Эзар бийсал язагIйола, Лайлатил-Къадри бийса\nСа Къахетам хургба хьона\nЛайлатил-Къадри яха бийса, Пайхамара (Даьлер салам-моаршал хилда цунна) хьадисашкара лаьрхIача, мархий бетта тIеххьарча итт бийсана юкъе йоагIаш я аьнна да. Вай Пайхамара (Даьлер салам-моаршал хилда цунна) тIеххьара уж итт бийса лораеш хиннав.\nЦу тIехьа вай декхар да, низ дIа ма кхоачча, укх мархий бетта тIеххьара итт бийса лораяр. Маьждиге дукхагIа ха йоаккхаш, Даьлагара дикадар дехаш, ламазаш деш, КъорIан дешаш. Маьждиге ваха вIаштIехьдоацачо, ший цIагIа, бийсан хьалгIотташ, каст-кастта сунната ламазаш деш, ха дIаяхьар геттара а деза лаьрха да. ХIана аьлча, Даьла къахетам эггара чIоагIагIа адамашта гарга боагIа ха я из, Дала дуIана жоп лу ха я из.\nЦу бийсашка, Пайхамар (Даьлер салам-моаршал хилда цунна) кIаьдвенна воацаш, цхьа вей хулар, йоах. Наха Iибадат деш аттагIа хургдолаш.\nМувса-пайхамара (Даьлера салам хилда цунна) лайлатал-къадри бийсах лаьца Ше Даьлаца къамаьл деча хана, аьлар йоах: «Са Даьла Хьона дIагарга фу дича вогIаргвар со», аьнна. Сийдолча Дала аьннад цунга, Сона хьо хьагарга вар да хьона, цу Лайлатил-Къадри бийсана сома а ваьнна сона Iибадат дойя, цу бийсан Сона Iибадат даьр воагIаргва шийна гарга.\nТIаккха Мувса-пайхамара (Даьлера салам хилда цунна) аьлар йоах: Хьа къахетам фу дича хургба. «Са Къахетам хургба хьона» — аьлар йоах цунга Дала, Лайлатил-Къадри яхача бийсана, цхьан мискача сагаца къахетаме хина волча сагаца«. Из фу яхилга да аьлча, мискача сага дог хьаьста, цунна сагIийна хIама денна саг ва из.\nМувса-пайхамара (Даьлера салам хилда цунна) аьлар йоах Даьлага: «СирттIаьх дехьвала ловра сона, фу дича тIехваргвар со цунна?» Дала аьннад цунга «СираттIаьх тIехвалар хургда хьона Лайлатил-Къадри яхача бийсана мискача сага сагIийна хIама луш волча сага».\nМувса-пайхамара (Даьлера салам хилда цунна) аьлар йоах: «Хьо раьза вергвар аз, Са Даьла, хIаьта, Хьо раьз хургволаш фу дича бакъахьа дар аз?». Дала аьлар йоах, цунга: «Цу бийсанна ши ракиIат суннат ламаз даь волча сага со раьза ма хургва».\nТоавала нигат а долаш, ше леладьча воча хIамашта дехке а ваьнна, Даьлегара нийссача новкъа ваккха со, аьнна цу саго дIуа дича, Даьл раьза ма хургва цу сага, Дала из нийса вверг а ма ва, Даьла къахетам IотIа а ма боссаргаба цунна.\nДала КъорIанчухьа йоах: «Из КъорIан Лайлатил-Къадри бийсанна доссадаьд Оаха». Дуненнеи сигленаштеи юкъе цхьан бийсан IотIадоаладаьд из КъорIан, цул тIехьагIа Жабраьил-Малейку из кхетадарга хьежжа, Мухьаммад-пайхамар волча (Даьлегара салам-моаршал хилда цунна) кIезиг-кIезиг IотIакхихьар из.\nДала КъорIан чухьа йоах: «Лайлатил-Къадри яха бийса, шийна чухьа малейкаш лаьтта доссаш йола бийса я из. Дала Жабраьил малейк а лаьтта доссийташ йола бийса я из».\nИз бийса хьаэттача, сийдолаш волча Дала, Жабраьил малейкага амар ду йоах: «Лаьтта тIехьа Iодосса», аьле. Кховзткъеи итт зар малейк хьайца а долаш, Дала лаьтта досса аьнна, амар дергда цунга, цу Лайлатил-Къадри яха бийсан.\nЖабраьил-Малейк лаьтта доагIаш, нур догаш байракхаш хургья цунга. Лаьтта букъа тIа уж Iодессачул тIехьагIа, уж байракхаш Хьажий-ЦIен тIа а йогI цар. Пайхамар (Даьлегара салам-моаршал хилда цунна) дIавелла воаллача моттиге а йогI цар уж. ТIаккха малейкашка оал, Жабраьил-Малейка дIа-хьа къаста. Цул тIехьгIа, малейкаша цхьа цIа дитац чу ца отташ, цхьа моттиг йитац, бусулба саг чуволча чу ца отташ. Бакъда, хьакха чуйолча цIагIа долхац уж, къаракъ долча цIагIа чудолхац уж, параз лувчар тIера а ца доаккхаш лелаш волча сага цIагIа а чудолхац уж.\nУж малейкаш лаилахIаиллахIу яхаш, тасбаьхь ешаш хул. «Везан Даьла гештделахь Мухьммад умата» яхаш Даьлага дехар деш хул уж.\nIуйра ламаза ха хьаэттача сигленашка юха лакхе довл уж.\nСийдолча Дала, цу бийсанна гешт дерга да Пайхамара (Даьлегара салам-моаршал хилда цунна) уматах мел волча сага.\nШе дог мел дохадаьраш, шийна къинтIера а баьха, хьай дог мел дохадаьчарна хье къинтIера а ваьнна хила веза, ма доаггIа, Даьлагара гешт дар дехаж вола саг.\nЦу бийсана дуIа деш а хила веза «Везан Даьла гешт деш ва хьо, гешт дар дезаш а ва хьо, гешт де Iа сона» яхаш. Цу наха Дала гешт а дергда.\nЛайлатил-Къадри бусса, Жабраьил-малейка цхьа саг витац, салам ца луши хьоаста ца хьоасташи.\nПайхамар (Даьлегара салам-моаршал хилда цунна) гайгIане ваха вар яхаш хьехаву ший уммат бахьан. Сийдолаш волча Дала аьлар йоах, пайхамарага «Я Мухьаммад, гIайгIа ма елахь, хьа уммат дунен тIара дIакхалхарг ма дац, Аз пайхамарий даржашка лакха даьккха мара».\nУж пайхамарий даржага миссел лакхбоахаргба яхилга фу маIан да? Хьалха дIабахача пайхамари умматашка малейкаш иха дац, пайхамарашка мара, «Цхьабакъда, Лайлатил-Къадри бийсана хьа умматага салам а луш малейкаш доссийт Аз, — аьннад Сийдолча Дала вай пайхамарага (Даьлегара салам-моаршал хилда цунна) — уж пайхамараш лоархIаш санна, хьа уммат лорхIийт Аз, — аьннад Дала вай пайхамарага (Даьлегара салам-моаршал хилда цунна).\nИз Лайлатил-Къадри бийса йолга сенах ховргда сага? МалагIа белгалонаш я цунгахьа хьоахаяь? ТIехъяьнна йIайха а хургьяц из ахкан замалахьа, тIехъяьнна шийла а хургьяц Iана замалахьа. Цу бийсана жIалеш хозаш а хургдац, Iуйрийна, малх хьакхетача хана, кхыча деношка санна, сийрда а боцаш кхетаргба.\nИз Лайлатил-Къадри яха бийса йолга хьанна хов? Из ховш, Дала бахкийта овлияаш ба, Дала хайта наха а ба.\nДаьла Iибадат чIоагIдеш волча сага, Даьла везар чIогIа долча сага, белгалонаш хургья из бийса йолга хойташ. Дала йоах: «Цу пайхамара умматах мел волча, цо хьийхача наькъах дIа мел водачуни дIаваха нигат долча сагаи, адамий шин бIарга дайна доаца дика дергда Аз царна, адамий шин лерга хьахеза доца дика дергда Аз царна».\nДала уж бийсаш лорае низ лолба вайна, Дала къахетам сомабоаккхалба вай дегашка. Дала камаьршал совйоаккхийла вайца. Уж бийсаш а мархий бутт а дIабахабар аьнна доацаш, нийсача новкъа дIадаха, Дала Ше, низ лолба вайна, бусулба мел волча сага.


Пензан кIоштахь Волчий эвларчу вахархочо Грибанов Андрейс, дагахь а доцуш, ларамаза кехат дахийтина юьртан администрацин куьйгалхочуьнга "Хьекъале кхажтасаран" хьехарш тIехь а долуш, цул тIаьхьа хьаькам еъана цу стеган цIа, улле вьккхина куьпан полисхо а волуш. Цунах лаьцна хаам бо "7х7" зорбан гIирса хиллачу къамелан аудио а ялош.\nГрибановн кехатехь хьехарш хилла номер 899 йолчу куьпахь кхажтасарх лаьцна. Меттигерчу администрацин куьйгалхочо а,полицин белхахочо а хиттина цуьнга, хIун Iалашо йолуш дIасабахьийтинера ахь и хаам, дагахь вуй хьо кхажтосучу деношкахь дуьхьалонан акцеш а, пикеташ а дIаяхьа бохуш.\nПолисхочо хьехар дина дIаса ма эхийта "тайп-тайпанчу соцалан машанакаху а хьайн гIурт" аьлла, цо варе вина Грибанов, "Единая Россия" партехьа агитаци еш вац хьо, ткъа карарчу хенахь "агитаци ярна таIзар догIуш ду" аьлла.\nПолисхо схьадийца бохуш хилла "ВКонтакте" муьлхачу тобан агIонехь гинерахьа Грибановна "Хьекъеле кхажтасаран" хьехарш.\nГезгмашин-беттан 6 чохь Роскомнадзора блок хIоттийра "Хькъеле кхажтасаран" сайтана, и проект "экстремистийн цхьаьнакхетараллица" йоьзна ю аьлла.\nИйначу кепехь дIахьура болчу Оьрсийчуьрчу парламентан харжамашкахь 225 депутат хоржур ву партийн тептарехула, кхин а 225 – цхьана мандатан харжаман гонашкахь. Пандеми хиларна до аьлла кхаж тасар хир ду кхаа дийнахь – Гезгмашин-беттан 17-19 деношкахь. 11 регионехь, шайна юкъахь Нохчийчоь а йолуш, хоржур бу куьйгалхой, 39 регионехь депутаташ хоржур бу низамаш дохучу гуламашка.


Венехь теракт ярца доьзна хIусамех хьежна Германехь\nВиъ стаг а вуьйш, Венехь теракт ярца доьзна гIуллакх толлуш цу зуламна декъа хила мега аьлла шеко йолчу нехан хIусамех хьежна полицин белхахой Германехь. Цунах лаьцна яздо Кавказ.Реалиино.\nБолчу хаамца, пIераскан дийнахь немцойн полицино талламаш бина 4 стеган цIахь а, цара болх бечу офисашкахь а. И нах уьйраш йолуш хилла аьлла, шеко ю низамаш лардон органийн, Венехь 4 стаг а вуьйш, 20 сов лаза а веш, герз детташ терроран тIелатар динчу радикалан "джихадистца".\nПолицино билгалдаьккхина, оцу нахе Iедалша цкъачунна цхьа а бехк кховдийна цахилар. Iедалша толлуш ду оцу неха 20 шо долчу Куртин Фейзулайца уьйраш хилла бохург.\nЕарин дийнахь чоьхьарчу гIуллакхийн министра Нехаммер Карла ша парламентехь динчу къамелехь хаийтина 15 стаг лаьцна, зуьйш хилар.\nВенехь лецначарна юкъахь бу Оьрсийчуьра схьабевлла нах\nЛецнарш массо а кеп-кепара юкъаметтиг йолуш хилла террорхочуьнца Ф. Куйтимца, терроран тохарца уьш боьзна бу я бац къастош ю полици, элира Кавказ.Реалиига чоьхарчу гIуллакхийн министраллерчу пресс-векалто. Цо бахарехь, лецначу нахах массех стаг хилла хьалха экстремизм бахьанехь набахти текхна я Iедало жоьпе ийзийна. Хилла царна Ф. Куйтиман Iалашо евзаш я ца хилла, къаьстош ду Iедал.\nОфициалан информацица, лецнарш массо а бу Австрерчу иммиграцин доьзалшкара. Кхоъ ву царах Къилбаседа Кавказерчу нахах, хоуьйту полицино. Кавказ.Реалиин редакцино бинчу талламо гойту оцу нахах кхоъ нохчо хилар – Венера, Санкт-Пелтенера, Линцера.\nЛаьцначу 24 шо долчу цхьана нохчочун гергарчара анониман хьесапехь довзийтира шайн хIусаме полици кхачар.\n"Герзашца нах чулилхира тхуна, дуьйцуш хIума доцуш, дIавигира иза, дIаяьхьира компьютераш а, телефонаш а. ТIаьхьо хиира тхуна иза цхьаъ-м цунна вевзаш хиларна дIавигинийла, террорхо вевзаш хилла стаг вевза цунна, боху. Ткъа ша террорхо цунна вевзаш а ца хилла, я цуьнца цхьа а зIе а ца лелийна", – чIагIдо лаьцначун доьзалхоша.\nШинарий сарахь дира Венехь терроран тохар. Маса тоьпаца араваьллачу стага вийра 4 вахархо, 23 лазийра. Герзахо ша а вийна полисхоша.\nАвстрин чоьхьарчу гIуллакхийн министра бинчу хаамца, "дерадикализацин" программе язвина хилла Куйтим Фейзулай ву Венехь нах байъинарг.\nВенера цхьалха террорхо, КадыровгIеран хобби, Несарара маьждиг\nВенехь герзаш диттинчу Къилбаседа Македонерчу вахархочун децIахь Iадийна бисина нах\nВенехь лецначеран терахь 15-нне кхаьчна. Нохчо ву царах кхоъ\nВенехь нах бойъуш лелларг ша цхьаъ хилла\nВенера теракт толлуш Оьрсийчуьра схьабевлла нах лецна хилар тIечIагIдина Iедалша\nЕвроперчу нохчаша кадамбина Венехь байъинчу нахах


Даьтта доккху баӀ — Википеди\nДаьтта доккху баӀ\nДаьтта доккху баӀ (лат. Cárthamus tinctórius), (оьрс. Софлор) — цхьаьна шеран орамат; Седа-зезагийн я Чолхезезагийн доьзалера Сафлор тайпана кеп. Шира даьттан а, басаран а культура (Шира Мисрахь лелош хилла бехчалгаш басар еш муми ечу хенахь).\nБухара доьзал: Carduoideae\nБухара триба: Centaureinae\nКеп: Даьтта доккху баӀ\n2 Химин хӀоттам\nО. В. Томен жайнин тӀиера ботаникан сурт\nЛокхалла 0,4—1,5 м йолу цхьаьна шеран, наггахь шина шеран орамат.\nГӀад нийса, геннашца, кӀаййуо къаьгна.\nГӀаш деха-ланцетан, рогӀехь лаьтташ, даккхий, йист дийна йолуш, гӀеххьа хевшина, йисттехула гӀеххьа кӀохцалш долуш.\nЗезагаш турбакепара, пхиъ дакъа долуш, цӀие, можа, цӀехо-можа. Заза — тускар.\nХӀу — кӀай, дерзина, къега буьртиг, овалан-беасенан кеп гӀийла агӀонашкахь аратаьӀна сенашца.\nЗезагаш чохь карийна халконан гликозидаш: картамин, изокартамин, картамидин-5-гликозид, 7-гликозид лютеолина.\nДаьтта доккху баьӀшан хӀушца ду 60 % (кхечу хаамашца, 25—37 %) ах дакъалуш долу хьена даьтта.\nКхуьу акха (асар) а, буьйш а лелабо.\nКхуьу, лелабо Мисрахь, Испанехь, Цийхь, АЦШ, Къилба Америкехь, Африкехь. ССРС хиллачу махкахь кхуьу Кавказехь, Туркменехь, Курскан, Харьковн, Полтаван, Херсонан областийн цхьацца меттигашкахула, ГӀирмахь.\nДаьтта доккху баьӀан дакъийна жаз — картамин даккха аьргалла ю\nДаьтта доккху баьӀийн мотт кепара зезагаш леладо зуламе доцу можа, цӀие, шафранан басарш дан, царна юкъахь ду юурган промышленностехь лелориш а, масала, карамель еш.\nДаьтта доккху баьӀийн жазца ду шиъ коьрта басаран пигменташ — можа а, цӀиен а беса.\nМожа пигмент — сафлоргель — лору кӀезиг мехала, дукха хьолахь дӀайоккху жазан массан хи а кхорзуш. Даьтта доккху баьӀийн цӀиен хӀума — картамин — хи чохь хала еша. Эфир юкъахь картамин яшне а ца еша, амма атта еша спирт а, щелочаш (нашатыран спирт чохь) а чохь. Цул сов, ду кхин а цхьа могӀа пигменташ оццу бесийн.\nДаьтта доккху баӀ лелабо даьттан культура санна, даьтта леладо маргарин беш.\nДаьтта доккху баьӀийн зезагаш леладо зезагийн чай деш.\nМедицинехь — леладо чоьна хуьлийта, хӀатӀдолийта, симбоккху гӀирс санна.\nБасаран даьтта доккху баӀан сурсатех косметологехь чӀогӀа мехала лору даьтта доккху баӀан даьтта. Цуьнца алсама ду организмехь синтез ца хуьлу линолийн мусталла (80 % гергга). Линолийн мусталла цӀийн пхенашна саттаралла ло, организман белхан ладаме процессаш нисйо, тӀуналлин эффект ю, горге дегӀах дулу.\nБасаран даьтта доккху баӀан даьттано дегӀан чкъор кӀаддо, тодо, цунна дааран аткъам бо, тойо клеткийн функци, цӀий лелар, шелонан дуьхьало йо, лакхара тӀуналла латтаяран а, и нисъяран а болх бо.\nЦул сов, басаран даьтта доккху баӀа жигара чкъоьрийн пардонашна кӀорге чекхйоккху косметикан гӀирсийн кхин компоненташ.\n↑ А.Т.Карасаев, А.Г.Мациев, Русско-чеченский словарь, М., «Русский язык», 1978, стр.586\nCarthamus tinctorius темин\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Даьтта_доккху_баӀ&oldid=2649109»\nТӀаьххьара хийцам бина 2018, 30 июнь 04:39\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 30 июнь, 04:39.


