Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ -- Бостонехь эккхийтар дина меттиг бархI де даьллачул тIпаьхьа, 23Оха2013\nРоховански: «Хаамийн гΙирсаша дехарш дахкийтира, шайна нохчашца къамелаш дан лаьара аьлла. Бохамах лаьцна шайна ма хеззина, соьца зΙене елира мехкан малхбалехь еха кхо нохчийн зуда. Уьш Ιадийна бара, боьлхура-кх. Царна хала дара хилларг лан. Царел тΙаьхьа ас дуккха а нохчашца къамелаш дина – уьш массо а бу боьхна. Шаьш кхузахь кеп-кепара кхетам-ойла йолуш дуйла хаийла шуна, боху цара. Оьрсийчохь а, Къилбаседа Кавказехь а санна, кхузахь шаьш дерраш а террорхой ду бохийла ца лаьа царна».\nРоховански: «Юьхьанца дуьйна а олу цара, «со аравала (араяла) а ца хΙутту, суна суо кхерамзаллехь а ца хета. Нохчийчуьра тхо дуй хиича, гома хьоьжур бу тхоьга нах». Суна ца хета, уьш массо а шайна тΙелетарш дарна кхоьру аьлла, амма сингаттамехь-м бу уьш. «Нью-Йорк Таймсе» Бостонехь Ιийначу нохчийн лоьро Баиев Хьасана а даийтина кехат, ша оьгΙазвахана зуламхошна, уьш муьлш белахь а, ткъа уьш нохчий белахь, цара сийдойъу шен къоман, аьлла. Ιамеркахошна нохчий хаза лаьа, амма нохчашна ца хаьа, шаьш хΙун дийца деза цаьрга».\nМ.Р.: Вайна хΙинца хиина кхузахь нохчийн диаспора а юйла. Мел бу уьш, маца баьхкина?\nРоховански: «Хууш дац, аьтто бац официалехь иза хаа. Иммигрантийн тептарш тΙехь уьш массо а бац нохчий бу аьлла язбина. Иштта дΙа аьлча,1000 гергга бу пачхьалкхехь. ТΙаьххьарчу 25 шарахь уьш баьхкинийла а хаьа вайна. ТΙех даккхий а ца хуьлу кхуза кхочучу дакъойн терахьаш. Наггахь бен ца хуьлу, кхуза а веъна, бухасаца лерина нохчо. Цу тΙе, кхузахь хала луш а ду оцу нахана мухΙажиралла. Берш, доккхачу декъанна, 1990-чу а, шолгΙачу эзар шерийн юьххьехь а баьхкинарш бу, цу хена атта дара бухасовца. ХΙинца деза тоьшаллаш деза цаьргара, уьш децΙахь хьийзош хилар гайта».\nМ.Р.: Ιамеркахошца эр, интеграци муха дΙайоьду церан?\nРоховански: «Шина кепехь, аьттехьа дΙацаийнарш а бу, ийнарш а бу. Уьш тайп-тапана, кеп-кепара кхетам болуш нах бу, бахкар а ду хенашца къаьсташ. Масала, ши Царнаев а ма хилла вовшех дуккха а къаьсташ, кхетамца а, амалца а. Ишттаниг мухΙажирийн массо а диаспоршкахь тергалдойла ду».\nРоховански: «Оха Facebook агΙо cхьайиллина нохчий а, Ιамеркахой а вовшех дагабовлийта. "Нью-Йорк Таймсо" дийцира ишттачу боламах лаьцна, интернетехула вовшашца дагабовлучу нехан тоба 80 стаге хьалаюьзина, аьлла. Ιамеркахоша яздо нохчашка, «вай массо а Ιамеркахой ду, тхо шуна накъосталлехь ду, ма кхера, тхуна шу ган лаьа, оха декъалдо шу тхан махкахь», бохуш. ХΙора а нохчочо санна емал до Бостонехь зулам дар, зуламхой а емал бо. Ас а яздо Фейсбукехь, хьовсал шу, нохчий, шуьца ма яц Ιамеркахойн гамо, бохуш. Нохчий вуно реза бу ишттачу хьажамна. ...Сайна хетарг эр ду ас, и ши кΙант хΙара ю аьлла кхин зΙе йолуш хилла а ма вац Нохчийчоьнца. Нохчийчоь бехказа йохуш къамелаш дан хьашт ду аьлла а ца хета суна цундела».\nДерриг нохчийн къам бехке дойла дац


Х1ара 20 шо ду шен дех дисна 1аьржа суьлхьанаш Зайнапехь долу. Цхьана шарахь х1етте а, дас ма-тассара маьнги г1овлех а тесна, кхазийра кхуо уьш. Д1а моссаза хьожу а, дас шех бехк боккху хетташехь. Вирд даккха т1елацар цхьа хала г1уллакх ду моьттуш 1ийра. Кхунна шера хаьара, цу массо а суьлхьана т1ехула дас эзар-эзарза бай п1елг хьаькхнийла. Уьш мелла а дуткъа делча санна а хеталора леррина хьаьжча, ткъа моллин к1уж бина тай-м тоххара басадаьлла, муьлхачу басахь хилла а ца къаьстара. Эххар а дан дезарг 1амийна, Дела хьахор шарделла х1ара ялале, т1екхийтира ненан суьлхьанаш а. Уьш чекх са гуш, к1ай дара. Цхьаьна кепе дерзош, к1айнчаьрца можа дерш ийдеш, моллин к1уж баьццарчу чиллан тайнах беш, кечдинера нанас шениш.\nЗайнап 40 шарера яьлчи кхуьнга кхечнера дех-ненах дисина суьлхьанаш. Вуьшта уьш цкъа а вовшах хьакхделла а дацара. Х1ора 1уьйранна г1утакхчуьра схьаоьций, цхьаьна минотана цаьрга леррина хьожий, т1аккха цхьанна т1ехь Дела хьахош, вуьш карахь латтош, цхьана низаме дирзина кхуьнан уьш. Наггахь, шиннах а бехк баккхар а нисло: «Сан х1ун бехк бара, шу вовше эг1арх, х1ун тоделлера шун а, х1ун дика болх бира аш суна а?» Х1уъа а аьлча а, дийцича а, т1улга т1ехула хи санна, д1адахна дахар а, д1абахна уьш а. Х1етте а, муха хуьлу теша, дас-нанас шайн доьзал цхьаьна стоьлана гондахьа гулбина буу кхача? – гуттар а хаа лиъна кхунна. Суьлхьа т1е суьлхьа кхеташ, цара меллаша доккху тата а новкъа хуьлу наггахь, б1аьргаш бийшина, церан дуьхье кхиа г1ерташ кхуо ечу ойланна. Цкъацкъа ший а суьлхьанаш охьа а дохкий, олу кхуо цаьрга: «Х1ан, х1инца цхьаьна ду-кх вай – да, нана, йо1». Бакъду, цу х1илланах ца йолу йовхо, ца до дог токх а, дахарехь кхунна лаьттина эшам а ца болу д1а. Суьлхьанаш санна, тайп-тайпана хилла кхеран дайн дахар а. Цхьанна гале олий, хьарчадой, г1утакх чу кхуьссу Зайнапа суьлхьанаш. «Далла бу хастам, сох уьш цхьа билгала дерш дуьсур доцуш, – ойла кхоллало кхуьнан, – сох дисинарш а сан ден-ненан хилларш хир ду-кх. Бакъду, хьанна дуьсур ду уьш, хьа хьовзийна мел лур бу суна?»\n– Сан нанас ечуьра евлачхьана йовха пазат ца хилла-кх сан, – боху воккхачу стага, х1усамнанас керла йинарш кога а юхуш.\nПазаташ ша тайпа к1айчу басахь ю, к1ажий, бертиггий можа бос бетталучу т1ерг1ах а йолуш. Церан юцар а цхьа ша тайпа бустамца ду: цкъа шуьйра лалам, т1аккха готтаниг боьдуш…\nЛеррина, т1ебаьлла морса чо куьйгаца бижош, хьалаоззош, цкъа аьтту, т1аккха аьрру когахь нисйо воккхачу стага пазаташ.\n– Тхан нанас, Тахлас, йора-кх т1ерг1ан пазаташ хьовха, каранаш, б1ег1аган куйнаш, пхьошдоцург, чоа. Кхечу ярташкара а нах лаьттара тхоьгахь. Суна ешъерг х1уъа елахь а цхьа ша тайпана хуьлура. Ткъа пазаташ-ма сан когаш бохбина ца 1аш, сан са а дохдора. Бакъду, Казахстанехь Тахла кхелхинчул т1аьхьа-м ца хилла. Пазаташ-м дера хилла, х1орш а ма ю, амма сан нанас еш хилларш санна-м ца хилла.\nСтоьлана гондахьа 1аш болу кхеран доьзал д1атоь. Церан бист ца хуьлуш, вовшашка хьаьжначу б1аьргаш чохь дешало: «Дадинарш шалха даь1начу эхангах йина ма ю, леккха бертигаш а йолуш! Бос а бу шекаран санна, дукха к1айн хиларна сийна а хеташ! Ткъа бертигаш, к1ажош налха басахь, хетарехь, шарахь ца хуьйцуш лелийча а нужур хьовр доцуш ша тайпана юьйцина. Т1аккха а пазаташ яц!? Ткъа тхайнаш, дадас лелийнарш схьа а яьстина, жимма карлаяьхна, басардина бамбин эханг тоьхна ю. Х1етте а мел аьхна ю…» Уьш цхьабарт бича санна, стоьла к1ел лаьттачу шайн когара пазаташка хьовсу. Чохь йогучу пешан г1овг1а бен яц. Чу дечиг туьллуш, схьайиллинчу не1арехула етталучу йовхонна а, серлонна а дуьхьала шен гуттара а т1арг1а лелийна шарделла, чекх са гун куьг а луьйцуш, схьайирзинчу х1усамнанас т1етадо:\n– Деллахь, стаг, ма бакъ лоь хьо! – олий (стоьлана гонд1а 1ашберш вовшашка хьовсу), воккхачу стаге схьайоьрзу зуда.\nИ шиъ минотана вовшашка хьаьжна соцу, шимма а цхьаьнадаггара доккха са доккху. Цу шинна а цхьа къайле хуучух тера ду…\n– Къааштон дечиг кхачийна вайгара, – олу зудчо, – Ц1е д1айоьлча-м йовхо дика хуьлура ножах, вуьшта, буха туьллачуьна цхьа мадар ца яхь ер яц…\n– Ткъа х1ара стенан х1у ду? Г1ад лекха долий кхуьнан? Йокъа хилахь хи тоха деза? Ца тоьхча дег1 ца доккху? Ткъа кху х1уца юхкуш х1ара кхиондерг яц?\nБукъ берзийна дехьарчу стоьла т1ехь тайп-тайпанчу хасстоьмийн х1у духкуш йолчу Бакарбикига хеттарш деш долу аз ч1ог1а безам хийтира Совдатна. «Ванах, и мила вара-а? И аз маца хезнера суна?», – сацаелира х1ара. Ишттачохь нислуш ма-хиллара, ткъес тоьхча санна, дагадеара… «Х1аъ, дара дера, сан нанас хьелий узучохь биргадир хиллачу Сипин аз!»\nБ1аьрнег1ар тухучу юкъанна дагадаьхкира бераллин денош…\nДелкъал т1аьхьа, геннара ворданан г1овг1а хеззашехь, кех йолий, хьелийозархой д1асакхуьйлуш волчу Мовлина дуьхьал йолура х1ара. Дог ца дог1уш, мозашна лестон ц1огарчий наггахь вовшах а кхеташ, цхьацца ког боккхуш йог1у говраш совцура кхунна хьалхха. «Ахь х1ун до, Месаш?», – шена шера хуъушехь, х1оразза а хоттура Мовлас. «Со Жовжан йолчу йог1у», – олий, кхин шен дешича тергал а ца веш, ворданан т1ехьарчу дукъарца меттана йиллинчу готточу аьчкан бирг1и т1ехь д1а а нислой, ворданан ц1ийнах куьг хьала а тосий, охьахуура йо1. «Х1ун сакъорура-те, цу боьхначу новкъахь д1асаетташ, сайн дешичан улло б1ег1агна т1е хиъна парг1ат ца йоьдуш? Бералла. Жималла», – елакъежа зуда. Эвлана генна йистехь, Соьлжан бердаца яра аьхка бежнаш узу меттиг. Пилаьги чу шура юттуш йоллучу шен ненах хьаьрчий, х1инцца харцъюьйлаелла кегийра к1айн цергаш гучу а йохуш. Меллаша ведар охьах1оттадой, когаш т1е охьалахлой хоттура нанас: «Бушта, хьо хьаьнга хаьттина еара?». «Нахера вашица еъча х1умма а ца олу дадас», – жоп лора йо1а. «Дала йоле дуьллийла хьуна, к1ант, хьан догдикалла», – олура нанас, кху тевнехь цкъа а ца хуьйцучу т1аьрскана эткех наггахь шад тухуш лаьттачу Мовлига. «Х1ума дац, х1ума дац», – олий, куьг ластадой схьа ца хьожуш т1ехволура иза. «Яло, Бушта, со яллалц «бытовки» чохь 1е», – д1ахьажайора нанас йо1.\n«Бытовка» цхьа жимо ц1а дара, чохь дилина бертал лаьтташ муц1арш йолу ведарш а, цхьацца хьелиозарна оьшу сал-пал а болуш. Д1анехьо корехь 1аш цхьаъ яздеш Сипа а хуьлура. Йо1ана сиха к1ордадора х1умма а ца деш 1ен. Иза йолалора ведарийн аьзнаш талла, цкъа цхьанна т1ехь вота тухуш, т1аккха вукхунна. Эххар кхуьнга ладег1а к1ордийначу Сипас мохь туху: «Йо1, хьайна х1ун елча 1ад1ийр яра хьо?» Б1аьрнег1ар ца тухуш: «Сом делча», – жоп ло кхуо. Схьадоккхий цхьа тишделла сом ло Сипас: «Йо1, хьуо йоккха ма-хилла, схьалур ду ахь!», – олий…\nСихха шен бохчи чу хьаьжча и мацахлера Сипинаг санна а доцуш, ц1ена сом карадо Совдатна. «Х1а, д1аэца хьай сом, яла йоллу со декхар ца дезаш!» – олу. Х1инцца зарзар хилла хеттарш деш лаьттина воккха стаг соцу, цхьаъ дагалоцуш ойла йо, т1аккха доггах, б1аьргех хи долуш воьлу. Жимма соцунг1а а хилла: «Ва лергаш доцу вота еттарг, масса шо даьлла цул т1аьхьа?», – хотту. «Цхьа 40 шо», – жоп ло Совдата. Кхуо сом буьйнахь д1акховдийна куьг д1акъовлу воккхачу стага. «Дала беркат дойла, декхар схьалур долуш хиллера хьо, – жимма соцунг1а а хилла, дегочу озаца боху, – Дала гечдойла Жовжанна а, дера диканиг ма яра. Хьох яьлча лийр ю ша олура цо, делахь а, хан кхаччалц д1атекхо деза-кх х1ара…»\nВоккха стаг д1аволало. Бераллехь хиллачул а лоха хета Совдатна Сипа. Наг-наггахь куьг ластош, шен цхьа ойланаш д1алоьхкуш воьдучу воккхачу стагна т1аьхьахьоьжучу Совдатан б1аьрхи доду хьацар тоьхначу беснеш т1ехула.


