Бахьанаш дита, берашка мотт Iомабайта -\nШоай къаман мотт шоашта а, шоай берашта а цахара цхьаболча гIалгIаша бехке ца веш саг висац духхьала шоаш мара. Мотт хала а ба, бокъонаш кхетае а магац, йоазонга баьлчахой хувцам а хиннабац, багенах дIабувцари Iоязбери цхьатара а бац мотт яхаш дувц дукхачар. МассагIа да уж бахьанаш, хIаране ше-ший да уж. Цхьаькхаш ба, гIалгIай берий литература къе да, гIалгIай меттал берий кинош дац, телефона чура мотт а гIалгIай бар бац яхаш бахьанаш доахараш. Бакъда уж къамаьлаш дувцачарна юкъе наггахьа саг хилац, хьайна довзача берий литература цIи яккхал аьлча из хьаала ховш а довзаш а. Вешта аьлча, долашдар дий хац. Шеи ший бераши цу гIулакха бехке дераш кIезига хул. Iаьдала а, хьехархой а, гонахьарча наьха а бехк ба шоай бера мотт цIена цахара оал хийлане.\nШеко йоацаш да, йоазон меттагахьа цхьацца хувцамаш де дезаш хилар, чоалхане моттигаша орфографен юкъе хилар а. Бакъда цу тайпара чоалхане хаттараш дунен доккхийча метташта юкъе а долаш да. Духхьал цхьа гIалгIай мотт хинна Iац из хало йолаш. Дале а шоай мотт Iомабу цар цхьаккха тайпара бахьанаш а ца доахаш. ТIехьарча иттех шера гIалгIай меттала яздаь дукха сакъердаме литература да духхьала берашта лаьрхIа. Деший уж вай бераша аьлча, дешараш кIезига ба.\nТIехьарча шерашка «Сердало» газет а доладеннад гIалгIай меттала йоазош де. Бакъда, гIалгIай меттала из дешараш кIезига ба чамза да из, хала да из, Iаьдала газет да из яхаш. Из а бахьан мара дац. «Сердало» газета тIа дукха йоазош да вай йоазонхой, Iилманхой, хьехархой, цIихеза нах бувцаш. ГIалгIай этнографех а, тархьарах а, Iадатех а лаьца дукха йоазош да цу тIа гIалгIай меттала. Лоацца аьлча къаман бух лоархаш дола хIамаш да уж, кIезига деша. Ма дарра аьлча гIалгIай меттала дешаш нах кIезига ба хила безачоа юхера.\nМассехка шу хьалха, хьахозача метте (и, ь) яха шиъ алап Iоязде мегаргда аьнна ГIалгIайчен Iилман-тохкама институто арахийца цхьа статья мара кхы метта юкъе хувцамаш чудена, керда даь хIама дац. Масала, “уйла” долча, “Ийла” язде мегаргда, “кулг” долча “кИлЬг” язде мегаргда, маькха “олг” долча маькха “олЬг” язде мегаргда яьнна, кхы а цу тайпара дешаш долча уж алапаш увттаде мегаргда аьнна белгалдаьдар цар. Амма, уж хьагучох кхы чIоагIдаь тIаийца дац, хьехархой духьала ба цу гIулакха. Массаза шоаш хьийхача тайпара хьехаш аттагIа хета царна. Бакъда уж хувцамаш юкъе цадахкар бахьан долаш, книжкаш тIа язбаь латтача тайпара Iомабеш хиларах вай бераша мотт харцахьа бувцарал совгIа кагббаь, мотт пхорагIа лелхаш бувц. Тахан хьехархоша тIаэца ца туге а гайна е ганза уж хувцамаш юкъе доагIаргда, хIана аьлча мотт хувцалуш боагIа, мотт къамо лебер ба.\n← Инфраструктурное развитие отдаленных сел обсудили в Магасе


Цхьа а ца эшна – Кадыров\nГIалгIайчоь -- Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а куьйгалхоша Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а кхаарин дийнахь барт бина цу шина республикана юкъара доза тӀечӀагӀдеш, Магас. 26Гезг2018\nШина республикана юкъара доза билгалдаьккхина Нохчийчоьно а, ГIалгIайчоьно а\nНохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а куьйгалхоша Кадыров Рамзана а, Евкуров Юнус-Бека а кхаарин дийнахь барт бина, цу шина республикана юкъара доза тӀечӀагӀдеш. Цуьнца а догIуш, Нохчийчоьно а, ГIалгIайчоьно а йоькъур ю шайна юкъахь Нохчийчуьрчу Теркйист кIоштан а, ГIалгIайчуьрчу Малгобекан кIоштан а нах бехаш йоцу территореш.\nНохчийчоьнна дIалуш ду ГIалгIайчуьра ломаца йолчу а, хьаннаш йолчу территорин дакъа, цунна дуьхьал ГIалгIайчоьнна дIалур и санна мехала йолу дозанца йолу Теркйистера меттиг, аьлла ду цу документа тIехь.\nНохчийчоьнна латта дIалуш ду аьлла, дуьхьалонан акце арабевллера ГIалгIайчохь меттигера бахархой. Кавказ.Реалиино бинчу хаамца, Магасехь полицино нуьцкъала дIасалаьхкира гулбелларш, масийтта стаг дIа а лоцуш.\nХьалхо ГIалгIайчоьнан Iедалша кхайкхам бинера нахе, Iедало бакъо елла йоцучу акцешка ара ма довла аьлла. Цхьайолчу меттигашкахь болх беш яцара интернет.\nШен агIор Кремло дIахьедар дира, президенте Путин Владимире кхочуш хаамаш бу ГIалгIайчуьрчу хьолах лаьцна аьлла.\nБарт бинчул тIаьхьа Кадыровc дIахьедар дира, 25 сов шарахь яхйелла Оьрсийчоьнан Федерацина юкъахь ши республика кхолларан процесс дIайирзина аьлла.\nШен Telegram-каналехь цо иштта яздира хиллачух лаьцна: "Доза билгалдаккхар керла гIулч хир ю доттагIаллла а, вайнехан халкъан цхьаалла чIагIдарехь, хIунда аьлча сиз хьаькхна субъекташна юкъахь, амма ца хьакхна иза нохчийн а, гIалгIайн а халкъашна юкъахь".\nКадыровс дийцарехь, барт бинчул тIаьхьа цуьнга хоьттуш хилла, мила тоьлла, бохуш. Цу тайпа хаттарш нохчийн а, гIалгIайн а барт бохо луш долуш санна шена хетахь а, цу хаттарна жоп лур ду ша аьлла, цхьа а ца эшна, аьлла Кадыровс.\nЦу хеннахь, еарин дийнахь дIаяха йолийна Нохчийчоьнна а, ГIалгIайчоьнна а юкъара полицин посташ. Цунах лаьцна хаам бина "Интерфакс" агенталло. Болчу хаамца гIалгIайн Аршты а, нохчийн Буммат эвлашна юккъехь лаьттина пост йохийна. Иштта дIаяьккхина ГIалгIайчоьнан агIор лаьттина Аки-Юьртара пост а. Гергарчу хенахь дIайохур ю кхин йолу посташ а.\n"Шина къомана юкъахь доза хир дац. Федералан боккхачу некъа тIехь пост юьсур ю. Вуьшта, шина а республикана юкъахь дехьа-сехьа валарца дуьхьалонаш юьтур яц", - хаам бина Интерфакс агенталлан хьастано.


Белла бала хьо, нохчийн мотт.. | Новости Ичкерии\nБелла бала хьо, нохчийн мотт..\nPosted on Январь 31, 2013 by ichkeriya1\nНохчийн тоьллачех волчу яздархочуьнца Бексуланов Мусаца тхан хилла къамел нохчийн маттана тIера доладелира. Аьлча а, матто вайн дахарехь лаца езачу меттигах\nБексултанов Муса: «Юьхьанцара классаш ненанн матте яхаран хьокъехь Москох кехаташ яздеш вара со а, Абдуллаев Лечи а, Ахмадов Муса а, кхин цхьаболу накъостий а.\nЦкъа а, шозза а президентана Кадыров Рамзанна тIе а дахара. Барт а бой, тхо дIадолхара, чукхаьчча, Тимаевн мохь болу… (Ваха, Апти олу цунах. Шуьтара ву иза, Борзера) «Тхо кийча дац, вай кийча дац 4 класс нохчийн матте яккха!» олий.\nТIаьххьара тхо дахана долуш Рамзана тхоьга элира «шайна юкъахь барт бе цкъа. Шун барт ца хилча гIуллакх хир дац,» аьлла.\nДукха хан ялале телевизион чохь эли цо (Рамзана) «Iилманчаш-м ца боху хIумма а, и яздархой бу-кх гIовгIа еш.»\nЛедара пал, нохчийн интеллигенци…\n«Вайн къоман доьхнарг хIун ду хьуна аьлча, вай интеллигенци хилла а яц, хир яц. ХIунда хир яц аьлча, вайн интеллигенци цхьана сагIане сатесна хуьлу. Квартира лой, болх лой, машен лой, кхин лой, важа лой… доьналла долуш ца хуьлу.\nСан цхьа ойла кхоллаелла, хIокху махкахь ахархой бу, белхалой бу, даьхнилелорхой бу, гIишлошъярхой бу, дукха бу нах. Нохчийчохь уггара ледара нах — интеллигенци ю. ХIунда аьлча церан цхьа а доьналла дац. Царгахь Iилма доцун дела. Уьш полу-интеллигенци ю. Полу-хаарш долу, полу-майралла йолуш, полу-, полу-, полу-…\nДIабаханчехь къамел дан а, бистхила а «Со» боху хIума дац церан. Цундела ца доьду вайн цхьа а хIума дIа.\nОцу берашна йозанан мотт Iамийта, шен да висарг! Вай кухни чохь, базарахь буьйцуш берг нохчийн мотт бу. Амма, йозанан мотт хууш хIокху махкахь бIе стаг а вац! Куръан тIехь дуй баа йиш йолуш хIокху махкахь бIе стаг вац-кх, гIалаташ доцуш, нохчийн маттахь цхьа могIа язбан хууш. ХIунда бац? Вай и мотт Iамош боцун дера, йозанан мотт. Вайн бала боцун дера. Вайн меттан бала болуш цхьа да вац кху махкахь. Хилла а вац. Тахана санна дIадодахь хир а вац.»\nБексултанов Муса: «СССР боху пачхьалкх дагайогIу-кх хьуна. Оцу пачхьалкхехь Iаламат чIогIа дика конституци яра. Цу тIехь мотт бара, кхин а дара, важа дара. Массо къаьмнаш шайн мохк кхолла йиш йолуш дара оцу Конституцин тIехь. Вуьшта дацара.\nУниверситетехь аса доьшучу хенахь, дIадаханчу бIешеран 72-73-77 шерашкахь нохчийн факультетехь ъкоман отделенехь доьшуш 75 студент вара. Тахана цу факультетехь 7 хуьлу, 8-9 хуьлу я 12 хуьлу… Ткъа лоьрийн дешар Iамош 350 студент ву. Ишта низамаш Iамочехь ву, финансаш Iамочехь ву…\nВайн матто кхобуш берш муьлаш бу? Ишколехь нохчийн мотт хьоьхуш болу хьехархой а бу, эцца нохчийн меттан цхьа газета ду «Даймохк», цхьа ши журнал а ду. Кхин вайн матто кхобуш кху махкахь цхьаъа хIума дац.\nТкъа оьрсийн мотт цкъа а дIабер бац оьрсийн пачхьалкх мел ю, хIунда аьлча, Оьрсийчохь мел дехаш долу къам оьрсийн матто кхобуш ду, вай а цхьаьна. Вайн мел долу хIума оьрсийн маттахь ду. И мотт боцуш вай цхьа хIума дIа ца доьду — кехат ца доьду, телеграмма ца йоьду, план дIа ца йоьду.»\nМотт бацахь — къам дац\nБексултанов: «Вай къам доцун дера. Вай кхиина даьлла меттан а, мехкан а, къоман а кхетам болу къам дац вай. Вай тайпанашкий, районашкий, тукхамашкий, хьаларий-охьарий декъа а делла, цхьа акха хIуманаш юй, шен-шен гу лакхара хеташ йолу, и тайпа хIуманаш (вай) йолун дера.\nВай къам хилча вай — вайн мотт хир бара, вайн ишколаш хир яра, чохь хазза доьналла долу интеллигенци а хир яра. И ду-кх вайн галдаьлларг. Вай къам ца хилар ду дериге а.\nСо машенахь воьдуш цхьаммо машен чуьра корехула сигаьркийн ботт аракхоьссича и сийна цIе лета-кх сох. Деллахь ма стаг вац хьо, аьлла хета суна. Ма къонах вац хьо, хIокху махкахца бала бац-кх хьан. ХIумма ян а яц хьо, олий хета.»\nБексултанов: «Ца вашар дац иза, Iовдалалла ю. Царна и мотт коьрта буй ца хаьа. Мотт дIабаьлча бен дIадолуш дац къам. Къаьмнаш дIадовлуш ма дац. Мотт бу бовш берг. Дайначу къаьмнаша шайн мотт бицбина. Кхечу къаьмнех дIа а ийна, къам долчуьра дIабевлла уьш.\nКху дуьненчохь Дала кхоьллинчу стеган коьртаниг хIун хила деза? Дала шена делла долу динний, шен моттий, шен мохккий — и кхо хIума хила деза. Оцу маттаца къам ду, махкаца къам ду.»\nБексултанов: «4 класс юкъаяккха аьлла тхо дуьйладелча вай дешаран министраллера ара а бевлла, цхьа Асланбек вара иза, мила вара иза — цIе йицъелла суна цуьнан — цхьаъ хьалха а ваьлла, и мел болу хьехархой говтта а бина, телевизион чухула цара яьхна йолу роликаш схьагойтуш…\nИ 4 класс нохчийн матте яккха алахь оха митингаш йийр ю бохуш, вайнехан оцу зударша, цара. «Тхан бераш Iовдала даха гIерта уьш», бохуш.\nЦхьана меттехь хIокху республикехь нохчийн яздина йоза гур дац хьуна. Лакхарчу цхьана хьаькамо «и хIун ду аша дийриг, нохчийн маттахь язде» аьлча, чекхдолуш дара иза. Амма вай иза ца олу. Вайна иза оьшуш дац.\nЗорбанан цIа чохь болх беш ду тхо. 7-8 шо дIадели-кх оха Зорбанан ЦIа язде боху. Дийцина-дийцина, стохка халла Делан балийца яздина оха иза (нохчийн маттахь). Цхьана агIора Дом Печати ду, вукху агIора — Зорбанан ЦIа ду.\nКху махкахь бан а боцуш урам бац — Степной, Рабочий, ва Гаражный а, дукха бу уьш… Хьо ГIалгIай махка гIо хьо, ерриг и цIераш дIа а яьхна, шайн яздархойн, суртдиллархойн, композерийн, лоьрийн а, шайн эвлаяийна а цIераш елла цара. ТIекхуьучу чкъуро цунна тидам бо.»\nБексултанов: «Вай къам дац. Къам ца хиларан билгало хIун ю алий аса?\nМасала, со министр вахча аса сайн тайпана мел волу стаг дIа а вуьгий, сайн стунцахойх мел верг а дIавуьгу аса, сайн вежарий дIабуьгу… Министралла сох лаьтташ хуьлу-кх. Масех доьзалх лаьтташ хуьлу, Iовдала мел хуьлу а, гIолехь долуш.\nВайн мотт вай ца лелоран бахьана, хьала ца айаран бахьана кхин цхьа а дац, вай кхетам ца хилар бен. Вай Iовдала хилар ду.»\nБексултанов: «Цу хенахь рабочий (къинхьегаман), коммунистийн тема хила езаш яра. И теманаш леррина хоржуш яра. Оьрсийн маттахь ерш а яра уьш-м. Горькийн «Мать», «На дне», хIунех-минех бохуш, дагайогIий хьуна? Вай маттахь диканиш кхолла йиш йолуш ду, амма вай цу тIера ца довлу юха а.\nЭцца шайн блат йолуш, «хIа, хIара чекхяккхахь, схьаделча аса ах дIалур ду хьуна» бохуш (хуьлу)… Цундела иштта ду-кх вайн дешар. Вайн хаарш ишта ду, вайн кхетарш ишта ду… Вай кхета а кхетта, вай хIаллак хуьлуш ду аьлла, орца даккхахь хIаллак хир долуш ду вай.\nОха и мотт дIаболуш бу боху, телевизионехь вовшах кхетий «цара хабар юьйцу, вайн мотт дIаболуш бац, массо меттахь буьйцуш бу» олу.\nБийцар бац… Оха буьйцуш берг йозанан мотт бу. Шен маттахь кехат яздан, хьесапдан, (чукховдош долу) дIахьедар дан хууш цхьа да вац хIокху махкахь.\nЦул сов вайн нохчий маттахь вайн меттан низамашца йогIуш кхоьллина цхьа бакъо яц. Ерриг а оьрсийн бакъонашна тIера копи йина ю. ХIора меттан шен низам ма ду. Шен Iилма доцуш мотт хуьлуш ма бац цкъа а. Шен меттан низамашца бакъонаш кхолла Iилманчаш хилла.»\nБексултанов: «Аса дуьйцу ду хьоьга. Хьажал. Франци бохуш пачхьаьлкх ю, юй Европехь? Оцу Францехь школан программина юкъавахана волу стаг вуй, уггар лакхарчу лакхене кхаьчна, лакхара ларам болуш стагву. Иза классик ву.