Мате (малар) — Википеди\nМáте, матэ, парагвайн чай — дакъийна, кигар дина Падуб парагвайн ораматан гӀашшах долу малар. Иза шуьйра леладо Къилба Американ мехкашкахь: Аргентинехь, Парагвайхь, Уругвайхь, Бразилин къилба регионашкахь.\nМате и малар кечден ламастан пхьегӀан калебас чохь\nМатес тонус тойяран Ӏаткъам бо центран нервийн системан шен чохь долу кофеин бахьнехь, падубан гӀаш юкъара цуьнан барам кхочу 0,7—2,0 %, ткъа 100 мл кийча маларна юкъахь 30—60 мг.\nЕвропахой Къилба Америке кхачале, оцу континентан бухара бахархоша молура Паранан а, Парагвайн а бассейнашкахь акха кепара долу мате. XVII бӀешарахь Шина эркан юкъахь иезуиташа долийра кхио парагвайн падуб, и болх дӀабаьхьира XVIII бӀешо чекхдаллалц (цигара ю «иезуитийн чай» цӀе). Цул тӀаьхьа мате дар дитира. XIX бӀешо чекхдолуш — XX бӀешо долалуш иза метахӀотто долийра, цуо марзбира Аргентине мухажираш, коьртаниг Бразилин къилба кӀошташкара реэмигранташ, дукхах берш царех бара полякаш а, немцой а.\nИспанхойн дош «мате» даьлла кечуан меттара mati, гӀабакхах йина маларан пхьегӀа ю иза (коьртаниг шишан). Падубан малар кечдеш долу гӀашшах испанхойх олу «ерба мате» (испан. yerba mate), иза гочдо «мате буц» олий. Нохчийн, оьрсийн меттанашкахь «мате» олу тӀаьхьара аз озош, ткъа испанхойн маттахь хьалхарниг озадо.\nКечдаран а, маларан а ламастан хьесап иштта ду: цхьа пхьегӀа (кад, зӀока, стака, армуду) юзу мате бецах кхаа декъах ши дакъа дуззалц. Цунна чу фильтарца трубка йогӀуьйту буха (бомбилья), чуяхана меттигал чу 75 °C температура йолу хи дутту. Хи чекхдолу бецан чкъоьрах, экстрагаци йо цунна чуьрчу хӀуманашна. Мега сихха дӀамала малар. Молуш хи тӀетуху масийттаза.\nТерере — шийла мате, я мате парагвайн хьесапера.\nКудин — цийн малар, до шуьйра гӀа долчу падубан гӀашшах.\n↑ 1 2 3 4 Большая российская энциклопедия, 2011.\n↑ Yerba mate. Tropical plant database (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Теллина 2018 шеран 31 октябрехь.\n↑ Справочное бюро. Вопрос № 253989(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 4 октябрехь. Теллина 2018 шеран 31 октябрехь.\nМате (малар) Викидешнаш чохь\nМате (малар) Викиларма чохь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мате_(малар)&oldid=4225865»\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 25 декабрь 01:26\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 25 декабрь, 01:26.


Оьрсийчоьнан вахархо маьршаваьккхина Гуантанамора\nДечкен-бутт 20, 2017\nКуба - Гуантанамо\nIамеркан тIеман Гуантанамо базехь чохь ваьллина Оьрсийчоьнан вахархо Мингазов Равил дIавелла Цхьаьнатоьхначу Iарбойн Эмиратийн Iедалшка, хаамбо Reuters-о Пентагонан зорбан-сервисан дешнашна тIе а товжаш.\nМингазов тIаьхьара Гуантанамохь вуьсу Оьрсийчоьнан вахархо вара.Оьрсийн Iедалша иза схьавоьхура, цунна дуьхьал официалан кепара бехктокхаман гIуллакх ца долийна хиларна, цунна Оьрсийчохь кхерам бац муттийтуш кеп а хIиттош.\nДаханчу шеран аьхка Цхьаьнатоьхначу Штаташа Оьрсийчоьнан вахархо арахеца шайн Iалашо хилар тIечIагIдира, амма Пентагоно дIахьедарца, Мингазов лууш вацара Оьрсийчу юхаваха, цигахь шена дахарна кхерам бу бохуш.\nБилгалдаккха деза, Мингазовс Гуантанамохь 14 шо даьккхина хилар. Иза Iамеркан ницкъашна каравахара ОфхIанистанехь Талибийн могIаршкахь тIом бечу хенахь. Цунах шеконаш а яра иза Ал-Къайдан декъашхо хиларан хьокъехь.\nКарарчу хенахь кхин а 30 тутмакх ву Гуантанамохь вуьсуш. Царах итт бехкево терроризмана, бисинчийн хIинца бехк къастийна бац, делахь а, уьш тIех сов кхераме хиларна ара ца хоьцу Гуантанамора.


Chechen (ce) : Template “language-selector” : Utopic (14.10) : Translations : language-selector package : Ubuntu\nбилгал ца яьккхина\nTranslated by Салаудин Умархаджиев on 2016-10-24\nПакетийн хаамийн къепехь гIалат\nПрограммаш дIахIитто я дIаяха йиш яц. И проблема дIаяккха "Synaptic" пакетийн менеджерах пайдаэца я терминала чохь "sudo apt-get install -f" латае.\nБилгалбаьккхина мотт тIеэцар дIа ца хIоттало\nИза оцу программин гIалат хила тарло.\nМотт буьззин атIе ца эцало\nДукхахьолахь иза программийн архиван я программийн менеджеран гIалатца доьзна хуьлу. Программийн хьостанехь нисдаршка хьажа (лакхарчу панела тIехь аьтту агIор йисттехь йолу веназ тIе а таIадай, "Системин башхаллаш... -> Программийн хьостанаш" схьахаржа).\nПакеташ дIахIоттайош авторизаци ярехь гIалат.\nМотт буьззина тIе ца оьцу\nБилгалбаьхначу меттанийн цхьадолу гочдарш, йозанан гIирсаш а дIахIиттийна бац. ХIинца дIахIиттабай?\nContributors to this translation: Салаудин Умархаджиев.


