Медицина говзал | Новости Магаса - БезФормата\nМоллагIа керда юкъе дена хIама, юхьанца боча а, цунга хьежжа лорадеш, нах дукха хьакхашта ца бовлаш а хул. Цу тайпара хIама да Медицина оагIорахьа гучаювлаш йола хиланза яргйоаца говзалаш а. Мидицина Iилман даькъе а, цунца болх беш болча нахах а хьалха дIаихача шерашка а, карарча хана а дийцад оаха, дале а кхы дIахо цу даькъе гIулакх дувца, кердадаккха а нах цу хIаманна дух тIа баха а лов сона. Из да Анестезия яхача медицина даькъах дола дош, вешта аьлча, дIатхьовсаварца саг кхетамчура ваккхар да из. Тахан латтача заман из доацаш саг эттIавеча лорашта болх хьабе хала да. Сага дегIацара моллагIа маьже йоаттIаеш хилча, анестезия ма енге а, цу сахьате дIа а тхьайсе, цхьаккха лазар хо ца луш, гIулакх чакхдаллалца таккхалча улаш хул унахо. Ший тайпара говзал я из Дала лорашта енна.\nМедицине долаш да Анестезия яха хIама. Ше Дала кхеллачахой цкъа церг тоае ваха е урса кIал Iовижача сага дика хов из фуд. Из, хьалха санна а доацаш, тIехьарча хана массаза лелаеш я медицине: саг эттIавеча а, дIахо кхыдолча хирурги балхашкахьа а. ХIанз церги пхьар волча вахача наркоз йоацаш болх биц. Анестезия яха хIама ше доакъошкахьа екъалуш я: ший дерригача дегIаца саг дIатхьовсавеши, е доххьал йоаттIа а яь дарба де дезаш йола моттиг мара тхьовса ца еши. Из а вож а – шаккха е езаш ма хилда вай. Бакъда, из е езача дIатIаваьнна саг, лорашта дохьале ца а еш, цар яхача тайпара ший гIулакх чакхдоаккхаш хилар гIойле я.\nШераш дIаахарца, медицинаца наьха вахар лорадара тIехьа дола наькъаш корадаь, дукха ха дIаяхай. Хьалха юххьанца гучаяьннача тайпара а йоацаш, зама хувцаеларца, ха дIа мел йода, медицина геттара алсамйоалаш, яржаш, чIоагIлуш йоагIа дерригача дунен тIа. Хьалха вIалла а дага ца хиннача тайпара говзалаш а йолаш, дукха хIамаш ду лораша хIанз тIехьарча хана. Хийла, цундар чакхдаьннад аьнна вайна хеташ вола саг цу сахьате дарба дий меттавоалаву цар, Даьла къахетамца.\nЭггара хьалха анестезия гучаяьннай 1846-ча шера. Наркоз еларца операци яьр дунен тIа цIихеза цергий лор хинна Томас Мортон ва. Цо из яьй октябрь бетта 16-ча дийнахьа. Цудухьа цу хана денз из ди, белгалдаь, дездеш да, «Анестезиолога ди», аьнна цIи а йоаккхаш. Ше хьалхара сага енна наркозацара гIулакх иштта гаьнадаргда аьнна, Томас Мортона хийттадеце а, цу шерашкахьа из цо керда юкъедоаладаь хинна хIама бахьан долаш, эзарней вахар кIалхардаьккхад лораша.\nХIара дийнахьа хIана дац ала, анестезиологаша дакъа лоац саг эттIавеш лораша болх мел беча моттигашка. Цар яьча наркозага хьежжа хул кIалха уллача унахочун хьал. Шоай болх лерттIа ха а ховш, цох кхеташ болча анестезиологаш дунен нийсса ба, цар мах лакха а ба. ХIана аьлча, аз ма аллара, уж дакъа боацаш хирурги цхьаккха а болх дIабодац тахан. Иштта эттад из дерригача дунен тIа.\nХьалха, юххьанца вай республика хьахиннача хана санна а доацаш, вай мехка а медицина даькъе йола говзал дикка алсамъяьннай. ДукхагIча оагIорахьа эшашбола лораш а болаш ба, къаьстта анестезиологаш ба вай дика кхеташи, балха говзал лакха йолаши. МоллагIча тайпара бале а, лорий болх хала ба. Кхы мел дар дIадаьлча, унахошта юхебагIа беза цар. ХIаьта унахой башха ба, оамал атта йолаш а хала йолаш а. Из кхетадеш, цунга хьежжа кийча хила беза лораш а. ДукхагIа анестезия еш лораш дIахьош бола болх нийслу реанимаце е лаьрххIа цу гIулакха къоастаяьча операционне. ХIаьта хийлавар реанимаце чугIерташ хул, лораша эттIавеш латтача шоай унахочоа дIатIакхача гIерташ. МоллагIа дагдехача хана саг чувуташ моттиг яц из. ДIачуводе а, ший унахочоа а лорашта а новкъарло яр мара, цига саго де хIама дац.\nУкх шера анестезиологен 172 шу дизад. Из йоккха ха я, бакъда, денгара ди массаза дала, цу даькъе кхы а говзал хьасовйоалаш латт. Укх шера а хьалха санна октябрь бетта 16 дийнахьа дездеш хиннад анестизеолога ди. Цу денца вай мехкара анестизеологаш даькъала бувцаш царна баркал оалаш хилар мехка бахархой.\nХьалха дIаяхача хана вай дай хиннад яхаш дувцаш цхьа эзди доаца Iадат да.\nУкх тIехьарча деношка вай мехка латташ дола хьал бахьан долаш, дукха хIама Iаткъаш, цу тIа гIолла цхьацца цатоамаш а, гIайгIа а, балаш а совдийнад наьха.


КIира: Закаев схьавийхи, Джумаев карий, КадыровгIеран бахам гучубели, "хIумахуу" зуда а леци\nДечкен-бутт 31, 2021\nОршот, Дечекен-беттан 25-гIа де\nБританига Закаевна экстрадици яр доьху нохчийн Iедалша\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министре Лавров Сергейга а, Инарла прокуроре Краснов Игоре а дехар дина пачхьалкхан Думан депутато Саралиев Шамсаила, нохчийн оппозицин политик Закаев Ахьмад Британига схьавеха аьлла.\nЯлх гIаттамхо а вуьйш, тIаьххьарчу леринчу операцех лаьцна цо дина къамелаш бахьана долуш ду и дехар, Саралиевс бахарехь. Закаевс кадам бира байъинчийн гергарчаьрга, уьш "къоман турпалхой" бу аьлла, билгалдоккхуш. "Карарчу хенахь Британехь вехаш ву террорхо Закаев Ахьмад, цигахь политикан тховкIело елла цунна, цигара схьа дуьхьало а йоцуш, дуьненаюкъара терроризм къобалъеш, схьавогIуш ву иза. Цуьнца доьзна дехар до хьоьга, лараме Сергей Викторович, Британина протестан нота кхайкхор, дуьненаюкъарчу бакъонца а, Оьрсийчоьнан низамашца а догIуш, террорхочунна Закаев Ахьмадна экстрадици яйта барамаш лелабахьара ахь", - аьллачу депутатан дешнаш далийна "Чечня Сегодня" агенталло. ТIеман буьйранча лаьттина, Ичкерин вице-премьеран даржехь хиллачу Закаев Ахьмада кест-кеста дIахьедарш до, Нохчийчуьрчу хьаькамашна дуьхьал. Масала, яхначу гурахь Iедалхошна критика йинчунна таIзар деш видео гучуяьллачул тIаьхьа, Закаевн цхьаьнакхетар хилира ОБСЕ-н Парламентан ассамблейн куьйгалхойх йолчу Цедерфельт Маргаретаца. Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан цIарца махкахь кхел йоцуш нах хIаллакбарх дийцаредира цо цигахь. Хьалхо политикана Закаев Ахьмадна вен кхерам тесира Кадыров Рамзана. Закаеван цIе ца йоккху Кадыровс, амма хьехайо иза веха гIала – Лондон, юьйцу политико караерзийна йолу актеран говзалла. "Хьо сихха цIавола, ас тоьли чу хаор ву хьо. Я хье юккъе герз тоьхна вуьйр ву, чIир сайна тIе а оьцуш. Со кийча ву и чIир Далла а, халкъана а хьалха тIеэца", - дIахьедо Кадыровс. Кадыровна улле хиъна ву йоьдучу машена чохь Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цIарахчу полкан буьйранча Чалаев Замид – цо куьйгалла а деш дIаяьхьначу лерринчу операцехь вийна де хьалха ялх тIемало, амирца Бютукаев Асланца цхьаьна. Кадыровна, цуьнан къамело гайтарехь, ца тайна Бютукаев а, цуьнан тоба а кхалхарца доьзна Закаев Ахьмада дина къамел. Махкал арахьа вехачу Ичкерин векало кадамбира байъинчийн гергарчаьрга, "къоман турпалхой" бу элира кхелхинарш. Дечкен-беттан 20-чохь Соьлжа-ГIалина 30 километр юьстах йолчу Котар-Юьртанна гергахь дIаяьхьначу лерринчу операцехь вийна амир Бютукаев а, цуьнца хилла 6 стаг а. Президентан Масхадов Асланан гонехь тIемаш бина а, хенан йохалла Ичкерин дуьхьалонан ницкъийн коьрте хIоьттина а стаг вара Бютукаев. Закаев Ахьмад – вевзаш волу нохчийн политик, карарчу хенахь веха Британехь. Дозанал арахьа Нохчийчоьнан Ичкерин Iедалан хьалханча лору иза нохчийн цхьана декъо.\nШинара, Дечекен-беттан 26-гIа де\nДелимхановн дешнех кхетийна Думан депутато\nДелимханов Адам а, Кадыров Рамзан а\n"Цуьнан проблемаш ерзор ю ца аьлла цо. Массо а агIор накъосталла дийр ду аьллера. "Iедалхоша гIо дийр ду" а, "проблема ерзор ю" а бохург тайп-тайпана маьIна долуш ду, дуй? Думан депутаташ тхаьш хиларе терра, тхан декхар ду, бакъо а ю иштачу хьелашкахь нисбеллачу бахархошна гIо дан", - аьлла, дIахьедина "Национальная служба новостей" агенталле депутато. Селимхановс ца дийцина, муха таIзар дан догIу жимчу стагна, нагахь санна, митингошца иза хиллехь. "Цо ша хIун олу хьовсий вай", - аьлла, дерзийна цо шен къамел. Baza телеграм-канало хаамбарца, 20 шо долу Нохчийчуьра Джумаев Сайд-Мухьаммад ву митингехь омонхошна дуьхьало йинарг. Карладоккху, оппозиционер Навальный Алексей набахтера арахецарехьа дахначу шоьтан дийнахь хиллачу акцехь дакъалаьцначу нохчийн кIантана гIо дийр ду ша аьллера Нохчийчоьнан цIарах пачхьалкхан Думан депутат волчу Делимханов Адама, нагахь санна, шен политикан позицина иза юкъарвалахь. "Нагахь санна, ахь церан позици тIеэцахь, цхьаннах а ида а ца уьдуш, царна тIаьхьа дIаваха веза хьо. Тхуна хаьа хьуна а, хьоьца болчарна а хIун дан деза. Нагахь санна, хьо церан хьежамашца вацахь, Рамзан-Хьаьжас, вайн паччахьо аьлла, низамех хьакхалучу агIор шаьш хьуна гIо дийр ду, хьо гучувалахь", - бохура Делимхановс инстаграмехь бинчу видеокхайкхамехь, яздо "Медиазонас". Дупутато юьйцу позици ю, "митингхоша къобалдеш хилар боьршачу стага борша стаг маре вига могуьйту" низамаш. "Хьан деца къамел хилла тхан, нагахь санна, и позици хьо тIеоьцуш вацахь, нагахь санна, хьо нохчо а, бусулба а велахь, ахь яздийр ду тхан директе, йа тхоьца зIене вер ву хьо", - боху Делимхановс. Цо бахарехь, иштта цуьнца Москварчу университетехь доьшучу берашца а, цуьнан бевза-безачаьрца а къамел хилла церан. "Матросская тишина" олучу Москварчу талламан изоляторехь латтош ву Навальный Алексей, Чиллан-беттан 2-чохь хинйолчу кхеле хьоьжуш.\nКхаара, Дечкен-беттан 27-гIа де\nДжумаев Сайд-Мухьаммад леци полисхоша\nМоскварчу университетехь доьшуш хилла, Навальный Алексейгахьа хIоттийначу акцехь ОМОН-ан белхахойх летта Джумаев Сайд-Мухьаммад лаьцна Псковн кIоштахь.\nДжумаев дIахеца аьлла, Москвахь пикете яьлла жигархо\nТалламан комитете хеттарш дан валош ву иза кху сохьта, яздора Mash телеграм-канало. Иза лацар тIечIагIдира Baza телеграм-канало а. Оцу хаамийн ресурсан информацица, цхьаммо дIаттетича, охьакхетта лазийра ша, ткъа самаваьлча айса лелориг хууш вацара ша аьлла Джумаевс шен гергарчаьрга. Беттан 23-чохь Москвахь Навальный дIахецар тIедожош, хIоттийначу акцехь Джумаев омонхошца леташ яьккхина видео интерентехь яьржира. Полицино лаца кхайкхийра иза. Хьалхо Нохчийчуьрчу Iедалохоша къамел дира цуьнан деца-ненаца, цуьнга шайна тIевола ала бохуш. Пачхьалкхан Думан депутата Делимханов Адама "низамашца" гIо дийр ду аьлла, тIелаьцнера, нагахь санна, Навальныйн позици цо йитахь.\nЕара, Дечкен-беттан 28-гIа де\nКадыровгIеран цIийнах мел волчийн бахам гучубаьккхина\nХьал гойтучу шайн декларацешкахь гучу ца яьхна хилла, "Соколиное гнездо" олучу Москварчу премиум-классан меттигера петарш, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан цIийнах болчу нехан цIартIехь хилар къаьстина.\nРосреестран информацина тIетевжина "Важные новости" ресурсан хилла царех тидам. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен хьал гойтучу деклараце язйина йоцу петар ю цуьнан доьзалан Москвахь. Оцу хьокъехь Мангал-беттан 29-чу дийнахь хаам бина "Открытые медиа" портало, Оьрсийчуьра бахам тидаме оьцучу Росреестр хьукматерчу шен хьосташна тIе а тевжаш. Кадыровн йоккхахйолчу йишин Кадырова Зарганан ю 2004-чу шарахь дуьйна оцу комплексера 131,7 квадрат-метр йолу петар. Мехкан куьйгалхочун гIовсан дарже ялийна хиларе терра, иза декхаре яра шен ара-чу ца баккхалун бахам деклараци язбан. Бакъду, Зарганан деклараци йиллинчу сайташкахь кара ца йина журналисташна. Зарганан хIусамда, Нохчийчуьрчу зIенан а, транспортан а министр волу Черхигов Рамзан декхаре вара шен долара а, шен хIусамненан цIартехь болчу а бахамах хаамаш бан. Амма, 2012-чу шарера 2019-чу шаре кхаччалц зорбане яьхначу декларацешкахь Черхиговс ца хьахийна "Соколиное гнездо" олучу элитан меттигера шен зудчун петар. 2011-чу шеран Лахьан-баттера схьа дуьйна оцу меттехь петар ю Черхигова Зарема Рамзановнин а. Кадыровн гIуллакхаш лелочу урхаллан куьйгалхочун гIовс ю аьлла, язйинчу Кадырова Зулайн пентхаус ю "Соколиное гнездо" комплексехь 2005-чу шарера схьа дуьйна 167,7 квадрат-метар. Ара-чу ца баккхалун бахам бухкучу агенталлийн хаамашца, тахана цуьнан петаран мах бу 60 миллион сом. Парламентан спикеран хьалхара гIовс волчу Закриев Салмана, Зулайн хIусамдас, 2018-чу шарахь ша Iораяьккхинчу шен декларацехь язйина шен цIийненан долара пентхаус. Ткъа, "Собеседнико" яздарехь, 2005-чу шарахь дуьйна ю и петар Зулайн долахь. 2011-чу шеран Охан-баттахь Кадырова Зулайс кхин а цхьа хIусам ийцира "Соколиное гнездо" олучу меттигехь 88, 4 квадрат-метар йолуш. Амма, эцна ши бутт баьллачу хенахь шен марвешин кIентан Закриев Мохьмадан цIартIе яьккхира цо иза. Мохьмадан да Закриев Сахьаб - Гуьмса кIоштан префект ву. Закриев Салманан а, Кадырова Зулайн а 30 шо долчу кIентан Якъубан (ИбрахIиман), вице-премьеран а ю цигахь петар. Шелан кIоштан администрацин куьйгалхочун, Кадыров Рамзанан шичин Ибрагимов Турпал-Iелин а ю Москварчу комплексехь 124,4 квадратан метар хIусам. Шен декларацешкахь цкъа а ца хьахийна цо иза. Лакхахь язбинчу наха ца лерина "Коррупцина дуьхьало латтон" Федералан низам а, кхин а масех нормативан акт а аьлла, кхетийна Оьрсийчуьрчу Transparency International-н антикоррупцин центран "Декларатор" проектан куьйгалхочо Жвирблис Андрейс. Тешам барна, уьш балхара дIабаха тарло аьлла цо. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен хьал гойтучу деклараце язйина йоцу петар ю цуьнан доьзалан Москвахь.\nПIераска, Дечкен-беттан 29-гIа де\nЮха а "хIумахуу" зуда лаьцна Нохчийчохь\nХолмачалла лелош хилла цо аьлла, меттигера яхархо Махмуева Шема лаьцна Нохчийчохь полицино. Цхьана хIусаман кетIа цо туьханан кана тосучу хенахь видео а яьккхина, лулахоша Iедале хаамбина хилла цунах лаьцна, дуьйцу "Грозный" телеканало. Репортажехь билгалдккхарехь, Махмуевана хетарехь, "бозбунчалаш" а лелийна, шен котамаш яьхьначу лулахочух ларлуш хиллера иза.\nМахмуеваца лулахь ехачу цхьана зудчо чIагIонаш йо, цо кховдийна Iаж биинчул тIаьхьа, могушалла ийгIина шен аьлла. Холмачалла лелочу зудчо пайдаоьцуш хилла тIулгIех а, луьйца йолларх а. "Цуьнан хIусамехь карийначу хIуманашна тIехь Iарбойн а, нохчийн а йозанаш ду Библи юкъарчу дешнашца вовшахъийна", - дуьйцу сюжетехь корреспонденто. Шегарчу корматаллина нах Iамош а хилла Махмуевас, карарчу хенахь хIоьттина пандеми бахьана долуш, дистанцехь хьоьхуш хилла иза, боху журналисто. Меттигерчу исламан медицинан центран коьрта лор, Iеламча Эльжуркаев Адам ву камерана хьалха зудчуьнгара бехкаш дохуш. Стохка Чиллан-баттахь а лецира Шелковск кIоштарчу полисхоша пал тосу зуда а, цунна гIоден «ассистент» а. Меттигерчу «Грозный» телехьожийлехь гайтиаа уьш а. Хьалхарчо – Шапианова ТIауса (иштта йовзуьйту иза сюжетехь) – «дуьйцуш хилла хиндерг, тIеозош хилла диканиг», ткъа шолгIачо – Абубакарова Зулайс – лохуш хилла ТIаусна клиенташ, шена «догIу дакъа» дIа а оьцуш. Лецначаьрца цхьаьнакхеттера исламан медицинан центран коьрта лор Эльжуркаев Адам. Зударша юьхьаръэцначу некъо уш «жоьжахатIе буьгуш бу», элира Iеламчас. ТIехьовсийна камераш а йолуш, зударша дош делла кхин пал ца тийса, ткъа гергарчара чIагIойина царна тIехь «само латто».\nШотт, Дечкен-беттан 30-гIа де\nМосквахь "эрна буьйлабелла лелачарна" ша болх лур бу аьлла Кадыровс\n"Болх лаха доьлху шаьш аьлла, Москва а бахана, цигахь деш-дуьтуш боцуш лела вайн махкара кегийрхой лоьхуш, уьш даймахка берзош болх кхин дIа а бан беза вай", - яздина Кадыровс шен "ВКонтактерчу" агIонехь. Къаьсттина бан болх боцуш, эрна буьйлабелла лела кегийрхой харцахьачу новкъа бовла мега, царех "зуламхой, йа наркоманаш хила тарло" аьлла, билгалдаьккхина нохчийн куьйгалхочо. "Ишта бераш вай цIа дерзо деза, - дIахьедина Кадыровс. - Цаьрца уьш кхетош къамелаш дан а деза, Нохчийчохь болх карон а деза". Карладоккху, стохка Гезгамашин-баттахь Москвахь низамаш хьоьшуш, харцхьалелаш бара аьлла, цIабалийна Нохчийчоьнан бахархой, юкъарчу белхашка дIахьовсийна аьллераа церан гергарчу "Кавказский узел" агенталлу. Даймахка бигина дукхахболу кегийрхой къаьхкина социалан машанарчу жигараллех аьлла, дийцира Москварчу нохчийн диаспорехь а. Ишта стохка Марсхьокху-баттахь а Москвара цIабалийначу, "наркотикан а, психотропан а препараташ муьйлуш" бара аьлла, лецначу кегийрхошца къамелаш дира пачхьалкхан Думан депутато Делимханов Адама а, чоьхьарчу гIуллакхийн министро Алханов Руслана а, вице-премьеро Висмурадов Абузайда а. "Нохчийн гIиллакхаш цхьаьнга а дохадойтур дац" шаьш бохура, видео тIехь бистхуьлучу хьаькамаша. Цара дIахьедарехь, низам ца лардийраш даймахка юха а балош, цаьрга кеп-кепара беза белхаш бойтур болуш бу.\nКIиранан де, Дечкен-беттан 31-де\nОкуева Аминина кIелойина аьлла, шеконашца лецнарш маьршабаьхна\nДудаев ЖовхIаран цIарахчу батальонан декъашхочунна Окуева Аминина кIелоярна бехке хеташ, шеконашца лаьцна кхо стаг маьршаваьккхина Украинерчу кхелахоша. Кавказ.Реалиига бина и хаам Украинан парламентан депутат лаьттинчу Мосийчук Игора, шен ницкъаллийн структурашкарчу хьасташна тIетевжина.\nТалламаш бечу хенахь лаьцна бита а, бехкбилларх сацам бовзийта а елла хан низамашкахь тIехъялла хиларна маьршабаьхна уьш аьлла, билгалдаьккхина цо. Окуевна кIело ян кечамбеш хиллачаьрца ву аьлла, шеконехь хилла Каспийскера Редькин Игорь чохь витина, хIунда аьлча, кхечу зуламна а иза бехкеварна аьлла Мосийчука. Цо бахарехь маьршабаьхначарлахь ву ишта Окуевана йийнарг ву аьлла, шеконаш хилларг а цхьана. "Талламчашна къаьстинера, билггал герз диттинарг мила ву, амма тоъал тоьшаллаш гулдан ницкъ ца кхаьчнера церна", - аьлла экс-депутато. Мосийчук парламентехь волчу заманчохь цуьнан гIоьнча хилла ю Окуева Амина. Евромайданан декъашхо яра Окуева Амина. Дебальцево маьрша йоккхуш дакъалаьцна ю иза. Иштта, Луганскан кIоштахь тIеман декхарш кхочушдина а ю. 2017-чу шеран ГIадужу-беттан 30-чохь Киевна гергарчу Глевахехь цабевзачу наха герзаш диттира шен цIийндеца Осмаев Адамца цхьаьна иза чохь йолчу машенна. Коьртах кхеттачу герзо йийра Окуева. Цу заманчохь Украинин чоьхьарчу гIуллакхийн министран (МВД) хьехамча лаьттинчу, "Народный фронт" фракцин халкъан депутато, карарчу хенахь МВД-н куьйгалхочун гIовс волчу Геращенко Антонна хетарехь, иза еран коьрта верси ю Украинерчу хьолана оьрсийн къайлаха сервисаш дестабилизаци ян а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан гоно Осмаевна бекхам бан а. Стохка Дечкен-баттахь Къоман полицин куьйгалхочо Клименко Игора а, Киеван кIоштан полицин хьаькамо Небытов Андрейс а дийцира, Окуева Амина ерна шеконаш йолуш лаьцна, хьалха дуьйна Украинан вахархо волу, Дагестанера схьаваьлла стаг аьлла.