\nЦундела вайн нохчийн литературехь (хьоьхучу литературехь) гIурт бу-кх. Цигахь хила везаш мила ву, соьга хаьттича? Яздархойх — ши Мамакаев — Мохьмад, Iаьрбий; Кибиеввий, Дикаев, Хазбулатов, Арсанукаев (Шайхи), Гацаев СаьIид, Абдуллаев Лечий, Бисултанов Аптий. Кхин цхьа вац. 50 поэтах 7-8 бен поэт вац кху махкахь школан программина юкъаваха бакъо йолуш.»\nБексултанов: «Иза Москох ара ца ялийтина сан. Иза а ца ялийтина, кхин а цхьа дийцарш дара сан. Уьш ца довлийтина.\nЦул а сайна даийтина жоп дийца аса хьуна. «Если выйдет ваш рассказ, нарушатся налаживающиеся вот-вот отношения между чеченским и русским народом.» Сан дийцарш Москох арадевлча, нохчашний, гIазакхашний юкъара доттагIалла духуш хилла-кх. Кхетий хьо? Ишта ду-кх кхузара хьал. Деллахь ду-кх.\nЯздеш, прозехь дикка хIума чудуьллуш Ахмадов Муса ву. Яздеш-м шортта бу, ба-м. Амма боккъалла дика яздар — Iаламат чIогIа хала хIума ду. Дика яздархо хила боху аса. Охьаяздарх, яздархо хуьлуш вац.\nШколан программаш ишта хIаллак йина ю-кх вайн.»\nБексултанов: Тахана санна тамашийна кегий нах, бераш — церан бехк бац иза, хIокху шина тIамна юкъа нисбелла, хилла чкъор ду иза — я гIазакхийн мотт ца хууш, я нохчийн мотт ца хууш, я гIиллакх хIун ду ца хаьа, хIун дац ца хаьа. Цхьа даьхний санна хьалакхоьллина нах бу-кх.\nБексултанов: «Кху чохь, ванах хIокху декъехь — дешар хила иза, култура хила иза, медицина хила иза — ванах, хIара меттиг ю-кх, хила ма-еззара болх беш цхьа меттиг яц кху Нохчийчохь. Ерриг цхьа самодеятельность (фолклор) ю. Юьртахь хуьлий и дIо ца балалайка оьций, ансамбл ю, бохуш, цхьа тамашийн нах — оцу тайппа самодеятельность ю-кх массо меттехь. Iилман бух болуш цхьаа меттиг яц. Хьалха а дацара иза, хIинца а дац. Хьалха цхьа моттаргIанаш яра. ХIинца моттаргIанаш яц, иштта ду-кх дерриг а.»\nHasan стенгара: Belgique\nAtta hum dac hara. Dal bu hastam, vai mott dag bollash, iz ca balliita gertash nah hilarna. Dela reza hiliila, Beksultanov Musaina!\nмила: Абузар стенгара: Кхошкелда\nНохчийн маттаца йоьзна ю нохчийн истори. Матте ладоьг1ча вай мел шира къам ду къасталур ду. Г1азакхашна оьшуш дац вайна, нахана и хаа.\nВай гуттар ду къе-миска. Къийса таро ца хуьлу вай. Хира-м хьаханора яра Зверевний, Собчакиний, и санна болу вайн къомара нохчийн бохкалуш болу артисашна ахча ца дойуш, 1илма долчу нахана луш делхьара. Амма вай нохчаша вовше хьалха понташ кхуьйсуш, яккхий ресторанаш лоцуш, даккхий ловзарш дийр дара. Циге къоман нах-йоцу инарлаш кхойкхуш. Суна цкъа а ца хезна хьенехо доккха ловзар ца дайтина шен к1антана зуда ялош, ша и харж цулле онкоглоги йолчарна я 1илма долчарна йийр ю аьлла. Валлах1и, ишта стаг сайна карийча, даггар Деле воьхур вара.\nмила: мохьмад стенгара: канада\nВешан пачхьалкх хиллалц хьежахь и мел дахлур ду хуур дац цхьа Далла бен! Цундела вай ваьш цхьа некъ лаха беза! Масала, вай чуьрчу берашна кест-кестта нохчийн меттан дарсаш ло ас, амма цкъачунна и компйутер чу йилла карах ца долуш 1а со. Берашна х1инцале шиъ-кхоъ мотт хаъ. Воккхах волчунна (цуьнан 12 шо кхочуш лаьтта) нохчийн, ингалсойн, французойн маттахь вай баккхийчарнаъ мегарг ца хууш долу к1иран денойн ц1ераш а, терахьаш а хаъ. Вукхарна ши мотт хаъ. Ас х1инццехь дуьйна цаьрга кест-кестта олу нагахь шу даккхий а хилла деша д1асадовлахь, аш нохчийн маттахь даийтина кехат(мессаж) бен ас доьшур дац шуна. Вай баккхийчара царна масал гойтур ду ваьш вешан гергарчаьрга йаздеш долу кехаташ а нохчийн маттахь йаздарца. Ваьш деш долу тафсираллаш (комменташ)нохчийн маттахь дан мегар ду. Маршон радион вебсайтехь вай йиш хил-хиллачуьра вайна хетарг вешан маттахь йаздан г1иртича а дика хир дара. Со цецвоккху, сан дог эт1адо вай вешан мостаг1ийн маттах д1а ца къасталуш, и г1азкхийн мотт ца хилча вай лирдолуш санна цуьнан сий даро и вай ц1ийх боьлла хиларо, ур-атталла вай йеш йолу ойланаш а оцу маттахь хиларо. Вай б1озза маьрша доьвла вешан пачхьалкх йина д1ах1иттарх, вай ойланаш оцу мостаг1ийн маттах маьрша ца йовлахь, маршо, парг1ато хьехо а ца оьшу, оцуьн дуьхьа эрна ц1ий 1ено а ца оьшу, къахьегаъ ца оьшу.\nмила: Увайс стенгара: Грозный\nМохьмад, салам 1алейкум! Ишшта ахь ма бохху хета суна вайгахь лаьтташ долу хьал! Вайн веш схьадевла орам бицбелла дукхахболчарна, доьзалахь, ц1ийн барамехь буьйцучу къен маттаца вайн г1иллакхан, 1илман т1ег1а лахало, вайн хаа оьшуш долу х1ума вайн сихонца интернетчохь, оьрсийн жайнашкахь кара до, цундела ненан мотт «кухни» мотт хилла, фольклоьра (халкхлоьра) мотт хилла бовш лаьтта, хьалха хилла йолу оьрсаш ма аллара «сакральный» суьпаллин роль д1аялла вайн маттан эзар шерашкахь хилла йолу! Хурритан, урарту (арартан) т1аьхье вай йойуш лаьтта, вайн дайшкахь хилла долу доьнал х1инца вайгахь (шуьро эцча иза маь1ана-къомехь) доцуш ду! Вай тахана сама ца довлахь дерриг х1аллакхуьлуш ду цхьа Дала шена къинхетам ца бахь вайх! Вай элийнах хилар хилар дицделла вайна ( Божьи люди) дара вай ширачу заманахь, т1аккха вайн истории йицялар бахьан долуш вайх т1емлой хилира, 1илма д1аакхоьссина! Вай т1емлой долуш, 1илма-иман хила деза вайгахь, т1аккха боккъала болу ницкъ гучу бер бу вайгахь ц1ийх боьлла болу Дала мукъалахь! Шуна аьтто бойла Дала хийрачу махкахь! Мотт хьайн бере оьрсиниг 1амабайта ахь, мотт хаар новкъа дац мостаг1чуьнниг къаьстина хаа беза! Тахана вай кхузахь дуьйцуш долу х1уманаш Дахмахкахь болчу нахана дастаме хета, царна нахарташ кисна яхкар дезуо ду!\nКеста Мусан дицарш т1ехь долу » Мархийн к1ай г1арг1улеш» ц1е йолу сборник хир ю Дала мукъ лахь http://zhaina.com/ сайт т1ехь .\nмила: Рамзан стенгара: франци\nЦхьамо мукъне орц даькхча,ла дуг1уш да вер вац те,ма доьхна чолхе г1уллакх дукха вай нена маттаца.Нохчий маттахь яздар,ца дицичи а вовшешка вай маттахь бист хилар а ду цхьа болчер наггахь,Цхьа дега йовхо ю ярташкахь нохчийн мотт бийцар,Москохар хьа ц1къа а хир дац омар нохчий мотт лар беш,и мотт биц бахьара аьлла са тесна болу уьш.Вай ваьшша сама а доьвла бала ца кхачахь.\nМуса дала аьтто бойла иштта нах къоман дега йовхо ю\nмила: Бакар стенгара: Антверпен\nАс дог дилнера къонаха ца висинакх Нохчийчохь аьлла. Борша къамел дан ваьхьаш цхьа Муса бие ца вели.\n« В плену амбиций. Сацита Асуева Кадыров об артистах »


Москохан Iаткъам гайта Юккъерчу Малхбале вахана Путин\nМангал-бутт 26, 2012\nПутин Владимир ву Вифлеемехь ша тIелоцучу церемонехь берашца лаьтташ, 27Ман2012\nШемара кризис а, ГIажарийчоьнан заррат программа а яра Путинан а, Нетаньяхун а дагадовларшкахь коьртачех. Делахь а, оцу хаттаршкахула Оьрсийчоьнера кхоччуш жоп ца хезна Израилна. Оццу хенахь, экономикан уьйрашна цунах цхьа а зе хир дац.\nМангал беттан 25-чу дийнахь, оьрсийн президент Путин Владимир Израиле веана. Иза цига вара Официал кхайкхина бахьана, Израилера Натанья олу гIалахь дуьненан боккха шолгIачу тIамехь, Германин дуьхьал тIом беш белла Совет эскархошна лерина хIоллам богIа веана ву аьлла кхайкхийна ду. Офизиал доцу бахьанаш милла тIаьхьа кхиира волуш ду, Оьрсийнчоьно Шемарчу Iедалехьа а, ГIажарийчоьгахьа лелош йолу политика евзича.\nИзраил - Путин (юккъехь) жуьгташа дехарш дечу пенна уллехь, Байтал-Къуддус, 26Ман2012\nИзраилан Iедало дукха емал дина Оьрсийн Iедал хIокху тIаьхьарчу шерашкахь. Наха дуьйцург а, Израил Iедалан хетарг дуьйцуш хIара къамел до Израилехьа вехаш волчу журналисто ГIоше Фоада.\nГIоше: "Иза Совет эскарехь дуьненан боккха тIамехь беллачийн хIоллам хIотто вогIуш ву Израилера Натанья гIалахь. Амма шолгIа бахьна, оьрсийн юккъера малхбалера политика юкъахь бойла дIахаийта веана, хIунда аьлча, хIокху тIаьххьаралерчу хенахь дукха емалдо оьрсийн Iедал меттигерчу Iедалаш а наха а, гIаттамхошна дуьхьал Шемарчу Iедалехьа а цхьаьнакхетта къаьмнийн организацинна дуьхьал ГIажарийчоьгахьа оьрсийн Iедал долу дела.\nТкъа шайн Iедал емал дарах оьрсийн Iедал шек доцийла дIахаийта веана Путин. Путин Израиле вогIу аьлча, наха байар саца ца до Шемарчу Iедалехьа а, атом герз дан гIерташ йолу ГIажарийчоьгахь волу Путин Израиле варна шаьш реза ца хилара кхайкхийра меттигера бахархош зорбан хьостанашкахул.\nЦу бахьанехь, Израилан коьрта министр, НатаньяхIу Биньямин, Путинан юххе ца велира Натанья гIалахь хIоллам хIотточохь. Цуьнан метта, хIумма политика бакъонаш йоцу, Израилан прездент Перез Шимон вара Путинан дуьхал веана. Бакъду, Израилан коьрта министр, Натаньяху ког лазийна вара. Цунах бахьна дина, Путинца шайн цIахь цхьаьна кхийтира иза, дуьхьал ца воьдуш, цхьа а зорбан хьоста тIе а ца юьтуш."\nМаршо радио: ГIоше Фоад, Израилехь бехаш болу Iаьрбех ву, журналистан болх беш.\nУрдун -- шен сий деш хlоттийначу бедуинийн гlаролан уллехь чекхволуш ву Путин, 26Ман2012\nМангал беттан 26-чу дийнахь Палестине вахана, Палестинан куьйгалхо, Iаббас Махьмуд юххехь волуш Оьрсийн култура центр дIаеллар йолуш ю Путина. Цул тIаьхьа, Урдунан махка вогIур ву Путин Урдунан паччахь Iабдалла дуьхьал волуш.\nПутин Урдуне варан бахьана, Урдунехьа йолу Iиса пайхмара хих ваьккхина, Керст наха хьажалла до, Ал-магIтас олу меттигахь, Оьрсеш гIо лоцуш, йина Ортодокс килс елла вогIуш ву бохуш дуьйцу официал хаамаша. Бакир Абдулхьамид, маршо радион леран, юккъера малхбалера.\nУрдунера вайнах: Муха боьлху зуда еха


Интернетехь я телевизионехь ДаIишан я Аль-Къаидин леламех лаьцна видеоклип гина, тIаккха цул тIаьхьа, шовкъ хьала а йолий, Фейсбукехь я Твиттерехь джихад хесторан постингаш язъар.\nЯ радикалхойн символика тIехь йолу сарташ циггахь зорбане дахар, я ватсапашкахула джихадхойн видеоклипаш а, пропагандийн сарташ а бовза-безачаьрга дIасакхехьийтар.\nИштта ду юкъарчу хьесапехь Германехь я Австрехь террорхойн цхьаьнакхетараллин белшашгIорторна я террорхойн цхьаьнакхетараллина декъа хиларна лийцина чубоьхкинчу кхиазхойн бехкаш.\nУьш, и 15-17 шераш долу божбераш а, зудбераш а, шайн хIинцале а цхьаццаболчу аналисташа „Джихад-Дженерейшн“ аьлла цIе тиллина долу, доккхачу декъехь ишколехь дешар я болх Iамор а дIа а тоссий, шайн дахаран йоккхаъ йолу хан интеренет машанахь я паркашкахь шайн хьежамаш боькъучарца йоккхуш хуьлу.\nИшколашкахь сарташ дахкаран урокашкахь цу берех уггаре а кегийчара герзах боьттинчу террористийн сарташ дохкуш, воккха хилча хIун болх бан лаьа хьуна бохучу хаттарна цара шай-шай джихадхо хила лууш ву я ю олу.\nКест-кеста нисло и бераш, интернетан тIеIаткъамал сов, шайн доьзалшкахь салфистийн хьежамаш болчу дас-нанас кхин дин лелочу нахаца а, шаьш беха европахойн юкъараллашка цабезамца, цу юкъараллин ламастех цабашарца кхиош хуьлуш.\nСалафистийн хьежамаш болчу доьзалшкахь бераш алсам хуьлуш хиларна, цу кепара адамалле цабезам шайн синошца кхобуш долчу берийн терахь сихонца алсам долуш а ду, Iедалхоша дийцарехь.\nНемцойн маттахь цу берех оулш юккъе даьккхина керла дош ду "Hass-Kinder", аьлча а, „цабезаман бераш“ аьлла.\nКху деношкахь немцойн ХIессен бундеслаьттан полисхойн леринчу сервисан куьйгалхочо Трусхайм Фольфганга журналисташка динчу дIахьедарца, и тайпа хьежамаш болчу кхиазхоша политикан бахьанашца дечу зуламийн терахь тIаьхь-тIаьхьа алсамох долуш ду.\nТкъа царна дуьхьал баккха эффективе ницкъ цкъачунна меттигерчу Iедалхошна карийна бац, хIунда аьлча цу кхиазхойн хьежамаш а, Iалашонаш а мел кхераме елахь а, амма Iедалхойн диц дан йиш яц, уьш хIетте а кегийра бераш хилар.\nТрусхIайман хетарехь, карарчу хенахь берашна цабезаме идеологи Iамош болчу доьзалшца бан йиш йолчу эффективечу белхех цхьаъ бу – берийн а.\nДоьзалийн а хьашташка хьовсуш йолчу хьукматаша, масала, Югендамташа, шайн доьзалхошна цабезаман идеологи а Iамош, царна джихад марздечу дай-наношкара схьа а дохуш, Iедалан Iуналле уьш дIадалар бу и некъ.\nАла дашна, и тайпа гIулчаш салафистийн хьежамаш шайн берашна Iамочу дай-наношна дуьхьал яхар нийса лору Германерчу берийн бакъонаш ларйара цхьаьнакхетаралло а.\nЦуьнан куьйгалхочо Хилгерс Хайнца дина кху деношкахь, нагахь санна, дай-наноша шайн доьзалхой кхечу нахана дуьхьал ницкъ бар магочу кхетамехь кхиош делахь, тIаккха Iедал декхарийлахь ду и бераш цу дай-нанойн тIеIаткъамах кIелхьардохуш, царна генадаха“, аьлла дIахьедар.\nЦу юкъана, радикалхойн идеологи яьржаш ю Германехь а, Австрехь а кхуьучу нохчийн кхиазхошна юккъехь а. Доккхачу декъахь интернет -машанахь Шемарчу ДаIишан леламаш бакъбеш йолу постингаш зорбане яхарна кхеле а ийзош, чубухкучу нохчийн 15 шарера 20 шаре кхаччалца болчу кегирхойн терахь лахлуш дац.\nКху деношкахь радикалхойн агIонча хиларна бехке а вина, 4 шо хан тоьхна набахте воьллина Венера 17 шо долу цхьа кхиазхо. Цуьнан жимах волу 13 шо кхаьчна ваша, ала дашна, иштта радикале хьежамаш ишколехь баржорна а, кхечу берех летарна а, берийн хьукмато доьзалера схьа а ваьккхина, Iедало Iуналла дечу кхиазхойн юкъараIойле дIавелла ву.\nТкъа цуьнан 10 шо долу йиша, изза бахьанца, Iедалхойн тидамехь латтош ю.