Бакъдац, вай мехка хьаде хIама дац яхалга, цу гIулакха къахьега деза\nШийнеи нахаи пайда бар\nАьрхIий бетта 22 ди 2021 шу\nБолх лехаш вай мехка хьаухаш латтача нахага хьажача, вай кагирхоша хьаде хIама дац укхаза аьлча, цхьа тамашне хет. Цу нахага хаьттача, меттиг лаха арахьа дIаваха веза. Уж къамаьлаш иштта латта, ма дукха ха а я.\nСа бIаргашта кIала хьалкхийнаб, 20 шу хьалха денз, из яхаш боагIарех дуккха бараш. Кара хIама доацаш дагадох, вахарера, цхьа сакъердаме хIама.\n90 шерашка президента администраци Назране хинна ха я из. Цхьан пресс-конференцех Овшнаькъан Руслана къахьега безам боацача кагийча нахах дийцар из цецвувлаш. «Сай корах арахьежаш аз пхе минота зувш, бIарччача дийнахьа площаде лаьттар уж кагий нах».\nМа дарра мишта хиннад хьогI- пхе минота зийнаб уж, е бIарччача дийнахьа зувш лаьттаб.... Тахан кхийнараш зе эттача, 20-25 шу даьннача кагийча нахагара хозар цаI да — балха моттигаш яц республике.\nХатта безам ба са тIаккха, болх лехаш укхаза хьачуухача вьетнамцашта, китайцашта мишта корабоагIа из?! Узбекаш, таджикаш-м вIалла бувца а мича эш. Вай оамалаши, мотти Iомабаь паргIатта шоай болх дIахьош лел. Наьха къамаьлага ладувгIаш: «Бакъдац, вайцига хьаде хIама дац яхалга» оалаш хезача, газета интервью лургьярий Iа, хаьттар аз уйла ца еш. Гаднаькъан Адам са юртхо ва. ТIой-Юрта ваь. Хьалкхийна ва.\n18 шу даьлча денз зIамига саг шийга меттел, цIен гIулакхага а хьожаш хьавоагIа. Хьайбаш леладеш, царех беркат хулаш дIаболабаьб къахьегама никъ.\nБакъда, нах баржарга хьежжа, хьайбаш дIалехкаш, даржаш хинна лаьтташ а дIалийцар цIенош хьадеш. Жа дIадахадезаш хилар Адам. ДIалехка моттиг яцар.\nЧулатта доахан а кIезигагIа хилар. ЦIагIа эшаргдараш мара дитанзар цо. Дагалаца оттаргда вай дукха ха йоаццаш араяьнна «Берашта моттиг йита» яха са статья. Цига йийцар яр, бераша шоашта бургацах ловза къоастаяь моттиг. Массехк дийнахьа мара хиланзар цар гIадбахар, жа дажа доладенна, из доазув дита дезаш хилар берий.\n«Сердало» газет юкъе гIертар цига, берий га доаккхаш. Хьайбаш дукхадезаш яле а, укхаза аз берий оагIув хьаллаьцар. Тха статья араяьлча, жа долча дас царна кхыйола моттиг лахар, хIаьта, цига тахан массехк бера лаьрхIа гIандаш оттадаь, бурчолг оттабаь кийчо яьй.\nСа бIаргашта-м дуккха хозагIа хетар бургац дIа-хьай тувсаш, ма даггара удаш лелача берашка хьежа сурт. Боккъонца дола юртарча берий сурт дар из. ДIахо хьож вай турпалхочун вахарга.\nХьайбашцара къахьегам битача, кхыбола пайда лахар Адама. Арендах йоккха автобус хьаийца, Москве, Пятигорске базархой кхувла волавелар из.\nИз болх цо лелабир авари хинна лозавалцца. Иразах, автобусача нах хиннабац, бакъда, Адама дегIа човхам хилар.\nДиззача 9 шера Долакха-Юрт — Назрань яхача газела тIа болх бир цо. ХIаьта тахан, таксопарк хьаийца цига къахьегаш ва.\nАдама дувц: «Хье тIавагIа машен хьаэца йиш йолаш болх дIахьош таксопаркаш я вай мехка. Уж я — «Орион», «Миг», «Яндекс». Хьа цхьаккха ахча Iодиладезац цига. Къахьега деза! Пайда бу Iа хьайнеи, нахаи. Цхьа ха яьлча, Iайха лелаю машен хьайна йита йиш хул хьа».\nИшттача наькъаца тахан ахча даккхарал совгIа, машен а хилар Адамга курьер волаш ший паргIатта лелае.\nРаьза ва Адам тахан ший вахара гIулакхашта. Болх а хала бац, ха а шортта я кхыдолча гIулкхашта. Тахан 44 шу даьннача цун, ворхI бер да. ХIанз теркалдер, 18 шу даьлчахьа ше цаI лелаваь Iийна цахилар.\n20 шу даьлча из воI волаш да хиннав. Геттара хьалха йоалаяьй цо саг. 30 шу даьлча ца а хулаш, ший ханнахьа воккха хиннав из! Цо хьадийлад цун беркатен наькъаш. Из ха йоаеш лела Iемарех вац.\nХIара ди, цхьа пайда беш, дIадихьад Адама, цунга хьежжа тахан паргIатонга кхаьчав.\nТахан мехка хьаде хIама дац яхарашта, доккха массал да из саг.


Оаха лерхIар · Академия Корана\nОаха лерхIарХIанзара таронашНОВКЪОСТАЛ ДАРА ЦЕНТРХетараши тIадулларашиДакъалацаКонтактыТха новкъостийБлог\nОаха лерхIар - шуга кхачийта гIо дар\nЭггара дезагIа дола Даьлагара совгIат\nИнтернете дешар ди денгара мел доал, дукхагIа даржаш латт, хIана аьлча къоначар еррига шоай мукъа ха интернете багIаш йоаккх. Дешара технологешта юкъедоаладаь керда хIамаш, иштта ха еза хиларо онлайн-дешар кхы а дукхагIа эшаш а атта тIакхоачилга долаш а ду. Тахан интернете Iарбий мотти КъурIан Iомадарахи лаьца дика книжкаш хьаэца а, иштта аудио, видео лекцешка ладувгIа аьттув ба. ХIаьта дешар из хьехархочуннеи студентаи юкъера бола бувзам ба, студенто фу кхетадаьд, фу кхетадаьдац, мишта кхетадаьд, нийса кхетадаьдий хар... КъурIана Академи - белггала, дунен-юкъара онлайн дешара проект я, укхаза дешара керда технологешца Iарбий мотти КъурIани Iомаде аьттув ба шун. Проекта кхыча доакъашхошца, КъурIани Iарбий мотти ховш болчарца, дешара тIакхувш болча студенташца гIулакх леладарах, царца бувзам лоаттабарах Деза КъурIан кхетаде а, Iомадаьр атта дагалаца а вIаштIехьдоал.\nIилма доаржадеш а тIахьехаш а болча хьехархоштеи, даьштеи, ноаноштеи лаьрхIа\nХьехархошта лаьрхIа чIоагIа атта, пайдане дешара система кийчъяьй оаха, хIара дешархочо мишта деш тIахьажа йиш хургйолаш, нийсача дешара наькъагахьа дIахьожавергволаш. Оаха кийчъяьча дешара кечалашца дуккха ха кхоергья оаш. Цул совгIа КъурIана хьафизаша шоана кийчъяь йоккха тептарче я . Иштта даьнеи наннеи лаьрхIа дуккха онлайн-урокаш Академе кийчъяьй тайп-тайпара ха яьннача берашта. Боккха маьл хургба, Далла мутIахьа долаш бераш кхедаьча даьнеи наннеи. Бераш зIамига долча хана денз Iомаде деза, керда хIама хьатIаэца уж кийча долча хана. Ди кхайкабечар, боаржабечар, шоаш дешарал совгIа, кхыбараш Iомабарал совгIа, Академе бокъонца бола эксперташ хила аьттув ба.\nКъурIана Академи - из йоккха, дунен халкъашта юкъера проект я, цудухьа тхона чIоагIа лоархIаме да моллаг1а новкъостал. Тхо - дунен тIа мел долча халкъех вIашагIкхийтта тоаба я. Мазадакъа статьяшца хьалдизар, тайп-тайпарча меттала таржам дар, интернете Академи дIайовзитар, программировани, верстка, дизайн, кхыдола, шо дика кхеташ дола белхаш - из массадола хIама шуга хьежаш да. Укх проекта новкъостал дича, боарам боаца маьл хул шоана, хIана аьлча шун новкъосталца дерригача дунен тIа эзарзза эзар нахапайда бола Iилма хьаэц. Цул совгIа, тхоца болх беш оаш шоашта пайда эцаргба, иштта цIихеза нах бовзаргба.\nТIехьарча хана Iарбий мотт укх дунен тIа эггара дукхагIа баьржача пхе метта юъе боагIаш ба. Из мотт бувцаш 240 миллион совгIа саг ва, хIаьта из мотт бувцараш хIара дийнахьа кхы а дукхагIа хулаш латт. Цул совгIа, Iарбий мотт тамашийна хоза ба, лоацца хIама ала йиш йолаш, цунца цхьана кхетабе атта мотт ба. Эрсий меттала бIарчча предложенеца ала дезар Iарбий меттала шин дешаца оалалу. Меттигерча маьждигашка Iарбий мотт мах боацаш Iомабе аьттув ба. Цига бусулба наха Iарбий меттала урокаш тел. Нагахьа санна дина чIоагIа тIакхувш шо деце, амма Iарбий мотт Iомабе безам болаш дале, КъурIана Академе из Iомабе аьттув ба шун. Iарбий мотт юххьанца Iомабе дIаболалучарна лаьрхIа - из Iарбий алапат Iомадари, таджвида бокъонашка хьежжа оазаш хьаалари да. Юкъера дарж - дешаши грамматикеи Iомадар, хIаьта лакхера дарж - деша а таржам де а хар. КъурIана чухь болча тайпара Iарбий метта массайта урока ялале, КъурIана сураташ деша, цар маIан кхетаде Iомалургда шо.


ХIанз Википеде чу 802 статья я гIалгIай меттала.\n8 дийнахь 1943 шера ваьв Осканаькъан Сосаркъа Суламбек.\n9 дийнахь 1983 шера ваьв Темарзнаькъан Яхьъяй Ислам.\n11 дийнахь 1983 шера ваьв Чахканаькъан Руслана Рахьим.\nХьаст — «http://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Керттера_оагӀув&oldid=27230»\nЧудара тIакхоачилга CC BY-SA 3.0 лицензе бокъонца да, нагахьа кхыдар белгалдаь деце.


www.islamannur.org - Дакъа 17: ШапаIат\nДакъа 17: ШапаIат\nСийлахь-Везачу а, доллучунна ницкъ кхочучу а АллахIа аьлла:\n«Цуьнца (КъурIанаца) дIахьедар де (хьехам бе) ахьа шайн Далла хьалха дIагулбийриг хиларах кхоьруш болучарна, царна И воцург кхин доладийриг а, я шапаIатхо а хир воцуш долучу. АллахIах кхера мега уьш» («ал-АнIам»: 5I).\n«Ала: «АллахIан ду дерриге шапаIат»» («аз-Зумар»: 44).\n«Хьаьнга далур ду Цунна хьалха шапаIат, Цуьнан пурба а доцуш?» («ал-Бакъарат»: 255).\n«Мел дукха малекаш ду-кха стигланашкахь шайн шапаIато бан цхьана а тайпана пайда боцуш, АллахIа Шена луучунна а, Ша реза волучунна а (шапаIат дан) царна пурба ца лахь» («ан-Наджм»: 26).\n«Ала: «Кхайкха АллахI санна аша деланаш лериначаьрга». Дай бац уьш уггаре жимачу мискъалан - стигланашкахь а, лаьттахь а, цигарчу цхьана а хIумангахь а декъашхой а бац уьш, я царна юккъехь Цуьнан гIоьнчий а бац» («Сабаъ»: 22).\nАбу ал-Iаббас ибн Таймиййас аьлла:\n«АллахIа дацаре дина цаьргарчу дикане мушрикаша дог мел дохуш дерг. Цо Ша воцучу муьлхха а цхьаьннан долахь я паччахьалла, я цуьнах цхьа дакъа хилар дина дацаре, иштта Шен гIоьнчий хилар а. Оцу кеппара, дуьссуш дерг цхьа шапаIат дар ду, делахь а и дан таро хин ерг Цо пурба делларг хир ву (аьлла) билгалваьккхина».\n«Цара шапаIат а дийр дац, И (АллахI) резахиллачарна бен» («ал-Анбияъ»: 28).\nТкъа мушрик-нехан дегайовхо йолу шапаIат къематдийнахь данне а доцуш хир ду, хIунда аьлча КъурIано а юхатеттина и.\n«Ван а веана, шен Далла хьалха суждане а вахана, Цунна хастам бийр бу цо юьххьехь, шапаIатана тIера дIаволалур вац иза. Цул тIаьхьа эр ду цуьнга: «Хьалаайбе корта, ала, схьахезар ву хьо, деха, лур ду хьуна, шапаIат де, къобалдийр ду хьан шапаIат»».\nМухха а Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина:\n«Муьлаш бу и шайна хьан шапаIат хьакъ а хилла ирсан дай хин болу нах?». Цо жоп делла: «Уьш дера бу дог цIена а долуш, «Кхин Дела вац, АллахI воцург» аьлларш» (ал-Бухари, ан-Насаъи, Ахьмад).\nИштта долу и шапаIат, АллахIан пурбанца, АллахIана хьалхахь дог цIена (ихлас) долучарна хир долуш ду, АллахIаца накъостий нисбиначарна хир долуш дац и.\nЦуьнан дух: Хастамечу АллахIа Шен дог цIена болучу лайшна дика до, царна церан къиношна гечдеш, Ша шапаIат дан пурба делла болучийн доIанашкахула, вуьшта аьлча: шен пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнан сий деш, иза «хастамечу метте» кхачош.\nТкъа шапаIатах дерг, АллахIа КъурIанехь дацаре деш долу, - иза шех эдина ширк долу шапаIат ду. И бахьана долуш, АллахIа цхьацца хьелаш билгалдаьхна, Шен пурбанца и (шапаIат) тIедуьтун долу. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) довзийтина шапаIат пайде дера долуш ца хилар - муваххьидашна а, АлахIан динна тешаме хиллачарна а бен.


Цхьаболчарна иза террорхо вара, вукхарна вара турпалхо\nБасаев Шемил "Associated Press" агенталло Товбеца-беттан 10-чу дийнахь хилла ладаме хиламаш буьйцучу агIон скриншот)\nБасаев Шемил 11 шо хьалха кхелхина хилар дагадоуьйту дуьненерчу зорбанан гIирсаша.\nЦу нохчийн тIеман баьччех лаьцна хIуъа дийцахь а, иза виц ца луш дагалецира кхелхина 11 шо даьллачул тIаьхьа а. Дуьненерчу баккхийчерах болчу зорбанан гIирсаша Басаев Шемил кхалхар юкъатуьйхира дуьнентIехь а ладаме хетачу хиламашна.\nДуьненаюкъарчу хаамийн "Associated Press" (AP) агенталло хIора дийнахь ша арахоьцучу «ХIара де исторехь» цIе йолчу рубрикехь, Басаев кхелхина де цхьаьна билгалдаьккхира ШолгIа Дуьенан тIом боьдуш The Battle of Britain олу 1940-чу шарахь (10.07 -30.10) кеманин тоIм а, "Телстар" (1962 г.) олу Iамеркан зIенан спутник космосе яккхарца а, Iамеркан 13-чу президентан Филлмор Миллардан (1850 г.) инаугураци хиларца а, иштта дIа кхин а. Берриг а билгалбаьккхина бу 6 хилам.\nБасаев хьахош ву цу кеппара йолчу Мисаран "Сада Миср" а, Либанера "Либан-360" а хаамийн гIирсаша а. "Либан-360" агенталло билгалбоккху Товбеца-беттан 10-чу дийнахь хилла 10 хилам.\nЦу дийнахь кхелхинчу нохчийн командирца хьахийна ду Францино Британина 1778-чу шарахь тIом кхайкхор а, Мавританехь 1978-чу шарахь хилла Iедалкарчор а, Маккахь 1989-чу шарахь лелхийтарш дар а, Горбачев Михаил 1990-чу шарахь юха а КППС-ан инарлан секретар харжар а, кхин дерш а.\nБасаевх лаьцна динна артикл язйина Мисарарчу «Ал-Мисри Ал-Йоум» (Мисархо тахана) интернетан портало. Цуьнан авторо Басаевн биографи а ялайой, яздо Нохчийчоьнан маршонехьа болчу боламан хьалханчех хилла иза Кремло номер 1 йолу террорхо ву аьлла, билгалваьккхина хилла хилар а, Iамеркан а, ООН-ан а, Евробертан а террорхойн цIерийн йозанашна иза юкъатоьхна хилла хилар а.\n41 шо долу Басаев кхелхира 2006-чу шарахь Товбеца-беттан 10-чу дийнахь ГIалгIайчуьрчу Экажево эвлан йистехь. Цу дийнахь Несара боьдучу некъахула йоьдуш хиллера «КамАЗ», а, 3 жима машен а. Царна цхьана чохь вара Басаев.\nТIехь герз а, хIоъ-молха а долу «КамАЗ» иккхира, кхелхира Басаев а, кхин а цуьнан масех накъост а. Тахана а хууш дац и машен эккхаран бахьана. Цхьана версица динамит иккхира ларамаза, кхечу версица – Оьрсийчоьнан лерринчу сервисийн планаца.\nМухха делахь а, машен Экажевохь иккхинчу Iуьйранна цхьана а лерринчу операцех лаьцна дуьйцуш хIумма а дацара Оьрсийчуьрчу Iедалша. Амма цул тIаьхьа масийтта сахьт даьлча байинчарна юкъахь Басаев вуй хиича, ФСБ-но дахьедар дира шаьш кечйиана леррина операци яра иза аьлла, ткъа президенто Путин Владимира тIаьхьо «Басаев верна» совгIаташ дира ницкъаллан структурийн белхахошна.\nТкъа муха реакци хилира дуьненерчу зорбанан гIирсийн Басаев валарх лаьцна хиъча? Царах дукха болчара очеркаш зорбане ехира, нохчийн вевзаш волчу тIеман хьалханчан дахарх лаьцна. Нагахь Оьрсийчуьра зорбанан гIирсаш ца башарца а, Iиттарш еш а хIуманаш яздеш а, дуьйцуш а хиллехь, дуьненера коьрта хаамийн гIирсаш цхьана а хIуманна тIехь доцург ца дуьйцуш хила гIертара.\nТкъа цхьаболчу зорбанан гIирсаша иза турпалхо ву бохуш а дийцира. Иштта Британерчу "Telegraf" газето яздира, Басаев «турпалхо вара шен къоманна Нохчийн республикехь» аьлла.\n«Харизма йолуш а, вевзаш хила лууш а, къиза а волу Басаев Шемил дерриг а шеца долуш вара нохчийн гIаттамхоша вуно лоручех. БIеннаш шерашкахь оьрсийн акхараллашна дуьхьал лаьтташ болчу нохчийн майра хиларан историно дог ирхIиттош волу иза тIемалочуьнан яхь йолуш а, цуьнца цхьаьна хIилла долуш а вара. Шен къинхетам боцу чулацаме тIелетаршца цо кхерам латтабора хIоьра оьрсийчуьнгахь», - вийцара Басаев Британехь арадолчу "Independent" газето.\n«Вийна уггаре лоьхуш хиллачу террорхойх волу цхьаъ», - хаамаш бора дукхах болчу дуьненаюкъарчу зорбанан гIирсаша. Оццу хенахь Ичкерин командир кхалхарца шайна хетарг дийцара Басаев лоручу наха.\nКъаьсттина дукха ю и тайпа дагалецаман видеош Iаьрбийн маттахь йолчу интернетан сегментехь. Масала, царах цхьаъ ю «Iо дика йойла хьан, Шемил» аьлла Басаевн сурт а гойтуш, «Хьо турпалхо вара» йоза хIоттийна нашид олуш кечйинарг.\nТкъа Японехь зорбане йолуш яра Басаевх лаьцна леррина комикс.