"Исламан Турпалхо" цIе тиллина Кадыровна\nНохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна "Исламан Турпалхо" цIе тиллина, ткъа иштта елла "Къудсан Седа" орден. И совгIаташ цунна делла Соьлж-ГIалахь "Сафия" цIе йолчу даздарш дIахьочу хIусамехь дуьненаюкъарчу исламан конференцин декъашхой тIеоьцуш хиллачу тойнехь.\nЦунах лаьцна хаам бина Нохчийн Республикан куьйгалхочуьнан а, Iедалан а зорбанан сервисо. Дийцарехь, Дерригдуьненан Исламан Лиган инарлин секретаро Iабдул-Карим Аль-Iийсса Мухьаммада дIакхайкхийна цу симпозиуман делегаташа Кадыровна "Исламан Турпалхо" цIе тиллар хьокъехь бина сацам.\nЦул сов Палестинин президенто Iаббас Махьмуда бинчу сацамца, Кадыровна елла цу механ лаккхарчу совгIатех цхьаъ йолу "Къудсан Седа" орден. Нохчийчоьнан куьйгалхочунна иза Соьлж-ГIалахь дIаелира Палестинин президентан хьехамчо Хаббаш Махьмуда.


КIайн ЦIа: Талибанан аьтто ца баьлла дуьненаюкъаралла шех тешо\nГермани - Блинкен Энтони Германерчу Рамштайн авиабазехь\nКIайн ЦIийно дIахьедина, Талибанан аьтто ца баьлла шех тешо дуьненаюкъараллан декъашхо санна ша тIеэцийта. Цуьнца цхьаьна Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа бехке дина Афганистанан керлачу Iедалан хьалханчаш оцу махкара дIабоьлху америкахой а, церан Афганистанера бертахой а тIехь болу кеманан рейсаш сецорна.\n"Администрацехь цхьанна а - я президентна а, я цуьнан тобанан декъашхошна а – ца хета Талибан дуьненаюкъаралло лоруш йолу декъашхо ю аьлла. И ларам шайга хилийта шайх теша мегар хилар ца гайтина цара, ткъа оха цкъа а ца хадийна церан цу кепара мах", - дIахьедина КIайн ЦIийнан зорбан-секретара Джен Псакис.\nЦо билгалдаккхина Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа къобал цкъа а къобал дина ца хилар талибаша куьйгалла до Афганистера Iедал.\nКIайн ЦIийнехь йинчу комментарица цхьаьна Американ пачхьалкхан секретара Энтони Блинкена а кхайкхам бина Талибане, Афганистанера чартеран рейсаш ян пурба ло шайна аьлла.\nХьалхо хаамаш баьржинера америкахой а, цIахь кхерам болчу афганхой а тIехь болу кеманаш совцийна латтош хиларх лаьцна Мазари-Шариферчу дуьненаюкъарчу аэропортехь.\n"Карарчу сохьтехь Талибана бакъо ца ло чартеран рейсаш еш долу кеманаш тIемадовлийта. Цара чIагIдо, цхьаболчу царна тIехь болчу некъахой оьшуш долу кехаташ дац, бохуш", - дIахьедина Блинкена Германерчу Рамштайн авиабазехь немцойн арахьарчу гIуллакхийн министраца Маас ХIайкоца цхьаьна хиллачу зорбанан конференцехь.\nАмерикан махкахой а, цаьрца болх беш хилла афганхой а Афганистанан къилбаседехь Iуьллучу Мазари-Шариферчу аэропортехь бисна аьллачу хаамца цхьаьна, Пачхьалкхан департамент бехке еш ю цо оьшург дерриг а ца дарна кеманаш гIовттийта.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташка муха Iаткъам балур бу Талибанна, и нах кIелхьара бахар Iалашонца, аьлла хаттар дича, Вашигтонерчу лаккхарчу даржашкахь болчу Iедалхоша даре дина, шаьйн иза дан аьттонаш дукха ледар хилар.\n"Тхо дакъалоцуш дац, кеманаш тIема ца долуьйтуш латтош хиларца доьзанчу хаттарехь. Тхо цигахь дац", - дIахьедина Псакис кхаарин дийнахь шен хиллачу брифингехь.\nОццу хенахь цо билгалдаьккхира кеманашна тIехь масийтта америкахо а, ткъа иштта бIеннаш кхин болу нах а хила мега, муьлш бу а ца къастийна, кехаташ а ца теллина тIеховшийна болу, аьлла. Псакис дийцарехь, "уггар коьрта хаттар ду" и кеманаш мичахь охьаховшур ду бохучуьнца доьзнарг.\n"Баккъалла а бакъо лур ю вай Американ тIеман базехь кема охьадоссо, тIехь бIеннаш нах а болуш, вайна уьш муьлуш бу а ца хууш, иза къасто муьлхачу протоколех пайда эцна а ца хууш", - хаттар хIоттийра Псакис.\nКхаарин дийнахь Блинкена а, Мааса а, шайн накъостий а, бертахойн а тобано дакъа а лоцуш, дийцарш дIадаьхьира Афганистанера хьолах лаьцна. Дийцаре дечу хаттаршна юкъахь дара, Талибана Iедал дIалаьцначул тIаьхьа оцу махка гуманитаран гIо кхачорца доьзнарг.\nБлинкена шаьш саготта хилар хаийтира Талибанан керлачу Iедалехь уьш боцурш кхин политикан ницкъийн векалш ца хиларна. Цо дIахьедира ханна кхоьллинчу администрацино гайта деза шех теша мегар хилар а, шена гIортор еш хилар а, аьлла.\n"Тхьоца а, дуьненаюкъараллица а лелочу юкъаметтийн амал буьззинчу барамехь йозуш хир ю, гергарчу кIиранашкахь а, беттанашкахь а талибаш коьртехь болчу Iедало лелочух", - элира Блинкена журналисташка.


