Исламан Нур - Свет Ислама - 87-гIа сурат «ал-аIла»\n87-гIа сурат «ал-аIла»\n::: Сийлахьчу КъурIанан маьIна а, цуьнан тидар а :::\n(Маккахь доссийна, ткъесна аят ду)\n1. Хастае Сийлахь-Везачу хьайн Делан цIе -\n2. Массо хIума кхолла а кхоьллина, хIоранна а догIург делла волучу,\n3. (Массо хIуманан) кхоллам билгал а бина, хIоранна а (нийса) некъ гайтина волучу,\n4. (Шун даьхнешна) дежийла кхиийна волучу,\n5. Цул тIаьхьа царех Iаьржа нехаш (яраш) йина волучу!\n6. Оха доьшуьйтур ду хьоьга (хIай Мухьаммад, КъурIан), ткъа хьуна оцу тIера хIуммаъ дицлур дац,\n7. АллахIана лиъна доцург. Боккъалаъ, хууш ву И - гушдерг а, къайлахдерг а.\n8. Аттаха долучуьнга некъ байбийр бу Оха хьуна.\n9. Хьехам бе ахьа нахана, нагахь хьехам баро беш пайда белахь.\n10. Схьаоьцур бу иза (АллахIах) кхоьручо,\n11. Ткъа цуьнах дIавоьрзур ву уггаре а декъазаниг,\n12. ТIехйоккхачу цIерга гIон верг.\n13. Лийр а вац иза оцу чохь я вехар а вац.\n14. Декъала хилла цIанвелларг,\n15. Шен Делан цIе а яьккхина, ламаз динарг.\n16. ХIетте а, дуьненахь долу дахар гIолехь хетта шуна,\n17. ТIаьххьара (эхартара) дахар доллушехь - тоьлуш а, деха а.\n18. Боккъалаъ, хIара дIаяздина ду ширачу хьарчорашкахь -\n19. ИбраьхIиман а, Мусан а хьарчорашкахь.\nСийлахь-Везачо омра дина: Шена тасбихь де, Iибадат де аьлла, Ша хьахаве аьлла, Шен сийлаллина хьалха муьтIахь хила, воккхаллина хьалха эсала хила аьлла. Цуьнан цIе яккхар (Цунна тасбихь дар) Сийлахь-Везачу АллахIан сийлахьаллица догIуш хила а деза: Цуьнан айъаме хаза цIераш яхарца, хIора цIарехь долучу сийлахьчу а, доккхачу а маьIнех кхета а кхеташ. Иштта уьш дагадаийта дезаш а, хьахо дезаш а бу Делан белхаш а, царех цхьаъ - сел кхачамечу а, исбаьхьачу а куьцехь хIара дуьне кхоллар ду.\n3. Массо хIуманан кхоллам билгал а бина, хIоранна а (нийса) некъ гайтина волучу,\nКхузахь дуьйцург - массарна а юкъара долу АллахIан куьйгалла ду, цуьнан юкъараллица Цо берриге кхолламашна пайда бохьун болу некъ гайтина долу. Дуьненан диканаш делла Цо царна. ХIора кхоллам шена маслаIате долучу новкъа дIа а нисбина Цо.\nЦо дагадоуьйту Ша царна делла долу дуьненан диканаш. Цундела аьлла Цо: «(Шун даьхнешна) дежийла кхиийна волучу». Вуьшта аьлча: стиглара хи доуьйту Цо, цуьнца кхиайо Цо дуккха а ораматаш а, бецаш а, шайх адамаша пайда оьцуш йолу, даьхнеша (хьайбанаша) зовкх хьоьгуш йолу, иштта дерриге а бухадиссиначу дийнаташа а. Цул тIаьхьа АллахIан йозанца ораматаш а, бецаш а кхоччуш кхуьий дIахIуьтту, тIаккха, Iарж а лой, якъа а лой, Iаьржа нехаш хуьлу царех.\nЦул тIаьхьа АллахIа дагадоуьйту Ша адамашна делла долу динан диканаш, царех коьртаниг а, шайн бух а Дала даздина даийтина КъурIан долу.\nХIай, Мухьаммад! Кхоийла хила хьо боккхачу хаамна! Жайнахь Оха хьоьга биссийна берриге а хаамаш - Оха хьан дагчохь ларбийр болуш а, гулбийр болуш а бу хьуна: цундела цуьнах цхьа а хIума дицлур долуш дац хьуна. АллахIа Шен элчане Мухьаммаде (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) баьккхина боккха кхаъ бу хIара - АллахIа цунна цкъа а дицлур доцуш Iилма Iамор долуш хилар хоуьйтуш. Нагахь хьан тIехъхьикматечу Дала сацам бахь, хьоьга боссийначу хаамех цхьаберг массеран а юкъарачу диканна а, тIехбоккхачу пайденна а хьуна бицбан безаш, - ткъа иза а хир долуш ду.\n«Боккъалаъ, хууш ву И - гушдерг а, къайлахдерг а». Боккъалаъ, хьан Далла хууш ду Шен лайшна пайда мел бохьун дерг: цундела Цо тIедуьллу Шена лууш дерг, кхиэл а йо Шена лууш йолу.\nИза а бу кхин цхьаъ хаза кхаъ: АллахIа Шен элчанна массо а гIуллакхаш дайдийр долуш ду, цуьнан ШарI а, дин а ду атта дийр долуш.\nАллахIан ШарI а, Цуьнан аяташ а хьеха нахана, «нагахь хьехам баро беш пайда белахь». Вуьшта аьлча: хьехам къобалбеш мел бу, хьехам хезаш мел бу - хьехам бе, хьехам барехь дагалаьцнарг дерриге кхочуш хуьлуш дацахь а, цхьадерг бен. Оцу аятан кхетам иштта бу: нагахь хьехам баро беш пайда бацахь, хьехам мел би а вониг сов долуш а, диканиг оьшуш а делахь - оцу хьолехь хьехам бар тIедиллина дац, цул сов дихкина а ду иза бар.\nНах шина декъе бекъалуш бу: шайна биначу хьехамах пайда оьцучаьрга а, цуьнах пайда цаоьцучаьрга а. Шайна биначу хьехамах пайда оьцуш берш АллахIа Шен Дашехь хьахийна бу: «Схьаоьцур бу иза (АллахIах) кхоьручо» аьлла. ХIунда аьлча Сийлахь-Везачу АллахIах кхераро а, йиначу Iамалшна дуьхьал хин йолучу йолах дерг хааро а лай гена воккху Далла мел ца дезна долучух, диканаш дарна тIегIертарехь сутар а во иза.\nТкъа шайна биначу хьехамах пайда ца оьцуш берш иштта хьахийна Цо Шен къамелехь: «Ткъа цуьнах дIавоьрзур ву уггаре а декъазаниг, тIехйоккхачу цIерга гIон верг». Вуьшта аьлча: алу туьйсучу цIергахь хир ю церан меттиг, нехан дегнех хьерчаш, хIаллакдеш йолучу.\nБалане, лазош долу Iазап хир ду цунна цигахь: я паргIато а гур яц цунна я садаIар а хир дац цуьнан. ТIаьххьара а шайна Iожалла лоьхур ю цара, шаьш лойла луур ду царна, амма иза а ма дац царна гур долуш.\nДекъала хилла, толаме кхаьчна - шен са цIандинарг: ширках а, зуламах а, харцонех а, телхиначу амалех а, иштта кест-кеста АллахI хьехийнарг а, Цуьнца шен дог хаздинарг а. АллахI резавеш дерг дина цо, хьалхарачу тIегIанехь иманан бустам ша болу ламаз а дина цо. Иза ду и оцу (сийлахьчу) аятан бакъ долу маьIна.\nКхечара кхеточух дерг аьлча, оцу аятехь «цIанвелларг» бохучух лууш дерг - марханаш достучу хенахь бусалба наха цIанбала луш долу сахь а, иштта Iийда-ламаз а ду иза. Оцу кепара тидар оцу аятан къамелаца догIуш делахь а, тIеэца мегар долуш делахь а, делахь а, цуьнан дуьззина маьIна гойтуш дац и.\nКхузара (дуьненан) дахар эхартарачу дахарал а лакха хIоттадо аша. Оцу тIе, дIаьвше, синтем боцу, дIадер долу дуьне хуьйцу аша даима а лаьтта долучу эхартан дахарах. Дуьненан дахарал массо дикаллашкахь а тIехдика ду иза, абаделлац лаьттар долуш а ду иза. Ткъа кхузара дуьне, шеко йоцуш, доьхна, дайна, пана хилла дIадер долуш ду. Кхетамечу муъма стага цкъа а вониг хоржур дац - тIеххазачунна букъ а тоьхна, я абаделлац бала хьегар а хуьйцур дац - йоццачу ханна хуьлучу томах. Цундела массо а бохамийн бахьана - дуьне дезар а, абаделлац лаьтта долучу Iаламал а иза гIолехь хетар а ду.\n18. Боккъалаъ, хIара (дешнаш) дIаяздина ду ширачу хьарчорашкахь (йозанашкахь) -\nХIокху беркатечу суратехь хьехийна долу тIеххаза омранаш а, тамехь дийцарш а Мухьаммадал а тIаьхьа уггаре а сийлахь хилла волучу шина элчанан - ИбрахIиман а, Мусан а - хьарчорашкахь (йозанашкахь) дIаяздина ду (АллахIера салават а, салам а хуьлда царна массарна а). И хьехамаш, массо а пайхамарийн шарIашкахь биссийна хилла бу: хIунда аьлча шина а дахарехь декъал хиларах лаьцна ма буй уьш, иштта муьлхха а заманахь а, муьлхха а меттигехь а пайданаш а ма бай уьш.\nХастам бу АллахIана!


Краснодар: халкъах дог лазарна – психиатриян клинике?\nЭзарнашкахь аьрзнаш кхехьийтарна\nКраснодар-махкарчу Щербински кIоштан кхело ницкъаша психиатриян клинике хьажош ву меттигера вахархо Соколов Максим. Иза бехкевина Iедалан белхахочух лаьцна доцург а дийцина, иза сийсазварна.\nШа 2013-чу шарахь волавелла Iедалера юьйлу харцонаш Iораяха, оцу бахьаница вохуьйтуш ву корта телхина нах чохь кхобучу дарбан хIусаме, аьлла хета Соколовна. Шена дуьхьал бехктакхаман дов айдар дозу ша прокуратуре а, Талламан комитете а яздинчу аьрзнашца, боху цо.\nДуьххьара 2018-чу шарахь бира Щербинскерчу кхело Соколов психиатриян клинике хьажо сацам. Иза кхетамца галваьлла аьлла йина экспертиза яра цунна бухахь. ТIаьхьо оццу кхело, шен сацам юха а баьккхина, рогIехь талла хьажийра гIуллакх.\nАдвокатийн лаамца керла экспертиза Петарбухахь яккхийтира Соколовна. Кхетамца могуш вац иза аьлла дара цигарчу лоьраша дина жамI а. Кхело юха а сацам тIеийцира иза психиатриян хIусаме хьажо. Оцу сацамна а йира Соколовс аппеляци. Амма Щербинскерчу кхело хийцам боцуш битира шен къастам. Эладита даржорах болу бехктакхам тIерабаьккхира Соколовна, низамо жоп деха луш йолу хан чекх а яьлла, амма талламчаша кхеле делира цо полисхо сийсазварна айдина дов.\nСоколовн адвоката Денисенко Сергейс "Кавказ.Реалиига" бинчу хаамца, кхелан сацам хилла баьлла, ткъа цкъачунна психиатриян клинике дIавиганза ву «нийсонан бIаьхо». Соколовс клиникехь мел хан йоккхур ю къастор лоьрашна тIехь ду.\nДенисенкос дийцарехь, дуьххьара йинчу экспертизин кехаташ гайтина цо психиатриян лаккхара говзалла йолчу Казанерчу университетан профессорна Менделевич Владимирна. «Бух боцуш а, Iилманца ца догIуш а» ду хIетахь эксперташа гойту жамIаш, аьлла профессора, адвоката тоьшалла дарехь, амма Щербинскерчу кхело тергал а ца дина иза.\nСоколовс ша кассацин арз дан воллу элира "Кавказ.Реалиига", кхелан сацам шега схьа ма кхеччи, амма кхоьру ша иза чудала цакхиарна – психиатриян хIусаме дIавига тарло тахана-кхана.\nШина а экспертизано ша шизофрения йолуш ву аьлла, амма цара юьйцу симптомаш шеца яц, боху жигархочо: «Цара ма-баххара, кхетам галбаьлла велахь а, суна суо наханна кхераме хиллал галваьлла ву аьлла ца хета, я сайна гонах Iедало лелочух ца кхеташ а вац».\nСоколовс дийцарехь, цо хьалха дуккха а аьрзнаш кхехьийтина пачхьалкхан урхаллашка шена харц хетачу Iедалан хьукматех, белхахойх лаьцна. Амма ца хаьа цунна ша билггал хьанна, муьлхачу хьаькамна новкъарло йина.\n"Арахь диллина лаьтташ канализацин ор гича, ас иза дIакъовлахьара баьхна. Масала, урамехь буса латош серло ца хилча, дехна серло тасар. Ас дуккха а даьхна Iедалера гIалаташ Iора, сайн муьлха арз хьаькамашна ца тайна ца хаьа. Ас цхьаъ сийсазвина боху, асйса яздинчу эзарнаш кехаташлахь суна ца хаьа муьлхарниг ца тайна. Ца кхета со сайгара хIун зулам даьлла. Гуш ду, пресса ешча, Краснодар-махкахь Iедалера юьйлу харцонаш елхорна бехктакхаме ийзийнарш дуккха а буйла», - дийцира Соколовс.\n"Медиазона" портало бинчу хаамца, Соколов жоьпе озийна цо талламчех «педофил» аларна а, «ша жима йоI ю, бохуш, интернетехула бераш Iеха а деш, цаьрца эвхьаздлонаш лелайо» аьлла и талламча сийсазварна а.


"Ахмат" эшийна ЦСКА Соьлжа-ГIалин аэропортехь латтийна хилла\nЗазадоккху-бутт 12, 2018\nОьрсийчоьнан чемпионатан матчан 22-чу турехь "Ахматца" левзинчул тIаьхьа Москох дIабоьлхучу ЦСКА командан футболисташ масех сахьтехь латтийна аэропортехь. Дийцарехь, Iамораш хилла цигахь дIахьош аьлла, хаамбо ТАСС агенталло махкарчу чоьхьарчу гIуллакхийн прессан хаамашна тIе а тевжаш. "Ахмат" иэша а еш, 3:0 чоьтаца дирзина ловзар.\n"Соьлж-ГIалин аэропортехь дIатарбинчу ницкъийн антитерроран дуьхаьлоярехь хаарш зуьйш, дIахьош Iамораш дара. Дика жамIаш гайтина цара. Карарчу хенахь шен хьалха хиллачу рожехь болх беш ю аэропорт", - аьлла чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь.\nТелеграмерчу шен агIон тIехь Кадыровс дIахьедина: "ЦСКА-н футболисташ Москох дIабахана. Соьлж-ГIалахь маьрша а, паргIат а ду. ТIахъаьллачу журналисташа рейс хьеяран бахьана - "терактан кхерам" бу аьлла, даржийнера. Шаблонаш йита шайн, накъостий, доллу дуьненахь а хуьлуш ма ду я дарцан, я техникан бахьанашца кема хьелуш", - яздина Кадыров Рамзана.\nЦСКА футболан информацин политикан а, юкъараллашца зIенаш латточу хьукматан директора Аксенов Сергейс хьалхо ТАСС агенталле хаамбинера, кема шина сахьтехь сов латтийнера ца гIоттуьйтуш. Аэрпортна герга вуьтуш ца хиллера цхьа а аьлла.


