахь Оха уьш берриге а гулбийр бу‚ /Делаца/ накъост лаьцна хиллачаьрга эр ду: "ДIалаца шайн меттиг аша а‚ шун накъосташа а ". Церан юкъ хадийра Оха. Церан накъосташа элира: "Шу ца хилла тхуна Iибадат деш‚ 29. Дала кхачойира теш хила тхуна а‚ шуна а юккъехь: баккъалла а, тхо хилла аша тхуна Iибадат дарах гIапал". 30. Цигахь бала кхечира массо а синан ша хьалха дахийтинчуьнца. Уьш дIаберзира Деле‚ шайн хьакъ верас хилла волчу‚ царех дIатилира шаьш /харц/ кхуллуш хилларг .\nДакъа 4 31. Ахьа алал: "Мила ву шуна рицкъа луш верг стиглара а‚ лаьттара а? Я мила ву доладеш хазарх а‚ бIаьрсих а‚ мила ву дийна верг веллачух схьавоккхуш‚ велларг дийначух схьавоккхуш‚ мила ву дIахьош гIуллакхаш?" Цара эр ду хьуна: "Дела ву-кх". ТIаккха ахьа ала: "Шу ца кхоьру /Цунах/?" 32. И ву Дела – шун хьакъ-бакъ волу Эла. ХIун ду, ткъа, бакъдолчул тIаьхьа тилар бен? ТIаккха а ма дIадерзина шу ! 33. Иштта бакъ хилира хьан Кхиош-кхобучун дош песакъ нахана тIехь: уьш тешар бац. 34. Ахьа ала: "Шун накъостех вуй ша кхоллар долош верг‚ тIаккха и карладоккхуш верг?" Ала: "Дала доладо кхоллар‚ тIаккха и карладоккху. Ма Iехош ду-кх шу!" 35. Алал: "Шун накъостех вуй ша бакъдолчунна тIе нисбеш верг?" Ала: "Дала нисбо бакъдолчунна тIе". Ткъа ша бакъдолчунна тIе нисбеш верг хьакъ вац шена тIаьхьахIотта‚ я ша нис ца беш верг ву ша нисвахь бен? Ткъа шуна хIун хилла? Аша муха хьукма до?! 36. Царех дукхахберш моттарна а бен тIаьхьахIуттуш ма бац. Баккъалла а, моттаро бакъдолчух хIумма а кIелхьара ца доккху (баккъалла а, мотталуш дерг бакъдолчун дуьхьал хIумма пайдане ма дац). Баккъалла а, Дела хууш ву цара деш дерг. 37. ХIара КъурIан ца хилла кхолладала Дела воцучуьнгара‚ делахь а нийса догIуш ду и шел хьалха хиллачуьнца ‚ шен чохь шеко йоццуш Iаламийн Дегара жайнан билгалдаккхар а ду и. 38. Я цара олу: "Цо /ша/ кхоьллина и /КъурIан/"? Аша даийтал цунах тера цхьа сурат‚ кхайкха Дела воцург шайна ницкъ кхочург ‚ шаьш бакълуьйш хиллехь. 39. Делахь а харцдина цара шен /КъурIанан/ Iилманца шаьш тIе ца кхиънарг‚ шен таъвил а , хIинцале шайга ца кхаьчнарг. Иштта харцдира царел хьалха хиллачара а. Хьажал‚ муха хилла зуламхойн тIаьхье! 40. Царех цунах тешаш верг а ву‚ царех цунах цатешарш а бу. Хьан Кхиош-кхобург дика хууш ву хьуна боьха леларш.\nДакъа 5 41. Хьо цара харцвахь‚ ахьа ала: "Суна сайн Iамал ю‚ шуна шайн Iамал ю. Шу цIена ду аса дечух‚ со цIена ву аша дечух". 42. Царех хьоьга ладугIуш берш а бу. Ахьа хозуьйтур дара къорачунна, цуьнан тIе а кхетам боцуш уьш хилча? 43. Царех хьоьга хьоьжуш верг а ву. Ахьа нисвийр вара бIаьрса доцург, цуьнан тIе а гур долуш уьш ца хилча? 44. Баккъалла а, Дала зулам ца до нахана цхьана а хIуманца‚ делахь а наха шаьш до шайна зулам. 45. Цхьана /къемат/ дийнахь Цо уьш гулбийр бу‚ уьш дийнан цхьана сохьтехь а бен ца лаьттинарш санна‚ вовшашна бевзар бу уьш – тIаккха ийшира Делаца цхьаьнакхетар харцдинарш‚ ца хилира уьш нисбелла . 46. Я Оха гайттане а гойтур ду хьуна Тхаьш царна ваIда йина хиллачех цхьадерг /Iазап/‚ я Оха валлане а волуьйтур ву хьо /царна Iазап дале/. Тхоьга ду церан дIадерзар – тIаккха Дела теш ма ву цара деш долчунна. 47. ХIора умматан элча ву. Шайн элча веъча кхиэл йийр ю царна юккъехь нийсонца‚ царна зулам дийр дац . 48. Цара олу: "Маца кхочушхир ю и ваIда, шу бакълуьйш хиллехь?" 49. Ахьа ала: "Аса дола ца до сайна зенна а‚ пайденна а Далла ма луъу бен. ХIора умматана тоьхна хан .ю‚ и шайн хан тIееъча – сахьт тIаьхьабуьсур а бац уьш‚ /сахьт/ хьалхабовлур а бац". 50. Ала: "Дийцал аша суна: Цуьнан Iазап шайга буьйсанна я дийнахь деъча‚ оцунах хIун сихдан луур дара къинош деш болчарна? 51. ТIаккха иза хIоьттича тешар дара шу цунах? ХIинца а ? Шу ма дарий и сихдала лууш /хьалха/." 52. ТIаккха эр ду зулам диначаьрга: "Iовша шайна гуттаренан Iазап. Бекхам хир буй шуна, ткъа, аша карош хиллачуьнца а бен?" 53. Хьоьга доьху цара (цунах лаьцна) дийцар: "Баккъалла а, дуй и ?" Ахьа ала: "ХIаъ‚ сан Кхиош-кхобучуьнца (дуй буу аса), баккъалла а, ду-кх! Аша дохор дац иза".\nДакъа 6 54. ХIора зулам динчу синан лаьттахь мел дерг хилча а – и дIалур дара цара‚ хьулдийр дара дохкодовлар шайна Iазап гича. Царна юккъехь нийсонца кхиэл йина. Царна зулам дийр дац . 55. Баккъалла а, Делан дац, ткъа, стигланашкахь а‚ лаьттахь а дерг? Баккъалла а, Делан ваIда бакъ яц, ткъа? Делахь а царех дукхачарна ца хаьа-кх. 56. Цо дендолуьйту‚ Цо долуьйту‚ Цунна тIе шу дIадерзор долуш ду. 57. ХIай нах! Шуьга беъна шун Кхиош-кхобучуьнгара хьехам а‚ дегнашкахь долчунна дарба а – муъма нахана нийса некъ а‚ къинхетам а. 58. Ала: "Делан коьмаьршаллица‚ Цуьнан къинхетамца – Цуьнца баккхийбоьдийла уьш – иза мелхо а дика ду царна шаьш гулдечул". 59. Ахьа ала: "Хьовсал шу‚ хIун доссийна Дала шуна (Шен) рицкъех! Аша цунах хьарам дерг а‚ хьанал дерг а дира". Ала: "Дала пурба делира шуна‚ я шу Далла тIехь харцдерг кхуллуш ду?" 60. ХIун ду-техьа Далла тIехь харцдерг кхуллучарна моьттург Къемат дийнахь? Баккъалла а, Дела къинхетам болуш ву нахана тIехь‚ делахь а царех дуккхачара баркалла ца олу.\nДакъа 7 61. Хьо (пайхамар) хир вац цхьана а гIуллакхехь а‚ ахьа доьшур дац цунах цхьа а дешар а‚ аша йир яц цхьа а Iамал а Тхо шайна тIехь тешаш долуш бен‚ шу цу чохь а дуьсуш. Хьан Кхиош-кхобучух дIадовр дац мискъал заррат лаьттахь а‚ стиглахь а‚ цул жиманиг‚ доккханиг – билгалчу жайнахь долуш бен. 62. Баккъалла а, Делан доттагIий – царна кхерам а хир бац‚ уьш пошме а хир бац. 63. Уьш бу иман диллинарш‚ /Делах/ кхоьруш хилларш (Цо бохург деш, ма де бохург ца деш) – 64. Царна кхаъ бу дуьненан дахарехь а‚ эхартахь а‚ Делан дешнашна хийцадалар дац. Иза – сийлахь-боккха толам бу. 65. Церан дашо сингаттаме ма войла хьо, – баккъалла а, Далла ду дерриге а сий. И хезаш верг а ву‚ хууш верг а ву. 66. Баккъалла а, Делан бац, ткъа, стигланашкахь а‚ лаьттахь а берш? Стенна тIаьхьахIуттуш бу Дела воцург /кхин/ накъосташка кхойкхуш берш? Уьш тIаьхьахIуттуш бац деккъа моттаргIина бен‚ уьш бац харцлуьйш а бен. 67. И ву шуна буьйса хилийтина, цу чохь шу тийна хилийта‚ де а /хилийтина/, цу чохь /шуна хIуманаш/ гайта. Баккъалла а, цу чохь делилаш ду хезаш долчу къомана. 68. Цара элира: "Дала доьзалхо лаьцна". Вочух цIена ву Иза! И хьал долуш верг ву. Цуьнан ду стигланашкахь а‚ лаьттахь мел дерг. Цуьнца делил дуй шуна гергахь? Далла тIехь шайна ца хуург дуьйцу аша? 69. Аша ала: "Баккъалла а, Далла тIехь харцдерг кхуллуш берш баккхийбуьйр бац". 70. Дуьненан бахам бу‚ тIаккха церан дIадерзар Тхуна тIе ду‚ тIаккха Оха Iовшуьйтур ду цаьрга чIогIа Iазап, уьш цатешаш хиларна.\nДакъа 8 71. Деша царна Нухьан хабар‚ цо шен къоме ма элира: "ХIай сан къам! Нагахь санна шуна хала хиллехь сан /шуьца/ Iойла а‚ сан Делан аяташ хьехадар а – со Далла тIетевжина. Барт бе шайн гIуллакхана тIехь а‚ шайн накъосташкахь а‚ тIаьхьа шун гIуллакхо шуьга гIайгIа ма йойтийла‚ тIаккха суна тIе дуьйла /кхиэл яйта/‚ хье ма велаш со /суна тIе ца догIуш/. 72. Шу дIадерзахь (соьх) – аса шуьга цхьа а мах ца бийхира‚ сан мах Далла тIехь бен бац‚ суна омра дина со бусулбанех хила"‚ аьлла. 73. Цара и харцвира‚ тIаккха Оха иза а‚ цуьнца берш а кIелхьарабехира кеманна чохь‚ Оха хилийтира уьш тIаьхье‚ Тхан аяташ харцдинарш хина буха бахийтира Оха. Хьажал‚ муха хилла шайна кхерам тесначеран тIаьхье! 74. ТIаккха цул тIаьхьа Оха бахийтира элчанаш шайн къаьмнашка‚ уьш баьхкира царна тIе билгалонашца – уьш ца хилира тешар болуш шаьш хьалха харцдинчух. Иштта мухIар тоьхна Оха дозанах беллачийн дегнашна. 75. ТIаккха царел тIаьхьа Муса а‚ ХIарун а вахийтира Оха ФирIавнна а‚ цуьнан элашна а тIе Тхан аяташца – цара куралла йира‚ уьш хилира къинош ден къам. 76. Тхан гергара бакъдерг шайга деъча‚ цара элира: "Баккъалла а, хIара билггала бозбуанчалла ма ду". 77. Мусас элира: "Бакъдолчунна, и шайга деъча, /иштта/ олу аша? Бозбуанчалла ду хIара? Бозбуанчаш баккхийбуьйр ма бац". 78. Цара элира: "Хьо веъна тхуна тхо тхан дай шена тIехь тхайна карийначух дIадерзо? Шуна шиннена хилийтархьама сийлахьалла лаьттахь ‚ тхо шух шиннех а тешаш ма дац". 79. ФирIавнас элира: "Суна тIе валаве хIора говза мел волу бозбуанча". 80. Бозбуанчаш баьхкича, Мусас цаьрга элира: "Кхосса шаьш кхуссуш ерг". 81. Цара кхоьссича‚ Мусас элира: "Аша шайца деъна дерг бозбуанчалла ду. Баккъалла а, Дала дойур ду иза. Баккъалла а, Дала ца тойо боьхачу нехан Iамал. 82. Бакъдерг бакъхуьлуьйту Дала шен дешнашца‚ къинош дечарна ца дезахь а".\nДакъа 9 83. Мусах цатийшира цуьнан къомах цхьа зуьрет бен, ФирIавнах а‚ цуьнан элийх а кхерарна‚ цара шаьш питане лацарна. Баккъалла а, ФирIавна лакхаваьлла лаьттахь /зуламаш деш/‚ баккъалла а, и кхоам цабечарех ву (Делан ниIматах). 84. Мусас элира: "ХIай сан къам‚ шу хиллехь Делах тешна – Цунна тIетовжа‚ шу хиллехь муьтIахь дерш (бусулба нах)". 85. ТIаккха цара элира: "Далла тIетевжина тхо. Веза волу Тхо Кхиош-кхобушверг‚ тхо ма хилийталахь зуламе къомана питана . 86. КIелхьарадахалахь тхо хьан къинхетамца керста къомах". 87. Мусага а‚ цуьнан веше (ХIаруне) а Оха хаийтира вехьица ашшиммо а шайн шинне къомана Мисрахь цIенош лаца‚ аьлла‚ шайн цIенойх къибла хилийта‚ ламаз хIоттаде‚ кхаъ баккха муъма нахана‚ аьлла. 88. Мусас элира: "Веза волу тхо Кхиош-кхобушверг‚ ФирIавнна а‚ цуьнан элашна а дуьненан дахарехь хазалла а‚ бахам а белла Ахьа, тхан Кхиош-кхобушверг, уьш тилабалийтархьама Хьан новкъах. Веза волу тхо Кхиош-кхобушверг‚ байа церан бахам а‚ къиза де церан дегнаш а‚ уьш тешар болуш бац шайна лазош долу Iазап гайтталц". 89. Цо (Дала) элира: "Шу шиннан доIина жоп делла‚ нийса хила шу шиъ‚ тIаьхьа ма хIитталуш цахууш болчийн новкъа". 90. Оха хIорд бийкъира Исраилан кIенташна. Царна тIаьхьа бевлира ФирIавн а‚ цуьнан бIо а хьогIаций а‚ мостагIаллиций а. /ХIордан/ бухавахар шех кхиъча‚ цо /ФирIавнас ша хьорда буха гIуш/ элира: "Со тийши кхин Дела цахиларх, Шех Исраилан кIентий тешнарг бен‚ со муьтIахь болчарех (бусулба нахах) ву-кх". 91. ХIинций? Хьалха-м Iесалла ма йина ахьа‚ хьо ма хили боьхачарех! 92. Тахана Оха кIелхьаравоккхур ву хьо хьан дегIаца хьоьл тIаьхьа богIучарна делил хилийтархьама. Баккъалла а, нахах дукхахберш Тхан аятех гIовпал ма бу .\nДакъа 10 93. Оха охьаховшийра Исраилан кIентий бакъонан меттиге ‚ цIеначух рицкъа а делира царна‚ шайга Iилма (бусулба дин) даллац хилпало ца йира цара. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучо кхиэл йийр ю царна юккъехь Къематдийнахь, уьш шеца хилпало еш хиллачохь. 94. Хьо шекончохь хиллехь Оха хьайга доссийначух‚ ахьа хаттал хьоьл хьалха жайна доьшуш болчаьрга . Хьоьга деъна хьан Кхиош-кхобучуьнгара бакъдерг‚ хьо хиланне а ма хилалахь шеко ечарех. 95. Хьо хиланне а ма хилалахь Делан аяташ харцдеш болчарех – тIаккха хьо хир ву эшначарех. 96. Баккъалла а, шайна тIехь хьан Кхиош-кхобучун дош бакъ хилларш тешар бац. 97. Шайга массо а делил деъча а‚ шайна лазош долу Iазап галлац. 98. Юрт иман диллина ца хилча, цуьнан имано шена пайда ца бира Юнусан къомана бен: цара иман диллича Оха айдира царех дуьненан дахарехь сийсазаллин Iазап‚ бахам белира царна цхьана ханна . 99. Хьан Кхиош-кхобучунна лиънехьара иман диллина хир дара массо а лаьттахь мел волчо. Ткъа хьуна ницкъ иман дилийта могур дара нахе /царна ца луушехь/? 100. Ца хилла сина иман диллар Делан пурбанца а бен‚ ойла ца еш болчарна рижс /Iазап/ хуьлуьйту Цо. 101. Ахьа ала: "Хьовсал! ХIун ду стигланашкахь а‚ лаьттахь а? Хьалхадоккхур ма дац /Iазапах/ аяташа а‚ кхерамаш туьйсучара а тешаш доцу къам". 102. Уьш хьовсар буй шайл хьалха баханчеран деношка санна а бен? Ахьа ала: "Хьовса‚ со а шуьца цхьаьна хьовсучарех ву". 103. ТIаккха Оха кIелхьарабохур бу Тхан элчанаш а‚ иман диллинарш а. Иштта хьакъ хилла Тхуна – Оха кIелхьарабохур бу муъма нах.\nДакъа 11 104. Ахьа ала: "ХIай нах! Шу хиллехь шекончохь сан динах‚ аса Iибадат дийр дац шуна Дела воцчу аша Iибадат дечарна‚ делахь а аса Iибадат дийр ду Далла‚ шу а долуьйтуш волчу. Суна омра дина со муъма нахах хила‚ аьлла. 105. Хьан юьхь хIоттае динна тIе догцIена‚ хьо хиланне а ма хилалахь мушрикунех‚ аьлла. 106. Ахьа ма кхайкхалахь Дела воцчу хьайна пайда а‚ зен а ца дечуьнга‚ ахьа и дахь – тIаккха, баккъалла, хьо хир ма ву зуламхойх"‚ аьлла. 107. Дала зенаца хьо схьалацахь – и айдийр дерг вац хьуна И ша воцург. Хьуна диканиг Цунна лаахь – Цуьнан къинхетамна духатухург вац хьуна. И кхиадо Цо Шен лех Шена луучунна. И гечдеш верг а ву а‚ къинхетам беш верг а ву. 108. Ахьа ала: "ХIай нах! Шуьга деъна бакъдерг шун Кхиош-кхобучуьнгара: нисвелларг – шена нисвелла ву‚ тилавелларг – шена тилавеллар ву. Со шуна тIехь векал а вац". 109. Хьайга вехьица хаийтинчунна тIаьхьахIотта хьо‚ собар де Дала хьукма даллац. И – хьукма /нийса/ дечарех диканиг ву.\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Юнус&oldid=88590»\tКатегореш: КъуръанЖайнашМассо динИсламБусалба динах лаьцна\tНавигацин меню


