ГIадужу-бутт 17, 2015\nЕвропе схьаоьхучу шайн доьзалхошна тIаьхьа баьхкинчохь бисина, Малхбузехь беха дуккхаъ нохчийн баккхий нах. КIеззиг ю царна вовшахкхета а, вошашца дахнарг-деанарг дуьйцуш Iен а меттигаш. Дукхахьолехь петаршкахь шайн берашца я берийн берашца хан йоккху цара. Азимова Сийлахас дуьйцу хийрачу махкахь бехачу къанойх.\nДаймахкана сагатдо махках бевлла лелачу нохчийн къаноша\nМасех шо хьалха балха гIулкхана Германерчу Алпашкахь Iуьллучу цхьаьна жимчу гIала со кхаьчча, цигахь беха цхьа нохчийн доьзал бевзинера суна. Цу доьзалехь цхьа хаза, цхьа оьзда йоккха стаг яра, Залуба цIе йолуш, хIусамден нана. Иттех шо дара иза шен цхьаъ бен воцучу кIантаца цхьаьна, иза Европе схьавогIуш, схьаена, хийрачу махкахь еха.\nЦу юкъана цкъа а Нохчийчу яха ка ца даьллачу, ткъа хIинца-м ДегIаста хIотта могашалла а ца тоьучу цуо дуьйцура, хIора Iуьйра ламазна гIаьттина, уьйтIа аьлча, Алпашна тIехула малх схьакхеташ гича, Шуьйта карлайолу шена, ша яьхначу юьртахь ша гIаьттича санна сатедо шен лаьмнаша, олий.\n„Дийна а йолуш-м кхин гур яцара суна Нохчийчоь, елча мукъане а суо цига ца кхачара кхоьру“, - иштта дуьйцура йоккхачу стага, шена мел везнарг а дIавоьллинчу кешнашка ша ерзаре болу цхьа сатийсам дахарехь бен бисина йоцучу.\nИштта Залуба санна ДегIастане са а туьйсуш, амма цига кхача аьттонаш боцуш Европехь бехаш кIеззиг бац вайнехан баккхий нах. Шайн берашца Малхбузе схьабаьхкина болчу царех цхьаберш дукха къена, гIораза бу 4000 эзар герга генахь Iуьллучу Даймахка боьдучу новкъа бовла, вукхеран кехатийн таро яц, цига баха.\nЦундела доккхачу декъехь шайн берашца а, берийн берашца а беа пена юккъехь хан йоккху цара, наггахь арадовлар, кхин а кIезгох цхьанхьа кхинболу вайнехан доьзалш болче хьошалгIа бахар бен самаьрша далар а доцуш.\nЦунах кхеташ, масех шо хьалха ша болх бечу „Позитив“ цIе йолчу юкъараллин кхерчахь Венехь бехачу нохчийн баккхийчу нахана кIиранахь цкха вовшахкхета меттиг кечйинера Австрерчу вайнехан диаспорин жигархочо Оздемирова Розас. Вуно самукъадаларца богIура баккхий нах цу цхьаьнакхетаршка бохуш дийцира Розас Маршо радионе.\nОздемирова Роза: „Дукхах дерг цара дуьйцучу къамелашкахь шайн жималлехь хилларг, шайн бераш кегий долчу хенахь, массо а цхьаьна тхов кIелахь а волуш, шаьш Iийна хан а хуьлура. Нанна шен бераш массо а цхьаьна шуьнехь хIума юуш гуш хилла хан, и бераш меца доцийла а хууш, мила маца чувеана, мила маца араваьлла а хууш, да-нана а, бераш а дийна а, гулахь а долуш хилла йолу хан дагалоьцу цара вовшахкхетча. Зудчунна оьшург и ма дуй- шен доьзал цхьана чохь гулбалар а, уьш гучохь хилар а“.\nЕвропехь Iедалера шортта гIо а хуьлуш, могуш воцучунна дарба дан тоьллачу лоьрийн кхерчашкахь таро а йолуш бехаш вайнехан баккхий нах белахь а, амма Даймохк а, цигара дахар а цкъа а дагара ца долу церан, бохуш дуьйцу Розас кхин дIа а. Нохчийчоь, дIадохийна долуш Сибрехахь вайнехан хилла барт – и ши тема даима а хуьлу баккхийчеран къамелашкахь.\nОздемирова Роза: „Царна Нохчийчоь йицъелла хан цкъа а хила а ца хуьлу. Нохчийчоь а юьйцу цара, цу Нохчийчохь долу хIаваъ а дуьйцу, шен нахана юккъехь ца хилча ма дош дац-кх олу, мел хаза Iийнера вай хьалха олу, Казахстанехь долчу хенахь ма барт бара вайн къоман, ма вовшах къахеташ дара вай, ма нохчийн маттахь локхучу иллега радиочухуоа ладогIа масех чакхарма гена некъ бора вай, бохуш, дагалоьцу. Ва сайн цIахь елхьара, сайн маттахь йистхила адам а хир дара суна, вуоне а, дикне а гIур яра, сайн хенарчаьрцани дийца хIума а хир дара бохуш дуьйцу цара кест-кеста“.\nКхечаьрца дуьстича, Венехь ехаш йолу Яха цIе йолу йоккха стаг Австре кхаьчна дукха хан яц, иза даханчу шарахь шен доьзалхо волчу дарба дайта а, яха а схьаеъна ю. Кхин-м цхьа а хало я цатемаш бацара кхузахь, бохуш дуьйцу цуо, чуваха лула-кулахь вайнехан нах ца хилар а, шен къоман нахана тIекхочийла ца хилар а хала ду-кх лан, бохуш.\nЯха: „Сан хенара нах кхузахь бу моьттуш-м яц со. ХIокху чохь дIаIаш-м ю со. Со еана шо кхочуш лаьтта. ЦIерчарна са-м гатло сан, вуьшта-м кхузахь паргIато яра. ЦIерачарна а, лулахошна а сагатло. Чу- ара а йолу со, хIара голаш лезаш кхинбашха лела а ца ло, эцца гуондIа йола а лой схьа чу йогIу. Кхин дIасаяла меттиг ма яций кхузахь, чуяха меттиг а яц. Лела ца хаа суна кхузахь. Мотт хууш ца хилча лела хуур ма дац. ХIокхарна тIаьхьа а хIуттий, дIа-м лела со“.\nЯхас ма-аллара, чуваха а, шайн хуучу, шайх кхетачу маттахь вистхила шайн хенара стаг ца хилар а, цуьнца доьзна йолу цхьаалла а бохуш дуьйцу Оздемирова Розас Европехь бехачу нохчийн баккхийчу нехан коьрта хало. Доккхачу декъехь берийн берех долу самукъа ду церан дахарна самукъа а, ирс а луш дерг. Шайн доьзалца церан петаршкахь гучул сов кхин дуьне ца гуш хене бовлучу церан дегбаамаш а хуьлу, царна цIахь болуш эшначул совнаха шайн доьзалшкара тидам а, йовхо а оьшу бохуш дуьйцу цуо.\nОздемирова Роза: „Уьш доккхачу декъехь чохь Iа, баха меттиг ма бац церан. ТIаккха церан берийн а шайн доьзалш бу, цу доьзалийн а хуьлу проблемаш а, хьашташ. Жимаха вол-волчух алсамох къа ма хетий вайна массарна а, тIаккха хIара баккхий нах меца а ца хилча, тIедоьхна а хилча, могуш а хилча, церан бераша шайн доьзалхошка алсамох тидам ма бо, уьш ишколехь ларабой-те, царна хIун оьшу-те, бохуш.\nТIаккха баккхийнарш, шайн хене хьаьжна, дегабааме а ма хуьлу. Царна мархо оьшу, шайн берашкара шаьш царна хьалха и бераш кегий долчу хенахь санна, оьшуш хилар гайта а лаьа, мархьарча а лаьа царна, цара шаьш хьостийла а лаьа. Йовхо ю-кх царна оьшуш ерг, йовхо ма оьшу хIора стагана а, воккха хилча-м муххале а“.\nГерманерчу Алпашкахь суна евзина хилла йоккха стаг Залуба 2013-чу шарахь, 86 шо хан йолуш, кхелхира, Дала гечдойла цунна. Цунна, цуо ша къаьхьа шайхаллаш ма-дарра, дийна йолуш кхин цкъа а ца гира ша йина а, яьхна а меттигаш. Амма цуьнан сатийсам кхочушбеш цуьнан доьзало Залуба Нохчийчу кхачийра тIаьхьарчу новкъа, цуьнан хIусамда а, шиъ доьзалхо а, бовза-безарш а дIабоьхкинчу Шуьйтарчу кешнийн керта иза ерзо.


Экстремистийн ду аьлла, Оьрсийчохь дихкинчу бардан Муцураев Тимуран иллешка ладугIуш лаьцна нохчийн "Ахмат" клубан латархо Чимаев Хьамзат. Нохчийн иллиалархочуьнга ла а дугIуш, шен машенахь воьдучу заманчохь ша дIаязйина видео инстаграм-сторисехь Iораяьккхина цо. Оппозицин IАДАТ телеграм-канало бина цуьнан тидам.\nЛатархочун машенахь хезаш ду "Соьлжа-ГIала, ахь мостагI латтийра", "Иерусалим" цIе йолу иллеш. ТIаьххьара илли ду экстремистийн лерина, федералан тептаре даькхинчех.\nШа Муцураев федералан эскаршна дуьхьал тIемаш бина а ву, цул тIаьхьа Азербайджане дIавахара иза, ткъа 2008-чу шарахь даймахка а вирзина, бизнес лело волавелира. Иллеш алар дитира цо.\nОьрсийчохь йихкинчу материалийн федералан тептарна тIехь таханлерчу денна иттаннаш цуьнан иллеш ду.\nСоциалан машанашкахь Муцураевн иллеш даржорна а, цаьрга ладогIарна а Оьрсийчохь, Нохчийчохь а цхьана, кест-кеста кхеле ийзош, гIуданаш детта.\nШа ММА-хь яьккхинчу йоццачу хенахь Чимаев Хьамзат гIаравелира турнирашкахь цIехьана баккхий толамаш бахарца. Уьссаза леташ уьссазе а туьйлира иза, царех кхо толам баьккхира UFC-юкъараллехь – рекорд хIоттийра 66 дийнахь хенал хьалха кхузза толарца. Чимаев Хьамзат спортан карьера йолочу заманчохь Швецехь вехаш вара.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташкарчу спортан комментаторша а, бакъоларъярхоша а бехкбиллира UFC-н Швецерчу латархочунна, нохчочунна Чимаев Хьамзатна, иза Соьлжа-ГIала вахарна а, цигахь мехкан куьйгалхочуьнца цхьанакхетарна а, цо шена совгIатйина "Мерседес" схьаэцарна а.\nТIаьхьо коронавирусан ун кхийтира Чимаевна. Зазадокху-беттан юьххьехь дIахьедира спортхочо, ша шен спортера карьера дIатосу, аьлла. Цул тIаьхьа Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыровс доларчу кеманца Швецера Нохчийчу валийра Чимаев. ДIахьедира, тIейогIучу хенахь "Ахмат" клубан цIарх цо летаршкахь дакъалоцург хиларх.\nКху деношкахь, шен инстаграмерчу агIоне язбеллачу цхьаболчара ша UFC-хь боху толамаш тешош бац аьллачул тIаьхьа ийначу кепехь латаршкахь ша Тайсон Майк а, Iела Мухьаммад а ву аьлла, видео зорбане яьккхира Чимаевс.


www.islamannur.org - Маж охьахецаран хьукма\nМаж охьахецаран хьукма\nМаж кхиор а, лелор а важиб хилла тIедоьжна дуй, я хьан лаамехь магийна хIума ду и? Маж яшар къа долуш а, динехь телхина лоруш а дуй? И яшар мегаш дуй, мекхаш а кхиош?\nоцу хаттарийн хьокъехь эр ду вай: Бухарийн а, Муслиман а шина а «Сахьихь» жайнахь ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина хьадис ду, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Мушрик нахах къаьсташ хила, мекхаш уллера ларга, мажош ялийта» (1).\nМуслиман «Сахьихь» жайнахь Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хьадис ду, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Мекхаш ларга, мажош охьахеца, цIарна лолла дечарех къаьсташ хила» (2).\nНасаийс далийна шен «Сунан» жайнахь, дика иснад а йолуш, Зайд бин Аркъама (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хьадис, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла:\n«Шен мекхаш ца лергинарг тхоьх вац» (3).\nГIараваьлла воккхачу Iилманчас, цIе яхханчу хьафиза Абу Мухьаммад ибн Хьазмас (4) аьлла:\n«Берриге Iеламнехан цхьабарт болуш ду: мекхаш ларгар а, маж охьахецар а - парз хилар».\nХIокху дийцаредаран хьокъехь долу хьадисаш а, иштта мекхаш ларгаран, мажош охьахецаран, и лоргуш лелоран, и ялийтаран хьокъехь дуккха а къамел ду Iеламнехан. ХIара доцца луш жоп хиларна, царех дуккха а кIорггера талла аьтто болуш дац. Лакхахь дийцинчу хьадисашкара а, ибн Хьазмас бийцинчу Iеламнехан бартах (ижмаI) а кхаа хаттарна жоп билгалдолу.\nЦуьнан боцца чулацам: маж кхиор а, и дебор а, и охьахецар а - парз хилар, дита мегаш доцу, хIунда аьлча элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) иза омра дина тIедиллина долун дела, ткъа цо диначу омрина доьхург дар важиб лоруш ду, Доллучунна ницкъ кхочуш, Сийлахь-Воккха волучу АллахIа ма-аллара:\n«Элчано шайна делларг дIаэца, цо шайна дихкиначух ларло» («ал-Хьашр»: 7).\nОцу кеппара мекх ларгар а ду - важиб, гIолехь дерг лерина - и дIадашар. Амма и кхиор а, охьахецар а, «мекхаш-мирза» хилар а мегаш дац, хIунда аьлча иза пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ма де аьлла долу дихкинарг деш хуьлу:\n«Мекхаш ларга» (5), «Мекхаш уллера дIаларга», «Мекхаш дIахедаде», «Шен мекх ца лергинарг тхоьх вац».\nХIара диъэ алар пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршао а хуьлда цунна) бакъ долучу, бух болучу хьадисашкахь дийцина ду. ТIаьххьарчу аларехь, элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дашехь: «Шен мекх ца лергинарг тхоьх вац» чIоггIа кхерам тасар а, луьра дIахьедар дар а ду.\nЦуьнах бусалба стаг ларвала везаш хилар тIедожадо, АллахIа а, Цуьнан элчано а магийна доцург лелорах. Иштта сихо ян езар тIедожадо цо АллахIа а, Цуьнан элчано а омра диначунна муьтIахь хилар.\nЦуьнах хаьа, билгал долу: мекх охьахецар а, «мекхаш-мирза» хилар а - къа долуш хилар, Iесалла хилар. Иштта къинойх а, Iесаллех а ду - маж яшар а, иза яцъяр а. Цо иман эшадо, гIелдо, АллахIан оьгIазалла а, Цуьнан Iазап а тIедосса кхерам болуш а ду и бахьана долуш.\nЛакхахь дийцинчу хьадисашкахь тоьшалла ду: мекхаш дахдалийтар, мажош яшар, уьш яцъяр - цIеран лолла дечарех а, мушрикех а дIатарвалар хилар. Шеко йоцуш билгалдаьлла а, хуучух а ду: царех тарвалар магош доцуш вон, къилахь хIума дуйла, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен къамелехь аьлла дела:\n«Цхьана нахах тарвелларг - уьш берриг ву» (6).\nАса дог доху хIокху деллачу жоьпехь кхачам а, тоам а хилла хиларе.\nГIо дар, кхетам балар шен керахь дерг АллахI ву.\nАллахIан къинхетам а, маршо а хуьлда вайн пайхамарна Мухьаммадана, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\n(1) - ал-Бухарий: 5892, 5893. Муслим: 259.\n(2) - Муслим: 260.\n(3) - ан-Насаий: 13, 5047. ат-Тирмизий: 2761, цо аьлла: «хьасан сахьихь» хьадис ду.\n(4) - «Мухьалла» жайнахь, 2-220.\n(5) - Ахьмад: 2-229, «хьасан» иснад йолуш. ат-ТIабараний, «ОвсатI» жайнахь: 9426, «Кабийр» жайнахь: 11335, 11724.\n(6) - Ахьмад: 2-50, 92. Абу Дауд: 4031. «ОвсатI» жайнахь ат-ТIабаранийс: 8327.\nБух: Шайх ибн Базан фатваш, кхидолу белхаш тIехь долу гулам (3-362, 363)