Делан Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) уггаре а тешамечу ансарех цхьаъ хилла Абу Аюб аль-Ансари. Цуьнан юьззина цIе иштта хилла: Халид ибн Зайд ибн Къулайб. Иза Бану ан-Наджар тайпанах хилла. Вуьшта, Абу Аюб олий, йоккхуш хилла цуьнан цIе. Бусалбанийн дуьненахь дика евзаш ю и цIе. Иза боккха сий-ларам барца йоккху Малхбалехь а, Малхбузехь а. Иза ма ву иза, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Маккара ХIижрат деш Мединате схьавеача, уггаре а хьалха шен хIусамехь иза веза хьаша вина тIеэцнарг. Цунах долу къамел хазанза хир дац шу а. Делахь а, карладаккха, ца хуучунна иза хаийта лаам бу вайн.\nМединате схьакхаьчча, Мухьаммад-Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) чIогIа везаш тIеийцира бахархоша. Массо а цуьнга хьаьжначохь виссинера. Церан бIаьргашкахь иза везаран марзо хаалора. Мединатерчу бахархоша шайн дегнаш схьадиллинера Мухьаммадана (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Царна чIогIа везавеллера иза.\nДелахь а, АллахIан Геланча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) юьхьанца Мединатана уллерчу Куба юьртахь Iийра. Цигахь дуьххьарлера маьждиг а дира. Цигахь кIеззиг хан яьккхинчул тIаьхьа, иза Мединат йолчу агIор дIаволавелира. Дукха хан ялале цунна дуьхьал баьхкира Ясрибан (Мединатан) тхьамданаш. Царах хIора а вара Мухьаммад-Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ша волчохь социйла лууш, цунна хьошалла дан лууш, ша цуьнан боккха сий-ларам беш хилар дIагайта лууш. Юх-юха а, некъ боьхкуш цунна дуьхьал буьйлура уьш, эмкалшца некъ дIа а лоьцуш. Цара дехарш дора: «Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) тхо долчохь сацахьара хьо, хьайца цхьаьна болчаьрца массаьрца а, гIирсашца а. Оха чIагIо йо-кха хьуна, хьо массо а хIуманах ларван, хьуна цхьа а кхерам ца хилийта».\nЦаьрга массаьрга а Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) кIеда-мерза олура: «Сан эмкал паргIат дIаяха йиталаш, Делан лаамца йоьдуш ю шуна иза». Эмкал хьалхахьа дIайоьдуш яра. Цхьанна а ца хаьара иза мичахь соцур ю. Урх дIа а хецна, шен лаамехь йитина ма яра иза. Адамаш цунна тIаьхьа хIиттина догIура. Иза шен цIенна тIехъяьлларг гIайгIане хуьлура. Цуьнан лулахочуьнгахь иза шен цIенна хьалха сацаре сатийсам кхоллалора.\nАмма эмкал соцуш яцара. Адамаш а дара цунна тIаьхьа хIиттина догIуш. Иза саца ирсе хинверг мила ву хаа лууш, кийранаш батталуш бара церан, дегнаш, схьалелха гIерташ санна, детталуш дара. Эххар а, эмкал Абу Аюб аль-Ансарин цIенна хьалха йолчу майданахь сецира… Делахь а, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цу тIера охьа ца воьссира. ТIаккха, эмкал жимма хьалхахьа дIа а йолаелла, юха а ша хьалха сецна хиллачу метте схьаеара.\nЦуьнга хьоьжуш Iаш волчу Абу Аюб аль-Ансарин дог хазахетарх дуьзира. Иза Мухьаммад-Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) тIехьаьдира: «Марша вогIийла хьо», – бохуш. Дуьненан ерриге а хазна и йолуш санна, Мухьаммадан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ларча шен цIа чу яьхьира цо. Юха веза хьаша а шен хIусаме валийра.\nАбу Аюбан цIа цхьа гIат а, чардакхан чоь (мансарда) а йолуш дара. Шен хIуманех сихха чардакхан чоь цIанйира цо. Делахь а, Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьалхарчу гIат тIехь Iан лиира. Цуьнан лаамна тIетайра Абу Аюб. Цу тIехь цунна бегIийла хилийта, совнаха хIума дIасаяьккхира цо.\nБуьйса а йоьлла, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дIавижа метта ваьлча, цIийнан дай чардакхан чоь йолчу хьалабевлира. Шена тIаьхьара неI дIакъевлина валале, хIусамнене а хьаьжна, мохь хьаькхира цо: «Ва, делла довла вай! Ма эхь ду вай динарг! Вай лакхахь а долуш, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вайл лахахь муха хир ву?! Даллий, цунний юкъахь вай хилча муха хир ду?! ХIахI, дIадели дерриге а. Вай дакъаза девли!». Доьхна, шаьшшимма хIун дийр ду ца хууш, чIогIа кхераделла хьаьвзира Абу Аюб а, цуьнан хIусамнана а. Шаьшшимма хIун дан деза ца хаьара цу шинна. Доьхна хьийзачуьра жимма меттадеача, и шиъ Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) нийсса тIехула хир доцчу дехьа делира, чардакхан чоьнехула байн ког боккхуш дIасадоьдура и шиъ.\nIуьйранна Абу Аюба Пайхамаре (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) элира: «АллахIаца чIагIо йо ас, сийсара сахиллалц набарна бIаьргаш дIахьаббина ма дац тхойшиъ, я со а, я Умму Аюб а». «ХIунда? ХIун хиллера?» – хаьттира Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Абу Аюба элира: «Сан синкхетам ца хиллера хьо цIа чохь лахахь а, со лакхахь а хиларан. Со волавелча, хьуна тIе ченаш эга тарлора, цул сов, со хьуний, хьоьга кхочучу Делан хаамний юккъе хIоьттинера. Цунах кхетча, синтем боьхна, дан дезарг ца хууш сахуьланга девлира тхо. Цунна синтем беш Мухьаммада элира: «И бахьанехь хьайн са ма гатдехьа. Суна лахахь атта а, бегIийла а ду. Дуккха адамаш тIеэца дезар ду сан».\nАбу Аюба дийцина хилла: «Делан Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) лаамна тIетайна Iийра со, цхьана шийлачу буьйсанна хи чохь долу кхаба йоххалц. Цу чуьра хи Iенира, чардакхан чоьнах ах тIадош. Сан а, хIусамненан а дIадуьйшучу хенахь тIетосуш лелош цхьа шаршу яра. Цуьнца хи схьалахьо хIоьттира тхойшиъ, иза Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) тIекхачарна кхоьруш. Iуьйранна ас цуьнга элира: «Сайн дел а, ненал а хьоме ву суна хьо! Суна данне а товш дац хьол лакхахь хилар, хьо сол лахахь а волуш». Ас шена кхабанах дерг дийцича, иза, эххар а резахилира чардакхан чоьнна чуваха. Со а, сан хIусамнана а хьалхарчу гIат тIе охьадоьссира».\nАбу Аюбан цIа чохь ворхI баттахь гергга Iийра Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Оцу юкъанна цIенна хьалхарчу майданахь, эмкал сецна хиллачу меттехь, маьждиг а, цунах хоьттина чохь Iан цIа а дина делира. Цул тIаьхьа оцу цIа чу дIакхелхира Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) а, цуьнан хIусамнаной а. Пайхамарх (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Абу Аюбан лулахо хилира. Дика лулалла дара иза, массо а да шех хьоьгур волуш.\nШен сил а дукхавезавеллера Абу Аюбана вайн Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Иштта, Мухьаммадана а (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Абу Аюб а везавеллера чIогIа дукха. Цо шен шолгIа цIа лорура Абу Аюбаниг. Вовшашна чIогIа тIера а вара и шиъ.\nШен дерриге а дахар Абу Аюба бусалба динан гIуллакхна дIаделира. Майра тIемало вара иза. Цо дакъа ца лоцуш бусалбанийн цхьа а тIом ца хилла Мухьаммад-Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) оьмарехь а, цул тIаьхьа – Муавин заманашкахь а. Нагахь санна иза цхьана тасадаларна юкъахь воцуш хьал хиллехь, хаа дара, иза кхечанхьа цхьана тасадаларехь дакъалоцуш вуй.\nЦо тIаьххьара а дакъалаьцнарг Константинополь яккхарехьа бина тIом бу. Оцу тIамехь эскарна коьртехь вара цуьнан кIант Язид. Цу хенахь дезткъа шаре гIоьртина воккха стаг хилла Абу Аюб. ХIетте а тIаме ваханера иза. Делахь а, тIом болабелла дукха хан ялале, чIогIа цомгаш хилира иза. И бахьанехь тасадаларшна юкъаравала дийзира. Цуьнгара хьал хаа веанчу цуьнан кIанта Язида хаьттира: «Сан да, Абу Аюб, соьга дан лууш цхьа а дехар дуй хьан?». Цо элира: «Соьгара салам-маршалла ло бусалбанашка-бIаьхошка. Цаьрга ала: «Абу Аюба весет до шуьга: майрра мостагIчун махкахула дIагIо, ша шайца дIа а вига, Константинополан пенашна хьалха дIа а волла», – боху алий. И весет дина ваьлча, хIара харцдуьне дитира Абу Аюб аль-Ансарис.\nБусалбанийн бIаьхоша кхочушдира цуьнан весет. Цара майрра тIелетарш дира мостагIашна. Константинополе дIакхаьчча, цуьнан пенашна хьалха каш а даьккхина, Делан Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ансар, тешаме доттагI Абу Аюб оцу каш чу дIавоьллира. Дала къинхетам бойла цунах. Деккъа цхьаъ дара цунна лууш дерга. Иза дара – «АллахIан цIена дин даржош, тIеман турпалчу говран букъа тIехь волуш, шахIид хилар».


Бутан — кхин а историн цӀе ю луларчу ХӀиндин Малхбузен Бенгалин штатан центр Калимпонгехь йолчу мехкан. И мохк схьабаьккхина ингалсаша Бутанегара XIX бӀешарахь дуккха а девнаш хиларца.\nЦхьаьна версица, «Бутан» цӀе схьайолу Бху-Уттан (Bhu-Uttan) дешах, санскритера гочдича маьӀна хуьлу «лекха лаьмнаш» я «ломан мохк». Кхечу версица, цӀе схьайолу Бхот-Ант (Bhots-ant) дешах, цуьнан маьӀна «Тибетан йист» я «Тибетан къилбе». Къилбаседа агӀора Бутан паччахьаллин доза ду Цийчоьнца, малхбузехь — ХӀиндин штатаца Сиккимца (1975 шо кхаччалц маьрша паччахьалла яра), малхбалехь — штатаца Аруначал-Прадешца, къилбехь — штатаца Ассамца, цигахь дукха шерашкахь боьдуш бу гражданийн тӀом, къилба-малхбузехь — Малхбузен Бенгалица.\nБутанан юккъерачу декъера хьун — мехкан боккха бахам. Малхбален Бутан дӀакъастийна Донга лаьмнийн системан къилба баххьаш. Бутанан малхбузен декъехь ю хьена юьйш-ерзо атагӀаш а, мехкан хилаттолаш а. Сивалик акъари, Ю я Ӏаьржа лаьмнаш, Гималайн ломан кӀажош хьаннаш йолуш, аллювиалан эркан атагӀеш, хӀордан тӀегӀанал 1500 м лаьмнаш долуш ю. Акъареш охьайогӀу субтропикан аренашка «дуарашка». Оцу аренан доккхаха долу дакъа ду ХӀиндехь, амма иза 15 км чоьхьайолу Бутанан. Бутанера «дуараш» лаьтта шина декъах. Къилбаседа дакъа — декъа лилхина латта а, шортта ораматаш а, шунаш а долу меттиг. Къилба дакъа — лекха буц яьлла, шуьйра джунгляш йолу хьена латташ. Аренашкахь кхиадо дуга а, кхин ялташ а. Мехкан ладаме коммерцин яккъаш — Пхунчхолинг, Гелепху, Самдруп-Джонгхар — лаьтта нисса аренашкахь «дуарашкахь». Кхузахь деха цӀоькъалом, леопард, пийл, кхин дийнаташ.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бутан&oldid=8590665»\nТӀаьххьара хийцам бина 2022, 3 июнь 09:29\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 3 июнь, 09:29.


