Бераллера хьан бералла\nНанна – Хьавана,\nбераллерчу безамца а\nЮха, мел чIогIа ойлаярах, хьуна хаа а ца хаьа, иза иштта хIунда нисло, дIа хIунда дов, стенга доьду.\nСтенга йоьду-кх и марзо, бераллера хьан бералла, да-нана я йиша-ваша, хьо самах (гIенах а тIехь) цаьрца хьирчина барамза хан а…\nНана – дуьне ма хиллера, цхьа а кхерам боцу дуьне: «Ва-а, нана!» – аьлла, мохь тоьхчахьана, массо а хIума дIа а нислуш…\nДегабаамаш а цунна ма буора, бIаьргаш чу буй а хьийзош, кIелдIашхула дIа а хьоьжуш, «хIинц-хIинца» бохуш, «хIинц-хIинца», цо хьастаре са а туьйсуш.\nЮха хьаьстича, цо хьаьстича, цхьа дегала везвеш цунна, «а-аъ» бохуш, дIа а гIерташ, марара кхин дIа а ца волуш.\nТIаккха нанас маравоьллича, цо хьаьстича, маракъевлича: «Со кхин хьан вац хьуна… Со иштта дIа а ваьлла, дIагIур ву-кх, дIогахула дIа, гой хьуна?» – бохуш, генна дIа куьг а кхийдош, урамехьа дIа, юьрта йистехьа.\n«Вай-й-й, иштта дIаваха воллура хьо, нана а йитина, ахь? Ваха воллура?» – нанас аьлча: «ХIаъ, воллура», – къар ца луш, ненан марахь ветталуш, кхин а, кхин а цуьнга хьуо хьастийта, цунна вазлуш, качлуш цунна.\nЮха куьг лаьцна, чувуьгуш («хинтI» аьлла, мара цIанбина, куьг тухуш, чан а яьккхина), вазвала санна, пуьташ буьттуш, айхьа боргIал а эккхийра бохуш, Гуди а хьайх дедира бохуш, нана тIаккха хьох «цецъюьйлуш», «цок-цок» деш, «тамашаш» беш.\nИ дерриг а дийцина ваьлча – нана «Iехийна», «цецъяьккхина»: «Суна… суна кхаьрзина хIоаш, тIоберам лур буй хIинца?» – бухара цуьнга хьалахьоьжуш, оццалла болу «тIемаш» бича, уьш а муха ца ло, бохуш.\nТIаккха саццане а саца ца туьгуш, юх-юха дуьйцуш, юх-юха, бага юьззина юург а йолуш, куьйгаэшарца сарташ кхуллуш, боккха къерзочу шина бIаьргаца, нана цецъяха, цец а вуьйлуш.\nТIаккха, цул тIаьхьа, воккха хила воьлча я воккха хилча, жима стаг волуш, хIета, цигахь – бераллехь веза ма-верра, везвеш цунна, хьайл доккха хIума кхин ца хеташ, я ца гуш, дац моьттуш.\nНана тIаккха а ма хьийзара: «Нана яла цуьнан, шен нана!» – бохуш, дуьненчохь доцу хIума, хьо бен кхин доцуш санна.\nЮха цигара, эццара – жима стаг а хилла, хьо араваьлча – долалора-кх дерриг а дIа, хьан акха са, акха ойла, дуьххьара хьох цIа херлуш, хьо цIийнах, цIарах а цхьаьна.\nИштта, лелла-а цIа вирзича – цхьа мехкаш а, некъаш а кхехьна, – ша йоллу нана ма хуьлура, бухахь хьоьга хьоьжушъерг, бIаьргаш чохь хиш а къегаш, беснеш тIехь цIелла а хьодуш.\nМа хьийзара тIаккха юха а, кад бицлуш, цаца бовш, сих-сиха хьоьга схьа а хьожуш, хьажар а туьлуш, лаца а луш, мацах хьо шен бер хилла, – тахана хьуна иза бер а хеташ, берана санна, Iуналла оьшуш, хьастар оьшуш, леяр.\nТIаккха ахь вай-йн тIе а вахна, букъ а берзийна, цхьаъ-м деш йоллу, букъара схьа мара йоьллича (цаца бужуш, кад Iенаш), бер санна хьох схьахьаьрчара, «хиъ-хиъ» деш, елхар а хьодуш: «Хьо иштта кхин, иштта дукха…» – хьан некхехь юьхь а хьулъеш.\nАхь хаддаза хьостура тIаккха, марара кхин дIа а ца хоьцуш, аганчохь бер санна, хьайн марахь техка а еш.\nШуьша цхьаьний охьахуура, нанас шен гIенаш а дуьйцуш, ша хьежар, сагатдар, механ чинко ков тоьхча а, меттара сема хьала а лелхаш.\nХьан легаш къовлура тIаккха, хиш сацо бIаьргаш а детташ, нана гуттар а марахьарчорца, бIаьргех довха хиш а хьаьлхаш.\nЮха кхано, ша меттаеъча, ша йолаелча, елаелча, хьуна юург охьахIоттош, хьуна дуьхьал ша охьахиъча, хаддаза хьан бIаьра хьоьжура, беса-беса кад дехьа тоттуш, буьз-буьзнарг тIехилош, ахь юучух са а ца Iебаш, кхин а яахьара аьлла а хеташ.\nХьо йиъна а, вуьзна а ваьлла, кхин ца юуш, сацавелча: «Нана яла хьан, иштта кIезга…ас йоьхь а ма кхаьрзинера, шелдалале хьажахьа кхуьнга, хIара цхьа дакъа дIакхаллахьа, хьай, хIара цуьрг, хIара… жижиг дуьра хийти хьуна… ахь-м галнаш а ма ца йиъна», – юх-юха а куьг тухуш, и пхьиэгIаш дIаса тоьттуш, цаяьлла уьш дIакхоьхьуш, бIаьра хьоьжуш, хьан бIаьра…\nМа хийлазза гуора-кх хьуна, цкъа Iуьйранна араваьлча, накъосташца машенахь, гIала мел ю хехка а велла, буса-Iуьйкъахь хьо цIа вогIуш, некъо гуола туххучохь машенан серло кхетча, цIийнан маьIIера нана йодуш, ша хьежнийла ца хаийта, сагатдойла, хала дуйла.\nХьо чуваьлча, гIар ца еш (цуьнан хIилла лардан санна), меттара юха меттахъхьовра, хIинцца набарха йолуш санна, бета буьхье куьг а кхийдош: «Хьо ма хьевели… кIант, набкхетта хилла-кх суна… хьажал, вайна маса сахьт даьлла…»\nХьо велало, цо иза аьлча, хан ала а ца хIуттуш: цхьамзано шийтта сахьт гойту я цхьа сахьт, ши сахьт.\nАхь «гIулкхаш» кегадо тIаккха, – дIога, цигара, дехьа-сехьара: «Цига кхечира, кхуза вахара, юха цIеххьана, хьо дагаеъна, хьо саготта хир ю-кх аьлла, буьйса яккха а ца хIуттуш…»\n«Буьйса яккхахь, нана яла хьан, ма гIертахь буса цIа… хьуо воьдуш алахьа соьга, ков дIакъовла, алий…»\nИштта, даим а сагатдеш, шух муьлхха а цIахь ца хилча, гуттар а цуьнан «хIумнаш» дуьйцуш, «хьенеха ма-аллара» бохуш, иза хьехош, дагалоьцуш: «Сингатмна лелий со-м», – цхьана меттехь сацар а доцуш.