"Когаш тIе хIуттуш ду халкъ". Эрмалойчохь тоьлла "бархатан карчам"\nЭрмалойн "бархат карчам"\nЭрмалойчоьнан премьер-министран даржах ваьлла Саргсян Серж, иза шен каракхаьчна 7 де а далале. ГIант цо дитина халкъо Ереванехь а, кхечу гIаланашкахь а протестан гулам гIаттийначу 11-чу дийнахь.\nОршотдийнан сарахь рогIера гулам болабелира Ереванехь. Протестан лидеро Пашинян Николас декъалдира къам Саргсяна дарж охьадилларца.\nДийцира цо иза муха нисделира. Дарж премьерехь кхушеран гурралц дитар дийхира шега, ша реза ца хилча, кху беттан 25-гIачохь Саргсян даржах волуш сацамбора, ткъа ша делларг нийсса ши сахьт бен а дацара, элира Пашиняна.\n"Вайн бакъо ю "бархат карчам" базбан, амма дагадаийта лаьа вайна хьалха кхин а массех хаттар дуйла," – бохура лидеро.\nШинарийдийнахь Ереванерчу "Мариотт" хьешацIийнахь дийцарш дIадахьа деза Саргсянера дарж конституцин бакхонехь ханна караэцначу Карапетян Каренца. "Бархат революци" цIий доцуш дIаяхара, цIий доцуш ерза а еза, Саргсян а, цуьнан республикан парти а кхета еза, кхидIа махках жоп далар шайгахь доцийла", - дIахьедира протестан хьалханчас.\nШаьш гIовттар шайна Iедало акха а тарло, аьлла хетачу нахе вистхуьлуш, "Эрмалойчоьно бекхамийн историн агIо дIакъовлуш ю тахана", элира Пашинян Николас, махкарчу бизнесхошка шайн ахчанаш дозанал ара ца дахар а доьхуш.\nЦо бахарехь, Саргсян вохийначул тIаьхьа яха еза гIулчаш ю кIиранна чохь Къоман Гуламе халкъан премьер-министр къаставайтар, ханна министраш хIиттор. "Хьекъале хир ду" цул тIаьхьа хан ларъеш а ца Iаш, парламент хаьржича.\nПрезидентна кхачош йолу ши зама яьккхира даржехь Саргсяна. 20I5-чу шарахь къоман лаамца мохк парламентан кепе боьрзуш, цо бехира ша кхин лидеран мехкан ден дарже гIертар вац. Амма ца лардира шен дош.\nХалкъе тIаьххьара дош яздина, иза довзийтина Саргсян Сержа ша гIентара гIоттучу миноташкахь.\nИштта ду иза:\nМассо а Эрмалойн Республикан бахархошка, баккхийчаьрга, кегийчаьрга, зударшка, божаршка боху ас.\nДийнахь а, буса а урамашкахь, "дIатаса Серж" бохуш, кхайкхамаш бечаьрга, шайн декхарш кхочушдан балха кхача кху хьелашкахь атта а доцчаьрга боху ас.\nБоху ас дийнахь-буса эфир ларъеш а, юкъара къепе Iалашъеш а Iачаьрча.\nБоху ас доза лардечу майрачу бIаьхошка, эпсаршка, махка хала денош даьхкича сайца уьйр тесначаьрга.\nБоху ас сайн партерчу накъосташка, массо политикан ницкъашка, жигархошка.\nТIаьххьара боху ас мехкан куьйгалхочун цIарх.\nПашинян Никол бакъ хилла. Со галваьлла лелла. ХIоьттинчу хьолехь массех некъ харжийла ду, амма ас ца хоржу царех цхьа а. Иза сан амалехь дац. Ас дуьту мехкан куьйгалхочун гIант, Эрмалойчоьнан премьер-министран дарж.\nУрамашкарчу боламехь со премьер хуьлийла цалуурш бу. Ас кхочушдо аш бохург.\nМашар, барт, кхетам лаьттийла вайн махканна.\nБаркалла боху ас".\nЕреванехь доккхаде халкъ. Урамашкахь дискотекаш ю, муьйлу дайн маларш, луьцанаш боху толам базбеш.\n… Оршотдийнахь Азербайджанан ТIеман министралло харцбира Эрмалойн агIоно баржийна хаам, яц шайн пачхьалкх Кхарабахерчу конфликтан дозане тIеман техника узуш, аьлла.\nАгенталлаша и хаам баржийнера Саргсян даржера а валале – Пашиняна шеца къамелдеш цо чIагIдора, ша премьеран дарж дуьтур дац Кхарабахера дов дерззалц, бохуш. Амма тIех сов яхъелла еха конфликт ерзор дити Саргсяна, гарехь, шех шеллуш лаьттачу гIента хуучу, кхечу, рогIерчу къоман хьалханчанна.


Березовский велла. Кхин мила висина?\nБритани -- Березовский Борис Литвиненкона леринчу зорбан-конференцехь, Лондон, 03Оха2007\nЦIеххьаша веллачу Оьрсийчура олигарха Березовский Бориса шалха тIаьхье йитина – цо президент вира Путин Владимирх, иза юха цуьнан уггар ондачех критик а хилира. ХIинца а билггал девзаш доцчу бахьанашца шен Лондонерчу хIусамехь Березовский велла карийчхьана дуьйна Оьрсийчура комментаторш хеттарш деш бу – Путин а, путинизм а Березовский волуш санна хир юй, бохуш. Оцу хьокъехь ю Маршо радион корреспондентан Колсон Робертан материал.\nХIинца а къастаза долчу хьелашкахь шоьтан дийнахь велла карийна Березовский Борис 1999-чу шерашкахь Путин Владимир Оьрсийчоьнан куьйгалле валийначарех коьртаниг вара. 2000-чу шарахь дуьйна махкара вадийтина волу Березовский деххачу шерашкахь ца хилча йиш йоцу сакхт дара Путинан Оьрсийчоьнан. Возуш воцчу политолого Пионтковский Андрейс яздина даханчу кIиран дийнахь "Путин а, Березовский а вайн хенара Сталин а, Троцкий а ву", аьлла.\nТелевизион программаш ечу, вевзаш волчу модераторо Соловьев Владимирас дийцина шен газета.руца хиллачу къамелехь, ша дукха хан йоццуш Березовский Борисца йинчу интервьюх лаьцна, цо дина къамел "ша йита а йитина, цIийнда дIавахарна дегабаам бинчу зудчо санна, шайн юкъаметтигийн кIезга-мезга хуманаш а дуьйцуш" яра, бохуш.\nОьрсийчоь - премьер-министр Черномырдин Виктор (Аьр), Ходорковский Михаил (Аьрро агlора шолгlа) Березовский Борис (аьтто агlора шолгlаниг) Смоленский Александр (Аьт) Юкос а, Сибиран маьхкадаьттан компани а цхьанаэран меморандум чlагlйинчул тlаьхьа\nПутинна боккха кхаъ хилла хир бу Березовский кхалхарх бохуш, шуьйра дуьйцуш делахь, оьрсийн президентан зорбан-секретаро Песков Дмитрийс ишта элира "Дождь" телефизионна ша еллачу интервьюх:\nПесков: «Президентана хIун хета суна ца хаьа. Мухха делахь а, цхьаъ велла аьлла хезча,гуттар а сингаттам бу-кх.»\nЦхьа низам а доцуш, Оьрсийчоь хIаллакьйина шераш лоруш дуьйцу дуккха а шерашкахь Кремло урхалла дечу оьрсийн хаамийн гIирсаша дIадахана 1990-гIа шераш. Ткъа Путин Владимир, Березовский санначу зенах Оьрсийчоь кIелхьаръяьккхина стаг лору.\nПолитикан Технологийн Центран директоро Бунин Игора дийцина газета.руга, Березовскийх "къахьа зулам динера, Оьрсийчохь мел хуьлчунна бехке вора иза. Березовский васт эрча даьккхина дара".\nБерезовскийх иблис дан атта дара цуьнан шеконан бизнес лелоран амал бахьанехь. Къайлаха а, къулаха а Iехавар дика карадийзина хIума дара цуьнан. Цхьа а принципаш йоцуш политика а, бизнес а цхьанаэйинера цо. Цуьнан къинойн дехачу цIейозано, гарехь, юкъараллин ойланехь дицдан дезара Путино а, цуьнан уллерчу гоно а изза лелош хилар.\nЮкъараллица уьйраш латточу Минтусов Игора дийцина газета.руга, урхалла дечу Путинан элитин "мостагIа" санна Березовскийс мел доккха дакъа лаьцнера аьлча, хIинца цуьнан метта цхьаъ харжа веза цара.\nМиллиардийн долахо Абрамович Роман а, цкъа мацах lаткъаме олигарх хилла волу Березовский Борис а\nОцу тIехь Березовскийна иэшам хилира цо ша кхоьллинчу тактикех. 1990-чу шерашкахь цо шен караберзийнера дукха хаамийн гIирсаш. ХIетахь премьер-министр хиллачу Немцов Бориса яздина шен блог тIехь, 1997-чу шарахь шена Березовскийс кхерамаш тийссинера, олигарх Газпроман директорийн кхеташонехь гIантда ваха гIертачу хенахь ша новкъарло ярна. "Аса хIаллакьвийр ву хьо", аьллера шега Березовскийс, бохуш дагаоьхуьйту Немцовс. "Телевизионан Хьалхара канал сан ю. Массо яздеш болу гIирс сан карахь бу. Аса сайн мел йолчу уьйрех пайда оьцур бу хьо дIаваккхалц".\nШерашкахь Оьрсийчохь мел хуьлчу - Путинна дуьхьал йолчу митингашна тIера Pussy Riot гIуллакхана тIекхаччалц долчу хIуманна Березовский бехке веш Iийначу Путинан зорбан-секретаро лахдира Березовскийс Оьрсийчоьнан дахарехь тIаьхьарчу хенахь лаьцна дакъа.\nПесков: "Кхеташ ду цо чIогIа маьIне дакъа лаьцна хилла хиларх. Суна ца хаьа иза дикачу агIора дара я вуочу агIора дара. Амма иза чIогIа, чIогIа Iаткъаме стаг вара. Делахь а 2000-гIа шерашкахь дуьйна цуьнан маьIна алсамдоккхур дацара аса. Лахара дара иза. Кхузахь цхьа а Iаткъам болуш вацара иза."\n2012-чу шеран Чиллан баттахь Березовскийс Фейсбук тIе тоьхнера шен дохковаларан дIахьедар. Цу тIехь цо оьрсашка кхаа хIуманна тIехь шена къинтIера довлар дехнера - сутар хиларна, Оьрсийчохь дешан маьршо йохош а, Путин Iедале валош а дакъа хиларна а.\nАмма Кремлан зорбан-секретаро Песков Дмитрийс бахарехь, Березовскийс шегга Путина кехат даийтинера, шена къинтIера валар а, Оьрсийчу юхаваийтар а доьхуш. Амма Кремло гойтуш дац Березовский дахьийтина боху кехат.\nБерезовскийс лаьцначу декъах а, цуьна нмаьIнах а цкъа а ца хила мега цIена бакъдерг. Хабарш ду, цо ша къобал а йина, тIаьхьарчу шерийн дахар дуьйцуш язъйина биографи ю бохуш.\nШерашкахь шалхонаш лелорна я бакъдерг дийца а, я ша дуьйцучух нах тешийта а аьтто ца бира цуьнан. Олигархана Абрамович Романна дуьхьала пхеа миллиардана латкъам а белла, Ллондонерчу кхелехь гIуллакх къасточу хенахь, Британерчу суьдхочо "теша мегар доцу теш" аьллера Березовскийх.\nОьрсийчохь арадолучу "Форбс" журналана яздеш волчу журналисто Жегулев Ильяс дIахьедар дина Березовский валале де хьалха ша цуьнгара интервью эцнера, бохуш. Иза депрессехь вара, Оьрсийчоьне сахьийзаш вара, махкана генахь шен дахаран маьIна лоьхуш вара, аьлла.\nИштта, шен бахамах а ваьккхина, набахтехь хан токхучу Ходорковскийн сий до ша аьлла Березовскийс, бохуш дуьйцу Жегулевс. Ша цунах хьоьгу аьлла цо, Кремлаца болчу къийсамехь "ца вайна" иза, аьлла.


ХIумма а дац… Исландехь гIуллакх хир ду\nГезгмашин-бутт 20, 2016\nНохчийн нускалан тIоркузаш.\nКху беттан 18-чохь кхажтосучу дийнахь доьзал кхоьллинчарна Iедалша петар а, ахча а лур ду аьлла даьржинчу эладитано карзахдаьккхина дара Нохчийчохь дуккха а адам. Республикан муфтийс уьш аьшпаш бу аьллехь а, Iедалша шаьш Iехийна хеташ бу, яккхийн харжаш а еш, ялор а йоцу зуда ялийна нах.\nНохчийчохь харжамаш хилла шолгIачу дийнахь, Iуьйринна телефонехула "бакъ дуй иза" аьлла хаьттира соьга Нохчийчохь болх бина а, цу махке безам бахана а волчу Малхбузерчу цхьана журналисто.\nДеладахь, хIинца хIун хилла-те аьлла, кийра ша биллира хIора денна аьлча санна даймахкара вон хаамаш хаза Iеминчу суна.\n- Нохчийчохь Кадыров Рамзан республикан куьйгалхо хоржучу дийнахь кхоллабелачу доьзалшна Iедалша совгIатана ахча а, петар а лур ю аьлла цхьаммо эладит а даржийна, рагI ца кхочуш, зударий балош хьийзаш бара ма-боху нохчий! - элира цо.\n-Уьш бало-м цхьаммо а ахча ца делча а кийча дера бара нохчий, - аьлла, забаре а даьккхина, дерзийра ас къамел.\nЦу хьокъехь баккъалла а эладит даьржинера Нохчийчохь. Делахь а харжамаш хила 4 де хьалха и хаам харц бу аьлла дIахьедар дира Нохчийчура муфтийс Межиев Салахь-Хьаьжас. «Грозный-Информ» агенталлехь зорбатоьхна бу и хаам. Керла доьзал кхоьллинчу кегийрхошна догIуш дац петарш ялар а, ахчанаш далар а аьлла ду муфтийн хаамехь.\n«Интернетехь хабарш даьжина Гезгмашин-беттан 18-чу дийнахь зудаялор нисдеш Бусулба динан урхалле (муфтият) кехаташ чуделлачу нахана петар а лур ю, 500 000 сом ахчанца гIо а дийр ду аьлла. Официалан кепара дIабоху ас, и информаци аьшпаш хилар а, харц хилар а. Ас доьху республикан бахархошка, цхьа а тергам а ца беш, вон дерг луучу наха даржош долу и эладита дитар".\nДелахь а муфтийн кхайкхам дIоггара дIакхаьчначух тера дац иза хьажийначу нахе. Социалан машанашкахь хаамаш бу цу хабарех тешна, зудаялийна нах шаьш Iедалаша Iехийна бохуш эргIад бахана къамелаш деш бу бохуш.\nУциев Абу нохчийн яздархо, этнограф ву. Цо дуьйцу шена а хезнера и хабарш бохуш.\nУциев Абу: - Муьлхха а цхьа диканиг дIадолийна адамаш иза юьхьарлаьцна кхочуш дан гIерташ хилча, цуьнан мехалла лахдан, иза сийсаздаккха, иза эрчадаккха питанаш доладо, эладитанаш доладо. Ца дуьйцуш хIума а ца дуьту наха.\nВайн харжамаш болчу муьрехь юкъадевллера и тайпа хабарш. ХIокхунна хIара лур ю, вукхунна важа лур ю аьлла оцу дийнахь зудаялаяхь бохуш. Цу тайпа даьржина къамелаш дар... Церах тешаш болу нах, бакъдерг дийцича, суна ца гира. 444 харжаман куьпехь хилира со. Цига нускал далош баьхкинера. Амма уьш цунна дела далош цабаьхкира иза, и хабарш даьржинера аьлла.\nДелахь а цхьаболчарна дагадогIу хир ду хьалхара тIом дIабирзинчул тIаьхьа, бераш а лечкъош, церан дегIамеженаш юхкуш гучуяьллачу евзаш йолчу эшаршлакхархочунна тоьпаш тухуш ю аьлла эладитанах а тешна, ерриг а республика ала мегар долуш Соьлж-ГIала дIагулъелла хилла. Цундела цхьа нах тешна хилла а тарло кху эладитанах а.\nКерла доьзал кхоллар вуно экаме гIуллакх хилла нохчашна юкъахь дукхахенахь дуьйна. ХIинца а иштта юьсуш ю и институт, цхьацца даганна тIеэца ца луъуш болу хийцамаш хиллехь а бохуш, дуьйцу кхин дI а Уциев Абус.\nУциев Абу: - Вайн дайн кица ду-кх. Малх хаьжначу дийнахь чиркх а латабай де захало олуш. Оцу кицано бохучух, цуьнан маьIнех лаьцна аьлча, и захало тховсенна-кханенна, цуьнан да министр волчу ханна, цуьнан дегахь ахча долчу ханна олий деш ца хилла. Захало велла дIаваллц йолчу ханна деш хилла, шайн тIаьхьенийн тIаьхьенаш кхиийта деш хилла.\nКъонахий болчу цIийнах схьаяьлла йолу йоI къонахий болчу нахе яхча цуьнан иман беркат а хир ду, кхуьуш долу бераш къонахий а хир бу, мехкан кхане а хир ю олий, оцу кепара, бух а, бохь а толлий, ялош верг мила ву, хьена ву а хуий бен йоI йогIуьйтуш а ца хилла наха. И йогIург мила ю, муьлхачу цIийнах ю олий бен йоI ялош ца хилла.\nТахана яла а йой цхьаъ дIайохуьйту, важа схьайохуьйту. КIантана нус цанисъелира, цунна хIуманаш йитта ца хаьара, цунна хIара ца хаьара, иза цахаьара, шен да-нана долчу цIайодара иза бохуш бахьанаш а лоьхуш дIайохуьйту. Иза эхь ду. Вайн дайн гIиллакхашца деана хIума дац иза. Иза стаг цахилар ду баьхна вайн дайша.\nЦу хеннахь тамашийна хаам къаьчна Европан уггаре а Къилбаседехьа йолчу пачхьалкхара. Цигарчу Iедало, шайн божарийн терахь дукха лахдаларна, сацам бина невцарий кхечу пачхьалкхашкахь лаха. Шайн мехкарий маре бигийтар Iалашонца Исландин Iедалш дагахь ду уьш бигинчу нахана хIора баттахь 5 эзар доллар ахча латто.\nИсландерчу журналисташа дийцарехь, Iедалан векалшна цу гIуллакхана уггаре а хьалха шайн махка бахка луурш бу аьлла билгалбаьхнарш бу Къилбаседа Африкера бахархой (Марокко, Алжир, Мисара, Тунис).\nЦуьнга хьажна доцуш, и гIуллакх баккъалла а дагахкхетта генарчу шийлачу махка баха ховша уггаре а хьалха тохабелларш болчух тера ду нохчийн.\nХаржамийн дийнахь бIеннаш нускалш далийна наха, Iедало ахчанаш лур ду бохуш, эладитанах Iехабелла. Царна хилларг:


