Лакхарчу кхело сацам бина, амма гӀодаюкъ яста хьалхе ду кхаа нохчочунна\nЧиллан-бутт 15, 2018\nРажапов а (аьрро), вежарий ЦетиевгIара а Москох таламан изоляторна хьлха.\nХIара истори йолаелира кхо шо сов хьалха. Оьрсийчоьнан президенто Iуналла дечу адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташоно шен сайта тIехь дуьйцу хилларг.\n2014-чу шарахь Гезгмашин-беттан 21-чу дийнахь Москохна генадоцуш Iуьллучу Рассказовка юьртахь хиллачу некъахьовзамехь вовшахкехттера 3 жима машен. Цхьана машенан бак ятIор бахьана долуш бензин Iаьнера цIе ялахь а аьлла, полисхой боцурш цига кхайкхийна хилла цӀеяйархой.\nЦьарца дар-дацар хилла некъахьвзамехь дакъалаьцначу цхьана машенна чохь хиллачу нохчийн. Буй-тIарий хуьлуш травматикан тапча кхиссина хилла церах цхьаммо цигахь.\nОццу дийнахь полисхоша лецна некъахьовзам хиллачехула чекхволуш волу кхо нохчо.\nЭшам хиллачу цIеяйархошна а, тешашна а царах цхьа а ца вевзина. Цундела уьш дIахецна. Амма дукха хан ялале юха а лецна кхо жима стаг - Ражапов Хьамид а, вежарий ЦетиевгIар Сайд-Мохьмад а, Хьусайн".\nОцу дийнахь дуьйне бале лаьцна кхобуш бу и нах Оьрсийчоьнан низамаш лардечу системо.\nТалламхоша чIагIдарехь, цара тIелатар динера орцаллан министраллан белхахошна, травматикан тапча а кхуьссуш.\n2015-чу шарахь Марсхьокху-баттахь кхело сацам бира Цетиев Сайд-Мохьмад цIахь, ткъа Ражапов Хьамид а, Цетиев Хьусайн а талламан изоляторехь лаьцна латто.\nЦу хенахь дуьйна и гIуллакх шен тидамехь латтош яра Оьрсийчоьнан президентан цIарах йолу адамийн бакъонашкахула йолу Кхеташо\nЦуьнан куьйгалхо Федотов Михаил тешна вара полисхоша лецнарш бехке ца хиларх. Вежарий ЦетиевгIар а, Ражапов а цу кIоштахь Iаш хиларна а, нохчий хиларна а лецна бохуш, дIахьедарш дора цо. Церан алиби хиларх лаьцна а дийцара Федотовс.\nАмма нохчий дIахеца дагахь цхьа а вацара.\nБеламе истори хиллера травматикан тапчанца йоьзна. Ражаповн адвокато Окушко Татьянас дийцарехь, вежаршкахь ЦетиевгIаьргахь а, Ражаповгахь а, уьш бехачу хIусамехь а тапча ца карийча церан лулахошка хоьтташ хилла талламхоша тапча йолуш стаг вуй шуна юкъахь бохуш. И тайпаниг ваьлла.\nЦуьнгара юхалург яьккхина тапча хилла талламхоша хIоразза а кхеле лелош ерг.\nАмма гуттар доьхнарг дара, Ражаповн нана ПетIамат къар ца ялар бахьана долуш, цу дийнахь орацаллан министраллан белхахойх леттарш Дутаев Шайх а, Азиев Алихан а, Арцихаев Мохьмад а шаьш Iедалшна тIебахна хилар.\nЦарах цхьаммо Дутаевс дIаеллера цу дийнахь ша 18-зза кхоьссина тапча.\nАмма иза дукха хенахь дуьйна талламхошна а хууш дара, бохуш дийцира Маршо Радионе вежарийн ЦетиевгIеран дас Цетиев Хож-Ахьмада. "Суна хууш дара и дIадоладелларг хьаннатIехула доладелла. Закриев Алхазур боху кIанттий, важа Дутаев Шайх боху тапча кхийсинарггий ...Иза суна хууш дара. Талламо къастор ду-кх иза бохуш, бехке боцурш чубоьхкина Iийр ма бац уьш бохуш Iийра".\nАмма, иза дерриг а тидаме а ца оьцуш, суьдо юха а яхйира ЦитиевгIаьрна а, Ражаповна а лаьцна латто тоьхна йолу хан. Иза дара Федотовн адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташоно цу нахаца лелочу харцонах лаьцна Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире дийцинчул тIаьхьа.\n2016-чу шарахь Дечкен-беттан 16-чу дийнахь Ражаповн а, вежарийн ЦетиевгIеран а адвокаташа латкъам бира Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле.\nТкъа Мангал-беттан 27-чу дийнахь тамашийна хIума хилира. Москох гIалин Щербинка кIоштан кхело сацам бира бехктакхаман гIуллакх Москох малхбузен административан гонан прокуратуре юхадерзо, иза толлуш кхачам бацарш хилла аьлла.\nЦетиев Хож-Ахьмад цу хенахь а дIоггара тешаш вацара шен ши кIант а, церан накъост а дIахецнехь а, уьш цу баланах хьалхабевлла бохучух: "Уьш кхоъ Москох ву. Цигахь я "прописка" а, я хIусам а йолуш а бац уьш. ДIавсабевр бац аьлла куьг таIийна цара. Кхин дIа цара хIун лелор ду хууш дац. Цигахь бу-кх уьш".\nДелахь а юха а дагахь доццург хилира. Прокуратуро аппеляци йира Москох гIалин кхеле.\nКхаарийн дийнахь Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан президиумо шен сацам бира вежарий ЦитиевгIаран а, Ражаповн гIуллакхехула. Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело бинчу сацамна тIе а тевжина, уьш набахьтехь латтор харц лерина суьдхоша. Цуьнах лаьцна иштта элира Ражаповн адвокато Окушко Татьянас: "Листина хаттар дара уьш лецна латторца доьзна. Кхаа шарахь уьш чубоьхкина латтийна харцонца"\nОкушкос дийцарехь, бехктакхаман гIуллакх дIадерзина дац. Кхуьа нохчо вуьсуш ву цу юкъахь.\nЦу кепара, хьалхе ду цу гIуллакхехь тIадам хIотто.\nШина шарахь чохь латтийна нохчий маьршабаьхна Оьрсийчуьрчу кхело\nХарцо эшон гулам ца магийна Москохарчу мэрино\nНохчийн бакъонашларъярхочун нана дIахецар дехна ПАСЕ-н сессехь\nГерманехь Оьрсийчоьнан махкахо лаьцна шпионаж лелорна\nНохчийчохь шен гергарчарна Iаткъамбар марсадаьккхина, боху блогера Халитовс\nНохчийн омбудсмена доьху Каляпинна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долор\nРостов-на-Дону гIалахь хаам бина иттаннаш школашна бомбанаш йохкарх лаьцна\nАмерикан векало Москвахь МИД-е деъна кхерамазаллин гарантеш ехар хьокъехь кечдина жоп\nНохчийчуьра кхел кхоччуш реза цахилла вежарийн Магомадов Салехьан а, Исаев ИсмаьIилан а гIуллакх кхечу регионе дIадала\nУкраина бахьанехь Байдена дийриг къобалдина Сенатерчу республикахойн лидера\nНохчийн блогера шена шантаж ярна бехке вина парламентан гIантден гIоьнча\nГIалгIайчуьра дIавахна блогер бехкевина терроризм къобалъярна\nШантаж еш Нохчийчуьра сурт даийтина оппозицин блогере Халитов Хьасане\nОппозицехь лаьттинчу Ичкерин векална машенца совгIат дина нохчийн Iедалхоша\nНохчийн 17 шо долу кIант верах гIуллакх таллар сацийна Францехь\nУрдунерчу нохчаша сий до маьршачу Ичкерин символийн\nКадыровхоша нохчийн бакъонашларъярхочун нана дIалаьцна\nШа вейта кIело яр кечдарна Кадыров бехкевина гуьржийн оппозиционеро\nХьийзош бу Нохчийчохь хиллачу федералан суьдхочун доьзал\nCOVID-19-нна дуьхьал Китайн ламастан медицинан дарба зийна Пакистанехь\nЦIера суьрташ кхоьхьуьйтуш шантаж еш ю нохчийн блогерна\nНохчийн бакъонашларъярхочун нана дIалаьцна Соьлжа-ГIалахь


Латта такхаран кхерам дIакхайкхина Нохчийчуьрчу 11 кIоштахь\nНохчийчоь -- Латта текхна Яраш Мардахь, 2016 шо\nЛатта такхаран кхерам дIакхайкхина Нохчийчуьрчу 11 кIоштехь\nСел еха лаьттинчу йочанна цхьа кIоршаме чакхе хир юьйла хууш, кхерам болчу меттигашкахь: тIайшца а, хинйистошца а, гIарол дора наха а, чолхечу хьолан министраллера говзанчаша а. И бахьанехь ала мегар ду, адамашна юкъахь зенаш ца хилла. Амма Iаламо, адамийн дуьхьало ян лур йоцу шен буьрсалла гайтина массийта эвлахь. 5 де хьалха Ведан кIоштера ЦIе-Веданахь латта текхна, нехан 35 цIа дохийна. Царах 22 бух а боцуш хIаллак хилла.\nШи де хьалха, иштта латта текхна, нехан цIенош дохийна Шуьйта кIоштера ГIуш-корт олучу юьртахь. Цигахь тховкIело йоцуш бисна 52 стаг. Дохийна мел лаххара а 10 цIа. Царах цхьа а чохь Iан мегар доцучу хьолехь ду. Цигахь хиллачу Iаламан бохамах лаьцна Маршо радиога иштта дийцира меттигерачу яхархочо Сатуева Луизас.\nСатуева: «Селхана-стомара хилла и гIуллакх. Буьйсана. 4 даьлча Iуьйрана цигахь араяхна машенаш а йолуш, некъ тобеш, гIулалкх деш бара цигахь». Бохаман тешнабехк, даиманна санна цIеххьана хилла. Буьйсана хан яьллачу хенахь. Дукха нах сема хилар бахьанехь, вийна стаг вац бохуш даре до цара шаьш. ДогIанаш ихина, Шуьйта кIошта боху некъ а текхна, цигахь а дIасаволийла дацара цхьана дийнахь. Иза а, цул лакхахь Iоьхку кхийолу кIошташ а, йоцу ханна делахь а, дIахаьдда яра арахьарчу дуьненах, бохуш кхиин дIа а дуьйцу меттигерачу яхархочо Сатуева Луизас.\nСатуева: «Шуьйтара некъ бу цигахь 100 метар текхана. Некъ цIанбешшехь, кхин цкъа а текхнера цигахь латта».\nГIуш-кортехь хиллачу бохамехь нехан цIенош дохийна а ца Iаш, 500 метар тоькан серий а хедийна. Оццул газ луш йолу биргIанаш а. Оцу меттехь хиллачу бохаман барам боккха бу, боху говзанчаша. 3 чакхарма еха а, 1 чакхарма шуьйра а латта ду текхнарг. Иштта, Зонах а, Ярыш-Марды а шина эвлана юккъера 100 метар некъ а бу текхначу латтано дIакъевлина. Иштта кхерам, республикан 11 кIоштехь лаьтташ бу аьлла, цигахь мониторинг еш бу чолхечу хьолан министраллан говзанчаш.\nГIуш-кортехь латта а текхна, Iаламан бохам ма хиллехь, меттигерчу Iедалша, Соьлжа-гIалара омрица, зе хилчарна гIишлонаш яран болх болийна. ХIора йохийначунна дуьхьал, керланиг йийр ю, аьлла Маршо радиога дийцира оцу кIоштара вахархочо Абумуслимов Зеламхас.\nАбумуслимов: «Латта такха ма текхнехь, сихонца оцу нахана цIенош дан буьйлабеллера. Церан дохийна цIенош, кхин чохь Iан мегар долуш ма даций, дохой бен».\nЦIе Веданахь а, ГIуш-коьртехь а цIенош текханчу нахана гIишлонаш йина евр ю боху мархийн бутт чекхбалале.


Дуьненчуьрчу тоьллачу университетийн рейтингехь нисъелла Оьрсийчуьра 60 доьшийла\nМосквара пачхьалкхан университет\nБританин Times Higher Education (World University Rankings THE) журналан версица, тоьллачу дуьненчуьрчу университетийн тептаре язйина Оьрсийчуьра 60 лакхара доьшийла. Рейтинг хIоттийчхьана схьа уггар а рекорде терахь ду иза.\nОьрсийчоьнан доьшийлашлахь лидер яьлла Москвара пачхьалкхан Ломоносовн цIарах йолу университет.\nКху шарахь 16-гIа позици дIа а лоцуш, 158-гIа меттиг дIалаьцна цо.\nТоьллачу 200-топ юкъа яхна цхьаъ бен йоцу Оьрсийчоьнан лакхара доьшийла - Москвара пачхьалкхан университет.\nРейтинга юкъа лаьрра ишта Москвара физикан-техникан институт а, Сийлахьчу Петран цIарах йолу Санкт-Петербургера политехникан университет а, экономикан Лаккхара школа а, Къоман талламан ядеран университет МИФИ а, Санкт-Петербургера ламанан университет а, Плехановн цIарах йолу Оьрсийчоьнан экономикан университет а, Донера пачхьалкхан техникан университет а, Къоман талламан технологин университет МИСиС а, ишта кхин ерш а.\nЕрриг а хIоттийначу тептаре язйина ю дуьненчуьрчу 99 пачхьалкхера а, регионашкара а 1,6 эзар лаккхара доьшийла.\nПхеа тобане ерзийначу 13 барамашца билгалъяьхна ю доьшийлаш: Iилманан белхашкахь хьехор, инновацешца мехала хазна латтор, талламан белхаша бен пайда, хьехаран дикалла, тоьлла арахьара студенташ а, белхахой а юкъаийзо таро хилар.\nТептарехь хьалхарчу итт тоьллачу университеташлахь ю Великобританин а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а доьшийлаш. Рейтинган хьалхара могIа Оксфордан университето дIалоцу ялхолгIа шо а ду. ШолгIаниг кхочу Цхьаьнатоьхну Штаташкарчу шина доьшийлана -Калифорнин технологин институт а, Гарвардера университет а.\nИшта иттаннашлахь ю Стэнфордан а, Кембриджан а, Массачусетскан технологин, Принстонан, Калифорнин Берклера универаш а, иштта, Йельскан а, Чикагон а университеташ а.\nТовбеца-баттахь Forbes журнало а зорбане даьккхира Оьрсийчуьрчу тоьллачу доьшийлех рейтинг. Шо хьалха а санна, хьалхара меттиг баьккхира экономикан Лаккхарчу школо. Цунна тIаьхьа яра МГУ, Forbes-н рейтингехь кхоалгIа меттиг кхечира МИФИна.


Тарамована гIортор еш пикеташ хилла Санкт-Петербургехь\nСанкт-Петербургехь Невскийн проспектехь пикет хилла Нохчийчохь йиначу жима зудчунна Тарамова Хьалиматна гIортор еш. Тарамова Дагестане еддера цIера, амма дукха хан ялале дас, тIаьхьа а веана, полисхоша гIо а деш, дIайигира иза республике.\nПикете арабевллачара, дIалаьцна дара "Адам дадор дуьсур дац ца гуш", "Мичахь ю Хьалимат?" тIе яздина плакаташ, хаам бо Санкт-Петербургерчу "Мойка78" зорбан гIирсо.\nБакъоларъярхоа, журналист а йолу Тарамована гIо деш хилла Анохина Светлана саготта ю цуьнан кхолламах кхин дIа хиндолчунна аьлла хаамаш баржийнера хьалхо. Фейсбукерчу шен агIона тIехь Анохинас харцдира Тарамова шозлагIа а яда гIоьртина бохург.