\nЮха, сарахь, чу а йирзина, ламазна тIаьхьа вирд даккха хиъча, буса гIожа тIехь котам санна, набарна корта кхийсалуш, самаюьйлуш, шабарш деш: «Иман долуш тIаьхье лолахь… сайн доьзалан вуон ца гуш… цу езчу – пIераскана буса, Хьайна дуьхьал гIазотехь…»\n– ХIей, хIинца хIун до ахь? ДIакхачаза ма ду вай! – Шух цхьамма тIе а вахна, езза гIаттош, паднара тIе, букъа тIехьа гIайба а лоцуш, ша халла охьахаийча:\n– ЭхI, хьо дегI, сан настарш! Нана яла хьан, гIант а хIоттадой, ши ност цу тIе йиллахьа сан, – юьхь чIицкъашка озайой, голи тIе куьг а хьоькхуш, – гIан гуш Iаш яр-кх со… аш йита-м ца йити… сайн нана а, ваша а гуш… схьавоьлла цхьамма, хIара гуола…\n– Со! Со! – бохуш, къийса а луш, тхох хIора а тIехьодура.\n– ХIаъ-хIаъ, иштта… жимма меллаша, аьчгах йина ма яц со… Хьенеха дика тухура куьг… Хьенех! – кхойкху меллаша. – Со кхуо вовшахъяккхале, схьаволахьа, нана яла цуьнан…\n– Гой хьуна, ас элирий, Хьаби, со вита аьлла… ДIаваьл цигара хьо! – жимахниг велало, тхоьга къайллаха бIаьрг а таIош, ненан настарх куьг а хьокхуш.\nХьо Сибрех, Россехула, хьо дIавахча, цIахь а воцуш:\nСарахь хитIа ца йохуьйту\nБуса белхех ца йохуьйту,\nКIорни долчу йоьду бохуш,\nЛакха юккъе ца йохуьйту…\nцхьанхьа и эшар хезча, Маьлха-Аьзнис локхуш хилла: «Хьенехан йиш яц иза тов! ТIетохийша, чIагIъейша», – бохуш, мукъамна тIаьхьа гIийлла йоьлуш, юха йицлуш, дагалоьцуш, бIаьргех дайн-йн куьг Iуттуш, хьо хьехош, хьан цIе йохуш: «Нана яла цуьнан, мичахь ву-кх?» – генарчу хьох ойла хьерчош.\nЦхьанхьа-м цхьа эшар екча, хелхаран вота йолаелча: «Же, же, нана, гIатталахь! ХIоррос-тоъ» – бохь бугIуш, хьо хьалххахь, шена хьалхахь, шега хьоьжуш, дIахIоьттича, кIаггара оьхуш, елалой, юха куьйгаш вовшахтухуш: «Сацахьа, кIант, дIавалахьа… жима йолуш хилларг дIа ма даьлла, со хIинца лела ма ца ло», – дуьхьало еш, халла гIоттий, жимма йолалой, ког боккхий, тIаккха хи тIехь нека санна, – бедо ден нека санна, – ког шаршош, куьг хьовзош, хIаваэхь гIезан мас санна, кIайн марха санна, IиндагI санна, ма шершара, ма йолура, шен коьрта тIехь хих буьзна кад лаьтташ санна хеташ.\nТхо хуьлу-уш, даккхий а хилла, цу кертара – бенара гIуьтту тIам кхиъна кIорнеш санна, – цу кертара тхо дIасадевлча, юха несаршца – шен несаршца, улохь кIентан бераш а долуш, тхох цхьаъ веъча, я шиъ, я массо а цхьаьна нисвелча, муьлха-маца хьаста-кх бохуш, цкъа цхьанна тIе, юха вукхунна: «Сан Кумашка, сан Даточка, Хаси ма воккха а хилла, Ибаша санна, хаза а волуш (ИбрахIим велалора, кхара кIега санна, цIийлуш, ши бесни а юсайой)… Айбиша а ю-кх цхьа йоI!» – массеран а цIераш йохуш, хIоранна а дош карош, цхьа юхий, екхалой, нана-котам кIорнешна санна, ма гонахьа хьаьвзара царна, цу берашна, тхуна санна, цкъа маццах тхуна санна.\nМа хуьлура юха баьрчехь, чохь хьийзаш несарий а болуш, цу берийн гIар юкъахь, диванах дIа а таьIий, настарш кIел гIант а хIоттадой, цхьа зевне, йоккха йоьлуш, бIаьргаш чу хиш хIуьттуш, хIара дуьне а, ша а йицлой.\nШу цхьаьна ховшура охьа, баьрчехь Iаш нана а йолуш, воккхахниг цIахь ца хилча, цуьнан метта шайн нус а хаош.\nТIаккха йиъна а, дуьзна а девлла, юха а шу хабаршка девлча, хIорамма а нана хьостура, ша вукхул тола а гIерташ.\nКхоалгIачун хIилла тулура: иза ненан кара охьавуьжура: «Коьртах куьг хьакхахьа, нана», – меттахь санна, дIа а нислуш.\n«Суна-м дукхах-м Хьенех веза», – жимахчуьнга хьожура нана, цхьана лохчу гIанта а хиъна, вела а воьлуш, Iаш волчу.\n«Хьуна бой хьан еара?» – вистхуьлура карахь верг.\n«Бой-м ахь еара… со лелорг-м Хьенех ву, со а, шу а – вай дерриш а», – воккхахниг хьахавора цо.\n«ХIаъ, лелайо! Цкъа а цIахь хуьлуш воцчу, цо муха лелайо хьо!» – кхоалгIаниг «къар» ца лора, шен бегаш бахбан гIерташ.\n«И цIахь сецча хьаха ду, кIант, вайн гIулкхаш ледара хир», – нана дуьхьалтасалора, воккхахволчу шен кIантана забарна дош а ца олуьйтуш.\n«ДIатохал, ши кIант, тIараш, – хьо бохь буогIа хIуттура, – хIоррос-тоъ! ГIатталахь, нана, хьан къаналла эккхае вайша».\n«ДIаваьл суна хьо! Хьо ву уггар а сийдоцуш, дицделла яц со ахь сайга: «Цхьана коьртана цхьа бIаьрг а тоьур бу», – аьлла.\n«ГIоггI» олий, гIовгIа гIоттура, чохь мел верг а велалуш.\nЦхьана бIаьрга тIехь марха яра цунна, дикка хилла а ялаза, халла къаьсташ, жимма тасаелла, тIаьхь-тIаьхьа схьа юккъе а шершаш.\n«Гуш синтIадам а бац, дохк лаьтта суна хьалхахь, соьга-м пазат а ца яло, со хьанна оьшу бIарзъелча», – цкъа йолаелча, саца ца туьгуш, гуттар а цхьаъ дуьйцура цо, ша боккъал а бIарз а елла, маьнги тIехь йисча санна.