ТIалибаша толам баьккхинехь а, Евробарт дуьхьал ю Афганистанера церан Iедал тIелаца\nАфганистанерчу тIамехь "Талибан" (Оьрсийчохь а, кхечу пачхьалкхашкахь а йихкина ю) болам толар бакъдо Евроберто (ЕС), гуманитаран а, миграцин а кризис эшорхьама цаьрца дийцарш долоо ду цара. ЕС-н арахьарчу гIуллакхийн лакхарчу векало Боррель Жозепа дина цунах дIахьедар юкъараллан мехкийн арахьарчу гIуллакхийн министршца конференци дIаяьхьначул тIаьхьа. Настоящее Время телеканло бина и хаам.\nОцу юкъанна цо билгалдаьккхина, Афганистанера болам формалехь Афганистанан бакъ долу Iедал ду бохург дац иза аьлла.\n"Тхан коьрта Iалашо ю хIинца тхайн персонал а, тхоьца белхаш бина Афганистанан бахархой а кIелхьарабаха", - дIахьедина Борреля.\nАфганистанера мухIажарш тӀекхохкабеллачу пачхьалкхашна гIо латтор ду шаьш аьлла, тIетоьхна цо.\nИштта Борреля хаам бина, хьолан духе кхиъалц Евроберто сацор ду Афганистанна экономикан гIо латтор, амма кхачор ду гуманитаран гIо. ТIалибашца дийцарш дIадахьа шаьш кийча хиларх хIинцале а дIахьедина Германино. Диалог дIатаса шайн векал Потцель Маркус хьажон дагахь бу уьш.\nКарарчу беттан 15-охь Афганистанан коьртачу шахьарна чубахара "Талибан" (Оьрсийчохь а, кхечу мехкашкахь а йихкина ю) тобанан тIемалой. Цара дIалецира президентан пачхье, дIакхайкхийра ерриг а пачхьалкх шайгахь хиларх. Афганистанан президент ГIани Ашраф махкара дIавахана.\n"Талибанан" куьйгалло Кабуле баьхкинчу шолгIачу дийнахь омра дира пачхьалкхан белхахошка, шайн меттигашкахь белхаш беш совца аьлла, зударшка а, божаршка а. Балха юхавалийна Кабулан мэр а, могушалла Iалашъяран министр а.\nThe Washington Post газето хаам барца, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн администрацино совцийна Американ банкашкара Афганистанан урхаллан пачхьалкхан резерваш, "Талибанан" векалш царна тIе ца кхачийта. Дуьйцург ду миллиардаш долларшкахь.\nДуьненчуьрчу 70 пачхьалкхо а, Евроберто а кхайкхам бина, Афганистанан бахархошна а, цигахь бехаш хиллачу кхечу мехкийн бахархошна а маьрша церан дозана тIера дIабаха аьтто баккха аьлла. Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаментца юкъахь динчу дIахьедарехь а дуьйцу цнах лаьцна. Афганистанан бахархошна гIо дан шаьш кийча ду, пачхьалкхера аравалар диллина дита аьлла, кхайкхам бина цара.\nДIахьедарна куьйгаш яздина Австралин а, Британин а, Германин а, Италин а, Канадин а, Францин а, Къилба Корейн а, Японино а Iедалхоша Оьрсийчоь яц куьйгаш таIиначу пачхьалкхашлахь.