Яда а йина, заьIап йина Заира...\nГIалгIайчоь – Бопхоева Заира, 3 шо кхоччуш лаьтта комехь йолу, Сипсо-ГIала\nШен 19 шо кхаьчний-кхачазий шозза ядийна ГIалгIайчура Бопхоева Заира. Цуьнан 16 шо долуш нуьцкъала динчу хьалхара маренах йоьхнера, дукха хан ялале. ДогIуш ма-хиллара, сиха дина захало сиха чекх а долу. Заира шолгIа ядийра, иза марехь хиллий хуучу жимачу стага. Амма захало юхахьаделира, кIентан нанна жеро ца езар бахьанехь. Заира тахана комехь ю. Ткъа и цу хьоле ялийна нах, хIумма ца хилча санна Iаш бу.\n2009-чу шеран ГIуран беттан цхьайтталгIачу дийнахь ядийнера, Несар гIалахь лоьрийн дешар доьшуш хилла ГIалгIайчура яхархо 19 шо долу Бопхоева Заира.\nОцу Iаьнан дийнахь дешна а яьлла, гуттар санна, шен доттагIчуьнца цIайогIуш яра иза.\nБопхоева Хьавас, Заирин нанас дуьйцу.\nБопхоева: - Аса деша дIахIоттийнера иза, цхьана шарахь эха шарахь дешна а яьллера иза. ХIинций-хIинций балха дIахIоттор ю-кх аса иза, бохуш яра со. КIант стага лачкъий иза, маре йига. Тхан эвлахь Iаш ву иза, Сайнароев. ЦIе Халид ю цуьнан. Ден цIе Бай-Iела ю. Наха дика а ма бийцара уьш, дика доьзал бу бохуш. Суна иза лачкъийний а хаале, оцу кIентан нанас телефон туьйхира соьга чIогIа ша реза йоций хаийта. Сан йоI деша яхана ма ярий.\n"Аса хьан йоI кхузахь яха юьтур яц хьуна! Иза марехь хилла жеро ю! Сан кIант вехар вац хьан йоьIаца, аса иза яха юьтур яц", элира.\nАса боху тIаккха, "ахьа хIун дуьйцу со ца кхета, ахьа юьйцуш ерг сан йоI хир яц". Аса телефон охьайилли, юха гучуделира, ма-дарра аьлча, сан йоI цуьнан кIанта ядийна хилар.\nМаршо радио: Амма Хьавана и кхаъ кхачале, жимма хан ер ю.\nБопхоева: Аса цуьнан доттагIчуьнга телефон туьйхира. ХIора дийнахь дешначура цхьана цIайогIура и шиъ. И йоI Троицкехь Iаш ю. Телефон а тоьхна, Заира стенгахь ю, аьлла, хаьттира аса. Тхо ГIалашкехь Iаш ду тхаьш. Сипсо-гIала иза схьакхачале, Iай Iаржлора. Цундела, тхайн эвлара цIа Iад а дитина, Сипсо-гIалахь петар лаьцнера аса. Шен цIера деша и дIаяхийта а, дешна яьлча, шен чу яийта а динера аса иза. Несар-гIалахь Iаш сан йижарий бара, Сипсо-гIалахь сан ваша а вара. ХIетте а, сайн бIаьрг-Iуналлехь езара суна иза.\nЮха оцу йоIа эли соьга "Со Троицкехь "Газель" тIера охьайоьссина, Заира кхин дIа яхара". ТIаккха юхатуьйхи соьга оцу йоIа. "Деци, аса цуьнга телефон туьйхира. "Шена тIехьа йогIуш цхьа машен ю" элира цо (Заирас) соьга. Оха къамел деш лаьтташехь, цо мохь хьаькхна, телефон дIаяй".\nЛачкъийна хилла-кх иза. И шиъ вовше девзаш хилла. Вайн Iедалехь яда ма йой йоI. Наха-м еха а йоьхий, йигара зуда. ТIаккха кхийтира со иза ядийна хиллийла.\nМаршо радио: Кхузахь дагадаийта деза, Заира цул хьалха а, яда а йина, цкъа маре йигина хиллийла. Амма оцу марехь дукха ца Iаш, цIаеана яра.\nИ хIума дара Заира ядийначу Халидан нанна уггар чIогIа дагах кхеттарг. Цкъа а зуда ялоза волчу шен кIантехь марехь хилла жеро Заира яха юьтур яц, аьлла, ша цуьнан нене Хьавага делла дош кхочуш а дира цо.\nТIаьхьуо лоьраша Бопхоева Хьавага деллачу кехаташна тIехь цо дийшира:\nБопхоева: Вортан даьIахк чураяьлла... цигахь яздина ду-кх, 2 шо тIаьхьа оха бинчу лоьрийн талламашкахь "даьIахк дукха хенахь дуьйна чураяьлла ю". ГIобанера еанчу лоьро-невролого элира - аса ялийнера иза сайн чотах - йиъ даьIахк ю элира цо чуьраяьлла. Иза хилла дукха хан ю, элира цо. Цхьана шарахь а цхьана баттахь, а хIоз санна, кортий, коган кIажошший тIетта а дохуьйтий Iара иза. Шарахь сов бала хьийгира цо. "Реланиумо" я кхин цхьана молхано гIо ца дора.\nЛоьраш цецбовлура, и "тонус" ю алара цара. Амма иштта "тонус" ца гина шайна элира, реанимацехь хиллачу лоьраша.\nХала са а доьIуш, хьацар дуьйлуш, ехха лаьттара иза хIоз санна, горглой. Шен лазаршна са ца тохалуш деш хилла-кх цо иза, аьлла хета суна.\nЦара (марзхоша) ала ма ца элира шаьш цунна хIун дина. Цунна хIун хилла соьга аьллехь, ас цхьа гIо лехна хир ма дара цунна. "Ларамаза охьайоьжна, охьакхетта" цара соьга аьллехь, аса массо кепара талламаш бойтур ма бара лоьрашка. Цара соьга мелхуо а, "тхуна хIумма а ца хаьа, багара чопаш оьхуш, охьайоьжнера иза. Схьагарехь, эпилепси цамгар йолуш хилла хьан йоI"- и ду-кх цара соьга аьлларг.\nТкъа лоьраша корта бен ца теллинера куьзганна тIе а баьккхина. Тхан лоьраш кхин гена ма ца боьлхий.\nНагахь санна иза соьга араяккха еллехь... Цхьана меттехь лоьрашна хIун ду ца хиъча, кхечу меттехь массо агIора талла ма толлу. Ткъа кхузахь и цхьа сурт бен ца даьккхира. Цундела цунах хIун хилла ца хиира. Шо даьллачул тIаьхьа иза ша жимма паргIатъелира. Сан тидам хилира цуьнан ворта разъяьлла хиларна. Юха тхо хаьвсича иза гира тхуна, иза разъяьлла юйла.\nМаршо радио: Марехь, аьлчи а, ша ядийначу нехан хIусамехь Заирас баьккхинчу цхьана баттахь эха баттахь могуш, жимачу зудчух заьIап адам хилла. Кхин дIа а дуьйцу Бопхоева Хьавас.\nБопхоева: Ду кехаташ цара иза цхьана баттахь эха баттахь дарбан хIусаме лелийна хилар тIечIагIдеш долу. Цара соьга хаа ма ца хаийтина, шаьш иза лоьрашна тIе лелош хиллий. Цара ала дезаш ма-хиллера: "Хьан йоI цомгуш ю хьуна, кхана Iуьйрре тхуна тIе бехкаш ца дахкийта олу хьуна" аьлла. Аса-м дийр дара ишта. Иза цу хьоле яккха лууш хилла царна, цундела лачкъийна сох. Кхузза дарбан цIийне йигна цара иза. И кехаташ соьгахь ду.\n"Жаннаш лазадевлла", аьлла, диагноз хIоттийна цкъа. Меттигерчу лоьраша хIоттийна иза. Юха, дIовш даьлла аьлла, зорх цIанъяйта юьгу аьлла, лоьрашна тIейигина. Эпилепси хилла аьлла, хаттаран хьаьрк хIоттийна. КхоалгIа, бевзаш боцчу гIирсашца дIовш даьлла аьлла хIоттийна рогIера диагноз. Юха а зорх цIанъяйтина, юха а шайн цIайигина цара иза. ДиалгIа, кхетамчуьра яьлла а йолуш, ша Iуьллуш йолччехь, йитина цара иза.\nСуна хетарехь, цунна жим-жима цхьаъ (юучу хIуманна чу) туьйсуш хилла. Я, ламешна тIера чутеттина хила а тарло. Церан цIахь ламеш ду шолгIачу гIат тIе воьдуш. Дуккха а хIума хила тарлорра. ЧIагIдеш, ала йиш яц сан хIара я важа хилла. Амма цхьаъ да-м дина, гуш ду, цхьаъ динийла...\nМаршо радио: Хьаван цIийнда церан ши бер - йоI а, кIант а дукха жима долуш дIаваьллера. Цундела, йоI ядийна аьлча, берийн дехой арабевлира.\nБопхоева: Со и цхьа маьIиг йийца лууш яцара. Аса ма-аллара, сан марзхоша иза ядийначаьрга дIаеллера, эладиттанаш даьржина хилла хилар бахьанехь. ЧIогIа эладиттанаш даржийнера, царшинна юкъахь цхьаъ хиллера, бохуш. Тхан цIе бехъйинера цара, доцца дийцича. Бехъйинера. Амма хилла хIума дац иза. Тоьшалла а дац цунна цхьаннен а. Шайн къамелех жоп цара ца делла. ШарI девзачу нахаца гергарлонаш ду церан. КIелдIашхула до цара массо хIума.\nЗударша дина и ша-дерриг. Церан божаршна шайн зударша лелийнарг ма-дарра хаьа моьттуш яц со. Нанас а, йоIа а дина иза. Нанас кIант ара а ваьккхина, дIавахийтиний, божаршна хаара. Амма, цуьнан яахIуманна чу цхьаъ тосуш хиллий, царна ца хиинчух тера ду.\nСоьга сан йоIа хIумма а ца дийцара, наггахь телефон тохара цо. Цуьнан шен телефон цуьнгара дIаяьккхинера. Лечкъина, къайлаха маьрйишин телефон тIера тохара цо.\nОцу кIентан нанас цунна техкаш бохкуш хилла "аша сан кIантана цхьаъ лелийна. Аша цхьаъ лелийнехь ца хиллехь, сан кIанта жеро ялор яцара. Молханаш даийна аша цунна" бохуш.\nМарханаш даьстинчул тIаьхьа ядийна ю иза. Марханаш достучу хенахь и кIант тхоьгахь хилла ву. Ах республика хилла тхан чохь мархнаш достуш. Дукха нах богIура - гергара а, ца гергара а. Марханаш достуш, чу ма вола муха эр ду? Шен доттагIчуьна тхан чу а веана, чай меллера цо.\nБопхоева Заира, маре яхале\nЦуьнан нанас баьхна, марханаш даста чу веанчу хенахь, аша цхьаъ яийна цунна. Цундела ялийна цо хьо".\nСийсазъеш хилла цо иза, юьхь йохуш хилла. Сан йоIа соьга иза ца дийцина, суна хала ца хетийта.\nСоьга цкъа телефон тоьхначу хенахь, тIеюха хIума яц шен, бедарш яийтахьара аьлла, дехнера цо. Сайн тайпана нах реза хир боцун дера, аса сайн доттагIа яхийтинер тIоьрмиг эцна. ТIехь ерг хийца а, ламаз деш тIеюха хIума яц шен бохуш яра иза. Ламаз деш яра сан йоI а, кIант а шайн 7 шо кхаьччхьана дуьйна. Яха иза цигахь юьтур йоций со кхеттера. Делахь а, цхьа йист яллалц, аса бедарш яхьийтира цунна.\n"ЙоI хIун деш ю, иза муха ю, цуьнан хIун ойла? Массо хIума хьажалахь," аьлла яхийтинера аса иза.\nАмма цара сан йоI ара ца ялийтина. Вайнаха цхьаъ тIаьхьа вахча зуда ара ма йолуьйту. Цуьнан маьрйишас ара а яьлла, "нана цIахь яц. Дега а хаьттина, цо магадахь, хьоьгара тIоьрмиг схьаоьцур бу ша" аьллера. Юха дас магийна аьлла, тIоьрмиг эцна иза чуяханера. Сан йоI ца гуш, сан доттагIа юхайирзира.\nШолгIачу дийнахь соьга телефон етташ ю цхьа зуда. Бетташ цIогIа бу, "ахьа ЦайнароевгIар болче телефон тохахь мегар дац хьуна! Ахьа кхуза кхин стаг ваийтахь мегар дац хьуна!" Со цец-акъ яьлла, йиснера. Цо соьга телефонехула дийцина хIума дийца а хIуттур яц со. ЧIогIа юьхь йоцуш хIума соьга сих-сиха схьа а аьлла, телефон дIаяйъира цо. Цул тIаьхьа сан доттагIчуьнга телефон а тоьхна, цуьнга а иштта юьхь йоцу къамел дина цо. Шайн неIарга ян гIуллакх дац, баьхна цо. Иштта, цунна а тIе мохь хьекхна, дош ца олуьйтуш, телефон охьатесна цо. Ишта стаг ю иза. ЧIогIа оьгIаза яхана яра иза. Цо хIуъа а дийр дара.\nМаршо радио: Коьртачу декъана, цхьаннена а билгал хууш хIума доццушехь, эладитанаш даржар бахьанехь, гIорасиз йиснера Хьава а, цуьнан йоI а.\nУггар хьалха, шен цIе бехъярна, марера шолгIа а йоха ца лиънера цуьнан йоIана – 19 шо кхаьчни-кхачазий шозза жеро яла ца хIуттуш. ШолгIа, тIехIотта чохь да вацара, бера тIорза ваший бен.\nБопхоева: Сан марзхой каразах баьхна, цара юханехьа дIаелира иза, доцца дийцича. Сан йоI а яцара дуьхьал. Ша цкъа марера йоьхна йолун дера, цо соьга ша дерриг ца дийцара. Йоха ца лаара цунна.\nСан йоIана ца гойтуш, араваьккхина, цхьанхьа дIавахийтинера цара шайн кIант.\nОцу СайнароевгIаргахь марехь ю сан марзхойх йолу зуда. Сан ядийна хиллачу кIентан девешин кIантехь. ХIуьттаренна ца ма йохуьйтий зуда, цхьаъ юкъа ма иккхинехь. Шайниг цIа яийтарна кхоьруш, церан агIо лаьцнера сан марзхоша.\nСан йоI цхьа бутт ах бутт баьлча реанимаце охьайиллина цара. Цул тIаьхьа хаьалагIаьттина яц иза. Кхо шо кхоччуш лаьтта хIинца.\nНохчийчу йигира оха иза лоьрашка таллам байта.\nСан йоьIан мардас ахча деллера цигарчу коьрта лоьрана. Цо ша соьга хIумма а дуьйцур дац, зудчуьн мардегий бен. Аса со нана яра, дийцахьара, аьлла дехчи а, ца дийцира. Кхин цхьа жимастаг вара цигахь, лор. Аса цуьнга чIогIа дехар дира. Сан йоIана газаца делахь, я кхечу дIаьвшачу делахь, дIовш далийтина элира цо соьга. Оццул хан яьлчи а сан йоьIан дегIах диснера иза.\nСоьга хьалххе хаийтинехь, я сан таро хиллехь, аса лоьрашна тIе лелор ма яра иза. Со гIорасиз ма яра. Сан йоI ядийначарна гуш ма дара, соьгах ахча доций а, суна тIехIотта стаг воций а. Иштта, Iад Iийр-кх уьш, аса хьоьгучу балане а хьуьйсуш.\nДарбан цIийнахь 3 бутт баьккхинчул тIаьхьа лоьраша тхо цIахьовсийра, шайн кхин дан хIума дац, аьлла. Хье хIаваъ доцуш Iийна еххачу хенахь, цунна иэшам хилла чIогIа, элира. Цунна гIо хир дац, бохура. Делахь а, уьш вайн лоьраш бу. Оха иза араяьккхинехьара кхузара, цхьаъ къастаделла хила там бара.\nМаршо радио: Кхо шо кхоччуш лаьтта, нана хьажар бен, лоьрийн гIо а доцуш, Заира меттахь Iуьллу. Иза чIогIа хийцаелла. Хьаван болх дIатаса дийзира. Дог лозучу наха гIо деш дацахьара, таханлерчу дийне иза ялалур яцара.\nЦуьнан йоI оцу хьоле яьккхина нах, хIумма ца хилча санна, шайн дахар дIакхоьхьуш бу. ЙоьIан дехой а бу, шаьш шайн декхар кхочушдина хеташ.\nИ сурт делан денна хIинца кхиина вогIучу Заирин вешин бIаьргашна хьалха ду.\nТхан хьал муха ду хьаий хьуна? Сан кIант вокка ма ву хIинца. ХIетахь 15 шо дара. Цара мел дийцина хIума... цара тхо бех ма дина. Сан йоIаца шаьш динчух ца Iебаш, цара тхо нахала ма даьхна.\nАса Iедалшка латкъам ма бинера царна а, сайн марзхошна а. 8 бутт баьллачул тIаьхьа дина аса иза. Оцу дуьйцучу эладиттанех а тешна, сан йоI кхерийнера цара. Со сайн заьIап йоIаца йисира, уьш массо а шайн-шайн чу бахара.\nЦхьанне а бала бацара тхоьца. Цхьа да чу ца вогIура хьал-де хатта. ТIаккхий бен латкъам ца бира аса. Сан марзхой, царга хIума ца ала, шайн цIахь охьахевшира. Ткъа сан йоI ядийнарш, тхан вала да воций хууш, курабевлира. Ур-атталла, гIо дой хьуна аьлла, хатта а ца хаьттира.\nШарIан кхел ечу стагана тIе а яхана аса дийцира сайн гIуллакх. Со реза а йоццушехь, сан марзхоша йоI маре дIаелла. Схьаяьккхинера иза дуьххьара. Эладиттанаш дийца долийча дIаелира иза цара. Сан йоI елла а йоцуш, дийна а йоцуш, Iуьллуш ю, аьлла, ма-дарра, сайн хьал дIадийцира аса. ШарIехь тхайн гIуллакх къастон лаара суна. Сан кIант а ву нахана юкъахь ваха везаш. Тхо бехдина, нахала даьхна, къаста дахьара аша тхан гIуллакх, аьлла дийхира аса.\nЭвлахь сох лаций хаттийша. Сайн майра веллачул тIаьхьа, тIеюхучунна ойла ца еш, лелара со. Лела езаш-м ца хиллера со. Сайна хIума аларна кхерара со. ТIаккха соьга оцу стага элира: "Хьан марзхоша хьуна гIортор ца йой, шарIо хьуна гIортор йийр яц".\nЦул тIаьхьа со малъелира. ГIо хир дац-кх суна цхьанхьара а, аьлла хийтира суна. Сан марзхой нийса ца лелла, цундела цара хIинца суна гIортор йийр яц.\nМаршо радио: Цхьа бала а халла ловш йолу Хьава, кхин цхьаъ шена тIебарна кхоьру Хьава.\nБопхоева: Уггар халаниг и эладиттанаш ду. Дерг-доцург дийцина... Сан кIант ву воккха хилла. Минотана а диц ца до иза. Иза кхин а воккха хир ву, суна гIортор хир ю цунах. Цхьа жимма а ша кога-ира хIоьттича, цо дуьтур ма дац иза царна. И йиший бен хIума а доцуш лелачу кIанта дуьтур ма дац царна. Цуьнан дог лозий хаьа суна. ХIора денна кхин а чIогIа сагаттадо цо. Дуьтур ма дац цо иза царна. ЧIогIа вуо дира иза цара. Тхуна а дира, шайна а дира.\nМаршо радио: Ткъа ша Заира ядийна хилла жимастаг стенгахь вара и массо хIума хуьлчу хенахь? Шена еза а езаш зуда ядийна хилча, цхьа йист хIунда ца яьккхина, оцу хьолана тIе а ца ялош? Я, хьалххе дуьйна хаара цунна шен жоьпалла кIезиг я хиллане хир а доцийла? – боху хаттар кхоллало.\nБопхоева: Цунна иза бIаьрга а ца гина. Цуьнан нана мел ницкъ болуш ю аьлчи, цуьнан доттагIашна а, девешин кIантана а, цхьаннена а хууш ца хилла иза волу меттиг. Цуьнан телефонан номер а ца хаара цхьаннена а. Цуьнан нанас иза стенгахь латтийна а, цо цунна хIун лелийна а, хаац суна. Цара иза тIаьххьара дарбан цIийне ма-яллийна, шайн кIант цIавалийна цара. Нахана гина иза арахь лаьтташ.\nМаршо радио: Заирина ца Iаьткъийла дацара Халид гучу ца валар. Шен лекцеш тIехь йолчу тетрадь тIехь йозанаш дитина цо. Марзхошна дага ца деана царга хьовса, цундела кхаьчна уьш Хьаван кара.\nБопхоева: Оцу кIанта а гIо ца дина цунна. Оцу тетрадь тIехь яздина цо цунах лаьцна. Цунна гайтина а вац иза. Чуьра дIавигнера. Шен шиче, сан йишин йоIе аьлла цо шена иза бIаьрга гина а вац.\nИза реанимацехь йолуш, дарбан цIийне веанера иза. Лоьрашна иза воьлхуш гина. Делахь а, хила ма хуьлий, де доцуш кIентий. Нанас чIоIга тIеIаткъам бина цунна. Иштта тайпа волчух тера ду иза. Сан йоI хIаллак йина ма елира цо.\nХIинца-м ша бехке ца хета цунна. Нанас дикка болх бина цуьнца. Сакъоьруш а, сакъералуш а ву иза. Цунна зуда яло гIерташ бу бохуш а хезна суна. Иттазза дийнахь тхан кетIахула дIаса а воьду иза. Доцца аьлча, тхоьца бала бац-кх церан.\nМаршо радио: Оццул хьан йоI оцу нахана езаш ца хилча, цIа хIунда ца ялайора ахьа иза? - аьлла деллачу хаттарна жоп луш, «ала атта ду, амма дан хала дара иза» элира Хьавас.\nБопхоева: Сан йоI дIайигина нах буй, церан воккхах волчу кIантехь ю имаман йоI. Оцу имамо массанхьа а гIортор йо царна. Республикехь и имам массарна а вевзаш ву. И имам юкъа а веана йигна а ю сан йоI. Цуьнан йоI ма ю цу хIусамехь ехаш, цунна билггал хууш ма хилла, цара сан йоIаца лелош дерг. Меттах а ца хаьйна иза.\nНесар-гIалара цхьана стагана тIеяханера со. Торшхоев ХIарон ю цуьнан цIе. Дешна стаг ву иза, телевизионехь къамелаш до цо. Цуьнга а дийцира аса сайн хьал.\nЦо соьга элира - схьагарехь, цуьнга хьалххе сан гIуллакх дийцинера - "марзхоша гIортор ца яхь, шарIо гIортор хьуна йийр яц".\nАса элира, "хьажахь, ХIарон, марзхой а, кхин берш а дуьхьал бевлла, кхин дан хIума доцуш висчий бен ца боьлху нах шарIан суьде." Кхийтира со, цунах пайда хир боций.\nМаршо радио: Цхьана агIора нийсо каро аьтто ца баьлча, Хьавана цхьа некъ бисира.\nБопхоева: Бакъонашларъяран организаце яхара со. Цара суна адвокат елира Абубакарова Малика. ХIинца беш таллам бу. Уьш-м, шайн ма-уьллу, дуьхьало еш бу.\nСан тешаш бац боху цара. Нагахь санна сан "йоIа тоьшалла ца дахь, хьан теш вац. Хьоьга хIумма далур дац" боху цара. Тхан (гIалгIайн) талламхошна и гIуллакх талла ца лаьа. Я уьш эцна а, я царна хIун дина а ца хаьа суна.\nГIалгIайн Талламан Комитетехь Малика хилира соьца. И хьал шена гинчул тIаьхьа, цец-акъ яьллера иза. Оцу гIалгIайн талламхочо боху тхоьга "сан деда итт шарахь меттахь ву, аса ма ца боху цунна цхьаммо дIовш даийна". 19 шо долу зудаберий, шен дендай ву цо вустуш.\nХIетте а деган йовхо ю-кх сан иза цхьанхьа йига. Цхьа хийцамаш хир бац те? Оьрсийчура араяьккхича, чIогIа сатесна ю-кх со, цунна гIо хиларна. ХIинцале корта а меттахбоккху цо. Елаяла лууш санна, елар а эккха цуьнан. Хийцамаш бу...\nМаршо радио: Бакъонашларъяран организацино Нохчийчохь лаьцна адвокат карарчу хенахь каралабаккхийта гIерташ ю, гIалгIайн талламхоша тесна битина таллам. Дуьхьалонаш еш хиларан шеко яц бохуш, дийцира цо.\nАбубакарова Малика: Цхьана агIора оцу гIуллакхана юкъавала ваьхьаш я адвокат вац. Дукха хан йоццуш (талламхошна) тIе а яхана, бехк-такхаман гIуллакх долор юахтухуш бина сацам керстабина аса. Со Европе яхана йолуш а, и гIуллакх дийцина дара аса. ХIинца таллам юхаболийна...\nМаршо радио: Ахьа и гIуллакх караэцчхьана дуьйна хIун къастаделла хьоьга?\nАбубакарова Малика: Марехь хилла ю и йоI. 16 шо долуш ядийна ю иза. Цигара цIаялийна дукха ца Iаш. Цул тIаьхьа, зуда ялонза волчу кIанта юха а ядийна-кх иза 19 шо долуш. Марнанас "зуда а ялоза волчу сан кIанта ялор яра марехь хилла йолу зуда? Коча еана ю" олий хабар тосу. ТIаккха дехоша, коча еана ца хилча хабарш долор дацара олий, дIало. Иза бераха йолуш еана хилчуха къамелаш дара деш. Массо лоьрехула чекхяьккхича, шайн шеконаш тIе ца чIагIъелча, кхаба езара ю шун хIара аьлла, дIаелла иза дехоша (ядийначарга). Эвхьаза даьккхина гIуллакх цхьаннена деза ма ца дезий шен чохь. Доцца дийцича, шина баттахь Iийна иза цу (ядийначу кIентан) кертахь. Оцу шина баттахь кIез-кIезиг даош дIовш даийна (могуш йоцуш йина). 21 шо ду цуьнан хIинца. Комехь ю иза, шен нанас кхобуш ю шайн цIахь.\nМаршо радио: Тахана тхайн программехь оха йовзийтинарг хIокху гIуллакхан цхьа агIо ю – эшам хилла йолу Бопхоева Заира, церан адвокат а.\nВажа агIо а ю маьрша шайн ойла а, хетарг а довзийта.\nТхан ладогIархой, аша а йовзийта шайн ойла. Ишттачу хьолехь аша хIун дийр дара?


