Чупалаев: "Сан конкуренташ бан а бац, уьш сан коллегаш бу"\nФлорист Чупалаев ИбрахIим\nЧупалаев: "Сан конкуренташ бан а бац бизнесехь..."\nКху деношкахь Сиэтлехь хиллачу дуьненаюкъарчу тоьллачу флористийн-дизайнерийн симпозиумехь дакъалаьцна юхавеана Соьлжа-ГIаларчу "Зезагийн тогIи" ("Долина роз") зезагийн салонан долахо, бизнесхо Чупалаев ИбрахIим.\n30 шо хьалха вайнахалахь боршачу стага зезагаш далар а эхье хетачу заманчохь, уьш кхиор-лелор зударийн болх лийринчу хенахь флористикан бизнес йолийначу Чупалаев ИбрахIима йоккха гIулч тесна и нехан синкхетам хийцарехь.\nМаршо Радиоца хиллачу интервьюхь дийцира ИбрахIима, экономикан, юридикан лакхарчу доьшийлашкахула чекх а ваьлла, "Зезагийн тогIичохь" висарх.\nМасала, Европехь, хIора шолгIа стаг ала мегар ду, флорист ву. Ткъа Оьрсийчохь флористикехь къахьоьгуш, доккхачу декъанна, зударий бу. Нохчийчохь схьаэцча, цигахь менталитет къаьсташ ю..адамаш кхи ду, амалш кхи, синкхетам а кхи…Зезагаш лелор, кхиор зударийн болх хета-кх. ХIетте а муха тарделла хьан зезагех бизнес яр?\nЧупалаев: Флористика боху дош оьрсийн маттера гочдича, зезагаш лелоррий, цаьрца беш болу болххий эр ду-кх вай. Зударийн болх бу хIара доккхачу декъанна, делахь а божарша тIелаьцна а ю дуккха а хан.\n"Иштта тIехь диссир-кх суна хIара гIуллакх"\nМаршо Радио: Хьо юрист, экономист ву. И корматаллаш дIа а тесна, муха кхаьчна хьо "Зезагийн тогIичу"?\nЧупалаев: Со тхан доьзалехь хиллачу 5 берана юккъехь уггар а жимахверг вара. 1974-чу шарахь воккхаволчу вашас ша эскарера цIа веача, дуьххьара болийна бу хIара болх. Советан Iедалан заманахь даьхний дара тхан лелош, уьш дIа а даьхна, теплица а хIоттийна тхо дуьйлалучу хенахь сан 11 шо дара.\nЛаттех, теплицех, зезагех ас мел йина харж. Сайн 18 шо ма кхаьчча, оцу массо а хIуманах кула а яьлла, мича ведда вер вара-те бохуш Iийнера со. Юха эскаре гIуллакх дан вахара со а. Цигара цIавирзинчул тIаьхьа дуьйна дIа беш болх бу хIара.\nТхан дас-нанас (Дала декъалбойла уьш) со цIа вале кхиина зезагаш дара, царна а гIо дан дийзира… Иштта тIехь диссир-кх суна хIара гIуллакх. Ма дарра аьлча, со хIуммаъ дохко а ца ваьлла.\nТIом баллалц Нохчийчохь тхайн куьйгашца дIа а дуьйш, кхиина оха и зезагаш. Нохчийчуьра ара а дохуш, дохкар а хилла. ТIом бирзинчул тIаьхь а, ца ваьхча а ца волура, болх бан безара. Мацах баьхначунна а дайна, иштта, хуьл-хуьулуш хилира тхан дена вир.\nМаршо Радио: Хьо болх бан волавеллачу заманчохь къаьсттина хIун халонаш Iитталора хьох?\n"Цигахь "Дендалар" цIе а тиллина зезагех композици гайтира ас"\nЧупалаев: ШолгIа тIом баьллачул тIаьхьа халох дара. 2002-чу шарахь Москох хилира со зезагийн конкурсехь. ДуьнентIера зезагаш кхиошберш бара цигахь вовшахкхетта. Зезагаш дохка а, эца а юкъаметтигаш лелорхьама вовшахбетталуш.\nЦигахь тергойира ас, флористаша лелочун. Соьга кхи хIун далур дара-те, лелор, кхиор, дохкар а доцуш, со а ма вара кхолларалан болх безаш аьлла, сайга хIун дало со хьаьжча, 2006-чу шарахь Москох ЦIечу Майданахь гайтамехь хилира со. Цигахь "Дендалар" цIе а тиллина зезагех композици гайтира ас.\nЦигахь нохчий ву, борша стаг а ву флористан болх беш аьлла, массо а цецваьлла, цхьаберш тIеоьхуш, хьох куьйг Iотта мегар дуй, боккъал а нохчо ву хьо бохуш, цецбуьйлура.\nМаршо Радио: Муха долало хьан белхан де?\n"25 сахьтехь болх бо оха дийнахь-буса а"\nЧупалаев: Вижар-гIаттар сан дан а дац. 4-5 сахьтехь бен яц сан наб. ХIетте а со реза ву, реза ву со. Ша йоккху хан, гIайба мара а боьллина, вижина а Iуьллуш, яккха езаш яц.\nЦхьа болх беш, адамна вовза а вевзаш, нахана а, махкана а, доьзална а пайден а волуш яккха еза хан. 25 сахьтехь болх бо оха. Туьканна тIе тоьхна кехат дара тхан, хIинца юха дIаолла дезаш ду - "25 сахьтехь болх бо оха дийнахь-буса а" аьлла.\nЧувогIучо хотту: 25 сахьт муха хуьлу хьан, денна а, буьйсанна а юкъахь 24 сахьт бен хуьлуш ца хилча. Ас дуьхьал хаттар ло "цхьанхьа а гин хьуна, мукъа хан хIоккхул-оццул сахьтехь ю, хIума юу хан оццул ханна ю аьлла. И хан тIетоьхча ма хуьлу тхан 25 сахьт олу ас.\nМаршо Радио: Хьо волалуш хьуо цхьаъ хиллехь а, тахана вайн цIахь зезагаш лелош дуккха а бевлла. Хьуна новкъарло йой цара?\n"Суна уьш сайн белхан накъостий хета, конкурениташ ца хета"\nЧупалаев: Тахана ахь ма бохху, дуккха а бу зезегаш лелораш. Дала аьтто бойла церан. Вайна царех новкъарло ца хулу. Рицкъ Дала яздиннарг ду. Сан цхьа а конкуренци яц. Суна уьш сайн белхан накъостий хета, конкурениташ ца хета. Со ву церан конкурент, (воьлу) ас санна цара а болх бахь, аьтто хир бу-кх церан а.\nМаршо Радио: 20-30 шо хьалха нохчочо зудчунна зезагаш луш, оьцуш, цхьа наггахь а бен ган йиш йоцуш хIума дар-кх. Ткъа тахана, мел хийцавеллий нохчийн борша стаг?\nЧупалаев: Иза-м тахана а долуш ду хьуна. ХIетахь санна кIоршаме дац, делахь а. Тахана а наггахь нисло-кх, зезагаш эцча, делахь, машенчу дохкур дацара ахь уьш олуш. Цхьа а проблема яц, оха-м хьуна лаахь, ахь аьллаче дIа а кхачор ду, тхан курьераш бу олу ас. ГIиллакх долчуьнгара доккхур дац ахь, доцчуьнна дан хIума а дац.\nМаршо Радио: Тахана цхьа шатайпа зама ю-кх хIара. Адамашца болх бан хIуммаъ а атта дац. Массо а сиха, оьгIазе, дера… Иштачу нахаца Iоттавалар хуьлий хьан балхатIехь? Хьал конфликте ца доккхуш муха дерзадо ахь?\nЧупалаев: Цхьана куйьгатIера пхи пIелг а бац цхьатерра. Цхьа а бахьана доцушшехь, шен сих ду-кх цхьаволчун.\nАхь ма бохху, маргIалделла, боцу мах хIоттийна олий, сих-сиха нисло меттигаш. Вела а лой, хьуна хIун цатов, оцу стагна там бан гIоьрта со, муьлха мах белча реза хир яра-вара хьот олий, хатта а хоттий, цо аьллачу мехах зезагаш дIалуш метигаш а нисло, сайна хуьлу зен-пайда а ца хьехош.\nХIунда аьлча, вогIуш лаьтташехь, зуда хуьлийла иза я стаг, цхьаммо дог датIийна вогIуш хила тарло. Ас дог а хьостий, дIавохуьйту и стаг. Юха шен дог юхадирзича, Дела реза хуьлийла хьуна, хьо ма тамашийна стаг ву олу.\nМаршо Радио: Мел дийцарх а, флористика хаза, цIена, самукъане болх бу, ойла йича. Амма бац хIуммаъ а аттачех. Экономикан кризис, форс-мажор, харцо, кIадвалар, оцу дерригенца а ларон везаш ву-кх хьо! Цкъа а коьрте догIурий хьуна, бита беза ас хIара болх, кхи дIа ницкъ ца тоьа сан хIара дIатекхо олий?\n"ДIатосур ас хIара болх..кхи дIа?"\nЧупалаев: Бакъдерг дийцича, цкъа дагадеана ца Iийна, дукхазза дагадеана. кхи хIуммаъ дацахь а, чуьрчу доьзалхочо ас бохург ца дича, нийса ца дича, дерриг а ас дIатекхо деза-те хIара олий, хийлазза ойлано лаьцна со. ТIаккха а.. ДIатосур ас хIара болх..кхи дIа? Кхи дIа хIун дер ас? Мацалла-м лийр вац со. Амма оццул дуьне мел ду волавелла а лелла, дуккха а зеделларг а гулдина, цхьаммо-шиммо дог датIийнера аьлла, дIа муха тосур ду хIара гIуллакх олий, меттавогIу со.\nМаршо Радио: Муьлха зезагаш хьуна хьайна хазахета?\nЧупалаев: ХIара, вуьйш аьлла царна юкъара къасто ца лаьа суна. Шен дена-нанна шен бераш санна дукхадезаш ду суна хIара зезагаш а. Доьзалехь аьлларг деш верг къаьсттина дукха веза. Зезагаша соьга мотт ца лебо, цундеда суна хуур дац царна юкъахь къасто.\nСуна дерш дукхадеза уьш. Бакъдерг дийцича, бIаьста арахь кхуьуш долу зезагаш алсам хазахета суна. Массо а дукхадеза суна уьш.


Шен доьзалхочунна ницкъ барна кхел йина Нохчийчура вахархочунна\nНохчийчуьра вахархочунна кхелан сацам а бина таIзар дина, шен беранна тIехь кхизалла латтийна аьлла. Юккъараллин белхаш бар тIедожийна цунна.\n150 сахьтехь юккъараллин белхаш дар тIедожийна Хьалха-Мартан кIоштера вахархочунна, цо шен кIантана тIехь къизалла латтийна аьлла. Талламан комитетан Нохчийчура урхалло цу хьокъехь баржийначу хаамехь дуьйцуш ду, цу стага 8 шо долчу шен кIентан когах, зIе а тесна цу тIе йозалла а оьллийна иза латтийна хиларх лаьцна. Иза цо дина хилла боху кертара ара ца вийлита.\nБерашца тIехь кху кепара къизалла латтор дуьххьара хуьлуш дац Нохчийчохь. Шуьйра даьржина ду царна тIехь иштта Iазап латтор. Наноша, дестеша, дайш йиттина, хийла дарбанан хIусаме а кхачийна кегийрхой а, бераш а. Шуьйра йийцаре а еш яц и кхерамечу барамашка йирзина чолхалла. Дуккха а доьзалш бу къаьсттина дайшкара къизалла ловш.\nХьалха-Мартан кIоштера вахархочун санна гIуллакх гIара ца долуш дисина дуккха а меттигаш ю. КIант къонах санна Iамаво ша бохуш, цхьана накъосто, латийначу чIурамна тIехула лаьцна куьг дагадайтина хилла цуьнга.\nНохчийн ловзаран кепехь хIума ду, къаьстина ярташкахь, бераш вовшех летийтар. Дукfхчу декъана иза девежарша леладо.\nВешийн кIант улле а хIоттавой, юьртахула лела иза жIаьла санна лата тIе а хоьхкуш. Иза эшча берана етташ меттиг а нисло.\nНохчий иштта а кху дуьненахь гIарабевлла бу, буьрса бу, бIаьргаш чухула стелахьаштигаш етта бохуш. Ткъа оьший те цу кепара тIаьхье Iамо? И хаттар делира ас меттигерчу бахархошка. Ала догIу, дукхачу наха тIеюьтуш яц берашна тIехь еш йолу къизалла. Царах ву Абдулаев Асланбек.\nАбдулаев: «Цхьаболчара шайн берашна етта а етта, зIенашца а боьхку, бераш дайина а, церан наной байина а меттигаш а ю. Етта ца еза. Уггаре а хьалха бераца къамел дан деза. Кхето деза, ша масале хила веза. Ткъа шегахь а хьекъал доцучу стага беранна а бала бо. ШарIо, КъорIано берана етта мегар ду бохуш, леладо иза цхьаболчара. КъорIано ма ца боху, бера талхаде».\nИстамулов Бекханан цхьа доьзалхо бен вац. 15 шаре ваьлла кIант ву иза. Шена дага а догIуш, цкъа бен цунна тIе куьг даьхьна дац ша боху цо.\nИстамулов: «Беран хьеха оьшу. Мегар дерг а, доцург а билгалдаккха деза. Ас цкъа бен тоьхна яц сайн беранна. Я цо бахьана а ца даьккхина кхин. Беран мукъа хан хилийта мегар дац».\nОьшуш меттиг белахь тоха а тухуш, хьехар а деш Iамо деза бераш, аьлла хета гIиишлошъярхочунна Бакаев Салманна. Цо иштта элира.\nБакаев: «Тхан дай-наний дийна долчу хенахь 10 стаг вара тхо доьзалехь. Тхуна наний-дай бIаьра хьажча тоьара. Бер цхьана хIуманех озадала дезаш ду. Ненах-дех озалуш хила деза бер. Тухуш а, Iуттуш а, хьоьхуш а, масалш а далош, иштта дара шуна, бохуш кхио деза бераш».\nТаханалерачу берийн баккхийчарца болу ларам гIелбелла хиларна терго йо дукхачу наха. Хьалха санна дош ца лела дайн-нанойн. Бераша, кхечу, нохчашна йогIучу мехаллашка гIерта, аьлла кхин дIа а дуьйцу Бакаев Салмана.\nБакаев: «Тахана компьютер, интернет бен кхин хIумма а яц. Ва сан кIант бохуш долу хIуманаш ла-м ца ло. Тхо кегий долчу хенахь, арахь хуьлура даима а. Тахана санна мукъа хан яцара берийн. ГIо дан деза аьлча, тхуна кхаъ хуьлура. Ша-ша ваийталахь хьайца бохуш, дехарш дора баккхийчерга. ХIинца иза дац.\nБерийн бошмашкахь кхиош дацара тхо. Тхан нана къора боккхучохь балхахь яра, карахь бераш а долуш. ХIинца, цхьа кхечу агIор хийцаделла сурт. Суна хетарехь, иза политика ю».\nБеро дIадуьйцу хьехар дIаоьцуш ца хилча, цунна тохарх хIума дац аьлла хета 4 беран дена Мусостов ИбраьхIима. Амма шега тохалур яцара, аьлла тIе а туьхира цо.\nМусостов: «Хьийза а ца деш, кхетто деза бер. Дас аьлларг деш вацахь тоха а мегар ду шега тохалучо. Шен-шен доьзалехь дерг шайна дика хуур ду-кх».\nОьрсийчоьнан пачхьалкхан думо цхьа бутт хьалха жоьпалла кIаддина, доьзалехь вовшашна ницкъ бар хьокъехь долу низам. Лоруш ду хьагI-гамонна гергарчунна етташ ца хилар.\nЦундела, шен берана, когах буржулш а тоьхна, ницкъ бинчу Хьалха-Мартан кIоштерачу стагана хьалхалерачу низамца 150 сохьтехь юкъараллин болх байтар меттана, набахтехь яьккха хан кхайкхо мегара.


