Marsho Radio, Online library page\nКху деношкахь Маршо Радионо йоккха проект йолийна шен интернетан сайт тIехь. Иза ю «Нохчийн иртийн хазна» цIе йолу онлайн библиотека. Цигахь оха гулдеш ду нохчийн а, нохчийн мате гочдина кху дуьнентIера гоьбоьвллачу поэтийн а, яздархойн а байташ а, дийцарш а. Дукхах болчу нохчийн поэташа а, яздархоша а шаьш йовзуьйту шайн кхолларалла.\nРадион доттагIийн аьтто бу тхан онлайн билиотекехь, текст а йоьшуш, ладогIа байтйшка а, дийцаршка а, туьйранашка а.\nТахана «Адамаш , хиламаш , зама » программехь дакъалоцуш ву нохчийн поэт, философ Оспанов Къосам а, нохчийн поэт, яздархо, пародийн автор Уциев Абу а. Цул сов, шуна хезар ду тхан онлайн библиотекехь шун деша а, ладогIа а аьтто болу «Цкъа катоьхча, кхо лом лоцу Бексолта» цIе йолу шира нохчийн туьйра а.\nХьалхарчу декъехь шуна хезар ю Оспанов Къосаман байт, философин эссе «Кхераме жайна». Йоьшу авторо.\nОспанов Къосам. Кхераме жайна\nКху программан шолагIчу декъехь шен байташ йоьшуш ву нохчийн поэт Уциев Абу.\nКхузахь бен ца гIотту\nи санна малх,\nДуьненал беза бу\nЦхьа оьзда, догцIена\nсамукъне нах –\nДала Ша деллачун\nпусар де бах.\nХIора де тIеоьцуш,\nХьан хазчу юьхьа тIехь\nТхан баьсте тоь!\nСтигла го йоькхане,\nела а елла,\nЛатта а доккхаде,\nхьан синтем мелла.\nХьал-бахам хилла хьан:\nМехкарийн сий деза,\nца девзаш эхь.\nХьаша-да мел беркат\nКхерчахь цIе ца хелаш,\nТхан бIаьсте тоь!\nКъонахчун дог ду и,\nдела а делла,\nХьан дегIах тесначу\nцIаре цо делла.\nХьан лекхчу ламанийн\nХьан нехан паргIато\nца йисна буо.\nХьо яйча, къонло дог\nшел ма делахь!...\nМаршонан кхаъ бу хьо,\nцкъа ма лелахь!\nМаржа, нохчийн оьзда гIиллакх,\nМалхал довха хьо цхьаъ хилла-кх:\nЯшош гIайгIа, Iаьнан чилла,\nЭцнарг чевне дегнаш хийла!\nДекош барте синойн мерзаш,\nАхь гIорасиз дина герзаш…\nХьоьца уьйр ерг – Лаьттан эла,\nХьо цадезарг – мостагI Делан!\nМаржа, сийлахь нохчийн гIиллакх,\nХьо массеран а коьрте дилла-кх:\nХьао хьоьца лаам акха,\nНанас доьху Дуьне даккха!\nСАН ДЕГАН ТУЬЙРА\nДекъалъеш дахаран Iуьйре,\nБоьсси хьо олхазарх нуьре,\nХьомсарчу ненан кхаъ хилла,\nКханенга тхуна некъ билла.\nНохчийн мотт – сан деган туьйра,\nАхь тIемаш хецалахь шуьйра!\nСа ду хьо, дог ду хьо къоман,\nМалхаца гIатталахь ломахь!\nБеркате хIора дош, могIа –\nХьоьгахь ду дуьненан догIа.\nХьулдина дац хьан сий лаьтто,\nАхь делларг ду тхан ирс-аьтто!\nИрхонна тIехь хьан ирхуонаш –\nКхиабо къонахийн гуонаш…\nХьан жовхIарш хуьйдина верг,\nВу Дуьне шен долахь дерг!\nIаламан хазалла тайна,\nБIаьргаш чохь – дахаран гIан,\nЛам боккхуш хьан гIиллакх дайна –\nДоьналлин бохь бу и тхан!\nБутт къежлуш сагатло хьуна,\nСедарчий хьоь латало…\nГенараъ цкъа яйначунна,\nДекъалвеш, мерза кхаъ хьо.\nНохчийн йоI, хьол сирла малх гур бац кхетта –\nХьо йоцче Лаьттан юьхь ела ца ло!\nДIайойъу гIайгIанаш тхан дегнех летта,\nЗарзъелла ойланаш хьоь хиттало.\nАьрзуне ахь елла боху,\nШегара доьналла, яхь!\nХьан дуьхьа ирхенаш йоху,\nХьох хетта дуьххьара эхь.\nХьуна ду мел яздо иллеш,\nХьуна ду хастаме дош.\nКъонаха волчун сий айдеш,\nХьо ю тхан некъаш кхиош.\nХьо йогIуш, туьйранаш деба,\nСиттина баккъаш нисло.\nНур эшна, серлонна хебба,\nБIаьргаш а, ахь латабо!\nБакъал а яхь ю хьо мехкан,\nКъонаха мел волчун – сий.\nХьан дуьхьа ца туьгург кхехка,\nШеллойла пхенашкахь цIий!\nАхь йойъу гIайгIанаш тхан дегнех летта,\nКъона а, къоьжа а ахь декъалво!\nИллис ца ходуьйту къонахийн рагI,\nЯшайо адмашна юкъара хьагI.\nИллица боккхуш бу ворхI ломан бохь.\nДахарх а хIун дора, и къар лу чохь?!\nИллица даьхна вайн дайх олу дош,\nИлли ду дегнашкахь ша яхь кхиош,\nБалано хьовзийна букъ нисбеш ду.\nХаа вайн доьналла иллица ю!\nХьомсарчу бIаьргаш чохь латабо малх,\nБертахь бой, цо ирсе бохуьйту нах.\nНанас шен шурица яздина и,\nЦундела дохдо цо пхенашкахь цIий.\nКъуона а, къена а къеста ца во,\nЦкъа маццаъ хинволчух иллис стаг во,\nКъонахийн сийлалла тIаьхьешна лой,\nЦо новкъа хIиттадо дайх дисна дой.\nИллица кхиъна ю безаман йиш,\nКъонахий мел беха, лур яц и тиш!…\nХазачу бIаьргаш чохь нуьре бо малх.\nБезамца бехийла нах болу нах!\nИллица лекхало хьан деган мерз –\nМел боккха ницкъ бу и, Iададеш герз!…\nКъонахчо шина дашехь цкъа аьлла и,\nНохчийчохь кхерсташ яц Iожалла кхин.\nИлли ду адамийн уьйраш кхиош,\nБарт, безам хIусмера хIусаме хьош.\nВайн хазна, вайн дахар – илли ма ду!\nДайн иллех хервелларг мел миска ву.\nАьрзунан куралла Иллехь ма го,\nХьакъволче цо лакхе, сийлалла ло!\nНохчочун маршо а иллица ю...\nШен цIийца и кхиънарг ирсан да ву!\nЦхьанна а хезна дац\nКху юьртахь девнаш.\nУрамаш ца дохку,\nЦа тохку тхевнаш.\nЛаьттах чу хIусамаш,\nБерриш бу – къиэнаш.\nХьал, бахам – хьан ял ю,\nАхь вогIуш еъна.\nКъа алссам долчунна,\nБах, лаьхьа беъна...\nМолла а, моIзар а\nКхузахь цхьаъ хилла.\nХIара бен, юрт яц вайн,\nЦа лелаш хIилла.\nХьан лаам, харжам бац\nСтаг кхуза кхачош.\nКхолламан некъ бу и,\nIазраил болх беш ду,\nШен байташ ешнарг вара нохчийн поэт Уциев Абу.\nТкъа хIинца, оха аьлла ма-хиллара, ладогIа «Цкъа катоьхча, кхо лом лоцу Бексолта» цIе йолчу ширачу нохчийн туьйране. Доьшу Аюбов Аслана.\nНохчийн иртийн хазна


Даржаш дукха ца хуьлу, гергарнаш хуьлу дукха...\nНохчийчохь хьаькамаш балхара бохабар а, кхела хьалха хIиттор а шеконашца туьду бахархоша\nБалхахь лара ца велла, шена пайденна хьарамлонаш я харцонаш лелийна хьаькамаш балхара бохабар а, кхела хьалха хIиттор а керла дац цхьана кIоштехь а, я Нохчийчохь а.\nБакъду бахархоша шеконца туьдуш нисло, цхьаболу хьаькамаш даржашкара мукъабахар а, цу дарже тIейогIучу ханна юха дог ца дахийта санна, кхела хьалха хIиттор а.\nНисса ши шо хьалха, газ дIаихна са а дукъделла, Гуьмсан кIоштехь цхьа зудий, кхо беррий даларна бехке веш, Гуьмсан кIоштан ОАО «Чеченгаз» урхаллин хьаьакамна Далахажиев Русланна дуьхьал долийна бехктакхаман гIуллакх суьде кхачийна талламхоша кху деношкахь.\nКхо-диъ де хьалха Нохчийчуьрчу Талламан комитетан хьостано хааме даккхарца ша цу кIоштехь ягочу газан урхаллин хьаькам волуш Далахажиевс кхачо йоллуш само цаяр бахьнехь нах белла.\nНизамхоша цуьнга кховдийна бехк нийса ца лору, ур-атталла Iожалло баьхьначеран гергарчара а. Селхана даржехь хилла вахархо кхела хьалха хIоттор, боцу бехк тIетеIор санна кхетадо цхьаболчу бахархоша а. Иштачех ву Гуьмсан кIоштера вахархо Шарпудди а. Цо довзуьйту оцу хьокъехь шена хетарг.\nШарпудди: «КIоштехь яго газ латточу урхаллин хьаькам кхеле ийзавар суна тамаше хета. Цул хьалха жоп дала безарш дукха ма бу: инженер, масала. Цигахь кхин бахьана хила тарло. Шортта кара рицкъ догIуш меттиг иза хиларе терра, цхьана хьаькамна и меттиг мукъаяккха дагадеъна, шен стаг дIахIотторхьама.\nИшта хIумнаш кхузахь кест-кеста деш ду, лакхахьболчарна хаа а ца хууш.Суна хетарехь и ду Гуьмсехь деш дерг а».\nГуьмсан кIоштехь яго газ латточу хьукматан хьаькам балхара вохаварх а, кхеле озаварх а шен дог-ойла йойзийтина Шарпудди цIе йолу вахархо тешна ву «сов ваьлла» хьаькам цу кепара даржера вохавар кхузахь хийра дац, аьлла. Хетарехь деш долу къамелаш доцург бакъдерг муха ду ала, хала ду.\nДелахь а, шеко йоцуш чIагIдан таро ю, шортта хеттарш а кхоллалуш, телевизионехь гойтуш а, ца гойтуш а, балхара бохош болчу хьаькамийн тIийриг хедаш яц аьлла.\nЦу могIарера лара тарлуш кхин цхьа дов а кхеле кхачийна низамхоша чекхбаььлачу беттан 28-чу дийнахь. Махкарчу Талламан комитетан хьостано Iорадаккхарца, шена дуьхьал Ленинан кIоштан низамхоша бехктакхаман гIуллакх долийнарг ву пачхьалкхан «Беркат» цIе йолчу хьукхматан хьаькам.\nТалламхоша гулдинчу тоьшаллашца, кхо шо хьалха цо 70 эзар сом сов барамехь 3-4 беттан алапаш ца луш йитна ши белхало, и дIакхачо шен таро хиллашехь.\nСтенна аьлча, и гIуллакх зерахоша билгалдаккхарца 2012-2015 шерашкахь цо куьйгалле дечу урхаллина хилла са 24 миллион соьмал сов хилла.\nКхузар белхалошна алапаш дIа ца дала бахьана ца го талламхошна.\nГовзанчаша дийцарехь нагахь кхело куьг бехке лору хьаькам таIзарх хьалха ца валийтахь, цунна кхаа шаре кхаччалц хан тоха тарло, кхин оццул хенахь даржехь хилар дехка а доьхкуш.


1. «Истифтахь» доIа дешар.\nИза – ламаз дIадихкинчу хенахь, «Акбар» аьллачул тIаьхьа доьшуш долу доIа ду: «СубхьанакаллохIумма ва бихьамдик, ва табарокасмук, ва таIала джаддук, ва ла илахIа гIайрук» – «ЦIена ву Хьо, я АллахI! Хастам бу Хьуна! Сийлахь ю Хьан цIе! Лекха ду Хьан возалла! Хьо воцург, кхин дела а вац» (веамма дийцина).\nКхин цхьа доIа а ду: «АллохIумма баIид байни ва байна хатIайайа, кама баIадта байнал машрикъи валмагIриби, АллохIумма наккъини мин хатIайайа кама йунаккъассовбул абйаду минадданаси, АллохIуммагIсилни мин хатIайайа биссалжи валмаи валбаради» – «Я АллахI! Сан къинош суна гена даха Ахь - Айхьа малхбале а, малхбузе а вовшашна гена яккхаре терра. Я АллахI! Сан къинойх дIацIанве Ахь со - кIайн коч моданах дIацIанлуш санна. Я АллахI! Суна тIера сан къинош дIадила Ахь - лайца а, хица а, шаца а».\nЛамаз дIадихкинчул тIаьхьа доьшучу доIанех хаьржина царах муьлххарг а цхьаъ дешчахьана кхачам бу.\n2. «Фатихьат» деша волавалале хьалха АллахIехь кIелхьараволийла а, ларвар а лохур ду, олуш: «АIузу биллахIи мишшайтIонир рожими» – «АллахIаца ларло со - Цо Шен (къинхетамах) даьккхина, генна эккхийначу шайтIанех».\n3. «АIузу» аьллачул тIаьхьа бисмилла доккхур ду.\n4. «Фатихьат» дешна ваьлча, «Амин» эр ду.\n5. «Фатихьат» дешна ваьлча, хьалхарчу шина ракаIатехь сурат доьшур ду: Iуйьра-ламазехь, рузбанехь, маьркIаж-ламазехь, хIора деа ракаIатах лаьттачу ламазехь, хьалха имам а воцуш, ша а хIоьттина ламаз деш волучуьнан суннат-ламазашкахь а.\nАмма, хьалха имам а волуш, цунна тIаьхьахIоьттина ламаз деш волчо имамо сурат меллаша доьшучу ламазашкахь - сурат доьшур ду, имамо сурат чIогIа доьшучу ламазашкахь - доьшур дац.\n6. РукуIера хьала а нисвелла, «СамиIаллохIу лиман хьамидахI» аьллачул тIаьхьа хIара доIа доьшур ду: «Роббана ва лакалхьамду, милъассамавати ва милъаларди, ва ма байнахIума, ва милъа ма шиъта мин шайъин баIду. ОхIлассанаи валмажди, ахьаккъу ма къолал Iабду, ва куллуна лака Iабдун. АллохIумма ла маниIа лима аIтIойта, ва ла муIтIийа лима манаIта, ва ла йанфаIу залжадди минкалжадду» – «Тхан Дела! Хастам бу Хьуна! Cтигланаш а юьззина, латта а дуьззина, цаьршинна юккъехь дерг а дуьззина. Хьуна мел лиъна хIума а юьззина. ХIай хастаман а, возаллин а охIла верг! (ХIара сан дешнаш) Хьан лено олучарех уггаре бакъдерг ду, тхо массо а Хьан леш а ду. Я АллахI! Ахь делларг сацо а вац цхьа а, Ахь сацийнарг дала а вац цхьа а. Дуьненан ирс долчунна цуьнан ирсо цунна пайда бийр бац - хIунда аьлча ирс Хьоьгара ду» (Муслим).\n7. РукуIехь а, сужданехь а цхьаннал сов даьккхина олуш долу тасбихь: «Субхьана робббийал Iазим» (ЦIена ву сан Воккха Дела) - рукуIехь, «Субхьана роббийал аIла» («ЦIена ву сан Лекха Дела») - сужданехь.\n8. Шина сужданан юккъехь, охьа а хиъна дIанисвелча, олуш долучу «РоббигIфирли» (Сан Дела! Гечде Ахь суна) доIанал а кхин тIе сов даьккхина деш долу доIа.\n9. ТIаьххьара доьшуш долу «Аттахьиййат» дешначул тIаьхьа доьшуш долу доIа: «АллохIумма инни аIузу бика мин Iазабилкъабри, ва мин Iазаби джахIаннама, ва мин фитнатилмахьйа валмамати, ва мин шарри фитнатил масихьиддаджали» – «Я АллахI! Со Хьоьца ларло кошан Iазапах, жоьжахатин Iазапах, вахаран а, валаран а питанах, Даджалан питанах а» (Бухари, Муслим).\nЛамаз деш волчунна диках а, дезах а, пайдехь а, суннатехь а ду - сужданехь деш долчу доIанна тIехь тоам а ца беш, кхин а тIе доIанаш дар, пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьадис долун дела: «Лай шен Далла уггаре уллехь хуьлуш йолу хан (меттиг) – иза сужданехь волу хан ю, ткъа доIанаш дукха дойла аш цигахь» (Муслим).\nОбновлено (16.10.2017 13:17)