Марсхьокху-бутт 03, 2015\nАвстри - Кхерч боцуш бисинчу мухIажирийн гулам, Вена, 2Мар2015\nМасех бутт бу Австрерчу мухIажирш тIеоьцучу Трайскирхен лагерехь эзарнаш мигранташ, чубаха тховкIело йоцуш, арахь Iен. Доккхачу декъанна, Шемара а, Иракъера а, амма иштта Нохчийчуьра а бевдда баьхкина нах бу уьш.\nГуманитаран катастрофин зил тIе кхаьчна Австрехь мухIажарш тIеоьцучу Трайскирхен лагерера хьал. I800 стаг тIеэца а, царна тховкIело Iалашйан а таронаш йолчу цу лагерехь карарчу хенахь 4800 стаг ву гулвелла.\nТкъа и терахь хIора дийнахь алсам долуш а ду, хIунда аьлча тIаьхьарчу беттанашкахь цхьа де а ца долу мел лаххара а цхьа бIе а стаг я совнаха цу махка тховкIело еха ца вогIуш. Коьртачу декъехь Шемара а, Иракъера а, ткъа иштта Африкера а тIамех а, баланех а бевдда, Европехь кхерамазалла лоьхуш баьхкина болу и нах, дагахь а доцуш, эрна арахь бисина.\n3000 герга мухIажар, 40 градус тов йолуш а, догIуш догIу долуш а, ша бетташ а – доцца аьлча, муьлха а хенан хIоттам белахь а, стигал йоцург кхин тхов боцуш вехаш кIиранашкахь. Цу юкъана Австрин урхалла беттанашкахь цу мухIажаршна хIун дийр дара бохучу хаттарна жоп лоьхуш ю.\nСтенна ду Европехь уггаре а таронечех пачхьалкхе йолчу Австрина масех эзар мухIажар дIатарвар сел хала бохучух кхета хала делахь а, амма мелла а цу хаттарна жоп серладоккху, цу пачхьалкхийн низамийн башхалла евзича.\nТрайскирхен – иза Австри кхаьчна болу мухIажарш дуьххьара, богIуш лаьтташехь Iедална тIе а боьлхий, нохчашлахь, кхечу къаьмнашлахь а шуьйра девзаш долу „азюль“ дош олу меттиг ю. Аьлча, цара шаьш тховкIело лоьхуш дуйла дIахоуьйту а, церан гIуллакх талла доладо а меттиг.\nЦу нахе бан безаш болу хеттамаш бинчул тIаьхьа а, церан могашалла а, уьш бовда хIиттина хилла бахьанаш а теллина даьллачул тIаьхьа, мухIажарш цу лагерера цхьацца пансионашка а, юкъараIойлашка а, петаршка а дIасахьовсабо. Ткъа лагерера меттигаш керла тIе богIучу мухIажаршна мукъайоху.\nАмма тIаьхьарчу беттанашкахь и система галйаьлла, тховкIело лоьхучийн терахь Шемара тIом бахьана долуш цIеххьана вуно лакхадаларна. Кхин дIа цуьнца доьзна цхьа могIа проблемаш гучуевлла.\nМасала. Федерала урхаллехь хилла ца Iаш, коммунийн а, лаьттанийн а куьйгаллашкахь вуно яккхий саршонаш ю цигахь, шайн, меттигера, низам а, къепе а билгалйаккха. Цул совнаха, меттигерчу коммунийн а, бундеслаьттанийн а куьйгаллехь болу нах тайп-тайпанчу партийн векалш бу.\nТкъа цу партешна юккъехь мухIажаршца къинхетаме йолу баьццара я социалхойн партеш хилла ца Iа, консервативе йолу Халкъан парти а, гаррехь мигранташца гома йолу Маьрша парти а ю. Нагахь санна цу шина партин векалш коммунийн куьйгалле кхаьчна белахь, цара Трайскирхенера мухIажарш шаьш дол-долче тIе эца ца туьку. Иштта гул-гуллуш вовшахкхетта цу лагерехь цхьанна а ца оьшу, массарна а совбевлла болу и мисканаш.\nПолитикаш а, урхаллин декъашхой а хIоттаделлачу хьолана бехк вовшашна тIе туьттуш, эрна вовшахбетталуш а, охьахуьйшуш, къамелаш деш лелачу юкъана Австрера бахархой а, юкъараллин жигархой а шайн ка долллучу кепара мухIажаршна орцах буьйлу.\nШозлагIа кIира доладелла Венин юккъехь, меттигерчу Оперина хьалха цхьа могIа меттгерчу исбаьхьалхоша мухIажаршна белшашгIорторан акци дIахьош йолу. Дийнахь а, буса а, сахиллалца а буьйшуш а боцуш, 24 сахьтан хьесапехь митинг ю цара уггаре а дукха адам дIасалелачу Вена гIалин дега юккъехь дIахьош. „Бист ца хуьлуш Iаш йолчу юкъаралло хIаъ боху мухIажаршка!“ аьлла ю цу акцин цIе.\nТкъа иза йолийначу артисташ а, яздархоша а, сарташ дахкархоша а чIагIдо, Австрин урхалло я мухIажаршна орца кхачоллалца я и урхалла балхара йоххалца шаьш дIасадевр дац бохуш.\nХIора дийнахь шайн чотах Трайскирхене а боьлхий, цигарчу мухIажаршна юург а, тIеюху хIума а, молхнаш а латтош болчу акцин декъашхоша мукъаденошкахь цу лагерера масех стаг валийнера, Венерчу Оперна хьалха пресс-конференци яла. Даханчу Iай вуно къиза тIемаш хиллачу Шемарчу Кобане гIалара бевдда Австре баьхкинчу кхурдойн доьзалан нанас иштта дийцира шайн Трайскирхенерчу Iер-дахарх лаьцна.\nКхурдойн зуда: „ТIе хи кхарза а меттиг бац тхан цигахь. Цхьа а тайпа гигиена ларйан аьттонаш бац. Хала ду-кх цигахь Iен, вуно хала. Бераш цомгуш ду сан. Эзарнаш нах бу цигахь чу баха меттиг а боцуш, арахь Iаш, урамашкахь дIа а буьйцуш. ХIора дийнахь, хIора мIаьргонехь гуш бу тхуна и нах а, и хьал а.\nМасала, тхо лийча хIоттахь, 15 стаг цхьаьна лийча хIотта веза тхан, зударий а, божарий а цхаьна. Амма къаьстина зударшка да ма ца ло иза- божаршца цхьаьна чохь лийча ма ца ло уьш. Цхьа жимма хилла а меттиг езара суна цигахь, сайна, кхечаьрца екъа а ца езаш, хи доцуш, хьелаш доцуш а, амма цхьа къаьстина четар мукъане а, маьрша сайн доьзалца со чуерза йиш йолуш.\nТIом болчу меттера схьадаьхкина ду тхо, Кобане гIалара. Тхан гIала ерриге а йохийна дIаяьккхина ю. Ишколаш а яц цигахь, цхьа а хьелаш а дац. Тхайн бераш бахьана долуш даьхкинера тхо кхуза схьа, берашна цхьа хиндерг хилийта а, цхьа машаре дахар хилийта а. Амма иза кхузахь тхуна гуш дац. Тхо-м даккхий дара, тхоьга-м и йоллу халонаш ла а лора. Амма тхан берашка ма ца лало и хьал“.\nЦу юкъана Австрин Iедал Трайскирхенехь совбевлла мухIажарш цхьана ханна луларчу Словаке хьовсон гIулчаш йохуш ду. Цигахь шайн махкахь чул а алсамох еса лаьтташ гIишлош а ю, цигахь тховкIело йоьхуш сов кIезиг мухIажарш а бу бохучу бахьанца. Цуьнца доьзна дара кIирандийнахь мухIажарш тIеоьцу вай я ца оьцу боху хаттарца Словакехь референдум дIаяхьар а.\nЦецволийла дац референдумехь дакъалаьцначу словакахойн 97 процентано мухIажаршна дуьхьал кхаж тассар. ХIинца цу жамIашца доьзна кхин дIа а дуьненна а совбеллачу мигрантийн кхолламах керла сацамаш лоьхуш ю Австрин урхалла.\nМухIажиралла - декъаза дакъа


Дагестан -- Канадера Дагестане тIом бан вахана лелла Плотников Вильям (аьтт)\nΙамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташкара а, Канадера а, Оьрсийчуьра а пресса ю бутт хьалха Бостонехь динчу лелхийтаршна бехке хила тарлучу Царнаев Тамерланан дахаран некъаш толлуш. Цуьнца а юзуш йовзуьйту журналисташа керла цΙерш, йовзаза хилла Царнаевн уьйраш.\n2012-чу шеран Ιай Цхьаьнатоьхначу Штаташкара Царнаев Тамерлан Дагестане цигарчу тΙемалойх дΙакхетархьама веанера, чΙагΙдо Ингалсерчу Дейли Телеграф-газето, оьрсийн либералан «Керлачу Газетана» тΙе а тевжаш.\nФСБ-но тидаме эцна хилла Дагестане хьажахΙотта веана Царнаев иза меттигерчу тΙемалочуьнца Нидал Мансур Махмудца уьйре валарца доьзна. Ткъа Нидал, пакистанхочунна вина дагестанхо, ФСБ-но бахарехь, гΙаттамхойн могΙаршка кегийрхой лехьорца тергоне эцна хилла Ιедалша.\nБакъду, и хаам талла бΙегΙийла дац - Царнаев Тамерлан а санна, воцуш ву Нидал Махьмуд. Иза стохка аьхка вийра ницкъахоша, шаьш лаца цуьнан цΙа, гΙумкийн Утамыш-юьрта дахча, цо герзаца дуьхьало йира, аьлла. Ткъа Царнаев цуьнца зΙенашка ваьлла хилла бохург а ю еккъа ша ФСБ -н, аьлча а, бу цуьнан Дагестанера векалш.\nКхин цхьа стаг а хьехаво хΙинца Бостонерчу лелхийтаршца доьзна. Цхьа зама хьалха Оьрсийчуьра Канаде дΙабахана, Торонтохь бехачу ПлотниковгΙеран доьзалерчу Вильям цΙе йолчу жимчу стагца а хилла Царнаевн гергарлонаш, прессано бахарехь.\nШен да-нана керста динна чудоьллачу муьрехь канадахо Плотников бусулба дине ваьлла. Кхо шо хьалха, оьрсийн кхерамзаллин сервисашка ша дин Ιамо вогΙу аьлла, Дагестане веъна иза – цундела цара тергоне а эцна хΙетахь.\nЦхьана юкъанна Оьрсийчоьнан Талламан Комитето левина хилла Плотников Вильям, цо Канадера дуьйна схьадеанарг зуьйш. Оцу хаттамехь цо шен Ιамеркан континетехь бехачу кавказхошца интернетехула ша лелаен уьйраш охьаягаръеш, Царнаев Тамерланан цΙе а яьккхинера талламчашка, чΙагΙдо Дейли Телеграфо.\nЦарнаев Тамерлан а санна, боксер а хилла Плотников Вильям. Цу тΙе Плотников вехачу Торонтохь Ιен шен дейиша йолчу хьошалгΙа вахана а лелла Тамерлан. Оцу шиннан дуккха а дара юкъара хΙуманаш, цундела уьш вовший гина хила а тарло, боху Ингалсерчу газето.\nФСБ-н векалша журналисташка дийцина, Царнаев Тамерланна Плотников Бусулба кегийрхойн дуьненаюкъарчу ассоциацин сайтехула вевзина бохуш.\nИштта, Царнаевн Нидалций, Плотниковций йолу зΙенаш хааялар хилла ФСБ-но Ιамеркарчу къайлахчу сервисе – ФБР-е – лурчаша кехат дахьийтаран бахьана а, Царнаевн террорхошца зΙе хила тарло аьлла яздина цо. Амма ФБР-о дерг кхеттош довзийтар дехча, жоп ца луш йисина хилла ФСБ.\nНидал а санна, Дагестанехь тΙеман хьелашкахь вийна лурчаха Плотников Вильям. Иза нисделла Царнаев ХΙинжа-ГΙала ваха ах шо дуьсуш. Билггал хууш дац, цкъа а вайна вуй и шиъ вовшашна я вац. Царнаев сихха ведда Дагестанера, шел хьалха цига веъна хилла Плотников а, ша хьалхо зΙене ваьлла Нидал а дийна воцийла хиича, чΙагΙо Дейли Телеграфо.\nКхолагΙа стаг а ву Царнаев Тамерланан гергарлонаш толлуш ФБР-о левеш – Хаджимурадов Муса, Нохчийчохь тΙемаш боьлхуш баьччин Закаев Ахьмадан гΙаролхо хилла волу Ιамеркара мухΙажир. Цо шена тΙехула дΙа гина-вовзар доцург, ца хаьа боху журналисташка а, талламчашка а Царнаевс Бостонехь хΙун лелийна. Шен цуьнца цхьа а юкъарло дацара, боху Хаджимурадов Мусас.