Туапсе гIалина гергахь мехкдаьтта Iаьнна хIорда чу\nТалламчаш зуьйш бу Краснодар-махкарчу Туапсе гIалин луьйчийлашка, Iаьржа хIорда йисте мехкдаьтта гулдалар. Юьхьанца болчу тидамаша гойту хин бухахула йоьлхучу биргIанашкара и схьадаьлла хилар, хаам баржийна Оьрсийчоьнан Талламан комитетан транспортан урхалло Стигалкъекъа-беттан 25-чохь.\nТуапсе кIоштан администрацин официалан сайтехь а ю мехкдаьтта даржарх йолу информаци. Муниципалитетан пресс-векалто бахарехь, мехкдаьттан томмагIа дIадаккха арадаьлла ялх нинкема, акватори тIе тесна 1,3 тонна мехкдаьлла тIегулдеш йолу абсорбент.\n"Сайна хуург аьлча, буса бен ца буьйлабелла Iаьнна мехкдаьтта гулдан. Оха прокуратуре хилларг Стигалкъекъа-беттан делкъехь хаийтинехь а. Амма селхана муниципалан а, мехкан а хаамийн гIирсаша тийналла латтийра хилларг боккха бохам боллушехь", - бохура Кавказ.Реалиига Краснодар-махкарчу "Баьццарчу лигин" декъан куьйгалхочо Витишко Евгенийс.\nЦунна хетарехь, хилларг къайленехь дита лиина Iедална туристизманна новкъарло цаярхьама.


«Ιаьрбийн бΙаьстенан» тов кхерста Мисар-махках\nМисар - Мурсина дуьхьал лаьтта гулам, КахIир, 25Ман2013\nБеккъа цхьа Шемара тΙом хилла ца Ιа Ιаьрбийн мехкашкара хьал кхерамехь кхобург. «Ιаьрбийн бΙаьстено» цΙинйина лору Мисара а ю гΙаттамашкахь. Цигахь стохка хаьржинчу президентна Мурси Мохьаммадна реза дац бахархойн доккхаха дакъа. Еарийдийнахь, ша халкъе къамел деш, цо дехна мохк кегабаларх Ιалашбар.\nЮьхьанца шен агΙо а хилла, хΙинца шеца гомъеллачу оппозицине Мурси Мохьаммада доьху мехкан конституци хийца бечу кечамийн декъаяр.\nКхарийдийнахь шина сахьтехь сов телевизионехула къамел деш, ша сатуьйсу махкарчу партийн лидерш, конституцехь бан богΙу хийцамаш бийцаре а беш, кхеташоне бахкаре а, оцу гΙуллакхна цара шайлахь куьйгалхо къасторе а, элира Мурсис.\nШо хьалха, президент ша харжарцана, «Бусулба Вежарий» цΙе йолчу радикалан партин хьалханча волчу Мурсис халкъ дуьхьалдаьккхира шена, шеггара конституци кеч а йина, тΙех алссам бакъонаш караэцарца.\nОцу гΙулчо карзахъяьккхира дуккха а беттанашкахь лаьттинчу гуламашкахь хьалхалерчу Ιедалан ден Мубарак Хьоснин ницкъаша тΙе даш а детташ, накъостий а эгаш, Мисарахь карчамбина йолу оппозици. Цундела цунна хΙинца тоаме а ца хета Мурси Мохьаммада, дуьззина «кΙурд» а аьлла, шегара президен дарж охьа ца диллича.\nШа хΙинца телевизионехь къамел деш цо элира, къоман барт меттахΙотторхьама ша маслаΙатан кхеташо кхолла волу, цу юкъа бусулба а, керста а лараме нах а бохуьйтуш, аьлла.\n«Мохк хийцамашка кхачабен некъ биллина бу, боху ас оппозицига. Протесташ – иза дог-ойла йовзуьйту агΙо ю, амма яц цхьа а лаам кочатосу кеп», - элира Мурси Мохьаммада.\nМисаран президентан амалехь хΙинццалц гинадоцург а гучудаьлла. Иза кху шера чохь дуьххьара официалехь къерахилла, шегара а дийлина гΙалаташ, аьлла. Ткъа церан орам хьалхалерчу Мубаракан Ιедалера схьа бу, бохура Мурсис. Бакъду, ца дийцира ша хьехораш муьлха гΙалаташ ду.\nМурси: «Мисарна духьал дуккха а халонаш лаьтта. Политико къам декъар, духь-дуьхьал вай латтар вайн къоначу демократина чΙогΙа новкъа ду, дерриг а къам талхош, лоцуш ду цо. Ткъа вайх цхьанне а ца лаьа оцу хьоло пачхьалкх йохайойла».\nГарехь, мелла а тΙаьхьависина Мурси Мохьаммад, шен халкъан бΙаьра а хьажна, цуьнга ла а доьгΙна, цунна товчу некъа вала – иза Ιедале хаьржина шо кхочуш, кху беттан 30-чохь алссам халкъ ду КΙахΙирехь гулам бан ойла йолуш.\nТкъа Мисарахь цкъачунна лаьтта кегий гуламаш-м бу хΙинцале а хьоьшуш. Эл-Мансура гΙаларчу пртестахойх Ιедалхоша кхаарийдийнахь вийна лаххара а ши стаг.\nМурси Мохьаммада хΙинца конституци хийцаран хьокъехь яккха леринчу гΙулчо кхачор бац махка хийцамаш – Ιедал «Бусулба Вежарийн» партин карадахана, цу партино жоп ца ло халкъо шен цΙийн а Ιенош яржийначу «Ιаьрбан бΙаьстенан» лехамашна – махкана оьшург шуьйра демократи ю, ткъа исламисташна иза ца оьшу, чΙагΙдо оппозицин лидерша.\nНагахь санна мисархой бекъабалар генадолуш нислахь, Мурси хΙотта тарло оппозици ницкъаша къаръян, тΙаккха Ιенар ду дуккха а цΙий. Ша пачхьалкхарчу эскарийн коьрта инарла хиларе терра, эпсарийн гΙуллакх дац политикаш а хилла хьийза, церан декхар мехкан кхерамзалла Ιалашъяр ду, бохура Мурси Мохьаммада шен телекъамелехь. Ткъа хууш ду, оццу кепарчу Асад Башаран риторико баьккхира лурчаха тΙом Шемахь.\nШен къамелехь Мурсис жоп ца луш дитина уггаре коьртаниг – цуьнга дарж охьатаса бохуш хьийзачу 15 миллион халкъера цунна дуьхьал аьзнаш а гулдина хьийза оппозици. Ца элира президента цунах лаьцна цхьа а дош, ткъа иштачо кхин а гена боху паччахьаний, халкъаний юкъабоьлла цакхетамаш.\nАрахьарчу мехкара цхьа а вац Мисарахь дов генадолийла лууш. Цхьанатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретара Керри Джона деношкахь ша Кувейтехь волуш, «Исторехь хьал гуттар а гΙоьртина лаьттачу мехкех ю Мисара», шена луур дара цигарчу гуламхойн протесташ машаре а, хиндерг Ιалашдеш а хуьлийла, бохура.\nДелахь а тахана хала ду и хиндерг ган. Амма Мисарахь а тΙом балахь, ерриг а Малхбаленах цΙехьаьрчар юйла-м ду гуш мел политик воцчунна а.\nТIом бала кхераме ду Мисарахь


Гапураев Хьасан — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nГапураев Хьасан Ризванович вина 1950 –чу шарахь Аральск г1алахь, нохчий ц1ера баьхна болуш. Стихаш яхъян волавелла 7 – чу классехь дуьйна. Цу шарахь иза школан пенан газетан редактор хаьржинера. И юкъараллин болх итт класс яьккхина валлац д1а а баьхьира. Шен хьалхарчу белхан мах хаа лууш, стихаш «Орга» журнале яхьийтинера Хьасана. Х1етахь цигах редактор вара нохчийн вевзаш волу яздархо Мамакаев Мохьмад Амаевич. Цо яздархойн союзе кхайкхира къоначу авторе. Яндиев Джамалдина 1амаяйтира хьасанна стихаш язъаран бакъенаш.\n1968 – чу шарахь, ишкол чекхъяьккхинчул т1аьхьа, Мамакев Мохьмада кехат а яздина, Хьалха – Мартант1ера «Ленинская правда» газете хьажийра Гапураев. Амма иза балха Шеларчу редакце х1оьттира. Х1етахь дуьйна зорбанехь къахьоьгуш ву. Иза автор ву Дидигов Белухьаьжас(Дала гечдойла цунна!) д1аолуш хиллачу иллийн: «Эвтара», «Евзаш йоцу йо1», «Хьан боху со хана веъна», «Со д1авоьду», «Хеда», кхидолчийн.\nХьасана яздина ду Бетельгириев Хьусайна, Димаев 1елас, «Ламанхо» ансамбло д1аолу иллеш: «Безаман ткъес», «Цхьана сарахь сагатделча», «Белита». Юсупов 1азимца цхьаьна яздина «Тховса – м буьйса хаза еъна» аьлла долу илли. Кхечу авторша а даьхна цуьнан стихаш т1ехь иллеш.\nГапураевс 1992 – чу шарахь чекхъяьккхина Нохчийн Пачхьалкхан университет. Дешна кхечу вузашкахь а. Дукха а белхаш бина поэзехь, прозехь. Нохчийн маттахь зорбане кечдина Къор1ан а, таьпсир а. Кхушарахь Нохчийн а, Дагестанан а книжни издательствошкахь араяха кечъеш ю цуьнан 8 книга: роман, повесташ, стихийн сборник. Хьасан – СССР журналистийн союзан декъашхо х1оьттина 1974 – чу шарахь, 2000 –чу шарахь дуьйна дуьненаюкъара журналист, 1998 – чу шарахь д1аэцна РФ – н яздархойн союзе.\nКарарчу хенахь Гапураев хьасан болх беш ву «Вести Республики» газетан коьртачу редакторан хьалхара г1оьнча, «Северный Кавказ», «Новое дело» газетийн Нохчийчухула леррина волу корреспондент.\nПросмотров 5 985


АллахI - Iаламийн Дела ву! - Олхазар - Яздарш - Динул-Ислам\nАллахI - Iаламийн Дела ву\nПайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) хьехар дина хилла шен девешин Iаббасан кIантана IабдуллахIана (Дела реза хуьлда цаьршинна).\n«ХIай кIант, – аьлла цо цуьнга, – АллахI ларве ахь, тIаккха (хьуна оьшучу хенахь) Иза хьайна хьалхахь карор ву хьуна. Хьуо паргIатонехь волуш АллахI вевзаш хила хьо; хьуна тIе хало хIоьттича, Цунна хьо а вевзар ву хьуна. Хьуна хаийла, хьуна ца хуьлуш диснарг – хьуна хуьлийла дацара хьуна. Хьуна хилларг – хьуна ца хуьлуш дуьсийла а дацара. Хьуна хаийла, толам – собарца бу хьуна; гIайгIа-бала тIера дIаайбалар – цунна тIаьххье цуьнца цхьаьна догIуш ду хьуна; халонца цхьаьна паргIато а ю хьуна».\nОцу хьадисан маьIна деш, хIижратан терахьца 795-чу шарахь (хIинцачул 639 шо хьалха) кхелхина волчу Имам Ибн Раджаба (Дала къинхетам бойла цунах) яздина жима жайна ду, «Нурул-икътибас фи мишкати васиййатин-набиййи либни Iаббас» цIе йолуш. Цу юкъахь цо аьлла долу хIара дешнаш, дагна чIогIа тайна, гочдинера ас дикка хьалха.\n«Делан лайна девзича, Дала шена яздинарг бен шена хила йиш йоций – хуьлийла иза дика я вон, пайда я зен; – хуур ду цунна, лекха хинволу АллахI Ша цхьаъ вуй зен хуьлуьйтуш верг а, пайда хуьлуьйтуш верг а; хIума луш верг а, хIума сацош верг а! Иштта и хааро (АллахI вовзаро) тIедожадо Делан лайна нуьцкъала а, сийлахь а волу АллахI цхьаъвар, Цуьнгара цхьаьнгара хилийтар гIо лахар а, дехар дар а, хьаставалар а, кхайкхар а; Цунна цхьанна хилийтар Iибадат дар а, муьтIахь хилар а…\nДелан лайна билггал хиъча, пайда бийриг а, зен хуьлуьйтург а, луш верг а, сацош верг а цхьа АллахI хилар – цу балхо тIедожадо АллахIана Iибадат дар а, АллахIана муьтIахь хилар а; Цунна муьтIахь хилар дерриге Цо кхоьллинчу хIуманна муьтIахь хиларал хьалхадаккхар а.\nКхин а оцу балхо тIедожадо кхачамбацарех цIена волчу АллахIера цхьаьнгара гIо лахар а, дехар дар Цуьнга хилийтар а».\nОцу дешнийн маьIнех лаьцна хаьттира соьга цхьамма дукха хан йоццуш.\nИмам Ибн Раджаба аьллачун маьIна дан вай хьаьвсича…\nХуьлуш долу массо хIума АллахIа хьалхе дуьйна дIаяздина хилар хиъча, боху цо, хьуна девза: Далла массо хIума хууш хилар а, Иза массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш хилар а, хуьлуш дерг хуьлуьйтуш верг Иза хилар а; дика а, вон а Цуьнан керахь хилар а; Цунна ца лиъча, йа дика а, я вон а хила йиш ца хилар а.\nИ хьуна девзича, догдахар а, тIетовжар а, гIо лахар а, дехар дар а, кхайкхар а, хьаставалар а, кхерар а – дерриг АллахIера хила дезаш хилар хаьа хьуна. ХIунда аьлча, массо хIума Шен керахь дерг Иза хилча, Цуьнгара бен хуьлийла ма дац гIо лахар а, Цуьнга бен дойла ма дац дехар а, Цунна бен хуьлийла ма дац тIетовжар а.\nЦо кхоьллина долчу хIуманашна тIетевжича, цаьрга дехча, цаьрга догдохуш хилча – хуьлда уьш адамаш я жинаш, цIунаш я жаIарш, цIе я хи, малх я бутт, серло я бода – АллахIана хьалха шалхо лелораш ма хуьлу вай. Оцу массо хIумано ян цхьа а тайпа гIоли яц; церан керахь я дика а дац, я вон а дац; цара хуьлуьйтуш дац зен а, пайда а; царах йоьзна яц Делан кхел, цара латтош дац вайна хIаваъ, цара йоуьйтуш яц вайга гIоза яахIума, цара нисдина лелош дац хIара дуьне-Iалам, цара цомгаш хуьлуьйтуш дац вай я цара дарба деш дац вайна. Ткъа иза иштта хилча, вайна хууш-гуш а хилча, цаьрга дог муха дохур ду, царна тIе муха тийжар ву, цаьрга дехар муха дийр ду, цаьрга кхайкха муха кхойкхур ву?\nУьш массо – Нуьцкъала а, Сийлахь а, Веза а, Лекха а волчу, Кхоллархо волчу АллахIа кхоьллина хIуманаш ду, дерриге Цунна муьтIахь ду, Цуьнан лайш ду, Цо лелош ду, Цо Шена луъург Ша кхоьллинчу хIуманашна хуьлуьйтуш а ду, Шена ца луург ца хуьлуьйтуш дуьссуьйтуш а ду.\nМассо кхачамбацарех цIена а, лекха а ву Иза, массо Iаламийн Эла а, Дела а, Iаламаш лелош верг а ву Иза, берриге хастам а бу Цунна, Къинхетаме верг ву Иза, Къинхетам бийриг ву Иза, Бекхаман дийнан Да ву Иза, Цунна цхьанна Iибадат до вай, Цуьнгара цхьаьнгара гIо а лоху вай, Цуьнга нийсачу некъа тIе нисдар а доьху вай; Цо дика дина болчу пайхамарийн а, Iеламнехан а, дикачу нехан а, эвлаяийн а некъа тIе нисдар а доьху вай; Цунна тIе боьдуш боцучу тиллачийн некъа тIе ца нисдеш, Цуьнга оьгIазло йойтучийн некъа тIе ца нисдеш.\n13.03.2013 = 01.05.1434\n БайхIакъий, «ШуIабул-ийман»; Нававий, «Ал-арбаIун». Оцу хьадисан маьIне алсам ладогIа, хьайна лаахь, кхузахь: http://dinulislam.org/audio/hadis/40/hadis_40_19.mp3


Путин Владимира Къилба ХIирийчоьнан эскархошна магийна Оьрсийчоьнан ницкъашкахь гIуллакхдан. Мехкан эскарехь гIуллакх дина бевлича меттигерчу нехан бакъо хир ю Оьрсийчоьнан тIеман базанашкахь кхидIа а болхбан.\nМоскох- Цхинвал- Тбилиси\nИ магош омра арахецна Кремло шен низамаш даржочу порталехь. Къилба ХIирийчоьно кеч а дина, Оьрсийчоьнан тIеман министралло дIакховдийна иза, боху докуметна тIехь.\n2008-чу шарахь Гуьржийчоьнна йина аннекси дIаяхлуш юйла гойту документо.\nГуьржийчоьнан бартбаран а, адамийн бакъо нисъяран а министраллехь бехкбуьллу «Цхинвалан режиман банд-тобанаш Оьрсийчоьнан эскаршка эцарна».\nГуьржийн агIонна хетарехь, аннекси дIаяхъеш гIулч ю иза. "ХIинца кеп чулацамца йогIу" аьлла хета Тбилисерчу журналистна Васадзе Гелина. "Аьлча а, - боху цо, - официалехь оккупацин эскаршка озийна коллоборационистийн тIеман бIо».\nКъилбаседа Кавказан сервисца къамелдеш цо элира, "и тIемалой хьалха а бара Оьрсийчоьнан буьйранчийн куьйга кIел". Цунна хетарехь, Кремлна тIеман базанийн хьесапехь оьшу Къилба ХIирийчоь а, Абхази а.\nГуьржийчоьнан бартбаран а, адамийн бакъо нисъяран а министраллан даггахь ву политолог Лебонидзе Соломон а. Кремло дийриг "Цхинвалан кIоштна аннекси дIаяхъяр ду", элира цо а. "Оьрсийчоьно дIалаьцна дакъа ду Цхинвалан регион. Ткъа цигарчу оьрсийн эскарна хIун цIе туьллур ю, бен а дац. Ца хийцало маьIна», - боху эксперто.\nКремлна тIеман база ярхьама оьшу Къилба ХIирийчоь а, Абхази а, боху Васадзес.\nМассо а маьIнашкахь ю Къилба ХIирийчоь Оьрсийчоьнан декъаозийна: политикан, бакъонийн, экономикан.\nАмма Европаца визанаш йоцчу режимехь яха хуучу Гуьржийчоьнна Кремло сов кхерам а ца бохьу шен гIулчца, "цо Гуьржийчоь сема хиларе кхойкху, оха болар Европан агIор сих мел дин а, тхан пачхьалкх реинтеграцех хьалхайолу", - боху Васадзе Гелас.\nДовзуьйтуш. Гуьржийн махках дIа а къаьсташ, шайна маршо кхайкхийра Абхазино а, Къилба ХIирийчоьно а 2008-чу шеран Марсхьокху-баттахь. Оьрсийчоьно, Венесуэлано, Никарагуано къобалйина церан суверенитет. Кхин цхьана а пачхьалкхо ца лоруш и ши мохк Гуржийчоьнах маьршабаьлла.