"Багара мотт баккха а мега". ХIун хилла нохчийн журналистех?\n"Кадыров Рамзан хилира…", "цо элира", "цо пхьор дира", "декъалвира", "маж ешира", "спортзалехь дегI дайдеш ву"— иштта буьйлало Нохчийчоьнан Iедалан "Грозный", "Вайнах" телеканалашкахь коьрта хаамаш. Изза керланаш даржадо Нохчийчуьрчу прессо а, интернет хьостанаша а. Ткъа хIун хилла социалан гIайгIанаш, мехкан лазамаш балхош баьхначу журналистех? Стенгахь бу коррупци Iорайохуш, адамийн бакъонийн дискриминацех, ъъоман гIайгIанех яздеш хьийзинарш?\nТахана хеза бехкбаккхар, олу, журналистех Iедалан цIуьхьарш хилла, ломахь цIокъберг экха санна, довш лаьтта ниIмат ду бакъйолу журналистика. Дешан маршо ю, республика юьззина демократин буха тIехь лаьтта, нах ирсе беха, дIахьедо Кадыровс деладенна. Амма Кавказ.Реалиин редакцига журналисташа дуьйцург ду нийсса бIостанехьа.\n"Дерриг ду тергонехь"\nЗулай (цуьнан дехарца оха цIе хийцина цуьнан – Ред.), ши шо ду, I5 шарахь радиокорреспондент лелла, пенсе яхана. Цунна ца лиира тIаьххьарчу шерашкахь радиохь лаьттачу хьолах хьокъехь дийца, амма элира, директора ша тергалйо зорбане а, эфире а йолу ерриг а контент. Ондда лаьтташ цензура ю, боху цо.\n"Дерриг тергонехь латтадо радион директора. КIеззиг а ахь "иштта" ца алахь, Кадыровс ша ма-баххара, "багара мотт баккха" а, "пIелгаш кегдан" а мега. Цундела журналиста бIозза ойла ян еза ша яздан волавалале, муха тIаьхьало хир ю ша аьллачун", – дуьйцу Зулайс.\n2019-чу шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шога видео-дIахеьдар дира шен мехкан дозанехь хIоттийна бIогIам бахьанехь протесте бевллачу дагестанхошка. И къамел инстаграме а хIоттийра, "Чечня сегодня" агенталло зорбане а даьккхира. Дагестанхошка, "провокацина буха ма гIо", ша нохчийн къам лоруш боцчийн "меттанаш бухабохур бу", элира цо хIетахь.\nЙозуш йоцу шен ойла хазо йиш яц, тоталитаризм ю республикехь\nБозуш боцу хаамийн гIирсаш банне а бац Нохчийчохь. Мелла а паргIат ю социалан медиа. Иштта хета шахьарарчу газетан цхьана къоначу корреспондентана, Соьлж-ГIаларчу университетан студент йолчу Маретна.\n"Дозанал арахьа беха блогерш бу ас буьйцурш. Масала, Абдурахманов Тумсо. Интернетера хаьа суна журналисташа шайн таллмаш муха дIахьо, цара эккха кийчча йолу шайн материалаш муха кечйо. Кхузарчу хьаькамех лаьцна мел инзаре бакъдерг дийцалур дара, амма иза хьан тIаьххьара йоза, хьан тIаьххьар де хир ду, шеко а йоцуш", – доккха са доккху къоначу журналиста.\nШен цIе йовзийта цалуучу кхечу журналиста а боху, балехь йоллу нохчийн пресса.\n"Цхьа шераш хьалха, со ГIалахь журналистикан факультетехь доьшуш йолуш, лекци еша веанера цхьана Оьрсийчуьрчу университетан профессор. Факташ хийцар, факташ хьулдар, харцдерг яздар – иза дерриг а журналистан кодекс, цуьнан этика йохош ду, дуьйцура цо. Дерг ма-дарра дийца деза, маьршша, автор цхьаннех возуш а воцуш, бохура. Амма кхузахь чекхдериг дац иза! Сан кху тIаьххьарчу хенахь чам байна айса лелочух, похIма даьгна. Ца лаьа Iедална, хьаькамашна тIаьхьара йиш лекха. Иза яц журналистика. Со сайна кхин болх лохуш ю", - леткъа зуда.\nАнализан, конфликташ эшоран центран директора Сокирянская Екатеринас тоьшалла дарца, дуккха а бу Нохчийчохь дика журналисташ, маьрша ойла шайца кхобурш а, амма цара кхеташ доцчу бахьаница нейтралитет лаьцна.\n"Ойланца бозуш боцу журналисташ кIезиг бац Нохчийчохь. Делахь а яц цигахь маьрша журналистика, аьттехьа а яц! Хетарг ала бакъо йоцуш беха уьш массо а, тоталитаран хьал ду. Цундела яц Нохчийн Республикехь маьрша журналистика", – боху Сокирянскаяс.\nЦо билгалдоккху регионехь дукхахболу журналисташ Iедало шайна къастийначу гураш чохь болх беш хилар.\n"Бу цигахь дог цIенна къахьоьгу журналисташ а, цара шайна нейтралера теманаш къастийна: Iалам, синбахамалла, кег-мерса социалан проблемаш. Амма яц йозуш йоцу политикан анализ, адамийн бакъонех йолу анализ", – билгалдоккху эксперта.\n"Вайца воцург – вайна дуьхьалверг ву"\n"Нохчийчохь тахана хаамийн гIирсашкахь болх бен нах журналисташ а бац, яц цундела журналистика а. "Телегойтийла", "информацин агенталла", "газета" шайх олу хьукматаш – уьш ерраш а цхьана стагна пайда бохьу пропагандин чарх ю. Лакхара охьа, вовшех бозуш болчу хьаькамашна хIоттийна йоккха чарх. Меттигерчу журналисташа ца кечдо керланаш, церна Iалашо ю Iедало официалехь аьлларг дIасадаржор", – элира меттигерчу цхьана журналиста Ислама.\nСоьлжа-ГIаларчу цхьана газетехь болх бан гIиртина иза хан хьалха, гIуллакх ца хилла. Цо дийцарехь, яздан дезарг хьаькамаша лакхара охьахьажадо, материалаш леррина тергал а еш.\n"Нохчийчохь коьрта кхо телеканал ду, интернетехула арадуьйлу газеташ ду, информацин агенталлаш ю. Зорба Нохчийчохь дац ала йиш яц, амма, халахеташ делахь а, маьрша дац иза. Лакхара охьа омранаш луш ца хилча а лаьттар ду и хьал махкахь Кадыровн Iедал мел ду, цхьана журналисто яздийр дац критика еш цхьа дош", – тешна ву Ислам.\n...цхьаболу журналисташ балхара дIабовла а ца баьхьа – Кадыровн Iедална резабацар гучу ца далийта\n"Шайна еттарна кхоьруш, балхара дIабовла ца баьхьаш, лела телеканалан чоьнашка суна бевзаш болчу журналистех дуккха а. Телегойтийлера дIавалар Кадыровна тешнабехк бар лору. Иштта го Iедалхошна, ца бохуьйту махкара журналисташ я Москва а, я пачхьалкхерчу кхечу регионашка а", - боху Ислама.\nТелеграмерчу 1АДАТ каналан векало дуьйцу "Кадыровн журналистиках" шена хетарг:\n"Кадыровн Iедало дерриг до шен зуламаш Нохчийчоьнал арахьа ца довзийта. Оцу тIехь цунна гIо до цуьнгахьа болчу федералан хаамийн гIирсаша"Дукха хан ю Нохчийчохь журналистика йоцу. Кадыровн Нохчийчохь тоталитаран Iедало куьйга кIел эцна дахаран массо а архаш, агIонаш. Хийцам хIара Iедал мел ду хир бац. Iедал хастош бен дийца йиш яц, ледарлонаш къайлаяхьа еза, лечкъо деза халкъах хьаькамашкара дуьйлу зен-зуламаш. Дукха леха а ца деза хьолан сурт, Дудаев Ахьмада (зорбанан министр – Ред.), Кадыровс аьлларг деш, шена тIебоьху макхара массо а хаамийн гIирсийн белхахой – хIуъа а хилла латтахь а, Iедал хесто тIедожадо царна. ХIинца журналисташ шаьш маьрша буйла гайта а ца гIерта, моттаргIанаш лелош а йоцуш, дIатесна цара критика. Цаьргара хезарг цхьаъ бен дац: маьрша, уггаре маьрша мохк бу Нохчийчоь, яц цхьа а проблемаш, уггаре а диканаш бу куьйгаллехь".\n"Ду "Новая газета", " Кавказский узел", Кавказ.Реалии – цара ма-ярра гойту Кадыровн Iедалан юьхь-марш. Амма махкарчу прессина мегаш дац бакъдерг дийца. Оццу тIехь бу федералан Iедалан хаамийн гIирсаш а. Ткъа кхийолчу Оьрсийчуьрчу прессо хаза а хеташ дIаоьцу шен зорбанехула яржо цара кечйина информаци. Финансаш яц йозуш йоцчу прессин, иза еха ша йоьшучу нехан гIоьнца, ткъа мах бала а ца безаш, парггIат кхочу цаьрга адамаша йоьшунйолу Кадыровн Нохчийчуьра информаци. Иштта кара-кара а луш, даржадо Оьрсйчухула Нохчийчуьра "бакъдерг", - дуьйцу къайлах болх бечу 1АДАТ пабликан векала.\nНохчийчохь шолгIа тIом бирзича Британе дIабахначу нохчех ву Ризван. Цунна а го даймахкара хьал цигахь пресса янне а йоцуш санна:\n"2014-чу шарахь Кутаев Руслана (дуккха а даржашкахь хилла Кутаев, тIаьххьара меттиг –"Кавказан къаьмнийн ассамблея" юкъараллин куьйгалхо–Ред.) нохчашна депортаци ярца доьзна конференци хIоттийра, цхьа а и тайпа барам махкахь ма хIоттабойла аьлла лакхара охьадаийтина омра а долуш. ЖамI – Кутаевна наркотикаш бухакхийсира, 4 шарахь набахтехь валлийра. Оьрсийчуьрчу прессо яздора цунах лаьцна, тап-аьлла тийна Iийра Нохчийчуьра журналисташ. Юха кхин а цхьана жимчу стага Путинна критика йира – цуьнга, тIехь хеча а йоцуш, Путин шена чIогIа дукхавеза бахийтира. ТIепаза вайна Тепсуркаев Салман с [1АДАТ телеграм-каналан чатан модератор]. Iаткъаме зулам ду иза… Адамийн бакъонаш дуьненна а гуш талхайо Нохчийчохь. Цунах лаьцна дуьйцу оьрсийн бакъоларъярхоша, амма бага хи эцна Iа нохчийн журналисташ, бакъоларъярхой. Ас вайн журналистиках чалтачийн журналистика олу. Стенна? Масала, Устрада-ГIалахь жима стаг лоцу, мийра бетта цунна полисхоша рогI-рогIехь. Цхьамма видео йоккху. ХIун до вайн журналисташа? И видео яьккхинарг а, полисхоша мийраш биттинарг а схьа а лохий, карантин талхорна Iедал къинтIера дохуьйту шайна".