Нохчийн къоман сий долу к1ант Кадыров Абубакар — Зори Ислама\nХ1ара статья лерина ю турпалхочунна, нохчичунна т1емалочунна, бакъволчу патриотана, нохчийн къоман кханенан дуьхьа шен дахар д1аделлачунна.\nМилицин старшина Кадыров Абубакар Шайхмагомедович вина 1976-чу шеран мангалан (июлан) беттан 23-чу дийнахь. Шаьш динца юкъаметтиг ч1ог1а йолуш хиларе терра, дас-нанас динца а, нохчийн г1илллакхашца а кхиийра Абубакар а, цуьнан йижарий а. Абубакар воцург кхин божабер цхьаъ бен дацара доьзалехь, цундела цуьнан белшаш т1ехь доккха жоьпалла дара дена-нанна кертахь оьшучунна г1одарехь а, йижарий кхетош-кхиорехь а.\nВорх1 шо долуш (хьалха Ц1оьнтара), х1инца Ахьмад-Юьртарчу №1-чу школе деша вахара Абубакар. Абубакара Нохчийн Республикин Куьгалхочуьнца, Россин Турпалхочуьнца Кадыров Рамзанаца цхьаьна классехь дешна.\nШколехь доьшуш волуш даима самукъане вара и к1ант. Бераллехь дуьйна, кхечарех къаста лаам бара цуьнан. Иза къасталуш вара, вокхачун санна хьежам хиларца, кхетам хиларца. Оцу аг1онаша г1о дира цунна школа дика чекхъякка. Школа чекхъяьккхинчул т1аьхьа к1ид1а дешарх г1уллакх ца хилира цуьнан Нохчийчохь хилла т1емаш бахьана долуш. Ша жима вара аьлла ца 1аш, Кадыров Ахьмад-Хьаьжина (Дала г1азот къобал дойла цуьнан!) т1аьхьах1оьттина, Нохчийчохь машар д1ах1оттош къахьега нийат хилира цуьнан.\nНохчийн Республикин Администрацин куьгалхочун кхерамазалла ларъеш вара Абубакар. 2000-чу шарахь зуда ялийра цо. Абубакар вевзаш хиллачара майра, къонахалла йолуш, низам долуш вара бохуш вуьйцу и. Цуьнан белхан накъосташа белхан г1уллакхашца лерина ца 1ара и, иза тешаме, нийсо лелош, дог ц1ена хилар бахьана долуш лорура цара.\n«Иза шен дашна тешаме вара. Массо х1умана т1ехь хьалхадаьккхина эхь-бехк, нийсо дара цуьнан. Тхо даккхийдера цуьнах, дукха а везара и. Ч1ог1а самукъане, дика ойланаш йолуш адам дара Абубакар. Иза ч1ог1а тешара, вайн кхане ирсе хирг хиларх. Шен ницкъ ма-кхоччу иза иштта хилийта хьажа а хьаьжира и»,-дуьйцу цуьнан б1о-накъосташа.\n2001-чу шеран асаран (июнь) беттан 8 дийнахь масех машенахь республикин куьйгалхочун администрацин белхалойн машенийн ковр яра Ахьмад-Юьртара Гуьмсехьа йог1уш. 1уьйранна иссалг1ачух ах ала мегар долуш хан яра и, 1аларой-Эвла чуволлучохь коврана т1ехьа доккха эккхар хилира. Доккхахдолу зен т1аьххьара йог1учу Абубакар чохь волчу «Нива» машенна хиллера. Хиллачу чевнех циггахь декъал хилира иза. Шен гергара к1ант д1аваьллий хиъча, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа ша арадьккхина г1уллакх дитина ц1авеара.\nКадыров Рамзана дуьйцу Абубакар ч1ог1а бакъахьа, г1иллакхе, тешам болуш, майра т1емало, Нохчийн Республикин хьалхарчу Президентан, Россин Турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин некъана ч1ог1а тешаме накъост хилла хилар.\n«Хьоме ваша Абубакар террористашна дуьхьал т1ом беш д1акхелхина. Цуьнан 25 шо дара. Иза д1акхелхинчул т1аьхьа дуьненчу ваьлла цуьнан к1ант. Абубакаран к1анта хьакъ ма-ййу д1акхоьхьу шен ден ц1е. Сийлахь Къуръан дагахь 1амийна, шен 13 шо кхочуш хьафиз хилла цуьнах. Цул сов, цомгаш волчу шен дедега хьожуш а ву, дукха жима волуш дуьйна», – билгалдаьккхира республикин Куьгалхочо Абубакар дагалоцуш.\nКхелхинчул т1аьхьа Кадыров Абубакарна Кадыровн орден елла. Абубакаран нанна «Ненан Сий» («Материнская Слава») мидал елла. Кадыров Шайхмохьмадан Абубакарн ц1е лелош урам бу Ахьмад-Юьртахь, иштта Соьлжа-Г1алийн «Нохчийчоьнан Дог» ц1е йолчу маьждиган дуьхьалара майда а.\nНохчийн къомо даима а дагахь латтор ю, шен мостаг1ашна а, динан мостаг1ашна а дуьхьал д1абаьхьначу къийсамехь кхелхинчу шен сийлахь к1ентан ц1е. Дала г1азот къобал дойла цуьнан.\n«Турпалхой» республикин проект\n← Хьехархочунан санна, матте уьйр хилла ца 1аш, литературица а гергарло ду цуьнан\nСан хьоме нана →