Кинохь нохчий "охьаоту" оьрсийн актер нохчашца цхьаьна тIом беш ву Украинехь\nМарсхьокху-бутт 29, 2017\nУкраина -- Оьрсийчоьнан актер Пашинин Анатолий. 08.2017.\nАктеро Пашинин Анатолийс кинохь кхоьллина васташ герз хилира Кремлан пропагандан карахь.\n«Грозовые ворота» олучу Оьрсийчохь евзаш йолчу сериалан турпалхо Пашинин Анатолий тIом беш ву Украинин эскарехь. Цунах лаьцна хаам бина Украинерчу ТНТ (телевизионан керланийн сервис) каналан журналисто Цаплиенко Андрейс.\nМаршо Радион еллачу комментарехь Циплиенкос элира, Нохчийчохь хиллачу тIамах лаьцна яьккхинчу кинон турпалхо цхьа бутт хан ю Украинин шен лааамехь тIамтIе баханчу нахах лаьттачу «Аратта» цIе йолчу армехь 8-чу ша лаьттачу батальонехь тIом беш аьлла.\nПашинин Анатолий (аьттоагIор), цуьнан командир Манчинський Алексей (аьрроагIор), журналист Цаплиенко Андрей (юккъехь).\nАктеро Пашинина кинохь кхоьллина васташ герз хилира Кремлан пропагандан карахь, амма цо шен кара герз эцна шен даймохк Украина мостагIех ларъян, бохуш вара Циплиенко.\nТахана Донбассехь саьмгаршкахь волчу Пашинина шеца лелош ду Оьрсийчоьнан паспорт, амма цуьнан орамаш, цуьнан доьзал Украинера бу.\nДиъ шо хьалха кинохь турапала Оьрсийчоьнан эскархойн васташ кхуллуш болх беш волчу цунна дагахь хилла а хир дацара, ша эххаре кинохь а доцуш, баккъала а йолчу самьгаршкахь нислур вуй а, иза Украинехь хир дуй а.\nОьрсийчоьнан телевизионехула шарахь масийттоза гойту Нохчийчохь хиллачу тIамах лаьцна «Грозовые ворота» олу, Пашинин коьрта турпалхо а волуш, 2006-чу шарахь яьккхина кино.\nНисса дIа иза иштта дац бохуш пропагандо чIагIдахь а, цу филман бухе диллина ду 2000-чу шарахь хилла Оьрсийчоьнан эскархойн тIеман картанашна тIехь 776,0 аьлла билгалъяьккхинчу Улус-Кертана уллехь йолчу лакхенехь хилла тIемасадалар.\nКхеташ ма хиллара, цу кинохь Оьрсийчоьнан эскархой дика а, онда а, цIена а, хьекъал долуш а, майра а гойтуш бу, ткъа нохчийн тIемалой гайтина бу кхин маьттаза гайта аьтто а хир бара-те аьлла.\nПашинина дийцарехь, Оьрсийчоьнан армехь хIора кхаъа баттахь цкъа гайтар тIедиллина ду «Грозовые ворота». Цу филмехь Пашининан турпалхочо, Оьрсийчоьнан эпсаран масал санна волу лакхарчу лейтенанто Доронина, теша бо миллионаш махкахой Кремлан дуьхьа валар сийлахь а, хаза а ду бохучух, дуьйцу ТНТ-н телесюжетан авторо Цаплиенкос.\nКинохь нохчийн тIемалойх леттехь а тахана актер Пашинин тIом беш ву Украинина тIехIиттинчу Шайх Мансуран цIарах йолчу нохчийн батальонерчу тIемалошца цхьана бохуш вара журналист.\nТкаъ муха хилира церан бовзар? Журналисто Цаплиенкос ша хаьттира боху актере иза.\nЦаплиенко: "Доронин, хьо а ву кхузахь?, - хаьттира. Хьо хIун деш ву кхузахь? Ткъа иза жимма шокехь вара. Оцу интервьюхь, ас яийтинчу, цо цунах лаьцна дуьйцу. Дика юкъаметтигаш ю шайн боху цо. Цхьана тIеман декъехь гIуллакх деш ду шаьш боху. Дерриг а дика ду боху".\nПашинина шен интервьюхь иштта дуьйцу цунах лаьцна.\nПашинин: Кхачанан хIусамехь хIума кхоллуш вара со. Царна гира со. Царахь цхьаммо хаьттира: «Доронин хьо а ву кхузахь?» И сурт дешнашца дийцалур дац. И стаг велавелла вара. Иза инзаре хIума дара. Цхьа а оьгIазло яцара цуьнан юхь тIехь. Иза бер санна цецваьлла вара со гина».\n-Ткъа хьан реаци му яра?- хоьтту журналисто.\nПашинин: Со хIума кхоллуш вара. Ткъа иза вара йоккха маж йолу стаг, юьхьтIехь моьнаш а долуш.\nЖурналист: Хийца деллий хьуна Нохчийчохь хиллачу тIамах хетарг?\nПашинин: Цу хенахь цхьа а кхетам бацара сан. Цкъа делахь, оха кино йоккхучу хенахь тIом чекхбаьлла бара, кхеташ дара оьрсийн эскар цу тIамехь эшна хилар. Иштта кхетам бара. Берриг и толамаш уьш болуш санна бийца безаш хилара, цера тхайггара сурт хIотто дезаш хилара тхан. ТIаккха дийца дезаш хуьлу иза дерриг а оха ма диццара хилча санна».\nЖурналист: Хьо тешарий цу толамех?\nПашинин: Тешара дера. ЧIогIа лаьа теша сирлачух, дикачух, хьо сирлачуьнгахьа а, дикачуьнгахьа а ву бохучух. Ткъа Iазапхой зуламехьа а бу, царна тIехьа хIоьттина лаьтташ зуламе ваший-Iамеркахо а ву бохучух. Амма цул тIаьхьа мел теша хьо цуьнах? Баттахь, шина баттахь? Хьо кхета уьш пуьташ хилар».\nУкраинехь Евромайдан хиллачул тIаьхьа шен болх а, Москох юккъехь петар а, ницкъ болу беза-бевзарш а, атта дахар а дитина Украине цIавеара Пашинин.\nТНТ телеканалана ша еллачу интервьюхь ша гIо дан лууш ву шен даймехкана боху актеро.\nПашинин Анатолий: "Дуьххьара ахчанца гIо дора ас, ткъа ахча чекхдаьлча стенца гIо далур дара соьга? Ахча дац я иза даккха меттиг а бац. Кхузе веана саьмгарш ахкар, гуччахь латтар, герз тохар».\nПашинин Украинин эскарах дIакхетаро шаьш бакъ хилар гойту аьлла хеташ ву цуьнан командир Манчинський Алексей.\nГергарчу хенахь документалан кино яккха дагахь ду шаьш бохуш вара журналист Цаплиенко. Цу филмехь дакъалоцуш хир ву Улус-Кертана гергахь кинохь луьра тIом бина актер Пашинин а, цигахь баккъалла а тIом бина нохчийн тIемало а.\nОьрсийчоьнна дуьхьало ян Украине яха кечлуш ю нохчех вовшахтоьхна тоба\nИчкерин байракхан сий дира Киевехь\nУкраинина бале бевлла Нохчийчура тилкхазхой\nМунаевн "машаран тоба" кхаьчна Украине\nКадыровхой Донбассера дIабоьлхуш хазахета тIеман шина а агIонна\nУкраинехьа болу нохчий\nЧIеберлойн Муслим: "Тхо тешна ду, толамца хIара доьрзург хиларх"\nДжо Байдена телефонехула къамел дина Путин Владимирца\nЖириновскийн а, Битаровн а кIентий вовшахлетта Москвахь\nПолисхойх летта Джумаев Сайд-Мохьмад лаьцна латтор дIадахдина\nОьрсийчоьнан-Латвин доза хадо гIортарна набахте хьажийна ши нохчо\nОьрсийчоьно Мангал-беттан 1-ра де тIекхаччалц совцийна Туркойчу лела кеманаш\nГIалгIайчуьрчу Iеламчаша бахарехь, криптовалюта хьарам ду бусалбанашна\nДудаев вуьйчу операцехь дакъалаьцна нохчо хIоттийна Москвахь Башкирин векал\nСтавропол-махкахь 14 стаг лаьцна. Уьш талораш дан кечлуш хилла боху\nЧаккхе йоцу Кадыровн къийсам: тIом чекхбаьлча а мостагIий лоьхуш ву Нохчийчоьнан куьйгалхо


Оьрсийн вакцинаша хьовзам боккху бусулбанашна Iумрат дан\nСаIуда Iаьрбийчоьнан Iедалша оьрсийн коронавирусна дуьхьал йина вакцина къобал ца яхь Iумрат дан баха аьтто хир бац Оьрсийчоьнан бахархойн. Пачхьалкхерчу бусулба динан урхалло дехар дина "Спутник V" паччахьаллин дозанаш тIехь маьршаяккха аьлла, яздо ТАСС агенталло. Оьрсийчуьрчу бусулбачийн динан урхаллан куьйгалхочун хьалхарчу гIовса Аббясов Рушана хIинцале а кехат дахьийтина СаIуда Iаьрбийчоьнан Iедалхошка, оьрсийн "Спутник V" вакцина къобалъяр доьхуш, цуьнан прививкаш яйтина зияртхой езачу меттигашка чубитархьама.\nАббясовс билгалдаккхарехь, тIедогIучу шеран Стигалкъекъа-беттан юьххьехь Рамадан чекхбалале Iумрат дан баха луучийн терахь масех бIеннашкахь ду.\nХьалхо Джиддерчу Оьрсийчоьнан инарла консуло Абакаров Юсупа хааме даьккхира, СаIуда Iаьрбийчоьно магийна вакцина тоьхначийн бен таро хир яц Меккера а, Мединера а езачу меттигашка бахка аьлла.\nАрахьарчу вакцинаца шайн пачхьалкхехь прививка яйта таро юй Оьрсийчоьнан бахархойн аьллачу хаттарна жоп дала ца хIиттира могушалла Iалашъяран министраллан пресс-г1уллакххой, амма цхьаьнамаьIнехь билгалдаьккхира, арахьара вакцина яхь а, иза яйтарх сертификат доккхийла хир яц аьлла.\n"Пачхьалкхан хьаштийн (Госуслуги)сайтехь тIеоьцур дац вакцинаци йина хиларх сертификат", - аьлла "Кавказский узел" интернет-ресурсе Оьрсийчоьнан могушалла Iалашъяран министралло.\n2020-чу шарахь коронавирусан пандеми бахьана долуш СаIуда Iаьрбийчоьнан Iедалша дихкира кхечу мехкашкарчу бахархошна Меккерчу а, Мединерчу а меттигашка зиярат дан бахка. Стохка ГIадужу-баттахь юхадолийра Мекка хьаьжцIа эхар, амма кхечу мехкашкара нах буьтуш бац.\nХьаьжцIа оьхуьйтучу цхьахйолчу туроператорийн сайтехь яздина ду, кху шарахь хьаьжцIа воьду мах кхаа эзар долларшна тIера хьала бу аьлла. 200 эзар сов сом ду иза.


Кадыров реза ву тоьшалла дан\nШа кийча ву талламна гIодеш, Немцов Борис верца доьзна тоьшалла дан, дIахьедина Нохчийчоьнан администратора Кадыров Рамзана.\nИза тоьшалле воьху вийначу политикан берийн адвокаташа. Деношкахь Кадыров левар Iедална тIедожош цхьалха пикеташ дIаяьхьира Немцов куьйгаллехь лаьттинчу ПАРНАС партин кегийрхойн декъо. Дина зулам толлуш лаьцна кхобу Москох пхи нохчо Дадаев Заур, Губашев Анзор, Бахаев Хьамзат, Эскерханов Тамерлан, Губашев ШахIид.\n«Со доггаха реза ву тоьшалле ван, ас аьллачо талламна гIодийр делахь. Нагахь санна зулам динарг Дадаев Заур велахь, масала, кхело къасттийна таIзар такха догIу цунна» - аьлла Кадыров Рамзана «Говорит Москва» («Къамелдеш ю Москох») радиона интервью луш.\nТалламчийн леван лаам бу Соьлж-ГIаларчу «Къилбаседа» цIе йолчу батальонехь эпсар лаьттина Геремеев Руслан а. Амма и карон а, талламчашна тIекхачо а дуьхьалойо Нохчийчоьнан Iедало, бохуш ду прессехь хеза аьрзнаш.\nКадыровн бехкбаккхар, Кремло бойъу Европера диссиденташ


"Зорбан гIирсаш – кхечу мехкан агент" низам юхадаккха аьлла, кхайкхамбина Москвага журналисташ Iалашбечу комитето. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\n"Спутник V" вакцина зуьйш ю Европан Бертан молханийн агенталла\nWorld News in Chechen » 15.01.2021 » "Зорбан гIирсаш – кхечу мехкан агент" низам юхадаккха аьлла, кхайкхамбина Москвага журналисташ Iалашбечу комитето\nДуьненаюкъарчу Iедалца йоьзна йоцучу "Журналисташ Iалашбен Комитет" организацино кхайкхамбина Оьрсийчоьне. Цара доьху, хаамийн гIирсаш а, журналисташ а "арахьарчу агентех" дIатоха бакъо луш долу низам даржор юхадаккхар. Комитетан позици организацин сайтехь зорбане яьккхина ю.\nОцу кепара кхайкхам бан бахьана хIоьттира царна, Свободная Европа/Свобода Радион медиакорпорацин (РСЕ/РС ) еа проектна а, Оьрсийчуьрчу церан векалтан куьйгалхочунна а Роскомнадзоро бархI протокл хIотторца.\nЧиллан-баттахь кхин а 130 протокол хIоттон кечамбеш ю Роскомнадзор. Оцу санкцийн боллу барам хила тарло - иттаннашкахь миллионаш соьмаш.\nИштта Оьрсийчоьнан низамо бехктакхаман гIуллакхаш даха могуьйту, "арахьарчу агентех" юкъадаьккхинчу низаман белхан барамаш бохийначарна дуьхьал.\nЖуналисташна дозанаш детта Оьрсийчоьнан керла гIирсаш юкъараллана зене боьрзур бу аьллачу Юкъерчу Азехь а, Европехь а йолчу программийн координаторан Саид Гульнозун дешнаш далийна комитето.\nЖурналисташна тIехь цензура хIотто, хаамийн гIирсаш кхерамна кIел кхаба лерина долу, "арахьарчу агенташна" дуьхьал лела низам юхаэцар дехна цо\nРСЕ/РС медиакорпорацин куьйгаллина хетарехь, "Зорбан гIирсаш – кхечу мехкан агент" низамца Оьрсийчоьнан Iедалхоша лелориг "журналисташна тIаьхьабовла, пачхьалкхан бахархошна Кремло къобалйина информаци бен ца хачийта", лелош хIуманаш ду.\nАмерикан Цхьанатоьхначу Штаташа журналисташна маршо елла, цара ца могуьйту редакцин политикана юкъа политикан а, цензуран а юкъегIертарш.\n"Свобода Радио муьлххачу а пачхьалкхан агент ю аьлла хетар - харц ду. Оцу хетарша Iаткъам бина тхуна хIинцале а Оьрсийчохь болх бан, Оьрсийчуьрчу тхан белхахошна кхерам бохьу цара", - аьлла ду корпорацино динчу кхечу дIахьедархь.\nХIора шарахь "Доза доцчу репортераша" хIотточу зорбанийн маршонан дуьненаюкъарчу индексехь Оьрсийчоь 180 меттигах 149-чу позицехь ю.\n26 стаг кхелхина, 508 цомгуш хилла коронавирусах Къилбаседа Кавказехь дийнахь-буса\nСлухи о следующей акции Player Days в FIFA 21 Ultimate Team\nПервый миллиард на сельскую жизнь