Мултимедиа, Мангал-бутт 02, 2020\nШинари-де 2 Мангал-бутт 2020\nШуна хаьарий банан кхорзуш хуьлий?! Хуьлу, хилла-кх оцу стоьман кхорзу тайпа а! Иза гойту вайна Ниццерчу совдегаро. Массех шо ду нохчийн заьIапхочо Аслана гIажарочуьнца Iабдуллица цхьана туька схьайиллина. Шатайпа туька ю иза – Африкера, ХIиндойчуьра, Азера ю цара оцу чохь юхку хIума.\nЭпидемин пик, Кадыровгара хьал, Европерчу нохчех, Нохчийчуьра къоьлла\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна хетарехь, керлачу коронавирусан ун уггар а лакхарчу тIегIане гIоьртина, кестта лазараш лахдала тарло; иштта Кадыровс дIахьедина, ша могуш а ву, кхечеран а санна, цомгуш хила а, дарба лело а бакъо ю шен аьлла; ткъа шен бехкана къера хиллачу муьлххачу а Европерчу нохочунна\nНохчашна тIехIоьттина дуьненаюкъараллан комитет\nОьрсийчохь, тIемалой бу аьлла, яккхий хенаш йиттира Тайсумов Ризванна, Темирбулатов Салманна, Барахаев Хьамидна, Юсупов Аьрзуна, Яшуев Тамерланна, Аларханов Мохьмадна.\nМуха дIабухку Казахстанехь коронавирусах белларш\nКоронавирусах белларш дIабухкуш леррина кешнаш ду Казахстанехь. Алматан 50 чакхарма дехьа ду уьш. Жимо киралелочу машенахь дIакхоьхьу цига декъий. Велларг дIаволлар сиха хуьлу. Ларбаларан духарца болчу наха дакъа чохь долу яьшка кошан чу юьллу, тIаккха цунна, тIе хлорка а тосий, тIехьокху латта.


Афганистан тIалибашна дIаяларна шена гечдар дехна къоме ГIани Ашрафа\nАфганистанан хиллачу президенто ГIани Ашрафа шен къам къинтIера даьккхина, Марсхьокху-беттан 15-чохь Кабул дIа а тесна, радикалан боламе "Талибане" пачхьалкх дIаяккхийтарна.\n"Ас гечдар доьху доллу Афганистанан къоме, кхечу агIор дерриг а дерзон ницкъ ца кхачарна. Афганхойн къомана со муьтIахь хилар шеконашка дилла йиш йоцург ду, велла дIаваллалц цаьрца хир ву со", - аьллачу веддачу президентан дешнаш далийна Tolo News гIирсо.\nЭкс-президенто билгалдаьккхина, цхьаболчу арахьарчу бахархоша шена кIело кечъеш хилар. ГIанис бахарехь, президентан шахьара чулилхина хиллера уьш, иза Кабулера дIавахначул тIаьхьа, кабинеташчухула бевлла леллера, президент лоьхуш.\n"Пачхьалкхера дIа ца вахча йиш яцара сан оцу хьелашкахь, сайн когара кIархаш хийца а ца ларош дIавахара со. Сайн дахарера уггар а дезаниг дIадахьа а аьто ца белира сан: сайн книгаш а, йозанаш а, сайн ноутбук а. Пачхьалкхехь хиллачу дуьненаюкъарчу ницкъашца сайн дIавахарх дагавала а ца кхиира со, къайлахчу сервисийн белхахоша Iаткъамбина, дIавахара со. ТIерачу костюмца даймохка дIатаса бизира сан. Дала пурба лахь, ма-дарра тIаьхьо дуьйцур ду ас", - яздина ГIани Ашрафа, ша Цхьаьнатоьхначу Iарбойн Эмираташкахь хилар билгалдоккхуш.\nАфганистанан хиллачу президенто бакъ ца дина, афганхойн миллионашкахь долларш ша даьхьна бохург а.\nДукхахболчу Афганистанехь болчарна хета, ГIани Ашраф вадар - "Талибанна" Iедал дIалуш леррина кечйинчу планан цхьа дакъа ду аьлла.


"Рустави-2" каналехь "Post Scriptum" программа дIахьош хилла Габуния Георгий\nГуьржийчуьрчу "Рустави-2" оппозицин телеканалан инарлин директор хиллачу Гварамия Никас дIахьедар дина, керла телекомпани кхолларх лаьцна. Цуьнан цIе ю "Коьрта канал". Гварамия балхара дIаваьккхира хьалха хиллачу долахочунна бизнесхочунна Халваши Кибаруна канал юхадерзийначул тIаьхьа.\nКерлачу телеканале уггар хьалха Гварамияс балха эцнарг ву "Рустави-2" каналехь "Post Scriptum" программа дIахьош хилла Габуния Георгий. Иза вевзаш ву эфирехь Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир сийсазвеш къамел дина хиларца.\nГабуния а, ткъа иштта "Рустави-2" телеканалан хаамийн программийн куьйгалхо Меладзе Нодар а балхара дIаваьккхира цу каналера шинарин дийнахь. Цунна шаьш дуьхьал хилар хоуьйтуш телекомпани йитира берриг аьлча санна хаамийн-политикан а, юкъараллин а программашкахь болх бечу журналисташа.\nКарарчу хенахь, 25 шарахь дуьххьара "Рустави-2" каналехь арайовлуш яц керланийн программаш, шайна юкъахь "Геланча" цIе йолу коьрта хаамийн прграмма а йолуш.


ТIаьххьарчу цхьана буса 5 эзар гергга стагна COVID19 вирус кхетта Оьрсийчохь\nТIаьххьарчу дийнахь Оьрсийчохь коронавирусан ун даьлла хиларца къаьстина 4785 вахархо. Керла рекорде терахь ду иза. ВорхI де а ду Оьрсийчохь инфекцица болчу нехан терахь кхуьуш лаьтта. Верриг а 36 эзар стаг ву COVID19 вирус кхетта. Оцу гайтамца дуьненахь 10-гIа меттиг дIалаьцна Оьрсийчоьно.\nУн даьллачех 2649 стаг Москвахь ву. Коронавирусан инфекцех велла яхначу буса 40 стаг, царех 21 Москвахь. Ткъа эпидеми иккхичхьана велла Оьрсийчохь 313 вахархо.\nИшта дарба хилла тIаьххьарчу буса 467 пациентна. Оьрсийчоьнан дукхахйолчу регионашкахь Зазадокху-беттан тIаьххьарчу деношкахь дуьйна кхайкхийна "изоляцин раж" ю. Дихкина бахархошна хIусамашчуьра арабовла а.


ЧIир йитар - хала сацам\nБарт ийгIинчу нахана юкъахь маслаIаташ дар, зулам юкъадоьлларш куьйга бахийтар тахана шуьйра даьржинчех цхьа дика ду Нохчийчохь.\nIеламнаха шайн хьехамашкахь дийца эшна а доцуш, вуно деза дуьйцу КъурьIан чохь гечдар а, къинхетам бар а, вовшашна къинтIера довлар а. Барт ийгIинчу нахана юкъахь маслаIаташ дар, зулам юкъадоьлларш куьйга бахийтар тахана шуьйра даьржинчех цхьа дика ду махкахь. Къаьсттина жигаралла гойту Iедалхоша а,динан урхалло а вер-ваккхар а нисделла, махкахошна юкъа луралла доьлча.\nКху деношкахь цIий Iанийна ткъа шаре дахделла дов дерзийна къаноша а, Iеламнаха а ТIехьа-Мартанан кIоштехь. Жимма хьалхо, Кадыров Хожа-Ахьмад биста кхаччалц, динан дай каде хьовзар баьхнехь стаг витна Теркйист кIоштехь. Цу могIарера масалш дукха ду.\nМогIарерчу бахархошлахь цхьабосса кхетош дац луралла юкъадоьллачу ткъаннаш доьзалшна юкъахь, Iедалхой хьалханчаш а болуш барт-машар беш,хууш а,ца хууш а нисделла вер-ваккхарш маслаIате дерзор. Иза дика ламаст,Iадат лоручех ву Хьалха-Мартанан кIоштера Мусаев Абу.\nАбу: «Нагахь санна ца а хууш нисделлачу зуламна орцахбовлар вон дац. Ларамаза нисделлехь вайнехан Iедал ду-кх стаг вуьтуш. Мелла а, оьзна а воцуш стагера и даьллехь иза витар сунна-м дика хетта».\nБарт ийгIинчу нехан дов машаре дерзор бусалба динехь а Iаламат деза лерина хIума ду, шеггара бекхам бан аьлла стагга а сихвелла, собарх вохар къилахь лоруш хIума ду боху соьлжагIалахочо Магамадов Вахийтас. Бехк белахь кхел Дала йийр ю. Цунна хетарехь тахана Iедалехь болчеран тIеIаткъам бахьнехь маслаIате дерзош долу цхьадолу девнаш кхане йолуш дац.Вахийта ву вистхуьлуш.\nВахийта: «Стаг витар,барт бар деза дуьйцуш хIума ду. Соьгара ларамза и дер дац ала мила ваьхьар ву. Ткъа вуьшта куралла бахьнехь, Iедалехь ваолчо ша «говрахь» ву аьлла дина зулам тахана милла юкъа а воьлла дерзийнехь, и саннарг тIаьхьло йолуш ду-м ца моьтту суна…»\nЦхьаболчу бахархошна моттарехь,цхьа хан яллалц,сийсаш а лаьттина,юха цIеххьана марасайолучу цIарх тера, Iедалхоша а,маьхькIамхоша а, муфтият хьалханча а йолуш, тахана сихаллехь дерзош долу и цхьадолу девнаш кхана карладийла а гергга ду.\nСтенна аьлча боху ишта хьажам болчара,могIарерчу нахана харц тIеIаткъам а беш, чолхе юкъаметтигаш ерзийна масалш кIезиг дац. Цунах дуьйцуш ю юкъараллин дахаран хьал дика девзаш йолу, хIинца а Iедалан балхахь йолу, ас юьззина цIе ца йоккхуш юьту Йисита. Цо масал а далош дийцира шена зеделлачух.\nЙисита: «Стаг витар, чIирхошна дехаре тIебахар,дукха хена дуьйна а нохчашлахь лелла,хIинца а кест-кеста пайдаоьцуш Iадат ду. Ца хууш вер-ваккхарш нислуш меттигаш а йогIу. ТIаккха адам а долу алсса-м ара.Бакъдерг аьлча кху тIаьхьарчу шерашкахь цу декъехь луьстуш долу девнаш тIаьхьло йолуш ду аьлла а ца хета. Стенна аьлча Iедалхой юкъа а булий, цара муфтмиятан белхой ара а бохий, хьостий а, човхабой а, ахча хьалхадоккхий а дIадерзош ду Iожаллица дозаделла дукха девнаш.\nМа-дарра аьлча, таро йолчара беш болу тIеIаткъам бахьнехь, даьлла хIума а доцуш, верхьама шайн стаг вийнарш а ца хIуьтту «хIан-хIа» аьлла дуьхьало ян. Цара дагахь мел къахь елахь а «хIаъ» олу, маслаIат хилла кеп хIоттайо. Кхоно юкъараллехьт цхьа хийцам хилахь ишта дерзийна девнаш карладовла а сахьт дац.\nТхан кIоштехь а дерзийна ишта цхьа дов. Кхаа беран нана йийна цхьамма. ХIумма а дуьйцийла а яц, дIа йа дерзийча далац аьлла дов дижийтина. Зуда йийна бехкениг маьрша, хьалха санна шен балхахь ву. Цул тIаьхьа оцу йоI йийначу де-ненан дог-ойла муха хила еза. Иштта сихаллехь листина девнаш ду кхераме…»\nНахана юкъахь барт-машар беш стаг витарх дийцинчу дукха бахархоша чIагIдарца дукха масалш ду, карарчу хенахь шайгахь долчу хьал-таронах тоам а бинчу, Iедалан балхахь болчеран курхалла,сонталла,челакхалла бахьнехь бехк боцу адамаш Iожалле кхачийна. Кхузара, Iеламнахах шайна гIортор а еш, и девнаш дерзо сихлуш берш а бу уьш шаьш боху могIарерчу наха.