Дерзоран кад хIусамдена кхочуш бу. Цо кху чохь кхачанах кхеттачарна баркалла аларца, кад тхьамдина тIера ойу. «Массо хIума а догI-доггIучохь, кIеда-мерза ала а, дан а, цхьанна а вас ца хуьлуш, вовшашца йолу уьйр-марзо совъяккхарца хIара цхьаьнакхетар дIакхехьа доьналла хили тхьамдин. И цуьнан похIма, мел йоккхучу ханна вайна эша ма дойла», - олий, дерзадо цо шен къамел. И кад, стоьлана гонаха Iаш берш хьалагIовттале, молу. Цул тIаьхьа, оьзда берш, хабарийн урх яцйой, сихха дIасакъаьста.


Москохарчу хенаца Iуьйранна бархI сахьт даьлча, ткъа Вашингтонца буьйсанна 12 даьлча дIабуьйлабелла Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан харжамаш. Iамеркахоша хоржуш ву, тIедогIучу деа шарахь шайн махкахь президент хилла ца Iаш, доллучу дуьненан политикана а тIеIаткъам бан йиш йолу стаг.\nШтаташкахь - харжамаш\nМоскохарчу хенаца Iуьйранна бархI сахьт даьлча, ткъа Вашингтонаца буьйсанна 12 даьлча официале дIабуьйлабелла Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан харжамаш. Iамеркахоша хоржуш ву, мел кIезга а, тIедогIучу деа шарахь шайн махкахь президент хилла ца Iаш, доллучу дуьненан политикана а т1е1аткъам бан йиш йолу стаг.\nШи кандидатура дуккхаъчу харжамхойн башха дегайовхо шайца йоцуш ю, ала мегар ду. Нагахь санна шераш хьалха iамеркан президентан Клинтон Биллан хiусамнана санна а, цул тiаьхьа пачхьалкхан секретар санна а Вашингтонера КIайн ЦIа шена дика девзаш Клинтон Хиллари елахь а,Трамп дукхахчара цхьа экзотикалле стаг санна тIеоьцу.\nБакъду, цунна а, цуьнан ша-башхачу эпатажечу къамелашна а, леларшна а резабоцу харжамхой а ур-аттала бац Клинтон Хиллари харжа шайн дезарх башха баккхий беш. Иза доьзна ду, дуккхаъчу тергамхошна Клинтон совтIех таронаш йолчу меттигерчу совдегархойн а, финансийн элитийн а векал хетарца, царна иза цу элитийн тIеIаткъам ловш хетарца а.\nПрезидентийн харжамийн шозлагIчу кандидате Трамп Доналде а ду харжамхойн дуккха а хаттарш. Шен IалагIожечу д1ахьедаршца а, шен тамашийначу ша-башхачу месийн кепаца а, дела денна аьлча санна шена гонахь яьржачу скандалашца а гIарваьлла волу миллиардхо Трамп, Iамеркахойн юкъечу классана а, таронечарна а мел беламе я гома хетахь а, хIетте а гIийлачарна а, мискачарна, - ткъа иштта, - иза мел тамашийна хеталахь а, - ур-атталла кхечу мехкашкара тIебаьхкинчу мигранташна а шайн аз а, шайн векал а хеташ ву.\nМасала, политолог ву Асхабов Хьамзат. Цунна хетарехь, даима а аьлча санна ишттачу эпатажечу политикашца хуьлуш ма-хиллара, ша президентан дарже кхаьчна ваьлча, шецара совт1ех шовкъ а, ша харжамхойн гулбархьама деш долу популисте д1ахьедарш а дита там бу республикхочо.\nАсхабов: „Клинтон Хиллари чекхйалахь Iамерка ша хIинцалц ма-хиллара, дуьненчохь шен жандарман рол дIакхехьа гIуртур ю аьлла хета суна, иза шайн гIуллакх хилчахьана кхин хIуммаъ бен а ца хетачу хьоладайн вeкал а хета суна.\nТкъа Трамп Доналд, иза ша хьолада велахь а, амма дуьненан кхечу пачхьалкхийн гiуллакхашна юккъе а ца гiерташ, шайн махкахь долчу гiуллакхашка хьожуш хир волуш санна хета суна. Бакъду, харжамийн жамiаш тiеэца ший а агiо кийча ца го суна, цигахь кесталгiа политикан кризис хила там бу аьлла а хета суна“.\nЦу юкъана Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан харжамаш х1инца а официале чекхбевлла бац. Москохан, Вашингтонан юккъехь масех сахьт башхалла хиларна кхаари дийнахь бен хуур дац тоьлларг-эшнарг мила ву. Бакъду, хiинцале а баккхий къийсамаш бу Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а бахархошна юккъехь, генарчу iамеркан президент хила мила хьакъ ву бохучу хаттарна гонахь.\nИштта, масала, хаамийн гiирсашкахь а, социалан машанашкахь а Оьрсийчоьнан бахархоша Трамп Доналд президент валаре сатийсар хаалуш ду. Йистаха ца буьсуцу дсикуссешна нохчи а.\nИштта Фейсбукехь iамеркерчу харжамашна леринчу цхьана нохчийн зудчуьн йозанна бухахь шена хетарг довзийтинчу цхьана юзеро яздинера, шина зуламах жимах долу зулам хоржуш хуьлу. Ткъа Трамп, бусулба динан а, бусулбанийн гаррехь волу мостагI хестош йолу вайн пропаганда а – уггаре а оьшуш долу зулам ду“, - аьлла. Цхьаьна кхечо жоп деллера, „иза жоьжахатера йилбаз делахь а, Кремлерчу паханатана дуьхьал верг адамаллин доттагI ву“, аьлла.


Выходит с 1 мая 1923 года; № 85 (9606) четверг, 4 августа 2005 года А.С. ПУШКИН\nВЕННАЧА ИВАН ПЕТРОВИЧ БЕЛКИНА ПОВЕСТАШ\nМоллаг1а барзкъа т1адийхача а, Душенька, хоза я-кх хьо. Богданович\nГаьна уллача вай цхьан губерне яр Берестов Иван Петровича имени. Къона волаш гварде г1улакх деш хиннав из, 1797 шу долалуш отставке а ваха, шоай юрта ц1авахав, х1аьта цу хана денз цигара ара ца воалаш ваьхав. Цхьа къе дворянка йоалаяь хиннай цо, из еннай бер деш ер арахьа д1аваха ц1аг1а воацаш. Боахама г1улакхашка ер леллаше кастта г1айг1а а д1аяьнний. Цо ший планаг1а ц1енош а хьалдаьд, маша беш йола фабрика а ше волча 1ойиллай, хьат1абоаг1а пайда а кхозза айбеннаб, ерригача околотке шийх хьаькъал долашаг1вар лоарх1аш а хиннав, из волча шоай дезалаш а ж1алеш а долаш хьоашалг1а ихача лоалахошта а иштта хеташ хиннад. Х1ара денна плиса куртка а йийха лийннав из, ц1ейш долча хана ц1аг1а хьабаьча маьшах яь сюртук ювхаяьй; расход ше д1аязъеш хиннай, "Сенатски ведомосташ" мара цхьаккха дешаш а хиннадац. Мадарра аьлча, из везаш хиннав сонта оамал йолаш лийрх1а, вале а. Цунца барт ца товш хиннав цхьа Григорий Иванович Муромский, цунна гаргара ваха лоалахо. Из бокъонца вола эрсий хиннав. Ший именех доккхаг1дола дакъа Москве г1олла лелаш диа а диаь, цу хана сесаг д1аяьннай цхьаь а виса хьавена хиннав из ший юхейисача юрта, цига кердача тайпара д1адоладаьд вахар. Английски беш д1аег1ай цо, ерригаш х1ана яц аьнна ший юхейиса доходаш цунга д1аухийташ хиннай цо. Английски жокеяш мо х1амаш т1аювхаш хиннаб цун говраш лелаю 1уй. Цун йо1ага хьожаш хиннай мадам англичанка. Ший кхашта г1улакх а английски методаг1а деш хиннад цо: цхьабакъда наьха тайпара эрсий ялат хьувкъаргдац Х1аьта расходаш дуккха к1езигьяь яле а, Григорья Ивановича доходаш т1акхетацар; цунна-м юрта а корайоаг1аш хиннай наьха керда декхараш хьахьоарчоргдола моттигаш; из деррига дале а 1аьдала саг лоарх1аш хиннавац из, х1ана аьлча шоай губернерча помещикех имени Опекунски Совете эггара хьалха д1ачулулга дагадехар цунна: цу хана ч1оагг1а чоалхане а майра а оборот я аьнна хеталуш хиннар. Цунах х1ама ала г1ерташ хиннача нахах берригнел ч1оаг1аг1а цунах оалаш хиннар Берестов вар. Керда д1адоладаь х1ама гоама хилар цун белггала оамал яр. Ший лоалахочун англомане хьакъехьа из могаеш х1ама ала а магацар цунна минут ме йоал из 1ото1авеш къамаьл де моттиг кора а йоаг1ар. Хьаьшага ший доалахьа дар д1ахьокхаш вале, ший боахам могабича оалаш хиннад: "Бакъда! - шийна ца лой а вела а къеж оалар, - са дар лоалахочун Григорья Ивановича дар санна дац. Мичара могаргда тхона английски тайпара боахам бохабе! Эрсий тайпара диза мукъа хуладалар тхо". Уж а царна тара бола а бегаш лоалахоша г1о а деш, Григорья Ивановича д1ахозийтар х1амаш 1от1адетташ а боашхаш а. Англомана уж 1оттараш лоалацар вай журналисташта лоалуш санна мара. Из корзаг1воалар. шийна 1оттар ечох ча а провинциал а, оалар. Цу тайпара дар цу шин боахамаш леладерашта юкъе лаьтта г1улакхаш Берестова во1 из волча юрта венача хана. Из *** университете деша ваьг1а а эскаре г1улакх де отта лерх1аш а хиннав, бакъда да раьза вацар. Штатски г1улакх шийга в1алла лелалургдоацаш лерх1аш вар з1амга саг. Уж шоайла ка луш бацар, х1аьта къона Алексей х1анзарчоа барин а волаш ваха волавелар, мича хов эший а аьнна мекхаш а дита.\nМа дарра лаьрх1ача, Алексей-м к1ант вар. Бакъдар аьлча, кхом а бар, нагахьа санна цун хоза тоаденна дег1 эскара мундир ц1аккха т1а ца ювхийташ дитача, нагахьа санна дина т1а а хайна куралаш яра метта цо ший къонал букъ гоам а баь канцелярски каьхаташ т1а а ваг1аш д1айихьача а. Чарахье бахача цун говр массаза хьалхайоаг1аш, никъ ца къоастабеш, хиларга хьежжа, лоалахоша оалар, лертт1а а волаш истола т1а ваг1а начальник цунах ц1аккха хургвац яхара шоаш раьза ба. Мехкарий б1арг локхаш бар цунгахьа, х1аьта цхьабараш-м к1ирбенна хьожаш а бар; бакъда Алексей царца дукха хьашт долаш вацар, х1аьта царна хетар шоаш теркал ца бара бахьан, цунна кхычахьа ца1 езаеннай. Ма дарра аьлча, карара кара эцаш лелаш хиннай письмоех цхьанне т1ара адрес дола список: Акулина Петровна Курочкинойга, Москве, Алексеевски монастыра духьал, медника Совельевой ц1аг1а, х1аьта хьога ч1оаг1а дехар ду аз ер письмо А.Н.Р. д1акхачийта.\nЮрташка баьха боацача наха кхетаде хала да мел хоза ба уж уездни мехкарий! Ц1енача фега, шоай бешарча 1ажий гаьний 1ийне хьалкхийнача цар дуне а вахар а довзилга книжкашкара хьаэцар. Юстара бувларо, парг1ата хиларо, книжкаш дешаро россиянаш болча вай хозача мехкарашта довзаш доаца х1амаш, г1улакхаш 1омадора, оамалаш йовзийтар.\nКолокольчика гургал йо1а цхьа сакъердаме х1ама дар, юхерча городе яха ц1аяр вахара б1арчча зама лоарх1ар, х1аьта хьаьша вар-м дуккхача хана цкъаза даим а дагалоаттаду. Бакъдар аьлча, моллаг1чун ло1ам ба цар цхьадолча тамашийна долча х1амаех вела, бакъда т1аг1олла д1а а хьежа саго беча бегаша д1адоахаргдац царех доахка белггала дика г1улакхаш, царех керттера дараш: оамал къаьстта ший тайпара хилар, ший тайпара вахар (individnalite)1, из доацаш, Жан-Полена хетачох, болаш бац адамий лоарх1ам. Столицашка кхалнаха дикаг1а дийша хилар, хила йиш я; цхьабакъда дуненах 1омадаьр кастта шаьрду оамало, х1аьта догаш керта т1а тохкаю кийнаш санна цхьан тайпара хулийт. Из алда ца латкъаш а 1оттар ца еш а, цхьабакъда nota nostra manet2, цхьан къаьнача комментатора яздеш ма хиллара.\nКхетаде хала дацар, Алексейх фу хета тарлора вай мехкарашта. Из эггара хьалха царна хьалхашка эттав маьлхара а вахара цхьадолча х1амаех дог иккха а волаш, эггара хьалха дийцар цо царна ший д1адахача хозача вахара хьакъехьа, ший д1аяхача бера ханий хьакъехьа; цул совг1а сага корта т1а а боаллаш п1елгах боаллабу г1оз лелабора цо. Из деррига цу губерне ч1оаг1а керда дар. Мехкарий эг1абеча кхоачабаьбар цу х1амаша.\nБакъда, кхычарел цунгахьа б1арглокхаш хиннар са англомана йо1 Лиза яр (е Бетси, цунах Григорий Ивановича оалаш ма хиллара).\nЦар дай д1а-юха болхаш бацар, цунна Алексей а б1аргавейнавацар, лоалахой берригача мехкарий-м из мара дувцаш х1ама хилацар. Цун вурийтта шу даьннадар. Цун хьатаро бос бола ч1оаг1а хоза юхь сийрдайоахар 1аьржача б1аргаша. Из мара яцар, йолче, боча 1омадаь бер а дар. Цун коачал а минот ме йоал цо ду ловзараш а даьна хозахетар, х1аьта цун мадам Мисс Жаксон корзаг1ъювлар, шовзткъа шу даьнна коачо оамал йолаш йо1 хиннай из, бата пудра а ц1ацкъамех басар а хьокхаш хиннай из, шера шозза дийше чакхдоаккхаш хиннад цо "Помела3", цунах ши б1аь тума эцаш хиннад, укх варварски Россе саготдеш енна яла йоаллаш а хиннай.\nЛизайна т1ехьа лелаш хиннай Настя; из цул йоккхаг1а а ше т1ехьа лела йо1 санна мух хьекхачахьа уйла йолаш а хиннай. Лизайна ч1оаг1а езар из, цунна ший еррига къайленаш гучайоахаш хиннай цо, цунца цхьана уйла еш хиннай ше де лаьрх1ача х1аман; цхьан дешаца аьлча, Прилучина яхача юрта ч1оаг1а лоарх1аш саг хиннай, французски трагеде т1ара моллаг1а наперсница лоарх1ачул ч1оаг1а.\n- Пурам да сона тахан хьоашалг1а яха, - аьннад Настяс цкъа, йо1а х1амаш т1аювхаш йоаллаш.\n- Алал, мича йода?\n- Тучилове, Берестовг1арга. Поварова сесаг я цар яь ди дездеш, селхан енаяр со д1аеха, цхьана х1ама даа.\n- Гой, миштад, - аьннад Лизас - господаш ийг1а ба, х1аьта слугаш-м в1аши хьоашалг1а а ухаш лел.\n- Тха фу г1улакх да господашца! аьннад Настяс, - х1аьта цул совг1а со-м хьа майий, папенькина а йоацаш.\n- 1а мича даьккхад къонача Берестовца дов; боккхийча нахага д1акъувсийта, царна из хозахете.\n- Алексей Берестов б1аргаго хьажалахь, Настя, цул т1ехьаг1а сога дика хьадувцаргдолаш, миштав из, фу саг ва из.