Гезгмашин-бутт 12, 2017\n"Грозовые ворота" филман YouTube-ра скриншот.\n"Украинин шен лаамехь гулделлачу "Арата" эскаран 8-чу батальонера нохчий суна юххера бевзаш бу".\nНохчийчохь шолагIа тIом болийча, Оьрсийчоьно жигара яьккхира и тIом бакъбеш йолу шен пропаганда. Газеташца а, интенетан гIирсашца а, телевизионашца а цхьана цунна шуьйра юкъаозийна яра киноиндустри.\nТурпал Оьрсийчоьнан эскархой бара цу филмашкахь, кхин вон ца хиллал вон а, боьха а болчу нохчийн тIемалойх, вуьшта аьлча террористех а, бандитех а мохк цIанбеш. Цхьайолчуцу филмашкахь коьртачу турпалхойн васташ кхоьллина ву актер Пашинин Анатолий.\nИ васташ герз а хилла дIахIиттира Кремлан пропагандан карахь. Ша Пашинина дийцарехь, Оьрсийчоьнан телевизионехула шарахь маситтаза гойту, масала, Нохчийчохь хиллачу тIамах лаьцна яьккхина «Грозовые ворота» олу иза коьрта турпалхо волу филм. Цунна бухе диллина ду 2000-чу шарахь Улус-Кертана гергахь хилла тIемасадалар.\nТахана Донбассехь Украинин шен лаамехь гулделлачу эскаран 8-чу батальонехь тIом беш ву актер Пашинин Анатолий. Кху деношкахь Оьрсийн пропагандин зорбанан гIирсаша рогIера хаам баржийра иза вийна аьлла. Цу тIера долийра актера Пашинина Маршо Радионца ша дина къамел.\nПашинин: Сан дерриг а дика ду, тIех дика ду. Цхьана дашца аьлча, фейкаш ю уьш. Со цунах воьлла. Ас дIоггара тидам ца бо церан. Цара дуккха а боьха хIуманаш яздо. Хууш дац кхин цара хIун яздийр ду а. Хала ду суна «идиоташ» дуьйцучун комментарий ян.\nМаршо Радио: Ахь коьртачу турпалхочун васт кхоьллина йолу «Грозовые ворота» филм Нохчийчуьчу тIамах лаьцна ю. Бакъдерг дийцича, муьлхха а кийрахь дог долчу нохчочун хала ду цуьнга хьажа гIерта, цу чохь дуьйцург бакъдолчуьнца догIуш доцун дела а, и филм яьккхинчу нахана цхьа а нохчи гина а хиллий-те олий ойла кхоллалон дела а. Цигахь, кхеташ ма хиллара, нохчий, къеда аьлча, дIоггара дика гайтина бац. Ткъа хьуна цхьа а нохчи вовзарий, цу филмехь дакъалацале хьалха?\nПашинин: Дика юкъаметтигаш яра сан (нохчашца). Сан аьтто бац цIераш яха сайна бевзачеран. Уьш Нохчийчохь бехаш а, болх беш а бу суна бевзина нах. Суна дукха беза шайн орамаш девзаш болу нах. Масала, "Арата" олучу Украинин шен лаамехь гулделлачу эскаран 8-чу батальонехь тIом беш болу нохчий сун юххера бевзаш бу.\nУьш инзаре къинхетаме а, эсала а адамаш ду. Уьш вуно бакъахьара нах бу, массо а агIор тамехьа нах бу, вуно майра нах бу. Уьш кийча бу шайна хуург дийца а, гайта а. Ткъа и хаарш цера дукха а ду. Масийтта тIамах чекхбевла уьш.\nМаршо Радио: Ткъа "Грозовые ворота" цIе йолчу филмехь ахь хIоттийначу вастах лаьцна къамел хилирий хьан цу нохчашца? Цара хIун бохура, цигахь хилларг кинохь ма дарра гайтина ду аьлла хетий царна?\nПашинин: Цара хаьттира соьга, хьуна хаьий оха схьа ма яьккхира "Грозовые ворота" филмехь юьйцуш йолу лакхе, аьлла? Суна чIогIа хазахийтира цаьрца къамел дан сайн аьтто баьлла. Ца хаьа суна, цу тайпа къамел дIаяздича дика хир дара, цара иза дерриг а дагалоцуш. Царна хетарг а, авторша филмехь гайтинарг а, суна сайна хетарг а дуьстича дика хир дара.\nМаршо Радио: Хьо нийсонна тIе гIерташ велахь а, дукхах болчу нахана дуьхьал гIерта хала ду. Хьо вуно вевзаш волу актер ву. Оьрсийчуьра дIавахарца болх а, ахча, токхо а, хIусам а, доттагIий а, беза-бевзарш а цигахь битина ахьа. Хала хуьлий цу тайпа сацам бан?\nПашинин: Дерриг а дукха атта ду. Цхьа дош олу аш, цу тIехь чекхдолу дерриг а, керла дахар долало шун. «Х...о» дош олу аш, цул тIаьхьа хьан керла дахар долало. Альча а, дош олу билггала Оьрсийчоьнан ... "Россиянски" федерацин президентана. ТIаккха керла дахар долало шун».\nМаршо Радио: Тахана Украинера хьал дикачу агIор хийца деза аьлла керла болам а кхоьллина, махкахь политикан а, экономикан а реформаш ян еза аьлла хетачу нахана хьалхаваьлла ву Гуьржийчоьнан президент а, Украинехь Одессан кIоштан губернатор а хилла Саакашвили Михаил. Iедалша цуьнгара Украинин махкалла дIадаьккхина. Ахьа муха мах хадор бара цуьнан?\nПашинин: Суна уллера бевзаш дуккха нах бу Одессан кIоштан губернаторан а, премььер-министран а даржехь Саакашвилис бинчул а дуккха а гIоле болх бийр болу. Соьга алалур дац со дIоггара воккхавевеш ву цуьнах. Сан аьтто бу дустуш ала. Дера, цхьана генарчу кIотарахь вехачу стагана Михаил Николозович дукха воккха хьекъалча а, масал эца везаш волу таг а ву аьлла хетар ву.\nБаккъалла а оьшуш а хир ву иза. Амма суна и воцург а дуккха а нах байна. Уьш дуккха а гIоле бу. Ас эр дац сйо дIоггара воккха Саакашвилин ларамхо ву. Амма иза Путин мостагI ву, делахь сан доттагI ву иза. ХIун эр ду ас. Аьтто хуьлийла цуьнан!\nМаршо Радио: Украинехь хуьлучуьнга ладоьгIуш даима а хаттар кхоллало, юха-м боьрзур бац-те украинахой хьалхалерчу хорша олий? Ахьа муха жоп лур дара цу хаттарна?\nМаршо Радио: Юха боьрзур бац. Иза гуш а ду, кхеташ а ду. Ас юкъаметтигаш лелош болу нах вуно къона нах бу. 21-25 шераш долу нах бу уьш. Муха берзор бу уьш юха? Уьш хьлха боьлхуш бу. Цундела Украинехь хир ю екъаелла йоцу, йозуш йоцу пачхьалкх.\nАктер Пашинин: Со дийна а ву, хьалха санна ойла йолуш а ву (аудио)


Чиллан-бутт 15, 2014\nНохчийчоь --Депортацин Де билгалдаккха кечамаш беш ю жигархойн тоба, Соьлж-ГIала, 15Чил2014\nВайнах махках бохийна кху беттан 23-чохь 70 шо кхачар, Нохчийчуьрчу Iедало ца хьахош дуьтуш делахь а, цунна къера хилла совца дагахь бац, дегнашца къонахалла йисина нохчий. Дуьненна а къоман лазам бовзуьйту барамаш кечбан гулбелира шоьтан дийнахь Соьлж-ГIалара жигархой.\nШортта бахьанаш цул тIьхьа дийлитина нохчаша, хIинца а дуьлуьйтуш ду шайгара, шайна тIе бохамаш кхин а хIиттийта. «Духур дац, доьлхур дац, диц дийр дац» аьлла,20 шо хьалха махкахь Iедало бина, ткъа шаьш юхьарэцна хилла кхайкхам бицбина юкъараллано, масала.\nКъам доьхна а дац, доьлхуш а дац ца олуьйту дуккхаъчу тергамаша. Ткъа«диц дийр дац» аьлларг-м тахана хийра нахана хийр стаг а хета, цунна тIе пIелгаш а хьажобо.\nНийсса цхьа кIира даьлча 70 шо кхочу нохчийн къам Сталина махках даьккхина. Кхидолчу, мелла а барт болчу къаьмнаша, шайна хилла и тайпа бохам билгалбоккхуш, Iедалан мел болу ницкъ а, таро а хир яра тIехьажийна. Амма Нохчийчохь къоман бохаман де, Советийн заманахь санна, даймехкан бIаьхочуьн я ЦIечу эскаран салтин де санна лоруш ду.\nIедал оцу денна петоьхна дуьсуш делахь а, Кавказерчу Къаьмнийн Ассамблея ю шен кечамаш беш. Дуьйцу цуьнан декъашхочо Шуаепов ИбраьхIима.\nШуаепов: «Тхан комитетна юкъавогIуш 25 стаг ву. Зеделла а, теш хилла а, депортацин хиламаш теллина а нах бу уьш. И хIума дицдан йиш йоцийла хууш болу нах бу. Дийнна шарахь махках дахарца боьзна цхьацца гуламаш а, кхеташонаш а дIахьор ю оха. Дагалеца бисинчаьрга лелларг а дуьйцуьтуш, цунах лаьцна цхьа кино а яьккхина, иза берашна школашкахьа гойтура ю».\nКавказерчу къаьмнийн ассамблеяно кхайкхам бина, хIара шо дIадохийначу къаьмнийн тезетан шо лара аьлла. Иза къобал дахь а, ца дахь а, и лаам бу цеуьнан. Юьхьанца Соьлж-ГIалахь дIахьор ю дохор дагалоцуш конференцеш.\nШуаепов: Чиллан беттан 18-чу дийнахь пачхьалкхан дозанал арахьа бехачаьрца дист а хуьлуш, онлайн зIе а хIоттор ю. Казахстанера схьакхайкхина нах а бу. Казахаш бу уьш. Баьпкан юьхк елларш а хир бу царна юкъахь. Дуккха а нах хир бу цигахь дакъалоцуш».\nЧиллан беттан 23-чохь, нохчийн къам дохийначу дийнахь, дича дика хир дара аьлла, хIара кхайкхам а бу конференци вовшахтухучу комитето беш.\nШуаепов: «23-чу дийнахь, сацам а бина, дIакхайкхийна оха Интернетехула а.\nIуьйрана кхузахь а , Оьрсийчохь а, миччахь а болучара, шайн цIенош долучара, кевнаш диллина дуьтуш, де билгалдаьккхича дика хир дара. Геноцид йина де билгалдоккхуш хIума хир ду иза. Петарш чохь Iачу наха шайна тIе Iаьржа духар доьхча дика хир дара. Малхбузу ламаз дина даьлча, массо а дуьненахь цхьатерра доIа дийр ду. Иза баккхийчу нахе а хаьттина, хIоттош ду. Оцу дийнахь берашна а бохамах лаьцна дийцича а дик хир ду».\nIедалша Чиллан-беттан 23-гIа де муха билгалдоккхур ду хууш дац. Амма юкъархой цецбевлла Iа, протест кхайкхо ца бахьахь а, хIокху шина-кхаа дийнахь Соьлж-ГIалин юккъера Сталинан Iедало хIаллакбинчарна хIоттийна хIоллам дIабаккха болорах. Иза хIунда деш до шаьш ца кхета, элира Шуаепов ИбраьхIима.\nШуаепов: «Ши-кхо де хьалха, иштта оха цхьацца гулам вовшахтухур бу аьлча, Соьлжа-гIалахь дохор дагалоцуш хIоттийна хIоллам дIабаьккхина аьлла дийца долийна. Цуигахь тур карахь а долуш куьг дара. Иза дIадаьхьана. Хьан даьхьана ца хаиа иза. Цигара чурташ схьа а дохуш, кхечу метте дIадугIуш ду, беллачу милцойн хIолламна хьалха. Оцу хIуманах цхьана а тайпана беш хаам бац. Iедалера тхуна хууш хIума дац, уьш а кечлуш хир бу-кх оцу денна».\nКонференци вовшатохаран комитетан кхеташонехь, наггахь оьгIазло гучу а йолуш, къамел дора декъашхоша. Вевзачу актерна Дудаев Мусана Iаьткъинарг ду депортацин бала лайначу нахана Iедало цхьанна а тайпа терго еш ца хилар.\nДудаев: «Иза дагадеъча дог Iийжаш хуьлу со. Соьга хIун хилла олуш стаг вац. Муса, хьуна гина дара-кх хIара, цунах лаьцна кинжка а язйинера ахь, и баланаш хууш бу-кх хьуна, дукха ваха хьо, муха вехаш ву хьо, бохуш Iедалан стаг цхьаъ вац-кх».\nФорум шаьш тоьллачу кепехь хIоттор ю бохучух шеко йоцурш биц ца ло, шаьш мичахь беха. Ара а девлла, шаьш гIали юккъехь митингаш 23-чу дийнахь йийр ю я яц, стенгахь йийр ю цкъачуьнна ца хаа царна.\nКавказан Къаьмнийн Ассамблеян президента Кутаев Русланна хетарехь, дIадохор дицдалийта гIерташ цхьа ницкъаш бу. Царна дуьхьала болх шаьш жигара боккхур бу, боху цо.\nКутаев: «Оцу комитетан юкъабаьхкинчара масалш даладо вайн къам дохоран де тIекхаьчна хиларх дицлуш хилар гойтуш. Иза дицдалийта гIерташ нах бу олуш а хезна тхуна. Оцу нахана оха гойтур ю тхайн бакъо. Тхоьга харцо ма йийца боху оха цаьрга. Харцо харцо юйла а хууш, бакъо бакъо юйла а хууш, вай йист яьккхича, кху пачхаьлкхехь даха атта хир ду вайна. И болх бу оха беш. Конференци цхьа жима дакъий бен дац оцу белхан а, тхан Iалашонан а».\nДепортаци дагалоцуш, конференци ян бохку нохчийн юкъархой


Украинан президента Порошенко Петрос бахарехь, тIеман кхерам кхозу цуьнан пачхьалкхана тIехь – Донбассехь соцуш дац, барт а бохош, герзаш кхийсар. Сепаратистийн карахь долчу лаьтта тIехь машар хIотто, тIом юхабаккха Украинана дуьненера гIо а, шех кхетар а оьшу, элира шинарийдийнахь Киеверчу дуьненаюкъарчу конференцехь Порошенкос.\nСтохка тIамо 6100 стеган дахар дIадаьхьина цо боххучу юкъанна нисделира цуьнга тIеман буьйранчаша, юха а тIемакхийсарш долийна Донбассерчу сепаратисташа аьлла хаам бича.\nКиеверчу барамца видеоконференци йинчу Iамеркан Штатийн вице-президента Байден Джос элира, Минскехь тIом сацорах бина барт Оьрсийчоь ларбечу тIегIане яллалц юхайохийла дац цунна тоьхна санкцеш. Ткъа Оьрсийчоьно тахана а ца до шен эскарш Донбассехь хиларх даре.\nУкраинан премьер-министра Яценюк Арсенийс элира, дуьненаюкъарчу конференцехь, Грецина кхочучул а кIезиг ахчан гIо кхочу Украине, Афины тIемашкахь яцахь а, оьрсийн танканаш цуьнан лаьтта тIехь яцахь а.\nХьиджамех пайда стенна ца хуьлу. Iилманах доцчу "дарбано" дарйо коронавирус\nЭстемирова йийна 11 шо хьалха, видео бахьанехь кхарачо набахте хьажийна селхана\n11 шо кхечи Эстемирова Наталья йийна\nЦуьнан цхьа аг1о 1ибадатна схьайиллина дукха хан йу Ас айса ламаз а дина оцу чохь 1996 шарахь .Оцу г1ишлонах маьждиг дар дац тамашийнаг .Цецвоккхург х1иццалц и схьа ца даьллар ду.\nТуркойчохь Айа-София чуьра мозаикаш дIакъовлур ю ламазаш деш