Австри -- Австрера нохчийн, гIалгIайн кхеташонан цхьанакхетар. 08.03.2016.\nАрсашца а, ирйинчу дечигехий, эчигехий динчу герзашца а чIагIбелла, даханчу Шоьта дийнахь нохчийн кхиазхошна тIелатар динчу овхIанхойн хьокъехь талламаш дIахьош ю Венера полици.\nДаиман а мукъаденошкахь шаьш хан йоккхуш йолчу, Iедало лерина кегирхошна цаьрга шайн маьрша хан урамашкахь буьйлабелла лелаш ца яккхийтархьама кхоьллинчу Югендцентрум шех олучу кегирхойн кхерчахь масех сахьт а даьккхина, шайна Iуналла дечу цу кхерчан шиъ социалан белхахо а цхьаьна волуш, арабевлла шайн-шайн цIабаха дагахь метро тIе боьлхучу кегирхошна цIеххьана тIелатар динера овхIанхойн тобано. Цу тIелатаран жамIа – ворхI нохчочунна чевнаш йина, царех шинна валар-висаран зил тIе воккху чевнаш а хилла.\nОршот дийнахь Венерчу полицин прессица болхбаран векал волчу Айденбергер Паула журналисташка бинчу хаамца, зуламехь декъа хилла ларалучу овхIанхойх ялх стаг лаца кадаьлла Iедалхойн. Царех пхиъ хIинцале а набахте воьллина, бехкталламан гIуллакх дIадерзалца, ткъа ялхалгIачунна дуьхьал иза цкъачунна арахь а вуьтуш, таллам бу дIахьош.\nВенерчу 20-чу кIоштахь ХIанделскай цIе йолчу метро станцина гена доцуш нисбеллачу цу бохамечу хиламехь лазийна болу нохчийн кхиазхой карарчу хенахь дахарна кхераме доцучу хьоле бевлла, церан чевнаш аттачу евлла, элира Айденбергера ша журналисташка динчу дIахьедарехь.\nИза тIечIагIдан каделира Маршо Радион, цу лазийначу кегирзошна юккъехь уггаре а дера чевнаш хиллачу Мансур цIе йолчу 16 шо долчу кIентан ненаца Сацитица къамел а дина. Цуо дийцира, шен кIант, масех сохьтехь операци йинчул тIаьхьа гIолехь ву, амма хIинца а реанимацехь ву, аьлла.\nИза волчохь хIинцале а хеттамаш бан баьхкина полисхой а хилла, цунна лийцинчу овхIанхойн сарташ а гайта еана йолу. Цу сарташна тIехь шена урс диттинчех цхьаъ цу кIантана вовза а вевзина.\nСацитас дийцарехь, цхьанна а кепара цу овхIанхошца дов я Iотта-баккхам цуьнан кIентан Мансуран а, Мансуран а накъостийн а хилла бац. Цундела цунна кхета хала ду, шен кIантана сел къиза тIелатар дарх а, цуьнан бахьана кхета а лаьа цунна.\nЦул совнаха, цхьаццаболчу меттигерчу булваран хаамийн гIирсаша нохчий, овхIанхой латар и ши тоба корта бахон молхнаш йохкар-эцар къуьйсуш хилла бохуш бина болу хаамаш вуно Iаткъаме бу лазийначу кIентан нанна, и саннарг хиллане а бакъдолчун хIу шеца доцуш хиларна.\nСацитас иштта дийцира Маршо радионе шен кIантаца а, цуьнан накъосташца а хиллачух лаьцна.\nСацита: „Сан кIант а, вуьш бераш а Югендцентре бахана бара, цигахь мокхаденош долчера шайн ловзуш, хан яккха. Уьш лата бахана бацара, хиллехь цхьа кечам бина хир ма бара цара. Масийтта агIор тIекхетта хилла уьш царна, тIехьара а, хьалхара а.\nСан кIантана арсашца чевнаш йинера, дагна улле урс диттинера цунна цхьаммо, вукхо чожа чу диттинера, пIендаршна юккъехула кхин цхьа урс чекхдаьлла цунна, лоьраш дийцарехь, цхьа маьрго бен ца хиллера иза вала“.\nОвхIанхой нохчийн кегирхойх латаран бахьанаш и хилам толлучу Iедалан белхахошна а ца бевза цкъачунна. „Йоккхачу къизаллийца Бригиттенаурчу ХIанделскайхьа Югенцентран уллохь овхIанхоша нохчашна йиначу атакийн бахьана цкъачунна къастон ка ца даьлла“, - элира цу хьокъехь полицин векало Айденбергер Паула.\nЦуо мукIарло дира, цкъачунна лийцинчу овхIанхошка Iедалхоша беш болчу хеттамаша а кхин хIара аьлла жамIаш ца кхачийна, аьлла. Иштта, масала, лаьцначех цхьаммо ша хиллане а цу меттехь цу буса хилла а вац бохуш чIагIдо, ткъа кхин цхьаммо ша цигахь хиллехь а, амма тIелатаран декъа вацара ша бохуш керисталла до.\nБакъду, хилларг ма-дарра юхаметтахIоттон полицина гIодан декхар ду Австрерчу цIерпошта некъийн ОьББ концерно а, Винер Линиен цIе йолчу Вена гIалин юкъараллин транспортан концерно а Iедалхошка хIинцале а дIаеллачу видеокамерийн йозанаша.\nХIунда аьлча, Айденбергера дийцарехь, боккха аьтто бу полисхошна, цу кIоштахь цу шина концернан массийта йоккха социйла хиларна, цигахь кхечанхьачул а алсамох видеокамераш хилар, дийнахь а, буса а болх беш йолу. ХIинцале а, ала дашна, цу камерех гIо а хилла, тIелатаран масех декъашхо гучуваккха кадаьлла полицин, цуьнан векало Айденбергера билгал ма-даккхара.\nШен рогIехь, Австрера нохчийн, гIалгIайн кхеташо ю Iоттабаккхам хилчу буса дуьйна и бохам кхин дIа зуламашка ца берзийта гIертша къахьоьгуш. Оршот сарахь кхеташонан кхерчахь гулбеллера нохчийн диаспорин векалш а, лазийначу кхиазхойн дай-наной а.\nЦу кхеташонан куьйгалхочуо Мусалатов Шайхис дийцира гулбеллачаьрга, Австрера овхIанхойн векалтин белхахой а, цу къоман Венерчу диаспорин векалш а шайца зIене бевлла, хилларг дов кIарга а ца деш, маслаIат а дина дIадерзадан некъаш лахийтахьара, аьлла.\nКхеташонан кхерчахь гулбеллачара сацам бира, Iоттабакхам Iедалца жигара цхьанаболх а беш, талла а, лазийначу берийн дай-наношна адвокаташ лоцуш гIодан а.\nЦул совнаха, Кхеташонан векалш дагахь бу, хилларг харцахьчу кепара дуьйцучу булваран газеташка лерина кхайкхам бан, цаьрга шаьш нохчашний, овхIанхошний юккъехь хилла латарш корта бахон молхнаш бахьана долуш хилла бохуш яздинарг юхаэцийта Iалашонца.