«ДАЙМОХК» ГАЗЕТАН ДАХАРАН МУР\nГлавнаяИнтервью«ДАЙМОХК» ГАЗЕТАН ДАХАРАН МУР\nКху шеран 23-чу апрелехь 95 шо кхечи кху дуьненахь а девзаш долчу, тахана нохчийн меттан йозанан коьрта геланча хилла схьадог1учу «Даймохк» газетан. Цу газетан 95-чу шарахь хиллачу некъах а, кхин д1а йолчу 1алашонах а лаьцна тхан къамел хилира «Даймохк» газетан коьртачу редакторца Шамсудинов Бувайсарца.\n– Де дика хуьлда, Бувайсар. Цхьацца дуьйцуш хIуманаш хеза, «Нохчийн мотт дуьненчуьра дIадовлуш долчу меттанашна юкъахь бу, кестта дIабала мега бохуш»… Цунах лаьцна хIун хета хьуна?\n– Суна иза хабар хета. ХIора къам а, оцу къаьмнийн меттанаш а ду кхоьллина Дала. «Лелош дац, дIадовлуш ду» бохуш, исс-итт шо хьалха далхийна дукхахдолу меттанаш, тахана, кхидолчу, кхуьуш долчу меттанашца цхьана, кхуьуш а ду. Со кхета хьо ала гIертачух: «Ца бийцича мотт юкъара дIаболу, адамаш тIехула лелаш ца хилча, некъ а, тIе буц йолий, дIабаларе терра» ала гIерта». Цу тIехь хьо харц яц, амма кхин цхьаъ а ду коьрта – тахана арадолуш газет а, журнал а, маттахь лелош йоза а долчу маттана, муьлххачу хенахь а, хьалагIатта а, уггаре а кхуьуш долчу меттанех цхьаъ хила а тарою вайн махкахь. Мотт бийцар доьхкуш, цуьнан йоза ца магош цхьа а воцуш, массо хIума а маьрша доллушехь, иза цалелабар – вайн юкъараллин цхьа тилкхазло, цхьа сиркхо хила мега, амма, Дала мукъ лахь, цунах вайн юкъаралла, яла ма еззара, юхькIай чекх ер ю!\n– Тахана, дукхахдолчунна, хIун халонаш Iиттало нохчийн меттан йоза кхиарна новкъарло еш?\n– Ма-дарра аьлча, йоза кхиарна я кхиорна новкъарло еш хIумма а дац! Мотт Iамо ца луучо цхьацца бехказлонаш лелайо, амма и сакхт а дIадер ду. Школашкахь мотт, меттан йоза ца Iамийначара дIадолийнарг, иза Iамо тахана а дог ца догIучо схьа а лаьцна, дийцарх, меттан йозанна, нохчийн маттана новкъарло яц. И адамаш а хено кхетор ду, Дала мукъ лахь! Со теша, мацах а, шен ненан мотт цаIамабар сийлалла хеташ лелла болу нах жим-жима пенсешка а боьлхуш, и ша ца Iамийна алар эхь хиларх кхеташ йолчу вайн тIаьхьено кхиоран новкъа боккхургхиларх.\n– Нохчийн маттахь болу хаамийн гIирс меттан кхиаран хьал дустаран коьрта шахьар ю. Кху тIаьхьарчу хенаца хIун хийцамаш, новкъарлонаш карайо шун газетехьмотт кхиарна дуьхьало хеталуш?\n–Ахь хIинца дуьйцург нохчийн маттахь долчу газетанцхьанахилла ца Iаш, кехата тIехь мел болчу хаамийн гIирсийн хало ю. Дерригдуьненан эладитанийн бен хилла, тахана яьржинчу интернето дуьйцучух адамаш тIех тешар а, цу чохь дерг цхьа а тIаьхьало, тIетовжа бух болуш хIума цахилар а тидаме цаэцар а бахьанехь халонаш ю тахана зорбанан хаамийн мел болчу гIирсашкахь. Иза дIа а дер ду, цу тIехь шайн хьежарш кхечу агIор хила дезаш хиларх адамаш кхетар а ду аьлла хета суна.\n– Тахана газеташ цхьанна а оьшуш дац бохуш дуьйцу юкъараллехь, цу тIе доьгIна аьлча, «Даймохк» газетан хьал муха ду?\n– Кхидерш ца хаьа суна,амма нохчийн къам мел деха нохчийн газет а, нохчийн йоза а хир ду!«Даймохк» газетан шен дешархой а бу, церан гуо денна шорлуш а бу!\n– «Даймохк» деккъа цхьа газет ду нохчийн маттахь арадолуш тахана, Нохчийн маттахь кхин а деша лууш волу дешархо нислахь, цуьнан харжам дукха готта бу аьлла-м ца хета хьуна?\n– Ас сайга хаьттича, тахана Нохчийчохь долу дерриге а йоза нохчийн маттахь хуьлуьйтур дара, амма и дан, иза иштта дича, дика хир дара ала а жимма хьалхе хета.Вайн къомо ши тIом а, дуьненна тоъал йолу къизалла а лайна.ХIинцца когахIуттуш долчу къоманна шена гина йолчу халонашца цхьана, гуонахарчу къаьмнийн меттанаша, церан ойланаша бина тIеIаткъам а бу хаалуш, иза а жим-жима дIабер бу. Ткъа нохчийн маттахь кхин а йоза деша луучунна кхин журналаш а ду деша, дешархочунна чIогIа оьшуш, «Даймохк» ца тоьаш хьал хилахь, Iедало нохчийн маттахь кхин газет а доьллур ду. Тахана вайн къоманна, къоман маттана оьшучунна цхьаа хIума кхоор доцуш къахьоьгуш Россин Турпалхо, вайн мехкан Куьйгалхо Кадыров Рамзан а ву.\n– Нийсса шо хьалха, цхьана кхеташонехь, ахь нохчийн маттахь яздеш болчу журналистийн къелла хIуттуш ю Нохчийчохь, и гIуллакх тодарна цхьа некъ лаха безаэлира.Ткъа тахана муха го хьуна и хьал?\n– Нохчийн цхьа кица ду «гIайгIа ма е, гIайгIа бе» олуш. Цу тIе доьгIна аьлча, оха къона чкъор гулдира редакцехь, амма царах дукхахберш дIа бевлира кху балхара, кхузахь хуьлуш болу ницкъ лан а ца белла.Бакъду, Дала хIокху гIуллакхна белларш, нохчийн маттахь ойла ян шайн доьзалшкахь дуьйна Iамийнарш, бисира.Уьш хIинца кху газетан дика белхахой а бу.\n– Тахана Нохчийчохьбоккха болх бу тIекхуьучарна шайн мотт, йоза марздарна тIехь беш. ДIакхайкхийна Нохчийн меттан де, цунна гуонаха дуккха а цхьаьнакхетарш до, къийсадаларш а хуьлу. И дерриге а хенаца нийсса цхьана деш доцуш, жимма ханна тIаьхьадисина деш долушсанна хетий хьуна? Массо а меттан санна, электронни гIирсашкахь а хила безаш бацара нохчийн меттан хьехархой?\n– Ца хета!Вай тIаьхьа ца дисина!Вайна тIехь лаьттинчу шина тIаме хьаьвсича, дика сиха дIадоьлхуш, юкъахдисинарг тIедузуш, де-буьйса ца лоьруш къахьоьгуш ду. Вай хенаца цхьаьна хилла ца Iаш, хенал а хьалха девлла, нохчийн къам уггаре а сийлахьчех цхьаъ хиларх дерриге дуьне а тешош, шен диканашца вайн къоманна керл-керла совгIаташ деш схьавогIуш вайн мехкан Куьйгалхо, Россин Турпалхо Кадыров Рамзан а ву.\n– Со нохчийн мотт буьйцучех и лелочех яц. Иза лелабайта, иза соьга бийцийта, иза суна марзбан хIун хьехар дийр дара ахь?\n– Уггаре а хьалха, шена гуонаха долчу адамашца ларам боцург, ша-шега ларам боцуш верг ву. Ткъа ларам –иза хьуна уллехь долчу адамо буьйцуш болу мотт бу, оцу меттан гIиллакх, меттан оьздангалла, собар, цIоналла ю. Ткъа нохчийн меттан цIоналла хьуна а, хьо санна болчарна а нохчийн шира дийцарш, туьйранаш, иллеш жимма а довзахь, евзар ю. Цу гIуллакхна вайн махкахь диллина, арадовлуш туьйранаш, кегийра исбаьхьаллин дийцарш,стихаш, иллеш тIехь долуш, аттачу, бераш кхетар долчу маттахь яздеш «СтелаIад» журнал а ду.\n– Кху шарахь «Даймохк» газетан 95 шо кхечи. «Молодежная смена» газетан цIарах шу даггара декъалдан лаьа тхуна. Лаьа, кхоллараллехь кхиамаш, похIма долу журналисташ, алссам дешархой шун даима а лаьттийла!\n– Дела реза хуьлда! «Даймохк» газет, кхуьнан кхоллараллин белхахойн хилла ца Iаш, нохчийндерриге къоман а ду, цундела,нохчийн маттахь долчу къоман газетан а, вайн нохчийндерриге къоман а дезде ду иза. Цундела, «Даймохк» газетан 95 шо кхачарца, суна а лаьа вайн нохчийндерриге къам декъалдан!\nДуьне мел лаьтта лаьттийла хIокху дуьненахь нохчийн мохк а, нохчийн къам а, кху къоман мотт а, цу меттан йоза а!\nИнтервью кечйинарг – Хан Виктория


Исламан Нур - Свет Ислама - Ламазехь ойла дална тIеерзор\nЛамазехь ойла дална тIеерзор\n192. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «Ламазехь волуш агIонашка дIасахьоьжуш волучух дерг хIун ду?». Цо жоп делира: «Иза – шайтIано каде деш къола ду-кха, лайн ламазех цхьаъ лачкъош долу» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари ву: 75I).\nАнаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шега элира аьлла: «ХIуъа хилча а ламаз дечу хенахь агIонашка дIаса ма хьежалахь, хIунда аьлча ламазехь дIасахьежар - хIаллакьхиларан бух бу хьуна. Нагахь хьажанза ца волуш хьал делахь - хьайн лаамехь тIедеш долу (нафила) ламаз дечу хенахь (хьажа), ва амма парз-ламазехь ма (хьажа)» (хIара хьадис далийнарг ат-Тирмизи ву: 589).\n193. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ламазехь долуш - шайн Делаца къамелехь ду шу. Цундела кхоссане а туй ма кхуссийла аша шайна хьалха а, я шайна аьтту агIор а, кхоссахь а - шайна аьрру агIор, шайн когашна кIел таса» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 374, 1214, Муслим: 551).\nКхечу ривайатехь аьлла: «…я шайн когашна кIел».\n194. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Iайшатан (АллахI реза хуьлда цунна), бес-бесара беснаш а долуш, дуткъачу кIадин кирхьа дара. Цо иза шен чоьнан цхьа агIо дIахьулъеш дуьхьал уллуш лелош дара. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цуьнга аьлла: «ДIадаккхахьа и дIа, вайн кирхьа. Оцу суьрташа даима а дуьхьалхIуьттуш новкъарло йо-кха суна ламазехь» (хIара хьадис далийнарг ал-Бухари: 374).\nIайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIехь дехкиначу бес-бесарачу суьрташца хаздиначу, ховхачу духарехь ламаз дира. ХIетахь цуьнан бIаьрахьажар оцу тIамаршна (суьрташна) тIедогIаделла хиллера. Ша ламаз дина ваьлча, цо элира: «ХIара духар Абу ЖахIманна юха а хьой, цунна дуьхьал амбижани (тIехь суьрташ а, тIамарш доцуш, цхьана бесара а долуш, тIергIан морса духар) да суна, хIунда аьлча сан ойла ламазна тIера яьккхира цо» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 373, Муслим: 556).\n195. Жабир инб Самура (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ламазаш дечу хенахь шайн бIаьрахьажарш стигала хьалахьежош болучу наха - и хIума леладар дуьтийла, ца дитахь - церан бIаьрса цкъа а юхадогIур дац царна» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 428).\nIайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Ламаз деш дац – нагахь юург стоьла тIе охьайиллина кийча елахь а, иштта нагахь ламаз дан воллуш верг араваха жима я доккха гIуллакх сецош велахь а» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 560).\n195. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «БагагIеттор – шайтIанера ду. Цундела шайн ницкъ ма-кхоччу эшадойла аша багагIеттор» (хIара хьадис далийнарш Муслим: 2994, ат-Тирмизи: 370).\nАт-Тирмизин ривайатехь оца дийциначунна тIе аьлла: «Ламаз дечу хенахь багагIеттор – шайтIанера ду. Цундела шайн ницкъ ма-кхоччу эшадойла аша багагIеттор».


Открытый урок по чеченской литературе "Ненан б1ьрщиш"\nИнфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Открытый урок по чеченской литературе "Ненан б1ьрхиш"\nК1ентий- Салам 1алайкум! Цхьа жимма дуьнене б1аьрг тухуш сакъера даха дагахь ду тхо. Хьо вог1ий тхоьца?\nК1ант- Собар дейша , х1инца дегара а, ненера а пурба даьккхина схьавог1у со.\n(пурба даккха воьду к1ант)\nК1ант – Дада, нана со а вахитийша юьртарчу к1енташца дуьнене б1аьрг тоха?\nДа – Х1ан – х1а сан к1ант, хьо вахийта йиш яц сан! Аса пурба ца ло хьуна цига ваха!\nНана – К1ант, хьуна цхьаъ хилахь и лан дог дац сан. Со къинт1ера ца ели хьуна, хьо водахь.\n(нийсархошна т1евоьду к1ант)\nК1ант – Сан хьомсара нийсархой! Кертахь дан дезаш цхьацца г1уллакхаш ду сан. Тахана вог1ийла дац сан шуьца.\nДа – Мостаг1а ву т1ег1ерташ вайн юьртан. Т1аме ваха воллу со.\nНана – Вай , хьо къан ма велла, муха бийр бу ахь и.\nК1ант – Х1ан – х1а, дада! Хьо г1ур вац т1аме, со г1ур ву. Тахана аса ца доьху шуьшингара пурба.\n(Т1аме д1авоьду к1ант)\nДа – Г1уллакх хир дац кхунах. Юьртара жима а, воккха а х1аллак хуьлуш лаьтта ца вахча ца воллу со.\n(Т1аме д1авоьдуш, дуьхьал кхетта т1емлой, барми т1ехь 1уллу шен к1ентах б1аьрг кхетта цуьнан)\nДа – Х1ей вежарий! Собарделаш! Къонахий! Сан ницкъ кхочур бац к1ентан нене х1ара ирча кхаъ д1ахаийта… Со кхоьру х1окху кхоо нана ерна… Вац шуна юккъехь маттана говза, нене к1ант валар д1ахаийта цхьа?\n(т1емалоша кортош охкабо)\nИлланча – Схьаба суна дечган пондар! Цо дуьйцур ду нене говзачу – хазчу маттаца к1ант валарх. Лалур бу цуьнга и ирча кхаъ!\nНана – Х1окху сан кертахь ма дуккха адам гулделла, хилла мукъан х1ун хилла?\n(керара кад охьа а божабой барми т1е йоьду нана, къевлина мара вуллу цо к1ант, дуккха лаьтта нана йоьлхуш. Йоьлхчара саца а соций, илланчана т1е а йоьдий дечиган пондар сацабо нанас)\nНана – Ма лерина лелийра аса хьо. Со юхахь йоцуш, цанхьа а ца вохуьйтуш. Нийсархошца дуьнене б1аьрг тоха ара ца волуьйтуш. Дуьххьара ма ваьллера иза ара соьгара пурба доцуш. Со а йитина х1унда вахи те хьо, сан к1ант!\n(к1ентан нанас б1аьргашца схьалоху к1ентан да)\nНана – Хьо х1унда 1а лечкъина нахана т1ехьа?\nХьо ма вац вистхуьлуш къенач у нене?\nЯ хьуна хаац – те со х1унда йоьлху?\nАхь х1унда ца дуьйцу к1ант муха велла?\nНакъостийн букъ т1ехьахь и лечкъаш лелла – те?\nЯ къонах к1ант кхио, да къонах хилац – те?\nБаьчча – Ткъа дас а, ша санна, и майра 1амийна,\nШарахь сов турпална ахь ага техкийна.\nЦуьнан букъ гина мостаг1 вац хьуна.\nЧов хилла дарделла ц1оькъалом ва санна,\nИ дера летара мостаг1ийн ардангех,\nШен турпалан хьуьнаршца тхо хьалха дуьгура,\nЧов хилларг, ницкъ эшнарг мостаг1ех ларвора,\nВайн Даймохк мостаг1ех цо маьршабаьккхина\n(баьччин къамеле ладуг1уш, к1ез – к1ези г нислуш, нисбелира къеначу ненан букъ)\nНана – Со къинт1ера ели хьуна сан к1ант!\nБаьчча – Тхо къинт1ера девли хьуна, тхан турпал!\nНана – Хьа боху к1ант велла со цхьалха йисина?\nДаймехкан лаьтта т1ехь, со эрна яьхна?\nСан лаьмнаш, сирла хиш, бос сийна хьаннаш,\nМа делха, ма т ийжа, к1ант велла, алий.\nШун д уьхьа лен воцург, нанас ма волда !\nНомер материала: ДБ-170043\nУрок, Тема6 "использование таймера электронного"\nУрок обобщающий, Тема: "спецоборудование"\nУрок производственного обучения,Тема: «Автоматизация работы электрического оборудования»\nУрок производственного обучения "пайка"