Youtube юха а магош ю Нохчийчохь\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан, Нохчийн меттан де билгалдоккхучу хенахь, Сьлж-гIала, 25Оха2013\nГергарчу хенахь Youtube схьаелла мега Нохчийчохь. Шена иза дича дика хетар дара аьлла дIахьедар дина Нохчийоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Юкъараллехь а къобалбина, тIеэцна и хаам. Цхьанне а шеко яц, Кадыровс аьлча, кхело иза дийриг хиларх.\nБархI бутт хьалха дIакъоьвлина йолу Youtube схьаелла мега хIокху гергарчу хенахь. Гарехь иза ишшта хила мега, хIунда аьлча, цо хьокъехь республика куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар дина. Журналисташца, шен хиллачу цхьанакхетарехь, цо хаам бина, дIакъоьвлинчуьра и сайт схьаелла мегара дара аьлла. Иза йоьллура ю, ян яц, сацам Соьлжа-гIаларчу Ленинан кIоштан кхело бан беза,амма, махкахь шеко яц цхьанни а, республика куьйгалхочо аьллехь, иза чекхадерг хиларна.\nШен агIора Кадыров Рамзана, бахьанаш а даладо, и дIакъоьвлина йолу и сайт схьаеллийта хIунда лаьа цунна. Цо дийцарехь, дуьненахь гIараяьллачу оцу видеохостингехула дуьненаюккъерачу террорхошна доьхьало ян еза, цундела и гIирс ца хилча, йиша яц. Дагадаийта деза, Iедалан цхьаболчу белхахоша, Youtube дIакъоьвлинчулла тIаьхь, хаамаш бора, бусулба дин сийсаза доккхуш кино гайтинчу оцу сайтан тIе, шаьш цкъа а доьвра дац бохуш. Амма, гучу суьртаца, карарчу заманахь, халу ду, интернетех пайда оьцучу нахана, Youtube а йоцуш.\nНохчийчуьра интернет лелочара, хазахетарца тIеэцна Youtube схьаелла мега аьлла болу хаам. Кадыровс аьлча, иза хилла даьлла санна хIума хета дукхачарна. Нохчийчоьнна чIогIа оьшуш ю и сайт, цу чухулла махкахь хуьлуш дерг довзийта а, нахана довза а, элира интернетех пайда оьцучу Алихана.\nАлихан: «И Youtube схьайиллича дика хира дара. Дуьненахь дерг а хуура дара. Нохчийн къоманнна пайдехь дерг а хира дара цу чохь. Нохчийчохь дерг а гойтийла а хира дара».\nYoutube дIакъоьвлинчулла тIаьхь, Нохчийчохь дукха хала дацара цу чу вала. Интернетан зIенан юккъахь цхьацца терахьийн кодашца хийцамаш а бой, хьалха санна пайда оьцура, цхьа жимма а, цуьнах кхеташ волчо. Амма, ишшта хIума гIарадаьлла дацара, цундела, кхечу сайтех пайда оьцура шаьш, амма, Youtube дика яцара уьш, бохуш кхин дIа а дийцира Алихана.\nАлихан: « цхьацца кхечу хьостех пайда оьцура и Youtube йоцучу хенахь. Амма, иза санна мехалла йолуш ца хуьлура уьш. цундела суна чIогIа мехалла а хета, ас къобал а деш ду Youtube схьаелла мега боху къамел».\nЦхьаболчу нехан интернетах пайда эцар, Youtube чу валар бен, кхи гена ца долура. Харон цIе йолчу жимчу стагана а хазахета иза схьаелла мегаш хилар, амма, цо а халахетарца билгалдоккху, бусулба динан цу чухулла а бина а ца Iаш, кхечу гIирсашкахула а Iаткъам беш хилар.\nХарон: «Иза схьайиллича бакъахь хир ду аьлла хета суна. Ледарлонаш далахъь а, харцой, бусулба дин вахь ца таIош а, меттигаш яцахь а, керланаш а , кхидерг а оцу Youtube чухулла довза таро яра вай. ДIакъоьвлича дуьйна, интернетах дан хIума а доцуш санна хIума хуьлура. Дукха видео чохь йолуш сайт ма ю иза. цу юккъахь вай нохчех лаьцна а кIезга материалаш яц».\nМаца йоьллура ю Youtube Нохчийчохь ца хаа, амма, махкахь Интернет латтош волу коьрта провайдеро Вайнахтелеком» цIе йолчу компанийно, дIахедар дина, шаьш хазаха хеташ тIеэцна Youtube схьаелла мега аьлла болу хаам. Церан векалша бахарехь, кхело сацама бахь, шаьш дукха сиха иза дIакъоьвлинчуьра схаьйоьллура ю.\nБилгаладаккха деза, стохка гуьйреннан йоьххьехь, Youtube Нохчийохь дIакъоьвлучу хенахь, кхело бинчу сацамца, «бусулбачу нехан бехк ца химлар» олуш йолу фильм ца яьржийта тиIеэцна бара. Кхело листинчу жамIа тIехь бохуш дара и кино ца яьржийта хIума дан деза аьлла. ХIета Нохчийочхь техникийн таро ца хилла и хIума дан, цундела, тоьхна ерриге а сайт дIа а къоьвлина хIума динера.\nYoutube юха а магийна Нохчийчохь


Къилбаседа Кавказан бахархошна болх-некъ хиларна тIехьажийна леррина программа тIеэцна Оьрсийчоьно деношкахь\nСайпи: "Со мичча а дIагIур волуш вар-кх, бан болх хилча..."\nЕрриг Оьрсийчохь уггар дуькъа адам дехачу кIоштех цхьаъ ю Къилбаседа Кавказ. Цигарчу бахархошна болх-некъ хиларна тIехьажийна леррина программа тIеэца лоьруш ду Iедал.\nЦу хьокъехь хаам Iорабаьккхин Кавказан гIуллакх-дезарийн министаран гIовс волчу Хацаев Олега. Цо дийцарехь хIара карара шо юккъе доьдуш, кхузахь схьайоьллуш ю Малхбале кIоштехь белхалойн кхачо хилийтар Iалашонца кхуллуш йолу филиал.\nВуьшта аьлча, ахчанан гIоьнца кавказхой Малхбале дIа а кхалхийна, шо-шаре мел долу лахлуш догIучу адамийн терахь лакхадаккха а, къинхьегамхойн могIарш дукъдан а лоьруш бу Iедалдай.\nОфициалан гIардаккхарца къинхьегаман министаралло 81 миллион сом ахча къастийна Хабаровск, Магадан, Амуран, Чукотка кIошташна а, ишта Архангелск регионна а къинхьегамхойн могIарш стамдарна тIехьажийна программа дахаре ерзо.\nIедалан хьостанаша чIагIдарца кху тIедогIучу 2-3 шарчохь цига дIахьажо тарлуш ду лаххаре 100 эзарне кхаччалц белхалой. Царна цига дIабаха а, цигахь дIатарбала а аьттонна къастор ду 150 эзарне кхаччалц ахчанаш а боху маьхькIамхоша.\n"Воьдуш йинарг чот яц, вогIуш йинарг бен», вайнахалахь олуш ма-хиллара, и Iалашо дахаре муха ерзор ю ала хала ду.\nБакъду, нохчашлахь барам а, чот а йоцуш дукха бу, дуьненан муьлххачу маьIIе кхача а бIокъажор боцурш, нагахь доьзал кхаба цу хийцамо таро луш елахь.\nБелхан хьокъехь шен а, кхечу махкахойн ойланех дуьйцуш ву 43 шо долу Шелковск кIоштера Бураев Сайпи.\nСайпи: «Сан болх-некъ боцу дукха зама ю. Машенан, тракторан лело бакъонаш хиларал ас дукха корматаллаш караерзийна. Кху цIахь дан хIума-м дац. Со мичча а дIагIур волуш вар-кх бан болх хилча, харцонаш а ца лелош, оцу Малхбалехь белхаш хир ду бохуш дуьйцург бакъ хилахь, цига гIонверг цхьаъ со ву-кх».\nЦхьанне а хьеставала а, я цхьангга а дехарш дан а ца оьшуш, хьаннал къахьегча, тоъал алапа догIуш болх нисбелча, ша мичча пана махка а балха гIур вара бохуш, чIагIонаш ечу гIаддайначу нохчех цхьаъ ву Гуьмсан кIоштера, боккхачу доьзалан да Абубакар.\nКоьртаниг аьлларг аьлла а долуш, ямартлонаш а ца лелош, болх карабар лору цо. И ву дуьйцуш.\nАбубакар: «Ткъех шо ду-кх со балхахь воцу. Пенсехь а вац со. ЙоI ю сан заьIапхо. Цуьнцан пенси тIехь Iаш ду-кх тхо. Ши кIант а ву сан баккхийра дозалш а болуш. Харцо а йоцуш болх бан меттиг хилча валлай гIур дар-кх мичхьа –м. Малтех-м гIур вара со хьарамлдонаш а йоцуш къахьега меттиг хилча».\nБелхан хьокъехь хIинцца къамел дина Гуьмсан кIоштера Абубакар санна дацаро эшам бинарш тахана махкахь инзаре дукха бу, официалан балхаца боцурш 13-14% бен бац бахахь а.\nАла дашна уьш билггал мел дукха бу, церан терахь мел доккха ду хууш берш хIиттане хIиттац къамел дара-м стенна дуьйцу, церан дукха-кIезгаллин барам къадо а.\nХууш ма-хиллара, болх-некъ боцчийн терахь ирх ца дахийта делахь а, и гIорийча санна латто делахь а, дикка хьалха дуьйна а маьхькIамхоша барта динчу омра-тIедилларца, балхаца боцчарна пособи эца чулуш долу кехат-тоьшаллаш, кхузахь схьаоьцуш дан а дац.\nСтенна? Жоп чолхе дац. Дан хIума доцуш буьйлабелла лелачеран терахь лакха ца далийта. Ма-дарра аьлча, маьхькIамхоша низамаца бIоста нислушшехь дахаре берзийначу цу билламах, и ишта хила догIуш санна, боьлла бахархой.


Наркобизнес кешнашка яьккхина ХIирийчохь\nНоркобизнес кешнашка яьккхина ХIирийчохь\nКхааридийнахь социалан машанехь хIирийша яржийна схьалецна наркоманаш бу бохурш тIехь болу видео. Кхо стаг ву цу видео тIехь цхьана майданехь, гор а хIоттийна, латтош.\nБерриге а цIийх буьзна бу, йиттина. Уьш емал а беш, цаьрга маьттаза мотт буьйцу тIехIиттинчара. Уьш лецна Беслан-гIалахьюхкучара дIаехкина наркотикаш схьаоьцучу хенахь. «Орцадала! Тхо оцу наркоманаша дуьтуш дац!» – бохуш цхьана озаца кхайкхамаш бо хIирийн жигархоша интернетехь. Дийцарехь, цара гIад-амал дайъина церан.\nИштта наркотикаш эцар керла хIума ду Кавказехь даьржина. Юхкучо шена интернетехула ахча ма кхаьчнехь, смс-хаам бо мичахь дIайиллина ша наркотик олий. Вукхара тIаккха лоьху иза, латта а охкуш. ХIирийн махкара «Маршо» цIе йолчу нохчийн культуран центран куьйгалхочо Хатаев Нурдис даре до наркоманица долу гIуллакх телхина хиларна. Амма уьш лаха нах богIур бацара, уьш юьхкуш яцахьара бохуш дийцира цо.\nХатаев: «Вайн цIахь наркотикашца долчу хIуманан Iедало тидам латтабодела, кхуза ХIирийчу а, Ставрополан кIошта а схьа а богIий, хIума леладо наркоманаша. Белхан меттигаш йоцу дела а леладо иза, я шайна юккъе озабо бехачу доьзалера нах. Юхкурш лацахьара, тIаккха меттадогIур дара и гIуллакх».\nНохчийчохь наркотикаш лелориш дIабаьхначул тIаьхьа, цуьнах цомгаш хилла нах луларчу мехкашка эха буьйлабелира. Моздокехь а, Пятигорскехь а аптекашкахь молханаш а оьцуш, царах шайна тоха а, мала а дIовш кечдора. Хийла тента ваьлла нохчо а, гIалгIа а лаьцнера цигахь.\nЦIерачу полицица, меттигерчу прокуратурица а цхьацца кхетош-кхиоран белхаш до шаьш боху ХIирийн махкарчу нохчийн хьалханчас Хатаев Нурдис. Амма юха а, тIаккха а цо билгалдоккху, и къийсам массо а агIор бан безаш бу аьлла.\nХатаев: «Кхузахь, Моздокехь, прокуратурица цхьацца белхаш дIахьо оха. Амма Владикавказехь а, Бесланехь а долчунна тхоьга Iуналла ца дало. Вайн цIера полицица а профилактика йина оха. Юха а, тIаккха а ас боху юхкурш дIабаха беза. Наркоманаш-м хир ма бу уьш мел бу».\nХатаевс бахарехь, цунна тIебогIу дIалецначу наркоманийн гергара нах, уьш кIелхьарбохуш гIо дахьара олий. Ша, мелхо а, дехар до цаьрга низамца ма-доггIу, царна таIзар де олий.\nХатаев: «И санна нах а нисбелла суна. Амма ас даима низамо ма-бохху таIзар де аьлла. Сан да велахь а, и санна нах я доьзална а, я гергарчарна а, я махкана а пайде бац».\nХIирийн махкахь шина дийнахь 40 сов стаг дIалаьцна бохуш хаам бо наркоманашна дуьхьала гIевттинчу хIирийн жигархоша. ДIалецначарна юкъахь полицин белхахой а бу. Дийцарехь, Нохчийчуьра Талламан комитетан цхьа белхахо а ву, аьлла яздо цара социалан машанехь.