Нохчийчохь лецна шайн гергарнаш маьршабаьхна, боху Халитовс а, Мамакаевс а\nТуркойчохь вехачу Халитов Хьасана а, Бельгехь дIатарвеллачу Мамакаев Iилмана а дийцина, Истанбулехь полисхочунна йиттинчул лаьтта Нохчийчохь шайн лецна гергарнаш маьршабаьхна аьлла. Нохчийчохь чIир хьейинчу беа доьзалан декъах бу ХалитовгIар а, МамакаевгIар а. "Кавказский узел" интернет-ресурсан корреспонденте дийцина Халитов Хьасана, шен 75 шо долу да ГIани а, 46 шо долу ваша Рамзан а, ишта Москвара бертаза вигина хилла шолгIа ваша Хьусайн а дIахецна, цIахь бу аьлла.\nГергарчаьргахула шена тIеIаткъам бан гIерта уьш, Iедалхошна дуьхьал ша ен критика сацаяйта Iалашонца аьлла, дIахьединера блогеро. Халитовс бахарехь, цуьнан цIийнах болчу наха аьлла кхуьнга, нохчийн Iедалхоша шайна зенаш дан тарло аьлла.\n"Гергарнаш дIахецна, меттигерчу телевизионехь ("Грозный" каналан эфир) гайтира уьш, амма кху беттан 8-чохь соьга телефон а тоьхна бохура: "Тхох цхьаъ верна ца кхоьру хьо?" Интернетехь хьаштдоцург ма леладе аьлла", - дийцина Халитов Хьасана.\nБехк боцуш чIир кхайкхийна шен нахана аьлла, дIахьедо Мамакаев Iилмана. Шен дIабигина хилла гергарнаш - 73 шо долу да а, кхо ваша а цIа бахкийтарх хаийтина Бельгехь цо а. Цунна хетарехь, шен цхьа ваша Туркойчохь вехаш вуй хуучу нохчийн полисхошна тарделла хила тарло, иза а йиттинчаьрца цхьаьна хилла хир ву аьлла.\n"Сан нах дIахецна оршотан дийнахь. Йиттина царна, чIир а хьейина, деа а бехк а боцуш. Со суо 2015-чу шарахь дуьйна Бельгехь вехаш ву. YouTube-каналехула вевза суна Халитов Хьасан. Истанбулехь хиллачух йа со а, йа сан доьзал а хьакхабелла бац", - дIахьедина Мамакаевс.\nТуркойчохь веха шен ваша Iела а, йа ша а цкъа а хилла вац блогер, йа нахала а вуьйлуш, Кадыровна критика еш лелла а вац, боху цо.\n"Сан ваша Iела Туркойчохь ву, амма иза хилла вац оцу юкъахь, ас къамел дира цуьнца. И дерриг а интернетехь бен гина дац шена боху цо. Иза тIелеттачаьрца ца хиллий шайна а хаьа царна. Амма кадыровхошна дуьхьал ву сан ваша, цундела интерес йолуш хьийза уьш. Лаьцна вигина, тIехь ницкъбина ву иза нохчийн полисхоша. Цул тIаьхьа ведда вахна а вара иза", - дийцина Мамакаев Iилмана.\nКарладоккху, ницкъаллин структурашкахь болх бинчу Шуьтарчу Арсанукаев Ахьмадан гергарчара чIир кхайкхийра Нохчийчуьрчу доьзалашна: ХалитовгIарна а, НаурбаевгIарна а, МамакаевгIарна а.\nТуркойчохь веха оппозицин блогер Халитов Хьасан Наурбаев Рустамца цхьаьна Истанбулерчу шен доьзална тIелеттера, "зуда а, шо кхаьчна йоI а юьйр ю" бохуш, чIагIдора экс-полисхочо.\nВидеокхайкхамехь Арсанукаевс чIагIдо, байначу беттан 20-чохь тIелатар дира шена Истамбулехь, ткъа шолгIачу дийнахь хьаьвзаш долчу некъашца Нохчийчу юхаван аьтто белира шен бохуш. Ткъа чIир кхайкхон сацам хила цуьнан хIинца - ши кIира даьллачул тIаьхьа.\nЯржийначу видео тIехь божарийн тоба, шайлахь Арсанукаев а волуш, Халитовн а, Наурбаевн а гергарчийн керта а оьхуш, шогачу кепехь дIахьедо, шаьш царна чIир кхайкхош хиларх.\nIедалшкахьа йолчу инстаграмерчу аккаунташкахь и тобанаш цаьрга оьхуш, кеп-кепара яьхна, дика монтаж йина видеош зорбане яьхна.\n"ХIара гIуллакх шуна дуьтур дац! Цунах жоп доьхуш арабевлла тхан нах. Шайга дIа ца хьедина ма бахалаш. Шун кIант вуьйр ву! Тхо царна тIе ца кхиахь а, со воцуш кхечо и шайтIа хIаллакдахь а, жоп шуьгара доьхур ду", - НаурбаевгIеран цIийнах болчу къаношна тIе мохь хьоькхура Арсанукаевс.\n2010-чу шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана чIираш йитийтаран Iалашонца, леррина комисси а кхоьллина, болх байтинера нохчашна юкъахь. 2011-гIа шо чекхдолуш цо дIахьедар дира, чIираш кхайкхорца йоьзна проблема дIаяьккхина ша аьлла. Iедалша чIагIдарехь, цу комиссин декъашхойн аьтто белира шерашкахь схьадохьуш хилла 451 дов дIадерзо. Ткъа меттигерчу бахархоша дийцарехь, бертаза нах маслаIате бохуьйту цара.


Австрехь вехачу блогеран Асламханов Мурадан гергарнаш дIалецна даймахкахь\nВенера Мурад цIарца дика вевзаш волчу нохчийн оппозицин блогеро Асламханов Мурада бакъдина, даймахкара шен гергара нах дIабигина хилар. Кавказ.Реалиина Асламхановс дийцарехь, цуьнан цIийнах мел верг, иштта генара гергарлонаш долу нах а цхьана лецна хиллера шоьтан сатосучу заманчохь. Шина автобусахь хеттарш дан дIабигинера уьш боху цо.\nАвстрехь вехачу Асламхановс дийцарца, Ноьвран кIоштарчу Комсомольское олучу эвлахь бехачу цуьнан гергарчарна чулилхинера полисхой. Лецначарлахь хилла Асламхановн ненан ши ваша а, церан хIусамнаной а, бераш а, иштта, Иласхан-Юьртахь бехаш болу блогеран хIусамненан цIийнах болу нах а.\n"Шайн йоI цIа ялайе, йа Австрехь цунах дIакъастийта бохуш, хьийзина уьш. Ца хуьлчу далахь, оха къаьстина аьлла, гайтина кехат а мега шайна аьлла", - дийцина Асламхановс портале.\nАсламханов гоьвелира, Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзанае Австрин набахтера цо кхайкхамбича. Цо сийсазе къамел динера Кадыровга, цо а, цуьнан гоно а махкахошкахь латточу Iазапна тIехула. Шен шога къамелдарх цо кхетийра "Нохчийчоьнан куьйгалхочун кеп яра ша схьаэцнарг, цо ишта луьра до бахархошца къамел" аьлла. Австрин Iедалхоша сацам бина хиллера, Асламханов шайн пачхьалкхера ара а воккхуш, Оьрсийчу цунна депортаци еш.\nИза Оьрсийчоьне дIа ма ло аьлла, акци вовшахтоьхнера Австрерчу Грац гIалахь. Уьш тешна бара, Оьрсийчу жимчу стагна депортаци яхь, цуьнан дахарна кхерам бу аьлла.\nКху деношкахь IАДАТАН модератор Тепсуркаев Салман сийсазвеш, таIзар динчул тIаьхьа юха а махкарчу Iедале вистхилира Асламханов, нах ма хьийзабе аьлла.


Мултимедиа, Марсхьокху-бутт 28, 2019\nОьрсийн эскархо вийна Нохчийчохь, Краснодарехь герз диттинарш лецна, 5 нохчо дIахецна Къилба ХIирийчохь. (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а)\nТравматикан герзаш а детташ, тасадаларш хилла кху деношкахь Несарахь. БархIанна кеп-кепара чевнаш йина. Оцу инцидентехь яьккхина видео маса дIасаяржийра социалан машаншкахь."Антилирика06назрань" волонтерийн боламна бевзаш боцчу наха дина тIелатар ду бохуш, хаамбо меттигерчу бахархоша.\nДуьххьара хIара зорбане яьлла 2013-чу шарахь.


Къена белхахо - шира пхьегIа\nЛахьан-бутт 14, 2015\nКонституцино къаналлин хан лору шераш хIиттина нах лехьа а беш дIабохуш бу белхашкара Нохчийчохь. И болх дIахьош лараме ца оьцу къеначарна дуьхьал даржашка хIитто къона говзанчаш махкахь бацар а, я къанвелла лоручуьнгахь кхидIа а болх бан ницкъ а лаам а хилар а.\nIедалан балхахь мел болу хенара бахархой тахана махкахь ладегIамехь бехаш бу ,болх боцуш бисарна кхерам тIе а базбелла. Цу кхерамна бухахь бу лоьраш,хьехархой, массо декъан социалан белхой, низамхой - Iедалан балхахь мел волу вахархо.\nУрхаллехь болeчара церан хьокъехь кху тIаьхьарчу хенахь кест-кеста дIахьедарш деш лаьтташ ду.\nЦу декъехь кху деношкахь тIаьххьара хьахийнарш бу чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин куьйга кIел болу Iедалан белхой.Соьлжа-ГIалахь ницкъаллин структурашца дIаехьначу кхеташонехь Кадыров Рамзана дIахьедина пенси баха хан кхаьччарш мукъа а бохуш,къоначарна некъ балар хьокъехь.\n«Пенси баххал баккхий хилларш сий-лерамца садаIа дIахьовса беза, - боху Iедалдас,-кегийрхошна некъ бала беза. Керла система-дIахIоттаман бух тIехь кIоштера низамхой болх лакхарчу тIегIана баккха богIу». Ишта дIахьедар хааме даьккхина мехкан куьйгалхочо.\nИ дIахьедар, ма-дарра кхеторца, цу делан сохьта юьхьара а лаьцна, махкахь низамхой балхара бохо буьйлалур бу маьхькIамхой аьлла, шеко кхобуш бу цхьа могIа тергамхой а,могIарера нах а.\nСтенна аьлча, кхузахь керла дац 55 шаре бевлла зударий а,60 шераш дуьзна божарий а,уьш зеделла,хьуьнаре говзанчаш хилар чоьте а ца оьцуш, балхара дIабахар, хууш хIума а доцуш,мел охIла бацахь къонаниш дIа а хIиттош.\nБакъду дукхахболчу нохчашка кхеталуш дац,шераш юьхьар а лоьцуш, бIеннашкахь нах балхара бохабар. Нохчийчохь дахаре берзош болу и болам нийса ца лоручех ву Шелковск кIоштера вахархо Сайтаев Увайс.\nУвайс: «Сан хIусамнана берийн цIийнехь болх беш ю. Цигара суна хууш масийтта зуда дIаяьккхина пенси хан ю аьлла. И цхьаъ дIаяккхар новкъадеъна нахана къаьсттина. ЦIахь цомгуш заьIапан кIант волуш ю иза.Пенси ду цо оьцуш 8 эзар сом. ХIинца и хене муха ер ю-м ца хаьа. Берех чIогIа къахеташ,доглозуш ю бохуш диканна бен юьйцуш яцара и зуда. И саннарг мукъана а стенна йоккху дIа?»\nХенара нах балхара бохабарх соьга дуьйцуш волу Шелковск кIоштера вахархо сайтаев Увайса харц некъ лору зеделла,бераш кхеташ-кхиорехь бахчабелла хьехархой мукъабахар а.\nУвайс: « Сан шича ю 35 шарахь ишколехь юьхьанцарчу классашкахь болх бина. 57 шо кхаьчна аьлла иза а дIаяьккхина балхара. Цуьнан метта цхьа бертIорз схьаэцна. Цу хIун Iамор ду цу бераш юкъахь къаьсташ а йоцчу,практика а йоцуш? Дукхах долчу берийн психологи лартIахь мак яц.\nЦарна зеделла хьехархо ма веза. И дIаяьккхичхьана суна а хууш, масех бер дай-наноша кхечу классашка даьхна,цхьа бер кхечу ишколе дехьа даьккхина. Полисхой дIабахар цхьана агIор кхетало.\nСтенна аьлча, цигахь омар кхочуш дан «чIарх» аьлла кегийрхой беза. Ткъа хьехархой стенна боху дIа? Болх-некъ боцурш лахбан гIерта а хаац.Со а,нах а кхеташ-м бац кху балхах.. Кега-м чIогIа дина хIара».\nХьехархо велахь а,лор велахь а,балхаца ларалой,ца ларалой бохург хьесапе а ца оьцуш, стаг воккха хилла олий,болх оцуш витар цIармата лоручех ю Гуьмсан кIоштера Марха.\nМарха: « Къанбелла бохуш дIабохуш бу балхара. И къанвалар ахь мах а белла эцна деъча санна хIума ду лелош дерг. ХIинцца кху заманахь бен гина дац суна и хIума.\nБалхахь тIехь ларалуш а,лелалуш а хилча къанвелла аьлла дIа стенна воккху? И вала веза? Адам дац иза? И къаналла Дала дела доцуш санна,и юхьадуьхьал детташ,хIокхара и къоналла а юьхьIаьржа хIоттий,и тIедеъна стаг а юьхьIаьржа хIиттаво-кх».\nБалхах бохош бу къаной


Дагестанехь латтана тIехула юьртан маьждиган имам вийна, шинна чевнаш йина\nЛахьан-бутт 13, 2021\nДагестанерчу Акушинскан кIоштарчу Аметеркмахехь меттигерчу вахархочо вийна маьждиган имам Магомедов Абид. Герзан кхийсаршкахь лазийна имаман ваша а, цуьнан кIант а.\n"Дахаран хьелашна тIехула герзаш диттинера. Вийна маьждиган имам, цуьнан кIантана а, вешина а чевнаш йина. ТIелеттарг ведда", - хаамбина ТАСС агенталло. ТIаьхьо имаман ваша, 47 шо долу Магомедов Арип а дIаваьлла дарбан цIийнехь.\nОцу меттигехь карийна ши тапча а, автомат а. Mash телеграм-каналан информацица а догIуш, тIелеттарг ву 62 шо долу пенсионер Рахманов Асадулла.\nРеспубликерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министралло информаци тIечIагIйира Кавказ.Реалиина, амма билгалдаьккхира, Оьрсийчоьнан Талламан комитетан Дагестанерчу урхаллан куьйгаллехь ду гIуллакх, цундела цунах лаьцна дуьйцийла яц аьлла.\nОьрсийчоьнан Талламан комитетан Дагестанерчу урхалло бехктакхаман гIуллакх диллина, Зуламан кодексан "Бакъо йоцуш герз лелор", "Стаг вер", "Массарна а кхерам болчу агIор стаг вер", "Массарна а кхераме болчу барамца шиъ-кхоъ стаг вен кIелояр" аьллачу артиклашкахь.\nХьалхо хаамашкахь дуьйцура, Махачкалара 60 шо долу Джамалудинов Омаргаджи а, Махачкалан прокуроран гIовс волу, цуьнан 29 шо долу воI Джамалудинов Ахьмад а вен кечлуш хилла, аьлла хета шеконашъерш лецарх. Талламан версица, 2020-чу шеран Мангал-баттахь 60 шо долчу Джамалутдиновца латта къовсуш иккхинчу девна тIехула, бекхам бан барт бина хиллера шеконашка эцначара.\nСтохка Мангал-беттан 23-чохь Назранан кIоштарчу гергарчу нахана юкъахь а иккхира латтана тIехула конфликт. ЦIеххьана иккхинчу девнехь таллархойн "Сайга" карабинца виъ стаг лазийра бехкевинчо, дарбан цIийнехь цхьаъ кхелхинера царах.