ТаIзар ца деш буьтур бац Европо Украинехь адамаш дайарна бехкенаш\nЧиллан-бутт 20, 2014\nБелги - Хорватин премьер-министр Пусич Весна еана Евробертан арахьарчу г1уллакхийн министрийн митинге. 20Чил2014\nКхаарий дийнахь Цхьанатоьхначу Штатийн Iедало хаам баржийра, Украинера 20 лакхарчу даржийн да шайн махка чу вуьтур волуш вац, уьш Украинехь маьршачу гIаттамхошна дуьхьал ницкъа барна а, цIий Iанорна а шаьш бехке лоруш хиларна, аьлла.\nНагахь санна хIинцачул масех де хьалха Украинерчу Iедалхошна дуьхьал санкцеш ян еза бохург башха тIедуьтуш Евробертан куьйгалхой ца хиллехь, хIинца, Майданехь 35 стаг вийначул тIаьхьа, ткъа лазийначарен терахьаш бIеннашка девлича, шаьш а цхьаъ ца дича бевр боцийла кхеттачух тера ду и Европин куьйгалхой.\nМухха делахь а, еарий дийнахь Францин арахьарчу гIуллакхийн министр Фабиус Лораний, Германин арахьарчу гIуллакхийн министр Франк-Вальтер Штайнмаерий Киеве кхечира, цигахь цIий Iанор сацадан некъаш лохуш президентаца Януковичца цхьаьнакхетархьама.\nФабиуса журналисташца бинчу хаамца, Януковичца къамел хиллачул тIаьхьа и шиъ, шайца Польшин арахьарчу гIуллакхийн министр а волуш, Брюсселе гIур ву, цигахь Цхьаьнакхеттачу Европина юккъе йогIучу кхечу пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министаршца дагадовларш дIадахьа.\nТкъа мича кепара санкцеш хила там бу Майданехь ницкъ барна бехкечарна дуьхьал бохучух лаьцна Фабиуса элира, Украинин лакхарчу хьукматхошна Европе богIу некъ боьхкур бу, ткъа иштта церан Европерчу банкашкара чоташ гIорор ю, тIера ахча схьадаккха йиш йоцуш. „Ишттачу хьелашкахь бохчанах лата везаш хуьлу, иза уггаре а лазаме хуьлу ишттачу нахана“, - башха дипломатийн маттахь а доцуш, элира цу хьокъехь Францин коьртачу дипломато.\nМалхбузерачу хаамийн гIирсаша, Польшин премьер-министрана Туск Дональдина тIе а тевжаш, бечу хаамашца, Евробертан куьйгаллехь цхьа ойла кхоллаелла яьлла, билгал а Украинин кьуйгаллина дуьхьал санкцеш ян еза бохучух. Там бу, цу санкцешна юккъе догIуш, Украинерчу Iедалхошна визанаш ца яларал сов, иштта цу пачхьалкхана герз дохкарна эмбарго а, Iедалан дозанал арахьара активаш гIорор а, пачхьалкхийн тIегIана тIехь финансийн операцеш Украиница дIасаяр сацор а хила.\nЦу хаамашца, санкцеш ур-аталла президент Януковична а дуьхьал ян мегаш ю, иза кхолладелчу хьолера политикан неIаш ца лехча ца волучу ваккхархьама.\nАмма цхьа могIа Малхбузерачу тергамхошна хетарехь, я санкцеша а, я ницкъ баро а, я Оьрсийчоьнан комаьршачу кредиташа а кIелхьадоккхур дац хIинцачул тIаьхьа Украинера хьал. Цхьана хIумано бен - хенал хьалха цу махкахь харжамаш а кхайкхийна, и харжамаш дуьненан юкъараллин тергонца ка ма-доллу цIена а, нийсонца а дIабахьаро бен.\nТкъа Украинин Iедал, цу хIуманна къера а ца хуьлуш, кхин дIа а дуьхьалончашна ницкъ бан гIортахь, цунах кхин а кIорга зулам далар бен, цу доха герга даханчу Iедална гIо хир дац.\nIамеркерачу „Нью Йорк Таймс“ газетехь яздо, Януковича ша шена гур хIоттийна, цу гурара иза хIинца аравалалахь тамаша бу, бохуш. Оьрсийн Iедал а кхета деза, Украинехь кхолладелчу хьолана бехке Малхбузе йоцийла а, я „экстремисташ“ боцийла а, я шаьш сихонца миллиардаш ахчанаш Украинина чудеттарх шайга Янукович Iедалан коьртехь сацалур воцийла а, бохуш.\nШен рогIехь Британерчу „Гардиан“ газетано яздо, Януковича сихонца оппозицин куьйгаллийца политикан барт бан беза, бохуш. Цу барта юккъехь хенал хьалха харжамаш дIабахьар а, цкъачунна президентан ницкъ лахбар а хила деза. Оццул дукха нах Майданехь байъинчул тIаьхьа ишттий бен сацалур дац Украинехь ницкъ бар, аьлла хеташ бу цу газетин векалш.


Зарратан герз хIаллакдан лууш ю Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралла\nIамерка -- Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллин Инарлан Ассамблея, ГIад.13. 2016\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохаралла дагахь ю заррат герз буьззинчу барамехь дехкар а, иза хIаллакдар а хьокъехь дийцарш дIадоло. Цунах лаьцна резолюци тIеэцна Еарин дийнахь Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллин Инарлан Ассамблеян Лерринчу комитето Нью-Йоркехь хиллачу шен кхеташонехь.\nИ резолюци кечйина Австрин а, Мексикин а, Ирландин а, Нигерин а, Къилба Африкан Республикин а, Бразилин а векалша. Зарратан герзах пайда эцаран ирча тIаьхье хир ю аьлла ду цу тIехь. Зарратан герз дехкарх лаьцна резолюци кхоже юьллур ю тIедогIучу кIиранах. И документ хьехаман кеп йолуш хир ду.\nЦхьамогIа пачхьалкхаш, шайна юкъахь Iамеркин Цхьаьнатоьхна Штаташ а, Франци а, Британи а, Оьрсийчоь а йолуш, реза яц цу резолюцина. Церан векалшна хетарехь, зарратан герзах лаьцна хаттар къесто деза, Зарратан герз дIасадаржор дац аьлла бина барт бухе а биллина.


Нахалахь дика ц1е йолу къонахчо аьлларг !\nДала доккха дег1 а, яккхий меженаш а, т1аьхьатесча дуккха чалх такхо ницкъ а белла хиллера Б1от1ина. Нахана вовзарехь а, ц1е яккхарехь а, эшарехь а - шел соввелла стаг ца хетара цунна. Амма кхетам а, хьекъал а юьххьера дара Б1от1ехь.\nАдамаш гулделлачу меттехь: - Ма доьналлехь а, г1иллакхе а, нахана оьшуш а, везаш а стаг ву и Диламха! - олуш, наха дуккхаза а Диламхан ц1е йоккхуш хезнера Б1от1ина.\n- Шел дег1аца а, г1оранца а, эшарца а сов хиларна йоккху наха цу Диламхан ц1е - боху ойла сецнера цуьнан дагахь.\n- И Диламха газа а, мила ву хааза а 1ийр ма вац со - ша-шега олуш, нигат дира боху Б1от1ас.\nЦул т1аьхьа хан-зама йелира, Б1от1а Диламхана т1е ца нислуш.\nЦхьаьна дийнахь, Б1от1а вехачу юьртахь, стаг велла тезет хиллера х1оьттина. Цу тезетахь Б1от1а а вара, юьртахо д1аверзош дакъа лаца веана.\nДуккха а адам долуш, доккха тезет дара иза. Кхечу ярташкара бог1учу нахаца Диламха а веара цу тезета - веллачунна до1а а дайта, цуьнан верасашка кадам а бан. До1а а, кадам а бина баьлча, тезетан дас, хаа хьакъдолче, охьахаийра Диламха. Охьахиъначу цунна т1еоьхура нах: маршалла хатта а, хьал-де хаа а.\nЮьстах лаьттачу Б1от1ина и сурт дайча, хиира, наха ц1е йоккхуш волу Диламха и вуйла.\nДиламхана т1еоьхуш долу адамаш лах а далийтина, цунна т1евахара Б1от1а.\nЦо цуьнга салам а делла, маршалла а хоттуш: -Хьоьга ала цхьа х1ума дара сан, хьан адамаш доцучу метте вала йиш хилча - элира боху, Диламхе, шен доккхачу куьйган беха п1елг вахавезачу метте а хьажош.\n- Иза-м халадоцург ду - олуш, Диламха, ша волчуьра г1оттуш, доккха дег1 а, андий меженаш а йолчу Б1от1ина т1аьххье вахара. Воьдуш и шиъ адамаш доцучу метте велира.\nЮьстах ваьлча: -Хьо ву-кх шена вийцина Диламха. Нахана ма ч1ог1а дош хета хьо. Хьо воцчохь: хьо хьехош а, вуьйцуш а хуьлу нах. Ахь х1ун дина нахана — оццул вовза а, лерам бан а? Хьо гале шена моттара, хьо Башлам санна ву. Хьо-м ма вац дег1ана зоьртал а, ницкъ болуш а. Сан кисана тарвала а т1ам болуш ма ву хьо-м. Дийцахь суна хьо нахана вовзаран а, везаран а бахьана. И хаа нигат долуш вара со - олуш, къамел дира боху Б1от1ас, Диламхе.\nБ1от1ас къамел дечу хенахь, леррина цуьнга ладуг1уш 1ийначу Диламхана хиира: Б1от1ин кхетам мел бу а, иза х1ун стаг ву а.\nЦо, вела а велла: -Ша ву-кх Диламха. Нахана ша дина х1умма а дац. Хьуна а, хьо санна волчунна а моьтту: дег1ехь ницкъ болуш а, яккхий меженаш йолуш а, зоьртал а ца хилча - стаг нахана вевзаш а, дош хеташ а хила йиш яц. Ледар а боцуш, шайна динарг дуьтур а доцуш — нах буй хууш ву со.\nАмма ахь деллачу хаттарна жоп луш, ала ду сан. Нахалахь сан ц1е дикачу аг1ор йоккхуш хилар а, нахана со вовзар а коьртачех хьалхара бахьана ду — х1усамнанас сан лерам бар. Х1усамнанас лерича, доьзало а лерира со. Х1усамнанас а, доьзало а лерича: дас-нанас а, йиша-вашас а, ц1ийнан наха а - лерира. Ц1ийнан наха а лерича: куьпахь а, юьртахь а дикачу аг1ор ц1е а йоккхуш - лерам бира сан.\nЮьрто а лерам бича: дехьа-сехьара ярташкахь а, вайн махкахь а везаш а - дош хеташ а т1еийцира наха. Ас нахана х1умма дина а, соьгахь нахехь долчул сов хьуьнар долуш а дац иза. Дела цхьаъ вар а, нохчийн г1иллакх-оьздангалла ларъяр а, нахана, оьшучохь, накъосталла дар а, собаре хилар а ду - нохчочун декхар. Нохчалла ларъеш къахьоьгу ас, сайн дахаран новкъахь. Иштта х1оьттина бахьана ду: со нахана везар а, вовзар а, дош хетар - олуш, дерзийра Диламхас шен къамел.\nДиламхас деллачу жоьпах Б1от1а кхеттерий-м хаац. Амма, д1алаца корта болчунна: масалла а, хьехам а бу - Диламхан дахар а, цо Б1от1е дина къамел а.\n- Х1усамнанас а, доьзало а, гайно а воккху стаг дакъаза а, нахала а - олуш, кица ду нохчашна юккъехь лелаш.\nХийла бакъхьара нохчо ву: вочу х1усамнанас а, доьзало а - ц1е йожийна. Ледар ша велахь а, дикачу х1усамнанас а, доьзало а ц1е ларъешверг а ву нохчашна юккъехь.\nЛакхахь билгалдинарг коьрте а диллина, вай хьесап дича, гучудолу, нохчийн къоман Д1ах1оттамо а, дахаран низамо а (1адато) х1усамнана, сий ойбуш - лаккхарчу т1ег1анахь д1анисъяран бахьана.\nЛаа дац, нохчийн къонахий а, хьекъале а хиллачу дайша: - Доьзал маьрша а, бертахь а, могуш а, токхе а, иманехь а хилар — къоман коьртачех ч1аг1ам бу! — олуш, т1аьхьенна дитина алар.\nВайна хаа деза: ша - шаха х1ума кхачо йолуш хуьлушдоций а, диканиг, Аллах1 резаверг хилийта бахьанаш лелон дезий а.\nСийлахьчу Аллах1а: барт а, токхе а, иман а, марзо а латтайойла — нохчийн къоман доьзалшкахь!\nНохчийн Къанойн Кхеташонан тхьамда - Хучин Ахьмад


72 шо даьлча карийна нийсо\nТахана а яц Сталинан депортацино вайнахана йина хьу йирзина. Махкахдаьхна къаьмнаш къинтIера ца дахарра-м ца дуьйцу цхьаммо а, ур-аттала лур ю баьхна компенсацеш ца елира, юха ца дерзийра махка юхабирзинчех дуккхаъчарна цIенош. Тахана а лаьтта хIетахьлерчу харцонан зов Нохчийчохь.\nРеституци, кхечу дешнашца аьлча, Iедало цхьана хенахь хьоладайшкара схьадаьхна латтанаш а, цIенош а царна я церан тIаьхьенна юхадерзор ду.\nСоветан пачхьалкх йоха ма йоьхнехь, цунна кIелахь лаьттина Малхбалера Европерачу пачхьалкхаша юьхьар а лаьцна кхочуш дира и низам нийсонца.\nОьрсийчохь и реституци даима юьйцуш елахь а, кхочуш йина меттигаш дукха бац. Уьш бича, Москохахь а, Санкт-Петербургехь а мел йолу шира гIаланаш санна йолу хIусамаш хиллачу долахойн доьзалшка юхаерзаян дезара дара.\nАмма Нохчийчура Хьалха-Мартанарчу кхело, дукха хан йоцуш бина цу тайпа сацам. «Кулакаш» олурш бу аьлла, Советан заманахь чуьра арабаьхначу доьзале юхадерзина оцу гIалахь долу латта а, цу тIера цIенош а.\n60 шо ца кхоччуш цу чохь баьхна доьзал, Соьлж-ГIалана йистехь массийта стага къуьйсуш йолу петар а елла, арабаьхна цигара. Арабаьккхинчу доьзалера Эльжуркаева Элимас иштта дийцира Маршо Радиога.\nЭльжуркаева: «Оцу декъан тIехь деха тхо 55 шо хан яра. Тхан нанна балха тIехь елла яра иза. Важа нах, харц кехаташ а кечдина, шаьш адвокаташ а, суьдхой а болу дела, тхо полисхой а кхайкхина, чуьра арадехира. Сан ваша, шен доьзалца арахь ву. Оцу бахьанехь инсульт а хилла цунна».\n2000-чу шерашкахь Нохчийчохь кхоьллинчу ОМОН-ехь болх бина ву оцу цIахь чуьра хIинца араваьккхина Эльжуркаев Элимхан. Шинна а тIамехь, Оьрсийчоьнан агIор дакъалаьцна а ву иза. ТIеман мидалш а, шортта совгIаташ а ду цунна оцу хенахь делла. ХIинца пенсехь ву иза. ГIора доцуш стаг ма хилнехь, Iедална а иза оьшуш ца хила, аьлла кхин дIа а дуьйцу цуьан йишас Эльжуркаева Элимас.\nЭльжуркаева: «ОМОН-ехь болх беш вара иза, уггаре а халачу хенахь. Лазийна а вара. Шортта мидалш а ю. Iедалшна а ца оьшу-кх, цомгуш а, кIелависина стаг».\nКхело хиллачу дайшна меттиг юхаерзочу хенахь ЭльжуркаевгIарна къастийна чохь Iан Соьлж-ГIалара меттиг. Старопромыслан кIоштехь, гIалана йистехь. ДIахьевсича, церан санна Iедало кехаташ делла, кхиъ массийта доьзал бу боху Эльжуркаева Элимас.\nХIинца лелаш ю иза бакъонашларъярхошка а, Iедалан белхахошка а гIодоьхуш. Массанхьа-къора бу шайн лазамна элира цо.\nЭльжуркаева: «Тхуна цхьа петар эцна аьлла хIума ду. Тхан ваша 4-гIа да ву-кх цара еллачу оцу петаран. ЛартIехь яахIума а йоцуш Iаш ву иза. Мел долу пенси шайна чохь Iан хIусам лацарна дIадоьду церан. Тхоьгахь хIинца дIадаьлла ахча а. Таро а яц тхоьгахь».\nЮридикин агIор кхело бинчу сацаман шортта кхачамбацарш го адвокатна Садаханов Заурбекна. Цхьаберш чу а бахийтина, кхиберш аракхиссар-цхьанна а низамашца догIуш дац, элира цо.\nСадаханов: «Хьалха-Маратанарчу кхело бина сацам нийсонца бац. Эльжуркаев Элимхан чуьра араваьккхича, цунна елла петар а массийта долахо волуш ю. Иза оцу кертара аравоккхуш бина сацам а нийсонца бина а бц аьлла хета суна».\n«Реституци»-нийсо бухе диллина низам ду. Хиллачу дайшна латта а , цIенош а юхадерзорна дуьхьала хIума олийла дац.\nАмма оцу хIусамаш чу бахана нах, шайна лаамаца ца лелла. Царна а иза Iедалша делла хуьлу дукхачу хьолехь.\nХIинца оцу ЭльжуркаевгIарна а, цу чу хиинчу кхечу доьзална а юккъахь гамо кхоьллаелла.\nАдамалле диллича, цуьнах ша мел долу жоьпалла деккъа Iедалшна тIехь хуьлу.