ГасангусейновгIеран ши ваша вер инзаре гIалат ду аьлла Васильевс\nДуьххьара комментари йитина Дагестанан куьйгалхочо Васильев Владимира ГасангусейновгIеран гIуллакхах. Вийначу шина жаIуьнан деца Гасангусейнов Муртазалица цхьана хIунда ца кхета хьо аьлла, "Новое дело" газетан журналисто Меламедов Андрейс хаьттинера Васильевга.\n"Ас тергонехь латтош дара и гIуллакх. Оха сацамбира, вежарийн гIуллакх кхачам боллуш таллийтархьама Бастрыкине дIадала. Сан кхетамца, инзаре гIалат ду цигахь даьлларг", - аьлла цо."\n"Ишта ирча гIалат нислуш хуьлу. Тоххара милицехь болх бина ву со. Хьажахьа: дIахьош контртерроран операци ю, лаьмнашкара чубуьсу нах. Цхьаьннан нерваш ца тоьа, герз детта волало иза. Цу тайпа бохам нисло", - аьлла Васильевс газете.\nУрхалхо тешна ву, "хуъушехь дина хIума дац и, хIунда аьлча, царна уьш бевзаш бацара, цхьа а гамо яцара цаьрца, бахьана дацара цигахь" аьлла.\n"Iаьржачу боданехь нерваш ца тоьъна цхьаьннан. Со кхета цунах, хьо а кхета, милла а хьекъал долу стаг а кхета. Со тешна ву, низамийн гурашкахь гIуллакх толлур ду аьлла. Суна хаьа, адамийн цхьа тоба ю лелаш, и ситуаци йижа ца юьтуш, цунна тIехь шен авторитет лакха а яьккхина, ахча даккха гIерташ. Ишта суна хаьа, прокурор цхьанакхетта шина кIентан деца, и гIуллакх тергонехь латтош а ду", - аьлла Дагестанан урхалхочо.\nГасангусейновгIеран вежарий: 19 шо долу Гасангусейн а, 17 шо долу Наби а вийра 2016-чу шарахь Шемалан кIоштарчу Гоор-ХIиндахI эвлахь йоьдучу спецоперацехь.\nТIемалой бара уьш аьлла, бехк шайна тIера баккха гIоьртира полисхой, амма нах ца тийшира.\nСуьдхо хилла Янгулабев Сайди Оьрсийчуьра дIавахна\nЯнгулбаевгIеран доьзал террорхойн агIончаш бу аьлла, дIакхайкхийна Кадыров Рамзана


Польшин, Швецин, Германин цхьацца дипломат нон-грата кхайкхийна Оьрсийчоьно, уьш оппозиционерна Навальный Алексейна тIетайначу нехан протестан гуламе бахана хиларна.\nГерманино, Польшас, Швецино дIахьедина, шайн дипломаташа ца талхийна цхьа а низам, ца лаьцна дакъа магийна йоцчу акцешкахь, аьлла.\nМосква вахана волчу Европан Бертан арахьарчу политикан урхаллин куьйгалхочунна Боррель Жозепна Оьрсийчоьно дипломаташ махкахбаха кхайкхийна хилар хиина арахьарчу гIуллакхийн министрца Лавров Сергейца къамел дечу муьрехь, хаамбина Боррелан пресс-векало. "Лаккхарчу векало бехкбиллина хиламах лаьцна шена хеззашехь" – боху пресс-векалтан дIахьедарехь.\nГерманино "жоп доцуш дуьтур дац" Оьрсийчоьно дипломаташ арабахар, нагахь санна цо и сацам юха ца эцахь, аьлла Германин арахьарчу гIуллакхийн министра Маас Хайкос. Цунна хетарехь, Оьрсийчоьнан сацамо "кхин а доккха зен до Европаца йолчу шен юкъаметтигашна". Канцлера Меркель Ангелас, бух боцуш ду, аьлла, Оьрсийчоьно дипломаташ махкахбахар.


Къибаседа Кавказехь 6 баттахь тховкIело ехна 145 мигранта\n2021-чу шеран 6 баттахь цхьана ханна тховкIело лахьара аьлла дехар дина чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Къилбаседа Кавказерчу органашка 145-а кхечу пачхьалкхарчу вхархочо а, цхьа а паспорт доцчу стага а. Царах дукхаха берш бу советан пачхьалкхан хиллачу республикашкара бахархой.\nОьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло далочу терахьца, ерриг а пачхьалкхехь ханна тховкIело еханчу нехан терахь ду 2 743. Иза I 003 стагана кIезиг ду, стохка хьалхарчу эха ашарахь хиллачул а.\nУзбекистанера мигранташ арабаьхна Нохчийчуьра\nКъилбаседа Кавказерчу субъекташна юкъахь уггар дукха буц у кепара дехар дина нах Ставрополан махкахь а (96 дехар), Дагестанехь а (30) и 34 Иштта кхеташ чуделла ханна тховкIело йоьхуш Кхарачой-Чергазийчохь (8), Къилбаседа ХIирийчохь а (II).\nНохчийчохь тховкIело ехна цхьа а стаг вац. Хьлха шерашкахь цига кхаьчнарш а сихонца арабахара меттигерчу Iедалша.\nКавказ.Реалиино яздарехь, Оьрсийчохь тховкIело ехначу Афганистанерчу Хабиб Гулам Мохьаммада дийцинера Ростоврчу УФСБ-н белхахоша шена тIехь ницкъ беш Iазап латтийна хиларх лаьцна.


"ТIоьрмигашца а, берашца а шина дийнахь некъ". Европехь беха нохчаша муха гIо до Украинерчу мухIажаршна\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен телеграмерчу каналехь Украинерчу тIамех лаьцна хIора денна видеош арахоьцу. Оьрсийн эскарийн агIонехьа тIеман тийсадаларшкахь дакъалаца шайн лаамехь бахначех ю царах шортта видеош. Оцу эскархойх цхьаберш, Кадыров Рамзана бахарехь, 1990-чу шерашкахь Ичкерин агIонехьа тIом бина бу. Амма тIе ца эцначу республикан кхин а дуккха а агIончаш бу хIинца украинхойн эскаран агIо лаьцна тIом беш. Царах тIом ца беш хиллачийн Украина дIатаса дезна Чиллан-беттан 24-чул тIаьхьа – миллионаш мухIажаршца цхьаьна. Кавказ.Реалиин корреспондента къамел дина Австрин коьртачу гIала Вене кхаьчначу мухIажаршца.\nВенерчу аьчкан некъан вокзалехь гIоьналлин "Каритас" организацин масех тIеэцаран меттиг ю. ЦIен духар доьхначу наха тIелоцу цIерпошташкахь схьакхочу Украинера мухIажарш. Кхузахь мехаза бовха кхача, хи, сим-карташ, берийн ловзоргаш, памерсаш, берийн кхача, вижа меттиг бу царна лерина - вокзалехь кхелхина баьхкинчийн аьтто бу цхьана-шина буьйсанна дIатарбала. Цхьацца йолчу чоьнаш чохь буьйса яккхийта маьнганаш охьадохку. Цхьаберш луларчу отелехь дIатарбо цхьана ханна.\nШи де ду тхо берашца, тюкашца новкъахь долу, чIогIа кIаддела, кхин гIора дац\nМухIажарийн берашца вокзалехь жухаргаш-волонтераш ловзу, ткъа баккхийчеран оцу хеначохь аьтто бу шаьш тIелацаран хьокъехь хеттарш дала, медицинан страховкица а, болх барца а йоьзна консультаци эца а. Евробертан дозанашкахула транспортаца мехаза дIасаваха аьтто бу стаг билгалвоккхуш украинхойн кехат карахь мел долчунна. СадаьIча нехан аьтто бу кхин дIа баха, йа Австрехь цхьана шарна тховкIело еха. Царна чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь регистраци йо, тIаккха коьртачу гIалин йисте, йа Австрин кхечу гIаланашкара каппашка дIатарбо.\nБерийн аьтто бу школехь деша йа берийн цIийне лела. Юкъараллин организацин волонтераша царна лерина барамаш хIиттабо, иштта аьтто ло царна шайна хетарг дийца, оьрсийн эскарша тохарш деш, блоке луьйцуш, оккупаци еш йолчу Харьковехь, Киевехь, Мариуполехь, Украинан кхечу гIаланашкахь шаьш лайнарг дуьйцуьйту. Чиллан-беттан 24-хь Оьрсийчоь чугIоьртичхьана мухIажарш хилла виъ миллион сов украинхо.\n"ХIора денна бIеннаш доьзалш"\nКъобалязчу Ичкерин Австрера векал, Нохчийчуьра Дунаева Роза ткъа шаре ца кхоччуш хан ю Венехь еха. Цхьана хенахь иза ша яра мухIажар – Нохчийчуьра тIом бахьана долуш. Чиллан-беттан чекхенгехь дуьйна иза хIора сарахь аьлча санна йогIу Венан коьртачу вокзале малхбалера цIерпошташ тIелаца, мухIажаршна меттиг йовзуьйтуш гIо дан, оьрсийн, украинхойн меттанаш ца девзачу волонтерашца къамелаш гочдан а, хьаькамийн йа юкъаралхойн контакташ лоьху, дIатарбаран хеттаршкахула зIене юьйлу, логистикан хьолах лаьцна а дуьйцу.\n"Чиллан-беттан тIаьххьарчу терахьашкахь мухIажирийн вуно яккхийра ковранаш юьйла елира. ХIора денна бIеннаш доьзалш. Нохчийн зударша даккхийн яйш чохь чоьрпеш йора, юха уьш вокзале схьаяхьара. Украинхой Iадийна, кхерийна, боьхна бара. Цхьаболчара вокзалехь пхи-ялх де доккхура, волонтераша, шайн декъехь нохчий а болуш, церан гIайгIа бора", - дуьйцу Дунаевас.\nЦуьнан телефонан номер мухIажарша вовшашка кар-кара ло. Керлачарна цуьнах лаьцна шайн махкахошкара хаьа, иштта цуьнгара орца доьху цара а.\nХIай, мича воьду хьо кадыровхойн байракхца? Охьаяьккха, цуьнца гена гIур вац хьо\n"Волонтераш маьршачу графикаца болх бо. Тахана гочдархо ву, кхана вац, амма мухIажарш тIебахка йиш ю муьлххачу минотехь, - дуьйцу Кавказ.Реалиица къамелдечо. – Со вокзалана генахь Iаш яц, сихха схьаян аьтто бу. Кхузахь цец воккхуш гIодаран меттигаш хуьлу. Къеначу шина австрихойн доьзало шайн долара петарш Украинерчу шина доьзална дIаелла, царах цхьаъ – нохчийн. Шаьш пенсхой цхьана шарна гIаланал арахьа йолчу хIусамашка дIабахана. БIеннашкахь австрихоша вокзале хIуманаш яхьара, мухIажаршна дIалора, шайга баха кхойкхура. ЧIогIа дог кIаддо цо. Тхуна массарна 90-гIа шераш дагадаьхкира, тхан тIом болабалар".\nСхьакхаьчначийн дукха хиларна хьере вой, аьтто ца бо верриг сихонца дIатарван. Охан-беттан суьйре. Залан центрехь гулйина шортта чамданаш ю, ткъех бер а, кхиазхой а бу. Зударша, церан наноша а, кхечу гергарчара а, волонтерашна го бина, шаьш мича баха беза дицийтархьама. Дунаевас церан къамел гочдо.\n"Тхо шовзткъе итт стаг ву, тхо кхо кIира хьалха схьадаьхкина, Линцера лагерехь дехаш дара. Тхо массо хIуманна реза дара, амма масех де хьалха дукхачарна кхачанийн цатам хила болабелира. Лагерь дIакъевлира, цигара дIадаха дийзира тхан. Вене схьадаьхкича йохъеш йоцу, цхьа а таронаш йоцу кхечу лагере хьовсийра тхо, цигахь дисса аьтто бацара, кхуза вокзале юхадаьхкира тхо. Ши де ду тхо берашца, тхайн шеддашца новкъахь долу, чIогIа кIаддела, кхин гIора дац. Еххачу ханна баха меттиг лохуш гIо дайша тхуна. Хьаьнга хаьттича а, цхьанна ца хаьа тхо мича даха деза", - латкъамаш до мухIажарша.\n"Каритасан" волонтераш вовше дагабевлира, амма хаттар сиха листаран некъ ца карийра. Шена евзаш йолу лагершка а, миграцин сервисан декъашка а телефонаш етта юьйлира Дунаева, Украинера схьабаьхкиначийн тоба Зальцбургехь тIелацийта барт бан аьтто белира цуьнан.\nЦарна генахь лаьтта кхин а масех нохчий волонтераш. Цара шайн машенашкахь мухIажарш кхечу лагершка, йа вокзалашка дIабуьгу, меттигерчу диаспоро гулдина гуманитаран гIо схьадахьа. Шайна юккъехь дуьйцу кадыровхоша оьрсийн-нохчийн тIамехь дакъалацар.\n"Вайна хIинца гуш ду, тхо Iазапехь латтош, тхо дойъуш лелларш Украинехь эшна богIуш бу, шаьш бу леш, хIунда аьлча, карахь герз долчу нахаца царна тIом бан ца хаьа, гIорадоцу нахаца бен, - боху божарех воккхачо, - ша [Нохчийчоьнан куьйгалхо Рамзан] Кадыров герз карахь долчу нахах дукха чIогIа кхерарна, цуьнан шен ницкъахой, и волчу мидалш схьаэца богIу карахь герзаш доцуш, йа даьндаргаш дIадаьхна тапчашца".\nЮьстахволу пхьуьйша тIехь а, тIоьрмига тIехь а нохчийн республикан байракхаш йолуш камуфляжан духар доьхна стаг. Гулбеллачара сихонца реакци йо, юха нохчийн маттахь олу: "ХIай, мича воьду хьо кадыровхой байракхца? Охьаяккха, цуьнца гена гIур вац хьо, проблемаш хир ю хьан!"\nКамуфляж йоьхначу стага реакци ца йо шега дуьйцучунна, амма жимма дехьавьлла, дIавирзича байракхаш йолу тIелатораш охьайоху.\n"КIентий а, цIийнда а охьаваьккхира"\nЛуиза Нохчийчуьра ю. Вокзале еана иза гуманитаран гIоьнна юкъара берашна мачаш харжа. Цуьнца ши кIант а, школехь хила тарлу йоI а ю. Сихонца бевдда уьш, кечбала ца хIуттуш. Луиза Киевехь 25 шарахь яьхна, тIаккха кхо кIира хьалха Венера генарчу гергарчаьрга кхаьчна. Цуьнан аьтто баьлла шен доьзалца Киевера тохаршна кIелара дIаяха. Амма дозанехь цуьнан цIийнда а, кхоъ воккхаха волу кIант а автобусчуьра охьавоссийра, хIунда аьлча, тIеман хенан низамашца, 18 тIера 60 шаре кхачалц болчу божарийн йиш яц Украинера дIабаха. Нохчийн зудчо бехкейо ша, цаьрца автобус чуьра охьа ца йоссарна. Кавказ.Реалиин корреспонденте цо йийцира ша ядаран истори.\nУр-атталла кхузахь, Венехь, йоI хьалаэккха трамвай тIехйолуш а. КIант цуьнан са паргIатдаккха гIерта, цо олу, вай шеко йоцуш тоьлур ду\n"Оьрсийчоь Украинана тIелатар дуьйцуш Iара тхо, амма ца тешара. Чиллан-бутт болалуш со берашца Нохчийчу схьаян кийча яра, амма цIийнда а, воккхахволу кIант дуьхьала вара. ЦIийндас олу иза питана ду, ткъа со, Iовдал, тешаш ю. 1992-1993 шерашкахь Нохчийчохь хиллачух тера дара хьал, республикера цIаьххьана оьрсийн эскархой дIабоьлхучу хенахь. Аса тIаккха а билеташ ийцира, амма Оьрсийчоьно доза дIакъевлира, Соьлжа-ГIалара Киеве йогIу автобус йиссира. Тхо диссира, шоьтан-дийнахь, Чиллан-беттан 26-хь дIаяха сацам бира аса. Амма тIом 24-хь болабелира. Доллу некъаш дIакъевлира. Со цIийндена оьгIаз оьхура, цо дIадаха новкъарло ярна. Дуьххьара ойла: со ца ларий. Йоьхна хьийзар. Тхо Киев схьаяккхарна кхераделира. ЦIийнда вист ца хуьлура", - дагадоуьйту Луизас.\nШолгIачу дийнахь цуьнан хIусамна тIе ракета кхийтира, дуьххьара лазийнарш гучубевлира. Латта бухара машенаш хIитточу меттехь дIалечкъара нах. Кегийн бераш кхоьруш, доьхна хьийзара. Киев хIинц-хIинца схьайоккху бохуш, къамелаш дуьйладелира. Луизас такси кхайкхира. Жимачу машенчу тарбелира берриг доьзал – бархI адам а, ши цициг а.\n"Вокзалашкахь адамийн тобанаш цIерпошташна тIелетара. Массо хьере хилла уьдура, машенаш дIаюзура. ХIаваан кхерам, сиренин мохь. Львове дIакхечира тхо, вокзалехь буьйса яьккхира. Маьждиге бахара. Цигахь тхоьга элира, цигахь дукха ханна ца совцар гIоле ду, хIунда аьлча, полици схьа а йогIий кехаташка хьоьжу. Дукха бераш долу стаг хиларна цIийнда дIахецарна сатуьйсура аса. Цуьнан 55 шо ду, иза эскархо а вац. Варшаве кхаччалц автобусна тIе билет ийцира оха, амма дозанахь кIентий а, цIийнда а тIаккха а охьаваьккхира. Со чIогIа дохкояьлла цаьрца охьа ца йоссарна! Со хIинца йоьлхуш ю, дагалеца а хала ду иза", - дуьйцу къамелдечо.\nВаршавехь иза тIелаьцна вешин зудчо, Венерчу шен йишица зIене елира иза. Ишта кхаьчна Луиза Австре – генарчу гергарчаьрга. Цо дийцарехь, Нохчийчуьра шен гергарчаьрга дукха баьхна цо, Украинехь цкъа а ца хилла нацисташ, цхьамма ца доьхку цуьнан берашна школехь, арахь оьрсийн мотт бийца, цхьанне агIор культурана дозанаш ца детта, бохуш, Оьрсийчоьнехьа цабезам хилар гучудаьлла дуьххьара 2014 шо дIадаьлча, ГIирмана аннекси а йина, Донбассехь тIом болабелча.\nКиевн кIошт ерриг минех цIан а йина, тохарш севча цIа ерза дагахь ю Луиза. ХIинца иза Iаткъам хиллачу берийн синошна гIоле ян хьийза.\n"Ур-атталла кхузахь, Венехь, йоI хьалаэккха трамвай тIехйолуш а. КIант цуьнан са паргIатдаккха гIерта, цо олу, вай шеко йоцуш тоьлур ду. Иза [Украинан президентан Владимир] Зеленскийн эфирашка хьоьжу, гергарчу хенахь цIадоьрзург хиларх теша иза. Суна а хета ишта: президент ведда ца хилча, делахь кхин башха кхераме дац-кха дерриг. Тхо тешна ду, тIом гергарчу хенахь боьрзург хиларх", - чекхдоккху къамел нохчийн Украинера мухIажаро.\nОхан-беттан 10-гIа де – буьззинчу барамехь Оьрсийчоь Украине чугIоьртина шовзткъе ялхолгIа де ду. Украинхойн таллархойн хаамашца, оьрсийн эскархой малхбалехь шайн болу меттиг а хийцина, Харьковн агIонехьа тIебахка кечамбеш бу. Украинан президент Зеленский Владимир: "Вайна гуш ду чIогIа доккхачу, цхьамма бахарехь – къастаме хирдолчу, тийсдаларшна кечам беш хилар вайн пачхьалкхан малхбалехь".\nЕврокомиссин хьалханчас Урсула фон дер Ляйен а, ЕС-н арахьарчу политикан урхаллан куьйгалхочо Боррель Жозеп а оьрсийн оккупацехь лаьттачу юкъанна бIеннашкахь маьрша нах байъинчу Буча гIала деана.\nАмерикан президента Байдена оьрсийн мехкадаьттана импорт йар доьхкучу низамна кIел куьйгяздина, цо бакъо ца ло Оьрсийчоьнан Федерацера энергетикан сурсаташна импорт йан, иштта Оьрсийчоьнца а, Белорусица лартIахь йолу йохк-эцаран юкъаметтигаш сацоран низамна а.\nХуьлург онлайнехь еша аьтто бу шу Кавказ.Реалиин лайв-блогехь.