Бозуш боцчу кандидатех 100 эзар ву 15 шера чохь харжамашка цавитинарг\n2007-чу шарера схьа Оьрсийчоьнан Iедало кеп-кепарчу харжамашкахь, тIе ца чIагIвеш, юьстахвитина возуш воцу а, "системех" йоцчу партешкара а 100 эзар гергга кандидат. Иштта ду "Важные истории" портало далийна терахь.\nИштта билгалдоккху цо Путин Владимир Iедалан коьрте хIоьттичхьана схьа харжамашкахь шаьш-шайггара хьалхатетталучу кандидатийн юкъара терахь цIеххьана лахделла хилар. 2003-чу шеран Пачхьалкхан Думин харжамашка шаьш-шайгара язбелла кандидаташ 60% хиллехь, 2016-чу шарахь бацара иштанаш 8% бен.\n2007-чу, 2011-чу, 2016-чу шерашкахь "Цхьааллин Оьрсийчоь" партино хьалхатеттина100% нах баьхна кандидатийн могIара. 15 шарахь Харжамийн Коьрта комиссино "Iедалан партино" хьалхатиттинчу нахах кандидаташка ца язбеш, массо а тайпа харжамех юкъахбитина нах бац 1% бен.\n"Важные истории" ресурсо билгалдаккхарца, Кремло шена товш боцу политикаш харжамашка ца бита лелош болу гIирс алсамбаьккхина тIаьххьарчу заманахь. Харжамашка кандидат ца вохуьйту, тIеэцначу низамашца а догIуш, юкъараллин мехаллех лаьцна харц информаци яржийнарг я митинге нах магийна йоцчу кепехь шозза кхайкхинарг. Ца язво кандидаташла экстремизмехь лору кхайкхам беш хаавелларг я цхьана Iедалхочунна ницкъ бан беза аьлла къамел даржийнарг.\nКху баттахь Путин Владимира омра арахецна экстремистийн ларалучу цхьаьнакхетараллица уьйрехь верг харжамашка кандидат ца язволуьйтуш. Оппозици тешна ю и гIулч Навальный Алексейна а, цуьнан Коррупцица къийсам латточу фондна а дуьхьал арахецна хиларх. ("Арахьарчу агентан" статусп язйина и фонд, язъян тарло кестта экстремистийн могIара а).\nМасех тайпа харжамаш хир бу Оьрсийчохь – иштта Пачхьалкхан Думе а – Гезгмашин-Беттан 19-чохь.


Ша тайпа хаза ю Морокко\nМароккко, элийн резиденци, 2016\nIарбийн мехкашкара керланаш хезаш хетало и массо а мохк тIемаша а, къепедацарша а, диктаторийн режимаша а йийсарехь латтош бу, амма иза иштта дац.\nМарокко базарийн мохк хилла ца Iа\nНагахь санна, шуна телевизионехула цкъа а Малхбалерчу Iарбойн пачхьалкхийн гIаланашкара къорза дахар гинехь, Шахерезадин дийцаршкахь ориентан бес-бесаралло шу цецдаьхна хиллехь, нагахь санна шуна туьйранашкахь Iарбойн шира базарш юьйцуш хезнехь, хоийла шуна – и дерриге а туьйра дац шуна, некъахойн репортажаш юьйцучу журналаша хазбина аьшпаш а бац шуна.\nMarket in Morocco,2016\nГIалин муьлхачу маьIIера дIа йолалуш хеташ йолу доза а, ков-керт а, барам а боцу базарш. Цу базаршкахь йохкархойн маьхьарий, шайнарг-шайнарг санна сурсаташ дан а дац бохучух тешна болчу, маьI-маьIIехь дечигах, эчигах, куьйганах пхьегIанаш я чиркхаш я кхин болу гIирсаш беш бохку пхьераш.Иза дерриге а муьлхачу а Мароккорчу йоккхачу гIаланийн дела де ду шуна. Ткъа цкъа а ца соцуш аьлча санна яккхийчу гIалин юкъерчу урамашкахь бекаш болу къоман мукъамаш гергарчу хьесапехь берриш а аьлча санна иштта бу.\nШайна гонахара гIовгIа ца хезаш санна кIирбелла болх беш болу, сагIадоьхурш, лаьттахь тар тесча санна тебна Iохку лаьхьанаш шедагашца Iехошболчу зурманчаш, ваа палтоссу зударий, куьйга тIехь хенна басаршца исбаьхьа йозанаш яздан лууш хьуна тIеуьдурш, каллиграфин говзанчаш. Иштта дIа кхин а, дийцина а ца яллалц тамашийна адамаш а, васташ а.\nМарокконо шен басаршца цецвоккху, шен исбаьхьчу хьожанашца. Амма уггаре а коьртаниг – шен догцIеначу адамашца.\nЦу догцIеналлийца, хьуна хьошалла дан сатесна уьш хиларца нохчех тера догIу церан аматш, я иштта хетало, Нохчийчоьнна масех эзар километр геналлера, муьлха а ларамаза тIехоьккхуш гинчу къаночун сибат а нохчийн воккхачу стеганчух терахеталучохь, хIора а базарахь кIархаш я вета духку йоккха стаг а нохчийн бабех тарлучохь.\nАла дашна, вета боккъал а ду шуна Мароккохь. Нохчийнарг санна долу вета, миндалца а, арган даьттанца а деш долу. Хьан бIаьргашна хьалха схьадо цара иза, шура чекхйоккхучу машенах террачу цхьана чархичу мозий, даьттий, бIараш чу а кхуьссий.\nЧам а бу нохчийн ветин санна, амма марокхоша цунах тухуш дерг беза мах болу арган-даьтта хиларх терра, цуьнан мелла а къаьхьо чам а бу, механа дезох а ду иза.\nАмма Марокко базарийн мохк хилла ца Iа. Иза исбаьхьчу гIишлойн, тамашийначу архитектурехь дину биъ са болчу маьждигийн, цу маьждигашкахь хьоьхучу, бусулба дин хазчу, къинхетамечу, марзонечу агIор дуьйцу имамийн а, ткъа иштта динехь талламаш бечу Iелимийн мохк бу.\nЦу Iелимашца цхьаьнакхетар, цаьрца цхьаьна талламаш бар а, церан Iилманех а, церан зеделлачух а пайда эцар яра Венерчу исламан талламийн институтера Марокко яханчу къоначу Iилманчийн тобан Iалашо.\nЦу тобан куьйгалхочуо профессор Ал-Iабдауина Маршо Радионе дийцира, шаьш арабаьккхинчу некъах лаьцна.\nАл-Iабдауин Халид: „Оха арабаьккхина некъ – иза Марокко беш болу културан а, дешаран а некъ бара. Венерчу университетехь болх бечу тхайн коллегашца оха бечу цу новкъахь коьрта Iалашо ю, бусулба динан истори а, цуьнан баххашкара схьадогIуш долу цуьнан ламасташ а, цуьнан баккхийчу Iелимийн тIаьхьайисина Iилманан хазна а, классикан теологица догIуш ма-хиллара ширчу Мароккерчу мадрасашкахь муха Iамош дара таллар а, цуьнца цхьаьна амма вайнзаманахьлерчу кху махкарчу модернечу университеташца контакташ кхоллар а, цаьрца цхьаьнаболхбар а“.\nМароккера „элан гIаланаш“ шайх олуш йолу 7 уггаре а йоккха а, шира а гIала ю Австрерчу ислам дин Iамочу Iилманчаша шайн талламашна юхьаралаьцнарш, шайна юккъехь пачхьалкхан коьрта шахьар Рабат а, Марракеш а, Касабланка а, Мекнес а, иштта дIа кхин а йолу.\nТкъа цу гIаланашкахь – шира мадрасаш а, маьждигаш а, университеташ. Iилманчийн тобан декъашхо йолчу Райачи Мабрукас дийцарехь, Мароккохь иза уггаре а цецйаьккхинарг – иза дин толлучу Iелимийн а, амма иштта йоллучу юкъараллин схьаеллаелла хилар, кхечу динашца а, културашца а толеранталле хилар, ткъа цу махкахь Iелимаша хьоьхуш долу бусулба дин – иза Делан динан а доза доцу къинхетамалла а билгалйоккхуш хилар ду.\nРайачи : „Суна уггаре а боккха тIеIаткъам бинарг кхузара юкъаралла иштта схьаеллаелла хилар ду. Массо а кепара тайп-тайпана адамаш го кхузахь, бусулба а, бусулба доцурш а, и нах берриш а бертахь цхьаьна бехаш бу, кхечу бусулба пачхьалкхашкахь нислуш болчех тера Iоттабаккхамаш а, вовшашца цатемаш а бац царна юккъехь.\nТхан цхьаьнакхетарш хилла болу Iелимаш а, интеллектуалаш а дуьнене схьабирзина бу, цунна букътоьхна боцуш. Царна коьртадерг – иза юкъараллин массо а декъашхошкахь дика хьал хилар ду, царна цхьаьна Iен а, баха а атта хилар, шайн цхьа билгалчу политикан а динан тобанийн интересаш хьалхатоьттуш бац уьш, шайна хетарш, шайн тешамаш тIебаха гIерташ а бац.\nИза чIогIа тайра суна. Вуно дика а, пайдехьа а адамаш а девзира суна. Со чIогIа ирсе яра, масала, Ламбаравет Асмаъ боху Iелим-зуда ган а, йовза а сайн аьтто баьлла, зударийн теологехь къахьоьгуш ю иза. ЧIогIа хаза некъ бу хIара, шеко а йоцуш, сайн доьзал а балош юхайогIур ю со Марокко. ХIунда аьлча, мел интересе хIара некъ белахь а, амма боцу хетало хIара“.\nМароккохь яккха леринчу хенахь дуккха а бевзаш болу Iелимнах а, Iилманчах а, университетийн профессорш а, церан студенташ а бовзар, цаьрца дискуссеш яр а, царна лекцеш ешар а, шаьш а церан зеделлачух пайда эцар а ду Австрерчу тобано юхьаралаьцнарг. ТIейогIучу хенахь Венерчу университетний, Мароккорчу цхьа могIа лакхарчу дешарийн кхерчашнийн юккъехь партнераллин уьйраш дIатассар а ду.


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Ламазах дерг дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Ламазах дерг дуьйцу дакъа\n44. Абу Iамр аш-Шибанис (цуьнан цIе - СаIд ибн Ийас ю) дийцина: «ДIо кертан дас (шен куьг IабдуллахI бин МасIудан (АллахI реза хуьлда цунна) керта а хьажийна) дийцира суна, (цкъа) ша АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хулда цунна) хаьттира аьлла: «Сийлахь-Везачу АллахIна доллучул а дукха еза Iамал муьлха ю?». Цо жоп делира: «Шен хеннахь дина ламаз ду». Аса хаьттира: «Цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «Дена а, нанна а дика хилар ду». Аса хаьттира: «Ткъа цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «АллахIан новкъахь жихIад дар ду»».\n(IабдуллахI ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна)) аьлла: «Цуьнах лаьцна АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина суна. Ткъа аса (кхин а хиттина хиллехьара), кхин а дукхаха дуьйцур ма дара цо суна» (ал-Бухари: 527, Муслим: 85).\n45. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iуьйра ламаз дора, ткъа (цуьнца оцу жамаIат-ламазехь) дакъа лоцура муъма-зударша а, тIекхуллучуьнца къовлабелла а болуш. (Ткъа ламаз дина даьлча) шайн цIа боьлхура уьш. (ХIетахь а цхьаьна) сатесна даланза бода лаьтташ хиларан бахьанехь тхох цхьанненна а бевзаш а ца хуьлара уьш» (ал-Бухари: 578, Муслим: 645).\n46. Жабир ибн IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуттар а делкъан ламаз дора – делкъахенахь, малхбузаниг – къегина малх болуш, маьркIажаниг – (малх чубузучу) охьахиъча, пхьуьйраниг – тайп-тайпаначу хенашкахь. Шена нах (маьждигехь) дIагулбелла гича - хьалхо дIадоладора цо (ламаз), шена уьш хьебалабоьлла гича - тIаьхьатоттура цо и. Ткъа Iуьйра ламазах дерг аьлча, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) сатасале, хьалхара бода а болуш, дора и» (ал-Бухари: 560, Муслим: 646).\n47. Абу ал-МинхIал Саййар ибн Салама дийцина: «Со а, сан да а Абу Барза ал-Аслами волучу ваханера. Сан дас хаьттира цуьнга: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) парз-ламазаш муха дора?». (Абу Барза ал-Асламис (АллахI реза хуьлда цунна)) жоп делира: «Делкъан ламаз дора цо - аша хьалхараниг олуш долу – малх малхбузехьа теIа болабелча. Ткъа цо малхбузан ламаз дича, тхоьх цхьаберш Меднан йисттехь долучу тхайн цIа кхача а ларабора, хIетахь а цхьаьна малх бурко хьийзош а болуш».\n(ХIара хьадис дийциначо аьлла): «МаьркIажан ламазан хьокъехь цо хIун элира вицвелла со. Пхьуьйран ламаз дар тIаьхьататтар гIоле хеташ а вара иза, аша (Iатама) олуш долу. И ламаз дале хьалха дIавижар дезаш а вацара иза, я и диначул тIаьхьа къамелаш дар а. Ткъа Iуьйра ламаз дина а волура иза - ламаз деш волучунна шена уллохь хиъна Iаш верг вовззал (серла яла йоьлча). Оцу ламазехь цо гуттар а кхузткъанна тIера бIенна тIе кхаччалц аяташ доьшура» (ал-Бухари: 547, Муслим: 647).\n48. Iали ибн Абу ТIалиба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Хандакъ-гIазот дийнахь Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «АллахIа цIарах дузийла церан кешнаш а, хIусамаш а, цара вай малх чубуззалц юккъера ламаз дан цадитарна!».\nМуслима далийначу хьадисехь хIокху кепара аьлла: «Юккъера ламаз дан аьтто ца бити-кха цара вайна, малхбузан ламаз». Цул тIаьхьа маьркIажан ламазний, пхьуьйран ламазний юккъехь дира цо и.\nIабдуллахI ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «(Цкъа) мушрикаша, малх цIебаллалц (я: мажбаллалц) малхбузан ламаз дан аьтто цабитиначу хенахь, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) мохь туьйхира: «Юккъера ламаз, малхбузан ламаз дан цадити-кха цара вай. Церан кийранаш а, кешнаш а цIарах дузийла АллахIа!»» (ал-Бухари: 2931, Муслим: 627-628).\n49. IабдуллахI ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Цкъа цхьана буса Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) пхьуьйран ламаз дар тIаьхьатеттира. (Шен хIусамера ара а ца велира иза), Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) шега аьллалц: «Ламаз, хIай, АллахIан элча! Зударшна а, берашна а набарш кхетта». ТIаккха, лашабаьлла корта а болуш, (шен хIусамера маьждигна) чу а ваьлла, элира цо: «Сайн умматна (я нахана) хало хирг яцахьара, хIара ламаз хIокху хенахь де аьлла, омра дийр ма дара аса цаьрга» (ал-Бухари: 7239, Муслим: 642).