Тбилисерчу дуьхьалонан акцехь жоп доьху Iедалшка\nСтигалкъекъа-бутт 13, 2018\nГуьржийчоь -- Парламентана хьалха дуьхьалонан акци, Тбилиси, 13Стиг2018\nТбилисехь парламентана хьалха дуьхьалонан акцехь дакъалоцучу масийтта эзар стага емалдина полицино буьйсанна болх бечу клубашкахь лелийнарг. Наротикаш йохкарца къийсам латтош ду шаьш бохучу Iедашка хоьтту цара, хиллачуьнан бахьана дуьйцуш жоп ло шайна бохуш.\nЛеррина операци дIаяьхьира гуьржийн полисхоша шоьтан буса буьйсанна болх бечу Тбилисерчу шина клубехь.\nПолисхой чулилхинарш яра Bassiani а, Gallery а цIе йолу Тбилиси гIалин юккъера ши клуб. ТIаьхьо чоьхьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедар дира, леррина операцеш цигахь дIаяхьар доьзна дара цу клубашкахь наркотикаш юхкуш хилар аьлла.\nBassiani а, Gallery а клубашкахь талламаш беш лаьцна 8 стаг. Царна бехке диллина наркотикаш яржор. Цигахь садоIуш хиллачу наха дуьхьало йина полисхошна.\nЦул тIаьхьа эзар гергга стаг гулвеллера Руставели проспектехь йолчу парментана хьалха. Цигахь хилира полицица тасадаларш. Къепедацаршкахь полицина дуьхьало йина аьлла лаьцна кхин а 20 стаг.\nМахкахь наркотикашца йоьзначу политикехь хийцамаш бан беза аьлла хетачу "КIайн гIовгIа" боламан жигархоша чIаIгдо, цхьана Bassiani клубехь лаьцнарг 60 стаг ву бохуш.\nТбилисерчу акцин декъахоша тIедожорца доьху премьер-министре Квирикашвили Георгига а, чоьхьарчу гIуллакхийн министре Гахария Георгийга а даржера дIавалар а, ткъа иштта, адамашна ницкъ а беш, клубашкахь хиллачу операцешкахь дакъалаьцначу полисхошна таIзар дар а.


Гугов Ислам - ФСБ - тешнабехк - набахти\n19 шо долу Гугов Ислам бала хьоьгучу бахархошна тIехIотта ваханера Шема – амма тIаме нисвелира. ТIамах къаьхкина, цIавеара иза. Ша арабаьккхинчу некъах кхаьрдаш иза велехь, Iедало цунна цхьа а зен дийр дац, баьхнера цуьнга цIерачу Iедалхоша. Амма Iехийна Гугов а, цуьнан адвокаташ а – ехха хан а тоьхна, набахте дIахьажийна жима стаг. Европерчу адамийн бакъонийн кхеле бовла кечлуш бу цуьнан адвокаташ.\nБаксанхо Гугов Ислам 2014-чу шарахь вахара Шема – цигара чергазий Iалашбан дагахь вара иза. 15 бутт баьккхина цо тIемаш лаьттачу махкахь, амма ца лелийна герзаш, ца бина тIом – цо ша дийцарехь, машен лелор а, кхача кечбар а хилла цунна тешийна. Вехха лелла иза цIаван дог долуш, шена гонахара тIемалой а Iехийна, ведда Шемара. Цул тIаьхьа, Туркойчохь волуш, Кавказерчу шен дега телефон а тоьхна цо.\nШен кIант цIехьавирзича маьрша витар доьхуш, Баксанан мэрна Мамхегов Хьачимна тIевахана Гугов Анзор. Цо тIемалой дахаре берзочу комиссина хьалхахIоттар хьехна. Анзор цига вахана ца Iаш, ГIебарта-Балкхаройчуьрчу ФСБ-н хьаькамашка вист а хилла. Ислам маьрша вуьтур ву, нагахь санна цо ша дохковаьлла аьлла яздахь, баьхна ФСБ-хь.\nЦул совнах, шега Исламе телефонехула дош а делла къайлахчу сервисан белхахоша, шаьш иза маьрша лела вуьтур ву, тIом бина а ца хилча, аьлла. КIентан дешар меттахIоттадойла а хир ду институтехь, аьлла мэро Махмеговс.\nАмма ФСБ оцу юкъанна кхин болх айбина хьийзаш хилла– ша Гугов Исламна дуьхьал, "кхечу пачхьалкхехь тIом барна" аьлла айдина бехктакхаман гIуллакх кIаргдеш.\nДагестанехь 8 шо хан кхайкхийна Шемара цIа йирзинчу зудчунна\n2016-чу шеран бIаьста кеманца Нальчике веана жима стаг, аэропорте кхоччушехь, лаьцна, сихха кхачийна ФСБ. Ша лаамехь тIевоьду Iедална, аьлла, кечдина кехат а хилла кIантехь, иза дIадаьккхина цуьнгара. Эццахь кхачоррах, кхобу иза изоляторехь, бехкеван волийна, Шемахь тIом а бина, цIавеана террорхо санна (205.5 а, 205.3 а артиклаш).\nХьалхара артикл юхаяккхийтаелла адвокаташка – стохка бехказваьккхина иза оцу декъехь ГIебарта-Балкхаройчоьнан Лакхарчу кхело. Амма Ростоврчу тIеман кхело тIехьарчийна шолгIа артикл – кхайкхийна набахтехь такха 16 шо.\nКху деношкахь арз дахьийтина Гугов Исламан адвокаташа Страсбургерчу адамийн бакъонийн кхеле, элира "Кавказ.Реалиига" царех цхьамма – Чаниева Евас.\nШема тIаме вахарна бехкево ши нохчо\n"Мемориал" центрерчу Агальцова Маринас а, Шведов Дениса а, Иманова Тамилас а цхьаьна кечдина Оьрсийчуьрчу кхелан инстанцешка аьрзнаш. Кхин тхайн аьтто ца балахь Гугов кIелхьарваккха, Европан кхеле девр ду тхо", - элира Чаниевас.\nОцу адвокатан лаамца кхеле тоьшалла дан веара Баксанан мэр Мамхегов. Амма таIзарх хьалха цаваккхавелла жимха.\nФСБ-но а, кхелаша а гайтинарг вон масал ду, Шемара цIаберза луурш юхабогIу сурт дац хIоттийнарг, аьлла хета адвокаташна а, бакъоларъярхошна а.\n"Даймахка юхабахка некъ боцийла хаийтина Малхбале баханчарна. Дуккха а бу Туркойчохь севцца, Шема гина а боцу кавказхой. И нах шаьш цIахь Iедало хьийзош хиларна бевдда даймехкашкара, цхьаберш цига болх лоьхуш бахана. Амма цIабахка тешаме дац царна. Гуговна дийр дац оццул доккха таIзар, иза бехказвоккхур ву бохучух тешна бара нах. Амма хIинца тхох чекх са гур ду оха цIакхойкху наханна", - боху Гуговн кхелехь тIемалошна адаптаци ярехула йолчу комиссин декъашхочо, Бакъоларъяран центран куьйгалхочо Хатажуков Валерийс.\n"Оха массо а агIор теллира Гуговца дерг, цуьнан некъ, цIера а, Шемара а дахар. Оха хьийхира цуьнан дена иза цIавалавар, оха тешийра иза а, цуьнан воI а кхерамзаллах. Ткъа тхо шайн аьшпашца Iехийна Iедалхоша, амма цара лар ца дина шаьш делла дош", - халахетарца дуьйцу бакъоларъярхочо.


Нохчийн хелхар эрчадаьккхина...\nНохчийчоь -- Жима зудий, стаггий ду кхаьжнаш тасаран куьпана хьалха хелхадолуш, Соьлж-гIала , 04Заз2012\nДуккха а нохчаша шаьш тидам беш, къоман хелхар нийса ца до тахана дукхах болчара. Ала мегар ду, иза дастамечу даьлла. Меттан а, историн а говзанчийн хьесапехь, нохчийн хелхаран леррина маьIна ду – хелхаран гонехь долчуьнан йоьIан а, кIентан а оьздангалла а, лела хаар а гайтар, йоI, кIентан нийсархошна гайтар, тIаьххьара, хелхаволучу кIентан хьуьнарш гайтар а. Оццу хенахь, оьзда хелхар дан хууш нах бисна, кIезиг белахь а\nШи шо ду кавказхойн къаьмнийн хелхарш, Оьрсийчохь муьлххачу меттигехь дан йиша яц аьлла, Iедалша низам тIеэцна. Магийна дац, масала, оьрсий дукха бехачу гIалийн урамашкахь и хелхар дан. Иза динчарна, цара юккъаралийн къепе йохийна аьлла ахчанан гIуда туху я массийта де-буьйса даккха чу вуллу.\nИнтернетехь, шорта видеокийсакаш ю нохчий а, гIалгIай а, дагестанхой а оьрсийн гIаланашкахь хелха буьйлуш. Ала догIу, гIарабевллачу хелхаран говзанчаша гайтина а, гойтуш долу хелхарех тера ца хуьлу уьш дукха хьолахь. Оцу башхаллашна дукха наха терго йина. Абдулаев Мохьмад цIе йолчу нохчийн меттан говзанчо Маршо радиога дийцира, шен оцу хьокъехь хетачух лаьцна.\nАбдуллаев Мохьмад: «Нохчийн хелхарехь, хьалхадолучу хенахь, йоIан оьздангалла а, цуьнана экамалла а. Ишшта хьесап хилла-кх цуьнан. Таханлераниг массарна а гуш ду. Кхечу къаьмнашкара схьаэцна, цхьа винегрет ю иза. Ишштачу меттехь сеца а дог ца догIу. Шегахь долчуьнгахь, оьзда хъелхар хIинца а ду, мел чIогIа цуьнца бала боцучуьнна а, цуьнга хьаж дог а доуьйтуш.\nТхо долчу кIошташкахь, даиманна хилла, цхьа стаг хелхаволучу хенахь, цу юккъе кхиверг гIоьртича, вовшахлеташ хIума хилла. ХIинца цхьа дискотекехь санна,массийта юккъе а волуш хIумш дуолийна. Иза суна чIогIа хаз ца хета».\nМаршо радио: Тахана Нохчийчохь, шо шаре мел долу даьржаш схьадогIуш хIума ду, зуда ялийначохь яьккхина видеош базаршкахь йохкар. Уггаре а чIогIа, нах хьоьжург ю, оцу видеосуьрташ тIехь, зуда ялийначохь хIоттош долу ловзар. Наггахь хьожуш моттало, хIокху дуьнена массу а къома хелхарш ду цигахь деш дерш, нохчийн къома, шен маьIан а долуш долу халхар ду бохуш. Нохчийн халхаран маьIанах а, цуьнан кепех а лаьцна Маршо радиога дийцира, нохчийн яздархочо, поэта Уциев Абус.\nУциев Абу: «Хелхарехь кхо гуо хилла боккхуш. Хьалхар гуо, гIиллакхан гуо хилла, оцу хелха долучу кIанта а йоIа а, шайна лела хаар, гIиллакх гойтуш.ШозлогIа гуо, оцу кIанта шен накъосташна а, гулбеллачу нахана а, и йоI гайтар маьIан долуш гуо хилла. Ткъа, кхозлогIа гуо, шена оцу хелхаран урхалла дан хаар а, ша тIахаьлла хилар а, гойтуш хилла. И гуо чекхаболуш, тIаккха кIанта, шен накъосташна хаьлхахь бохь бугIуш хилла. Нагахь санна, иза чIогIа лоруш стаг валахь, цо тхамдина а, кхечу къонахашна ахьалхахь а бохь бухуш хилла».\nМаршо радио: Нохчийн халхар дечу хенахь догIуш ца хилла, гуонехь цхьа кIант-йоIий бен долуш. Ишшта ца хилла боху цо, ахча тосуш а. Амма, ширчу заманахь, нохчашна тойне, оьхуш хилчу кхечу мехкашкара хьешашкара юккъе даьлла ду и гIиллакхаш, аьлла тидам бира яздархочо Уциев Абус.\nУциев Абу: «Хелхар юккъахь, цхьа йоI, кIант бен халха долуш ца хилла. Тахана вайна гуш долу, шиш а, кхоккха уьш хелхабийлар мичара даьлла ду? Нохчийн цхьана къонахчуьнна тцхьа дика а хилла, цо той хIоттича, луларчу мехкашкара къонахий гуллуш хилла иза волчохь.\nУьш шай лешца цхьана богIуш хилла. И ловзар кхаа дийнахь, кхаа буьйсан лаьтташ хилла. Синкъерам лахбала боьлча, тIевеанчарах цхьаммо «Сан лай ма хаза халха волу», олуш хилла. Ткъа, кхечо: «Сайчулла дика-м ца волу» олуш хилла. ТIаккха церан къовсам баьлча, цара лайшна юккъахь хьунар кхайкхош хилла.\nТIаккха, маьрша нах хелха бовлар саца а дой, лайша юккъебогIуш хилла хелхабовла. ТIаккха, царах уггаре адика боьвлачарна цу юккъе ахча тосуш хилла. Ишштий бен ца хилла ахча тосуш. Иза кхечу къаьмнера схьаэцна хIума ду ловзаргахь ахча тасар. И хIумш соьга, хIара ши тIом балле, нохчийн ширачу яьрташкахь хилчу баккхийчу наха дийцина ду».\nМаршо радио: Нохчийн цхьана хелхарна хилла Iаш бац хийцамаш. Уьш боьзна бу боху, къома дахарна хиллачу Iаткъамца. Ткъа иза, кхечу тIегIан тIера тема ю.\nЭрчадаьккхина нохчийн хелхар


Путин 2024-чу шарал тIаьхьа бакъонехь ца ларар хьахийна Конгрессехь\nКонституцина тIехь хийцамаш барехула кхажтасар\nШина конгрессмена - Теннесси штатерчу демократа Коэн Стивена а, Къилба Каролинерчу республикахочо Уилсон Джос а – резолюцин проект кховдийна Американ Цхьанатоьхначу Штатийн Конгрессан векалийн Чоьне "2024-чу шеран Стигалкъекъа-беттан 7-хь дуьйна шен тIаьххьара президентан даржехь йоккху хан чекхяьлча Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир оцу даржехь виса гIертар тIецаэцарх " лаьцна.\nКонгрессменашна хета Оьрсийчоьнан Конституцина тIехь бина хийцамаш, царах цхьамма бакъо ло Путинна 2024-чу а, 2030-чу а шерашкахь харжамашкахь дакъалаца, президентан даржехь яьхна хенаш дIаяхарна бинера аьлла Оьрсийчоьно дуьненаюкъара шена тIелаьцнарг дохош а, ткъа иштта вуно масштабан фальсификацеш а еш, стохка дерриг халкъан олучу кхажтасарехь.\nКонгрессменаш тIетовжу шайн дIахьедарехь "Голос" боламанна а( Оьрсийчоьнан Федерацехь лерина иза "иноагент"), гарехь, хийцамашна гIортор еш 27 миллион бюллетень харцонца чутеснера аьлла, цо баржиначу хаамашна а. Гарехь, дуьйцурш ду, Оьрсийчуьрчу харжамийн аномалеш толлучу математика Шпилькин Сергейс дина дагардарш.\nТекстехь билгалдоккхуш ду, Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ шен бухехь дуьхьал хилар кхечу пачхьалкхашкахь, референдумаш а еш, президенташна оцу даржехь биса аьтто беш сацамаш байтар. Резолюцин текстехь карарчу хенахь йолу, 2024-чу шарахь чекхйолуш йолу, Путин Владимиран хан, цIе тоьхна ю "шолгIа а, тIаьххьара а" аьлла.\nМа дарра аьлча, Путинан президентан даржехь ву хIинцале а 4-гIа (иза оцу даржехь шозза ву шишша хан а йоккхуш, 2008-2012-чу шерашкахь Медведев Дмитрий президент волуш юкъах а волуш).\nНагахь и резолюци тIеэцахь цуьнан рекомендацин амал хир ю. Хьалхо хийцамаш бакъонехь ца хилар ларарх а, цуьнан тIаьхьаkо - Путинан хила мега хан а бакъонехь цалалар а хьокъехь резолюци тIеийцира Европарламента.\nОьрсийн Федерацин Кхеташонехь дIахьедина, нагахь Конгрессо резолюци тIеэцахь, цуьнан жамI хир ду "Оьрсийчоьнан а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн а юкъаметтигаш хедор" аьлла. Ша и документ д "харжамашна юкъагIортар" ду аьлла.\nПутина хIинца а хаам ца бина 2024-чу шарахь президентан харжамашкахь дакхалаца ша дагахь хиларх лаьцна.


Киллер Лурахмаев «Валидол» дIахецна туркоша\nТуркойчоьнан Iедалша дIахецна шаьш лаьцна латтош хилла криминалан «авторитет» Лурахмаев Валид ("Валидол" а олу цунах). И стаг дуненаюкъарчу лехамашкахь ву цхьамогIа пачхьалкхашкахь, шайна юкъахь Европера пачхьалкхаш а йолуш, нах байина аьлла, хаам бо «Росбалто». Цу агенталлехь болчу хаамца, Лурахмаев хIинцале дIавахана Туркойчура.\nЛурахмаев лоьхуш ю масийтта пачхьалкх, шайна юкъахь Оьрсийчоь а, Франци а йолуш, хаам бо Кавказ.Реаллино. Амма туркоша ле ца вайтира иза цу шина пачхьалкхан векалшка. Масала, Францехь иза бехке веш ву "Саратовстройстекло" компанин долахо Ланин Михаил верна.\nЛурахмаев лецира Истанбулехь 2016-чу шарахь Охан-баттахь, шеца Смирнов Александран цIарах кехаташ а долуш. Туркойн Iедалш шеко йолуш дара цу стага вийна хила мега "Кавказ-Центр» сайтан администратор Эдильгириев IабдулвахIид бохучунах.\nТуркоша дIахецна и стаг билггал иза Лурахмаев Валид хиларан тоьшаллаш цакарийна шайна аьлла. "Росбалто" дийцарехь, карарчу хенахь иза Нохчийчохь хила мегаш ву.