ГIиллакх доцчуьнгахь гIуллакх хир дац! — Зори Ислама\nХастам бу Далла, Iаламаш кхоьллина, уьш кхобуш, кхиош Волчу. АллахIера салам-маршалла хуьлда Дала Iаламех къинхетам беш, хаза гIиллакхаш кхочушдан ваийтинчу вайн Элчанна Мухьаммадна, цуьнан доьзалшна, асхьабашна, царна тIаьхьа мел баьзначарна.\nЛераме бусалба нах!\nИсламан коьрта Iалашо ю бусалба нах шайна юкъахь барт болуш, шайн дахар ирсе долуш, маьрша бехаш хилийтар. Амма церан дахар ирсе хир дац, цара вовшашца йолу юкъаметтиг гIиллакхца ларъеш ца хилахь. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Ийман кхочушхиллачех бу хаза гIиллакхаш дерш» (Ахьмад).\nАдамийн дуьненан дахар ирсе дина ца Iаш, церан эхартахь долу дарж ойбуш ду хаза гIиллакх. Абу Дардаа (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Къематдийнахь бусалба стеган терзанна тIехь хазачу гIиллакхал деза хIума хир ма дац. АллахIана ца веза оьзда доцу къамелаш а деш, оьзда воцург». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна), ялсамане вохуьйтур волу хIума дийцахь аьлла, шега дехча, жоп делла-кх: «Делах кхераро, хаза гIиллакхаш хиларо вохуьйту стаг ялсамане» (Тирмизи).\nДала кхоьллинчу Iаламах шен гIиллакх уггар хаза а, деза а долуш верг ву вайн Элча Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Къуръана чохь иза хастош, Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, сийлахь-деза ду хьан гIиллакхаш» («Аль-Къалам», .\nЦхьа а шеко йоцуш, Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дахар бусалба нахана къеггина масал ду Делаца а, нахаца а гIиллакх лелорехь пайдаэца хьакъ долуш.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Делан Элчанца дика масал дара шуна – Делах а, къематдийнах а кхоьручарна, Дела дукха хьехочарна» («Аль-Ахьзаб», 21).\nЭлчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Баккъал а, со ваийтина сийдолу гIиллакхаш кхочушдан».\nБусалба стеган гIиллакх хаза хилар, иза оьзда хилар гучудоккхуш дуккха а белхаш бу, царах коьрта берш хьахор бу вай:\nДена-нанна муьтIахь хилар.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Хьан Дала омра дина, Ша воцчунна Iибадат ма дойла аш, деца-ненаца дика а хилалаш, аьлла. Хьуна гергахь цаьршиннах цхьаъ я ший а къаналле кхачахь, ахь цаьршинга ма алалахь «уффай!», чеха а ма делахь и шиъ, ахь ала цаьршинга хаза дош» («Аль-Исраъ», 23-24).\nВайн дайша чIогIа лардеш хилла деца а, ненаца а долу гIиллакх, цаьршиннан бакъ цIе а ца йоккхуш, кIеда-мерза бистхуьлуш хилла уьш. Шайн балхехь цаьршиннах дагабовлуш хилла уьш, цаьршингара пурба доцуш арабовлуш ца хилла уьш.\nВоккхачун лерам бар, жимачух къинхетам бар.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Вайх ма вац баккхийчеран сий ца динарг, кегийчаьрца къинхетаме ца хилларг».\nВоккхачун сийдар бохучо юкъалоцу – цул хьалха цуьнга хьал-де хаттар, цуьнан некъ ца хадабар, и чувеача хьалагIаттар, цунна охьахаа меттиг ялар, и вистхуьлучу хенахь ладогIар, оьшучохь цунна гIо дар.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Делах а, къематдийнах а кхоьруш волчо хьешан лерам бойла» (Бухари, Муслим).\nВайн дайша шаьш хIусам ечу хенахь, хьаша-да тIелаца чоь билгалъеш хилла, и ша волчу веача цуьнга паргIат буьйса яккхийтархьама. Цунна билла къаьсттина мотт а, баа кхача а латтош хилла цара.\nСий-ларамечу нехан, церан тIаьхьенийн (къурайшийн тайпанан, эвлияийн) маслаIатца доьзначу дехарна жоп далар.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, бусалба нах вежарий бу, аш маслаIат де шайн шина вешина юккъехь» («Аль-Хьужурат», 10).\nНохчийн къоман хазачу гIиллакхех ду, дика нах а, церан тIаьхье а ларар, церан даше ладогIар. Церан беркат бахьана долуш хийла Iана тарлуш долу цIий ца Iенаш дисина, шех беркат ца долу дов-тIом маслаIатца дIабирзина. Эрна ца аьлла вайн хьекъалечу дайша: «МаслаIатан мотт сецча, цIий Iаьнна».\nБусалба нехан гIуллакхе хьажар, церан хьашташ кхочушдар.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Шен вешин хьашт кхочушдеш верг милла велахь а, Дела хуьлу цуьнан хьашт кхочушдеш». Муслим.\nВайн дайшкара схьадеана гIиллакх ду, ялта чудерзош я хIусам еш, я и санна накъосталла оьшучу меттехь белхи вовшахтохар.\nЮьртахь, лулахь тарлуш хилар.\nIаишата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира, аьлла: «Жабраил-малик соьга весет дечуьра саца ма ца сецира, суна лулахочо сох ирс оьцур ду мотталц». Бухари, Муслим.\nВайн дайша олуш хилла: «Генарчу вешел уллехь волу лулахо гIоли ву».\nЛулахь дика-вуон деача, нохчаша шайн кевнаш дIадоьллу, дехьа-сехьара баьхкинчу нахе шайн хIусамашкахь ламаз дойту, царна баа кхача а ло.\nШа оьгIаз вахча, шен дегIан доладар.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Нах охьабеттарх дац ницкъ болуш хилар, баккъал а, ницкъ болуш верг – ша оьгIазвахча а шен дегIан дола далуш верг ву».\nНохчийн халкъана чIогIа сийсаз, осала хеташ хилла, шел гIийлачунна ницкъ беш верг. Делан дуьхьа хIума гечдина, къинтIера волург доьналла долуш къонах ву, олуш хилла вайн дайша.\nНахана юкъахь оьзда мотт лебар.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Баккъал а, оьзда воцуш хилар, мотт оьзда боцуш хилар – бусалба динах дац. Баккъал а, бусалба динехь нисбелларш – гIиллакхаш хаза хилларш бу».\nВайн дайша олуш хилла: «Iеламнах болчохь мотт сацабе, эвлаяаш болчохь дог сацаде». Цара иштта олуш хилла: «Герзо йина чов йирзина, матто йина чов йирзина яц».\nОьзда духар лелор, коьртахь хIума лелор.\nПхийттара ваьллачул тIаьхьа коьртахь хIума йоцуш лелар эхь лоруш хилла вайнаха. КоьртаIуьйра лелаш волу стаг тоьшаллина магош ца хилла Iеламнаха.\nЗударийн лерам бар.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Зударийн сий ца до сийдолчара бен, уьш сийсаза ца бо сийсаза болчара бен».\nНохчийн халкъан Iадатехь, кIант йоIе вистхуьлучу хенахь, цаьршинна уллехь зуда ца хилча, эхь лоруш хилла.\nДелан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Ялсамани чу гIур вац, шен даг чохь мискъала зарратал куралла ерг».\nКура стаг осала хеташ хилла вайн дайшна, иза дакъазавала хьаьхна ву, олуш а хилла цара.\nВайн дайша схьадеана, бусалба динца догIуш долу цIена гIиллакхаш дицдан мегар дац вай, уьш дендарехь ю вайн халкъан кхане. ГIиллакхан барамехь бен къонахалла ца хуьлу стагехь. Ткъа «гIиллакх доцчуьнгахь гIуллакх ца хуьлу», – эрна ца баьхна вайн дайша. Дала гIиллакх-оьздангаллехь совдохийла вай!


UFC-н латархо хилла Нохчийчуьрчу Дураев Альбертах\nОьрсийчуьрчу нохчийн латархочух Дураев Альбертах хилла UFC чемпионатан латархо, Dana White`s Contender Series (DWCS) (Дейна Уайтан претендентийн сери) турнирехь бразилхо Биттенкур Като хьалхарчу раундехь эшийначул тIаьхьа.\nТасадалар дIадирзича UFC-н куьйгалхочо Уайт Дэйнас контракт кховдийра Оьрсийчуьрчу спортхочуьнга, хаам бо ТАСС агенталло.\n"Ас хаьттира Уайте: "Хьуна товш буй ас беш болу болх?" Цо элира: "ХIаъ". Кхо шо дара со оцу контракте ладоьгIуш волу, хIинца летира, туьйлира, кийча ву лата хIора баттахь. Схьало суна чемпион, схьало Уиттакер я Каннонье, со кийча ву хьаьнца а тасавала", - даладо Дураевн дешнаш UFC зорбан сервисо.\nДураев Альберт вина Нохчийчохь. Цуьнан 32 шо ду. Оьрсийчуьрчу ACB (Absolute Championship Berkut) вовшахтохараллин чемпион хилла ву Дураев хьалха. Иза 14 тоьлла, кхузза эшна. Октагонехь латанза 2 шо а дара иза.\nХьалхо Дураев Альберта, Францера хьехархо Пати Самюэл верах лаьцна яздинера, "Францехь дешан маршонан юхьиг а яйна", аьлла, йоза чекхдоккхуш хIоттийна самукъане васт (смайл) долуш.\n2018-чу шарахь Дураевс шен инстаграмехь видео хIоттийнера кхечу стагаца цхьаьна ша цициг дIасакхуьссуш яьккхина йолу. И дийнат иштта хьийзор ца тайнера цуьнан агIоне язбеллачу нахана.


Исламан Нур - Свет Ислама - 182-г1а дакъа (риядус-салихьийн)\n182-г1а дакъа (риядус-салихьийн)\nКъуръан хазчу озаца дешар а, хаза аз долучуьнга Къуръан деша аьлла дехар дар а, цуьнга ладохар а дика хилар\n1004. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «АллахIа цхьана а хIумане ла ца дугIу, хаза аз долчу Пайхамаре санна, хозуьйтуш мукъамехь (хаза) Къуръан доьшуш волчу» (Бухари: 5023, Муслим: 792).\n1005. Абу Муса ал-АшIарис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шега элира аьлла: «(ХIай, Муса!) Даудан доьзалан шедагех шедаг делла хьуна» (Бухари: 5048, Муслим: 793).\nОцу хьадисан Муслима далийначу ривайатехь дуьйцу, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), (Абу Мусага (АллахI реза хуьлда цунна)) элира аьлла: «Гина велира хьуна со, селхана ахьа доьшучуьнга ладоьгIуш!».\n1006. Ал-Бараъ ибн Iазиба (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) пхьуьйра-ламазехь «Дуй буу Аса инжирах а, зайтах а…»* доьшуш хезна суна, ткъа цуьнан санна хаза аз долуш хезна а вац суна цхьа а» (Бухари: 769, Муслим: 464).\n* дуьйцург «ат-Тин» сурат ду.\n1007. IабдуллахI Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийхира соьга: «Къуръан дешахь суна». Аса элира: «ХIай, АллахIан элча! Аса муха доьшур ду и хьуна, хьуна тIе доьссина и хилча?!». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Боккъалла а, кхечуьнгара хаза лаьа суна и». ТIаккха аса цунна «Нисаъ» сурат деша долийра. Со х1окху аятна тIе кхаьчначу хенахь: (ХIун хир ду, Оха хIора умматера цхьацца теш валийча, хIокхарна дуьхьал теш хьо а валийча?)*, цо элира: «ХIинца тоьар ду». ХIетахь со цуьнгахьа дIавирзича, бIаьрхих дуьзна гира суна цуьнан бIаьргаш» (Бухари: 5050, Муслим: 800).\n* «ан-Нисаъ», 41 аят.


Нахбагарбаран коьрта кхетамНисйе\nНахбагарбарехь лору бахархойн категорешНисйе\nНахбагарбаран коьрта принципашНисйе\n↑ 1 2 Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Сахалинской области - Переписи Архивацийина 7 январехь 2012 шеран. (ТӀе цакхочу хьажорг — истори)\n↑ 1 2 ИСТОРИЯ ПЕРЕПИСИ В РОССИИ : Всероссийская перепись населения 2010 в Муромском районе Архивацийина 1 августехь 2013 шеран.\n↑ 1 2 СКАЗКИ О ДУШАХ Архивацийина 1 августехь 2013 шеран.\nНациональная перепись населения 2009 года в Республике Казахстан Архивацийина 22 июлехь 2011 шеран.\nПерепись населения 2009 года в Республике Беларусь Архивацийина 13 январехь 2010 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нахбагарбар&oldid=6086526»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 28 июнь 16:00\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 июнь, 16:00.


"Нохчийчоь - Iазапийн лидер ". Оьрсийчуьрчу полицехь ен гIелонаш зуьй бакъоларъярхоша\nНахана тIехь Iазап латтор – даьржина лела зулам ду Оьрсийчохь, ткъа Къилбаседа Кавказехь, кхечу регионашца дуьстича, къаьсттина ира лаьтта и проблема, билгалдоккху Кавказ.Реалиин шайца къамел хиллачу бакъоларъярхоша. Цара дийцарехь, Iазап латтадо лецначарна а, набахтешка хьийсо хенаш тоьхначарна а тIехь, йо гIелонаш полицехь а, набахтешкахь а. Ткъа и гIело наха лов, арздича шайна бекхам бийр буйла а хууш. Делахь а, массара ца лов гIелонаш, тIаккха иштачарна хьалха ши некъ хIутту: Европан кхелехула нийсо лахар я ницкъхошна бекхам бан йолчу Iалашонца низамехь йоцчу тIеман тобанашка хIиттар.\nСтенгахь, мел дукха лела Iазап?\n"Къилбаседа Кавказехь, къаьсттина терроризмана дуьхьалоечу хьукматашкахь лецначарна гIело яр – иза деккъа дIа даржхочо шена лиича ден таIзар дац, я наггахь нислург а дац, иза могIара "болх" бу. Iазап латтадо хан а тоьхна, набахте дIабига кечбечу нахана а, набахтешкахь кхобучу тутмакхашна а тIехь" – дуьйцу Human Rights Watch-ан Европерчу а, Азерчу а директоран гIовса Локшина Татьянас.\nУггаре дукха Iазап латтадо тIеман гIеранашкахь леларна, полицин белхахлошна тIелатарна я терроризмаца доьзна лоьцучарна тIехь, "кхечу бехкашна лецначарна тIехь кIезиг латтадо Iазап, амма цаьрца а нисло иза", боху "Конфликташ цахилийтарехьа йолчу анализан центран" директора Сокирянская Екатеринас.\nБакъоларъярхоша дийцарехь, Къилбаседа Кавказехь нах лецча, царна тIехь Iазап латтош йолу лидер ю, шеко а йоцуш, Нохчийчоь. Ткъа массанхьачул а кIезиг до цигарчу наха шайна тIехь гIелоярах ден аьрзнаш. Цуьнан бахьана ду нах шайна бенболчу бекхамах кхерар, боху эксперташа.\n"ГIело ечара дерриг а до шаьш хьийзориг арздан кхерийта. Нах кхета шаьш шайна гIелоечаьрца цхьана махкахь беха безийла, цаьргахь ницкъ буйла, царна хIумма а дийр доцийла, цара шайна бекхам бийр буйла", - дуьйцу Сокирянскаяс.\nДуккха а масалш ду шайна тIехь Iазап лайнарш тIеман тобанех дIакхетта\nIазап лайначех цхьаболучара хаамаш бо «Iазапна дуьхьалоечу комитете», амма тIахьа юхадоьху шаьш яздина аьрзнаш, боху комитетан Къилбаседа Кавказерчу декъан куьйгалхочо Пискунов Дмитрийс. "2018-чу шеран Лахьан-баттахь дуьйна схьа 12 арз даийтинера тхоьга. Царех пхиъ толлуш, оха гулйинчу информацино бакъ до гIелонаш йина хилар. Ткъа дисина аьрзнаш таллар сацийна цхьацца бахьанашца", - дуьйцу цо.\nПискуновна хетарехь, кхушара аьрзнаш стохкачул кIезиг хилар коронавирус яьржина леларца а дозу. Iазап муьлхачу барамашкахь лела, билггал ала дац, цунна гарехь - массарна ца хаьа Iазапца къуьйсу комитет юйла.\n"Юй хууш берш а ца хIуьтту арздан, кхоьру шайн дахар хадорах, гергарчарна гIелоярх. Баттахь ворхI-бархI арз кхочу тхоьга. Дукха хьолехь Нохчийчуьра, ГIалгIайчуьра, Дагестанера. Царел тIаьхьа ю ГIебарта-Балкхаройчоь, ХIирийчоь, Кхарачой-Чергазийчоь, Ставропол-мохк", - элира бакъоларъярхочо.\nТIехь Iазап латторах лаьцна аьрзнаш "Гражданское содействие" комитете а до наха, амма цига шаьш бовза а бовзуьйтуш яздан деза нехан, цундела дукха хьолехь ца хIуьтту иза дан.\n"Хьал кхин а доьхначу даларх кхоьру нах. Оха цхьаьнхьа хаийта деза шайна динарг, иза шаьш декъахь а доцуш луьстур ду аьлла хета Iазап лайначарна. Ткъа ишта ца хуьлу", - боху "Гражданское содействие" комитетан куьйгалхочо Ганнушкина Светланас.\nАмма нисло шайна йина хьу лачкъа ца еш, синкхетам могуш а буьсий, нийсо лаха арабовлурш а.\n"Иштачара кхеле доккху шайна дина зулам, толаме кхаччалц къовсало уьш (дукха хьолехь Европан кхеле кхаьчча бен а ца карайо нийсо - Оьрсийчохь цхьа наггахь бен ца тоьлу). Бекхам бан арабовлурш а хуьлу. Дуккха а масалш ду шайна тIехь Iазап лайнарш тIеман тобанех дIакхетта", - дуьйцу Сокирянскаяс.\nНаханна тIехь Iазап латточарна таIзар дой Iедало?\nБакъоларъярхоша дийцарехь, бахархошна тIехь гIелояр кIезиг толлу, цхьа наггахь бен ца кхочу дов кхеле, цигахь оьшу арздинарш.\n"Бехктакхаман гIуллакх айдеш нисло, амма сихха дIакъовлу. Я цхьа кIадбоцу таIзар кхайкхадо, юха аппеляци йича, сацам юхабоккху", - Ганнушкина Светланас бахарехь.\nСоветийн заманара схьадогIу, гIело а еш, нахера дареш дахар\nОьрсийчохь кхел ФСБ-но шен лааме ерзийна, билгалдоккху Ганнушкинас. Цо дийцарехь, девнаш политикаца доьзна ца хиларх а, тергонехь кхобу ФСБ-но. Дукха а девнаш хуьлу ФСБ-но дина зуламаш хьахалуш, кхело ша луьстийла дац ФСБ-ца доьзнарг, олий, цуьнгара даьлла вониг юьстахдуьтуш.\n"Iазапна дуьхьалоечу комитето" вуно дукха материалаш чуелла кхелашка полисхоша динчу зуламийн хьокъехь, амма кхел йина яц цхьанненна а.\n"Делахь а, кхаа кхелан сацаме ладоьгIу оха: цхьаъ – Нохчийчохь дина зулам, шиъ – Дагестанехь. Амма хууш дац муха, хIун сацамца йоьрзур ю кхел, хан тухур ю я яц", дуьйцу Пискуновс.\n"Human Rights Watch юкъаралло ца ло девнаш кхеле. Цундела оха бакъо лоьхучу нахаца болх беш документаш хIиттадо, бузу аьрзнаш ден нах адвокатех. Тхаьшна вуно къоршаме хета зуламаш хааделча, оха Талламан комитете хеттарш хьийсадо. Халахеташ делахь а, моттаргIина яздина хуьлу дохкуьйту жоьпаш", - боху Сокирянскаяс.\nСтенна магадо наханна тIехь Iазап латтор Оьрсийчоьнан ницкъхошна?\nIазап леларан коьрта бахьана ду низамаш лардан тIехIиттийначу белхахойн корматалла лахара хилар, тешна ю Ганнушкина Светлана. Цунна гарехь, Советийн заманара дуьйна схьа бу Iазап нахе тоьшаллаш "охьадохкуьйту" гIирс.\nIазап ца латтийта цхьа некъ бен бац, боху бакъоларъярхоша – пачхьалкхера кхелан а, низахойн а система хийцар.\n"Полицин, талламчийн, прокурорийн декхаршлахь хила ца деза масса стаг лаца веза, чуволла веза, мел бехктакхам гIатто беза аьлла долу терахьаш, церан белхан эвсаралла нах дукха чубохкарца юзуш ю, цундела ма-хуьллу дукха нах жоьпе ийзо араевлла лела церан хьукматаш, иза харцо ю", - тешна ву Пискунов.\n"Нохчийчохь ницкъаллин урхаллаш низаме муха яло еза суна хаъане а ца хаьа, Талламан комитет гIорасиз ю 99%. МогIара талламчаш хьовха, лакхарчу даржашкара талламчаш а ца баьхьа меттигера полици хьаян", - боху Пискуновс.\nЕтта, шайна хила зен доцийла а хууш\nСокирянская тешна ю ницкъхошна наханна тIехь дерриг а дан магорца къийсам латто безаш хиларх. Низамехь йоцчу кепехь даьхна тоьшаллаш бакъ дан ца деза кхело, стага ша бехке ву алар талла деза, цо иза муха, стенна аьлла хаа деза, "къера ву – бехке ву" боху принцип ю цкъачунна пачхьалкхехь лелаш, дуьйцу цо. Цунна хетарехь, Iазап адамашна тIехь латтадо иза магош хиларна, наханна гIело ечу урхаллашна хуьлуш цхьа а бекхам бацарна. "Ишта болх барна полисхой чубохка болабахь, соцур ду Iазапаш а", - билгалдаьккхира Сокирянскаяс.