Юха а Нохч-ГIалгIайн республика?..\nОьрсийчоьнан регионаш цхьаьнатохар кхин а дIадахьа деза аьлла хета Федерацин Кхеташонан спикерна Матвиенко Валентинина. Цу кепара аьтто хира бу боху цо цу регионашкахь бехачу нехан дахар тодан. Хьакхалур дуй иза Нохчийчоьнах а, ГIалгIайчоьнах а?\nМатвиенко: Регионаш цхьаьнатохар кхин а дIадахьа деза\nОьрсийчоьнан Федерацин Кхеташонан спикерна хетарехь, хан тIекхаьчна цхьамогIа федерацин субъекташ шоръян. Иза оьшуш ду аьлла хета цунна къелла хьоьгучу регионашкахь бехачу нехан дахар тодан. НТВ телеканалана интервью луш, Матвиенкос билгалдаьккхира ша регионийн карта хийцарехьа хилар.\nЦхьаболу Оьрсийчоьнан Федерацин субъекташ шаьш яхалур йоцуш ю боху цо. Матвиенкона хетарехь, иштта хьал хIоттарна бехке бац цу регионийн куьйгалхой, уьш кхане йоцуш ю цхьацца кхеташ долчу бахьанашца аьлла хета Федерацин Кхеташонан спикерна.\nМатвиенкос цаэлира муьлха регионаш ю ша юьйцурш. Амма 2007-чу шарахь Петарбухана губернатор ша йолчу хенахь дуьйна цу гIалаха дIатоха беза Ленинрадан мохк бохуш яра иза.\nДагадаийта деза. Кремлан лаамца Оьрсийчура регионаш шоръяр хилира 2003-чу а, 2009-чу а шерашкахь. Цу хенахь 89 регионах йира 83 регион. И процесс кхин а дIаяхьа еза бохуш цхьацца Iедалерчу наха дIахьедарш деш дира цул тIаьхьа а.\nОьрсийчура регионаш цхьаьнатохар хьахош хIоразза а гIоттуш ду Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а цхьаьнатохарх доьзна хаттар.\nКремло регионаш цхьаьтохар дIадоьдуш а долуш, 2008-чу шарахь ГIадужу-беттан 20 дийнахь ГIалгIайчоьнан хиллачу президенто Аушев Руслана дIахьедар дира «Газета.RU» сайтана, ГIалгIайчоь дIатоха мегаш ю Нохчийчоьнах аьлла. Амма оццу хенахь ГIалгIайчоьнан куьйгалхо волчу Зязиков Мурата элира иза хуьлийла дац аьлла. Цунна дуьхьал яра гIалгIайн парламент а. Амма цу хенахь цхьа а сацам а цахуьлуш дисира и гIуллакх.\nКхин а 4 шо даьлча Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а цхьаmнатоха еза аьлла меттахваьлларг вара Соьлж-ГIаларчу парламентан гIантда Абдурахманов Дукхваха. И ши республика цхьаьнатохахь ерриг а регионера хьал дIанислдлур ду бохуш дIахьедарш дора цо.\nЦул сов, Нохч-ГIалгIайчоь екъар историн гIалат дара бохуш а вара Абдурахманов. Амма цуьнан лаам кхин цхьа а тIаьхьало йоцуш бисира.\nЭххаре а кху шарахь Чиллан-беттан 5-чу дийнахь Магасехь цхьаьнакхийтира еххачу хенахь шийла юкъаметтигаш лелийна волу Кадыров Рамзан а, Евкуров Юнус-Бек а.\nЦу цхьаьнакхетарехь ши республика цхьаьнатохарх лаьцна хаттар дийцаре дина боху эладитт юхатуьйхира Нохчийн Республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цу тайпа гIулч яккхарна уггаре а дуьхьал верг ша ву элира Кадыров Рамзана.\n"Нохчийн Республика а, ГIалгIайн Республика а цхьаьнатоха лаам болун ву аьлла сох лаьцначу питане хабарех аьлча, со цунна цкъа а реза хира вац. Ас дуй а буур бу сол чIогIа цу цхьаьнатохарна дуьхьал стаг вац аьлла.\nНохчий а, гIалгIай а вежарийн ши къам ду. Амма хIора а республикан шен проблемаш а, шен Iалашонаш а ю. Уьш цхьаьнатоха оьшуш дац», - яздира Кадыровс Instagram-хь шен агIонехь.\nГIалгIайчоь дIакъастира Нохчийчоьнах 1991-чу шарахь, Нохч-ГIалгIайн республикехь сепаратистийн болам юкъабаьлча. Амма тахана а билгалдаккхаза ду шина республикан административан доза.\nЮха а Нохч-ГIалгIайн республика кхолла цхьа а бахьана дац аьлла хета историн Iилманчана Вачагаев Майрбекана. Цунах цхьа пайда болуш хилча дан мегар дара иза, амма таханлерчу хьелашкахь цхьа а бух бац иза дан боху цо.\nГарехь, Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а цхьаьтохарх лаьцна хаттар политикан фактор санна дюьсур долчух тера ду Оьрсийчоьно Къилбаседа Кавказехь дIахьочу политикехь.\nЮьртбахам кхион хьажийначу 100 миллирд соьмах кепек а кхочур яц вайнахана\nГимнаш лекхийта лууш ву Евкуров ГIалгIайчоьнан школашкахь\nХьаьжцIа баха луучийн терахь лахделла кхушара\n«Райсин чамданаш» а, берех буьрканаш ен дай а...\nШа вуйла а ца хууш, "ирсе" ву Нохчийчуьра пенсионер\nЯлх шерачохь 6000 стаг вахана Кремлан «леринчу операцешна» кIел\nЭльмурзаева Медана: «Адам делча а, бен дацара Iедална»


"Ша лайна Iазап юха а т1едожарна кхоьру иза"\nГIалгIайчохь деши духку зудий, хIусамдай дер толлуш ду. Шеконашца лаьцна латтош ю ши зуда. Бехк-гунахь доцу кхи цхьа стаг а оцу зуламан гIуллакхна юкъахьакхорна кхоьру меттигерчу бакъонашларъяран организацин векалш.\nКху деношкахь гIалгIайн "Машр" юкъараллан организацин куьйгалхочо Муцольгов Мохьмада хааме даьккхира, ша куьйгалла дечу организацехь цхьана хенахь болх бина меттигера вахархо Цечоев Хьамзат лаца гIортарх.\nШоьтадийнахь, 19-чохь Цечоев ГIалгIайчуьрчу Талламан комитете тIекхайкхина хиллера, дийначу зудчух, майрчух лаьцна хеттарш дан. Оцу стага тIачIагIдина, шеконашца лаьцна зуда шена евзаш хилар а, зулам дечу дийнахь ша иза а, цуьнан йиша а, нана а машенахь дIакхетийна хилар а.\n"Иза-м дIахецна, амма шега хеттарш дечу хенахь цунна хезна, талламчаша цхьана хIуманна санна вовшашлахь дина къамел. Лаьцна зуда доьзалхочух ю, цундела цунна еттийла дац. Амма цунна тIеIаткъам бан хала дац, шен коьртах цкъа-шозза хIума тохахь, дерриг тIелоцур ду цо", - яздо шен блогехь бакъонашларъярхочо.\nТалламчаш болчуьра ша араваьлча, Цечоевна тусаделла шена тIаьхьабевлла нах хилар. ШолгIачу дийнахь цуьнга телефон тоьхна цавевзачу стага, "Iайнаэра ши миллион ахча ду" хьоьга дIакхачо дезаш, аьлла.\n"Шена цхьа а стаг декхарийлахь вац, хьо галваьлла хила таро ю аьлла, жоп деллера Хьамзата. "Сбербанка" хьалха вола алахьа цуьнга, циггахь иза лаца аьтто бер бара олуш хезна Цечоевна телефонехула шега къамел дечуьнга цхьаммо", - дуьйцу Муцольговс "Кавказ.Реалии" портале.\nТIаьхьо, Цечоев ша вехачу юьрта веача, цигахь а полисхой иза лаца гIоьртинера, амма Хьамзатан царех вада каяьлла. ХIетахь дуьйнна иза цхьанна а гина вац боху Муцольговс.\n"И стаг ша лайна Iазап юха а шена тIедожорна кхоьруш ву. 2004-чу а, 2010-чу а шерашкахь ницкъбина цунна тIехь. Суна хетарехь, 2010-чу шарахь, со а, кхиболу бакъонашларъярхой а Москох президентца Медведев Дмитрийца цхьанакхета дахча, йийсаре лаьцнера иза. Меттигера Iедал гIоьртира хIетахь тхуна хьеха, хIун дийца мегар ду цигахь, хIун мегар дац.\nСо Москох доьдучу кеман тIе хаале, ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека телефон тоьхна, хаьттира соьга, Кремлехь провокаци ян дагахь ву хьо бохург бакъ дуй аьлла. ТIаьхьо хиира суна, ницкъахоша Хьамзат дIалаьцнийла а, цуьнан хIусамах герзаш диттинийла.\nЕвкуровца зIене вала гIиртира со, гIуллакх ца хилира, шен телефон дIаяйинера цо. Президентца цхьанакхетар дирзинчул тIаьхьа юха хьала латийра цо и. Дукха ца Iаш, Хьамзат а дIахийцира", - дийцина Муцольгов Мохьмада.\nБакъонашларъярхо ца теша, Цечоевс стаг вуьйр вара я "шена хаа а хууш, зуламечу гIуллакхна юкъахь цо дакъа лоцур дара" аьлча. Уьш зуламна кечлуш буй а ца хууш, тарло цо церан цхьа гIуллакх кхочушдина хила цо. Иза тешна ву, шен адвокатца цхьаьна Хьамзат тIевогIур ву аьлла, талламчашна а, байинчийн гергарчарна а ша бехкевоцийла д1ахаийта.\nМуцольгов тешна ву, ЦечоевгIарна а, бохам беанчу цIенна а юкъахь дов эккхийтархьама полисхой питана тосуш хиларх.\nНицкъаллийн структурийн белхахой гIиртина Хьамзатан гергарнаш тешо, иза бехкецахиларх шаьш тешна ду, делахь а цунна тIаьхьабевлла бу БатIал-Хьаьжин цIийнера нах бохуш. Байинарш церан вирдера бу.\n"Спекуляци а ца лелош, зулам стагах хьарчо а ца гIерташ, полисхой г1уллакх талла декхарийла бу. Иштта ницкъахоша яьстина талламан къайле а. Хьамзат левеш яздина тептарш Iедалан муьтIахь долчу зорбанашка дIакхачийна цара. ХIинца цара яздо, Хьамзат лехамашка велла хиларх а, иза лаьцначунна кхаъ бу кхайкхийна бохуш. Со дика кхета, доьзале бохам беана, амма билггала хууш х1ума а доцуш, сихаллехь стаг бехкала волла мегар дац", - дуьйцу Муцольговс.\nДахначу кIиранах дийна зудий, майрий. Еарийдийнахь Назранан йистехь шен машенчохь коьртах герх тоьхна, вийна карийра 49 шо долу Экажевера Санталиев Iамирхан.\nМасех де даьллачул тIаьхьа Къилбаседа ХIирийчуьрчу Майское олучу эвлахь цуьнан хIусамненан Заремин дакъа а карийра.\n"ГIалгIайчоь" интернет-газетано шинарийдийнахь зорбане даьккхира, СанталиевгIар байарна шеконашца шиъ лаьцна хиларх.\n"ЛьяновгIеран ши йиша ю и зулам дина аьлла, бехкееш лаьцна. Цушиммо мукIарло а дина", - яздо зорбанаша ницкъаллийн структурашкарчу хьосташа дийцарехь. Йолчу версица, "цхьахйолу йиша декхар хилла йийначунна, шена тIера декхар дIа ца далархьама динчух тера ду".\nИштта газета тIехь яздина ду, полисхоша кхозлагIа куьйгбехкениг лоьхуш хиларх, ткъа байинчийн гергарчара иза волу меттиг хуучунна айкхана 5 миллион сом кхайкхийна.\nГIалгIайчоьнан талламан а, ницкъаллийн а структурашкахь "Кавказ. Реалии" къасто гIоьртира, вуй цара вуьйцург Цечоев Хьамзат, амма республикан Талламан комитет дуьхьал хилира оцу гIуллакхан хьокъехь цхьа а комментари яла.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министралло телефон дIаеттарх, схьа ца ийцира.\nМоскохарчу студенте гечдар дехийтина кегийрхой дIабаьхна университетера\nКхечунна аьхкинчу ор чу ша вужуш а нисло...