\nНастяс дош деннад, х1аьта Лиза сатем боацаш б1арччача дийнахьа хьежаш яьг1ай из юхакхачарга. Саррахьа чукхаьчай Настя.\n- Ладувг1ий 1а Лизовета Григорьевна, - аьннад цо ц1аг1а хьачу а йоалаш, -б1аргавайра сона къона Берестов: дуккха б1ара а хьийжар; б1арччача дийнахьа цхьана а хилар.\n- Мишта? Хьадувцал, хьадувцал в1ашт1ехь-т1ехьа.\n- Ладувг1алахь; д1адахар тхо, со, Анисья Егоровна, Ненила, Дунька...\n- Мегад, хов сона. Цул т1ехьаг1а?\n- Д1адувцийтал сога, деррига д1адувцаргда в1ашт1ехь-т1ехьа. Т1аккха даа х1ама 1ооттадаьча д1ат1акхаьчар тхо.\nЦ1а дизза нах бар. Цига бар Жолбинскиг1ар, Захарьевскиевг1ар, ший мехкарий а болаш приказчица, Хлупинскиег1ар...\n- Х1аьта, Берестов?\n- Сабарде хьай. Т1аккха тхо истола д1ат1ахайшар, эггара хьалхарча моттиге приказчица, со цунна юхе...,\nТ1аккха цар мехкарий раьза боацаш бувсабеннабар, со-м сагота мичай царна фуннаг1а хетий а...\n- Ай, Настя, ма чам боацаш дувц 1а из ц1ендаь дувца г1ерташ!\n- Ма сиха я хьо! Т1аккха истола т1ара хьалг1айттар тхо... кхаь сахьата даьг1ар тхо, х1аьта даар а чам болаш дар; сийна, ц1е, боарха бланманже пирожни яр... Иштта истола т1ара хьал а г1айтта беша горелках ловза арадайлар тхо, къона барин а цига д1авера.\n- Т1аккха фу хилар? Бакъдий из ч1оаг1а хоза ва яхилга? - Тамашийна дика, хоза ва, ала йиш йолаш ва.\nХоза дег1 долаш, лакха, ц1е басилгаш йолаш ва...\n- Бакълуй хьо? Сона хетар из юхьа т1ара бос баха ва. Кхы фуд? Мишта хийттар хьона из? Г1айг1ане, уйланча ваха?\n- Фу дувц 1а? Цу тайпара аьрдаг1а саг сона ц1аккха а вайнавац. Тхоца горелкех удаш вар из.\n- Шуца горелкех удар! Из-м удаш хинна хургвац!\n- Ч1оаг1а удаш хиннав! Кхы фу дагадехар хьажал хьо цунна! Хьа а лаьце барт боаккхар.\n- Ба хьай ло1ам ба хьа, Настя, оапаш-м бувц 1а.\n- Хьай ло1ам ба хьона, аз оапаш бувцац. Со халла цунна к1алхара яьлар. Б1арчча дийнахьа тхоца хилар из.\n- Фу дувц 1а, ма йоахий, цун ца1 еза а еннай, из цхьаннена б1арахьожаш а вац?\n- Хац сона 1а фу дувц, сона-м ч1оаг1а б1арахьежар из, Таняна, приказчиковг1ар йо1ага а хьежар; Пашина а, Колбинскиг1ар, харц лер хьарам ма дий, цхьаннена халахетар данзар, из аьрдаг1а саг ва!\n- Из тамаш йолаш ма дий! Ц1аг1а фу оалаш хоз цунах?\n- Барин, оал, дика ва: дика дог долаш, велавенна безаме ва. Ца1 во да: мехкарашта т1ехьаада ч1оаг1а безам болаш ва. Сона хетачох из-м сел во дац: ха д1аяхача кхетаргва.\n- Ма ч1оаг1а безам ба са из б1аргаго! - аьннад Лизас доккха са а даьккха. - Фуд укхаза сел хала дар? Тугилово вайцигара д1а гаьна яц, еррига а кхо верст мара: д1аг1ол цу оаг1орахьа хьайна сакъердама е говра т1ахай г1о: бакъда-кх хьона из хьох кхетаргхилар. Из-м х1ара денна, геттара 1уйрийна, аравоал топ а йолаш чарахье.\n- А, мичара, хоза дац. Цунна моттаргда со шийна т1ехьаудаш санна. Цу т1а, тха дай шоайла эг1азал йолаш а ба, цудухьа са а йиш яц цунца хьоашал тасса... Ой, Настя! Хой хьона фуд? Ахархочун йи1ий х1амаш т1аювхарья аз!\n- Нийса-м даьра да; т1аювхал 1а сома коч, сарафан, майрра д1аг1ол хьо Тугилово; аз дош лу хьона, Берестовна хьо б1арга ца гуш юсарг ма яц.\n- Укхазарча тайпара къамаьл де-м сона дика ма хой.\n(Ой, Настя, хьамсара Настя! Ма дика дагадеха х1ама да из! - Т1аккха Лиза 1ойижа яхай, шийна дагадеха х1ама кхоачашде а лаьрх1а.\nШоллаг1ча дийнахьа йолаеннай из ший план кхоачашъе, базар т1ара сома к1ада, сийна китайко, ц1аста чопилгаш а эцийта, Настяга г1о а дайташ кочи сарафани хьа а яккхийта уж тегийта 1оховшабаь хиннаб коа мел бола мехкарий, саррахьа барзкъаш кийча хиннад. Лизайна ший керда барзкъаш кизга чу а хьежа зийча х1анз санна ше иштта хоза ц1аккха хийттаяцар. Цо ший роль ловзаеш, йоддаше корта гонашта нийсса 1очу а берзабеш, цул т1ехьаг1а топпарах даьча цискаша санна массехказа корта оагабора, ахархой 1аьдалаг1а къамаьл дора, арккъал ухаш елар, пхьошаца юхь д1акъувлар; цу г1улакха ч1оаг1а раьза яр Настя. Цхьа х1ама дар цунна хала долаш: когаш берзан болаш коа г1олла из д1айолаелча баьций ч1ег1аша цун боча (нежные) когаш лозабора, х1аьта г1уми жаг1еи хеталора цунна шийга лоалургбоацаш. Настяс цига а г1о дир цунна: цо Лизай коча ло а баьккха, едда ара бежа 1у Трофим волча я яха цунга цу лераг1 ши маьчи яйта заказ даьд. Шоллаг1ча дийнахьа саи боади в1ашаг1къастале Лиза набарах сомаяьннай. Ц1аг1а мел вар тхьайса уллаш хиннав. Настя коана1арашка лаьттай бежа 1унга хьежаш. Т1аккха зурма лекхай, юртара доахана 1ул барски ковна юхе г1олла доладеннад. Настяна юхе г1олла т1ехвоалаш Трофима д1аеннай цунга з1амига къоарза маьчаш, цунгара совг1ата ах сом хьа а эцаш. Лизас тата доацаш ахархочун йи1ий форма т1а а йийха, Настяна шорттига Мисс Жаксона хьакъехьа ший хьехар а даь, т1ехьашкарча ийча г1олла ара а яьнна, беша г1олла едда кхай т1а яхай. Малхбоалехьа 1уйре сийрдаяьннаяр, морхий дошо муг1араш, хеталора малхага сатувсаш йолаш, паччахьа ц1еношка паччахь кхачарга хьежаш санна, къаьгача сигалено, 1уйран ц1енача фево, тхиро, лаьг1о хьекхача михо, оалхазараша доахача иллеша Лизай кер хьалбузар цхьа ший тайпарча къонача хозалено санна, моллаг1а вовзаш саг кхетар кхераш из г1а боахаш а ца йодаш, г1етта йодар. Даь доалахьен доазонна юххерча атаг1а кхоачаш шортаг1а йодар Лиза. Уккхаза Алексейга хьежа езаш яр. Цун дог ч1оаг1а детталора, из сендухьа да хацар цунна; бакъда х1аьта а ше леладеча г1улакхех эхь хеташ из хиннаяле а уж хозахетар цунна. Атаг1а баьдеча моттиге д1ачуяьлар. Цига гаьнна д1ахозаш шорх доаллар, х1аьта цо йо1ага моаршал хетташ санна хеталора. Цун елаенна безаме хилар юхаозаденнадар. К1езиг-к1езига доалаш мерзача уйлашка даьлар из. Цо уйла йора... бакъда ма дарра кхетадулургдарий сен уйла ю вурийтта шу даьннача йо1о атаг1а б1аьстан 1уйрийна ялхлаг1ча сахьата цхьаь йолаш нийсъелча?\nИштта, уйланга а яха йодаш хиннай из шин оаг1орахьа лакха гаьнаш а яг1аш бодача новкъа, цунга ц1аьхха цхьа хоза ж1али 1аьхача. Лиза кхераеннай, цунга ц1ог1а иккхад. Цу цхьан ханна ц1ог1а даьннад:\n"Tout веан, S водач,isi4 ..." - т1аккха к1отарга т1ехьашкара хьагучаваьннав къона чаьрахь. "Кхера ма лелахь, дукха яхарг, - аьннад цо Лизайга, - са ж1али-м латаш дац хьона. Лизай кхераялар д1а а даьнна цу сахьате цун в1ашт1ехьдаьннад эттача хьалах пайда эца. "А, барин,- аьннад цо, к1езиг-дукха кхераенна, эхь хеташ йолаш санна кеп а оттаяь, - кхер со: из, гой хьона, мел ц1имхара да; ц1аькха а т1акхета тарлу". Алексей (книжка дешачоа вейзав из) к1ирвенна б1арахьежар къонача ахархочун йо1а. "Аз д1анакъайоаккхаргья хьо, нагахьа санна хьо кхере, - аьлар цо цунга, - пурам лой 1а сона хьайна уллув а ваьнна д1ава?" - "Малав хьона духьале ергьяр? - жоп деннад Лизас, - моллаг1а а ший ло1ам бар де йиш йолаш ма вий, х1аьта никъ а маьрша ба" - "Мичара я хьо?" - "Прикучинера; Василе - аьшкапхьара йо1 я со, ж1але нускалаш гулде йода со" (Лизай бе доаллар т11ирг а теха тускарг). - "Х1аьта хьо, барин? Тугиловскера ва?" - "Ва, - жоп деннад Алексейс, - со къонача барина комердинер ва. Лизайцара г1улакхаш шийгахьа совле йоацаш цхьатарра хилийта безам бар цун.\nЦхьабакъда Лиза цунна д1аб1ара а хьежа елаеннай. "Оапаш бувц 1а, - аьннад цо, - сел эг1аяь-м яц хьона со. Сона-м гу хьо хье барин волга". - "Х1ана хет хьона ишта?" - "Доллача х1амах гу сона". - Х1аьта а х1ана?" - "Мишта къоасталургвац барини чулела саги? Т1адувха барзкъа а кхы тайпа да, кхера а кхыча тайпара кхер, ж1алега а тхо санна кхайкац".\nТ1ехь-т1ехьаг1а дукхаг1а езалора Алексейна Лиза. Юртарча хозача йи1игашца хьакхашта хила 1аьмача цун безам хилар из марх1айолла; цхьабакъда Лиза цунна юхера д1ахо а иккха, ц1имхара йийрза раьза йоацаш д1аэттача Алексей велавенна вале а, из кхы д1ат1а ца г1ерташ сецар. "Нагахьа санна вай д1ахо йодача хана хьаьший хилийта хьо ловш вале, - аьннад цо ц1енхаштта, - виц ца луш хургва хьо". - "Хьано 1омадаьд хьона Настенька, са хьаьша, шун барышняй йо1-м яц хьона из хьехар даьр? Гой мишта д1адарж хьаькъал!" Лизас кхетадаьд ше яьгалга, х1аьта а ехаяц. "Со хилац мотт хьона? - аьннад цо, - барски коа со ц1аккха хилац мотт хьона? Деррига хеза а б1аргадайна а я хьона со-м. Х1анз иштта хьоца хабар дувцаш латте-м, - аьннад цо, - ж1але нускалаш гулдергдац. Д1аг1ол хьайна, барин, цу оаг1орахьа, со вокх оаг1орахьа г1оргья. Бехк ма баккха..." Лиза д1аяха елча, Алексейс кулг хьа а лаьца соцаяьй из. "Ц1и миштай хьа, са дог?" - "Акулина, - жоп деннад Лизас, ший п1елгаш Алексея бера хьа а увзадеш, - д1ахецал со, барин; чуяха а ха хиннай сона". "Са доттаг1а Акулина, хьа да Василий-аьшкапхьар волча хьоашалг1а-м воаг1аргва хьона со".\n- "Фу дувц 1а? - цу саххьате духьала яьннай Лиза, хьай Даьла духьа ма веллахь. Атаг1а цхьаькъа д1аэтта баринаца къамаьл деш со лаьтталга ц1аг1а д1ахой, сога во хьал хургда: са дас, Василе - аьшкапхьара ювча кхоачаеш еттаргья сона". "Ц1аькха хьо б1аргаго безам ба са". - "Цкъа укхаза хьайоаг1аргья со ц1аькха ж1але нускалаш гулде". - "Маца?" - "Кхоана а хьашт дале". - "Хьамсара Акулина, барташ доахаргдар аз хьона, лоарх1авац-кх. Кхоана йоаг1аргья-кх хьо, укх ханна, иштта яхий 1а? - "Ях, ях". - Оапаш-м бувцаргбац 1а сона?" - "Бувцаргбац". - "Дув баъал". - "Аз дув буъ хьона, йоаг1арг ма я со". 31амига саги йо1и в1ашаг1къаьстаб. Лиза хьуна юкъера ара а яьнна, шаьрача моттиге г1олла т1ех а яьнна, сомий беша а яьнна, дукха уйла ца еш ферма чу едда чуиккхай, шийга хьежаш Настя йолчча. Цига сиха т1айийха х1амаш а хийца, сатем боацаш вокхо деча хаттарашта дукха уйла ца еш жоп а луш, яха хьаьша ц1аг1а чуиккхай из. Истола т1а даа х1ама 1оттадаь, марта даа мара ца дезаш кийча хиннад, х1аьта Мисс Жаксон, пудр хьекха к1ай юхь а готта эза юкъ а йолаш, йиткъа ч1егилг йоаккхаш маькх оаташ яьллай. Дас раьза волаш могаяьй из 1уйрийна араяьнна фега а лийнна чуярах. "Сатоссаш сомаваларал, - аьннад цо, - унахц1енаг1а х1ама дац". Т1аккха массехк масал доаладаьд цо английски журналаш т1ара ше дийша нах дукха бахаш хилара тешал деш, б1аь шерал т1ехбаьннача наха къаракъ молаш ца хилари 1ай а аьхкий а сатоссаш хьалг1етташ уж хинналгеи белгал а доаккхаш. Лиза цунга ладувг1аш яцар. Цо уйла еш дагалувцар 1уйрийна ше мел леладаьр, къонача чаьрахьаца Акулинай хинна деррига къамаьл, х1аьта цунах дехкеяьнна эхь хеташ яр из. Шоай къамаьл эздела доазонел т1ехдаьнна а дацар, из ловзара цхьаккха т1ехье йолаш а хургдац, яхаш ше тешае г1ертарах х1ама хилацар, цун кхетамал т1ехдувлар цунна эхь хеташ хилар. Ше кхоана юхайоаг1аргья аьнна денна дош эггара ч1оаг1аг1а дагадоаллар цунна: цкъарчоа из ше дув а биаь денна дош кхоачаш ца де лаьрх1а хилар из. Цхьабакъда Алексей цунга зехьа хьийжа а хьийжа Василе-аьшкапхьара йо1, бокъонца йола Акулина, тенна а к\nметтане а йо1 лаха юрта ваха тарлора, иштта укхан берий ловзарах кхета а тарлора. Цу уйлах кхераеннача Лизас шоллаг1ча 1уйрийна ц1аькха а Акулина санна атаг1а яха лаьрх1ар.