"Нагахь Нохчийчоьне дIалой – вуьйр ву со"\nНохчийчохь шен гергарнаш Iедалхоша юьхьарберзийна аьлла, стохка Росгвардина тIелатар дина бохуш, бехкевечу махкарчу вахархочо Бакаев Iелас\n"Нийса" яц аьлла, маж дIаешира\nУкраинехь ву 26 шо долу Бакаев Iела. Цо дийцарехь, Росгвардин №3761 йолчу декъана тIе-м муххале а ца леттера иза, ур-атталла, цу дийнахь республикехь а ца хилла. Ша паргIат а, маьрша а ву аьлла, ког хецна вац Iела, хIунда аьлча, даймахкарчу цуьнан гергарчаьргахула иза цIа вало гIерта Iедалхой. Цул совнах, Интерполан лехамашкахь а ву иза. Политикаца а, динца а доьзна хета цунна шена тIаьхьабовлар - салафит ву и жимстаг.\nМасех шарахь шеца "кхетош-кхиоран" болх дIабахьа Iалашонца, бертаза муфтияте оьхуьйтура ша боху Бакаевс, церан хьехамашка ладегIа. Ша ваьхначу Ноьвр-кIоштахь масийттазза дIа а лецира ша боху цо, полисхоша.\n2015-чу шеран аьхка, масала, охьахецна маж "нийса" яц аьлла, нуьцкъаша дIаяьшнера цуьнан полисхоша. Ишта цхьана дийнахь маьждигехь дIалаьцнера Iела, цо "куьйгаш лелор" а, тIерачу "хечин фасон" а ца тайна.\n"Нохчийчохь ницкъахоша нах идор даьржина гIуллакх ду. Динехь леларш дIалоьцу кеп-кепарчу бахьанашца, масала, "шайтIанаш" олу цара, гIаттамхойн декъехь бу бохуш, бехкебечарех, ткъа бакъонашларъярхой чубухку, царна наркотикаш а кхуьйсуш, дийцина "Кавказ.Реалиица" шен хиллачу къамелехь Iелас.\nМеттигерчу полисхоша шайн карабаьхкинчаьрца лело къизаллаш дукха гина ву ша бохуш, чIагIдо Iелас, амма шен цхьа а бахьана дацара боху цо, Росгвардина кIелоян.\n"Цара дIалоьцуш, Iазап латтош, сийсазбохуш ма бацара сан доттагIий а, я со а. Росгвардин белхахоша ца яьшнера сан маж, цара тIе ца диллира суна мекхаш лелор, я суна хийра долу ламасташ а цара тIе ца эгийнера суна. Уьш бацара сан гергарчарна кхерамаш тийсинарш а…ТIаккха стенна кечйийр яра ас царна кIело?"\nТIаьхьо Росгвардин белхахошна тIелатар динера аьлла, бехке а бина, байина кегийрхой шена "бераллехь дуьйнна бевзаш бара, вежарий санна безаш а бара", дуьйцу Бакаевс. "Адам делур долуш бацара уьш, амма байира уьш, дуьххьал дIа герзаш детташ", - мукIарло до Iелас.\nПаспорт доцуш, когах буржал тоьхна\nОьрсийчоьнан прокуратурерчу хьостано хаамбарца, Бакаев бехкево, гIаттамхойн тоба вовшахтохарна а, эскархошна кIелоярна а. Оьрсийчоьнан Iедалхойн дехарца 2018-чу шеран юьххьехь дIалаьцначу Iелас пхи бутт баьккхира Украинерчу СИЗО-хь.\nБакаевна тIаьхь шаьш "къизаллаш, харцонаш лелор яц" аьлла, яздинера Оьрсийчоьно Украинерчу шайн белхан накъосташка, иза схьавоьхуш даийтинчу кехат тIехь. Иза вуьйр а вац шаьш, я кхечу пачхьалкхе дIа а лур вац аьлла, юкъархиллера оьрсийн Iедалхой.\nДелахь а, украинхой ца тешначух тера ду Москохах. Бакаев маьршаваьккхина цара лаьцначуьра, амма иза декхаре ву шега ма элли, тIеван я прокуратуре, я кхеле. Миграцин хIукмато хIинца а мухIажиран статус ца елла цунна.\nТумгоевчух тера кхоллам\nАдвокато Красник Станислава бахарехь, Украинерчу миграцин урхалло, Бакаевс тховкIело йоьхуш, чуделла дехар теллина, цунах цхьа хьесап ца дича, иза Оьрсийчоьне дIалуш, сацам тIеоьцийла дац.\nУкраинерчу миграцин гIуллакххойн зерашца, 2077 стаг ву кху карарчу хенахь цаьрга тховкIело йоьхуш. МухIажиран статус 8 стагна бен елла яц, кхин а 37 билгалвьккхина, гIо оьшуш хиларца.\nIелас сагатдо, шен кхоллам гIалгIачун Тумгоев Тимурачух тера нисбаларна кхоьруш.\nОьрсийчоьно лоьхуш вара иза а даIишхошца уьйрашкахь хилла ву бохуш. Украинан антитерроран операцехь (АТО) дакъалаьцна воллушехь, дIавелира иза Оьрсийчоьне.\n"Нагахь Нохчийчу дIалой – вуьйр ву со", - боху Iелас.\nМатериалан автор Михальченко Лидия, гочйинарг Димаева Лиза


Евробертана юкъхахь йолчу Словакин а, Украинин а доза.\nШозлагIа делахь, цу системин гIоьнца хIурдалахь шаьш тIехь долу хIурдакеманаш, духий, хи чу дахар бахьана долуш леш болу нах мухIажаршна юккъехь кIеззигох хир бу, хIунда аьлча керлачу системано аьтто бийр бу, цу нахана сихонца орцаха кхача.\nКхозлаха делахь, Евробертан пачхьалкхашкара кхерамазалла цу кепара алсам ер ю, хIунда аьлча Eurosur системано трансдозаний зуламаш дар лахдан гIо дийр ду.\nБакъду, адамийн бакъонашларйархойн яккхий шеконаш ю, Евробертан куьйгалла кхайкхийна йолчу Iалашонашка цу керлачу дозанаш чIагIдарца кхача йийш ю бохчух. Европа мухIажарех ларйар ю цу системин коьрта Iалашо, я мухIажарш бохамех ларбар а, я Европа зуламхойх ларбар а яц, аьлла, хета царна.\nHuman Rights Watch юкъараллин немцойн декъан куьйгалхочунна Михальски Венцелна хетарехь, Европин дозанаш чIагIдеш йолчу керлачу системин Iалашо – иза мухIажарш кхерор а, уьш дIакъахкор а ю.\nТкъа Европарламентан депутат йолу Келлер Ска тешна ю, цу кепарчу дозанаш лардар дардарца дела денна аьлча санна хIурдалахь а, лаьттатIехула а Европе кхачагIерташ леш болу нах кIелхьарабахарца долу хьал толур дац, аьлла.\nКарарчу хенахь Евробертан арахьара дозанаш лардеш, - ткъа уьш I5 эзар чакхарма деха ду, - цу Бертан юкъе йогIучу пачхьалкхийн дозалардаран сервисийн белхой бу. Царна гIо деш ю Европин дозалардаран „Фронтекс“ цIе йолу агенталла.\nКхин 50 сов тайп-тайпана хьукматаш ю йоллучу Европехь и континент легала боцучу мухIажарех ларйеш. ХIинца Eurosur – системица биркеманаш а, сателлиташ а, пилоташ боцу кеманаш а хир ду изза Iалашо кхочушйеш - Европа цIе йолу гIап мухIажарех ларъеш. Цу хьашташна 340 миллион евро хьажор ду Евроберто.\nШеко яц, хIинцачул тIаьхьа легала боцуш Европе кхача гIерташ болчийн некъ холчу берг хиларх, къаьстина хIурдахула Африкера бевддачийн. Ткъа низамца догIуш ма-хиллара, легала шен дозанна тIебовла некъаш Евроберто царна ишттаъ дукхахена дуьйна схьа мискъазараттала бен дитина дац.\nХIурдан бухадахана мухIажирийн кема\nБарт ца карабахь, доьхна ду хьал Евробертахь\nЕвро ахча беркате дац боху европахоша


Оьрсийчоь -- Москох, долларан а, еврон а мехаш гойтуш ю хIара табло, ГIуран-бутт 3, 2014\nКху кIиранах юха а дайделла сом. Тахана цхьана долларх ло 52 сом. И бахьана долуш синтем байна бу кху тIаьхьарчу 25 шарахь шайн ахча мосуьйттоза дайдалар гина болу Оьрсийчура бахархой.\n1998-чу шарахь Марсхьокух беттан 17-чу дийнахь дайдала доладелира сом, махкахь дефолт а хилча.\nАлексашенко Сергей Елцин Борис президент волуш финансийн министран когаметта хилла ву. Карарчу хенахь соьмаца хуьлучо и хан дагайоуьйту шена боху цо.\n«Кху тIаьхьарчу месийтта дийнахь а, кIиранах а хуьлучо 1998-чу шеран Марсхьокху-беттан 17 чу дийнахь дефолт хиллачул тIаьхьа хилларг дагадоуьйту суна. Бахархой а, бизнес-юкъаралла а тешаш яцара къоман валютах. Соьмах муьлххачу а агIор бовда лууш бара уьш», - бохуш дуьйцу Алексашенкос.\nНеха ойланах эххаре а уьш бохар хилча, халахуьлу Коьртачу банкана девалваци – ахча дайдалар -- сацо аьлла хета Алексашенко Сергейна. Ахчанан-кредитийн кегарий хилар керла хIума дац Оьрсийчоьнна. Кху тIаьхьара 25 шарахь цу тайпа хIуманаш масуьйттозу хилла.\nСоветан пачхьалкхан боданаш\n1991-чу шарахь Советан Союзан куьйгалхочо Горбачев Михаила указ даьккхира 5 а, 10 а туьман кехаташ кхин дIа болх беш хир дац аьлла. Цуьнан Iалашо яра валютан рынкехь лелачу зуламхошна тохар дар. Советан пачхьалкхехь бехачу бахархошна кхо де деллера шайгахь долу 5, 10 туьман кехаташ хийца, я и ахча дохка. Банканаш гIорасиз хиллера и дан гIерташ.\nТIаьхьо оццу шарахь Iедалша сацам бира махкал арабовлучу нахана доллар 6 соьман метта 27 соьмахъ дохка деза пачхьалкхан банкаш аьлла. Цу хенахь дуьйна кхин а дайдала доладелира сом. Цундела Оьрсийчохь бехачу наха ахча IаIош хоржуш дерг дара доллар. 1991-чу шарахь ГIуран-бутт болалуш долларх даккхар 10 туьма. ТIаьхьо оццу баттахь юьйхира Советан пачхьалкх.\nОьрсийчохь маьрша рынок ю аьлла дIакхайкхийча кхин дIа а дайлуш дара сом. 1994-чу шарахь цунна дуьхьало ян дагахь Дечкен-баттахь Iедалша дихкира пачхьалкхехь йохка-эцар лелош долларх а, кхин долчу валютах а пайда эцар.\nОццу шарахь ГIадужу-беттан цхьана дийнахь сом дайделира 27 процентана. И де девзаш ду Оьрсийчоьнан исторехь «Iаьрша Шинарин де» санна. Цул хьалха къоман валютан гIортор ян гIоьртинера Оьрсийчоьнан Коьрта банк. Цу Iалашонца динарг дара соьмийн кхо ноль дIахадор. 1998-чу шарахь Дечкен-баттахь долларан мах бара 6000 эзар сом. Ткъа цIога хадийча цуьнан мах хIоьттира 6 сом.\n1998 шеран Марсхьокху-бутт\n1998-чу шарахь Марсхьокху баттахь Оьрсийчоьно дIахьедар дира шена тIелаьцна декхарш кхочуш дарехь гIорасиз ю пачхьалкх аьлла. И бахьана долуш, дуккха а банкаш юьйхира. МогIарерчу бахархойн цу банканашкахь хилла ахчанаш дайра.\nЦул тIаьхьа цхьа бутт а балале сом дайделира долларх луш долчу 6 соьманна тIера 16 соьме кхаччалц. Эххаре а цуьнан мах хIоьттира 24 сом. Шарахь хиллачу инфляцин (ахча дайдаларан) барам бара 84 процент. Цу хеннахь Оьрсийчохь дечу дерриг а сурсатийн а, сервисийн а барам лахбелира 4.9 процентана.\nИнзаре йоккха рецесси\nЦул тIаьхьа 10 шарахь мехкадаьттан мехаш лакхара хилар бахьана долуш экономика кхуьуш яра Оьрсийчохь. 2008-чу шарахь хилла экономикан кризис хьакхаелира цунах а.\nОцу шеран Марсхьокху-бутт болалуш цхьана долларан мах бара 23 сом 40 кепек. Оьрсийчоьнан Iедалша сацам бира, Iуналла а деш, сом дайдон политика дIаяхьа. Цуьнан Iалашо яра шаьш IаIийначу валютах пайда а оьцуш сом дайдалар лахдар.\n«Кхераме хIуманаш лехаран арахьара политика"\nОьрсийчоьнан финансийн министран когаметта хиллачу Алексашенкос дуьйцу, карарчу хенахь сом дайдалар мехкадаьттан мехаш охьадовларца а, Оьрсийчоьно Украинехь лелочух а , Малхбузено санкцеш кхайхкорца а доьзна ду бохуш.\nДуьххьар дайлуш дац сом


Iамерко критика ярна юха а реза яц Оьрсийчоь\nIамерки Пачхьалкхан департаменто 2012-чу шарахь кху дуьнентIехь адамаш дохкарх лаьцна кечдинчу хьал довзийтарна критика йина Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло. Цуьнан сайт тIехь аьлла ду «Москохо дала дезаш долу жоп лур ду» цу тIехь хадош болчу механа аьлла.\nОьрсийчоь реза яц ша «къоршаме зуламхойн» тобанах дIатохарна а, шена дуьхьал санкцеш кхайкхор ю аларна. Кхаарин дийнахь Iамеркан Пачхьалкхан департаменто хIора шарахь ша деш долу адамаш дохкарна дуьхьало ярх лаьцна долу хьал довзийтар зорбане даьккхина. Цу тIехь толлуш ду 188 пачхьалкхехь цу хаттарехь хIоьттина долу хьал.\nИ пачхьалкхаш екъна ю кхаа тобане. Оьрсийчоь ю Китай а, Зимбабве а, Къилбаседа Корей а, кхин йолу а пачхалкхаш юкъахь йолчу тобанехь. Царна дуьхьал 2013 шеран Гезгмашин-баттахь дуьйна санкциш кхайкхо дагахь ю Цхьаьнатоьхна Штаташ.\nХьал довзийтарехь дуьйцуш ду Оьрсийчоьнан аьтто болуш ца хиларх лаьцна, адамаш духкуш болчу зуламхоша хьийзийна нах ларбан.


Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а куьйгалхошца Кадыров Рамзанца а, Евкуров Юнус-Бекца а цхьанакхетарехь\nПутин Владимира шен хьесапехь, формалехь а доцуш декхарш дIасадекъарца, йоллу Къилбаседа Кавказах жоп дала хьакъвинчу Кадыровна тIехь ду ситуаци цхьалха яккхар, боху Белковскийс.\nГIеххьачул а рол ловзайо кхузахь Къилбаседа-Кавказан федералан гонийн векало Матовников Александр а. Эксперто билгалдоккху, Матовников федералан гIуллакхдарехь инарла велахь а, де-факто аьлча, Кадыровн агIонча хилар.\nКарладоккху, Кадыров Ахьмадан хадархойн куьйгалла дина ву Матовников, оцу гергарлонашкахула хIоттийна ву иза Къилбаседа Кавказан федералан гонан векал а, тешна ву Белковскийс.\nПроблема ерзалур яра аьлла хета экспертна, нагахь Къилбаседа Кавказерчу исламан регионашна суверенитет лахь. Гулделла хеттарш листа и цхьа некъ бен ца го цунна.\nДагалоцур вай кхи цхьа резонансе тIаьххьарчу заманчохь хилла истори. Къилбаседа Кавказел а арахьа а юьйцуш ю иза хIинца. Нохчийчуьрчу "Газпромна" декхар дуьтуш сацам бинчул тIаьхьа лецира АрашуковгIар: да а, кIант а.\nЛаьцначу Арашуковн цIахь деши, герз, долларш карийна\nСоьлжа-ГIаларчу кхело 9 миллиард сом тIера даьккхира Нохчийчоьнна. Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсашкахь эргIадалла гIаттийра цу сацамо. Цхьа могIа оьрсийн регионашкахь дIахьедира, газах декхар шаьш-шаьш токхур дац аьлла. И гIовгIа йоьдучу юкъанна дIалецира Кхарачойн-Чергазийчоьнан цIарах Федерацин Кхеташонан декъахо волу Арашуков Рауф а, цуьнан да Рауль а.\nНах байина аьлла, бехкх кховдийра хьалхарчуьнга, ткъа шолгIаниг лецира 30 миллиард соьмана газ лачкъийна цо аьлла.\nЦхьаболчу эксперташа чIагIдора, Нохчийчоьнан куьйгалхочун "газан паччахьца" Арашуков Раульца иккхина конфликт бахьана долуш, Кхарачойн-Чергазийчуьра клан йоьжна бохуш.\nРегионийн чоьхьара проблемаш бахьана долуш хила а тарло Кавказехь Кадыровн Iаткъамбар чIагIдалар. ГIалгIайчуьрчу ситуацига хьаьжча тергал дало, Нохчийчоьнца дозанаш къастор нийсонца цахиларна гIаьттинчу гIалгIаша, мехкан куьйгалхочуьнга Евкуров Юнус-Бекна дарж охьадиллар а тIедожийра.\nКремло стохка гурахь кхоалгIачу ражна юха а республикан куьйгаллехь тIечIагIвира пхеа шарна Евкуров Юнус-Бек. Нохчийчоьнан куьйгалхо юкъара ваьккхича, кхиболчу луларчу мехкийн урхалхошлахь уггар а веха Iедалан коьртехь лаьттинчех ву Евкуров. Иза еххачу заманчохь Iедалан куьйгаллехь лаьтташ хиларна а, маьршачу некъашца иза хийца ницкъ ца кхачарна а, ГIалгIайчоьнан экономика гIад дайна хиларна а марсаюьйлу цу республикехь протесташ а, разабацарш а. Оцу процессашкахь Кадыровн рол кхи башха лакхара а яц.\nКадыров воцург а, дуккха а мостагIий хиллера АрашуковгIеран а. Дикка хан яра Кхарачойн-Чергазийчохь гоьбевлла юкъаралхой байийна цо бохуш, Арашуков Рауф шеконашкахь латтавен.\nКадыровн шен а бу мостагIий. Нохчийчохь цо адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларна а, маршонца доьзна йоллу Оьрсийчохь хьал телхина догIуш хиларна а либералаш дуьхьал бу цунна. Кадыров динан сферехь лаккхара дарж дIалаца гIертарна Iеламчаша шаьш реза ца хилар хоуьйту кест-кеста.\nТIаьххьара хьахийча, уггар а коьртаниг хIун ду хьуна аьлча, Оьрсийчоьнан ницкъаллийн структурашкахь дуьйцу, шолгIачу оьрсийн-нохчийн хиллачу тIамехь эшначул тIаьхьа, Кадыровс а, Нохчийчоьно а дуккха а шен лаамалла гойту бохуш. Путинца йолу юкъаметтигаш Кадыровн хьасене мел ю, цуьнан гIуллакхаш ледара хир дац аьлла, тешна бу политологаш.\nБакъду, Кадыровн "Кавказна тIехь терго латтор" цкъачунна карара даьлла го царна. Коьрта проблема го - Нохчийчохь урхалла деш лело кепаш кхечу Оьрсийчоьнан территореш тIехь а, дозанал арахьа а лелаш ца хилар.\nПолитикан шога режимаш латточу Къилбаседа Кавказан мехкех а хьакхало и. Кремло шега дарж а, ресурсаш а даларна дуьхьал, ницкъ ца тоьа Кадыровн Нохчийчохь бен "паргIато а, къепе а" латто.\nМатериалан автор Дзуцати Валерий


Лелла Харцо Дегнаш Чохь Татталац я ТIехьа а, я Хьалха а...\nНохчийчоь -- Вайнах 1944-чу шарахь махках баьхча, Iедало божалийн баххашка дехкинчуьра схьадаьхна кошатIулгаш, Iалхан-Юьртарчу кешнашкахь, 23Чил12\nКъам дохийна де билгаладоккхуш доцу дикка хан ю. Хьалха даздеш а дацара оцу денца нислуш долу Даймехкан гIаралхочун де. Ткъа тахана иза ду Нохчийчохь Iедалша билгалдоккхуш. Делкъахенахь Соьлжа-гIалахь концертан хIусамехь республикан куьйгалхоша дIадаьхьира эскархошца цхьанакхетар. Царех лаьцна довха дешнаш бехира, гуттар а билгалбевллачарна совгIаташ а дийкъира.\nДудаев ДжовхIар Нохчийчоьнан коьртехь а волуш, нохчий бохийначу дийнах «Къам ЮхаметтахIотторан де» ала долийра. Тахана дукха наха, вовшащка телефонаш чухулла смс-хаамаш кхоьхуьту, Даймехкан гIаралхочун денца декъал беш. Оцу нахана я дицделлехь а, я дага даийта ца лаахь а, къам дIадохочу хенахь а, шина а тIамехь а, къаьсттина эскархоша латтийна нохчашна тIехь къизалла а, гIело а.\nБаккхийчарна, къоманна тIехIоьттина хилла и хала киртиг дагайогIучарна, хIинца а дагахь лаьтта хIетахь лайна баланаш, Индербиева Зараъ цIе йолчу хIоккхастагана а санна.\nИндербиева Зараъ: «Дай-наний тхан цхьана ца хилла дIадохочу хенахь. Тхан да тIаме дIавигина. Цигахь вайна иза. Тхан йишас а, вашас а, оха кхааммо, дуьне ца диина. ДIадохийначуьра цIа догIуш со йоккха яра. Тхо 1957 шарахь цIа даьхкира. Оцу тхайн керта кхача гIерташ дара тхо. Оцу кертахь дехаш дара оьрсийн стаггий, зудий. Цара и схьа ца луш, тхо эрна арахь охьахевшира. ТIаккха тхайн цхьа гергара стаг волчохь, божал чохь, Iийра тхо. ЦIенош дан деза, аьлла, тхо поппаран кибирчиг ян дуьйлалучу хенахь оцу гIазакхаша тхуна схьадоьхкира тхан цIа. Ишшта кхечира тхо цу чу. Iер ледара хилла-кх, цигахь а хилла. ЦIа даьхкича а хилла».\nМаршо Радио: Казахстан дагайогIучу дукхаъчу наха олу-кх, цигахь нохчий кхин бара, хIинца иштта бац,олий. Хьуна и башхалла муха го?\nИндербиева Зараъ: «Иза дагадогIу суна дика. Оцу Казахстанехь воно мерза а ма дара, тайпанаш а ма ца къестадора. Шаверг, цхьана чуьра волуш санна, веза а везара. Стенггахь а гича, мара а бетталуш, дика дара адам. ХIинцалера адам, шен-шена, кхача шаьш биичхьана, бохуш, хийцаделла. Вокханиг а хийцавелла, жиманиг а хийцавелла. Казахстанехь хуьлуьйтур яр-кх ас со, цигахь ма Iерра, Iаш а йолуш. Ца гина адамашна хIумма а. Тхан девашас олура, пхьаьжа юккъера мукх а, картолан чкъуьйригаш а лехьош, мацалла ца далийта, лелийна,олий. И хIуманаш нахана дицделла». (Йоьлху Зараъ).\nТаханалерчу заманахь нохчашна юкъахь дукха дийцина, къам махкара дохоран бахьанех лаьцна. Нохчийн латта дезаш, царех цхьа кхерам шайна хеташ, Iедалш хила, бохуш, дуьйцу цхьаболчара. Оьрсийчохь-м кар-кара а луш лелош верси ю, нохчаша Гитлерна совгIатнп кIайн говр кечийнера, бохуш. Нохчашна юкъахь а дуьйцу оцу бохаман цхьацца бахьанех лаьцна. Яздархочо Ахмадов Мусас бахарехь, къам махках даккхаран бахьана кIоргга лаха деза.\nАхмадов Муса: «Вай цIера дахаран бахьана лаха деза, цунна анализ ян а еза. Дан ца деза, тIехула жамI, политикан доцург, философин кIорга жамI дан деза, Дала вайна и бохам балар хIун бахьаненна хила-те, вай зуьш хила-те, ян вай Iеса девлла хилла те, бохуш. И тайпа жамIаш вайна юккъерчу дикачу наха а, Iелимнаха а, вай цIера ма даьххнехь, дан долийна хилла и жамIаш. Суна дагайогIу цхьа еха назма. Цу тIехь Сталин а ца вуьйцура, политика а ца юьйцура, Советан Iедал а ца дуьйцура. Оха дайн оьзда гIиллакхаш а дицдира, оха хьо, Дела, вицвира, меттанаш а дицдира, оха хьаштдоцург а лелийра, цундела ахь тхуна хIара зер дела. Оха дош ло хьуна, хьан дуьхьа дIахIитта, бохуш,150 сов байт а йолуш, йоккха назма яра иза».\nНохчийн цхьа а тайпа бехк бацара, сел луьра Iаткъам цунна тIе боссой, аьлла хеташ ву, Хьабахах лаьцначу жайнин соавтор Гаев Саламат. ДIадохадарна нохчийн цхьа жимма а бехк хилла, аьлла ца хета цунна. Нохчий цкъа а Iедалшна ямарт ца хилла, бохуш дийцира яздархочо.\nГаев Саламат: «Дала лардойла вай и къамелаш дечарех .Дера дац вай цхьа а бехк болуш. Вайнчул хаза гIиллакх долуш, вайл оьзда къам хIокху дуьненчохь дац. Вайга цабезам болчара тIе хIума а кхоьллина лелийна ду уьш. ХIинца Леонтьев Михаила муха дуьйцу, вайна дуьхьал хIуманаш. И санна долу хIума ду вайна тIекхоьллинарг. Цхьа а бахьана а доцуш. Кхелла-м Делера ю, бакъдерг дийцича, амма вайн бехк болуш хилла хIума дац иза. Доьналла а долуш, майра а болуш, ямарт а боцуш, муьтIахь а болуш, Оьрсийочьнан тIом цхьанца баьлча, Турцийца баьлча а, Францийца баьлча а, ша дехкина зуд санна, летта нохчий».\nМел боккха бехк хилча а, дерриг а къам жоьпалле хуьлийла дац, муьлхачу а низаме диллича. Амма хиллачуьнна бехкеберш, таIзар данза, дIабахана дуьненчуьра,шайлахь дуккха а инарлаш а болуш. Ала догIу, нохчийн а, гIалгIайн а къаьмнаш махках дохучу «Хьозийн кхоьаш», оьрсийн маттахь «Чечевица», цIе тиллинчу операцин коьртехь хилла Гвишиани Гуьржийн махкахь шен Iожаллица велла. Иза цхьана юкъанна, лачкъа а вина, Нохчийчу сехьа а ваьккхина, цунна тIехь кхел ян Iалашо хиллера нохчийн. Амма иза чекх ца даккхаделлера хьалхара тIом болабаларан бахьаница. ТIаккха кхин «турпалхой» бевлира нохчийн къоманна тIехь къизалла латтош...