"ШОВДАН КОЬРТЕРА ТАРХАШ" = ХЬАЛХАРА ДАКЪА\nКатегория: История Дата публикации Автор: Admin Просмотров: 2898\nДелаца йоьзна юкъ ларар; шайн сий уггаре лакхенгахь латтор; хийрачаьрца, шайн цIий ца эдар; шайн юьхь-амат тарадарах ларадар; дахаран кIуркIманино зоьш, кхиийна «халкъан эс» ца дицдар; боьрша тIаьхье йоцург, кхане ца хетар; цу ялх хиламо тIум кхоьллина, эзар шараша дахчийна, цу шираллера дуьйна, луьрачу къийсамехь кхоьлладеллачу «ваддца» (менталитет) дахар хилар ду нах-ваьррин Iадат.\nавт. Сулейман Асламбеков.\nХIара, «ЦIийн аз, боданехь» («Голос крови во тьме») аьлла цIе тиллина коьрта тептар, кхаа декъе декъана хира ду сан (кхотептар), туьллуш царна шолгIа цIераш: «Тов а, шира чкъоьрнаш а» (гIазкхашха, «Мгла и древние пласты»), «ЦIийн синпха а, Iаьржа ницкъаш а» (гIазкхашха, «Пульс крови и чёрные силы»), «БIаьрла са» (гIазкхашха, «Яркий свет») аьлла.\nХьалхарчу, «Тов а, шира чкъоьрнаш а» олучу тептар тIехь, со Iораяккха лерина ву, вайн этнос кхоллаялале а, и кхоллаеллачул тIаьхьа а хилла вайн шира истори. Аса лерина, нах-этносо таханалерачу Къилбседа Кавказе кхача йина, йоккха йиъ кхалхаран (гIазкх., «миграции») тулгIе Iорайоккху исбаьхьаллин диъ сурт кхолла.\nСо гайта лерина ву, шолгIа доккха кхалхар Къилбседа Кавказе дале, Хьалхарачу Азира «Арарат-лаьмнашкахь»* кхолладелла хьал гойту сурт. И хан ю, вайн шира дайша (хурриташ*) кхоьллина «Митанни»* (Меттан-На) олу пачхьалкх юхачу заманчохь, цунах хилла кескаш вовшаха хIотторхьама, цу вайн шира дайша, керла барт кхуллуш, и чIагIбан гIерташ уьш лелла зама. Доцца аьлча, иза ду ширачу оьмаран, 1266-гIачу шарна гергара исбаьхьаллин сурт. Цу декъана аса тиллина цIе ю «Кхалхаран юьхь а, барт кхиор а» (гIазкхашха, «Начало миграция и поиск согласия») аьлла.\nШолгIа, исбаьхьаллин сурт хIотто со лерина ву, «нах-этнасо» Къилбседа Кавказе кхозлагIа доккха кхалхар дар гойтуш. И зама хира ю, вайн шира дайша кхоьллина «Урарту» олу ламаройн пачхьалкх юха гергаяхначу заманчохь, ширачу оьмаран 622-580-гIа шарашна юккъерачу муьрехь. Цу тептаран декъана аса кхуллура йолу цIе ю: «Махо хIу даржийна баппа», (гIазкхашха, «Одуванчик, что ветер рассеял семя»).\nДоьалгIа доккха кхалхарца дуьйзина кхоалгIа сурт кхуллуш, аса гойтура йолу зама ю, ширачу оьмаран I-ра бIешара юккъера зама. И зама гойтачу тептаран декъана тиллина цIе хира ю «Шовдан коьртера тархаш» (гIазкхашха, «Утёсы у истока родника»).\nИсбаьхьаллин доьалгIа сурт кхуллуш со лерина ву гайта, керлачу оьмаран 8-гIа бIешо долалучу хенахь, нах-этносо пхоьалгIа доккха кхалхар «Нахчийн махка» дарца дуьйзинарг. Цу декъана тиллина цIе хира ю «Къилбседа, некъан седа» (гIазкхашха, «Полярная звезда» - путеводная звезда»). Цу заманчохь а, цул тIаьхьа а нисделла ду «Акко» (протоаьккхи), «Шото» (шуотой), «Глигва» (гIалгIай) олу тукхамаш дахкар «Шира Гуьржеха» а, «Нахчичоь» а.\nИсбаьхьаллин пхоьалгIа сурт кхуллуш, со лерина ву «Дашо арданган» олалла дохош, Аланин чеккхе гойтуш, Кавказан кийра кхоччуш ислам дирзина мур – Тимуран Iаткъам. Цу декъана тиллина цIе хира ю «Эмкалан баI бохьу аренан мох» (гIазкхашха, «Степной ветер, что несёт верблюжью колючку»).\nСан дахаран хан тоахь, «Ал-Ани-йан паччахьалла» (гIазкхашха, «Государственность Ал-Ани-йа») олу дахар гойту, сурт кхолла а дагахь ву со.\nИсбаьхьаллин суьрташ хIиттош аса гойтура дерг, сайна хетарг дац. Со гайта гIуртара волу цу заманан дахар хира ду, архиологин, лингвистин, историн, философин, корматаллин, тIеман, Iаламан тешаллаш а, мифан баххаш а толлуш, вайн а, цIена болчу кавказхойн а амалшна, ваддна (гIазкх., «менталитет») тIетевжина, кIорга хьесап дарца кхоьллина сурт гойтуш.\n«ЦIийн тулгIе хьийзачу боданехь» аьлла, цIе тиллина тептаро гойту хан хира ю, 1944-гIачу шара тIера, 1990-гIачу шаре кхаччалца йолу зама. Цу тIехь со гайта лерина ву, кху тIаьхьарчу хенахь вайнехан къам декъна долу бахьанин къайле. Иштта со тешна ву, цу сан гайтарах масала хилла, вайнах, шайн орамаца дуьйзиначунна сагаттадан буьйлалура бу аьлла.\n«БIаьрла са» аьлла, цIе тиллиначу сан кхозлагIа тептаро гойтура йолу зама, 1990-гIа шара тIера волавелла, шолгIачу тIеман чеккхене качо дагахь а ву со. Аса яздеш долу тIаьххьара и ши тептар, юкъ-юкъа исбаьхьаллин сурт хIоттош яздан лерина а ву со сайн дахарца дузуш. Аса яздаза диснарг, сан могIанаш юкъахь лохара ду-кх аша, вайн дахаран дикка ойла а еш.\n«ЦIийн аз, боданехь» («Голос крови во тьме») = кхотептар (трилогия)\nХьалхара тептар, «Тов а, шира чкъоьрнаш а», хьалхара дакъа.\nгIазкхашха, «Мгла и древние пласты»\nХьалхара тептар, «Кхалхаран юьхь а, барт кхиор а», шолгIа декъан хьалхара кийсиг.\nгIазкхашха, «Начало миграция и поиск согласия» - 1\nХьалхара тептар, «Кхалхаран юьхь а, барт кхиор а», шолгIа декъан шолгIа кийсиг.\nгIазкхашха, «Начало миграция и поиск согласия» - 2\nХьалхара тептар, «Махо хIу даржийна баппа», кхоалгIа дакъа\nгIазкхашха, «Одуванчик, что ветер рассеял семя»\nХьалхара тептар, «Шовдан коьртера тархаш», доьалгIа дакъа\nгIазкхашха, «Утёсы у истока родника»\nХьалхара тептар, «Къилбседа, некъан седа», пхоьалгIа дакъа\nгIазкхашха, «Полярная звезда» - путеводная звезда»\nХьалхара тептар, «Эмкалан баI бохьу аренан мох», ялхалгIа дакъа.\nгIазкхашха, «Степной ветер, что несёт верблюжью колючку»\nХьалхара тептар, «Ал-Ани-йан паччахьалла», ворхIалгIа дакъа\nгIазкхашха, «Государственность Ал-Ани-йа»\nШолгIа тептар, «ЦIийн синпха а, Iаьржа ницкъаш а»\nгIазкхашха, «Пульс крови и чёрные силы»\nКхоалгIа тептар, «БIаьрла са»\nгIазкхашха, «Яркий свет»\n(ЦIен йозанца билгалдинарш, яздина девлла а, чекхдовлаза а тептарш ду.)\nЦхьацца, Кавказан кIошташкахь дIабоьлху историн талламаш, вуно гергабалина бу, уьш дIабала шаьш хьакъ лорачу цигарчу цхьацца йолчу юкъараллашна. Иштта церан аьтто бу, кхолла юкъараллин кхетам, кхоьллиначех делахь а гойту бакъдерг, хьелашца нисдинарг. Идеологин тIегIане и тайпа истори хьалхататтар, кхуллуш историн эс, тоталитарни, авторитарни юкъараллин политика, ойла кхуллу элиташ, шаьш лериначу Iалашоне кхочу, ца хиларна кхин тайпа альтернативни ойланаш, цу элиташа кхоьллинарг, царна хетарг, церан гIурте йолу и ойланаш юхатоха а, уьш Iораяха а.\nДагахьбаллам белахь а азербайджанин, гуьржийн, эрмалойн ТIехьаракавказан историграфеш а, иштта Къилбседа Кавказера хIирийн историграфи а, даима идеологин Iаткъам болуш ю, цу мехкин (Азербайджан, Армения, Грузия, Осетия) политика-идейни элиташ хилла ца Iаш, Россин империн а, иштта кхин болчу, дуьненна Iаткъамаш бечу ницкъин а лобби (цу тIаьххьарачарна юкъахь бу, туьйранаш кхолларца, керла мехкашка сатуьйсурш – «Иблисан накъостий»). Шайна гушшехь, хуушшехь, цу шайн элитин и тайпа туьйранаш догIуш ца хилар бакъдолучуьнца, цу юкъараллаша, церан академин тIегIанаша къобальеш тIеэцна и тайпа ойланаш. Совета Iедалан оьмарехь и тайпа историн чемаш, Юкъан тIедилларш дукхаза хецна ду муьран хьелашка хьаьжжина. Цундела цу кIоштин, мехкин историграфиша дукха гулайина цхьанацайогIу тезисаш а, дукха ду бIостаналлица доьзна цхьаьнацадарш а. СССР екъаяларца, йозушйоцу пачхьалкхаш, мехкашкаш кхоллалуш, хила ма-доггIу марсадовлу, цул хьалха, гIело хилла националисталла, долучулла бIаьрла хуьлу и цхьаьнацадараш а, цкъацца, бодане деш юкъара хьелаш. Къаьмнин истареш дукха хьолехь язъеш хилла, дукхабIешараша кхоьллина уьйраш йолу лулахойн исторех къастайой, йохалура йоцу культуран а, кхин йолу а зIенех дIахадайой.\nСан Iалашо ю, гуьржийн, эрмалойн, иштта нахан, хIирийн историграфин концепцеш цхьаьнацаяр гайтина ца Iаш (Совета Iедал тIедале а, и тIедеъначул тIаьхьа а, Юкъан Iуналло кхоьллина йолу), кхин а кIорга и истории охкуш, сан ешархо хьо кхачо, ширачу оьмаран муьре.\nАса, хIунда ийъадо этногенезаца, этночкъоьрнашца, урартуойн тIаьхьенаца доьзна и проблемаш йолу хаттарш? Дера до, «мила хилла, кхузахь дуьххьараниг?», йа кхин а нийса аьлча, «кхузаманхойх, мила ву «Да», мила ву «Хьаша» историн кIоргалле диллича?» бохучу хаттаршна жоп дала. Цу ширачу заманчохь, кху мехкин дай хилларш бу (кхин берш бан а боцучу хенара дуьйна) «хурри» ораман автохтонаш а (прахурри, пракулхи, прахатта-каски), «субари-нахин» ваьрраш а (халибаш, нахи-хурри, субартой, арии, тIаьхьо дайаэни/таохи, хой, халдаш, кхин а тIаьхьа эрмалой а, греко-римхой а, гуьржий а – хьалхенан бакъо гуьржашкахь алсамо а йолуш), иштта малхбалехьара «кура-аракс ораман» этночкъор а.\nГуьржийн, эрмалойн этногенезца йоьзна проблемаш дIаяха, дукхашарашкахь белхаш бинехь а, тахана а, кхоччуш цхьаъ къобальян аьтто боцуш, дукха версеш а, гипотезаш а ю. Уьш, историографехь тIеоьцуш а, дIатоьттуш а ю, хене а, цу ханна эшаре хьаьжжина а.\nТахана, гуьржийн-эрмалойн пачхьалкханюккъера юкъаметтигаш лара мегара ду дикачу лулахойн санна, цу Арменин хиларна, геополитикца йоьзна халонаш. И халонаш бахьана долуш, и эрмалой гуьржех боьзна бу дукхаха, вуьш кхарехчулла. Делахь а, историн виртуальни кхаш тIехь (масала, картан тIегIанехь а, историн репрезентацехь а) цу эрмалойн а, гуьржийн а говзанчаш-историкаш лаьтташ бу, кардинально тайп-тайпаначу коьрта дуьхьалонашкахь (позиции). Церан цу говзанчаша, шаьш а мукIарло деш ю, и къовсаме моменташ хилар кхоъ тIегIа йолуш:\nЦарех цхьаъ ю меттигца, я махкаца доьзна: «вайх мила ву «Да», мила ву «Хьаша»? бохучу хаттарна жоп дала дезаш. И тайпа хаттар («мила хилла, дуьххьараниг?») Кавказехь хIотторо (къаьсттина Къилб Кавказехь), шеко а йоцуш, кхозлагIа ницкъалле агIо юкъайоккхуш нисдо (шен Iалашо йолу а, шена гIолениг лоьху а).\nШолгIа тIегIа ю, «билгалонин тIом» («война символов») олу, историн карташца боьзна къовсам. Цу къовсамца доьзнарг, дукхаха хетарехь дерг ду, и карташ хиларна, уьш хIотточу муьрехь хилла историн Iилмига хьаьжжина. Масала, ши-кхобIешо хьалха, историкашна девзуш хилла дац дукхаха, Европе кхочу туьйранаш (миф) бен. Кхузаманан истори кхоьллина ю, «Дала хаьржинаш, тхо ду» бохучу этнотобанан лоббина ма-лаъарра.\nКхозлагIчу агIонан тIегIа ю: «ХIара-м, вайн ма-хилла!» бохург къобалдеш, кхин дерг аьттехьа а ца дуьтуш.\nХIара, «Шовдан коьртера тархаш» (гIазкхашха, «Утёсы у истока родника») олу чурхе Iорайоккхуш, нах-орамах болу сан турпалхой, Кълбседа Кавказе дIакхелхара бу, цигахь кхолла керла дахар а, дехийлаш а. Цу доьалгIа, доккха кхалхаран тулгIено меттаха даьхна этнодакъош хира ду: Малхбален Кавказера («аранаш» беха атагIара «прааланаш», изза «урартуойн арии»), Жимачу Кавказан лаьмнашкара, церан лахарчу аренашкара («гарагараш», «арцахой», «саной», цхьацца долу «нахарарин» генаш), Малхбузен Кавказера – кулхин цхьацца долу ваьрраш (нах-ораман ваьрраш), Таохи махкара «таохаш», «хой», «санаараш», ишт.кх.дI. а. И билгалдаьхна ваьрраш, шадерш а девра дац цу кхалхаран новкъа. Царех дакъош бухадуьсура ду, шайн хиллачу аганан бух Iалашбан а, цу махкара шайн орам ца хадийта а. Уьш, кху тIаьхьарчу цхьа-шина эзар шаро юьхь йоцуш дойъура ду, цу мехкашка даьхкиначу хийраораман ваьрраша, шайх тардар дина (нийса хира ду, и автохтонин юьхь шайга дIаэцна аьлча). Цундела, вайна карадо тахана, нах-ораман маттан а, ламастин а аматаш, цу мехкашкахь дехачу кхузаманан къаьмнин дахарехь.