Европехь вайн нах къоман хотIехь бисийтархьама\nАвтри --Нохчийн гуламехь, 15Тов2012\nНохчийчохь-м мел мухха а делахь а, цхьа тема лелор дара ненан маттаца, къам мелла а жуларахь хиларе терра. Ткъа хIун хьал ду даймехкан дозанал арабевллачу бехачу нохчашца лелочу вайн къоман маттехь.\nНохчийн мотт биц ца бар уггаре а чолхе хIума хилла дIахIоьттина Малхбузехь бехачу вайн махкахошна. Бераша вовшашлахь немцойн, я францхойн а, норгхойн а, муьлха а шаьш бехачу кхечу меттигийн меттанаш дуьйцу. Иза гушшехь, тергал ца до дуккхаъчу дай-наноша я кхин а сов, цхьаболчара шаьш а буьйцу шайн доьзалхошца хийра мотт.\nКъам мотт ца хилча доцуш хилар а, ша ойла муьлхачу маттахь йеш хиларх терра, цу къомах стаг ларалуш хилар а, - уьш, гарехь, башха сагатдан оьшуш хIумнаш ца хета ишттачарна.\nШаьш бехачу меттигийн меттанаш ка ма доллу сихха шаьш а, шайн доьзалхоша а Iамабаре сатессинчу цу нахана амма ца хуучух тера ду, дуккхаъчу шерашкахь доллучу дуьнентIерчу меттан Iилманчаша сацийна даьлларг – шен ненан мотт дика хууш долчу берана кхин дIа долу меттанаш а дикох а, сихох а Iема.\nТкъа ненан мотт дика ца хуучарна хийра мотт а дика ца Iема. Иштта меттан Iилманчаша чIагIдо, шен ненан маттахь берана алсамох дешнаш мел хуу а, цунна хийрачу меттанашкахь а алсамох дешнаш хаьа, цуьнан хийра мотт цIена а, кIорге а, хьекъале а хуьлу.\nИ хIума тидаме эцначу Австрин Iедалша дукхахенахь дуьйна схьа юккъедаьккхина меттигерчу пачхьалкхан ишколашкахь кхечу къаьмнийн берашна шайн ненан меттанаш Iамо таро ялар. Дешаран министралло бинчу сацамца, нагахь санна ненан мотт Iамон лууш долу цхьана къомах масех бер ишколехь гулделлехь, Iедал декхарийлахь ду царна ненан меттан хьехархо а, мотт Iамон таронаш а Iалашйан.\nВенерчу ишколашкахь, цу системех пайда а оьцуш, нохчийн мотт берашна Iамош ю Умаева Фатима. Ялх ишколера хьалхарчу йиъ классера нохчийн бераш ду цуо Iуналла деш. Хийраллехь кхуьучу берашна ненан мотт хьехар Нохчийчохь изза мотт хьехар санна данне а дац, бохуш дуьйцу Фатимас.\nУмаева: „Сан хало, хьехархочуьн санна, и бераш сайна ма-хета Iамон, цаьрца болх бан хан кIеззиг хилар ю уггаре а хьалха, хIунда аьлча Iедало луш долу сахьташ дукха дац, ткъа берашна мотт ца хууш хиларна, цаьрца совдукха къахьега дезаш хуьлу.\nМасала, муьлха а дош царна Iамочу хенахь иза сарташца гайта дезаш хуьлу. Абат тIехь йазлина „бел“ боху дош делахь, кхузарчу берашна ца хаа, иза хIун бохург ду, шайна сурт ца гайтича, петаршкахь Iаш ма дуй уьш, церан доьзалехь лела ма ца йо белаш“.\nБераш мотт Iамон лууш хилар, ца хилар церан дай-нанойн цу маттаца йолчу юкъаметтигах дозуш карадо шена бохуш дуьйцу нохчийн меттан хьехархочуо Умаева Фатимас. ХIунда аьлча, хийлаза тергал до ша боху цуо, нохчийн меттан уроке бер ца дар церан дай-наноша бехказа дохуш.\nУмаева: „Мотт Iамон лаар, ца лаар схьаэцча, вуно чIогIа гIерта езаш хуьлу, цу берашна а, церан дай-наношна а мотиваци хилийта гIерташ, уьш цкъа уроке баьхкинарш юха а бахкийта гIерташ. Масала, делкъал тIаьхьа мотт Iаморан сахьт хилча, и бераш цкъа ишколера цIа а дахана, юха дахка дезаш хуьлу.\nТIаккха церан наноша хийлаза олу, шайн бер уроке ца деъча, „хIокхунна ца лаьара, суна-м дера лаьара, хIара ша гIерйелла бохуш, я-м ца туькура суна“, олий. Дас-нанас тIе ца теIадо шайн бераш ненан мотт Iаморна“.\nШа ненан мотт урок хьеха делкъал тIаьхьа ишколе дIаяхча, шеца цхьаьна берашна дуьхьал бовлий туркойн а, боснихойн а, Iарбойн а хьехархой хуьлу бохуш дуьйцу Фатимас.\nХалахетарца тергал до ша, церан бераш шен-шен хенахь схьадогIуш, ткъа шенарш я тIаьхьадуьссий догIуш, я цкъа цхьана дийнахь догIуш, вукху дийнахь ца догIуш хьал хилар. Ткъа стенца доьзна ду-те вайнехан доьзалшкахь ур-атталла оьрсийн мотт а шайн ненан маттал мехалох а, мерза а хетар бохучу хаттарна иштта жоп ло хьехархочуо.\nУмаева: „Вайн цIахь ишколашкахь буьйцуш берг оьрсийн мотт хилча, кхузара дай-наной кхоьру, шайн бераш, нагахь санна цIадахар нислахь, мотт ца хууш дисарна. Цигахь массанхьа а оьрсийн мотт лела, ткъа и нохчийн мотт-м ца Iемаш буьсур бацара, буьйцуш хезаш а дIаIемар бара иза-м аьлла хета царна.\nЦундела оьрсийн мотт Iаморна тIетеIа цара шайн бераш, ур-атталла кIирандийнахь а деша а дохуьйтуш. Ткъа нохчийн мотт абатан барамехь Iемичахьана тоьур ду аьлла хета“\nОхан беттан 25-гIа нохчийн меттан де кхайкхийна массийта шо а ду. Амма иза кхайкхинчара а, могIарерчу вайнаха а цу денах бакъдолу дезде а, ненан меттан сий до де а хилийтархьама деш хIуммаъ а дац. Ша хьалха ма-хиллара да воккха вийр волуш дац нохчийн меттан хьал кхин дIа а. Я цIахь а, я арахь а.


ХIуманан дукхалла шорталле ялахь, -\nIедал ду - цуьнан мах уьттаза байло.\nМа тамаш бу-кха и? – цецваьлла валац:\nГIиллакх мел хили – цуьнан мах базло!\nXIopа заманан шен-шен ю мехаллаш.\nАдамийн а ю.\nЦхьайолу мехаллаш иэшарца, лерарца ларйо, кхиайо, ткьа вуьйш, цаэшаре терра, йицйой юьту. Амма гIиллакхан сий адамийн дегнашкахь кхиор бен, лах ца долуьйту.\nЗамано шерех мел боккха уьйриг барх, гIиллакхе иэшам, лерам дIабер бац. Адамна, иза муьлххачу чкъурах делахь а, даима лиънарг а, лууш дерг а цхьаъ ду: шегахь дацахь а, кхечаьргахь гIиллакх хуьлийла.\nВайх xIopa а дика-вонехь ярташкахь, гIаланашкахь хуьлу. Цигахь вайна гуш долу сурт хIумма а дог даккхийдедеш хилац.\nКъаьсттина гIаланашкахь кхиъначу а, кхуьучу а чкъурана, бевзачу а, цабевзачу а кегийрхошна юкъахь, уьш шайн-шайн доьзалшкахь, тайпанашкахь, кхечу нахана юкъахь, цаьрца уьйраш а лелош кхиънашшехь, гIиллакх, яхь, эхь, ийман, адамалла, сий лардан ца хууш берш гича, дагадогIу: «ХIунда дIайохуьйту-те хан эрна доьзалшкахь, берийн бошмашкахь, школашкахь, кхечу дешаран а, оьздангаллин а тайп-тайпанчу учрежденешкахь, царна адамаллин амалш муха хила еза ца хьоьхуш, царна гIo ца деш хазачу гIиллакхечу новкъа бовла а, цу новкъахула дIабаха а?»\nГIиллакхах – делахь хIета, адамаллех хада йиш ма яц вайн!\nАдамалла а, гIиллакх а – и дешнаш цхьа маьIна лелош ду, аьлча а стагана цушиннах цхьаъ тIе ца тоахь, иза вай лара Iеминчу хьесапехь адам дац. ГIиллакх ма ду адам акхаройх, хьайбанех, зуламечу кураллах къастош долу Iаламат, аьлча а адаман цIе лело хьакъ хилар ша бахьанехь гучудолу амат.\nЛааме мел кхаьчна стаг, оцуьнга ца кхаьчна гIиллакх бахьанехь бен, иштта лааме ца кхочуш висинарг а висина вац гIиллакх дIатасар бахьанехь бен. Шаьш ойла а е, гонаха болчаьрга а хьовса, иштта ду иза я дац алий.\nГIиллакх ду адамех мел дуьйлучу (ша бахьанехь) гIалатех ларвала хууш долу хIума.\nГIиллакх – уггаре еза, уггаре хьоме, уггаре мехала хазна ю, цхьа а тайпа хало ца ловш, маьхза хIоранна кхочург. Ша лардинарг ч1ог1а лакхавоккхург, ша ларамаза дитинарг лазаме вожош ницкъ бу иза. Оцу декъехь доккха жоьпалла тIедужу, дай-наношна санна, хьехархошна а. Царна тIехь ду и гIиллакхаш дешархошна довзийтар а, лардар а, хьехар а. Цул сов, вайн дегIаца, духарца, леларца, доцца аьлча, вайн сих-тIамарх доьлла хила деза гIиллаккхий, эхь-ийманний.\nЮкъараллехь гIиллакх уггаре чIогIа лардан дезачех верг хьехархо ву.\nЦуьнгахь хила деза гIиллакхаш хIорш ду: шех дешархой, иштта муьлхха а кхин нах дагабевлча, церан хеттарш къобалдина тIеэцар; эсала, собаре хилар; адамашца хаза, тийна охьахаар; массаьрца догцIена хилар; курачу зуламхошна, харц, галдаьлла хIума лелош болчарна хьалха корта охьа цатаIор; адамаш гулделлачохь куралла ца еш Iap; акха ишар-забар, эрна калима доцург хилар; дешархочуьнца, иштта цунна цхьа-цхьаъ хьехарехь кьинхетаме хилар; хаар доцчун цахаар, цуьнан хIуманах цакхетар Iopa ца доккхуш дитар; Iилманехь корматалла йоцчунна гIодар, иза нисвар, цунна дика дар; ишттачунна везавер, деза калима цахилийтар.\n“Суна цкъа хаац”, “Дагахь дац”, – ала, куралла ца еш, иштта аларца, кхано хаттарна жоп а лехна, дIаалар; хаьттинчун а, хаттар динчун а даггара тидамбар, ладогIар, цуьнан хаттарх нийса кхета хьажар; вистхуьлучух нийса кхетар, цунна хетарг къобалдар, нийсаниг, хьаъа алахь а, духа ца тухуш ладогIар; хьакъдолчу (бух болчу) хIуманна тIаьхьа вазар, цхьана хIуманна тIехь галвалахь, къевллина иза схьалаьцна а ца Iаш, нийсонна тIаьхьа вазар, хьаъа аьллехь а; дешархо зенах-зуламах ларвар; дуьйцург а, лелориг а цхьаъ хилийтар, кхечаьрга шен амалех а, дешнех а пайдаэцийтархьама.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Шен Iамало цхьаъа ялсамани вуьгур вац бохучу хьадисан маьIна\nАссаламу Iалайкум! ХIокху хьадисах муха кхета веза?\n"Пророк – мир ему и благословение Аллаха! – сказал: «Никого не введут в Рай его деяния». Его спросили: «И даже тебя, о Посланник Аллаха?». Он ответил: «И даже меня, если только Аллах не покроет меня Милостью»"\nВайн Iибадат эрна ду бохург ма дац иза даций? Со иштта кхета цунах: вай Iибадат мел дичиъ, и все равно тоьар дац, дан ма-дезза полностью и далур дац цхьаьнги, цундела Делан къинхетамца бен ялсамани чу гIура вац стаг. Нийса юй сан ойла йа яц?\nАйаташкахь а, хьадисашкахь а деана ду, Iамал йар ялсамани вохуьйту бахьана ду аьлла (ладогIа масала Имам Нававийн 40 хьадис юкъара 29-гIа хьадисе а, цуьнан маьIна даре а). Iамал йе, Iибадат де, Ша бохург де а аьлла вайга АллахIа дуккха айаташкахь.\nТкъа хIокху ахь хоьттуш долчу хьадисехь, шен Iамалца цхьаъа ялсамани гIур вац аьлла ду. Цуьнан маьIна деш Iеламнаха и ахь аьлларг аьлла. Дала вайна делла долчу цхьана ниIматана доьхьал вай саццаза Iибадат дича а, цуьнан хьакъ кхоччуш дIакхачалур дацара вайга. Оцу кеппара, АллахIа вайх беш болу къинхетам дуккха боккху бу, вай Цунна деш долчу Iибадатаца дуьстича. ТIехула тIе ялсамане вохуьйтуш а ву цо Шена муьтIахь хилларг, Ша бохург динарг, Iибадат динарг.\nЦул совнаха, адамо Iамал йар Делан комаьршаллийца бен хуьлийла дац, оцу Iамална тIе и адам нисдар а Делан керахь ду, цундела Цо цуьнга Iамал а йайтина, и бахьана долуш и адам ялсамани дахийтича, еккъа шен Iамалца ялсамане дахана ца хуьлу иза, Делан комаьршаллийца а, Цуьнан къинхетамца а дахана хуьлу.\nКхин а, вай йохкар-эцар ечу хенахь, хIуманан кхоччуш болу мах дIа а лой, и хIума оьцу вай. Вай эцна йолчу хIуманна богIуш болу мах хуьлу и вай дIабелларг, цундела и вай дIаделла ахча а, эцна йолу хIума а цхьатера хуьлу мехала хиларехь. ХIокху хьадисехь бохург – вай мел чIогIа Iамал-Iибадат дича а, ялсаманига кхочуш мехала хир дац иза бохург ду, Iамална доьхьал ялсамани йалар и шиъ цхьатера хиларна хир дац бохург ду, хIунда аьлча ялсамани дуккха а дукха мехала ю вай кIеззиг йолчу хенахь деш долчу Iибадатал. Цундела, и вайн Iамал-Iибадат вай оцу ялсамани дохуьйту бахьана ду, делахь а цхьаъ вукхуьнга кхочуш дац, мехала хиларехь и шиъ цхьатера яц, АллахIа Шен къинхетамца луш ю и Iамал-Iибадатал дуккха еза йолу ялсамани.\nКхидолу маьIнеш а дийцина Iеламнаха оцу хаттарна жоп луш.


