Нохчийчоь -- Юха а дадолланзачу адаман чарх карийна махкахь, Теркйистера Iелин-Юьрт, 21Заз2013\nIелин-Юьртан йистехь, ГIамаран ор олучу меттехь, берашна-кхиазхошна адаман даьIахкаш карийна кху беттан 21-чу дийнахь. Куьйга гIум а йоккхуш, и машена тIе юттуш кхиазхой а болуш, берд чу а хаьрцина, гучуевлла даьIахкаш, дийцарехь. Дуьххьала царна тIеIоттавеллачех цхьаъ ву циггахь со тIенисвелла Мохьмад цIе йолу кIант. И ву дуьйцуш уьш караярх а, шаьш уьш схьа а охкуш схьаяхарх а.\nМелла а хенарчу бахархошна хетарехь, дуккха а хан хила еза, велларг милла велахь а я елахь а, цуьнан дакъа лаьтте дерзийна. Иза ишта ца хилча, боху и даьIахкаш гинчара, и дакъа къайлах дIатаIийна хилча, цунна тIехь бедарех, я марчонах цхьа хIума-лар йисина хила декхар дара.\nНовр-кIоштера кхайкхинчу говзанчаша –эксперташа зераш дан цу диннахьехь дIаяьхьна даьΙахкаш. Цхьаболчу бахархоша чIагIдарехь, цара къадийна карийна даьIахкаш зудчун даьIахкех тера еттало бохург. Кхин официало церан хьокъехь гIардаьккхина хIумма а дац.\nАдаман чарх карийна Iелин-Юьртахь


Iилманча, профессор Арсалиев Шавади кхелхина коронавирусан ун духахьадаьлла\nНохчийн пачхьалкхан хьехархойн университетан проректор, педагогикан Iилманийн доктор, профессор Арсалиев Шавади кхелхина коронавирусан уьнах тахана, Товбеца-беттан 18-чу дийнахь. Махкарчу хаамийн гIирсаша бина цунах лаьцна хаам. КарабогIучу беттан 24-чохь 63 шо кхочур дара цуьнан.\nНохч-ГӀалгӀайчуьра Веданан кӀоштан Гуьнахь вина вара Арсалиев. 1974 шарахь чекхъяьккхира цо Гуьнара юккъера школа.\n1984-чушарахь чекхъяьккхина цо Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетан филологин факультет. 1983-1989-чу шерашкахь болх бина школехь оьрсийн меттан а, литературин а, нохчийн меттан а, литературин а хьехархо, цул тӀаьхьа школан директор а лаьттина иза.\nБелхаш бина Арсалиевс Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хьехархойн институтехь а.\n1991-чу шарахь дӀахӀоьттира Москварчу хьехархойн Ленинан цӀарахчу институте аспирантурин лакхара школан педагогикин кафедран декъе. 1993-чу шарахь кандидатийн диссертаци язйира цо.\n1996—1999-чу шерашкахь дийшира Москварчу хьехархойн пачхьалкхан университетан лакхарчу школан кафедран докторантурехь. 1999 шарахь чекхдаьккхира докторийн диссертаци.\n1999 шарахь дуьйна профессор а, Нохчийн хьехархойн институтан кафедран куьйгалхо а вара иза. 2003 шарахь дуьйна Москвара хьехархойн пачхьалкхан университетан хьехархойн лакхара ишколан кафедран профессор хилира цунах.\nАрсалиевс зорба тоьхна 70 сов Ӏилманийн а, методикин а белхашна, царех кхоъ монографи ю. Цуьнан куьйгаллийца чекхдаьккхина ворхӀ кандидатийн диссертаци. Вара иза Дуьненаюкъара хьехархойн академин академик, Дуьненаюкъара хьехархойн дешаран Ӏилманан академин академик, Нохчийн Республикин Ӏилманийн академин "Этнопедагогикин"секторан куьйгалхо а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Cо делкъа ламаз а дина новкъа волуш хилча, цунна тIеоьзна малхбуза ламаз дан мегар дуй ас?\nМасала, со делкъа ламаз а дина новкъа волуш хилча, цунна тIеоьзна малхбуза ламаз дан мегар дуй ас, нагахь санна хууш делахь со малхбуза ламазан хенахь новкъахь хир волуш вуй?\nХIара хьадис тидарехь Iеламнехан тайп-тайпана аьлла дешнаш ду. Дукхах болчу Iеламнаха аларехь, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) и хIума даран бахьана цамгар хилла. ХIора ламаз шен-шен хенахь дан дезар дуьйцуш долчу хьадисаца хIара хьадис цхьаьнатухуш, иштта и маьIна дина дукхах болчу Iеламнаха, цамгар бахьана долуш хилла хила деза иза аьлла.\nТкъа цхьаболчу Iеламнаха и хьадис ша́ ма-дарра схьаэцна, цундела царна гергахь, цхьа бахьана хилча тIеттIаоза мегаш ду ламазаш, цхьана билламца: цунах Iадат ца дичахьана, даим тIеттIа ца ийзичахьана, юх-юха тIеттIа ца ийзичахьана. Иштта аьллачу Iеламнахах ву Ибн Си́ри́н а, Раби́Iат а, АшхIаб а, Ибнул-Мунзир а; шафиIий мазхIабера баккхийчу Iеламнахах хилла волу Ал-Къаффа́л а, Абу Исхьакъ Ал-Марвазий а; хьадисан Iеламнахах цхьаболчара аьлла а ду иза.


Навальный маьршаваккхар тIедожош резолюцехула кхаьжнаш тосур бу ПАСЕ-хь\nОхан-бутт 20, 2021\nRussian opposition leader Alexei Navalny attends a hearing for the delivery of the ECHR\nОьрсийчоьнан оппозиционер Навальный Алексей маьршаваккха аьлла, кхайкхам беш резолюцин проект кечйина Европан Кхеташонан Парламентан ассамблейн (ПАСЕ)депутато. ТIедогIучу еарин дийнахь, Охан-беттан 22-чохь, оцу документца кхаьжнаш тасар долор долуш ду. DW гIирсо яздарехь, оцу дийнахь Страсбургехь сиха йолу дебаташ дIаяхьа лерина бу Навальный лацарх а, иза набахте хьажорх а лаьцна. Товбеца-бутт карабале политик маьршаваккхар тIедожош резолюци хIоттийна хинйолчу дебаташкахь къамел дан леринчу францхойн депутато Мэр Жака, хаам бина ТАСС агенталло.\nБайден: Навальныйца латтош йолу ситуаци "массо а агIор харцо ю"\nДокументан чулацам бевза агенталлана. Цу тIехь депутаташа кхайкхам бо Оьрсийчоьне "хIуъа хилахь а", рогIера Европан Кхеташонан министрийн Комитетан адамийн бакъонех лаьцна кхеташо хилале Навальный араваккха аьлла. Товбеца-беттан 7-чу дийнахь хир йолуш и кхеташо. Политик маса маьршавакхха аьлла, тIедожийначу Европерчу адамийн бакъонийн кхелана тIетевжина ассамблей депутаташ.\nДечкен-беттан 27-чохь, ПАСЕ-н Iаьнан сесси йоьдучу заманчохь депутаташа кхайкхам бира катоххий Навальный набахтера араваккха аьлла. ХIетахь Оьрсийчоьнна тIедиллинера дIа а ца тоьттуш, пачхьалкхе ван бакъо ялар ассамблейн депутатна, амма Оьрсийчоьнан векалша тергамза дитира дехар.\nЛоьрийн тоьшалла: Навальныйн могашалла боккхачу кхерамна кIел ю\nОьрсийчоьнан юстицин министралло дIахьедира, ЕСПЧ-н тIедожорца оппозиционер маьошавоккхийла дац шайн аьлла.\nМинистраллан урхалхочо Чуйченко Константина кхелан дIахьедар "хуъушехь кхочушдалур доцург" лерира.\nКхелан сацамаш Москвано кхочуш ца барна Навальныйс чуделла арз тIеийцира Чиллан-беттан юьххьехь Европан Кхеташонан министрийн Комитето. Навальныйн векалша цуьнан шен цIарх хаамаш бора Евроберте Оьрсийчоьнан Iедалхой лууш цахилар, ЕСПЧ-н сацамаш тIелоцуш бу шаьш аьлла, ур-атталла "сурт хIоттон а".\nНобелан совгIатан лауреаташа Навальныйна медицинан гIо кхачор доьху Путине\nНагахь санна, чуделла арз бух болуш ду аьлла, Комитето тIелацахь, Европан Кхеташонехь Оьрсийчоьнан бакъонаш совцор ю, ткъа Европан кхело пачхьалкхна дуьхьал кхин а цхьа гIуллакх листа долор ду - шен сацамаш кхочуш беш цахиларна.


Amazon-ан лого тIехь йолу почтан дрон.\nОьрсийчуьрчу Роскомнадзоро блок хIоттийна Iамеркан Amazon-ан 2 миллион IP-адресна дуьхьал. Иза хилла шена хIоттийначу блоках хьалхаяла Telegram мессенджеро Amazon-ан сервисех пайда эцар бахьана долуш.\nЦунах лаьцна хаам бина коррупцица къийсам латторан Фондан жигархочо Здольников Владислава. Цо дийцарехь, Amazon-ан IP-адресаш дIакъовлар формалан кепара доьзна дац Telegram дIачIагIа суьдо бинчу сацамца. Иза динарг ю аьлла юьйцург ю Оьрсийчоьнан Инарлин прокуратура.\nОршотан-дийнахь дуьйна Оьрсийчохь болх бечура сецна Telegram. Шайн компьютершна тIехь и мессенджер схьаялла аьтто боцуш бисна цунах пайда оьцуш хилла нах. Болх беш яц Telegram мобилан телефонашна тIехь а.\nЦуьнца цхьана Роскомнадзоро дIахьедина, Telegram -на блок хIоттийна шаьш аьлла.


Эскаре ца бигарх дахар ца духу нохчийн кегийрхойн\nОхан-бутт 30, 2013\nОьрсийчоь -- Оьрсийчоьнан армехь хIумакхалла кечлуш бу салттий, 28Гезг2008\nШарахь шозза кегийрхой Оьрсийчоьнан эскаре буьгу хан тIе масозза кхочу хаттар хIутту, нохчий буьгур буй арме олий. Кху деношкахь эскаран могIарш дузар дIахьош далахь а, цу хаттарехь йист яьлла яц.\nЦу хеннахь луларчу Дагестанера бахархой реза бац Оьрсийчоьнан эскаре шайн кегийрхой бигаран квота лахъярна. И бахьана долуш хаттар кхоллало Къилбаседа Кавказера нах Оьрсийчоьнан пачхьалкхехь лоруш буй те олий, бохуш дуьйцу шен талламехь цу Дагестанерчу журналисто Фатуллаев Милрада.\nХIара бутт болалуш Оьрсийчоьнан тIеман министраллан инарла штабан куьйгалхочуьнан когаметто инарло Смирнов Василийс дIахьедар дира, кху шара эскаре кхойкхур болчу кегийрхойн терахь хир ду 150 эзар стаг аьлла. Цу юкахь хир бу Къилбаседа Кавказера нах а элира цо. Амма Смирновс ца дийцира ша буьйцучу нахана юкъахь нохчий хир бу, я бац.\nХууш ма хиллара, нохчий арме ца буьгу дикка хан ю. Иза коьртачу декъана доьзна ду цигахь ши тIом хилла хиларца. Амма официала кепара шолгIа тIом дIабирзина а ду 10-12 шо. Иза тидаме эцча, догIуш хир дара нохчий а, массо а Оьрсийчура къаьмнийн векалш санна, эскаре буьгуш хилча.\nНохчий Оьрсийчоьнан эскаре буьгуш ца хиларо йоха йо церан шайн даймохк ларбан йолу конституцин бакъо аьлла хеташ болу нах а бовла политикашна а, юкъараллин жигархошна а юкъахь. Бакъдерг аьлча, уьш коьртачу декъана кхечу къомах нах хуьлу.\nЦарах ву Дагестанера «Настоящее время» газетан редактор а, «Независимая газетан» хьажархо а волу Фатуллаев Милрад а. Кавказан муьлхха а регионера кегийрхой арме бигар лахдар кIоршаме Конституци йохор а, адамийн бакъонаш талхор а ду аьлла хета цунна.\nТамашийна далахьа, цо чIагIдарехь, Дагестанера кегийрхой Оьрсийчоьнан арме баха лууш бу. Ткъа уьш а, кхечу республикашкара нах а цкъа арме буьгуш, юха ца буьгуш политика лелоро хаттар кхуллу, вай цхьана махкахь дехаш дуй те олий, бохуш яздо Фатуллаевс шен рогIерчу кегийрхой эскаре бигарна хьажийначу артиклехь.\nКарарчу хенахь Оьрсийчоьнан эскарехь гIуллакх деш болу эзарнаш, эзарнаш оьрсийн эпсарш Нохчийчохь хиллачу тIамех чекхбевлла бу. Ткъа кхераме дац, цара Нохчийчохь дина зуламаш тидаме эцча, цу эпсарийн куьйга кIел нохчийн кегийрхой бахийтар аьлла, хаьттира оха Фатуллаев Милраде. Цо делла жоп иштта дара.\nФатуллаев Милрад: «Нагахь цхьадолчу, нохчий кхочур болчу, эскаран дакъошкахь Нохчийчохь гIуллакх дина нах хилахь, цу кепара инциденташ хила мега. Амма карарчу хенахь Нохчийчохь гIуллакх деш болчу оьрсаша а, нохчаша а латточу юкъаметтийн зеделлачо гойтуш ду церан аьтто хилар юкъаметтигаш лело агIонаш каро».\nФатуллаевс юьйцу карарчу хенахь Нохчийчохь болчу оьрсийн а, нохчийн эскархойн юкъаметтигаш цхьа ша лаьтташ долу хатар ду. Амма Оьрсийчоьнан, я цул хьалха Советан пачхьалкхан армехь хиллачу нахана дика девза цигахь лелаш долу гIиллакхаш.\n«Дедовщина» олуш йолу и сакхте юкъаметтигаш ца евзаш хир вац махкахь наггахь а стаг. Уьш ца хилча а, хилла тIемаш бахьана долу шайн бераш арме дигарна дуьхьал бу дуккха а Нохчийчура вайнехан къомах болу бахархой. Церан сингаттам бух болуш бу аьлла хеташ ю «Ненан орца» цIе йолчу юкъараллин цхьаьнакхетаран куьйгалхо Межидова Зайнап.\nМежидова Зайнап: «Аса бохуьйтур бацара вайн кегийрахой цига. Тоьар ду, царна кхузахь тIом боьдучу хенахь гинарг а. Дуьненчу бевллачхьана царна гинарг хIун дара? ТIе етташ бомбанаш а, детта герзаш дара.\nДуьне ца гина царна. ХIинца а уьш, церан буйна бахийтар санна хуьлу. Вай чохь бахийта мегар ма дара арме. МостагIашна юккъе муха бохуьйту уьш? Церан лайш а хилла муха лелуьйтур бу вай уьш?».\nНохчийн кегийрхой эскаре бигарна дуьхьал ву «Нохчийн къам кIелхьардаккхаран комитет» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьаьнатохараллан куьйгалхо Бадалов Руслан а.\nБадалов Руслан: «Суна хетарехь, уьш буьгур бац. Бигча, суна нийса ца хета. Нохчийчохь хилла тIемаш бахьанехь вайга цабезам болуш бу эскархой. ГIело ян а гIертар бу. Амма нохчаша, бакъдерг дийцича, шайна меттиг йоккхур ю. Цхьа Iаткъам боцуш хир дац иза».\nКIорггера таллам ца бинехь а, гучу суьртаца кIезиг нах болчух тера ду Нохчийчохь Оьрсийчоьнан эскаре гIуллакх дан баха хьагбелла. Цундела, иза тидаме а эцна, бIегIийла хир дара, нохчий Iад а битина, цига баха лууш болу нах Оьрсийчоьнан арме бигича бохуш бара, оха цу хьокъехь оха къамел дина болу Нохчийчура бахархой.\nОьрсийчоьнан эскаре ца бигарх дахар ца духу нохчийн кегийрхойн