Назма — Википеди\nНазма — бусалба динах лаьцна чулацам а болуш, мукъамца дӀа а олуш, стихашкахь язйина исбаьхьаллин произведени ю. Назманаш фольклоран тайпанех яц, амма вайнахана юкъахь церан лелар, уьш аларан башхаллаш, церан цхьайолу исбаьхьаллин агӀонаш барта произведенешца цхьаьнайогӀуш ю. Назманаш шайн авторш болуш ю. Амма хьалха язйинарш хан-зама яларца дукхахьолахь шайн авторийн цӀераш йиц а лой, халкъан барта произведенеш санна, наха кар-кара а луш, баккхийчаьрга кегийчаьрга а кхочуш нахана юкъахь лелаш ю. Бакъду церан авторш баккхийчу Ӏеламнахана дукхахьолахь бевзаш хуьлу.\nНазманийн чулацам бусалба динах бозабелла бу. Динах болу хьехамаш беш, Далла дуьхьал гӀуллакх дар, динан дай бовзийтар, бусалба нах къинойх ларбар, Далла дуьхьал хӀуттуш цӀена хилийтаран Ӏалашо ю назманийн. Дуьненахь а, эхартахь а пайдехьа хиндерг дуьйцу назманашкахь.\nНохчийчохь вевзаш хиллачу Ӏелам стага Закин-юьртарчу Ӏабдул-Хьалима яьккхина и назма. Назманаш яьхнарш дукха хьолахь баккхий нах хилла, Ӏаьрбийн маттана говза а болуш, церан поэзи а евзаш, шайгахь поэтически похӀма а долуш. Назманаш Ӏаьрбийн маттахь а, нохчийн маттахь а яьхна цара. Тахана а баккхийчу Ӏеламнаха шайн йозанаш Ӏаьрбийн маттахь леладо, вовшашка кехаташ цу маттахь яздо, назманаш а Ӏаьрбийн маттахь йоху. Масала, Ӏалхан-Юьртарчу Арсанукаев Мохьмад-Бешир Хьаьжин дукхаха йолу назманаш Ӏаьрбийн маттахь ю, цуьнан жайнаш а Ӏаьрбийн маттахь яздина ду.\nНазманан бӀогӀамалгаш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nМуъмин наха хало хьоьгу,\nПаргӀатонах хийла хьоьгу,\nЦунна кхойкху гӀийла хьоьга,\nДела, бехьа хьайн къинхетам.\nӀисъян вониг, дегӀо лоьху,\nТӀаӀат, дикий, даго хьоьху,\nИ шиъ нисдар хьоьга доьху\nБехьа, Дела, хьайн къинхетам.\nХьан неӀарге хьан леш баьхки,\nКъинош дарна болуш бехке,\nХьайца там болчу уьш бахкий,\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Назма&oldid=876522»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2015, 21 октябрь, 18:18.


Къилбаседа ХIирийчуьрчу бахархошна хIунда ца хаьа кхечу пачхьалкхийн меттанаш\nКъилбаседа ХIирийчохь шуьйра евзачу интернет-ресурсо бинчу талламийн жамIашца а догIуш, дукхахболчу меттигерчу бахархошна кхечу меттан цхьа а юьхьанцара дешнаш ца хаьа.\nМотт Iамо цхьана а кепара перспектива ца го\nМуьлххачу регионехь а санна, ХIирийчохь а кхечу пачхьалкхан мотт Iамон болабо 5-чу классашкахь. Нагахь школа шен спецаиализаци йолуш яцахь. Меттанаш Iамо Iалашонца схьайиллина масех школа бен яц республикехь. Оцу школаша арахецна бераш шерра мот бийца хууш дацахь а, меттанаш Iамочу лакхарчу доьшийлийн шолгIачу курсехь доьшучу берел а тIаьхьа дуьсуш хила йиш яц.\nШайн маттана ечул а алсам терго йо ХIирийчохь кхечу мехкийн меттанаш Iаморна олийла ду оцу бахьанашна. Делахь а практикехь дерриг а ма-дуьйццу ца хуьлу.\n"Кхечу пачхьалкхийн меттанаш шайн маттал а дика Iамадо бохург- миф ю", – чIагIдо профессоро Камболов Тамерлана (къоман мотт Iамош, хьоьхуш хила беза бохуш, жигара чIагIдечарех ву иза).\nЦо бахарехь, ма-дарра дийцича, кхечу мехкан меттанийн а, шен ненан меттан хаарш а лакхара дац, тIегIанашкахь аьлча.\n"Коьрта бахьана ду - и меттанаш Iамо социалан мотиваци цахилар", - билгалдоккху профессоро.\nМеттанашца цхьатерра ситуаци ю кхузахь: доккхачу декъанна дешархошна а, студенташна а и меттанаш оьшур ду аьлла, цхьана а кепара тIаьхьало ца го бохуш, кхетадо эксперто.\nХьал тодийр дара аьлла, тешна ву профессор, нагахь школашкахь кхечу мехкан меттан а, шен ненан меттан а ЕГЭ ялийтар юкъадалийча.\n"ХIун оьшу ненан мотт, юкъараллехь цуьнах пайда оьцуш ца хилча ала тарло. Ткъа кхечу мехкийн меттанаш а ма дац кхузахь лелаш", - боху Камболовс.\nНагахь меттанийн ЕГЭ ялар юкъадаккхарца цхьана, 10-11-чу а классашкахь а, меттанаш Iамош 9 шо даьллачул тIаьхьа цхьа дисциплина мукъна а ненан маттахь, важа кхечу мехкан маттахь хьоьхуш хилахь, оцу практико кхетам самабоккхур бара нехан.\nМотт хьехаран методика сингаттаме ю\nДукхахболу хьехархой тIетов профессоро бохучунна. Хьехархочунна Джанаева Нинина а го проблема школан системехь мотт хьехарца: "Сингаттаме ду, книгаш ширъелла, группашкахь вовшахтоьхна дукха бераш ду" боху цо.\n"Оцу бахьанашца хилла а ца Iа. Мичча хенара и стаг велахь а, ца хаьа царна деша. Царна атта деза дерриг а, шайна хало а ца хуьлуш. Сериалаша, музыкано, я книгаша гIо дийр дац, нагахь санна царех ахь нийса пайдаоьцуш бацахь. Мотт Iамор хала хила деза ца боху ас, амма рожехь диллина а, интерес йолуш а хила деза", - боху Джанаевас.\nКхечу мехкийн меттанийн факультет чекхъяьккхина ю Елоева Оксана. Иза йоккхайоь кегийрхойн меттанийн хаарех. Нагахь цхьаммо шайга некъ хаттахь, иттанах ворхIаммо боха а ца бухуш, дуьйцур ду аьлла, тешна ю иза.\n"Проблема ю кхузахь. Мотт хаа лууш хьо велахь – дуккха а къахьега деза ахь, - боху йоIа. – Ткъа дешархоша мало йо цу тIехь. Доггахь меттанаш хаа луучура Iамабо. Цу тIе школашкахь яккхийчу группашкахь хьоьху мотт, хьехархой ца кхиабо. БогIуш-боьлхуш бу меттанийн хьехархой а, дукха хьолахь, хьехархой шаьш даггара а ца хьийза. Мотт оьшучу тIегIанехь латто лууш велахь, репетитор лаца деза, ткъа иза веза хуьлу", - дуьйцу Елоевас.\nШайн хаарех баккхийбеш йа тIекхуьу чкъор а ца хаало. Лахарчу барамехь кхечу пачхьалкхийн меттанаш хуурш иттанна юккъехь виъ бен ца волу аьлла, тидаме эцна студенто Кузнецов Ивана.\n"Дукха бу школашкахь пенси баха хан йолу хьехархой, цаьрга ладегIа интересе ца хуьлу, - боху жимчу стага. – Цул совнах, ингалсан мотт – дуьненаюкъара мотт боллушехь а, нах ца гIерта и Iамо а, хаа а", - къера ву Кузнецов.\nИшта Ивана билгалйоху программин ледара агIонаш а: "Урокехь пайдаоьцуш бац интерактиван формех. Самукъане а, интересе а хир ма-дара, нагахь кест-кеста субтитрашца фильмашка хьовсуш хилча а, ингалсан маттахь дуккха а барамаш дIахьош хилча а".


"Марнанас хIора денна еттара". Карантин юкъаяьккхичхьана доьзалехь ницкъбар алсмадаьлла Казахстанехь\n"Марнанас хIора денна еттара". Карантинехь доьзалехь ницкъбар алсмадаьлла Казахстанехь\nЦIеххьана лакхадаьлла Казахстанехь доьзалехь ницкъбар. Цхьана мехкан коьртачу гIалан кризисан центрашкахь лачкъа оьхучийн терахь шозза лакхадаьлла бохуш, яздо Свобода Радион "Настоящее Время" телеканало.\nМасех шарахь марзхошкара ницкъбар, аьшнашъяр ловш, схьаеана Сандушаг (цуьнан дехарца цIе хийцина). Чолхечу хьолан раж кхайкхийначул тIаьхьа цуьнан ситуаци кхин а гIаддайначу яьлла. Карантин бахьана долуш деххачу деношкахь чохь йисинера иза. Марнанна ца тара и. Денна еттара цо несана а, шен кIентан берашна а. Ткъа кхуьнан хIусамдас бIаьргаш хьаббора оцу суьртана.\n"Дерриг а сан алапа а, берийн ахча а цхьаьна, марнанас соьгара дIадоккхуш дара. Юучунна а, молучунна а, кредит такха олий. Карантин йолаелчхьана, хIора денна бохург санна, летара иза сох, сан зудаберех а. Цкъацкъа юург а ца лора. Сан йоьIарийн психика галъяла йолаеллера. Шайн месех каетташ, бахьана а доцуш, боьлхуш хуьлура уьш. Даим а дегIа тIехь Ӏаржъелла меттигаш хуьлура", - дуьйцу Сандушага.\nЭххар а шен кхо йоI эцна, цIера едира иза. ТховкIело карийра цунна кризисан центрехь. Карарчу хенахь тIехюьзна ю и хIусам. Карантин юкъаяьккхичхьана совбоьвлла цаьрга орца доьхурш. Цундела декхаре хилира волонтераш петарш леца а, цигахь берашца болу зударий дIатарбан а.\n"Тоххара хIора денна консультацеш лора оха, амма кризисан центрехь цхьана баттахь пхи зуда бен дIа ца нисйора оха. ХIинца ши кIира гергга хеначохь 11 зуда тIеэцна оха. И цхьайтте а ю хьуна берашца", - дуьйцу "Коргау Астана" фондан куьйгалхочо Рыль Аннас.\nАмма зударийн доккха дакъа тапъаьлла Iаш бу, доьзалехь шайгахь латториг а ловш, чIагIдо говзанчаша. Цхьаберш кхоьру, цIийндена юха карайодахь, цо кхин а тIе еттар ю бохуш. Вукхарна эхь хета шайн доттагIашна а, гергачарна а хьалха.\nЧолхечу хьолан раж кхайкхийначул тIаьхьа, схьаетта телефонаш алсамъевлла.\n"Дукха хан йоццуш хилла ду хIара. Цхьа дика доьзал бу. ЦIийнда леташ цахиллехь а, синIаткъам беш хиллера цо шен зудчунна. Эххар а шен хIусамненан а, берийн а дерриг а кехаташ моха еанчохь дагийна хиллера цо. Кризисан центре гIо дехнера цу зудчо. ХIинца психологаш бу цуьнца болх а беш, кехаташ юхаметтахIитто гIо деш", - дуьйцу полицин департаментерчу ницкъбарх зударий Iалашбечу тобан лаккхарчу инспекторо Шахметова Гульмирас.\nДоьзалехь Iазап латтор карантинца доьзна ду аьлла хета. Беа пена юкъахь бисинчу дукхахболчу нахехь я ахча а дац, я царна бан болх а бац. Бакъонашларъярхошна хетарехь, шайна таIзар хир доций хууш, лелош ду Iазапаш. ХIинца лелачу низамашца, доьзалехь ницкъбина меттиг нисъелча, пхи де-буьйса чохь доккхуьйтий, лахара гIуда тIе а дожадой, маьршавуьту.\nИштта кхин цхьа проблема а ю дуьхьалъяьлла: чолхе хьал хIоттарна кхелахоша шайн болх сацийна, ткъа полици урамашкахь ха деш ю, карантинан низамаш дохийнарш а лоьцуш.