Магас | ДОШ ДЕЛАР A3 - БезФормата.Ru - Новости\nДОШ ДЕЛАР A3\nДагадоагIа, наьна сурт а дайна\nЭггара хьалха айса лайза ког,\nУкх сай кер чу тохаденна дог.\nЛаттар со, кIирвенна бIарахьежаш,\nХIаьта нанас мелашха тесса бIа,\nАьлар сога, шортта елакъежаш:\n«Ираз долаш берал хилда хьа».\nИз цо аьлча, керара дог гIоздаьнна,\nАз сай дег тIа шортта кулг диллар,\nДош делар аз, дика деша аьнна,\nИз дош кхоачашде а дош делар.\nДагадоагIа сона, тахан санна,\nИз сурт сона хIанз а духьал латт,\nВизза кIант ва аьнна, елаенна,\nКъоабалдийцар цо са аттестат.\nНанас хьалха санна тесса бIа,\n«Ираз долаш вахар хилда хьа».\nНанна геттара гарга дIатIаваха,\nХьалха мо, аз дег тIа кулг диллар,\nДош делар аз Даьхе бахьан ваха,


Iийд-дийнан азкараш - Имам Нававийн "Ал-Азкар" жайни юкъара\nШИНА IИЙД-ДИЙНАХЬ ДЕШ ДОЛУ ЗИКР\n("АЛ-АЗКАР" ЖАЙНИ ЮКЪАРА)\nХьуна хаийла, шина Iийд-дийнан ши буьйса лекха хинволу АллахI хьахош, ламазаш деш, кхидолу Iибадаташ деш яккхар мелехь хилар. Цунах лаьцна деана ду хьадис: «Шина Iийд-дийнан ши буьйса (Далла Iибадат дарца) сема яьккхинчуьнан дог лийр дац дегнаш лечу дийнахь». Кхин а деана ду: «АллахIа доьхьа, АллахIера мел хиларга догдохуш, шина Iийд-дийнан ши буьйса ламаз деш яьккхинчуьнан дог лийр дац дегнаш лечу дийнахь». Иштта деана ду ШафиIийс а, Ибн Маджас а дийцинчу хьадисехь, ткъа и хьадис гIийла ду, Абу Умáматехула Пайхамарера а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цуьнгара шегара а дийцина ду иза вай, ткъа и шиъ ший а гIийла ду, делахь Iамалийн дозалла дуьйцу хьадисаш ишттачу меттехь къобал деш ду, вай хьалха жайна дIадолош билгалдаккхаре терра.\nТIаккха, Iелам-наха тайп-тайпана тидина, и буьйса сема яккхар буьйсанан мел хенахь сема Iийча кхочуш хуьлу. Цу юкъара къаьсташ дерг – дукхах йолу буьйса Iибадат деш сема яьккхича бен кхочуш ца хилар ду; цхьана хена юкъахь иштта Iийча хуьлу аьлла а ду.\nШина Iийд-дийнан шина буьйсанна такбир дар мелехь ду. Марха дастаран Iийд-дийнан буьйсанна малх чубуьзчахьана дуьйна дIадолийна, Iийд-дийнахь имамо Iийд-ламаз дIадехккалц, ламазел тIаьхьа а, кхечу хьолашкахь а такбир дар мелехь ду. Такбир совдоккхур ду адамаш дукха гуллучу меттигашкахь, такбир дийр ду ирахь воьдуш волуш а, охьахиъна волуш а, дIатевжина волуш а, шен некъахь волуш а, маьждигехь волуш а, шен меттахь волуш а. Амма гIурбанан Iийд-дийнахь такбир дийр ду Iарафат-дийнахь Iуьйра-ламаз динчул тIаьхьа дуьйна, гIурбан-денна тIаьхьадогIучу кхаа дийнах тIаьххьарчу дийнахь малхбуза ламаз даллалц. Оцу малхбуза ламазл тIаьхьа а такбир а дина, тIаккха сацор ду цу дийнахь – иза ду уггар нийса дерг, лелош дерг, цу тIехь Iелам-нахана юкъахь евзаш йолу хилпало ю, вайн мазхIабехь а, кхечу Iелам-нахана юкъахь а, делахь а нийса дерг вай хьахийнарг ду, иштта и санна даьхкина хьадисаш ду БайхIакъийн «Сунан» тIехь; ткъа ас иза дерриге – хьадисах дерг а, мазхIабаш дийцар а – билгалдина «Шархьул-МухIаззаб» тIехь, цигахь ас хьахийна цу хаттарх дозуш долу массо кхидолу хаттарш, ткъа кхузахь ас хьахош дерш дацдина хаттарш ду.\nВайн (мазхIабан) Iелам-наха аьлла: такбиран дешнаш иштта алар ду: «АллóхIу акбар, АллóхIу акбар, АллóхIу акбар» - иштта кхозза тIаьхьий-хьалхий такбир дар. Иза шен лааме хьаьжжина юх-юха эр ду. ШафиIийс а, Iелам-наха а аьлла: нагахь санна цул совдаьккхина, иштта аьлча а дика хир ду: «АллóхIу акбар кабúрó, валхьамдулиллáхIи касúрó, ва субхьáналлóхIи букратан ва асúлá, лáилáхIа иллаллóхIу ва лá наIбуду иллá иййáхI, мухлисúна лахIуддúна ва лав карихIал кáфирýн. ЛáилáхIа иллаллóхIу вахьдахI, садакъа ваIдахI, ва насара IабдахI, ва хIазамал-ахьзáба вахьдахI, лáилáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар».\nВайн (мазхIабан) Iелам-нахах цхьаболчара аьлла: Наха олуш долу хIара аьлча а хIумма а дац: «АллóхIу акбар, АллóхIу акбар, АллóхIу акбар, лáилáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар, АллóхIу акбар ва лиллáхIил-хьамд».\nХьуна хаийла, такбир дар шина Iийд-дийнахь дечу хIора ламазал тIаьхьа дан мегаш хилар, парз делахь а, суннат делахь а, йа докъа-ламаз делахь а, парз ламаз шен хенахь деш делахь а, доькхуш деш делахь а, чIагIонна деш делахь а. ХIокху юкъара цхьадолчунна тIехь хилпало ю, хIара иза юьйцу меттиг яц, ткъа цу юкъара нийсаниг ас дийцинарг ду, цу тIехь фатва луш а ду, цуьнца Iамал еш а ю. Ткъа нагахь санна ламазехь хьалхаваьллачу имамо, тIаьхьахIоьттинчунна дан ца деза аьлла хетачу меттехь такбир дахь – масала имамана Iарафат-дийнахь такбир дан деза аьлла хеташ делахь, йа Iийд-дийнал тIаьхьа долчу кхаа дийнахь, тIаьхьахIоьттинчунна иза иштта дан ца деза аьлла хеташ а долуш, йа цу шиннахь цхьаъ вукхуьнан метта хилча – имамана тIаьхьаваза веза иза, йа ша тешаш верг дан деза цо? Цу тIехь ши агIо ю вайн мазхIабера Iелам-нехан, цаьршиннах уггар нийсаниг – ша тешаш верг дан деза цо, хIунда аьлча имамо салам даларца чекхдолу иза имамана тIаьхьаваза везар. Делахь а, нагахь санна Iийд-ламаз дечу хенахь имамо тIаьхьахIоьттинчунна дан деза аьлла хетачул совнаха такбир дахь, тIаьхьахIоьттинчо цуьнца цхьаьне такбир дан деза, шена и дан деза аьлла ца хетахь а, хIунда аьлча иза имамана тIаьхьаваза везаш ву.\nIийд-ламаз деш суннат ду «Фатихьат» дешале хьалха совнаха такбир дар. Иштта, хьалхара ракаIатехь ламаз дIадехкаран такбир доцург кхин а ворхI такбир дийр ду, шолгIачу ракаIатехь сужудера хьалагIоттуш деш долу такбир доцург пхи такбир дийр ду. Хьалхара ракаIатехь деш долу такбир ламаз дIадолоран доIа динчул тIаьхьа а, «АIýзу биллáхIи минашшайтIóнирроджúм» алале хьалха а дийр ду, шолгIа ракаIатехь деш дерг «АIýзу биллáхIи минашшайтIóнирроджúм» алале хьалха дийр ду. ХIора шина такбир юкъахь хIара дешнаш алар мелехь ду: «СубхьáналлóхIи валхьамдулиллáхIи валáилáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар» - иштта аьлла дукхах болчу вайн мазхIабан Iелам-наха. Цхьаболчара иштта эр ду а аьлла: «ЛáилáхIа иллаллóхIу вахьдахIý лá шарúка лахI, лахIул-мулку ва лахIул-хьамд, бийадихIил-хойру ва хIува Iалá кулли шайъин къодúр». Абу Наср ибн Ас-СоббáгIа а, вайн мазхIабан кхечу Iелам-наха а аьлла, наха олуш долу хIара дешнаш аьлча а дика хир ду аьлла: «АллóхIу акбар кабúрó, валхьамдулиллáхIи касúрó, ва субхьáналлóхIи букратан ва асúлá». Ткъа хIара ша-дерг шена луург ала йиш йолуш паргIат ду, цхьаъ ала деза аьлла тIедоьжна дац, муххале а хIара дерриге зикр ца деш Iаддитахь а, ворхI а, пхиъ а такбир ца деш Iаддитахь а ламаз нийса хуьлу, вицваларан сужуд дан а ца деза, делахь дезаниг ца деш дуьссу. «Фатихьат» деша волаваллалц такбир дар дага ца дагIахь, и такбираш юха дан ца деза – и ду нийса дерг Iелам-наха аьллачух; ШафиIийс аьлла цхьа заьIап дош а ду, уьш юха дан деза аьлла.\nАмма Iийд-ламазехь деш долчу шина хутIбехь суннат ду хьалхара хутIба дIадолош исс такбир дар, шолгIаниг долош ворхI такбир дар.\nАмма Iийд-ламазехь Къуръан дешарх лаьцна вай билгалдира «Ламазийн зикран куц» цIе йолчу дакъана юкъахь. Иза дара, хьалхарчу ракаIатехь «Фатихьатал» тIаьхьа «Къаф» сурат дешар, шолгIачу ракаIатехь «Икътарабатис-сáIату» дешар, йа шена лаахь хьалхрачу ракаIатехь «Саббихьисма роббикал-аIла» дешар, шолгIачу ракаIатехь «ХIал атáка хьадúсул-гIóшийахI» дешар.\n «АллахI массо хIуманал воккха ву! АллахI массо хIуманал воккха ву! АллахI массо хIуманал воккха ву!».\n «АллахI массо хIуманал воккхахиларца воккха ву, АллахIана дукха хастам а бу, АллахI Iуьйренца а, суьйренца а Сийлахь ЦIена а ву, АллахI воцург кхин дела вац, Цунна цхьанна бен вай Iибадат деш а дац, цIенчу даггара, Цуьнан доьхьа, керста нахана иза цадезахь а. Цхьа АллахI воцург кхин дела вац, Шен ваIд кхочуш йина Цо, Шен лайна гIо а дина Цо, Ша цхьамма тобанаш эша а йина Цо, АллахI воцург кхин дела вац, АллахI массо хIуманал воккха ву!».\n «АллахI массо хIуманал воккха ву! АллахI массо хIуманал воккха ву! АллахI массо хIуманал воккха ву! АллахI воцург кхин дела вац, АллахI массо хIуманал воккха ву. АллахI массо хIуманал воккха а ву, АллахIана хастам а бу».\n «Сийлахь-цIена ву АллахI, хастам а бу АллахIана, АллахI воцург кхин дела а вац, Воккха а ву АллахI массо хIуманал».\n «АллахI воцург кхин дела вац, ша цхьаъ ву Иза, Цуьнца накъост а вац, паччахьалла а Цуьнан ду, хастам а Цунна бу, Цуьнан керахь ду ша-долу дика, массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш а ву Иза».\n «АллахI массо хIуманал воккхахиларца воккха ву, АллахIана дукха хастам а бу, АллахI Iуьйренца а, суьйренца а Сийлахь ЦIена а ву».


Iамерка -- Д'Джеймус Александр ву Килиманджаро ломахь.\nД’Джеймус Александра дийцархь, иза цуьнга дан делла Iамеркерчу наха шайн доьзале иза дIаэцар бахьана долуш. Цундела кху деношкахь Оьрсийчохь боберашна дуьхьал тIеэцна долу низам юхадаккхийта хьожур ву ша аьлла, араваьлла ву иза.\n21 шо долу Д’Джеймус Александр Iамеркерчу Техас штатера колледжан студент ву. Ша санна тахана мачаш лело хьакъдолуш ду аьлла хета цунна кхин долу чолакх долу бераш а. Цу мачаша аьтто бина цуьнан Килиманджаро олучу лома ваха. Амма 6 шо хьалха Оьрсийчура цхьана боберийн хIуамехь хан йоккхуш цуьнан цу тайпа мачаш яцара. Уьш оьшуш а яцара цунна, хIунда аьлча цуьнан когаш лелаш бацара.\nАлександр цхьаъ ву Iамеркерчу бахархоша шайн доьзале а эцна хIинца кхин долу шаьш санна долу бобераш Iамерке дахкийтар доьхкуш Оьрсийчохь тIеэцначу низамна дуьхьал девллачу берех.\nОьрсийчоьнан Iедалша тIеэцна долу низам адамийн бакъонаш йохош ду аьлла хета Д’Джеймус Александрна.\nД’Жеймус Александр: «Цу низамца а догIуш, беранна гIоле хир ю, нагахь иза Iамеркерчу доьзалехь кхуьуш ца хилахь. Иза националистийн политика ю. Суна хетарехь, иза доккха зулам дар ду. Иза гIалат а ду, кхета хала долу, хIунда аьлча, хIора а беран коьрта бакъо ю доьзалехь даха, и доьзал муьлххачу а къомах хиларх.\nБераш Iамерке доьлхуш дац Iамеркахой хила Iалашо йолуш. Уьш цига доьзал хиларе сатесна доьлхуш ду. Нагахь доьзалехь даха боберан аьтто балахь, иза цуьнга ца дайтар цхьана а адамаллица догIуш дац».\nГIуран-беттан 28-чу дийнахь Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира куьг таIийначу Iамеркерчу бахархошна бобераш шайн доьзале эцар доьхкуш долчу низамо хIу хир ду ца хууш дитина эзарнаш бераш. ТIейогIучу хенахь иза хьакхалур ду 700 000 Оьрсийчура боберах.\n1992-чу шарахь дуьйна Iамеркерчу хIусамаша шайн доьзалшка эцна 60 эзар гергга бер. Царна юкъахь ду дуккха а заьIап бераш. Оццул дукха Оьрсийчура бобераш дигина дац кхечу цхьана а пачхьалкхо.\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думо боберийн низаман проект сихонца тIеэцначул тIаьхьа Д’Джеймус Александр аравелира цуьнах низам ца хилийта гIулчаш яха.\nГIуран-беттан 20-чу дийнахь цо интернетехь петици яржийра цу низамна дуьхьал. Цунна къелла цхьана кIиранчохь куьйгаш таIийра 11 000 стага.\nГIуран-беттан 26-чу дийнахь Паралимпийн ловзаршкахь дашо мидал яьккхинчу Оьрсийчура схьаяьллачу Iамеркерчу МакфадденгIара шайн доьзалехь кхиийна йолу Татьянас и петици дIакхачийра Вашингтонехь йолчу Оьрсийчоьнан векалалле.\nД’Джеймус дуьйцу, шен истори уггара дика тоьшалла дара Путине цара кхайкхам беш дало мегар долу бохуш.\n«Сайн дахарехь, жима волуш дуьйна цкъа а сайн доьзал хир бу аьлла хетта вацара со,- бохуш яздо Д’Жеймуса.-Сан дас-нанас дарбанан хIусамехь витира со, заьIап ву аьлла. Соьца цигахь хан йоккхуш дара 100 гергга бер. Уьш массо а заьIап бераш дара.\nЦеран бала болуш бацара церан дай-наной. Цу берийн цIийнехь вуно ледара хьелаш дара. Шийлачу Iай йовхо ца хилара. Аьхка хи ца хилара. Дешаран процесс ледара яра. ЦIаналла юьйцур а яц вай. ЗаьIапхошна оьшуш болу гIирс тоьаш бацара. Амма уггара доьхнарг дара цхьа а стаг хьо везаш а, оьшуш а ца хилар".\nАмма Д’Джеймусан аьтто хилира цIеххьана шен дахар хийца. Боберашна гIо деш йолу Happy Families International Center кхоьллина йолу Шагинян-Нидхэм Наташа хилира 2006-чу шарахь Пензан-коштIахь Лахара Ломов-гIалахь долчу боберийн цIийнехь филм йоккхуш.\nЦигахь гира цу зудчунна чIургаш тIехь долчу у тIехь дIасалелаш волу Шулчев Александр. Шагинян-Нидхэма гIо а деш, иза дарба лаха Iамерке вигира Майкла а, Элена Д’ЖеймусгIара.\nТехасерчу Даллас-гIалахь Александрана, лелаш боцу ши ког дIа а баьккхина, хийцина меженаш ехкира. ТIаккха и кIант везавеллачу Д’ЖеймусгIара шайн доьзале ийцира иза. Александара дуьйцу цара кхаъ белира Iедалхошна, и процесс сихъяр Iалашонца бохуш. Цуьнан 15 шо дара, ткъа кхечу доьзале дIавала мегар долу хан цхьа шо даьлча чекхйолуш яра.\nОцу хенахь дуьйна цуьнан дахар хийцаделла. Иза когсалазаш хахка а Iамийна, цунна стипенди а делла Техасерчу Остин-гIалахь йолчу университетехь деша. Стохка Мангал-баттахь Д’Жеймус Александр вахара Килиманджаро цIе йолчу лекахчу лома.\nТкъа хIинца ша санна долу берийн хIусамашкахь долу бобераш политикан демагогийн гIурбанаш хилийта ца лаьа шена бах цо.\nД’Жеймус Александр: «Зорбанан гIирсийн йийсарехь йолчу Оьрсийчохь къийса хала ду. Амма сайга далуш дерг дийр ду аса. Аса дуьйцур ду, со цу дехкарна дуьхьал хилар. Аса баш дукха хIума ца дина оьрсийн маттахь Оьрсийчурча аудиторина тхайн хьал дуьйцуш.\nАмма со дагахь ву кхузахь, Iамеркан доьзалшкахь, дехачу берех лаьцна дийцарш гулдан а, и дийцарш Оьрсийчурча зорбанан гIирсашкахь, жимчу газеташкахь даржо а».\nКолледж чекхяьккхича Iамеркан а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш тоеш болх бан дагахь ву Д’Джеймус Александр. Бераш кхечу пачхьалкхашкарчу наха шайн доьзалшка эцар чIогIа лазаме хаттар ду аьлла, хета цунна.