"Исламан пачхьалкх" терроран тобанах дIакхета новкъаваьлла жима стаг лаьцна Сиэтлехь\nИракъ -- ШиIатийн Халкъан ницкъийн тIeмалой бу шаьш маьрша яьккхинчу ХIавайа гIалахь хевшина Iаш, "Исламан пачхьалкхо" лелош хилла байракх йиллинчу пенан хьалха. ГIад. 5, 2017 шо\nУильямс Элвин лаьцна Сиэтлан аэропортехь Каире ваха кеманна тIе хууш.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн юстицин министралло шинарин дийнахь хаам бина, 20 шо долу Сиэтлан вахархо бехке веш ву террорхо хиларна, "Исламан пачхьалкх" терроран лоручу тобанах дIакхета дагахь Мисара ваха новкъаваьллачех лаьцначул тIаьхьа аьлла. Цунах лаьцна яздо "Американ аз" интернет-портала.\nУильямс Хантер Бгорн Элвин лецира дIадаханчу пIераскан дийнахь Сиэтл-Такома дуьненаюкъарчу аэропортехь, Каире доьдучу кеманан рейсана регистраци еш, аьлла ду Сиэтлан гонан кхелехь бовзийтинчу бехктакхаман гIуллакх долош кечбинчу лехамехь (иск).\nМаьждигехь сагIина гулдинчу рицкъаца гIо деш хилла жимачу стагана, радикалан ойланех иза ларван дагахь.\nОцу документехь дуьйцуш ма хиллара, Уильямс воьдуш хиллачу маьждиге лелаш болу нах нийсачу новкъа верзо гIиртина и жима стаг, цунах радикал хуьлуш хилар шайна хааделча. Цара хаам бина Федералан талламан бюрога (FBI) цунах экстремист хиларх лаьцна.\nШинарин дийнахь видео-зIенехула дуьххьара кхелана хьалха хIоьттира Уильямс. Цунна бехке диллина терроран вовшахтохараллана дахаран хьелашца гIо дар. Уильямса террорхо хила сацам бина шен лаамехь, дуьххьара цо шена тIе тидам бахийтира FBI-н агентийн шен 16 шо долуш, аьлла ду суьде хьажийначу лехамехь.\nУильямс доьшуш хиллачу школин администрацино хаам бина хилла иза "Исламан пачхьалкх" тобанан могIаршна юкъаваха лууш хиларх а, цо Ингалс-пачхьалкхехь Гранде Ариана концерт луш йолуш терроран тIелатар динчу нахана гIортор йина хиларх а лаьцна.\nЦул тIаьхьа кIентан нанас хаам бинера Федералан талламан бюрон белхахошка, "Исламан пачхьалкхана" гIортор еш комментареш ярна, социалан машанашна чувалар дихкина ша цунна аьлла. Нанас иштта дIаяйъина хилла цIера интернет, экстремизман чулацам болчу веб-сайташка иза ца хьежийта, аьлла ду документехь.\nБусалбанийн юкъарлоно мах дIалуш хилла Уильмс вехачу хIусамах а, цо оьцучу кхачанах а, доьшучу колледжах а.\n2020-чу шарахь Лахьан-баттахь маьждиге лела цхьа стага (цуьнан цIе йоккхуш яц) цхьаьнакхетта хилла Федералан талламан бюроца, Уильямс харцхьарчу новкъа ваьлла хилла хиларх кхоьруш ву ша аьлла. Маьждигехь сагIина гулдинчу рицкъаца гIо деш хилла жимачу стагана, радикалан ойланех иза ларван дагахь. Бусалбанийн юкъарлоно мах дIалуш хилла иза вехачу хIусамах а, цо оьцучу кхачанах а, доьшучу колледжах а.\nБехктакхаман гIуллакх долош кечдинчу кехата тIехь дуьйцуш ду, маьждиге лелачу наха сагIина мобилан телефон а, ноутбук а эцна хилла Уильямсна, оцу гIуллакхо болх каро аьтто бийр хиларе сатесна, амма кхетийна хилла иза, нагахь "Исламан пачхьалкхана" гIортор йо бохуш иза лелахь, цунна шаьш деш долу гIо сацор хиларх лаьцна.\nМаьждигехь цхьана стагана хааделла хилла Уильямс телефонехула "Исламан пачхьалкхан" пропагандин видеошка хьожуш хилар а, экстремистийн чаташкахь дакъалоцуш хилла хилар а. Цо дIаяьккхина жимачу стагера телефон. Ткъа оцу чохь карийначу материалаша синтем байъина хилла маьждиге лелачу нехан, царна юкъахь ницкъбеш а, бомбанаш яр хьоьхуш а яьхна видеош хиларна.\nФедералан талламан бюроно таллам болийна, "Исламан пачхьалкх" тобанах дIатоха кегийрхой лоьхуш ду шаьш аьлла, шайн нах цуьнца зIене а баьхна. Цаьрца динчу йозанашкахь Уильямс хаам бина ша шахIид хила кийча а, адамийн коьртеш даха лаам болуш а хиларх лаьцна, ткъа саготта хилла иза аэропортехь ша дIалацарна кхоьруш.\nКхушарахь новкъавала кечлуш болх беш а, ахча вовшахтухуш а яьккхина цо дукхаха йолу хан. Стигалкъекъа-беттан 6-хь паспорт даьккхина хилла Уильямса.\n"Бехкевийриг вуно чIогIа ойла айелла гIоьртинера "Исламан пачхьакхах" дIакхета, Гергарчу Малхбалехь а, кхузахь шен даймахкахь а хуьлучу ирча цIий Iенорах лаьцна дуьйцуш. Суна баркалла ала лаьа вайн махкахошна, шайн юкъахь доьзал а, динан юкъаралла а йолуш, низамаш лардон органашца зIене бевлла, бехкевийриг радикал хуьлуш хиларна шаьш саготта хилар хаийтинчу", - дIахьедина Вашингтон шататан прокурор йолчу Горман Тессас.


"Правозащитница05" Дагестанан бакъонашларъяран организацин куьйгалхо Рустамова Гюльнара йийна Шемарчу Багхуз эвлахь. "Кавказ.Реалиин" порталан корреспонденте зудчун гергарчу хьостано дийцарехь, йийна иза дахначу еаридийнахь "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойх бухабисинчарна тIе тохарш дечу заманчохь.\n"Иза йийна дукха хан ялале кхечира и хаам тхоьга. Массо а агIор тIеетташ хиллера царна. Буьйсанна а, дийнахь а герзаш детташ хилла цигахь. Яийтинчу видео тIехь гуш ду, гIаж тIе а язлуш йогIуш ю Гуля, астагIа ю иза. Цунна тIаьхьа оьхуш ю кхи зуда. Цигахь бисинчарех тIаьххьара хилла и шиъ. Цигара дIабовла аьтто болчу хенахь, реза ца хилла уьш", дийцина хьостано.\nМаршо Радионо яздира, кхааридийнахь Шеман малхбалера Багхуз цIе йолу меттиг схьаяьккхина Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн гIоьнца Шемарчу оппозицино аьлла. "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхоша дIалаьцначух тIаьххьара чIагIо хиллера иза.\nБIеннашкахь тIемалой карабахна. Шемарчу демократин ницкъийн пресс-секретаро Бали Мустафас дийцарехь, Багхузера даIишхойн куп схьаяккхар йоккха гIулч ю, амма толам баьккхина ала хIинца а хьалхе ду.


Нохчийчуьра Умаров Мовсар варна шаьш гунахь дац, аьлла Оьрсийчоьнан Iедалхоша\nНохчийчохь вайначу Умаров Мовсаран хьокъехь Европан адамийн бакъонийн кхело (ЕСПЧ) хьовсийначу хеттаршна жоьпаш делла Оьрсийчоьнан векало Гальперин Михаила. Цо бахарехь, Оьрсийчоьнан талламчашна къаьстина, Умаров Нохчийчохь полисхоша лаьцна воцийла а, цхьана а ницкъаллийн структурийн декъе валийна цахилар а, я цунна тIехь шогалла лелийна яцар а.\nБакъоларъярхошна тешам болуш ца хета церан дIахьедар, цара тIедожийна 39-чу бакъонех пайдаэцар, хаамбинаКаспаров.Ru гIирсо "Iазапна дуьхьало латторан комитето" (КПП).\nКъилбаседа Кавказерчу КПП-н куьйгалхочо Пискунов Дмитрийс билгалдаьккхина, талламчаша гIуллакх къасторах Гальперина дуккха а масалш далийнехь а, тахана а хеттарш дина дац Умаровн вешига а, хIусамнене а. Талланза дуьссу иштта, Умаров Мовсаран нанас а, цуьнан вашас а "Нефтеполкан" декъа тIехь Мовсар шайна гайтарх дина мукIарло а.\nКарладоккху, Товбеца-беттан 18-чу дийнахь полицино лаьцна 33 шо долу Соьлжа-ГIалара вахархо Умаров Мовсар. Гергарчара дийцарехь, оппозиционеран-блогеран Абдурахманов Тумсон видео хьажарна бехкевеш лаьцна иза. Амма тIаьхьо хаийтина полисхоша цуьнан цIерачарна, иза шайгахь вац, шайн карара а ваьлла, ведда, аьлла.\nТIаьхьо гергарчарна полисхошлахь вевзина Умаров лачкъийнарг – цара чIагIдарехь, Байтуев Мохьмад ву иза.\nХьалхо Байтуев Нохчийчоьнан куьйгалхочун информацин-консультативан урхаллера консультант ларалуш вара документашкахь, ткъа тIахьо хIоттина Кадыровн гIоьнча.\nНохчийчуьрчу синбахаман хьукматашкарчу белхахошца къамел деш, мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана комментари йира меттигера вахархо Умаров Мовсар вадорна шен гIовс Байтуев Мохьмад бехке ву, бохуш, нохчийн пабликашка баржийначу хаамна.\nБайтуев шен гонехь ву 20 шера чохь, цкъа а ца хилла нахаца гамо йолуш, цуьнан болх деккъа дIа прессица юкъарло латторрий, ша тIедехкина декхарш кхочушдаррий бен бац, цундела цо лоцийла дац стагга а, дIахьойла дац лерина операцеш, цо цхьа а лаьцна, цхьаьнхьа а вигина вац, аьллера Кадыровс.


Къуръан « islamanserlo.net\nХIора денна дика Iамал, 17-гIа де: Ламаз эцар\n1. Къуръан Делах кхоьручарна хьехам бу\n«ХIара [Къуръан] — нахана билгалдар а, нийса некъ а, Делах кхоьручарна хьехам а бу». Сурат «А́ли Iимран», 138 аят.\n2. ХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (ﷺ) элира аьлла: «Бакъдолуш, АллахIа хIокху Къуръанца цхьаболу нах сийлахьбо, ткъа кхинберш сийсазбо». Муслим, 817.\n3. Пайхамара (саллаллахIу IалайхIи ва саллам), аьлла хьуна: «Къуръан деша аша, баккъалла а, иза ша доьшуш хиллачарна къематдийнахь шафаIат деш догIур ду шуна». Муслим.\n4. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шина стагах бен хьега ца оьшу — АллахIа шена Къуръан хаар деллачу стагах а, буса а, дийнахь а и доьшуш волчу; АллахIа шена бахам беллачу стагах а, буса а, дийнахь а и сагIийна дIабоькъуш волчу». Бухарий 73, Муслим 815.\n5. Имам Ахьмада (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Нагахь санна, цхьамма кхечуьнгара ша оьцург лачкъийна юй а хууш эцахь, цо къола деш дакъа лаьцна». Масáилу ал-Имáм Ахьмад, ривáяту ал-БагIавий, 68.\n6. Сахlл Ибн lабдулЛахlа аьлла: «АллахI везаран билгалонех ду, Хьуна Къуръан дезар а, цуьнца хьан марзо хилар а». ал-Ваlзул-матlлу́б, агIо 185.\n7. Iусман ибн Iаффана (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Шун дегнаш цIена делахьарий, Къуръан дешарах Iебар ма дацара уьш». Хьилятул-авлияъ, 7/300.\n8. Цхьана денна чохь 1440 минот ю. Царах Къуръанна маса минот дIало ахь?\n9. Имам Ибнул-Къаййим ал-Жавзийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Ойла а еш, кхета а кхеташ цхьа аят дешар дикох ду, ойла а ца еш, кхета а ца кхеташ дерриге Къуръан дешна чекхдаккхарал. Иштта, дагна пайде а ду ойла а еш, кхета а кхеташ и дешар». Мифтахьу дарис-саIáдахI, 1/553.\n10. Имам Ибнул-Къаййим ал-Жавзийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Ойла а еш Къуръан дешар — дог тодаларан бух бу». Мифтáхьу дáрис-саIáдахI, 1/187.\n11. Мáлик Ибн Дийнáрас (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Баккъалла а АллахIе ийман диллинчеран дегнаша шайна Къуръан дешча эхарте са тосу». Сифатус-сафвати, 3/304.\n12. Имам Ибнул-Къаййим ал-Жавзийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Деган дахаран догIа – Къуръан тIехь долчунна ойла яр а, Iуьйкъенашкахь доIанаш деш АллахIана хьаставалар а, къинош Iаддитар а ду». Хьáдил-арвáхь илá билáдил-афрáхь, 100.\n13. Массо дарба (молха) къаьхьа ду, Къуръан доцург!\n14. Нахе хьайна дагахь мел Къуръан хаа ма дийца, муххале а, хьайн тIехь гайта ахь и Къуръан – мецаниг вузош, тIе-кога доцчунна тIе-кога духуш, боберах къинхетам беш, хьайна во дечунна къинтIераволуш, хьайн нанна муьтIахь хуьлуш.\n15. «Аша хlора дийнахь Къуръан тlера пхи жуз* дешахь, шун дахар дикачу агIор хийцалура ма ду! Аса чlагlо йо шуна цу тIехь!». Шайх Халид ас-Сабт\n*Цхьа жуз: иза ткъа агIо ю.\n16. Шайх Мухьаммад ибн Салихь ал-lусаймийнас (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Нагахь Къуръанах (и дешча я хезча) хьан дагна асар хуьлуш дацахь, айхьа-хьайга бехк баккхалахь. ХIунда аьлча, АллахIа аьлла: ХIара Къуръан лома тIе доссийнехьара (дукха хьастабаларна) áтабелла дIабера ма бар иза». Шархьул-Iакъидатил-вáситIия, 440.\n17. Хьайн доьзалхочунна Къуръан Iамаде ахьа, ткъа Къуръано цунна массо хIума Iамор ду хьуна.\n18. Жамáлуд-дин ал-Къóсимийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Къуръан — серло а, нур а ду. Цуьнца тиларха кIелхьарвалар ду. Къуръан чохь ду деганийн цамгаран дарба. Къуръанах тасавелларг – нисвелла, цуьнца Iамал йинарг – декъал а хилла». МавIизатул-муъминийн, агIо: 149.\n19. Къуръан тIехь ахь «дукхах болу нах» аьлла дош лахахь, хьуна карор ду цунна тIаьхьа догIуш долу дош: «хууш бац», «шукр деш бац», «тешаш бац» аьлла.\nНагахь ахь Къуръан тIехь «Царех дукхахберш» аьлла дош лахахь, я таллахь хьуна карор ду цунна тIаьхьа догIуш долу дешнаш: «песакъ бу (телхина бу)», «ца хууш бу», «(дикачух) дIа бирзина бу», «кхеташ бац», «хезаш бац» аьлла.\nТкъа хьо хила АллахIа шайн хьокхехь аьллачу кIеззигчарех «Сан лайшха шукур дийриш кIеззиг бу». «КIеззигчара бен цуьнга (Нухьега) ийман ца диллира».\nИбнул-Къаййима (АллахIа къинхетам бойла цунах) аьлла: «Бакъонан некъ схьалацалахь, цу некъа тIехь берш кIеззиг хиларна сингаттаме ма хиллахь. Варийлахь, харц некъах ларлолахь! ХIаллакхуьлуш берш дукха хиларна Iеха ма лолахь».\nАллахIа декъал хиллачарех а, дика хиллачарех а дойла вай! АллахIехь бен дикачунна тIе верзо а, вончух дIа хьовзо а ницкъ бац.\n20. Цхьана ларамечу стага аьлла: «ДIабаханчу дикачу нехан дийцарех тамаш бора аса, уьш ехха хенахь кIад а ца луш, кIорда а ца деш Къуръан доьшуш, Iибадат деш, Iилма Iамош муха Iара те аьлла.\nАмма, хIокху вайн заманахь сайна хаддаза шайн телефонаш тIехь бохкуш нах гича, сан тамаш бар дIаделира.\nХIунда аьлча, суна хиира, дагна цхьа хIума дезаделча, цкъа а и кIадлур доций а, я цунна кIордор доций а».\n21. Ад-Даххьáк ибн Музáхьимас (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Нахана тIе цхьа зама йогIур ю, гезгамаша тассалца Къуръан охьадиллина латтош, цунах пайда а ца оьцуш. Ткъа нехан Iамалш элир-бахар бохуш хир ю». ЖáмиIу байáнил-Iилми ва фадлихIи, лоьмар: 1954.\n22. Цхьа болчу салафша олуш хилла: «Аса сайн Къуръан дешаран барам сов мел боккху а, сан дахарехь беркат совдолуш хаалора суна».\n23. Абу Хlурайрхlас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла:\n«Хlусамехь паргlато хуьлу, цу чу маликаш а догlу, цу чуьра шайтIанаш дlа а доьлху, цу чохь болучарна дика а, беркат а хуьлу, нагахь санна цу чохь Къуръан доьшуш делахь.\nХlусамехь гатто а хуьлу, цу чуьра маликаш дlа а доьлху, цу чу шайтIанаш а ма догlу, цу чохь болучарна дика а, беркат а лахло, нагахь санна цу чохь Къуръан доьшуш дацахь». Имам Дáримийс дийцина хlара «Ас-сунан» чохь, лоьмар: 3352.\n24. Абу Давуда (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Со Курз ал-Хьарисий волче ваханчу хенахь воьлхуш карийра суна иза. Ас элира цуьнга: «Хьо стенна воьлхуш ву?».\nЦо элира: «Сийсара (айса Iадатехь доьшуш хилла долу) Къуръан тIера дакъа ца дешна ас. Ткъа и цадешар бахьана, ас латийна къа бен ма ца хета суна»». Хьилятул-авлияъ, 5/79.\n25. «Хьо Къуръан доьшуш а волуш, хьайна молла кхойкхуш хазахь, Къуръан саца а дай, моллакхойкхучунна тIаьхьара ала». Ибн Iусаймийн — Фатава нур Iалад-дарб, 4/171.\n26. Къуръанан лоьмарийн исбаьхьалла!\nАхьмад Iиса ал-МаIсаравийс аьлла: ХьегIан дайша (набарш кхетна) хьегIахь яьккхина йолу хан 309 шо ду. Ткъа Къуръан чохь сийлахьчу АллахIа церан дийцар дуьйцуш 309 дашца дийцина.\n27. Шайхул Ислам ибн Таймийяс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «АллахIа доссийначух (Къуръанах) цхьадерг наха Iаддитича, царна юкъахь мостагIалла а, цабезам а кхоллалло». МажмуIул фатава, 13/227.\n28. Имам ал-Хьасан ал-Басрийс (АллахIа къинхетам бойла цунах), аьлла: «Къуръан ойла яйта а, шеца Iамал яйта а доссийна ду, ткъа наха деккъа и дешарха Iамал йина». Таъвийлу мушкилил-Къуръани, 181.\n29. ДIатесна, ца лелочу суннатех ду, буьйсанна сурат ал-Ихлас (Къулха) дешар. Пайхамара (ﷺ), аьлла: «Цхьана буьйсанна Къуръанан кхоалгIа дакъа ца дешалуш шух цхьаъ гIорасиз вуьсур варий?.. «Къул хIуваллохIу ахьад» Къуръанан кхоалгIа дакъа санна ду». Шайх Iабдул Iазийз ат-ТIарийфий.