Iаьхча барзо вуу, ца Iаьхча - жаIуно урс хьокху\nНохчийчоь -- Оьрсийн тIеман техника кийчча ю герзаш тоха, Наур-кIошт, ГIадужу-беттан 8, 1999\nБоккхачу тIеIаткъамна кIел бу тахана Нохчийчура кегийрахой. Массо агIора - духаран бист кхаччалц бахархой шен Iуналлехь латтош, амма коррупцех доьлла Нохчийчура Iедалш ду. Вукху агIора, цу кегийрахойн шайн дахарна а, кханенна а бIо ца боларх пайда оьцуш зуламе ницкъаш бу, церан ойланаш дIахьуш. Шина Iинна юкъархь, ирачу шаьлтанна тIехула лелачу нохчийн кегийрахойн дахарх лаьцна дуьйцуш ву Хасимиков Iусман\nШолгIа бутт болабелла Соьлжа кIошт Серноводск олучу Михаласка юьртахь чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллин кетIахь кхоъ вен а вуьйш,виъ ницкъаллин структурийн белхо лаза а веш, эккхийтар дина. Цу хенахь, Гезгмашин-беттан 16 –чу дийнахь дуьйна террорана доьхьал тIеман операци а кхайкхийна лохуш бу цигахь куьг бехке тIемалой.\nОфициалан чIагIдарца бахархошна кхин еш новкъарло йоцуш, ломан хьаннашкахь лохуш бу Iожалхо юкъахь хилла и кечвина цуьнан накъостий. Бакъду, меттигерчу могIарерчу наха дийцарехь Михаласкехь эккхийтар нисделчахьана баха а,бахка а маьрша доцуш, кест-кеста керта а лелхаш, тIеIаткъам беш хьийзош бу кхузахь кегийрхой. Цу хьокъехь дуьйцуш ву цигара 47 шо долу, сан цIе йоккхийла доцу вахархо.\nБехк-гуьнахь а доцчу юьртахошна тIеIаткъам бар сацош дац боху и эккхийтар деш дакъалаьцна Ассиновскера 27 шо долу вахархо шен лаамехь Iедална тIевахханшехь. Бахархоша тидарехь сел къиза зуламаш дайта,церан кхетам галбаккха Iалашонца,коьрта хье муьлхха а омра кхочуш дан муьтIахь хилийта тIемалошна леррина чайций мийлош молханаш ду. Михаласкера вахархо ву дуьйцуш.\nПIелг санна лелаш адам а, машенаш а йолуш, Ассиновске боьдучу новкъаца ю бутт хьалха эккхийтар дина полисхойн урхалла.Тахана цигахь хаалуш муххале а яц оцу ирчачу талоран ларш,оццул ницкъала зулам цигахь хила а хиллий те аьлла хеталуш,ног етташ кхехкаш дахар ду.\nМа-дарра аьлчи бIаьрса а,лерса а тило санна, ишта гIайгIа йоцу,ирсе,токхе дахар тергалло цкъадолчунна кхечу ярташкахь а, гIаланашкахь а. Делахь а иза къинхетам боцчу,луьрчу тIеман дахаран бIостане ю. Цунна даре до чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло бен-бечу хенашкахь хаме даьхначу кху терахьаша а.\nНохчийчуьра тIеман хьелаш бахьнехь кху шарахь вийнарг ву 40 гергга стаг. Чевнаш йина лазийна лоьрашна тIе кхачийнарг 57 стаг. Кхин а шозза лакхара хилла и гайтам стохкалерчу шарахь.Ала догIу, бахархоша шаьш даре а деш, дуккха а вер-ваккхарш, бахархой лазийна меттигаш гIар ца йохуш,хьуламехь латтош масалш а къезиг дац махкахь.


ТIеман зуламхо Боснера серб Шушняр Радомир лаьцна Францехь\nФранцехь полицино лаьцна боснера серб Шушняр Радомир. Иза бехке веш ву Боснехь а, Герцеговинехь а 1992-чу а, 1995-чу а шерашкахь тIом боьдуш алссам бусулбанаш байарна. Боснин прокуратуран векалш бинчу хаамца Шушняр лаьцна ПIераскан Iуьйранна Боснин Iедалийн дехарца.\nЦунна бехке дуьллуш ду 1992-чу шарахь Вышеград олучу меттехь 59 бусулба стаг вер. Царна юкъахь хилла зударий а, бераш а. Прокурораша дийцарехь, Шушняр цхьана тIеман тобан хаьлханча хилла. Цо шен куьйга, хIусам чу а боьхкина, цIе а тесна, багийна и нах.\nУьш бойуш дакъалаьцна волу ши серб кхеле озийнера стохка ХIаагерчу дуьненаюкъарчу трибунало. Церах цхьаъ чувоьллина велла дIаваллалц аьлла хан а тоьхна, ткъа вуукхунна 27 шо хан тоьхна набахтехь яккха.


Бомбанаш тоьхна юха а иттаннаш бераш дайина Шемахь\nШема -- ХIаас эвла бомбанаш тоьхна, ГIад.26, 2016\nЦкъачунна билггала хууш дац муьлха кема хилла и зулам динарг. Амма хууш ду иза Оьрсийчоьнан тIеман кесма дацахь, Асадан ницкъийн кема хилар.\n26 стаг, коьртачу декъана бераш, дайина Шемахь, ХIаас олучу эвла бомбанаш а тоьхна, Кхаарин дийнахь. Бомбанаш тоьхнарш ду я Оьрсийчоьнан, я Асадан ницкъийн тIеман кеманаш. Орцанхоша дийцарехь, тохарш дина школа йолчу меттиге.\nШемарчу Iедалан телевизионо хаам бина, ХIаасехь бомбанаш йиттина шайн кеманаша тIемалойн позицешна аьлла.\nЮНИСЕФ олучу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин берийн фондан куьйгалхочо Лейк Энтонис дIахьедар дина, нагахь цу меттиге бомбанаш тохар леррина динехь, иза тIеман зулам дар ду аьлла.\nReuters генталло бинчу хаамца, Оьрсийчоьнан цIарах Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацехь волчу векало Чуркин Витайлис дIахьедар дина, иза вуно ирча хилам бу, шаьш цунна бехке дац аьлла сатесна ву ша аьлла.\nШена атта дара шаьш дац цунна бехке ала, амма ша жоьпалла долуш стаг ву, ша собар дийр ду шайн тIеман министралло хIун олу хьожуш, бохуш вара Чуркин.


Масийттуза айса биана болу дуй къарбина ас - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам\nАссаламу Iалайкум варахьматуллахIи вабаракатухIу. Хьоьга хатта лууш цхьа хIума дара са, хьайн ницкъ кхочу барамехь доьхьал жоп даийтар а доьху ас хьоьга. Масийттуза айса биана болу дуй къарбина ас, аса дуй биънера, Дала мукъа лахь, валлахIи кхин цизерка узар ма йац ас аьлла, и дуй къарбира ас, иштта масийттуза дуй къарбина аса. И дуй къарбича хIун дан деза, и суннат марханаш муха кхаба деза ас, и мосузза кхаба деза ас, дуй къарбича кхобаш долу суннат марханаш. Дехар ду сан, доьхьал жоп даийтар.\n1. ХIокху хьан хаттарехь доьххьара довза дезарг – цизерка озар хьарам хилар ду. Цизерка (сигерик, цигерик, сигаьрка, оьрсийн маттара - сигарета) озар къилахь ду, хьарам а ду, хIунда аьлча цо могшаллийна зен до дела, цо эрна ахча а духкуьйту дела, цуьнца цхьацца кхидолу вонаш а, зенаш а долу дела.\n2. ШолгIа хIокху хаттарехь довза дезарг – хьарам долу хIума ша́ кхин дийр ма дац аьлла биъна болу дуй къарбар хьарам хилар ду. Мегаш доцучу хIуманах юхавалархьама биъна дуй бохор а, иза къарбар а мегаш дац.\n3. КхоалгIа хIума – ахь оцу хьайн дуй юкъахь «Дала мукъа лахь» аьлла боху. Нагахь санна хьуна оцу дешнех лууш хилларг «Далла лаахь» бохург хиллехь, и дуй къарбарна хьуна тIе гIуда ца дужу. Нагахь санна ахь и дешнаш и маьIна лууш долуш аьлла дацахь, тIаккха ахь и дуй къарбарна гIуда дужу хьуна тIе.\nЖимма алсам иза кхетаме хилийта, цуьнан маьIна дийр ду вай. Хууш ма-хиллара, «Дала мукъа лахь» боху дешнийн бухера маьIна «Дала пурба лахь», «Далла лиъна хилахь», «Далла лаахь» бохург ду. «Дала мукъа лахь» бохург оцу маьIнешца лелош ду. Масала, «кхана ас цхьа хIума дийр ду» олуш хилча, цуьнца цхьаьна «Дала мукъа лахь» олу вай, «Далла лаахь дийр ду ас иза кхана», «Дала сайга дайтахь дийр ду ас иза кхана» бохучу маьIнийца. Iаьрбийн маттахь «инша́алло́хI» бохург ду иза. Делахь а, цхьайолчу хенахь вай и «Дала мукъа лахь» боху дош оцу маьIнийца ца леладо, йа дагчохь и маьIна лууш долуш ца леладо. Цхьаболчара, шаьш олург тIечIагIдеш леладо иза, цхьаболчара шаьш олург хиларга догдохуш олу иза, цхьаболчара Делан цIе яккхаран беркатана олу иза, цхьаболчара шаьш оцу дешнашка марзбелла дела олу, кхин дагчохь цхьаъа маьIна лууш а доцуш. Цундела, хьо хьажа веза, ахь и «Дала мукъа лахь» боху дешнаш оцу дуй юкъахь «Далла лаахь» бохучу маьIнийца аьлла ду (вай доьххьара ма-дийццара), йа цхьа кхечу маьIнийца аьлла ду, йа дагчохь цхьаъа маьIна лууш а доцуш иштта дIа аьлла ду. Нагахь санна ахь и дешнаш «Далла лаахь, валлахIи кхин узур ма яц ас и цизерик» бохучу маьIнийца аьлла делахь, тIаккха ахь и цизерик озахь, хьуна тIе гIуда ца дужу. Вон хIума-м ду ахь дийриг, делахь а дуй къарбина гIуда дужур дац хьуна тIе, хIунда аьлча ахь и дуй буучу хенахь биллам хIоттийна бу, «Нагахь санна Далла лаахь узур яц ас иза» аьлла, ткъа оцу билламо и дуй боцуш санна хуьлуьйту, цуьнан маьIна доцуш санна хуьлуьйту, цундела хьуна тIе дуй къарбина гIуда ца дужу. Ткъа нагахь санна ахь и дешнаш «Далла лаахь» боху маьIна дагчохь а доцуш, цхьана кхечу маьIнийца аьлла делахь, ахь биъна болу дуй нийса хуьлу, йа вуьшта аьлча – ша къарбича тIе гIуда дужуш болу дуй хуьлу иза. ТIаккха оцу хьолехь, цизерик озар хьарам доллушехь, дуй къарбар а хьарам доллушехь, ахь и цизерик озахь, хьо дуй къарбинарг хуьлу, хьуна тIе гIуда а дужу.\nИза девзинчул тIаьхьа, хаа деза хьуна, нагахь санна ахь дуй буучу хенахь «Дала мукъа лахь» аьлла дацахь, иза нийса дуй хуьлу, ша́ къарбича гIуда тIедужуш долу дуй хуьлу.\n4. ТIаккха, дуй къарбарна тIедужуш долу гIуда, йа иза къарбаран къа хьайна тIерадоккхуш ахь дала дезаш долу гIуда Дала Къуръан тIехь билгалдина ду хIокху айатехь:\n[АллахIа бехке ца лору шуна аш лаамаза дуй баар, делахь а Цо бехке лору шуна аш лууш биъна дуй (къарбар); ткъа цуьнан каффарат – аш шайн охIлунна даочу даарх юккъара даар итт мискачунна далар, йа царна духар далар, йа цхьа лай паргIатваккхар ду, ткъа (и каффарат дала даьхни) ца карийначунна тIехь – кхаа дийнахь марха кхабар ду; иза ду аш биинчу шун дуйнийн каффарат; ткъа аш ларде шайн дуйнаш; иштта билгалдо шуна АллахIа Шен айаташ (билгалонаш), шуьга Шена шукр дайта (баркалла алийта)].\nОцу айатехь АллахIа билгалдина, дуй къарбинчо дан дезарг. Иза:\n– йа итт мискачу стагана цкъа даар далар ду, 600-650 грамм барамехь хIора адамана; ша шен доьзална даочу даарна юкъара уггар тоьлаш дерг а доцуш, уггар вониг а доцуш, юккъера долу даар;\n– йа царна шайн махкахь наха лелош долу духар далар ду, масала, коч а, хечи а, куй а, йа уьш санна церан маьIнехь дерг; эттIа а доцуш, йа лелон мегар доцучу кепара тишделла а доцуш;\n– йа цхьа лай паргIат ваккхар ду;\n– нагахь санна оцу кхааннах цхьаъа дан ницкъ ца кхачахь, кхаа дийнахь марха кхабар ду.\nЦкъа хьалха, оцу доьххьаралера кхаа хIуманах цхьаъ далой хьажа веза. Нагахь санна оцу кхаа хIуманах цхьаъ дан аьтту бацахь, таро яцахь (даьхни дацахь), тIаккха бен марха кхаба мегар дац. Оцу кхааннах цхьаъ дан аьтту а болуш, таро а йолуш, иза а ца деш марха кхаьбча нийса хир дац, гIуда тIера а дера дац.\n5. ТIаккха, масийттозза айхьа дуй биина боху ахь, хIорозза и дуй боха а бора боху ахь. Цунах со нийса кхетахь, масала цкъа цхьана хена чохь дуй бууш хилла ахь, айхьа и цизерик узур яц аьлла, тIаккха къарбеш хилла ахь иза, тIаккха юха а дуй бууш хилла ахь, тIаккха юха а къарбеш хилла ахь иза. Иштта масийттозза даьлла хьоьгара и хIума. Нагахь санна и ахь бохург иштта делахь, хIора айхьа къарбина болчу дуйна тIера цхьацца гIуда такха деза ахь. Масала, ахь цкъа бууш юха бохош, юха а бууш, юха а бохош, иштта оцу кепара ахь пхоьазза дуй къарбинехь, пхи гIуда такха деза ахь. Ахь и хIума, масала, бархIозза динехь, бархI гIуда такха деза ахь. Нагахь санна хьуна айхьа масозза дуй къарбина билггал дага ца дагIахь, хIоккхул дуй къарбина хир бу ас аьлла хьайна алсам хеташ долчу те́рахьна тIетевжар ву хьо, оццул барамехь гIуда а токхур ду ахь, Далла хьалха хьой цIанвелла хир ву аьлла хьайна хетачу барамехь.\n6. ТIаьххьара, билгалдича пайдане хир ду аьлла хета суна, дуй къарбина гIуда тIерадоккхуш кхобуш долчу марханех суннат марха алар догIуш ца хилар. Суннат марха – ахь кхаьбча ме́л а болуш, ца кхаьбча къа а доцуш долу марха, кхабар декхар доцу марха ду, кхабар тIехь доцу марха ду. Ткъа, оцу гIуданах доьххьаралера кхаа хIуманах цхьаъ дан аьтту а ца хилла, йа таро а ца хилла, тIаккха кхобуш долу марха – иза хьуна декхар хилла тIедужуш долу марха ду, гIуданан марха ду. Цундела цунах суннат марха алар нийса хир дац. Оцу марханна ниййат деш хилча, «айса къарбина болчу дуйнах сайна тIедоьжна долу гIуда тIерадоккхуш Дела доьхьа марха кхаба ниййат до ас» аьлла дийр ду.\nТIаккха, хIокхунах тера долчу хаттарна вай жоп делира хьалха кхузахь: «Дуй къарбинчо хIун дан деза?».\n Сурат «Ал-Мáидат», 89 айат.