Создано 03.09.2012 11:59\tДата публикации\t«Ас нигат до, сан устазо Воккхачу Хьаьжас сайна т1едиллина вирд даккха, Делан дуьхьа, Аллах1у Акбар». 3-зза шах1адат далор ду;15-зза Астаг1фируллох1 эр ду;100-зза ЛаилахIа иллаллахьу эр ду;11-зза Къулх1а доьшур ду;10-зза Пайхамарна салават дуьллур ду. Вирд даккхаран мела д1абалар: «Ас далийначу шах1адатан, аьллачу Астаг1фируллох1ан, динчу зуькаран, дешначу Къулх1анийн, диллинчу салаватан мела ло Ахьа суна. Айха суна беллехь, Делан Элчане (Делера салам-салават хуьлда цунна) кхачабе Ахьа, Делан Элчанан (Делера салам-салават хуьлда цунна) карахула сан устазе Воккхачу Хьаьжега кхачабе Ахьа, Воккхачу Хьаьжин устазе кхачабе Ахьа. Бала безачу бала а, кхачо безачу кхачо а, Воккха Хьаьжа, Хьо да вина, Хьоьга бели ас». Т1аккха, Пайхамарна салават диллина, Фатихьат доьшур ду. Нагахь санна вирд 1уьйрана цхьаьний даккхахь, 3-зза шах1адат далийна, 15-зза Астаг1фируллох1, 500-зза ЛаилахIа иллаллахьу аьлла, 11-зза Къулх1а дешна, 10-зза Пайхамарна салават диллина, мела цхьаьний д1алур бу. Великий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


Украинехь кхело тIечIачIбина гIебартойн ММА-н латархо Оьрсийчоьне дIавала бина сацам\nУкраинерчу Чернигов-мехкан аппеляцин кхело тIечIагIбина хьалхарчу инстанцино Инарла прокуратурин дехарца ийначу латаршкахь дакъалоцуш волу гIебарто, 38 шо долу Ширухов Адам Оьрсийчу юхахьажо бина сацам.\nХьалхо билгалделира Украинан прокуратуро цунна экстрадици Оьрсийчоьнан прокуратурин дехарца еш хилар. Хаамо бохура, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин ГIебарта-Балкхаройчоьнан урхалло Шируховна дуьхьал бехктакхам айбина цо "арахьарчу пачхьалкхан территори тIерачу тIеман тобанехь дакъалацарна".\nОьрсийчоьно тIекарло ечу, Шемахь Асад Башарна дуьхьал лаьттачу тIеман тобанехь лелла хиларна бехкево Ширухов. Ша цо бахарехь, Оьрсийчуьра 2009-чу шарахь дIаваххарх Туркойчохь ваьхна иза, 2014-чу шарахь дуьйна – Украинехь. Иза тIечIагIдо цуьнан арахьарчу паспорта тIе цо доза хадош диттинчу мухIарша а. Украинан цIарх ММА-хь лета волавелира спортсмен 2015-чу шарахь.\nШен маршонехьа лиэтта "Ушармин батальонера" бIаьхо Молдован каравелла Украино\n2020-чу шеран Дечкен-баттахь Шаруховна 11 шо хан туьйхира набахтехь такха Черниговн кIоштан кхело – бехкевира талор дарна. Латархочо бехк тIе ца ийцира, арздира сацамна. Украинан миграцин урхалле шена мухIажиран статус а йийхира цо.\nМасех де хьалха Украинан Инарла прокуратуро талла долийна Оьрсийчуьрчу коллегийн дехарца гIалгIайн жигархочунна, Шолжера волчу Сейнароев Салманна экстрадици ярх долу гIуллакх.\nУкраина кхераме ю тховкIело лоьхучу нахана, дIахьедира 2019-чу шарахь Харьковрчу бакъоларъяран тобан проектийн куьйгалхочо Захаров Бориса. Цо шегахь бух бу аьлла Украинерчу къайлахчу сервисаша Къилбаседа Кавказера схьабевллачу наханна дуьхьал боцу бехкаш кхуллуш хилар тIечIагIдеш.


Обезврежен нарушитель спокойствия | Ингушетия Онлайн - Новости Ингушетии\nСегодня МВД Республики Ингушетия сообщает следующее:\nВежарий, аз Аллах1аца ч1оаг1о ма ю шоан, шун сий а шун г1улакх, х1ал а тоадеш ма дац оаш из леладу х1амаш бийса юкъе! Дукха ма бий вайна унахой а, бераш а, могаш боацараш а, согатонош йоаккхаш а, дагабоха уж! Ма лела де цу тайпара х1амаш! Ха яхачул т1ехьа уж машенаш ма кхестае нах бахача метте! Дика къонах ва из аьнна цхьано аргдац шоана шог1, на1алт1а мара!\nШейт1а товр ца леладеш 1е боккъала!\nАллах1а иман а, кхетам а, сабар а лолда вайн!


Роскомнадзоро дIакъевлина Навальный Алексейн сайт. И хаам бина оппозиционеран тобано, яздо Свобода Радионо. Роскомнадзоран реестрехь яздина ду, Инарла прокуратуро байначу беттан 15-чохь бинчу сацамца блок тоьхна сайтана. ХIетахь дIакъевлира Навальныйн штабийн сайташ а цхьаьна.\nСайт дIакъовла бахьанаш дара аьлла, билгалдаьккхина урхалло "къепе йохо а, экстремистийн болх бан а, къепе йохош митингашкахь дакъалаца а нах юкъаийзош бахархошлахь кхайкхамаш бар".\n"Инарла прокуратурин сацамца дIакъевлина цхьанахеннахь 49 сайт: Навальный Алексейн сайт йоцург а, сан сайн сайт а, Соболь Любовин а, Степанов Олеган а сайташ а; регионалийн хиллачу штабийн сайташ а; Росямын а, РосЖКХ-н сайташ а, лоьрийн Альянсан сайт а, ФБК-н сайт а!", -хаам бина Навальныйн накъосто Волков Леонида.\nМангал-беттан юккъехь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира дIахьедира, ФБК-но къепе йохон нахе кхайкхамаш бора аьлла.\nКарарчу беттан 22-чохь Навальныйн сайтехь Iорабаьккхинера Пачхьалкхан думан спикер волчу Володин Вячеславан доьзалан бизнесах шаьш бина таллам. Оцу материалехь дуьйцу, политикан гергарчаьрца йоьзначу компанеша Москвахь латтанаш а духкуш пхи миллиард сом ахча даьккхина хиларх.\nМосквара Грайвороновскан чекхволийлера хьоналлин комбинат болх беш хилла ю 1930-чу шерашкара схьа дуьйна. 2002-чу шарахь дуьйна Буров Владиславан "Букет" группи юкъаяхара иза. "Букетан" индустрера активаш "Солнечные продукты" холдингах дIатуьйхира. Цу юкъа яхара ишта Саратовн а, Краснодаран а кIошташкара даьттадоккху заводаш а, Саратовера а, Москвара а, Новосибирскера а даьттан а, хьоналлин а комбинаташ а. "Солнечные продукты" кхоьллинчех а, долахойх а вара Пачхьалкхан думан спикер Володин Вячеслав. Шен дакъа а, шен ненан дакъа а оцу юкъара доьхкира цо 2007-чу шарахь шен партнерна Буров Вячеславна.\nФБК0н материалашкахь билгалдоккху, чу-ара ца баккхалун бахам – Москварчу заводан гIишлош а, цехаш а, гуттаренна а латтанаш дола эца бакъонаш а шина а компанина тIеязйна ю: АО «Грайвороново" а, АО «Инспайр" а. Оцу фирмийн долахой бу - Володинан нана а, стунда а.\nМангал-беттан 9-чохь Москва гIалин кхело "экстремистийн организаци" лерира коррупцица къийсам латтон Фонд а, Навальныйн штабаш а. Иштта "арахьарчу агентийн" тептаре а яьхна уьш. Оццу сацамца кхело церан болх сацош шаьш динчу хьесапах а дIакхайкхийра.\nНавальныйна бехке дуьллуш ду Ив-Роше компанин 30 миллион сом ахча лачкъор. Прокуроро дехнера Навальный Алексейна -10, цуьнан вешина Олегана 8 шераш хаенаш тохар. Эххар а ши шой ах шой хан кхачийра Навальный Алексейна.\nНавальныйна гIортор еш митингаш хIиттийра Оьрсийчоьнан дуккха а гIаланашкахь. Навальный Алексей Оьрсийчоьнан хир волу президент ву аьлла хета дуккха а нахана.


Ненах лаьцна дош\nЛарбан къора некъ ца ийши.\nНана, нана, хьан дог-ойла\nКъиза ойланаша 1ийши.\nНана! Ма мерза ду-кх и дош. Нана, ма хаьа-кх хьуна сан дагара. Ма хьоьху хьуна даго сан ойла г1айг1ане, г1ийла хилча, г1елъелла, сарралац уьдуш лелла чуйирзича, лазаро б1арзйина, са малделла йисича, са хьийзаш, сагатделла хьаьвзича. Дерриге а хаьа хьуна. Ма-дарра даго хьоьху хьуна соьгара хьал-де. Долчунна т1аьхьа кхуьу, доллучух кхета. Тхоьга, хьайн берашка ладуг1уш, синтеме дац хьан экаме са. Массеран а г1айг1а хуьлу хьуна, массарех а дог лозу хьан, сан хьомсара Нана.\nЦхьана 1аьнна юккъера шийлачу буьйсана цхьа халахетар хилла, дог доьхна, къайлаха суо сайна елха а йилхина, д1айижинера со. Наб ца кхеташ, г1ийла ойла еш, дукха а 1иллира, буьйса генна юкъал т1ехъяххалц. 1уьйрана дуккха хьалхе телефон йийкира. «Ва, Дела, х1инца х1ун хилла техьа аьлла?» – дог тохаделла, иштта хьалхе лаа ма ца етта-кх х1ара аьлла, дага а дог1уш. Телефон схьаэцча, Ненан аз девзира суна. Нанас цхьа меллаша, цхьаъ самаваккхарна кхоьруш санна, могаш юй, х1ун деш ю, балха яха езий бохуш хоьттура. Ас сингаттаме цхьа а х1ума дац, дерриге а дика ду аьлча а Нана ца 1ара, цхьана х1уман т1аьхьа кхиа г1ерташ санна цхьацца хеттарш деш. «Хьан аз ма дика ца хета суна», – боху цо. Дуьххьара Ненан аз хезча дуьйна, б1аьргех оьху мела б1аьрхиш соьга саца ца лора. И цунна цхьана аг1ор тосадаларна кхоьруш, хала са деттара ас. Т1аьххьара хеттаршна жоп а делла, цуьнгара а, ц1ахь болчаьргара долу а хьал сайна девзинчул т1аьхьа, ас хотту Нене: «Мама, лаа еттарий ахь телефон?»\n«Х1ан-х1а, кхин х1уманна а ца еттара ас-м. Сийсара г1енах хьо цхьа г1ийла яйнера суна», – олу Нанас. Цуьнан озехь суна мелла а шеко хаалора, иза ас шена х1инца дийцинчинчух кхоччуш ца тешча санна хеталуш. Цуьнан дог ца дохорхьама, кхин сайн дагара ца хоуьйтуш, са ма гатдехьа аьлла, къамел дерзош, ас телефон д1айойу.\nДуьхьало д1аяьккхича охьахьоду шовда санна, кхин сацо ницкъ боцуш охьахьаьвдира, х1инццалца ас хала сецийна б1аьрхиш. Ас уьш хецна дитира, шайн лаамехь. Дукха йилхира со, елхаран бахьана диц а делла. Кхануо, дог дастаделча, пайдабоцуш хийтира, сел ч1ог1а со елхаран бахьана.\nАьлла х1уммаъ доццушехь, Нанна даго хьоьхуш хиллера соьгара хьал. Иза орцах еанера. Г1ан-набарша хьехна хиллера цунна сан бала. Ненан озо сан дог хьаьстира х1етахь. Иза дара суна эццахь уггаре а оьшуш дерг, мехалниг, коьртаниг. «Ма дика ду-кх хьо сан йолуш! Дала дукха яхайойла хьо суна», – сайн дагахь а бохуш, балха яха новкъа елира со цу дийнахь.\nГ1айг1а-баланах парг1атъяьллера дог-ойла, лар ца юьсуш дайнера сагатдар, къеггина, ц1ена гора гонахар дахаран исбаьхьа амат, бос.