ГIалгIай мехкарча экологен кхоачашде деза гIулакхаш — Сердало\nУкх деношка ГIалгIайчен экологехи Iалама торонахи йолча комитета викалаша вIашагIкхетар дIадихьар ГБПОУ «Ингушский политехнический колледж» дешархошца. Укхаза Iилман-балха конференце айдаь хаттар дар «ГIалгIай мехкарча экологен кхоачашде деза гIулакх», дашхара тIехьа.\nВIашагIкхетаре дакъалоацаш колледжа кулгалхой, хьехархой, дешархой бар. Конференце болх дIаболабеш, Экологени Iалама торонахи йолча комитета говзанчас, МутаIаланаькъан Азас дийцар, мел лерхIам болаш да цу тайпара хаттараш теркал дар а, уж дашхар а:\n— Тахан вай укхаза гулденнад, додаш долча 2018 шера бергболча балха кхоачамаш хьалххе а белгалдаха. Экологех адам дIакхетадар, цун бух бовзийтар боккха къахьегам ба, хIаьта керттера дар, цхьан дийнахьа баь чакхбоаккхалургболаш болх из цахилар вай кхетадар да. Тха декхар да, кхувшбоагIачарна Iалама торонаи, экологеи бола кхетам дIабалар, цох бола хоам нахага дIабар, бокъо яр йоацар фуд дIахайтар. Цул совгIа, тха декхар да боагIача боараме болх хьабарца вайна гонахьара вай хоза Iалам Iалашде дезаш хиларах нах дIакхетабари, цу даькъе йолаш йола программаш дIайовзийтари».\nИштта шуна гонахьа багIачар болх дIахьош Комитета говзанча волча Яндакъонгий Заурбека вай мехкара комитето бIаргкхоабаш лораерца Iалашъеш мел йола моттигаш йовзийтар гулбеннарашта. Белгалдир, вай мохк цIенагIа хургболча даькъе дакъалаца чам болчар из де аьттув болга а.\nВIашагIкхетара доакъашхошта чIоагIа сакъердам а, чам а хилар Комитета балхаца. ХIаьта Колледжа кулгалхоша баркал аьлар ГIалгIайчен экологехи Iалама торонахи йолча комитета, цу тайпара Iилман-балха конференци шоай дешара цIагIа дIаяхьарах.\nКомитета викалаша хьаяхачох, цу тайпара балхаш уж дIакхахьа лаьрхIа ба дIахойодача хана а.\nУкх 2018 шера апрель бетта 21 денгара май бетта 21 денга кхаччалца йолча хана чухьа бIарчча бетта ерригача Россе гIолла дIахьош «БIаьццара бIаьсти» яха субботник хургда. Цу юкъе дакъа лоацаш хургья ГIалгIайче а.\nСубботника вIашагIкхетаро чулоацаргья еррига паччахьалкхе. Укх пайданерча ногIале белгалъяьха бIеха моттигаш цIенъе а, нувхаш дIаяха а, ца йоагIача йийхка кхалажаш дIаяха а, гаьнаш зизаш дIадогIа а, берий майдаш цIенъе а, хьасташ тоаде а, гаьнашта, наькъа йистошкарча бордюрашта, кIира тоха а, иштта кхы а цIенон тIехьа бола болх бе лерхIа.\nШий Iадатах дакъалоацаш хургья ГIалгIайче цу хьоахадаьча бехкамашкахьа эшар кхоачащдирца дIохьошхургдолча ногIалга. ХIаьта цу балха тIахьожам беш, Iунал деш ГIалгIайчен экологехи Iалама торонахи йола комитет хургья.\nЦу пайданерча ногIалга дакъалаца беха лерхI, мехка Iаьдала юкъарчен викалаш, дешара моттигашкара дешархой, юкъара болх лелабераш, массайолча шахьара юрта бахархой, иштта мехка цIено Iалашъерца бала болаш мел бараш.\nИз доацаш вай мехкарча комитето дIахьош яхьараш хургья, «Субботника эггара кадайгIа вола доакъашхо», аьнна. Цига дакъалаьцача белгалбаьннарашта декъаш дагалоацама совгIаташ а хургда.\nХIара сага ший мохк дукхабеза, беза декхарийла а ва хIаравар. Ший мехка мара шийчох вахар хетац дукхагIбарашта. Ишта да а да из. Мохк дукхабеза безаш хилар, из лерхIаме хIама хилар а хьагучадоаккхаш вай даьша яхад: «Оалхазара а беза ший мохк». Кхы дашха ца дезаш цу кица маIан вай дика кхетаду аьнна хета сона. Мехкал арахьа волча сага дика кхетадергда уж дешаш. Даима ший цIенгахьа салесташ хул арахьа ваха саг. Цун дега уйла а, син паргIато а ший мехкаца хул.\nЦудухьа вай декхар да, вIалла дIахьош ногIал деце а воаш дахаш бола вай боча мохк, шахьараш, юрташ, кураш, отараш цIена лоаттаде.\n← Федеральный фонд обязательного медицинского страхования и Всероссийский союз страховщиков рекомендует своевременно проходить диспансеризацию


"Шаьш цхьа къам лору чергазийн тайпанаша". Оьрсийчоь халкъ дагардан кечлучу юкъанна\n2021 шеран Охан-баттахь Оьрсийчуьра бахархой багарбийр бу Росстат урхалло. Шайн къоман барам мел гойтур бу статистико бен-башха дац чергазашна. Церан жигархоша стохка йолийна, дIахьош ю флешмоб, хештег ю цуьнан #ячеркесАты? ("Со чергази ву. Хьо? "). Оцу кепехь кхойкху цара адыгIашка цкъа къам хила. Доьзал дIаязбан керта баьхкинчу статисташка ала тарло, "тхо адыгIаш" ду, ткъа вукхара уьш дIаязбийр бу "кхин къаьмнаш" олучу категоре – дац официалехь "адыгI" къам. Цундела доьху жигархоша адыгIийн тайпанашка "чергазий" яздалар.\nАдыгIаш я чергазий – массех тайпанах лаьтта къам, царех бу адыгейхой, гIебартой, чергазий, шапсугаш. Оцу къаьмнех лаьтта цхьана декъанна ГIебарта-Балкхаройчоь, Кхарачой-Чергазийчоь, Каснодар-мохк, Ставропол-мохк. Делахь а, кеп-кепара олу адыгIех хIора регионехь: ГIебарта-Балкхаройчохь - "гIебартой", Кхарачой-Чергазийчохь - "чергазий", ткъа Адыгейхь а, Краснодар-махкахь а -"адыгейхой", "шапсугаш".\nЯржийначу #ячеркесАты? флешмобо шайн къам вовшахтохаре а, цуьнан барам къаьмнийн статистикехь нийсса гайта аьтто баре а сатуьйсу боламан хьалханчаша.\nОьрсийчоьнан халкъ дагардеш хIоттийначу тIаьххьарчу статистико гойту Оьрсийчохь 75 эзар стаг "чергази" аьлла язвелла хилар. Амма Кавказ. Реалиица къамел динчу "ГIебартойн конгресс" цхьаьнакхетараллин куьйгалхочунна Бешто Асланна гарехь, нийса дац и терахь.\n"Официалехь ца олу "чергазий" Кхарачой-Чергазийчуьрчу адыгIех бен. Суна хетарехь, Оьрсийчохь бехачу 800 эзар чергазех 25% нах духьал бац шайх "чергазий" алийта. Ткъа хууш дац, хьан, муха лоьрур ю и проценташ", - элира Бештос.\nНах багарбеш Iедало хIотточу статистиках тешам бац, жигархой Iама беза оцу статистико гойту сурт бакъхьадаккха, боху юкъаралхочо Шаззо Аслана: "Вайна хууш ду Оьрсийчохь харжамийн, хетарг-дерг толлучу барамийн жамIаш Iедална луъучу кепе, терахье дерзош дуйла. ТIаккха стенна ца дохку вай шеконе халкъ дагардеш гойту терахьаш? "\nЦхьаъ вукхуьнца бертахь хила йиш йоцу ши башхалла лела чергазашлахь – ассимиляцин битамаш а, къоман билгало тIечIагIъян лаар а.\nАмма ассимиляци соцур яц Оьрсийчоь демократин буха тIе хIоттолц, тешна ву Шаззо.\nЦхьаьнакхетар – харцонна дуьхьал жоп\nАдыгейрчу "Адыгэ хасэ" цхьаьнакхетараллин кхеташонан декъашхочо Негуч Шамсуддина дийцарехь, дукхахболу адыгIаш кийча бу халкъ дагардечу барамехь "чергазий" язбала.\n"Тхо цхьа къам хиларх даредо тхох дукхахболучара, доккхахдолу дакъа кийча ду "чергазий" яздала, бен-башха а дац, мила стенгахь веха, муьлхачу тайпанах ву. 10 шо хьалха кхин сурт дара – сов дукха бара резабоцурш, " – боху Негуча.\nЦо дагалоьцу Кавказан тIамехь тоьллачу оьрсийн салташна лерина Краснодар-махкахь хIоллам хIоттийча, чергазий дуьхьалбовлар а, и хIоллам дIабаккхар а. Оцу негативан хиламо шайн къам чIагIдина, цунна ша цхьана цIера тIехь хила дезийла хиина, элира жигархочо.\nШи бутт хьалха Краснодар-мехкан Адлер гIалахь хIоттийра "Оьрсийн салтийн доьналлин монумент". Цунна реза ца хилира 19-чу бIешеран Кавказан тIамехь шайн дай хIаллакьхилла адыгIаш. ДIахIоттийна баьлла хIоллам дIабаьккхира Сочерчу администрацино.


Охан-бутт 01, 2013\nУрдун-- Шемарчу мухlажарийн бераш ду петаршна арахь лаьтташ, Аль Заlатри четаран гlала, Мафракх-гlала, 06Заз2013\nБахбелачу Шемара тIамо кхерам латтабо шена гонахарчу пачхьалкхашна. Цу махкара уьдучу мухIажарша совбаьхна, шайн къеллина а дан хIума доцчу пачхьалкхийн баланаш. Аналистийн хьесапехь, и тIом Туркойчу, Ливане я Урдуне а чукхача сахьт дац. Урдун-пачхьалхана боккха тIеIаткъам хилла, Шемара чуоьхучу мухIажарех бохуш дуьйцу тхан Юккъера Малхбалера корреспондента Бакир Iабдул-Хьамида.\n2011 шеран зазадоккху баттахь Шемахь болабелла тIом соцуш бац. Ярташ а гIаланаш йохош ю даккхийра герзаш детташ Асад Башар Iедало, делахь Марша эскаро дено-дено, шайн мел дукха нах леш балахь, гIаланаш а каппаш Iедалан эскарера схьа а йохуш, кIез-мезиг гарзанаш дохуш хIинццалца къар а луш схьаоьхуш ду. Амма цара схьа дохуш долу гирз тоьаш дац Асад Башар Iедал доха дан.\nАсад Башаран эскарехь даккхийра герзаш а дIовше герзаш ду.\nМарша эскаро Малхбузера мехкаш а Iаьрбийн шайгахьа болу мехкашкара герзаш доьху, амма и герзаш царна далар дихкина ду Еюроп барто. И дехкира бахьна, Марша эскар доцург, гIазот дихкина Шеман чуихна дукха терархой бу. Ткъа и герз терархойн кара гIахь, Асад Башар Iедал дIадаьлча а, чуьра и гIуллакх дIалиста хала хира ду.\nУрдун - Шемара баьхкина мухlажарш молу хи эца гулбелла Аль Заlатри четаран-галахь, 25Чил2013\nТIом болабелчхьана, цигара уьдуш болу бахархой, дукхах берш Урдунан Махка уьдуш бу, Урдунан къилбаседехьа йолу «Мафакъа» а «Ирбид» олу гIаланашка. ТховкIело лоьхучарна юкъъахул лелаш, церан хьал толлуш, Шемара хьал тидамехь латтош йолу журналисте, МаIиIа СухIег хаьттира ас,- хIун ду хуьлуш дерг Шемахь аьлла, МаIиIа СухIас тховкIело лоьхуш болу нехан догдахараш иштта дийцира:\nМаIиIа: «Юкъара аьлча, тховкIело лоьху нах дукха сов буьйлуш бу. Лаххара аьлча, ах миллионе кхаьчна церан терахь. ХIора денна 3 эзар хиллал чоьхьа волу Урдуне, дозанехь тIом боллушехь. Шинан дийнахь 1500 адам чоьхьа делира Урдуне. «ЗаIатари» олу лагерь, Урдунехь уггар йоккха, пхоьалгIа гIала хилла цигахь боху, нехан дукхалле хьаьжча. Йолу цамгарш йолуш хуьлу цхьаболу тховкIело доьхурш. 50 ву цигахь туберкулез цамгар кхетта. Цу лагерер Шемахойн зудабераш ца дуьту. Iаьрбийн ах гIайре тIера нах лагерера йоIарашна гIо до шаьш бохуш, уьш маре буьгий, дукха хан ялале Iадбуьтий, дIбоьлху. Ткъа цу зудаберашна массо агIор бохам хуьлу.\n100-ан тIера 70-80 стаг цу лагерера араваьлла кхечхьахь вахна. Цу бахьнехь, ишта гIийла йолчу Урдунан ресурсашна чIогIа Iаткъам хилла. Хи кIезиг ду Урдунехь. белхахой дукха бу. Халла болу белхаш, Шемарчу бахархоша дIаоьцуш бу хIунда, Уьш кIезиг алапанна реза хуьлу.»\nМР: Шемара Iедал Урдунера Шамлошна зен дан гIертий?\nУрдун - Шемара мухlажарийн бераш Аль Заlатри четар-гlалахь доьшуш ду, 12Чил2013\nМаIиIа: «Иштта хеташ бу тховкIело лехарш. Цу бахьнехь, цхьаьнакхеттачу къаьмнийн организацехь шайн цIерш язъен ца лаьа цара. Журналисташка къамел дан кхоьру уьш. Асад Башаран Iедал нах Урдунан чохь бу моьтту цаьрна.»\nМР: ХIара тIом чекхбаьлла, шаьш маца цIан дерзор ду аьлла хеташ бу уьш?\nМаIиIа: «Аса къамел динарш дукхах берш Шемарчу гIаттамхошна кхечу мехкаш герз даларх догдохуш бу. И герз гIаттамхошка кхачахь, Асад Башаран Iедал дукха лаьттира дац. Массо, Шеман коьрта гIала, Димашкъана чухохку сахьтанна собар деш бу. Цхьа ша-шайна догдахийта а, собаре хилийта сатийсамаш бу-кх церан. Амма кесталгIа хIума хира ду аьлла цхьаъ а ишар яц. Ткъа Iедал дIадалахь а, цIа баха атта дац. Дукха йохийна ю гIаланаш а, церан цIенош.»\nМР: ТIом чекхбалахь, Шемара бахархой буьсур буй Урдунехь?\nМаIиIа: «Цу тIехь шеко яц. И мохк тобан дукха хан еза.»\nТховкIело лоьхуш Урдунехь берш марша эскаран кара герз кхаьчна, Асад Башар Iедал дIадаьлла цIан боьрзур бу аьлла догдохуш белахь, иза атта хира долуш дац. Франсуз президента, Франсос ХIоланда елира,- шаьш оппозицин герз лур дац, и герз терархойн кара гIур дац аьлла билгалонаш яцахь.\nИ билгалонаш йоцург, ГIажарийчоь а Оьрсийчоь ю Шемарчу Iедалехьа. И герз гIаттамхошна дала долийча, цара хIун дийра ду ца хаьа. Зазадоккху 28-чу дийнахь, Оьрсийчоьнан арахьарчу белхан министро, Лавров, Сергейс елира Iаьрбийн цхьаьнакхеттачу къаьмнийн кхеташоно бина сацам машаре и гIуллакха дIа ца дерзийта бина сацам бу.\nКхеташоно оппозицин векал чукхайкхина, Шема мехкан цIерах вист хилийтар чIогIа вон дара. Шемарчу оппозицис арахь хIоттина волу коьрта министро, ХIито ГIассана елира,- ша кабинет министр хоржур йолуш ю. И кабинет Шеман чохь болх бийр болуш ю. Цу министраш Шеман чохь болх бийр бу бахара, Марша эскаро цхьацца схьа яьхна гIаланашкахь а ярташкахь болх бира болуш бу, аьлла хеташ бу цхьа болу тидамхой.\nУрдун-пачхьалхана боккха тIеIаткъам хилла, Шемара чуоьхучу мухIажарех