Мубаракана йинчу кхелана реза бац мисархой\nМисара - Мубаракана дуьхьала волу жимастаг ву, кхел кхайкхочу дийнахь Мисаран президент лаьттинчу Мубаракан сурт лаьцна, 2Ман2012\nМангал беттан 2-чу дийнахь Мисар мехкан кхело велла дIаваллалц набахтехь яккха хан кхайкхийна мехкан президент хиллачу Мубарак Хьоснина а, цуьнан Iедалехь белхан министр лаьттинчу АлIадли Хьабибана а.\nДаханчу оршот дийнахь Мисар мехкан коьрта гIалахь КъахIирахь кхел кхайкхийра хьалхалерчу Мисаран президентана Мубарак Хьоснина а, цуьнан муьрехь хилла волу чуьрчу белхан министрна АлIадли Хьабибана а. Царшинна хенаш тоьхна гуттаренна набахти чу волла аьлла, Чиллан баттахь 2011-гIа шарахь Мисарара бахархоша гIаттам бича, 800 сов вахархо вийна куьгбехке ву аьлла и шиъ.\nМубаркан шина кIантана Джамалана а, Iалаъан а коррупци ю аьлла кхеле делла дов къобал ца дира суьдо, и дов делла хан яьлла дела. Ткъа и шиъ чу ца вуллуш бехказа ваьккхина дIахийци Iедало. Вуьшта кхеле хIоьттина хилла, арарчу белхан министаран гIоьнчий бехказа бехи кхело. Суьдхочо РифIат Ахьмада иштта кхайкхийра ша йина кхел:\n"Суьдо куьгбехке берш кийча болуш хIара кхел ю:\nХьалхарниг, Мухьаммад Хьосни Алсайд Мубаркаан хан туху валлац набахти чу волла - нах байарна а, нах байъа кхечарца барте вахарна а куьгбехке волун дела.\nШолгIаниг: Хьабиб ИбрахIим Хьабиб АлIадлина хан туху валлалц набахти чу волла - нах байарна а, нах байъа кхечарца берте вахарна а куьгбехке волун дела.\nКхоалгIаниг: Iалаъ Мухьаммад Хьосни Алсайд Мубаракан а, Джамал Мухьаммад Хьосни Алсайд Мубаракан делла дов, коррупци лелийна аьлла, кхаьънаш оьцуш кхаьънаш луш харц гIуллакхаш дарна кхел ца йо, кхел ен хан чекхъялар бахьнехь".\nИза Мубаракан ши кIант бехке вац бохург дац, царшинна кхел ца яр. Цхьа хан дIаялале кхел ян езаш хилла низамехь, ткъа и хан дIаяьлла.\nЦу кхелана реза боцуш, гIаттамехь гергарнаш белларш кхелан цIийна хьалха гулбеллера, Мубарак ирхъолла бохуш, кхайкхамаш беш. Цу бахьанехь 5 эзар полисхо а, 10 эзар эскархо а вара Iедало хIоттийна кхелан цIийна а, коьрта кхелахочуьнан РифIат Ахьмадан хIусамана а ха деш.\nМубарак Хьосни кхеле валош вара 2011 шеран марсхьокху баттахь дуьйна. Цуьнан довлелорхоша а, адвокаташ и кхел емалъйийр йолуш ю, кхин лекхарчу кхеле делла и дов, Мубарак бехказа ваккхийта Iалашонца.\nМубаракана кхайкхийначу кхелана реза бац мисархой


Iаьндийн, нохчийн конфликтан тIаьхье\nIаьндийн, нохчийн юкъаметтиг талха мегаш болу цатам хилла кху деношкахь Къоьзан-Iоме воьдучу новкъахь.\nIаьндийн кегийрхоша, цига хьалабоьдучу новкъахь шовдан тIе, и некъ беш веллачу кхаа кIентан сийна тоьхна ун дIа а даьккхина, шайн маттахь йоза дерг тоьхнера тоьхнера.\nШина дийнахь бен и ун а ца лаьттина. Шайн агIоран нохчаша дIадаьккхина иза. Баккхий нах а, Iедалхой а гулбелла и гIуллакх дийцаре динера.\nНохчийчоьнца доза дийцарехь оцу меттигехула дIадоьдуш ду. Масех шо хьалха Къоьзан-Iоме некъ буьллуш, нохчийн Iедало некъаахошна аьлла маьждиг а динера, голатуххучохь шовда а тадийнера. Iаьндошна а чIогIа аьтто баьллера, царна, масала, ХIинжа-гIала боьлхучул а Ведана я Соьлж-гIала атта ду.\nIаьндошца хилларг хIун ду, и ун дIа хIунда даьккхина аш, цуьнан тIаьхье муха хила мега аьлла цаьрца цхьанакхийтира юкъаралхойн тоба. Цуьнан коьртехь вара Успанов Юни. Iаьндойн кегийчу нехан хьалхаваьллачу Хасаймирзас иштта дийцира хиллачух.\n"Оха нохчий лору, цхьаболчу нохчаша вовшах лоручул а чIогIа".\nХасаймирза: "И маьждиг схьадоьллучу хенахь со цигахь вара. Тхайнаш ша верриг кхеташ а вац цуьнах. ДоIа а дина, мовлид йийшира цигахь. ТIаккха, шучарех цхьаммо нохчийн маттахь тхайчунга хаьттира, оцу беллачу кIентийн сийна и ун тоха мегар дарий цигахь аьлла. Шовданах къамел а дацара иза. Оха лоруш бу нохчий. Оха нохчий лору, цхьаболчу нохчаша вовшах лоручул а чIогIа. Иштта схьабеъна бу и ларам оьмаршкара дуьйна.\nХилларг, шуьца ларам ца хиларна дац. Доцца дийцича, тхуна и ун кхечу меттехь, машен бердах яханчохь хIоттор ду моьттинера. Со иштта кхеттера. Массо а кхеттера иштта. Тхан стага тхоьга иза иштта гочдира: нохчаша и ун цигахь хIотто мегий аьлла хаьттина. Оха, мега аьллера".\nIаьндоша шаьш кхета боху кхана-лама шайна шайн дозанехула боьду некъ къовла мега аьлла. Иза дIакъовлахь, шайн кхин некъ бу а боху Хасаймирзас.\n"Хьуна цкъа а гиний Iаьндичо нохчех вон дош олуш?"\nХасаймирза: "Тхоьга ца дуьйцуш хIума ца дисина: некъаш дIакъовлур ду Нохчийчухула ца лелийта. Тхо ца лелча а мегар ду. Тхан кхин некъ а бу. ХIинца-м и гIуллакх лакхахь дуьйцуш ду. Динарг ямарт хIума ду бохуш дийца а мегар дац. Хьуна цкъа а гиний Iаьндичо нохчех вон дош олуш? Ца гина. ЧIеберлой бохуш инстаграмм чохь тоба ю. Цара яздо, и меттигаш нохчийн ю бохуш. Ас яздира "яц, Iаьндийн ю" аьлла".\nНохчийчура бахархошна, Iаьндошца лулахь баьхначарна-м хIетте а халонга даьлла цара динарг. Юкъаралхойн тоба цига йоьдуш юьйла хиъча, хIунда дина цара иза, уьш шаьш дIасалелаш некъ ма бара иза, цара шайн ду боху шовда ма дара тадийнарг, бохура наха.\nУспанов Юнис шен къамелехь Iаьндошка дIахаийтира, шайн юьртара бакхийчу наха а, имама а бохучунна тIехдовла мегар дац аьлла.\n"Масала, хьо оьзда вайцахь, со хьоьца гIиллакхехь хиларх хьо кхетар вац".\nУспанов: "Со кхийтира иза дов дала мегаш хьал дуйла. Молла а, администрацин куьйгалхо а, кегийрхой а баьхкинера. Ас моллига хаьттира, бусулба стага санна жоп лохьа, нийса хIума дуй цара динарг, аьлла. Амруддис бахарехь, моллас ойла а йина элира: нийса ца дина. Цо иза аьлчул тIаьхьа, кегирхой цунна коча бахнера, хьо оха моллан даржера вохор ву аьлла.\nАс, хьоьга Хасаймирза цхьа хIума эр ду. Хьо, масала, боьха стаг велахь, со хьоьца гIиллакхехь хиларх хьо кхетар вац. Хьуна дIахаийта дезаш ду иза кхечу агIор. Ткъа хьо оьзда стаг велахь, хьоьца со а хир ву оьзда.\nТIаккха хьо кхиъ тIех оьзда хир ву соьца. Вай кхачамбацарш вовшех лехьо хIоттахь, иза мел дукха карора ду хаьий хьуна? Цхьа оьзда воцу стаг тоьар ву тIаккха, къовсам баккха".\nУспанов Юни дIахаийтина хилларг бахьанехь Нохчйичуьра дог-ойла. Нах чIогIа оьгIазбахана бу аш динчунна, аьлла тIетуьхира цо.\nУспанов: "Адам оьгIазе ду. И ун ша долччахь аш дитинехьара, шу сийлахь хир дара. Наха хIун боху: дика ду, "шовда" дош гоч а ца деш дIатоьхна и ун. Ткъа, аш и некъ буьллуш веллачу кхаа стеган цIераш тIехь йолу ун дIадаьккхина".\nIаьндийн кегий нах, эххар а къера хилира шаьш динарг хаза а, нийса доцийла. Шайна иштта халонга дер дуйла хууш дацара боху цара, амма шаьш дIадаьккхина ун цига тIетухура ду, я дIатоха а ца элира.\nИза царна лиъча а, дийр долуш дац хIинца нохчаша а. Цига уллехь, нохчийн доза ду боххучохь шовдан тIе тоха дагахь ду.\nДов дирзина ала мегар ду, амма дегнашкахь вон мекха йитина хиллачо.


К1оштан нохчийн меттан, литературин хьехархойн методически ассоциацин куьйгалхочо Абдуразаковс Ш.И. семинаран декъашхошца дийцаре дира ПКЭ (пачхьалкхан коьрта экзамен) арахецархоша д1алуш ТЛК (талламан-лараран коьчал) кхочушъеш даьхна ламасталлин г1алаташ. Дийцаре дира дешархошца ПКЭ д1аяла кечам бен болх д1абахьар лакхарчу т1ег1ан т1е баккхаран методически некъаш.\nПКЭ д1аяларан низам лардан х1оттийначу инструкцин чулацам бовзийтарца д1аболийра хьехархойн методически ассоциацин декъашхошца бен хьехамаллин болх. Абдуразаковс Ш.И. нохчийн меттан, литературин хьехархошна бовзийтира Нохчийн Республикин дешар кхиоран институтан белхахоша х1оттийначу «Ас д1алур ю ПКЭ!» г1о-1аматан чулацамехь бина керла хийцамаш. Методически г1о-1амат нохчийн меттан хьехархошна а, уьссалг1ачу классийн дешархошна а пачхьалкхан коьртачу экзаменна (ПКЭ) кечам беш г1о-накъосталла дан лерина хилар билгалдаьккхира цо шен къамелехь.\nАбдуразаковс Ш.И. элира: «9-чу классашкахь нохчийн меттан пачхьалкхан жамIдаран аттестаци ПКЭ-н (ОГЭ) кепехь д1аяхьар ламаст хилла д1ах1оьттина вайн республикехь.ПКЭ (пачхьалкхан коьрта экзамен) – 9-чу классашкахь пачхьалкхан жамIдаран аттестацин коьрта кеп хилар вайна хууш ду.\nЦхьаболчу арахецархоша (дешархоша-заьIапхоша, шатайпа башхаллаш йолчу хьукматийн кхиархоша) дIало АПЭ (арахецархойн пачхьалкхан экзамен (ГВЭ) мелла а атта йинчу кепехь.\n«Ас д1алур ю ПКЭ!» г1о-1амат х1отторан болх Нохчийн Республикин дешаран а, Iилманан а Министерствос тIечIагIйинчу спецификацица цхьаьнабогIуш д1абаьхьна. Вай тешна ду, хIокху гIо-Iаматах хьехархойн жамIдаран аттестацина кечам беш, пайдаэца таро хирг хиларх. Ткъа иштта – дешархоша а, шаьш экзаменна кечам беш.\nВовшахтоьхначу балха юкъайогIу: жоьпийн бланкаш, бланкаш кхочушъяран инструкци, хаттаршна жоьпаш даларца кхочушбечу йозанан белхан кеп, жима йозанан болх кхочушбан лерина тексташ, сочиненеш-масалш, сочинени-ойлаяр язъян пайдаэца лерина коьчал, талламан-лараран коьчалийн (ТЛК) варианташ (контрольно-измерительные материалы – КИМ), экзаменационни белхан мах хадоран къепе (критереш), ТЛК-н жоьпаш.\nЦул сов, гIо-Iаматехь гайтина экзаменационни белхан 1 дакъа (хаттаршна жоьпаш даларца кхочушбен жима йозанан болх), 2 дакъа (доцца жоп даларан тIедахкарш), 3 дакъа (сочинени-ойлаяр) кхочушдаран алгоритмаш.\nИштта юкъаялийна Арсанукаевн I.М. «Нохчийн литературин Iилманан терминийн лугIатан» а, Халидовн А.И. «Нохчийн меттаIилманан терминийн лугIатан» а коьчалех пайдаоьцуш хIоттийна жима лингвистически дошам.\nГ1о-1амат авторша вовшахтоьхна хьехархойн а, дешархойн а пачхьалкхан жамIдаран аттестацина кечамбаран эвсаралла ма-хуьллу лакхаяккхаран Iалашонца.\nГуьмсан муниципальни к1оштан Энгель-Юьртара №1 йолчу ишколан нохчийн меттан, литературин хьехархочо Абдулмежидова Марет Нажаевнас семинаран декъашхошца д1аяьхьира «Нохчийн меттан урокашкахь текстаца болх барехь эвсараллин некъаш а, кепаш а» ц1е йолу мастер-класс. Хьехархочо шен къамелехь билгалдаьккхира: «Х1ора заманан шен лехамаш бу, оцу заманан хьелашца боьзна болу, цунна т1е доьг1на бу ФГОС-ан коьрта бехкамаш. Тахана дешархочунна кийчча хаарш д1а ца луш, иза ша лехамийн новкъахь хилар ду мехала, дешархочо керланиг деллар… Нохчийн меттан урокехь текстаца болх барехь коьрта 1алашо хилла лаьтта текст вовшахтохаран некъаш довзар».\nАбдулмежидова Марета хьехархошца тобанашкахь, тайп-тайпана т1едахкарш а деш, презентацеш а еш, тексташ т1ехь болх бира.\nОццу ишколера нохчийн меттан, литературин хьехархочо Атаева Аминат Шахидовнас семинаран декъашхошца д1аяьхьира «Хандешан яхана хан» ц1е йолу мастер-класс.\nХандешан яханчу хено х1ун гойту хаар, къамелехь царах пайдаэца хаар. Хаамаш лахьор, нисбар, таллар, вовшахтохар. Ша шена т1ехь болх бар кхиор. Текста т1ехь, дешнаш т1ехь болх бар шардар. Иштта 1алашонаш х1иттийнера хьехархочо шена а, мастер-классан декъашхошна а хьалха. Уьш кхаа тобане бекъна бара. Кхаа а тобанна къаьстина т1едахкарш а луш, тобанийн векалшка жоьпаш а долуьйтуш, эвсараллица болх д1ахьо Аминат Шахидовнас.\nМехала ду хьехархочо шен презентацешкахь халкъан барта кхолларалех пайдаэцар. Кицанаш юкъадалош бечу балхо дика т1е1аткъам бо бечу балхана, дешархо даима лехамехь хилар билгалдолу.\nЗеделларг долчу хьехархочо Атаева Амината, шен ден, халкъан поэтан Рашидов Шаидан стихотворени т1ера мог1анаш а доьшуш, берзабо ша семинаран декъашхошца бен болх.\nНохчийн меттан, литературин хьехархоша лакхара мах хадийра Гуьмсан муниципальни к1оштан «Нохчийн меттан урокашкахь текстаца болх барехь эвсараллин некъаш а, кепаш а» ц1е йолчу семинарехь бинчу белхан.