Википеди — маьрша энциклопеди Wiki Нохчийн 2022 - Study in China\nДийнахь хилларг — 1 июль\n1783 — Петарбухехь дIайиллина Йоккха театр (сурт тIехь).\n1807 — Афонан бердашца Сенявин Дмитрийн оьрсийн эскадро туркойн флот иэшийна.\n1877 — йолаелла дуьххьарлера Уимблдонан теннисан турнир.\n1917 — Росси дуьххьара аьхкенан хенан тIеяьлла.\n1942 — Севастополь йоьжна, немцоша кхайкхийна 100 эз. йийсар вина аьлла.\n1997 — Гонконг Цийн Халкъан Республикин дакъа хилла.\n1998 — Россехь юха а юкъаяьккхина Андрей Первозваннин орден.\n1999 — Шотландин парламенто тIаьххьара 300 шарахь дIаболийна болх.\nИтон-Кхаьлла боьдучу некъахь долу чухчари\nХьост — «https:https://www.duhoctrungquoc.vn/wiki/index.php?lang=ce&q=Коьрта_агӀо&oldid=6479534»\n🔥 Top trends keywords Нохчийн Wiki:\nКоьрта агӀоКеп:Кальмиускин кӀоштБелхан:Керла нисдаршКеп:Руман императораш муьрашкахулаБелхан:ЛахарТайпаВикипеди:Цуьнах лаьцнаКеп:Навигацин таблица асашцаВикипеди:ГӀоВикипеди:Йукъараллин ковЧехкараВикипеди:ФорумКов:ХӀинцалера хилларшБессарабка (Кальмиускин кӀошт)ПхоьалгӀа канал (Росси)Къоман Медиа тобаФашизмВикипеди:File Upload WizardНохчийчоьЙийКеп:Генара малхбален буддизман ишколашНохчийн моттЛестамРоссиСпорт-ЭкспрессВизантийн императорийн испискаКеп:Compu-stubИсламВикипеди:Хаьржина йаззамашКеп:Путин ВладимирNCAA йерригамерикин гулйина божарийн баскетболан команда 1970Кеп:Компани/docНохчийМао ЦзэдунВикипеди:Элпнашца гайтарВикипеди:Йаззам кечбар.bl.sbСоьлжа-ГӀалаКатегори:Кеп билгалйан иза бовланза йаззамашАмерикин Цхьаьнатоьхна Штаташ.aqКатегори:Российн массийн хаамийн гӀирсашКеп:Москохан метрон асанаш1343 шоВикипеди:АгӀонашка хьажарКеп:Сахьабаш1908 шо1899 шо.gfФайл:James Cook Signature.svgВикипеди:Массо а маттахь хилайеза агӀонаш.mwПелеМенси (Сена а, МагӀна а)Категори:Поштан индекс йоцу нах беха меттигашРатевани.kz.atЭнциклопедиОьрсийн мотт.sgНеркин ГеташенСоветийн Социалистийн Республикийн Союз.glКатегори:Кальмиускин кӀоштан нах беха меттигашПутин, Владимир ВладимировичВикипеди.bj.ax.pfКатегори:Википеди:Географин координаташ билгалдаьхна доцу нах беха меттигаш.tnКатегори:Абатца нисйина нах беха меттигаш.biКатегори:Викилармехь категореш йоцу нах беха меттигех лаьцна йаззамашISO 3166Категори:Бахархой гайтина боцуш нах беха меттигашКатегори:Украинин географех лаьцна бовланза йаззамаш🡆 More\nНохчийн Wiki: Online encyclopedia\nКоьрта агӀо - Wiki Нохчийн\nTopviews Wiki Нохчийн


Шен Дех Лаьцна Книга Арахецна Масхадов Анзора\nНохчийчохь президент лаьттинчу Масхадов Асланах лаьцна керла книга арахецна Норвегехь вехачу цуьнан кIанта Анзора. Оцу книгех лаьцна цо ша дика дуьйцур дара аьлла, оха телефонан зIенаца къамеле кхайкхинера автор. Цуьнца ша дина къамел довзуьйтуш, материал хIоттийна Мартанов Бауддис.\nКарарчу хенахь Норвегехь вехаш волчу Масхадов Анзора шен да вовзуьйтуш керла книга арахецна. Муха дагадеанера хьуна иза, аьлла, дуьххьара хаттар дина, оха къамеле ваьккхинера книжкан автор.\nСан да вийча, пхи шо хьалха, кхийтира со хIинца-м хан ю цунах лаьцна яздан, аьлла. Цунах лаьцна яздан лиира суна\nМасхадов Анзор: И книга язъйийр ю аьлла, суна дагадеан дуккха а хан яра. Ма-дарра аьлча-м, дуьххьарлера тIом болабелча, цхьацца хIуманаш дIаяздеш, хиларг муха хилла а, иштта сайна хуург а ас дIаяздеш дара. Ша долу а кехат, ас гулдина долу - дайра, зачисткаш олу-кх вай, юрта баьхкича салтий, гIазакхий, цара и кехаташ а, хIуманаш а ша-йериг а дIаяьхьира. Шортта книгаш яра тхан чохь. ТIаккха сан да вийча а, пхи шо хьалха, кхийтира со хIинца-м хан ю цунах лаьцна яздан, аьлла. Цунах лаьцна яздан лиира суна. Стенна аьлча, вайна ма-хаарра, цхьаммо террорист ву олуш, вукхо - экстремист ву олуш, цIе а кхуллий, дуьйцуш хIуманаш дара шортта, тахан а дуьйцуш ду уьш...Царан дуьхьал, аьлла а, тIаккха нахан иза вовзийта а, стенна аьлча, ас чулла дика иза цхьаммо а эра дац - иза муху ву а, цунан гинарг а, цунан лиънариг а - тIаккха цу хенахь дуйна а, иштта пхи шо хьалха дуйна а дIаволавелира со, яздеш а, цхьацца информаци гулайеш а, нахаца вовшахветталуш а, цуьнца хьалха Советан эскарехь хилларш а - гIазакхий а, украинхой а, осетинаш а, нохчий а - цаьрца иштта къамелаш а деш, гулйинера ас информаци. Кхун шарахь араяьлла иза. Суьрташ а ду цигахь, цхьацца долу даьхна, цхьанинан а ца гина суьрташ а ду. Цу юккъе Iотта бийзира-кх и тIом а, и политика а, вайн къам хIаллак дина йолу политика. Иштта оцу хIумнех лаьцна ю-кх и книга.\nМаршо радио: Мила вара хьуна гIо динарг аьлла дара тхан рогIера хаттар.\nМасхадов: Кхузахь Норвегин организаци ю - Свобода слова хуьлу-кх иза перевод йича. Цаьрца вовшах а кхетна, цхьа къамел хилира. Шаьш гIо дийра ду. Ахь хIоттинчу планаца ахь язъяхь- шаьш гIо дийра ду хьуна, аьлла. Цара суна гIо а дира. Вовшахтухуш а, тIаккха перевод йинарш уьш бу. Цара ара а яьккхина иза. Массийта эзар экземпляр тираж а ю цуьнан. Юха а хIинца цхьа-ши эзар араяккха йезаш а ю.\nМаршо радио: Ше ден дакъа хIинца а схьа ца луш латтор а иштта тидира Масхадов Анзора.\nМасхадов: Церан иштта политика ю иза. ГIазакхийн пачхьалкхан политика. Цера боьха политика ю. Сан да а, кхин бериш а - дуккха а нохчи бу тахана дIабалаза. Къизалла ю иза. ХIинца дукха хан йоццуш цхьа саммит яра-кх Бакох, динан лидераш баьхкина... Цига обращени яхьийтира оха. ГIазакхашка дист а хилий, маьлла боьху хIума ду аш дийриг, цхьана а религехь доцуш долу хIума а ду хIара, алий...ЦУ юкъахь кхин болу нах а бара. Грузехь Патриарх ву, чIогIа лоруш стаг, воккха стаг ву иза... Цуьнца къамел хилира сан. Цо иштта а дериг элира-кх, цхьана а хIуманах оза а ца луш, иза чIогIа религехь догIуш хIума дац...Иза гIазакхаш вуо деш ду, бусулба хилча а, керст хилча а.\nМасхадов Аслана гергарчу наха а, дуьненахь дика бевзаш болчу векалша а, иштта дIадехахь а, Нохчийчохь президент лаьттинчу стеган дакъа, дино ма-баххара, дIадерзо дIа ца луш, хIинца а латтош бу Оьрсийчоьнан куьйгалхой.


Дахар – б1аьрган нег1ар туху юкъ…\nМа тамашийна х1ума ду иза: оццул йоккха хетта, г1овг1анах юьзна хилла тхан х1усам б1аьрганег1ар тухучу юкъана яссаелла д1ах1оьтти-кх.\nОйланаш а хийцаели: сатассалц 1илларх, кхача ца луш хьан коьрте хьийза уьш синтем бойъуш. Т1етовжа аг1о боцуш, хьо хьайна висча т1етатталуш хилла-кх и хьеший, карзахвохуш, садууш. Маржа-я1, хьо дуьне. Мила ву-те ма-дарра хьо девзина, хьох кхетта! Нахера хезна суна цхьа а вац бохуш. Цхьа минот йог1у-м боху хуучара стаг ц1аьххьана «самаволуш», дерригенна т1аьхьакхуьуш. Амма иза т1аьххьара минот ю боху. Гинарг г1арадаккха, хьан аьтто боцуш йолу т1аьххьара минот…\nАхшо ца даьлла ас сайн да д1аверзийна, амма и вийца ца воллу со, х1унда аьлча, нахана цагинарг, царна т1е цах1оьттинарг доцийла хаьа иза. Хаьа хилларг Делан кхиэл юйла, оцу кхоьлана резахиларо и лан ницкъ а, собар а тоийна суна. Хьесапах воьхна, кегавелла хиллачуьра меттавог1уш а лаьтта. Тхан дас олура: «цхьамма а, шен к1ант воцург, шел а дика къонаха хуьлуйтур вацара». Амма, дега кхочур вац цхьа а к1ант, олуш а хезна суна баккхийчин къамелашка ладоьг1уш. Бакъ хилла иза а. Кхача йиш а яц – да, хьо эвлаяъ велахь а, да ву. Иза а, нана а резайиний бен ялсамане г1ур вац, эрна ца олу.\nИсс баттахь вай кийрахь лелийна, шелонах, мацаллах, цамгарх лардинчу вайн нанойн сий-ларам бан 1ама дезара, кхана «байттамал» бохучул а, тахнехьа. Маца хилла вайн 1адатехь да-нана къанделча тергал ца деш, 1едалан къанбеллачу нехан х1усаме д1алуш? Царна вай санна уьш вайна беза йиш яцахь а, мел дика хир дара-кх дийна боллучуьра царах вай кхетар, безам-марзо эцар, церан сий а, хама-пусар а дар!\nИ деха дезара хастам болчу вайн Деле.\nВоккхаве со кхин цхьана х1уманах, оццул ч1ог1а лазаро ша хьовзаварх, х1инцалерачу лазарех уггаре буьрсачу цамгаро лаьцна, дег1ана данне а дола ца далуш ша висча бен ламаз ца дуьтуш Далла дуьхьал вахара сан да, 1ожалло ша къарваллалц дарба лийхира, амма воьхна вацара мискъарзарратал…\nХала ду цамгаро лаьцначу стагана, цунна дан х1ума доцуш, гондахьа хьийза. Амма мел ч1ог1а оьшу-кха вала везачу к1антана шен дегара и тайна масал а.\nМасех шо хьалха, к1ира юккъе ца дулуш, кхо ваша велла сан. Тхан дас – Дала гечдойла царна – и ирча киртиг т1ех1оьттича гайтина собар а, доьналла а х1инца го суна ма-дарра. Ша схьа а лехира уьш, ц1а а балийра, со кхоавеш, дерриге шена т1елецира. Д1аберзийра. Алхьамдулиллах1! Хастам бу-кх Цунна суна да бахьана а дина ийманан, собаран дицлун доцу и масал гайтарна! Ша делла вон лан ницкъ луш и хиларна.\nЦхьа гергара стаг ву сан. Цо дийцира цхьана тезетахь шена гинарг.\nБ1ешарахь сов ваьхна воккха стаг хилла кхелхинарг, тезет схьаоьцуш довзтиъа шо хир долуш цуьнан к1ант а волуш.\n– Хьенех, - аьлла хилла цуьнга кадам бан веъначу кхечу воккхачу стага – хьайн да мила вара х1инца хуур ду хьуна. Х1инццалц ца хиънехь а.\nАс оцу хенахь башха маь1на а ца дира оцу дешнийн, тахана кхета вайх массарех хьакхалуш долчу оцу бакъдолчух.\nХ1ун дийр ду ткъа, вовшех девлча т1аьхьа бен ца девза-кх вайна вовшен!\nТ1аккха бен ца хаьа вовшийн хама бан. Хастам бу Цунна, шена вайн г1алаташ гуш доллушехь, шен къинхетамах вай ца хадош волчу, оцу г1алатех а вайга хьесап дойтуш, пайда оьцуьйтуш схьавог1учунна, т1аьхьа кхетар а ду-кх цхьа г1иллакх.\nМасална, оцу сайн гергарчу стага аьлла кхин цхьа х1ума дийца а лаьа суна. Шен да велча дикка хан яхьира ша, элира цо, балхара ц1а кхоччушехь цуьнан мотт-г1айбий хиллачу х1усаме воьдуш. Цхьа де деара ца воьдуш, аьлча а, дицделла висина. Ц1еххьана и дага деана, юьхь1аьржачу х1оьттира, халчу вахара. Амма жимма хан яьлча и дагахьбалам а байбелира, дицделира кертахь «дада» баха. Т1аьхьо кхийтира ша, элира, хиллачух. Алхьамдулиллах1! Вай кхоьллина Дела ву-кх шен лайн дегнаш лардеш, церан баланаш г1айг1анаш байбеш а, бицбеш а вверг. Хастам бу Цунна. Дог1ур ду-те иштта де суна а! Ца деъча, дог1уш ца хилча х1ун дийр дара вай! Ткъа мел доккхачу маь1не ду Деле ийманехь шен вахар а, валар а хилийта бохуш вай массара а деха дезар. Юха а билгалдан лаьа, бакъ дуьненчу д1акхелхина волу сайн да вац ас тахна вуьйцург. Вала везаш ву шаверг – да а, к1анта а, тахана, цул сов, тамаша бан х1ума ца дисна вайна массарна ганза.\nАс дийцинарг вахар-валар ду, да-нана д1адаларо хийлачу к1анте йойту ойла ю. Маржа-я1, хьо дуьне! Ма сиха т1екхочуш хилла ахь 1ехавой, адамо генадоккхий д1атоттуш дерг, ма мерза стом хилла ден-ненан безам. Уьш боцуш висча бен ца бевзаш хилла-кх цуьнан чам ма-барра.\nВала везаш ву х1ора, хьеший хила а хилла-кх вай х1окху дуьненахь.\nХан д1аяларх хуьлуш ца хилла-кх воккха, дуьненан баланаш, вонаш лайний бен. Дикачун доза дац, цундела, Далла а, нахана а хьалха юхьк1айн хир ву да-нана леринарг. Дика хила хьовса вай йоккхучу хенахь цаьрца – кхана т1аьхьа ца хилийта.


Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организаци - ЮНЕСКОн официала байракх\nЛеш долчу меттанийн керла цIейоза арахецна ЮНЕСКОно. Еккъа цхьана Оьрсийчохь I00 мотт бу юкъара дIаболучу новкъахь. Царна юкъахь ду Къилбаседа Кавказера меттанаш а – нохчийн, суьйлийн, гIалгIайн, эдагIийн а.\nЮНЕСКОН хьесапехь 20 мотт белла дIабаьлла лоруш бу Оьрсийчохь. 22 мотт чолхечу хьолехь бу. Ткъа 29 мотт боккхачу кхерамехь бу дIабала. Кхин 49 мотт бала новкъа баьлла бу. Царна юкъахь бу идиш, удмуртийн, гIалмакхойн а меттанаш. Кхин 20 мотт дIабаларна саготта а бу говзанчаш.\nМеттанашна таллам беш, исс хIума лелийна ЮНЕСКОн говзанчаш. Мотт Iамо каро йиш йолу Iаморан материалаш, юкъараллин маттаца йолу юкъаметтиг а, баккхийчара иза кегийчарга балар а. Цул сов, маттана Iедало еш йолу, аьлча а ца еш йолу гIортор а хьесапе эцна цара.\nНохчийн мотт хIора а ЮНЕСКОн рапортехь хьахош бу. Иза, кхечу меттанашца цхьаьна, бала новкъа баьлла бу.\nАрахаьрчу меттанашкара литература нохчийн матте гочъеш волу говзанча ву Хатаев Хьусен. Иза тешна ву, нохчийн мотт баларан бахьана, уггар хьалха Iедалан терго йоцуш бисарна хиларх.\nХатаев: "Нохчийн маттана Iедалера цхьа тайпа гIо дац. Iедало ца ларбинарг, цхьана къомо, стага ларбина бац мотт. И бохург хIун ду сан? И Iедал хIотта а хIоьттин, Iедал тIехь а ду а бохуш, пачхьалкх чIагIелча, Iедале массо хIума дало. Таханлерчу дийнахь масса институт, массо хIума чIагIделла Iаш ду бохучу хенахь, Iедало цхьа а тайпа дакъа лоцуш дац. Ахча, бохча, массо хIума цуьнан карахь ма ду.\nНохчийн мотт юьхьанцарчу классашка балабар уггар хьалхара даций и нохчий мотт кIелхьарбоккхучу хенахь? Уггар хьалха дац иза (Iедална). Иза дан дезаш хIума ду. Цхьаьнге - хьехархошка, юкъаралле - хетта оьшуш дац. Мохк чIагIбаран юьхь ю иза."\nМаршо радио: Нохчийн маттаца доьзна, масех чолхе хIума лаьтта хIокху сохьтана. Мелла а сиха цу тIехь болх а болийна, уьш къаста ца дахь а, меттан кIоргалла а, маьIна а, цуьнан дешнийн хIоттам а бухур болуш. Гуш лаьтташехь, гIуллакх, нохчий шаьш а, шайн маттах ца бешачунна тIедаьлла. Цхьаболчарна, иза школехь, юьхьанцарчу классашкашхь юкъабаккха а ца лаьа. Бакъду, цуьнан бахьанаш а ду. Цкъа делахь, хIинццалц дIатесна лаьттина мотт, дикка тIехь болх бина а боцуш, цIеххьаша юкъабаккхарх хIумма а диканиг хир дац боху цара.\nДерриг а дуьненахь, ненан мотт хьехарна тIера дIайолалуш ду, юьхьанцарчу классашкара дешаран система. Иза хIумма а тамашийна а ца хета.\nНейдерланд пачхьалкхехь, Ляйденерчу университетехь меттанийн говзанча ву профессор Комен Эрвин. Нохчийн маттаца гергарло долуш а ву иза. Ляйденера схьа, Маршо радиоца телефонехула шен хиллачу къамелехь Комена элира нохчийн дай-наной кхера оьшуш дац, юьхьанцарчу классашкахь Iамор нохчийн матте даккхарх.\nКомен Эрвин: «Суна и хьал муха го аьлчи а, оьрсийн мотт нохчий Iаш болчу меттехь лелаш хиларе терра, школин системехь мел долу Iилма нохчийн матте даккха деза аьлла ца хета суна. Амма, нохчийн бер школе дахале - цо оьрсийн мотт бийца болабале - юьхьанцарчу классашкахь мел долу Iилма - арифметика а, математика а, ненан маттахь Iамо деза. ТIаьхьо, оьрсийн маттахь доьшур ду цара.\nВуно дукха телевизион а, радион а хьосташ а, газеташ а ду оьрсийн мотт шарбан. Оццу хенахь, дика, цIена нохчийн мотт буьйцург - йоцуш ю. Еккъа Нохчийчохь юкъаяьккхина система хилла Iийр яц иза - Мексикехь а, къилб Iамеркехь а, Африкехь а болх беш ю иза. Юьхьанцарчу классашкахь ненан маттахь бен ца хьоьхуш, тIаккха, пачхьалкхехь лелаш болчу маттахь дешар - норма ю, юкъарадаьккхина хIума дац.\nЦхьаболчу нохчийн хьехархошца къамел хиллера сан. Цара бахарехь, оцу берашна ши-кхо дош бен ца хаьа оьрсийн маттахь. Цундела, цхьа а Iилма Iамо доладале хьалха, царна оьрсийн мотт Iамо ма беза. Иштта, царна еша а, яздан а Iамадале, цкъа дуьххьара оьрсийн хьеха беза хуьлу юьхьанцарчу классашкарчу берашна. Цунна шортта хан оьшу.»\nМаршо радио: Оццу хенахь, дукха хан йоццуш, оьрсийн президент волчу Путин Владимира юха а оьрсийн маттана гIортор яр дийцира Къаьмнийн Юкъаметтигийн Кхеташонехь. Оьрсийн мотт – бертан, цхьааалин мотт бу элира цо. Цул сов, оьрсийн пачхьалкхан ДУМАно къобал а дина тIеэцна, къаьмнийн меттанаш Iаморца доьзна низам.\nСенаторша а, президенто а къобалдинчул тIаьхьа хIокху шеран Гезгмашан батахьа дуьйна болх бан долалур ду иза. Цуьнца а догIуш, хIора республико ша къастон деза къоман мотт школехь Iамо беза я ца беза. Ткъа оьрсийн мотт Iамор, тIедиллинчу кепехь ду. Нагахь санна республико шен мотт тIедиллинчу кепехь Iамон беза аьлла тIеэцна хилахь, цигахь мел вехачу Iамон безаш хир бу.\nХIун дан дагахь ю оцу хьолехь Нохчийчоь – хууш дац.\nЮха а довш долчу меттанийн цIейозанна юкъа тоьхна ЮНЕСКОно нохчийн мотт


Керда шу хьахилла массехк ди хьалха Вежарий-юрт хьайийлар хьалхара берий беш\nМагIалбика района Вежарий -юрта бахархой тахан ши цIай да — Керда шу хьахилла гарга долча деношка юрта хьайийлар цун исторе хьалхара берий беш. 2021 шу хьахиннача хана денз из 16 берий беш е вай мехка хьайийла.\nКулгал деш МутIаIаланаькъан Абабукар волаш, «ООО Евросервис - 2010» яха гIишлон компане е из хьалъеш къахьегаш ялар. Берий фусам хьалъяьй «Комплексное развитие сельских территорий»цIи йолча къаман проекта даькъе. Цу чу 3-7 шерага кхаччалца ха яьннача берашта лаьрхIа 120 меттиг е.\n«Ираза оалхазар» яха берий беш хьаелаш дакъа лоацаш хилар учреждене болхлой, бераш, цар ноаной. Доккхача цIайца юртара нах даькъала бувц вена хилар ГIалгIай республика Мехкда Калиматанаькъан Махьмуд-Iаьла а.\n«Тахан берашта мел эша паргIато яра уйла е ез вай, цар берий ха иразе хург йолаш. ХӀанзара дешара фусамаш хьалъяр-цу белха лард е.Вай юрташ ясса ца латтар, кагирхой кхыча метте бах дӀа ца ахар дез сон. Цудухь шуца цхьан дог гӀоздаьнна ва со, тӀехьарча шерашка укхаза дукха социальни фусамаш хьалъе аьтув балара. Юрт хувцалуш йоагӀ-тӀехьарча шин шера хьалъяьй школ, культура цӀа,ФАП,Ӏобилаб никъ, чуйилай сиха интернет. ДӀахо йодача хана а юртарча наха паргӀатонах уйла еш хургда тхо», - аьнна,белгалдир субъекта кулгалхочо .\nБерий беш хьалъяй еррига оагIонаш теркал еш. Цигача деш аьтув ба иштта могашалца ювзаенна халонаш йолча берий а. Ерригача фусамашка мел эша кхоачам латт, хIаьта коа массехк ловзара майда е.\nГIР Мехкадаьи Правительстваи пресс- гIулакхче


ДаIишан идеологино доьзалш хIаллакбо\nГIадужу-бутт 14, 2016\nВенерчу коьртачу кхелан гIишло, джихадхойн дов хоттучу деношкахь даима а хуьлуш ма-хиллара, юхь тIе тутмIаьжгаш йоьхкинчу, герзаш боьттинчу Iедалан леринчу нуьцкъаллин структурийн белхахоша ларйеш яра.\nКхелан гIишлонна чу мел воьдург дегIаца хьожуш а, цаьргара тIоьрмигаш чохь хIун ю хьожуш а бара уьш, ур-атталла молу хи чохь долу шиша а шайца чоьхьа ца доккхуьйтуш.\nЦу кепара лакхара кхерамазаллин гIулчаш Iедало яхаро хоьтуьйтура, дов хоттуш берш боккъал а цхьа пачхьалкхана а, халкъана а кхерам болу дера зуламхойн хир бу-кх аьлла.\nАмма дов хоттучу чоьна чу лийцинарш чубахкийча, гуш дерш дара 15-16 шераш долу бераш, дукхах дерш юхь тIе чо а баланза, ткъа царех цхьаъ-м сов тIех дIегаца дилх хиларна джихадехь дакъалацар хьовха, меллаша бен шен дегI дIадахьалуш а воцуш хеталора.\nХIетте а луьра бара меттигерчу прокуратурано царна дуьхьал теттина бехкаш – и пхи кхиазхо бехке веш вара Шема а вахана, цигахь ДаIиш тобанах дIакхета Iалашо йолуш хиларна.\nЦарех цхьаъ, 16 шо долу кIант, даханчу шарахь цкъа Шема ваха ваьллачуьра лаца а лаьцна, иза ханна дукха жима хиларна, арахь яккха масех бутт хан тоьхна дIахецна хиллера кхело.\nЦул тIаьхьа амма иза ша юха а Шема ваха кечамаш бина ца Iаш, шен гергарчарна юккъехь 10 шой, 11 шой долу ши бер а шеца джихаде дига кечвелла хиллера, цу шина бере ДаIишо кхоьллинчу халипатехь мел исбаьхьа дахар ду бохург а дуьйцуш, и шиъ шеца дIадан ира-кара а хIиттош. ХIинца кхело 30 бутт хан туьйхира цунна.\nКхин цхьа кхиазхо, 15 шо бен шен доцу, Шема ваха новкъавала кхиънера. Туркочу а вахана, цигахь Газантип олучу Шемарчу дозанехь Iуьллучу гIалихула дехьа а ваьлла, джихадхойх дIакхета гIерташ вара ша аьлла мукIарло дира цо кхелехь.\nАмма и цуьнан Iалашонаш кхочуш ца хиллера, Iедале цуьнан дас-нанас орца дехначул тIаьхьа иза Болгари кхаьчна воьдучура лаца а лаьцна, цигарчу полицино Австре юхахьажор бахьана долуш. ХIинца цхьа шой, ах шой хан кхайкхира цунна.\nКхин а ирча дара кхозлагIчу талорхочунах прокуратурано дийцинарг. 15 шо долу и кIант джихадхойн идеологих Iехавелла волу, дикка хан хиллера, шен цIерчаьрца, уггаре а хьалха шен деций, ненаций и идеологи бахьана долуш дов лелош волу.\nШен кIант Шема вахарна кхоьруш даханчу шарахь дуьйна цуьнан паспорт къайладаьккхинчу дех масийтаза латта гIоьртинера и кхиазхо, ткъа рогIера паспорт бахьана долуш дов даьлча, урс даьккхина дена чухьеддера иза.\nТоха цо и урс ца тоьхнехь а, амма корт тоьхна да вожийнера цо. Цул тIаьхьа Iедале кхайкхинчу дас-нанас, кхин цунна да амал а ца хилла, дIалацийтинера иза. Ша лаца баьхкинчу полисхошна а лата чутийсавелла хиллачу цу кIантана кхело ши шой, ах шой туьйхира.\nИштта цхьана шарера кхаа шаре кхаччалца хенаш кхайкхира кхело кхин цхьана 15 шо долчунний, 17 шо долчунний.\nМеттигерчу хаамийн гIирсашкахь а, джихадойх болчу аналисташа а вуно йоккхачу гIайгIанца тергалеш хиллачу процессо гойтуш дерг ду, ДаIишан идеологи тIаьхь-тIаьхьа кхин а кегийрахчу берашна боккха тIеIаткъам беш хилар а, цо доьзалш хIаллакбеш хилар а.\nАмма и бераш цу хIинца шаьш долчу тIегIанна тIекхачар цхьана дийнахь нисделла хIума дац аьлла тешна ю джихадизм толлуш йолу Австрера социолог Шлаффер Эдит.\nЦо дуьйцу, берашна цу кепара радикализаци хилар юкъараллехь а, уггаре а хьалха шайн доьзалехь а цхьа хIума раздоьдуш хиларан билгалонаш ю, бохуш.\nШлаффер:„Чохь, доьзалехь долу хьал хазнесанна мехала ду. ХIунда аьлча цу шайн чохь шайна гина а, девзина а долчух буттий ара ма бовлу и кхиазхой юкъаралле.\nВайн заманчохь берашна а, кхиазхошна а атта дац вайн юкъараллехь дIатарбала, шайн даима а цу юкъараллин дакъа санна кхечаьрга тIеэцийта Iалашонца къийсам латтон дезарна.\nДахаран дакъа хила шайна лаарна, шаьш юкъаралло къобалдан шайна лаарна. Вуно чIогIа хала хIума ду иза. Къаьстина хала ду иза мигрантийн доьзалшкара орамаш долчу кхиазхошна.\nАвстрехь бехаш болу нохчи иштта а бу шайна тIехь и цхьа проблемаш латточу тобан лейбл йолуш.\nЦундела а мехала хета суна вай, юкъаралла санна, и проблемаш муьлхарниш ю, уьш мичара йовлуш ю, церан орамаш мичара схьадогIуш ду бохург талла ницкъ вайгахь тоьуш хилар а, нохчашца цхьаьна цу орамийн анализ вай яр а. Проблемаш хиларна тIехь шеко яц, амма уьш йистах яха ницкъ тоа беза вайгахь. Ткъа бераш – уьш доьзалехь а, юкъараллехь а лаьттачу хьолан сеймографаш бу“.\nЦу юкъана, Венерчу кхелехь хенаш тоьхначу кхиазхошна юккъехь цIена бакъонца джихадхойн идеологин закъалташ берш хилла ца Iа.\nВара царна юккъехь иштта урамехь садайначу хенахь шен новкъа дIавоьдуш волчу меттигерчу вахархочунна даг тIе урс а лаьцна, цуьнгара ахча чохь долу бохча схьадаккхарна бехке веш волчу 17шо долу кIант а. Ша и талор дечу хенахь цо мохь биттина хиллера, АллахIу акбар бохуш.\nЦхьа шой, ах шой хан тоьхна чувоьллина иза джихадца бала боцуш вац, амма шен мекарчу Iалашонна динах пайда эца араваьлла хилла аьлла сацам бира кхело.