Оьрсийчоьно адамийн бакъонаш талхош хиларна реза яц PACE\nГIадужу-бутт 03, 2012\nPACE логотип --Европан Кхеташонан Парламентан Ассамблея (PACE)\nШинарин дийнахь ПАСЕ-н рогIерачу сессехь дийцаре деш дара Оьрсийчура хьал. Цу дийцарийн жамIехь тIеэцна Оьрсийчохь адамийн бакъонаш хьешар емал деш йолу резолюци.\nОьрсийчурчу делегацино сесси дIайолаяла масех де дисинчу хенахь кIоршаме дIахьедарш динера, нагахь ПАСЕ-но тIеоьцуш йолу резолюци дукха критикалле хилахь, шаьш цунна дуьхьал гIулчаш йохур ю аьлла.\nЦкъа хьалха Страсбурге, сессехь дакъалаца воьдуш ву аьлла, дIакхайкхийна хилла волу Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин куьйгалхо Нарышкин Сергей, Европан Кхеташонан Парламентан Ассамблеян декъашхой Оьрсийчурчу хьолана критикалле сацамаш тIеэца дагахь хилар тусаделчул тIаьхьа, цига ца воьдуш сецира, и нах ишттаъ-вуьштаъ Оьрсийчоьнна дуьхьал бу, цундела шен цаьрца дийца хIума дац, аьлла.\nТкъа Дагестанера сенатор волу Умаханов Ильяс кхин а гена велира. Цо дIахьедар дира, нагахь санна, ПАСЕ-но Оьрсийчоьнга болу шен хьежамаш хийца ца хицахь, шаьш довлане а цу ПАСЕ-н юкъара дIадовла а сахьт дац, аьлла.\nДелахь а, иштта гена ца долуш дисина и гIуллакх. Шинари дийнахь Европин кхеташонан депутаташа тIеэцна резолюци кхин башха Оьрсийчоьнна дозалла дан меттиг буьтуш яцахь а, амма оьрсийн делегаци кхоьруш ма-хиллара, дукха дера а ца хилла иза.\nУггаре а хьалха ПАСЕ-н декъашхоша билгалдаьккхина, Оьрсийчохь тIаьхьарчу хенахь цхьа могIа позитиван хийцамаш хилла, аьлла. Царна юкъахь лору ПАСЕ-но, масала, харжамех долу низам хийцар а, ткъа иштта губернаторийн харжамаш юкхаметтахIоттийна хилар а.\nЦуьнца цхьана, амма, депутаташа гIайгIанца тергалйо Оьрсийчоьнан куьйгалло йохучарех дуккха а гIулчаш.\n„2005-чу шарахь ассамблейн тIаьхьарчу рапортехь президенто Путин Владимирса „Iедалан вертикал“ чIагIъян Iалашонца дIайолийна йолу реформаша бакъдолчехь плюрализман демократин баххаш хьоьшуш хилар билгал а доккхуш, бовзийтина хилла болу сингаттам юхакарла а боккхуш, ассамблеяно тIедожарца кхайкхам бо юха а хаьржинчу президенте Путин Владимире ша куьйгалла дечу системин авторитаран амал чIагI а ца еш, иза мелхо а, демократехьа ерзоре“, - ишта яздина ду цара тIеэцначу резолюцехь цу гIулчех лаьцна.\nТIаьхьарчу хенахь Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думехь тIеэцна йолчу цхьа могIа низамийн проекташ бахьана долуш шайн гIайгIане хилар а билгалдаьккхина ПАСЕ-н декъашхоша. Царна юкъахь хьахадо цара, масала, харц цIе кхоллар зулам санна тудаш хиларх долу низам а, гуламех а, Iедалех йозуш йоцучу юкъараллех а долу низам а.\nХаржамашца долу хьал а тидам боцуш ца дитина Ассамблеин депутаташа. 2008-чуй, 20I2-чуй шерашкахь дIабаьхьна болу президентан харжамаш а, 2007- 2011 шерашкахь хилла парламентан харжамаш а шорттачу кхачамбацаршца боьзна бара, бохуш яздо цара шайн резолюцехь.\n„Цу юкъана „Цхьаала Оьрсийчоь“ парти, ша цхьаъ яра Думехь коьрталла дIахьош, ткъа цу партин ши куьйгалхо Путин Владимирий, Медведев Дмитрий рогI-рогIехь пачхьалкхан президенташ хилира“, - бохуш, билгалдоккху резолюцин авторша.\nЕвропан Кхеташонан Ассамблеяс дийцаре дира иштта Думин депутат хилла Гудков Геннадий шен мандатах вохор а, цхьа а тайпа кхелан сацам а боцуш, халкъо хаьржина волу депутат шен даржах вохор кхераме масала хилар билгал а доккхуш. Цундела ПАСЕ-но кхайкхам бина Думин куьйгалле и шен сацам юханехьа баккхаре.\nКхеташ ма-хиллара, Ассамблеян депутаташа шайн резолюцехь ца хьахош ца йитина Пусси Райот тобанна тIехь йина йолу кхел а. Сихонца цу тобана юкъара кхо йоI набахтера маьрша яккхаре кхайкхам бина ассамблеяно, Оьрсийчоьнан делегаци и кхайкхам цу текст юкъара дIабаккхийта гIортар терго ца еш а дуьтуш.\nОьрсийчоьнан делегацех дерг аьлча, ПАСЕ-н декъашхоша тIе ца йитира, цара йина хилла йолу цхьа могIа дуьхьалонаш. Иштта, масала, оьрсийн делегаци чIогIа гIоьртинера резолюцин текстан юкъара „президент Путине кхайкхам бо, системин авторитаралла чIагI а ца еш, иза мелхо а демократехьа ерзоре“ боху дешнаш дIадахийта, ткъа иштта „машаре духьалонан акцеш дIасалехкарехь Iедало нахана тIехсовнаха ницкъ бар“ боху дешнаш а цу юкъара дIадахийта.\nШаьш Оьрсийчоьнан делегацин декъашхоша, сесси дIайолаялле хьалха санна, девне аьзнаш ца хазийра. Цу делегацин куьйгалхойх цхьаъ волчу Слуцкий Леонида резолюцин чулацамах ца веша кеп ян гIоьртира журналисташца шен хиллачу кхамелехь. „Кхин а ирчох хенаш лайна вай-м, - элира цо. - Ма хала дара, ПАСЕ Гудков я Пусси Райот ца хьахош Iен“, - аьлла.


Нохчийчохь WhatsApp мессенджер лелочарна юкъахь аудио яьржина, парламентан спикеран Даудов Мохьмадчух озаца коронавирусах прививкаш ца яйтинчарна ден долчух дуьйцуш. Кавказ.Реалиин корреспонденто бинчу хаамца, аудио тIехь дуьйцу, аьхкенан садоIу хан чекхъяьлча школашка а, бошмашка а бераш дуьтур дац, нагахь санна, церан хIусамашкахь болчара COVID-19 уьнна дуьхьал мехий деттийтина цахилахь.\nБилггал къамел дийриг Даудов ву я вац хаа аьтто ца баьлла. Бакъду, хьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана а цхьана дIахьедира, вакцинаци яйта резабоцчарна лоьрашкара гIо тIаьххьарчу рогIехь бен кхачо ца деза аьлла. Цунна гарехь, бахархой кхоалгIачу локдаунах, комендантан сахьтехь, масканаш лелорах кIелхьарбахалур бац вакцина массара а ца тохийтахь.\nВакцина тоьхна боцчарна, уьш цомгуш хилахь, дарба лелор дац, аьлла Кадыровс\nКоронавирусна дуьхьал вакцинаци яйта реза берш а, боцурш а билгалбоху комисси кхолла еза, аьллера Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. И къамел цо динера Соьлжа-ГIалахь COVID-19 цамгарна дуьхьаллаьттачу оперативан штабан кхеташонехь Стигалкъекъа-беттан 25-чохь.\nЕрриг Оьрсийчоьнан вакцинацин статистике хьаьжча, Къилбаседа Кавказан регионаш уггар а тIаьххьарчу могIаршкахь ю. Уггар а кIезиг прививкаш йина Дагестанехь, цигахь вакцинацех чекхбевлла 3,4 процент бахархой.\nНохчийчохь- 7,5%, Къилбаседа -ХIирийчохь - 7%, ГIалгIайчохь - 9%, ГIебарта-Балкхаройчохь - 4%, Кхарачой-Чергазийчохь - II%, Ставропол-махкахь - I0 процент.\nКху деношкахь, вакцинаци яйта езаш хиларх бахархошлахь кхетош болх дIабахьар тIедожийра Соьлжа-ГIалин мэро Кадыров Хас-Мохьмада. Оцу гIуллакхна сацам бина полици а, муфтият а юкъаозо.


ГIалгIайчен чкъаьрий лувцарашта лаьрхIа турнир дIахьоргъя МагIалбике\nСелий бетта 10 ди 2021 шу\nЧкъаьрий лувцар дегIадоагIаш латт\nШахьара кулгалхочун Кубка йола чкъаьрий лувцархошта лаьрхIа республикански чемпионат дIаяхьа кийчлуш ба МагIалбике. Из дIахьоргъя СоагIапчарча Iам тIа 19 июне, моттигерча чкъаьрий лувцараша новкъостал а деш.\nИз турнир дIаяхьара мел дола хаттараш МагIалбика мэр волча Галай Мувсайца вIашагIкхетар долаш дийцар, чкъаьрий лувцарий клуба викалашца, шоашта кертте Даурбиканаькъан Адам а волаш.\nШахьара администраце шийна хьатIаийцар, палаткашца, гIандашца, истолашца, цхьа бIаь сага лаьрхIача буача кхачанца Iалашо ергъя аьнна. ХIаьта шоай аргIах чкъаьрий лувцарий клубо тIехьара моттиг цIенъергъя, доакъашхой дIа-юха нийсбеш тIаэцаргба.\nТурнир дIаяхьара маIан да дика хIама хьалха даккхар, кхетамбалар, аьлар «Сердало» газетага МагIалбика администраце. Iаламца мишта хила веза, шахьарера мах бараш мишта лораде деза, салоIама ха мишта дIаяхьа еза яха хаттараш чудоагIа цига, цох пайда эцаргба вай къона тIехье Iалам лорадара тIахьеха, керттера декхар лоархI турнир вIашагIъеллараш.


Шен йиша ерна кхеле озийна Гуьмсера вахархо\n32 шо долчу Гуьмсера вахархочунна дуьхьал айдина хилла бехктакхаман гIуллакх теллина бевлла талламан комитетан декъан белхахой. Иза бехке винера шен йоккхаха йолу йиша ерна, хаам бина меттигерчу хаамийн гIирсаша.\nТалламчийн версица, байначу беттан 2-чу дийнахь Гуьмсехь шайн чохь дов даьллачу вашас легаш Iаьвдина йийна шен 39 шо долу йиша. Тоъал тоьшаллаш гулдина шаьш, прокуроро бехк тIечIагIбина оцу бехктакхаман гIуллакхца доьзна, хаам бина талламхоша.\nСтохка Мангал-беттан 12-хь Гуьмсехь елла карийнера 23 шо долу Устрада-гIалара схьаяьлла Умаева Мадина. Цуьнан цIийндас йиттина йийна иха аьлла, даржийра йоьIан нанас Довлетмирзаева ХутIмата. Марзхоша еллачу бусснхь маса дIайоьллинера иза.\nЙоI йина аьлла кхаъ баьккхича, велавелла вац цхьа а да?\nТалламан комитетан а, йоьIан гергарчара а тIедожорца зудчун дакъа схьа а аьхкина, экспертизаш яйтира цуьнан цIийндас йийна аьлла, даьржинчу хабаршна тIера. Юридикан гIо дехнера "Правовая инициатива" проекте еллачуьнан нанас.\nХиллачун дуьхе кхиа юкъагIоьртира Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Девнан массо а декъашхошца цо цхьаьнакхетар дIадаьхьначул тIаьхьа, Довлетмирзаевас шена гечдар дийхира невце Хамидов Висхьаьже а, цуьнан нахе а, ша "доцург" дийцарна. Кхо бер дисна еллачун.