Оьрсийчурча Милицин ЦIе Хийцина Полици, Аьлла. Ткъа Хийцабеллий Чулацам?..\nRussia -- A police officer gets a fresh set of his uniform at a store in Moscow, 24Feb2011\nЗазадоккхучу-Март-беттан хьалхарчу дийнахь дуьйна милицина реформа йеш керла низам болх бан долалуш долуш ду Оьрсийчохь. Амма цу гIулкхана реза боцучу наха дийцарехь, милицех полици алар бен кхин хийцалур долуш хIума дац.\nВуно во юйцуш йолчу Оьрсийчоьнан милицино Зазадоккхучу беттан хьалхарчу дийнахь дуьйна кхин цIе лелор ю. Амма хIу хуьйцур ду цо?\nМилицех полици алар цхьа гIулч ю, Оьрсийчоьнан Iедалша иза коррупцех цIанян гIерташ йоккхуш йолчех. Амма Оьрсийчура юкъаралла цатешарца хьоьжуш ю цу гIулкхе.\nНиколай Петров Оьрсийчура вевзаш волу политолог ву. Милицина реформа йо аьлла, баккъалла а йолу реформа сийсаз яр ду бах цо Оьрсийчурча Iедалша деш дерг.\n-Милицех полици аларо цхьа а хIума хуьйцур ду аьлла ца хета суна. Иза реформийн идея сийсаз яр ду. И гIуллакх вочу агIора доьрзур ду милицина хьовха кхин йолу реформаш ярна.\nМурашов Аркадий Советан пачхьалкх йоьхначу хьалхарчу деношкахь Москох милицина куьйгалла дина ву. Цунна а ца хета полици аьлла цIе тилларх цхьаъ дикачу агIора хийцалур ду аьлла.\n-Зазадоккхучу-Март- беттан хьалхарчу дийнахь дуьйна милицех полици эра долуш ду оха. Амма милицино во болх ма барра, полицино а во болх бийра бу.\nМилицина полици аьлла цIе а туьллуш, реформа ян йеза аьлла меттах ваьлларг президент Медведев Дмитрий ву. Иза жоп ду цо делла долу махкахь цхьамоггIа милцоша нахана тIелешетарш дарна.\nИштта Москох супремаркетчохь кхо стаг вен а вуьш, 6 лаза а веш тапча йиттира бехк-гуьнахь а дочуцу нахана милицин майоро Евсюков Дениса.\nКхечу миллицин полковнико, герз а тоьхна, вийра ло дIадоккхучу машенна урхалла деш хилла волу стаг, цо шен машен саттийна аьлла.\nМилицина йийра йолчу реформаца а догIуш, тIе богIучу I0 баттахь 20 процентана лахдийра долуш ду полицин белхахойн терахь. Полице балха эцар а чIагIдийра долуш ду. Кхин а цхьамоггIа керла хIуманаш юкъадохур долуш ду полицица доьзна долу.\nАмма «Левада центро» дIабаьхьначу талламца 52 процент нахана полицех лаьцна низам дукха тIехула ду аьлла хета.\nДелахь а, цхьа хIума дика ду бохуш дуьйцу керлачу низамехь ницIкъаллийн структурех лаьцна яздечу «Агентура ру» олучу интернет-сайтан коьртачу редакторан когаметто Бороган Иринас.\n-Суна хетарехь, цхьа дика хIума хилла, и реформа йо аьлла. ТIех сов болу милцой дIабаьха дагахь ду Iедалш. Урамашкахь а, метро чохь а ха деш болу милцой боккха кхерам бу могIарерачу махкахошна.\nОьрсийчоьнан Парламенто, массо а реза а волуш, тIеийцира полицех лаьцна долу низам, зударшна чхьонкарш йетта бакъо хилар а, цхьа а бахьана а доцуш, неха хIусамашна чулелха йиш хилар а дехкахьара, аьлла, долу нисдарш, тидаме а ца оьцуш.


Люди и достижения - Сердало\n«Дающий дереву вторую жизнь…»\nТелевидене хьалхара денош\nУкх деношка 25 шу дуз ГIалгIай мехка хьалхара телевидени хьаяь. Тахан санна дагадоагIа сона из хьаеча хана мел халача хьале яр вай еррига районаш. Кхыча республикашкара вахарах беха баьхка нах, дезалхой мичаб ца ховш, йоккха сагото яраш, хьабе болх боацаш лелараш. МассагIа яр цу хана тIалаьтта хало. ЛерттIа арадувлаш дацар газеташ, царех цхьадараш хIанз а еха латтача республикан столице Шолжа-ГIалий тIа дар.\nМарет Цароева: «Я чувствую, что я у себя дома!»\nЭто интервью было взято у Марет Цароевой летом уходящего года, во время её очередного приезда в республику, и оставалось нерасшифрованным по техническим причинам. Между тем, темы, освещенные в беседе, не устарели.\nТамаш я ГIалгIай мехка Кхоартой Мусий Мухьмада цIи ца хозаш саг хуле. Укх тIехьарча шерашка баьрашкара дIа мел ийккхарашта дика вовзаш вар гIорваьнна хьехархо. Со зIамига кIаьнк волаш из гIалгIай мотт хьехаш вар Наьсарерча №I йолча юкъерча школе. Из яр вай Сибрера цIадаьхка, дешар юха меттаоттадеш, къаман юкъе дIадоаржадеш лаьтта ха. Цигара из хьожавир районерча сайрийна дешача (ШРМ) школан директоралла. Дикка ха яьккхар цо из болх беш. Наха саг хеташ, дика хьехархо санна вовзаш вар из сона дага мел доагIача хана. ХIаьта Эккажкъонгий-Юртара №2 йола юкъера школа хьалйича, Мусий Мухьмад хьожавир цунна кулгал де. Ше пенсе ваххалца йолча хана, цига болх беш чакх а ваьлар. ХIанз из сона дагавохара бахьан малагIа да аьлча, укх шера 90 шу даьннад из вича гIоне. «РСФСР гIорваьнна хьехархо» яха цIи лелаеш болча дукха боацача гIалгIаех цаI вар из. Наьсарен района юрташкарча школашта юкъе дикагIчарех лоархIаш яр (хIанз а кхы тIехьаюсачарех яц), цо кулгал деш хинна школа. Из хьоахаеш хилча, массане оалар «Кхоартой школа» аьле. Цунна ши бахьан дар: цкъа-дале, из яр цу тайпан нах дукхагIа бахача моттиге; шозлагIа-дале, цун кулгалхо ше а вар Кхоартой.