ГIуран-бутт 16, 2014\nФранци -- Европан Парламентан Ассамблеягара шена дина совгIат схьаоьцуш ву Каляпин Игорь,23Тов2011\nСоьлж-ГIалахь тIелатар хилллачул тIаьхьа цIерш туьйсуш ю махкарчу бахархойн цIенойх. И зулам емалдинчу «Iазапна дуьхьалояран комитетан» куьйгалхо Каляпин Игорь сийсазвеш, къамелаш до Iедалерчу наха хьовха, цуьнца цхьаьна болхбинчу нохчийн бакъоларъярхоша а. ХIун ду хилларг а, хуьлуш дерг?..\nIаржанний, кIайнний, дикий, вонний хиламаш хьийза Нохчийчохь кху беттан юьххьехь гIаттамхой Соьлж-ГIала бахкинчул, цаьрца Iедало тIом бинчул тIаьхьа дуьйна.\nВийначу цхьайтте а муджахIидан доьзалийн, гергарчийн цIенош дагийна, хIусамдай, шайл тIаьхьа лар а ца юьтуш, махкара бовда декхаре бина.\nШеко а йоцуш, цIенойх цIерш тийса еза аьлла, администратора Кадыров Рамзана бинчу кхайкхамна цуьнан го бу жоп луш, кIуй санна, яххьех туьтмIаьжиг а йоьхкина.\nМуьлхачу конституцино, муьлхачу низамо магадо оццул къиза хьийза, террорна дуьхьал террор лелон стенна мега Iедална, аьлла, Кремлан дакъошка хаттар дина волу «Iазапна дуьхьалояран комитетан» куьйгалхо Каляпин Игор а, цуьнан массех накъост а ву, Кадыровн гоно ваьхна а ца Iаш, махкахь бу бохучу бакъоларъярхоша а гезвохуш. Оцу юкъанна ягийна комитетан Соьлж-ГIалара петар, полицино дIаяьккхина цуьнан белхахошкара оргтехника.\nПачхьалкхан доларчу «Грозный» телехьожийлехула, Каляпин сийсазвеш къамелаш дира деношкахь махкарчу Iедалхйоцчу организацийн кхеташонан лидер волчу Муцаев Мамис а, Оьрсийчоьнан президентан цIарх Нохчийчохь адамийн бакъонийн тергоечу Нухажиев Нурдин хьукматехь информатикан-аналитикан декъан куьйгалхо волчу Зубайраев ИбрахIима а, «Таллам» цIейолчу байна нах лохучу юкъараллан хьалханчас Кагирова Тамарас а, «Объектив» олучу информатикан-аналитикан агенталлан куьйгалхочо Саратова Хедас а.\n«Iазапна дуьхьалояран комитетан» куьйгалхо Каляпин Игорь а, цуьнан массех накъост а ерриг Оьрсийчоьнна а, дуьненаюкъарчу адамийн бакъонаш ларъечу хьукматашна а шо, ши шо хилла а ца Iа вевза. Ша юкъаралла – иза Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацино Iазапна дуьхьал 1986-чу шарахь арахецначу конвенцин тIаьхьало ю, оцу конвенцин сацамаш пачхьалкхашка кхочушбайтархьама кхоьллина.\nМоскох, Нохчийчохь цIенош дагорна дуьхьал хIоттийна пикет, 16ГIу2014\nЦундела ала деза, Нохчийчуьрчу веа бакъоларъярхочо гезвохучу Каляпина шен болх бо Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацин цIарх. Вон а ца бо. Цуьнан жамI ду комитето бIеннашкахь полицин, Талламан комитетан, прокуратуран белхахошкара юьйлу харцонаш ша болхбечу шерашкахь Iораяьхна а, эшийна а хилар. Каляпинан гоно ницкъахойн караваьккхина хийла нохчо, гIиртина нахана тIехь гIело ярца билгалбевлла Iедалхой шайн семантIе ховшо.\nКаляпин Игорца къамел хилира Маршо Радион. Нохчийчохь массийтта тIегIанахь шайна йинчу дуьхьалоно некъ буьтий хьуна а, хьан накъосташна а махкахь болх бан, хаьттира оха цуьнга.\nКаляпин: «Болх оха дIахьош а бу, хьор а бу, цу тIехь цхьаненна а шекьхила ца оьшу. Тхан юристаша болх бо кхелашкахь, прокуратуран а, Талламан комитетан а дакъошкахь. Ткъа офис – иза кехаташ кечден а, тхан наха буьйсанаш йоху меттиг бен а яц. Хьал муха доьрзу а хьовсур ду, оьшуш хилахь, офис кхечу меттехь а хир-кха. Болх оха хIета а, вета а Нохчийчохь бийр бу, болийначу талламех цхьа а оха сацор а бац».\nКаляпин Игорь дуккха а къиношна бехкевечу Кадыровна тIе а тайна, цунах лаьцна къамел дечу Соьлж-ГIаларчу бакъоларъярхоша дийцаредо «Iазапна дуьхьалояран комитете» дуьненанюкъарчу хьукматашкара кхочу ахча.\nИ ахча хьангара, стенгара кхочу а, цунах хуьлучух а лаьцна а хаьттира Маршо Радионо Каляпин Игоре.\nКаляпин : «Къизаллина духьалоечу комитетна» ахча лурш тайп-тапанарчу мехкашкара хьостанаш ю. Бакъду, мелла а ахча ло тхуна Iамеркарчу фондо а. Ткъа Оьрсийчоьнан президентан администрацино а ма ло тхуна и ахча. Ала дашна, Iамеркарчу фондочул дуккх а дукха. Тхуна дуьнаюкъарчу фондаша ло ахча, ас цунах дозалла а до, иза лечкъа а ца до. И терахьаш тхан сайта тIехь гайтина а ду.\nТхоьга гIодоьхуш хуьлучу нохчашна дика хаьа, тхо говза юридикан гIо дой ца Iа, царех дукхахберш тхан чоьтах Оьрсийчуьрчу цхьацца санаторешкахь а, дарбадечу меттигашкахь а хилла. Ахча оха оьцу, массарна а хууш, дуьненаюкъарчу хьостанашкара, и ахча Оьрсийчоьнан бахархойн хьашташна хьажош а ду. Суна цигахь цхьа а вон хIума а ца го. Шуна хIун лаьа? Тхан юристаша шаьш бечу балханна шайгара мах боккхийлий? ТIаккха, хетарехь, киса а тоьар дац-кх дукхахболчу нохчашна!»\nМоскох, Нохчийчохь ценош дагорна дуьхьал пикет, 16ГIу2014\nКадыровс а, цуьнан гоно а «Iазапна дуьхьалояран комитетца»даьккхинчу девнан орам стенгахь го, цуьнан бахьана стенца дозу, аьлла динчу хаттарна жоп иштта делира Каляпин Игора.\nКаляпин: «Нохчийчоьнан Iедалан аьтто баьлла Соьлж-ГIалина тIелатардича гергарнаш беллачу нехан лазамах пайдаэца. Бехкениг милла а карийна а, нахана каро лаар юьхьара а эцна, оьгIазалла тхуна дуьхьалъяккха».\n«Iазапна дуьхьалояран комитет» хьаша арабевлла Нохчийчохь цхьаберш лелачу юкъанна, цуьнан куьйгалхочо а, Оьрсийчуьрчу кхечу бакъоларъярхоша а шега хьажийначу дIахьедарна дуьхьал пачхьалкхан Талламан Комитето даийтина кехат. Кадыров Рамзана а, цуьнан цхьаболчу гIовсаша а нехан цIенош даго деза, дайша шайн галбевлла воIарий байа беза бахарехь зулам шена ца го аьлла ду жоп.\nЦа гахь, дIаэца шайна бохуш санна ду Нохчийчохь кхидIа деш долу зуламаш а.\nМохкохарчу бакъоларъярхоша хаам барехь (Нохчийчуьранаш-м иштаниг хаийта а, дIахазон а ца хIуьтту), шинарий Iуьйкъехь Гуьмсехь дохийна кхин цхьа цIа. Оцу чохь Iаш хилла къена зуда а, цуьнан воI а, нус а, кхо бер а. Берийн ду 4, 1,5 шераш, жимачун 6 бутт бу.\nГIуларера полицно вигина, къайлаваьхьна 30 шо долу Цамалигов Исрапил. 4 бер ду цуьнан цIахь. Шозза ХьажцIа вахана а ву иза, меттигерчу маьждигна тхов туьллуш а хьийзина тIаьххьарчу муьрехь.\nОршотдийнахь Теркйистера дIалехьийна мажош мел йолу кегийнах. Мажош а яьшна цIабахкийтина.\nНохчийчуьрчу бакъоларъярхойх стагга а ца ваьлла цкъачунна нехан цIенош дагор конституцица догIуш дац, я нах лоьцуш дIа а буьгуш, уьстагIий санна, лергар гIелояр ду ала.\nТкъа Каляпин Игора я кхечу тIевеъначу бакъоларъярхочо а дош ца олучу хьал далахь, стенга даха деза Iедало хьийзабечу Нохчийчоьнан бахархойн къа?\nЛазийначо цалазийнарг хьо!


Электоратан элий. Харжамашна кечлуш ю Къилбаседа Кавказ\nКъилбаседа Кавказера харжамаш, архивера сурт\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думе, цуьнан борхIалгIачу гоне, харжа тарло парламенте хIинццалц кхочуш хилла а йоцчу партийн векалш. Иштта хета харжамашца доьзна деношкахь шен хаам арахецначу аналитикан "Акценты" центрна. Оцу юкъанна ала догIу, лахара бу Къилбаседа Кавказан бахархошна гергахь "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин мах. Хила тарлой дагахьдоцург Гезгмашин-беттан харжамашкахь?\nМассо а регионаша "Харжамийн юкъара де" къасто деза Гезгмашин-беттан 17-19-чу денойх. Пачхьалкхан Думин депутаташ харжарал совнах, билгалбевр бу оцу барамехь меттигашкара низамкхолларан кхеташонийн депутаташ а, муниципалитетийн куьйгалхой а, декъашхой а.\nГезгмашин-баттахь куьйгалхо хоржур ву Нохчийчохь а. Тахана Iедалан мукъ шегахь болу Кадыров Рамзан воцуш, кепанна билгалваьккхина кхин а ши "къовсамхо" ву цуьнгара дарж дезаш – компартин векал, мехкан парламентан депутат Нукаев Халид а, шен Кадыровн администрацин куьйгалхочун гIовс Хаджимурадов Iиса а. Нах, церан гIулч къобалъеш, интернетехула шайн баккхийбер къадо боьлча, Хаджимурадовс сиха дIакъевлира шен Инстаграм машанера агIо.\nКъилбаседа Кавказехь цхьана Нохчийчоьно бен ца хоржу шен куьйгалхо халкъан харжамашкахула. Республикийн куьйгалхой билгалбевр бу иштта Дагестанехь а, Къилбаседа ХIирийчохь а, Кхарачой-Чергазийчохь а – амма уьш хоржур бу меттигерчу парламенташа. Парламенте депутаташ бу хоржур болуш Адыгейхь а, Дагестанехь а, ГIагIайчохь а, Нохчийчохь а. Низамийн кхеташонашка векалш хоржуш хир ю оцу деношкахь шахьарш: Нальчик, Ставрополь, Соьлжа-ГIала.\nХаржамийн Коьртачу комиссино (ЦИК) Марсхьокху-беттан 4-чохь ерзийна партешкарчу кандидатийн регистраци. 2016-чу шеран харжамашца дуьстича, кху харжамашкахь конкуренци дуккха а лахъелла: Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан сацамашца дIакъевлина пачхьакхехь 43 парти, иштта лахдина къовсамхойн терахь. Кху тIаьххьарчу пхеа шера чохь демократин система йохош динчех дуьххьара тохар а дац иза.\n"Акценты" центро шен хаамехь довзуьйту шагделла хьелаш. Цо бахарехь, харжамийн низамашна юкъабалийна 30 сов хийцам. Масех дийнахь латтон магадо хIинца харжамаш, дIадаьккхина агитаци ян ца магош хилла "тийналлин де", хенал хьалха кхаьжнаш таса магийна харжамийн каппел арахьа, харжамашка дакъалацар йолу бакъонех яьхна бахархойн цхьайолу категореш, шайлахь "экстремистийн юкъараллаш" а, "арахьара агент" статусе баьхна хаамийн гIирсаш а болуш.\nКъилбаседа Кавказан республикаш электоратан элий беха, политикан конкуренци вуно лахара йолу регионаш ю\nКъилбаседа Кавказан кхаа республикехь – Дагестанехь, Нохчийчохь, ГIалгIайчохь – парламенте чекхйовлуш йоцчу партешна елла регионийн квота ("Нийсонехьа", "Баьццарнаш", "Оьрсийчоьнан халкъан цхьаьнакхетаралла" партешна). Дагестанехь а, Кхарачой-Чергазийчохь а парламентехь векалш боцу 11 парти ю муниципалан квота елла.\n"Формалехь болчу битамашца Къилбаседа Кавказ вуно шуьйра демократи йолу Оьрсийчоьнан дакъа долуш санна го, кегий партешна, муниципалан администрацешна алссам бакъонаш кхачийча санна хетало. Кхарачой-Чергазийчохь 8 партина кхаьчна харжамашкахь дакъалаца бакъо",— элира Кавказ.Реалиица къамел деш "Акценты" центран директора Чаблин Антона. Амма Iехалойла дац официалерчу терахьийн кочарх, тIетуьйхира цо.\n"Къилбаседа Кавказан республикаш электоратан элий беха, политикан конкуренци вуно лахара йолу регионаш ю. Кегийн партийн бац политикехь цхьа а ницкъ, уьш шайн хьашташна бухахьо яккхийчу партеша. Цара харжамхошна хьалха хIиттош йолу программаш а ца хуьлу дахарца юстуш хIиттийна, я наха базбеш лидерш а бац царалахь", - дуьйцу Чаблина.\nНаханна хIора харжамашкахь гинарг ду харцонаш лелор, кхаьжнаш къайлах алссам чутийсар\nТIаьххьарчу деа шера чохь лаьттина харжамаш дуккха а регионийн парламенташкахь. Амма даима а Къилбаседа Кавказерчу парламенташка доккхачу декъанна дIатаръелларг ю "Цхьааллин Оьрсийчоь" парти. Наханна хIора харжамашкахь гинарг ду харцонаш лелор, кхаьжнаш къайлах алссам чутийсар, тергамхошна духьалонаш латтор. Дукха харжамхоша бина леткъамаш шайн цIарх кхечара дакъалаьцна харжамашкахь бохуш. Ю кхаьжнаш нахера ахчанашца эцна а, билгалбаьхначу кандидаташна бюджетан белхахошка кхаьжнаш дIабалийтина меттигаш.\n"ТIаьххьарчу 15 шера чохь харжамашкахь бозбуанчаллаш лелор сецна баьлла болам бу. ЖамI даима а "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин толамна бухадалош ду", - аьлла хета Кавказ.Реалиица къамел динчу "Яблоко" партин Ставрополерчу декъан лидерна Зубенко Виталийна.\nЦо бахарехь, дика агIо лоцу церан партин ГалгIайчохь – Магасехь 2019-чу шарахь Нохчийчоьнца доза къасторца йоьзна лаьттина протесташ къобалйира партино. Амма массанхьа а "Яблоко" партина харжамашкахь тола новкъарло йийриг ду кхаьжнаш таса оьшшучул дукха нах боьлхуш цахилар – ткъа оцо аьтто ло "Iедалан партина" шегахьа терахьаш дIанисдан, боху Зубенкос.\n"Юкъараллин ойла" фондо Товбецан-баттахь хаттам бира бахархошка, теллира, наха хIун мах къастабо партешна. ЖамIо гайтарца, 8% нах бу Iедалехь йоцчу партешкахьа. И тайпа терахь 13,4% гайтина оццу муьрехь хаттам бинчу Юкъараллин лаамаш толлучу Ерриг Оьрсийчоьнан центро.\nХаржамийн агитаци ян магош ду кандидаташна а, кандидаташкахьа а Марсхьокху-беттан 21-чу дийнахь дуьйна.


Нохчийчуьра Лакхара кхел\nВийначу Дагестанерчу бархI вахархочунна бехкбуьллуш кхайкхийна таIзар юха а даьккхина, Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхеле юхалиста хьажийна Сочера Апелляцин кхело. Сацам юхабаккхар доьзна ду, зуламан-процессуалан низамехь къепе йохийна меттигаш хиларна, хаамбина фейсбукерчу шен пена тIехь адвокато Сабинин Андрейс.\nДагестанера бархI накъост лачкъийна вигира 2016-чу шеран Гезгмашин-беттан цхьана кIиранчохь. Бу уьш Каспийскера Магомедов Ислам, Махаев Пахрудин , Узданов Гашим, Джамалутдинов Шемал а, Хасав-Юьртара Джамалутдинов Шемал а, Госенов Госен а, Джамалутдинов Камиль а, Клычев Клыч а. Царех цхьаберш дIабигинера нахана а гуш герзашца болчу наха.\nЛачкъийначийн гергарчара дIахьедора, уьш къайлабаьхначул тIаьхьа, церан мобилан телефонийн биллингашца къастар, кегийрхой Махачкаларчу "Э" Центран гIишлона уллохь хилар.\n2016-чу шеран ГIадужу-беттан 9-чохь Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министралло дIакхайкхийра, Гуьмса кIоштахь бакъоларъяран органашна дуьхьалойина шина машенахь хилла бархI гIаттамхо вийна шаьш аьлла. Декъий дагийнера церан, йисина чалхаш зийра, идентификаци а еш. ТIаккха тIечIагIдира, байъинарш - вайна бархI дагестанхо хилар.\nСтохка Зазадокху-баттахь Нохчийчоьнан Лакхарчу кхелан суьдхочо Тесаева Маккас бакъдира, байъинарш бехкехилла аьлла, полисхошна тIелатарна а, бакъо йоцуш герзаш лелорна а, амма гIуллакх сацийра, уьш белла хиларца.\nБехкебечийн гергарчийн адвокто Сабинин Андрейс дехар дира, "Нохчийчоьнан куьйгалхъочо Кадыров Рамзана мах хадоро процессна Iаткъам бо", цундела гIуллакх таллар кхечу регионехь хилийта аьлла.


Корта бахон молханаш лелийначу меттигерчу бахархошкара бехкаш даьхна Нохчийчохь\nПсихотропан молханаш мийлина аьлла, рогIера юха а бехкебечу кегийрхошкара бехкаш даьхна Куьршала кIоштан полицин хьаькамо Агуев Рустама. ГIишлошъечу меттигашка уьш балха нисбар тIедиллина цо. "ЧП Чечня" инстаграм-паблико шайн аккаунтехь Iораяьккхина, лецна балийначаьрца "кхетош къамел" ден видео.\n"Вайн кIоштахь наркоманаш а, къаьркъанчаша а хила йиш яц. Оха могуьйтур дац. Аш къаьркъа моьлу, молханех пайда оьцу, тIаккха машенашкахь некъаца бохамаш латтабо, нах бойъуш. Кеста школе даха дезачу шайн берех дог ца лозу шун? Молханаш а, маларш а лелош ду шу - эхь ду шуна"! – боху Агуевс лецначаьрга.\nГIишлошъечу меттигашка уьш беза белхаш бан дIахIиттор тIедожийна полисхойн куьйгалхочо. "ГIишлошъяран объекташкахь меттигаш лаха, доларнаш а мегар ю. Цигахь балха дIатарбе и нах. Дийнахь эзар соьмана цара пайда бахь а, иза а доккха гIуллакх ду. Шайн доьзална соьмана пайда беш бац уьш, ткъа церан хIусамнаной а, бераш а помидораш а, наьрсаш а. жIанкаш а кхиош бу", - аьлла полисхойн куьйгалхочо.