Дагестанца дозанехь йолчу Нохчийчоьнан лаьмнашкахь бу Къоьзанан Iам. Жимачу машенахь Соьлж-ГIалара шина сохьтехь кхочу цига. ХIордана уллохь лаьтта хьешан цIа. Iаламат дика бу цига хьала воьду некъ - исбаьхьа, цхьа кхо шо хир ду асфальтан некъ биллина, отеле кхаччалц бу и некъ а. Кхин дIа а бу некъ, амма асфальт билланза, делахь а, машенахь вахало цу тIехула.\nЦигарчу лаьмнашкахь кегий ярташ йиссина, цхьа наггахь бен гIала а ца боьлху цигара бахархой. Некъаца дIахIуьттий моз а, нехча а юхкуш хуьлу уьш, шайн лелош латта а, даьхний а ду церан.\nКъоьзанан Iомара итт минотехь некъ бича, аьрру агIор вирзича - ширачу кешнашка кхачаво некъо. Нохчийчохь цкъа а хьуна гур доцург диссина кхузарчу кешнийн экъашна тIехь, - петроглифаш (цхьа ритуале маьIна долу тIулгаш тIера йоза), Iарбойн маттахь йозанаш а. Кешнашна тIехьара шира Хой эвла ю схьакъедаш.\nКху юьртара цхьаццайолу гIишлош йина ю XII-чу бIешерашкахь: боьттина тIулг тахана а дика лаьтташ бу, тIехула дIаваха а мегаш.\nХIусамийн бух а, чоьнаш а шен чIагIаллица лаьтта хIинца а: бIешерашкахь лаьттах ихначу гIишлойн чувоьдийла цхьаццанхьа гуш ю. Ларлуш чу водахь, ган аьтто бу ширачу цIийнан тхов а.\nНохчийчохь хиллачу шина тIамехь, кхинйолчу ярташкахь а санна, кхузахь а йиттина бомбанаш. Дуккхаь гIишлош хIаллакхиллехь а, пенаш хьалха санна, лаьтташ ду.\nИ дерриге а гойла дара 2019-гIа шо тIекхаччалц. Цул хьалха Къоьзанан Iоме парусан регате бIаьрг тоха веара Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Делегацица цхьана Хой веана, доттагIашца шашлыкаш а йиина, цо дIахьедира: меттиг дика ю, катоьхна денъян еза.\nБелхаш жигара бора, дуккха а бIешерашкахь лаьттинчу гIишлойн метта тIулгийн цIенош хIиттош, дийнна урамаш дехкира. ДIахIоттийра йоккха вайнехан бIов а. Бомбанаша ца къарйинчу, дуккха а бIешерашкахь тесна йитина, тIемаш лайна Хой цементна юкъайоьллира, ма-дарра аьлча.\nТуристашна меттигаш хазъян лаам цхьана Нохчийчохь хилла ца Iа.\nИштта хIаллакйира Дагестанехь Нарын-Кала шира гIала а. Дербентан 2000 шо кхочучу денна кечъеш хиллачу цуьнан пенаш дIа а нисдина, ерриг а кIайчу тIулгаца дIайоьттира.\nТахана Нарын-Кала дагестанхойн цхьа хьолен цIа санна го, ондачу кертаца юкъа а ерзийна. Дуьненаюкъара хазанаш лардечу ЮНЕСКО-н тептаре яьккхинера иза, ткъа хIинца иза юхайинчул тIаьхьа кхерам бу, иза юкъара яккхаран.\nЮНЕСКО-н тептарехь цкъа а хилла яц Хой, регионалан тIегIанехь синбахамаллин тIаьхьалонан объектан статус бен яц цуьнан.\nОцу юкъанна кхеташ дац, юха кечйинчул тIаьхьа, муха юьссу иза оцу статусехь а. Тахана Хой- Кадыров Рамзанан эпохин тIаьхьалонан объект ю. Цо куьйгалла а деш, лекха а, йоккха а, еза а, массо а хьега а веш, жимма а цунах кхера а кхоьруьйтуш, йина ю иза.\nЮьхьанца Кадыровс ца бахара, Хойн метта гIалин кепехь гIишлош хIиттон еза аьлла, хехойн бIавнаш меттахIиттор дара цо хьахийнарг.\nАмма белхаш бечарна чIогIа лиинера, шайн хьаькам реза ван. Оцу бахьанашца республикерчу уггар а хазачу меттигах бевлла нохчий.\nКху исторехь уггар а кхерамениг - шира Хой хIаллакъяр а дац, лакхарчу хьаькамашкара кхечу хIолламашна кхерам латтар ду.\n2019-чу шарахь Кадыровс дийцарехь, историкан-культуран объекташ талла а толлуш, уьш Iалашъяр шайн тергонехь латтош кхоьллина комисси ю.\n"Тхан Iалашо ю- тхайн сийлахь истори юхаметтахIоттор а, тIаьхьарчу тIаьхьенна иза йитар а. Оцу тIехь билггал гайтамаш бу тхан. Амма цу тIехь совца йиш яц. ТIейогIучу хенахь а къахьега дезаш ду вай, жамIаш кеста гур ду. Массо а агIор кепаш вай лелор ю", - элира хIетахь Кадыровс.\nНагахь санна, лелон йолу кепаш, Хой "денъеш" пайдаэцнарш хилахь, Нохчийчохь дийна юьсур яц цхьа а шира гIишло а, хIоллам а.\nИсторикан-културан тIаьхьалонан бахам Iалашбарехь къахьоьгучу комиссино, Хой эвлахь бечу балхах лаьцна дуккха а матераилаш зорбане ехира: субботникаш а, кхинболу белхаш а буьйцуш.\nДукха хан йоццуш Итон-Кхаьллана уллохь а хилла комисси, цигара шира вайнехан бIов меттахIоттон хьийза уьш хIинца.\n"Итон-Кхаьллан кIоштара чохь нах баьхна бIов "Бечигская" ширачу историн кхин а цхьа объект ю. Туристийн а, хьешийн а аьтто хир бу кхуза бахка", - яздо комиссин сайтехь.\nОцу юкъанна юхаметтахIоттийначу Хой эвлана тIехула йоьгIна Кадыров Ахьмадан сурт тIехь долу байракх ю. Йоза а ду цу тIехь: "Ахмат - сила" аьлла.\nОцу ницкъо хьаладайтина, тахана чохь Iаш стагга а воцу, Соьлж-ГIалахь тIекIелдина цIенош, инзаре йоккхачу, "Ахмат Тауэр" аьлла, Кадыров Ахьмадан цIарах музейн бизнес-комплексан проект а кхочушъяйтира 102-чу гIат тIехь оцу ницкъо. Сунжан хийистехь "Грозный Молл" йохкаран центр хьалаяр а тIедожийра оцу ницкъо. Депортаци йинчу къаьмнашна а, тIемашкахь байъинчу нахана а хIоттийна хилла хIоллам а дIабаьккхира цуьнан дуьхьа.\nШелахь йоккха отел а яйтира оцу ницкъо, цигахь ма вац цкъа а цхьа а соцур а. Оцу ницкъо хIуъа а "меттахIоттайойтур" ю. Хир ю и еза а, хьоле а. Шен Iалашо кхочушъярхьама, оцу ницкъо эшахь бакъйолу истори а хIаллакйийр ю.\n"Авторан бакъо" рубрикехь дуьйцург редакцина хетачуьнца бIостане хила а тарло


Путине Херсон схьаяккха аьлла кхайкхамбина Кадыровс – ши бутт бу иза Оьрсийчоьнан куьйгакIел йолу\nПутин Владимире кхайкхамбина Кадыров Рамзана, Украинаца тIеман "шолгIа этап" йолайе аьлла – шаьш спецопераци олу тIелатар йоллу пачхьалкхехь дIахьош. Цунах лаьцна дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо, шен телеграм-каналехь хIоттийначу рогIерчу видеокхайкхамехь.\nМуьлха гIаланаш, Кадыровна хетарехь, схьаяха еза Оьрсийчоьнан эскаро дуьйцуш, цо хьахийна Киев, Харьков, Херсон. Оцу юкъанна Украинан къилбера Херсон Оьрсийчоьнан эскарийн карахь йолу ши бутт а бу, Харьковна дуккха а тIейиттира, делахь а хIинца а украинхойн Iедалхошкахь юьсуш ю иза, ткъа Киевна тIелатар юхадаьккхира Зазадокху-бутт бовш, оцу агIор аьтто ца хиллачул тIаьхьа.\nТIом болабелчхьана Кадыров Рамзана масийттазза кхайкхамбира конфликт марсаяккха аьлла, дийхира Путин Владимире а, цхьана дийнахь Украинан дуьхьал зарратан герз даккхар магийра. И доллу дIахьедарш Оьрсийчоьнан президенатн терго ца еш дитира – мухха делахь а, массарна хезаш реакци ца хилира пачхьалкхан куьйгалхочуьнгара Кадыровна.\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна муьтIахь долчу Украинерчу дакъойх "TikTok-эскарш" аьлла, даьссачу цIеношна тIе герзаш деташ, хелхабуьйлуш, йа Кадыровн сурт тIехь долу байракхаш лестош леларна. ТIеман аналитикаша масийттазза шеконаш къадийра, Киеве а, Чернигове а воьдучу агIор аьтто ца баьлла, Донбассе, доккхачу декъанна Мариупольна герга, дехьакхийсина "кадыровхой" тIом бан гунахь хиларх. ХIетахь дуьйна Кадыровс 30-зза гергга дIахьедира и гIала яккхарх, ткъа цигахь тIемаш хIинца а беш бу.\nКавказ.Реалиино хьалхо ма-дарра дийцира, Украине гIортале хьалха, муха "гIарабевлла" Нохчийчоьнан куьйгалхочунна муьтIахь долчу тIеман дакъойн хьалханчаш.


Йерригроссин Iилманан-практикин конференци - Академия наук Чеченской Республики\nЙерригроссин Iилманан-практикин конференци\n22.04.2021 22.04.2021 anchr\nТахана 22-чу апрелехь Нохчийн Республикин Iилманийн академин тхов кIелахь дIайаьхьира «Нохчийн меттан а, литературин а актуальни проблемаш: истори а, таханлера де а» цIе йолу Йерригроссин Iилманан-практикин конференци.\nКонференци дIайолош конференцин декъахошка а, ладогIархошка а вистхилира Нохчийн Республикин Iилманийн академин президент Гапуров Шахьруди. Цо къастийра карара конференци вовшахтоьхначу декъехь Нохчийн Республикин Iилманийн академи хилла ца Iаш, Нохчийн Республикин кхуьй а ВУЗ, Нохчийн Республикин дешаран а, Iилманан а министерство, Х.И. Ибрагимовн цIарах Россин Iилманийн академин Комплексни Iилманан-талламан институт а хилар.\nЦул тIаьхьа маршаллин дош олуш вистхилира Нохчийн Республикин дешаран а, Iилманан а министр Байсултанов И.Х., Нохчийн парламентан дешаран а, Iилманан а, культурин а комитетан председатель Хасбулатов Б.А., Х.И. Ибрагимовн цIарах Россин Iилманийн академин Комплексни Iилманан-талламан институтан директор Батаев Д.К.-С., Нохчийн пачхьалкхан хьехархойн университетан ректор Байханов И.Б.\nЦара билгалдаьккхира Нохчийн Республикин Мех-Дас шен Указаца Нохчийн меттан деза де аьлла, къастийна 25 -чу апрелан мехалла, цунах нохчийн маттана а, нохчийн къомана а даьлла беркат.\nИштта пленарни докладаш йира Нохчийн Республикехь а, махкал арахь а дика бевзачу нохчийн меттаIилманчаша.\nЦул тIаьхьа конференци дIайаьхьира шина секцехь.\nКонференцин географи мелла а шуьйра йара: шайн докладаш йахкийтинера кхечу республикашкарчу меттаIилманчаша а.\nКонференцехь дакъалоцуш меттаIилманчаш хилла ца Iаш, ишколера нохчийн меттан хьехархой а, Вузийн студенташ а бара.\nКонференцехь тIеийцира дIабаьхьначу белхан жамI деш резолюци.\nНохчийн Республикин Iилманийн академин президенто Гапуров Шахьрудис билгалдаьккхира конференцийн Iилманийн докладаш зорбане а йохур йу, РИНЦ чохь къаьсташ а хир йу аьлла.


ОМОНах тийсавеллачу Джумаевн гIуллакх кхеле кхаьчна\nОьрсийчоьнан оппозиционер Навальный Алексейгахьа Дечкен-беттан 23-чохь хIоттийначу митингехь полисхойх тийсавеллачу Джумаев Сайд-Мухьаммадан гIуллакх Москварчу Тверскойн кIоштан кхеле кхачийна. Кхело сацам бина дов хоттучу юкъанна оцу гIуллакхна гунахь берш бен кхеташоне ца бита, яздо "Кавказский узел" агенталло. Цхьана иттех динахь къаьстар ду, кхелан ладегIарш маца хир долуш ду, хаийтина суьдан пресс-гIуллакххоша.\nХьалхо Джумаев Охан-бетта 16-чу дийне кхаччалц чохь вуьтуш сацам бира. Бехкбиллархойн хьесапашца, "Омонан шина белхахочунна куьйгашца а, мийрашца а дукхазза тохарш дина" цо. Пхеа шаре кхаччалц набахтехь яккха хан кхачайо цунна.\nИнтернетехь маса яьржира ницкъахошна дуьхьало ечу Москварчу университетан студентах яьккхина видео. Жима стаг лехамашка велира оцу сохьта. ткъа Дечкен-беттан 28-чохь лецира иза Псковн кIоштахь.\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутата, Кадыров Рамзанан хьехамчо Делимханов Адама Iедалшна карагIо аьлла хабар тоьхнера, оппозицин политикана Навальный Алексейна гIортор ечу акцехь Москварчу Пушкинан майданехь ОМОН-ан белхахойх леттачу Нохчийчуьрчу жимачу стаге. Цунах лаьцна Делимхановс дIахьедира шен видеокхайкхамехь.\nДечкен-беттан 23-хь Оьрсийчуьрчу иттаннаш гIаланашкахь акцеш хилира Навальныйна гIортор еш. Оьрсийчуьрчу тайп-тайпанчу гIаланашкахь ницкъаллин структурйн белхахоша лецна цкъа а ца хиллачу кепара дукха нах: 3400 стаг лаьцнера ерриг а пачхьалкхехь, 1300 – Москвахь, 500 гергга Петербургехь.\nПолисхоша чхьонкарш йиттина духьалонан акцехь дакъалаьцначарна, омонхочо гайтIа мийра тоьхна Санкт-Петербурегара цхьа зуда реанимаце кхачийнера.\nКоронавирусан шеконашца дарбан цIийне охьавиллина Джумаев Сайд-Мухьаммад\nUFC-н латархочо Чимаевс хаийтина, ша стенна дIаяьккхина митингехь летта нохчо хастош хIоттийна пост\nДжумаев дIахецар тIедожош пикете яьлла жигархо лаьцнера Москвахь\nОМОН-н белхахойх тийсавелла Джумаев шайх дIахадийна цуьнан дехоша


Кхин а 48 сахьтана яхйина Катарна кхайкхийна ултиматум\nСаIудан Iаьрбийн пачхьалкхо а, Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташа а, Мисаро а, БахIрейно а кхин а 48 сахьтана яхйина шаьш Катарна кхайкхийна ултиматум. И сацам бина оршотан Iуьйранна, юкъаралла лелочу Кувейтан дехарца. Катаро (коьрта гIала Доха) жоп дала дезаш яра Товбеца-беттан 3-чу дийнахь Iуьйранна.\nСаIудан Iаьрбийн пачхьалкхо а, Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташа а, Мисаро а, БахIрейно бехке йеш ю Катар, терроризмана гIортор ярна. И бахьана долуш цара цхьана ханна совцийна шайн Дохаца йолу дипломатин а, экономикан а уьйраш.\nЦу еъа пачхьалкхо ултиматум кхайкхийна Катарна "Аль-Джазира" телеканал дIакъовла, ГIажарийчоьнца юкъаметтигаш лелор сацаде аьлла. Цул сов лулахошна хетарехь, Катаро дIакъовла езаш ю шен территори тIехь йолу Туркойчоьнан тIеман база, туркошца тIеман юкъаметтигаш лелор саца а деш.\nТуркойчоь тIехIоьттина Катарна цуьнан лулахошца иккхинчу конфликтехь. Кризис йолаеллачул тIаьхьа туркойн авиабазехь дIатарбина керла тIеман ницкъаш а, тIеман техника а.\nКатаран лулахой кхерамаш туьйсуш бу, шаьш цунна дуьхьал керла санкцеш кхайкхор ю бохуш.\nДохана хетарехь, Iаьрбийн еъа пачхьалкхо цунна дохкуш долу бехкаш бух боцуш ду.