19 февраля в 15:08 (2013 г.)\nИ хаттар х1инца а жоп доцуш дисна… Ца кхеташ, муьлхачу бехкенна та1зар лайна ца кхеташ, казахийн лаьттах бахара эзарнаш нохчий. «Х1унда доху тхо махках? Х1ун даьлла тхоьгара?», бохуш болийна некъ кхойтта шаренга белира. Цхьана дийнахь яккхий машенаш т1е боьттина, цецдаьлла даьхни т1аьххьара х1оъ бела, 1еха дуьтуш, са дууш 1оьху цицгаш, лета ж1аьлеш, г1ийла таьхьа хьоьжу х1усмаш, ларъян дитина, берд текхна орам хаьдда хино дадийна къона попан дитт сана, дорцана дуьхьал дигира нохчийн къам. Хила йиш цоцу амалш юкъахь яржийна, царах некъан накъостий бина, аре сана шуьйра вагон т1арал гатйина, къилбседехьа йирзира ц1ерпошташ, т1аккха х1ордана гола тоьхна - малхбузехьа. Узарех илли деш т1аьхьара олура аьчкан некъа т1ехь еттало аьчкан чкъургаш, къиза мукъам айабора пена херонехь шок еттачу мохо. «Дависа хьан, маржа дуьне, ма доккха хили хьо, шен яхьал доккха х1ума дац моьттина жимчу къоманна! – готтачу корах лайарене хьоьжура къена наной. - Хьайх хьарчинчу не1алтах парг1ат ма долийла хьо, х1ай имансиз Йилбаз, сан къомера доьналла хьошур дацахь!» – ният доьхкура нохчийн къаноша.\nХарцоно1аьвдина деган пха иккхина, т1ом боцуш г1азотехь эгара дешех кхелина оьздангаллех дуьзна дегнаш, кхелхинарг ло юккъе д1ата1ош а, б1аьрнег1арш т1екъевлича а ца довр церан б1аьргийн лепар, ца къарлора уьш, къарбалийта ц1и хийца дезара, хье метана дилха даьтта дотта дезара, кхин аг1о яцара. Йилбазан хьадалчаш шайн хьекъал а, корматалла а мел тоьу харцонаш лелийра некъа йохалла. Дера ж1аьлеш санна, улло яьккхинера цара мацалла а, гатто а, шело а, ж1аьлийн мотт а.\nДог1маш эгара, могшалла г1еллора, амма эзар шерашкахь дахчийна сий, мокхаз т1улгал а ч1ог1а яхь гора ца х1отталора. Мог1не дара Иблис, дарделлера, ша а кхерадала тарлуш, къизалла гайтира цуо, амма Далла т1е болх биллина, Цуо динчунна реза болу нохчий иманах ца буьйхира.\nЕрзинчу аренашкахь, шийлачу тоьлашка кхийсина, юха а шен болх д1ахьора Йилбазо. Цамгарш, меца берзлой санна, гонах хьийзара, шелоне кховдина аг1онах ка тоха кийча йолуш.\n13 шо даккха дийзира дай баьхначу лаьттах хаьдда. Чубузу малх Нохчийчоьне хьоьжийла хаара, х1ора дийнахь цуьнца маршалла дохьуьйтура, кестта цадоьрзург хиларх дагчохь шеко а ца кхобура.\nАмма Дала Иблисна а ца елла шена ма хетта маршо, цуо лелочу харцона а шен хан ю, харцо даима а ца лаьтта. «Сталин боху боьха х1ума елла!», олуш, шабарца вовше кхаьнаш дохура, мацах цкъа «Сталинна хиънехь, иштта хир дацара» баьхначу нохчаша. Амма Сталинна ца хууш, пачхьалкхехь доккха са даккха ваьхьаш стаг воцийла билгалдаьллера.\nМохо шок етта шийлачу махкахь, ша-шех ка етташ г1ийла тийжа Йилбаз дитна, самаьрша нохчий ц1а бирзира. Еса яцара х1усмаш, шайн йолуш санна чохь бехаш кхечу къома нах бара, мах луш дай бахам юха схьаэца а дийзира. Делахь а х1умма а ца хетара иза – коьртаниг шен лаьтта т1ехь хилар дара, ткъа дуьнена даьхни цу хенахь дош хеташ а бацара нохчи. Доьналла, яхь, г1иллакх яра церан байракх!\nдала гечдойл царна .вайн къаман къимат де хотинхилла . и диц да мегар дац .


I4 могIа бен боццушехь, строфашкахь рифмаш тайп-тайпана хиларца масех сонетан кеп ю къастош: французски сонет (abba abab cdc dcd я abba abab cde cde), итальянски сонет (abab abab cdc ded я abab abab cde cde), английски сонет ( abab cdcd efef qq), иштта дIа кхин а. Оцу тайпанех мелла а алсам английски сонет нисло нохчийн поэзехь.\n«Сонет» аьлла, жанр къастийна яцахь а, цуьнан лехамашца язйина стихотворенеш вайн поэзехь хьалха дуьйна кхоьллина. Масала, Мамакаев Мохьмадан «Мотт» стихотворени I952-чу шарахь язйина ю:\nСо хестош, векаш ву илланча,\nСан озца дуцуш шен говза дош,\nКъийсамехь гур бугIу векалш а,\nБазаршкахь сийсаз а аш со бо.\nАс харцлуьйш шух цхьа а бех ца во,\nМерза аз назманче дIаделла,\nНекъ сирла шун бина богIу со,\nДахар а сайн азца ас дегна…\nСайх тешна кху араваьлла хьо,\nВуьгур ву, некъ хьоьхуш, дIо генна.\nГIо дийр ду ас чIагIдан гергарло,\nХьаьнцци а, и вагIахь догцIена.\nСан лепарш ахь лардахь, назманча,\nАс лур бу ницкъ стигла хьо ваккха!\n(Мамакаев Мохьмад. Хаьржинарш. Грозный. I970. 84 агIо).\nХIинцалерчу сонетан чулацам тайп-тайпана бу. Нагахь санна, ша кхоллаеллачу хенахь иза безаман эшар хиллехь («sonetto» итальянски маттахь «эшар» бохург ду), тIаьхьо цуьнан чулацам шорло. Безаман тема коьртаниг ю ала мегар долуш йиснехь а, сонеташ патриотически а, Iаламан а, философин а чулацам болуш нисло.\nНохчийн поэтех сонеташ Сулаев Мохьмада а, Ахматова Раисас а, Арсанукаев Шайхис а, Сатуев Хьусейна а, Дакаев СаьIид-Бека а, Бисултанов Аптис а, кхечара а язйина. Угга-ре а алсам вайн поэзехь оцу жанран произведенеш кхоьллина Алиев ГIапура. Оцу хIора а авторан, кхолла-раллин шен-шен башхаллашка хьаьжжина, тайп-тайпана ю сонеташ а.\nМасала, Ахматова Раиса кIорггера лирик ю. Шен заманан тIеIаткъам бахьнехь, цо тайп-тайпана произведенеш кхоьллина, амма тахана а шайн мехалла янза ерш цуьнан лирически стихотворенеш ю, шен синхаамех, гергарчу а, безачу а нахах язйина.\nХьовсур вай царах цхьаьнга:\nПаччахь ю со хIинца. Шорта ду хьал а,\nДуьненан хазалла – ерриге а сан ю.\nВола сан хIусаме – ахпаччахьалла,\nАхь дехахь, и хьуна ас дIалур ду.\nАхь ехахь – дIалур ю аренаш, хьаннаш,\nХьаваэхь тохкур ду ас хьуна тIеш.\nЛелачу некъашка, кузашка яржош,\nТосур ю стиглара кIеда мархаш.\nАхь дехнарг дерриге а дIалур ду хьуна,\nСедарчийн хорханаш езахь лур ю,\nСел боккха ницкъ болчу ирсечу суна\nХьо а иштта ирс долуш ган луур ду.\nДехахьа… ХIинца а ца хаьа хьуна –\nХьан безам буйла и ницкъ белларг суна.\n(Ахматова Раиса. Цхьаьнакхетар. I69 агIо).\nХIара сонет шен кепаца английски сонетаца йогIуш ю, рифмийн кеп abab cdcd efef qq а йолуш (кхуьнан кеп, ма-дарра аьлча, abab cdcd efef ee ю, амма иза ларамза нисъелла ю, нохчийн поэзехь цIерметдешнийн рифма «хьуна – суна…» шуьйра яьржина хиларна). Ерриге сонет еа строфах лаьтташ ю, кхаа катренаххий (катрен – биъмогIа), цхьана дистихаххий (дистих – шимогIа). Хьалхарий, шолгIий, кхоалгIий беамогIнехь цхьатерра рифмаш ю (I-чу могIанан 3-чу могIанца, 2-чун – 4-чуьнца, аьлча а, жIарийн рифма), ткъа тIаьххьара ши могIа вовшашца рифма йолуш бу.\nХIора строфа шен чекхдаьлла маьIна долуш ю, тIадамца чекхйолуш. Иза а сонетан цхьа билгало ю, даима нислуш яцахь а. Сонетан чулацамехь, литературан кхечу жанрийн произведенешкахь санна, дIадолор а (I-ра строфа), кхиар а (2 строфа), кхиаран лакхара тIегIа а (3 строфа), дерзор а (4 строфа) хила деза. Амма иза цхьайолчу сонеташкахь бен нислуш дац. Вовшашца юстур вай лакхахь ялийна Ахматова Раисин а, Сулаев Мохьмадан «Ламанан хи» цIе йолу а сонеташ:\nБукарчу тулгIешца керчадеш чхернаш,\nХIаваэ хьалкхуьссуш жовхIарийн тхи,\nХIорда тIе сихделла, хедадеш лаьмнаш,\nХьаьхкина охьадогIу ламанан хи.\nГоттачу, бехачу цу новкъа догIуш,\nХийла и кхечу хих дIакхетало,\nХи хазахетарца шен маракъовлуш,\nТкъа къаьсташ – гIелделла и хетало.\nДелахь а, тIаьххьар а, шен хIорд карийча,\nМел лайна халонаш ша йиц а йой,\nИ, са тоьй, ма соцу, хIордах дIаийча,\nХIорда чохь ша лехна ирс карадой.\nСан Даймохк! Сайн ирс а – хаалда хьуна –\nСайн дог хьох дIаэрца карийна суна!\n(Сулаев Мохьмад. Сирла суьйре. 36 агIо).\nХIокху сонетан чулацамехь Iаламан сурт лирически турпалхочо шен Даймахке болу безам къеггина гайтархьама хIоттийна ду. И сурт кхаа строфахь (I4 могIанах I2 могIанехь) кхоьллина ду. Лакхахь вай хьахийна исбаьхьаллин произведенин сюжетан дакъош кхузахь дац. Амма шайн кепашка хьаьжча, и ши сонет вовшех тера ю (английски сонеташ).\nСонетан кхин кеп ю Бисултанов Аптис ялийнарг:\nЭхI, дахар, дахар-яI, хьан гIиллакх:\nКхерчо бен ца вохвеш хан хилла-кх…\nДелахь а еса ю кху буса\nДен хIусам – сужданан къубба сан.\nСо иди, хан юьтуш некъашца,\nХьаьхна кху дуьненан есалла.\nХьаьгнера хьан пхьоран декъах со,\nКъеначу сан ненан эсалла…\nТкъа хIинца дарц хьоькху пешара,\nАдамаш доьлху дIо бешара,\nЛулахойн туьнталгаш къаръелла…\nХIан-хIа, дац и суна тарделла.\nСо хIинца цIахь хиларх тешаш вац,\nИ чIагIдан тховса сан тешаш бац.\n(Бисултанов Апти. Цхьа илли. 45 агIо).\nГуш ма-хиллара, кхузахь поэта хIора строфахь шалха рифма лелайо (I-чу могIанан 2-чу могIанца рифма ю, 3-чун – 4-чуьнца, иштта дIа кхин а…). Жанран таронаш алссам хилар гойту хIокху масало.\nСонетийн кочар (венок сонетов) мелла а чолхе кеп ю – иза I4 сонетаххий, оцу сонетийн хьалхарчу могIанех кхоллалучу I5-чу сонетаххий (цунах сонетийн догIа олу) кхоллалуш ю. Дерриге а сонетийн кочар 2I0 могIанах лаьтта – (I4 х I4) + I4 = 2I0. Нохчийн поэзехь оцу тайпа произведенеш масех авторо кхоьллина, тIаьххьарлерачех масала Арсанукаев Шайхин «Къонах – и лакхе ю лакхарчу даржийн» а ду.\nХIара а, кхул хьалхара I4 сонет а еа строфах лаьтташ ю – шина катренаххий (беамогIанаххий), шина терцинаххий (кхаамогIанаххий), рифмийн кеп abab cdcd eef qqf а йолуш. Гуш ма-хиллара, хIара сонет хьалха вай билгалъяьхначарах къаьсташ ю.\nСонетийн кочар цхьа тема йолуш хила деза. Цул сов, I5-гIа сонет вукху I4 сонетан хьалхарчу могIанех кхоллаяла езаш ю (хIора сонетан тIаьххьара могIа рогIерчун хьалхара могIа хуьлу). Оцу кепо цхьацца чолхенаш кхуллу оцу жанрехь язъечу поэташна хьалха, кеп ларъярхьама чулацам бохорца уьш гучу а йовлу. Гуш ма-хиллара, ерриге а кочарна юкъайогIу сонеташ цхьана барамехь язйина а хила еза, бIаьрго а, лерсино а ца лоццучу кепара, вовшех иэн а бина, царна юкъара схьаэцначу I4 могIанах кхин сонет (сонетийн догIа) кхолла а еза. Оцу Iалашоне кхача поэтана йоккха говзалла оьшу.\nКъонах – и лакхе ю лакхарчу даржийн\nАДАМ – цхьа дуьне ду, жима планета,\nКхачалац кIоргачу къайленаш тIе.\nСирлачу Безаман нур хилла летта,\nЙогуш ю цуьнан кийрахь тIепанган цIе.\nГуобоху Малхана, чекхдуьйлу дорцех,\nДаима лехамийн дорцех ду и.\nБезамах, Тешамах хьаьгна, цо орцах\nКхойкху тIе ша санна дуьненаш кхин.\nЙоцачу оьмаран аьрхачу новкъахь\nХьийза и дахаран нуьцкъалчу шовкъехь,\nХIора а буьйсанна гуш ирча гIан.\nХьийзаш ду и Дуьне: доьлу и доьлху,\nЦхьалхалла ла ца луш, доттагIий лоьху.\nТелескоп ца оьшу и дуьне ган.\nТелескоп ца оьшу и Дуьне ган –\nСхьахьажа цкъа соьга, цец-акъ ма вала:\nСо ду и жима Дуьне. Iемина лан\nСайн новкъахь халонаш, харцонаш, бала.\nСо жима Адам ду, буйннал ду дог,\nАмма цо чулоцу дерриг жилIалам.\nБолар сан партал ду, беза бу ког,\nАмма ю Ойла сан яйн тIемаяьлла.\nОьмар сан йоца ю, чолхе бу некъ,\nХьийза со, ца карош сайн Ирсан неI –\nСуна сайн дахаран маьIна и хета.\nIилманча, доьху хьоь, Iамаве со,\nСайна суо вовзийта де суна гIо.\nСо ду и жима дуьне, гIорта сох кхета.\nСо ду и жима Дуьне, гIорта сох кхета,\nДоккхачу Дуьненан лазам ас лов.\nСан кийрахь догу дог, Малхах схьакхетта,\nЦо ловш ю Дуьненан массо а чов!\nЭгIазчу сан дегIехь буьрса ницкъ IаьIна,\nДуьненан кхоллам а ас ловзабо.\nКосмосан геналлаш, ойла-тай даьIна,\nРакетийн мехалшца тIеийзайо.\nСан зама – хьерадаьлла ткъоллагIа бIешо,\nЛулахо гIаьттина лулахо эшо,\nКъизалла шен акха хелхар деш Iа.\nХIаваъ вайн дIаьвше ду, хиш лекъаш лаьтта,\nЦIий алсам хуьйдина, кхохкийна латта.\nIилманча, ладогIа – гIо оьшу хьан.\nIилманча, ладогIа, гIо оьшу хьан\nДуьненан, Iаламан къайленаш яста.\nАдаман деган къайле, деллий и схьа,\nТаллахьа – мичахь ду Къизаллин хьост?\nИсбаьхьчу вайн лаьттахь IаьIна и дIовш,\nДуьненан Хазалла кхоамза хьоьшу.\nАдамийн АДАМАЛЛА лаьтта-кха довш,\nКъинхетам, Оьздалла, Иэхь денна оьшу.\nКосмосан кIоргалле хьажийна хьайн\nТелескоп Адамехьа ерзае, хIай,\nВелахь хьо планеташ талла сел говза.\nМильардаш адамаш – уьш планеташ ю,\nЦарах цхьаъ – со – хьоьга дехар деш ву:\nГIо дехьа адамашна Iалам шайн довза.\nГIо дехьа адамашна Iалам шайн довза,\nКъизалла, ХьагI, Гамуо эшая шайн.\nДегнашкахь чIагIдарца Адамаллин доза,\nДебийта Къинхетам, Оьздалла дайн.\nАдам – и Диканна кхоьллина Дала,\nХьекъаллий, Кхетаммий ду цунна теш.\nДиканна къахьоьгу, цунна лов бала,\nАдамо Адамна гIуллакх а деш.\nОьздачу гIиллакхийн бохь – Адамалла,\nЦа кхоор вовшашна цкъа а Дикалла,\nДовхачу шайн дегнийн Безаман нур.\nАмма дац массо а адам цхьатерра, –\nНицкъ кхачац Адамалла дицделлачеран,\nСий лардеш, чекхбаккха дахаран мур.\nСий лардеш, чекхбаккха дахаран мур –\nМахкана, халкъана эшарх дац лур\nЦкъа а шайн доьналла, я хьекъал цара.\nИ доккху ца къестош Хьарам я Хьанал.\nШайн дуьхьа бехкбоцчу адамийн цIий Iано.\nБелахь а, хилац уьш хезаш я гуш\nОрцанна эшначохь Харцонца къовса,\nЗурманца лехарх а, уьш карор бац.\nМаршонан вайн пхьалгIахь цкъа левси кховса,\nМел дехарш дарах, уьш цхьаъ вогIур вац.\nДаима, са мере кхаьчна, бу хьаьвдда,\nБIарзбелла хьийза уьш, рицкъа гулдеш.\nИэхь-бехк а ца лоьруш, дузу шайн хьаьвда,\nДуьненан лазамийн ойла ца еш.\nСингаттам ца бевзаш, шайн мехкан, къоман,\nДарж къовсу, базар йо, талор до, къола,\nДегнаш тIе биллина пуьсаллин хIур.\nКъамелаш до говза – даккхийра, шера,\nКхерамехь-м гуш хилац доьналла церан\nБаттара даккха шайн Бакъонан тур.\nБаттара даккха шайн Бакъонан тур\nШорта бу кхин кIентий Нохчийчохь кийча.\nДахар шайн, ца кхоош, ду цара лур\nМехкан сий лардечохь оьшуш и хилча.\nБу кIентий – КЪОНАХИЙ – ю церан цIе –\nДахар шайн Даймехкан кхолламах доьзна.\nМел Iаьржа доьхна де кхачарах тIе,\nХалонех, кхерамех агIо ца оьзна.\nДаржашлахь сийлахьчех лору цхьа дарж,\nЯц цунна тIекхача хIоттийна раж,\nИ эца ницкъ кхачац дашочу харжийн.\nКЪОНАХ – цул деза дарж Нохчийчохь дац,\nХалкъо хьакъ воцчунна и цIе луш яц.\nКЪОНАХ – и Лакхе ю лакхарчу даржийн.\nКЪОНАХ – и Лакхе ю лакхарчу даржийн,\nЧолхе бу, ирхе бу цунна тIе некъ.\nДахаран денош ду ийна – кIайн, Iаьржий,\nХIоранна еллалуш яц Ирсан неI.\nКъонахчо цIарна ца леладо гIиллакх,\nИ цуьнан цIийца ду, амал и ю.\nКъонахчо дош деллехь – хилла ду гIуллакх,\nГIо эшахь – куьг кховдо кийча и ву.\nЯМАРТЛО ХЬАГI, ГАМУО – лийрина иэхь\nВайн дайша, хестаеш къонахийн ЯХЬ,\nБеш цуьнан сий-ларам массо а даржийл.\nКъонахчун дарж – ду и сов деза дукъ,\nАтта дац дIакхехьа, ца саттош букъ.\nЦу дарже кхочу стаг, Махкахь сий даьржий.\nЦу дарже кхочу стаг, Махкахь сий даьржий,\nЛоруш и Даймехкан, шен къоман воI.\nТкъа наггахь нислуш ду къонахчун дарже\nЙоккхуш вайн яхь йолу зуда я йоI.\nКъизачу заманийн боданехь гIийла,\nМАРШОНЕ сатуьссуш, баьхна вайн дай,\nИэхьечу лоллина къар ца луш, хийла\nГIиттина къийсамна къонахий вайн.\nКъонахий бицлуш бац – иллешкахь денлой,\nДIахIуьтту, турпалхой хуьлий вайн денойн\nДозалла ду хилар уьш багарбан,\nКъонахийн амалехь дац къамел деха,\nБаьхна уьш даим а, хIинца а беха,\nЮкъ йоьхкий гIуллакх Даймехкан дан.\nЮкъ йоьхкий гIуллакх Даймехкан дан\nКъонахий леллашехь, цхьа кIиллош теба,\nКатоха кечбелла, я талор дан,\nДузо шайн тIингараш, цкъа а ца Iеба.\nМаржа яI, исбаьхьчу вайн лаьтта тIехь\nМел дукха IаьIна-кх и Iаьржа Къизалла.\nМа тийна, ма хеба вайн ИМАН, ИЭХЬ,\nМича дахна хIинццалц вайн хилла\nЭхь хетта-кх тахана цхьа ЧИКАРШ гуш,\nБерзалойн амале бирзина уьш,\nКадетташталорех берстина, сийса.\nИнзаре халонаш, трагедиш ловш,\nБаьхна дай, АДАМАЛЛА, ГIИЛЛАКХ ца довш,\nБIешераша къежбина къоман САТИЙСАМ.\nБIешераша къежбина къоман САТИЙСАМ\nБицбиначарна вай гечдан тарлой?\nВай къомо кхайкхийнарг – МАШАР! БАРТ!\nВовшашца къийсаре дерзо тарлой?!\nТайпанаш, тукхамаш, ярташ а къестош,\nТахана вай хестабо къонахий – дай,\nАмма хIун дуьтур ду кхана ваьш хестош,\nДаггара дош ала тIаьхьешна вай?\nТахна вайн боьхна барт, ца доьрзу дов,\nАкхачу талорийн Iовжаме чов –\nБакъо яц Къонахийн бен доцуш хьийса.\nБIешерийн Сатийсам – лепахь а и,\nВайн новкъахь хIинцаъ ду кхераман Iин,\nХIинцаъ чекхбаьлла бац Къонахийн къийсам.\nХIинцаъ чекхбаьлла бац Къонахийн къийсам,\nХIинца а бодашлахь тиэба чикарш.\nАмма бу лепаш вайн сирла Сатийсам,\nКъагийна цо нохчийн стигланийн Iарш.\nДуьйцу, вай ду говрийн амалехь, олий:\nУьш санна, терса вай, къастар ца ловш,\nТкъа вовшех ма-кхийтти, къовсаме довлий,\nВовшашна цIингаш вай беттар дац товш.\nШел тоьлларг ца везаш, хуьлу вай гома,\nСийлахьниг тIевоккхуш гу бац вайн къоман,\nЯ ор дац сийдоцург чохь воллуш ган.\nХиндолчун ойла яр доцуш, чухьолхий,\nВай вешан сийлахь некъ баккхарна чолхе,\nМАРШОНО хIинцаъ ца баькхина кан.\nМаршоно хIинцаъ ца баьккхина кан,\nНИЙСО ян ницкъ кхачац Бакъонан архийн.\nВайн сирла Сатийсам – вайн сийна гIан –\nБеттало хIинца а йийсарехь мархийн.\nАмма бу Къонахий некъ шайн дIахьош,\nКъонахийн карахь бу кхоллам а къоман.\nЙоссор ю – онда ду Къонахийн дош –\nНийсо вай Нохчийчу нускалха къона\nХIан-хIа, яц берзалой – АДАМАШ ду вай,\nАкхарой ца хилла вайн наной, дай.\nБерзалойх вай тардар – сийсаздар хета\nАДАМ – цул исбаьхьа, сийлахь дош дац,\nЯ Маршо, я Нийсо цуьнца бен яц.\nАДАМ – цхьа Дуьне ду, жима планета!\nСо ду и жима Дуьне, гIорта соьх кхета,\nСий лардеш чекхбаккха дахаран мур.\nЦу дарже кхочу стаг Махкахь сий даьржий,\nЮкъ йоьхкий, гIуллакх Даймахкана дан.\nБIешерша къежбина къоман САТИЙСАМ,\nМАРШОНО хIинцаъ ца баьккхина кан…\n(Арсанукаев Шайхи. Къонах – и лакхе ю лакхарчу даржийн. – «Орга». 2003. № I0. 4 агIо.).\nАмма, мухха делахь а, сонет а, сонетийн кочар а нохчийн поэзи юкъа а яьхкина, тахана а йолуш а ю. Вайн заманахь уьш кхуллуш, поэташа шайн ницкъ зуьй, хьалха баьхначу оцу жанран классикашца къийса а луш.