Украинехь Iазапна кIел латтош ву нохчийн батальонан бIаьхо, боху адвоката\nИмам Ушармин (Шайх Мансуран) цIарах йолчу нохчийн лаамхойн батальонехь гIуллакх дина Гуцаев Iаьлви кхобу къизачу хьелашакахь, Iазапна кIел ала тарлуш. Иштта дIахьедар дина Гуцаевн адвоката Левадный Александра кхелан ладегIаршкахь.\n2021 шеран ГIура-баттахь дуьйна Киевна 130 километр юьстах йолчу, ханна стаг чувуллучу изоляторехь латтош ву нохчо, боху адвоката.\n"Итт дийнахь бен стаг чохь валлош а йоцчу изоляторехь ах ш оду иза кхобу, аьлла Левадныйс Киеверчу Шевченковски кхелехь къамел деш. Цо дийхира кхеле Гуцаев изоляторера дIахецар, билгалдаьккхира цуьнан кхо бер-кхиазхо хилар а, иза виллина Украинехь вехаш а, тIеман декъашхочун статус йолуш хилар а.\nАмма кхелахочо Слободянюк Павела кхочушбина беккъа прокуроран лаам: шина баттанна дIаяхйина Гуциев лаьцна латтор волу хан, и хан цо, хIинццалц санна, йоккхур ю Киевна гергарчу цхьана изоляторехь.\nКхелехь Гуцаевна бехк тIехьош волчу прокурора Охрименко Сергейс, Кавказ.Реалиина ша йинчу комментарехь элира, низамо магош ду лаьцнарг талламан изоляторехь ца кхобуш, ханна нах лоьцучу изоляторехь кхаба, амма ца довзийтира цуьнан бахьана.\nЛевадныйна хетарехь, политикан бух болуш ду Гуцаевна Iедало тIеIаткъам бар. Цо бахарехь, Гуцаевн дог-ойла малъян, цуьнга бехк тIеэцийта гIерта талламчаш. Талор дарна бехкево иза.\nГуциевс махкарчу цхьана юристна зен динчух тера хета талламчашна – Украинан парламентан депутат лаьттинчу Микитась Максима лаккхарчу барамашкахь коррупци лелор толлуш гIаттийначу девнехь зен хилларг а ларало и юрист. Гуциевс стаг вадош а, машен лачкъош а, талор деш а дакъалаьцна боху талламо. Цуьнца цхьаьна зулам дина аьлла вуьйцу кхелех кхин ши нохчо а, Украинехь вина волу цхьа вахархо а.\nУкраинан санкцийн тептара язйина пачхьалкхан Кхерамзаллин а, мохк тIамах Iалашбаран а кхеташоно Гуциевн цIе. Оцу тептарахь болучарна доьхку Украине кхача, дIайоккху йолучаьргара цигахь баха елла бакъо.\nХьалхо хаам баьржира, Украинан президента Зеленский Владимира шен омрица тIечIагIдина санкцийн тептар, аьлла. Цуьнан могIаршкахь вара Ушармин батальонан буьйранча ЧIебарлойн Муслим а, оцу тобанера масех стаг а.\nИмам Ушармин (Шайх Мансуран) цIарах йолу нохчийн лаамхойн батальоно дакъалаьцна Украинерчу тIемашкахь 2015- 2019 шерашкахь Мариуполь гIалина гонах (Донецк-мохк). 2019-чу шарахь батальоно официалехь охьадиллина шегара герз, амма лаьтта тIеман доза къасталучуьрчу базина гергахь.


Iамеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ – Бостон, лелхийтарш динчу меттехь. 01Сти2013\nНохчаша гIазакхашна дуьхьал маршонан тIом бечу хенахь уьш къобалбина а ца хилча, хIинца оцу зуламан жоьпаллехь беккъа уьш шаьш бу бахар лартIахь дуй-те? Цара динарг Москорчу я уьш схьабевллачу ГIиргIазойчоьнан Iедалшна коча долла дезаш дац ткъа, Нохчийчоь Оьрсийчоьнан губерни бен лоруш а хилча?\nМохьмад-Эми: " Суна цкъа буьрканах ловзуш вайнера, вевзинера Царнаев Тамерлан. 20 процент а ца хьаьара цунна нохчийн мотт. Я бусулба хила гIерташ ву ала а дацара. ...Цхьанна эшна хир ду-кх и зулам".\nОцу хенахь, массо а зорбан коьчалшкахь васхала даьккхина ши дош дара : “Чечня", "Террор”. Оцу шина вашас дина бохург бахьанехь, и дерриг нохчийн къомана тIеяздина пачхьалкхаша.\nКанада --Нохчийн маршонан илланча, Рамзаева Бирлант, You-Tube скриншот\nРамзаева: " И нах бахьанехь нохчаша корта охьатаIон а ца беза. Уьш муьлш бу кхузахь хууш дара, цаьрца нохчийн хьаса а бацара. ...Мохк тIамах кхехкачу, Соьлж-ГIала гIазакхаша дIайоккхучу хенахь уьш стенна бацара цигахь? Эзарнашкахь бераш, баккхийнах, зудий бойъучу хенахь стенна цабевлира уьш бекхаме?\nНохчийн мотт хууш а бац и нах. Вай стенна лоцу цара динарг ваьшна тIе? Бете хьаьжча а вац-кха иза нохчух тера. Нохчо буса клубашкахула лелар вац. Ахчанна, шайна гарзанаш еха арабевлла нах бу-кх...".\nIамеркара нохчий реза бац ЦарнаевгIарна


www.islamannur.org - Дакъа 36: МоттаргIанех лаьцна\nДакъа 36: МоттаргIанех лаьцна\nСийлахь-Везчау АллахIа аьлла:\n«Ала: «Со а ма ду шу доллу адам. (АллахIера) хаам боссийна соьга: шун Дела – цхьаъ бен воцу Дела хилар. Шен Далла дуьхьалкхетаре сатуьйсучо - дика гIуллакхаш дойла, шен Далла санна, цхьаннена а Iибадат а ма дойла» («ал-КахIф»: 110).\nАбу ХIурайрас дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла: «Цхьана а тайпана накъосте хьаште вац Со. Шен Iамалехь Соьца накъост нисвиначух муьлхха а - Аса дIатосуш ву иза, шен ширкаца а цхьаьна» (Муслим: 2985).\nАбу СаIийда дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Аса дийца шуна Масихь-Дажалал а дукхаха шуна кхераме а, ирча а дерг?». Наха элира: «Дийцахьа, хIай, АллахIан элча!». Цо дийцира: «Иза – къайлаха ширк ду, иза - ламазе хIоьттиначу стага, дуьххьал дIа, шега хьоьжуш цхьаъ хаавелча, шен ламаз хаздар ду» (хIара хьадис далийна Ахьмада: 3/30, ибн Мажата: 4204).


Тхан белхаш | Нохчийн Республикин Iилманийн Академин пайде семиотикин отдел\nКатегорица хаамаш: Тхан белхаш\nзорбане тоьхнарг admin 2017.15.12\n2017 шарахь отделан белхахоша нохчийн маттаца болу балхана лерина масех программа йина. Царах цхьаерш отделехь бен болх аттачу боккхуш йина белхан программаш ю, амма цхьаерш шуьйрачу гонашкахь пайдаэца йиш йолуш приложенеш а ю.\nЦарех цхьаъ ю нохчийн меттан тезаурусан коьчалца балхана лерина «Нохчийн тезаурус» веб-программа (http://ps95.ru/tezaurus/). Оцу программо таро ло нохчийн маттахь дешнийн синонимашца а, иштта вовшашца зӀенаш йолу кхетамаш билгалбен дешнашца а болх бан. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2017.03.02\nМосазза схьаэцна: 137, барам: 2.0 MB, терахь: 2017 шеран 12 Декабрь\nХаамийн файлана Меню\n— Программех — хIара файл схьайоьллу.\n— Авторех — авторех лаьцна хаам КхидIа еша…\nМосазза схьаэцна: 88, барам: 672.5 KB, терахь: 2017 шеран 12 Декабрь


Вай вешан дайн дина сий дийра ду вайн доьзалша а\n12:48, 27 июля 2016г.\nИза дара ши шо хьалха, тхан уьйт1арчу г1анта хевшина 1ара тхо, суьйренца вовшах а кхетта.\nМассех шо дара со кху юккъехь 1аш йолу, амма, тховса бен гина яцара суна тхайн лулара баба. Наггахь хьокхуш мела мох а болуш тийна хаза суьйре яра! Вовшех самукъа а долуш цхьацца дуьненан къамелаш а деш 1ара тхо. Ц1еххьана, д1ахьаьжча, сан б1аьрг кхийтира дехьо лаьттачу г1анта т1ехь хиина 1ачу йоккхачу стагах. Со, цуьнга хьаьжначохь йисира, сайн нийсархоша дуьйцург а ца хезаш. Цуьнан г1ийла 1ар цхьа тамашийна дагах кхийтира суна. Хено хебаршка яьхьначу юьхь т1ехь берригге дуьненан бала шайна чохь болуш санна, г1ийла хьажар долуш чу кхаьтта б1аьргаш а дара.\nЦ1еххьана бералле яхара сан ойла, мацах б1арийн дитт к1ела хиина 1ийна сайн баба дага а еъна б1аьргех хи хьаьдира сан. Ткъа, нийсархой кхеташ а бацара ас лелочух, церан 1адика а йина чу еара со. Ехха 1ийра со ойлане яьлла, сан баба могашалла йоцуш к1елйисина яра, ткъа, х1окху йоккхачу стагехь могашалла ца хилар доцург а, кхин а цхьа боккха бала хийтира суна, цхьаллин сингаттаме бала.\nИштта, сайн коьртехь хьийзачу ойланех йоьлла йисира со цу буса. Шозлаг1чу суьйранна а елира со ара, баба гаре са а тесна.\nАс, айса сайна ч1аг1онаш йора, со йоккхачу стагана т1е г1ура ю, цуьнан бала ас сайца боькъар бу бохуш.\nАмма, цу суьйранна г1ант даьсса лаьттара. Кхин цкъа а сайна баба гур йоцуш санна холча х1оьттира со. Ас сайга хеттарш дора т1е х1унда ца яхар-те со бабина, бохуш. Куьйга корта а лаьцна 1ара со г1антахь баба йог1у ларъеш. Со санна, цхьаьнга сатуьйсуш йолуш санна, суьйре а яра сатийсаме, г1ийла. Йоккха стаг кхин гур йоцуш санна хетара. Ма дукха дара сан цуьнга хетта а, дийца а. Малх а чу буьзира со иштта 1ашшехь. Ц1еххьана, д1ахьажаеллачу суна гира 1асанах шен накъост а вина г1ант долчу аг1ор дайчу боларца меллаша схьайог1у йоккха стаг. Со, кхаъ хилла т1ехьаьдира цунна. Суьйре дика хуьлда хьан, баба, олуш. Диканца дукха ехийла хьо а элира бабас, хьо хьенан ю а хоттуш. Ас бийцира бабина сайн дай, амма, уьш цунна бевзаш бацара.\nБабас дийцира суна ша мичара ю а, маца дуьйна кхузахь 1аш ю а.\nЙоккхачу стеган къамелехь хаалора, цуьнгахь ерг адамийн къаьлла юйла.\nЦо д1адолийра шен дахаран дийцар. Ша ц1ера Шалажера ю, 1970 шарахь дуьйна кхузахь 1аш дара шай, шен ц1ийна дай, бахара цо\nШа хьехархо болх беш яра, ткъа, шен ц1ийна- да мебельш ечу цехехь. Ч1ог1а барт болуш, хаза даьхна шаьшшиъ цу х1усамехь аьлла, аьтто аг1ор лаьттачу кора т1е п1елг а хьажош. "Дукха хан юй хьан ц1ийна да воцу" - хаьттира ас цуьнга.\n- Цхьана минотана дахар сецча санна соцунг1а а хилла б1аьрхиш д1а а дохуш элира бабас - "Тхо ц1ера дохуш Дала хене даьхнера, могуш - маьрша ц1а а дирзинера, ткъа кху т1амо, кху къизачу т1амо, - олуш, куьг а хьажош, и т1ом селхана хилча санна даккхий къурдаш а деш элира, бабас - "кху т1амо вий-кх сан и. Сан кхи накъост а ма вацара, я доьзалхо а вацар тхойшина. Кху т1амо вигикх сан и со-суой цхьалха йуьтуш". Б1аьрхиш д1а а дохуш дуьйцура бабас: "Со х1унда йитина, мича дикане сатийса, я хьанах тешийна? Со цхьанне а ма ца оьшу, соьх х1ун до къанъеллачу? Сайн цхьаъ бен йоцчу йишийна а сов йолу со, цуьнан а бу-кх со ца лелийча а шен доьзал, доьзалий доьзал а". Пекъар, йиша бехказа яккха а г1ертара иза. Юха а, жимма 1ай дийца йолало баба: "Массо а д1авахнера г1алара. Кху районехь тхо 12-13 адам дара дисина. Шайн х1усамаш д1атаса ца лууш берш а, баха меттиг йоцурш а бара. Тхо ц1ийнан подвал чохь 1аш дара. Жимма, кеманийн г1овг1а сецна божарий ара бевллера, цу юкъана, Дала кхел яриг и кема хьаьвзина, цо тоьхначу ракеташ к1ела нисвелла кхалхар нисделира сан ц1ийна - ден а, кхин а кхаа стеган а. Цу дийнахь сан букъ т1е дуьйжира х1ара дерригге а дуьне. Дависа, со х1унда йиси-те, олура ас юх-юха а. Делахь а, х1ун дийр ду, Дала диначунна реза ду-кх."\nДоккха са доккху бабас, сан куьйгаш къовллий схьа а лоцуш. "Йо1, хьо а г1айг1ане яьккхи ас, олуш соьга.\nБаркалла, хьуна, соьга ладог1арна, дог дассадели сан. Со-м наггахь сайн бала айса сайга а буьйцуш 1а. Нахана а ца лаьа-кх сан балане ладог1а. Массаьргахь а ма ю шен-шен г1айг1а", - олуш дерзадо бабас шен къамел.\nТхойшиъ, иштта, 1ашшехь маьрк1аж бода а къовлало. Ламаз хан а хили олий хьала айло йоккха стаг.\n- Баба, Дала мукъалахь, хьо цхьалха яц хьуна, хьан йо1 ю-кх со. Со кест-кеста йог1ур ю хьо йолче, со кхоа яй ма 1елахь пурба дац хьуна, - олий бабин дог эца хьожу со. Баба шен не1аре д1а а кхетайой чуйог1у со.\nЦу суьйранна дуьйна, сайн 7 шо долуш кхелхина де нана юха еъча санна хаза хеташ бабийца гергарло леладо ас.\nДала латтабойла вайна баккхий нах. Вай а ма ду, цкъа, церан хене даха дезаш. Вай церан дина сий дийр ду, вайн доьзалша вайн а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Луш долу ахча дIа ца даккхийта, зуда йитина аьлла куьг таIо мегар дуй?\nАссаламу Iалайкум! Доьзална луш пособи ду, майрчунна а зудчунна а берашна а, квартилах дIалуш а ду цара. Чуьра цхьа стаг балха вахча, оцу стаган луш дерг дIадоккху зудчунна луш дерг дIадоккху, квартилах луш дерг дIадоккху, и ахча цаьрга дIа ца дакхийта балха вахча, хIокхера (Европехь) Iедалехь развод йина аьлла куьг таIо мегар дуй, дагчохь и йитар ниййат доцуш. Цуьнан хьукма мух ду, иштта развод ян мегар дуй, иштта хьолехь зуда йитам ца ло?\nДала диканца бекхам бойла хьуна!\nХIокху хаттарехь хьажа везаш ши хIума ду: цхьаъ – иштта куьг таIорца зуда йитича, иза нийса хуьлу йа ца хуьлу, зуда йитаелла хуьлу йа ца хуьлу?; шиъ – оцу ахчана доьхьа и хIума дан мегар ду йа дац, и ахча хьанал ду йа дац?\nАмма хьалхарниг: иза яздарца зуда йитарх лаьцна долу хаттар ду, оцу хаттаран кхо агIо а ю.\n1. Маттаца вистхилалуш волчу стага зуда йитаран дешнаш яздахь, яздарца цхьаьна маттаца уьш схьа а олуш – цуьнан зуда йитаелла ларалуш ю, хIунда аьлча цо шен маттаца ша́ шен зуда юьту аьлла схьааьлла долу дела.\n2. Нагахь санна цо маттаца схьа а ца олуш, и дешнаш яздахь – масала: «Ас сайн зуда йити», йа «Ас хьо – хьенех - йити», аьлла яздахь – тIаккха цо уьш яздечу хенахь цуьнан иза йита ниййат (дагчохь лаам) хиллехь, цуьнан зуда йитаелла лоруш ю. ХIунда аьлча, цхьана агIор, и яздар тера ду билггал зуда йитаран маьIна доцуш долчу дешнех, ткъа оцу дешнашца цхьаьна ниййат хилча зуда йиталуш ю, ниййат ца хилча зуда йиталуш яц; вукху агIор, яздар – луург дIадовзийтаран шина некъах цхьа некъ бу, вистхиларца цхьаьна, цундела цуьнца цхьаьна йита лаам белахь, вистхилча йиталуш хиларе терра кхузахь а йитаелла хилар нийса хила до́гIу.\n3. Нагахь санна цо маттаца схьа а ца олуш, и дешнаш яздахь, делахь а уьш яздечу хенахь цуьнан дагчохь иза йита лаам хилла бацахь (йита ниййат хилла дацахь), цуьнан зуда йиталуш яц, хIунда аьлча зуда йита цуьнан ниййат хилла а доцу дела, йа аьлла дешнаш а доцу дела.\nИ кхо агIо вай йоцца йийицича: маттаца схьа а олуш яздича, зуда йитаелла хуьлу; маттаца схьа а ца олуш яздича – йита лаам хиллехь йитаелла хуьлу, ца хиллехь ца хуьлу.\nАмма шолгIа хIума: иза оцу кепара хуьлуш долу ахча ду, йа, и ахча хилийтархьама и хIума дан мегар ду йа дац боху хаттар ду. И санна долчу хаттарна жоп делла болчу вайна гинчу Iеламнаха массара цхьатерра иза мегар дац аьлла жоп делла. Иза нийса а ду. ХIунда аьлча, и ахча Iехорца а, харцлерца а схьаоьцуш ду, ткъа и шиъ ший а хьарам ду, харц лер даккхийчу къинойх а ду, цунах лаьцна айаташ а, хьадисаш а кхузахь вай дийца ца оьшуш массарна девзаш ду. Харц лер а, Iехор а бусалба стеган а, бусалба зудчуьнан а гIиллакх дац, йа цаьршинан бусалбаллин локхаллийца догIуш а дац. ТIаккха, цхьамма ма олийла, ас Iехориш керста-нах бу. ХIунда аьлча, цкъа делахь, Iехор а, харц лер а, пуьташ боттар а айаташкахь а, хьадисашкахь а ца магочу хенахь, къастам бина бац бусалба нахана а, керста нахана а юкъахь, дикачарна а, вуочарна а юкъахь. ШолгIа делахь, шайна ямартло йийр яц, шаьш Iеха а дийр дац, шайн низамца ца догIург лела а дийр дац аьлла оцу пачхьалкхаша тIелаьцна хилча, цаьрца и хIуманаш лелор хьарам ду. Иза вай дийцира хьалха масех хаттарехь.\nТIаккха, цIахь цIено дан а лаахь, цIерачарна гIо хилийта а лаахь, шена тоам боллуш ваха а лаахь – шена цхьа дика говзалла Iамо еза, йа цхьанхьа дикаче деша ваха веза. Тахана европехь долчу шун санна и аьтту болуш зама хилла а яц, иштта и аьтту боцуш вуно дукха нах бу, вайн къомах берш а боцурш а. Цундела, Дала шайна динчу ниIматана Далла хастам бар а декхар ду шу, кханена а, тIаьхьлона а ойла а йина, и ниIмат эрна да́н ца да́йтар а декхар ду шу. Цундела, цхьа дика куьйга говзалла Iамо хьаьжча, йа шена пайденна хир долу дешар дешча, 3-4 шарахь доьххьара хала хилахь а, цул тIаьхьа дуккха атта хир ду, Дала мукъа лахь. Шена чохь тоам бан а аьтту хир бу, хьашт долчарна кхечарна дан гIо а хир ду.\n23.04.2010 = 09/05/1431\n Имам Ан-Нававий, «МинхIажут-тIо́либи́н», 340 агIо ; Имам Ал-ХIайтамий, «Тухьфатул-мухьтаж», 32/411; Имам Ар-Рамлий, «НихIа́йатул-мухьта́ж», 6/436; Имам Аш-Ширби́ний, «МугIнил-мухьта́ж», 3/284.\n Хьажа, масала: «Фата́ва́ вастиша́ро́т ал-исламил-йавм», Шейх Мухьаммад Ал-Мани́Iий, 11/362.