\nШий оаг1орахьар Алексей ч1оаг1а г1адваха вар, б1арччача дийнахьа ший керда хьаьша дагара ца йоалаш хилар из; бийсана хьатара бос болча хозача йи1ий сибат набарах а духьала латтар цунна. Сатоссаш мара латтацар из барзкъаш т1а а дийха кийчвеннача хана. Топача поатрон чуйоллаш а ха ца йоаеш ший тешамеча сбогарца шаьрача араваьлар из, д1аведар в1ашаг1кхета аьнна дош деннача моттигагахьа. Цхьа ах сахьат гаргга ха яьккхар цо сатувсаш хьежаш; юххера а к1отаргашта юкъе б1арг кхийтар сийнача сарафанах, т1аккха д1ат1аведар хьамсарча Акулинана. Из елакъежар шийна раьза волаш из г1адваха хиларах; бакъда Алексейс цу сахьате зийра цун юхьат1ара г1айг1а а из цхьан х1амана саготдеш хилар а. Цун бахьан довза безам хилар цун. Лизас дерий дир ше леладу г1улакхаш шийна хоза ца хеташ хилара, ше дехкеяьнна хилара, ше денна дош кхоачаш ца де лаьрх1а ше хинна хилара, х1аьта диканца чакхдала ца тарлуш дола из хьоашал т1еххьа хургхилара а из соцадар а дийхар цунгара. Из деррига д1ааьннад цо ахархой меттала; бакъда моллаг1а яр санна йолча йи1ий уйлаши цунна хетараши тамашийна хиларах цецваьккхар Алексей. Акулина цо лаьрх1ачоа т1ера юхаяккха г1ерташ ший йола говзал т1айихьа хоза къамаьл дир цо, из тешае г1ертар из во х1ама дагадолаш ше ца хиларах, из дехкеяргйолаш цхьа х1ама ше дерг ма дац йоахар, цо мел яхар дергда ше йоахар, цхьан г1озаленах: ди юккъа, к1езигаг1а дале а к1ира шозза шоаш шиъ цхьаь долаш в1ашаг1кхетарах ма ваккха ше яхаш дехар дора. Цо дувцар ц1ена уйла йолаш а цу минута из ч1оагг1а езаенна волаш а дар. Йист ца а хулаш ладувг1ар цунга Лизас. "Дош да сона, - аьлар цо юххера а, юрта а вена ц1аккха лехарг а ма яц е со хеттарг а ма яц, аьле. Дош да сох кхета г1ерташ хург ма вац аьле, аз айса белгалдаь в1ашаг1кхетар ца лаьрх1ача". Алексей-м Даьлах дув баа а веннавар из цо ела а енна соцаваь вецаре. "Сона безац Даьлах дув баа, - аьлар Лизас, -кхоачам ба 1а иштта дош делча а". Цул т1ехьаг1а в1аши безаме къамаьлаш дир цар хьуна юкъе г1олла д1а-юха а ухаш, Лизас цунга аллалца: тоъаргда. Уж в1ашаг1къаьстар, х1аьта Алексей, ше цх\nьаь висачул т1ехьаг1а, ца кхеташ хьайзар, юртарча муг1ареча йи1ига шозза мара б1аргаяйна йоаццаше а ше мишта бокъонца каравигар ца ховш. Цун Акулинаца хинна в1ашаг1кхетараш цхьа ший тайпара керда хоза х1амаш санна дар цунна, тамашийна йолча йо1о-ахархочо шийна хьалхашка оттадаь декхар цунна низткъала дале а, х1аьта а цунна ше денна дош кхоачашдерг ца хилара уйла цун керта чу хьачуяг1ацар, Хиннар фу дар аьлча, из дар г1айг1а т1аена бола г1оз. Къайлаг1а д1а-юха яздаь каьхаташ, ч1оагг1а дехкевалар хинна дале а Алексей ше дика г1улакхаш доахкаш: т1ах аьнна з1амсаг хилар, ц1ена дог долаш, бехке воацилга кхетаде могаш а ховш а хилар.\nНагахьа санна духхьал сай безам бар мара сона дагадоаллаш ца хилча, шеко а йоацаш аз д1аяздергдар з1амсагаи йо1аи юкъе хинна в1ашаг1кхетараш, т1ехь-т1ехьаг1а айлуш хинна безами в1аши юкъера тешами; бакъда сона хов дешарех дукхаг1бараш сона хозахетачоа т1ехьа хургбоацилга. Уж ма дарра дола х1амаш-м дог эккхийташ хила тарлора, цудухьа уж аз дувцаргдац, лоаца аргда аз, ши бутт а балале са Алексей боарам боацаш ч1оаг1а Лиза езаенна хиннав, х1аьта из а хиннай кхайкадеш хиннаеце а из везавенна. Х1анз укх сахьате шоашка кхоачачох шаккъе а ираз долаш хиннаб уж, кхоанен дукха уйла еш а хиннабац. Шоашта юкъе этта бувзам хадаргбоацаш хилара хьакъехьара уйла царна каст-каста дагаухар, бакъда цу хьакъехьа цхьаккха х1ама д1а-юха дувцацар. Бахьан кхетадеш дар: Алексейна ховра мел ч1оаг1а Акулина шийна езаенна яле а шийнеи къеча йо1а-ахархочоаи юкъера юкъ мел гаьна я; х1аьта Лизайна а ховра мел йоккха эг1азал эттай цар даьшта юкъе, х1аьта уж товргба аьнна догдаха а лоарх1аяцар. Цул совг1а, къайлаг1а дог доахар цо, юххера а тугиловски помещик прилученски аьшкапхьара йо1а хьалхашка гораотташ ха йоаг1аргхиларга. Ц1аьхха минот яханзар цхьан лоарх1амеча х1амо царна юкъера г1улакхаш хувцадалийта.\nЦхьан къаьга енача шийлача 1уйрийна (вай эрсий гурахьа хулаш хиннарех яр) Иван Петрович Берестов говра т1а а хайна сала1а араваьннав, нагахьа санна эшаш моттиг нийслой а аьнна шийца пхи-ялх ж1али, т1аваг1ача говра г1улакх ду саг, фата етташ санна таташ ду х1амаш йолаш коара массехк к1аьнк шийца а волаш. Цу цхьан ханна Григорий Иванович Муромске а хоза ди дарах г1адваха волаш ший ц1ог мустденнача кхала нувр а тилла йортаг1а вахав ший англичаний хьисаперча бешамашта юхе г1олла го баккха. Хьуна юхе д1акхоачача хана б1арг кхийттаб цун цогала кач бола чекмен т1а а ювхаш нийсвенна говра т1а а ваг1аш к1отаргашта т1ехьашкара к1аьнкаша ц1ог1арч детташ а таташ деш а хьаэккхаяьча пхьагала к1ийленна латтача ший лоалахочох. Нагахьа санна иштта в1ашаг1кхетар хургда Григорий Ивановича метта даларе, юстара а ваьнна д1аг1оргвар из; цхьабакъда в1алла дага а доацаш д1ат1авахав из Берестовна, ц1аьхха тепча кхоссал мара цунна гаьна воацаш нийсвеннав. Кхы де х1ама хиннадац. Муромске, дийша а г1улакхаца а вола европеец ше хиларах тарра, ший моастаг1чоа д1ат1а а ваха моаршал хаьттад цунга.\nШий юхь лаьца лелачун приказаг1а з1анараг1а йийхкача чайво аьлашка, корта оагабеш санна низкъала дар Берестова денна жоп. Цу ханна хьуна юкъера хьаараиккха пхьагал шаьрача ара г1олла д1аеддий. Берестовеи цун говрага хьожаш волчои даггара ц1ог1арч техад, ж1алеш т1ехьахийцад, ма могга ч1оаг1а говраш т1ехьахийцай. Ц1аккха чаьрахье хиланза йола Муромске говр кхера а енна д1аиккхай. Говра дика т1аваг1а ховш ва аьнна ший ц1и д1аяхийта волча Муромске ший ло1амаг1а йитай из, цу шийна гоама волча сагаца къамаьл де ца дезаш к1алхара валарах дагахьа цу нийсденнача г1улакха раьза а волаш. Цхьабакъда хьалхаг1а б1аргагуш ца хиннача ора д1ат1аотташе говр юстара тоссаелча, Муромский т1ера чувахав. Г1орадаьча лаьтта ч1оагг1а 1окхийтта иллав из, т1ера да 1овежалга кхетадича санна ц1аьхха юхасецача ший ц1ог мустденнача кхала сардамаш а доахаш. Иван Петрович сихха д1ат1авахав цунна, лозаваьвий хьо, аьнна хаьттад. Цу ханна говрага хьожаш волчо дирста г1ад хьа а лаьца хьат1айоалаяьй бехке йола говр. Цо г1о даьд Муромскена говра хьалт1аха, х1аьта Берестова из ше волча хьоашала хьийхав. Муромскена ак ала мегадац, х1ана аьлча цо ше декхарийла волаш лаьрх1андаь, х1аьта иштта Берестов чувенав сий а долаш, пхьагал а йийна, т1ем т1ара есар санна човнаш хинна ший моастаг1 а воалавеш.\n1уйрийна х1ама дуаш баг1аш лоалахоша д1а-юха даь къамаьл дикка доттаг1ал т1ехь хиннад. Муромске Берестовгара йийхай цхьа моллаг1а ворда, х1ана аьлча 1окхийтта лозаварах говра т1ахайна ц1авохалургвац ше аьнна дерий а деш. Ийча кхаччалца Берестова д1анакъаваьккхав из, х1аьта Муромски д1авахав ше д1авахале шоллаг1ча дийнахьа (шийца Алексей Иванович а волаш) доттаг1ал т1ехь цхьана х1ама дуаргдолаш Прилучино воаг1аргва аьнна цунгара ц1ена дош а даьккха. Иштта къаьна а к1оаргденна а моастаг1ал юкъера д1адоалача кхаьча хиннад ц1ог мустденна кхал къахкар бахьан долаш. Лиза д1аараеддай Григорий Иванович чувоаг1аш. "Ер фуд, папа? - хаьттад цо цец а яьнна, - астаг1а х1ана лелх хьо? Мичай хьа говр? Хьаний е вордилг?" - "Хьаний д1аоале тешарг-м яц хьо, ту dear 5", - жоп деннад Григорий Ивановича, т1аккха д1адийцад деррига мел хиннар. Лиза тешаш хиннаяц шийна хьахезачох. Григорий Ивановича, шийна д1ахезар бокъонца кхетадаь ялале, д1ааьннад кхоана ше волча делкъа ханна хьоашаг1а боаг1аргболаш шаккъе Берестовг1ар ба аьнна. "Фу ях 1а! - аьннад цо, беса а яха. - Берестовг1ар, даи во1и! Кхоана вайцига делкъийна х1ама дуача хана! А,"папа, да хьай хьашт дар де: аз се б1аргагойтаргьяц царна", "Фу дувц 1а, эг1аяьй хьо? -духьала ваьннав да, - дукха ха йий хьо сел эхь хеташ йола, е сона уж гоама хиннадаь гоамбеннаб хьона уж, романа т1а ювцача турпала санна? Тоъаргда хьона, эг1айий ма хьовза..." - А, папа, цхьаккха х1аман духьа, дуне дизза рузкъа лой а Берестовг1арна со д1ат1аг1оргьяц". Григорий Иванович баламаш а соттаяь кхы цунца ца къувсаш сецав, х1ана аьлча цунца къувсарах х1ама хургдоацилга шийна ховндаь, т1аккха дукха х1амаш б1аргадайна го баьха чувеначул т1ехьаг1а сала1а вахав.\nЛизовета Григорьевна ший ц1аг1а д1ачуяхай, цига Настя д1ачуйийхай. Шинне а дуккха дийцад кхоана боаг1аргболча хьаьший хьакъехьа. Фу хетаргда Алексейна дика г1улакхаш 1омадеш хьалкхийна фусамдаь йо1 ший Акулина йолга хайча? Фу хетаргда цунна цун оамалах, г1улакхех, цун хьаькъалахи кхетамахи? Вокх оаг1орахьара, Лизайна-м ч1оаг1а ловш хиннад цу тайпара в1алла дагадоацаш в1ашаг1кхетар цунна мишта хет хьажа... Ц1аьхха уйла керта чу ессай, Цу саххьате из д1айийцай цо Настяга; шаккъе г1адбахаб из кораярах, х1аьта из фуннаг1а хуле а кхоачашъе соцам а баьб.\nШоллаг1ча дийнахьа марта дуача хана Григорий Ивановича йо1ага хаьттад, х1анз а лаьрх1а я хьо Берестовг1арех лачкъа, аьнна. "Папа, - жоп деннад Лизас, - аз уж т1аэцаргба, нагахьа санна хьо из ловш вале, бакъда цхьа ч1оаг1о ергья вай: со царна хьалхашка моллаг1ча тайпара яхаяр аьнна, аз фуннаг1а даьдар аьнна хьо сога лувргвоацаш, цхьаккха тайпара хьо цецваьнна а раьза воацаш а хургвоацаш". - "Юха а цхьа киловзалаш! - аьннад Григорий Ивановича вела а венна. - мегад, мегад: раьза ва со, хье раьза яр хьаде, са 1аьржа б1аргаш дола харцахьа леларг". Из дош а аьнна цо хьажа юкъе барт баьккхаб цунна, т1аккха Лиза д1аеддай кийчъяла.\nДийнахьа нийсса ши сахьат даьлча ялх говр ежа йола коляска коа чуйолаеннай, листта баьццара буц яьнна латтача гома юхе г1олла хьачуэзай. Къаьна Берестов ийча хьалт1аваьннав, Муромске шин лакея г1о а деш. Цунна т1еххьа говра т1а а ваг1аш хьакхаьча во1 а цунца цхьана столове д1ачуваьннав, цига шу 1ооттадаь хиннад. Муромске кхы дикаг1а хила йиш йоацаш безаме т1аийцаб ший лоалахой, х1ама даа 1оховшале сомий бешага а зверинцега а хьажийтаб, нув хьекха ц1ендаь а г1ум тесса а долча наькъилгаш т1а г1олла д1абигаб. Къаьна Берестов дагахьа-м дехкеваьнна хиннав сел пайда боацача х1амашта къахьегарах а ха йоаярах а, бакъда эздел ца дохаде х1ама оалаш хиннавац. Цун во1-м дукха уйла д1ат1айохийташ хиннавац х1аман кхомбе ховш вола помещик раьза воацаш хилара а сонтача англичаний г1улакхаш дукха дезачо деча доаккхала а; сатем а боацаш фусамдаь йо1 гучаяларга сатувсаш хиннав из, цунах дувцаш дукха х1амаш ше хеза воландаь, бакъдар аьлча цун дог-м вайна ховш ма хиллара, кхычо д1алаьца хиннад, х1аьта а къонача хозача йи1ий бокъо хиннай цу тайпара уйлаш цунга яйта.\nХьаьша ц1аг1а хьачубаьхкача кхоккхе 1охайнав: къоаноша хьалха д1аяха ха а шоаш г1улакхаш т1а лелача ханнара анекдоташ а дувцаш хиннад, х1аьта Алексей уйлашка ваха ваьг1ав Лиза духьала еча мишта хила веза-хьог1 со, яхаш. Дукха бе башха ца хеташ ваьг1ача эзделаг1а хургда, аьнна соцам баьб цо, из иштта де кийч а веннав. Ни1 хьайийлача цхьаккха х1ама бе-башха ца хетачоа, дош ца хетачоа тара корта д1аберзабаьб цо на1аргахьа, мелла ч1оаг1а сонтеи куреи яле а йи1ий дог тохадаланза дусаргдоацаш. Цунна ца дезе а Лизайна метта хьачуяьннар къаьна мисс Жаксон хиннай, к1айяь бат а йолаш, готта барзкъаш а дувхаш, дукха к1иръенна б1арахьожаш а йоацаш, х1аьта Алексея б1ухо санна нийсвенна ваг1ар юхе х1ама ца дусаш д1адаьннад. Из юхаметтава кхеле ц1аькха ни1 хьаеллаелча хьачуяьннар Лиза хиннай. Берригаш а хьалг1айттаб; да хьаьшашта из д1айовзийта волавеннав, цхьабакъда цу саххьате соцавеннав сихха ший бордаг1а церг а теха... Лиза, цун хьатара бос бола Лиза, лергашка кхаччалца к1айяь бат а сурьма хьекха мисс Жаксонал ч1оаг1аг1а 1аьржъяь мосаш а йолаш хиннай, лаьрхх1а хьовзадаь к1озалаш цун ший мосел сийрдаг1а, Людовика XIV парик санна доккха хиннад; пхьошаш al' imbecile 6 хьисапе 1одаьдад Madame de Pompadour7 гом чуоттабаь юбка санна а долаш; икс алап санна эза хиннай юкъ, цун наьна хинна, ломбарде д1ачу ца луш диса деррига бриллианташ цун п1елгашка, фоартах, лергашка лепаш хиннад. Алексейна ха мегадац из зокх бола, еррига лепаш йола йо1 ший Акулина йолга. Цун кулг хьалаца д1ат1авахача из санна дехке ваьлар Алексея да а; цун к1айча п1елгилгех д1ахьокхавелча уж эгаш хетаделар цунна. Х1аьта а цун когилг зе кхийра цун, из лаьрхх1а хьахьекхабар цо ч1оагг1а к1алт1абаьккха кога г1ирс т1а а бийха. Цунна т1адийхача кхыча барзкъашца тарлуш бар из а. Батах хьекхача к1айча басаргеи сурьмагеи диллача, ший дега цхьалхалонца, бакъдар аьлча, уж-м цо юххьанца теркал а данзар, т1ехьаг1а а дукха шеко йолаш вацар. Григорий Ивановича дагадехар ше денна дош, х1аьта ше цецваьнна хилар гуча ца далийта г1ертар из; ч1оаг1а зокх болаш хетар цунна, хал\nадетташ а ваг1ар. Елаяла маьл болаш яцар т1ехъяьнна кийчъенна англичанка. Цо кхетадора сурьмаи к1ай басари ший комодачара лочкъадаь долга, х1аьта из новкъа долаш ц1ийялар цун к1айча юхьа т1а холуш дар. Наг-нагахьа к1иръеле б1арахьожар из къонача харцахьа лелача йо1а, цо ше леладер дашхацар цхьаккха ца зувш санна мара.