\nКховзткъа иттлагIча шерашкара Наьсарера бераш, школера чудаьхкача дукхагIча даькъе ара лелар. БоккхагIбараш бургацах, картех, шашкех е доминойх ловзаш хулар. ЗIамагIбараш куллах, перойх е лаьнгах ловзар. ХIанзарча берашта кхетаде хала да аьнна хет сона, масала, куллах е лаьнгах ловзар. ЦIагIарча боккхагIчарга гIолла мара царех цхьадола ловзараш довза таро яц цар тахан, хIана аьлча уж моццагIе дIадаьннад берий вахарера. ДукхагIбола даьй-ноаной заводе, фабрике балха ухар, бераш дIаьхача дийнахьа шоай мукъагIа дисе, дага мел дийхар хьадеш лелар. Цхьабараш гIаьле оза Iомалора, вожаш къаракъ мала а бе хетаргдоацаш кхувра.\nIилманхочун 80 шу дизарга\nХIара дийнахьа вай мехка хьал тоаде гIерташ, шоай беррига низ, хьинар дIалуш хьабоагIача наха юкъе ба итташ, бIаьш бола гIалгIай къаман мехкарий, къонгаш. Царех цаI ва Гайтнаькъан Хьамида Бахьаудин. Цун вахар, цо хьабена Iилманхочун никъ Iомабе, бовза эттача; тамаш йилла чоалхне а беркате а ба. Эггара хьалха сона из вайзар дезткъалагIча шерашка журналиста Костоев Башира язъяьча «Сийлен никъ» яхача очерка тIара. Хетаргахьа, токаца из санна хьакхаштаваьнна саг гIалгIашта юкъе кхы цхьаькха хуле тамаш я. Юххьанца ше цу новкъа валарах дувцаш, лакхе хьоахаяьча очерка тIа Гайтовс аьннад: «… Казахски ССР Кокчетаверча школе деша вагIача хана (цхьайтта-шийтта шу диза кIаьнк вар со), духхьашха бIаргабайра сона циркулярка электродвигатель. Диткъача аьшкасаьргашка гIолла двигатель болх бе болаболийтар малагIа низ ба-хьогI яха уйлаш керта чура вIалла дIайоалаш яцар. Цу гIулакхо сатем боабаьбар са. Цу хьакъехьа шоашка даьча хаттара, бокъонца дашха а доашхаш, жоп дала маганзар сона школе хьехаш хиннача хьехархошта а. Сай вахара керттера декхар лаьрхIар аз из гIулакх довзилга. ТIехьагIо кхетадир аз Ампера законах двигатель болх бе болаболийташ, цунга аьшкасаьргашка гIолла электрически ток дIакхачийта езилга».\nМАСТЕР-КЛАСС ЗАРЕМЫ ДЖАНДИГОВОЙ\nМноголикая и многоязычная Россия сильна единством населяющих ее народов и укрепление этого единства – задача государственной важности. Формированию общероссийской гражданской идентичности, а также сохранению языков и культур народов России, служит и Всероссийский мастер-класс учителей родных, включая русский, языков, который вот уже на протяжении десяти последних лет проводится в Москве Федеральным государственным автономным учреждением «Федеральный институт развития образования» при поддержке Министерства образования и науки РФ. В нынешнем году в числе победителей Всероссийского мастер-класса названа педагог из Ингушетии З.С. Джандигова.\nРежиссер Суламбек Мамилов — о кинофестивале «Золотая башня», о том, как он сделал Алексея Петренко ингушом, почему снял «Ночевала тучка золотая» и не снял «Хаджи-Мурата». В Ингушетии завершился IV международный кинофестиваль «Золотая башня». В этом году председателем жюри фестиваля стал Суламбек Мамилов — режиссер, подаривший зрителю кинокартины «Дамское танго», «Ночевала тучка золотая» и много других.\nВОЛНИТЕЛЬНАЯ ПРИТЯГАТЕЛЬНОСТЬ СЦЕНЫ\nТворчество занимает в жизни Мадины Байсахаровой одно из главенствующих мест. Поет она с раннего детства. Сначала это были импровизированные концерты в кругу домочадцев и близких родственников, когда взрослых так умилял вокал малышки, потом – участие в школьной художественной самодеятельности, где ее талант впервые проявился во всей своей широте. В школьном репертуаре Мадины появились песни собственного сочинения и уже тогда многие стали пророчить ей профессиональную сцену…\nАшараш езаенна саг\nШоаш къона бале а, дIатехкача дукха хало лайна, доккха гIулакхаш карахдаьнна нах кIезига бац вай къаман. Саг велаш хилча, цо хоза барзкъа тIадийхача, илли аьлча, из ираз долаш ва мотт. Массахана хилац уж хIамаш шийца дола саг ираз долаш. Цунна чухьа дукха саготонаш, гIайгIаш яхка тарлу. Ишттача нахах я Наьсаре яхаш йола Малсагнаькъан Махьмад-Сале Зарема. Цхьа гIайгIане ладувгIа йиш санна да цун деррига вахар. Из дувцача хана, сона духьалъух дIадахача бIаьшерен 70-гIа шераш. Ах бIаь шу гаргга ха из хинна. Наьсарерча №1 йолча юкъерча школан спортивни майданца гIай долаш бахар бе-беча тапйаех бола нах. Царех ши ков Малсагнаькъан дар. Iуйрийна бешарча картах даьккхача зIарал хьасехьабаьлча, школен коа хулар цига даха бераш. Къаьстта а дукха бераш долаш бар Малсагнаькъан Iаддала Махьмад-Салеи Албошнаькъан Ювсапа Цаэшеи дезал. Марем (Радимхан), Роза, Лейла, Мухьмад, Гилани, Зарема, Iашат, ИбрахIим. Иштта яр, цу цIагIара арабувлаш, тхо дешаш долча школе хьаихача дешархой