ХIинца Пензехь а ду маьждиг\n7 декабря в 12:24 (2009 г.)\nКху деношкахь цIайирзина Пенза гIалара №5 йолчу набахтехь (ИК-5) маьждиг схьаделларна леринчу даздаршкахь дакъалаьцна Нохчийн Республикан делегаци. Делегацина юкъабогIура Нохчийн Республикан «Ийманехь кхетош-кхиоран центран» пачхьалкхан учрежденин директор Хашханов Ваха-Хьаьжа, Нохчийн Республикан муфтин заместитель Хирахматов Хьамзат, динан а, юкъараллин а организацешца йолчу юкъаметтигийн Департаментан динан секторан куьйгалхо Одаев ТIахIир, Россин Федерацин Госдумин депутат Делимханов Адаман гIоьнча Шауханов ИбрахIим. Историн декъехь а маьIна долчу оцу хиламах лаьцна дуьйцуш «Грозный-информ» агентствон телестудехь Хашханов Ваха-Хьаьжас пресс-конференци елира 17-чу ноябрехь. Иза дIахьош вара «Некъ» телекомпанин директор Исмаилов Казбек..\nЖурналисташна уггар хьалха хаа лиънарг дара Пенза гIалахь маьждиг дайтар муха нисделла бохург.\nХашханов Ваха-Хьаьжас дийцира: «Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана кхо бутт хьалха Пензе хьажийнера со, оцу гIалахь хенаш токхуш болчу нехан дехарна дуьхьал жоп эцна ваха веза, аьлла. Цу наха шайна маьждиг деш гIо-накъосталла дехнера вайн Президенте. Цигара хьал-де шега дIадийцича, Кадыров Рамзана тIедиллира маьждиган оьшу харжаш къастор. Пензехь бехачу бусалба нехан имам Шабанов Рафик веанера вайн махка. Цо оцу нехан сатийсамаш, лаамаш бовзийтинера вайн Президентана, ишттачу мелехь, сийлахь долчу гIуллакхийн цо гIо лоцийла хууш. Ерриг а 10 колони яра цигахь. Номер 5 йолчу колонехь 300 сов бусалба стаг ву хан токхуш, царна юкъахь 6 вайн махкахо а ву. Тхоьца веана «Грозный» ГТРК-н оператор а вара. Цигарчу УФСИН-н куьйгалло оха даьхьначу гIуллакхна дуьхьал гIиллакх лецира. Набахтин кертахь цхьана а кепара гIишло ян мегаш доцийла шайна хуъушехь, цара аьтто бира маьждиг дайта бакъо а, латта а билгалдоккхуш. И дерриг а Пенза гIалин а, УФСИН-н куьйгалло вайн Президентан Кадыров Рамзанан лерам беш дира. Цкъа дIахIоьттича, 150 стага ламаз дан аьтто болуш ду и маьждиг. Ткъа маьждиган ша гар чIогIа товш, куц долуш, хьайна гуонаха гуш ерг набахтин керт хилар дицдолуьйтуш дара. Вайна ма-хаъара, набахте кхочу нах я шайн бехкана, я шайн дакъазаллина кхочу цига. Цигарчу низамах, церан гIиллакхех воьлла стаг арахьарчу дахарехь шен меттиг ца къасталуш юхавоьрзу. Цундела маьIне, мелехь дара и маьждиг Делан дашна тIехь нисбала луучарна хилар.\n– Бусалба динехь мел ял, мел бу маьждиг дайтарна?\n– Маьждигаш дугIу Дела цхьаъ веш, къематан де догIур дуйла хууш, закат луш бехачу наха. Вайн Президента ша вуьззина бусалба стаг хилар кхин цкъа а тIечIагIдира Пензехь йолчу колонехь маьждиг дайтарна тIехь. Цуьнан комаьрша куьг Нохчийн махкахь сецна ца Iаш Россин Федерацехь болчу вайнахана оьшучу метте а кхочуш ду.\nНабахтин куьйгаллехь болу нах, ас лакхахь ма-аллара, тешаш бара маьждиг чохь дечу ламазах, цигахь хуьлучу хьехамах хьалха лелийначу харц некъах дохкобохуш, цигарчу кегийчу нахана дикачу агIор тIеIаткъам хирг хиларх.\nОцу историн хиламан масех а дика агIо яра. Масала: «Хьажахьа, хIара бусалба нах вовшашна гIо дарна тIехь хаза гIиллакх долуш бу-кх» – алийтар а дара яхь бохучу кхетамна уллера. Шайн гIалахь бусалба нехан маьждиг хилар чIогIа боккха кхаъ бу бохура цигарчу бахархоша.\n– Кхечу колонешкахь маьждигаш дайта дагахь дуй?\n– Тхайна №4 йолчу колонехь нохчийн кегийнах буйла ма-хиънехь, цига дахара тхо. Цигахь 11 нохчи вара. Пенаш хьала а доьттина, кхидIа белхаш чекхбаха ницкъ ца кхочуш, йисина карийра маьждигна лерина гIишло. Иза а чекхдаккха хьожур волуш ву вайн Президент.\nКхузахь ала деза, цхьамма а бехк ца баьккхира, аш хIунда дугIу набахтин кертахь маьждиг, аьлла. Вайн Президент шен махкахой безаш, царех доглозуш, бусалба нехан гIайгIа кхочуш хилар чIогIа къобалдеш тIеийцира Пенза гIалин администрацин куьйгалло. ХIинца тхо цигахь шозза хилла. Цигарчу нохчийн хаамашца дикачу агIор хийцаелла нохчашка йолу ойла, церан лерам баран агIо а. Маьждиган цIе Кадыров Ахьмад-Хьаьжин дайх волчу Илесан цIе тиллина. Тутмакхашна юкъара цхьа таджик а, цхьа гIезало а Къуръан деша хууш вара. Царех гIезало верг маьждиган имам хIоттийра. Цул сов маьждиг чухула хаздаран болх а цунна тIебиллира. «Чухула хаздар» бохург дара 5 ламазана нах алсам вовшахкхетар а, ийманехь кхетош-кхиоран декъехула болу белхаш совбахар а.\n– Нохчийн а, кхечу къаьмнийн а юкъаметтигаш муха хийтира шуна?\n– Бакъду тIеман муьрехь ледара хиллачух тера дара цигахь бехачу вайнехан а, кхечу къамнех болчу нехан а юкъаметтиг. Карарчу хенахь тоделла догIу иза. Вайнах дуккха меттигашкахь дикачу белхашка, даржашка нисбелла. Вайх дерг, цIахь болчу хийцамех дерг кIезиг хаьара царна. Схьахетарехь, вуониг санна сиха дIа ца доьду диканиг. «Спутникан телевидени схьайилличхьана шайна дуккха хиъна Нохчийн Республиках лаьцна керланиг» – бохура наха. Тхо тхайн мурдийн духаршца гIали юккъехула дIасадовлучу хенахь «Мы рады Вас видеть», «Мы поддерживаем Вас. У Вас хороший Президент. Он молодец! Надо брать с него пример и учиться у чеченского народа», – бохуш тIебогIура тхуна гIалин бахархой.\n– Вайн адамийн синош, дог-ойла муьлхачу хьолехь хета хьуна?\n– Хаттар нийса ду. Вай дукхахьолахь вуонаш дуьйцу, ткъа даима а ца волу вуонаш дийцина. Вай даха дезаш ду. Вай мел динчунна Дала бийр бу бекхам. Нохчийн Республикан Президент Кадыров Рамзан бахьана хIуттуш, вайн махкахь хуьлу хийцамаш гуш ду вай.\nВайн дукха кегийрхой бу хьекъал долуш, шайна оьшург хIун ду хууш. Диканиг царна а го. Масала, ворданахь волчу заьIапхочун гIо деш гича, и хазахетар шайца юкъахь доькъуш, боьлхуш хуьлу вайнах. Тахана хаамийн гIирсийн боккха ницкъ бу. Цара диканиг а, вуониг а ойу. Юкъараллин, вайн адамийн дог-ойла кхоллар коьртачу декъана церан карахь а ду. Вайна вешан бIаьргашна хьалха хуьлу хийцамаш ца го, ткъа хьо юьстах а ваьлла, хан яьккхина цIавеача, йоккха башхалла хаало. Вайн ярташкахь, гIалахь дукха гIишлош, больницаш, ишколаш, паркаш, некъаш дехкина. Цкъа а хир а яц моьттина йолу таможни а схьайилли, Делан пурбанца.\nНохчийн халкъан исторехь дуьххьара Соьлжа-ГIалин аэропортера ХьаьжцIа баха вайн махкахой. Тахана тхан «Ийманехь кхетош-кхиоран центро» болх бо хьехамийн дискаш дIасадоькъуш, тIаьхьарчу хенахь тхан центран накъостий хилла дIахIиттина мурдаш а бу. Уьш 40 стаг ву, царех 10 жима стаг «Рамзан» патриотийн клубан декъашхо а ву. Уьш хьехамаш беш, вайн яртийн урамашкахь болчу кегийчу нахаца къамеле бовлуш, ийманехь кхетош-кхиоран болх дIахьош бу. Шайца цхьа а телевидени, камера йоцуш, иштта хецна къамел дар дезалуш а хьаьвза кегийрхой.\nДика хийцамаш бу. Кхул тIаьхьа вуонаш ца гуш, Дала цхьабарт бина дахадойла вайн халкъ. Дала тIаьхье беркате йойла.


Нохчийчохь карантин йохийначарна луьра таIзар даре кхайкхина Кадыровс\nНохчийчохь Зазадоккху-беттан 29-хь дуьйна болх бан йолаелла Кадыров Рамзана дIакхайкхийна карантин. Цу хьокъехь шайна елла полипропилен олучу пластикан биргIанаш етта полисхоша туьтмIаьжиг йоцуш арабевллачу бахархошна. Цуьнца цхьаьна республикехь цхьа а аьтто бац уьш эца, хаам бо Кавказ.Реалиино, "Новая газетана" тIе а тевжаш.\nЦу хеннахь социалан машанашкахь шуьйра яьржина "@сhp.chechenya" цIе йолчу инстаграм агIонехь арахецна видео. Цу тIехь Iедалхошна хьалха вистхуьлуш Кадыровс луьра таIзар даре кхайкхина ницкъаллин структурийн белхахошка, карантинан раж йохийначу нахана.\n"ДIалеца. Карае уггар чамбоцу, талламан изоляторехь ялахь а, вукханхьа ялахь а, цхьа… и санна йолу меттиг. Тесна йитина меттиг а карийна, иштта чIогIа догIа а тоьхна, шийла йолчу чохь, яъа хIума йоцчу чохь вита веза иза. Шена дерриг а хуъушехь нахана юкъаваьлла паргIат лелаш ву… Орана чу лаьттах волла, чукхосса, цигахь валийта иза", - боху Кадыровс.\nКарарчу хенахь Нохчийчохь официалан кепара тIечIагIдина ду 9 стаг коронавирусан ун кхетта хилар. Цунах лаьцна хаам бина республикан могушаллан министро Сулейманов Эльхана, хаам бо "Грозный-информ" агенталло. Цо дийцарехь, кхин а 3 стеган анализаш толлуш ю лаборатерехь.\nЦомгуш хиллачерах лаьцна дуьйцуш министро билгалдаьккхина царна юкъахь йолу 83 шо долу йоккха стаг вочу хьолехь хилар. Республикехь дIакъастийна ву коронавирусан ун даьржинчу пачхьалкхашкара Нохчийчу веана 839 стаг.


Нохчийчоь, Дечкен-бутт 10, 2011\nОршот-де 10 Дечкен-бутт 2011\nМарсхьокху-бутт 31, 2010\nХоси-юртана ТIелатар Динарг Вала Араваьлла Итт ТIемало Хилла\nХIинца а дуьжуш дац, Нохчийчохь уггар а чIогIа ларъечу Хоси-юртана тIемалоша кIиран буса динчу тIелатарна гонаха долу къамелаш. Официала верси цхьаъ ю, нахалахь дуьйцург кхин ду. Ткъа шаьш тIемалоша, Маршо радиоца зIене а бевлла керстадира, официала Iедалийн къамел.\nХоси-юртана дина тIелатар тайп-тайпана дуьйцу\nТIемалоша кIиран буса Хоси-юртана дина тIелатар тайп-тайпана дуьйцу Нохчийчура официала векалша а, бозуш боцчу тергамхоша а. Iедалхоша шаьш оцу тIелатарна кийча дара бохуш чIагIдо. Амма, тергамхоша, оцу юьртарчу бахархошна тIе а тевжаш дуьйцург, кхин хIума ду.\nТовбеца-бутт 30, 2010\nКIилбаседа Кавказехь Адамаш ЛечIорна ТIехь Болх Беш Йолчу Данерачу Суьрташдахархочунна Басташевски Марина Шайн Махка Яр Дихкина Оьрсийчоьнан Iедалша.\nКIилбаседа Кавказехь адамаш лечIорна тIехь болх беш йолчу Данерачу суьрташдахархочунна Басташевски Марина шайн махка яр дихкина Оьрсийчурча Iедалша. Маршо радион интернет сайт тIехь зорбане даьхна ду цо Нохчийчохь а, Дагестанехь а, ГIалгIайчохь а даьхна долу суьрташ. Цаьрна тIехь ю коьртачу декъана лар йоцуш байинчу нехан хилла йолу яьсса х1усмаш. И суьрташ гина волу стаг бен д1а а доцуш вуьсур вац.\nТовбеца-бутт 20, 2010\nХьанна Новкъа Яра Бакъонашларъярхо Эстемирова Наташа?\nСоьлжа-гIалахь шен цIийна уллехь, Iуьйранна балха яха арайолуш лачкъийнера Мемориалан векал Эстемирова Наталья. Оццу дийнахь, Нохчийчоьнна луларчу ГIалгIайчохь цуьнан дакъа карийра, коьртах а, дагах а тапча йиттина, чевнаш а йолуш. Цул тIаьхьа шо даьллехь а, таллам чекхбаьлла бац. Зулам дарна бехке лоруш ву, стохка гурахь вийна волу тIемало. Эсемирован белхан накъосташна хетарехь, кхеле а веана, талламан болх харц хиларна тоьшалла дан йиш йоцу стаг бехке а вина, гIуллакх дIакъовлийта гIерта Iедалш. Церан тешам байна, баккъал а волу зуламхо карорг хиларх.\nТовбеца-бутт 15, 2010\nКъилбседа Кавказ Кхиоран Iалашо Кхочушъйийр Юй?\nРегионашкахь дIахьучу рогIерчу конференцехь вовшахкхеттачу Цхьааллин Оьрсийчоьнан партино билгалъяьхна Къилбседа Кавказехь чекхъяха езаш йолу проекташ. ХIара шо чекхдалале, ша кховдийначу проекташна ахчанаш дала реза болу инвесторш карон дагахь ю урхалла деш йолу парти.\nШа Мемориалана Кхерамаш Ца Тийссинера Боху Кадыровс\nЮха а ца кхетамаш кхоллабелла Нохчийчохь болх бечу Мемориал организацин а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан а. Мемориалан векалш къоман а, Iедалан а мостагIий бу аларх нийса ца кхетта боху, республикин куьйгалхочо. Бакъонашларъярхой маьршша болх бан йиш йолуш бу Нохчийчохь аьлла Кадыровс. Нохчийчоьнан куьйгалхочун керлачу дIахьедаран мах хадон ца хIутту Мемориал. Амма, шаьш кийча ду боху бакъонашларъярхоша, нохчийн Iедалшца къамел дан.\nМангал-бутт 22, 2010\nКъилбаседа Кавказехь Адамийн Бакъонаш Йохор Емалдина ПАСЕно\nКъилбаседа Кавказехь адамийн бакъонаш йохор емал деш резолюци тIеэцана Европан Кхеташонан Парламентан Ассамблейно. Евробертаца юкъаметтигаш дIанисян гIерташ йолчу Оьрсийчоьнан делегаци дуьхьала яцара цу гIулкхана. Амма цу а, кхечу а Европерачу структураша тIеоьцуш йолчу резолюциша адамийн бакъонашца долу хьал хуьйцур ду аьлла ца хета цигахь болх беш болчу бакъонашларярхошна.\nМангал-бутт 18, 2010\nОьрсийчоьнан Уггар А Чолхе Меттиг Ю Къилбседа Кавказ\n«Къилбседа Кавказерчу адамийн бакъонаш. ПАСЕн хьесап а, бакъдерг а» а цIе йолу зорбан-конференци дIаяьхьира Москох «Мемориалан» куьйгалхочо Орлов Олега а, цуьнан белхан накъосташа а. Нохчийчохь а, кхечу Кавказерчу республикашкахь а адамийн бакъонашца доьзна хьал дара дийцинарг.\nФедералан Телеканалехь Гойту Кино Емалъйо Нохчийчохь\n«ГIаргIулеш екна евра ю» боху телесериал йолаелла оьрсийн НТВ телеканалехь. Иза емалъеш ю нохчийн юккъаралло а, Iедалан векалша а. Цхьа а низам ца дохийна цо, амма, нохчийн Iадаташ а, гIиллакхаш а бехдеш ю боху.\nМангал-бутт 10, 2010\nОьрсийн Чоьхьарчу ГIуллакхийн Министраллин Эскаро Iорадаьхна Къилбаседа Кавказехь Шен Хилла Долу Дараш\nНохчийчохь беллачу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин эскархойн терахь гIарадаьккхина цигарчу векалша. Оцу шина а тIамехь ондда майралла гайтина боху цара. Оцу юкъанна ира лаьтташ ду, махкахь тIех дукха болу эскархой, шайн-шайн цIа баха беза бохуш, меттигерчу Iедалша деш долу дIахьедарш.\nЙовлакх Доцуш Хилар ХIинца а Маьрша Дац Соьлжа-гIалахь\nСоьлжа-гIалахь, коьртахь йовлакх ца лелочу зудабершна пейнтболан тапча йиттина муьлуш бу ца хуучара. Оцу бахьанца, нохчийн юкъараллехь шортта дийцарш долйина.\nМангал-бутт 08, 2010\nМедведевга Къа-бала Балхош Кехат Яздина Нохчийн 92 Шо Долчу Ветерано\nНохчийчурча тIеман ветерано, Хадисов Нажмуддис, Оьрсийчоьнан президенте гIо дехна, шена гIо дахьара, аьлла. Ишшта оцу къаночо, махкахь йолу цхьацца проблемаш а юйцу. Массийта шо ду шаена Iедалера догIуш долу ахчанана компенсации схьа ца ло бохуш яздо цо.\nДоза - ша доллучохь,Iайшин куьйган метта,пангазхойн протест\nНохчийчоь: юха а дуьненан рекорд\n"ХIара Шемал – оьрси ву, ткъа важа Шемал - нохчо"\nКадыров Рамзан а, Умаров Докка а ТОП-500 рейтингехь\nКадыровс секторшка екъна Нохчийчоь\nНохчийчоь – хьега кхоьллина мохк\nАмирханов Ахьмад, онколог, гIиргIазойн дозалла\nЛебединовкерчу нохчаша доIанашкахь боьху шайн даймохк\nНохчийн грамматика 3 минотехь (Хандош, билгалза кеп)\nЖаIфар: Аш хаьттирий, муьлха ислам лелон мега?\n"ХIара Шемал – оьрси ву, ткъа важа - нохчо"\nНаполеонна дуьхьал хилла нохчо\n"Имамана гонахарчу къийсамаша гойту историн хаттарш хууш цахилар"\nШегара даьллачунна дохковолу зама\nМарсхьокху-бутт 10, 2019\nПоход Басаева на Дагестан, была провокацией против Чеченского народа. Осознанной она была или неосознанной, скорее всего, мы никогда не узнаем.\n"Бусалба республика Дагестан" – чекх ца яьлла проект\nМарсхьокху-бутт 09, 2019\nАша бийриг 1аламате боккха болх бу.Дела реза хуьлда шуна.Ларамца ...\nМаршо Радион тIаьххьара керланаш (08.08.2019)\nДалла бу-кха хастам,эххара аша а кхайкхорна, кху т1аьхьарчу 20 шарахь Нохчаша а дуьйцуш кхийкхош дерг. Аша бийриг 1аламате боккха болх бу.Дела реза хуьлда шуна.Ларамца ...\nПутинан "нохчийн лар"