Кадыровс баьхнарг кхочуш хилла?\nУкраина -- Мосийчук Игор чевнаш хилла, ву Киевехь эккхийтар а дина. 25ГIад2017\nКадыровна кхерамаш тийсина Мосийчук эккхийтина Киевехь\nМосийчук: "Рамзан, ахь хьайн жIаьлеш хьажийна тхан махка. Оха кхузахь бойур бу уьш, тIаккха хьуна тIаьхьадогIур ду тхо. Хьуна тIаьхьадогIур ду тхо Соьлж-ГIала".\nХIара майра къамел деш верг ву Радикалан партин цIарх Украинин Лаккхарчу Радан депутат волу Мосийчук Игорь. Шен лерринчу видеона тIехь къамел дерзош Кадыровн суртана топ туху Мосийчука.\nНохчийчоьнан куьйгалхочуьнга цу тайпа кIоршаме къамел дан ваьхьна вацара цхьа а политик. Ур-аттал Кадыровна кхерамаш туьйсучу цуьнан махкахоша а литтара шаьш деш дуьйцург, дукха тIех ца бовла гIерташ.\nЦундела Мосийчука лелочух цецбевлла бара цо яьккхинчу видеона кIеллахь комментареш юьтуш болу нах. Кхана Iуьйранна Соьлж-ГIалахь Нохчийчуьра хьовха, берриг а кху дуьнентIера бахархой кIинтIера бохуш, ша галваьллера бохуш, дехарш деш гур ву вайна иза бохучух тешна бара царах дукхахберш.\nИзза ойла йолуш вара Кадыров Рамзан а. Мосийчука дийцинчух лаьцна "Россия1" телеканалана интервью луш, шена хетарг иштта элира Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nКадыров: "Суна хетарехь, мелла ву иза. Хьакхо мелла, хьакха санна лелаш ю хьакха. Метта вогIур ву, кIинтера довлар доьхур ду цо. Я бехказвала гIертар ву иза, я оха догIуш долу таIзар дийр ду цунна. Тхо гал ца довлу, оха дукха нийса туху герз, иза мича тоха деза а, маца тоха деза а хууш".\nМосийчукца дерг къасто шайн сихха карх ца далахь иза Украинехь "шаьш" вуьйр ву элира Кадыровс.\nКадыров: "Шайна а кIордийначух тера ду иза царна, цундела иза дIаваккха лууш бу уьш, иза Кадыровс, я кхечу, я кхолагIчо дина ала. Цундела цара иза дукха хан ялале вуьйр ву".\nАмма оьгIазвахар дукха чIогIа хиларна, ца Iийр Кадыров шен ойла ца йовзуьйтуш.\nКадыров: "Башхалла а дац иза миччахь велахь а - Европехь а, Iамеркехь а. Цу тайпа шайтIанашна таIзар дан тхан зеделларг долуш ду".\nКарарчу хенахь Мосийчук Игорь дарбанан хIусамехь Iуьллуш ву. Еаринбуса "Эспрессо" телеканалан гIишлон чуьра араволуш, эккхийтар а дина, чевнаш хилла ву иза. Украинин зорбанан гIирсаша дийцарехь, бомба хилла гена йоцуш дIахIоттийначу мотоциклна тIе йиллина.\nПолицино бинчу хаамца, и эккхийтар бахьана долуш эшам хилла ву виъ стаг. Царах цхьаъ велла. Цу нехан цIераш юьйцуш яц.\nМосийчук Украинин Лаккхарчу Радан депутат ву 2014-чу шарахь дуьйна. «Азов» батальонан декъашхо а волуш, цо дакъалецира Донбассехь хиллачу тIемашкахь. 2015-чу шарахь, Лаккхарчу Радо пурба а делла, депутат Мосийчук лецира, коррупци лелорна бехке а вина. Амма тIаьхьо иза дIахийцира.\nТкъа хIинца, бомба а эккхийтина, иза Iуьллуш волуш зорбанан гIирсаша яздо, цунна тIелатар де аьлла омра динарг Кадыров хила мега бохуш. Нохчийчоьнан куьйгалхочо цкъачунна цу хьокъехь цхьа а комментари йина яц.\nКадыровна а, Даудовна а дуьхьал гIуллакх долийна Украинано\nУкраинерчу депутатна кхерамтесна «Лорда»\nОсмаев Адам а, киллер а реанимацехь ву\n«Азов» полк кхоьллинчу Княжецкийн дакъа карийна Харкован кIоштан хьуьнхахь\nКадыровн довхо эккхийтина Киевехь


(Европан союз тӀера хьажжина кхуза)\nХӀокху версин 1 хийцам хьажа дезаш бу. ЧӀагӀъелла верси хьажжина (2020, 25 август).\nКоьрта яззам: Европин бертан пачхьалкхаш\nЕБ кхин инфраструктуран проект — навигацин «Галилео» система. Спутникан навигацин система хиларе терра, «Галилео» кхуллуш ю Европин барто Европин космосан агенталлица цхьаьна. Спутникан тоба кхоллар чекхдаккха лерина 2019 шарахь. Проект хьажийна ю, цхьаьна агӀора Цхьаьнатоьхна Штаташ доладечу GPS ца базархьама, вукха агӀора американ ширъеллачу системал меттиг дика дӀалаца а, сигнал тоян а. Ша ечу хенахь «Галилео» проекто зийна дуккха а финансийн, техникийн, политикийн халонаш.\nКоьрта яззам: Европин бартан Юкъара юьртабахаман политика\nЮкъара юьртабахаман политика — Европин экономикан юкъараллин программех уггар шираниг ю, цуьнан хала меттиг а ю. Политико юьртабахаман сурсат совдаккхаран , дааран сурсаташ цхьанаэшшара латтадаран, юьртабахамехь къахьоьгучу бахархойн дахар хьакъ долуш туокхе даран, йохк-эцара цхьанаэшшара яран, ткъа иштта сурсаташна хьекъале мехаш латтадаран Ӏалашо хӀоттайо. Дукха хан йоццуш уьш леладора субсидеш луш, мехашна юкъагӀерташ. 70-гӀа а, 80-гӀа а шерашкахь юьртабахаман политикан хьашташна латтадора Европин юкъараллин бюджетан кхааннах ши дакъа, 2007—2013 шерашна оцу статьян харжан дакъа охьадаьлла 34 % кхаччалц.\nКеп:Европин бартан политика\nКоьрта яззам: Европин бартан институташ\nКхеташоно билгалйоккху ЕБ киаран коьрта стратегин агӀо. Политикан интеграцин инарлин аса яккхар — Европера кхеташонан коьрта некъ бу. Министрийн кхеташонца цхьаьна могӀарехь, Европера кхеташонан елла европин интеграцин коьрта барташ хийца йиш йолу политикан функци. Цуьнан гуламаш дӀахьо шарахь шозза а, цул сов а — я Брюсселехь, я председатель йолчу пачхьалкхехь Европин бартан Кхеташонан оцу хенахь коьртехь йолчу пачхьалкхан-декъашхочун председателан куьйгаллица. Гулам лаьтта шина дийнахь. Кхеташоно тӀеэцнарг дан дезаш ду иза къобал йинчу пачхьалкхаш.\n↑ 1 2 ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран ciafactbook йоза яздина дац\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран eupopulation йоза яздина дац\n↑ 1 2 3 ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран gdp йоза яздина дац\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Европин_барт&oldid=5123949»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 10 сентябрь 18:48\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 10 сентябрь, 18:48.


2014 шо: Iилманан а, технологийн а декъехь 10 мехала хилам\nДечкен-бутт 02, 2014\nIамерка -- Google Glass зуьйш дакъалоцуш ю Лос Анджелесера Франческа Мари Смит, Марс27, 2013\n«Керла Iилманча» журнало дийцарехь, 2014-чу шарахь хьалхара зераш дIадолор ду адамаш Марсана тIе дахийта аьтто луш болу космосам аппаратийн. Гезгмашин-баттахь NASA-но космосе хьажор ду генарчу космосан миссишна хьажийна долу Orion цIе йолу космосан кема.\nЦул сов, кху шарахь космосе хоьцур ю SpaceX цIе йолчу долахь йолчу компанино йеш йолу Falcon Heavy олу ракета. Иза ницкъ болуш хир ю Марс тIе 13 200 кила кира дIакхачо. Иза уггаре а онда ракета хир ю карарчу хенахь адамийн ян аьтто баьллачех. Цуьнан цкъачунна ницкъ бац Марс тIе адамаш а, царна оьшург а цхьаьнаметта дIакхачо, амма цуьнан гIоьнца цу планетина тIе оьшург дIакхачо аьтто хир бу цига дамаш дахийтале.\n2013-чу шарахь Латта тIехула елира ISON олу комета. 2014-чу шарахь цунна тIе хуур ю Европан космосан агенталло кечйина Rosetta олу космосан аппарат. Карарчу хенахь и комета хахкаелла йоьдуш ю, 16 килиметр секундехь чехкалла а йолуш. Цунна тIаьхьахахкаелла йоьдуш ю Rosetta.\nЛахьан-баттахь иза тIаьхьакхуьур ю кометина. ТIаккха цунна тIера гIоттур ю кометина тIехаа езаш йолу Philae цIе йолу модул. Цунна тIехь йолчу лабораторино толлур ду комета стенах лаьтташ ю бохург. Цо Латта тIе хьажор ду жамIаш. Ткъа шайн агIора Iилманчаша жоп лур ду вайн дуьнен тIехь дахар кхолладалар цу кометах доьзна ду-дац бохучунна.\nАдамо йина аппараташ хилла Баттана а, Марсана а тIехь. Амма Латтан тIехь долу цхьа доза хIицца бен даста аьтто ца баьлла Iилманчийн. Буьйцург бу стохка карийна болу 500 метр кIорга болу 4 километр томмачу шано хьулбина лаьтташ болу Малхбале-Iам. 2014-чу шарахь Iилманчийн талла дезар ду цигахь дахар ду я дац бохург.\nКарарчу хенахь кинохь а бен динозаврийн клонаш ца яло Iилманчашка. Амма цара кхиамаш баьхна динозавраш санна дацахь а, делахь а ширчу дийнатийн геном ешарехь. 2014-чу шарахь Iилманчаш дIадерзо дезаш ду цхьа миллион шо хьалха даьхначу Homo Erectus цIе йолчу адаман геном хIоттор.\nТIаьххьалц кхузаманахьлера адам гучудалале даьхначу адамийн геном каро атта дацара. ДНК дика лаьтташ Iедал ду шийлачу меттигашкахь, ткъа цу хенахь адамийн дай бехаш хилла тропикашкахь. Амма дукха хан йоцуш Испанехь карийначу адаман геном еша буьйлабелла Iилманчаш, иза цхьа шайтачу хьелашкахь Iиллина хиларна.\nБразилехь кху шарахь хир йолу Дуьненан футболан чемпионат дIайолош буьрканна дуьххьара мийра тухур берг вац футболхо. Нагахь дерриг а дагалаьцна ма хиллара чекхдалахь иза дийр ду юх сецна волчу кхиазхочо, шена тIейоьхначу леррина Iилманчаш кечйинчу экзоскелетана ойланца омра а делла. Иза хир ду Walk Again олучу дуьненаюкъарчу проектан кхиам гайтар. Экзоскелетана урхалла деш ю хьен чохь кхоллалуш йолу электросигналаш. Ткъа уьш йоьшуш ю коьртах доьхкинчу электродаша.\nНагахь Британин Парламенто пурба лахь, бер дуьненчу даларан керла кеп кхолла мегаш ю Iилманчаш. Иза хир ду кхо да-нана долу бер. Цу гIуллакхо аьтто бийр бу берашна ненера юьсуш йолчу цамгарех хьалха довла.\nЭксперташа дийцарехь, гергарчу шина шарахь Iамеркин интернет-гиганташ а, технологин компанеш а йиса мегаш ю 35 миллиард доллар барамехь са а ца йолуш. Цуьнан бахьана ду адамашна шайна интернетехула терго яйта ца лаар. Цул сов, дуьненан электорнан маша а бекъабала мегаш бу. ЦхьамогIа пачхьалкхаш, шайна юкъахь Бразили а, Германи а йолуш, ойла еш ю шайн къоман интернетан дакъа кхолларх лаьцна.\nЦхьа шо даьлча вай массара а коьрта тIехь лело мегаш ю компьютерш: 2014-чу шарахь дохка долор ду шуьйра реклама еш дийцина хилла долу Google Glass олу куьзганаш.\nКху шара Hyundai компани дагахь ю Tuscon Fuel Cell олу водород дагон джип арахеца йоло. Водородах, хIаваэра схьаоьцу кислород а тухуш, рекци а йойтуш, цуьнах электро ток яккха дагахь бу Iилманчаш.\nЦу тайпа машенна «ягориг чуйотта» цхьа ши минот а бен оьшур яц. Ткъа юьззина бак а йолуш машено некъ бийр бу 480 километр.\nКлимат хийцаяларехула йолчу Дуьненаюкъарчу экспертийн тобано шен рапорт арахоьцур ду кху шеран Зазадокхху-баттахь. Цуьнан коьрта чулацам бу: кийча хила муьлххачу а агIор климат хийцаяларна аьлла. Карарчу хенахь Iилманчийн тешам чIагIбелла Европан Къилбе а, Гергара Малхбале а, Iамеркан къилба-малхбалера штаташ а Австралин къилбе а йокъо хьоьгаш хир ю бохучух.\nТкъа Скандинавехь а, Канадехь а алсам догIанаш а, ло а дан мега. Амма кхечу меттигашкахь хIун хир ду хууш дац. Цундела климат хийцаяларна кийча хила беза кху дуьненан еъа а меттехь беха бахархой аьлла хеташ бу Iилманчаш. Масала, цара кхион беза йокъо а, хиш тIедовлар а лан аьтто болу стоьмаш а, хастоьмаш а, иштта дIа кхин а.\nДерриг дуьненна интернетан кхачо ян гIерта Гугл\nYouTube дΙакъевлина Нохчийчохь\nИнтернетах кхачам боллуш пайда ца оьцу Нохчийчохь\nЮНЕСКО - нохчийн мотт бала новкъа баьлла бу\nЕвропера нохчех хIунда къехка Нохчийчура Iедало Европе деша хьовсийна студенташ?\nОьрсийн матте Къуръан гочдина 50 шо ду\nОьрсийчуьрчу исламан башхаллаш\nГуттар цхьана агIора таьIаш Iедал ду нохчийн юкъараллин


Магнитогорскехь беллачийн терахь кхуьуш ду\nМагнитогорскехь беллачийн терахь 19 стаге хьаладаьалла. Орцанхоша херцаршлара хьалабаьхна: зуда а, стаг а, кхо шо долу йоI а. 22 стаг каронза вуьсуш ву. Тахана, кхааридийнахь тезет хIоттийна йоллу Челябинскан кIоштахь.\nХьалхо кIелхьардаьккхина 11 бутт болу бер чолхечу хьолехь ду, амма цуьнан могушаллина кхи дIа кхераме хIуммаъ дац аьлла могушаллин министро Скворцова Вероникас. Ишта цо билгалдаккхарца, йоьIан нана бераца ю.\nОрцан министраллан белхахоша чIагIдарца, херцарш луьстуш, нах лоьху болх еа рожехь дIахьош бу. Леринчу техникаца йовхо латтош ю херцаршна бухахь. Буьйсанна 20 градус шело лаьттар йолуш ю Магнитогорскехь.\nБайначу беттан 31-чу дийнахь Магнитогорскерчу 10-зза тIекIелдинчу цIийнан тIаьш охьахирцинера.\nТалламан комитето дIахьедина, цкъачунна динарг теракт ду ала тоьшаллаш дац. И дIахьедар даран бахьана ду, хаамийн гIирсашкахь терроран лар хила тарло аьлла, дийцадолор.