\nИстола д1ат1ахайшар. Алексей-м х1ама бе-башха ца хеташ уйланга вахар санна ваг1ар гуча ца воалаш. Лиза езлуш къамаьл деш яр, баге хьа ца елаш цергашта юкъе г1олла лувра, илли оалаш санна дешаш д1аьхдеш французий меттала мара йист хилацар. Да каст-каста б1арахьожар цунна, из фу де г1ерт ца ховш, х1аьта а цо мел леладер зокх болаш хетар. Англичанка корзаг1ъяьнна яр, х1аьта а йист хилацар. Цхьа Иван Петрович вар ший ц1аг1а волаш санна: шинне миссел х1ама дуар, малар а ший боарамаг1а молар, т1ехь-т1ехьаг1а безамег1а къамаьл дора, арккъал ухаш велар.\nЮххера а шун т1ара хьалг1айттар; хьаьший д1абахар, х1аьта Григорий Иванович вела а хаттараш де а волавелар. "Санна дагадехадар хьона уж кхестабе? -хаьттар цо Лизайга.\nХой хьона? Из к1ай басар-м, бакъдар аьлча, кхалнаьха туалета къайленаш ювцаргьяц аз, хьога дика товра, х1аьта хьа метта хилча аз-м хьекхаргдар из; сел ч1оаг1а а ца хьекхаш к1еззига дукха". Лиза ч1оаг1а дог г1оздаьнна яр шийна дагадехар дика чакхдаларах. Из даьна марх1аиккхар, цо даьча хьехара уйла ергья ше аьнна дош делар, т1аккха едда яхар корзаг1ъяьнна мисс Жаксон къинт1ера яккха, халла раьза хилар из ший ни1 хьаелла а бехказа йоалаш Лизас деча къамаьлага ладувг1а а. Лизайна эхь хеташ хиннадар ший хьатара юхь а ийца бовзаш боацача хьаьшашта духьала яха; басар деха эхь хийттад цунна... из тешаш хиннай къахетаме а безаме а йола мисс Жаксон шийна къинт1ера яргхиларах, иштта кхы а.., иштта кхы а. Мисс Жаксон сатийна сецар Лизас леладаьр шийх елар духьа леладаь доацилга хайча, Лизайна барт баьккхар, ше тайнилга ч1оаг1деш английски к1ача басара к1опилг Лизайна совг1ата еннай цо, х1аьта Лизас дег т1ара баркал а аьнна д1аийцай из.\nКнижка дешачо кхетадергда, шоллаг1ча дийнахьа 1уйрийна Лиза сихъенна шоаш в1ашаг1бетталуча атаг1а яхалга. "Хьо варий сийсара, барин, тха господаш болча? - цу сахьате хаьттад цо Алексейга, - мишта хийтар хьона цар йо1?" Алексея жоп деннад ше из зензар, аьнна. "Зийна хила езар 1а из", - аьннад Лизас. "Х1ана ях 1а?" - хаьттад Алексея. "Ях, хьога хатта сай безам боландаь, бакъдий наха дувцар..." - Фу йоах наха?" - "Со фусамдаь йо1а тара я, яхилга, бакъдий?" -"Из 1овдала къамаьл да! Из-м хьона юхе ийрча х1ама ма йий". - "Ай, барин, хьарам да хьона из къамаьл дар; тха йо1-м ч1оаг1а к1ай а кура а ма йий! Сона мича могаргдар цунца нийсъяла!" Алексея Даьлах дув буар, из тайп-тайпарча к1айча мехкарел дикаг1а ма я яхаш, х1аьта цунна геттара дика хетийтар духьа, цун фусамдаь йи1ий цхьадола беламе х1амаш дувца волавеннав, цо из дувцаш дог 1аббалца елаш хиннай Лиза. "Х1аьта а, - аьннад цо доккха са а даьккха, - йо1 беламе х1амаш доахкаш хила меге а, со цунна юхе дешанза а йолаш 1овдал я". "Д1аяла! - аьннад Алексея - из сел доккха х1ама дац! Хьа безам бале, аз сиха 1омадергда хьона дешар", - "Бокъонца яхий 1а, - аьннад Лизас, - х1анззе а д1адоладелча фу дар-те вай?" - "Хьайола, са хьамсарг; хьо раьза яле укх сахьате д1адолалургда вай". Уж 1охайшаб. Алексея къоалами йоазув д1аязде книжкеи кисара хьалдаьккхад, х1аьта Акулинас тамашийна сиха 1омадаьд алапаш. Алексей тамаш еш хиннав сел дика из кхеташ хиларах. Шоллаг1ча 1уйрийна язде 1омаяла а безам болаш хиннай из; юххьанца къоалам цо яхар де тугаш бацар, цхьабакъда, массехк минот яьлча дикка хоза алапаш 1одехка а йолаеннай из. "Ма тамаш йолаш х1ама да ер, - яьхад Алексея, - Вай дешар 1омаделга-м ланкастерски системаг1арчул сихаг1а д1а ма додий". Хила а хиннад из иштта, кхоалаг1ча урокаг1а Акулинас в1ашаг1 а дехка, юкъ-юкъе белгал а доахаш 1одешаш хиннад дешаш "Наталья, боярски йо1, х1аьта цо Алексей цецвоахаш хиннав, т1аккха ерригача каьхата листа т1а цо д1аязъяь хиннай цу повеста т1ара хьаийца афоризмаш.\nК1ира чакхдаьннад, т1аккха уж д1а-юха каьхаташ язде болабеннаб. Почтови контора 1ойилла хиннай цар къаьнача нажах йоаллача къоарга чу. Настяс къайлаг1а лелабеш хиннаб почтальона болх. Цига Алексея хьакхухьаш хиннад доккха алапашца яздаь каьхаташ, х1аьта циггара хьаийдаьд сийнача каьхата т1а ший езарго гоамеи ч1оамеи алапашца яздаьраш. Акулина, хетаргахьа, 1омалуш йоаг1аш хиннай дикаг1а а нийсаг1а а шийна хетар д1аязде, х1аьта цун хьаькъал а белггала дег1адоаг1аш а тоалуш а хиннад.\nМичча беса дале а дукха ха йоаццаш Иван Петрович Берестовнеи Григорий Иванович Муромскенеи юкъе тоссаденна хьоашал т1ехь-т1ехьаг1а тоалуш хиннад, кастта доттаг1ал хинна д1а а эттад укх тайпарча бахьанех: Муромскена каст-каста хеталуш хиннад Иван Петрович венначул т1ехьаг1а цун еррига имени Алексей Ивановичага а кхоачаргья; х1аьта из иштта нийслой Алексей Ивановичах губерне эггара б1аьхег1а барех помещик а хургва, х1аьта Лиза цо д1а ца югаш йита цхьаккха бахьан а дац. Къаьнача Берестовна ший оаг1онгахьара, ший лоалахочун цхьайола оамалаш 1овдала хеташ ше вале а (цо оалаш ма хиллара, английски 1овдалал йоаллаш) цунах дуккха дика оамалаш йоахкалга харцдеш хиннавац, масала, говза ваха ховш хилар; Григорий Иванович кхоачара гаргара хинннав графа Пронске, ц1ихеза а низ болаш а волча сага; граф Алексейна ч1оаг1а пайдане хила тарлуш хиннав, х1аьта Муромский (иштта хеташ хиннав Иван Петрович), хетаргахьа, ший йо1 иштта пайдана йолча моттиге маьре яхийта ч1оаг1а раьза а хургва, аьнна хеташ боккхийча наха х1аране шо-шоаша цу хьакъехьа уйлаш еш хиннай, юххера а д1а-юха в1ашаг1 а кхийтта из дувццалца, т1аккха марх1алийлхаб, г1улакх лертт1а в1ашт1ехьдаккха лаьрх1а х1аравар ше ший оаг1орахьара къахьега волавеннав. Муромскена хьалхашка лаьтта декхар халаг1а хиннад: ший Бетси хьаьшашта шу оттадаьча хана денз б1аргавовнза волча, лоацца аьлча, Алексейна д1айовзийта барта йоалаяр. Хеталора уж цу хана в1аши беза ца белча санна; мичча беса дале а Алексей Прилучино кхы юхавена хиннавацар, х1аьта Иван Петрович царцига массаза ва Лиза ший ц1аг1а д1ачу а яхе 1оховра. Бакъда Григорий Ивановича хетар, нагахьа санна Алексей со волча каст-каста воаг1е, Бетсена из везавала воаг1а, аьнна. Из-м иштта хила доаг1аш да. Хано д1анийсдергда деррига.\nИван Петрович-м дукха сагото еш хиннавац ше лаьрх1ар кхоачаш ца хилар кхераш. Цу сарахьа во1 д1ачувийхав цо, трубка лотаяьй, йист ца хулаш ваг1аш цхьа ха а яьккха аьннад: "Фуд хьа из, Алеша, эскарера г1улакх в1алла хьоадеш мичав хьо? Е из гусарски мундир кхы езаш вац хьо!.." "А, са да, - эзделаца жоп деннад Алексея, - аз кхетаду гусарала со вахар хьо ловш воацилга; со 1а яххар де декхарийла ва". - "Дика да, - жоп деннад Иван Петровича, х1анз кхетаду аз хьайга яххар дергдолаш во1 хьо волга; цо сона ч1оаг1а сало1ам лу; низаг1а хьо цига вахийта-м со а валлац; укх сахьате статски г1улакха т1а ваханза варгвац хьо а яхац аз, х1анзарчоа хьона саг йоалае лаьрх1а ва со".\n- Мала йоалае ях 1а, да? -хаьттад цецваьннача Алексея.\n- Муромская Лизовета Григорьевна, - жоп деннад, Иван Петровича; нускал-м бокъонца эшаш дар да; бакъ деций?\n- Са да, саг йоалаелга сона-м дага а дехадац.\n- Хьона дагадехадац, сона дага а дехад, аз уйла а яьй.\n- Хьай ло1ам ба хьона, Муромская Лиза сона в1алла езац.\n- Т1ехьаг1а езалургья. Лоалургья, езаргья.\n- Из ираз долаш е сайна могаргда мотташ вац со.\n- Из хьа бала бац - цун ираз. Фу ях 1а? Иштта лоарх1 1а даьна дагадоаллар? Мегад!\n- Хьайна ловчча тайпара кхетаде, со саг йоалае безам болаш а вац йоала а ергьяц. - 1а саг йоалаергья е аз хьона на1алт кхайкадергда, х1аьта имени, Дала аьнна дале! йохкаргья, йиаь чакх а йоаккхаргья, хьона цхьа ног1арт ца дуташ! Уйла е кхо ди лу аз хьона, х1аьта цу ханналца сона хье хьаб1арга а ма вайта. Алексейна ховра, нагахьа санна даьна цхьа х1ама дагадена дале, Скотинин Тараса оалаш ма хиллара, цу т1ара юхаваккха цхьаннена а могаргдац, бакъда Алексей хиннав ший да морг, иштта хала хиннад из къарве а. Ший ц1аг1а д1ачу а ваха уйлаш е волавеннав из даь карадолча х1амай хьакъехьа, Лизовета Григорьевнай хьакъехьа, укханах къе саг ве аьнна дас дув а биаь деннача деша хьакъехьа, юххера а, Акулинай хьакъехьа. Эггара хьалха къаьгга дайнад цо ше из ч1оагг1а езаенна волга; ахархочун йо1 йоалаярах а ше къа а хьегаш хургдолча вахарах а йола романтически уйла керта чу ессай цунна, х1аьта цу ше де лаьрх1ачоа уйла дукхаг1а д1ат1а ме йода из бакъахьа хилар кхетадеш хиннав из. Цхьан юкъа атаг1а в1ашаг1бетталулга соцадаь хиннад йоачан йолаш ха хилар бахьан долаш. Акулинага каьхат яздаьд цо ший дикаг1ча почеркаг1а а эггара ч1оаг1аг1ча дешашца а, д1ахайтад шоашта т1акхоачаш латтача кхерамах, х1аьта цигга яздаьд шийга маьре яр дехаш ше хилар а. Цу сахьате каьхат д1адихьад цо почте хенах доаллача 1урга чу, цул т1ехьаг1а ше леладечоа раьза а волаш 1овижав из.\nШоллаг1ча дийнахьа Алексей, ше дагалаьцар кхоачашде лаьрх1а а волаш, геттара 1уйрийна Муромский волча вахав, деррига долчча беса цунга д1адувца. Из дика дог долаш воландаь из ший оаг1орахьа ваккха лаьрх1адар цо. Ц1аг1а вий Григорий Иванович?" - хаьттад цо ший говр Прилучински г1ала ийчена хьалхашка юха а эза. "Ц1аг1а вац, - жоп деннад чулаттача саго, - Григорий Иванович 1урре говраца араваьннав". - "Ма хьашт доацар да из!" - хетаделар Алексейна. "Лизовета Григорьевна мукъа йий ц1аг1а?" - "Ц1аг1а я". Алексей говра т1ера 1о а кхоссавенна говра юхь чулаттача сагага д1а а лацийта, венав аьнна хоам а ца байташ д1ачувахав. "Деррига къастаргда ер-м, - ше-шийца уйла а еш д1ат1авахав из хьаьша ц1енна, - цунна шийна д1ахойтаргда аз ер". Из д1ачуваьннав... Лоаца а венна латийсав! Лиза... а, Акулина, хьатара юхь йола хьамсара Акулина, сарафан т1аювхаш а йоацаш, 1уйрийна т1аювхаю к1ай коч а т1аювхаш, кора хьалхашка яьг1ай цун каьхат дешаш; ч1оаг1а уйла т1аяхийта яг1ача цунна х1ама хезадац из хьачувоалаш. Алексейна мегадац ший г1адвахар юхаоза. Лиза кхераенна оагаеннай, корта хьалъайбаьб, цунга ц1ог1а иккхад, яда еннай. Цо из хьалаьцай. "Акулина, Акулина!.." Лиза карара яла г1ийртай... "Маis lаissez - moi donc, monsieur, maisetes - vous jou? 8 хьалхадоахаш хиннад цо карара яла а г1ерташ. "Акулина! Са доттаг1а, Акулина!" - яьхад цо цун кулгех барташ а доахаш. Из деррига сурт б1аргагуш хинна Мисс Жаксон фу аргда а ца ховш лаьттай. Цу минута ни1 хьаеллаеннай, Григорий Иванович хьачуваьннав. Ах1а! - аьннад Муромске, - шун г1улакх-м, хетаргахьа тоаденна да...\nИз д1ахо дувца ца дезаш книжкаш дешараша се мукъавалийтарга дог доах аз,\nИ.П. БЕЛКИНА повестий чаккхе\nЭрсий метталара яьккхар ва журналист КОТИЕВ Султан-Гири\n1) цхьанне ший тайпара (франц.)\n2) оаха белгалдаьр долчча дус (лат.)\n3) "Помела" - цу хана наха ч1оаг1а багадаха хинна английски йоазонхочун Ричардсона (1689 - 1761) роман\n4) Тубо, сбогар, хьадала... (франц.)\n5) дукха яхарг (англ.)\n6) "эг1абаьча наьха 1аьдалаг1а" баламашта юхе ураг1а а даг1аш готта пхьошаш дола фасон (франц.)\n7) мадам де Помпадур -Людовик XV (1721-1764) паччахьа фаворитка\n8) Йитал со, сударь; в1ашт1ехьа вий хьо? (франц.)


Дуй хьиджаб кхераме духар?\nХьиджаб лелаеш йолу Прагера бусулба зуда\nМаршо Радионо ладогΙархошца дахначу кΙиранашкахь дийцаре дира нохчийн божарийн а, зударийн а духар муха хила догΙу. Жоьпаш деллачара алссам тергоне оьцура тахана бусулбанашалахь яьржаш лаьтта хьиджабаш а, никъабаш.\nВай духарш хьехош Ιеччу юкъанна, Нохчийчоьнна уллерчу Ставропол-махкахь губернатора бусулба зудаберашна школе лелон мегачу духаран кеп а, мехкарийн куц а гурашка дуьллуш сацам тΙеэцна. Бац губернаторан сацамехь меттиг я никъабашна а, я хьиджабашна а.\nНохчийн гΙиллакхашна, Ιадаташна, амална тΙеΙаткъамбеш духар хетий шуна хьиджаб. Вайнехан хΙума цо тодо я эшадо?\nИштта хир ду Маршо Радионо ладогΙархошца кху кΙиранах дийцареден хаттар.\nХетарг довзийта кху телефонашкахула. Праге зΙе тухуш: код +420, лоьмар 724019832. СМС яийта а тарло тхан Москохарчу телефон тΙе – 8 926 23 60 4 65. Иштта имейл хьажо а мега Маршо Радионе: nc@rferl.org\nДовзийта шайна хетарг. Вай дицаре даре хьаьжжина дерза а ма тарлой вайн дахар!