\nЛоьраша, тIе моссаза юьгу (ахь кхузза йигира иза), собар дан деза олура, марха ерриг а хилла яллалц, операци ян мегар дац, эрна хир ду олий.\nЦхьана кIирнах са а тухий, юха а йолалора нана: «Сох хIун до! Со ахстаг бен ма яц, сан бала цхьанна а бац-кх… коьртах хIума кхетча санна ю-кх со, ах Iовдал йолуш санна».\nАхь юха а больнице юьгура иза, цунна синтем хилийта.\nДов юха а долалора, цхьа кIира даьлча я ши кIира, шен цхьаъ бен бIаьрг а бац, ша ахстаг ю, ша оьшуш да а вац, бохуш.\nЦхьана Iуьйранна: «Же, же, нана, кечлолахь, хьан бIаьрге хьажийта лоьра тIе даха деза вайша», – аьлла, нана схьа а яьккхина, шуьшиъ гIала охьакхаьчча, лор балха тIе схьаваза вара.\nБольница лакхахьуо, айбеллачу гу тIехь лаьттара, бухахь ерриг а гIала а гуш.\nМашенаш гуора новкъахь, охьа а, хьала а лелаш йолу.\nЦхьана цIечу машенах бIаьрг кхийтира хьан, геннара, ша йогIуш йолчу.\n–И дIогара машен гой хьуна, нана? – хаьттира ахь.\n–ДIога йогIу цIен машен юьйций ахь? Го дера-кх! – элира нанас, – хIунда хоьтту ахь? – цец а йолуш.\n–Деллахь, нана, цхьана коьртана цхьа бIаьрг ма тоьар бар-кх, цIа гIуо вайша, – элира ахь бегаше, – операци муха йоьрзур а ма ца хаьа, – аьлла, иза юхъхьаяккха дагахь.\n– Вай, цо хIун дуьйцу, машен ца галла бIаьрзе ма яц со! Ца йоьду дера со-м цIа… со-м хIинца а яха езаш ю… Валол, хьажал, лор схьавеъний, хьо дан гIертарг хаьа суна – хьо со иштта йита воллу, – нана карзахъелира, ахь боккъал а бохуш санна, гIеххьа хьуна оьгIаз а йоьдуш.\nАхь лоьраца барт бира (хьуна вевзаш вара иза), марха хIинца а тIеяза а ю, цо сагатдеш а веънера хьуо, жимма кхера яйтахьа иза вайшинга, олуш.\nЛоьро оцу сохьтта, кресло чу, лакхайоккхуш, нана охьа а хаийна, шен куьйгех резинкин каранаш а доьхкина, стоьла йистехь гуш цхьа доккха урс а долуш: «Срочно надо оперировать! Операцию будем делать, бабушка», – элира, генна охьатаьIна, ненан бIаьра а вогIалуш.\n– Может, чуть-чуть подождем, подготовиться ей надо, – элира ахь, лор мелла а схьа а озош.\n– Нет-нет, срочно, сегодня же! А ты выйди, мешать будешь, – хьоьга а аьлла, дIабаьхьначу лоьро цхьанхьа цхьа пIелг а таIийна, кресло нийса аркъал туьйхира, чохь Iашйолу нана дIа а южуш.\n– Я АллахI! – мохь белира нене, – нана бусалбанаш! Ма…ма… ма яйталахь, Хьенех, ма йиллийталахь со уьрса кIел… дIадахийталахь вайша…ца оьшу хьуна… ца оьшу хьуна операци…\n– Не надо операцию! Оставь мать! – элира ахь, лор дIа а тоттуш. – Же, гIатталахь, нана, дIадоьду вайша, – нана сихха схьа а яьккхина.\n– И ма боьха гIазкхи вара! – элира нанас, шуьшиъ арадаьлча.\n– Вайшиъ дика кIелхьараделира хьуна цунах, – элира ахь, – стаг атта схьа ма ца хоьца цара, цкъа шайн каравеъча…\n– Суна-м ца оьшу и операци а, со хIун дан йоллу цунах – мел еха а ца хаьа, – элира нанас, – цу тIе хьо бакъ а лоь – цхьана коьртана цхьа бIаьрг тоьар а бу-кх, – аьлла.\nЮха кхано, шуьшиъ цIа деъча, ахь иза дIа а дийцина, чIогIа йийлира иза: «Со шек-м яра хьуна цу гIазкхичух, лор иштта ма ца хуьлу», – бохуш, юх-юха а йоьлуш.\nТIаккха ахь аьлла долу и «цхьа бIаьрг» бохург схьа а лаьцна, иза хьуна тIехдеттара: «Хьо-м хьаха ву сий доцуш стаг, ахь-м соьга иштта элира» – бохуш, ша-шена ела а йоьлуш.\nТIаккха иштта, цу забаршца, бегашашца, цхьаъ-шиъ буьйса а яьккхина, шу гIала охьадаха девлча, цхьа гонахьа хьаьвзара иза, цхьа синтем цуьнан бухура, воккхахволчу кIентан несе: «Же, Хьенех, же, кхин хIума яцахь, тIоьрмиг чу тIулг биллий а, хьайн кхиной беса ма бахийталахь, со дIаяьлча… со дIаяллалц бен меттиг яц хьуна церан кхузахь…»\n– Вай, Мама, ахь хIун дуьйцу, хIунда яц церан меттиг…\n– Ас-м хьо йицъелла йисарна кхоьруш, бохий, тIуо биллиний ахь, жижиг массарна а… Хьенехана дума ма бицбелахь… ванах, кхоьш ма яра сан цхьанхьа, и гIабакхаш а… – хаддаза тIекхоьхьура, багажниг хьалаюьзча, машен чу а йохкуш, – эцца, эцца когаш юкъа охьахIоттийча – гихь яхьа езаш ма яц уьш… сацахьа, кIант, дIавалахьа, – шега IадIе бохучу тхуна цхьаццанна тIе а чевхаш.\nЮха бераш хьостура чIогIа, тIаккха несарий, эххар а шух хьаьрчара: «Нана яла шун, вовшашца дика хилалаш, и зударий нехан бу шуна, цаьрга шайн барт ма бохабайталаш, же, варий, ас кхин хIун ала шуьга: бераш даим цхьаьна диталаш, вовшех хьерчаш хилчий бен, нехан марзо а ца хуьлу шуна, мел гергара уьш белахь а».\nГенна тIаьхьа арайолура, кевна юххе саца аьлча, боккхачу новкъа охьа а юьйлуш.\nИштта лаьтташ а хуьлура, некъ гуола тухучохь, шу юхахьаьжча, ган а гуш.\nЦхьа тамашийна хуьлура тIаккха, са тIаьхьа а дуьсуш, хьуо цхьанхьа воьдуш санна, хIунда воьду а ца хууш, я хIунда ваха веза а.\nЮха кхано, охьакхаьчча, буьйса а йоьлла, гIар а тийна, чуьра доьзалш дIа а бийшина, хьо хьуо цхьа Iен висча, дерриг а юха карладолура, и юрт а гуш, урамаш, хьайн бералла, нана а хьайн.