Iамеркера федералан кхелахочо О’Тул омар делла Бостонера марафонехь бомба эккхийтарна бехке вечу Царнаев Джовхаран гIуллакхерчу 13 документана тIера къайле дIаяккха. Оццу дийнахь, кхелахо-магистрат Боулер Мэриэн реза хилира, прокуроро Царнаевгахьа къуьйсучу адвокаташка дала декхар болу, талламан дукхах долу документашна тIе къайле йилла.\nКхелахочо О’Тула хааме даьхначу документах уггар дийцаре деш дерг ду, Царнаевана йинчу чевнашна дина хьесап тIехь дерг ду.\nОханан-беттан 19-чу дийнахь лаьцна вара Царнаев Джовхар, иза лаца арабевллачу ницкъаша, Джовхар дIалечкъина хиллачу катеран тIерчу пластикан телатана герзашца Iуьргаш даьхначул тIаьхьа. Цуьнан воккхах волу ваша Тамерлан полицино вийна ву.\nБостонерчу "Бет Израэль" дарбан-хIусамехь лоьро Одом Стивен Рэйс яздинера, Джовхаран шортта чевнаш ю герзаша йина. Уггар еза чов, цуьнан аьрро мочхалах кхетта, багахула чекхбаьллачу патармо йинарг ю. И бахьанехь туьта а, лерг а, букъан даьIахкан агIо а лазийна ю. Цул сов, когех, кьугех а кхеттачу герзаша а йина чевнаш.\nСиха кхехкхачу шина яй чу йоьллинчу бомбанаша кхо стаг вийнера, 260-нна чевнаш йинера, хIокху шеран Оханан-беттан 15-чу дийнахь Бостонехь дIаяьхьначу марафонехь.\nЦарнаев Джовхарна тIехь кхел йийр долу къастийна дац. Кхел йолаялале долу цхьа моггIа ладегIарш хир ду. Царах хьалхарниг Гезгмашин беттан 23-чу дийнахь.


Мехкан сийлахь йоI\n1 марта в 14:56 (2010 г.)\nСоьлжа-ГIалин № 20 йолчу ишколерчу дешархошна юккъехь дIаяьхьира «Мехкан сийлахь йоI» конкурс. Иза дIаяхьаран Iалашо яра вайн къоман гIиллакхаш, Iадаташ, ламасташ лардар, чIагIдар, кегийрхойх вайн къоман буьззина патриоташ кхиор. 9–11-чуй классашкара мехкарий бара конкурсехь дакъалоцуш. 8 номинацехь дIаяьхьира конкурс: шех лаьцна хаза дийцар, эшар лакхар, тоьлла гIабали, вайнехан хелхар, вайнехан кхача, вайн къоман гIиллакхаш, Iадаташ дийцар, мехкарша кечлуш тIедуху тоьлла духар, тахана дуьненахь шена хила луург дийцар. ХIара конкурс дIаяхьаро доккха гIо дийр ду аьлла хета вайнехан гIиллакхаш, Iадаташ цахуучарна довзийта, хуучарна кхин а тIечIагIдан а, ткъа иштта аьтто хир бу вайнехан зударийн духаре хьовса а, – конкурс дIайолош къамел дира ишколан куьйгалхочо Газиева Маринас.\nДакъалацархойн а, хьовсархойн а екхаеллачу яххьашка хьаьжча гуш дара церан оцу конкурсах самукъадаьлла хилар. Леррина хаьржинчу жюрис баллаш яларца къастийра толаман меттигаш яьхнарш. Хьалхара меттиг елира 10 «б» классерчу Салаватова Арифина, шолгIаниг – 10 «А» классерчу дешархочунна Идрисова Таисина, ткъа кхоалгIа меттиг елира 9 «в» классан дешархочунна Изрипова Тамилина.\nТоламан меттигаш яьхначарна ишколан администрацин цIарах диплом а, грамоташ а, мехала совгIаташ а дира.\nКонкурс чекхйолуш гулбеллачара даггара баркалла элира конкурс вовшахтоьхначу оцу ишколан организаторна Сальгиреева Маремана, ткъа иштта дакъалаьцначарна.\n23 декабря в 20:31\nСтарикам везде у нас почет и дорога.


Наха хоьтту – Хож-Ахьмад-Хьаьжас жоьпаш ло\nОйлано хийла дика а, вон а хIума дагатосу. Ткъа шена дагаоьхучу вочу ойланех къа хир дуй шена, бохуш хоьтту.\nКъуръан чохь ду оцу хаттарна жоп. «Ахь ала, хIай Пайхамар: со ларло халкъ кхобуш волчу Делаца, шайтIано дагатуьйсуш долчу хIуманах, и ду дегнаш чу вонаш туьйсуш дерг, цуьнан вонах Делан цIарца нисло со». Хьовсал, иштта долу шайтIа вайн даг чу вон туьйсуш, массо а заманчохь шен болх беш ду. Вай Дела хьехош мел ду, пенах тоьхна буьрка санна юхалелха и шайтIа. Дела хьахаварх юха а девлла, дуьненан ловзаршка вай хьаьвззинчохь вайн даг тIе хаа некъ болу шайтIанна, цо вайн даг чу вон хIуманаш туьйсу, цхьаъ и ду. ШолгIа, бусалба стаг ламазна хIоьттича, цунна дага ца тосуш хIума ца дуьту оцу иблисо. ХIунда? Шен карара а ваьлла, Далла тIе ойла ерзар ца лалуш! Цуьнан ойла йича, хаа мегар ду вайн ламаз къобал хир дуй. Дала къобалйойла вайн Iамалш.\nКегийчара хоьтту: насвай олуш, балди кІел тосуш цхьа хІума хуьлу. И тосуш волу стаг велча дІаволла ца мега, цуьнан корта когашка билла беза бохуш дуьйцу. Цунах лаьцна хІун эр дара ахь, мел хьарам ю и насвай?\nИза оьшуш хаттар ду. Хьовсал, корта когашка билла ца беза. Бакъду, и тайпа могІанаш ду, вайна а гина уьш. Дала Къуръан чохь билгалдина ду, дегІана зен деш долу хІума дерриге а хьарам дина ду, аьлла. Тонка а, насвай а цІарца билгалдаьккхина дац. И насвай тосуш волу стаг цкъа а цІена церг-доьла долуш хир вац, ша бага тесна и талу бахьанехь сих-сиха туйнаш кхийса дезаш хир ву иза, массо а хенахь боьха хьожа ю цуьнца. Кхин хІумма а ца хилча а, диканехь-вонехь нах вовшахкхеттачохь царах хуьлу новкъарло тоьар ю цунна Дала таІзар дан. Бусалба динехь а боццушехь кераста пачхьалкхашкахь а ма ду юкъараллин меттигашкахь цигаьрка озар доьхкуш законаш. Ткъа вай бусалба ду, вешан оьздангалла ларъян еза вай. Шен оьздангалла ларъеш волчу стага насвай лелор яц.\nДарба леладо олий, килса чуьра мозг1аро кечдина хиш а, чІурамаш а лелош хуьлу цхьаболу нах. И дарба бусалба нахана лелон мегаш ду я дац?\nЛадогІал, Дела реза хиларш, Дала Къуръан чохь аьлла ду: «Шу гена хилалаш боьхачу хІуманна – жаІаршна». Дала жаІарш боьхачу хІуманашца ягарйина, цунах хир ду бохучу дарбанах теша а тешна цу тІе некъ бина стаг динах, ийманах воьхна хир ву, дарба-м муххале а хир дацара цунна, керастаналла тІедан кхерам бу.\nРузбанан-дийнахь мах бан а, болх бан а мегий бохуш хоьтту.\nДала Къуръан чохь боху: «Рузбанан-дийнахь молла кхойкхуш шайна хезча, аша сихо йойла рузба дан маьждиге даха. Шаьш долийна муьлхха а гІуллакх дуьтийла аша». Маккахь а, Мединатехь а дукхахдолу дахар йохка-эцар лелоран белхашца ду, цундела ду и мах бан мегар дац бохург. Рузбанан хан хиллалц мегар ду болх бан, амма, цул тІаьхьа мегар дац, рузба чекхдаллалц. Вайн Делан цІен тІе эхар сан дукха нисделла (Делан къинхетамца Дала нисдина и, со тоьлла волуш ца нисдина), ас тамаша бинарг, массо а заманчохь, молла кхойкху ма-хеззи, «гарр»-олий туьканийн неІарш дІа а къовлий, массо а цхьабосса ламазе бахар дара. Иштта маршо ю-кх вайна а рузбане даха а, цул тІаьхьа-хьалха болх бан а.


Лаьттан воI вар из — Сердало\nУкх бетта 85 шу дизад, виц ца веш, даим вай дагакхаба везача Кодзоев Гоаспой Бахьаудина. Ше мел вах, хьинаре къахьегаш, хьаьнала рузкъа мишта Iоаде деза гонахьарча наха дIахайташ, чакхваьнна саг ва из. Сона из къаьстта дика вовзар, Нохч-ГIалгIай книжни издательствос (директор Хь. Дзейтов) декхар тIадилла, цох книжка-очерк язъе, аьнна, ТIой-Юрта вахийтарах.\nЮрта юкъера аьттехьа дIалестача, босагIа дагIар цун цIенош. Цигара дIахьежача, шаьра гора ахархочо леладу кхаш. Лохе бIарг ма кхоачча дIададар уж. Из вахача урамагIа дIалестача, цун ков малагIа да хетташ лела везацар. Нух, трактор, дискаш е нохараш латташ хулар даим цун наIарга.\nТахан мо дагадоагIа сона тхоаш кхашка гIолла цунца лийна. Канадера дена фу дар цо дIадувш хиннар, гIадам пхьарс мо сома хулар, цу тIа шиъ-кхоъ хьажкIа йоаллар. Iобежа шаьра маха гургболаш, оасарах хIама доацаш, цIена хулар цун кхаш. Доал дика делга дар из. Цу хьакъехьа Бахьаудина аьнна дешаш дика дагадоагIа сона: «Iа дукхагIа мел хьоаст, дукхагIа хьа новкъост хургда лаьтта. Мецвеннача сага маькх, хий дезаш санна, эшшача удобренеш йоахкаш, молхаш тохаш леладе дезаш да кхаш. Из ца дойя, дикача хьувкъамга даха дог дац».\n1959 шера (укх шера 60 шу дуз из цига балха веча денз) дIаволавенна, ше лакхе аьннача тайпара къахьегаш хьавера из «Октябра 40 шу» яхача совхозе. Хьалха 200 гектар лелаяьча цо, 1986 шера 400 гектар хьажкIаш лелае соцадир. Цу шера хIара гектара тIара 95 центнер чу а ийцар. Из гIанахьа а ца байна толам бар. Цу шера елар Бахьаудина мехка эггара езагIйола цIи – Социалистически Къахьегама Турпал.\nКхы а ши шу даьлча (1988 шера) Шолжа-ГIалий тIа арадаьлар цох аз яздаь хинна «Лаьттан воI» яха дукха доккха доаца книжка. Ерригаш а 52 оагIув мара яцар цун. Из арадаккха кийчдеш, дикка къахьега дийзар редактора Шадиев Султана, художника Джансуева Иринай, кхычар. Духхьал йоазув хинна ца Iеш, сурташ а дар цу тIа. Царех цаI дар Социалистически Къахьегама шозза Турпалца Т. С. Мальцевца даьккха. Из вIашагIкхетар Бахьаудина хиннадар Москве. ШоллагIдар ТIой-Юртарча дешархошца даьккха сурт дар. Кодзоев каст-каста вехар юртарча шинна школе. ВиIий-воIаца (Башира кIаьнкаца) даьккха сурт а дар цу тIа. Къаьстта а сона хоза хетар беттагарга тIа хиннар. Цу сурта тIа Бахьаудин аьха уллача лаьттанга хьожаш вар.\nБахьаудин ваьхар 76 шера. 2010-ча шера 4 июне кхелхар турпал.\n← Рамадан – время благих мыслей, намерений и деяний\nМехка юкъара саг вар из… →\nСУДЬБА, РОЖДЕННАЯ СИЛЬНЫМ ХАРАКТЕРОМ


Къилбаседа Кавказан цIарах Думерчу ялх депутато пхеа шерачохь дош хазийна дац\nТовбеца-бутт 03, 2021\nПачхьалкхан думехь пхеа шарахь цхьана а кхеташонехь дош аьлла, бистхилла бац Къилбаседа Кавказерчу мехкийн - Дагестанан а, Нохчийчоьнан а, Адыгейн а цIарах болу депутаташ. Халкъо хаьржинчара низамаш юкъадахарехь бинчу белхан хьесап а дина, Znak.com, "Важные истории" гIирсаша дийцина "бага хи лаьцча" санна, цхьана а кепара "инициатива йоцчу" депутатех.\nПарламентан лахарчу палатехь шаьш белхаш бечу юкъанна я думин трибуни тIера а, я шайн белхан меттигашкара бист ца хиллачу 22 депутаташлахь билгалбаьхна Къилбаседа Кавказан векалш а цхьана.\nВу царлахь Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан кхерамзаллехула а, коррупцина дуьхьало яран а комитетан декъашхо, Нохчийчоьнан куьйгалхочун герггара Делимханов Адам, къаьмнийн гIуллакхашкахула йолчу комитетан декъашхо Догаев Ахьмад - ший а Нохчийчоьно хьалхатеттина ву.\nДуьненаюкъарчу гIуллакхийн комитетан декъашхо Маграмов Iабдулмажид а, энергетикан комитетан декъашхо Эмиргамзаев Iабдулхьамид а - Дагестанан цIарах ву.\n"Тина-таьIначийн" тептарехь ву ишта "Единая Россия" партин федералан тептарехула хаьржина волу, Адыгейн цIарах лелаш физкультуран а, спортан а, туризман а комитетан декъашхо Хасанов Мурат.\nЛакхахь хьахийна парламентхой Iедалан партин векалш белахь а, пхеа шарахь тапъаьлла Iийна волу Бифов Анатолий- Къилбаседа Кавказан ворхIаннах ялх регионна тIехь Iуналла латтош ву - иза КПРФ-н цIарах хаьржина ву.\nШайн партеша харжамашна а, керлачу гуламе а хьалха теттина ву Делимханов а, Догаев а, Хасанов а.\n"Пачхьалкхан Думан кхеташонехь жигаралла гайта еза депутаташа я ца еза бохург дуьххьара дийца доккхуш дац. Амма хIокху хаттарехь хIора депутат ша-ша листа веза. Кхеташ ду, парламентан пенаш юкъахь болх бар коьртаниг дац оццу Делимхановна, цхьа лерина статус ю иза, амма иза жигара болх беш ву Нохчийчохь. Цуьнга ладоьгIча, олийла дац бакъо йоцуш мандат кхаьчна цуьнга", - аьлла, комментарий йитина депутатийн "бага хи лаьцча санна" Iарх политолога Фетисов Дмитрийс.\nИшта хьал ду аьлла хета Фетисовна коммунист волчу Бифов Анатолийца дерг а, иза а ву, шен лаьтта тIехь а, Пачхьалкхан думан комитетехь а къахьоьгуш.\nКарладоккху, 2017-чу шарахь Пачхьалкхан Думан ворхIолгIачу гонехь хаьржинчу депутаташлахь жигаралла теллинчу РБК агенталло, билгалваьккхира бага хи лаьцна Iен 17 депутат. Думан сайтан хаамашца, цара юкъа ца ялийнера цхьа а низаман проект, я тIе ца тайнера шайн колегийн инициативашна, бист ца хиллера цхьана а кхеташонехь. Царлахь вара хIетахь а Нохчийчоьнан цIарах Думе кхачийна Делимханов Адам а.\nПолитологна Галлямов Iаббазна хетарехь, шайн лаамаш кхочушбичхьана оцу тайпачу нехан сингаттам бац халкъан интересашца, цара терго ца йо юкъараллана оьшучун а.