Дечкен-бутт 15, 2022\nГIалгIайчуьрчу "Мекх-Кхел" юкъараллин вовшахтохаран гIантдех цхьаъ волчу Султыгов Сараждина шаьш реза доцучу кхаа хIуманах лаьцна дийцина, Кадыров Рамзана ша бехке хетарг хаийта шена 3 де далале аьлла гIалгIашка бинчу кхайкхамна жоп луш. Цунах лаьцна хаам бо Кавказ.Реалиино.\nХьалхара реза цахилар доьзна ду территорин хаттарца, шолгIа – нохчийн Iедалхоша гIалгIайн юкъараллин жигархошна дуьйцург, ткъа кхаалгIа – тIом боьдуш Соьлж-ГIалахь бехаш хиллачу ГIалгIайчуьра мухIажаршца лелориг.\n"Юхаяккха цхьа гIулч. Латтанца доьзначу хаттарехула шина агIонан комиссеш охьаховшае, таро ло царна болх бан. И тайпа аьтто бацахь хаам бе тхоьга", – дIахьедина Султыговс шен видеокхайкхамехь. Иза гIалгIайн маттар гочдар дала до "Фортанга" зорбан гIирсо. Юкъараллин жигархочо иштта ваIда дагадаийтина ХашиевгIеран тайпа даьхна хилла территореш дIахоьцур ю аьлла, цо чIагIдарехь, нохчийн Iедалша дина долу.\n"Цкъа аьллера аш и территореш д1ахоьцур ю аьлла, Хашиевг1еран тйпа дехаш хилла йолу. Цигахь г1алг1айн кешнаш ду. Вай дала дезаш ма ду, вай бусалбанаш ма ду, Далла дуьхьал даха дезаш долу. Оццул хала хаттар ма дац иза, Рамзан,вайн халкъашна юкъахь ц1ийн т1адам 1ано оьшуш ма дац иза", - аьлла Султыговс.\n"Мекх-Кхел" юкъараллин вовшахтохараллин гIантдас хьахийна Кадыровга ГIалгIайчоьнна а, Нохчийчоьнна а юкъара дозанаш билгалдаха шина агIонан комисси кхоллаезара аьлла. Султыговс иштта дехар дина Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга, нохчийн Iедалхой ГIалгIайчоьнна ма лейтахьара аьлла.\n"Вежарийн юкъаметтигех лаьцна дийцира ахь. Ларде и хьал иза цхьана агIор цахилийта. Тхуна дуьхьал цхьа гIулч яккха, оха кхо гIулч йоккхур ю! ТIаккха хир ду вайна юкъахь вежаралла а, вовше ларар а", - тIетоьхна Султыговс.\nХьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана видеокхайкхам дIаязбина, луларчу ГIалгIайчуьрчу бахархошка а, къаношка а хьажийна болу, хаам бо Радио Свобода портала. Оцу кхайкхамехь цо кховдийна кхо де далале шена долу реза цахиларш кечде аьлла. Нагахь ша бехкевар бух болуш дацахь а, сий дойуш а хилахь, аьлла цо, шена цхьана а низамо новкъарло йийр яц, шен а, шен доьзалан а, халкъан а сий лардан аьлла. Иза кхочуш дан хIуъа а дийр ду ша, боху Кадыровс.\nИнстаграмехь зорбане баьккхинчу кхайкхамехь Кадыровс боху, ша буьтур бац "шен халкъан а, тайпан а, доьзалан а, шен а сий а, дозалла а бехдан гIерташ болу нах, жоп доьхур ду ша". Кадыровс ша бехке ву аьлла хетахь шена догIу таIзар а дийца боху шега. Цо тIетоьхна, кхаа дийнахь-бусий жоьпе хьоьжушIийр ву ша аьлла.\nКадыров огIазвахийтинарг ду ГIалгIайчоьнан куьйгалхочоIуналла дечу динца доьзначу гIуллакхашкахула урхаллин хьаькамо Хадзиев Яхьяс, шена бехк цабиллар дехар. Оцу стага шена къинтIера ваьккхинарг Кадыров вацара, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна ша мараэккхарна шена луьйш болу нах бара.


Харжамех ца теша нах\nМарсхьокху-бутт 05, 2014\nНохчийчоь - Нах харжаме кхойкхуш дIатоьхна кхайкхам, 30Njd2013\nРогIерчу меттигийн харжамашна кечлуш ду Нохчийчоьнан кIоштийн цхьа дакъа. Оцу демократин кеп ларалучу боламо къомана кхачош яц цхьа а маршонаш я гIоленаш, аьлла хета дукхаъчу бахархошна.\nМехкан коьртачу харжаман комиссино гIардаккхарца тIебогIучу беттан I4 –чу дийнахь Нохчийчохь 6 муниципалана кIошташкахь харжамаш бу дIабахьа безаш, меттигера органы самоуправлени олу урхалла хоржуш. Официалан чIагIдарца ярташкахь депутаташ хила лаам болчара шайн кехаташ чудалар дIадирзина чекхбаьллачу беттан 30 –чу дийнахь. Соьлжа-гIалин, Гуьмс, Курчалойн, Теркйист, Новр, Шелан – цу ялх кIоштийн 18 ярташкахь дIахьучу харжамашкахь 227 мандат къовсуш 384 кандидат ву боху Iедалан хьостано.\nЦарех 243 «Оьрсийчоьнан цхьаалла» партин векалш бу, ткъа 93 кандидат «Справедливая Росси. 47 –мо шаьш хьалха теттина, дийцарехь, шайн кандидатураш.\nХинболчу харжамашца доьзна Гуьмсан кIоштехь дIахьуш ю, бахархошца дагадовларан кепехь, шатайпа референдум а. »Реза дуй шу, «Керла Беной» юрт юкъа а лоцуш, цхьаццанхьа дозанаш а хуьйцуш, Гуьмсех республикан маьIнех гIала ярна?» И хаттар ду харжамхой кхеле дуьллуш. Кхузахь ала догIу цу кепара бахархойх дагадийлар, царна хIун хета, хIун ца хета, уьш стенна реза бу я бац аьлла, Iедалехь болчара нахе церан лаам бовза хеттарш дар Нохчийчохь кхин хилча ца маггал тамаше хIума хилар.\nДукхахболчу бахархошна хууш дац тIебогIурш хIун харжамаш бу а, депутаташ хила Iалашо лаьцнарш муьлш бу а. Цхьаболчарна-ма уьш хаьржича а, ца хаьржича а хийцалур долуш кIадда а ду аьлла а ца хета. Стенна аьлча боху цара, уьш цхьа сацам бан охIла а болуш, церан карахь чамхалг а яц. Цара нисдеш хIума цахиларх масал а далош дийцира Новр кIоштерчу Ризвана.\nРизван: « Ахьа аьлчи хии-кх суна и харажамаш хир буй. Уьш оьшуш бу аьлла суна-м ца хета. Стенна ца хетий дера ца хета церан карахь цхьа хIума доцу дела. Кху деношкахь юртдена тIевахча а хиъна суна цо а.я цу депутаташа а новкъа доккхур долуш хIумма а доций. Ас Iедалера бакъо а яьккхина,токхамаш а бина, цIеношна бух боьттина. ХIинца цу чу латта а доьхкина, и фундамент хьалаюза суна 35-40 эзар ахча деза. Сан алапа I7-I8 эзар ду суна и мичара дала деза? Ас и аьлчи юртдас и хьан проблема ю бах соьга.\nТхуна юххехь гравий йоккхуш карьер яра чохь хи а долуш. Кхушара дуьххьала цу чуьра хи деда, дац-кх, дIадаьлла. Ас юртдега боху бежнашна хи а хир дара, некъана езахь а, кхечу гIуллакхна езахь а юьртахошка ахь цу чуьра латта а, гравий а дIакхехьийтича нахана гIуллакх а хир дара, бежнашна хи а хир дара. Аьттехьа а ца дита. Цхьа ведар латта-гIум яккхийтахь а шаьш дойур ду аьлла бах. Кадыров указ ду боху. Ишта хьийзош бу-кх нах… И депутаташ оьшу аьлла ца хетта суна. Хила беза, кхечу пачхьалкхашкахь а бу бохуш лела хир бу-кх»\nТIебогIучу баттахь хинболчу харжамех а, цигахь хила тарлучу жамIех а дийцина Новр кIоштера Ризванна хетарехь, халкъан лаам юьхьар а лаьцна, юьртахошна хIара а, хIара а лаьа, царна хIара а, иза а нийса ца хета аьлла, нисо толийта хьалхавала хIуттур волуш вац карарчу хенахь цхьа а депутат а, я юртда а. Цундела боху цо тахана дуккха а санехь ду ян а ца еш и тайпа политикан кампанеш юкъахйитар.\nОсмаев Адама дуьйцу Донбассерчу нохчех


Шляпа-Жимахверг аравала везаш ву колонера (видео)\nШляпа-Жимахверг (Гегечкори Руслан).\nКъилбаседа Кавказерчу тутмакхашца дов лелош волу Шляпа-Жимахверг дIахеца везаш ву тахана, Зазадоккху-беттан 28-чу дийнахь, тутмакхаш латточу колонера, хаам бо "Прайм-Крайм" интернетан зорбанан хьастано.\nТыва-махкарчу набахтехь маьждигна тIе а летта, ламаз дечу вайнахана а, дагестанхошна а йиттинчу тобан хьалханча лоруш волу Шляпа-Жимахверг (Гегечкори Руслан) вен кхачийнера «цIе лелачу» нохчаша а, дагестанхоша а.\nИ дов дерзо гIерташ бара бехкевечун да Шляпа-Воккхахниг (Гегечкори Роланд) а, цуьнан гонера кхиболу мафиозеш а, бохуш яздора Оьрсийчоьнан зорбанан гIирсаша.\nСтохка гурахь Шляпа-Жимахверг варе вира, колонера араваьлча Оьрсийчуьра дIа ца водахь, иза нуьцкъала махках воккхур ву аьлла. Гегечкорис бинчу хаамца, цуьнан ду Украинин паспорт.


Депутатан Делимхановн хIусамнана Кадыровн гIоьнча хIоттийна урамехь\nНохчийчоьнан цIарах пачхьалкхан Думан депутатан Делимханов Адаман хIусамнана мехкан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан гIоьнча хIоттийна. Иза даржехь чIагIъеш церемони дIаяьхьна урамехь, видео инстаграме хIоттийна Кадыровца йоьзначу аккаунтехь.\nВидеона бухахь яздина, Нохчийчоьнан куьйгалхо шен накъосташца "дуьненаюкъарчу терроризмаца къийсам латточу юкъанна" Делимханова Разитас беза хьеший санна шен хIусамехь тIеоьцура уьш аьлла.\n"Тхайн тIаьххьарчуьнца дакъа дора оха. Суна цкъа а дицделла дац хIокху хIусамехь суо хьаша цахилар, доьзалхо ву со",- дIахьедина Кадыровс.\nЦхьанахеннахь Нохчийчоьнан куьйгалхочун гIоьнча а хIоттош, Делимханована республикан лаккхара совгIат дина - "Кадыровн Орден". СовгIат дарх омра дIадийшира парламентан спикеро Даудов Мохьмада. Урамехь хIоттийначу церемонихь дакъалецира Делимханов Адама а, Кадыров Рамзанан хIусамнанас Меднис, Нохчийчоьнан вице-премьераша Тумхаджиев Iийсас а, Висмурадов Абузайда а.\nАдам Делимханов - Оьрсийчоьнан Думан депутат а, Кадыров Рамзанан уллора накъост а ву. Оьрсийчоьнан Федерацин кхо Орден елла цунна, иштта "Кадыровн Орден" а.\n2009-чу шарахь Интерполехула лехамашка велира иза, "Восток" батальонан экс-командир Ямадаев Сулима Дубайхь верна шеконашца. 2012-чу шарахь дIаваьккхира тептарера.\nДелимханов Адам вевза парламентехь цкъеллиг цкъа шегарчу балхаца доьзна кхул хьалхарчу Думехь дош аьлла вацарца а, цхьана дийнахь, болх боьдуш, депутатах Журавлев Алексейх леташ, хаьнтIера шен "дашо тапча йожорца" а. Формалехь доцуш Делимхановна кхачийна кхечу регионашкахь беха нохчий "нисбар", цаьрца йозу конфликташ листар. Цо ша "луьстур ду" бехира, масала, Москвахь Навальныйгахьа хIоттийначу митингехь ницкъхойх леттачу студентан Джумаев Сайд-Мухьаммадан гIулакх, цо довдира кхечу республикашкарчу къаьмнийн векалшца юкъарло лелорна нохчийн йоI "кхетамчу ялош" хьийзинчу кегийрхошна. Европан мехкаша а, Америко а кхайкхийначу санкцийн тептарахь ву Делимханов.


Полисхошна динчу тIелатарх видео яржийна интернетехь\nНохчийчоьнан шахьарахь динчу тIелатарехь вийначу полисхочуьнгахь Джабраилов Мохьмадехь шеца герз а ца хиллера, корматалла шаръян елла хан чекхъяланза хиларна. ТIелеттачо 12 чов йина хилла цунна уьрсаца. Нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телеканалан директоро Ахмадов Чингиза бовзийтина и керла хаамаш. Инстаграме яьккхинчу шен видео тIехь Ахмадовс бехк боккху доцург дийциначаьргара, хиллачух йолчу официалан версех шеконаш хиллачу нахера. Роликан чакхенехь гойту тIелатар дина меттиг а.