Конгрессан библиотека — Википеди\nКонгрессан библиотека (инг. The Library of Congress) — АЦШн къоман библиотека, дуьненан яккхийчех библиотека. Лаьтта Вашингтонехь. АЦШ Конгрессан Ӏилманан библиотека ю, болх беш ю правительствон меженашна, талламан кхолламашний, Ӏилманан белхалошний, долара фирманашний, промышленностан компанешний, ишколашний.\nинг. Library of Congress\n1800 24 апрелехь\n_0155357302155,3 млн[~ 1]\nтӀекхачавалар а, лелор а\n1 750 000 шарахь\n646 761 000 доллар\nКарла Хайден (2016 дуьйна)\nКонгрессан Библиотекин лерина дакъо кечйо копирайт (авторийн бакъонаш). Копирайт яйта ло интермаша чухула, Конгрессан Библиотекин сайт тӀехь оьшу бланк чуязйина.\nДжон Адамсан цӀарах гӀишло\nКхолларан терахь лору 1800 шеран 24 апрель, оцу хенахь АЦШ президент Адамс Джона (John Adams) куьг яздина пачхьалкхан коьрта гӀала Филадельфера Вашингтоне (Washington) дехьаяккхаран закон тӀе. Оцу законан кхечу пункташ юкъахь, пункт ю «Конгрессан оьшур долу жайнаш эца а, уьш Ӏалашдан оьшуш йолу чоь кечъян а» 5000 доллар даларах (оцу хенахь дукха ахча ду иза). Оцу пункто билгалйохура библиотеко болх баран бакъонаш, цаьрца, цу чу ваха, ресурсашна тӀекхача президентан а, вице-президент, АЦШ сенатан а, Векалийн палатан (АЦШ Конгресс) декъашхойн бен яцара. Цундела библиотеках ала долийра — «Конгрессан библиотека»\nЮьхьанцара фонд яра 740 жайна а, Лондонехь эцна кхоъ Америкин географин карта а. Цул тӀаьхьа хилла президент, Томас Джефферсон (Thomas Jefferson), президентан бакъонашка велира 1801 шеран 4 мартехь, иза ладаме болх бан волавелира Библиотекан фонд тӀаьхь, цуьнан роль а, иэшар а гойтуш. Иза волуш библиотекан фонд шоръяла йолаелира хаъал чехка. 8 шо даьлчи чӀагӀо йира президента Мэдисон Джеймса, цунна беза мохь болу дакъа кхечира — мехкан куьйгалла 1812—1814 шерашкара Ингалсан-америкин.\nТӀом болуш, 1814 шеран августехь Вашингтон ерриг аьлча санна ягийра ингалсхоша. Буха хӀума ца дуьсуш егира, чохь мехала жайнаш а долуш библиотека йолу, Капитолий а. Британин эскарех АЦШ коьрта шахьарах йисинарг мукъа яьккхинчул тӀаьхьа, Мэдисон омар делира библиотека метта хӀоттае аьлла. Экс-президент волу чӀогӀа библиофил хиллачу Джефферсона Конгрессе шен долара, тайп-тайпанчу меттанашкара, 6487 томах лаьтта гулам эца элира, иза цуо гулбинера шовзткъе итт шарахь сов, ишттаниг АЦШ оцу хенахь кхин бан а бацара. Америко тӀеийцира и кховдам. Мах хадийра 23 940 доллар. Оцу хенахь дуьйна «Конгрессан библиотека» цӀе а, «Джефферсонан библиотека» цӀе а цхьаъ хилира.\n1851 шарахь библиотекехь елира шолгӀа цӀе, цигахь дегира Джефферсон Томасегара эцна жайнин доккхаха долу дакъа, 2/3 дерриг жайнин фондех, оцу хенахь цигахь егира 55 000 тайп-тайпана арахецарш. Шо даьллачул тӀаьхьа, библиотека меттахӀотто, пачхьалкхан бюджетара делира 168 700 доллар. Алсама дакъа оцу ахчанах библиотека тоеш дӀадахара.\n1850-гӀа шерашкахь Конгрессан библиотеке битира министраш а, цхьацца урхаллийн куьйгалхой а, Лакхара суьдан декъашхой а, уггаре лераме (библиотеке богӀучерна хетарехь) политикин партийн векалш а, АЦШ гӀарабевлла Ӏилманчаш а, яздархой а, америкин уггаре баккхий МХГӀ журналисташ а.\n1870 шарахь, дукхаха дерг оцу хенахь хилла КБ куьйгалхо Эйнсуорт Рэнд Споффорд дӀагӀертар бахьнехь, правительствон тӀегӀанехь омар делира, цуьнца, Америкин Цхьаьнатоьхна штаташкахь арадаьлла публикан муьлхха а арахецар, арадоллушехь декхар дина, оцу дийнахь цхьа экземпляр Конгрессан библиотеке дӀадаладезара. Оццу хенахь закон даккхарца чӀагӀдира, КБ пачхьалкхан бюджетера догӀу ахча дохкаран низам, фонд ахчанца я маьхаза жайнийн, газетийн, журналийн гуламаш луш гӀолаьцначу нахана, фирмашна, юкъараллин цхьаьнакхетаршна, партешна билгалдина цхьа могӀа стимулаш а, совгӀаташ а.\n1899 - 1939 шерашкахь библиотекан куьйгалла динчу Герберт Патнема, юкъаяьккхина аьтта йолу жайнин классификацин система, ткъа шен куьйгалла чекхдолуш юкъаяьккхина шолгӀаниг, иза леррина Конгрессан библиотекан а, гӀишлон а хӀоттийра. Филиалан елира КБ кхоьллинчун цӀе — Джон Адамс аьлла. Керлачу гӀишлонна делира 6 500 000$. ГӀишло лаьтта Джефферсон Томасан «хаарийн гӀалин» уллехь.\n1907 шарахь Конгрессан библиотеко 40 000 долларех ийцира красноярскера совдегархо а, библиофил а волчу Г. В. Юдинера долара библиотека, цунна чохь дара 81 эз. экземпляр жайнаш а, журналаш а, коьртаниг оьрсийн исторех лаьцна. Оцу хенахь дуьйна иза Российн дозанал арахьара уггаре боккха оьрсийн меттара жайнин гулам бу (хӀинца Конгрессан библиотекехь ду кхо бӀе эзар гергга арахецар).\n1930-гӀа шерашкахь Джефферсонан библиотекана къоман библиотекан статус а, АЦШ бюджетан ахчанах, хьалхара рогӀехь фондаш вовшахтоха бакъо а елира.\n↑ 23,2 млн жайна, 12,6 млн шира жайна, периодика, газеташ, брошюраш, техникин чоьташ а, кхин зорбанан материалаш, 3,4 млн аудиоматериалаш, 68,1 млн куьйга яздина тептарш, 5,5 млн карташ, 16,7 млн микрокепаш, 6,6 млн нотанаш, 15,7 млн видеоматериалаш\n↑ 1 2 3 General Information - About the Library (Library of Congress) (ингалс.) (2012). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 11 мартехь. Теллина 2013 шеран 9 мартехь.\n↑ 1 2 3 4 General Information - About the Library (Library of Congress) (ингалс.) (2009). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 23 августехь. Теллина 2010 шеран 16 июлехь.(Хьаьжина 10 январехь 2012)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Конгрессан_библиотека&oldid=6107519»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 5 июль 16:51\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 5 июль, 16:51.


"Кхана сан мотт лийр белахь, кийча ву со тахана вала"\nГезгмашин-бутт 13, 2019\nМаршо Радио, "Idel.Реалии"\nЕарийдийнахь Ижевскехь къаьсташ бара бахархой кху беттан 10-чу дийнахь ша-шех цIе а тесна, ваьгначу удмуртийн Iилманчица Разин Албертаца. Декъа, деса дара тезетахь хьакамийн къамелаш, ткъа иза вевзинчу жигархоша, шайн "синойн дакъош" дIадаьхьина Разина шеца, бохура.\nИжевскерчу Удмуртин пачхьалкхан театрехь гулбелира къоман "Удмурт кенеш" боламан декъашхой а, мехкан жигархой а. Мехкан дайх цигахь вара синбахамаллин министр Соловьев Владимир а, къоман политикан министр Буранова Лариса а, Ижевск гIалин думин спикер Гарин Олег а.\nБIаьрхиш ца сацаделира тезетан бараме веъначу жигархочуьнга, Разин Албертаца хийла пикеташкахь лаьттинчу, иштта 10-чохь а цуьнца хиллачу Перевозчиков Андрейга.\n— Акцехь со цунна уллехь вара, багах дош ца доккхуш, вуьззина турпал хилла дIавахара иза. Цо мел доккха лазар лайна ша вогуш, ас кхетадо, амма когаш тIера охьа ца лахлуш, верриг а вегира иза. Дицлойла дац иштаниг вайна. Вешан къомера хьал ма-дарра ган деза вайна, ойла ян еза вай цунах. Цуьнца дIадахана сан син цхьа дакъа", - элира Перевозчиковс.\n"Адамаш хIаллакдеш йолу Камбаркера завод дIаяккха" боламан куьйгалхойх йолчу Ахмедшина Розас, "ма ала удмуртех жима къам", бохура шен къамелехь.\n— Цо [Разина] яьккхинчу гIулчо дог-ойла хьайийр ю удмуртийн. Амма лаьара, хиллачо хьаькамийн дегнаш а меттахдохийла. Удмуртерчу ерриг школашкахь ца хьехахь а, удмурташ бехачу ярташкахь мукъане а хьоьхийла лаьара удмуртийн мотт – къомо дIатосийла дац шен коьрта хазна, шен мотт. ЧIагIъян еза Удмуртин пачхьалкхан университет, Юртабахаман академи – оцу шина доьшийло ло удмуртийн ярташкарчу берашна дахаре некъ. Разинна лууш дерг цхьаъ дара: удмурташна шаьш къам дуйла хаар, шайн букъ тIехьа сийлахь-беза къоман синбахам буьсуш буйла гайтар. Дац вай жима къам, ма ала тхох ишта, олура Iилманчас Разина. ХIора къоман мах бу беза, церан нехан терахьо къастош а бац и мах", - дийцира Ахмедшинас "Idel.Реалиига".\nЖигархочунна хетарехь, цхьана Удмуртин проблема яц Разина шех цIейилларца айинарг.\n— Оьрсийчоьнан Федерацин массо а субъектех хьакхало и проблема. Къаьмнийн меттанаш ца хиича а мегачу тIегIане баьхна. Цхьаммо а ца боху оьрсийн мотт дIа а таттий, цуьнан меттана удмуртийн, гIезалойн я марийн мотт Iамабе. Кхин ду вай бохург. Оьрсийчоьнан хIора а субъектехь куьйгаш тIехь лелон богIу меттигерчу къоман синбахам, кхион беза иза, дерриг а къоме дIасабала беза, ткъа дац иза деш.\nВистхилира тезетахь Удмуртин университетан векал а. Удмуртийн меттан хьокъехь дара цуьнан къамел.\n— Сан тIетаIIош ала ду, Удмуртин пачхьалкхан университет ю, хир а ю удмуртийн мотт, литература, синбахам Iалашбеш, кхиош, ларбеш йолу центр. Разин Алберта оцу ниIматашна сагIадина шен дахар, - бохура университетан куьйгаллин векало.\nУдмуртин Алнаши кIоштарчу, ша винчу, хьалкхиинчу ярташна тIехула баржабе шех бисина чим, дехна Разин Алберта шен весетехь. Ткъа весетан кехат крийна, Перевозчиков Андрейс бахарехь, Iилманчин хIусамехь.\nЧувашерчу Къанойн кхеташоно а, "Башкорт" [башкираша шайх иштта олу шайн маттахь] юкъаралло а кадамбеш кехат хьажийна удмуртийн къоме. Разина яьккхинчу гIулчан бахьана политика ю, аьлла хета Хельсинкерчу университетан финнийн-угорийн меттанийн говзанчина, профессорна Сааркави Яннена. Коми къоман къаноша а, церан "Доръям асьнымöc" ("Ваьш дер вай Iалаш") юкъаралло а кхайкхина "оьрсех доцу къаьмнаш шайн хиндерг, шайн синбахамалла, меттанаш лардеш бечу балхаца цхьаьнакхетаре".\nИжевскехь кху беттан 10-чу дийнахь Удмуртин парламентна хьалха ша-шен вагийра Iилманчас Разин Алберта. Лоьрийн дан гIо доцуш, велира иза. Ша-шен вагавале, иза лаьттина Гамзатов Расулан байтан "Кхана сан мотт лийр белахь, кийча ву со тахана вала" могIанаш тIехь долу кехат кара а лаьцна.


Шинари, Iаьхари, борзи, чаи хиннад цхьаккха а хIамах цакхера вIаший барт баь. Из чIоагIо а яь уж дажаш доахкаш, хьунагIара ара а даьнна, лира цIогla детташ, уж кхераде гIерташ доагIаш хиннад лом. Мел чIоагIа цо мухь бетте а, шек доацаш дажаш даьхкад уж.\nКхы а чIоагIагIа цIогIа а теха, го баьккхаб царна ломо. Бакъда, цхьаккха а цунгахьа дIахьожаш хиннадац. ХIаьта шинарий юкъах йоаллаш топ а хиннай.\n— Сох цакхерар а малав, кхераргвоацар а малав? — яхаш цIогIа детташ хиннад ломо.\nКхерабенна гарре эгабеш лаьттача Iаьхара «Со Iобожа — боал», — аьннад.\n← Къахетаме дог\nИнгушский госуниверситет в новом учебном году запустит 26 новых направлений подготовки →


Нохчийн тIемалойн командир лаьттина Хангошвили Зеламха 2019-чу шеран Марсхьокху-беттан 23-чохь Берлинехь верна бехкевечу Оьрсийчоьнан вахархочунна Соколов Вадимна велла дIаваллалц набахтехь яккха хан тохар дехна Германин прокуратуро. Урхаллин хаамашца, яздо "Медузас" (Оьрсийчоьнан Iедалхоша арахьарчу агентийн статусе яьккхина ресурс; "Медуза" цунна реза яц - Редакцин билгалдаккхар.), Соколов Вадим билггал аьлча, ФСБ-н "Вымпел" спецназан лаккхара даржхо волу Красиков Вадим ву.\nБехкевийриг оьрсийн къайлахчу сервисащца воьзна хиларх иштта дIахьедора талламбаран Bellingcat тобано (оьрсийн Iедалхоша проект арахьара агент лаьрра; Bellingcat цунна реза яц - Редакцин билгалдаккхар.).\nТалламан версица, Оьрсийчоьнан тIечIагIдазчу пачхьалкхан органера омра кхаьчнера Красиковна Хангошвили ве аьлла, оьрсийн Iедалхойн тIемало лаьттинчуьнгахьа "мостагIалла хиларана", бекхам беш. Талламхойн материалашца а догIуш, Красиков вилспетахь Берлинерчу Тиргартен паркана герга а веана, кхоазза герз тоьхна вийра Хаенгошвили. Оцу дийннехь лецира киллер.\nГуьржийчоьнан вахархо, нохчех схьаваьлла Хангошвили Зеламха Оьрсийчоьно терроризмна бехке а вина, лаца кхийкхийра 2002-чу шарахь. Германи дIавахара Хангошвили, 2015-чу шарахь Гуьржийчохь шена рогIера тIелатар дича. Шо сов хан ю цуьнан гIуллакх Берлинехь толлуш долу.