Исламан Нур - Свет Ислама - Марха\n539. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьаммо а Рамадан (бутт) тIекхачале хьалхара цхьа де я ши де марханаш ма кхобийла, нагахь стаг ша гуттар а кхобучу марханийн раж ларъеш вогIуш вацахь. Ишттачу хьолехь мегаш ду и денош кхабан» (Бухари: 1914, Муслим: 1082).\n540. Iаммар ибн Ясира (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Рамадан бутт болабаларах шеконехь а волуш марха кхаьбнарг - Абу ал-Къасимна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iеса хилла ву» (ХIара хьадис далийнарг ал-Бухари: 4/119. Амма хьадис дийциначеран зIе юкъах а юьтуш, далийна цо хIара. Амма Ахьмада а: 8919, Абу Дауда а: 2334, ат-Тирмизис а: 686, ан-Насаис а: 2189, ибн Мажас а 1645, дийциначеран зIе а юьйцуш, далийна хIара. Ткъа ибн Хузайма а: 1914, ибн Хьиббана а: 3577 бакъ «сахьихь» хьадис ду аьлла хIара).\n541. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Марханаш кхаба ма дуьйлало - шайна цIена бутт галлалц, даста а ма даста - шайна юха а и галлалц» (ал-Бухари: 1900, 1907, Муслим: 1080).\nМуслиман ривайатехь иштта аьлла: «Нагахь мархаш хилахь - хIета, ткъе итт де дIалара».\nБухарин кхечу ривайатехь дийцина: «…хьалхарачу беттан ткъе итт де дIалара».\nОццо далийна кхин цхьа ривайат, Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) элира аьлла: «Марханаш кхаба дIадуьйлало - шайна цIена бутт гича, даста а даста - юха а шайна и гича. Нагахь и (бутт) мархашна тIехьа къайлабаьлла хилахь - шаIбан беттан ткъе итт де дIалара» (ал-Бухари: 1909).\n542. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Нах шайн ма-хуьллу цIена бутт ган гIиртира. Ткъа аса пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаам бира - сайна и гина аьлла. ХIета, ша а долийра цо марханаш кхаба, нахе омра а дира цо - марханаш кхаба доладе аьлла» (ХIара хьадис далйинарш Абу Дауд: 2342, ал-Хьаким: 1541. Ткъа ибн Хьиббана: 3437 бакъ хькадис ду аьлла хIара).\n543. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана Iаьрбочо, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, цIена бутт гина шена аьлла, хаам бира. Цо хаьттира цуьнга: «АллахI воцург кхин дела цахилар тоьшалла дина вуй хьо?». Iаьрбочо жоп делира: «Ву». Цо хаьттира: «Мухьаммад АллахIан элча хилар тоьшалла дина вуй хьо?». Iаьрбочо жоп делира: «Ву». ТIаккха элира цо: «Во, Билал! Кхана дуьйнна марханаш кхаба доладе алий, омра де ахьа нахе»» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 188, Абу Дауд: 2340, ат-Тирмизи: 691, ан-Насаи: 2112, ибн Мажа: 1652. Ткъа ибн Хьузайма а: 1923, ибн Хьиббана а: 3445 бакъ хьадис ду аьлла хIара. Ан-Насаэх дерг аьлча, ткъа цо-м хIара хьадис «мурсал» лерина).\n544. Муъма нехан нанас Хьафсата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь стага сатасале хьалха шен дагчохь марха кхаба ойла (негат) хилар чIагI ца динехь - цуьнниг марха дац» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 25252, Абу Дауд: 2454, ат-Тирмизи: 730, ан-Насаи: 2331, ибн Мажа: 1700. Амма ат-Тирмизис а, ан-Насаис а: 1923, хаьдда (асхьабна тIехь сецна) ду боху агIо толийна. Ткъа ибн Хузайма а: 1933, ибн Хьиббана а хIокху хьадисан бакъ ривайат дийцина, пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIарах дийцина а долуш).\nАд-ДаракъутIнин ривайатехь аьлла: «Нагахь стага сатасале хьалха шен дагчохь марха кхаба ойла (негат) хилар чIагI ца динехь - цуьнан марха къобалдеш дац» (ад-ДаракъутIни: 2/172).\n454. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа цхьана дийнахь, со йолучу чу а веана, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «Кхалла хIуммаъ юй шуьгахь?». Оха жоп делира: «ХIан-хIа». Цо элира: «ХIета, марха кхобу аса». Цул тIаьхьа цхьа хан яьлча, кхечу дийнахь, юха а веара иза тхо долучу чу. ХIета, оха элира: «Жимма хьайс (1) еана вайна». Цо элира: «Iуьйррехь дуьйна марха долуш ву со. Делахь а, схьагайтахьа суна и». ХIетте а, жимма хьайсах кхийтира иза» (Муслим: 1154).\n(1) Хьайс – хурма а, кIалд а, даьтта а вовшах а тухий, хьакха а дой, кечбеш кхача бу.\n546. СахIл ибн СаIда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нах хаддаза диканехь бехар бу - марха дастарна сихо еш мел бу» (ал-Бухари: 1957, Муслим: 1098).\n547. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Воккха а волучу АллахIа аьлла: «Суна уггаре а дукхаха безаш болу Сан лайш - марха дастарна сихо йийраш бу»» (ат-Тирмизи: 700).\n548. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сатасале хьалха Iуьйкъе е, хIунда аьлча Iуьйкъе ярехь – беркат ду» (ал-Бухари: 1923, Муслим: 1095).\n549. Салман ибн Iамир ад-Диббийс (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлххачу а цхьаммо марха достучу хенахь – якъийначу хурманашна тIехь достуьйла. Нагахь шена уьш ца караяхь - хина тIехь достуьйла, хIунда аьлча иза – цIена а, цIанвеш а ду» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 15637, Абу Дауд: 2355, ат-Тирмизи: 658, ан-Насаи: 2/254, ибн Мажа: 1699. Ткъа ибн Хузайма а: 3/278, ибн Хьиббана а: 3514, ал-Хьакима а: 1575 бакъ «сахьихь» ду аьлла хIара).\n550. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), (сарахь а цхьаьна даста а ца достуш) хаддаза марханаш кхабар дихкира. ТIаккха бусалба нахах цхьана стага хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Айхьа-м ма кхобу ахьа хаддаза марханаш?». Жоп луш элира цо: «Ткъа соьх тера мила ву шух?! Боккъалаъ, сан Дала буьйсанца хIума а яайо суна, хи а маладо суна!». ХIетте а, царех цхьаберш буьйсанца марха ца достуш, хаддаза марханаш кхобучуьра ца севцира. ТIаккха иза а велира юучунна тIекховдарах юха - дуьххьара цхьана дийнахь, цул тIаьхьа кхин а цхьана дийнахь а. Ткъа кхоалгIачу дийнахь цIена бутт гира царна. ТIаккха элира (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)): «Бутт схьацакхеташ кхин а тIаьхьа биссинехьара а - оцу кеппара кхиндIа а марханаш кхаба аьлла, омра дийр ма дара аса шуьга». Иза царна таIзаран метта деш дара цо - уьш шена муьтIахь ца хиллан дела (ал-Бухари: 1965, Муслим: 1103).\n551. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь стаг аьшпаш боттар а, муьлхха а ша лелориг харцонца лелор а дуьтуш вацахь - АллахIна а дац оьшуш цо яар а, малар а дитар» (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 6057, Абу Дауд: 2362. Ткъа хьадисан дIаяздар тIаьххьарачуьнниг ду).\n552. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Марха долучу хенахь пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен зударшна барт а боккхура, хьаста а хьостура. Амма шух муьлххачул а дикоха шен (лаамийн дола) Iуналла далуш вара иза» (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1927, Муслим: 1106. Ткъа хьадисан дIаяздар тIаьххьарачуьнниг ду).\nМуслиман цхьана кхечу ривайатехь хIокху кепара аьлла а ду: «Рамадан баттахь марха а долуш…».\n553. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIий даьккхира - иза ихьрамехь волучу хенахь а, цуьнан марха долучу хенахь а» (ал-Бухари: 1938).\n554. Шаддад ибн Авса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Ал-БакъиIе вахана пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Рамадан баттахь, цIий доккхуьйтуш волучу стагана тIехволуш, цо аьлла: «ЦIий доккхучуьнан а, цIий доккхуьйтучуьнан а доьхна марха»» (ХIара хьадис далийнарг Ахьмад: 16489, Абу Дауд: 2369, ан-Насаи: 3144, ибн Мажа: 1681. Оцу тIе, Ахьмада а, ибн Хузайма а: 1964, ибн Хьиббана а: 3533 бакъ хьадис ду а аьлла хIара).\n555. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Марха долучунна цIий даккхийтар дуьххьара дика лоруш дацара. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), багахь марха а долуш, ша цIий доккхуьйтуш воллучу ЖаIпар ибн Абу ТIалибна тIех волучу хенахь, элира: «Оцу шиммо а тхаьшшинан марха дохийна». Делахь а, цул тIаьхьа пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) багахь марха долучунна цIий даккхийтар магийра. Цундела Анаса, багахь марха а долуш, цIий доккхуьйтура шена» (ХIара хьадис далийнарг ад-ДаракъутIни: 2/182. Оццо чIогIа хьадис ду а аьлла хIара).\n556. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) рамадан баттахь, багахь марха а долуш, сурьма хьаькхира» (хIара хьадис далийнарг ибн Мажа: 1678).\n557. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь (цхьамма, багахь марха а долуш) вицвалар бахьанехь (цхьа хIума) яахь я малахь - шен марха кхиндIа дуьззина дIакхобийла цо, хIунда аьлча, боккъалаъ, цунна яийнарг а, цунна малийнарг а АллахI ву» (Бухари: 1933, Муслим: 1155).\nАл-Хьакиман ривайатехь аьлла: «Нагахь стага вицваларна рамадан беттан марха дохадахь - иза дехкрийлахь вац я и меттахIоттон а (доькхуш кхаба а), я капарат даккха а» (ал-Хьаким: 1569. Бусалба нехан динан Iилманчаша бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n558. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь стаг шен лаамаза Iеттийнехь - иза декхарийлахь вац и марха меттахIоттон (доькхуш кхаба). Нагахь стага шен лаамехь ша-ша Iеттавайтинехь - иза декхарийлахь ву и марха меттахIоттон (доькхуш кхаба)» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 10058, Абу Дауд: 2380, ат-Тирмизи: 720, ан-Насаи: 2/215, ибн Мажа: 1676. Оцу тIе Ахьмада хIара хьадис къайладина сакхташ долуш лерина. Делахь а, ад-ДаракъутIнис: 2/184 чIогIа хьадис ду аьлла хIара).\n559. Жабир ибн IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Макка яьккхинчу шарахь АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) рамадан баттахь новкъа велира. Цо марханаш кхебира КураI ал-ГIамим олучу меттиге кхаччалц. Цуьнца цхьаьна нах а бара марханаш кхобуш. Цул тIаьхьа, схьая шена хи чохь куршка аьлла, омра а дина, (схьаеана куршка) шен коьртана тIехула хьала а аййина, ткъа нах цуьнга хьежа хIиттиначу хенахь, дIамелира цо и. Цхьа хан яьлча, цуьнга элира - цхьаберш хIинца а марханаш кхобуш бу аьлла. ХIета, жоп луш цо элира: «Iеса нах бу уьш! Iеса нах бу уьш!»» (Муслим: 1114).\nЦо далийначу цхьана кхечу ривайатехь дийцина: «АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дIадовзийтира: «Нахана чIогIа дазделла марханаш кхабаран гIуллакх. Цундела ахьа дечуьнга ладоьгIна (хьоьгара бакъоне хьоьжуш) Iаш бу-кха уьш». ТIаккха, малхбузан ламаз диначул тIаьхьа, хи чохь куршка схьая шена аьлла, омра а дина, дIамелира цо и».\n560. Хьамзат ибн Iамр ал-Асламис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса цкъа хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Новкъахь марха кхаба а ницкъ го суна сайгахь. Къилахь-м хир дац и суна?». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «Иза – АллахIа елла бакъо ю, ткъа оцу бакъонах пайда оьцуш волучо дийриг - диканиг ду. Амма нагахь марха кхаба луург велахь - цо дийриг а дац къилахь лоруш» (ХIара хьадис далийнарг Муслим: 1841. Оццу хиламан бухан хьокъехь иштта цо а, ал-Бухарис а: 1121 далийна, Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина аьлла).\n56I. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Къеначу стагана магийна дара марха ца кхаба. И юкъахдитинарг доькхуш кхабар а дацара цунна тIедиллина. Амма дина омра дара - хIора юкъахдиссиначу мархина тIера цхьацца къен стаг вузаве аьлла» (ХIара хьадис далийнарш ад-ДаракъутIни: 2/205, ал-Хьаким: 1607. Цаьршимма шиммо а бакъ хьадис ду а аьлла хIара).\n562. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа цхьана стага, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, элира: «ХIай, АллахIан элча! ХIаллакьхили-кха со!». Цо хаьттира: «Сте вина хьо хIаллак?». Стага жоп делира: «Рамадан баттахь, марха а долуш, сайн зудчуьнца меттахь гIуллакх деана сан». Цо хаьттира: «Цхьа стаг лоллера паргIатваккхалур вуй хьоьга?». Стага жоп делира: «ХIан-хIа». Цо хаьттира: «ТIекIел ши бутт марханаш кхабалур дуй хьоьга?». Стага жоп делира: «ХIан-хIа». Цо юха а хаьттира: «Кхузткъе итт къен стаг вузавалур вуй хьоьга?». Цо юха а жоп делира: «ХIан-хIа». Цул тIаьхьа охьахиира иза. Ткъа цхьа хан яьлча пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хурманаш чохь доккха тускар деара. ХIета, элира цо: «ДIаэца хIара, сагIина дIаекъа хIорш». Стага элира: «Сайл а къечунна яла езаш юй аса хIорш? Шина ломанна юккъехь ма бац сайчул а къен доьзал». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), пхьарцергаш гучу а йовлуш, вела а къежна, тIаккха элира: «ДIавало хьайна, хьайн доьзална яае уьш» (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1936, Муслим: 1111, Ахьмад: 6989, Абу Дауд: 2390, ат-Тирмизи: 724, ан-Насаи: 2/212, ибн Мажа: 1671. Ткъа хьадисан дIаяздар Муслимниг ду).\n563. Iайшата а, Умм Салама а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен зударшца (меттахь) деъначу гIуллакхна лийчар тIедоьжна а волуш, Iуьйренга волура. Цул тIаьхьа, лийча а луьйчий, кхиндIа шен марха дIакхобура цо» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1925, Муслим: 1109).\nТкъа Муслима далийначу ривайатехь Умм Салама (АллахI реза хуьлда цунна) иштта элира: «… я и шен марха доькхуш а ца кхобура цо».\n564. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Кхаба дезаш марха а долуш, веллачунна тIера марха цуьнан гергарачо кхаба деза» (Бухари: 1965, Муслим: 1147).