Политковская Анна ен кхачийнарш лоьху Талламан комитето\nГезгмашин-бутт 26, 2017\nНицкъаллийн структурийн белхахоша «Росбалте» дийцарехь, «Новая газетан» журналист Политковская Анна ен тIедожийнарг лоьхуш, болх жигара баьккхина Талламан комитето.\nАгенталлан хаамашца, дахначу кIиранах талламчаша масийтта стаг левина, шайлахь 2013-чу шарахь кхелхинчу бизнесхочун Березовский Борисан гонера стаг а цхьаьна.\n"Тешо дийцина, еле хьалха Политковская Лондонехь Березовскийца цхьанакхетта хиларх. Цо дехнера журналисте цхьа могIа ша талламбина материалаш зорбане яхар. Политковская Аннина тоьшаллаш тоаме ца хийтира. Березовскийна новкъадеанера и, цо дийцаредора и шена халахетта хилар, тIаьхьо шен гонаца а ийгIира иза, Закаевца а цхьана. Цундела иза ен кхачийнарш и нах хила а тарло", - аьлла хета «Росбалтца» къамел динчу хьасташна.\nИштта цо бахарехь, оцу верси тIехь сецна яц Талламан комитет, цо кхи дIахьош бу шегара талламаш.\nГерз тоьхна, йийна карийра Политковская Анна Москох, ша ехачу цIийнан лифта чохь. Хиллачу кхело иза ер дуьйзира, цо дуккха а шерашкахь Нохчийчоьхь тIом боьдуш, сецначул тIаьхьа а лелла харцонаш Iорайохуш йийцарца.\n2006-чу шеран ГIадужу-беттан 7-чу дийнахь Москохь йийра «Новая газетан» корреспондент, бакъонашларъярхо Политковская Анна. 2014 -чу шарахь Москохарчу кхело Политсковская Анна ерна пхи стаг бехк тIебилларца кхеле озийра. Гайтукаев Лом-Iелина а, цуьнан йишин воIна Махмудов Рустамна а белла дIабовллалц набахтехь такха хан туьйхира.\nЗуламна декъахь лоручу кхечу шина вешина МахмудовгIарна, ИбрахIимний, Джабраилний, милцо лаьттинчу Хаджикурбанов Сергейний 12, 14, 20 шераш хенаш кхайкхийра набахтехь яккха. Цул совнаха, суьдо 5 миллион сом Оьрсийн Iедале оъхьадиллийтира Политковская Аннин доьзална.\nНохчийн къомана дуккха а орцахйийлира ша дийна йолуш Политковская Анна.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Кхаа беттан марханаш кхабар Суннатехь билгал дина дуй? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум Олхазар. Сан хаттар дара хьоьга, кхаа бетта мархех лаьцна. Делера салам-маршалла хуьлда Мухьаммад пайхамарна. Цуьнан суннатехь билгал бина буй мархин кхо бутт? Раджаб, ШаIбан а, Рамадан а, кхаба безаш тIебиллина хилар. Цунах лаьцна билгал даьлла хууш дерг йаздар хьан нисделча, вашалла хуьлар-кх суна цунах, иштта кхиболчарна а хирг хилар шеко йац. Дела реза хуьлда хьуна, тхан хаттаршна терго а йеш, хьайна хуучух жоп даларна.\nЛекха хинволчу АллахIа Шегара дуккха а салават а, салам а кхачадойла Ша сийлахь вазвина ваийтинчу вайн пайхамарна Мухьаммадна, тIаккха цуьнан охIлунна а.\nДелан элчанан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Суннатехь оцу кхаа баттах марха кхабарца билггал хьахийна берг тIаьххьара шиъ бу, ШаIбан а, Рамадан а. Ткъа Раджаб баттахь марха кхабарх лаьцна Iелам-наха тайп-тайпана аьлла дешнаш ду.\n1) Амма Рамадан бутт – иза вай дийца ца оьшуш массарна а бевзаш бу, Рамадан баттахь марха кхабар кхиъна ваьллачу хIора бусалбанан – стеган а, зудчуьнан а – декхар ду, иза Бусалба динан пхеа бIогIамех цхьаъ бу, лекха хинволчу АллахIа Шен Къамелехь а, сийлахь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шен хьадисашкахь а дукха хьехийна бу.\nЛекха хинволчу АллахIа аьлла сийлахь Къуръан тIехь:\n[ХIай Делах тешна дерш! (Парз дина) тIедожийна шуна марха кхабар, шул хьалха хиллачарна тIехь парз ма-дарра, шу хилийта Делах кхоьруш].\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Ислам пхеа хIуманна тIедоьгIна ду: АллахI воцург кхин дела а вац, Мухьаммад Цуьнан элча а ву аьлла тешалла дарна а, ламаз дарна а, закат даларна а, рамадан бутт марха кхабарна а, Делан цIентIе хьадж дарна а».\n2) Амма ШаIбан бутт – цу баттахь марха кхабарх лаьцна даьхкина нийса хьадисаш ду. Бухарис а, Муслима а дийцина Iаишатера схьа – Дела реза хуьлда цунна – Делан элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ШаIбан беттан дукхах долчу деношкахь марха кхобура аьлла. Цаьршима дийцинчу кхечу хьадисехь деана ду: "ШаIбан баттахьчул дукха марханаш ца кхобура цо кхечу беттанашкахь, и бутт берриг кхобура цо". Муслима дийцинчу хьадисехь деана ду: "ШаIбан бутт берриге кхобура цо, цхьа кIеззиг боцург". Абу Давуда дийцинчу хьадисехь ду, "Делан элчанна – Делера салам-маршалла хилла цунна – уггар дукха дезаш хиллачу беттанех бара ШаIбан, иза кхаба а кхобий, Рамаданаца цхьаьнахоттара цо", аьлла. Насаийс дийцинчу хьадисехь ду: "иза берриге кхобура цо", аьлла.\nТкъа оцу хьадисашкахь цкъа берриге кхобура аьлла ду, юха дукхах берг кхобура аьлла ду. Цхьаболчу Iелам-наха оцу хьадисашна юкъара маьIна деш аьлла: иза важиб ду ца моттийта, цкъацкъа берриг кхобуш хилла цо иза, цкъацкъа дукхах берг кхобуш хилла. Кхечу Iелам-наха и бутт цо берриге кхаьбна ца хилла аьлла, ткъа оцу хьадисашкахь «и берриге кхобура цо» бохург – дукхах берг кхобура бохург ду аьлла цара, хIунда аьлча Iаьрбийн маттахь иза иштта алар нийса хуьлу дела. Цигара схьа цхьаболчу Iелам-наха суннат дерг ШаIбан бутт берриге кхабар дац олу, дукхах берг кхабар ду олу. Ткъа дукхах болчара берриге кхабар суннат ду олу.\nТIаккха, ШаIбан баттахь марха кхабар парз дина тIедиллина хIума дац, важиб долу хIума дац. Важиб дерг цхьа Рамадан бутт бен бац. ШаIбан баттахь марха кхабар суннат ду, мелехь хIума ду, кхаьбча мел а хуьлуш, ца кхаьбча къа а доцуш хIума ду. Цундела шена луучо кхобур бу ШаIбана бутт, шена ца луучо кхобур бац. Кхаьбначунна мел хир бу, Дала мукъа лахь, ца кхаьбначунна къа а дац.\nТIаккха, Рамаданал хьалха богIуш болчу ШаIбан баттахь марха кхабаран бахьана хIун хилла-те аьлла хаттар дича, Iелам-наха тайп-тайпана жоьпаш делла цунна. Масала цхьаболчара Рамадан баттахь марха кхабарна дегI кечдеш кхобуш хилла аьлла. Делахь а, цу жоьпашна юкъахь хьалхе йолуш дерг Делан элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ша цу хьокъехь аьлларг хила догIу. УсамахI ибн Зайд цIе йолчу асхьаба – Дела реза хуьлда цунна – хаьттина хилла Пайхамаре, Делера салават а, салам а хуьлда цунна: «ХIай АллахIан элча! ШаIбан баттахь санна кхечу беттанашкахь ахь марха кхобуш ца гина-кх суна». Цо аьлла тIаккха: «Иза (ШаIбан) – Раджабна а, Рамаданна а юкъахь адамаш шех гIопул хуьлуш болу бутт бу. Цу батта чохь хьалаойъуш ю Iамалш Iаламийн Элане (АллахIе). Ткъа суна сайн Iамал сой марха кхобуш волуш хьалайахьийта лаьа».\nШаIбан баттахь марха кхабарца доьзна кхин цхьа хаттар а ду. Нагахь санна доьххьара дуьйна марха кхобуш ца хиллехь, ШаIбан беттан шолгIа дакъа (16-гIа марха) дIадоладелча марха кхаба волавала мегаш дац. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «ШаIбан бутт юккъе баьлча марха ма кхобийла аш».\nНагахь санна и бутт доьххьара дуьйна кхобуш хиллехь, йа шен хьалхе дуьйна кхобуш марханаш хиллехь – масала цхьацца де юкъа а долуьйтуш – тIаккха мегаш ду ШаIбан бутт юкъал тIехбаьлча а марха кхаба. ХIара хаттар вай жимма алсам дийцира кхузахь: "Кхо бутт марханаш кхобуш хилча, ШаIбан беттан тIаьххьара пхийтта де кхабар муха ду?"\n3) Амма Раджаб бутт – Шайхул-Исла́м Хьа́физ Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́нийс – Дала къинхетам бойла цунах – къаьсттина цу баттах лаьцна яздина жайна ду, «Табйи́нул-Iаджаб бима́ варада фи́ шахIри раджаб» цIе йолуш. Цу жайни тIехь цо аьлла: «Тешаллийна лаца мегар долуш цхьаъа нийса хьадис деана дац къаьсттина Раджаб беттан дозаллех лаьцна, йа къаьсттина цу баттахь марха кхабарх лаьцна, йа цуьнан денойх цхьадолчу деношкахь марха кхабарх лаьцна, йа цуьнан буьйсанех къаьсттина цхьана буьйсанна ламазаш дарх лаьцна. Соьл хьалха и хIинца ас аьлларг иштта хадам болуш аьлла Имам Хьафиз Абу Исма́Iи́л Ал-ХIаравийс, вай цуьнгара схьа иза дийцина нийсачу иснадаца. Кхин а вай дийцина и маьIна долу дешнаш иза воцучуьнгара а».\nКхин а аьлла Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́нийс, Дала къинхетам бойла цунах: «Ткъа цу баттана тешалла хила тарлуш деана долу уггар гIолий долу хьадисаш иштта (хIара шиъ) ду: Уса́махI ибн Зайдера схьа – Дела реза хуьлда цунна – Наса́ийс дийцина долу хьадис ду. Усам́ата аьлла: «Ас элира: «ХIай АллахIан элча! ШаIбан баттахь санна кхечу беттанашкахь ахь марха кхобуш ца гина-кх суна». Цо элира тIаккха: «Иза (ШаIбан) – Раджабна а, Рамаданна а юкъахь адамаш шех гIопул хуьлуш болу бутт бу...». ХIокху хьадисехь довзуьйтуш ду Раджаб бутт Рамадан баттах тера хилар, наха цу баттахь Рамадан баттахь санна Iибадат деш хилар а, и санна болчу ШаIбанах уьш гIопул хуьлуш хилар а. Цундела марха кхобуш хилла цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ШаIбан баттахь. Ткъа цо иза марханца къасторехь гойтуш ду Раджабан дозалла, и дозалла царна юкъахь девзаш сецна хилла хилар а.\nКхин а цу хьадисех (шолгIа хьадис) ду Абу Давуда «Ас-Сунан» тIехь дийцинарг, ... Муджи́бат Ал-Ба́хIилийгара схьа, цуьнан дегара йа цуьнан девешигара схьа, цо (цуьнан да, йа деваша) АллахIан элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу а веана, бусалба дин тIелаьцна хиллера аьлла. ТIаккха, иза волчура дIаваханчул тIаьхьа, цхьа шо даьлча юхавеана хилла иза, шен хьал а, куц а хийцаделла а долуш. ТIаккха цо аьлла: «ХIай АллахIан элча! Со ца вевза хьуна?». Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Мила ву хьо?». Цо аьлла: «Со стохка хьо волчу веана хилла БахIилий тайпанах верг ву-кх». Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Хьуна тIехь хIара хийцам бинарг хIун ду? Хьо хьалха веанчу хенахь хаза куц долуш ма вара». Цо аьлла: «Хьох со дIасакъаьстинчул тIаьхьа дуьйна буьйсанна бен яахIума йиъна яц ас». ТIаккха АллахIан элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Айхьа хьайна Iазап хIунда дина ахь? Собаран баттахь марха кхаба, хIора баттахь кхин цхьана дийнахь марха а кхаба (иштта кхаьбча тоьар ду хьуна)». Цо аьлла: «Совдаккхахь суна, кхин а совнаха кхаба гIора ду соьгахь». Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Шина дийнахь кхаба тIаккха». Цо аьлла: «Совдаккхахь суна». Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Кхаа дийнахь кхаба тIаккха». Цо юха а аьлла: «Совдаккхахь суна». ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла цуьнга кхозза: «Хьурум»\n(хьарам долчу) беттанех цхьадолу денош кхаба, ца кхобуш Iадда а дита».\nОцу хьадисан иснад юкъахь мила ву ца хуу стаг ву, хIетте а, оцу хьадисо гойтуш ду Раджаб беттан цхьадолчу деношкахь марха кхабар мелехь хилар, хIунда аьлча иза хьарам беттанех цхьаъ бу». Чекхдели Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъоланийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлларг. ХIара тIаьххьара хьадис цхьаболчу хьадисан Iелам-наха гIийла ду аьлла, масала иза дуьйцучу хенахь Хьафиз Ибн Хьаджара аьлларг санна: - «цуьнан иснад юкъахь мила ву ца хуург ву» - ткъа иштта иснад долу хьадис гIийла лоруш ду.\nИ ши хьадис дийцинчул тIаьхьа Хьафиз Ибн Хьаджара дийцина цу баттахь марха кхабарх лаьцна даьхкина гIийла хьадисаш а, кхоьллина долу харц хьадисаш а.\nТкъа вай доьххьара ма-аллара, Раджаб баттахь марха кхабаран хьокъехь Iелам-неха тайп-тайпана дешнаш ду, уьш иштта хиларан бахьана Хьафиз Ибн Хьаджара дийцинарг ду. Ткъа церан дешнаш кхаа кепара ду:\n- Цхьаболчу Iелам-наха аьлла: къаьсттина Раджаб бутт кхечу беттанех къастош, кхидолчу беттанашкахьчул цу баттахь цхьа дозалла ду моьттуш, и бутт кхечу беттанел беза бу моьттуш цу баттахь марха кхаба мегар дац. ХIунда аьлча марха кхабар Iибадат ду, ткъа цхьана хенахь, йа цхьана меттехь, йа цхьана куьцехь деш долу хIума Iибадат ду а́ла далил (бух) оьшу, ткъа иштта билггал далил хIокху хаттарехь доцуш ду. Хьафиз Ибн Хьаджара дийцинчу шина хьадисах шолгIаниг гIийла лерина хIокху Iелам-наха, доьххьарчу хьадисехь марха кхабар билггал гайтина дац аьлла цара. Цул совнаха, Iумара а, IабдуллахI ибн Iабба́са а – Дела реза хуьлда царна – Раджаб баттахь марха кхабар магош ца хилла аьлла дийцина ду. - Цхьаболчу Iелам-наха Раджаб баттахь марха кхаба мегар ду аьлла, нагахь санна кхидIа долу «хьурум» беттанашца кхобуш делахь. Вуьшта аьлча, Раджабца цхьаьна цул тIаьхьа цхьа масех бутт баьлча богIуш болу Зул- хьидджахI а, Зул-къаIдахI а, Мухьаррам а кхобур белахь. ХIунда аьлча оцу Абу Давуда дийцинчу хьадисехь Раджаб бутт ша́ цхьаъ хьахийна бац, цигахь хьахийнарг дерриге «хьурум» беттанаш ду, цундела вукха беттанашкахь а марха кхобур делахь мегар ду Раджаб баттахь марха кхаба аьлла цара. ХIара дош девзаш ду Имам Ибн Таймиййас аьлла хиларца.\n- Ткъа дукхах болчу Iелам-наха мегар ду аьлла Раджаб баттахь марха кхаба, иза мелехь а ду аьлла, суннат а ду аьлла. Хьафиз Ибн Хьаджара дийцинчу шина хьадисана а, цо дийцинчу гIийла хьадисашна а тIетевжина уьш. Марха муьлхха а хенахь кхабар мелехь ду бах цара, ткъа «хьурум» беттнашкахь марха кхабар Абу Давуда дийцинчу хьадисехь деана ду, Раджаб цу беттанех а бу. И хьадис гIийла хилар новкъа дац аьлла цара, хIунда аьлча шен бухехь дуьйна муьлхха хенахь марха кхабар билггал долчу далилаца сецна хилча, гIийла хьадисаца Iамал йан мегаш ду Iибадатан дозалла дуьйцучу меттехь. Цул совнаха, и доцург а доьххьаралера хьадис а ду Раджаб беттан дозалла гойтуш, кхин а гIийла дуккха хьадисаш а ду цу баттахь марха кхабар дика хилар гойтуш.\nИштта ду Iелам-наха цу хьокъехь аьлла дешнаш а, церан далилаш а.\nЦигара схьа девза вайна тIаьхьий-хьалхий кхаа баттахь – Раджаб, ШаIбан, Рамадан беттанашкахь – марханаш кхабарх лаьцна дерг.\nТкъа цу дешнех харжаме дерг муьлхург ду аьлча – цунна жоп дала суна хала ду, ца магош болчеран а, магош болчеран а дешнаш шинне агIор чIогIа ду, цундела шена луучо кхаба мегар ду уьш, Дала мукъа лахь, ца луучо ца кхаьбча къа а дац иза. Бакъду, кхобучуьнга ма кхаба бохуш дов дан а мегар дац, кхаба мегар дац аьлла хетарг галваьлла ву мотта а мегар дац, хIунда аьлча и хаттар иджтихIадан хаттар ду, вовшийн инкарлонаш йан магочу хаттарех дац.\nСурат «Ал-Бакъарат» 183 аят.\n Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамий, «Ал-фата́ва́ ал-фикъхIиййатул-кубро́», 2/68; Шейх Ибн Ба́з, «Маджму́I фата́ва́ Ибн Ба́з», 15/416.\n Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Фатхьул-ба́ри́», 4/214.\n Уьзза жайна, 4/215.\n Насаий, Абу Давуд, Ибн ХузаймахI.\n Абу Давуд, Тирмизий, Насаий, Ибн МаджахI.\n Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Табйи́нул-Iаджаб бима́ варада фи́ шахIри раджаб», 2-гIа агIо.\n «Хьурум» беттанаш – хьарам беттанаш ду. Цу беттанашкахь тIом бар хьарам дина хилла дела яьккхина царна и цIе. Уьш биъ бутт бу: тIаьхьий-хьалхий богIуш зул-хьидджахI а, зул-къаIдахI а, мухьаррам а бу, ша́ цхьаъ богIуш раджаб а бу.\n Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Табйи́нул-Iаджаб бима́ варада фи́ шахIри раджаб», 3-гIа агIо.