Нохчийчоь, Марсхьокху-бутт 01, 2016\nОршот-де 1 Марсхьокху-бутт 2016\nИнтернет яьржичхьана схьа керла ламасташ кхолладелла вайнахалахь – шайна хийрачу нехан суьрташ а, царех лаьцна аудио-эладиттанаш а даржор. Дешначу наха хаддаза хьехамаш бо, нах бийцар даккхийчех къа ду бохуш, амма иза лергах а ца хьокху сенсацех хьаьгначара.\nВайнехан бегаш биттал зама цкъа а яц тIехIуттуш, мел къиза мостагIчо даш тIедеттачу муьрехь-м муххале а лела забарш. Цара сацIиндо, дог-ойла екхайо халкъан. Деза ду къомана дин, ларбо наха шаьш сакхтех, къинош ца хьерчо а гIерташ. Делахь а, нисло динах байракх йинарш а. Иштачех дела а доьлу къам.\nКIиранан хаттарна жоп: Ишта хуьлучул цахилар тоьлу низамхой\nХIун дан догIу полицин, кхечу къепе латточу урхаллийн болх бахархошна товчу хорша баккха?\nТIаьххьарчу шерашкахь Нохчийчохь федералан Iедална оьшу къепе хIоттор эскарийн карара а доккхуш, полицин, цигарчу герзах дуьйлинчу дакъойн каралуш нисделла. Цундела хIинца нохчашлахь низам чIагIдийраш а нохчий бу. Ткъа муха мах хадабо халкъо церан оцу белхан?\nСтенна уьду нохчий шайн махкара?\nЦа хеддаш стенна д1аоьху Нохчийчуьра бахархой? И хаттар вайна хьалха лаьттина ца 1аш, ерриг а Европерчу миграцин хьукматашна хьалха а лаьтта. Германе я Полше, Франце я Белге д1акхочучу Оьрсийчуьра баьхкина тховк1ело йоьхучу нахалахь 80-90 процент нохчий бу.\nТовбеца-бутт 26, 2016\nБежанийн цамгар юхайолуш ю\nНохчийчохь нодуляран дермотит, 300 сов бежана а леш яьржина цамгар, юхайолуш ю боху цхьацца хьостанаша. Ткъа иза чу ца кхачийта хIун дира, я юхайоккхуш хIун дина?\nОьрсийчоьнан пачхьалкхан а,цу чохь лелачу низамийн а, дахаран а мах хадо таро луш шатайпа бустам-билгало лара дог1у, низамхойн балхе нехан болу хьажам. Амма дукхахболчу нахана ца беза полисхой я кхиболу ницкъаллин урхалхой...\nАлапа, ма хала дара хьох тешна вала а!\nТIаьххьарчу заманахь Оьрсийчохь кхуьучу мехашца дуьстича, лахара дуьсу болх бечу нехан алапаш а, баккхийчийн пенсеш а.\nКремло кхана лур долчу дикане сатийса дуьсу\nДайлуш, хIора а баттахь бохург санна, доьналлех духуш долчу ахчане хьажжина, Iедало алапаш а, пенсеш а лур ду-кх аьлла, тешам кхобуш берш Оьрсийчохь Iаламат кIезиг бу.\nБозбончаллашца нахера миллионашкахь ахча гулдина оьрси лаьцна Нохчийчохь


Кадыров Ахьмад вазвина вуьйцу кху деношкахь\nСтигалкъекъа-бутт 07, 2012\nОьрсийчоь -- Нохчийчоьнан администрацехь куьйгалхо лаьттина Кадыров Ахьмад, 23Тов2000\nТΙекхочуш ду Соьлж–ГΙалахь 2004-чу шарахь мехкан администрацин куьйгалхо хилла Кадыров Ахьмад вийна Стигалкъекъа-беттан 9-гΙа де. И терахь билгалдаккха кечлуш ду Нохчийчуьра Ιедал.\nСийлахь воккханиг ! Нохчийн къомана кхане елларг, ирсе, маьрша некъ гайтинарг! Халкъан къа-бала шена тIе а лаьцна, хьалхаваьлларг! Цу кепара кеп-чулацам болу, хастаме дешнаш ца кхоош, вийцаре веш ву кху муьрехь Кадыров-воккханиг.\nIедалехь болучара басарш ца кхоош, хаамийн гIирсашкахула кхайкхош ду цуьнан доьналла а, къонахалла а, кIорге йолу хьекъал а, гонахара политикан хьал дукха дика кхета а дина, цо халкъ нийсачу новкъа даккхар а.\n«Къоман баьчча. Хьекъале политик. Къам кIелхьарадаьккхинарг. Цу сийлахьчу стеган хьокъехь мел хастаме дош аьлча а кIезиг хир ду. Стенна аьлча, цо къомана диначуьнан мах бан а бац. Цо шен ницкъ мел кхочург дина мохк денбан, маьршачу, кхоллараллечу новкъа баккха». Иштта дIахьедар дина Кадыров-воккхачуьнан хьокъехь Iедалдас Байсултанов Одеса.\nШена иза вовзарна а, ша цуьнца цхьана белхаш барна а воккхавуьйш ву чоьхьарчу гIуллакхийн министр Алханов Руслан а. И бахьанехь Къилбаседа Кавказехь йолчу кIошташлахь, угаре кхерам боцчех цхьаъ лору цо Нохчийчоь. «Кадыров воккханиг бахьнехь, - боху министро, - тIеман алу юкъара гIаьттина Нохчийчоь тахана синтеман да хилла, ирсе кхуьуш ю.\nКху муьрехь нохчийн хаамийн гIирсашкахь Кадыров Ахьмад хестош далочу тоьшаллийн а, деш долчу дIахьедарийн а, уьш доза а доцуш дукха хиларна, чот-хьесап далур дац. Ма-дарра аьлча, массо тIегIан Iедалда къардайна хьийзаш ву цуьнан хьуьнарш а, хаарш а, турпаллалла а, адамалла а йийцаре еш.\nБозуш боцчу тергамхоша билгал а доккхуш, хаамийн гIирсаша схьаоьхьучу хиламаша карладоккху, белха а боьлхуш, Iедалехь болчара а, боцучара а Ленинна а, Сталинна а хастамаш бар а, вилла а, вита а меттиг йоцуш, Брежнев хестор а и кх. дIа а.\nНохчийчохь дуьххьала нислуш хIума дац, цхьа билггал политик Дела санна хестор. Иза исторехь зеделла хIума ду. Иза лаа а дац. Иштта стаг–политик хестош, ирх мел хьо а, и хесточарна, Iедалехь болчарна, атта хуьлу, цунна лиънарг дара хIара, бохуш, шайн аьллар тIе а доккхуш, урхаллехь биса.\nЦу кепара ойла-хьажам бу тахана махкахь тергаллучу хьолах дуккха а нехан. Кадыров воккхачуьнан хьокъехь хеттаре вийлар, цо мел, хIун меттиг дIаьлаьцна вайнехан дахарехь бохуш, масала, кхузахь сийлахь гIуллаккха-м муххале а дац, вуно а кхераме ду. Стенна аьлча, тахана цуьнан васт, мискъал–зарратал шеконе дилла йиш йоцуш дукха лакха ирхдаьхьна Iедалехь болучара, иза цхьана устаз-эвлаяан дарже ваккха санна.\nКадыров Ахьмад вазвеш ву кху деношкахь


Аштаркхнехь полисхошна тIелатар динчу нохчочун гергаргниш толлуш бу\nRussia, Astrakhan - Locator Map\nАштаркхнехь полисхошна тIелатар динчу вийна нохчочун гергаргниш толлуш бу\nКху Оханан-беттан 4-чуй, 6-чуй деношкахь тIаьхьий-хьалхий шозза, шиъ вен а вуьйш, кхаанна чевнаш а еш, низамхошна тIелатар дичахьана а ладегIамехь бехаш бу Идал хица Iуьллучу Аштаркхан кIоштехь беха вайнах. Цунна бахьана ду зуламхойн тобанна юкъахь Кукулаев Рамзанний,Солтамурадов Рамзанний шиъ нохчо хилар.И хьалхарниг, 21 шо долу Кукулаев дукха хена дуьйна а шен деца, ненаца Аштаркхнехь вехаш а, цигахь кхиъна а ву. Нохчий юкъахь болчу цу тобана полисхошна герзаца тIелатар дина хилар чIагIдо цигахь болх-некъ карийна бехачу вайнаха. Цу хьокъехь масийттанца а къамел дича гучудаьлларг хIара ду. Цкъачунна шайга бохуш хIума цахиларх, цигахь нисделлачу вер-ваккхарх а, и бахьнехь кхоллабеллачу ладегIамах а дуьйцуш ву Аштаркх гIалахь жижиг духкучу декъехь болх беш волу жима стаг Мохьмад.\nМохьмад: “Цкъачунна тхойга схьабохуш хIума-м дац. Ярташкахь хIун ду-м ца хаьа, кху гIалахь долчу тхойга –м ца аьлла, кхана хиндергга-м хаац. Нохчийн кIант шиъ хилла,цхьаъ цIерий,шолгIаниг кхузахь оха бапбайка олучу меттехь Iаш хилла. Цуьнан гергарнаш а бу кхуззахь. Суна вевзаш вацара. Сингаттам баьккхи цо шен цIерачарна а.”\nБабаевн цIарахчу урамах а ваьлла, Волгоград аIгор боьдучу некъаца, Аштаркхан гIалин йистехь шиъ вен а вуьйш, полисхошна динчу тIелатар доьзна вонна а, диканна а цкъачунна шайга бохуш хIумма а дац боху, цу меттигна дукха гена йоцуш Нариманован кIоштехь, Реча олучу эвлахь ехачу Луизас.\nЛуиза: “Кхин нохчашка схьааьлла хIума-м дац. Да лаьцна дIавигна боху. Дукха хена дуьйна а кхузахь Iаш бу уьш. Бехке хилла-м боху массара а. Сийсара юха а тIелетта хилла. Сийссарехь герз дIасадетташ, вийна и нохчо, бисинарш,ведда кхоъ Iуьйранна байина. И кхо полисхо гIагI диллина бедарш бахьнехь бисначух тера ду дийна.Уьш дарабанан цIийнехь бу боху. Оцу Бабайка олучу куьпахь,цхьа гобаьккхина эрз баьлла тесна лаьттачу цIа чохь левчкъина Iаш хилла-кх уьш. ДIабаьхначеран декъий схьаделла ца делла ала-м хаац суна…”\nАштаркх гIалина ткъех чакхарма гергахь, 30 шарахь сов даьхний кхиош къахьоьгуш ву Сайтаев Ихван. Шайна вуно чIогIа халонга даьлла боху цо юкъахь нохчий болчу зуламхоша бехк боцу цIийIанор. Цуо дийцарехь цуьнан хIусамехь мосуьйттаза хилла а ву Кукулаев Рамзанан да Куьйра.\nИхван: “Цу вийначуьнан кIентан да ву суна вевзаш. Вайгахь хилла а ву мосуьйттаза. ЧIогIа бакъхьа стаг ву. Вайнаха а, кхечара а массара а къобалла-м муххале а ца до, мелхо а цхьабосса наьIалт кхайкхош хIума ду цара динарг. Цхьа а бух а, бохь а боцуш зулам ма ду иза. Хаза бертахь, цхьамма а бохуш хIума а доцуш, дехаш ма дара тхо кхузахь. Герз бахьана долуш цара вийна ши кIант а дика вуьйцу бахархоша. Ши тапча ю-кх цаьргара яьккхинарг. ХIинцца кхоьллина доьзалш а бу кегий нах ма бу уьш а. Таксахо вен а гIоьртина уьш. ТIаьхьо гучудаьлла и дийна хилар. Да верг, ваша верг дIавуьгур ву дера! Делахь а бартхаттам бар доцург царна ца богIу ницкъ бийр бу аьлла ца хета тхуна кхузахь. Вон цIе-м яккхийти цара».\nАштаркх гIалахь нисделлачу вер-ваккхарх дийцина Ихван а, кхиберш а ала хIуьттуш бац ши нохчо декъашхо а волуш, цIий Iанош герзаца тохарш дина тоба, Шема пачхьалкхехь къизалла гойтуш чекхйолучу ДаIишан куьйга кIел хилла я ца хилла. Цигахь бехачу берриш бохург санна вайнаха оцу куьг бехкечеран хьокъехь олуш дерг цхьаъ ду- царна шаьш лоьхург карийна, Iедало бехк боцуш тIеIаткъам бен болчу церан гергарчеран ду-кх къа.


Исаева Асет нохчийн театран сирла седа - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Исаева Асет нохчийн театран сирла седа\nНохчийн зуда… къинхетамо йицйина пайре. Йовзаза йисина доккхачу дуьненан цхьатайна маыиг. Яста лиънарг тилийна къайле. хийла кIант шех хьегийна сатийсаме анайист. Дависа. Дешан говзанчаш дебначу кавказехь стаг къийвели хьакъ болу маххадош, хьан башхачу синан ондалло куьцехь кхоьллина исбаьхьа васт, сийлаллица айдеш, восхала даккха. Нохчийн зударийн хьуьнарш бесадолушдац иза. Иштта шадIахарцдуьнедукх зударшка кховдориг, сел къиза къовзийна нисдеш. Къаьсттина эгIаза ду и хастаман совгIаташ, догдика хилар хIун ду цахууш, нохчийн зударий хене буьйлучу, нийсонна беркъачу ирзошкахь.\nЖолам яI. Инзаре зиэраша уьш къарбина, дагахь самукъане гилгаш девр ма дац шуна. БIешерийн кIоргера, доьналлех ца бухуш, нохчийн зударша схьабеанчу турпалчу некъо гойту, муьлхха а иэшамаш лан уьш кийча хилар, бIаьрнегIар ца тухуш. Нохчийн халкъан буьрсачу исторехь мел дукха ю шайх дозалла дан хьакъдолу сийлахь цIерш: Дадин Айбика, Iаьмаран Заза, Мадин Аьльбика, Тутаева Асет, Исаева Марьям, Анзорова Балкан…\nТахана со шех лаьцна дийца гIерта Исаева Асет 1915-чу шеран сентябрехь дуьнен чу яьлла, шен данана даьхначу Лаха-Неврахь. Дехненах иза дукха жимчохь елира. Хьанна хаьа иза? ЙоьIан ирсана хила там бара Советан Iедало мехкаршна дешар тIедожор. Юьхьанцара ишкол чекх а яьккхина, 15 шо а кхачале Исаева Асет Соьлжа-ГIала охьаеара, совпартшколе деша йогIу аьлла.\nКхузахь тусало цунна Нохчийчоьнан коьртачу шахьарехь болх беш театральни студи хилар. Мерза кхаъ хуьлий, къоначу деган мерзаш ловза дохуш, йоьIан сих кхета и сирла хаам. Цуьнан гергарло тасало къоначу студийцашца, йоIа тидамехь латтайо церан хIора спектакль цуьнан сакIамло сцени тIехь ша зен.\nСтудиицашна а хийра ца хета шаьш юьхьарлаьцначу некъах Iехаелла, шайца уьйрмарзачIагIъяран ринжа лоьху и оьзда йоI, Яндаров Мохьмад куьйгаллехь а волуш, 1928-чу шарахь болх бан йолаеллачу драмкружоках ду вайн хIара къамел. Бакъдерг билгалдаккха догIу, цу хенахь драмкружокаш алсам яра Соьлжа-ГIалахь. Амма Исаева Асетана хууш хиллера, ша гергарло хьаьнца лело деза. ПохIмица къаьсташ хилла хир юкх иза, я къоначу нохчийн йоьIан дог кхиъна хилла хир ду, тIаьхьа кхоллам хилла дIахIутту йолу труппа хьалххе билгалъяьккхина, цуьнца шен дахар дуца муьлхачу агIор коьжалг таса еза. Мухха делахь а, 1931-чу шеран 1-чу майхь Яндаров Мохьмада куьйгалла дечу драмкружокана йоккха цIе тиллира Нохчийн театр аьлла. Цигахь болх бан дуьххьара билгалваьккхинчу I9 артистана юккъехь Исаева Асет а яра I6 шо кхачаза йолу нохчийн къона йоI.\nДийнахь актеран говзалла Iамайора нохчийн къоман театр хилар дог резадина тIеэцначу тобано, ткъа хIора суьйранна, диллинчусохьтехь, уьш сцени тIехь бара, шайн хьовсархойн самукъадаккха лаарца хьанала къахьоьгуш. ХIетахьлерчу Нохчийчоьнан куьйгалло Баку гIалара вехна валийнера Азербайджанехь Мараваьлла вевзаш волу режиссер Длили Мамед.\nТеатральни искусствон къайленаш шена кхоччуш йовзаре терра, вайн студийцийн хьехамча вара иза. ЦIенчу даггара Iамайора Мамеда Нохчийн театран къоначу тобанна сценически говзалла. Кхузахь билгалдаккха догIу, актеран говзалла къоначу артисташна караерзо гIодарх чекхдолуш дацара Алилин декхарш. Иштта кхио езаш яра нохчийн драматурги. Цу декъехь Iаламат жигара болх беш вара Бадуев СаьIид. Цундела кхоллаелла аьлла хета студийцаша шена тIехь шайн дипломни спектакль кечйина «ЦIен гIап» цIе йолу пьеса. 1933-чу шеран юьххьехь цу драми тIехь болх беш яра Нохчийн театран тоба, ткъа цу спектаклехь Исаева Асете кхаьчнарг Белитин роль яра. Цул тIаьхьа мел дукха яра уьш, сица луьттуш, дагах чекхйохуш, Асета шена безачу хьовсархойн кхиэле ехкина ролаш.\nЦу хенахь Бадуев СаьIида мел язйинчу пьесехь къегина похIма долчу актрисина тIейоьгIна язйина роль хуьлура. Исаева Асета лакхарчу корматаллица тамехь васт кхуллура цу тIехь, иза хьовсархоша дезаш тIеоьцура. Делахь а, бакъдерг билгалдаккха догIу, веккъа цхьана Бадуев СаьIидан драмаш тIехь спектаклаш хIиттийна Iийна яц вайн театр. Шен кхоллараллин некъан юьххьехь дуьйна нохчийн къоман театро жигара юкъаийзош хилла шен репертуаре кхечу къаьмнийн драматурги. Къаьсттина шуьйра меттиг дIалоцу театран репертуарехь гуьржийн драмо.\nУггаре хьалха цу декъехь билгалъяккха йогIу Шаншиашвилис язйина «Анзор» цIе йолу пьеса. Цу тIехь Нохчийн театро изза цIе йолуш хIоттийна спектакль Исаева Асета ловзийна роль бахьанехь боккхачу кхиамца гIараелира ерриге Къилбаседа Кавказехь. Иштта хьовсархоша езаш тIеэцначех яра Пшавелин новеллаш тIехь Робакидзес язйиначу «Ламара» пьеси тIехь хIоттийна йолу спектакль. Амма шена Исаева Асетана езаш, дог резадинацо ловзош хилларг «Майра Кикила» цIе йолчу спектаклера Мартин роль яра. Цунахтамаша бойла дац. Гамрекелин а, Нахруцашвилин а пьеси тIехь и спектакль хIоттийнарг дуьххьарлера нохчийн режиссер Батукаев ХIарон вара. Делахь а, Асет цунах йоккхаеш хир яцара цхьа хIума ца хиллехьара. Оцу спектаклан коьртачу ролехь Бадуев Мовжди вара, ткъа иза Асета везаш хаьржина, кхуьнан хIусамда вара, верасан оь Мазлонах къона актриса кIелхьараяьккхина волу. Тахана а хала ду нохчийн мехкаршна сцени тIе бовла. Ткъа цу хенахь? Исаева Асетан вешина ца лаьара шен йиша театрехь болх беш ган, И бахьанехь хадцаза ваьснаш хуьлура кхарна юкъахь, хийлазза йоI елхош. Театре болчу безамо схьакхоьхьуш яра Асет хьIнццалц. Ткъа хIинца марехь хилча, кхуьнан уггаре а чоьхьара верас хIусамда хуьлура. Иза кхуьнца сцени тIехь вара. Доккха ирс дац иза, цу челакхчу замане юхахьаьжча?! Дависарг, массо а ирс санна доцахилиракх.\n«Майра Кикила» хIоттийнарг 1936-гIа шо дара. Цу хенахь вовшахтоьхна яра Нохчийчоь а, Пал Майчоь а. Театрера къо¬начу артистийн йоккха тоба деша хьажийнера Тбилиси, ткъа цигара вехна валийнера къегина похIма долу, режис¬сер Чхартишвили Арчил. Чхартишвилис хьIттийначу массо а спектаклашкахь коьртачу турпалхойн ролашкахь, садаIар хIун ду ца хууш, болх беш яра Исаева Асет. Иза йоккхае шен балхах, кхерчах, хIусамдех, дашочу зIаьнаршца анайистехь лепаш сирлачу кханене кхойкхучу компартех… Декъазчу нохчийн къомана бодане кечйина хиллера и кхане. (2иллгь дакъа а ду)\nÖnceki İçerikСТИХ: IОДИКА ЯР -Зудчунг-\nSonraki İçerikÇerkesler kime oy verecek? Bir anket üzerine…