Йоазонхоша, суртанчаша, артисташа дIа-юха гIулакхаш леладу вай мехкарча герзашцарча низашца\nКультуран болхлой эскарцара бувзамаш\nЙоазонхо Заьзганаькъан Бахьаудин тIема шерашка\nГаьнара денз хьадоагIаш да вай йоазонхой, артистий, художникий мехка эскарцара бувзамаш а дIа-юха леладу гIулакхаш а. Къаьстта а чIоагIденнад уж Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема шерашка. Вай къаьнагIболча йоазонхоех цхьабараш, герз бе а доаллаш, кхайканза венача моастагIчоа садехка майра духьаллаьттаб. Цу хана царна керттердар хиннад мохк лорабар, хила тарлуча доккхача вонах халкъ кIалхардаккхар. Масала, Ведажанаькъан Абабукара Ахьмад, тIем тIа а ваха, фашистски гIаьрахоех латаш хиннав. Заьзганаькъан Хьусена Бахьаудина дукха тIема наькъаш даьд, тIема газета корреспондент волаш. Хьаким воллаше а (парте обкома инструктор хиннав из), ший лоIамагIа из унзара, хала никъ хержаб цо. Хетаргахьа, къонахий тIем тIа латтача хана, эхь хийтта хургда цунна а цун мугIарерча кхыча гIалгIашта а цIагIа багIа, Iоажалах лечкъаш-тебаш лела. Пхорчашта кIалха лийннав из, когашта кIалхара лаьтта доагаш. Из вайна хов цун цхьадола йоазош Iодийшача а. Шийна бIаргадайнача, лайнача хIамаех даь йоазош да Бахьаудинадараш.\nСона хеташ, вай къаман литературе цул дикагIа тIема шераш, советски эскара майрал, денал хьахьекха цхьаккха деша говзанч вац. ТIема тема геттара дика яшха вIаштIехьадаьннад цун «Сага лоIам» яхача очерка тIа. Цунга гIолла автора гойт котало яккхара мел чIоагIа лоIам болаш хиннаб вай мехкара тайп-тайпарча къамех бола нах. Типографе болхлошца а волаш, моастагIчо баьча гонна юкъера аравала везаш хиннав вай мехкахо а. Цига шийна дайна хIама дIаяздаьд цо. Къаьстта а цецвоаккх эскара эпсарашта а мугIарерча бIухошта а карагIдийннача гIулакхаша. Царех ва отряда командир гварден полковник Михайлов, цун адъютант Захаров, отделене командир Соколов. ТIеххьарчун лоIам чIоагIа хиларах, моастагIий го бохабийя, цунна юкъера арабовла вIаштIехьадоал цIеэскархой.\nИштта ше тIем тIа зийнача моттигех яздаь да цун «ЭгIазал», «Ваьча юрта», «Пхьа лехар» яха дувцараш. Царех моллагIа повеста а романа а сюжет хинна дIаоттал лоархIаме а чоалхане а вахара оагIонаш ювцаш да. Хьалхарча дувцар тIа ювцача эрсий кхалсага моастагIа вола юрт Iоашаьръе аьле саг вохийт вай эскара хьакимашка, юрта вайчарех саг вац аьле. Ше цу юрта яле а, ше лайя а сагота яцар из, фашисташцара чIир лийхача. ЦIеча эскаро чуйийттача йоккхача топех ла а ла из, бакъда ший дагалаттар кхоачашду: цу юрта лаьттача моастагIий фу хоададу.\n«Ваьча юрта» яхача дувцар тIа вувцар полка комиссар Иванов Василий Николаевич ва. ТIом беш-беш, ший юрта кхоач из. Цун дезал: нана, сесаг, йиIиг, кIаьнк — бар цига бахаш. Бакъда, ага уллача кIаьнкагара дIа мел ийккхар, моастагIаша вув. КIаьнк а цаховш лоалаха ваха къоано Архип тIакхаьчарах дийна вус. Хала хIама да из, боккха мах ба комиссара ше яьккхача коталонах беннар, цу моттиго кхы а чIоагIъю цун моастагIчунцара гоамал. ДIахо дIаюг цо ший полк, халкъ, мохк гIаьрхоех мукъабаккха дагахьа.\nЛоамаро (черсе) Адарбеков Муса вувцаш да Бахьаудина «Пхьа лехар» яха дувцар. Отделене командир ва гварде сержант. Цун юрта а кхаьчаб моастагIий, цунна дийха дагIа нускал, сийсазадаьккха, дийнад цар. Цудухьа ши пхьа леха дага ва лоамаро. ЦаI — мохк бахьан, шоллагIбар — нускала чIир лехаш. Цо а цун новкъосташа а, шозза лийха ца Iеш, иттаза а пхьа лехаш гу вайна цу зIамигача дувцар тIа. Фашисташ, вувр вийя, эккхавер эккхавийя, дукъал тIехкховс цар, мукъаяккха езаш хинна юрт царех IоцIенъеш.\nЗаьзгнаькъан Бахьаудин ше дика эпсар хинна хиларах тешаву цо даьча тIема наькъаша, кхеллача йоазоша. Цул совгIа, цо йитача литературни тIехьалено кхувш доагIача кердача ноахалашта дика масалаш гойт, хало тIаэттача мохк мишта лорабе беза дувцаш. Из а боккха лоархIам болаш хIама да аьнна хет сона, къоначарна патриотически кхетам луча даькъе. Иштта денал, къонахчал долаш хьалкхе гIо ду кагийча наха цо тIем тIара яздеш хиннача каьхаташа. Бахьаудин ше тIем тIара цIавенав. Укхаза дагадох халкъо оалаш дола дешаш: «Майрачох пхо а кхер».\nШе мел вах эскарца айхха бувзамаш долаш, цунна ший йоазош хетадеш, хьавенав Боканаькъан Хьаме Ахьмад а. Вай эскархой денал ший бIаргашца бIаргадайна хиннад цунна, МагIалбик бахьан долаш баьча тIем тIа. Ахьмад ше а, гIаьрхошта духьала чIоагIаленаш еш, къахьийга ва цу шерашка. Цул совгIа, гонахьарча юрташка лаьтта вай эскархой байза а ва, хIана аьлча из ше ваь а ваьха а ва цу заман чухьа МагIалбика дукха гаьна йоацаш уллача СоагIапча. Из шедола хIама цо дика хьагойтад «ЦIийенна сайре» яхача романа шоллагIча книжкага гIолла («ДогIанха даша делхаш»). Шоай юртарча гIадамий бешамашка хьулаяь лаьтта танкаш, цар бригадай хьакимаш бувц цо романа тIа. Цу темах я карарча хана 8-ча классе Iомаеш йола «Тиша цIа» яха цун повесть а. Йоазонхочо из хетаяьй Ленинград лораеш байнача вежарашта Боканаькъан Хизараи Iаьлийнеи. Культболхлоша, вешта аьлча театра актёраша, цох оттаяь спектакль а яр. «Тхо цIадоагIаргда нани» яхаш яр цун цIи. Повеста кхоккхе турпал, вежарий: Бекхан, Гирихан, Iалихан — тIем тIа бов, повесть чакхъялале, мина ийккхе ла цар нана Iайши а. Йоккха къизал! Из мара ала хIама корадагIац повесть йийшачул тIехьагIа, тIемо къахетам бац е берех, е истех, е къоаноех.\nМашарерча хана а, советски эскарца айхха бувзамаш лоаттадеш вар Ахьмад. Дог раьза долаш вахийтар цо ший воI Ладимир амал де. Сочи яхача гIалий тIа из волаш, цига водаш, салташта хьалхашка къамаьл деш, литературах дувцаш, ший кхолламцара йоазош дешаш, хулар йоазонхо. Цу хана даьхача суртех цхьадараш хьакхаьчад вай деношка. Вай а таро я царга хьажа.\nЙоккха моттиг дIалоац эскарца ювзаеннача темо, Пхьилекъонгий Махьмад-СаIида кхолламе а. Цу даькъе цун йоккхагIйола произведенеш я «Этии Вутии», «Къонгий дув» яха повесташ. Хьалхаръяр дукхагIа берашта лаьрхIа язъяьй. ХIаьта а дика гойт цо, вай эскар Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема хана мел фийла хиннад. Школе ялхлагIча классе Iомаеш я ювцаш йола повесть. Берашца а маьршача нахаца а эскархоша леладаь бувзамаш, деш хинна гIо-новкъостал дувц Махьмад-СаIида. Шоай аргIагIа наха а дикка хьаллоац бIухой оагIув, эшшача накъабоалаш, кхыметтел моастагIчунна юккъе чу а бахе, тIема декхар кхоачашдеш а нийслу цар. ШоллагIйола ший повесть йоазонхочо хетаяьй тIема доакъашхо хиннача Султигнаькъан Османа Ахьмада. Из 1941-ча шера тIем тIа ваха, 373-ча дивизе сапёрни рота командир волаш, Миргород мукъайоаккхаш хиннав. Капитана чин а хиннад Ахьмада. Дукха тIема совгIаташ денна хиннад цунна, кхыметтел турпала цIи лургйолаш, кийчдаь, дIачуденна каьхаташ а хиннад. Бакъда из цIи цунна хьаеннаяц, вай Сибре дигар бахьан долаш.\nИштта эскарá а цун бIухошта а хетадаь да Махьмад-СаIида «Салтечун дувцар», «ВIашагIкхетар», «Матрос» яха йоазош. Дерригаш школерча программанна чудоагIаш а, 9-ча классе Iомадеш а да уж. ТIеххьардар Матрос яха цIи йолча говра хетадаьд. СаIид яхача ондарга из цIи йола ший говр дIалу вай эскархошта, цунца тIем тIа вода капитан. Хала човнаш хинна из тIема юкъера аравоаккхаш, ла говр. Укхаза гу вайна, гIалгIай къамах болча наха тIема хана мишта гIо деш хиннад эскара. Махьмад-СаIида цу тайпара йоазош дендаь, из каст-каста школашка, кагирхошта хьалхашка къамаьл де вехар. Цу тайпара вIашагIкхетар аз а чакхдаьккхар, Сурхо тIарча ООШ оалача ийс шера дешача школе. Из дар йоазонхо валале цхьа-ши шу хьалха. Цкъаза Махьмад-СаIида оалаш хозар, ше военкомате хьийхав аьле.\nТIема шерашка, школера дешар юкъахдаьккха, ший новкъосташца колхозе балха вода Мочкъий-Юрта кхувш вена поэт Чахкинаькъан Капитон а. Шоаш кхедеш дола баьцадаараш, сомаш эскара гIо де дIакхухьийташ хиннаб кагирхоша.\nВай хана а дуккхача йоазонхоша бувзамаш леладаьд эскарца. Масала, Вешкарнаькъан Мухьмад, Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университет яьккхачул тIехьагIа эскаре амал де вода. Цига волаш, цо дакъа лоац Байкало-Амурски магистраль хьалъеча. ЦIавеча цо гойташ хинна цигара медаль а яйнай сона.\nЦхьацца ший йоазош хетадаьдар цу теманна халкъа йоазонхочо Хамхой Висангире Вахас а. Сона дика дагадоагIа цун пхи сабола седкъа латта чопилг бувцаш хинна дувцар. Эскарера цIавоагIача салтечоа бIаргавайнав хи чура хьалвала ца могаш, бага хий дах, вала сахьат доаца кIаьнк. Дукха уйла ца еш, хи чу чукхоссавеннав эскархо. Хьалваьккхача кIаьнка бебаллийсаб пхи са бола седкъа латта цун чопилг. Дувцаро хьагойт, эскаре денал, майрал, наха гIо де кийча хилар яхараш санна дола хIамаш Iомаделга.\nЭскаре амал деш хиннав поэт Угурчанаькъан Азмат-Гири (1971-1973). Цун кхолламе дукха байташ я, тIема шерашка баьхача мехкахошта хетаяь. Царех я «Оаш сий делаш», «ТIема ветеран», «Комбата васкет», кхыяраш. ЗIамагIбарашта эскар а салте а везалургволча тайпара язъяьй цо цхьайола ший байташ. Царех я «Берашта» яхар. Деш вай цунцара цхьадола мугIараш:\n«Салтечун пилотка туллаш,\nНаьна-веший иккаш тIаювхаш,\nКоа юккъе зIамига кIаьнк латт.\n-Со салте ва, — йоах нийсархошка, -\nСо Даьхен доазон тIа латт.\nВо хьал да, йоах цо, моастагIашка,\nЕттаргья царна автомат.\nКачъуллача герзагахьа хьежаш,\nЦох хьагаш ба цун нийсархой,\nЦар бIаргаш бес-бесара къегаш,\nЛовзорга тIа латташ ма дий...»-\nБувзамхо волаш, эскаре амал даьд поэта Хамхой Дауда. Ше Iаьлий-Юрта вахе а, цо яьккхай Эккажкъонгий-Юртара школа. 1970 шера тIема декхар кхоачашдеш хул Германски Демократически Республике. Цул совгIа, штате воаца корреспондент волаш, къахьегаш хиннав «Советски эскар» яхача газете. Ше Даьхе лорае кийча хилар гойташ я цун цхьайола байташ. Масала, «Даьймохк» яхача стихотворене тIа поэта аьннад:\n«Хьол сийлахьа фу хургда\nДоккхача денен тIа?\nТхо фийла латтаргда,\nХьо лорабеш ха тIа...»\nДуххьал йоазонхоша лелаяь ца Iеш, эскарцара хоза юкъамоттигаш лелаяьй художникаша а. Сона дика дагавоагIа Яндарера зIамига саг Барханой Iийса. ТIехьагIо цох хул вай республикан халкъа художник. Из, ше школа яьккхача, эскаре вода, цигара цIавеча Наьсарерча РОВД ПМГ оалача машена тIа болх беш хул. ДIахо сурташ дехка а волалу из, дерригача къаманна дIахоз цун цIи. Эскарца ювзаенна тема боча яр цунна. Цудухьа цун кхолламе нийслора цу лостамагIа даь балхаш. Царех цаI да, лётчик-истребитель хиннача Оздой Мурада хетадаь.\nМагIалбикерча школе ше дийша ваьлча, эскаре ваха уйла йолаш хул художник Элданаькъан Руслан а. 1968 шера йоаккх цо итт класс. Деша вагIача хана денз, ший кхоллам классерча берашта бовзийташ, цхьаццайолча яхьашка дакъа лоацаш, коталонаш йоахаш хиларца белгала хиннав Руслан. Школа яьккхачул тIехьагIа, из эскаре гIулакх де вода. Новочеркасск яхача эрсий шахьар тIа ракетни тIема доакъошка ду цо амал. Цу хана цо даьхача сурташка хьежача, шийца эскаре хиннача тайп-тайпарча къамех болча кагийча нахаца хьоашал долаш а сакъердаме а цо из ха яьккха хилар, кхетаде хала дац. ХIаьта герзаш-м цо дика Iомадаь хургда, аьнна, хет сона; ший Даьхе лораяр духьа.\nЭскарца хоза гIулакх леладу вай артисташа, культура цIеношкарча болхлоша, самодеятельни артисташа, иллей а халхара а тоабаша. Масала, «Вайнах» яхача ансамбле болх баь, «Асса» яха берий ансамбль хьаяь хинна ГIаппархой Мухьмад эскара ансамблаца халхавувлаш а цун балетмейстер а хиннав. Дукха ха йоацаш, Шолжа района культуран цIен кулгалхочунца Матенаькъан Iаьлий Iашатаца къамаьл хилар са. Цо яхачох, цIайш долча хана, уж бахе хул республикан доазон тIа латта тIема доакъош долча, концертни программаш ийце.\nИштта, даим эскарца гIулакх доагIаш хиннаб, хIанз а ба вай республикера йоазонхой, художникаш, артисташ, кхыбола культуран болхлой. Из шедар лар йоацаш а довц, кхувш йоагIача тIехьенна бакъахьара масалаш хул цар дIа-юха леладеча гIулакхех, дезадолийт тIемхой вахар, мехкацарча уйла сомайоаккх цар дегашка. Цунгара дIадолалу Даьхе езар а, из лораяр а.\nХалкъа йоазонхо Боканаькъан Ахьмад эскархошта юкъе\nАьттехьарвар гIалгIай халкъа художник Элданаькъан Руслан\nХудожникаш Поалангхой Мурад, Овшанаькъан Iийса, Элданаькъан Руслан — вай эскархошца


Нохчийчоь - Дешаран шо доьрзуш ду школашкахь, Соьлж-ГIала, 2013\nМуьлхха а керланиг дахаре дерзош, Iедалехь болeчара Нохчийчохь шуьйра пайдаоьцучу некъах бу, официалан цхьа омра я сацам тIе а эцна, юкъараллехь тIеоьцуьйтуш а, тIедожош а хIума а доцуш, Оьрсийчоьнан низамо бохург а, адамийн бакъонаш талхор а чоьте а ца оьцуш, бахархошна зил-дозанаш деттар.\nЦу декъех уггар чIогIа тIеIаткъам бечарех ю махкара доьшийлаш. Къаьсттина маьхькамхоша а, динан урхалло а бехкамаш кхийдош, хаддаза шайн бIаьргаy Iуналлехь латтош ю школаш. Гуттар кегийчу дешархошна –зудаберашна а тIедиллина ду дегIана хьулам беш, кучамаш а, йовлакхаш а лелор.\nХIора шарахь а керла-керла цхьацца «хьекъале» хIума юкъадаккха кIадо ца йо Iедалехь болeчара. МогIарерчу бахархошна хетарехь? Пачхьалкхан ЦIийнехь, муфтиятехь я дешаран а? Iилманан а министараллехь охьахевшина цхьа бала кхочурш хир бу-кх, тIекхуьучу тIаьхьенан ойла еш, уьш иманехь совбаха, зенах-зуламах ларбан гIерташ.\nRхушара царна дагадеъна школера бевлла кIентий а. мехкарий а тIаьххьара горгали тоьхначу дийнахь Iаламе ца бовлийта. Цара, Iедалехь болeчара, кхеторехь кегийрхойн гIуллакх дац хи йистехь а, хьуьнхахь а Iаламан тийналле а, олхазарийн эшаршка а ладегIа, я лома тIебевлла, «оццул доккха-м хирг хир ма дац хьо дуьне, дIо-о анайистехь кхачалуш дуй –те хIара», аьлла, дуьне ма-дду дIаса а хьаьжна, бIаьрсина маршо яла.\n«Бераш самукъадаккха шаьш хьуьнха я хи йисте дохуьйтуш дан а дац. Цаьрца хьехархой а, дай-наной а хуьлу. Кхарна дага а ца догIуш хIума дан а дац. ХIара хьаькамаш тIаьхь-тIаьхьа хьерабуьйлуш бу. Тхан бераш школера девлла. Кхин цкъа а массо а ишта цхьаьна а кхетта, самукъадоккхур дац цара. Дай-наноша кхача а кечбеш, локхучо эшар а локхуш, волкуг хелха а волуш, царна садаьIча хьанна новкъа ду? Цунах ца кхета тхо!» Ишта къамел до шайн берашка кхийдориг харцо лоручу Новр-кIоштерчу цхьана хьехархочо.\nКIоштийн дешаран урхаллашка а, муфтияташка а школан директорш а, динан баххаш а, истори а Iамош болу хьехархойн а дIа а гулбина, дIахаийтина бах дешархой хьуьнах бахийтахь мегар дац, аьлла. Ишта дихкина, дийцарехь, цаьрга жижигах, шашлык а, кхечу кепара а кхачанаш байтар. Стенна? И хаттар диллина дуьсуш ду.\nМа-дарра аьлча, массарна а, забаренна а доцуш, халонга баьлла, официалехь а доцуш, барта арабаьккхина рогIера сацам. Лакхахь хьахаделла ма хиллара, цу кепара, цхьа эладита санна, дIаса а даржадой, назамца бIоста нисло керла хIуманаш юкъадалор кхузахь цуьрриг керла дац.\nБерашна а яц Нохчийчохь маршо