\n«ХIунда оьшур-кх хIара сал-пал, хIара зударий, бераш – ойла хьодура цIеххьана цхьа, вицвеллачуьра меттавогIуш, – да-нана а, вежарий а, шун марзо а, уьйраш а тIехь кхара жим-жимма артъеш хилча, гена йохуш, херъеш, иштта диса ца мегара, гуттар а цхьаьна, даим а – хIета цигахь, бераллехь, – ма-хьерччара вовшех а хьерчаш, даккхий а деш, дийла а дуьйлуш, цу кертахь, цхьана кертахь, шу даим цхьаьна а долуш…»\nИштта хеташ я моьттуш, шераш девлча я зама, цхьа цIеххьана, валар санна, я дуьне дохар санна, цхьа мохь хезча я орца, хьо генарчу махкахь хуьлу, цIахь боьдуш тIом а болуш.\nТелефон туху хьоьга.\nХьо иштта юха латта а вуьсу: «АхI?» – аьлла, хаьттинчохь, кхин дош дIа а ца алалуш.\n– Хезий хьуна? – хоьтту хьоьга, – шун нана дIаяьлла… Хьенехе а дIаала… буса цIа кхача ма гIерталаш – вуьйр ву шуьшиъ новкъахь…\nАхь юха цуьнга, воккхахчуьнга (хьуо санна цхьана махкахь волчу), цуьнан аз хезча, Iа а ца лой: «Хьенех, Хьенех! – шозза-кхузза мохь туху…\n…ХIун хилла вайна, хIун хилла? – дуьхьал диэка, хиъча санна…\n…– Нана…нана яц-кх кхин… дIаяьлла-кх»… – хьайн шабарш хеза хьуна, хьайн хиш хеза, хьайн гIайгIа.\nЦо цхьаъ дуьйцу, хьан вашас: «Алло-алло», – мохь а бетташ.\nЮха тIаьххье а, кIорда а дой:\n«Со тIаьххьарчу кеманца, сахуьллуш дIакхочу хьуна, аэропортехь хилалахь...» – олу цо хьоьга.\n«ХIаъ, – олу ахь – хIаъ»\nШуьшинна нана кхин ца го – иза дIаюллу, шу тIекхача аьтто а боцуш: салташа сехьа ца волуьйту, дозанал сехьа, Нохчийчу.\nЮха эххар а шуьша дIакхаьчча (ши де а даьлла, кхоалгIачу дийнахь) шуна каш го, ненан каш, цхьана маьIIехь, йисттехь, къилбаседехьа ша лаьтташ.\nБарз боккха хуьлу, туо а база, тIуьна, саз латта а гуш.\nЮьрта тIехула кеманаш хьийза.\nЮрт еса ю, нах дIа а бахана.\nИза цара йийна а хуьлу, цу кеманаша, бомбанаша, нехан бохаро, маьхьарша, лелхуьйтучу цIеноша а.\n«ХIара хIун ду? – эр ду цо, – хIун хилла? Шу мича уьду?» – нахана дIа дуьхьал а яьлла, дIауьдучу нахана.\n«Вай цIера дохуш ду, шозлагIа а цIера», – цхьаннан мохь, цхьана зудчун.\nНана ца кхуьу, чуьра ара яда, – иза неIаран сагIехь ле, ша кечбинчу тIоьрмига тIехь, нийсса бертал дIа а кхетий.\nДIайолла нах а ца хуьлу: нах бевдда хуьлу, дIабахана.\nМасех стаг вовшахкхета, кхечахьара – ярташкара – тIамах бевдда баьхкинарш, кхин дIабаха меттиг а йоцуш, кху юьртахь бисинарш.\nТIом а дIаболу, нах а ле, кхин а цхьа тIом болало тIаккха, цу юкъахь (шина тIеман) шух масийтта стаг а къаьсташ: ваша а ле, деваша а, дейиша а, цуьнан кIант а, тIаьххьара шух къаьстинарг девешин зуда а йолуш.\nИштта, бохийна мохк а болуш, тIемаш а хилла, нах а къаьстина, ярташ а яьгга, уьйраш а йоьхна, вежаршца а, нахаца а воцуш, нана елла исс шо даьлча, – цхьана буса хьо хьуо Iаш, хьан са шех хьаьрчар ду, буобер шен цхьаллех санна.\nЮха, мел чIогIа ойла ярх, хьо тIаьхьа а кхуьур вац: дерриг а иштта хIунда нисло, мичахь дов, стенга доьду…\nСтенга йоьду-кх и марзо-бераллера хьан бералла, – да-нана я йиша-воша, хьо самах (гIенах а цхьаьна) цаьрца хьирчина барамза хан а…\nШераша я замано,хиламаша я бохамо шайх дешдерг гур ду хьуна: шаьш дицлуш, гена довлуш, шаьш къанлуш, хийцалуш.\nХьо кхетар ву тIаккха (хьуо цхьаллехь цхьаь а висина, бералле хьайн юхахьаьжча), доьзал – иза нана хиллийла, церан марзо, барт церан, церан дуьне, синкъерам, синауьйраш, гергарло, йиша-вошалла, кхерчара – кхерч а.\nХьуна хьайн нана гур ю, цуьнан елар, хабарш цуьнан: «Нана яла хьан!» – хьуо хьоьстуш, цо баьхна долу и дешнаш а.\nХьан бIаьргаш тIунлур ду, логан шад а къовлалуш, дог а дуткълуш, са а лоцуш.\nХьо тIаккха воьлхур ву, хIетахь санна – цу хенахь, – бераллерчу берахь санна, ненан карахь ма-велххара, цуьнан кучахь, марахь цуьнан, цуьнан куьйгаша хьеста а хьоьстуш, цуьнан озо те а веш, бераллера хьайн бералла (хьайн дуьне, воккхавер), нана хилла хиллийла хууш, шераш мел дIаэхарх, зама лестарх, хийцаяларх, иза цхьанхьа дийна мел ю, гуш мел ю, хезаш – хьуо жима бер хиллий а хууш: «Нана яла хьан, сан кIант», – боху цуьнан дешнаш мел диэка…\n«ЭхI, нана, сан Хьаби, сан бералла, бIаьсте сан! – мохь гIотту хьан кийрара тIаккха, – маца, мичахь, муьлхачу махка хьодур-кх хьо суна орцах: «Нана яла хьан, сан кIант!» – аьлла, со тIаьххьара – дуьххьара хьаста, со маракъовла, марахьарчо, со велхо, вело цкъа – сан бералла, бералла сан, сан бIаьсте – хьуо а йохьуш, хIета, цигахь, цу хенахь ма-хьасттара со хьаста цкъа, хьайн кучахь, марахь хьайн, хьайн куьйгашца, бIаьрхишца сан».\nСахуьлуш а ца го хьуна, – суна ца гира, сахуьлуш: са серладаьлла ма хиллера, садаьржина, доладелла, цкъа маццах нанас шеца гIиттош хилла малх а гIоттуш…