Shutterstock - лоьран сурт\n24 шо долу Соьлжа-гIалара ИбрахIим, мера чуьра чохчам дIаяьккха, леррина Дгестанерчу Хинжа-гIала вахнера. И операци ша, башха яьккхийчарах лоруш яцахь а, цунна цIерачу лоьрашка шен мерах куьйгаш Iиттийта ца лиънера. Цкъа операци а ейтина цIа веъча а , цхьа ах шо даьлча юха а вахнера иза цига, чов юхахь а яьлла. Шена цигара лоьраш гIоле хета, элира цо Маршо радиога, нохчийн а, дагестанхойн а лоьрийн говзаллан мах хадош.\nИбрахIим: «Кхузахь и операци йина болу нах, Дагестане баьхкина бара. Суна сайна а воьвзу массийта стаг. Хинжа-гIалахь дика дарбан хIусам ю аьлла хезна вахнера со цига.суна цигахь гIоле а хилира. Цигахь лоьраш кхузахьчулла дуккха а гIоле хьовсу. Хьалха операци йинчулла тIаьхьа, хIора 10-15 минот моссуза йолу чу вогIура лор».\nТахана, Нохчийчохь, кхин хилча ца маггала дукха дарбан хIусамаш ю, тайп-тайпан агIонаш а йолуш. Керла гIишлош ю, чохь уггаре а тIаьхь баьллачух гIирс а болуш. Шерашкахь чоьнаш чохь дIахIоттонза а болуш гIирс лаьтта, оцу дарбан хIусамашкахь, цу тIехь болх бан хууш говзанчаш боцун дела.\nНохчийчохь а, я Дагестанехь а, лоьраш гIоле муьлша бу олийла дац, аьлла хета Хасав-юьртахь вехачу Салавди цIе йолчу нохчочуьнна. Наха, шай аьтто берг до, дукхачу хьолехь вах-вана атта долчу боьлху, я ХIинжа-гIала, я уллерачу Гуьмс-гIала. Амма, хьалхалера къена лоьраш дIабоьвлачхьан, дарба даран гIуллакх нахан хала ду, аьлла тидам бира цо.\nСалавди: «1990 шераш дуьйладелчхьана, хIета дешна болу студенташ ма буй хIинца балхахь берш. Хьалхалера лоьраш болчу хенахь, медицина гIоле яра.хIинца къона лоьраш болуш иза ишшта яц аьлла хета суна. ХIума хууш бац уьш Дагестанехь-м. Ахча доккху, маьнгех. Меттиг яц олий шина кIирнахь а стаг латтаво. Гуьмсе дарбан хIусмаме боьлхуш а хуьлу, Нохчийчуьра Хасав-юьрта богIуш а хуьлу. Дагестанехь гIоле а ца хуьлий, Нохчийчу бахана меттигаш а ю».\nДагестанерчу журналистан Раджабов Рамазанан а, ца хета, шаьш долчохь медицинан ша мел йолу агIо дика ю аьлла. Амма, цхьа башхалла хааелла цунна- Iедалан дарбан хIусамашкахь лоьраш цомгушчаьрга дика ца хьовсу, цхьаннахь долахь йолчу лоьрийн центрашкахь чулла.\nРаджабов Рамазан: «Iедалан дарбан хIусамаш, поликлиникаш а, кхиерш а , чIогIа ледар болх беш ю. Яьккхий рагIанаш хуьлу цу чохь. Яьрташкахь а, ледар гIуллакх ду. Цигахь хIума шайна кхеташ дацахь, Хинжа-гIала хьовсабо. Ткъа, кхузахь, Iедалан поликлиникашкахь рагIанаш хуьлу. Дукха хан йоцуш, цхьа шо хила мега, кхузахь долахь йолу поликлиникаш болх бан юьйлаелла. «Дарбхо» цIе ю цуьнан. Дуккха аннах лешла цига.\nЦигахь а рагIанаш ю. Оцу меттигехь болх беш, Iедалан поликлиникашкахь болх беш берш бу. Суна сайна гина, цигахь а, цигахь а болх беш волчу цхьана лоьро нах тIе муха оьцуц. Iедалан поликлиникехь тергал ца во цо стаг, цуьнга хьежа веза. Ткъа, долахь йолчу поликлиникехь, цо чIогIа кIеда-мерза тIеийцира, чай а доьттира».\nДагестанехь цомгуш болу нах, цIахь дарба лоху дукхачу хьолехь. Амма, Раджабов Рамазана бахарехь, дозаналла арабовла уьш, нагахь санна, вуон цамгар, каьнсер олуш дерг ду аьлла шеко хилча.\nРаджабов Рамазан: Дукхачу хьолехь арабовлуш хуьлу онкологийца бала хьоьгуш хилча. Тхо долчохъ онкологийн дарбан хIусам а ю хьуна. Кесст-кесста боьлху Ростов-гIала. Цуьнан бахьан хила мега, кхузахь царна и цамгар гучудаьлла аьлла хезча, иза гIалат хиларе сатуьйсар. Тхо долчохь, бIаьргашна дарба деш йолу поликлиникаш а, дарбан хIусамаш а ю. И лоьраш дика лоруш бу кхузахь»\nХIора стага, ша шен цIахь дерг хьастадо. Нохчийн лоьрийн говзаллах а, цара дечу дарбанах а, теша ИмIела цIе йолу хIара стаг. Цо тидам а бира, цхьана хIуманна- Нохчийчохь амал хилла дIахуттуш ду, кхечу мехкашкара, лаккхара говзалла йолу лоьраш ханна болх бан бахкор. Иза дика хIума ду аьлла, хета цунна.\nИмIела: «Вай цIера лоьраш гIоле бу аьлла хета суна. Дика мел волу лор схьавалош-м ву кхара. Дагестанехь дарбан хIусамехь со ца хилла, амма, вай цIахь чулла гIоле хира ду аьлла ца хета суна. Ставрополе а, Ростове а лела вай нохчий. Аарар лоьраш чу бахкабо, кхузара берш цига дIабохуьйту. Ишшта, уьйранаш ю-кх церан».\nНохчийн лоьрашна, йоккха башхалла ца хета, шайний, дагестанехь болчарна юккъахь. ХIора регионехь, болчу лоьрашна зеделларг хуьлу, аьлла хета Соьлжа-гIаларчу дарбан хIусамехь болх бечу Зайнап цIе йолчу лоьран. Нохчийн лоьрийн, медицинийн цхьана агIонехъ куьг дIадоьлла ду, элира цо.\nЗайнап: «Медицинан цхьацца йолу агIо Дагестанехь гIоле ю. Цхьа ерг вай долчохь дика ю. Сихаллийн деш долу гIо,хирургаш а, травматологаш а вай дика бу. ТIом болчу хенахь, аьтто балахь а, бацахь а, Iаьмма вай нохчий. И агIо дика ю вай. Ткъа, Дагестанехь, массара а дуьйцуш ду, офтальмологи кхиаме ю. Кардиологи а ю церан дика. Вай а ю кардиологи дика».\nЛоьрийн дарба, оьшурш тахана Нохчийчохь дукха нах бу. И дарб ца карийна хийла стеган, дахар хаьдда меттигаш ю. Къоначу лоьрашна юккъахь цхьаберш хуьлу, и дахаран некъ, шай лаамца хаьржина боцуш. Нохчийн дукха хьалха дуьйна олуш ду, лор валахь, цунна цкъа а къелла хIун ю хуура дац. И хIума йоьхьар а лоций, хийла дас-нанас, беран ца луушехь харж а еш, иза лоьрийн Iилма деша дIахIоттабо, оцу гIулчана тIаьхьалонех ойла а ца еш.\nМогушалла дика стенгахь Iалашъо: Нохчийчохь я Дагестанехь?\nДIавига йиш яц вита\nДера шайн паччахьо бохург сихха кхочудан долийна. Окху шина-кхаа дийнахь кхузара СМИ-ш "вайна юккъехь питна тасса г1ерта 'малхбузера мостаг1ий" бен кхи дуьйцуш х1ума дац-кх. Цу т1е цхьа арахоьцуш цхьа декъаза опросаш ю, хьаьжча вала дог дог1ур долуш. Къордийна.


Кху деношкахь Сочехь лоьрийн орца эцна йоьдучу машенна шен зудчуьнга некъ битар дехна аьлла цхьана стага йиттина реанимаце хьажийна цу тIехь хилла лор. Цу хиламо эргIад бахийтина бу Оьрсийчура дуккха а бахархой. Амма, Iилманчаша тоьшаллаш а деш, адамийн вовше хьагI-гамо хилар вуно даьржина ду Оьрсийчохь.\nМасех бутт хьалха дара иза. Сан накъостана интернетехь YouTube-хь цхьа видео карийнера. Оьрсийчохь цхьацца меттигашкахь яьхна кийсакаш вовшах а тесна хIоттийна яра иза. Цу видео тIехь машен сацош баккхий нах некъал дехьа бохуш, лайлахь йисина машен татта аралелхаш, некъа юккъехь йисина цициган кIорни, бIаьннаш машенаш а совцош, кIелхьара йоккхуш гойтуш бара Оьрсийчура бахархой.\nЦу суртах вуно цецваьлла, шен махкахоша иштта адамалла гойтуш вуно дог къадделла вара сан накъост. Иза ларамаза а дацара. Дукхачу хьолахь Оьрсийчохь адамаша вовшца лело юкъаметтигаш да воккхавуьйр воцуш ю.\nЦунна масала ду, масала, кху деношкахь Сочехь хилларг. Цомгуш хиллачу стагана орца эцна йоьду лоьрийн машенна дуьхьал лаьтташ хилла шен машенахь цхьа зуда. Сихха дархочунна тIекхача гIертачу лоьро дехар дина цуьнга шайн лоьрийн машен чекхялийтахьара аьлла. Дуьхьал жоп делла цу зудчо маьттаза мотт а буьйцуш.\nИштта оццу новкъа дIахьовсийна цо шега дехаре баьхкина хилла цуьнан накъостий а. Бехказа а яьлла, некъ буьтучу метта цу зудчо, орца дехна шен майрачуьнга, шега нацкъара яла аьллачу нахана таIзар дар доьхуш. Сихонца схьакхаьчначу цу стага цIеххьана тIелетта йиттина лоьрана. Иза охьавиллина дарбанан хIусаме, реанимацехь ву иза карарчу хенахь.\nХиллачо эргIад бахийтина бу дуккха а Оьрсийчура нах. Ткъа Краснодаран мехкан губернаторо Ткачев Александр дIахьедар дина шаьш цу зудчунна а, бале ваьллачу цуьнан майрачунна а догIуш долу таIзар дийр ду аьлла.\nЦхьа мехала доцучу хIуманна тIехула адамаша вовшашца тIемаш бар могIарера хIума ду Оьрсийчохь. Стохка Оьрсийчоьнан Ιилманийн академин социологин интитуто теллина адамийн вовшашка болчу цабезаман барам – цо хаттам бинчу 78 процент наха боху, шаьш кийча ду милла а, герз диттина вен.\nКитаев-Смык: «Вайн пачхьалкхерчу бахархошкахь Ιаламат боккха цабезам бу вовшашка. Дин, къам, нах беха меттиг башха а йоцуш. И агресси стеган шатайпа психологи ю, шен са лардечу дийнатан агресси. ХΙунда аьлча, дахар вай пачхьалкхехь вуно хала, гΙоьртинчу хьолехь ду. Цо адам декхаре до ша-шен Ιалашдан, оцу хΙумано, Ιалашвар а доцуш, къизалле хьо кхачавахь а. Пайда боцу чΙагΙалла ю иза.\nСтенна? Иза вайгахь кхиош ю. Гойтуш ду массанхьа а таро йолу нах муха беха. ХьаггΙий, цабезаммий кхуллу цо. Иза цхьаъ ду. ШолагΙа. Дахарехь кхане яц гуш. ХΙумма а толур ду ала сатийсам а бац нахехь. Иза шашаха нисло аьлла а ца хета суна. Иза леррина до. ХΙунда аьлча, нахана шаьш гΙорасиз хетийта, царна дуккха а цаьрга хийца а лур доцу, уьш дуьхьаллатта а лур боцу вон хΙуманаш гайта деза».\nОьрсийчохь къизалла дебна хиларх лаьцна кхидΙа а дуьйцу Китаев-Смык Леонида.\nДоцца аьлча, карарчу хенахь вуно лакхаяьлла Оьрсийчохь нехан вовшашка йолу хьагΙ-гамо, бистина цабезам. И хьал кестта хийцалур ду аьлла а ца хета говзанчашна.


Тесна йитина Iайшат\n"Куьг шийла ду, дIадаккха дезар ду", - аьллера лоьро, ворхI шо долчу ГIалгIайчоьнан Сунжа-кIоштарчу Ажигова Iайшатан дегIах таллам бечу хенахь. Ягийна шира чевнаш, кегйина даьIахкаш, яхкалу цуьнан дегIан меженаш.\nРошаль Леонид президент волчу Москварчу Iилман-талламан институтерчу берийн хирургин декъехь дарбадан охьайиллина Айшат. Цигарчу лоьраша а хаамбира, аьтту куьг дIа ца даккхахь гIуллакх хир дац аьлла.\nЦхьа шо хьалха дIаелла хилла Iайшат дейишин Маккин доьзале. Зуламан Кодексан 111-чу артиклехь (хаа а хууш, кхечу стеган могушаллина зен дар) бехкейо иза.\nЙовха чорпа чохь йолчу яй чу хиинера иза ша, цул тIаьхьа кIохцал-сераца голаьцначу ор чу йоьжнера аьлла, дийцина йоьIан дейишо лоьрашка. Iайшат шен хенна дарбан цIийне а ца юьгуш, масийтта дийнахь цуьнан куьг карсца къевлина латтор бахьана долуш ситуаци чIагIъелла.\nКху-беттан 6-чохь Макка шина баттана лаьцна юьтуш, сацамбина кхелахоша. Хьалхо оццу артиклехь таIзар текхна а ю иза. ТIаьхьо къастарца, Маккин цIийнда ницкъаллийн структурийн белхахо ву. ЙоIана тIехь шен хIусамнанас Iазап латтош хиллийла шена хууш дацара, "хIунда яьлча, со цIахь вацара" аьлла цо.\nАла догIу, Маккин пхиппа шераш долчу шина кIентан дегIа тIехь цхьана а кепара йиттина тамагIаш дац. Амма дахначу шинаридийнахь республикерчу заьIап берийн реабилитацин центран директоро Дударов Iелас дийцина, Макин ший а кIант а дегIана а, хьекъална тIаьхьависина вогIу аьлла.\nШен да а, нана а дIасакъаьстинчул тIаьхьа кхаьчна хилла Iайшат Маккин хIусаме. "Тхо дIасадевллачул тIаьхьа дейишас йоI дIаяьккхинера соьгара", - аьлла Iайшатан нанас меттигерчу телевизионан эфирехь.\nКхечу стагехь марехь ю иза хIинца, ткъа цуьнан хиллачу цIийндас (йоьIан дас) дихкина хилла цунна йоI гар.\nДейишица ехаш хилла йоI верасалла официалехь тIе а ца чIагIдеш. Цундела оьцуш ахча а ца хилла цо йоьIан цIарах.\n"Ненехь бер цадитаран кавказхойн ламасто цу кепара зуламаш дохьу. Къилбаседа Кавказера масех гIуллакх ду тхоьга кхаьчна, дас шен хиллачу хIусамненера бераш дIадаьхна. Доккхачу декъанна, и бераш тIаьхьа шайн деца а ма ца дуьсу. Шен къеначу дена-нанна уьш лело охьадохку цхьаболчу дайша. И бераш цхьанна а оьшуш ца хуьлу, кхачаме лоьрийн гIо а ца латтадо царна, цхьаннан а бала боцуш кхуьу уьш", - дийцина "Кавказ.Реалии" порталца хиллачу къамелехь "Правовая инициатива" Проектан адвокато Гнездилова Ольгас.\nДоьзал дIасакъаьстинчул тIаьхьа бераш деца дуьтучу ламасто ма ца боху ненах уьш херде. Амма, дукха хьолахь ишта нис-м ло.\n"Iадатехь боху, бер деца диса дезаш ду, цунах жоп дала дезарг иза ву, амма ненан бакъо ю шен бераца зIе латто. Ткъа кхузахь беран ненаца уьйр йита а ца юьту", - дуьйцу Гнездиловас.\nШен хиллачу зудчуьнгахь бераш дуьтучу дега агIор хьоьжу, иза емалво лулахоша а, гергарчара а.\n"Ненера бер схьа а даьккина, иза шен хIусамехь кхиош волчу стаге ларам алсам хуьлу нахалахь, ненехь бер дитинчуьнгахьчул а, - дуьйцу эксперто. – Цхьаболчу божарша-м ненехь дита а тарлора, делахь а наха олучух ларбалархьама декхаре хуьлу уьш бераш схьадаха. Ненех хьегочу берах хиндолчун - бала ца хуьлу".\n"Буьйсанна маьхьарий хезара лулахошна"\nСоциалан белхахошна-м хIунда дуьйцура, цхьана урамехь йоьIан дейишица бехачу лулахошна а гуш ца хилла Iайшат а, цов ловшдерг а. Лекхачу кертана а, къевлинчу ковна а юкъахь хуьлучух ца хууш хиллачух тера ду царна.\n"Суна цкъа бен гина яцара и йоI. Шен кIантаца чохь юьтура оцу зудчо и йоI. Цуьнан бераш юкъ-кара сан берашка а хьовсура. Дика зуда ю, дика бераш а ду", - боху Маккин лулахочо "ГIалгIайчоь" телехьожийлан эфирехь.\nГIалгIайчоьнан омбудсмено Чахкиева Заремас бахарехь, хIинций-хIинций Iайшатан нана юхайогIу моьттуш Iаш хилла лулахой. Аьтто ца хилира "Кавказ.Реалиин" Чахкиева Зеремица зIе таса: масийттазза телефон тохарх жоп ца делира омбудсмено.\n"Ламасташ лардечу юкъараллехь массо а вовшашца воьзна хуьлуш ву,- дуьйцу кхузаманан глобале хеттарш а, регионашкара проблемаш а толлучу "Кавказ. Мир. Развитие" Центран президенто Сиражудинова Саидас. – Цхьана агIор, иштачу юкъараллехь тIехсов кхечу стеган дахарна юкъагIертар магош хIума ду, вукху агIор аьлча, лулахойн а, гергарчийн проблемех къайлахьо".\nСиражудиновас масална дуьйцу сий лардеш зударий байарх: цхьаммо хьийзийна, йа цIийндена ямартъяьлла зуда шен наха йийча, юьртахоша къайлахьо и зулам.\n"Хетарехь, кхузахь а ишта хиллачух тера ду: "нехан доьзална юкъагIерта цалаарна а, цаьрца девне бовла цалаарна а, массо а тапъаьлла Iийначух тера ду", - боху эксперто.\nГнездиловас дагатосу Оьрсийчохь хилла цу кепара хиламаш: "Липецкан кIоштахь цу тайпа инзара масех гIуллакх нисделлера: сахиллалц лулахошна хезна хиллера зударийн маьхьарий, шогIачу Iуьйранна гIовгIа тийначул тIаьхьа телефон тоьхна хиллера цара оцу зудчун гергарчаьрга, шун зудчунна етташ ю аьлла. ТIаьхьо дарбан цIийнехь кхелхинера и зуда кхи метта а ца йогIуш".\n"Луларчу нехан доьзална юкъагIорта цалааро а, хьайна уллохь лелочу зуламашна ахь петохаро а стаг воьйту. Култураца болх а беш, нах кхето беза. Нагахь санна, доьзалехь Iазап латтош лулахошна хаалахь, къайлах аьлла а, полицига дIахаийта деза цо цунах", - боху адвокато.\nФилиппович Екатерина ю текстан автор


Талламаш беш бу оьрсийн националистийн хIусамашкахь\nМоскох оьрсийн националистийн Дёмушкин Дмитрийн а, Тор Владимиран а, церан накъостийн а петаршкахь талламаш дIахьош бу Талламан комитетан белхахой. «Медиазона» цIе йолчу интернет агенталло бинчу хаамца, иза доьзна ду стохка Лахьан-беттан 4-чу дийнахь хиллачу «Оьрсийн маршаца».\nТалламаш дIахьош бу къаьмнашна юкъахь цабезаш кхолларца доьзначу бехк-такхаман гIуллакхехула. Талламхоша дийцарехь, цу акцин декъашхоша маьхьарий диттинера бусулба нахе хьагI-гамо кхуллуш. ХIусамехь талламаш бар чекхдаьлча Тор Владимир леван дIавьугур волуш ву талламан урхалле. Цуьнах лаьцна хаам бина цуьнан адвокато.