Адвокат: Харцонца вийна Ставрополерчу полицино Дадаев Джамболат\nТовбеца-бутт 24, 2015\nадвокат Садаханов Зоврбек\nКъовсаме даьлла лаьтта Дадаев Джамбулат верах долу дов. Талламан комитетний, Нохчийчоьнний юкъахь. Москох бакъбина Соьлжа-гIалахь Дадаев вийна Ставрополера полисхой. Амма реза бац вийначун гергарнаш. Адвокатехула къовсабала дагахь бу уьш кхелехь. Маршо Радиоца къамелехь ву адвокат Садаханов Зоврбек.\nСтавропол кIоштера полисхоша Соьлжа-гIалахь Дадаев Джамболат вен ма вийннехь, Талламан комитетан Нохчийчуьрчу декъо, меттигерчу Iедало дина дIахьедар юьхьара а оьцуш, хиллачун хьокъехь таллам болийра.\nАмма дIакъевлира гIатторцана и гIуллакх. ХIунда къевлина, иза хIунда ца толлу, аьлла дахьийтинчу хаттарна жоп даийтина кху деношкахь Оьрсийчоьнан Талламан комитето Соьлжа-гIала. Дадаев Джамболат вийна полисхой бакъбо цо. 30 агIо ю жоьпан. Дадаевн гергарчийн адвоката Садаханов Заурбека довзуьйту шен резавацар иштта.\nСадаханов: «Талламан комитето бина сацам тхуна нийса ца хета. Арздеш кехат чуделла оха Соьлжа-гIаларчу Ленинан кIоштан кхеле. КхидIа хIун эр ду хьовсур ду вай. ТIаьххьара дош кхелехь ду. Тхуна цхьана а агIор талламан комитето бина сацам низамехь ца хета. Ставрополерчу полисхоша «Полицех долу низам» а дохийна, шайн министраллан омаранаш а дохийна, маситта. Шайн бакъонел сов а бевла, цара динарг зулам хета тхуна».\nСтавропол кIоштарчу полисхоша стаг вер шайна нийса хIунда хета хоуьйтуш, бахьанаш а даладо талламан комитето шен сацамехь. Цо бахарехь, ша схьалоцуш вуйла ма хиъинехь, Дадаев Джамболата шен машен тIехаьхкина низамхошна, иштта тапча а яьккхина хилла цо, боху цара. Дуьйцучун бух бац боху адвоката Садаханов Заурбека.\nСадаханов: «Суна иза «элира-бохура»хета. ХIоттийначу схемига хьаьжча а го, леринчу тобанера полисхой чохь хиллачу машенан кхечу агIор схьайоьгIуш хилла Джамбулатан машен иза чухиина Iийначу агIонан неI. ТIаьхьа герз а тоьхна цунна. Иза шена кхетча, синкхетамера ваьллачул тIаьхьа кхетта цуьнан машен полисхошна тIе. Цуьнгахь герз хилла боху, схьагуш тоьшалла а дац. Iедал белхахоша дерриг а шайгахьа дуьйцу.\nОьрсийчоьнан ницкъаллин структурийн цкъа а Iедал ца хилла шайгара яьлла ледарло тIелоцуш. Изий бен кхин бахьанаш дац полисхоша лелочу харцонна духьал далон».\nДадаев Джамболат вийра бIаьстенан йоьххехь. Ша вехаш а, болх беш волчу Ставрополехь цхьана дагестанхочуьнца дов а даьлла, ша цунна тапча тоьхна, иза лазийча веанера иза Соьлж-ГIала ханна. Ставрополерчу аолицино лаха кхайкхийна а хилла. Соьлж-гIаларчу шен хIусамехь вехаш Iачу муьрехь луларчу махкара баьхкинчу полисхоша вийра иза.\nДадаев Джамболатан адвокатна хетарг


Вай воаш деций бехке? — Сердало\nВай воаш деций бехке?\nВай берригача мехка а, мехкал арахьа а бага яхай дукха ха йоацаш зIамигача йиIигаца цун даь-йишас лелаяь къизал.\nДукхачар хаттараш ду укх деношка: ай лоалахошта, гаргалча наха бIаргацагуш хиннад цу йиIига хьал? ДIа хIана аьннадац цар Iаьдалга, оарц хIана даьккхадац?\nСона хетачох, иштта яхараш ба вай къам ца довзараш, е вай оамалаш йовза безам боацараш.\nХарц хIама деш вола саг бIаргавайча, тийшаболх беш воал е тийшаболх баь саг хоавалча, цунах хоам бе йиш яц вай яздаь доацача низамах, Iадатах.\nИзза мо хIама бIаргадайча, харц хIама деш воал саг соцаве йиш яц хьа, е цунах бехк баккха а йиш яц. Iаьдалга дихьача-м из оакхал ма лоархIий.\nХарц ваьнна саг хьайна бIаргавайча, цун кулг цу хана Iа хьалаьцадале а, цун даьга е наьнага хIама ала йиш яц хьа. «Тха воI, тха йоI яц из», «аз яьча йоIо изза мо хIама дергдац, — аргда хьога цун дас-нанас. Нана ший виIий-йиIий гадаккха отте, цун мара, ший кара хIамадоацилга ховш, цу сесага яхачоа тIехьа этта, хьох лата волалургва.\nДукха да иззамо хIаман масалаш.\nДукха ха йоацаш новкъа воагIаш байра сона сайца латташ нускал доаладеш боагIа замеш. Боккхийбараш, мехкари, кагий нах Iо а баьнна машенашта тIера латташ бар. Хетаргах нейций кIопилга чура кагий хIамаш екъаш хила безар уж.\nЦхьа зIамига саг дуккха машен кхестаеш вар. Дешашца аьнна варгвоацаш хIамаш дар цо цига леладаьр. Массехк минота ший машен кхестайир цо наькъа юкъе. ЦIувзаш чархаш яр, тIехьагIа пайдана хургйоацача бесса, етташ сигнал яр, шой гIулакха дIа-хьа болхача наьха машенаш сувца е езаш хилар, хIана аьлча цун юхе гIолла дIатIехвала кхераме дар.\nЦо леладу хьама телефона хьатIадоаккхаш цун новкъост латтар юстара а ваьнна. Из бIаргагуш шоай къамаьл дувцаш латташ вожаш а бар. Шийна кIордадича,машена чархаш кхы дIахо пайдана йоацача яха, зIамига саг сецар.\nУйла хиннаяьр са машена номер дIаязъяь Iаьдалга хоам бе. Цхьабакъда данзар пайда бала хIама доацандаь. Дас-нанас цун га доаккхаргдар, тайпан боккхий нах наIарга боагIаргбар.\nТахан гаргала боацача нахага-м хIаьта а яц цар леладеча харц гIулакхах хIама ала йиш. Хьай веший-йиший дезалах а ала йиш яц во хIама, цар даьд аьнна белгалдаккха, уж совцабе гIорта везац. Цар нанас хьона из дутаргдац, вош хьох лотавергва. ДукхагIбараш ба аз бувцараш. ХIанз дукхача дай дац кара ший воIах-йоIах царех ца товш хьама ала. Цар нана ший берий га даккха отт.\nТайпан сага тахан карадац ший тайпана харц ваьннача сагах во дар ала, цо фуннагIа дой а.\nКхыча паччахьалкхе бахача вай мехкахош зийнад лоалахочун цIагIара бер делхаш хезача полице хоам бу моллагIча сага. ТIаккха полице декхарала я из гIулакх тахка а да-нана бехктокхаме овттабе а. Хоам баьчунга хIама а аргдац, баркал ца оале. Вайцига ишта дац.\nМоллагIа во хIама деш саг воале а, цо дечох зе хургдале а саг вувш, саг лозавеш, наха бала бахьаш,- цунга хIама ала йиш яц вай IаьдалагI. Бехке хьо а волаш дусаргда хьа гIулакх.\nВай юххьанца дувца доаладаь хIама дагадехача, нагахьа санна цу йиIига хьал довзаш волча сага хоам бича, юха фу хозаргдар оарц даьккхачоа? «Хьа гIулакх дац!», «Тхох фу ала воал хьо?», «Iайха аьннача хIама кIалъотта веза хьо!» Иштта хургда цун хозаргдар. КъайлагIа алар пайдана мичад, хIана аьлча, цу тайпара хIаманца Iаьдало бехке вергвац харцвар. Тешал де деза хьай цIи а йоаккхаш.\nЦудухьа вай воаш уж Iовдала зене къаьна хIамаш юкъера дIа ца доахе ишшта зуламе ийрча хоамаш дIахо а хозаргда вайна а, кхыча мехка бахачарна а. Дезаш дий вайна из?\n← Денал гойта тIемхо\nХало еча ца йохаш хьайоагIа саг →\nПО ФАКТУ ДОРОЖНО-ТРАНСПОРТНОГО ТРАВМАТИЗМА\nПосле вмешательства прокуратуры Сунженского района погашена задолженность по заработной плате перед работниками ГУП «ИнгушрегионВодоканал» на сумму более 5 млн. рублей


Охан-бутт 16, 2014\nIамерка -- Iамеркан пачхьалкхан секретар Керри Джон, Вошингтон, Оха82014\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Барак Обамин администрацино Кремлаца къуьйсуш алсамъяьккхина, Украинан кризисехь лаьтташ дов а долуш, шаьш еш йолу риторика. Цунах лаьцна яздина Маршо радионан корреспондента Шрек Карла. Иза гочъйина Умарова Аминас.\nКремлаца юкъаметтигаш ца йохон гIерташ, Обама Баракан урхаллин хьалхарчу пхеа шарахь ца лелийначу кепара, Украинехь чолхе долучу хьолана тIехула шаьш деш долу дIахьедарш эвсар даьхна Iамеркан президентан администрацино.\nОьрсийн билламаш цхьацца а бохуш, ма-барра бовзийта Iалашонца хаамийн гIирсаша дуьйцург а, Обамас хьалхарчу муьрехь Вошингтонера президенталла дIакхоьхьуш, Москохца йолу юкъаметтигаш «каралайохуш» лелийна дипломати а кхоччуш къаьсташ ю.\n«Къамел доцуш, аз хийцаделла. Амма иза, иштта, хийцаделла оьрсийн агIора а. И ловзар ловзон ши агIо оьшу,» элира, Обамас Москохца йолу юкъаметтигаш «карлайохучу» муьрехь Iамеркан президентан администрацица уллехь болх бинчу Iамеркан Iедалан векало.\n2013-чу шарахь Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа Магнитский низамехула санкцеш кхайкхийна, шина агIонан юкъаметтигаш цIеххьана телхича а, Шемарчу махкахойн тIамана тIехула а, Iамеркера веддачу, цу пачхьалкхан Къайлахчу Сервисашкара аналистана Сноуден Эдвардана Оьрсийчоьно тхов-кIело елча а – Украинехь кризис иккхича йиначух тера цхьаьнабертахь, дуккха а тIегIанаш йолу информаци цкъа а ца хезнера Вошингтонера.\nГуш лаьтташехь, Москохо керста а деш, Оьрсийчоьнехьа болчу герз карахь хиллачу наха Украинан малхбалера Iедалан хьукхматаш дIалоцучу юкъанна, Iамеркан Iедалан векалша анддий дIахьедарш дира.\n«Украинера хьал махкахойн тIаме доьрзуш ду бохуш чIагIдо Оьрсийчоьно. Амма, цигахь хуьлуш дерг, оьрсийн провокаторш а боцуш хуьлийла дац,» аьлла яздинера Iамеркан пачхьалкхан департаменто шен Твиттерна тIехь Охана-беттан 13-чу дийнахь.\nОццу дийнахь хьалхуо, Iамеркан пачхьалкхан департаменто ша-даьккхина дIахьедар динера, "«Украинера хьал дохоран тоьшаллаш» ду аьлла а, Оьрсийчоьно Украина хьокъехь дина итт харц дIахьедар ду аьлла а.\nЗазадоккху беттан 5-чу дийнахь Iамеркан пачхьалкхан департаменто Оьрсийчоь бехке йира, «Украинехь ша лелон низамехь доцу хIума бакъдан гIерташ, цо дийцинчунна. Бехке вира оьрсийн президент Путин Владимир цо девнах лаьцна бакъдоцург даржорна.\nIамеркан лакхарчу даржашкара Iедалдайша шайн доларчу Твиттершна тIехь а гIортор йира цу кампанина. Цу юкъахь яра, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацехь Iамеркан векал йолу Пауэр Саманта а, Европан Кхерамазаллин а, Цхьаьанабелхан а Организацехь Обамин векал волу Баэр Даниэль а.\nЕвропан Кхерамазаллин а, Цхьаьанабелхан а Организацин кхеташонехь Баэра дIахьедар дира, «харцдерг дийцаран кампани дIакухехьарца» Оьрсийчоьно дуьненаюкъарчу юкъаралле а, шен махкахошка а «ларамазалла» гойту, аьлла.\nУкраинехь жигара протесташ юьйлаялале, даханчу шеран Лахьанан баттахь, Обамин администрацин белхахошна юкъахь хилла хийцамаш, Москохца йолу юкъаметтигаш «каралаяхаран» политикина тIера, мелла а шога хиларна тIебоьлхуш гира цхьаболчу аналисташа.\nЦу хийцамах цхьаъ бара, Нуланд Виктория Iамеркан пачхьалкхан секретаран Европан а, Евразин а гIулаккхашна когаметта хIоттор. Иза цу дарже хIотторна гIортор йира, Обама Кремлаца кIеда-мерза хиларна бехкеш болчу политикаша-республиканхоша Маккейн Джона а, Грэм Линдсис а.\nIамеркан Сенато шен даржехь чIагIъйинчу Нуланада дIахьедар дира, Вошингтоно Киеверчу Iедална ондда гIортор а йийр ю аьлла.\nОццу хенахь, Украинехь Iамеркан векал хиллачу Пайфер Стивенна хетарехь, Вошингтонан къамел хийцадаларан бахьана, Украинехь дагахь доцчу кепара хиламаш. ХIокху масех шарахь хилла цхьанацадараш диц а деш, тIаьхье муха хир ю ала а хала ду боху цо.\n«ШолгIа Дуьненан ТIом чекхбаьлчхьана дуьйна, дуьненахь лелла маьIне низамаш Оьрсийчоьно буххера дуьйна дохор санна туьду Iамерко Кремло лелорг. Оцу низамех цхьаъ – кхечу пачхьалкхан латтанаш дохуш тIеман ницкъ ца лелор ду. ГIирмехь Оьрсийчоьно динарг билггал иза ду,» элира Пайфера Маршо радионе.\nГIирма дIаяккхар, цигахь алссам бехачу, гIазакхийн мотт буьйцучу меттигерчу нехан лаам бу аьлла дерзийна Кремло. 2008-чу шарахь Косовоно гонаха хилла хьал а дуьстина цуьнца. Косово йозуш ца хиларна гIортор йира Малхбузено. ХIетахь Оьрсийчоь дуьхьал яра. Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, НАТОно а и тайпа дустар бух боцуш лерира.\nУкраинехь Оьрсийчоьно лелочуьн хьокъехь шайн реза ца хилар тIечIагIдеш Iамерко а, Европан Берто санкцеш ехира цхьа-моггIа Украинан а, Путинна гонерчу Оьрсийчура а политикашна а, хьоладайшна а дуьхьал.\nАмма, цхьаболчу Вошингтонера аналистийн хьесапехь, Обаман администрацин кхерамийн, хила ма-беззара, онда бух бац.\n«Къамел кIеда а, карахь онда чхьонкар а хила еза алара сан турпалхочо Рузвельт Теддис. Ткъа аша шога къамел до, амма шун карахь цхьа ледара гIаж бен яц. Аьлча а, чIура бу,» аьлла дIахьедар дира Путинан луьра оппонент волчу Аризонера сенаторо республиканхочо Маккейн Джона, Сенатехь Оханан-беттан 8-чу дийнахь хиллачу ладогIаршкахь.»\nШен агIора, Керрис кхин дешнаш далийра, Iамеркан 26-гIа президент лаьттинчу Рузвельтан.\n«Хьан доттагIчо рузвельта кхин а аьллера, хьалха а бевлла, цхьана хIуманна тIекхача гIертачуьнгахь бу ларам. Билггал и ду оха деш дерг. Рузвельтан и принцип ю аса юьхьарлаьцнарг»!.