Нохчийчохь террорхой хIаллакбеш бина къийсам бу Оьрсийчоьно Шемахь дIахьуриг аьлла Матовниковс\nГезгмашин-бутт 07, 2019\nМатовников Александр а, Кадыров Рамзан а\nОьрсийчоьнан президентан Къилбаседа Кавказерчу векална Матовников Александрна хетарехь, Нохчийчохь тIемаш боьлхучу хенахь хилла Iалашонаш ю тахана Оьрсийчоьно Шемарчу конфликтехь а хьалхаяьхнарш. "Шемахь террорхой хIаллакбан Путин Владимиран Iалашо - Нохчийчоьнан территореш тIехь латтийна къийсам кхи дIа бахьар ду", - аьлла, дIахьедина Матовниковс Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца цхьана Соьлжа-гIалахь йоьдучу пресс-конференцехь. Нохчийчоьнан республикан денна леринчу бараме ваханера Матовников Александр, яздо "Чечня Сегодня" агенталло.\nБилгалдаккха догIу, 1991-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн Республикан Лаккхарчу Кхеташоно Верховный Совет ЧИР) шен декхарш охьадехкира Гезгмашин-беттан (Сентябрь) 6-чу дийннахь, 1990-чу шарахь Лахьан-беттан 27-чу дийнахь ша тIеэцначу декларацина тIе а тевжина. И де билгалделира Нохчийчоь йозуш йоцу пачхьалкх хиларан де санна. Дерриг а нохчийн къоман конгрессо шен кхалгIачу кхеташонехь тIечIагIбира Нохч-ГIалгIайн Республикан Лаккхарчу Кхеташонан сацам а, Нохчийчоь йозуш йоцуш хилар а.\nТаханлерчу Нохчийчуьрчу Iедалша иза даздеш ду Нохчийн Республикан де я бахархойн бертан а, цхьаьнакхетаран де санна. Цара бухе диллинарг ду 2002-чу шарахь Нохчийн Республикан куьйгалхо хиллачу Кадыров Ахьмада арахецна указ.


Цхьана кIиранчохь вийна, лазийна стаг вац Къилбаседа Кавказехь\nДийнна кIиранчохь Къилбаседа Кавказехь цхьана а кепара герзашца конфликтехь вийна, лазийна стаг вац. Иштта ду "Кавказан узел" агенталло шайн материалштIехь а, кхечу диллинчу хьосташна тIе а тевжаш, динчу зерийн жамIаш.\nБайначу беттан 27-чохь Соьлж-ГIалахь веха, стохка Iай вийначу Лорсанов Исламан ваша 19 шо долу Лорсанов Iусман дIавигина полисхоша. Шайн кIант вигарх цуьнан гергарчара хаамбира кху беттан 5-чу дйинахь.\nЦхьацца хеттарш динчул тIаьхьа шайн доьзалхо маьршавоккхур ву аьлла хеташ Iийнера уьш. Шен воI лаха араваьлла да полисхойн декъе вахначу дегара тIаьхьаяьхьна юург, бедар дIаэцна хиллера, амма кIант гар ца нисделлера цуьнан.\nЛорсанов Iусманан гергарчарна хетарехь, иза дIалацран бахьана хила тарло, шен вайначу вешин кхолламах хаа лууш, телефонехула бевза-безачаьрца цо дина къамелаш.


Опубликовано: 16:40 Автор: Иман А. & Категория: Туьйранаш.\n«Цхьана жимчу мехкан паччахье кехат даийтина хилла кхечу ницкъ болчу паччахьо. Цу кехат тIехь цо яздеш хилла: «Хьан хIорда бухара айгIар терсича, ворхI лам битина бархIалгIачу лам тIехьара сан кхелаш остъевлла. Нагахь тIом бан ца лаахь, суна тIе маслаIатна ехха маж йолуш воккха стаг ваийта, остъяьллачу кхузткъе кхаа кхелан дохкуна а дахьаш, гIаш а воцуш, говраца а, стиглахь а, лаьттахь а, чохь а, арахь а воцуш…»\n[toggle hide=»yes» border=»yes» style=»white»]Цхьана жимчу мехкан паччахье кехат даийтина хилла кхечу ницкъ болчу паччахьо. Цу кехат тIехь цо яздеш хилла: «Хьан хIорда бухара айгIар терсича, ворхI лам битина бархIалгIачу лам тIехьара сан кхелаш остъевлла. Нагахь тIом бан ца лаахь, суна тIе маслаIатна ехха маж йолуш воккха стаг ваийта, остъяьллачу кхузткъе кхаа кхелан дохкуна а дахьаш, гIаш а воцуш, говраца а, стиглахь а, лаьттахь а, чохь а, арахь а воцуш.»\nИ кехат кхаьччахьана дог доьхна, ойланашка воьжна паччахь. Мел ойланаш ярх а, карош ца хилла паччахьана дуьхьал вахийта хьекъале, бегIийла стаг. ТIаккха цо чIагIо йина, дуьххьара тIекхаьчначу стагах дагавала. СагIа доьхучуьн бедарш а юьйхина, араваьлла паччахь. Лелаш, гIулгех ловзуш дохкучу берашна тIекхаьчна хIара. Кхунах бIаьрг кхеттачу бераша вовшашка аьлла:\n— СагIа доьхучунна тIулгаш тохий вай?\nБераш совцийна цхьана эгIазчу кIанта:\n— Ма тоха. И сагIа доьхург вац, паччахь ву, — аьлла.\n— Дийцахь, кIант, со тIелхигаш йоьхна а ма вара, муха вевзира хьуна со?\n— ДIадаханчу пIераскан дийнахь маьждиге рузбана вогIуш ахьа лийзинчу цу хьан когех, боларх вевзира, — жоп делла кIанта паччахьна.\nОцу кIанте дийцина паччахьа шега даийтинчу кехатах лаьцна. Ткъа кIанта аьлла:\n— И-м кIадда а боцург дара, сан эрна хан ма яйа.\n— Ой, кIадда а боцур муха ду и? Дийцахьа, хIун дича хIун хир дара-техьа? — хаьттина паччахьо.\n— Сагатдан ца оьшу хьуна. Кхана Iуьйрана со хьо волчу вогIур ву. Ахьа хIетале дикачех кхузткъе кхоъ дин а, кхузткъе шиъ бер а кечде. ХIоранна а — терсмаймал тур а, вир-бIарз а, бож а.\nШа ма-аллара кечам бина баьллачул тIаьхьа ницкъ болчу паччахьана тIеваха новкъа ваьлла и кIант. И паччахь вехачу шахьарна шаьш чоьхьа доьвлчхьана «гIалх» мел аьллачу жIаьлин са даккха аьлла омра дина кIанта шен берашка. ЖIаьлеш дойуш, хIорш богIуш, цецбевллачу шахьаран бахархоша хаьттина:\nАш хIун леладо, хIай? — аьлла.\n— Тхо паччахьана тIедогIуш ду! — жоп делла берийн буьйранчас.\nКхарах лаьцна паччахье хаийтина наха.\n— Аш лелорг хIун ду, жIаьлеш дойуш? — хаьттина цо берашка.\n— Сийсара, ворхI лам а битина, бархIалрIачу лам тIехьахь, же юккъе борз иккхина, жа хIаллакдеш, ас кхойкхуш мохь беттарх, царех цхьаммо а «гIалх» ца элира, — жоп делла кIанта.\n— Ой, ворх лам а битина, бархIалгIачу лам тIехьара хьан жа дойуш, кхузарчу жIаьлешна мичара хезар дара? — цецваьлла паччахь.\n— Тхан паччахьан хIорда бухара айгIар терсича, ворхI лам а битина, бархIалгIачу ломарчу хьан кхелашна а хезнерий и? — жоп делла кIанта.\n— Хьо ву суна тIе ваийтинарг, аса маж а йолуш, воккха стаг ваийта ма аьллера?\n— Маж-м хIокхуьнан а ю, — олуш, бож хьалха кхоьссина кIанта паччахьана.\n— Делахь а маж хиларх ца тоьа, хьекъал ца хилча.\nЦецваьлла паччахь хаттарш дан волало, хIара зуьйш.\n— ГIаш а, говраца а, стиглахь а, лаьттахь а воцуш, чохь а, арахь а воцуш стаг ваийта ма аьллера ас. И мичахь ву?\nСхьалаьцна вир-бIарз неIаран сагIе юккъе хIоттийна кIанта, ши ког арахь а болуш, шиъ чохь а болуш. ТIаккха ша тIехиъна цунна, цIоганехьа а вирзина.\n— ГIаш а вуй со, говраца а вуй со, стиглахь а вуй со, лаьттахь а вуй со? Чохь а вуй со, арахь а вуй со? Шен толамах дог диллинчу паччахьо дешин богичохь седанал а хьаьъна хи хIоттийна шена уллохь. Ткъа кIанта цу боги чу чIешалг кхоьссина.\n— И мукъана хIун дара хьан? — хаьттина паччахьо.\n— Бога дешиниг хIоттор — дешел а чIогIа наха хьайн сий до бохург дара хьан. Цу чуьра сирла хи — хьайн хьекъал дукха ду бохург дара хьан. Ас чIешалг тасар — оццул хьуна къорга хетачу хьан хьекьална тIай тиллина, сан хьекъал дехьа далалур ду бохург дара.\nДан амал доцуш, къера хилла паччахь.[/toggle]\nОпубликовано: 20:28 Автор: Иман А. & Категория: Туьйранаш.\n«Хьалхалерчу заман чохь цхьа эла хилла нохчашна юккъехь вехаш, шен махка тIехь бехаш нах а болуш. Цу элан Iедал хилла шен махка тIехь вехаш къан а велла, кхузткъа шо кхаьчначу стаге цхьацца хала хеттарш а дой, царна нийса жоп ца делча, цо юуш йолу хIума чохь йисар гIоли ю олий, вуьйш..»\n[toggle hide=»yes» border=»yes» style=»white»]Хьалхалерчу заман чохь цхьа эла хилла нохчашна юккъехь вехаш, шен махка тIехь бехаш нах а болуш. Цу элан Iедал хилла шен махка тIехь вехаш къан а велла, кхузткъа шо кхаьчначу стаге цхьацца хала хеттарш а дой, царна нийса жоп ца делча, цо юуш йолу хIума чохь йисар гIоли ю олий, вуьйш.\nЦхьана кIентан цхьа да хилла кхузткъа шарал тIехваьлла. Цу кIанта и шен да, верна кхоьруш, велла а аьлла, хьулвина кхобуш хилла. И хаа а делла, эло кхайкхина иза тIе а валийна, аьлла:\n— Ас цхьа-ши хаттар дийр ду хьоьга. Цунах ахь нийса жоп лахь, верах хьалхавер ву хьо, ца лахь вуьйр ву хьо.\n— Делахь дика ду, сан оцу хеттаршна жоп дала ницкъ кхачахь, хIинцачул тIаьхьа кхин воккха стаг ца вен дош дала деза ахь.\nЭло, цо бохург тIе а лаьцна, бос цхьаъ болуш, мас цхьаъ йолуш цхьабосса ши боргIал хьалха схьа а ялийна, хаттар дина:\n— ХIокху шиннах йоккха муьлхариг ю?\nДIавоьллачу воккхачу стага, и ши боргIал ара мохе а яьккхина, хьалха хьаьжкIаш а тесна, дIахIоттийна. Цаьрга хьажа а хьаьжна, къонахчо эле аьлла:\n— ХIара йоккха ю, хIара жима ю.\n— Муха хии хьуна цу шиннах йоккхахъерг а, жимахъерг а?\n— Цу шина боргIалх йоккхахъерг, шегахь ницкъ болу дела, мохана дуьхьал а йирзина, хIоъ баа хIоьттира, жимахъерг, шегахь ницкъ кIезиг хиларна, мохехьа букъ а берзийна, хIоъ баа хIоьттира. Цу тидамах хиира суна цу шиннах йоккхахъерг а, жимахъерг а.\n— Цхьаъ хии хъуна. ХIинца хIара шолгIаниг хьуна хаахь верах хьалхаволу хьо.\nВоттаница шарбина, стомма юьхьиг а, юткъа юьхьиг а къаьстар йоцуш цхьа хен хьалха дIа а хIоттийна, цуьнга хаттар дина:\n— ХIокху хенан стомма юьхьиг муьлхарг хилла? ДIавоьллачу воккхачу стага и хен цхьана лекхачу басара чу-хаьхкина. Бухакхаьчча хьаьжначу цо аьлла:\n— ХIара юьхьиг стомма хилла, хIара юьхьиг юткъа хилла.\nЭло цуьнга хаттар дина:\n— Муха хии хьуна иза?\n— Дечиган Iедал ду, мел ахь цхьабосса ши юьхьиг нисйича а, охьанехь ша чухаьхкича, стомма хилла юьхьиг хьалха а йолуш, юткъа хилла юьхьиг тIаьхьа а йолуш, соцуш.\nЭла, цо делла жоьпаш нийса хилар а магийна, цул тIаьхьа цкъа а воккха стаг ца вуьйш сецна.[/toggle]


Коталон да — Сердало\n«Олимпийский чемпион» яха цIи чIоагIа еза а хьамсара а хеташ лелаю из шоашка кхаьчача наха. Къаьстта гIалгIаша, моллагIа шоай къамах саг цу лагIа тIа ваьлча, шоай массане а лоархI из моттиг. Къаман яхь я из. Массехк саг ва гIалгIашта юкъе цу дарже кхаьча из цIи лелаеш. Низъоамала даькъе сага тIеххьара йоаккхаш йола тIехйола котало я из.\nГIалгIаш-х эггара хьалха из котало яьккхарца ший а, Россе а, ший къаман а цIи дунен дIайовзийтар Арсмакнаькъан Мухьмада Исраил ва. Из ваьв 1962 шера февраль бетта 8 дийнахьа. «Тяжелая атлетика» яхача даькъе хьинаре къахьегарах ваьннав Исраил ший нийсархошта хьалха. Цун еннай 1988 шера «Заслуженный мастер спорта СССР» яха цIи. СССРа а Европа а чемпион, дунен чемпионата призёр, олимпийский чемпион ва из.\nШе нийсвеннача наха юкъе лоархIам болаш а, везаш а саг хиннав Исраил массаза а. ДIахо шоана йовзийта лов сона, гIалгIай йоазонхочо Чахкнаькъан Идриса СаIида ше кхалхале хьалхха цох язъяь стихотворени. Ала деза ер стихотворени хьалхара кепатохаш я, аьнна.\nШоана лоамаш – сиглен лагIаш,\nСедкъий цхаралаш тIатухк,\nЦхьанне алац – хайша дагIа,\nЦхьанне алац дийша ухк.\nСелхан, тахан, иштта кхоана,\nВIалла, вIалла ца луш кIаьд,\nДаим латта диллад шоана, –\nДаиман шо уралатт.\nАдамашта хет шо дийна.\nЦецвувл шевар, бIаргагуш,\nШий кхоален чу замо хьийна.\nШун моакхаза дегIамаш.\nНаькъа водар ваьннав гаьна.\nБолат хьахул, сага лой.\nДа, да хургвац, нана – нана,\nБераша цар сий ца дой.\nЦхьабоа нах бах алхха шоашта.\nЦар шоай турпал лархIац хийла.\nИштта вицвеннав гIалгIашта\nЧахкнаькъан Идриса СаIид\n15.10. 2008 шу.\nЙоазонхочо ма аллара ба адамашта юкъе нах, аллха шоашта бахаш. Бакъда, шийна вахарал совгIа шийна гонахьарча наха йIовхал мехкаеш, цар вахарца ийна вахача сага сий а ду, лерхIам а бу наха. Исраил мо бола коталон дай дуккха хилба вай.\n← Презентация новых возможностей\nШИЙ ДЕША ДА →


ГIажаройн лидера дуьххьара шена тохийтина Тегерано кхоьллина вакцина\nГIажаройчоьнан Лакхарчу лидера шена тохийтина махкахь дукха хан йоццуш коронавирусна дуьхьал кхоьллинчу вакцинан хьалхара маха. ПIераскана оцу хьокъехь хаам баржийна Washington Post газето, гIажаройн хаамийн гIирсашна тIе а тевжаш.\nДечкен-баттахь Аятолла Iела Хаменеис пачхьалкхана дихкира арахьара вакцина эца, Тегерано "къомо дозалла дендолу" препарат кхоллалц.\nГIажаройчоьно шен некъ болийра COVIran Barekat вакцина кхуллуш – иза ницкъах эшийначу коронавирусах йина. Иза зен йолийра Гура-бутт боьрзуш. ДIадахначу кIиранах вакцина магийна пачхьалкхан лоьрех лаьттачу тергамчаша.\nГIажаройчоьно ца довзийтира керлачу вакцина зуьйш гучудевлла жамIаш, амма тоьшалла дира, цуьнан эвсаралла 85% ю, аьлла.\nТеоре диллича, ГIажаройчоьнан яра вакцина Малбалехь эца бакъо. Мах а бара цунна лахбеш, COVAX программица а догIуш. Амма дуьненаюкъарчу банкашна ца лаьа ГIажаройчоьнца гIуллакхаш лело – кхоьру Америко тоьхначу санкцех.