Инфоурок › География ›Конспекты›Конспект урока на тему "Юрт" (талламан болх)\nТема: Диктант «Юрт»\n1алашо: ши аз билгалдечу мукъачу элпех болу хаамаш таллар.\nХазачу меттехь 1уьллуш ю тхан юрт. Цхьана аг1ор лекха лам бу. Ломах схьадовлуш шийла шовданаш ду.Юьртана лахахьа хьун ю. Со цига ц1азамаш лахьо оьху.Соьца Яха а, Юсуп а дог1у.\n1-ра мог1а- язде маса дешдакъа , элп а, аз а ду Яха дашехь.\n2-г1а мог1а- язде масса дешдакъа, элп а , аз а ду Юрт дашехь.\nДешдакъошка декъа дешнаш: 1уьллуш, лекха, меттехь, ц1азамаш..\nНомер материала: ДБ-1375132


Мурдал (дувцар) — Сердало\nБийса тIехъяхаяр. Ябакха дакъилг мо, сигаленах Iоуллача бетто сийрдаяьккхаяр еррига аре. Юкъ-юкъе пурхаш беш, Iокхайде баьцах царг хьокхаш латтар говраш, лаккха гIуракхаш мо урагIдахадар дошлой бедоахка гебагIаш. Гидоахкача кIингашкара маьхий санна хьалдагIар ира тIаьскаш. Хьалла-Iоа Iаьржа кIур а беш, йоагар цIераш.\nСедкъаша хозъяьча сигаленна кIал хьагуш духхьал цаI мара чаьтар дацар. Цу чу вагIар берригача бIун баьчча Темар. ГIийло боагача бага сердалах хоалора корта чубелла вагIа саг. Бейге бедарг ягIа тадж оалаш йола аьшка кий туллар цунна. Цхьайолча хана из Iояьккхе кертага салоIийташ нийслора, бакъда тховсара-м из дагадохацар баьччанна. Лоамаройдар санна герга а доацаш, диткъо дIаьха дар цун бIаргий доаттIам. Къегар хьатара цIока. Цхьа ког кулга голанна кIалха латтар, вож Iобахийтача уллар. Из сотталуш бацар, цу кога астагIа вар Темар.\nЦун вахаре къаьстта лоархIаме бийса яр тховсараръяр. Сецца гIалгIай юрташ яха езаш бар цун бIу. ХIанз миссел сахьувзаш, хьаштдале озалуш, кхераш тIом баьбацар цо шийна дага а доагIаш. Бувцаш хезабар цунна гIалгIай, цар майрал, маькарал. «Iуйре, Iуйре… Фу хургда-хьогI? Даьлага ба болх», — корта хьалъайбир цо. Цу хана цун бIаргех шан бурилгаш хеталора. Цар чу яр шелалцеи къизалцеи вIашагIъийна шеко.\nУйла дIаяххача вагIаш цхьа юкъ а яьккха, наIара юххе, эза тай санна, нийсвенна латтача бIухочунга дIакхайкар Темар:\n-Мурдал хьавехал цигара.\nЦу миноте араваьлар ха тIа латтар, юха чу а ваьнна, ший мотте дIаэттар. Цунна тIехьа гучаваьлар устагIан кхакхах яь дарза кий тулла юкъерча ханара саг. Мурдал мара гIалгIа вацар Темара берригача бIеца. Баьччан аькх вар из.\n-Мурдал, — гIожо йистхилар Темар. Унзарча сибато кхы а чамзайоаккхар цун юхь.\n-ЛадувгI, хьа возал!\n-Сецца гIалгIай мохк баккха беза вай. Цига кIийле йий-еций хьажа веза хьо.\n-Мегаьд, хьа возал! – аьлар Мурдала.\nЮха а тхьовра мо корта чубеллар баьччо. Иштта уйлаш еш ер ваггIаше, сабелгало яьлар. ЦIаьхха хьачухезар арара гIараш, уж тIехьагIа чIоагIлуш, айлуш йоагIар. Чаьтара наIарга гучаваьлар массехк саг. ЦIенъюккъе Мурдал Iовиллар цар. Хьахьежар Темар, цецваьлар, ураэттар. Мурдало чIоагIа баь бий хьабоастташе, Iобежар бебаьлла мотт. Цу хана хьахезар, ди тохаш мо, лоам тIара йоагIа оаз а:\n-Ва Темар, ва кIилло, тийшача балхах йиза йола бешка. Хьо уйла еш ваггIаше, гIалгIаша го баьб хьона. ГIойя, дIавала укх мехкара бартаца.\nДIаараваьлар Темар. Гобаьккха латта лоамаш къоарздаь, цискаш мо урагIболха гIалгIай байра цунна. Цу юккъе цун бIарг тIаэттар пхи-ялх шу даьнна хургволча кIаьнка. Бурдолг санна герга кIаьнк, ведда, ведда лоам бухье а ваьнна, Iокхайда, ше миссел бола кхера а айбаь, дIаэттар.\nХайра Темара ше ийшалга. БIу хIалак ца байта, ораш а доахаш, дIавахар из. КIаьнка лостабаь тIехьакхесса кхера, моастагIчоа тIагIолла дIа а баха, бIаь цицха хинна Iобежар. ХIанз Сийнача Кхере йолча Iобежа хиннаб яхаш дувц из.\n← ТИЙШАБОЛХ БАЬЧОХ БОДА


Дахарна уггар аьхна гIала ю Вена\nВена, ОБСЕ-н офис\nEconomist журнало хIора шарахь бечу талламца дахарна уггар аьхна хьелаш долчу гIаланийн рейтингехь хьалхарчу меттехь ю Австрийн коьрта гIала Вена. Иза юха а хьалхаяьлла 2018-чу шарахь иза шегара дIаяккхале 7 шарахь рейтинган лаккхара меттиг дIалоцуш хиллачу Австралин Мельбурнал а.\nEconomist медиахIолдинган Economist Intelligence Unit латтаман декъо бина таллам арабаьлла кхаарин дийнахь, хаам бо Thejakartapost сайто, Франс-пресс агенталлана тIе а тевжаш.\nТоьллачу шина гIалана тIаьххье ю Сидней а, Осака а, Калгари а. ХIора шарахь Economist Intelligence Unit-о 140 гIалан мах хадабо 100 баллах лаьттачу барамца. Тидаме оьцуш ду маситта хIума, шайна юкъахь дахаран тIегIа а, криминал а, транспорт леларца доьзна хьал а, деша аьттонаш хилар а, могашалла ларъяр а, ткъа иштта политикан а, экономикан а хьал тешаме хилар а долуш.\nШен аьхна юкъараллин транспорт а, цIена хи а, шуьйра культуран дахар а хиларца евзачу Вена гIалина стохка санна хIоттийна 100-ах 99,1 балл.\n"Малхбузен Европа а, Къилбаседа Iамерка а юьсуш ю дуьнентIехь уггар аьхна дахаран хьелаш долу регионаш", - аьлла ду Economist Intelligence Unit-о бинчу хаамехь.\nЕвропо дIалаьцна хьалхачу 20-ах 8 меттиг, ткъа йисинчу гIаланашна юкъахь ю Японин а, Австралин а, Керлачу Зеландин а, Канадин а гIаланаш.\nДелахь а, Париж охьаяьлла рейтингехь 8 меттигана. Кхушара иза ю 25-чу меттехь, коьртачу декъана дерриг дуьненна а гуш, цигахь шуьйр Iедалшна дуьхьал "можа жилетийн" акцеш хилар бахьана долуш.\nВенехь нохчийн кегийрхоша йоккха стаг кIелхьараяьккхина\nТIаьххьарчу талламехь тидаме оьцуш дара климат хийцаяларна дахарна Iаткъам барца боьзна гайтам а. И бахьана долуш рейтингехь кхин а охьаяьлла Нью-Дели а, КъахIира а. Хаьлхарчо дIалаьцна 118-гIа меттиг, ткъа шолгIачо – 125-гIа.\nEconomist-ан рейтингехь 48-чу меттехь ю Лондон, ткъа Нью-Йорк хIоттийна 58-чу меттиге, цигахь зуламаш а, терроран тIелетарш а дарна болчу кхерамца боьзна къийсам дIахьош хиларна а, дукха яьржина инфраструктура хиларна а.\nДахаран хьелаш вуно ледара долу гIаланаш ю аьлла билгалъяьккхина ю Карачи а, Триполи а, Дакка а, Лагос а, ткъа иштта уггар лахахь йолу Димашкъ а.\nВена кхушара а ю 1-чу метте хIоттийна дахаран дикалла къасточу Mercer консалтинган компанино хIора шарахь бечу кхечу талламехь а. И меттиг цу гIалано дIалоцу ду моггӀара 10 шо.