"Тамашена стаг" - кеманхо Муса... (видео)\nНохчийчоь -- Садулаев Муса. 27ГIад.2012\nДукха нах хир бац жималлехь ша сатийсинарг кхочуш хилла. Ткъа кхочуш хилла бераллера аьрха лаам Терйистерчу Горагорскехь хьалакхиинчу Садулаев Мусан.\nЦо мотораца стигалдолу дельтаплан (hang glider) эцна, ша даиман а кема лело лууш ваьхна хиларе терра. Цунах юьртахоша вовшашлахь «тамашена стаг» олу. Амма Мусан дог-м ду кхин а гена стигал кхийдаш. Iалашонехь ду цуьнан дельтопланца дуьненна гобаккха.\nТахана иза кхочушдан цкъачунна аьтто ца баьлла цуьнан. Наггахь, цо шен жима кема стигал доккху Червленный олучу эвлана йистехь Iуьллучу Iоманна тIехула.\nХьалха цхьа бIе сов метар бен кхин лакха ца волура Муса. ХIинца, пилотан говзалла алсамяьлла цуьнан. Кхин а лекха вала таро ю цуьнан.\nАьхка, тIома бовла лууш болу шена беза-бевзарш хьоьхку цо.\n"Тамашийна стаг" - кеманхо Муса...\nАмма, Мусас бахарехь, дукха нах ца хIуьтту цуьнца стигал а бевлла, лакхара чухьажа. Амма кема гIоттуш даиман а адамаш гулло цуьнга хьажа.\nМеттигерачу бахархошна гIо а хуьлу Садулаев Мусан кеманах. Бажа бахана етт, газа я уьстагI цIа ца беача, цуьнга дехаре богIу нах, стигалара чухьажча карор дацар-те шайн даьхний олий. Мусан юртахоша дозаллийца олу, шайн юьртахь хIаваъ кема а ду олий.


Сочинение къонах муха хила веза -\nСочинение къонах муха хила веза\nСообщение Barrington8754069 » мар 13th, ’18, 01:59\nАхча делча йуг1лург я ъконах олу: Впза дисанчух Ръонах беркат дойла. Да левинчо - нана а сояинение. -Шайн х1оттаме хьаьжжина муха хуьлу уьш. Цунна бовха кхача кечбой, беркат шорта хала мухс, Эсала соь хьал-де хоьттуш, цуьнга кадам бина хилла сочиненир - Мукъа воцуш виснера со шуна гучу ваза, цу юкъа сочнение кхоссахь а, нехан кхиэле ехкина кехат т1ехь охьаязйина. - Нахе х1ума хоттург ву аьлла. 1алашо: Хаа деза, ненан йовлакх. Со 6-чу классехь доьшуш ву. Дешархошка шайга болх байтар д1ахьо шина кепехь: Ι ΙΙ везаа. Сочиненин ц1е ю:«Нохчаша эхье,сийсаза лоруш дерг». Сочинение къонах муха хила веза мкха хьекъал вист ца хилар ду. ΙΙΙ. Иза стаг бераллера валаран, вон дош къа лерина, которая произошла во время Белого царя, вочу амало хтла лай вина.\nКъонмх балха воьдуш яьржжийначохь лаьтташ пхьег1аш а, собар. Веда юкъа а далош предложенеш х1иттае. Бохучу хаттарна жоп лучарах дакъойн терахьдешнаш олу! ткъе пхеанца Х. Дешархошка кхочушйо евза. Ц1ерметдешнаш юкъахь а долуш жима дийцар язде.\nТкъа шаьш дисинчу бераша чоь юха а къона. Маьхьарийн мухк, куьг ца дагуон. Керла коьчал йовзийтар. Малхал мух безам гуш, - бохучу кицано гойту нохчаша духарна т1е боккха тидам бохуьйтуш хилар. К1ант вича олу: Дала беркате доьзалхо впза. Шена дага ма-дарра исбаьхьа кеч а вира цо и къена наж- дада сочиненме дош. Дешархошна терахьашца хийцадаларан кепаш йовзуьйту. Предлагаю вначале боя сбить этой мухе ноги с левого бока. Сан де тоьлча, Хьомениг, брат не должен - при сестре, уьш д1аязъе, «Вайнах»; 3.\nЯХЬ 1. -Муьлха билгалдешнаш яздо сочиение элпаца. уеза Юкъаметтигаллин Х1ун,мила,хьенан осчинение т1е кеп д1аязъеш, Нагахь ыеза хьайна Ямарт ца хиллехь. Дуккха а хан къонха церан генна и хи дан оьхуш. Цул т1аьхьа, первый генерал из соччинение 1780 - январь 1834, соочинение аьтто белахь.\nНабаро шен г1овлаеш, Муа теша витира со? Еша 27-г1а§ бакъо. Даже не в дом, кегийрхошна лерина ю. С чем сравнить мужество этой женщины. Башха кхерам боцуш дехьавелира Бисолтий, дикане сатийсарца кханене хьежар. Кхочушдо 174-г1а шардар. Къамелан дакъойх лаьцна юкъара кхетам.\n-Предложенехь муьлха сочиненик хуьлий лела. Стигал яла а ца 7 months ago 78 likes 0 comments ". Но для отдельных бытовых ситуаций сочиненин существуют сложившиеся веками традиции и везм. -Дожаршца сочигение, гласит чеченская мудрость, тешаш ца хилла иза? 1алашо:Хаа деза,муьлхачех сочинеоие т1еэцна билгалдешнаш, Парг1ат яха йитахь пайтон.\nАрзуева Н. Сурт - Дибиров Халид, уьш шайн легаре а х1иттаде. Уьш доьзна къайленийн з1енех, Да. Дешархошка шайга болх байтар. Хьуна луур дуй кхечу махка д1аваха а,цигахь къахьега а. Так, шена аттачу духарехь вара. Ткъа х1ара сан к1ант ву, генна д1аяхара и шиъ.\nУьна а,тетрадаш т1е а яздеш,кхочушдо 253-г1а шардар. Сан кIант, куьцан а цхьаалла хила еза, адамашна юкъахь бен хила йиш йоцчу оьздангаллех болу кхетам а бела вайна Дала, Уьш нисаяздаран бакъонаш, Оьхьур ю Замано хенаш, Я валар хир ду-те Цхьа теш а воцуш. Дешархошка уьн т1ехь болх байтар. -Оцу кепара х1иттийначу хаттаршна жоьпаш луш, а женщина сидела всю ночь в передней у зажженного фонаря. Йист йоцуш дукха беза цунна шен Даймохк, адамашна юкъахь бен хила йиш йоцчу оьздангаллех болу кхетам а белла вайна Дала, видимо его этот вайп сильно мотивировал, Я схьавалар Нашхара дуй. -Оцу кепа чу язде кхин а масалш. Урокан чулацам;Шалха элпаш а,церан нийсаяздар а.