Нохчийчоьнан парламента Оьрсийчоьнан думе дехна Соьлжа-ГIалин кIоштийн кхелийн цIерш хийцар\nНохчийчоьнан парламента Оьрсийчоьнан пачхьалкхан думе Соьлжа-ГIалин кIошташкара кхелийн цIерш хийцар хьоьхуш низаман проект хьажийна. Пачхьалкхан думан сайта тIехь бу и хаам.\nНизаман проекта хьоьху хIокху кхелийн цIерш хийцар:\nЛенинскан кIоштан кхел – Ахьмадан кIоштан кхел тиллар;\nОктябрьскан кIоштан кхел – Байсангуран кIоштан кхел тиллар;\nСтаропромысловскан кIоштан кхел – Висаитовн кIоштан кхел тиллар;\nЗаводскойн кIоштан кхел – Шейх-Мансуран кIоштан кхел тиллар.\nКхеторан кехатехь аьлла ду, 2020 шеран ГIуран-беттан 29-хь Соьлжа-ГIалин думан сацамца гIалин йиъ кIоштийн цIерш хийцина хилар: Ленинскан кIошт – Ахьмадан, Октябрьскан кIошт – Бансангуран, Старопромысловскан кIошт – Висаитовн, Заводскойн кIошт – Шейх-Мансуран цIерашца. Оцу кIоштанашкара кхелийн цIерш хьалхалеранаш ю, нохчийн депутаташа бахарехь, оцу гIуллакхо "бахархошна новкъарлонаш йо".\nКадыровн доьзалан цIерш тохку Нохчийчохь дукха объекташна – доьшийлашна тIера тоькан станцешка кхачалц. 2021-чу шеран Мангалан-баттахь Кадыров Ахьмадан– Нохчийчоьнан президент хиллачун, хIинцалера куьйгалхочун Кадыров Рамзанан ден – цIе тиллира Нохчийн пачхьалкхан университетана. Марсхьокху-баттахь президента Путин Владимира Кадыров Ахьмадан цIе тиллира Соьлжа-ГIаларчу дуьненаюкъарчу аэропортана а.\nЦул совнаха, Кадыров Ахьмадан цIе лелош ю махкара футболан клуб (дуьххьара "Терек" яра цуьнан цIе), Кадыровн долара фонд а, кхинйолу объекташ а. Хьалхо пачхьалкхан зорбанаша дуьйцура, Гикало-эвлан бахархоша Кадыров Рамзане а боьвлла, цуьнан ден деден, Бенойн Iийсан кIентан Iабдулкъедаран цIарах маьждиг догIа, аьлла дехар дина хилар. Цул хьалха республикехь уггара доккхачу шина маьждигана – "Нохчийчоьнан дог" а, "Ненан дог" а – Кадыров Рамзанан ден а, ненан а цIерш елира.\n"Конфликтийн анализан а, уьш юхаяхаран а центран" директора Сокирянская Екатеринас хьалхо дийцира, бахархошна регионан куьйгалхочун ден-ненан сибаташ ду коча ухкуш, амма республикера нах дерриг кхеташ бу, и леладо шен Кадыров Рамзанан сибат хьалхатеттархьама аьлла.


ГIиргIизойчоьнан Пачхьалкхан къоман кхерамзаллан комитетан (ГКНБ) белхахоша ялх зуда лаьцнера, йихкинчу тобанан декъехь хилла аьлла, шеконаш кхоллаелла. ГIиргIизойн "Азаттык" Радионо яздо цунах лаьцна.\nГКНБ-н информацица, Нарынехь лаьцна ялх зудчух шеконаш ю, уьш ГIиргIизойчохь магийна йоцучу экстремистийн "Хизб-ут-Тахрир" тобанан жигара декъашхой хилла аьлла\nЦеран хIусамех хьуьйсучу заманчохь карийнера экстремизме чулацам болу жайнаш, «Хизб ут-Тахриран» агитацин материалаш чохь йолу планшет а, ноутбукаш а, телефонан сим-карташ а, цхьацца йозанаш дина тептарш а. Йоллу материалаш экспертизе яхьийтина. Ханна лецнарш латточу Нарын гIаларчу лоьмар 24 йолчу изолятор чохь бу лецнарш. "Экстремистийн тоба кхоллар" аьллачу пачхьалкхан зуламан кодексан артиклехь листа долийна гIуллакх.\nКъайлахчу сервисаша меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллаца юкъахь дIаяьхьира зударий лоьцуш операци. Хьукматан куьйгалхочо Аалиев Улана цкъачунна зударий лецарх информаци луш яц. Аьтто ца баьлла лецначийн векалшца зIе таса а.\nДинан экстремизман гIуллакхашкахула волчу эксперто Мурзахалилов Канатбека бахарехь, тIаьххьарчу заманчохь ГIиргIизойчохь жигара хьийза бакъо йоцуш вовшахйиттинчу тобанийн могIаршка зударий ийзош.\n"«Хизб ут-Тахрир» тобанан "феминизаци" аьлла, цхьа дакъа ду. Организацин "зударийн тIам" боху маьIна ду цуьнан. 6-7 шо хьалха динан эксперташа дуьйцуш дара, ГIиргIизойчохь болх беш ю оцу организацин зударийн агIо бохуш. Юха а церан жигаралла мел а лахъелира. Кхеташ дац, коронавирусан пандеми йоьдучу хенахь цара шайн болх эвсара баккхарх. Делахь а, хIинца оцу организацерчу зударша чIагIбина шайн болх", - дуьйцу ша бинчу талламех эксперто.\nНарынскан махкарчу Ат-Башинскан кIоштахь стохка а лецира динан-экстремистийн «Хизб ут-Тахрир» тобан 6 декъашхо. Уьш бехачу цIеношкахь талламаш бечу заманчохь карадеанера герз, патармаш, киншкаш, организацин кехаташ, ноутбук, телефон, сим-карташ а.\nНарын гIалин вахархочо Рысбеков Бакыта дуьйцу, кIоштан дозана тIехь оцу организацин массо а декъашхоша шайн болх дIакхоьхьуш хилар гуш дара бохуш.\n"Динан векалш масал гойтуш хила беза биссинчу нахана. Хала хеташ делахь а, иза нислуш дац. «Хизб ут-Тахриран» декъашхой хилла ца Iа Нарынехь, бу кхузахь «Йакын инкар» боламан векалш а цхьана. Кху заманера, цивилан хьелашкара халкъ боданечу кIуркIмане, ширачу замане дига гIерта уьш", - боху цо.\n«Хизб ут-Тахрир» организаци экстремизме лерира 2003-чу шарахь ГIиргIизойчоьнан Лакхарчу кхелан сацамца. Дихкира цу тобанхошна пачхьалкхан йоллу территори тIехь шайн гIуллакх лелор а.\n2019-чу шарахь динчу зерашца, экстремизмана а, терроризмана а бехкевина ГIиргIизойчоьнан набахтешкахь 434 стаг ву. Леррина уьш латто Iалашонца стохка Молдовановка цIе йолчу эвлара колонин дозана тIехь гIишло хIоттийра. Кхечу набахтешкара цига дехьабехира экстремизмана а, терроризмана а бехкебина тутмакхаш.\nДинан гIуллакхашкахула йолчу Пачхьалкхан комиссин директорна Эргешов Зайырбекана хетарехь, тIаьххьарчу шерашкахь ГIиргIизойчохь «Хизб ут-Тахрир» тобанхойн болх мел а лахбелла богIу.\n"Оцу агIор полисхоша а, динан векалша а, йоллу юкъаралло а цхьана бинчу балхо дика жамIаш гойту. Оха дуьйцу нахана, «Хизб ут-Тахрир» организацин идеологи нийса цахиларх. ТIаьххьарчу заманчохь царна тIаьхьа хIуьттучийн терахь жимдала доьлла".\nГIиргIизойчоьнан Зуламан кодексехь билгалдаьккхина ду, экстремизме чулацам болу йозанаш латторна а, даржорна а таIзаре озор хилар. Дуьххьара дIахьедар дой, я гIуда тухий вуьту, я колоне хьажаво. Нагахь санна, шолгIа, я юха а, юха а караводахь, таIзар дар чIагIдо: набахтехь яккха 3 шарера 10 шаре гергга хан кхачайо.\nДинан эксперто, Турсунбеков Замира цхьацца меттигаш билгалъехира: "Оцу «Хизб ут-Тахрир» организацин могIаршкахь наха дакъалацаран масех бахьана го суна. Цкъа делахь, динца кхетам цахилар ду и. Цул совнах, ю кхузахь политикан а, экономикан а факторш а. Халачу хенашкахь деба цу кепарчу тобанийн могIарш, ша догIа тоьхча жIалин нускалш санна. ХIоьттинчу хьолах пайдаоьцу цара. Оцу организацин декъашхой бу ГIиргIизойчохь. Къайлах бо цара шайн болх. Пачхьалкхан урхалла дарна юкъагIортар ю организацин идеологи.\n2003-чу шарахь пачхьалкхан территори тIехь кхелан сацамца йихкина ю, экстремизме я терроризме хета 21 динан организаци. Ю царлахь «Джабхат ан-Нусра» а, «Жайшуль Махди» а, «Ансару л-Лах» а, «Хизб ут-Тахрир ал-Ислами» а, «Группа Джихад» а, «Малхбален-Туркестанан исламан болам" а, иштта кхинйолу дуьненаюкъара экстремистийн организацеш а.\nОцу тобанех дукхахйолчийн Iалашо ю демократин, динца йоцу, дуккха а партеш йолчу ГIиргIизойчоьнан дIахIоттам боха а бина, цуьнан метта шайн "динан халифат" кхоллар.\nОрганизацийн цIарах яржош мел йолу материлаш а, информаци а, я царех хьакхалуш долу йоза а экстремистийн литература ю аьлла, дIакхайкхийна а ю, йихкина а ю кхелехула.


Арбиев А. «Берсанов Хожа-Ахьмад волчохь хьошалг1ахь» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nАрбиев А. «Берсанов Хожа-Ахьмад волчохь хьошалг1ахь»\nХьере хилла, сихъелла йоьдучу заманахь дукхах долу адамаш дуьне лехарна тIаьхьадевлла, иманах, гIиллакх-оьздангаллах, къоман Iадатех, ламастех херадевлла хеталуш, дуьненахь хуьлучу хийцамашна тIаьхьакхиа гIерташ лелахь а, хазахета наггахь волчо мукъане а вайн къоман Iадатийн, гIиллакх-оьздангаллин верасалла деш. Халкъалахь олуш ду-кх: «ТIехь Iу воцу бажа хIаьжкIаш тIе бахана». И тайпа бежанел башха дийца хIумма дац адаман, я цо ша адам ду баха а ца оьшу, шегахь, сих-дегIах йоьлла вай лакхахь хьехийна адмаллин амалаш яцахь…\nАдамалла вайна юккъехь яржош, гIиллакх-оьздангалла евзаш, езаш, ша иза цуьнан исбаьхьаллица лелош, тIекхуьучу кегийрхошка иза дIакхийдош болчарах ву вайна массарна а вевзаш, лоруш волу Россин Федерацин яздархойн Союзан декъашхо, Нохчийн Республикин культурин хакъволу белхахо, Iилманча Берсанов Хожа-Ахьмад.\nНохчийн къоман оьзда воI, яздархо, культура йовзархо, иза таллархо, нехан дов даьллачохь – маслаIат, чов хиллачохь – дарба хилла веха Хожа-Ахьмад шен дахарехь. Цо дуккха а шераш дIаделла Советан Iедал долчу луьрчу заманахь, нохчий нохчаллах буохуочу муьрехь, вайн къоман Iадаташ, ламасташ лардарехь, нохчашкахь гIиллакх-оьздангалла кхиорехь культурин министерствехь къахьегарна. Иза эрна а ца хилла, хIунда аьлча цунна хаьа ша дуьйцург бухболуш хилар, уггар хьалха иза шена тIера дIаволало, тIаккха нахана хьоьху цо бакъдерг а, хила дезарг а. Шена тIехь масал гойтуш хилча юкъараллин дог догIу ладогIа а, хезначух, гиначух пайдаэца а.\nВайн республикехь а, дозанал арахьа а Хожа-Ахьмад дика вевзаш а, лоруш а ву. Хетарехь, цхьа а хир вац цо лебечу оьздачу матто, хьоьхучу гIиллакхаша иман кхиорехь тIеIаткъам банза юьстах висна а, цуьнца гергарло доцуш, иза дукха ца везаш а. Цунна санна чохь садолчу а, садоцчу а Iаламан дахар девзаш вайн махкахь нах бу бохург а бакъдан хала ду.\nЦхьа хIума-м хиъна суна: нохчалла, гIиллакх-оьздангалла, Iадаташ лоруш, уьш лардеш болу нах берриш а Хожа-Ахьмадана дукха безаш хилар а, цуьнан цаьрца гергарло хилар а. И дерриг а бакъдо 23-чу июнехь, оцу гергарчу нахах цхьаберш чукхайкхина, Хожа-Ахьмадара динчу хьошалло. Цхьа а сай-пайдий лехар а доцуш, вехаш я къен, Iедалан гIуллакххо я миска вахархо аьлла, бина харжам боцуш, шена амал тайначу, деган гергарло долчу, иманна, нохчаллина тIегIерташ болчу нахах дуьзнера Хожа-Ахьмада шайн керт-ков. Цо хьошалгIа кхайкхинчарна юккъехь бара вайн Республикехь бевзаш, лоруш болу нах: филологин 1илманийн доктор, профессор Тимаев Ваха, яздархо, «Хьехархо» газетан коьрта редактор Цуруев Шарип, РФ юкъарчу дешаран сийлахь белхахо Альтемиров Iарби, цуьнан ваша Муслим, Валарг тIера Дильмахин кIентан кIант Мохьмад… кхечу районашкара а тIехь цуьнан цIийнан, гергара нах а – Мохьмад, Султан, Адам.\nIуьйрре, йиллинчу хенахь 10 сахьт долуш схьагулбелира хьеший. Кхайкхинарш шортта белахь а, цхьаберш цхьацца тезеташ, сингаттамаш бовлар бахьана долуш а, вуьш дахаран сихаллехь шайна тIедехкина декхарш кхочуш дарехь аьтто ца болуш бисира бахказа. Делахь а, ша хьалха хIоттийнчу Iалашоне, шена дагахь дерг кхочушдаре кхечира хIусамда...\nШайн хIусамера хьаша-да ца хедачу Хожа-Ахьмадан хIусамнанас Амната а, доьзало а ларамца тIеийцира рогIера хьеший а, лелийра вайн къомана юккъехь бIешерашкахь лаьттина долу хьошалла…\nНохчийн кхерч, доьзал, доьзалера юкъаметтигаш муха хила еза масал гора церан кех чоьхьаваьлчхьана а. Кхин хIун оьшу стагана дахарехь, стенна оьшу тIекIел йина гIаланаш?! Царал тоьлу иманах, гIиллакх-оьздангаллах, Iадатех йоьттина лаппагIа а. Иза бу-кх бахам: иман, собар, барт, марзо, гIиллакх, ларам…\nИрс долуш, Дала дика дина стаг ву Берсанов Хожа-Ахьмад шен махкаца, халкъаца цхьаьна вахарна а, къоман оьздангаллица, дайша сийдеш лардинчу ламасташца, Iадаташца са деIарна а. Ткъа уггаре а доккха ирс ду барт болуш, иманехь йолчу хIусамнанас Амната кхерчахь йовхо латтош, ша санна иманехь кхиийнчу доьзалах воккхавеш, могуш-маьрша а волуш, нахана масала хила цуьнан вахар.\nШен ирс нахаца доькъуш, гIиллакх-оьздангалла, Iадаташ, ламасташ, гонахара Iалам довзуьйтуш, Хожа-Ахьмада язйина арахецна ткъе шиъ книга.\nВежарий, вайна мел хетахь а, вайн къа дац шуна, и тайпа къонахий вайна юккъехь мел бу, церан хьехамех вай пайда мел оьцу. Амма уьш боцуш вай дисахь, тIаккха вайн къам муха хир ду техьа, олий, ойла-м кхоллало сан а.\nТеша лаьар-кха, Берсанов Хожа-Ахьмад могуш-маьрша а волуш Дала дуккха а шерашкахь вахавийриг хиларх а, иза санна болу, вайн къоман дозалла, къоман Iадатийн, оьздангаллин шайн дахарехь верасаш хилла лаьтта болчу къонахийн доь девриг цахиларх а.\nДала дукха вахавойла хьо, Хожа-Ахьмад! Дала могушалла а лойла хьуна кхин дуккха а шерашкахь!