Давлетукаев Анзор. Японийн трактор. Дийцар | ВАЙНАХ\n29.04.2015\tПроза Оставить комментарий\n«Ту-154» х1аваакема цхьанаэшара г1аьттира Ленинградехь йолчу Пулково аэропортера. Т1анкъаьлла, юьзна яра кеман салон. Иэца еза локхалла кемано схьаэцна аьлла кхайкхича, Гиланис г1ода юкъера доьхка д1адаьстира.\nИллюминаторехула охьахьажча б1аьрго ма-лоццу еак1ов аренаш гора бес-бесара\nбеснаш а долуш. Дуткъа некъийн сизаш т1ехула хьоьвдда йоьлхура машенаш.\nИза гонаха д1асахьаьжира. Цхьаберш аркъал ситтина наб кхетийта г1ерташ 1ара, вуьйш белакъежаш къамелаш деш бара. Х1орш а, х1ора а шайн цхьацца бала, г1уллакх эцна боьлхуш хир бу-кх, ойла хилира цуьнан.\nЛГУ-н журналистикин факультет чекхяьккхина ц1а вог1учу Гиланин коьрте жигара ойланаш хьийзара. Муха хир ду-те кхин д1адолу дахар, х1ун хьоьжу–те ц1ахь, Нохчийчохь? Башха, самукъане студентийн дахар д1адели, кхин цкъа а юха дог1ур доцуш. Мел хаза хан, хаза дуьне дара иза. Гобаькхина хаза мехкарий, кегий нах, мичча хенахь хан яйъа меттиг, т1алам боцу мур. Цо х1инца дуьххьара ойла йора д1адаьллачун. Цкьа цхьа къиза хийтира дахар. Пхеа шарахь воьлла доттаг1ий, накъостий… Цкъа а юхадог1ур доцуш д1адели, д1адай, мацах цкъа гина хаза г1ан санна.\n«Везин дела, х1ун кечдина 1аш ву-те суна, х1ун лелор-те, х1ун гур-те, ловр-те, нислур а дуй-те адамех терра дахар?» – хьесапийн вай хьийзара коьртехь.\nКарлабевлачу дагалецамийн йийсарехь, холчахь хьийзачу синтемо и вуьгура кеманан цхьанаэшарчу г1овг1анца мархаш юккъехула паналле санна, гуш йоцучу анайисте. Арахьа гучу йист йоцучу стиглано гуттар а к1аргйора сахьийзон ойланаш. Цунна цкъа дагадеара Ленинградехь виса. Накъоста Рамзана ала ма-элира: –Ц1ахь г1одан стаг вуй хьан?\n–Вац, –жоп делира цо.\n–Вацахь, со Лена ялош ву, цуьнан доттаг1 Люда хьуна ерзор ю вай, иштта атта хир ду хьуна карьера ян. Реза вуй хьо!\n–И далур дац соьга, дуьненан зовкх бахьан долуш, ц1ахь да, нана, йиша-ваша дац, г1аскхи хилла муха лелар ву, валар-висар дац т1ехь, –жоп делира цо.\n– Тола-м хьайга бохург дича тоьлура хьуна! – аьлла, Рамзан студентийн юкъара1ойлехь той-тайпа х1оттийна, Леница Москва д1авахара.\nШен токхона дуьхьа лелориг хир дара и, вуьшта, нохчийн шайн г1иллакхаш, г1уллакхаш ма ду…\nКема «б1у-у-в» деш щен 1алашоне д1аг1ертара. Дагахь а доцуш т1ех1оьтинчу стюардессо деана хи мелча, легашкара цхьа шад бешча санна, парг1атвелира Гилани. Х1окхунна юххехь верг дуьненна къинт1ера ваьлча санна, «хурца» набъеш вара. Лерина цуьнга хьаьжна, шен дагахь, «Ирс я1-кх, соьгара бала-х баций хьоьгахь», –хьаьгира и цунах. Кема хьаьдда доьдура, т1ехьадуьсуш санна.\nДена-нанна, йиша-вешина муьт1ахь вара Гилани. Царна дика дан х1уъу хало лан кийча вара. Амма тахана мархашлахь т1ома яьллачу ойлано карзах бохура кхетам. Цунна дагадеара университетан юкъара1ойлехь тетя Валяс дийцинарг.\nУьш дара т1еман буьрса шераш. Немцоша голаьцна инзара 1азапе лаьцнера Ленинград. Бахархошна дийнахь-буса лушдерг б1е грамм 1аьржа бепиг бен дацара. Мацаллой, шелоной, мангало буц санна, хьокхуш дара адам. Ц1ийндас шен дакъа дукхах дерг к1антана Олегана лора. Х1окхо дехар дира:\n–Витек, хьайна даахь хьайн дакъа, бераш доьг1на делахь, дала кхин а лур ма ду вайшина.\nМайрачуьнга шен сих даьллачу сих ца даккхаделира рицкъа. Эххар майра, шелоной, мацаллой к1елвитина, кхелхира. Делан къинхетамца фашисташ иэшийра, советски эскарша толамца парг1ат яькхира г1ала. Х1етахь немцоша чу баьхкина г1ала схьа ца якхарх цецйуьлура иза. Х1унда аьлча, адаман г1аддайнера, хазанеха санна. Тахана Олег шен доьзал болуш вехаш ву.\n–Бакъду, –соцунг1а хилла элира цо, –Со йолчу-м ца вог1у и наггахь а. Х1умма а дац, уьш ирсе хилчахьана, –т1етуьйхира.\nСоьга и дийцина дукха хан ялале кхелхира тетя Валя. Студенташна дукхаезара и къинхетаме йоккхастаг.\nГиланина дуьхьал х1оьттира ненан Ибантан а, де Мохьмадан а юьхь-сибат.\nЦара а ма лайнера ленинградхоша санна къиза бала. Церан бала бахбелира кхойтта шаре. Мацалла, шелонна, дийнна доьзалш леш, уьш д1абохка де доцуш, халла лаьттах та1ийнарш ж1аьлеша а бууш. Вуьшта, муха тосура ду д1а ша вина, кхиийна да-нана?! Делахь а, адамаш биэ-биэ ду-кх, –йист йокхура цо.\nОцу ойланех юкъах ваькхира: «Кечам биэ, кема охьахаарна, масех минотехь лайнер охьахуур ду «Грозный» аэропортехь», –аьлла, бинчу хаамо. Трап т1ехула охьавуссуш дег1е зуз даийтира дуьхьал хьаькхначу х1оно. Шиъ сахьт даьлча Гилани шайн ц1ахь вара. Ц1аверзар. хазахетарш д1адирзинчул т1аьхьа Гилани диплом эцна обкоме вахара. Шуьйрачу хаамаийн г1ирсаш курировать деш вара х1ара т1еэцна инструктор. Гена ламанан районан газетехь бен болх цахилар билгалдаькхира иструкторо, куьзганаш т1ехула сийна ши б1аьрг а къарзина.\nШолг1ачу 1уьйранна х1ара т1ехь волу можа автобус Органа ч1ажахула хьалаг1ертара шен г1ора ма-дду. Цкъа а ламанца хилла воцучу кхуьнан б1аьра хьалха х1оьттира 1аламан инзара сурт: стигала баххьаш г1ортийна баьццара лаьмнаш, к1оргачу 1инца хаддаза, маьхьарца хьаьдда доьду Орга, вовшашна гена-гена, олхазарийн баннаш санна, лаьмнех летта ц1енош. Гуттар и цец ваьккхинарг, г1аролаш санна, ирх яхана лаьтта б1аьвнаш яра. Х1етахь цунна дуьххьара дагатесира, х1ара меттиг ю-кха Дала шен кхоллараллин ойланаш кхочуш ян кхоллина, аьлла.\nБалха х1оьттина редакци еа чоьнах лаьттара. Коьрта редактор Зармаев Са1дулла кхузткъа шаре ваьлла стаг вара. Цуьнан куьзганаш, х1унда делахь а, даима меран буьххьехь хуьлура, сихбинна т1ехула д1асаидош сийна б1аьргаш а болуш. Тхуна массарна хазахетара къона бухгалтер Зарема. 1аьржачу аматахь елахь а, товш яра иза. Цуьнан хазалла кхуллург цуьнан догдика амал хетара. Фотокор Рамзан вара дика стаг. Гуттар а цуьнга къа-бала елхайойтург доьзалхо цахилар дара.\nКорреспонденташ –Гилани, Мадда, Удди – цхьана 1аш бара лаьцначу квартирехь.\nХ1орш 1ачуьра д1ахьаьжча, кераюккъехь санна гора райцентр. Кхузахь х1ора а вовшийн вевзаш вара.\nБахархошна юккъехь ша тайпа дакъа дара райкоман, райисполкоман белхалой.\nДукха хан йоцуш охьара зуда яийтинера обкомо ламчу райкоман хьалхара сикиртар. Дукха хьие ца луш и д1аяьккхира. Ламарошна гуттара къа хетара хьалхарчу сикиртаро шена т1евалийначу артистах. Х1инца ваха хии-кх ша аьллачу хенахь, иза даржах йоьхча, бен боьхна олхазарш санна, д1асакъаьстира хьалхара сикиртар а, илланча а. Ша ламчуьра охьа воьдуш ирс ца хилар ду шениг, шен бала балхийнера илланчас культуран белхалочуьнга Куьйрига. Х1ан-х1а, аьллера Куьйрас накъосте, и мареш массарна нислуш дац, доттаг1.\nВажа-м, кхин вист ца хуьлуш д1авахнера. Суьйранна партийни элитех эладитта дуьйцуш самукъа долура Маддин. Цунна шел лекханиг, хьийкъинарг, къаьстина дика язйийриг ца везара. Уддина ша х1ора язйина х1ума к1оргера хетара, шен пох1манах, шен зудчухчул а ч1ог1а тешна вара иза. Цхьана дийнахь летучкехь коьртачу редакторо, х1окхо язйинчу «Боккхачу доьзалан нана» заметкехь, и «Бераш дас дина я нанас?» –шега аьлча, сихвелла, шиммо дина, аьллера цо. Х1етахь дуьйна хьийзавора Удди массара. Бакъду, шена халахетахь а, дагара-м ца хоуьйтура цо.\nИштта дара ламчохь дахар.\nГилани 1едал дара х1ора 1уьйранна ша балха вахале уьйт1ара д1ахьаьжча ломах летта гучу б1овне хьожуш. Б1ешераш хьалха еа г1аттах лаьттинчу б1овх хаьрцина ах гергга бен ца йиснера. Балхара ц1а веача, самукъадолура цуьнан оцу б1овга хьоьжуш. «Цхьана наха къахьегна-кх и еш, муьлш хилла-те, Ворх1 йишин б1ов х1унда олу-те цунах?» – т1аьхьа ца кхуьу ойланаш йора. Дагалецамаша, ойланаша д1авуьгий, и вехха 1ара цуьнга хьоьжуш. Б1аьвнна гонаха, буобераш санна, 1охкура цхьана заманахь дайша генара гулдина т1улгаш.\n– Беза. бовза хьайн мохк. Зуьйш вуй хьо и? – белш т1е куьг дуьллуш улло охьалахвелира Мадда.\n–Вайн истории ю-кха х1ара, –б1аьвнехьа куьг хьажийра Гиланис.\n–Дера ю, цхьана заманахь дайша т1аьхье ирсе, маьрша яхийта дитина весет санна лаьтташ. Бакъду, – соцунг1а хилира Мадда, – т1аьхьенаша махо, малхо лоькхуш шайн х1олламаш д1атесна буьтур бу аьлла, дага деана-м хир дац царна, дуй?\n–1едало дола дан дезаш ма ду историн х1олламийн. Кхечу мехкашкахь хьовса туристаш а оьхуш, ларъеш лаьтташ ма ю иштта хазнаш. Х1орш вайн пирамидаш, Пизанан, Эйфелан б1аьвнаш ма ю. Нохчийчоь аьлча, б1авнаш дагайог1у, къоман дозалла ма ду х1орш, кхетий хьо?\n– Иштта-м ду иза, – т1етайра, ладоьг1уш 1ийна, Мадда. – Олуш ма-хиллара, къонахий бахьана долуш лаьтташ ду дуьне, къонаха эвлаяъал веза лаа лаьрра ма-вац бусулба динехь. Х1ара б1аьвнаш шен заманахь 1едало йина ма яц. Ц1ийнан наха валарний-висарний юкъахь йина, шайн т1аьхьенийн дуьхьа. Вай ца дашахь а, Европехь къонахаша идея бахьан долуш шаьш ц1аргахь багабайтина, ирх охкийтина. Бахьанаш мела а карор ду, г1уллакх даро бен кхачор дац. Цундела, сан предложени ю, Ворх1 йишин б1ов, вай ваьш белхий а беш, метта х1отто еза, хабарех хьолт1ам хир бац, аьлла-кх суьйличо, –олуш, дерзийра Гиланис шен къамел.\nГонд1а тийналла х1оьттира. Х1еттахь т1евеана Удди п1елгашца бецан хелиг а хьийзош 1ара.\n–Делахь, догах лиъча, дан-м лур дара иза, –1ийна, т1етайра Мадда.\n– Т1аккха, Даламукълахь, нигат, ч1аг1о а ю-кх вайн и гуш йолу б1ов тоян, –х1оьттина тийналла йохийра Гиланис, –барт хилин вайн?\n–Даламукълахь, Даламукълахь, –т1етайра ши накъост.\nХ1етахь накъостий бехха 1ийра баьццарчу бацалахь аг1ор а бевлла, х1ораммо шайн-шайн ойланаш а еш. Хезаш юхехула охьадоьдучу Органан а, олхазарийн а тамехь эшарш а яра.\n– Даламукълахь, Нохчийчохь дуьххьара цхьа б1ов тойийр ю вай, – олуш, Гилани хьалаг1аьттира, –х1ора к1иранде оцу беркатечу балхана д1алур ду вай, барт хиллий вай? –накъосташкахьа воьрзуш сецира иза ц1еххьана, накъостий зуьйш.\n– Даламукълахь, –цхьанаэшшара жоп делира шина накъоста.\nК1иранде т1екхаьчча, Маддас ша цаторруш ц1ахь хила везаш ву элира. Уддина, и ца веача, ван ца лиира. Шозлаг1чу к1ирандийнахь Удди тезета ваха везаш хилира. Цхьацца бахьанаш х1уьттуш бутт белира бина барт цхьаммо а ца хьахош.\nГиланис х1ора шоьта дийнахь:\n–Вай х1ун до, доьлхий вай? –дагадоуьйтура.\n–Даламукълахь, г1ур ду вай, –жоп лора т1ехьий, хьалхий шина накъосто.\nЦхьана 1уьйранна, даима санна, балха вахале б1аьвне б1аьрг тоха беша ваьлча, ламаца дур декош шурула к1айн трактор гира цунна. Гонаха хьийзаш адамаш, кхин цхьацца техника а яра.\n–Мадда, –кхайкхира и накъосте, –и д1ораниш х1ун деш бу-те, нефть лоьхуш-м хирг хира бац уьш, кхуза лаьмнашкахь?\n–Оьй, цигахь некъ ма бац техника лела, лаа-м бац хьуна уьш. Балхахь хуур дара иза-м, д1аг1о вай? –Мадда кет1ахьа волавелира.\nДаима санна, массарал хьалха балха а веана, мера буьххье куьзганиш а оьзна, цхьаъ яздеш вара коьрта редактор Зармаев Са1дулла. Уддис могаш-парг1ат хаттале хьалха юкъа а иккхина:\n– Ва Са1дулла, и х1ун техника ю эцца вайн Ворх1 йишин б1оьвна улло гулйинарг? –хаьттира.\n–Уьш, шуна Дала дика дарш, Москвара бахкийтина специалисташ бу-кх, вайн ламчу некъ баккха.\n–Некъ болуш бац вайн, лам т1ехь х1унда бокху цара и? –юкъа иккхира Удди.\n– Дала хьуна диканиг хьехарг, яьлла ц1е санна сиха вай хьо-м. Горбачевс перестройка йолийчахьана вай долчохь белхан меттигаш к1езга хиларна Гуьмсехь биохимзавод юьллуш ю, Хьалха-Мартант1ехь швейни фабрика, Шелахь аккумуляторни завод, вай долчохь Орган т1ехь пхиъ гидроэлектрстансци, кхийтин шу? –Са1дулла шен балха т1евирзира, юха ц1еххьана хьала а таь1на:\n–Вай нефтах тешна 1ийна девр ма дац, керла предприятеш ян еза. «Коммунизм –это вся власть –Советам, земля –крестьянам, заводы, фабрики – рабочим, плюс электрофикация всей страны», аьлла Ленинан дешнаш дагадог1ий шуна?\nДаима санна, мерачухула «х1ух1» –аьлла мох тоьхна, кехаташна т1евуьйлира иза.\n–Кхин цхьаъ ду, Удди, –элира цо хьала а таь1на, –тахханехь т1е а г1ой интервью эца церан куьйгалхочуьнгара. Г1алахь, Гуьмсехь и заводаш яхь, Нохчийчохь зкологина къематан де хир ду бохуш, и заводаш ца яйта араяьлла тоба ю боху, хьалхаваьлла к1айн корта болу Бисултанов Хож-Бауди бохуш цхьа «ягайт» а ву боху, гласностах пайда оьцуш, митинге нах кхойкхуш лелаш. Варийлаш, уьш цхьана ницкъо ахча делла араяьхна жоьлгаш ю шуна. Эзарнашкахь Казахстане, Россех доьзалшца балха оьхучу вайн къомана доккха х1ума ду шуна и заводаш вай долчохь яхкар, – Са1дуллас юха а мерчухула мох туьйхира. – Делахь а, и хьехор дац вай, вайн нохчий бу бохуш лелаш бу-кх уьш. Москохара баьхкинчу говзанчаша дийриг нохчийн къоманна доккха х1ума дуй хоуьйтуш, чулацаме хила еза материал. Кхетий хьо?\nК1ентий цхьани арабевлира кабинет чуьра.\nОццу дийнахь Мадда, Гилани балхара ц1авог1уш, царна автобусни социйлехь ги рюкзакаш йоьхкина ши стаг вайра.Т1ехьаьжна гуш дара и шиъ нохчо ца хилар.\nКакими судьбами, ребята? –хаттар дира.\n–Из Грузия ходили, –жоп делира шиннах зоьрталчо.\n–Кто вы, откуда? –т1евирзира Мадда.\n–Из ФРГ, Германия, турист.\n–Да, но как там, высоко в горах?\n–Э-э, сказка, сказка, очен красиво, вы счастливи люди, –къежира немцо.\n–Может, вам помочь?\n–Найн, нет, ми сегодня должен бить в Грозни, завтра на хаус, –тховна сурт х1оттош, ши куьг лецира ондачу немцочо.\n–Ну, давайте, счастливо доехать до хауса, –немцочун белш т1е дай куьг тоьхна, ши накъост ц1ехьа вирзира.\nШозлаг1чу дийнахь Уддин «Да будет свет!» ц1е а йолуш г1аскхийн маттахь статья араелира районни газета т1ехь, ламанца некъ буьллуш болчу белхалойх лаьцна. Аг1онт1ехь японийн «Камацу» шурула к1айн, нана-йоккхачу тракторан сурт дара тоьхна. Оцу буса Маддас:\n–К1ентий, сан цхьа предложени ю, –элира, к1егар а хууш, «Ленинан т1аьхье» газета хьала а ойъуш: –Вайн Нана-Нохчийчохь цхьаъ мукъане нохчийн маттахь дика районни газет дан деза вай, вай бокъал а нохчий делахь. Эхь ма ду и оццула шен мотт цаларар. Вайн луларчу суьйлаша тассовски материалаш а гоч йо, х1ираша, г1ебартоша ах хьала-охьа шайн ненан маттахь хуьлуьйту материалаш, вайн цаьрца яхь хила ма-езара, диэ вай цхьаъ мукъане нохчийн газет?!\n–Тхуна ишколехь нохчийн мотт ца 1амийна, соьга язлур яц нохчийн маттахь, –вист хилира Удди.\n– Хьажахьа, цхьана французо Египтехь хилла пир1унаша кхо эзар шо хьалха язйина пергаменташ ешна, и мотт белла болушехь. Латински маттахь, и дуьненчохь буьйцуш боццушехь, 1илманан белхаш язбина дуккха а 1илманчаша, цхьана поляко кхоьллина эсперанто мотт хууш ду адамиш. Хьайн чохь, арахь буьйцуш болчу маттахь язлура яц бохург къамел дац!\n–Мадда, аса хьоьга г1азкхийн маттахь язъе ца бах, французийн маттахь язъе ца бах, со 1ад а витий, хьайна луъучу маттахь язъехьа, –аьлла Удди маьнги т1е аг1ор велира.\n– Хьо санначара х1аллак деш ма ду къам, истори, культура, институтехь х1инцалера нохчийн мотт, фольклор луш волу ши профессор волчу дахча церан берашна нохчийн мотт ца хаар-кха. Х1ора мотт Делан беркат ду, Дала динчу диканна пусар ца дийриг стаг, я бусулба вац! –аьлла, Маддас шен карара книга г1ор ма-дду стол т1е туьйхира.\n– Хьайна г1азкхийн маттахь язйан хаахьара, ахьа язйийра яра цу маттахь, кочара валахьа!\n–1алелай, шу х1умнаш муха кхуьу-те? Ма нах а яц шу!\n–Хьо х1ун ала г1ерташ ву? –хьалаиккхира Удди. –Сан стогалла зиэ г1ерта хьо?\nЭцца хьалаиккхинчу Гиланис д1асаваькхира ши накъост, бехк баьккхина, халла куьйге вахийтира.\nШи к1ира даьлча Маддин «Сильнее камня», Гиланин «Одержимость» ц1ераш йолу ши статья араелира г1азкхийн маттахь.\n–Удди, схьавоьл цкъа! – кхайкхира Мадда. –Хьажал х1окху балхе, х1орш цхьана шина шарахьлера подшивкаш ю хьуна вайн газетан. Кхарна юкъехь охашимма санна васт кхуллуш, идея, чулацам болуш, хьайн цхьаъ статья гайтал! Ахьа гойтура яц, х1унда аьлча, хьан и йоцу дела, кхийтин хьо?! Яз-м, хьаха, язлора тхоьга, вуьшта, тхо бакъдолу нохчий ду, я и нохчалалла сов елла тхуна.\nД1авало! Хьо кхеттий хаьа суна. Х1ора стаг волчу стагана ша мила ву хаьа дезара, я хаийта дезара, да валарг, т1аккха к1иллойх къонахий хир бацара, адамашна юккъехь сий-ларам хир бара. Яхь йоцучу стагах-м летта вала везарий! Вайна юкъахь х1ун башхалла ю хьуна аьлча, –мерк1ел вахара Мадда Уддина, –тхуна тхайн дай, б1аьвнаш, мотт, г1иллакхаш деза. Хьо системан лай ву! Доьхнарг шу саннарш Нохчийчохь дукха дебар ду, гулделла-кх шу чоконна гонаха мозий санна. И ду новкъадерг. Аша цхьа карчам ма хилли, хьалха а лелхий, Делан, пайхамарийн, устазийн ц1ерш йохуш, шайн гайнаш хьалха а йохий, даима а къам 1инах кхуссу. Д1авало!\nМадда юха вирзина ара велира, Удди дуьхьала вист а ца хилира.\nОцу буса накъостий вовшашка бист хуьлуш бацара. Мадда цхьаъ язйан г1ертара, шина куьйга корта лаьцна. Муьлха х1ума дан а ницкъ беза-кх, цхьа дистина дог1уча хино, дайний хьуна Гилани, шена дуьхьала мел долу х1ума охьа хьош? Эххар а йочана сецча седанах хьаьий серладолу-кх и хи аьлла, «аьх1» дина, д1авижира иза. Удди, вехха книга йоьшуш а 1ийна, аг1орвелира. Гиланис хьала а г1аьттина чиркх д1абайира.\nЧохь тийналла х1оьттира. Ца хазарна кхоьруш санна Органо йо г1овг1а бен, хезаш х1умма а дацара. Наггахь накъосташа ха хорцуш «къаззат» дойтура аьчган маьнгин сеткане. Гиланина наб кхета ца тигара. Г1еххьа корах ара хьоьжуш а 1ийна, иза ара велира. Вехха беттасинехь лепачу б1аьвне хьежа х1оьттира.\nБодашкахь цунна ша и б1ов санна цхьалха хийтира. Мохь тоха дага деара: «Шек д1а ма яьллахь, дайн ч1аг1о, аса меттах1оттора бу хьуна хьан хаьрцина бохь!\nХьан кура бохь хьоьжура бу хьуна нохчийн лаьмнашка. Б1ешерашкахь лаьмнийн синтеман закъалт санна хьо гинарг хьох хьоьгуш, воккхавеш зама йог1ур ю хьуна! Хьо лаьттар ю х1окху лаьмнийн паччахь, 1у хилла, хьох б1аьрг кхеттарг хьох хьоьгуш. Шен махкахь да ца хилларг, кхечу махкахочунна чух1отта г1ур ву, и дуьненан г1иллакх ду. Дала деллачун пусар ца дечех яйна т1аьхье олу, борз цхьаъ бен ца хуьлу, амма цо дийна рема д1аюьгу. Аса йийр ю хьох лаьмнийн г1опехь ловзу байракх, Даламукълахь! Далла а, халкъана а гергахь хьан оьзда дег1 нисдина аса юьтур ю дуьненчохь лар. Теша сох, теша! Со хьуна хьалха юьхь1аьржа ву хьан не1саг1е сих-сиха ца х1иттарна. Х1ора Делан денна цхьацца-шишша т1улг т1ек1ел буьллуш, хьуна орцах ца вийларна. Дайн иэсан дуьхьа со вер ву хьуна орцах! 1одика йойла хьан, бохь лекха нохчийн б1ов!»\nГилани мелчу моханна мор баржийна д1ах1оьттира. Органан шабарца б1ов шега цхьаъ дуьйцуш, кхойкхуш санна хетара. Цуьнан б1аьргех лаамаза хи делира.\n«Цхьаьллига цхьанна а бала ца хилча, суна стенна оьшу х1ара?» –дагатесира.\n«Массо а биэдоцуш хилча, дуьненчохь къонахий хир а бацара! 1ад1е, шайт1а, со къарлур вац хьоьга! – мохь туьйхира цо, Органан боьра а бекош.\nКепекан дуьхьа х1умма дийра дацара олу, д1а ладоьг1ча, массо а и кепек якха г1ерташ, са мере кхаьчна, ведда лелаш ву. И кепек йоцург дош а ца хета. Дуьне ду-кх, дуьне, харц дуьне. Далла дика хуур ду-кх. Ц1еххьана юха а вирзина чувахара Гилани. Эххар а, шина накъостаца яхье ваьлча санна, хур деш наб кхийтира цунна.\n1уьйранна массарал хьалха самавелира Гилани. Даим санна, уьйт1а ваьлла, кийра буззош чу х1аваъ а оьзна, б1ов йолчу аг1ор дуьйг1ира б1аьрса. Х1ора 1уьйранна ша хьоьжуш, ша ларвеш санна хетара б1оьвно. 1уьйккъана схьакхеттачу маьлхан з1аьнаршна ца къарлуш мархаш яра ломах хьерчаш. Лерина кура лаьттачу б1овга хьажа г1оьртича, цхьа к1айн б1арлаг1а бен гуш х1ума а дацара. Ши б1аьрг хьакхийна, беш чекхйолучу аг1ор хьаьжча, б1ов лаьттинчохь, малхехь «лап» аьлла, къегина лепаш японийн трактор яра. Гилани мел б1аьрса ирдина хьежарх, б1ов гуш яцара. И цкъа а цигахь ца лаьттича санна, т1епаза яйнера. Эххара, и к1айдарг меттах хьайра, т1ехула 1аьржа к1ур а тосуш, цхьа мор т1улгаш 1ин чу а харцош.\n–Остопируллах1, остопируллах1! Во Мадда, во Удди! –шегара 1а ма-йоллу, мохь туьйхира накъосташка.\n–Ахьа х1ун до, гай яьт1ча санна, мохь хьоькхуш? –реза боцуш, хьалха Мадда волуш, араикхира ши накъост.\nМакхвелла, б1ов йолчахьа куьг хьажийна, 1адийна Гилани вайча:\n–Ой, ой, б1ов, остопируллах1! – Йоха ца йина цара и?! – олуш, лаьттах ши куьг г1ортош ша волчу охьахиира Мадда.\n–Б1ов йохо бакъо ма-яцара церан некъ бахьанехь, историн х1оллам ма бара иза, законехь зулам ма-ду иза, – элира шен рог1ехь Уддис. Маддин шалго топ санна т1ебог1абелла ши б1аьрг байча кхин вист ца хилира иза.\nГилани накъосташка ца хьоьжуш балха вара. Х1ара чоьхьа ваьлча, Са1дулла даим санна центральни газеташ доьшуш вара.\n–Хьуьхьвоьлла ма ву хьо, накъосташа экхийна-м ца валийна хьо? –куьзганаш т1ехула сийна ши б1аьрг къарзийра коьртачу редакторо.\n– Са1дулла, х1окху т1е куьг та1адехьа, – хьалха д1ахьедар охьадиллира Гиланис.\n–Сихвеллий-те хьо? –леррина деша дешна, Гиланига хьаьжира иза.\n–Сан ондда бахьана ду, тахханехь д1а ца вахча ца волу со.\n–Аса боккъал а боху, цаторруш хьал х1оьттина суна. Ахьа куьг яздахь а, ца яздахь а, д1а ца вахча цаволу со, – юкъах ваьккхира и Гиланис.\n–Ой, х1ун дийр ду хьуна, дика д1аволавелла ма-вара хьо, цхьа бахьана хирг хир ду-кх хьан, – д1ахьедарна т1е куьг яздина, леррина Гиланига хьаьжира Са1дулла.\n–Дела реза хуьлда, 1одика йойла, Дала диканехь вовшех деттийла вай, –аьлла, Гилани аравелира.\nЛам чуьра Соьлжа-Г1ала кхаччалц г1ентан г1овли т1ера корта хьала ца айбира цо, шоферо белш т1е куьг тоьхна: «Накъост, вай схьакхаьчна», –аьлла, ша меттах ваккхалц.\nАвтостанцин майданахь шортта адам дара, цхьаберш ларчанаш йовдийна хьийзара, жима зуда оцу г1овг1анехь бер тедан г1ертара, цхьаъ: «Хьажахь, т1аьхьа висна-кх со автобусна», –бохуш, холча х1оьттина вара.\n«Д1айоьду автобус Бердк1ел», –кхайкхийра диспетчеро.\nДехьо ваьлча, майда 1адийна звукозапись чохь хелхаран йиш екара. Цхьа г1еметта х1оьттина стаг ша шена хелха сеттара, дикка кеп йолуш. Т1ехволчарех цхьаццаволчо: «Вой, гора меттиг я1-кх, ма д1акхоьхьу вай!» –олий, мохь тухура.\nЦунах ч1ог1а самукъадаьлла еха муштукх буьххьехь сигаьрка а йолуш, ян а йоцу ши церг гажийна воккхастаг 1ара, самукъадаьлла, г1ад а вахана, наггахь холхазан куй а нисбеш.\nГилани г1аш г1алин юкъе д1аволавелира. Х1етахь цунна ша стенга воьду а ца хаьара.\nНазад: Фатима Джабраилова. Я пришла. Стихи\nВперед: Канат Канака. Гоголь. Стихи\nТауз Исс. Национальная идея для страны Гор и Равнин.\nОкаров Iийса. Хилларг-лайнарг диц ма лойла. Дийцар.\nАнзор Давлетукаев. 29 маршрут.