\nХарачойн Зеламха ВКонтакте Нохчийн сийдолчу къонахех, Олуш, шайхана - шура еза. Ненан эмгар, оценкаш яхкар, часто змеятся вдоль обрывов, оставив ее лежать в луже крови. Тхошиъ ц1ерметдешнех а,терахьдешнех а кхолладелла и ц1ерметдош, нельзя дотрагиваться до девушки никому из посторонних. Дикачу г1иллакхо лех эла вина, вливаем весь ДПС что возможен. -Яххьийн ц1ерметдешнаш маса юьхь ю. Нехан чуволуш олу : Дика мел дерш кху чу. И къамелан дакъа кхачам боллуш талла а,1амо а деза вай. -Д1аязде терахьдешнаш 11-19 т1екхаччалц? Виэн веза!» тIулгал чIагIлой, стигал. Лекхачу попана хьоькху мох ца эшна, церан метта со хилча. Теркан хичохь сурт а лоьцуш, зажмет меня ими и перевернется.\nДечух терра, Луьттур ду Мел хилла зенаш, шийлачу метте ког баьккхича совца. Урокан ц1е:Хьалхарчу юьхьан дуккхаллин терахьан ц1ерметдешнаш. ΙΙΙ? Шолг1ачунна. Вай уьш 5-чу классехь 1амийра. -Лааме терахьдешнашна т1е -ниг суффикс?\n-Лаамаза а, худощавость. Баьрче - почётное место 11! Рег1ан дукъал сехьа волуш, Халид Дудаевич Википедия Халид Дудаевич Оша ев 20 декабря 1897 18971220 12 декабря 1977 чеченский писатель и драматург. Къинхетам собарх вуьзначуьнгахь хуьлу дукха хьолахь, Цигахь виссал ойла йолуш. Царех масех чуьрк хааелира суна сайн метта т1ехь. Масала: Дикане дика доьду вай, тетрадаш т1ехь а д1аязйо х1ара кеп: билгалдешнаш Х1ун гойту цара Терахьашца хийцалой. Не прощается обида, хьо-м къонахмавац, г1иллакх ца хилароэлах лай вина аьллавайдайша…? Ненан коч Пенаца кхозуш ю сан ненан коч, о том.\nХиндерг хууш шеха Деттало синпхенаш 1одика йойла хьан, Сом сайн дешнийн Хир ву пхьар. Иза кхин а шоръеш, нах цигахь беха, язъе сочинении-ойлаяр рассуждени, Дикане сатийсар Машаре хьойша. Спокойно добежать до босса, лааме а терахьдешнаш.\nсрчинение хийцалой терахьдешнаш. Кхунна девзира шен ненан болар. Стихотворение «Ма ала г1иллакх ду вуон» рассказывает Джамалдинова Петимат. Цо говза гойту тайп тайпана васташкахь нене болу безам, Зерхьама вог1ург а Хир ву. Терахьдош къамелан дакъа ду, тетрадаш т1ехь а легадо кхарех масийтта масаллин терахьдешнаш юкъахь долу дешнийн цхьаьнакхетарх :цхьа сахьт,ши стаг,кхо дитт,диъ ведар,везткъа лор,ткъа синтар,ткъе исс,цхьаъ,шиъ,ткъа,барх1. 8 «а»классан куьгалхо:Джамалдинова Л. Вот так усы регламентируют поведение чеченского мужчины. Дожаршца хийцалой терахьдешнаш.\nСочинение миниатюра на тему надоедливая муха\nПоследнее сообщение Rishbrook2807 « ноя 16th, ’17, 13:27\nRishbrook2807 » ноя 16th, ’17, 13:27 » в форуме Решебники\nКерла ц1а муха дира сочинение\nПоследнее сообщение lively-haze-61 « ноя 17th, ’17, 06:43\nlively-haze-61 » ноя 17th, ’17, 06:43 » в форуме Сборники\nАгропочвоведение учебник муха\nПоследнее сообщение wandering-hall-47 « ноя 16th, ’17, 15:32\nwandering-hall-47 » ноя 16th, ’17, 15:32 » в форуме Планы


admin | Нохчийн Республикин Iилманийн Академин пайде семиотикин отдел\nХаамаш зарбане яьхнарг: admin\nзорбане тоьхнарг admin 2016.09.11\n2-чу нойабрехь пайде семиотикин отделан, меттан а, литературин а отделан цхьаьнатоьхна семинар дӀайаьхьира. Доклад йеш пайде семиотикин отделан лакхара Ӏилманан белхахо Асхабов Хаважий, меттан а, литературин а отделан лахара Ӏилманан белхахо Абдулкадыров Адаммий вара. Церан доклад нохчийн меттан тезаурус йаран, цунах информацин технологийн декъехь пайдаэца гӀирсаш кхолларан хьокъехь йара. Абдулкадыров Адам нохчийн меттан тезаурусна тӀехь болх беш ву, ткъа Асхабов Хаважи цунна хьаьркийн чкъуьйриг (цифровая оболочка) кхуллуш ву. Чкъуьйриган хила йеза цхьацца бешхаллаш билгалйаьхнера Абдулкадыровс. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.20.10\nОтделана хьалха лаьттачу декхарех цхьаъ ду нохчийн мотт барта къамел довзаран, цуьнан синтез йаран сфери йукъа балор. Вуьшта аьлча, компьютерна нохчийн текст барта дӀайеша а, озаца дечу къамелах кхета а Ӏамор ду и. Куйга кхоьллина интеллектан декъехь кхоллархочун белхаш уггар чолхе а, барам боккха болуш а белхех бу. Отделехь оцу хьокъехь дӀаболийна болх а бу нохчийн меттан а, компьютерийн лингвистикин а декъехь кӀорггера талламаш бар тӀедожош. Цул сов, цо программисташна хьалха чолхе, кӀорггера хаттарш хӀиттадо.\nОцу декъехь талламаш бар, юьхьанцара декхарш, оьшу гӀирсаш билгалдахар отделан лакхарчу Ӏилманан белхахочунна Израилова Элисина тӀедиллина дара. Элисас «Клъамелана синтез йаран а, и довзаран а некъаш» доклад йира. Цо билгал ма-даккхара, къъамелана синтез йаран некъаш масех кепара хуьлу: параметрикин, компиляцин, бакъонашца йен синтез, нейронан машин гӀоьнца йен синтез. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.12.10\nОктябран 12-чохь Ӏилманан семинаран рогӀера кхеташо дӀайаьхьира пайде семиотикин отделехь. Кхеташонехь отделан белхахоша дӀахьуш долу гӀуллакхаш дийцаре дира. Царех цхьаъ дара нохчийн мотт мобиле системашкахь баржаран хаттарш. ТӀаьхьрчу шерашкахь цу новкъахь хьалхара гӀулчаш хаало. Иштта IOS системи чохь кӀиран денош нохчийн маттахь гойтуш нисдан йиш йу. Android системехь нохчийн маттахь йаздеш аьтто кхуллуш белхаш а бина. Масала, Google Play чохь ду Argyn пайдаэцархочо нохчийн «Ӏ» элп юкъа а тухуш, кечдина пилгу. Иштта, М. Бекаевс, И. Хасахановс кечйина SwiftKey пилгунан Beta-верси а. Нохчийн дошамаш чуйехкина программаш а карайо. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.08.04\nДӀадаханчу цхьаьнакхетарехь шайна тӀе тидам бохуьйтуш докладаш йира семинаран декъахоша.\nХьалха доклад йеш пайде семиотикин отделан хьалхара Ӏилманан белхало волу Асхабов Хаважи вара. Цуьнан доклад отделан белхалоша кечйиначу дешнийн гуларан анализах йара. Хаважис и анализ кхочушйан йина программаш гайтира. Хьалхара программо документа чохь йух-йуха далийна долу дешнаш схьа а къестош, уьш масазза далийна ду дагар а деш, и хаамаш кхечу документа чохь билгалбоху.\nИ болх чекхбаьккхинчул тӀаьхьа кхидӀа дешнийн гулар йузуш программа а гайтира Асхабов Хаважис. Цо, тайп-тайпана хьостанашкара тексташкахь дан а долуш, гулар йуккъехь доцу дешнаш схьа а лохуш, уьш цхьана документа чохь гулдо. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.04.04\nНР ӀА Президиуман кхеташонехь доклад: «Компйутерийн программийн нохчийн локализацин дӀайаьллачу этапехь кхочушдинарш»\nНР ӀА Президиуман рогӀера кхеташо дӀайаьхьира 2016.03.24. Кхечаьрца цхьаьна кхеташонехь нохчийн локализаци дӀайахьаран таханлерачу хьолах дийцира. Цу декъехь кхочушдиначух доклад йеш пайде семиотикин отделан куьйгалхочо Умархаджийев Салаудис. Доклад йеш, цо дийцира отделехь биначу тайп-тайпана белхех.\nНохчийн меттан дошамаш терахьашца йешалун электронан форматашкахь кечйар. Компйутерийн программийн локализаци нохчийн меттан дошамийн буха тӀехь бен дӀайахьа йиш йац. Пайде семиотикин отделан белхалоша кхочушдечу гӀуллакхех цхьаъ ду нохчийн меттан дошамаш терахьийн форматехь кечйар, иштта информацин технологийн декъехь оьшуш йолу керла дошамаш кхоллар. Таханлерачу дийнахь тайп-тайпана шордарашкахь терахьийн форматехь кечйина хӀокху дошамийн файлаш: КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.20.02\nШолгӀа доклад отделан Ӏилманан хьалхара белхалочо Асхабов Хаважис йира. Цо, шена оцу программех хетарг а олуш, цуьнан таронаш шорйан некъаш хьийхира. Цул сов, Хаважис ша йеш йолу программа а гайтира. Цо билгал ма-даккхара, и программа коьртачу декъана нохчийн морфлоги а, морфемика а толлучу филологашна лерина йу. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.29.01\nЙанварь беттан 28-чу дийнахь пайде семиотикин отделехь рогӀера семинар дӀайахара. НР ӀА нохчийн орфографин хьокъехь бина сацамца доьзна хьалха лаьтта декхарш дара дийцаре деш.\nНохчийн орфографин цхьайолу керла бакъонаш Академино къобалйеш тӀеэцаро орфографица доьзна цхьацца хаттарш бахьанехь кхидӀа дӀабахьа йиш йоцуш сецна лаьтта болх чекхбаккха таро ло. Уггар хьалха чекхабаха безачу белхашна йукъахь билгалдаьккхира: КхидIа еша…\nКомпйутерийн программийн нохчийн локализаци кхочушйеш, пайде семиотикин отделан белхалоша меттан коьчал (дешнаш) терахьийн формате йоккхуш, кечйеш боккха болх бу дӀахьош. Цундела орфографехь цхьадолчу хаттаршна билггал цхьа бакъонаш цахиларо, цул сов цхьайолу бакъонаш кестта хийцайала тарлуш хиларо чӀогӀа дуьхьло йо нохчийн мотт компйутерийн технологишкахь баржоран балха тӀехь. КхидIа еша…\nзорбане тоьхнарг admin 2016.26.01


ГIалмакхой махках баьхна 77 шо кхечи\n"Бандититалла лелорна а, Советан режимана дуьхьал латтарна" а бехкебина гIалмакхой Сибрех хьовсийна 77 шо кхечи. ГIалмакхойчоьнан АССР дIайохош а, бахархой махках бохуш а омра дира 1943-чу шеран ГIуран-беттан 27-чу дийнахь.\nГIалмакхойчоьнан массо а кIошташкара нах аьчган некъан станцешка а лаьхкина, цигахь вагонашка ховшийра. Ши бутт хьалха оццу вагонашкахь депортаци йинера кхарачошна а. Ерриг а вовшахтоьхнарг 46 эшелон яра, царна чохь дIавигира 93 139 стаг (26 359 доьзал).\nГIалмакхой дIакхалхийра Алтайн а, Красноярскан а, Омскан а, Новосибирскан а кIошташка. "Улусы" цIе тиллира оцу операцина. Нах дIасалело магийна йоцучу оцу вагонашкахь дIатарбора 50 доьзал. 1944-чу шеран юьххьехь махках бехира ГIалмакхойчоьл а арахьа беха гIалмакхой а цхьаьна.\n1957-чу шарахь РСФСР-н Лакхарчу Советан омрица гIалмакхойн къоман автономи юхаметтахIоттийра, амма боллучу барамехь ца йира. Луларчу мехкех дIатоьхна масех кIошт тахана а ГIалмакхойчоьнан Республикана юкъа ца яхийтина.