Дош хаза а, маттана говза а хиллачу Хьасамбис иштта аьллера шен хенахь Г1апурех. (Дала гечдойла цу шинна...)\nГ1апур, поп санна дег1 а долуш, шовзткъе итт шаре ваьлла, г1еметта х1оьттина стаг ву. Дег1 а, хан а хиларх бер ду х1ара, бер ду шен дог-ойла беран санна цІена хиларна.\nСо а, суна хетарг а боккха болх бацахь а, Г1апурах сайна гуш долчунна т1е а таь1на, кхунах сайна хетарг ду ас дуьйцург: жимачуьнан дог эццал жимачуьнца жима а ву х1ара, накьостана накъост а ву х1ара, шегара цхьа ледарло а яьлла шех бехк баьккхича, бехкана юьхь-1аржа х1оттал иманчохь а ву х1ара.\nШен схьавалар Мартан-Чуьра ду Г1апуран, Хьалха-Мартанан кІоштахь лаьмнийн когашна к1ел 1уьллучу к1отарара. Кхузара х1о-х1аваах, шовданех литтаелла нохчийн меттан жималлин хазалла а, аьхналла а ю Г1апуран иллешца леларг. Ткъа кхоллалушшехъ нохчийчун дагчохь кхолла а елла схьа1аьнна ойлийн, синхаамийн, вастийн шорталла дагах кхета, шех хьан а, хьох шен а гІортор яр лерина лазам боькъий, д1аяйна яьлла аьлла хеталун дегайовхо денъеш.\nШи поэт цхьана ца тарлучу дуьненахь поэтан дарж даккха араваьлла вац ша аьлча санна, ша язйийраш стихаш яц, иллешна яздина дешнаш ду олу Г1апура, аьлча а кхунна коьрта ду замано ха хорцучу дийнахь ша т1евехна къоман хьашт – массо заманахь а, дехье а, сехье а ца къестош, марзонан, нийсонан, доьналлин бух т1ехь лаьттинчу къонахийн мог1арехь дечиг-пондар кара а эцна, ша вехачу, вовшийн хьашт-иэшамаш а луьттуш, ша шех дагавуьйлучу шен заманан илланча-кхайкхамча хилла висар. Амма деккъа дашна я дух-барч боцу беса кхайкхамаш бар аьрха ду Г1апуран кхетамна, кхо ялхо яьккхинарг кьам къомаллин ларда т1ехь латтон син ц1еналла ю:\nЗаманаш хийцалуш дуьхьал куъг тессина,\nХьо ловзош баьхначу къонахийн дуъхьа,\nХалкьашлахь яьккхина нохчийн ц1е ларъялца.\nСобар де, сих ма ло, къонахийн зама.\nТкъа Г1апур поэт ву-вац боху къастам бечохь кхуьнан кхин цхьа байт а ялайойла луур ду:\nЦ1е яьлча ц1е яьллий а ца хууш,\nДов даьлча дов даьллий а ца хууш,\nМацвелча мацвеллий хуучух\nЛарвелахь со, везан Дела.\nМацвелча мацвеллий а ца хууш,\nХьагвелча хьагвеллий а ца хууш,\nДов даьлча дов даьллий хуучух\nДехьенна сехье а ца евзаш,\nСехьенна дехье а ца. евзаш,\n1овдалчо еш йолчу 1амалах\nСатуьйсур ду вай, и сатуьйсийла вешан хилча-м муххале а, х1унда аьлча, вайн къам, хууш ма-хиллара, Дала шен дехарна жоп даларна т1ехь декъала хилла къам ду:\nГ1агг1инехь мохь оьхуш, совццане ца совцуш,\nІанне а ца 1ийча белла хьо Дала.\nОха ма-беххара, ирсан не1 д1акъовлуш,\nДег1аста боьсси хьо, балийна бала.\nИ а ву Г1апур.\nСелхе, тахане, кхане шех хьаьрчина, цу хьарчамехь виса хьаьхна.


Ер оагӀув ОлгатӀа ваьхача Евкуранаькъан Зейн-Ӏабида 2010-ча шера Чанта́р бетта хьабийцача гӀалгӀай къаьнарча ха́на оттамах лаьца я. ДӀа а яздаь цкъа 2011-ча шера «Ангушт» радио тӀа кхайкадаьр, тӀаккха 2015-ча шера «Сердало» газете кепатехар Матенаькъан Ильяс ва.\nДенош[тоаде | тоаде чура]\nКIираш[тоаде | тоаде чура]\nБетташ[тоаде | тоаде чура]\nШу[тоаде | тоаде чура]\nШу бийтта бетах латт. Цхьаццадола бетташ къовсам тIехьа латт наха юкъе. ХIана аьлча дукха тайпара йоах наха цу беттай цIераш. Из дувзаденна да мехка юкъареи, чарахьийи, готалелаярийи шо-шоай цIераш йолаш уж бетташ хинна хиларца. ХIаьта мехка юкъара наха леладу бетташ бийтта бутт хиннаб. Уж аргIах доашхаргда дIахо.\nНажгамхьов бутт – декабрь бетта тIеххьара 4 дии, январь бетта хьалхара 19 дии да. Из бутт 23 денах латташ ба. ХIаьта укх беттах из цIи йоаккх нажа тIера гам гIор а йий хьахьовш хилар бахьан долаш. Цу хана баьккха нажа хи ма хетта дика хул. «Укхазахьа лоамма-м наж хилац. Цудухьа шаьрачахьа Iоъара а дахе цига бийсаш а йоахаш уж хенаш доахар оаха. Цу хана баьккха нажа хи дукхача хIаман маьхе лоархIар. Ший бутув хулар из», - йоах Зейн-Iабида.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀалгӀай_къаьнара_ханорг&oldid=42303»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 17 Саькур 2021, 12:21.


Саидов (Гриценко) Адам, аннекси йинчу ГIирмера Нохчийчоьнан куьйгалхочун векалан гIовсан Саидов Мурадан кIант\nНохчийчоьнан хаамийн а, зорбанан а министра Дудаев Ахьмада питана лелорна а, ерриг республикан авторитет талхорна а бехкейина "Первый каналан" журналист Куксенкова Ирина: "Тайра" шех олуш йолу украинхойн парамедик Паевская Юлия аннекси йинчу ГIирмера Нохчийчоьнан куьйгалхочун векалан гIовсан Саидов Мурадан 20 шо долчу кIантаца Саидов (Гриценко) Адамца хийцина хиларх хьалхо хаам бинера цо. "Тамашена, цIена йоцу схема" ю аьлла журналисто и хийцар.\nДудаевс шега телефон тохарх Куксенковас шен телеграмерчу агIонехь дийцина. Цо бахарехь, министро чIагIдо, йа Саидов, йа Кадыровн ГIирмера векал Хачукаев Iийса Паевская хийцарца воьзна вац. Куксенкован хаамашца, билггал цара кхочушдина и хийцар, цуьнан жамIехь Саидов Адам кIелхьара воккхург, дийцарехь, 25 миллион сом кховдийна.\n"Иза къаьмнех лаьцна истории яц, курхаллах лаьцна ю… Соьца ткъа шарахь болх беш йолу хьостанаш шайчун тIера довлуш дац, цара чIагIдо, Гриценко Адаман хаттар листинарг Украинан талларан Коьртачу урхаллин полковник Усов Дмитрий хилла, дийцарехь, Тайра Украинехь нисъелча, цо арахецна Гриценко Запорожьехь лаьцначура…", - яздо Паевскаяс.\nДе хьалха сарахь шен кIант хийцарх лаьцна хаамаш харц бира ша Саидовс а. Цо дIахьедира, Гриценко Адам "Украинехь вина а, кхиъна а ву, Украинан вахархо ву, хIинца а йийсаре лаьцна а ву". Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен телеграмерчу каналехь яздина, "украинхойн нацисташ" хийцар – иза шен болх бац. Оьрсийчоьнан эскарх лаьцна бакъдоцу хаамаш даржорна тIехула йолчу артиклаца бехктакхаман гIуллакхца кхерамаш тесна цо хийцарх лаьцна дуьйцучу журналисташна.\nДелахь а, Саидов (Гриценко) Адам лелла долчу Запорожье гIалан Исламан культуран центран маьждиге лелаш волчо дийцина Кавказ.Реалиига, Кадыровн ГIирмерчу векалан кIатаца Паевская хийцина, аьлла.\n"ХIаъ, тхуна хаьа парамедик Адамца хийцина хилар", - аьлла украинхошкхьа йолу бусулбачу нехан УММА Синан урхаллица йоьзна йолчу Запорожьен юкъараллехь.\nПаевская хийцаран латтамаш хоьттуш Кавказ.Реалии комментарий еха гIиртира СБУ-н пресс-секретаре Дяхтеренко Артеме, амма цо телефон хьала ца ийцира. Редакцино яздина кехат дахьийтина СБУ-н куьйгалхочуьнга Баканов Иване, хIара хаам арахоьцучу юкъанна жоп ца кхаьчна.\nДагадоьуьйту, Суидов Мурада хаам бинера шен кIант украинхойн эскарша лачкъийна, бохуш. Бутт баьлча украинхойн журналистана Золкин Владимирна еллачу интервьюхь харцдира цо и дIахьедар. Украинхойн ницкъахоша ша баккъала дIалаьцнера, "кхерамзечу меттиге дIавигира" тIаккха. Саидовн кIанта дIахьедира, кадыровхошкара баккъала а кхерам лаьттара шегахь – царна пропагандехь пайда эца лерина "сакралан ижу" хиларх кхоьрура иза.\nЦа дийцина, билггала мичахь вара Саидов (Гриценко) Адам, цо лечкъина мел хан яьккхина а. Кадыровхой "тилла лела" нах бу элира цо интервьюхь, иштта кхайкхам бира нохчашка, Украинерчу тIамехь дакъа ма лаца, аьлла. И интервью еллачул тIаьхьа шина баттахь иза волу меттигах а, цуьнан хьолах а хIумма хууш дацара.\nУкраинхойн парамедик Паевская Юлия а, цуьнан машен лелориг а Зазадоккху-беттан 15-хь Мангуш эвлахь йолчу блокпостехь дIалецира, Мариуполан 15 километр генахь ю иза. ТIаьххьарчу бархI шарахь Паевскаяс дуьххьара лоьрийн гIо латтадора Донбассерчу эскархошна а, маьршачу наханна а, иштта уьш дарбан цIийне дIа а хьовсабора. Бутт сов хан яьккхира цо йийсарехь, оцу хенахь и йолу меттигах, цуьнан хьолах лаьцна хIумма ца хаьара цуьнан гергарчу наханна.\nПаевская Украине юхаерзарх хаам бира Украинан президента Зеленский Владимира Мангал-беттан 17-хь, цул совнах кхин хIумма а ца дийцира цо. ШолгIачу дийнахь парамедико видеокхайкхам дIабазбира, хийцар кхочуш дарна Зеленскийна баркал а олуш.\nАннекси йинчу ГIирмехь 2019-чу шарахь лецира Саидов Мурад, нуьцкъала ахчанаш дахарна бехкевина. Саки гIаларчу ресторанехь лецира иза, цу чохь леташ нах бу аьлла, цхьаммо полици анониман хаам бинчул тIаьхьа. Зорбанехь хаамбарехь, кхайкхина баьхкинчу ницкъахошна карийра, нохчийн бизнесхочунна Алиев ИбрахIимна йетташ болу герзашца нах. Радиостанцин хьастийн хаамашца, дов даларан бахьана хиллера бизнесан дакъа шега схьало аьлла, Саидовн тIедожорна Алиевс дуьхьалояр. Иштта, публикацехь яздарехь, лаьцначаьргара даьккхинера герз а, патармаш а. ДIасавалар а доьхкуш, Охан-баттахь арахийцира СИЗО-ра Саидов.


МостагIчунна аьтто а ца беш, шайн пачхьалкхан технологеш айе бохург дара иза.\nАмма нийсса шо бен ца делира Италехь дизайн хазъечу Caviar компанига шен, Кадыровн, сурт тIехь а долуш, дешин а, платинан а iPhone 6s арахецийтича. Силаболчу баттахь яьллинера компани смартфоннна кеп кечъеш.\n«Рамзан Ахматович – уггаре а харазматикаллечу политикех ву, вуно дукха бахархой бу цуьнгахьа, тхуна мехала дара цуьнан васт нахана ма-довззара дIагайта, » - яздира хIетахь iPhone 6s, «сий долуш, Нохчийчоь, ехийла тхуна» дешнашца кхелинчу компанино. 200 000 соьме кхоччуш бу оцу смартфонан мах.\n«ДIакхийса айфонаш, эца хIара» баьхначунна кхетта чам къаргбелла кхушара – деношкахь шеггара суьртех кхелина арахеца йолина оццу Caviar компанино iPhone 7 Plus. Пачхьалкхаш, Оьрсийчоь, Азербайджан, Казахстан, Украина, иштта кхиерш а ю тидаме эцна. Президенташа шайн пачхьалкхийн векалшна дечу совгIатийн кепехь кечйина смартфон. Церан могIара хIоттийна, пачхьалкх йолуш санна, Нохчийчоь а – дешин герб а, мехкан цIе а тIехь арахецна.\nШи шо хьалха, политиках а тесна, Iамеркан букъбош, хазйина йийцина Йотафон йицъелла хIинцале дукхахболучарна. Кадыровс дош а ца аьлла, цкъа шен сурт, тIаккха ерриг а Нохчийчоьнан васт тIе а латийна, iPhone яржорна резавоцуш.\nБакъду, ю кхузахь шен къайле – иза Caviar компаница дозу. Хьал ца хуучунна моьтту, баккъал а Кадыровн, я Путинан (иза тIехь волуш а яржойолийна хIинца айфон) вастех догдуьзина хьийза ЕвроБертан декъашхо йолчу Италера Caviar. Дац иза ишта, италхочо, дешин пхьеро Джакометти Илияс пхийтта шо хьалха кхоьллинчу фирманах стохка дуьйна доладийриг ю Оьрсийчоь.