Вайнах-Телеком а, амал толлу Пранкстер а\nСтигалкъекъа-бутт 04, 2016\nОьрсийчоь -- Кузнецов "Вован", пранкстер, Москох\nОьздангаллин хатI гойтурш\nОьрсийчохь а баьржина лела и маьттаза бегаш. Цара гойту пранкстерца къамелдечун оьздангалла, собар, гIиллакхе къамел дан хаар я ца хаар. Нохчий а нисло пранкстерийн куьйга кIел.\nДика девза дуьненна пранкстерийн цхьа зулам а. Австралехь медицинан йиша Iехийра цига бер дан еана Британин принцан Вильяман зуда Мидлтон Кейт чохь Iуьллучу берийн цIийнахь. Меттигерчу журналисташа телефон тоьхна хиллера пекъар-йоIе, шун цу чохь ю сан нус, муха ду цуьнгара хьал, аьлла, къамел дийриг Британин паччахь Элизабет ШолгIаниг йолучуха.\nЙоIа ерриг а къайленаш охьаехкинера. Ткъа тешнабехк бинчу журналисташа-пранкерша нахала даьккхира шаьш дIаяздина къамел. Паччахьан доьзал шена къинтIера а баьккхина, йоI ирхъоллаелира.\nТIаьххьарчу хенахь оьрсашлахь а баьржина, телефон тухий, бевза нах, я могIархой ле а бой, цаьрга товш доцург а дуьйцуьйтий, къамелаш интернет-машанашна чукхуьйсу пранкстерш.\nГIараваьллачех ву Киевехь лечкъина а Iаш, Оьрсийчуьра бахархой эвххьаза хабаршка бохий, цаьргара мел хеза маьттаза хабарш нахала доху Вольнов Евгений.\nДукха а бу цо, оьрсий боцурш, лебина кавказхой. Дечу къамелехь аьхза хуьла иза цаьрца, уьш – цуьнца.\nВольнов Евгенийс къамнашца оьрсийн мотт буьйцуш хуьлу акцента а ялош, ша церан махкахо волуш санна, Iехабо, телефон а тухий, къамеле а бохий, тIаккха дарбийраш.\nДерриг а дIаяздо, тIаккха социалан машанашка а, Ютубе а кхуьйсу. Оцу видеох доккха самукъадолу дуккхаъчийн. Цо кавказхой Iехош бинчу белхана вуно реза хуьлу и санна болу кавказхой цабеза оьрсий. БIеннаш комменташ язйо кавказхой аьшнашбеш, царна лоьш.\nЦхьа наггахь волу пранкстершка ша Iеха ца войтург а, цхьа наггахь. Дукха хан йоццуш иштта хьовзо гIоьртира Вольнов Нохчийчуьрчу зIенан Вайнах-Телеком компанин оператор. Амма шен белхан меттиг ларъян хууш волу нохчо Iеха ца валавелира.\nМаршо Радионо дуккхаза а хьехна шен лардогIархошна а, сайт йоьшучарна а ватсапехь я социалан дукхахболчу машанашкахь мел зуламаш лела, мел кхераме ду адамо шена тIаьхьа хьовзаме даьндерг цадийцар, я муха Iалашъян еза стага шен маршонаш, шен бакъонаш.\nСтенна оьшу пранкстерна пайдабоцурш лело, нах гезбаха, хьийзо? Вольновс иштта ло жоп.\nВольнов: «Муха ца лела веза гойту ас. Дукха хьолехь беламе ду дерриг, со т1еволуш хила а тарло, амма хьожушверг кхета, бух боцчу эвхьазаллина оьгIазъэхар иза Iовдалалла юйла. Бегаш хиларал совнаха, масал а ду иза, стаг муха хила ца веза гойтуш».\nИштта кхераме а, зуламе а бу, телефонехула нах хабаршка а бохий, хьашдоцург а дуьйций, дарбеллачу цара мел эриг нахала доху пранкстерш.\nАттаниг атта ду, стаг хьайна вевзаш вацахь, цуьнца деха ца дийцар, юьстахо а лаьтташ дуьхьалвистхилар, оьздангаллина тIера иза ваьлча, къамел дIахадор.


Поздравление Министра Ш.В.Жамалдаева с Днем чеченского языка\n11:23, 25 апреля 2015г.\nАс даггара декъалдо шу Нохчийн меттан денца!\nШен мотт боцург къам дац, олуш ду вайн. Ткъа и мотт бан а болуш, иза ца лелош дерг ах къам бен дац.\nД1адаханчу б1ешеран чаккхенехь вайн къомана хилла халонаш, лайна т1емаш бахьана долуш цу ах къам олучу хьоле девллачуьра вай хьалхадахаран 1алашонца, вайн мехкан Куьйгалхочо, Россин Турпалхочо Кадыров Рамзана къоман меттан х1ара Деза де делла вайна совг1атна. Кху дийне, кху доккхачу дийне вайн къам кхачоран дуьхьа шен дахар д1аделира Нохчийн Республикин хьалхарчу Президента, Россин Турпалхочо Кадыров Ахьмад-Хьаьжас. Дала г1азот къобалдойла цуьнан.\nРамзана вайна тахана делларг ойла йина ца валлал доккха х1ума ду, доккха дика ду. Т1амо аьтта, х1аллакбина мохк тобина, ц1анбина, хазбина юха схьабалар а доккха совг1ат ду вайна, ваьш муьлш ду диц ца далийта, вайн орамаш ца талхийта, х1ара Ненан меттан де а делла цо. Дела реза хуьлда цунна!\nТахана вайн махкахь х1ора шарахь а лаккхарчу т1ег1анехь даздеш ду Нохчийн меттан де. Х1ара де иштта даздан хьакъ а дара. Х1иццалц мотт а, къомалла а дицдина, шайн берашка а нохчийн мотт ца буьйцуьйтуш леллачу нехан т1аьхьенаш цу тиллачу некъах хьалхаяхарал совнаха, Нохчийн Республикин Куьйгалхочо доккха г1уллакх дина вайн мотт кхин а тобарна, кхин а иза ч1аг1барна, адамашна юкъахь иза кхин а баржорна т1ехь. Цунна б1аьрла тоьшалла ду денна кху махкахь маттаца доьзна деш долу г1уллакхаш. .\nТахана вайн махкахь нохчийн маттахь арадовлуш газеташ, журналаш ду, х1иццалц шега язлуш виъ б1е, пхи б1е стаг бен ца хиллачу «Даймохк» газетан, масала, дешархо тахана кхо эзар сов ву. Дала аьтто бойла вайн цу т1ехь! Суна лаьа юха а кху Нохчийн метан денца шу дерриш а даггара декъала дан! Дала т1аьхье беркате йойла вайн! Барт цхьаъ болуш, ирсе дехийла вай!\nМинистр Жамалдаев Шаид


Бакъоларъяран "Мемориал" центран (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина "Мемориал", амма иза реза ца хилла и статус тIеэца - Ред.) куьйгалхочо Орлов Олега арз дахьийтина Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле. Нохчийчоьнан куьйгалхочо долийна кхерамаш тийсар соцуш дац, цуьнгара и некъ караэцна хьийзачу наха шега а, шен накъосташка а къидIа а кхоьхьуьйту машанашкахула эвхьаза хаамаш, чIагIдо Орловс.\n"Цхьа зуда яьлла, тхуна евзаш а йоцу, цхьа Иконникова, цо ша " Кадыровн чалтач" ю боху. Иза могуш йоцуш хила а мега. Иза кхин барам бу, амма хьерабевллачу наха а до адамаш хIаллак", – элира Орловс Кавказ.Реалиин корреспонденте. Цо ша лерина ву боху туьйсучу кхерамашна низамца ма-доггIу дуьхьало ян.\nОццу хенахь Нохчийчуьрчу кхелашкахула лела кхин а цхьа бехккъастаман гIуллакх - "Интернетехь эладитанаш даржош болу нах" хIаллакбан беза, аьлла, Кадыровс динчу дIахьедарна низамо луш болу мах къастабайта гIерта Орлов, амма гIуллакх талла ца туьгу Талламан комитет.\n"Таллам дIа ца бахьар – иза системин проблема ю. Талламан комитето тхоьга боху, оха зуламах лаьцна хаам бина бац. Шаьш хьаьвсина боху оха чуделлачу орзе. Ткъа муха хьавсина, хIун дина? Цхьа хIума ца дина, деккъа дIа дешна тхан кехат талламчас, сацам бина талла хIума дац, аьлла. Иза ду оха далхориг. Кхел а яра юьхьанца тхан арз листа духьалъяьлла, амма дукха хан йоццуш Соьлжа-ГIалин Старопромыслан кIоштарчу кхело листира тхана арз, реза ца хилира дов гIатто. Кху беттан 30-чохь аппеляци луьстур ю Нохчийчоьнан Лакхарчу кхелехь. Со вуьйр ву бохуш, кхерамаш туьйсу, ткъа Талламан комитет иза талла а реза яц, цуьнан бухе хьажа а ца лаьа. Со вийча гIаттор хир ду-кх бехктакхаман гIуллакх", – дуьйцу Орловс.\nКадыровс, нах байа, аьлла, бина кхайкхам зер дехна Талламан комитете «Мемориало»\nХенан йохалла Кадыровс кхерамаш тийсарх лаьцна а дан дезар хир ду шен Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле арз, элира бакъоларъярхочо.\nХьалхо Нохчийчоьнан Лакхарчу кхело юхаталла дIахьажийра Кадыровс официалехь кхерамаш тийсарх долу гIуллакх. Таллар ца долорна дина аппеляцин арз луьстуш Охан-беттан 7-чохь бира ишта сацам. Кадыровс нохчийн маттахь "байъа беза", "чубохка беза", "луъург дан деза" бакъоларъярхошна, журналисташна, социалан машанашкахула Iедална луьйчарна аьлла къамел дарца дозу Орловс кхеле ден аьрзнаш.\nКху деношкахь "Грозный" телеканалан директора Ахмадов Чингиса кхерамаш туьйсуш къамел дира мехкан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна резабоцчарна дуьхьал. Инстаграмехула яржийначу видео чохь цо боху ша " Кадырова Ахьмад-Хьажин кIантаца Кадыров Рамзанца ву": "Нагахь санна цхьаъ вен везахь, иза вен дагIахь, вуьйр ву оха. Етта езахь, еттар ю, дош ала дезахь, дош а эр ду".


Шен ма хуьллу журналисташна пебетта Украинерчу шейх Мансуран цIарахчу нохчийн батальонан лидеро ЧIеберлойн Муслима. Амма Киевехь цунна тIенисвалар а доккха ниIмат ду, хIунда аьлча, иза цхьана меттахь соцуш ван а вац.\nДелахь а, таро хилира «Кавказ.Реалии» порталан корреспондентан Деркач Анваран ЧIеберлойн Муслимца цхьанакхета.\nОьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша цуьнан хьокъехь даийтина кехат листа кхайкхинера Муслим украинхойн СИЗО.\nЦундела хьалхара хаттар дара, муха ю Украинан Iедалан шайн лаамехь тIаме баьхкинчу нохчашца юкъаметтигаш, аьлла.\n- Цхьа а шеконаш а йоцуш, маьршша вуй хьо кху пачхьалкхехь? Цхьаммо тIехьашхула тешнабехк бан мегара я юй-те къайленехь латтош зIенаш Украинан а, Оьрсийчоьнан а къайлахчу сервисийн аьлла, ойланаш хила а хуьлий хьан коьртехь?\n- Хила тарло царна юкъахь цхьа къайленаш. ХIуъа а хила тарло, амма цкъачунна ала хIума дац, дерриг дика ду. Тхо даим а «М» олучу секторехь ду (Мариуполерчу Азов хIордан йистехь). Тхаьш куп тоьхначу меттера, довла а довлуш ара ца довлу тхо. Бакъдерг аьлча, меттигерчу бахархошца ду тхан лелош гергарлонаш, Украинан кхерамзаллан кхеташонца а хьо-со ду тхан. Украина тхуна тхешан бертхо санна хета.\n- Украинан чоьхьарчу гIуллакхийн Къоман гвардин я пачхьалкхан эскархойн могIаршка йийла юьйлаелира 2015-чу шеран бIаьста шайн лаамехь вовшахтоьхна батальонаш. Тахана муьлхачу статусехь ю Шейх Мансуран цIарах батальон?\n- ХIаъ, массо а батальонаш дIакхийтира хIетахь Украинан тIеман эскарийн декъех а, Къоман гвардех а. Шайн лаамехь вовшахкхеттачу украинхойн ницкъийн корпус а, тхан батальон а йисина шаьш, царех йозуш а йоцуш. Оха кхетадо, тхо тхайн лаамехь арадевлларш ду. Я кегий а дац тхо, кхечарна тIехьадевлла лела. Тхан цхьа тIемало ву 61 шо долуш, бисинарш цул а жимма кегий бу.\n- Украинан официалехь йолчу структурашца цакхетамаш, конфликташ, гамонаш хила а хуьлий шун?\n- ХIан-хIа! Цкъа а хилла яц тхан цаьрца проблемаш. Нагахь санна, цхьана декъехь цакхетам хилча а, тхоьга орца доьху, даим оха накъосталла а до.\n- Кхуза тIаме вале хIун лелош вара хьо, Муслим?\n- Эскарера со юхавирзича, сан махкахь Оьрсийчоьнца тIом болабелира. ХIетахь дуьйна ишта схьавогIу-кх со, герз кара а эцна, тIемаш беш. 1991-чу шарахь иккхира Нохчийчохь конфликт. ХIетахь Оьрсийчоьно оппозицин гIоьнца, кхузахь, Украинехь сепаратисташ олу царех, диверсеш лелайора. Оцу некъаша оьшу пайда ца бохьий хиича, Соьлжа-ГIалина тIелатар долийра эпсарша танкашца.\nТIаьхьо церан буьйранчаша шайнаш бац уьш, эскаран декхарш кхочушдина, мукъабевлларш бу уьш аьлла, дIахьедира. И бакъ дацара, оха йийсаре лаьцначийн кехаташка ма хьуьйсура тхо, цу тIехь яздина хуьлура, муьлхачу тIеман декъера бу а, церан регалеш а.\n- Донбассехь изза хилира аьлла хетий хьуна? Изза эскарера мукъабевлларш а…\n- ХIаъ! Изза сурт ду!\n- Хьо муьлхачу пачхьалкхан вахархо ву?\n- Советан заманара паспорт хиларал совнах, сан кхи кехаташ хилла а дац. Кеста Ичкерин паспорт ду соьга схьакхача дезаш.\nЗакаев Ахьмад ву уьш яздеш. 2014-чу шарахь, Украинехь со тIом бан волавелча, цхьана шарна кехат делира суна сан цIарца, шо даьллачул тIаьхьа хан дIаяхъяйта ца вахара со. Ма дарра аьлча, карахь цхьана а кепара кехаташ дац-кх сан. ХIетахь Нохчийчохь оьшура суна кехаташ, хIинца башха цаторийла а яц.\n- Маца араваьлла хьо Нохчийчуьра? Муьлхачу некъашца вахара хьо?\n- 2007-чу шарахь дара и, Оьрсийчухула дехьавелира со. Луганск кIоштехула веана со Украине. Вуьшта дуккха а къайлах некъаш ма ду масанхьа а.\n- Хьайн доьзал Нохчийчуьра арабаккха ницкъ кхечирий хьан?\n"Юьхьанца дуьйна Дудаев ЖовхIара шен къам дигинчу новкъа велира со"\n- ХIаъ, сайн массо а гергарнаш кIелхьарабаьхна ас. Маьхчой бисира сан цигахь, юьхьанца Iедало тIекхуьйкхуш, хеттарш деш, шайн тергонехь латтийра уьш. ЦIера арваьлчхьана сан цаьрца зIе хилла а яц.\nТIаккха бевлира уьш Iедало хьийзочу балех. Сан доьзал Европехь бу. Йоллу, ала мегар ду, Европехула чекхваьлла со, цигахь сайн махкахошца цхьанакхетарш хуьлура сан, кхи дIа хIун дича бакъахьа дара-те бохуш, дагавуьйлура со царех.\n- Муха, карахь кехаташ а доцуш лелла хьо Евросоюзан пачхьалкхашкахула?\n- ХIаъ. Украинан Малбузерчу дозанехула Закарпатскан кIоштехула дехьа а вуьйлуш. Цигахь Советан хенахь дуьйна кIохцал-серах пен бу, жимма серло а латтош. Ас ма аллара, къайлах тачанаш ма хуьлу цигахь, масанхьа а санна.\nУкраине кхаччалц, со цхьанхьа а вуй хиина а дац, ас цхьанна а интервью ца лора. Цундела хир ду-кх сан дерриг а аьтто болуш чекхдалар хIинццалц. Ткъа хIинца батальонан цIарах ас до зорбанашца къамелаш, хIунда аьлча, сан накъостийн гергарнаш ма бу даймахкахь.\n- Украинехь Оьрсийчоьнна дуьхьаллаьтта нохчийн тобанаш шина декъе йоькъу: Дудаев ЖовхIаран агIончаш а, Нохчийчохь шолгIа тIом боьдуш вовшахтоьхначу «Имарат Кавказан» тIемалой а бохуш. Хьо хьаьнца ву?\n- Юьхьанца Дудаев ЖовхIара шен къам дигинчу новкъа велира со, хIетахь дуьйна оцу новкъара вирзина вац со.\n- Умаров Доккина чIагIо йина вуй хьо?\n- Вац. Суна лиира хаа, тIекхиа, хIун тоба ю и, хIун Iалашонаш ю "Имарат Кавказо" юьхьарлаьцнарш, хаа. И хеттарш цу тобан хьалханчашка дала а лиира сцуна. Амма ца белира сан аьтто. Суна хетарехь, цкъа хьалха шен къоме хатта деза, къомо билгадаккха деза, пачхьалкхна гергахь, муьлха тIегIа, кеп оьшу царна.\n- Хьенан куьйгакIел вара хьо тIом бан волалуш?\n- Цхьаннан а. Со суо вара тобан лидер. Шерачу аренца тIемаш бина ву со. Масех экипаж яра сан. Кегийчу машенаш тIехь дIасадахар хуьлура тхан, иштта юьрта юкъахь къайладовла аьтто хуьлура тхан.\nДукха хьолахь, маса тоьпаш а, гранатометаш а хуьлура тхоьгахь. Атта а хуьлура тхуна ишта. Оьшучу хенахь цхьанхьа гуллора тхо, операци чекх а йоккхий, къайладовлура. Ишта-м тIеман юьххьехь нохчашкахь танкаш яра, масех "Град" а. Тхаьш лаьмнашка хьаладоьлхуш тIеман гIирс багабора оха, чудохку патронаш, молха а кхачийча, кхи дIа дан хIума дацара оцу герзах.\n- Танкаш тIехь «шайн лаамехь лелларш» ца бийцича, хIун ду тера Нохчийчохь хиллачу тIемийн а, хIинца Донбассехь боьдучун а?\n- Цигахь а, кхузахь а оха тIом бо маса тоьпашца а, гранатометашца а, минометашца а. Эскаршкахь 120 миллиметар ерш ю, тхоьгахь 82 миллиметарш. ХIинца-м керла, интересе, тIамна пайден гIирсаш юкъабоьвлла, масала «беспилотник» олу вертолеташ а цхьаьна кхоьллина. Тхайна хуург украинхошна а Iамадо оха, цаьргахь дукха хIуманна тхо а Iема.\n- Украинано тIеман гIирс белирий шуна?\nКъаьмнаша шаьш бан беза шайн кхолламан къастам. Тхо тешна ду, толамца хIара доьрзург хиларх"\n- Трофейн герз а ду, эцнарг а ду, дукхахберш шайн машенашкахь схьабаьхкинера Европера. Царех цхьаберш хIинца а болуш бу. Тхоьгахь болу тIеман гIирс тоаме бу цкъачунна.\n- ТIамо йоккха харж йо. Украинан пачхьалкхан структурашна юкъахь шун батальон ца хилча, мичара долу шуна ахча?\n- Тхуна волонтераша а, таройолчара а гIо латтадо.\n- Масане хуьлу, шун тIемалой лазийна, чевнаш йича, украинхоша шайн госпитале чуоьций шу?\n- Делан пурбанца, масех меттиг бен ца нисбелла тхан, лазартне салти кхачо оьшуш. Чевнаш йинчунна дарба до госпиталехь.\n- Вукху агIор тIом бечаьрца болчу хьайн махкахошца вовшахкхетар хиллий хьан цкъа а?\n- Тхо даим а «М» секторехь ду. Кхузахь уьш хилла бац. Донецкан, Луганскан кIошташкахь нохчий бу бохуш, дуьйцуш, хезна суна. Тхо кхузахь мел ду, радиоэфирашкахула тхуна хезарг хIирийн, азербайджанхойн мотт бу. Нохчийн маттахь къамел хезна дац.\n- ХIун Iалашо ю украинхошца тIом бечу нохчийн?\n- Тхайн даймохк мукъабаккхарехь кхи дIахьош тIом бу-кх хIара. Дукха хезна суна, нохчаша Оьрсийчоь эшийна, цундела ял ю цара нохчашна дIалуш, оьрсийн низамаш цигахь лелаш а дац бохуш.\nСо политик вац, со тIемало ву, цундела цуьнан мах хадо компетенте вац со. Шина тIамехь дукха ресурсаш хIаллакхилла тхан, тхайн махкахь тIом бан таронаш а эшийна тхан.\nКъаьмнаша шаьш бан беза шайн кхолламан къастам. Тхо тешна ду, толамца хIара доьрзург хиларх.