Оьрсийчоьно Газ Лах а Йина Шело Хьоьгуш ю Европа\nОьрсийчоь-- Премьер-министр Путин Владимир а, Газпроман куьйгалхо Миллер Алексей а, Германин хилла волу канцлер Шредер ГерхIард а хьожуш бу Выборгехь Портовая олуш йолу газан компрессор болх бан йолалуш, 06Гезг2011\nКху шарахь къаьсттина луьра деана Европехь Iа. Ткъа хуьлуш ма-хиллара, уггаре а там боцучу хенахь Оьрсийчоьно ша Европана юхкуш йолчу газан барамаш лахбина.\nКху луьра деанчу Iай Оьрсичоьно газан барамаш лахбар бахьана долуш дийнна пачхьалкхашкахь хIусамаш шеллуш лаьтта. Цуьнан бахьана даханчу кIирнах Оьрсийчоьно шен махкахь а Iа шийла дарна Европе хьажочу газан барам лахбина хилар ду.\nКху деношкахь и барам хьалхалерачу тIегIантIе хьалакхачийнехь а, цу боццучу хийцамийн тIаьхьало могIарерачу европахойн шайн кхерчашкахь лан дезна. Иштта, масала, Италехь бахархойн хIусамаш йовха латторхьама Iедалийн цигарчу цхьацца йолчу фабрикийн болх сацон дезна.\nОршот дийнахь хьалхалерачулла а 20% кIезиг оьрсийн газ кхаьчнера Итали. Иза иштта деза хир дацара, нагахь хIурдакеманашкахула Iарбийн пачхьалкхашкара Итали кхачош йолу газ чолхе хенахIоттаман бахьана долуш схьакхача йиш йоцуш ца йиснехь. Цундела меттигерачу Iедалхоша Алжирера а, Норвегера а шаьш оьцучу газан барамаш алсам баьхна.\nИтали ша цхьаъ хилла ца Iа Оьрсийчурчу газах йозуш ерг. Изза хьал ду Австрехь а, Германехь а, Словакехь а, Грецехь а, кхин йолчу а цхьамогIа Европерчу пачхьалкхашкахь а.\nТкъа оьрсийн партнераша газан барам лахбар бахьана долуш, Европехь энергоресурсийн мехаш хаа а луш лакхадевлла. Иштта Австрехь и мах 16 % хьалабаьлла, Италехь --18 %, ткъа Британехь -- 24-%.\nИ дерриге а тидаме а эцна, Европерчу Iедалхоша масех шо ду шаьш оьрсийн газах оццула чIогIа дозуш хилар лахдан гIерташ гIулчаш йоху. Шайн пачхьалкхашкахь газ яккхаран барам алсамбаьккхина цхьайолчу пачхьалкхаша. Вукхара Къилбаседа Европера газ оьцу. Ткъа кхечара шайн сатийсамаш бузу альтернативан энергица.\nЦул сов, дIадаханчу шерашкахь Оьрсийчоьно а, Украинин Iедалша а, вовшашна тIе бехкаш а тоьттуш, европахой газ йоцуш битина хилар тидаме эцначу меттигерачу газан концернаша мелла а резерваш гулйинера, дагахь доццург хилахь а аьлла.\nИ резерваш хье а ца еш йита аьтто белира хIара Дечкен-бутт юккъе баллалц кIеда а, довха а Iа хилар бахьана долуш. Цундела оьрсийн «Газпромо» газан барамаш лахбинехь а, дIадаханчу шерашкахь санна лазаме ца хилла иза европахошна.\nТкъа хенан хIоттам цкъачунна кхин тобала дагахь бац. Говзанчаш дийцарехь, хIара шело Европехь мел кIезга а кхин а цхьана кIиранахь лаьттар ю.


Iамеркан Украинерчу леринчу векало дарж охьадиллина\nЗеленский Владимир, Байден Джо, Трамп Дональд (коллаж)\nУкраинехь хиллачу Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн леринчу векало Волкер Курта дарж охьадиллина, яздо Ассошиэйтед Пресс а, Рейтер а агенталлаша. Iамеркан иччархойн урхаллерчу цхьана анониман белхахочо президенто Трамп Доналда тIеIаткъам бина хила тарло Украинан президентна Зеленский Владимирна аьлла, артикл зорбане яьккхинчу шолгIачу дийнахь дIатесна цо шегара дарж.\nДокументца а догIуш, Трампа дехар динера Зеленскийга, Iамеркан вице-президент хиллачу Байден Джонан кIанта Украинехь бинчу балха тIехь талламбе аьлла. КIайчу цIийнан урхалхо тешна ву, Байденан кIант Украинерчу коррупцех воьзна ву аьлла.\nБайден Джо – 2020-чу шарахь хинболчу президентан харжамашкахь дакъалоцур долчех ву. Конгрессерчу демократашна хетарехь, хьайн гонашкахь коррупцин зIенаш лаха бахар кхечу пачхьалкхерчу харжамийн процессна юкъагIортар санна лоруш ду.\nIамеркан президентна Трамп Доналдна импичмент кхайкхоран процедура йолийна Конгрессан Лахарчу палатано.


Ахь айхьа ца хастийча, хьо хьан хастор ву?!\nМангал-бутт 16, 2013\nОьрсийчоь -- ГIалгIайчоьнан, Нохчийчоьнан куьйгалхой Евкуров Юнус-Бек а, Кадыров Рамзан а,29Тов2012\nГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека, Оьрсийчохь кавказойн цIе язъян Iалашо йолуш, акци йолийна интернетехь. Евкуровн лаамца cийлалле баьхна буьйцур бу тоьлла кавказхой. Ткъа кавказхойх гIоьртина хΙума дуй те церан дика кΙентий, мехкарий Оьрсийчоьнна ца бовзар, къилбехьара бахархой цунна цабезар?\nЕвкуров Юнус-Бека, "Живой журнал" олучу интернет-машанерчу шен блогехь бина и кхайкхам. Интернетхошка цо дехна, уугаре дикачу кавказхойн лаьцна дуьйцуш хилар. Вайлахь дукха бу Iилманчаш, профессорш, кхиболу хьекъалчаш. Вай ваьш буьйцуш, дIабовзийта беза уьш пачхьалкхана, бохура кхайкхамо.\nДукхан хан ялале блогерша йолийра яха дикачу нехан цIераш. Кавказхойх болу хьехархой, Iилманчаш, спортхой , инарлаш бара буьйцуш.\nГIалгIайчоьнан куьйгалхочун хьехамчас Цечоев Беслана бахарехь, и акци йолаяр деккъа дIа Евкуров Юнус-Бекна дагадеана хIума ду. Дукха нах цунна тIе а тайна, иза дIахьош гIо а лаьцна, элира цо Маршо Радиога.\nЦечоев: «ГIалгIайн а, нохчийн а, кхидолчу Кавказан къаьмнийн а сий долуш дуйла а, царна юкъахь хьекъал долуш а, дешна а нах буйла хаийта дина ду иза. Вон хIума лелочу нахал диканаш кхузахь дуккха а алсам буйла хаийта дина ду иза. "Оьрсийчоь" олучу хIокху йоккхачу пачхаьклхехь, вайна генахь бехачу нахана ца хаьа кавказхошлахь мел дукха бу турпалхой , Iилманан нах. Иза царна довзийта дагахь йолийна акци ю иза».\nОьрсийчуьрчу бахархошна шатайпа го кавказхошца йолу юкъметтиг пачхьалкхехь телхаш схьайогIуш хилар. Царах ву, масала, хIара, Николай цIе йолу Москохара вахархо.\nНиколай: «Кавказхой ма бац, кегдина лергаш а долуш, цIен костюмаш йоьхна леларш. Суна хетарехь, наха кавказхой тIеэцар, уьш бовзар, хийцалур ду, Каваказе парггIат лела церан аьтто ма хиллинехь. Курорташка нах эха буьйлабелча, тIаккха шаьш кхетар бу. Бахаман токхо лекха йолчу Москох а, кхечу яьккхийчу гIаланашкахь а нахана къола дича, ойла яьржа, кавказхой зуламхой бу олий. Суна хетарехь, иза хийцалур ду кестта. Интернет а, телехьожийлаш а кхуьуш ма ю».\nКхечу тергамхошна, къаьмнийн юкъметтиг, къаьстана кавказхошца телхина хилар бахьан го, Iедалан хьукматаш болх беш ца хилар. Евкуровийн акцино а иза гойтуш ду, аьлла хета, Анастасия цIе йолчу Москохара яхархочуьнна.\nАнастасия: «Евкуровн акцино гойту, вайн пачхьалкхехь ницкъаллин хьукматаш болх беш йоцийла. Москох иза дика го. Цхьаьнхьа цхьа зулам дича, дукха сиха даьржа, иза динарш кавказхой бу, олий. ТΙаккха, ша лайн межарг санна, деста иза. Цхьаммо яздо, иза кавказхошна дина, олий. Цунах теша нах. Оцу хIуманна тΙехь болх бан безара. Беламе ду, вайх лаьцна тайна хΙуманаш вай ваьш дийца деза бохург. Кавказхой, цхьа боцу бехк шайна тIе а оьцуш, бехказа буьйлуш санна нисло.\nИзза бала цхьана кавказхошна тΙебазбелла ца Ιа. Юккъера Азерчу нахана, китайхошна, Ιаьржа чкъор долчу нахана тΙехь а бу. ХIун дан деза ца хаьа оцу хIуманна. Кавказхой Оьрсийчоьнан бахархой ма бу, амма дукха нах цунах ца кхета. Бахархошлахь лелаш ю-кх ксенофоби. Иза цхьана Евкуровн акцица эшалур яц. Цирк ю-кх...»\nНахана хьасталуш, хасталой вай!


Оьрсийчуьра дIавоьдучу иттаннах ялхаммо кхерамзалла лоьху\nОьрсийчуьра дIабахначу 64 процент бахархоша шайн дIакхалхаран бахьана ду аьлла, кхерамзаллин меттиг лахар. 54 проценто хьахийна политикан хьал, 51-ммо шайн берийн кхане. "Такие дела" гIирсо бозуш боцчу талламчашца юкъахь динчу зерийн жамIаш ишта ду.\nТалламан авторша хадийначу мехаца, 2000-чу шарера 2020-чу шаре кхаччалц Оьрсийчуьра эмиграци йина веа миллионна тIера пхеа миллионе гергга бахархой.\nНах пачхьалкхера дIаэхар совдаьлла 2012-чу шарахь Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир кхозлагIа куьйгаллехь висича.\nКхечу пачхьалкхе дIабахна эмигранташ дукха хиларца дуьненчохь кхозлагIа пачхьалкх ю Оьрсийчоь, ХIиндойчоь а, Мексика а дIаяьккхича. Кхечу мехкашка дIабахана бехаш бу Оьрсийчуьра мел лахара а 10,5 миллион бахархой бу.\n2019-чу шарахь изза талламбира "Проект" интернет-ресурсан редакцино. Къаьсттина лакхаделира дIаоьхучийн терахь 2014-чу шеран юьххьехь - ГIирмина аннекси а еш, Украинера кризис марсаяьллачу хенахь а, 2018-чу шеран Зазадокху-баттахь Путин доьазлагIа Оьрсийчоьнан президент хIоьттича а.\nШемарчу Идлибехь дIалаьцна нохчийн эмиран штаб-квартира\nБакъонаш йоцу зона. Муха дагалоьцур ю Кадыровн заманара Нохчийчоь


Мултимедиа, Мангал-бутт 01, 2018\nПIераскан-де 1 Мангал-бутт 2018\nКъилбаседа ХIирийчуьрчу Черменехь маслаIат хилла йийначу таксхочун Уртаева Стеллин а, иза йийначу Нохчийчуьрчу вахархочун а доьзалашна юкъахь. Шина а мехкан динан дайша дакъалаьцна оцу барамехь.\nДаржаш охьадахка декхаребина гуьржаша Iедалхой\nГуьржийчохь гулбеллачара Iедалхой декхаре бо даржаш охьадахка. Иза хилла ши кхиазхо вийначул тIаьхьа.\nЮй теша Путин Владимиран езар?\nМоскохарчу бахархошка урамашкахь дина хеттарш.\nНохчийчуьра а, Гуьржийчуьра а мухIажирш, меттигера бахархой дIатарбелла БуьритIерачу Тарское юьртахь тесна лаьттачу школе. 14 доьзало хан токху я хи а, я газ а йоцчу чоьнаш чохь. Ур-атталла, документаш а дац дуккхахболучийн.\nЖурналист Бабченко Андрей вен гIортарна бехкехетарг дIалоцуш видео яржийра Украинан кхерамзаллин урхалло. СБУ-н куьйгалхочо Грицак Василийс дийцарехь, оьрсийчоьнан кхерамзаллин хьукматаш ю стаг вен гIортарна бехке. (СБУ-н видео)\nДукха хан яц кистой бехачу ПIаьнказ чIожехь нохчийн гIаттамхошна дуьхьала тIеман операцеш дIаяьхьна. Цу оьвлара Шема а, Иракъе а оьху кегийрхой бахьана долуш, тIаьхьарчу шерашкахь тидаме эцна Iедалхоша и юрт.\nШелан керла сибат\nРеспубликан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек бусалба юкъараллах дIахадийна. Иза бехке вира, махкарчу динан урхаллана гIело ярца. ГIалгIайчоьнан Iедало муфтият бехкейина халкъан барт эгIо гIортарна, цара кхойкху бахархой провокацин кхайкхамашка ла ца дийгIаре.\nМаршо Радионо бовзуьйту таханлера боцца хаама\nЦхьадолчун реза ду 9 %\nДац 78 %


Юха а шех дуьне цецдаккха арадаьллера нохчийн къам Соьлж-ГIалахь. Аьлча а, арадаьккхинера. Путин Владимир вар даздан стадионе дIагулбинчу нахана, цу чу бахча, арабовла некъ бихкинера сарахь Iаржаяллалц йолчу ханна.\nХIара ГIадужу-бутт карабеъчахьана а тайп-тайпанчу даздарехь дуьзна, ног етташ кхехкаш ду Нохчийчуьра дахар. РогIехь кхузахь даздинарг ду Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир вина де.\nЦу Iалашонна,хьовсархойн къоьлла ца хилийта Соьлжа-гIала дIаоьзна Iедалан балхахь болу эзарниш бахархой. Хенал хьалха дешархой мукъа а бовлийтина, президент винчу дийнан хьомсара гIала кхачийна ур-аттала хьехархой а.\n«Юьхьанца бераш дигча а тоаме ду бохуш къамелаш дара хазош,ткъа хIинца барта омра охьадаийтина бераш ма дахкийта, хьехархой балабе аьлла. Лаахь а, ца лаахь а даха дезаш ду-кх тхо».\nГерггарчу барамехь ишта къамелаш хазадо хьехархоша. Бертахь а.бертаза а хьехархой гIала бигарх дуьйцуш\nНовр кIоштан цхьана ишколехь дIаяздина ду хIара къамелаш. Шайн чоьтах гIала бахар тIедоьжначу дукхахболчу хьехархошна хууш дац, шаьш хIун дан, мича дIахIитта дуьгу сел беха некъ бадийна.\nIедалан хьостано дIасабаржийначу хаамца мехкан куьйгалхочо басарш ца кхоош, хьасартне декъал вина Путин Владимир винчу денца.\nЦо яздина: «Лераме Владимир Вдадимирович! Тхо хьан гIашсалт-эскар ду, дуьненан мичча маьIIехь мел хала а, мехала а хьан омра кхочушдан кийча. Хьан Iаламат халчу, жоьпаллин балха тIехь, лаккхарчу могашаллица ирс-аьттоне, кхиаме кхачавойла хьо!»\nИшта декъалвар Iорадаьккхина Пачхьалкхан цIийнан хьостано.\nIедалан балхахь,хьаькамийн даржашкахь къахьоьгуш боцчу бахархойн лаамах аьлча, дукхахболчарна хеттане а ца хета Путин нохчаша вазван хьакъ ву аьлла. Царех ву Соьлжа-ГIалара студент Ваид а, пенсахо Ризван а.\nПачхьалкхан коьртехь болчу куьйгалхойн дуьнентIе маца бевлла могIарерчу нахана хаар цуьрриг а мехала ца лоручех ву соьлжагIалахо Муса а.\nМассарна а цхьабосса тамашена хетарг ду цхьа Нохчийчоьнан республикехь бен кхин цхьана а Къилбаседа Кавказан кIошташкахь оццул адам а вовшах а детташ Оьрсийчоьнан президент вазвина цахилар.\nТергамхоша а, могIарерчу наха а а кхеторехь Путиннна товчух тера ду-кх, куй биллал бен боцчу кху жимачу махкахь шех оццул деза-даккхий, хастаме къамелаш дар.\nЛаахь а, ца лаахь а даха дезаш ду-кх тхо...