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Внеклассное мероприятие "Поэзин суьйре"\nМБОУ «Николаевски СОШ»\n«…Бекалахь, цхьа мерза - г1айг1ане мукъам!\nДекалахь лийрдоцу дош!»\nх1оттийнарг: Мучураева Р.Т.\nЧулацам: «Бекалахь цхьа мерза-г1айг1ане мукъам,\nЭпиграф: «Нохчийчоь,ас дозалла до хьох,дуьненна турпалхой кхиорна!»\nХьехархо: Вайн дахарехь йоккха меттиг д1алоцу къоман а, дуьненан а культуро.Ша дешна а,г1иллакх-оьздангалла йолуш стаг ву ала йиш яц цхьаннан а,нагахь культура евзаш а,езаш а иза вацахь.Х1унда аьлча , иза вайн синан кхача хилла лаьтташ ю,цуо вай ийманехь,оьздангаллехь совдоху шорбо вайн кхетам, нах беза а,къинхетаме хила а 1амадо.\nКультура бохучу дешан шуьйра маь1на ду. Цуо юкъалоцу къоман 1ер-дахар, мотт, барта кхолларалла, г1ирсаш, духарш, герзаш, къоман истори. Цул сов, культурина юкъайог1у искусство а, литература а.\nДуккха а нах бу нохчийн культура кхиорехь къахьегна\nа, тахана къахьоьгуш а, шайх доккха масал эца мегар долуш. (слайдашка хьовсар. «Культуран сийлахь векалш»)\nДеш-хо: З.Джамалханов «Теркан илланча».\n1 Д1ахьошверг: Нохчийн къоман литература кхоллаярна шайн т1е1аткъам бина яздархоша, поэташа а. Цара вайн г1иллакхаш хаздина шайн дийцаршца, иллешца ,туьйранашца.\n2Д1ахьошверг:Публицист,поэт, яздархо.Нохчийн къоман лит-ран бухбиллархо а волу С.С.Бадуев ца вевзаш цхьа а хир вац. Исбаьхьа маттаца ,х1оранна а кхета атта долчу дешнашца,дахарца к1орггера з1е хиларца билгалйовлу яздархочун произведенеш.Дахарехь адамашна уггар хьалха догдикалла, оьздангалла йолу ц1ена ойланаш йисар ч1аг1деш ду цуьнан дийцарш.(С.Бадуев сценка «Бешто»)\n1Д1ахьошверг: Нохчийн литература циггара схьайог1у хир ю-кх, барта кхоллараллица, мифашкара,юха т1аьххье а ойланашкара- къаьсттинчу цхьана хиламе- бакъдолчуьнга- иллешка а йоьрзуш.(В. Дагаев «Даймехкан косташ» иллига ладуг1у).\n2Д1ахьошверг: «Даймехкан косташ» Мамакаев Мохьмада язйина ю. Нохчийн поэзи йолаялар я бакъйолчу поэзин некъаш цуьнан бух - М.А.Мамакаев ву нохчийн литературехь.(слайдашка хьовсу).Мамакаевн лерина ю х1ара стихотворени-Сулейманов Ахьмад «Борз ю уг1уш».\n1Д1ахьошверг: Мохьмадан поэзи ницкъ болуш ю, кхин цкъа а лахлур йоцуш, даш санна деза дош а долуш .(стих-ни «Ч1ег1ардиг»).\n2Д1ахьошверг: Поэзи – иза ц1еналлин Бохь бу,\nДикаллин Барз бу,\n1Д1ахьошверг: Поэтан тема - дерриг дуьне а ду, лаьттара хьала стигала кхаччалц.\n2Д1ахьошверг: Поэт ша а ву дуьненан, цхьана халкъан хилла а ца 1аш.(Нажаев А. «К1айн хьаша»).\n1Д1ахьошверг: Поэто дукхахьолахь хазалла юьйцу, шен сих дуьту весет санна,дуьненах т1аьхьхьа дуьсург.(Дикаев Мохьмадан дешнаш,д1алокху М.Минцаевс «Хьол хаза йо1»).\n2Д1ахьошверг: Мамакаев 1аьрбин стихаш – гойту, хаздо, цхьаннах кхин туьйдарг а дуцуш. Иза аттачу маттаца а до,дош дашца д1анисдеш, дешан декар коьрта а долуш.\n(Мамакаев 1арби «Берзан бекхам»).\n1Д1ахьошверг: Драматург, актер, театран куьйгалхо, поэт Хамидов 1абдул-Хьамид. Театрехь г1уллакх деш кхиъна цуьнан говзалла поэтически пох1ма.(1.Хь.Хамидов хийистехь-д1алокху дешархоша).\n2Д1ахьошверг: Поэзи бахьан долуш вайна к1орггера гучудолу дахаран хьоста шен диканца а, вонца а. Шен ерриге а кхоллараллехула чекхбоккху поэто Даймахке болу йист йоцу безам.(А.Айдамиров «Винчу махка»).\n1Д1ахьошверг: Сулаев Мохьмадан поэзи цхьа хан ю – б1аьсте, цхьа мукъам - къоналлин марзонаш я царех т1аьхьадуьсург, шерашца карла а дуьйлуш.(Сулаев Мохьмад «Хьо езар хиллера»-диске ладуг1у).\n2Д1ахьошверг: Цхьа дукха боцчу поэтийн бен кхоллалуш яц,кхин цхьанне а йоцуш шен поэзица йолу юкъаметтиг. И санна болчу поэтех ву къамел а доцуш Арсанукаев Шайхи. Поэзин векал хилла ца 1аш, поэзин дуьне кхоьллинчех вара иза.(Арсанукаев Ш.-« Мохкбегор».)\n1Д1ахьошверг: Мегар дарий поэзи хьахийча Айсханов Шамсуддин ц1е ца яьккхича. «Шен заманан векал» аьлла цунах Сулаев Мохьмада. Шен заманчохь халкъана хьалха лаьтташ долу чолхе а, хала а декхарш гайтарехь доккха дакъа лаьцна яздархочо.(Айсханов Ш. – «Орга».)\n2Д1ахьошверг: Массо а хенахь поэзи халкъалахь ч1ог1а башха меттиг д1алоцуш яра. Халкъо даима а дора цуьнан сий. Поэзехь лоьхура син парг1ато , ойланан а, дуьненан а хазалла. Хьомечу Даймахке , нене болу мерза безам а,к1орггера гучуболу поэзехула.(Эдилов Х-М. «Ненан безам»),(Цуруев Ш.-«Нана» диске ладуг1у).\n1Д1ахьошверг: Нохчийн поэзин лехамаш б1аьрсица боьзна хиларх къаьста- гушдолчух,юха цунах гушдолчух – поэто кхуллуш долу кхин гушдерг а долуш. Иза говзачу маттаца а до, дош дашца д1а а нисдеш. (Музаев Нурди «Накъосташка».)\n2Д1ахьошверг: Поэзи – цхьана заманан стом бу, къаьсттина долчу цхьана шерийн. Поэзи хазалла ю, шовда санна хьаьъна йолу. (Саидов Б. «Лаам»).\n1Д1ахьошверг: Поэзи – къоналла а ю, къоналлица йолу хазалла. Поэзин тема – и поэт ша хилча, шен са, шен ойланаш, къаьсттина цхьа меттиг, цхьа латта,цу лаьттахь деха къам, цигара 1едал,юха церан юкъаметтигаш.(Сулейманов Ахьмад «Лойша суна»).\nХьехархо: Тахана хьахоза а, бийцаза а дуккха а бу, амма Ахматова Раиса хьахоза йисар нийса ца хета суна, х1унда аьлча нохчийн зударех и цхьаъ яра ЧИАССР-н халкъ поэтесса,ЧИАССР-н яздархойн союзан председатель,ЧИАССР-н Лаккхарчу советан председатель,КПСС-н ХХ II съездан декъашхо, Дуьненан т1еман дуьхьал йолчу конгрессан декъашхо, эххар а машар ларбаран Советски Комитетан декъашхо а.\n2Д1ахьошверг: «Хьомечу махкана сайн ницкъаш д1абала со, кийча ца хилахь, д1аэца лаьттара!»… яздора Р. Ахматовас. Цо шен кхайкхам бакъдолуш кхочуш а дира.\n1Д1ахьошверг: 1емаш, доьшуш, болх беш, къуьйсуш; поэзехь а, дахарехь а дикалла кхоллар – и бара поэтессин коьрта дахаран даггара лаам. (Ахматова Р. «Ма хала ду цунах кхета.»)\nХьехархо: Суна хетарехь стихаш язъян хаар – иза олхазарна санна т1ема вала хаар ду. Стих язъян 1емар вац цхьа а,амма поэзех кхета 1емар ву х1ора а , лаам хилчахьана. Хазахета , тахана вай цхьана яьккхинчу х1окху к1ззигчу хенахь шайн хезинчух аш пайда эцахь.Боккха кхаъ бу поэзица жимма а уьйр теснехь а.\nПоэтийн произведенийн цхьа к1еззиг долу дакъа бен дацара вай дийцаре динарг. Дукхахболчу поэтийн стихаш ешаза а йисина. Т1аьхьарчу ханна а вайна т1ехь ду «Культуран сийлахь векалш» шейх масала эца мегандолу бовзар, церан произведенеш ешар ,х1унда аьлча уьш а,тахананлера къона культуран белхалой а вайн къоман юьхь а ю,меттан хьоста а ду,шеца « лийр доцу дош» а долуш!\n2Д1ахьошверг: Хаьа тхуна, Дала мукъалахь!\n1Д1ахьошверг: Дуьненчохь вай мел деха, бекар бу цхьа мерза – г1айг1ане мукъам.\n1,2 Д1ахьошверг: Декар ду лийрдоцу дош!\nНомер материала: ДБ-085243


ЗIамига юрт сийрдаяргья -\nЗIамига юрт сийрдаяргья\nВай республика кулгалхоша лаьрхIа теркам тIабохийт юртара вахар тоадара. ГIалгIай мехкарча кховзткъа юрта юкъе эггара зIамагIчарех яь Чималхе. 1920 шера Iойилла къаьна юрт я из.\nЧакхдаьннача шера Культура цIа хьадийла дика кхаъ хиннабар юртахошта. Укхаза вахаш цхьа эзар ши бIаь совгIа саг ва. Цхьа дезал санна барта бах юртахой. Шевар аравоал юртара кхоачамбоацараш дIадаха. Бокъо йоацача моттиге гулбаь нувхий ши гув дIа а баьккха, лаьтта аьхад. Йокъаенна гаьнаш дIа а яьха, керда гаьнаш дIаегIай юртахоша шой низаца, иштта таро йоацачунна цIа тоадеш ремонт яьй. Юрта администраце кулгалхоша ца хаддаш теркам бу юрт тоаяра. Шаьрдаьд наькъаш, чудиллад хий. ХIанз улицаш сийрдаяхара болх дIахьош ба. ЧIоагIача аьшка корпусаш йола шовзткъа светодиодни фонарь йогIаргъя улицашка. Сердал дукхагIа луш яраш органезацешта хьалхашка йогIа лаьрхIад цар.\nБакъда, ишкол зIамига хилар бахьан долаш, бархI класс яккха мара таро хилац дешархой. ДIахо деша кхыча юрта дIааха безаш хул. ЗIамигача школе еррига а кхоъ классни кабинет мара яц. Школе уха дукхагIа дола бераш мукъача хана Культура цIагIа хьайийлача кружокашка ух. Царна пандар, халхар Iомадарал совгIа, спортивни, шахматни, кхыйола а кружокаш я укхаза хьайийла.\nДIа-хьа хьежача хоза хьунаш, шаьра аренаш – Iаламо хозъяча моттиге улл Чималхе.\nДоахан, жа дажа шортта раьгIенаш я. Цудухьа хIара коа да хьайбаш, котамаш, москалаш, нокхарий. Иштта беркате къахьегаш, барттайна бахача юртахошта, улицаш сийрдагӏа мел хул дегашта кхаъ хургба аьнна хет сона.\n← Девятая победа\nДика белгалонаш →


ГIалIай Эздел — Сердало\n30.10.2018 30.10.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nЭздел дувца делча вай оал, Iалаьмате дукха хIама чудоагIа цу чу, аьле. Бакъда из, вай деррига вахар да цу дешаца хоттаденна. ХIаьта тахан шоана гойта лерхI оаха гIалгIай йоазонхочо, Iаьлий-юртарча Хамхой Бекмарзий Дауда эзделах яздаьраш. ХIара оагIо теркал а еш, ше-ше къоаста а деш даьшхад цо из дош вай кхувшбоагIарашта хьехам луш. «Эздел дувца велча дукха дувца деза, цIаккха дийца варг а воацаш, хIаьта а сайна керте хеташ дола хIама белгал а даь лоацо яздаьд аз цу дешах», — йоах Дауда.\nХьалха дIаяхача газета номера тIа кепа техадар оаха хьалхара дакъа, хIаьта цох дIахододар лохе да. ГIоза дешалда оаша.\nГаргалол лоархIаш волча сага вахар атта хургда. Ший гаргарча сага дика-во хьаллацар, дикан тIа, вон тIа вахар, хьайгара доагIа дакъа лацар, йоагIаш-йодаш моттиг яле из санна гIадваха дог делаш хилар, дала деза хьоалчагIа далар, ахча, рузкъа дезаш вале цун из дIадалар, водаш-воагIаш нийсвелча цунга кIаьда мерза йистхилар, дахар-денар хаттар гаргалол совйоаккхаш хIама да. Хьайна бехке кхалсаг нийслой кара кхайда ахча далар, ахча дIа ца эце, тормига чу йолла берашта яа, мала хIама эцар, машена чу а хоаяь цIайигар вай декхар да.\nНахаца довна ваха вале гаргара саг, сихха оарцагIа вала веза цун га хьаллаца, ма хулла сихагIа дов кIоарг далале машар бе хьажа веза, из бехке воацаш цунга гIелал яхье, харцо ювцачоа дIахайта деза из цхьаь воацилга, харцо чакхъяргйоацилга. Вала ца везар венна из воалле хаттар денна дIаотта веза цунца бала бекъа ше цхьаь воацилга цунна ховргдолаш, хьайна из новкъа долга дIахайта деза. Хаьде дIайоал лела ца ю гаргалол. Ший дас лелаяь гаргалол лелаеш хила веза воI. Хьо волча саг хьавагIац хьо дIа ца воде.\nКъамашца тарлуш хьабаьхкаб вай даьй шоаш мел бах. Гонахьа дахача къамашта юкъе дукха хиннаб гIалгIай доттагIий: эрсий, хIирий, гIаьбартой, селий викалаш хиннаб гIалгIай доттагIий болаш нохчий бувца мича беза, уж вай ворхIе даь хана денз хьа вай вежарий а болаш хьабоагIа вайца машаре бахаш, хало, атто, къел, моцал екъаш. Вайна эшшача метте оарцагIа бовлаш. Теш со дуне мел латт из иштта хург хиларах. Цхьанна къаманга во ма доагIалда саг оарцагIвала везаш. Дала ма дахьалда пхьа хьаьрчар, ишта нийсделча, саг кхыча къаман ший доттагIа волча ший дезал а ийце дIаводаш хиннав. Вокхо дIатIаийце шийна мога гIо-новкъостал деш хиннад. Цун масалаш да, вай долча хьаиха вай бераш дIаиха а дукхха моттигаш я. Эрсаш цунах куначество оалаш хиннад.\nКхыча къамах вола ший доттагIа лоравеш боча лелавеш хиннав гIалгIаша. Ший цIа, ший боахам, цунца бекъаш а хиннаб. Из леча леш а хиннав цунна га даьккхе. Иштта эздел, гIулакх, денал долаш хьабаьхкаб вай дай шоаш мел бах. ДоттагIацара эздел. Шоай са санна боча долаш леладаьд гIалгIаша. Хало, ГIайгIа, бала тIабарах дIа ца кхоссаш цар массехана лорабаьб, лелабаьб шоай доттагIий. Боахам, доахан кходаьдац царна эшаш хилча. Вала везе кийча хиннав доттагIчунна гIулакха, шоай нанас ваь воша мо, дукха везаш лелаваьв шоай доттагIа. ДоттагIчоа кходаь хIама леладаьдац гIалгIачо. Дунен чу цIи хеза да вай къам тешаме да яхаш. Вай къаман дуккха а хиннаб доттагIал леладе ховш, денал дола къонахий. ТIем тIа чов хинна Iовежар, ше лергвале а цига ца уллийташ аравоаккхаш хиннав гIалгIачо, моллагIча къаман из саг вале а, цун масалаш дукха долаш да, тIом баьчарна из ховш а да. Вайна Дала ма эшаволва дика доттагIа, моллагIча къаман вале а! ДоттагIал, машар, безам массадолча къаман а беза. Дунен чу даим машар хилба. Барт, вошал, доттагIал чIоагIлулда хIара денна. Дуне мел латт, вахар тоалуш, хозлуш дахалда вай.\nВай массане а сил дукхагIа безаш кхебу вай дезал. Уж дика кхебар вай декхар да. Наха зене, зуламе хургбоацаш, ламаз, марха, долаш Даьлах тешаш, кхерам болаш, имане болаш хьалкхебар вай декхар да. Царна xIapa денна дика хьехар деш, воашкара дика гIулакхаш бIарга дайташ, царна масал хургдолаш леладе деза вай мел леладер, дика хила деза вай мел дар. Берашта хайта деза шоаш малаш ба, шоаш мичара хьабаьннаб, шоай тайпа, къам малагIа да ховргдолаш, кхыча къамашца баха лела ховргдолаш, массанеца тарбала, доттагIал леладе ховргдолаш.\nДешар дешийта деза, хьаькъал долаш уж хургболаш. Эхь, эздел, гIулакх хьехаш дика, во къоастаде ховргдолаш, шоай Даьхе езаргъйолаш, Даьхен Iалам боча леладергдолаш, дас, нанас яхар дергдолаш, шоаш къабелча шоаш кхоабаргболаш, шоашца дика хургболаш, нахаца Iимерза хургболаш. Кхы а дуккха да берашта хьалхадаха дезаш. Берашца мотт хоза мерза бувца беза, хьехар деча хана, чувха а ца деш, хьай ма хулла хьесташ дайта деза берашка хьадайташ дола хIама.