Цхьана хьукматаша Нохчийчохь белхаш ца тоьа боху, вукхара - уьш цигахь бан да а воцуш дукха бу боху.\nДоцург ду баьхчахь, иза ду я дац ца къаьстаче долу, шеко а йоьрзу пропагандин герз а хуьлий, пайдене.\nМуха ду дерг? Х1ун боху наха урамашкахь, ярташкахь?\nНохчийчоьнан къинхьегаман,социалан хьелаш кхиоран министаралло кху тIаьхьарчу 14-15 шерашкахь, болх-некъ боцчу бахархойн хьокъехь гIардохуш терахьаш ишта ду.\nХIара 21-гI бIешо долалуш махкахь 70-80% дан хIума доцурш хилла. 2010 –чу шарахь, официалан чIагIдарца мелла а лахделла и терахь 49.5% тIекхаччалц.\nВуьшта аьлча, махкахь болх бан хьакъволу хIора а шолгIа стаг пхи шо хьалха а болх боцуш мукъа хилла. МаьхькIамхошна хетарехь кху тIаьхьарчу 3-4 шарахь и гIайгIане гайтам лахлуш,лахлуш цкъа 36,3% охьабаьлла.\nТIаьххьара,лаккхарчу тIегIанахь Iорадаккхарца тахана Нохчийчохь I3-I4 % бен вац, дан хIума доцуш, «хайда машка» бохуш буьйлабелла леларш. Iедалан балхахь а волуш, кхузара экономикан хьал-дIахIоттам дика девзаш ву, ас юьззина цIе ца ялош вуьту соьлжагIалахо Iела.\n«Iедало далочу терахьашца,-боху Iелас,- Нохчийчохь, болх-некъ боцчийн могIарш лилхадовларра-м стенна дуьйцу, леккъа дIадовлуш дохку. ТIехIиттина халонаш бахьнехь Оьрсийчохь уьш дебаш бу, ткъа кхузахь мелхо а лахлуш бу…\nКху тIаьххьарчу шина баттахь Оьрсийчохь 11% гергга тIекхетта болх боцурш,кхузахь а, кхин 6 кIоштехь а, кхечанхьа къоьлла хIоьттинехь а белхаш карийна. Ас со-сайга «муха?» аьлла, хаттар делча, мел чIогIа корта кегбарх со ца кхета, сан цу хаттарна жоп дац».\nБолх-некъан хьокъехь и тайпа къамел динчу соьлжагIалахочунна Iелина моттарехь, кхин хIара ю ала йина завод, фабрика а йоцуш болх-некъ боцчийн терахь оццул охьадаларан бахьанаш хила тарло, махках буьйлуш дIаоьхурш хаъал тIекхетар а, церан чот-хьесап дечу урхаллашкахь уьш дIаязбар малдар а.\nЦу декъехь хеттарш алсамдохуш ду дешаран,Iилманан министаралло дало терахьаш а. Цуьнан хьостано хIора шарна а хааме даккхарца,дешаран шеран юххьехь ишколашкара бовлуш бу 11-12 эзар кегийрхой, лакхрчу доьшийлашкара студенташ боцуш.\nГовзанчаша дийцарехь царех, мел тIех вахчи а хIора кхоалгIа кIант-йоI бен деша дIахIуьттуш бац. Ткъа вуьйш мича боьлху, ишколашкара а, вузашкара бевлларш а? И хаттар диллина дуьсуш ду.\nШайн кхиъна бераш, гергарниш деша дIахIиттор,царна болх-некъ карор коьрта лазам а хилла бехачу бахархошна хIун аьлла хета? Бакъ сурт муха ду техьа? Хан мел ели а дукъло я лилха довлу те балхахь-некъахь боцчийн могIарш?\nКъахьега хаарш а, лаам а хилар мехала а ца хеташ пенсехь болу нах балхара боха а беш, охIла боцу нах, хьехархой биста кхаччалц балха дIаэцарца дузу цхьаболчара болх-некъ боцчийн терахь лахделла боху хIума. Иштачех ву трактархо Ширван.\nШирван: « Кхечу пачхьалкхе дIаоьхурш а кIезиг бац, тIаккха хенарниш пенсехь бу боху тIетаьIIина мукъабохуш а бу. Цунна лахло а хир бу болх-некъ боцурш. Балхахь бац аьлла дIа а ца язбо. Со дIа а ца язвеш латто кхо шо ду-кх».\nБолх боцурш чоьте оьцучу хьукхматехь тIаьхьарчу хенахь уьш дIаязбеш цахиларца дузу цхьаболчара дан хIума доцурш кIеззиг бен ца бисна бохург. Новр кIоштерчу Лоьма а ву изза хьажам болуш.\nЛоьма: «Пенсехь берш лоьхкуш бу, къонаниш дIахIиттош бу. Еш завод а, фабрика а ца хилча белхаш хир буй? Институш йохуш берш хIора шарна а мел дукха бу арахоьцуш, ткъа белхаш дац».\nИшколера дешна бовлучарна а, институташ чекхйохучарна а белха меттигаш аьттехьа а ца хуьлу аьлла тешна волчех ву Старопромысал кIоштера Рамзан а.\nРамзан: «Мича хуьлу царна массарна а белхаш. Ца хуьлу дер-кха. Белхаш дан ма дац. Деша-м доьшур ду, совхозаш а яц, колхозаш а яц. Лахлойла дан а ма дац. Болх ца хилча болхбоцчийн терахь лах муха ло? Тхан юьртах мел дукха бу уьш. Кхечу ярташкахь изза сурт ма ду».\nБалха боцуш буьйлабелла леларш, хIора шарахь лахлуш бу бохуш маьхькIамхоша лелочух ша а, я кхиберш кхеташ бац бохуш,доцца элира цигга Соьлжа-гIаларчу Зайндис а.\nЗайнди: «Болх боцурш кIезиг бу бохуш, маьхькIамхоша уьш лахлдо кепаш лелийча царна хIун дика болх хуьла-м ца хаьа суна? Къам дебаш ду, нисьеш белхан меттигаш ян а яц, Iедалхоша дуьйцург кхин ду. Со санна цакхетарш дукха бу».\nЗераша ма-гайттара, белхан меттигийн хьокъехь дахарехь тергалллуш дерг а, маьхькIамхоша официалан дуьйцург чIогIа морзах долуш ду.


Iамеркехь ву Порошенко Петро\nКхаарийдийнахь Украинан президент Порошенко Петро вахана Къилбаседа Iамерка. Канадехь хир ю цуьнан хьалхара визит. Оттавехь цуьнан дийцарш хир ду мехкан премьер-министрца Харпер Стивенца а, кхечу куьйгалхошца а.\nПорошенко Канаде ваххале оцу пачхьалкхо санкцеш кхайкхийна Оьрсийчоьнна, цо Украинана «агресси» ярна, аьлла. Оьрсийн веа инарлана а, цхьана банкна а, пхеа герз духкучу компанина а дуьхьаляьхна ю и санкцеш.\nЕарийдийнахь Вашингтонехь Барак Обамица цхьаьнакхетар ву Порошенко Петро. Визит дIайоьду Украинано Евробертаца гергарлотесначу хьалхарчу деношкахь. Евроберто Украина гергаэйарх лаьцна аьлсса хезар ду шуна кху программехь.


КIира: КадыровгIара эрна духку ахча, Жириновский леткъа, ткъа Штаташа президент хаьржина\nЛахьан-бутт 08, 2020\nНемцов вуьйш дакъалаьнарш\nОппозиционер Немцов Борис вуьйш дакъалаьцначу нахах кхин а масех тидамехь хилла талламан, амма цо уьш жоьпе ца озийна, яздира "Медиазона" а, Scanner Project а порталаша. Оцу шина хаамийн гIирсо бинчу талламо гойту официалехь шайна тIе бехк баьхьначу нахаца – Дадаев Заурца, Эскерханов Темирланца, Махмудов Русланца – цара Немцов вуьйчу муьрехь телефонехула къамелаш деш Хатаев Асламбек а хиллийла.\nГIалгIайчохь ненан капитал лачкъорна – жоьпалле\nГIалгIайчоьнан пенсин фондан коьртехь лаьттинчу Вышегуров Мовладна а, цуьнца цхьаьна кхин а 22-нна а дуьхьал айдина бехктакхаман гIуллакх кхачийна Магасан кхеле. Бехкебечарна дуьхьалдаьккхина ненан капиталца хьарамло лелор, бюджетера 38 миллион сом лачкъор, яздина "Коммерсанто".\nЗударшна мехах ненан капиталан сертификатех ахча дIала некъ а кечбой, цаьргара кехаташ схьа а оьций, бовш хилла хьаькамаш. Цул сов, дуьнентIехь дан а доцчу берашна тIеяздеш а хилла тобано ахчанаш. Ишта курхалла ян, сертификаташ тIеязъян, лохуш хилла цхьаццанхьара зударий.\nАвстрехь – терроран тохар\nАвстрин коьртачу шахьарахь Венехь, гIалин юккъехь лаьттачу синагогина уллехь герзаш дара детташ шинарин сарахь. Еза чов хилира 20 сов вахархочунна, 4 стаг вийра. Террорна араваьллраг ша а вийна полисхоша, иза ву Къилбаседа Македонера схьаваьлла 20 шо долу Венин вахархо Фейзулай Куйтим.\nЦуьнца юкъарлонехь хилла кегийрхой лохуш, Австрин полицино лаьцна, зуьйш ву 15 стаг, царех 3 нохчо а волуш. Терроран тохар динарг лелла хилла Венера ши маьждиг д1акъовла сацам арахецна пачхьалкхо.\nАбдурахманов Тумсона ж1ов йиттинчо шена Соьлжа-ГIалахь омра динера иза вен аьлла\nШвецехь йоьдучу кхелехь Мамаев Руслана, блогерна Абдурахманов Тумсона тIелеттачу Оьрсийчоьнан вахархочо, даредина, ша зулам "Соьлжа-ГIаларчу нехан омрица" дина, аьлла. Швецига шена тховкIело ялар а дехна Мамаевс.\nБехке а еш, кхеле озийначу шолгIачо – иза зуда ю – цIе ца эцна шена зулам. Мамаевна гIодарна бехкейо иза. Тумсон вуьйриг кхаъ кхайкхийна Нохчийчуьрчу Iедало, дIахьедина кхел йоьдуш Абдурахмановн адвоката Шелунд Йенса.\nCharlie Hebdo журнална дуьхьал Нохчийчуьрчу газето арахецна карикатураш дIаяьхна шен контентера Инстаграмо\nНохчийчуьрчу «Республикан хаамаш" ("Вести республики") газето шен агIонтIехь карикатураш ехкира Францерчу Charlie Hebdo журналана дуьхьал. Амма уьш дукха хан ялале къайлаехира Инстаграман администрацино – социалан машин политикаца йогIуш яцарна.\nПрезидентан харжамаш а берзийна, кхаьжнаш дагардеш яра Америка\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь кхаьжнаш дагарден мур бу карарчу хенахь. Харжамаш чекхбевлла Лахьан-беттан 3-чу дийнахь, амма 100 миллион гергга наха – харжамхойх дукхахболучара – хенал хьалха тесна кхаьжнаш.\nПрезидентан дарж къовсуш вара республиканхо Трамп Дональд а (Пенс Майклца цхьаьна), демократ Байден Джо а (Харрис Камалица цхьаьна). Джо Байдена а, Трамп Дональда а ша-ша тоьлуш хиларх лаьцна къамелаш дира дуккха а.\n"Грозный" телеканалан директор а ву Макронна дуьхьал\nФранцин президентан Макрон Эммануэлан политиканна дуьхьал лаьтташ бацарна Европерчу нохчашна ша бехкбуьллу элира Нохчийчуьрчу пачхьалкхан "Грозный" телеканалан директора Ахмадов Чингиза. Нохчийчуьрчу Iедало нахана гIело ярх, адамаш идорах лаьцна критика еш хуьлучу блогерна Ломаев Мусана критика ен видео а хIоттош Инстаграмерчу агIоне, цо боху, Европерчу нохчийн агIо ца лаьцна Нохчийчоьнан куьйгалло бен.\nОьрсийчоьнан президентан пресс-векала Песков Дмитрийс, бакъо яц регионийн куьйгалхойн арахьарчу политика лело гIерта, элира деношкахь. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Францин президентах "шен пачхьалкхехь терроризм яржош верг" аларца доьзна дара Песковн къамел. Францхой мостагIий лара беза аьлла Нохчийчоьнан муфтийс Межиев Салахьа дина къамел а диллира Песковс тIаьхьо критике.\n"Кадыровс даккхий ахчанаш ло шен доьзалхойн аккаунташ яржош"\nРеперан акцех лаьцна яздира бутт хьалха 1ADAT телеграм-канало. Моргенштерна реклама елира Кадыровна а, цуьнан зудчунна а, берашна а. Кадыровн доьзало оцу кепарчу конкурсашна иттаннаш миллионаш дайъина, чIагIдо Нохчийчуьрчу Iедалера дуьйлу сакхташ Iорадохучу 1ADAT боламо а.\nЖириновскийс Нохчийчоьнах: Ма хьее и регион, и нах\nВорхI шо ду Нохчийчохь либерал-демократин партин (ЛДПР) декъашхошка шайн кандидатураш меттигерчу харжамашка ца йохкуьйту, аьлла "Эхо Москвы" радиона интервью луш партин лидера Жириновский Владимира.\nФранцин президентан Макрон Эммануэлан политика бахьанехь Кадыров Рамзанца шен конфликт иккхинчул тIаьхьа цуьнца къамеле ваьллий ша хаьттича, жоп делира Жириновскийс: "Ма хьее и регион, и нах. МаьIна дац".\nКхин 19 нохчо ведда шайн даймахкара\nЛитварчу дозалардархоша шайн пачхьалкхерчу Шальчининкай гIалин кIоштарчу хьуьнхахь лаьцна махка легалехь а доцуш чувеана 19 нохчо – 5 стаг а, 4 зуда а, бераш а. Белоруссин-Литван доза дохийна мигранташа, Гервине хи чухула чекх а бевлла, ах километр дIабахана Литван территори тIехула. Шаьш лецча, тхов кIело ехна цара Литвага. Церан цIерш билгалъяхна дозанхоша.\nШи маьждиг дIакъовлуш ду Венехь\nВиъ стаг а вуьйш, герзаш детташ хьийзина зуламхо чулелла ши маьждин дIакъовла сацамбина Венехь. Иштта хаам баржийна Австрин интеграцин гIуллакхашкахула йолчу министра Рааб Сюзаннас.\nАвстрин Iедална гарехь, шина а маьждигехь ислам харц хьоьхуш хилла. ПIераскана полици хьажна маьждигах. Оцу гIулчо дIа ца йоккху бусалбанашкара дин лело бакъо, аьлла Рааба.\nБайден Джо тоьлла Американ президентан харжамашкахь\nХажам къасторхоша Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан дарж караэца оьшучу 270-ннал сов кхаж а тосуш, толаме кхачийна демократ Байден Джо.\nОцу хьокъехь хаамаш баржийна, кхаьжнаш багарбина бовлучу кхаьчча Америкерчу уггаре яккхийчу информацин агенталлаша а, телекомпанеша а, газеташа а, шайлахь Associated Press, CNN, NBC News а долуш.