Теркйистехь лецначех тахана а дац жоп\nНохчийчоь --Конституцин дийнахь хадеш лаьтта полисхо, Соьлж-ГIала, 23Заз2011\nЧекхбаьллачу Чиллан-беттан 24-чу дийнахь Соьлж-гIалахь талор дан гIоьртина Теркйиcтера кхоъ ларамаза нисделлачу эккхийтарехь велчахьана балехь бу церан цIераниш а, бевза-безарш а.\nБалхара дIа а бохуш махкара арабаьхнарш а бу, шолгIачу батте а баьхна чохь бахкош берш а бу.\nИштачех бу Теркйист кIоштан Iелин юьртара Висаитов, Дадаев,Чермоев, Джамурзаев, Чимаев. Лецна дIа а бигина, шина кIирнах гергга набахтехь а латтийна, мукъабаьхнарш вуно дукха бу.\nОьккху хIума йогIа а гIоьртина белла бохучара, вуно чIогIа хьовзам баьккхи шайн цIерачарна,-дуьйцу шен цIе йоккхийла ца лиъначу цхьана вахархочо.\n«Дукхахдолчу декъана хьовзам Iедалехь болчара, бехк-гуьнахь а доцчу гергарчарна баьккхина, низам ларцадар бахьнехь, шайна ма тов и тидар бахьнехь. Кхузахь тIекIал нах лецарна а, балхара бохорна а дукха адам реза дац, амма резадацар дIагайта тахана некъ шайн цахиларна собаре садетташ Iаш бу.\nБакъду царна дика хаьа шайн берашна ницкъ беш Теркйист кIоштахь «эра» даккха пурба делларш а, харцонаш дахаре ерзийнарш а муьлш бу. Цунах тоам бина Iаш бу уьш цкъачунна».\nИ къамел динчу вахархочун санна хьажам берш шортта бу. Царех ву 57 шо долу Жамалай а. Кегийрхой лецарх а, гергарчийн гIайгIанех а, шен юьртахошна хетачух дуьйцуш и ву.\nЖамалай: « Кхечу ярташкара а бу лецнарш. Аса тхайн юьртахой буьйцу. Уьш пхиъ ву. ГIайгIанехь бу цIеран цIераниш. ШолгIа бутт болабелла уьш къайлабаьхна.\nСоьга хаьттича уьш лецар а, мичахь бу ца хоуьйтуш чохь бахкор а, кхин хила йиш а йоцуш чIогIа тоьшалла ду-кха, кху Оьрсичохь нийсонана а.бакъонан а метта олалла деш ерг харцо хиларан. Харцо муха яц, кховдийна бехк а боцуш, тIевуьтуш адвокат а воцуш, гергарниш тIаьхьа а ца кхуьуьйтуш, кегийрхой къайлабаьхча.\nТахана гIуллакх кху тIе далийна-кх – нохчий бу-кх нохчашкахь гIело яллош, ца богIу ницкъ беш, леца а лецна,набахтехь а кхаьбна, мукъабаьхначара схьадуьйцуш ма ду дерриге а. И лецна хьуламехь латто бераш мича хьолехь ду хьанна хаьа?\nКъиза тIеIаткъам беш цаьрга харц мукIарло ца дойту аьлла чIагIо мичахь ю? Валлай ницкъ бан болийча стага тIе-м лоцу хIуъу а , лаца а ма лоцуьйта. Суна хетарехь царна ницкъ бина а,беш а ца хилча, уьш болу меттиг къайле йина а ца латтош, гергарниш царна тIебуьтур бара. Массарна а цаьрца лелориг харцо юй хаьа, амма цхьа а и хьахо ваьхьаш вац. Оццул чIогIа кхераме ду-кх тахана тхан махкахь».\nШен юьртара кегийрхой лецарх а, генара гергарниш а тIехь балхара бохорах а соьга дийцина Жамалай теш ву Соьлж-ГIалахь болчу Iедалдайшна ма-дарра хаа а ца хууш, шайн кIоштехь цхьайолу харцонаш лелош берш меттигера хьаькамаш бу аьлла.\nБакъ дина, цунах теша а тешаш, ишта хьажам берш кIезиг бац, амма царел сов буй те аьлла бу, мехкан куьйгалхошна хаа а ца хууш, меттигера Iедало шайн лаамехь гIулч йоккхур яц аьлла ойла кхобуш берш а.\n"Нохчийчохь олалла дийриг ю къизалла"


Маутхаузенехь а карийна нохчий...\nАвстри, Маутхаузенера набахти\nАвстрехь концлагерехь байинчарлахь нохчийн цIераш хааелла.\nАвстрерчу Маутхаузен цIе йолчу концлагерехь байинчарна юккъехь нохчийн, гIалгIайн къаьмнех нах хиллийла хIинцалц схьа цкъа а цхьаммо а цхьанхьа а хьахош дацара. Цу байинчийн Нохчийчохь бисинчу гергарчу нахана уьш цхьанхьа Австрехь я Германехь лийцина хилар тусаделлехь а, амма цу нехан кхолламаш цхьаммо а хIинцалц схьа теллина бац.\nМаршо Радион кадаьлла, цу нахех цхьаболчеран цIераш а, уьш цIера мичара хилла а, церан мел хенаш хилла а къастон.\n100 эзар сов цу лагерехь вийначу я веллачу адамна юккъехь нохчий, гIалгIай массо а кароран болх чекхбаьлла бац хIинца а. Амма цкъачунна билгалъевллачу вайнехан цIераша а гойту, тIом беш чевнаш йина я гобина мостагIчунна карабахначу советийн эскархошна юккъехь нацистийн Германино кхоьллинчарех уггаре а йоккхаха а, къизаха а ларалуш хиллачу лагерехь бала Iевжинчаьрца вайнах а кIеззиг ца хиллийла.\nМержоев Дамилхан хилла царех цхьаъ. Бумтара тIамтIе вигина волу и жимстаг муьлхачу меттехь немцойн каравахна билгал хууш дац. Цуьнан гергарчарна иза Австрехь цхьанхьа лагере кхаьчна аьлла хазар бен, кхин цуьнан кхолламах хIуммаъ хууш ца хилла.\nАвстрехь вехаш волчу Дамилханан гергарчу стагана Мержоев Iисанна а ца хаара цунах иза цу махка фашистийн тутмакх санна кхачар бен хIуммаъ. Иза ша нохчийн студентийн тобанах а кхетта Маутхазенерчу концлагер хиллачу меттехь йинчу музей ваххалц: "Сан девежарша соьга иза схьалаха бохуш дукха хан яра. Тхан ден шича ву иза. Айса иза муха мичахь лохур ву ца хууш вара со, цкъа мацца а иза лаха гIуртур ву-кх со, бохуш. Делан къинхетамца, Венерчу нохчийн студенташца цига экскурсе ваха аьтто белира сан.\nТхо цига дIакхаьчча чIогIа тамашийна хIума дара цигахь тхуна гинарг. 100 000 сов нах бу цигахь белла дIабоьхкина, тайп-тайпанчу кхаьмнех. Царна юккъехь карийра тхуна тхайн гергара стаг а".\nАвстри, Маутхаузенера тептарш\nШен гергара стаг схьакарорах Мержоевн воккхавер вуно доккха ду. ЦIерачаьрга хаам банза ву ша хIинца а боху цо, Венерчу архивехь Маутхаузенехь дIавоьллинчу Мержоев Дамилханах йолу массо а информаци теллинчул тIаьхьа дIахоуьйтур ду ша цунах дерг: "Цкъачунна хаийтина дац ас мел йолу информаци схьагулйина со валлалца. Иза вевзаш дагавогIуш болу баккхийнах а бу хIинца дийна. Боккха кхаъ хир бу царна цунах. Тезет а хIоттийна, сагIа а доккхуш хIума дийр ду цара".\nМаутхаузенерчу лагерехь иттанаш тайп-тайпанчу къаьмнех тутмакхаш белла я байина. Керистанаш а, жуьгтий а, амма иштта бIеннашкахь бусалба нах а бу царна юккъехь.\nИ лагерь хиллачу масех чакхарма йоккхачу мемориалан копмлексехь массо а аьлча санна шайн къомах нах беллачу пачхьалкхаша хIиттийна хIолламаш бу. Мержоевс дуьйцу: "Дукха бусулба нах бу цигахь дIабоьхкина. Туркой а, албанхой а, вайнах а, казахаш а, узбекаш а. Ткъа иштта жуьгтий, оьрсий а, украинхой а, гуьржий а, эрмлой а, кхинберш а".\nМержоев Дамилхан хилла ца Iа вайнахах Маутхаузенерчу концлагерехь велларг. ХIинцале а масех стаг цIарца билгаваккха кадаьлла Маршо Радион Венерчу нохчийн студентийн тобанца цхьаьна.\nЦеран хIоранна а кхоллам а, ткъа иштта цигахь хила там болчу кхечу вайнехан цIераш а, кхолламаш а толлур бу Маршо Радионо гергарчу хенахь.\nГIебарта-Балкхаройчохь "Иегован Тешаш" тобан декъашхойн хIусамех хьуьйсу ницкъхой\n1999-чу шарахь Нохчийчохь Хаттабан тобанца Оьрсийчоьнан эскарех летта ши стаг лаьцна ФСБ-но


Ливино гIо доьху Путине\nМасийтта шарахь тIом боьдуш йолу Ливи кIелхьаряккхалур ю Оьрсийчоь а, ша президент Путин Владимир а юкъагIортаро. Цунах лаьцна дIахьедар дина цу мехкан малхбалерчу кIошташна Iуналла дечу Ливин къоман армин векалша, яздо Маршо Радион оьрсийн сервисо. Иза коьртачу шина ницкъаш цхьаъ бу цу пачхьалкхехь. Цуьнца цхьана, Оьрсийчоьнан эскархой а, Кремлца а, мехкадаьттан компанешца а йоьзна йолу долахь йолчу компанеш а Ливехь йолу дуккха а хан ю.\n2011-чу шарахь Каддафи Муаммар вохийначул тIаьхьа, Ливехь тIом болабелира, цхьана хенахь цхьаьна хиллачу гIаттамхойн тобанашна юкъахь. Карарчу хенахьтайп-тайпана бертахоша гIортор а еш, цу махкана Iуналла деш бу лаххара а ши ницкъ.\nЦарахь цхьаъ ю дуккха а пачхьалкхаша къобул йина, 2014-чу шарахь хаьржина йолу "Ливин векалаллийн чоь" (Меджлис). Тобрукера Iедал а олу цунах. Цо Iуналлехь латтош ю малхбалехь а, къилбехь а, мехкан юккъехь а йолу кIошташ. Цунна гIортор еш ю Ливин къоман арми, шен коьртехь фелдмаршал Хафтар Халиф а волуш. И стаг ву Ливехь уггаре вевзаш волу тIеман а, политикан а Iедалхо.\nШолгIа ницкъ бу Триполехь куп тоьхна долу Къоман цхьааллин Iедал, шен коьртехь Президентан кхеташо а йолуш. Цу кхеташонан коьртехь ву премьер-министр Сарадж Фаиз. И орган кхоьллина 2016-чу шарахь, Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан Кхерамазаллин Кхеташоно гIортор а еш.\nЦул сов, Ливехь ю дуккха а жима а, яккхийра а тобанаш а, цхьаьнакхетараллаш а. Царна юкъахь уггаре яккхийчерах ю "Мисуратан Бригадаш" а, "Зинтанан бригадаш" а, ткъа иштта "Исламан пачхьалкхан" тобанаш а.\nТобрукера парламент 2018-чу шарахь аьхка дуьйна тIом беш яц Триполерчу Iедалца. Цуьнан бертахо йолчу Ливин кIоман армино а, цуьнан буьйранчо Хафтара а юьхьарлаьцна ю цхьацца провинцешкахь йолу "Исламан пачхьалкх" а, кхин йолу а радикалан олу тобанаш.\nШи де хьалха, Марсхьокху-беттан 8-чу дийнахь Ливин къоман армин векло Мисмари Ахьмада РИА Новости агенталлана интервью луш, йовзийтина шен куьйгалхой офицалан позици. Царна хетарехь, дукха кегаре хилла Ливера кризис дIаерзалур яц, Москох а, ша Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а юкъа ца гIортахь а, кхин болу махкара боцу векалш цигара дIа ца бахахь а. Юьйцурш ю, масала, Туркойчоь а, Катар а, Итали а.


Кадыровс кхерамаш тийсар юхаталлийта реза яц Соьлжа-ГIалара кхел\nОхан-бутт 27, 2021\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна дуьхьал бехктакхаман дов айдан реза ца хилла талламча бакъвина Соьлжа-ГIалахь кхело. Кадыров жоьпе озавайте гIерта бакъоларъярхой, цо шайна 2019-чу шарахь тийсинчу кхерамашца доьзна.\n"Дешан маршо – иза иштта ю... Цхьаберш набахте хьийсабо юридикан гIо дехарна, ткъа кхечарна дуккха а хIуманаш лело мега, дуккха а", – аьлла ю кхел йирзича адвоката Беньяш Михаила шен фейсбук-агIонехь йина комментари.\nКадыровс дина дIахьедарш нохчийн маттахь дара, Нохчийчохь адамийн бакъонаш талхорах лаьцна орцанаш доху бакъоларъярхой, журналисташ "дIасовцо беза" бохура цо. Изза дан догIу регионашкарчу Iедална социалан машанашкахь критика ечарна дуьхьал а. Уьш "байъа беза", "чубохка беза", "царан хIуъа а дан" мега, бохура Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nКадыровс кхерамаш тийсинчул тIаьхьа Iедале Милашина ларъяр доьху Оьрсийчуьрчу интеллигенцино\nБеньяша бечу хаамца, талламчина гина Кадыровс динчу къамелан видео, амма ца кхетта къамелах, иза нохчийн маттахь хиларна: "Декхаре вац кхета. Талламан документаш оьрсийн маттахь хуьлуш ду".\nОццу кепехь бара Старопромыслан кIоштан кхело Дечкен-баттахь бина сацам а. Цул тIаьхьа, Охан-беттан 7-чохь Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело аппеляци а листина, юхаталла хьажийра Кадыровс кхерамаш тийсарх долу дов.\nКадыровн дешнашца зулам хилар тIечIагIдайта гIерта бакъоларъяран "Мемориал" центр а (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн тептара яьккхина "Мемориал", амма оцу къастамна реза яц "Мемориал" – редакцин билгалдаккхар), Москван ХIелсинкин тоба а.