цIераш. КIаьнкашта юкъе воккхагIвола Мухьмад тхоца цхьан классе вагIар. Дезала да зIамагIйолча классашка тхо дагIача хана, тха школе завхоз волаш болх беш вар. Цхьан хана ког лозабаь волчох тара вар из, цудухьа волавелча кIеззига астагIтеIар. Школанга а гIо эшаш долча берашка а чIоагIа хьожаш вар завхоз. Ялх бутт баьлча денз да воацаш со волга ховш, цхьан шера сона ботинкаш елар цо. Уж цIе бос болаш яр. Аз тIаювха ца тугаш, нана сога лувш, дукха лаьттар уж. ЗIамигача берага товш хул из бос бола барзкъа, хIаьта а сона иштта хетацар из. Юххера, шелал михьаръяьлча тIабувха бийзар са йиIигачох тара бола когагIирс. Вешта аьлча, хоза боахкаш дезал бар вай бувцараш, гонахьарча нахаца товш, Iимерза болаш. Каст-каста тхоашца цхьан классе вагIа Мухьмад волча хьоашалгIа дахача, тхона гора Iалаьмате дукха а тайп-тайпара а пластинкаш, уж дIалокхаш бола гIирс. Цу гIулакхо цIокъболато санна чуувзадора тхо цар фусаме. Цхьайолча хана школе хьаяйя лакха а таро хулар. Цу хана тхона хацар берий нана, зIамига йолча хана денз пандар локхаш, ашараш езаш хиннилга. Цунгара хьадоагIаш дар аьнна хет сона цар цIагIа тайп-тайпара иллеш декаш хилар.\nНаьсарера даьнна Буро кIалха бодача новкъа гIолла долх тхо. Бера хана укхаза нийсделча, тхона сакъердам хулаш цхьа хIама дар. Укх наькъа йисте яхача берригача мехка йовзаш йолча Барахоева Лемкай ковнах, цIенах бIаргтоха чIоагIа безам хулар тха. Из кхоачашхилча, боккха тоам а хулар. Дикка йIаьххача хана бIаргашта хьалхашкара из сурт дIа а далацар.


"Ледара хIоттийна сценарий ю и"\nГIадужу-бутт 03, 2017\nВайначу Бакаев Зеламхех "Германера" схьа видео яийтинчул тIаьхьа, кхи деана кост дац.\nСоьлжа-ГIалахь вайначу къоначу иллиалархочун Бакаев Зеламхан «Германехь» яьккхина, Интернетехь яржийна видео гинчул тIаьхьа, кIентан гергарчийн а, бевза-безачийн а шеконаш алсам а евлла, совнах хеттарш хIуьтту царна хьалха. Церан дегабаамш бу, шайн кIант шен лаамехь дIавайна вац аьлла.\nКарладоккху, байначу беттан 24-чу дийнахь, махкарчу «Грозный» телеканало шен эфирехь гайтира Бакаев Зеламхас шен доттагIчуьнга Исламе, ша Германехь ву а боъхуш, яьккхина клип.\nАмма журналисташа оцу сохьта теллича билгалделира, гойтучу хIусамчуьра софа, техка гIант а, энергетикан маларш а Оьрсийчохь арахоьцуш доцийла.\nYouTube-хь оцу ролике цхьана кIирнах хьаьжна 50 эзарза.\nЕвроперчу маьршачу дахарх Iехавелла, воккхавеш веха Бакаев хIетахь дуьйна кхи зIене ваьлла вац я шен деца-ненаца а, я доттагIашца а.\nТаханналц шен воIца цхьана а кепара зIе хилла яц шен аьлла Зеламхан нанас Бакаева Маликас «Кавказ.Реалии» портале.\n"Тхоьга телефон тоьхна яц цо. Я шен доттагIашка а, я бевза-безачаьрга а кхаьчна кост а дац. Массара а тхоьга хоьтту цунах лаьцна", - аьлла Маликас.\n"Тамашийна хIума ду, мичахь ву а цахууш, оццул хан-зама дIаяьллачул тIаьхьа, гонах дуьйцург бакъ ца деш санна, и видео а яржайой, юха а тIепаза дIавов Зелим. Ледара хIоттийна сценарий ю и", - бохуш, дуьйцу Зеламхан доттагIчо ИбрахIима.\n"Кавказ.Реалиин" корреспондент масийттазза гIоьртира Бакаев Зеламхе телефон тоха. Амма хIоразза дуьхьал хезарг цхьа автожоп ду «цхьана ханна сацийна абонентца зIе латтор».\nWhatsApp, "Вконтакте", Telegram олучу социалан машанашкахь а, мессенджерашкахь а вац иза хаалуш. ТIаьххьара онлайнехь хилла Марсхьокху-беттан 7-чу дийнахь, ткъа шолгIачу дийнахь дуьйна лоруш ву иза вайна.\nХьалхо Еврокоммисера жоп кхаьчна Оьрсийчоьнан бакъонашларъярхошка, цара а тIечIагIдина, Бакаев Евробертан цхьана а пачхьалкхе кхаьчна цахилар. Нохчийчуьрчу цхьана къайлахчу набахтехь Зелим латтош хиларх тешна бу уьш а.\nНохчийчоьнан къоман политикан а, арахьарчу зIенийн а, зорбанан а, информацин а министро Умаров Джамбулата иллиалархо варах хаамашкахь дестийна дийцар «сонта хIума» ду элира.\nЦхьа хан яьлча, ша гучувер ву шуна, элира министро. ХIинца кху деношкахь «Настоящее время» телеканална интервью луш, Бакаев хьахавелча, ша тIехьерчийначу декхарех лечIкъина ву иза аьллера Умаров Джамбулата.\nПолисхойн хаамашца, Марсхьокху-беттан 18-чохь Зеламхан нанас Бакаева Маликас хаамбина Iедале, шен кIант варах.\nОцу беттан 22-чу дийнахь Нохчийчоьнан куьйгалхочун цIарх махкахь адамийн бакъонийн тергоечу Кхеташоне орца дехна нанас.\nТIаьххьара а, сабIарзделлачу кIенатн нанас дехар дира Кадыров Рамзане, шен кIант схьалохуш гIо доьхуш.\nАвтор Туаев Мохьмад.\nГочйианрг Димаева Лиза.