Кремло къастадо тележурналистна дийца дезарг\nМарсхьокху-бутт 11, 2015\nОьрсийчоьнан хаамийн гIирсаша, коьртачу декъанна телегойтийлаша, болх бо Кремлера хьаькамийн лаамехь а, цара магош дерриг бен а ца дуьйцуш. Цуьнан хьокъехь керла тоьшаллаш даржийна «Оьрсийчоь» телеканалехь шерашкахь болх а бина, цигара дIавахначу Орлов Александра а, кхечу журналисташа а.\nУкраина аьшнашъеш, шайн пачхьалкх йоха ца яйта гIертачу цигарчу бахархойх «фашисташ», «бандерахой» алар Кремлан зорбано, радионо, телегойтийлаша шайггара долийна дац.\nЦунна тоьшаллаш даладо Colta.ru сайта тIехь Оьрсийчоьнан уггар коьртачу «Россия» ВГТРК медиакомпанин шина белхахочо. Цара 1орадоккху Украинерчу хьолах лаьцна хаамаш Кремло шена хеттачу аг1ор кхийкхабойтуш хилар.\nПачхьалкхан медиахолдингехь белхаш бинчу журналисташа дуьйцу, Кремлан пропагандано телевизионе хьоьжучу адамийн кхетам леррина галбоккхуш бу Украинерчу кофликтах лаьцна информаци харц яларца, бохуш.\nДахначу к1иранах Colta.ru сайто зорбане яьхнера ц1арца вуьйцуш воцчу телевизионан шина белхахочо, шаьш болх бечу юкъанна шайн куьйгалло лелийна бозбуанчаллаш дуьненна довзуьйту материалаш.\nПачхьалкхан медиахолдинган декъехь харцонаш лелочу каналех ю, масала, Россия-1 (цхьаъ) а. Журналисташа дечу тоьшаллица, телевизионан куьйгалхошна омранаш ло Кремлера хьаькамаша, Украинан имидж талхорахьама терминаш, украинахой аьшнаш бен дешнаш а т1ехь эфирехь бахийтарца.\nColta.ru сайтехь «Россия-1» телегойтилехь кхидIа болх бар эхье а лаьрра, харцо эфирехь ца йийца, цигар д1абаханчара дийцарехь, телехьовсархошна керла хаамаш муха бовзийта беза, муьлхачу дешнашца – иза а т1ехь хьоьху Кремло.\nМасала, иштта дуьйцу дахначу шеран бIаьста Украинера ГIирма йоккхучу муьрехь баккхийчу хьакамаша шайна беш хиллачу хьехамех лаьцна. Украинан цхьаалла ларъеш, шайн махкан дакъош дIаса ца дахийта хьийзачу политикех, жигархойх «фашисташ», «бандеровцаш» баха тIедожийна тележурналисташна.\nЯ Украино шена юхку газ еза ю аьлла дуьнене аьрзнаш дан долийча, телеэфирехь хенан хIоттам буьйцуш, Украинехь вуно шийла хир ду хIара я важа де, ала дезаш хилла кест-кеста. Цуьнан маьIна ииштта ду: Аш ма эца тхоьгара газ, амма шу милла шел-м лур ду кху шийлачу Iай.\nТкъа кхано Беларусан коьртачу гIалахь Минскехь Донбассерчу сепаратисташний, Украинаний юкъахь тIемаш совцо барт хилча, Кремлерчу хьаькамаша кхидIа украинахойх «фашисташ», «бандеровцаш» алар дихкира, боху пропагандин къайле йовзуьйтучара.\nТкъа юха аюкъаметтигаш сепаратисташца эгIча, меттахIоттийна украинахой аьшнаш бен терминаш телеэфирех бахар.\nУкраина доцург а дуьйцуш, маьттаза ца хьийзархьама дуккха а журналисташ дIабевлла Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсашкара. Ши бутт хьалха НТВ-каналера дIавахана Германехь корреспондент Iийна Гольденцвайг Константин.\nШа дIавахале цо интервью елира Берлинерчу журналисташна Оьрсийн президентан Путин Владимиран политика емалъеш. Цул тIаьхьа шен хиллачу телехьовсархошка Фейсбукехула дийхира шена, ша аьшпийн бенахь вехха Iарна къинтIера довлар.\nГольденцвейга а, ВГТРК-хь болх а бина, иза шена цатарна дIаваьллачу Орлов Александра а жоп ло, стенна болх бо кхечара, шайна Кремл харц хеташ хилча, цуьнан пропаганда шайн товш ца хилча бохучу хаттарна.\nБахьана пайдабоццучу кепара ду – журналистийн а бу доьзалш, уьш кхаба банкашкара даьхна кредиташ дIадалархьама Iа даржашкахь, ца бевлла аьшпаш а буьттуш, яздо Орлов Александра.\nБахьана пайдабоццучу кепара ду – журналистийн а бу доьзалш...


Декъазаниг кхин а дакъаза воккху Iедало\nГезгмашин-бутт 07, 2015\nШаьш цIарца бийцар дехка а доьхкуш, дуккха а бахархоша мукIарло до Нохчийчохь пенсеш, бен-бен пособеш шен хеннахь нахе дIа цакхачийтар могIарера гIуллакх ду бохуш. Цара дийцарехь лакхарчу тIегIа Iедалан гIуллакхъхоша шайггара лелош а яц и тайпа хьарамлонаш.\nIедалан хьукхмат урхаллаша,къинхьегаман министаралло масала,даре а деш, 170 эзар сов стаг ву махкахь,Iедало ца догIу таIзар деш, 1944-чу шарахь къам дохийна махках дакхар бахьнехь, 390 сом пособи олу ахча оьцуш.\nКегийча берашна гIоьнна луш долу кхойтта туьмнаш оьцуш бу 400 эзар сов бахархой. Тахана коьртах а даьккхина юкъараллехь дийцаре деш ду и ахчанаш цхьаццайолчу кIошташкахь ца луш шина-кхаа батте даьхна хилар.\n«Кхо бIе исс туьма,цкъадолчунна кIезиг ахча хеталахь а,-боху цхьаболчара,- 170 эзар сов стагна дIадала дезарг дагардича,баттахь миллиард сов ду. И даланза масех бутт хилар чоьте эцча иза дукха ахча хуьлу.\nПачхьалкхехь кризис хиларна ца ларало хир ду-кх Iедал бахархошна къастийнарг дIакхачо». Даггара цунах теша а тешаш,ишта хьажам бу цхьаболчеран. Ткъа цу хьокъехь алсса-м махкахошна хетарг кхин ду – уьш шек бу схьадала хьедина ахча Iедалехь болчарна шайна пайденна хьийзош-м дац те аьлла.\nЦарех ю Новр кIоштера Умидат а. Шена билггал ала а ца хаьа, и ца луш долу маса бутт бу бохучу тIера долийра цо цу хьокъехь шен къамел.\nУмидат: «И ца луш долу биъ бутта-м хир бац,кхо бутт хир бу. шайна са йоккхуш леладой те цара аьлла суна а хета кхечарна а хета. Цара-м хьажал,бутт юьххье баьлча, шайн хенна пенси а ца ло схьа ши-кхо кIира даллалц. Туьканара хIума оьцу ахь тIе а дуьллий.\nСхьаделча лаххьадой ахь декхарш дIало. ТIаккха юха схьадаллац хьо вакъа а лой а Iа-кх. Схьа стенна ца ло бохуш хьеха-м до наха а. Хьехийча хила гIоле юй схьалуш ца хилча. Хьайна ма луъу дуьйцура-м ду ахь и схьалца да-м вац. ТIе а вахна хаьттича а цу белхалоша нийсаниг схьа-м ца олу. Дуьххьала а ма дац и хьедар. Даима а ду ишта хьалла-м. Нах дIаоьду,дIаоьду олу.\nДIа ца бахча бовлий нах. Дан хIума ца хилча хIун дан деза. Цигахь маьхаза хIума ло бохуш дIауьду-кх нах. Цхьа пенси доцург а ма ву. берашна дан хIума цахиларна махках бовлу-кх. Кху сохьта а дIаоьхуш мел бу уьш?»\nНахана дIа ца кхочуьйтуш хьедина и пособеш олу ахчанаш гIуллакхехь болчара шайна са йоккхуш латтош ца хилча уьш оццул хьедойла а яцара аьлла теш ву Теркйист кIоштера пенсахо Адам а. Цунна хетарехь цкъадолчу декъана и тайпа харцонаш лелаяр бахьнехь а ца хеда кхечу пачхьалкхашка дIаоьхучу кегийрхойн тIийриг.\nАдам: «Iедало схьа ца луш ма дац и ахча. Iедало схьадоуьйту ахча нахе дIа ца кхочийта шен хеннахь. Цу тIе кху Нохчийчохь 300 сом лучу хена эцца Ставропол махкахь ,масала, кхузза-доьазза сов луш ду изза ахча. ХIинца-м кхин а тIекхетта хир ду иза. Иза а,хIара Нохчийчоь а Оьрсийчохь яц? Оццул башхалла стенна ю? Суна-м ца хаьа хIара хIун ду…»\n«Кавказан узел» агенталло Iорадаккхарца къинхьегаман а, дахаран хьелаш кхиоран а министараллин белхой охIла бац хадам боллуш ахчанаш хьедаран бахьнех бахархой кхио. ГIаланашкахь а, ярташкахь а ахчанаш дIалучу массо меттигашкахь,наха шаьш тоьшаллаш а деш, олуш дерг а ду кхето хала доцуш: « Маца хаац, тхайна хьан ма деллинехь, шуна дIа а лур ду».\nАдам: "Iедало схьа ца луш ма дац и ахча..."