ХIора баттахь бохург санна, Нохчийчохь пенсеш дIа ца луш, тIаьхьатеттаро бахархошлахь шеконаш дебайо.\nЦарех дукха –кIезиг муьлш бу ала хала а долуш, шина кепара оьцу Нохчийчохь пенсеш: хIоранна а кар-кара дIалуш а, карточкашца пайдаоьцуш банкоматашкахула а.\nНехан аьттонна и гIирс-аппараташ цхьайолчу ярташкахь а ю дIахIиттийна.\nБакъду, оцу пенсеш гонаха кху тIаьхьарчу хенахь, леррина я ларамза юкъ-кара йохучу гIовгIанаша, шеконаш алсамйохуш, сагатдо нехан.\nИ сингаттам марсабаккхахь бен лах ца бо, хIора баттахь бохург санна, пенсеш нахе дIакхачийтар тIаьхьатеттаро.\nМасех шо хьалха дукхахболчарна хIора беттан юьххьехь дIакхачош хилла пенсеш тахана шина –кхаа кIиране дахделлла.\nКарарчу хенахь кхузахь эзарнашкахь адам ду и ахча каракхачаре сатесна Iаш.\nЦхьаболчарна хетарехь пенсеш хьедар бахьана хила тарло дехьа-сехьа а кхуьссуш иза хьовзор, ма-дарра аьлча, ахчане ахча дайтар.\nИшта хьажам болчех ву соьлжагIалахо Iаьлви.\nIаьлви: «Пенсеш бIеннаш миллионашкахь ахча ду, берриг мохк схьалаьцча-м муххале а. И тIаьхьа мел титти а царна са ма хуьлу. Шина-кхаа кIирнах оццул ахча хьедаро банкехь болчаьрга чIара-м стенна буьйцу, хинана а карйойтур ю киснахь, тIееттало проценташ бахьнехь»\nПенсеш хьокъехь, цигара сурт довза Iалашонца, со дагавийлина ХIирийн мехкан Мазалк кIоштехь бехачу нохчех а.\nЦигарчу вахархочо МагIарбис чIагIдарца, царна хIора баттахь цхьана хеннахь дIакхачош де пенсеш. Цунна дика девзаш хиллера пенсешца доьзна цIера хьал а.\nМагIарби: «Кхузахь ХIирийн мехкан Мазалк кIоштехь хIора баттахь цхьана хенахь схьало пенсеш. Стохка лелийра кхузахь и хIумнаш, ахча шолгIачу батте а доккхуш. Бакъдерг дийцича, селхана цIахь хилла со. Нах чIогIа саготта бара и пенсеш хьедар бахьнехь».\nШайн белхахой а болуш, пенсеш дIакхачош йолу хIукхматаш ю массо кIошташкахь кхоьллина. Церан болх дIа ца балийта, карточкийн гIоьнца пенсеш оьцуш берш цига дехьа бовлийтархьама, леррина хьедеш лору ахчанаш цхьаболчара.\nЦунах а, кхечух а сан къамел нисделла Шелковск кIоштерчу, Макка аьлла шен цIе яьккхинчу, цхьана социалан белхочуьнца.\nАмма цо а тардолуьйту хьовзорхьама хьедеш ду нехан пенсеш бохург.\nМакка: "Служба доставки" бохуш, хIоранна а ахча цIа кхачо кхоьллина хьукхматаш ю, алапа оьцуш белхахой а болуш. Церан аьллар –лаамца хьедеш дуй те аьлла а хета суна, цхьана агIор пенсеш.\nУьш хье мел ди а, карточкашна резабоцурш, цаьргахула пенсеш эца луурш тIе ма кхета. ШолгIа, ахчано до ахча бохуш ца кхетам бу-кх. И хьедар Iалашо и хила а сахьт дац –шайна проценташ тIекхетийта хьаькамаша цхьана ханна кхечу банкашка охьадиллар…..»\nПенсин хьокъехь къамелашка бовлучу бахархоша, тохар а деш билгалбоккхура, шайна гергахь кхин цхьа мехала хьажам а.\n«Хьедархха-м хIума дацара, иза-м ловр дара, саца ма дахьара цара пенсеш далар».\nЦу шеконан моттаро гойту аьлла хета адамашкахь бегашена а боцуш, боккха кхерам хилар а, Оьрсийчохь хIуъу а хила тарло-кх аьлла, уьш къаро ян кийча хилар а.\nШу теший Iедало алапаш совдохур ду бохучух?


Нийса а,шера а дийцаран тексташ еша 1амор. Доларчу ц1ерашкахь доккха элп яздар. Аг1онаш 1амо Презентаци 57 Темина т1едахкарш ат , хаттарш а. Керла тема кхинд1а а хьехар. Бакхийчара вайна хьоьху 6сахьт. Маттах лаьцна долу хаарш к1аргдар.\nПрограмма посвящена творчеству известных Аудио уроки чеченского языка уроки Chechen State Pedagogical University 5 years ago. Ешаран чехкалла кхиор дешархошна хуур ду шайн белхан план х1отто,оцу планан рог1аллица болх бан.\nКлассс легар а,суффиксийн нийсаяздар. Нийса а, шера а дицаран тексташ еша 1амор. Дешархошна 1емар ду коьртачу турпалхойн дика амалаш шайн амалехь кхио.\nАг1онаш схьадийца Презентаци 67 Э. Нохчийн метан шатайпана мукъаза аьзнаш довзийтар, уьш йозанехь шалхачу элпашца билгалда хаийтар хаийтар. Дешархошна 1емар ду шайн дагахь еша, хезаш еша.\nБерашна къамелах,текста ,предложенех кхетам балар. Къинхьегаме безам кхиор Аг1онаш схьад Суьрташ 80 Д. Бевзар бу тидамаш,толлур ду дийцаран коьрта маь1на. Рабочая программа по чеченскому языку и литературе 4 класс.\nХьехархочун т1едилларца оьшу к1айдарг каро, цунах пайдаэца. Аг1онаш еша хат. Евзар ю дешнаш сехьадахаран бакъонаш.\nШайн г1алаташ нисдан 1амор. Ешарца авторан дог-ойла билгалъяккха 1емар ду. Дешархошна хуур ду массара цхьана, ша-ша еша.\nДешархошна хуур ду класч амалехь дика аг1онаш кхио: Нийса а,шера а стихотворенин тексташ еша 1амор. Перышкин Цунах ма херлолахь, Мел дукха вахарх, Ненан мотт — хьайн бацахь, Байлахь вуй хаалахь. Урок — кхетор 1 8. Коьрта х1ун ала г1оьртина автор? Нохчийн мотт учебник 6 класс Нохчийн меттан а, литературин а поурочни планаш.\nДош а, дешдакъа. Чеченский язык 2 класс солтаханов э. Х1уманийн билгало гойту дешнаш 4 сахьт. Нохчиун литература — Языкознание — Иберийско-кавказские кавказские языки — Чечено-дагестанская группа языков — Вейнахские языки — Чеченский язык — Преподавание и методика изучения языка — Учебники и учебные пособия общего характера — Учебные пособия для начальной школы Чеченский язык BBK-код Ш Хуур ду къастош еша Регулятивни: Аг1онаш деша Хат 3.\nРабочая программа по чеченскому языку и литературе 3 класс. Дешаран планехь нохчийн матто д1алоцу меттиг Программа х1оттийна юьхьанцара юкъарадешаран федеральни пачхьалкхан дешаран стандартан буха т1ехь, базисни дешаран планан 2-чу варианто нохчийн маттана луш йолчу таронашца нисъеш.\nАг1онаш 1амо Презентаци 57 Темина т1едахкарш атхаттарш. Муха къасто тарло мукъа аз ,мукъазчух. Цуна лаьцна шайна хетарг ала дешнаш каро.


Хьалхо адамийн бакъонаш йохийначарна дуьхьал яьхна хилла санкцеш кхин дIа а яхъеш сацам тIеэцна Евробертан Кхеташоно. Ву царлахь Нохчийчуьра ши ницкъхо а.\n"Кеп-кепарчу мехкашкахь адамийн бакъонаш талхорна жоьпаллехь болчу нахана а, юридикан хьукматашна а дуьхьал санкцеш цхьана шарна, 2022-чу шеран ГIуран -беттан 8-чу дийне кхаччалц дIаяхъеш сацам тIеэцна тахана Кхеташоно", - аьлла ду Евробертан Кхеташонан пресс-релизехь яздина.\nВуьйцург ву нохчийн вице-премьер Висмурадов Абузайд а, Устрада-гIаларчу полицин хьаькам лаьттина Катаев Аюб а. Евробертан официалан журнала тIехь кху шеран Зазадокху-баттахь зорбане яьхнера церан цIераш.\n"Магнитскмйн актаца" а догIуш, Висмурадов Абузайд санкцийн тептаршка ваьккхина аьлла, хаамбира 2019-чу шарахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн финансийн министралло. ТIаьхьо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ницкъаллийн блокехула вице-премьер хIоттийра Висмурадов Абузайд.\nКху шеран Зазадокху-баттахь "Новая газетана" еллачу интервьюхь цхьана хенахь полкан декъехь хиллачу Гезмахмаев Сулимана дийцира, Кадыров Ахьмадан цIарахчу полкехь нах бойъучу хенахь Висмурадовн ролах лаьцна.\nНохчийчохь 40 сов стаг лаьцнера 2018-чу шарахь Устрада- ГIалахь. Оцу нахана ницкъ бинера, бакъонца йоцучу герзхойн тобанийн декъашхой хилар даре де бохуш. Цул сов иттаннаш нах чохь бахкош хиллера масийтта стаг а бен чутарлуш воцучу камерина. Кавказ.Реалиин хьастано дийцарехь, и нах лецна хилла, меттигерчу полицин декъан хьаькима Катаев Аюба омра а делла. ТIаьхьо и стаг цу даржера дIаваьккхира.\nИштта, Катаев бехкевора Нохчийчохь гейш лоьцуш, царна тIехь Iазапаш латторах лаьцна "Новая газето" зорбане яьхначу материалашкахь. Цхьа могIа малхбузен пачхьалкхийн санкцийн тептаршкахь ву иза.


Набахтехь санна беха Китайхь бусалбанаш\nТуркойчоьнан президент ЭрдогIан Тайип а, Пакистанан премьер-министр Хан Iимран а\nКоьртаниг - мехкдаьтта, адамаш ахча дац\nБиляш Серижкана – иза адамийн бакъоларъяран "Atajurt kazakh human rights" организацера ву – ша а, шен накъосташа а хIинцале офисаш схьайиллина боху Казахстанерчу кхаа гIалахь. Иза ши шо ду Китайрчу Синцзян-Уйгурийн автономин кIоштахь лела къизалла дуьненна йовзийта араваьлла. Серижканна ца хаьа оьрсийн мотт, цундела Маршо Радионо ингалсан маттахь дира цуьнца къамел.\nКазахстанехь тахана дикка вевзаш стаг ву Серижкан. Иза кест-кеста хьахаво керланашкахь. БIе сов цхьаьнакхетарш дIадаьхьна цуьнан хьукмато Казахстанан бахархошца.\nБиляш Серижканан коьрта къамел ду Китайрчу бусалбанех, цаьргарчу хьолах лаьцна. Цо дийцарехь, цигара бусалбанаш, лагершна чу а лоьхкуш, етта а етташ, баца а беш, "кхетамчу балабо" пачхьалкхо.\nБакъоларъярхо дуьххьара а вац оцу хокъехь орца кхайкхочех – зорбанехь хьеходаьккхина Китайхь бусалбанашна тIеIаткъам беш хилар.\n"Суна оцу суьрто дагайохкуьйту фашистийн Германино жуьгташна ехкина хилла набахтеш"\n Шаьш бусалбанашна ехкинчу лагерех кхоъ гайтира Китайн Iедало журналисташна дукха хан йоццуш. Самукъане, ирсах бехьаш дора дIасабовлар доцуш, цхьана керта боьхкина бехачу бусалбанаша шайгарчу хьолах лаьцна къамелаш. Амма уьш бела декхаребина, дерриг а дика ду ала кечбина нах бара, дуьне Iехорхьама, боху Серижкана.\n — Суна оцу суьрто дагайохкуьйту шайн заманахь Германерчу фашисташа жуьгташна ехкина хилла набахтеш, амма Китайхь бусалбанаш кхетош-кхион схьайиллинарш кхин а къиза ю, элира цо.\nКитайн телевизионаша кхин сурт гойту: лагершкарчу бусалбанаша хестайо шайна къастийна меттиг, цигахь шайна Iедалхоша бен хьехамаш вуно нийса а, дика а бу, олу.\nСерижкана "набахтеш" бен ца олу юьйцу и лагерш ша хьахош. Китайхь шайца лелаечу харцонах 2000 казах веана Казахстане ведда, амма кхечу къамнех болу бусалбанаш кхечу пачхьалкхашка боьлху, цо дийцарехь.\nКитайра бусалбанаш дуьне ма-дду мухIажирш бевлла лелийла хоуьйтуш бара хьалхо Австралино бина хаам а. Шега тховкIело йохучу китайхойн терахьаш 311 проценте кхочуш дистина лурчахчух, бохура Керла шо тIедалле Австралерчу Iедало.\nГIо стенна ца до дуьнено Китайрчу бусалбанашна?\nОцу хена чохь оха 10 000 факт гулдина, Китайхь казахаш лоьцуш, лагершка хьийсош, цигахь хьийзош хилар тIечIагIдеш.\nАстанара Iедал юстах ца дуьсу луларчу пачхьалкхехь бехачу казахашна, аьлла хета Серижканна.\n— Казахстанан Iедал жигара ду. Суна гарехь, шен болх бан ма-доггIу бо цо. Ала дашна, оха ши шо хьалха кхоьллинчу юкъарлонна новкъарло ца йина цкъа а. Оцу хена чохь оха 10 000 факт гулдина, Китайхь казахаш лоьцуш, лагершка хьийсош, цигахь хьийзош хилар тIечIагIдеш. 2018-чу шарахь Казахстано шозза нота хьажийна Китайн Iедале, шен резадацар гойтуш. Амма тхо ца кхета, стенна Iа хIумма а ца олуш Туркойчоь, кхийолу бусалбанийн пачхьалкхаш. Царна Китайно луш йолу инвестицеш шайн цигахь хьийзош болчу вежарел а еза лоручух тера ду, боху бакъоларъярхочо.\nХьалхо Маршо Радион гIезалойн "Idel.Реалии" декъо йовзийтира Европерчу а, Iамеркарчу а политикаша оцу хьокъехь ен критика – бусалба нахах лаьттачу Малхбалерчу мехкаша стенна ца йо Китайхь бала хьоьгучу 20 миллон бусалбанийн терго, бохура цара.\nКритикаша емалдира даима а санна бусалбанашна ечу гIелонах доглозуш хуьлу ГIажаройчоь "тап-аьлла" Iар. ТехIеранна Пекино шегара мехкдаьтта дIаэцхьана тоьу, бала бац динан вежарша хьоьгучу Iазапан, бохура цара.\nПакистан. Иза-м ша йист ца хуьлуш Iарна шен кепехь бехказъяла а кхиина! Китайхь уйгураш хьийзабо бохург Малбузено кхоьллина туьйра ду, даржийра Пакистанан прессехь. Оцу юкъанна Китайрчу Малхбаленан Туркестанехь бехачу пакистанхоша-уйгураша рогIера мохь хазийра дуьненна, шайна тIехь гIело латтайо Китайно, аьлла. Малбузенан прессехула дацара иза – Азерчу прессехула дара.\n"Idel.Реалиино" Малхбалерчу Туркестанехь Iазап ловчу бусалбанашна гIодоьхуш кехат яздина дикка хьалха Туркойчуьрчу хьукматашка. Амма дац кхочуш жоп.\nБакъду, Хонкарарчу Iедална гергадолчу "Yeni Şafak" газетерчу Карагюль ИбрахIима-м яздина шен твиттерехь, Синцзян-Уйгурийн автономан кIоштахь уйгураш хьийзабо бохург Iамеркан къайлахчу сервисо кхоьллина эладита ду, аьлла.\nБеляш Серикжана бахарехь, Казахстано тIекаре ца йо цуьнан "Atajurt kazakh human rights" юкъарлонна, делахь а, ца йо новкъарло а.\nДукха хан йоццуш Малхбузерчу INDEPENDENT-о тоьшалла дира Пекино адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх. Шен цхьана артиклехь далийра Малхбалерчу Туркестанерчу бахархойн тоьшаллаш.