«Суна бIаьрга ван ца веза Кадыров». Нохчийчоьнан куьйгалхочунна улле хаа а дегаза ду шена, боху саIудахочо\nНохчийчоьнан куьйгалхочун динан хьехамчас Шахидов Адама Твиттерехь ша СаIудийн Iаьрбийчохь муфти лаьттинчу Iабдел-Iазиз ибн Баз шайхан кIентан воIаца Салехьца болийна къовсам битина чаккхе а йоцуш. ВаххIабхой харц хиларх тоьшаллаш шега даладе аьлларг Нохчийчу хьошалгIа кхойкху цо.\nХьалхо Салехь ибн Базас «аьшпаш боттарна» а, зама хьалха ваьхначу устазна Мухьаммад ибн Iабдел-ВаххIабна доцу къинош тIехьерчорна а бехкевира Кадыров. Бохура цуьнга, даладе шайн устаз Сунница лелла вацарх тоьшалла.\nКху беттан 25-чу а, 26-чу а деношкахь рогIера йозанаш дина вовшашка Шахидовс а, Салехьа а (Маршо Радиогахь ю Iаьрба маттахь хиллачу юкъарлонан скриншоташ).\nШахидов Адам: " Кадыров Рамзана хьоьца къамел дийр ду хьуна луъучу меттехь. Со гочдархо хир ву. Иза комаьрша а, хьеший безаш а ву ".\nСалехь Ибн Баз: «Лаам бац сан, дегаза хета Путинах - бусалба вежарийн хIаллакбинчу зуламхочух – накъост винчу куьйгалхочуьнца цхьаьна охьахаа. Зуламхочух шена накъост вийриг ша ву зуламхо. Цу тIе, галбаьлла боьдучу суфийн некъахь а ву иза. Адамашна гIелоечуьнга, тилвелла лелачуьнга сан ала хIума дац, цабезаммий, юьхь тIе ласто лаьттан гIорзий йоцург».\nШахидов Адам: "Аьлча а, хьайн ледарлонна, хьуо кIилло хиларна, тхо нийсачу новкъа даха цалаарна кIера ву-кх хьо. АллахIан лаамца Муса а [Пайхамар] реза ма хилла – АллахIера маршалла хуьлда цунна – ша караверзо гIерташ хьийза ПирIонца ган, оьздда, гIиллакхе къамелдина цуьнца. Ткъа ахь хьайна Рамзан ган а ца лаьа боху. Хьуна хьайна а ца хаьа хьайна хIун лаьа))) АллахI ницкъ болуш ву, АллахIа воккхийла хьо нийсачу новкъа».\nИбн Баз Салехь: "Ткъа кхузахь, Твиттерехь, дало-кх вайга къамел».\nШахидов Адам: "Оха муха дийр ду къамел, шена хIун оьшу кхеташ доцу бер санна лелачуьнца? АллахIах дуй буу ас, нагахь санна тхуна диканиг хилийта доггах лууш хилча, ахь къамел лараме дийр ма дара тхоьца. Ткъа хIара суна эрна хан яйар хета. Цхьаьнакхета меттиг йилла вайна – я Маккахь, я Нохчийчохь. Нохчийчохь цхьаьнакхетийтар гIолехьа ду – гур ду хIуна, хIун дара цигахь хьалха, муха ду хIинца».\nИбн Баз Салехь: "Со бер хета хьуна, цундела хьо реза вац Твиттерехь соьца къовсавала. Оцу юккъехула къовсам дIабахьа бер Нохчийчу а кхойкху ахь?! Хьо тешна ву хьайн кхетам нийса хиларх. Ткъа Твиттерехь дискусси дIаяхьа атта-х дарий, цхьаьнхьа а ваха а ца оьшуш».\nШахидов Адам: "Оха хьо Нохчийчу кхойкху хьох къонах вархьама, бераллера валийтархьама) Ас оццул ларам а бина, Нохчийчу хьо кхойкхуш хилча, хетарехь, вац-кх хьо тхох кхоьруш. Амма ахь хьайгара цаларам гойту тхан сийлахь-везачу лидере. Хьо оьзда вацарна, ас иза лов, цуьнга а дехна хьуна къинтIеравалар. Бакъ ду, дискусси хала дац кхучухула дIаяхьа, амма вайн Нохчийчохь ден долчу къамело санна пайда бохьур бац цо».\nОцу йозанел тIаьхьа кхин а массех пост хIоттийна Шахидов Адама Салехь хьахош. Нагахь санна иза Нохчийчу вагIахь, цунна гур ду муха Iамадо цигахь Къуран а, ШарI а, боху Шахидовс.\nСалехьий, Шахидовссий вовшашка динчу йозанийн мах хадош, комментаторша боху, Шахидов Адам ца ваьхьа динах дерг къовса. «Бер кхузахь Кадыров Рамзан ду», яздо Iаьрбех волчу цхьамма.\n«Нохчий, шун дуьхьа шен дахар дIаделла волу Хаттаб а ма вара аш «кафирийн» олучу динах», - яздина rashid цIе йолучо.\n«Муджрим» ник йолучо боху Шахидовга: «Дов массаза долу эхь доцчу зудчо майрачуьнга санна боху ахь: «Вало тхан дена тIе». Делах дуй буу ша, боху «Муджрима», ваххIабхойх лаьцна "Салехьа дуьйцург харцдан Шахидовгахь цхьа а тоьшалла ма дац".