Кадыров: Францина тIехь ду цу кIантах жоьпалла\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2018\nНохчийчуьра схьаваьллачу Азимов Хьасана Парижехь динчу тIелатарх шена хетарг аьлла Кадыров Рамазана.\n"Шен 14 шо кхаьчначул тIаьхьа Оьрсийчоьнан паспорт даьккхина хилла цо. Тахана цуьнан карахь долу паспорт лелаш дац, хIунда аьлча, 20 шо дуьзча хийца дезаш и хилла дела. Цундела дIахьеда деза аьлла хета суна, Азимов Хьасан харцахьачу новкъа валарна жоьпалла Францин Iедалхошна тIехь ду. Дуьненчу валар Нохчийчохь хилар бен, кхиар, дуьнене болу хьежамаш францхойн юкъараллехь нисделла цуьнан", - аьлла, яздина Кадыровс шен телеграм-каналехь.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо иштта дийцина, Азимовн полисхошца а, Францин къайлахчу сервисашца а хиллачу контактех кхочучу информацех. Кадыровна хетарехь, оцу факто "цкъачунна жоьпаш доцу дуккха а хеттарш" кхолладо.\n"Малхбузерчу пачхьалкхашна шайн демократи доза доцчу лакхене гIоьртина аьлла хета. Дайн-нанойн карахь ца дуьту бераш кхиор, уьш човхор. Берийн кханенах жоьпалла шайна тIе ма лоцу цара, цундела жоп далар а царна тIехь ду", - аьлла хета Кадыровна.\nКарладоккху, шоьтан сарахь Парижерчу Монсини (Monsigny) урамехь стаг вийра 1997-чу шарерчу жимчу стага.\nУрс тоьхна, стаг вуьйш "АллахIу акбар!" мохь тоьхна цо, хаам бира меттигерчу зорбанан гIирсаша. Полицино герз тоьхна ша веле и жима стаг ларийна цхьа стаг ве а, 4 лазо а.\nРейтер агенталло бинчу хаамца, цуьнан да-нана лаьцна Францин полицино. И шиъ ледеш ду.


Сурхо тIара Яндаре дIабодача новкъа знакаш Iоовттаяьй — Сердало\nМассехк ди хьалха оаха яздаьдар Сурхо тIара Яндаре дIабодача новкъа цхьаккха тайпара хоам беш знакаяш яц аьнна. Боккъолдар аьлча, Сурхо тIара Iоволавенна, Яндаре Iочуотталца е гола тохача а, е никъ бехача а, е оакхари хила тарлуча а нахага лорале аьнна хоам беш цхьаккха тайпара цаI знак ягIацар цига оаха из хьоадаьча хана. Оаха из яздар бахьан дар, тхоашта ховш цига оакхари лоазадеш хатараш хиннадаь. Уж хатараш керда доахаргда вай.\n2010 шера Яндаре Iочуоттача метте боккха кур бола хазо сай бийнабар КАМАЗ тIатеха, 2014 шера цу новкъа гола тохача масса лийг дийнадар Лада Приора яха машен тIатеха, 2016 шера КАМАЗ Кран тIатеха хьун хьакха йийнаяр цунца цхьана ши хурск а ювш, Соахка 2018 шера хьакхах кхетачара а ваьнна ахка вахавар цхьаькха, укх шера а налах теха ший машен йохаяьяр цу новкъа цхьаькхане. Уж доацаш кхы а да наха хьадувцаш ишта нийсденна хатараш. Из ца хилча бакъахьа хеташ, цох Iаьдало ший доагIача даькъа де дезар кхоачаш ду далара аьнна, нах а шоаш болхаш-боагIаш лоралу балара цига аьнна хеташ яздаьдар оаха цу новкъа знакаш IойогIа езарачарца дага а дайна.\nЦу хана ГIалгIайчен машений наькъа паччахьалкхен урхлен производственни отдела керттера говзанча волча Азенаькъан Ахьмада тхога аьннадар Сурхо тIара Яндаре дIабодача хьу йолча цу новкъа уж знакаш IойогIаргья шоаш аьнна. Цул совгIа хоам баьбар цо, Наьсарен района ГИБДД викалца Оздой Исламаца цхьана вIашагIкхийта хиннаб шоаш цу гIулакха цхьа йист яккхар духьа, аьнна. Кастлуш из хаттар дашха уйла йолаш а ба шоаш аьлар Ахьмада, из хаттар оаха айдар бахьан долаш тхона баркал а аьнна. Хьагучох цар цу хана мехкахошта шоаш денна дош кхоачашдаьд. Хувцамаш да бувцаш болча наькъ тIа хинна хьагуш, из оаха санна наха а зийнад, нах дикагIа лора а лу хьун юкъе гIолла бодача новкъа.\nБакъда укхаза Iоовттаяьча знакашта юкъе яц, машен мел боарам болаш лалла йиш я цу метте, цун массал мелий белгалдаь цаI знак ягIац цу новкъа Cурхо тIа хьачуоттача ягIараш ца йийцача. ХIанз аз яц яхаш ювца знакаш хьуна юкъе йоацараш я. Уж дIаеха наха. Из хаттар оаха оттадир ГIалгIайчен машений наькъа паччахьалкхен урхлен производственни отдела кулгалхочунна Iарчакхнаькъан Ахьмада хьалхашка. Цо яхачох эшаш мел йола знакаш цу новкъа Iоовттаяьй цар:\n«Цу гIулакхага хьожаш, бIарг коабаш мехка ГИБДД болхлой ба. Цу новкъа оттайинза яргйоацаш мел йола знакаш я оаха овттаяьраш, царца дага а дайна. ХIана аьлча, царна дика хов малагIа знак мичахьа йоагIа, у ба из белгалдер».\nМехка ГАИ тхога баьча хоамах нах бахача юрташка мара машена массал белгалъеш знакаш увттайиц, хIаьта нах ца бахача моттигашка сахьата 90 км ваха йиш я. Цул совгIа мишта лела веза, малагIча боарамах хила веза ховш да праваш мел йолчарна, аьнна а дийцар тхога ГАИ болхлочо.\nЕр хаттар оаха айдаьча хана укх новкъа знакаш йоацаш хиларал совгIа никъ беха доахкаш во кIоагаш дар. Уж моттигаш хьа а оахкаш, цига мел дола кIоагаш а дIадикъад, цхьатарра лотораш а даь. ХIанз хьалха санна машенаш Iочуеттаяла кIоагаш дац цу новкъа. Цудухьа машенаш лелаечарга аргдар аз, никъ шаьра ма бий аьнна масса ца а лелаш, хьуна юкъе дехьа-сехьа дувлаш дола оакхарий лораде, вай Iалам да из.\nЕр статья оаха язъяьй, шоашка дац аьнна оаха дIабелгалдаь хIама ГАИ а, къаьстта ГIалгIайчен машений наькъа паччахьалкхен урхлено а сомал яь тIаийца кхоачаш дирагI. Нагахьа санна акхар санна вай мехкарча масса урхленаша шоай де дезар кхоачашдеш ишта болх хьабой, вай мехка гIулакх дикача хьал тIехьа тоа а денна дIаоттаргда.\n← Дикача гIишлонхочун дукха мах ба\nГIурбан цIайца наьха дог гIоздаккхар →


Тбилисехь героин йоккхуш, гIажарой лецна полисхоша\nЧиллан-бутт 18, 2018\nГероинан йоккха парти схьа а йоккхуш, ГIажарийчоьнан виъ вахархо лаьцна Тбилисехь аьлла, хаамбина ГIуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло. Маршо Радион Тбилисерчу корреспонденто Кобаладзе Георгийс дуьйцу цунах лаьцна.\nКриминалан полицино лаьцначу гIажарошкахь 1, 5 кила героин хилла, иштта баккхийчу барамашкахь метадон олу чIогIа ницкъ болу аналгетик а. Пачхьалкхан дозан тIехь схьаяьхначу наркотикех уггар а йоккха парти лерина и.\nГуьржийчохь йохка Iалашонца ГIажарийчуьра дуьйнна схьаеана хилла 1,5 кила героин, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан информацица, цкъачунна, талламаш бина бовллалц лецначийн цIераш йовзуьйтуш яц талламхоша.\nГуьржийчохь йихкина ю наркотикаш, нагахь санна, церан бехк тIечIагIбахь, инарла прокуратурано аларца, белла дIабовллалц набахтехь яккха хан йогIу царна.


Соьлж-гIала, ШолгIа Дуьненан ТIом боьдуш Советан Iедало вайнахана тIехь йина Йоккха Террор билгалъйоккхуш хIоттийна хIоллам. 2007-гIа шо, Москохана муьтIахь долчу Кадыров Рамзанан Iедало мемориал йохаяле хьалха даьккхина ду сурт.\nВайнах цIерабохучу 1944-чу шеран Iай, хIетахь хиллачу Нохч-ГIалгIайчура ГаланчIож-кIоштара Хьайбахехь дийна воллушехь, божалахь вагийначу 700 стагах лаьцна дуьххьара жайна зорбане даьккхинчех цхьаъ ву Хадисов Муса. 5 000 копина зорба тохийтира 1994-чу шарахь. Дуьххьара нахала девлира Хьайбахехь даьгначу декъешна лоьраша бинчу талламийн жамIаш. Хааме дехира НКВД-н цхьадолу документаш, зулам шайн бIаьргашна гинчеран тоьшаллаш.\nХадисов Муса, адвокат, шен Москохарчу офисехь, 03Чил2012\nФашистийн эскар эшийначу ЦIечу Эскаран цIе ца йожон, Хьайбахехь дина зулам ца таллийтина Москохо\nХьайбах, суьртана юккъехь лакхахь 700 стаг вагийначу божалх йисина чхо а, пенаш а\nНохчийчура талламан тобано къастийначунна тоьшалла дан, Москохара комисси яхийтинера Хьайбахе.\nИшта, Дудаевс (Джовхар, Ичкерин хьалхара президент - А.У.) цхьа накъост ваийтира суна тIе. И дов схьада шена, цунах лаьцна яздан баьхкина журналисташ бу, цаьрга дIалур ду иза, аьлла. Сайна тIевеанчу стаге аса эли «Дудаевс бохург-м аса дийр ду, амма и дов вайна юха гур долуш дац шуна», аьлла. Дукха хан ялале и стаг юха суна схьавеара. Джовхар и дов гена даккха, дIалачкъаде бохуш вара, аьлла.\n"Хьайбах, таллам дIабоьдуш бу" Советан Iедало Хьайбахехь динчу зуламех лаьцна дуьххьара зорбане даьккхина жайна\nМаршо радио: Хьайбахехь Советан Iедало динчу зуламех лаьцна и жайна хIинца карла а даьккхина, кхин цкъа а арахеца кечлуш ву Хадисов Муса.\nЦунах а, Хьайбахах лаьцна а кхин а шортта дуьйцур ду маршо радионо.


Нохчийчоь -- къоман духар доьхна Кадыров Рамзан ву ворданахь воьдуш, 25Оха2010\nТайп-тайпанчу хьостанашкарчу хаамашца, 300 эзар стаге кхаьчча Европехь бехачу нохчийн терахь. ТIаьхьарчу хенахь и терахь кхин а алсам долуш ду. Амма и нах, дукхахьолехь, бекъабелла, тайп-тайпанчу кегийчу тобанашца беха, цхьа а юкъара верасалла доцуш.\nМасех шо хьалха, еххачу заманчохь лера а лийрина, Iалашонаш а хIиттийна, эххар а Берлинехь бехачу нохчийн диаспорин векалша цигахь Нохчийн Культуран Кхерч схьабиллича, цунах дуккхаъчу нахана боккха кхаъ хиллера. Моттаделлера эхарр а, Европехь уггаре а яккхийчехь нохчийн диаспора ехачу гIалахь цхьа меттиг хир ю-кх вайнехан а, вовшах а кхеташ, вовшех дага а довлуш, юкъара баланаш а, халонаш а, амма ишта хазахетарш а дийцаре а деш, белхаш дIабахьа.\nЮхьанца иштта дан а дара. Схьайиллира Нохчийн Культуран Кхерчахь нохчийн мотт Iамон ишкол. Масех концерт а хилира цигахь, Европе гастролашка баьхканчу эшаршлакхархошца цхьанакхетарш а хуьлуш, цхьаъ-шиъ кхолараллин суьйре а, цхьаъ-шиъ синкъерам а. Ламазан чоь а яра, Далла Iамал ян луучарна кечйина.\nАмма цхьа ши шо а ца делира, и Кхерч ша-шах аьлча санна йоха а йолалуш. Юхьанца догтокх хилар довмовла бовларца хийцаделира. Ши-кхо нохчо вовшахкхеттачехь ца хилча ца долуш санна хилла дIахоIьттина долу хьал - политикан бахьанашца йолу инкарлонаш, ваьснаш а дIаюьйлаелира. Зударша къайла-къулах латкъамаш бора, цу Кхерчахь туш тоьхна Iаш божарий бу, зударшна чубовла а, арабовла а меттиг а ца буьтуш, чайнаш муьйлуш Iаш, бохуш. Божарша, шайн агIор, дIайолийра вовшашца йолу инкарлонаш.\nЦхьаммо Культуран Кхерчахь политика аьтте яийта мегар дац олура, вукхо хIан-хIа, вайн политикан баьччийн портреташ а, Ичкерин байракх а хила еза пенош тIехь кхозуш бохура. Кхечуо гуттар а Имарат Кавказаца доьзна доцург цхьа а дош ца дора. Юхьанца шортта нохчий бераш ненан мотт Iамон оьхуш хилла йолу ишкол а заманца дIакъовла дийзира, берийн дай-наношна цу ишколе луш долу масех евро дала ца лаарна, я Берлинерчу вайнахана Кхерчан гIишлонна аренда еш дала дезаш долу шайнаш кхоам хетарна.\nУр-аттала, нохчийн мотт Iамочу ишколехь бераш ийна охьаховшор хьарам ду, зудабераш, божабераш вовшахкъаьстина хила деза бохуш берш а карийра. ЖамI - Берлинера Нохчийн Культуран Кхерч дIакъевлира, пхийта эзар герга нохчо вехачу гIалахь цу Кхерчаца бала болуш иттех стаг а ца карорна. Цу хIусамийца пенах пен тоьхна йолу туркойн культуран кхерч а, генна йоцуш йолу Боснихойн ерг а, ур-аталла цигга, масех гIулч аьлча йолуш йолу эрмлойниг а кхин дIа а шайн белхаш беш ю, даима хаддаза чохь адам а лаьтташ. Ткъа нохчийнарг - гезгамашанан таканашкахь къайлаялла латта йисина.\nИштта гIайгIане хьал ду дукхахйолчу кхечу Европерчу пачхьалкхашкахь, къаьстина, нохчийн мухIажарш алсам бехачехь. Австрехь, масала. Ткъех эзар нохчо ву цигахь екъа цхьана коьртачу шахьарахь Венехь вехаш. Ю нохчийн туьканаш, нохчийн базарш, нохчийн месашлоргургаш, ур-атталла дийна цхьа маша бу Нохчийчу дIасалелачу нахана шопаралла лелочийн я Нохчийчу тIоьрмигаш дIасакхоьхьучийн. Дерриге амма – ахчанца а, хIонзица а, саяккхарца а доьзна долу хIуманш ду уьш. Ткъа цхьа юкъара Культуран Кхерч, я юкъара цхьанакхетаралла, массо а нохчо, цуьнан политикан я динан хьежамаш мухха а белахь, дIагуллуш а, цигахь марзо я кхетам карош а болу , - иза боцуш бу.\nЮкъараллехь, Нохчийчуьра дуьйна схьа, боьхна болу барт лору дукхахболчара цу хIуман коьрта бахьана. Барт ца хиларо дIа ца йохийта юкъара ворда, хIораммо шега-шегахь, шен хьежамаш а,шен кхатамаш а болчехь и ворда ийзош хиларна, аьлла, хеташ ву Венехь вехаш волу нохчийн жигархо Ибрагимов Висита. Дуккхаъ шерашкахь Европехь вехаш а, цкъа мацах Ичкерин президентан Масхадов Асланан векал санна Европерчу нохчийн диаспорашца белхаш бина ша хиларх терра, дика дойза Виситина Малхбузерачу нохчийн хьал. Цуо дуьйцу.\nИбрагимов Висита: „Ялх-ворхI шо хьалха кхузахь тхан къанойн кхеташо яра хаьржина, кхоьллина цхьацца комиссеш а яра, шен-шен куьйгалхо а волуш. Масала, нагахь санна доьзалехь барт боьхнехь, цигахь барт бан хаьржина нах а бара. Иштта цхьа болх бара бина. Цул тIаьхьа Имараташ, изий-важий аьлла, и цхьацца хIумнаш юкъе а девлла, и болх дIахедира. Цул тIаьхьа наха шайн-шайн тайпанашций, вирдашций тобанаш кхоьллира.\nХьаmжин вирдехь болчеран шайн туркхаш буй, Iовдийн вирдехь болчера шайниш буй, бохуш. Мацах и Советан зама йоьхначу хенахь Нохчийчохь хилла долу и лазарш кхуза схьадеъна-кх кху наха. Вай цхьана къомах ца хилчахьана вирдашкахь а хуьлу вай, джамаIаташкахь а хуьлу вай... И тобанаш екъна -кх вай, и цамгар а ю-кх вайна юккъехь“.\nКерла тIеоьхуш болу мухIажарш, дукхахьолехь, Европехь шайн цхьа гергар нах а болуш, цаьрца дийцина хIума а долуш, чубаха меттиг а болуш, хуьлу. Цундела уьш шайн нахана тIебоьлху. Юкъарчу белхашца кхин башха бала болуш а ца хуьлу, я юкъараллин жигархошца башха гIуллакх догIуш а ца хуьлу, бохуш дуьйцу Виситас.\nХIетте а, нохчийн терахь Европехь алсам дуьйлуш хиларна, ткъа, схьагарехь, и хилам иштта дIа кхин шерашкахь совболуш дIагIур болчух тера хиларна, цхьа юкъара меттиг чIогIа оьшу Малхбузерачу нохчашна. И ца хилча, Iу воцуш бисина бажа санна хуьлу муьлхачу а тобанан хьал. Цундела, масала, мухIажарш бехачу лагершкахь девнаш кхоллало, латарш хуьлу, ур-аталла шаьшна нохчашна юкъехь а.\nХила йиш юй те хийраллехь бехачу нохчийн мухIажарийн цхьабарт, цхьа юкъара платформа кхоллаяла йиш юй те церан, дин тIехь я политикана тIехь ца кхоллалахь, - хийраллин халонашна тIехь я къоман башхаллашна тIехь кхолаелла а бохучу хаттарна жоп луш иштта дуьйцу Ибрагимо Виситас.\nИбрагимов Висита: „Коьртаниг – вай цхьа къам дуйла, бусулба а долуш, бохучух вай ваьш ца кхетча, вай нислур долш дац. Вайна цхьатерра бусулба хила а ца лаьа, я нохчийн къомах хила а ца лаьа. Юккъера хьала а эккхий, цхьанна мурд хила лаьа, вукхунна джамаIатхо хила лаьа. Ткъа и нах вай цхьаъ дуйла ца кхетча, цу бух тIера бен вайга цхьа гIишло ялур яц. Бух ца боьттича гIишло а ма ца ялой. Ткъа вай... шариIат ца дуьйцу оха, тIарикъат дуьйцу, бохуш цхьа нах бу.\nВуьш тIарикъат – иза бидIат ду, шариIатна тIехь ду шаш бохуш бу. Тхо а ду цхьа кIеззиг дакъа тхо а ду, тхо национал-демократаш ду, пачхьалкхенан баххаш тIехь ду тхо, бохуш, Iаш долу. Иштта цхьа винегрет ю-кх хIара. Дала къинхетам бойла-кх вайх...“\nТкъа цкъачунна хьал хийцадала гена ду. ДIа бIаьрг тоьх-тоьхначехь, Нохчийчохь хуьлда иза, я аренца, реала дахарехь хуьлда иза я интернет-машанан майданашкахь, масех вайнах вовшакхеттачехь кхоллалуш долу къийсадаларш а, тобанашка декъадаларш а, барт бацар- иза ду Европехь безачу нохчашлахь а.