Дагестанерчу бахархоша дистанцин дешарх лаьцна: "ХIара ирча хьал ду!"\n"Ца хеза!", "Ца го!", "ЗIе яц" – шай-шайн цIахь болчу дешархошна хьехар доладелла Дагестанехь. Цу тайпачу дешаран кепана тIеевлла школаш Оьрсийчохь коронавирус яржарца хIоьттина хьал бахьана долуш. Оханан-беттан 6-хь дуьйна 400 эзар бер деша доладелла республикехь онлайн рожехь.\nДуьххьарлерчу деношкахь дуьйну гучуевлла дуккха проблемаш: интернетан зIе ледара хилар а, гаджеташ ца тоар а, ткъа иштта дешаран процессехь хьехархошна гIо дан дай-нанойн лаам а, аьттонаш а цахилар а.\nЦхьаболчу хьехархоша урокехь бийр болу болх дIасабохьуйту дешархошка WhatsApp мессенджерехь кхоьллинчу дайн-нанойн тобаншкахула, вукхара видеоконференцеш дIахьо цхьацца лерринчу платформашкахь, кхечара урокаш ло дешаран сайташкахь.\nЦхьаверг кхин а генаваьлла: хьехархочо инстаграмехь схьайоьллу шен аккаунт, дешархой дIаязло цуьнан хьовсархой санна, ткъа урокаш хуьлу онлайн эфирехула. Бинчу белхан сурт таллам байта дIадохьуьйту хьехархочуьнга.\nХIинжа-ГIалара яхархо Камила балха лелаш ю. Шен йоIца урокаш йо цо видеозIенехула.\n"Тхо долчехь ирча хьал ду. Хьалха школехь луш хилла а боцу болх ло [дешархошна] шозза алсам. Дийнна дийнахь телефонехула зIе латтош ю со. Балхахь а йолуш, видеозIенехула йоI керлачу материалех кхето гIерта со. Сайн болх бан ца кхуьу со и урокаш бахьана долуш", - латкъамаш бо зудчо.\nАнжела цIе йолчу жимачу зудчуьн ши бер ду. Цу шиннах воккхаха волу кIант ша лараво дешарца, амма дерриг а де дойу цо цунна, ткъа жимаха йолчу йоIанна гIо дан дезаш хуьлу нана.\n"КIант WhatsApp-ла хуьлу урокаш еш. ЙоIанна хьехархочо бан беза болх боуьйту. Ткъа ас YouTube-ла видеороликаш дIайохьуьйту хьехархочуьнга", - дуьйцу Анжелас.\nДиъ бер долчу Миланас ша Iама до шен бераш. ЦIахь бина болх тIаьхьо нийса биний хьожу хьехархо. Миланин воккхаха волу кIант 4-чу классехь доьшуш ву, ткъа цхьана дийнахь йина кхо йоI шолгIачу классехь ю. Церан урокашна динна де оьшу Миланина.\n"ЧIогIа хала ду. Сийсара буьйсанна 11 сахьт даллалц Iийна тхо урокаш еш. Цхьа ноутбук ю тхан. ХIоранна а лаххара цхьа сахьт деза цу тIехь болх бан.\nКоьрта предметаш йоцурш Iамо безаш бу ингалсан а, ненан а ши мотт. Онлайн чу тхо наггахь а бен ца довлу. Коьрта предметаш Iамош берашна гIо деш ю денана, иза математикан хьехархо хилла ю. Иштта гIоле хир ду аьлла хета тхуна. Ноутбук оьшуш хилча ас гIо дон", - дуьйцу деа беран нанас.\nДешаран керла кеп лелош берашна а, дайн-наношна хилла ца Iаш, хала ду хьехархошна а.\n"Вуно чIогIа бIаьргаш лозу сан. Шайн дахарехь цкъа а цхьа а я классехьхь бон а, я цIахь бон а болх кхочуш бина боцу бераш хьерабевлларш санна цхьаъ яздеш ду. Ур-аттала йоза дан ца хуучара а цхьаьна, цхьа тамашийна кепара кочуш дина-кх хIара шардар. Дуй боу ас, цхьана а хIуманна таллам бан хьал долуш яц со. Суна я йоккха телефон оьшу, я керла бIаьргаш оьшу", - латкъамаш бо ХIинжа-ГIаларчу школехь болх беш йолчу, шен цIе цаяккхар дехначу хьехархочо.\nЯрташкарчу школашкахь хьал кхин а чолхе ду. Цигахь интернетан зIе вуно ледара ю, ткъа керлачу кепехь дешарна оьшу техника тоьаш яц.