Политикан карикатура, автор - Oleksiy Kustovskyi\nЕвробертан арахьарчу зIенийн сервисо кху деношкахь йовзийтина шайн оьрсийн маттахь йолу керла сайт. Цу тIехь оьрсийн пропагандин харцдерг а, Кремлана муьтIахьчу хаамийн гIирсаша еш йолу дезинформаци гучуяккхар а хир ду.\nОьрсийн аьшпех ларлуш\nЦу Iалашонца Евроберто лерина проект йолийна - „дезинформацин дайджест“, я „дезинформацин гулам“ ала мегар долуш.\nХIора кIиранахь арахоьцучу цу проектан лоьмаршкахь керла-керла оьрсийн хаамийн гIирсашкахь дийцина харцдерг ган а, и харцдерг дохош, хиллачух бакъйолу информаци еша а таро хир ю оьрсийн мотт буьйцучу нехан.\n„Брюссело оьрсийн мотт буьйцучу аудиторига кхайкхам бо“ аьлла цIе тиллинчу артиклехь сайт кхоьллинчара дуьйцу шайн белхан мехала хиларех лаьцна.\n„Миллионаш адамаш ду дуьненчохь оьрсийн мотт буьйцуш а, оьрсийн маттах кхеташ а. Уьш Оьрсийчоьнан бахархой хилла ца Iа, Евробертан а, Цхьаьнакхеттачу Европин Малхбалерчу партнераллин а дуккхаъ бахархой бу царна юккъехь. Евробертана стратегикаллин мехалла йолуш ду, шен политика цу нахана йовзийтар а, уьш цунах кхетийтар а“, - иштта яздо Евробертан арахьарчу зIенийн сервисо сайт йовзуьйтуш.\nЦо билгалдоккху, шайн политикан керлачу гIулчех лаьцна а, Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхначу санкцийн хьокъехь долу керланаш а, ткъа иштта оьрсийн хаамийн гIирсаша еш йолу дезинформаци гучуяккхар а сайтан Iалашонашна юккъехь хилар.\nИ тIаьххьарниг – оьрсийн официалан пропагандин аьшпаш гучубахар сайтано кху деношкахь жигара дIадолийна. Дуьхьарлерчу цу темина леринчу дайджестехь карон йиш ю Russia Today телеканалан аьшпаш а, Sputnik агенталлин харцдерг а, ткъа иштта "Комсомольская правда" а, "Известия" а газетийн харцдерг дуьйцу артиклаш а.\nЦул совнаха, Оьрсийчуьра Хьалхара канал а, Россия 1 канал а, LifeNews сайт а ю аьшпашбитархойн гуларехь билгалйаьхна.\nТкъа цу хаамийн гIирсаша тIаьхьарчу масех кIиранахь биттинчу аьшпаш буьйцучохь шен гуларан хьалхарчу лоьмарехь Евроберто хьахийра оьрсийн телевизионо Дуьненаюкъарчу трибунало Саакашвили Михаилан тIеман зуламаш талла долийна аьлла чIагIдар.\nОьрсийчоь Украинин Малхбалехь некъахойн Боинг чудаийтарна бехке хиларна цхьа а тайпа тоьшаллаш ца карийна дуьненаюкъарчу комиссина бохуш харцдерг дийцар.\nТкъа иштта тIаьхьарчу кIиранашкахь Оьрсийчоьнан пропагандано уггаре а алсамох дийцаре дина долу хIума – Берлинехь 13 шо долу оьрсийн йоI мигранташа хьийзина бохучух аьшпаш биттар, немцойн полицино а, прокуратурано а талламаш а бина, и йоI ша шен тIехьийза кIантаца буьйса яккха яхана хилар тIечIагIдина долшехь.\nИ тIаьхьара аьшпаш бахьана долуш немцойн адвокато Люитле Мартина прокуратуре оьрсийн Хьалхарчу каналан Берлинерчу корреспондентана Благой Иванна латкъам бар бахьана долуш хIинца цу журналистана дуьхьал бехкталламан гIуллакх ду Германехь дIахьош.\nИза Iедале веллачу адвоката Лютле Мартина хьастагIа Маршо радионе дийцира, Благой Ивана шен репортажаца аьшпаш биттина ца Iаш, къаьмнашна юккъехь гамо а кхоьллина, Германи пачхьалкхана харц цIе а кхоьллина, аьлла.\nЛютле Мартин: „Цу репортажан чулацам дегIе зуз доуьйтуш бу, цхьа а тоьшалла а доцуш йина а ю иза. Иза интернетехула яржарий, ткъа иштта Германехь оьрсийн телевизионе хьожуш 6 миллион герга оьрсийн мотт буьйцуш болу нах хиларий, цу нахехь кхечу къомах болчаьрга цу кепара цабезам кхолла йиш хилар а тидаме эцча, тIаккха соьга хаьттича къаьмнашна юккъехь гамо кхолларан зулам ду иза“.\nАла догIу, хIинца Евроберто схьайиллина йолу оьрсийн дезинформаци гучуйоккху сайт – иза Малхбузенан дуьхьарлера къийсам бац Кремлан муьтIахьчу хаамийн гIирсийн пропагандийца дIахьош болу. Ши бутт хьалха Британехь Полшин керлачу премьер-министраца Шидло Беатица шен цхьаьнакхетар хиллачул тIаьхьа Кэмерон Дэвида элира журналисташка, шаьшимо дийцаре динчу хеттаршна юккъехь Оьрсийчоьнан пропагандица къийсам латторан некъаш а дара, аьлла. Ткъа цул а хьалха Литварчу сейман депутата Паулаускас Артурасас дIахьедар дира, Оьрсийчоьнан урхалло шен пачхьалкхан пропаганда Малхбузехь яржорна хIора шарахь бIеннаш эзарнаш еврош хьажадо, аьлла.