www.islamannur.org - Дакъа 50: Сийлахь-Везачу АллахIан Дешан хьокъехь\nДакъа 50: Сийлахь-Везачу АллахIан Дешан хьокъехь\n«Цо шаьшшинна диканиг (бакъахьа) бер делча - шайна деллачуьнгахь Цуьнца накъостий нисбира цаьршимма… («ал-АIараф», 190).\nЛакхахь далийна долу аят туьдуш, ибн Iаббаса аьлла:\n«Адам (Хьаваца) дIахьулвелча, берах хилла иза цуьнах. Уьш болучу а деана, иблиса аьлла: «Со ду шуьшиъ ялсаманичуьра арадаьккхина долу шуьшиннан накъост. Ткъа суна муьтIахь хила ший а, ца хилахь - аса шун бер маIаш йолуш дийр ду, тIаккха хьан гай а датIош, ара а дера ду иза хьан кийрара».\nХаддаза цаьршинна кхерамаш туьйсура цо, цаьршимма цунна Iабд ал-Хьарис цIе тиллалц (ал-Хьарис - ма-дарра маьIнехь «ахархо» бохург ду, иблисан цIе ю и. Оцу кеппара, Iабд ал-Хьарис бохучуьнан маьIна «иблисан лай» («шайтIанан лай» а олу наггахь) бохург ду).\nАмма цунна муьтIахь ца хуьлуш юхадаьлла и шиъ - тIаккха делла дуьненчу даьлла церан бер. ШолгIа а берах хилла иза (Хьава). Юха а деана схьахIоьттина иблис, ша хьалха аьлларг аьлла цо. ХIинца а юхадаьлла и шиъ - бер юха а, дала а делла, дуьненчу даьлла.\nКхозлагIа а бераха хилла иза (Хьава). Юха а деана иблис. ШозлагIа хилларг а цаьршинна дагадаийтина цо. ХIинца, бер дезар совдаларна, Iабд ал-Хьарис аьлла, цIе тиллина цаьршимма цунна.\nОцу хьокъехь аьлла ду:\n«…Шайна деллачуьнгахь Цуьнца накъостий нисбира цаьршимма» («ал-АIараф», 190).\nХIара хьадис ибн Абу Хьатима далийна.\nОццо дийцина Къатадатан «сахьихь» долуш хьадис, цо аьлла:\n«МуьтIахьаллехь нисбина накъостий бу уьш цара Цуьнца, Iамал-Iибадатехь нисбина бац».\nСийлахь-Везачу АллахIан Дешан хьокъехь: «Нагахь Ахьа тхуна дика (бакъахьа) бер лахь, билггал, Хьуна шукар дечарех хир ма ду тхо» («ал-АIараф», 189) МужахIида аьлла:\n«Иза адам цахиларна кхераделла хилла и шиъ».\nОцу маьIне дерг аьлла ал-Хьасан (ал-Басрийс) а, СаIийд (ал-Жубайрас) а, иштта кхечара а.\nИбн Хьазма аьлла:\n«Церан [салафийн] цхьабарт болуш ду: муьлхха а АллахI воцучу цхьанна лолла (Iибадат) даран маьIна чулаьцна йолу цIе тиллар дихкина хилар, масала: Iабд Iумар («Iумаран лай»), Iабд ал-КаIба («КаIбан лай») и.дI.кх. Цхьа Iабд ал-МуттIалиб цIе йоцург».


Экс-прокуроро йийна хилла шен хIусамнана\nКъилба ХIирийчохь прокурор лаьттина Чельдиев Игорь лаьцна, адам дийна хила тарло цо аьлла, шеконаш кхоллаелла. "Кавказ.Реалии" портале дийцина цунах лаьцна ницкъаллийн структурехь. Бутт хьалха Чельдиевн яйна хилла зуда карийна церан Кобан эвларчу садаIаран хIусаман дозан тIехь.\n"Хьалхо еллачу информацица, коьртах эчиг тоьхна йийна хиллера иза. Чельдиевн хIусаман территори тIехь лаьттах доьллинчуьра цуьнан дакъа хьаладаьккхина полисхоша. ЦIийнда бехкевина, шегара даьллачунна мукIарло а дина цо. Юьхьанца ларамза охьакхеттачу хенахь корта дIакхетта елла шен хIусамнана баьхнера цо", - дийцина "Кавказ.Реалиига" полисхоша.\nКарладоккху, Дечкен-беттан 4-чохь яйнера 45 шо долу Боженко Ирина. Цуьнан йишас хамбира дуьххьара иза ярах полицига. Ткъа цуьнан майрчо дIахьедира полисхошка, йоьду-юьту а доцуш, шен ший а паспорт эцна, дIаяхна иза аьлла.


"СПИД-м ца лаьцна ахь, Ваши?"\nТовбеца-бутт 28, 2012\nДуьнено имуннодефицитан синдромна духьало яр даржош тIеэцна симбол\nСтатисташа а, лоьраша а официалехь бахарехь, Нохчийчохь 1500 гергга стаг ву, шайлахь ах эзар зуда а, 100 гергга бер а долуш, дарба доцу, Оьрсийчохь СПИД олу эвхьазаллин цамгар, имуннодефицитан синдром лаьцна, тахана-кхана бохучу лечу хьоле кхаьчна. Ткъа и терахьаш а, нохчийн амал евзачо кхетадо, махкахь нахала девлларш бен хуьлийла доцийла а, и боьха ун шеца дерг тап-аьлла дΙа, валлалц, дерг хьул а дина, вехар вуйла а. Цундела ду нохчийн молланаша а, уьш тΙетевжачу хьаькамаша а, йоΙ-кΙант, доьзал кхолла вовшахкхеташ, лоьрашкара шайца и цамгар яцаран тоьшалла даккха кху муьрехь декхаре дар. Амма хуьлу вайн, даима а санна, тΙех чΙиркъе хьевзича довлу беламе хΙуманаш а.\nНохчийчохь цхьабосса туьдуш хIума дац, Iедалан цхьа ницкъаллин структура йолуш санна, муфтиято вайнехан дахарехь дIалоцу меттиг а, цо гойту жигаралла а.\nБахархойн иманан тIегIа лакхадоккхуш, уьш массо ялсамане кхачо санна, хаддаза хьехамаш беш, дIахьош болу кхетош-кхиоран болх боцуш, динан урхалло шен тидамехь латтайо нохчашлахь бехке лоруш йолу дуккха а агIонаш: дахаран кеп-чулацам а, юкъараллин раж-низам а муха хила догIу бохучун биста кхаччалц.\nЦуьнан белхахоша маларш ду-дац хьоьжуш туьканашкахь зераш до, Iорабоху харц безамах марзо оьцурш, зина деш берш а. Доцца аьлча, муфтиятан карахь юкъараллина тIеIаткъам бан таро луш, цо пайдаоьцуш йолу зеразакънаш кIезиг яц.\nИ мел нийса я бIоста нисло вайнехан гIиллакх-Iадаташца а, Оьрсийчоьнан низамашца а бохург чот-хьесапе оьцуш дац. Цу декъера ларало, хетарехь, дахар цхьаьнадузуш болучеран кхолламаш молланех бозар а. Вуьшта аьлча, лоьрашкара лазарца бац аьлла тоьшалла ца хилча, уьш вовшийн кхачош, мах цабар.\nЦкъацкъа и гIуллакх Нохчийчохь беламе доьрзуш меттигаш а йогIу. Цунна масалш кIезиг дац. Кху деношкахь цхьана кIоштахь дезткъара ваьллачу шайн дена, цунна эвхьаза а, шайна синтеме а хир ду, аьлла, кIенташа зуда ялийна.\nБусалбан дино ма хьоьхху, царна мах байта боьлча, молла дуьхьала ваьлла, лоьрашкара "испаравка" боху кехат ца хилча, шен бакъо яц, аьлла. «Ой, хIорш хIу доло хан йолуш нах а бацара, я Соьлж-ГIала а бахна, лоьраш тIехула лела хан йолуш а бацара, баьхча а гIуллакх ца хилла.\n«Оццул Iовдала а, эхье а хеташ хIума доллушехь, со-сайх эхь а хеташ, и кехат даккха дийзи –кх сан, дIа а, схьа а ши бIе чакхарма сов некъ а тоьхна, боху, зуда ялийначу воккхачу стеган кIанта. Iар-дахар а, болх-некъ а Оьрсийчохь нисдина, цхьана ханна цIа веъначу цунна къаьсттина тамаше, акха хеталучу хIуманех цхьаъ ду цу кепара бахархошна билламаш хIиттор.\nКху чохь бехаш болчу нохчаша а дац иза, кIедо аьлча, цхьабосса кхетош. Зударийн ида ца байта бина чIагIамаш-м вон а бацара, боху могIарерчу наха, амма тIех дерг тIех ду. Новр кIоштара Желил ву дуьйцуш.\nЖелил: «Кхузахь юкъадаьккхина ду справкаш яхар. Цхьана агIор дика а ду иза, зударий цаидорна. Дукха меттигаш яра мехкарий ида а беш, хIаллакбина. Бакъдерг дийцича, нах ца кхеташ хIуманаш а ду. Тхан юьртарчу цхьана воккхачу стагана зуда ялийна, цуьнан Iуналла дайта. Ткъа моллас цунна а тIедожийна-кх лоьрех чекхвалар. И Стенна леладо? Шен доцчу денца гIала а вахана лелла иза. Ас сайга хаьттича, баккхийчаьрца и леладойтур дацара. Паспорт дIа ма деллехь, яла езара и санначарна я мах а бина вита везара, цунах татин гота а ца еш».\nХIусамнана дIакхелхина висинчунна хала ду юххехь эвхьаза стаг ца хилча. Къанвеллачунна кIентан, несан-м муххале а, буйна вахана, шех куьйгаш деттийта ца лаьа. Иштачунна зуда цуьнан хьашт-дезарш листийта, терго яйта ялош ма ю. И стенна ца кхетадо цу молланаша, бохуш, хеттаре буьйлу могIарера бахархой. Цара лелориг лартIа доцуш, Iовдал хIума хетачех ву оццу Новр-кIоштара вахархо Межед а.\nМежед: «Хьажахь, доьзал болон воллуш ву и воккха стаг? Ой, хьажал хьо, цхьаммо «гIовх» аьлла, тIаккха хIорш и «гIовх» бохуш лелаш бу. Цхьа а кхетам бац-кх церан. Болийна доьзал могуш хилийта долийна ду иза долош, ткъа хIорш доьзал дебо бохкуш бу?»\nЛакхахь къамел динарш санна, муфтиятан жигаралла шеконца тIеоьцурш, цуьнан белхахой шайн гIуллакх доцче дукха гIерта аьлла хетарш махкахь кIезиг бац.\nАла догIу, Нохчийчохь къам кхетош-кхиош, иза нийсачу новкъа доккхуш еккъа цхьа муфтият хилла ца Iаш, кхин а цхьацца урхаллаш, департаменташ, Iедална муьтIахь болам-цхьаьнакхетарш а хилар.\nЦарех ю Пачхьалкхан цIийнехь, бусалбан динца а, юкъараллица а зIе латтон кхоьллина, Тевсиев Бай-Iела коьртехь волу департамент а. ТIаьххьара дIасабаржийначу хаамца, цо шен урхаллин мехалчех мехала декхар лору кегийрхошлахь кхетош-кхиоран болх марсабаккхар а, низамхошлахь синмехаллаш дебор а, томка а, маларш а духкуш болчу йохк-эцархойн иман лакхадаккхар а, и кх. дIа а.\nКъоман бала кхочурш, цуьнан кханенах дог лозурш Нохчийчохь кIезиг бац. Ткъа уьш оццу къомо муха тIеоьцу, мел маьIне а, хьогаме а бу цунна динан дайша беш болу тIеIаткъам бохург ша лаьтташ, кхин, шайх дозуш доцу хаттар хетачух тера ду хIайт-аьлла хьийзачарна.\nИмуннодефицитан кхерам Нохчийчохь


Нохчийчоь, Чиллан-бутт 26, 2014\nКхаари-де 26 Чиллан-бутт 2014\nЧиллан-бутт 22, 2014\nНохчий бохийна Сибрех бахийтар дагалаьцна Малхбузерчу Европехь\nТIехьа-МартантIера яхархочо латкъам бина дуьненаюкъаралле\nШен хIусамдас кIиза хьийзина ша аьлла латкъам бина дуьненаюкъарчу инстутитушка ТIехьа-Мартан къоштарчу яхархочо Тимагова Шимас.\nВенехь дагалецира нохчийн къоман бохам\nНохчийн къам дIадохийна 70 шо кхачарна лерина пресс-конференци дIаяхьира Венерчу Австрерачу журналистийн а, яздархойн а цхьанакхетараллехь.\nЧиллан-бутт 19, 2014\nНохчий бохош лайца йилхира стигал\nНохчий бохочу 1944-чу шарахь, Сталинан Iедало къоме кховдийна харцо халонга яьлча санна, цу Iай дуьххьала лайца йилхира стигал а бохуш даре до къаноша.\nЧиллан-бутт 18, 2014\nНохчийн исторехь Iаьржа де дагалоцуш\nКъам дохорна лерина Соьлжа-гIалахь конференци вовшахтоьхнера Кавказерчу къаьмнийн ассоциацино. Къастинарг ду тахана а нохчашн а жоп делла дац хIун бахьанашца уьш дIабохийна хилла аьлла. 12 артикалах резолюци тIе а оьцуш йирзина и форум.\nЧиллан-бутт 17, 2014\nЧакхе йоцу "Чечевица"\nСоьлж-ГIалара, нохчийн къам дIадохорна леррина болу хIоллам дIабаккха болийна меттигерачу Iедалша. И хIума цара цхьанна а тайпа гIара а ца доккхуш деш ду. Чарташ, кхечу меттехь дIадоьхна, беллачу милцойн хIолламан хьалхахь. Ткъа, цхьаболчу наха аьттехь а тIе ца дуьту хуьлуш дерг.\nБолх бина, амма алапа дац\nХIара шо доладелчхьана алап эцаза хьехархой бу Нохчийчохь. Цуьнан билггала долу бахьана хууш дац бохуш латкъамаш бо цара.\nЧиллан-бутт 16, 2014\n10 шо кхаьчна Дохехь, Катаран шахьарахь, рузбанера араваьлла, цIа ваха машен чухууш, нохчийн лидерех волу Яндарбиев Зеламха Кремлан геланчаша эккхийтина. Яндарбиевн-политикан амалш, некъ бевза массарна а, амма иза вара, цхьаболучара дицдахь а, къоман тоьллачех яздархо а.