РогIерчу дезденна – рогIера депортаци\n74 шо кхаьчна балкхарой махках бохийна\n…Советан пачхьалкхан геннарчу маьIIешка – Урале, Юккъерчу Азе, Сибрех, Алтай – дIахьежош дара къаьмнаш-"элементаш".\nЮхьанца, 1941 шарахь, оцу агIор дIалаьхкира Гитлерца коалици хIоттийначу пачхьалкхийн къаьмнашца цIий дозу нах – немцой, венграш, болгараш, финнаш.\nТIаккха лехка долийра фашистийн оккупацехь Iийна къаьмнаш - кхарачой, балкхарой, гIирмахой, гIалмакхой. Цара тIекарло латтийна Гитлерна, бохура.\nОцу юккъехула нисделира немцой даймахкахь гина а, я цаьрца юкъарлонашка бийла лаам хилла а боцчу нохчашна, гIалгIашна депортаци яр.\nЭскархочун де – Чиллан-беттан 23-гIа - вайнахана къахьдинехь, Зударийн дезде балкхарошна къахьдира – уьш Азе хьовсийра Зазадоккху-беттан 8-чу дийнахь.\nОфициало бахарехь, вайнах махках бохийна а валале, 1944 шеран Чиллан-беттан 24-чохь, Берия Лаврентийс, Сталинца дага а ваьлла, ша махка а веана, арабаьхна балкхарой.\nХIун даьллера жимачу къомера?\nИсторино дийцарехь, Нальчике дIагулбинчу шен НКВД-н Кавказерчу гонца (Серов, Кобулов, Мамулов) Зазадоккху-беттан 2-чу дийнахь Берия вахана балкхаройн лаьмнашка. Цигахь цо ГIебарта-Балкхаройчоьнан куьйгалхочунна Кумехов Зубайрна йовзийтина къайле – шай, Сталинний, балкхарой макара ара а баьхна, церан латта гуьржашна дIадала, пачхьалкхан къилбера агIо тIамна чIагIъян воллу, аьлла.\nТIеман Духьалонан Кхеташоно (ГКО) беттан 5-чу дийнахь арабаьккхина сацам. Берияс Сталине хIетахь бинчу хаамца, Азе "балкхархойх дIахьажийна 37000 стаг".\nБахьанах лаьцна Берияс ша Сталине яхьийтинчу къайлахчу телеграммехь иштта хоуьйту: " Балкхаройчохь 1942 шарахь советашна дуьхьаллаьттачу элементаша марсабаьккхира ЦIечу Эскарна букъ тIехьа бен мостагIаллин болх, тIамах бевдда нах бандитийн-гIаттамхойн гIеранашка а гулбеш…".\nБалкхарошна тIехьарчийна бехк, кIезиг-дукха боцуш, Берияс а, Сталина а кхечу къаьмнашна кхаччийнарг бу – мостагIчунна хьалха Советан Iедална ямартло яр.\nСталинал тIаьхьа еъначу заманашкахь Iедало дуккха а сацамаш арабаьхна, ша бехказа а доккхуш, къаьмнашна тIехь геноцид латторах жоьпалла цхьацца куьйгалхошна тIе а дуьллуш.\nАрахецна "керлачу Оьрсийчоьно" ша ечу реабилитацех лаьцна сацамаш.\n…Амма кехатца ерзалац дерриг а къомана йина чов. Депортаци лайначу кхечу къаьмнаша а санна, шаьш махках бохийна де дагахь кхобу балкхароша - Казахстанехь, ГIиргIазойчохь бала Iаьвшинчара а, дай-нанойн дагалецамаш шайн лерехь лаьттинчара а, лаьттачара а.\nКулиев Кайсын. БорхIалгIа Март\nГайтал хьуо, деза де, БорхIалгIа Март!\nМехкаршна зезагийн курс кховдо диллинарг.\nБалкхаройн ярташкахь тийналла лаьтта…\nIадаво есалло, маракъуьйлуш са.\n…Белларш бу боьлхуш: " Тхо лийтира,\nПачхьалкхан цIен байракх айина…" .\nБехарш бу латкъамехь: "Дичхьана схьа\nIедална тешаме хиллера тхо!"\nХаькамаш! Лаьмнех а хербина,\nТхан наной, тхан къаной, бераш дIадигинарш!\nХиш детташ, кхерчаш тхан байинарш!\nХIора тIулг, хIора керт елхийнарш!\nШуна тхо хезий, хIай? Тхо, тIамехь лаьттарш?\nЦа тоьа тхох эгнарш, ца лору уьш?\nЯхийта! Ма хьебе тхан миска наной!\nАш стенга дуьгуш ду и дерриг къам?\nАс муха дешнашца гайта\nБаланийн, гIелонийн барам?\nКаш доцуш я марчо, доьза вай\nШийлачу цу новкъахь велларг…\nДеза де, ирча де, иэделла дерриг…\nБалкхаройн берашна йицлур яц цкъа а\nВагонаш, и шийла, и меца, къиза де,\nЛазаме бIаьстенан цIийх дуьзна ло.\nСан къоман иэсан берч - БорхIалгIа Март,\nМа дола, оьшуш дац цхьанне а хьо!\nТхан лаьмнаш Ленинца маршоне кхаьчна,\nБакъ дац тхо набахте хьовсийна бохург.\n("Весет" поэмин кийсак)


Стигалкъекъа-беттан 3-чохь Пятигорскерчу Бештау ламанан буьххьехь цхьаалин ши пикет дIаяьхьна Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран политикана дуьхьал. Новогородера ши жигархо Шалякин Виктор а, Черепанова Ксения а ламанан буьххье даьлла хилла "Путин, хьо къена а ву, хьекъал эшна а ву. ДIагIохьа!", "Ца оьшу тиран, оьшу - маршо" аьллачу плакаташца. Кавказерчу Минеральные Воды гIала садаIа деана хилла пикет йина шиъ.\nШайн Оьрсийчоьнан президентах йолу позици йовзийта Iалашонца хьалхе дуьйна кечдинчу плакаташца доладелла лела и шиъ, ламанан буьххье даьлла хилла.\n"ДIагIохьа, халкъ хьийза а ца деш. Хьекъале дуккха а нах бу, президентан а, пачхьалкхан урхаллин декхаршца а хьол дика ларор болуш. Ахь дакъазаяьккхина тхан пачхьалкх. Ахь хIаллакйина индустри, медицина, дешар, Iилма. Ас доьху хьоьга, дуьненан еа а маьIIе дIагIохьа. Оха хьуна ахча а латтор дара, ма хьийзадехьа хьайн къам", - аьлла, дIахьедина Новгородерчу жигархочо Шалякин Виктора. Цуьнан позицина тIетайна жигархо Черепанова Ксения а.\nХьалхо хаамашкахь яздора, цхьана хенахь Оьрсийчоьнан президентан Ставрополан кIоштарчу администрацин белхахо лаьттина, политикан жигархо Попов Сергей лаьцна Охан-беттан 27-чохь цхьаалин пикет дIаяьхьча аьлла. Кавминводашца губернаторо Владимиров Владимира лелочу политикана дуьхьал ваьллера иза.


Нохчийн блогера Кадыров бехке вина шен доьзална чIир кхайкхор вовшахтохарна\nТуркойчохь вехачу нохчийн оппозицин блогера Халитов Хьасана бехке вина Нохчийчоьнна коьртехь волу Кадыров Рамзан, ницкъаллин структурийн белхахо хиллачу Арсанукаев Ахьмадан гергарчаьрга шен доьзална чIир кхайкхор вовшахтохарна.\nГезгмашин-бутт болалуш Арсанукаевн гергарчу наха дIахьедира, Халитовс, шайн стаг а, цуьнан хIусамнана а, цхьа шо долу цаьршина йоI а юьйр ю аьлла, кхерам а тесна, видео дIаязъяйтина цуьнга нохчийн ницкъаллин структурийн белхахой сийсазбеш.\n"Ахь и спектакль хIоттийна, нагахь хьан наха со вехь, хьо оцунна декъа вац, оцу наха вовшашца къастийна гIуллакх ду иза ала". – боху Халитовс шен видеона тIехь.\nЦо иштта дийцина, шен 80 шо кхаьчна да, дIа а вигина, хьайн кӀант тӀе ма эца бохуш, дийнахь-буса лаьцна латтийна хилар. Халитовс чIагIдо, ша волу меттиг ша къайлаяьхьна ца хилар. Кадыровга кхайкхам бина цо, шен гергарнаш Iад а битий, шеца юкъаметтиг къастае аьлла.


Шемара 44 бер даймахка далийна\nОьрсийчуьрчу берийн бакъоларъярхо Кузнецова Анна\nОьрсийчоьнан тIеман министраллан кеманца Шемара шина шарера ялхийтта шаре девлла 44 бер далийна. Подмосковьерчу Чкаловскийн аэропортехь оршотан дийнахь охьадоьсина кема. Берийн могашалла зийначул тIаьхьа Дагестанерчу а, ГIебарта-Балкхаройчуьрчу а, Ставрополан кIоштарчу а церан гергарчаьрга дIакхачор долуш ду уьш. Бераш цIа дало Шема яхначу Оьрсийчоьнан берийн обудсмено Кузнецова Аннас бина цунах лаьцна хаам.\n"ХIинццалчул а дукха бераш далийна оха хIинца - 44 бер. Масех беран могашалла дика яц, гаьргаш еттаелла чевнаш ю цаьрца, уьш лоьрех чекхбаха оьшур ду. Дисинчу берашца цхьа а цамгар ца хааелла, тIейогIучу заманахь церан гергарчу нахе дIакхачор долуш ду уьш", - аьллачу берийн бакъоларъярхочун дешнаш далийна ТАСС агенталло.\n2017-чу шарера схьа дуьйна Гергарчу Малхбалерчу тIеман кофликташ лаьттачу меттигашкара Оьрсийчу далийна 274 бер, царех 122 Иракъехь карийнера, 152 Шемахь. Оцу юкъанна юьйцучу пачхьалкхашкахь хIинца а эзарнаш Оьрсийчоьнан бахархой буьсу. Доккхачу декъанна, "Исламан пачхьалкх" шайх олучу организацин тIемалойн зударий а, церан баккхий доьзалш а бу уьш. 2013-чу а, 2015-чу а шерашкахь шайн хIусамдайшна тIаьхьа бахна дукхахболу Къилбаседа Кавказера зударий.


Нохчийчоь, Марсхьокху-бутт 01, 2011\nОршот-де 1 Марсхьокху-бутт 2011\nЭшаршна цензура оьшу, Титиев дIавахана Нохчийчуьра, Нухажиев: Иза бакъ дац\nАвстрехь нохчийн ловзаргахь дIовш даьлла хьешашна\nМаре яхийта бертаза Нохчийчу цIайигина йоI\n"И кехаташ миччахь а дахало"\n"Цхьа жихIад иза хилча санна"\n7 шо долу Хадишт йийначун йина кхел юхаяьккхина Австрин Лаккхарчу суьдо\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш 11.07.2019)\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (12.07.2019)\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (08.07.2019)\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш 10.07.2019)\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (09.07.2019)\nЮсупов ИбрахIим. Хьан деган йийсарехь веха ИбрахIим...\nЮсупов ИбрахIим. Дика а, вон а сан кхин хьоьца дац...\nЮсупов ИбрахIим. Безаман кехат\nЮсупов ИбрахIм. Цхьаболчу накъосташка\nЮсупов ИбрахIим. ВорхI бер ду вай цхьана ненан, ворхI...\ncun da lexarchurca 1ekmichca bertyx vucun deli 1ad vytur vu cun kant\ncunna chort dechi dol depa 1ad vitana\nТовбеца-бутт 15, 2019\n"Эстемирова Натальяс, Дала г1азот къобал дойла цуьнан, ..." "Эстемирова Натальяс, ша къоман дуьхьа са д1алучу хенахь, ..." Иза ала дог1учунна алий вай цкъа мукъне а?\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (15.07.2019)\nТовбеца-бутт 14, 2019\nБог1ур бу вайн махка туристаш, Дала мукълахь. Вайн къам дуьненна довзарх вай галадала х1умма а дац, кадыровцаш боцурш дуккха а нах бу Нохчийчохь бехаш. Демократаш бу боху Навальны а, цунах терра берш а бу вайн къам (ас кадыровцаш ца буьйцу) сийсаздохуш къамел деш. Вайна уьш бевзар бу, царна вай девзар ду. Вай даха деза х1инца а, Путин а, Рамзан а д1аваьллачул т1аьхьа а.


Дахначу денойн хиламаш а, церан комментари а\nТовбеца-бутт 07, 2012\n15 шо хьалха тΙемаш бина, Ιедало бехказа ваьккхина волу 51 стаг лаьцна Кадыровн ницкъаша. Доьза байна шайн махкахой моттаргΙанаш а йоцуш лоьхий-те Нохчийчоьн Ιедалша? Товбецан-беттан 10-гΙачохь 6 шо кхочу Басаев Шемал кхелхина. Иштта бу Фуллер Элизабетас тахана комментарешна юхьара эцна кху денойн хиламаш.\nБекхам баран система, аьлча а, Ιедал Нохчийчохь шена пачхьалкхо къастийначу низаман гурара даьллийла гойтуш бу кху денойн цхьа хилам – хьалхара тΙом хилла 15 шо зама яьллачул тΙаьхьа, герз карахь оьрсашна дуьхьал лаьттинчу къонахойх 51 стаг лаьцна махкахь. Иштта бу кеп-кепарчу хьостанийн хаам, шайлахь интернехула болх бен Кавказан Узел-агенталла а йолуш.\nТамаше-м ду, амма нохчо цецвоккхуш дац иза. Оьрсийчоьно амнисти а кхайкхийна, и лелаш йолу цхьа хан-зама а яьлла, парггΙат бехаш хиллачу нахана тΙе куьг дахьарх, кхеташ ду, тешнабехк олу. Чохь-арахь цхьамма и бар-м лан дезаш хуьлу, ткъа сила йолчу пачхьалкхо бечу оцу балхах геноцид бен ала догΙуш а дац. Иштта лаьцначех цхьамма дуьйцу Кавказан Узел тΙехь, шегара Кадыровн наха 17 шо хьалха ша лелийна маса топ дIайоьху, ткъа ша-м иза хьалхара тΙом дΙабаларцана дΙаеллера Масхадов Асланан Ιедале, бохуш.\nФуллер Элизабет: «Оцу хаамо синтем бойъу, бахьана маситта ду. Цхьаъ делахь, Кавказан Узело а билгал доккху иза – 1994-чу -1996-чу шерийн тΙамехь дакъалаьцнарш жоьпаллех мукъабаьхна Оьрсийчоьнан пачхьалкхан думано, терроран тохаршкахь хилла боцурш».\nШолгΙа делахь, боху Фуллера, Оьрсийчоь къерахилла яра 1997-чу шарахь Масхадов Аслан лигитимехь президент хаьржанийла. Цуьнца, цул тΙаьхьа 4 бутт баьлча, машаран барт а тΙечΙагΙбира Ельцин Бориса. 1999-чу шарахь Басаев тΙамца Дагестане вахча бен а ца долийра Масхадов лигитимехь хилар дацаре дан.\nКхозлагΙаниг, шайн цΙахь Ιаш я халкъана пайде белхаш беш беха хьалхарчу тΙеман бΙаьхой лецар, уьш кхерорхьама хила а тарло, таханлерчу тΙемашна юкъа ца гΙертийта, гΙаттамхошна гена баха.\nДоьазлагΙа делахь, къонахалла а гойтуш, Масхадов Асланан куьйга кΙел тΙемаш бира хΙетахь цхьаболчара, бохуш, Масхадовн накъост хиллачу кхечу дуьненахь волчу Кадыров Ахьмадан цΙе а язъеш, ткъа бисинарш сийсаз а беш нисло тахана уьш лецар, аьлла хета хиламийн комментаторна Фуллер Элизабетина.\nКху деношкахь Оьрсийчоьнан Юкъараллин хIусамехь къамел деш полковника Таранов Андрейс Нохчийчохь эскарера салтий дахначу шерашкахь доьза бар тΙететтира нохчийн администрацина. Оцу къамелна ша реза вацар дΙахкхайкхийра Кадыров Рамзана.\nТкъа хилларг хΙун дара, хΙун ду нехан тидамза дуьсуш дерг, зуьй Фуллер Элизабетас.\nПолковника Тарановс шен къамелехь ца бохура, байначу нахах хилларг къайлахьош могΙара нохчий бу, ткъа бохура, Кадыровн гонаш бу. Амма резавацар мел лакхарчу озехь ша Кадыровс дΙакхайкхинехь а, цо, кΙеда аьлча, доцург дуьйцу, билгалдоккху Фуллера.\nЦо дагалоьцу, дуккха а зама хьалха Нохчийчохь да воцу кешнаш толлуш лабаратори кхолла, аьлла, президент лаьттинчу Медведевс омра дина хилар а, иза шен, Кадыровн, бехкана кхолланза йисина хилар а. 2008-чу шарахь Соьлж-ГΙала веъначу Европан Кхеташонан парламентан ассамблеян куьйгалхочо Хаммарберг Томаса а бехира, ша гΙодийр ду и лабаратори кхолла. Амма оцу къамелах а пайда ца ийцира Кадыровс.\nЦу тΙе, байнарш хьахош Тарановс буьйцурш нохчий а бацара – каронза висина 927 эскархо вара.\nФуллер: «Дуьстича, нохчийн бакъонашларъярхоша чΙагΙдо, доьза вайна волу 5000 стаг - тΙемалой хилларш а, маьрша нах а - 1994 чу шарахь дуьйна оьрсийн эскархоша леццарх байна бу, бохуш. Юкъараллин хIусаман кхеташонехь стохка, Лахьан-баттахь, къамел деш, инарла Лебедан цΙе лелаечу машаран миссин куьйгалхочо Мукомолов Александра цул а доккха терахь далийра. Эскархойх а, маьрша нахах а вайнарг 8500 ву, бохура цо. Оцу юкъабогΙучух тера ду тΙаьххьарчу итт шарахь байна нохчий а».\nБасаев Шемал, Ичкерин тΙеман баьчча, вийна 6 шо кхочу деношкахь. Цуьнца доьзна Басаевн дахаран цхьа агΙо карлайоккху комментатора Фуллер Элизабетас.\nФуллер: «Нохчийчуьрчу тΙеман боламашкахь Басаевна кхочу деза дакъа а, цо 1995-чу шарахь Буденновскехь закъалтана нах лецар а, иза веле хьалха а дара массо агΙор тидина. Амма кΙезиг хууш дара, цо шех тоьлла тΙеман стратег веш, 1992-чуй, 1993-чуй шерашкахь Ломан Карабахерчу тΙамехь дакъалаьцнийла».\nБасаевн васт карладоккхуш, хΙетахь цуьнан мостагΙийн могΙаршкахь хиллачу эрмалойн инарлан Баласян Виталийн дагалецам бовзийтира зорбано бутт хьалха. Баласян Ломан Карабахехь министран гΙовс Ιийна ву. Цо, шена дуьхьал тΙом бина вара, аьлла доцуш, дикачу агΙор дагалоьцу Басаев Шемал.\n«ТΙаьмехь суна дуьхьал лаьттина нохчий – тΙеман низам долуш, майра къонахий бара. Уьш цхьана а кепара бустийла дацара азербайджанхошца. Басаев вацара бехке, азербайджанхоша джихΙад кхайкхича веанера иза Карабахе, яздо Баласяна.\nОха дуккхаза а рацеш чухула хьоьхура Басаевна а, цуьнан накъосташна а, хΙара шун тΙом бац, шайн цΙа дΙагΙахьара шу, бохуш. Амма тхан къамелаш эрна дара. Ницкъаца кхето безаш нисделира, боху эрмалойн инарлас.\nЦо дуьйцу, 1993-чу шеран аьхка шайн дакъоша азербайджанхошкара схьаяьккхира маситта юьрт, Басаевс куп тоьхна меттиг а нисъеллера царалахь. Нохчий а кхелхира хΙетахь, дуьхьало еш, амма шаьш церан декъий дΙаделира Басаевна, иза къонаха хилар а лаьрра, чΙагΙдо Баласяна.\n«Эрна хиллера азербайджанхошкахьа гΙо дахар, царна тΙом бан ца хаьа, эрмалой эшон ницкъ кхочур бац церан» - Басаевн и дешнаш а дагалоьцу эрмалочо.\nФуллер Элизабетина хетарехь, оьрсаша а, нохчийн цхьана декъо а уггаре дукха наьΙалташ хьежийначу Ичкерин охΙланех ву Басаев. Амма тахана хетарг, кхана кхечу бΙаьргашца гуш дуьне ду хΙара, чΙагΙдо эксперта. Басаевн мах хено билгалбоккхур бу, аьлла хета цунна.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Бусалба зудчо шен юьхь тIехь хазаллийна басарш дан мегий?\nБусалба зудчо шен юьхь тIехь хазаллийна басарш дан мегий?\nБусалба зудчо шен юьхь тIехь хазаллийна басарш дан мега, нагахь санна оцу басарех хуьлуш зен а дацахь, и басар динчул тIаьхьа шена хийра лоруш болчу божаршна хьалха лелар а яцахь.\nБасарша юьхьна а, могшаллийна а зен дийр делахь, уьш дан мегар дац, хIунда аьлча хьадисехь деана ма-хиллара, адамо ша́-шена зен дар а, кхечунна зен дар а мегаш дац.\nИ басарш динчул тIаьхьа хийра божаршна хьалха лелар елахь а уьш дан мегар дац, хIунда аьлча хийра божаршна зуда кечйалар АллахIа магийна дац, иза питана хуьлу бахьана а ду.\nМарехь йолчу зудчо и басарш дан мегар ду, майрачо шена пурба лахь, хIунда аьлча майрачунна хазйалар зудчуьнан декхар а ду, мелехь хIума а ду. Нагахь санна майрачунна иза де́зош дацахь, ца деш Iаддита деза басарш дар.\nИмам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Юьхь (тIе хIума хьакхарца) цIиййар хьарам ду марехь йоцучу зудчунна а, майрачуьнга хатта а ца хоттуш и хIума деш йолчунна а. Амма нагахь санна майрачо и хIума дан пурба лахь – тIаккха мегаш ду иза. И ду цу хаттарехь вайн мазхIабера Iелам-наха аьлларг».\nТIаккха, девзаш хила деза, хи чIура тIе ца кхочуьйтуш долу басарш дина хилча, ламаз оьцучу хенахь уьш дIадаха дезаш хилар. ХIунда аьлча ламаз оьцучу хенахь хи чIура тIе кхача дезаш ду, иза важиб ду, ткъа цхьадолчу басарша а, хазаллийна кечлуш лелош йолчу хIуманаша а и хи чIура тIе ца кхочуьйту, цундела уьш тIехь а долуш ламаз иэцар нийса ца хуьлу.\n Имам Ан-Нававий, «Шархь сахьихь муслим», 14/104, кIеззиг хийцам барца.\n Шейх Iабдул-Карим Зайдан, «Ал-муфассал фи ахькамил-маръати вал-байтил-муслим», 3/397-398.