Оьрсийчоьнехьара болчу Украинера сепаратистийн могIаршлахь тIом бина а, Европехь ултра-аьттоагIорхьара тобанийн балхана юкъахь дакъалаьцна а волу Iамеркахо дукха хан йоцуш, тIеман кечамах чекх а ваьлла, гIуллакх дан вахана ХIавайашкахь йолчу Iамеркан гIашсалтийн дивизе.\nЦунах лаьцна хаам бина Washington Post газето, язо "Iамеркан аз" зорбанан гIирсо.\nIамеркан армерачу хьостана тIе а тевжаш, газето яздарехь, 29 шо долу Кювелье Гийом Дечкен-баттахь Форт-Беннингехь (Джорджия) йолчу тIеман базе хьажийна хилла къоначу салтичун курсашка. Уьш чекхъяьхначул тIаьхьа цунах хилла гIашсалти.\nWashington Post газетан корреспондентаца къамел деш Кювельес бакъдина ша Iамеркан армехь хилар.\nКювелье вина а, кхиина а ву Францин къилбехь. Иза махкахо ву Францин а, Iамеркан а. 2014-чу шарахь, Украине а вахана, кара масатоп эцале Кювельес масийтта шо даьккхина ультра-аьттоагIорхьара организацийн декъашхошна юкъахь.\nЦунна тоьшалла ду цуьнах лаьцна яьккхина документалан филм а, социалан машанашкахь йолу публикацеш а, иза вевзачу наха дийцинарг а, яздо Washington Post-о.\nЦу газето дехар дарца, тIеман министралло таллам болийна Кювельен хьокъехь. Цунах лаьцна хаам бина Iамеркан арме керла эскархой оьцучу буьйранчаллан векло Бланд Келлис.\nУкраинехь Кювелье вевзаш ву Ленорман цIарца. Иза тIом беш хилла Оьрсийчоьно гIортор ечу «Донецкан халкъан республика» олучу тобан тIемалошна юкъахь. Украинин Iедалша и тоба терроран лоруш ю, иза иштта юкъахь ю Iамерко санкцеш кхайкхийначу вовшахтохараллашна.\nКювельес сепаратистийн могIаршкахь тIом баро дохийна Iамеркан президенто 2014-чу шарахь Зазадоккху-баттахь тIеэцна указ, билгалдоккху Washington Post газето.\nЦу указаца а догIуш, Iамеркан махкахошна доьхкуш ду санкцеш кхайкхийначу нахана а, тобанашна а гIо дар. Ткъа цо бакъо ло федералан Iедалшна Кювелье кхеле озо.


Москварчу кхело 9 а, 10 а шераш кхайкхийна Нохчийчуьрчу "таксхошна"\nНохчийчуьрчу шина вахархочунна Исаев Мохьмадна а, Кудаев Хьусейнна а 10 а, 9 а шераш хенаш кхайкхийна Москварчу Гагаринан кIоштан кхело. "Коммерсанто" яздо, бизнесхо Дадуев Алим вен гIортарна бехкево и шиъ аьлла.\n2017-чу шеран Гезгамашин-беттан 19-чохь Toyota машенахь воьдучу Дадуевна Москварчу Вернадскан проспектехь тIаьхьакхаьчначу таксичуьра кхоазза герз тоьхнера. Чолхечу чевнашца дарбан хIусаме кхачийра Дадуев.\nТIаьхьо талламо къастийра, иза вен кхайкхийнарг лехамашкахь хилла Нохчийчуьра Турлуев СаьIид хилар. 100 эзар Американ долларшкахь ахча делла хиллера цо таксхошна, иза вуьйриг.\nДадуевс лелош йолчу бизнесца доьзна хила тарло, цунна кIелояран бахьана. Оцу заманчохь Сечин Игоран хиллачу хIусамненаца юкъахь "Москван, Уралан акционерийн коммерцин банкан" акцийн доладеш хиллера Дадуев Алим.


МеркелMerkel Praises Turkish Ties After Armenian Genocide Vote\nГерманин урхалло Оьрсийчоь кхин шен партнёр ца лоруш хилар гIардаьлла, цу пачхьалкхан арахьарчу гIуллакхийн доктринехь хийцамаш бинчул тIаьхьа.\nГермани а, Оьрсийчоь а кхин партнёраш яц\nГерманин тIеман министралло кечйой, немцойн урхаллин а, тайп-тайпанчу институционийн а тидаме юьллу шен „КIай киншка“ олуш йолу рапорт. И киншка, - цунах Германин арахьарчу политикан доктрина а ала мегар ду- хIора шарахь арахоьцуш яц, цхьацца тидаме ца эцча ца болуш болу баккхий хийцамаш дуьненчохь а, ша Германехь а хилчий бен. Иштта, масала, хIинцалца схьа немцойн урхалло пайдаоьцуш лелош йолу доктрина 2006-чу шарахь тIеэцна яра, хIетахь дуьйна кхин хийцамаш ца бинера цу документехь. ХIинца амма дуьненчохь хийцаделла хьал а, ткъа уггаре а хьалха 2006-чу шарахь Германин, Оьрсийчоьнан, я вуьшта аьлча, Малбузенан, Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш лар йоцуш яйча санна, цу шина агIонна юккъехь шело хIоттаяларна, керла концепци кхоьллина Германин тIеман министралло, кхечу цу махкарчу нуьцкъаллин министраллашца цхьаьнанаболхбарехь.\nХIун ду керла 80 агIонах лаьттачу рапортехь, хIинца кху деношкахь тIе а эцна, аьхкенан садоIаре урхаллин хьукматхойн дIасабахле царна йовзийта леринчу. Керланиг ду хIинцалца схьа цу „КIайчу киншки“ тIехь Оьрсийчоь стратегикаллин партнер а, Германин ца хилча йиш йоцу тешаме накъост а санна вуьйцуш хиллехь, хIинца доктринин керлачу редакцехь Оьрсийчоь немцойн урхаллин партнер яц аьлла билгалдаккхар. Цу киншкин автораша яздо, „Оьрсийчоь континентан кхерам бу“ бохуш. Кремлан а, таханлерчу Оьрсийчоьнан а кхераме леламаш хьахош цара билгадаьккхира, Путинан тобано ницкъаца шайн интересаш ГIирмехь а, Украинин Малхбалехь а чекхйаьхна хилар а, дуьненаюкъара барташ цу пачхьалкхено кхочушбеш ца хилар а, ткъа иштта шена хьашт долчу агIор цо дозанаш хуьйцуш хилар а. Иштта билгадолккхуш ду. Оьрсийчоь ша Малхбузенна пебетташ ю, Евробертан арахьарчу дозанашкахь шен тIеман ницкъаш алсамбохуш а ю, аьлла. И дерриге а тидаме а эцна, Оьрсийчоь Германин кхерамазаллехь а, арахьарчу политикехь а партнер лара ца догIу аьлла сацам бина „КIайчу киншкин“ авторша.\nАла догIу, и йозанаш еккъа цхьа рекомендацин амал йолуш хилла ца Iа, иза немцойн урхалло шен арахьарчу политикехь йохуш йолу гIулчаш цунна тIе а товжуш бен яха йиш йоцу документ ду. Ткъа хIун тIеIаткъам бан йиш ю те доктринехь бинчу хийцамаша Германин, Оьрсийчоьнан иштта а телхинчу юкъаметтигашан? И хаттар Маршо радионо Венерчу университетан Iилман белхахочуьнга, политологе Чапханов Руслане делира.\nЧапханов Руслан: „Германи тIахьарчу хенахь Евробертан пачхьалкхашна юккъехь лидер хилла дIахIоьттина, кхечарна хьалха а дош олург хилла дIайоьдуш ю. Тахана Оьрсийчоьнний, Евробартаний юккъехь хIоттаелла йолу коньюнктура ю, и ши агIо партнераш ца хилар. И хIума Германино хIинца официала билгалдаьккхина. Кхин дIа экономикехь шайна пайденна долчу хIумнашна тIехь цхьаьнаболхбийр бу цара, амма стратегикаллин партнералла церан цкъачунна дац“.\nГерманино Оьрсийчоь кхин партнер ца лоруш, мелхо а, дуьхьалонча лоруш хилар башха самукъадалрца тIе ца эцна Москохахь. Путинан Владимиран пресс-секратара Песков Дмитрийс цу хьокъехь журналисташкахь динчу дIахьедарца, и сацам тIеэцаран бахьана „Германин куьйгалла Оьрсийчоьнан позицех кхеташ ца хилар ду“. „И информаци бакъ елахь, цо хала а хоьтуйту, сингаттам а кхуллу“, - аьллера цо ТАСС агенталле.


ГIадужу-бутт 11, 2017\nRussia -- devastated centre of Grozny January 4, 1995.\nНохчийчоьнах хьакхалуш болу рогIера сацам тIеэцна Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело.\nОьрсийчоь юха а бехке лерина, 2000-чу шарахь Алды эвлахь эскархоша а, милцоша а дIаяхьначу леринчу операцехь бехк боцуш нах байар а, нехан хIусамаш ягор а, талла а ца толлуш, бехкенаш жоьпе уозийна бац аьлла.\nОцу бахьанца зен хиллачу 20 чуьра нах байинчарна а, лазийначарна а 300 эзар ца кхоччуш евро гIуда такхар тIедожийна Оьрсийчоьнна.\nХIара кхозлогIа сацам бу Европерчу кхело Алдыхь хиллачу бохаман хьокъехь беш болу.\nКхиъ дуккха а сацамаш бахь а, шайна байина нах цIа а берзош, бехкечарна таIзар дийр ду аьлла ца хета шена боху, цуьнах йистхуьлуш Алды-эвлара яхархочо Ханиева Яхита.\nХаниева: "ГIийла мисканаш бу байинарш. Сан марваша а, шича а вийра. ХIун сацам хуьлу иза? Миллион делла хIокху стагна. Цуьнах 100 эзар сом адвокатна делла. Мел долу хIума дагийна, тIе танкаш а хоьхкуш, доллу хIума хIаллакх дича, хIун сацам хуьлу цуьнах? Цхьана а кепара Iедал болх беш дац. Иштта Iаш ду-кх тхо".\nАлдыхь хиллачу бохаман хьокъехь Европерачу адамийн бакъонашкахула кхело 5 гIуллакхах сацам бинера. ХIетахь нахана моьттура, баккъала а нийсо йийр ю аьлла. Амма Iедалан цIарах оцу юьрта чу а бахана, бехк боцуш адамаш дайина а, дагийнарш цхьа а жоьпе озийна вац элира «Мемориалан» юриста Гандаров Iийсас.\nИза ву дуьххьара и 5 гIуллакх Европан кхеле хьажийнарг.\nГандаров: "2007-чу шарахь Европерчу кхело дуьххьара сацам бинера 5 гIуллакхах. Нахана чIогIа хазахеттера. Моьттура, зулам динарш жоьпе озор бу аьлла. Амма нахана ахча а делла, кхин хIума ца дира. Церан сатийсам бу цхьа дикачу агIор сацам хир бу аьлла. 3-гIа сацам ма бу хIара".\nАлды йоцург а, кхи а иттанашкахь ю ярташ, федералан эскарийн карах маьрша нах байина. Ткъа, жоьпе озийнарш бу цхьана куьйга тIера пIелгашца багарбаллал.


Нохчийчоьнан куьйгалхочун масех хIусамненах шаьш бинчу талламах жамIаш зорбане даьхна "Проект" гIирсо. Журналистийн хаамашца, официалехь йолчу Кадырова Меднина а, шолгIачу, "официалехь йоцчу" Хазуева Фатимина а тIеязбина бу 800 миллион соьмана чу-ара ца баккхалун бахам.\nСтенна къайлаяьхьна КадыровгIара Москвара шайн пентхаусаш? Даржаш охьадахкийта тарло цаьрга\n"Проекто" дуьйцу, Кадыров цкъа а къера ца хилла дукха зударий балорна, массо а республикерчу барамашкахь цунна уллехь хьалхара зуда Кадырова Медни хуьлу. 42 шо долчу хIусамнанас 12 бер дина цунна, кхин а шиъ кхаба доьзале эцна а ду.\nЖурналистийн хаамашца, Кадыровн "шолгIа" зуда ю, 2006-чу шарахь Нохчийчохь дIаяьхьначу хазаллин конкурсехь дакъалаьцна Хазуева Фатима. ХIетахь оцу къовсамехь шолгIачу меттигехь яра иза.\n"Проекто" яздарца, Соьлжа-ГIаларчу Кадыровн резиденцина уллера "Кишинев" шахьара ю Хазуеван долахь.\n"9 эзар еакIов метар йолу, футболан ши майда хиллал йоккха меттиг ю иза. Цуьнан дозана тIехь йиллина бассейн ю, Соьлжа-ГIалахь цхьаъ бен йоцу", - билгалдоккху таллам бинчара.\n2020-чу шарахь "Кишиневн" территори тIехь маьждиг дира, 2019-чу шарахь кхелхинчу, Кадыровн "шолгIачу" зудчун ден Хазуев Шайхин цIарах.\nЗорбанан гIирсаш: Соьлж-ГIалин юккъехь 2,8 гектар латта эцна Кадыровс\nИштта, "Проектан" хаамашца, Шаболовкера 130 квадратан метар йолчу петаран долахо а ю Хазуева Фатима. Циггара 600 квадратан метар хиллал болу меттиг а цуьнан цIарте баьккхира 2013-чу шарахь.\nЦул сов, Кадыровн "шолгIачу" хIусамненан долахь ю Минская урамера 290 метар йолу, нах чохь бехачу комплексера петар а.\nКадыров Рамзанан официалан зудчун Кадырова Меднин цIарахчу гIишлонна дуьххьала ду и цIа.\nИштта, Хазуеван цIартIехь ю Хамовникера 200 метар йолу петар а.\n"Проектан" журналисташа чIагIдо, Фатимас а, Меднис а юкъахь дола до Москварчу Мосфильмовскаян урамеррчу 210 еакӀов метар йолчу чIогIа лекха тIекIелдинчу цIенон, бохуш.\nИ стигал-бохь бахьана долуш тIекхиа аьтто баьлла, "Мусаева Меднин" цIарах йолчу зудчун долахь масех чу-ара ца баккхалучу бахаман гIишлош хилар. Мосфильмовская урамера 225 квадратан метар йолу петар а, 187 метар йолу "Маяковская" метрон социйлан кIоштара петар а.\n"Билгалдаккха догIу, Нохчийчоьнан куьйгалхочун хIусамнана официалехь шина цIарца лелаш хилар. Деклараци тIехь Мосфильмовская урамерчу цхьана петаран да йолу Кадырова а, бахам алсам болу, амма цунах лаьцна деклараци тIехь ца хаийтина Мусаева а", - яздо "Проекто".\nЖурналисташа мах хадорехь, Кадыровн шина а зудчун доларчу бахаман мах 800 миллион сом бу. Церан шеконаш ю, оццул долу хьал цу шиммо шаьшимма къа а хьегна, эцна хирг хиларх.\nКадырова Медни а, Хазуева Фатима а Кадыров Рамзанан администрацехь болх беш ю аьлла, дIаязйина ю. "Проектан" информацица, цаьршинан алапа 100 эзар соьме а ца кхочу.


Омарова Калиматан доьзалера ахча даккха гIоьртина ши стаг лаьцна Дагестанехь\nДагестанан полицино лаьцна дукха хан йоцуш йийна карийначу Омарова Калиматан доьзалера ахча даккха гIоьртина хиларна шеко йолу ши стаг. Цунах лаьцна яздо Кавказ.Реалиино, "Черновик" газетана тIе а тевжаш.\nКалиматан да-нана дехачу хIусаман гергахь долчу тIекъелдинчу цIенон лифта чохь кехат карийна, йийначу 8 шо долчу йоIан нене хьажийна долу. Муьлш бу ца хуучу наха 2 миллион сом доьхуш хилла цуьнгара, бер долу меттиг юьйцург.\nАхча даккха гIоьртинарг ву Каспийскера а, Леваши эвлара а ши вахархо. И шиъ къера хилла шаьш диначунна. Цу шинна бехке дилла мегаш ду нуьцкъала ахча даккха гIортар.\nОмарова Калимат туькана яха араяьлла хиллера Товбеца-беттан 29-чохь. Цул тIаьхьа иза яйнера, лар йоцуш. ЙоI карийра Гезгмашин-беттан 9-чу дийнахь Каспийскехь, дегIа тIехь къиза йийна хиларан ларш а йолуш.