\nВоаккха саг моллагIа вале а, моллагIча къаман из вале а, зIамагIчо лархIа веза. Воккхача сага сий де деза, цунна фу эш, фу деза хьажа веза, из кхоачашде деза. Водаш, воагIаш хьайна къоано нийсвелча, Iуйре дика ювца, сайре дика ювца хьайгара малагIа гIо-новкъостал деза аьле хатта, цунна дезар-эшар кхоачашде хьажа, вига везача дIавига, кхыча юртара вале хье волча чу виге даа, мала дале кхаба, ламаз дайта, салаIийта, тIаккха цIа а виге хьавола.\nКъоано волча Iо ма ха, дар-доацар дувцаш мотт дукха ма лебе, вела ма вела, керта тIа кий е беттиг доацаш бIарга ма вайта, цIогIа хьекхаш къамаьл ма де, цунна хозаргдолаш ала оалаш дола дош. Цо фуннагIа хьайга оале а юха духьал йистхиле юхь ма йоагае. Хьайна цаховр, хье шек вар, цунга хатта цо жоп лургда хьона шийна ховчох, из хьол дукхагIа ваьхав укх дунен тIа, цун дукхагIа дайнад хIама бIарга, из хьол дукхагIа лаьттав халонашта духьала. Цо хьо моргаш дукха кхебаьб хьехар деш. Ший хьехамца харц ваьннар, нийсача новкъа ваьккхав. Къоаной боацаш ма дуссалда вай, гIийла бой мо укх лаьтта даха, «МагIа баьрче ага, наIара юхе Iаса ма эшалда вайна», яхад вай даьша. Воккхача сага Iаса я цига ловш яр. Беркат боккхийча нахагахьа да.\nЛоалахошца тарвала веза. Хьайгара дийхача, дала йиш яр дIадала деза. Хьайна эшар хьадеха деза. Дика, во деча царца хила веза. ДIачу хьачу хила веза. Хала дале а цхьа долча хIамашта сатоха деза. Iайха оалар хоза ала деза, лоалахо дIакхетаргволаш. Пайдан доацар ца дувцаш, гIалаташ а ца лехаш ваха веза, эздел, гIулакх леладеш. Лоалахо хьона бехке саг ва, къемат дийнахьа хоат йоах хьай лоалахошца мишта хиннав хьо, аьле. Дала сабар, сатем лулда вайна лоалахошца тардала ха.\nИз оал массаволча сага леладе дезачох. Да, нана лархIар, вахар, вар, гаргалол лелаяр, доттагI лархIар, воккхагIчун сий дар, зIамагIчох къахетар, кхалсагаца эздел леладар, ноанахой лархIар, даьй лархIар, юкъарча эздела чудоагIаш да. Лоалахошца, юртахошца, мехкахошца эзделаца хила веза. Саг йоагIача, йодача леладе деза эздел, ший уст-цIай лархIар а эзделаца да. Дохкача, эцача а леладе деза эздел. Довхочунца, моастагIчунца, балха, така, ара, цIагIа, хьоашалгIа, уст-цIаьшка, ноанахошка, лоалахошка, хьунагIа, xьapa, мангала гота – цу массанахьа леладе деза эздел. Къаьстта ший цIен дезалца сесагаца а, берашца а эздий хила веза. Уж вай лакхе Iо мел хьоахадаьр къаман юкъе лелаш дола эздел да. Массане а леладе дезаш да из низ ма кхоачча.\nНус хила еза ший маьр-цIай лерхIам болаш. Маьр-да, маьр-нана, маьр-воша, маьр-йиша, маьр-веший къонгаш, маьр-ноанахой, цун тайпан нах лоархIаш хила еза из. Нус хила еза чувена саг везаш, елаенна безаме, тух сискал кхо ца деш. Маьр-да волча Iа ца ховш, мотт ца боасташ цо ше бастийталца, баьстачул тIехьагIа дукха ца лувш ший метта доал деш хила еза нус. Ала, дита дезар ховш, ше оала дош, кIаьда, мерза оалаш, шийга иистхилча эхь хеташ цIий луш, иштта маьр-нанаца, маьр-вешийца, маьр-йишийца хьакхашта ца йоалаш ший мотт лорабеш хила еза. Массарел хьалхагIа хьалгIотташ, массарел тIехьагIа южаш, цIагIа, коа, карта кулг дIакхоачаш цIен дезараш кхоачашдеш хила еза. Ше дIатоха кулг цIена тохаш, массанеца елаенна ше езаргйолаш, зIамига бер мара деце а, маьр-цIаьшкахьара мел вар лоархIаш, ший оамалца, ший меттаца нах вIашкаувзаш, наха тоам бар дувцаш, хьанга фу дувца деза ховш, массанена товр де ховш хила еза из. Дикал яккха хала дале а, маьр-цIаьша зув, цун дикал вол. Дика нус маьр-цIаьшта дукха езаш хул. Вай даьша яхад: «Хозал – делкъелца, дикал — валлалца». Цу кица тоам беш яха хьажа еза нус.\nТаьзета леладу эздел\nКодам эзделца бувца беза, сагага кхаьча бала хьайна новкъа болга цун дIахайташ хила еза из бувца оаз. Кодаме вела йиш яц, ца доагIа къамаьл де йиш яц. Кодаме нахаца дуIа деш венначоа къахетам бехаш, Даьлага кхайка веза, дакъаламаз де деза, мугI бе беза. Саг дIаволла кашамашка дIаваха веза. Цига де деза декхараш кхоачашде деза. Фусам-даьна хьайгара гIо-новкъостал эший хьажа веза, хье чувахалехьа.\nХьайга товш доаца барзкъа тIа цадувхар эздела дакъа да. Кога зIамига маьчи тIа цаювхар, геттара готта хачи, тIа цаювхар. Хьай къаман доаца, хьа къамо тIа ца дувхаду барзкъа ца дувхадар. Хьай дегIа маьженаш бIаргагургйола лоаца барзкъа цадувхар эзделаца да. ший дегIаца товш хила веза саг. Наьха доаца барзкъа тIадийха кечлуц Iовдала вар мара.\nМоаршал хаттара эздел\nСагага моаршал хоатташ хатта деза, велавенна хозача, мерзача оазаца, хье гIадвахалга сага дIаховргдолаш. Хьо волча варах саг дехке варгвоацаш, цун цIаькха а юха ва безам хургболаш хьовза веза, хье эздий саг волга цунна ховргдолаш. Вай даьша моаршал, денал эздий хоатташ хиннад. ЦIагIа мел волчун, юрта мел волчун могашал хаьттачул тIехьагIа, коара хьайбай хьал хоатташ а хиннад, хаоттам хоатташ хиннаб. КIа, борц, мишта хиннад хоатташ хиннад, жа, доахан дийба дий хоатташ хиннад. Нагахьа цар уж дале машне хилар дехаш ловца боаккхаш хиннаб. Вай даьша яхад: «Хьувкъа ялати машне доахани ма эшалда вайна». Амин, ма эшалда.\nШий дегIацара эздел\nЭздел долча саго хьунагIа ше цхьаь вале а дергдац, сагага товш доаца ийрча хIама. Ший дегIа маьженаш лораергъя во хIама ца дайташ. Кулгашка дика гIулакхаш дайтаргда ший сий дергдолаш. Когашка болар дайтаргда дикача новкъа, бIаргаш лекхаргдац лекха ца дезача. БIехача уйлашка бIех дайтаргдац ший дог. Даьлацара безам сов боахаргба ший дег чу, цIена Iамал еш, ший мотт лорабергба гIийбатех. Из да сага ший дегIацара эздел.\nХьайбашцара эздел леладар да царга ханнахьа хьажар, доакъар, ялат дилла хIама даийтар, хий моладар, цIендар, царна етташ, Iетташ, царца къиза цахилар, ханнахьа дIалахкар, ханнахьа духьала ваха чудоаладар. Царна сардамаш цадахар, уж чудахка тIехьа диссача. Царца къахетаме хилар эзделаца да сага. Декхар да, оакхарий а доа ца деш лорадар.\nХьунагIа гаьнаш харцахьа, бакъахьа хеда цаяр, йоагIача, ца йоагIача цIераш цаеттар, хьасташ бIех цадар, царчура хий даим цIена хургдолаш царна доал дар, вай даха юрташка нувхаш Iо ца кхувсаш цIена лелаяр вай декхар да. Вай наькъаш тоадар, ГIалгIайчен хоза Iалам толха ца деш вай тIехьенна дитар, вай массане декхар да. Вай даьша вайна дитад ер толха ца деш тахан вайна гуча тайпара хоза долаш. ХIара саго цхьацца га вай дIайогIе кхы а хозагIа хургба вай мохк. Вай хоза Iалам лорадар вай массене декхар да.\nДукха дIаьх ца деш, шоана кIордадергдоацаш лоацо белгалде хьажав со цхьадола эздела доакъош айс кхетадеча тайпара. Жи, дукха даха шо, эзделаца а, оамалца а, кхетамца а хургдар вай. Ираз долаш маьрша дахалда вай къам.\nЙоазонхо, Хамхой Бекмарзий Дауд\n← Популярный препарат от простуды и гриппа оказался «пустышкой»\nЦиски, цогали →\nЗирак санна ваьха саг


Russia -- Culture Minister Vladimir Medinsky at a meeting of newly appointed government ministers, Moscow, 21May2012\nШена керла Ιедал вовшахтухуш, президента Путин Владимира хΙиттош болчу министрийн декъа кхаьчна деношкахь Оьрсийчохь политикан жигархо а, историк а санна вевзаш волу Медынский Владимир. Иза хΙоттийна культуран министраллин коьрте. Пачхьалкхан истори а, адамийн амалш а хьехош тΙаьххьарчу шерашкахь ша арахецначу тептарийн маьΙна бахьана долуш Ιилманчашлахь авантюристан цΙе лела Медынскийн. И тайпа стаг Ιедалан олимпе кхачоро цецбаьхна дуккха а нах, шайлахь культурехь болх бийраш а болуш.\nКерлачу министрах Мединский Владимирах нехан ойланаш лечкъаеш волу плагиатор, харц пропагандист, истори тΙекъелъеттархо олу нах дукха бу Ιилманчашлахь а, политикашлахь а. ХΙинца Путина а, Медведевс и культуран министран дарже охьахаоро цуьнан хьокъехь ирачу дийцаршка баьхна Москохахь Ιедалан хотΙах доглозурш. Цуьнан цо истори толлуш язбинчу белхашкахь дуккха а ю юкъархой дарбен ойланаш.\nМасала, 1939 шеран Марсхьокху-баттан (августехь) 23-чу дийнахь Сталинна хьалхара Молотовссий, Гитлерна хьалхара Риббентропий, шинан пачхьалкхан хьашташна озабезам а беш, Европа вовшашлахь екъа къайлаха бина барт сийлахьа хилам лара догΙу, бохуш, чΙагΙдо Мединскийс шен цхьана тептара тΙехь.\nСССР-о Прибалтика цуьнан лаам а боцуш ца тоьхнера шех дΙа Гитлерца тΙом баллале, боху цо кхечунхьа. Европехь тΙом болош, Германис Польша дΙалаьцча, цигахь Гитлеранний, Сталинанний эскарша цхьаьна 1939-чу шарахь тΙеман гайтам дΙабаьхьна хиларх тоьшалла деш даьхна суьрташ а фотомонтаж ю, бохура Мединский Владимира.\nИ санна долчу къамелаший, йозанаший кхоьллина Меднскийна историн Ιилманехь и авантюрист а ву, Кремлана пайдехьа аьшпаш буьттург а ву, боху цΙе.\nМединский Владимир хΙинца культуран министр хΙоттор тайна бу «Цхьаааллин Оьрсийчоь» партех болу пачхьалкхан Думера депутаташ. Царех ву, масала, оцу партин куьйгалхойх волу Исаев Андрей а. «ТΙах-аьлла стаг, дика куьйгалхо а, идеолог а» ву боху цо Медынский. Думехь культуран комитетехь болх бечу депутата Драпеко Еленас а боху иза дика «профессионал а ву, хаарш кΙоргга долуш стаг а ву».\nАмма Ιедалх боцчу историн Ιилманчашлахь а, оппозицехь а кΙезиг бац Мединский министр хΙоттор харцо лору нах. Дуьненан ШолгΙачу тΙеман талламчас, историка Солонин Марка оьрсийн культурана тΙе шеташ тохар санна лору Гитлеран пропагдист хиллачу Геббельсах тарвелла волу стаг культуран министр хΙоттор.\nСолонин: «Къастийнарг ву могΙара пропагандист, цу тΙе хецавелла волу Геббельсан моΙара пропагандист. Иштта волу пропагандон цхьана хенахь дуьненна Пушкин, Гоголь, Тургенев, Толстой, кхиберш белла йолчу пачхьалкхехь оьздангаллин министр хΙоттор – иза, кхеташ ду, шатайпа юьхьΙаьржо ю».\nОьрсашна, дуьнено уьш бехдархьама, тΙехьош йолу историн хиламашкара харцонаш ша юхайоху, бохуш, хΙоттийна ду Мединский Владимиран «Мифаш» цΙе йолу истори цΙанъеш яздинчу тептарийн кочар.\nИза резахиларца тΙеийцира Кремло. Цигарчу хьакамаша хастийра Мединский, цо историн хиламаш шен хьесап а деш бийцахь а, иштта бийцар Оьрсийчоьнна пайдехьа ду, аьлла. 2009-чу шарахь иза аьлларг вара, масала, Кремлан администрацин куьйгалхо Ιийна волу Сурков Вдалислав.\nАмма кхин сий ду Мединскийн историкашлахь. Стохка Ιилман доктор хΙуттуш цо язйинчу диссертаци тΙехь цхьа дакъа кхечу истрикан долара лачкъийна агΙонаш ю, аьлла плагиатехь бехке вира иза Ιилманчаша. Изза тахана а элира Маршо Радиоца къамел деш вевзаш волчу оьрсийн историка Усыкин Лева.\nУсыкин: « Оцу меттехь волу стаг мелла а оьздангаллин бустамашца вогΙуш хила веза. Ткъа муьлхачу оьздангаллин бустамашца вогΙу Мединский Владимир Ростиславович вайна хаьа. Вайна евза цо Ιилман доктор хΙуттуш язйина диссертаци, хаьа цуьнца йоккха плагиатан кийсак ярий. Ткъа плагиат йоцуш а, кхийолу ойланаш цхьана а кепехь Ιилман лехамашца ца йогΙийла.\nДоцца аьлча, жуккараллица елла цунна Ιилман докторан цΙе. Шена оцу керла ваьллачу докторна иза шера хаьа. Дерриг дуьненна а ша бозбуанча вуйла дΙагайта а эхь ца хеташ стаг ву иза. И бохург хΙун ду кхета хир ду-кх шу...».\nОццул ирча вуьйцу Мединский Владимир пачхьалкхехь культуран министраллин коьрте хаор муха туьду Къилбаседа Кавказехь теллира Маршо Радионо. Дагестанан культуран министран когаметта ву Магомедрасулов Мохьмад-Расул. Цо иштта довзийтира шайн министраллехь хетарг.\nМагомедрасулов: «Тхуна и стаг вевзаш вац. Телефон тоьхнера оха Оьрсийчоьнан культуран министралле, цигарнаш а бац самукъа долуш, цара министр Толстой Лев Николаевичан тΙаьхьенах волу Толстой Владимир хΙотторе сатуьйсура.\nНагахь санна хΙинца веъначо Молотовн-Риббентропан пакт къобалдеш делахь, дика-м дац иза. Истори юхаязъеш хьийзарг вазвойла дац. Истори массарна а цхьаъ ю, массара а и кхуллуш йолун дела. Цундела и стаг хастош ала хΙума дац»\nНохчийчоьнан министраллехь муха го Мединский Владимир шайна тΙехΙоттор хаа а гΙоьртира Маршо Радио. Оцу хьокъехь зΙе йиттича, 22-58-17 ноьмар йолчу телефонехь Ιечу жимчу зудчо тхуна къамел дойла нисдира шен цΙе ца яьккхинчу министран Музыкаев Дикалун гонерчу цхьаьнца. Зудчуьнца.\nЦо нохчийн маттана дуьхьал оьрсийн маттахь жоп а луш, цецъяларца хаьттира : « И бохург хΙун ду, лаккхахь тΙехΙоттийначу хьакамах лоций дуьйцуш а муха хуьлу?! Тхуна цкъачунна я гина а вац иза, я вевзаш а вац», - аьлла.\nМединский Владимир, гарехь, тоьллачу кандидаташлара къастийна вац Кремло культуран министр вохуьйтуш. Историн Ιилманехь чекх са го цунах дуккхаъчу говзанчашна. Ткъа хΙун цΙе йоккхур ю цуьнан, муха тарлур ву и культурехь боху хаттар а дац тесна дуьтучех. Цундела саготта ду, Дагестанана министран гΙовса ма-аллара, Оьрсийчоьнан культерехь къахьогучу нехан дакъош а.\nМединский Владимир Оьрсийчоьнан культуран министр хΙотторах ца кхета нах