Хушет: дозанца Iуьллу Дагестанан эвла\nХушет тIеваха хала долчу эвланех ю Дагестанехь. Ша-тайпа юрт а ю иза.\nТамашена хIуманаш ган таро ю эвла воьдуш. Дуьххьара 50 сов километр некъаца тесна ю газан биргIа. Амма цу чохь цкъа а ца хилла я хир а яц газ. Мекхайоьлла, зарзйелла ю биргIанаш. Цхьайолчу меттигашкахь йохийна а ю и биргIа. Коьртачу трассина тIера некъ дIахьоьвзу ломан басехула. Некъаца Iохкуш ю дуккха а шира ярташ, дIатесна цIенош а долуш.\nФотоаапарат карахь стаг гича иза тIеоьцу зударша террорхо волуш санна. Цунна гучура дIабовла сихло уьш\nХьаша тIеэцарца хала ду кхузарчу нахаца къийса: Метрадехь лаьцначу таксисто кхача белира суна, некъ хаддалц лома дIавигира со, ломан дукъ хадош гIо дира суна тIоьрмиг дIабахьа, эххар дуьхьалвелира иза шега кховдийна эхча схьа ца оьцуш.\nЭххар а некъ чекхбелира. ТIаьххьара бархI сов километр тачанца ваха дезаш хуьлу Хушета, ломан дукъ хадош, эвлахь гIишлош ян оьшург дохьуш йогIучу варрийн коврашна некъ а буьтуш.\nХушет, юьстаха ехаш ялахь а, кхуьуш эвла ю. Бахархойн терахь лахлуш дац кхузахь, бахархоша латточу варрийн терахь санна. ХIора доьзалехь ю ши-кхо "лергаш деханиг".\nХушетан пхьоьха ю юьртан администрацина уллехь, цIийнан тхов тIехь. Божарий турмала хоьжуш бу, дехачу гIаьнта а хевшина. Турмал кхузахь массера а ю ала мегар ду. Иза даима а шайца лелайо Хушетан бахархоша. Цхьаберш турмал хьоьжуш хуьлу леррина цу хьашташна динчу цIийнан чохь мовлад доьшчу ханахь а. Цу чуьра дика гуш ду лахахь Iохку кешнаш.\nЭвла вогIу стаг мила ву къастадо турмалца юьрта иза кхачале.\nЭвлан гергахь хIоллам бу, суьйлийн маттахь тIе яздина йоза а долуш. "Дала геч дойла, ша хьийзочу гӀелойийрахошна тIехь толам боккхуш, кхузара бердах иккхинчу АбутIалибан йоIана Паризена". Лахохьа гайтина ду цуьнан дахаран шераш: 1925 – 1943. Юьртахоша дийцарехь, цу йоIан да обарг хилла. НКВД-н белхахоша, шайга иза лаца ца велча, дIалаьцна [bkkf цуьнан йоI. ДIаюьгуш уьш ша хьийзо гIоьртича бердах иккхина 18 шо долу йоI.\nШколан уьйтIахь физкультуран урокехь футболах ловзу йоIарийн а, кIентийн а тобанаш. Футбол дукха еза кхузахь. Цунах ловзархьамма леррина майда кечйина кхузахь, гонах аьчкан серийн керт а йина, чиркхаш а тесна. Цу майданахь ловзарш дахло наггахь буьйса юккъе яххалц. .\nОфициалан картанаша гайтарца, Гуьржийчоьнца доза ду Хушетара дIа цхьа-ши километр дIавахча. Кхин дIа ю гуьржийн ярташ. Делахь а, цӀинцӀолг санна жима ши юрт Ибцохи а, Черо а хушетхоша шайн лоруш ю. Цига лела уьш жа дажо, дозанхоша дуьхьало а ца еш. Хушетахь ю интернетах пайда эца аьтто болу вуно дика гуьржийн мобилан зIе.\nХазйина неI йолчу хазачу маьждиг чохь лач тийсина гIортораш ю тхов чу ца божийта. ДжамаIатан ламаз динчул тIаьхьа зударша нораш хьокху урамашка. Цундела эвла вуно цIена ю.\nЦумадан кIоштан цхьана депутато дош деллера, харжамашкахь толам баккхахь ша шен чоьтах Хушета некъ буьлур бу аьлла. Цундела цецвала оьшуш дацара цуьнгахьара берриг а цу эвларчу бахархоша кхаж тесна хиларх. Шен дош цо лардира. Кестта жагIанан некъо го тосур бу ломан дукъана, тIаккха иза гуш хир бу эвларчу пхьоьханера дIахьажча.\nНекъ чекхбоккхур болуш бу цхьа-ши шо даьлча. Дахар аттачу дер ду. Амма хIинццалц кхуьуш ехачу эвлана тохар дан мега оцу дикано. Лулара ярташ яссалуш ю, дукхачу хьолехь тIебогIуш некъ хиларна. Бахархой сих-сиха боьлху аренашкахь Iохкучу ярташка а, гIаланашка а, ткъа эххаре а цигахь буьсу уьш баха.


Сибрехара бохам. Мила ву жоьпе?\nМарсхьокху-бутт 20, 2014\nОьрсийчоь --Саяно-Шушенскерчу гидростанцино хи дIахоьцуш , 22Мар2013\n5 шо даьлла Саяно-Шушенски гидростанцехь авари хилла. Цигахь велира 75 стаг. ХIора шарахь, Марс-хьокху беттан I7 дийнахь 8 сахьт I5 минот яьлча, станцехь тийналлин минот кхайкхайо. Тоаме юй теша беллачийн гергарчарна шарахь цхьана минотехь шайх еш хуьлу терго?\nХакассехь хиллачу бохамна бехкеберш хIинца а жоьпе ийзийна бац. Ткъа кхелехь дов луьстуш долу ши шо ду. ГЭСехь беллачеран гергарчу наха дийцарехь, бехк-такхаран хан чекхялар бахьана долуш, гIуллакх дIакъовла там болуш ду. Гергарнаш я талламаш дIабахьаран кепана а, я адвокаташна а реза бац. Таьххьарчу хенахь кхеле бахка а ца богIу бохамна бехкебен нах, дуьйцу эшам хиллачу агIонан бакъонаш ларъечу юкъараллан куьйгалхочо Жолоб Николай.\nЖолоб: «Массеран а садоIу бутт бу. Адвокаташа юхьанца дуьйна, нах Iехош, кепаш лелайойла хууш дара. Бехк тIебаьхьначу муьрехь, кхеле бахка а цо богIура. Эзар бахьана карадора кхеле ца бахка. Массо а адвокаташ – уьш йозуш йоцучу фирмин белхахой бу. Царна Iаткъам бан йиш ю, амма цхьане а ца лаьа и болх шена тIеэца».\nКхело жоьпе озийнарш бу станцин куьйгалхо лаьттина Неволько Николай а, коьрта инженер Митрофанов Алексей а, церан гIоьнчаш а. Верриг а бехк-такхаме озийнарг 160 стаг ву.\nОьрсийчоьнан Iедало бехкенаш жоьпе озон гIо а ца до, ткъа цул совнаха, бакъо лоьхучу нахана доьхьало а йо, боху юкъараллан куьйгалхочо Жолоб Николайс.\nЖолоб: «Ас кехаташ яздора, хIу хилла теша Саяно-Шушенски ГЭСехь боху хаттар талла гIерташ. Кхин цкъа а и хила а сахьт ма дац и санна авари! Эрна ду. Дерриг а пайда боцчу даьккхана, хилларг доккха хIумма а доцуш санна. Гидростанци пачхьалкхан долахь елахь а».\nСаяно-Шушенскера электростанцехь хиллачу бохаман ларш хIинца а янза ю. Амма 2014 шо чекхдолуш а болх беш хир йолуш ю пхи шо хьалха йоьхна I0 гидроагрегат. Бохам баьллачеран гергарчара дийцарехь, нехан дегнашкара чевнаш йерза ца юьту Iедало.\nСаяно-Шушенскехь хиллачу бохаман Де


Дозанал арахьа биса мегаш бу кхечу пачхьалкхашкахь болу Американ махкахой\nАмерикан Пачхьалкхан Департаментан секретарь Помпео Майк\nДозанал арахьа болу берриг а Американ махкахой сихха цIаберза беза, еххачу хенахь иза дан аьтто боцуш биса мегаш бу уьш\nАмерикан Пачхьалкхан Департаменто уггар лакхарчу тIегIанехь варе бина Цхьаьнатоьхначу Штатийн махкахой коронавирусан пандоми хиларна кхечу пачхьалкхашка даха мегар дац аьлла, хаам бо Американ аз" зорбан гIирсо.\n«Американ махкахой сихонца цIаберза беза, арабовла аьттонаш бисинчу пачхьалкхашкара. Дозанал арахьа болу, амма цигара цIабахка ца лууш болу Американ махкахой кийча хила беза цигахь биса билгалъяккхина йоцчу ханна. Дозанал арахьа беха Американ махкахой кхечу пачхьалкхашкахула дIаса ца лелаш совца беза", - аьлла ду Пачхьалкхан Департаменто Твиттерехь бинчу хаамехь.\nЦу хеннахь Американ Калифорния штатан губернатора Гэвин Ньюсома омра делла верриг 40 миллион штатан вахархочун шайн хIусамашкара ара ма довла, дукха даккхийн гIуллакхаш шайн дацахь аьлла. Цуьнан Iалашо ю штатан медицинан системина тIех ницкъ бийр болу коронавирус яржар сацор.\n"Хьал хIоьттина хала сацамаш бан безаш йолу. Вай кхета деза долуш долчух", - дIахьедар дина Ньюсома.\nГубернатора дийцарехь, и дехкарш дина билгаляьккхина йоцчу ханна. Калифорния штатан бахархойн бакъо ю буьйлабала а, дегI меттахдаккха а, ткъа иштта дахарна оьшу сурсаташ эца а арабовла.\nАмерикан фармацевташ хаам бина хорша ярна дуьхьал дукха хенахь дуьйна лелош долу гидроксихлорохин молха эцар алсамдаьлла даьлла хидар. Еарин дийнахь оцу молханах кхиамца пайда эцна коронавирус кхеттачу нахана дарба деш аьлла, хьахийнера президента Трамп Доналда. И бахьана долуш гидроксихлорохин тоьаш дац Американ аптекашкахь.\nЦунах сихха массаьрна а кхачо ян аьтто бу вай, аьллера Трампа КIайн ЦIийнехь хиллачу шен зорбан конференцехь.