Аюбов Вахьидан эшарш ю кху деношкахь, аьлча а, иза велла аьлла хезча дуьйна массанхьа хезаш. ТIехйолучу машенаш чуьра а, дискаш духкучу . Интернетехь йина клипаш а ю цуьнах лаьцна.\nХасав-юртан кIоштерачу ГIан-юртахь веха Аюбов Вахьид велла аьлла хезча, шортта шайг-шайгара хабарш даржийра махкахоша.\n"Таксица цхьанахь воьдуш, некъан бохамехь велла" бохура, кхечара-"дукха хенахь дуьйна текхна цамгар ца лайна велла" бохуш дуьйцура.\nЦуьнан хIусамненан дезнера Интернет чохь нахе кхайкхам бан, ца хуург ма дийцахьара аьлла.\nЦуьнан накъосташа дийцарехь, йиинчух цатам баьлла велла иза.\nШа кхалхале цхьа де хьалха кхайкхинчу цхьана даздаре вахана хилла концерт яла. Цигара цIавеъча, дог вон хилла дарбан хIусаме кхачийна. Мел лерина хьийсарх, метта ца веъна иза.\nАюбов Вахьидан цIе дукхачарна евзаш яцара, амма цуьнан эшарш хазаза стаг хир а вац кху Нохчийчохь. Цкъа а, шозза цу юккъера дешнашка ладоьгIча кхетара, уьш дагчуьра догIуш дуйла.\nЦуьнан доттагIчо, ша а иллиалархо волчу Биалиев Анзора иштта элира Вахьидан кхоллараллех.\nБиалиев: «Вахьид халонаш гина стаг вара. Цуьнан да вийнера 27 шо долуш чIирна дуьхьал. Йиша-ваша а доцуш, шен дехошца гергарло а лелош вехаш вара иза. Ша чIогIа говзалла йолуш стаг а вара иза. Адамова Тамарас а язйинера цуьнан ши эшар».\nАюбов Вахьид дIаваларх, дукха нах чIогIа цецбевла а ца Iаш, Iадийча санна бу. Дукхачу декъана, цуьнан эшарш а яра, ша тайпа сиингаттаме, ойла йойтуш, дахар ханна делла дуйла хоуьйтуш.\nБиалиев Анзоре дукхачу наха телефонаш йиттина, цуьнах кадам беш. Даггара нахана халонга даьлла и похIам долу жима стаг дIаваьлла аьлла шайна хезча, элира цо, легашкахь къурдаш а сецош.\nБиалиев: «Бакъдерг бакъ хила деза, соьга дукха телефонаш йиттина кадам беш. Шайна цуьнан нах ца бевзара, хьо цунна уллехь волун дела, хьоьга кадам бан лаьара, бохуш. Цхьаъ вара, цуьнан хилла накъост, цуьнца довдаьлла. Шена ма ца моьттура иза иштта лийр ву бохуш, воьлхуш вара иза….».\nАюбов Вахьидан озан аьттонаш а баккхий бацара. Дукхачу декъана фальцетан барамехь дIаолура цо эшарш.\nЙиша-ваша доцуш, ненан цхьаъ бен воцуш а хилла иза. Нене болу безам а хилла цуьнан барам боцуш. Дукхачу нахана дагадогIу, цхьана концертехь, шена кховдийна зезагийн курс, цо къинтIера довлар а дехна, шен уггаре дезчу адамна дала лаьара аьлла, шен нанна дIаделира, бесни тIе оба а яьккхина. Шен дахарех яра цуьнан эшарш, аьлла кхин дIа а дийцира Биалиев Анзора.\nБиалиев: «Дийна а волуш вицвича, хIун дийр ду аш со велча, бохуш цхьа илли дара цуьнан. Хало гина стаг вара иза. ДIакхелхина накъостий а бара цуьнан. Ша а вара чIогIа дика накъост а. Шен хIуманан да а вацара, комаьрша вара иза.\nШа а хала воллуш стаг велахь а, букътоьхна дIагIур волуш вацара. Шегахь оццул хIума ду шуна, ас дIало шуьга, бохуш а меттигаш а яра. Дика доттагI вара иза».\nДоддо Мурад а ву Хасав-юртахь вехаш. Иза а Аюбов Вахьид вевзаш хилла ву. Цуьнан эшарш, дозанаш а хедош, Кавказехула дIасаяхнера, аьлла дийцира цо.\nДоддо: «Сочи вахнера со болх бан. Сарахь тхо арадовлуш цхьа парк яра. Цигахь ша мел волу жимстаг гуллора. Сарахь араваьлча, цигахь цхьана машенчуьра Вахьидан эшарш хезира цуна. Нохчий бу хIорш аьлла тIе а вахана, салам делча, къаьстира уьш эрмлой, оьрсий буйла. Вахьид, шен мехкан дозанал а араваьлла, аьлла хаам бира цара соьга».\nАюбов Вахьидан эшарш, чIогIа кхета атта дара. Бала а, хало а ца Iевшина, вайнахах стаг хир вац, цундела, хIораммо а шех йолуш санна тIеоьцура уьш. ДагтIе боьду некъ лохура цуьнан дешнаша, аьлла дийцира Доддо Мурада.\nДоддо: «Воккха илланча дIаваьлла вайн. Шех дозалла деш стаг а вацара иза. Шен илли адамийн дегнашка чукхачо а хаьра цунна. Шен дахарехь хиллачунах масал а деш, адаме дIакхачадора цо. Дала гечдойла цунна…».\nШеко яц, Аюбов Вахьидан эшарш деххачу шерашкахь юьсург хиларна. Дуккха а ваха иза ца кхиънехь, нохчийн иллиалархойн седарчашна юкъахь наха къобал вина, тIеэцна, къеггина седа бара иза.


Пачхьалкхан дай: багахь - мерза, дагахь - чаьмза.\nКху деношкахь социалан машанехь «Яблоко» партин векало Митрохин Сергейс бусулба дин емалдеш динчу къамелаша карзахбаьхна, къаьсттина ГIалгIайчуьра хьаькамаш.\n"Кху заманчохь бусулба дин «къаьхьа къемат ду», «дуьхьало» ю иза кхиаме доьдучу дуьненчохь".\n«IslamNews» порталан журналисто Сальникова Юлияс телефонехула къайлах дIаяздина, нахала даьккхина Митрохин Сергейн и къамел.\nКавказерчу «Яблоко» партин филиалан декъашхоша чIагIдарехь, пачхьалкхан Думан а, регионашкарчу парламентийн а харжамаш герга кхоччучу хенахь зорбанехь и тайпа кхайкхамаш хазор, Къилбаседа-Кавказерчу партех тешам байа а, цуьнан сий дайархьама а дина зулам ду.\nГIалгIайчуьрчу «Яблокон» куьйгалхочуьнга Муцольгов Руслане партин болх сацабе бохуш, цхьа могIа сайташтIехь ца дича ца воллучу кепара тIедожораш хезадо.\nХIунда аьлча, «Яблоко-н» декъашхоша Iедал аьшнашдар, критике диллар меттигерчу Iедалшна цатов дукха хан ю.\nГIалгIайчуьрчу къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан хаамийн министраллин куьйгалхочо Евлоев Улана а тергамза ца дитина Митрохин Сергейс дин сийсаздеш дина дIаааларш.\nКъасттина ца тайна Евлоевна «исламан дин кху заманан къематде ду» боху дешнаш.\nЙоллу «Яблоко» партина дуьхьал кехат яздина министро.\n«Пачхьалкхан юкъаралла, къасьттина вайн махкара бусулбанаш карзахбаьхна оцу дешнаша. Шен дукхаллийца пачхьалкхехь шолгIа меттиг дIалоцучу Исламан динах лаьцна фашизман кхайкхамаш бина Митрохин Сергейс, «Яблоко партин векало.\n5 минотехь гергга цо динчу къамелехь ксенофоби хилла а ца Iаш, къаьмнашна а, динашна юкъахь гамо, цабезам баржор ду.\nИ тайпа къамел цхьана зуламечу нацистийн тобанерчу цхьаммо аьлча а дара ша, амма демократин болам шаьш лоручу партин декъашхочуьнгара иштаниг даларо Iадаво» аьлла яздо Евлоев Улана.\n«Лаккхара Iилма а долуш, кхетамехь волчу стага муха аьшнашдийр ду дин. Массарна а хууш м аду, Европан Iилманал бIешерашна хьалха а бовлуш, вуно дукха дуьненан къайленаш яьстина бусалба Iилманчаша дуккха а агIонашкахь», бохуш, юх-юха дижа ца дуьтуш, карзавуьйлу министр.\nЦул совнаха, къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан хаамийн министраллин\nкуьйгалхочо дика хир дара боху, ксеонофобин, нацистийн къамелаш даржочу пачхьалкхан куьйгаллехь болчу нахана дуьхьал бехктакхаме гIуллакх айдеш, царна таIзар деш хилча.\nОьрсийчоьнан Инарла прокуратуре дехардо Евлоевс Митрохин Сергейс динчу дIахьедарийн боггIу мах хадор.\nИза тешна ву харжамийн комитето харжамашкахь Митрохине дакъалоцуьйтур ца хиларх а.\nГIалгIайчуьрчу «Яблоко» партин куьйгалхо Муцольгов Руслан талламашкахь ву, шен коллегас динчу къамелийн бух охкуш.\nЦо чIагIдарехь, интервью хилла а яц, я «IslamNews» порталан сайтехь а ца карийна цунна аудио-компромат.\nМаршо Радион аьтто ца хилира шеца, Муцольгов Русланца йийцареян социалан машанехь иккхина конфликт, амма тхоьца з1ене велира цуьнан ваша, «Машр» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллан куьйгалхо Муцольгов Мохьмад.\nСоциалан машанехь дин сийсаздеш материал гучуяьллачул тIаьхьа, Муцольгов Руслана жоьпе озийра Митрохин Сергей.\n«Ас бакъцаво, - боху цо, - сайн белхан накъост, амма цхьабакъду, цуьнгахь къонахалла тоьъна, шегара даьллачунна къера а хилла, бусулбанашка шена гечдар деха», бохуш яздо Муцольгов Руслана Интернетехь.\nЦул совнаха, бехказавуьйлуш, «Яблоко» партин векало Митрохин Сергейс шега даийтина кехат зорбане даьккхина цо.\nХIара ду и жоп.\n«15 шо сов шерашкахь суна дикка евзачу журналистца Сальникова Юлица ас дина, нахала даьлла къамел тхойшинна юкъахь хилла дара. Суна хетарехь, я Делах тешаш, я Исламца гIуллакх догIуш а яц иза.\nШа-тайпа, ироница дина къамел ду иза, багахь цхьаъ, буха диллина кхин а долуш.\nДаим хилла со къаьмнашна а, динашна а юкъахь машар латторехьа.\nМасала, оьрсийн политикашлахь со цхьаъ вара масех шо хьалха Жириновскийс Кавказ кIохцал-сераца Оьрсийчоьнах дIахадон еза, бераш дуьненчу ца довлийта доза тоха деза бохуш, бинчу кхайкхамашна дуьхьалваьлларг.\n«Тоьар ду Кавказ юзо» бохуш Оьрсийчохь боламаш буьйлабелча, ас диллина емалбора оцу акцийн вовшахтохарш.\nДуккха а шерашкахь схьавогIуш ву со Сталин бехкевеш, цо кавказхошна йина геноцид емалъеш.\nСуна аьттехьа а ца хаьара, ас ден къамел цо дIаяздеш дуйла а, кхана-лама и зорбане дуьллур ду а.\nХилларг хилла даьлла, амма ас сайна бехк ца биллар доьху массо а бусулбанашка.\nЛарамца Митрохин Сергей».