Кхеле озийначу агIонан цхьа а дехар кхочуш ца до, Политковская ер къасточу Москох-гIалин кхело\nЖурналист Политковская Анна еран гIуллакх къастош, болх дIакхоьхьуш яра Москохара кхел еарин дийнахь а. Кхаарин дийнахь, цунна урхалла деш волу суьдхо Мелёхин Павел дуьхьал хилира кхелана деш долу урхалла Iад дита а, бехк-къасторхой дIасахеца а.\nОцу кепара, кхело кхочуш ца дина, зе хиллачу агIонан адвокаташа дина дехар.\nЖурналистан бераш реза дац, шаьш дакъа ца лоцуш, бехк-къасторхойн тоба вовшахтохарна. Кхелехь дакъа лаца дуьхьал даьлла Политковскаян кIант а, йоIа а. Изза ойла йолуш ву, бехке бечу МахмудовгIеран адвокат Мусаев Мурад а.\nБехке лоруш кхеле озийна пхи стаг ву – Нохчо Гайтукаев Лом-Iели, цуьнан йишин ши кIант ИбрехIим, Джабраил а МахьмудовгIар, Москохан Чоьхьарчу ГIуллакхийн Коьртачу Урхаллин белхахо хилла волу Хаджикурбанов Сергей а. Товбецан беттан 24-чу дийнахь хиллачу кхелан ладегIаршкахь цара массара а шаьш бехке дац элира.\n2006-чу шеран ГIадужу-баттахь Москох, шен хIусамехь, лифт чу йолуш йийна ю Политковская Анна, цкъачунна мила ву ца хуучу стага.


30 шо кхечи нохчаша хьалхара президент Дудаев ЖовхIар хаьржина\nНохчийн хьалхара президент Дудаев ЖовхIар\nТахана, ГIадужу-беттан 27-чохь 30 шо кхечи, Нохчийчохь дIабаьхьначу харжамашкахь Дудаев ЖовхIара толам баьккхина. Нурадиловн цIарахчу нохчийн театрехь дIаяьхьира хьалхарчу президентан инаугураци. Харжамашкахь дакъалецира хIетахь 458 144 харжамхочо. Официалехула бинчу хаамца, Дудаевгахьа кхаьжнаш тесира оцу дийнахь 412 671 вахархочо.\nХаржамашкахь хилира цхьа могIа пачхьалкхашкара тергамчаш (Гуьржийчоь, Латви, Эстони), ишта Iедалшца йозуш йоцчу организацийн векалш а. Цара цхьабоса дIахьедира, харжамашкахь къепе йохийна яц аьлла.\nДудаев ЖовхIар воцург а, кхин а 12 кандилат вара президентан харжамашкахь дакъалоцуш.\nЛахьан-беттан 1-чу дийнахь шен дуьххьара омра арахийцира Дудаевс, Нохчийчоьнан суверенитет дIакхайкхош. Цуьнца а догIуш, Нохчийчоь Оьрсийчоьнан Федерацин (РСФСР) а, Советан пачхьалкхан а куьйгакIелара елира.\n1996-чу шеран Охан-беттан 21-чохь тIеман кеманан ракеташ тоьхна, нохчийн хьалхара президент хилла Дудаев ЖовхIар вийра. Политикан диалог юха а теттина, тIамца Нохчийчоь шен долаерзо гIерташ яра цу деношкахь Оьрсийчоь.\nДудаев ЖовхIар – Нохчийн къоман лидер (видеош)\nНохчийчоьнан президент Дудаев Оьрсийчоьно шен мостагI лоруш велахь а, цуьнан сий до дуккха а пачхьалкхашкахь. Хьалхара дагалацаман у гучуделира Эстонерчу Тартухь 1997-чу шарахь Товбеца-беттан 20-чу дийнахь, «Барклай» олучу хьешан хIусаман пена тIехь. Полтавехь Никитченко урамехь йолчу цхьана хIусаман тIехь схьадиллира Дудаевна хьажийна шолгIа у.\nЛатвин коьртачу гIалахь Ригехь ю цуьнан цIарх аллей (I996). Литвахь, Вилнюсехь ю Дудаевн цIарах сквер.\nЛьвовхь болчу ураман нохчийн президентан цIе тиллина I966-чу шарахь.


24 шо долу Нохчийчуьра яхархо Амнат (цIе хийцина ю цуьнан кхерамазалла ларъярхьама. – Редакцин билгалдаккхар) республикера едда, меттигерчу ницкъахоша шена тIе тидам бахийтича – цуьнан гомосексуалан хьежамех лаьцна хиина царна.\n"Медуза" гIирсане Амната дийцарехь, Нохчийчохь бедарийн бренд лелош яра иза, Соьлжа-ГIалахь туька а, Москвахь, Санкт-Петербургехь, Махачкалахь шоурумаш а йолуш. Делахь а доьзало куьйгкIелахь латтадора бизнесхочун дIасалелар – шен офисехь а ша йисса аьтто бацара цуьнан.\nДен-ненан Iуналлера кIелхьара ялархьама Нохчийчуьра яхархо генарчу гергарчу стаге маре яхара, майрчо цуьнга болх бойтур бу, аьлла дош деллера. Зуда ялор дирзича йоьIа доьзал кхобуш хиллехь а, иза хьийзош, тIехь гIело еш хиллера – Амнатан дена-нанна цунах дерг хиъча, цара иза цIа йигира. Оцу хеначохь иза дин тIера дIа а йирзина, феминизмехьа дог-ойланаш йолуш хиллера – инстаграмерчу эфирехь иза шена вевзачу стагца оцу боламах лаьцна къовсаелла хиллера. Цхьа хан яьлча, Амината бахарехь, иза кадыровхоша лачкъийра.\n"Цул тIаьхьа цуьнан телефон тIера массо бевзачу нахе кехаташ яздеш хиллера. ТIаьхьо суна хиира, полицехь Iазапехь латтийча цо дIадийцинера со лесбиянка а, Делах яьлла хилар а. Цуьнан номер тIера соьга а яздора, вовшахкхетар хьоьхура. ТIаккха сан телеграм йохийра", - дийцина цо.\nМессенджерехь хиллачу къамелах Амина республикера яда гIерташ хилар кхетта ницкъахошна – кехаташ схьа а даьхна, ах шарахь иза цIахь латтийна хиллачу цуьнан дега-нене дийцина цара иза. Нохчийчуьра а, Оьрсийчуьра а цуьнан дIаяха аьтто баьлла, банке йоьду ша, аьлла паспорт схьаэцча. ХIинца иза мичахь ю дуьйцуш дац материалехь.\nНохчийчохь низамехь доцуш нах байар цигарчу рожан критика ечу нахах хьакхделла ца Iаш, Кадыров Рамзанан рожо къобал ца дечу агIор лелачу нахах а хьакхало, уггар хьалха – ЛГБТ-н декъашхойх. Сексуалан башхаллица доьзна Нохчийчохь наханна гIело ярх лаьцна дуьххьара хаам баржийнарг вара Соьлжа-ГIалара Джабраилов Амин а, Омск-махкара Лапунов Максим а. Ший а жимстаг лаьцна, тайп-тайпанчу набахтешкахь ток етташ, кхиболу ЛГБТ-нах бийца, бохуш, кхаьбнера.\nТIаьхьо гучуделира Нохчийчохь ЛГБТ-н декъехь хиларна борша нах лецна ца Iаш, зударий а буйла лоьцуш. Шех лаьцна дийцира шена цIахь йиттинчул тIаьхьа, махкара еддачу, ницкъаша бисексуалан "лазарх тоеш" хьийзийначу Лорсанова Амната. 2021 шарахь лачкъийра Тарамова Хьалимат, цул хьалха цо дийцира, шена доьзалехь етта, кхерамаш туьйсу, аьлла.\n2021-чу шеран Дечкен-баттахь 22 шо долчу Соьлжа-ГIаларчу яхархочо Лорсанова Амната латкъам бира Оьрсийчоьнан Талламан комитете шен сексуалан хьежамашна а, ислам динах дIахадарна а тIехула еттарна а, гIело ярна. Дас-нанас "джин ара даккхаран" белхаш лелийна цуьнан бисексуале хиларца къийсам латтош, тIаккха нуьцкъаха психиатрин лазартне хьажийна, цигахь масех баттахь транквилизаторшца "дарба" лелийна. Доьазза республикера яда гIоьртича, тIаьххьаре аьтто баьлла цуьнан иза дан.\nХIокху шеран Мангал-баттахь Кавказ.Реалиина хиира, вовшашца Iийна хилла бахархой Нохчийчохь байина хилар. Наркотикех тера йогIу хIума а лелош, вовшахца хан а йоккхуш лелла хиллачу шина стеган а, шина зудчун а сарташ, видеош машанехь гучуевлира. Цул тIаьхьа уьш тIепаза байра – видео тIера цхьа йоI дIахийцира, иза нохчо ца хиларна, вукхеран кхолламах дерг хууш дацара.


Оьший нохчашна цIехьаберза сихбала?\nМухIажир волучун чамда\nНохчийчохь гIаттамхойн а, цхьацца зуламаш динчу нехан а гергарчарна таIзарш ден мур марсабаларца, я кхечу экономикан, социалан эшамашца доьзна юха а совбовлуш бу даймохк буьтучу нехан могIарш. Оцу юккъехула гIаттадо махкахь Малхбале а, Малхбузе а дIабахана нах цIехьабирзича дика дара олий.\nДуьненаюкъарчу хьукматаша а, я шаьш бехачу мехкийн урхаллаша а, массо а бахархойх санна бен, шайх луш жоп а доцуш, Оьрсийчоьнал арахьа веха 300 000 гергга нохчо. Лаам бац церан гергарчу заманахь, даймахка юха а бирзина, бухарчу Нохчийчоьнан Iедална кIел совца. Амма тоаме дац къоман ламасташ шайлахь кхаба а, дебо а хьелаш уьш бехачу мехкашкахь а.\nЦуьнца доьзнера Маршо Радионо шен кху кIиранан хаттар.\nШуна муха хета, хIун дар тоьлу арахьарчу нохчашна: даймахка юхаберзар, шаьш бех-беххачохь къоман ламасташ чIагIден некъаш лахар я бухарчу къаьмнех сихха дIаэр? Иштта дара иза.\nУкраинера яздо тхан сайте Богдан Чеченский шех олучу Радион ладогIархочо.\n«Европехь бехачу нохчашна юкъара барт бохо лерина болх ца беш хуьлийла дац Кремло. Цу тIехь къахьоьгуш хила тарло Кадыров Рамзан а, цуьнан го а.\nИчкерин дозанал арахь нисделлачу Iедалан куьйгалхо Закаев Ахьмад сийсазван гIерташ Европехь болучу нохчаша лелориг а тоьар ду, кхин хIумма ца хилча а.\nСтохка Европехь хилла со. Цигахь, дукха ца хиллехь а, цхацца кегийрахошца цхьаьнакхетарш хилла сан. Цара схьадуьйцург цхьаъ дара: Закаев Ахьмад ингалсхошна вохкавелла, вайн халкъ кхин цкъа а метта ца хIоттийта араваьлла стаг ву, аьлла хеташ бара уьш.\nДукха шера гуш дара, цхьана пропогандина къеллахь уьш хилар. Шайга оха леррина ла а доьгIна, тхаьшна хетарг дIахаийтича, уьш кхийтира, шаьш нийса боцийла.\nШу радионехула кеста-кеста хеза Европехь бехачу нохчаша шайн цхьаццанхьа вовшахкхетар хилча, политика ца хьехайо шаьш олуш. И нийса дац. ТIоьхула-тIе, ца хьехийча и вайна массара эьшам хилла дIа хIуттур а ду.\nДала боху вайга, шаьш вовшахкхеттачу хенахь уггаре хьалха Ша хьаха ве, тъаккха дуьненан къамел де. ДIасакъаьстачу хенахь, Ша а хьахавай, дIасакъаста.\nБоккхучу балехь ду вай къам. Муха Iийр ву, хьекъалехь а волуш, кхетам а болуш волу ши нохчо вовшахкхеттачу хенахь шайн къомана тIехь лаьтта бала ца хьахош. И вай массеран а болу бала дIа а теттина, уьш стенах къамел дан бохку?\n"ХIун дан деза дозанал арахьарчу нохчаша?" - аьлла аш хIоттиначу хаттарна цхьа жоп ду, цхьаъ хилла дIахIитта деза. Вай къомах а волуш, кхечу къаьмнаша лоруш а волу вешан лидер лара веза.\nКъомо ловш болу бала къайлабаха ца буьтуш, массо дуьненна дIахоуьтуш хила беза. Дозанал арахьа бехачу нохчийн алсам бу и аьтто. Дан дезаш-м арахь а, цIахь а гIуллукхаш дуккха дара вайн. Массо хIуманалл а коьрта дерг, вай даимма ойла я езаш дерг цхьаъ ду - КЪАМ МАЬРШАДОЛУ НЕКЪ.\nНохчийчуьра Маршо Радионе дозанал арахьарчу нохчийн хьокъехь телефонан зIенехула хетарг аьллачех ву Рамзан. Цунна иштта хета.\nРамзан: Сайн воIе цIа ма вола аьлла-кх ас!\nМухха а делахь а, "шен цIа - цIен цIа" бохучу тIехь ю Зулпаъ. Цунна массо а нохчо шен цIахь, даймахкана пайде а волуш, ваха веза, цигахь мел хала делахь а аьлла хета. ЦIерабевлла нохчий къомах хаьдда нах бу боху цо.\nЗулпаъ: цIахь воцург къомах хаьдда стаг ву\nТахана Нохчийчоь маьрша яц цхьана а дахаран агIонна. Цундела ша ца кхойкху боху дозанал арахьара нохчий даймахка юхаберзаре шен Маршо Радиоца хиллачу къамелехь Луизас.\nЛуиза: ЦIабахка-м муххале а ца безара дIабаханарш...\nIилманча ву Iиса. Цо шена хета некъаш бовзуьйту дозанал арахьарчу нохчашна нохчаллехь биса. Амма цIехьа гIерта цкъачунна хьашт дац, боху цо.\nIиса: Арахьара дика ламасташ а дохьуш, юхабоьрзур бу нах\nКхоже а хIоттийра Маршо Радионо шен хаттар. ХIун некъ бу Европерчу нохчашна гIолехьа, сихха цIехьаберзар я сих цабалар, аьлла дара иза.\n25 проценто Малхбалерчу а, Малхбузерчу а нохчашна цIехьаберзар тоьлу боху.\n15 процентна хетарехь, хьашт дац цIехьа гIерта.\nБухарчу нахах дIаэбала беза аьлла цхьанненна а ца хета.\nЦхьа а хьехам а бац шен бан боху 5 проценто.\nБухабисинчу 55 процент нахана хетарехь, дозанал арахьара нохчийн шаьш боллучохь совца беза, циггахь шайгара нохчалла ца дожийта гIайгIа а беш.\nОьший дозанал арахьарчу нохчашна цIехьаберза?