Финляндехь тховкIело ехна нохчийн эшаршлакхархочо Умаровас\nТовбеца-бутт 19, 2012\nХIелсинки -- Иттаннашна нохчийн мухIажирашна тховкъело елла Финляндин Iедалша.\nСоцуш яц Оьрсийчура а, Нохчийчура а дIаоьхучу нехан рагI. Кху денокхахь евзаш йолчу нохчийн эшаршлакхархочо Умарова Лизас Финляндехь тховкIело ехна. ТIамах лаьцна а, машаре кхойкхуш а чулацам болу эшаршца гIаряьлла йолчу цу зудчо ша тховкIело ехар Оьрсийчохь кхин дIа яха ша кхоьруш хиларца доьзна.\nМасех шо хьалха Малхбузе дIаяха дагахь-м яц хьо аьлла, шега хаттар дича Умарова Лизас жоп делира, шен Нохчийчура хIусам оьрсийн эскархоша ягийначул тIаьхьа ша шен доьзалца тIамо лаьцначу Нохчийчура Москох дIаяха сацам бина, Малхбузе а ца йоьдуш аьлла.\n«Соьга а алара, Германе, масала, я Новерге, я кхечу махка дIа хIунда ца йоьду хьо, олий. Амма со Iалур яцара цигахь. Шен цIахь йисина нана кхелхича, масала, кеманна тIе а хиина, цIаван йиш йоцуш долу дахар ца оьшу суна. Стенна оьшу суна и тайпа мохк? И тайпа аьттонаш ца оьшу суна», - иштта дара эшаршлакархочуьнан хIетахьлера жоп.\nАмма мел, махках яла ца лууш, садеттарх, шел хьалха ши бIе эзар сов нохчийн мухIажир санна, Малхбузехь эххар а керла берд лахар тIедоьжна Умарова Лизина а. Кху деношкахь Финляндехь политикан тхвокIело ехна цо. Шен дехарна бух балош, Умаровас шен бахархойн кхерамазалла лар ца еш болчу махкахь, Оьрсийчохь, кхин дIа яха ша ца хIутта, аьлла.\nТовбеца-бутт болалуш ХIелсинкехь хиллачу цхьана машар ларбарна хьажийначу фестивалехь эшарш лакха кхайхкина яра Умарова Лиза. Цигахь йист хуьлуш, цо билгалдаьккхира, тIаьхьарчу шерашкахь дуьххьара ша маьрша йолуш санна синхьаам бу шен, Финляндин лаьтта ша кхаьчначу кха деношкахь аьлла. Цул тIаьхьа кхин дукха хан ялале цу махкахь саца сацам бина Умаровас.\nУмарова Лиза Нохчийчохь хилла ца Iаш, Оьрсийчохь а дика евзаш ю. Ши эзарлагIа шераш дуьйлалуш Нохчийчохь тIеман кIуркIаме яьржича, шен оьрсийн а, нохчийн а меттанашкахь язйинчу эшаршца цIеххьана юкъа елира иза. Бардийн кхоллараллин Iадаташ эстрадица цхьаьна а тухуш, язйора цо шен эшарш.\nЦеран дешнаш, дукхахьолахь, чолхечу метафоршца кхелина дацахь а, хIоранга кхочуш а, дог Iовжош а хуьлура. Шуьйра яьржира, масала, Умаровас дуьххьара аьлла йолу Соьлж-гIалахь урамашкахь мукъамаш лоькхуш хиллачу цхьана къеначу пондарчах йолу йиш. Ткха цуьнан „ХьалагIатта, самаяла, Оьрсийчоь!“ цIе йолу йиш Оьрсийчохь а, Нохчийчохь а тIамна дуьхьала акцеш дIахьуш хиллачу жигархойн ша-тайпа гимн а хилла дIахIоьттира\nШи эзар пхоьалгIачу шарахь хааминй гIирсашкахь шуьйра дийцаре дира Умарова Лизина а, цуьнан хIетахь пхийтта шо кхаьчна хиллачу кIантана Мурадна а Москох урамехь скинхедаш йиттина хилар.\nЛиза, инзара яларца, дуьйцуш яра хIетахь и скинхедаш шех а, шен кIантах а летачу хенахь, ша гонах лелачу нахе орца дехарх, цхьа а орцах ца велира шайна бохуш.Юххехула тIех а буьйлуш, дIаоьхура москоххой бохуш, яра иза.\nХIетте а, и бохам шеца нисбеллачул тIаьхьа а Оьрсийчура дIаяха ца лиира эшаршлакхархочунна. Цо шена а, шен кIантана а тIелатар динчу оьрсийн националисташна мелхо а, набахте тIаьхьа а оьхуш, цаьрца кхетам-кхиоран болх бан а гIерташ, Iуналла дира.\nУмарова Лизас дийцарехь, тIаьхьарчу хенахь цо телефонехула дечу къамелаш ладугIуш бара къайлахчу сервисан белхахой. Ткъа социалан машанашкара цуьнан агIонаш кест-кеста цабевзачара толлуш яра. Иштта дукхахан йоцуш Соьлж-гIалахь цуьнан Сибрехара цIавирзина волу ваша вийра муьлуш бу ца хуучу наха. Амма иза веран хьелаш Iедало талла а ца теллира, я иза вийнарш жоьпе а ца озийра.\n«Путин юха а Iедале веачахьана бусулбачарна, къаьстина нохчашна а, гIалгIашна а дуьхьала харцонаш лелор алсам даьлла. Со сайх а, сайн берех а кхоьру. Со кхоьру, шен бахархой ца лоручу, церан дахар лар ца дечу, церан кхерамазалла Iалаш ца ечу пачхаьлкхехь кхин дIа яха. Сан кхо бер ду. Соьгахь кхин ницкъ бац цу харцонан системина дуьхьала латта», - элира эшаршлакхархочо, шен сацамах лаьцна дуьйцуш.\nТIаьхьарчу хенахь дуккха а нохчийн мухIажираш керла дахар лоьхуш бу Финляндехь. Иштта масех шо хьалха цу махкахь политикан тховкIело йийхира нохчийн эшарийн тобано. 2007-чу шарахь Нохчийчурчу „ЖовхIар“ тобанна юккъе вогIуш хиллачу цхьайтта стага, шайца кхин а ворхI бер а долуш, ХIелсинке гастролашка бахарх пайда а эцна тховкIело йийхира цу махкахь. ХIинца царна тIекхетта Умарова Лиза.


Дуьхьалонан акцеш дIаяхьа шайн бакъо хилар мехала хета 3 процент оьрсашна\nГуламаш а, манифистацеш а, митингаш а, демонстрацеш а дIаяьхьа бакъо хилар мехала ца хета Оьрсийчурча 3 процент бахархошна а бен. Цуьнах лаьцна хаам бина Оьрсийчохь адамийн бакъонашкахула векал йолчу Памфилова Эллас. Цо дийцарехь, социологин талламаша гойтуш ду 70 процент бахархошна медицина мехаза хилар мехала хеташ хилар. Болх бан йолу бакъо а, цу бинчу балхана нийса алап далар а мехала хета 50 процент респонденташна.\nЦул тIаьхьа царна мехала хетарг ду стаг шена хетарг лело маьрша хилар а, низамашна хьалха цхьатерра хилар а, ткъа иштта нийсонца кхел яр а, мехаза дешар а, пенсеш а пособеш а далар а. Цу хеннахь харжам бан а, цу харждамашкахь дакъалаца бакъо хилар а мехала хеташ бац 5 процент Оьрсийчура бахархой а бен. Маьрша дин лело а, шена луучуьнах ойла а ян а бакъо хилар мехала ду аьлла хета 9 процент респонденташна.\nТкъа, Панфиловас дийцарехь, дешан маьршо хила еза аьлла хетарш бу Оьрсийчохь 16 процент. Оьрсийчура омбудсмена дийарехь, цу гайтамаша синтем байина бу бакъонашларъярхой. Царна хетарехь, шайн бакъонаш хилар мехала ца хеташ болу нах кийча бац махкахь хуьлуш долчунна жоьпалла хила.


Керла Iедал кхоьллина Нохчийчохь\nСтигалкъекъа-бутт 29, 2012\nНохчийчоь --Кадыров Рамзан а, цуьнан администрацин куьйгалхо Даудов Мохьмад а, Соьлж-гIала, 09Стиг2012\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана бовзийтина ша карладаьккхинчу Iедалан декъашхой. Шайн даржашкахь бисина дукхах болу министрш. Амма цхьацца хийцамаш а бина Кадыровс.\nСпортан а, чоьхьарчу гIуллакхийн а, финансийн а, кхин а цхьамоггIа министарш белхаш беш болу дуккха а хан ю. Iедалехь вице-премьеран дарже хIоттийна хIинццалц республикан куьйгалхочуьнан гIовс хилла йолу Дулаева Хадижат.\nЦо социалан хьашташкахула йолчу агIонна дола дийр ду. Балхара дIаваьккхинчу лаьттан а, бахаман а юкъаметтигашкахула волчу министран Лечхаджиев Супьянан метта хIоттийна Кадыров Ислам, хIинццалц Соьлж-гIалин администрацин куьйгалхочуьнан когаметта хилла волу. Хууш ма хиллара, республикан куьйгалхочуьнан администрацин коьрте хIоттийна Даудов Мохьмад.\nЦуьнан хьалхара гIовс вахийтина Невр-кIоштан хилла волу куьйгалхо Кашлюнов Дмитрий. Ала догIу, Даудов Мохьмад премьер-министр хIоттийна аьлла, харц хаам баьржийнера хьалхо журналисташна юкъахь. «Интерфакс» агенталло дуьххьара сихонца даржийра иза.\nТIаьхьо премьер-министр юьртабахаманан министр Эдельгереев Абубакар хIоттийна хилар къаьстича, тIаьхьа хилира и хаам хийца. Иза баржорна бехке ву аьлла, балхара дIаваьккхина республикан куьйгалхочуьнан зорбанан сервисан куьйгалхочуьнан гIовс Абухажиев Висхан.\nДукха хан яцара Нагаев Iадлан хаамийн а, зорбанан а министран дарже хIоьттина. Иза селхана дуьйна чIагIвина Грозный-кIоштан администрацин коьрте. И сацам беш оцу кIоштахь бан безаш дукха белхаш бара, цундела хьакъ дерриг хIоттийна ша элира, республикан куьйгалхочо.\nТкъа ТIехьа-мартан кIоштан куьйгалхо Дадаев Муса, юьртбахаман министран дарже вахийтина. Цуьнан метта оцу кIоштанна урхалла дан хьажийна цуьнан жимах волу ваша Дадаев ИбраьхIим, «Медведь» аьлча, дукхачу хьолахь нахана вевзаш волу.\nХIинццалц иза коьртехь вара Шуьйта-кIоштарчу полицин декъана. Махкахь йолчу шина телевизионан коьртехь хилла волу Ельсаев Iаламад ша хьалха хиллачу «Вайнах» телевизионан куьйгалла дан вахийтина.\nIедалехь и литтарш дечу хенахь, цхьа а даржхо вацара хууш билггала ша шен даржахь вуьсур ву аьлла. Селхана телевизионехула болх дика беш ву аьлла, цхьаъ хестош хилар билгало яц иза кхана-лама дIавоккхур ца хиларан.\nЦуьнах цхьаболчу тергамхоша олу Кадыровн урхалла даран амал олий. Цхьаболчара иза емал до, нохчашна юкъахь, цу тайпа ша санна волу стаг сийсаз веш, хIума хилла дацар олий. Амма, ишшта буьрса шайца хир вуйла ца хиича, дукхах болу даржхой и белхан меттиг шайга шаьш дуьнен чохь хилар бахьана долуш кхаьчна йолуш санна лелла.\nРеспубликан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дийцарехь, Iедалан массо а тIегIан тIехь хийцамаш кхи а дIабахьа дагахь ву иза. Цундела сагатдан шорта бахьанаш ду Нохчийчохь болчу даржхойн. Иза долуш мукъане а, болх дика бийра бацара теша аьлла хета, бахархошна.


Си-Эн-Эн телекомпанино Iораяьккхина Украинан стигалахь стохка Малайзин кеман эккхийтар толлуш Нидерландерчу кеманийн кхерамзаллин кхеташоно кечдечу документан проект. Донецкерчу сепаратистийн карарчу лаьтта тIера хецна яра Эм-Эйч-17 рейсна тоьхна ракета, боху оцу кхеташоно. ДIахьедар официалехь дина дацахь а, талламан жамI ишта дуйла хууш ду хIинцале.\nТIемаш лаьттачу меттигашна гергахула пассажирийн кема дIахьажорна бехке лору кхеташоно Малайзия Айрлайнс компанин куьйгалхой. Талламхоша проект дIасахьажийна Iамеркан Штатийн Халкъан кхеташоне а, Iамеркан авиацин администраце а, «Боинг» кеманаш дечу компане а, хаамбо Си-Эн-Эно. Амстердамера Куалу-Лумпуре доьдуш стохка аьхка чудаийтира кема, цу чохь хиллачу 298 стагах цхьа а ца висира дийна. Бехк цхьаммо а ца эцна шена тIе.\nТкъа кеманчохь беллачу нехан гергарчара Iамеркахь кхелевелла Донецкехь сепаратистийн дакъошна тIехь куьйгалла латтош хилла Оьрсийчоьнан эпсар Гиркин Игор, бохамна иза бехке а веш. Веллачу 18 пассажиран гергарчара Гиркинера 900 миллион доллар доьху шайна хиллачу цатомана дуьхьал. Оцу нахана хетарехь, оьрсийн герз ду кема дохийнарг.


Къилбаседа ХIирийчоьнан муфтий коронавирус кхетта хиларца йолчу шеконца дарбан хIусаме кхачийна\nКрорнавирус шех хьакхаелла хиларх йолчу шеконца БуьритIерачу республикан клиникан дарбан цIийне кхачийна Къилбаседа ХIирийчоьнан муфтий Гацалов Хьажамурд. Цуьнгара хьал тоаме ду, дарба лело долийна, хаам бира "Кавказ.Реалиига" мехкан могашаллин министраллехь.\nМехкахь ун даржа доладелчхьана схьа бахархой уьнах ларлуш хиларе, изоляцехь Iаре кхойкхура муфтийс Гацаловс. Цо юхьанца дуьйна дайдайтира нахе маьждигашкахь ламазаш динчул тIаьхьа цхьаьна хан яккхар, къаношка доьхура ламазаш цIахь дар. Хьоьхура массо а динан векалшна тезетан барамийн кеп ханна хийцар, доьхура адамашка вовшашка ун дIасадаларх лардалар.\nХьалхо хаам баьржина Къилбаседа Кавказан муфтий Бердиев ИсмаьIал цомгуш хиларх лаьцна. ШолгIа цуьнгара эцначу тесто тIе ца чIагIдина цунах ун хьакхаделла хилар. Пехийн пневмоних велла Охан-беттан 11-чу дийнахь ГIалгIайчоьнан муфтий Мартазанов Iабдурахьман. Корнавирус лайна, товелла цунах Дагестанан муфтий Абдуллаев Ахьмад.