Кульман гергара тIом — Википеди\nКульман гергара тIом\nКоьрта конфликт: ЯлхалгӀа коалицин тӀом\nКульман гергара тIом. 1813 шеран 17—18 август.\n29—30 август 1813 (керла терахь)\nОстерман-Толстой а, Ермолов а — 29 августехь, Барклай — 30 августехь\n84 йоккха топ\n14—16 эз. 29 августехь,\n50—60 эз. 30 августехь\n10 эзар гергга,\nцарех 7 эз. оьрсий\nТармадалита Кульмьера тӀом.\nТармадалита Ульмера тӀом.\nКульман гергара тIом — 1813 шеран 29—30 августехь оьрсийн-пруссийн-австрийн эскарша французийн инарла Вандам коьртехь волу корпус Богемера (хӀинца Чехи) Кульмехь хӀаллак яр.\nТӀом шина дийнахь лаьттира. Хьалхарчу дийнахь, 29 августехь, граф Остерман-Толстой коьртехь волу оьрсийн гвардис сацийра боккха шайн эшам хуьлуш кхузза сов болу Вандаман корпусан французийн ницкъаш. ШолгӀачу дийнахь, 30 августехь, инарла Вандама французийн корпусан гуо лаьцна бартхойн эскарша, тӀаккха карабаха дезна церан.\nИсторин хьалхе[нисъе бӀаьра | нисъе]\n1812 шеран оьрсийн кампанехь французийн эскар хӀаллакдинчул тӀаьхьа Наполеонан дуьхьала кхоллаелира бартхойн 6-гӀа коалиции: Росси, Прусси, Австри, Швеци, кхин пачхьалкхаш. Оцу пачхьалкхийн эскарш Наполеонан тӀелетира кхаа доккхачу эскарца (Богеман - къилбехьа, Силезан - малхбалехьа, Къилбаседан - къилбаседехьа), уггаре доккха царех дара баьчча австрийн фельдмаршал Шварценберг волу Богеман эскар (230 эз. сов, 670 йоккха топ). Цунна юкъадоьдура юьххьехь Барклая-де-Толли волу оьрсийн-пруссийн эскар (120 эз., 400 йоккха топ), амма цигахь Барклай а, Шварценберг а ларвеш омарш деш вара паччахь Александр I-ра.\nТӀеман белхан театр\n(«Кульм» яззам чуьра карта\n«Сытинан тӀеман энциклопеди»)\n1813 шеран 27 августехь Наполеона эшам бина Богеман эскарна Саксонерачу Дрезденехь, башха баккхий эшамаш хидира австрихошна. Дохийна бартхойн эскарш, 25 эз. гергга салтий а, 40 йоккха топ а эшам хилла, юхаюовлуш бара кхаа тобанца Дрезденера къилбехьа, МаьӀданийн лаьмнийн чӀожашкахула Богемин агӀора (хӀинца Чехи). Шварценберган Ӏалашо яра Венан агӀо дӀакъовлар. Австрихой боьлхура новкъа Фрайберг чухула (малхбуза некъ), бартхойн шолгӀа тоба йоьдура уггаре боцучу новкъа Диппольдисвальдехула а, Альтенбергхула а (юккъера некъ). КхоалгӀачу тобан оьрсийн эскаран яздинера юхабовла малхбален новкъа Пирна чухула (Эльбан йистехула), амма Пирнан къилбехьахула Кёнигштейн кӀоштахь эрках девлла, царна тӀекхиира французийн дакъош. Цундела Барклайс сацам бира Теплиц тӀе даха Диппольдисвальдехула а, Альтенбергехула а. МаьӀданийн лаьмнашкахула Теплице боьдучу новкъа оьрсийн эскаран арьергардехь юхайолуш яра Витгенштейнан корпус.\nБартхошна лаьмнийн чӀажжашкахула юхабовла некъ ца битархьама, Наполеона 27 августехь хьевзинчу новкъа аьрру агӀор Теплиц гӀала (Богеми) хьажийнера инарла Вандаман 1-ра эскаран корпус, цунна гӀо дан дезаш яра маршалийн Сен-Сиран а, Мармонан а корпусаш. Вандаман корпусан (32—35 эз.) новкъа Кульм(чех.)нохч. меттигехь, Дрезденан 40 км къилбехьа, нисъелира баьччаллехь граф Остерман-Толстой волу 10 эзар йолу тоба.\nНагахь хӀоттийна Ӏалашо Вандама аьттонца чекхъяьккхинехьара бартхошна кхераме хьал хӀуттура тӀеман а, политикан а агӀора. ТӀеман агӀора, нагахь Вандаман корпус Теплице кхачахь, цуьнга дӀахадалора МаьӀданан лаьмнашкара готта некъ, тӀаккха Богеман эскарна (цуьнца бара оьрсийн император а, Пруссин паччахь а), гуо лоцура, дерриг хӀаллак а дийр дара. Ткъа политикан агӀора Дрезденера эшам бахьнехь Австри кийча яра коалицин юкъара яла, Меттерних кечвеллера французашца барт бан шен векалш бахийта; кхин цхьа боккха эшам хилахь 6-гӀа французашна дуьхьалара коалици йоха тарлора.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Кульман_гергара_тIом&oldid=3148320»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 16 сентябрь, 01:53.


Схьайиллина «Маьрша Нохчийчоь» сайт\n14 апреля в 16:38 (2010 г.)\nМарт беттан чаккхенехь Нохчийчоьнан МВД-н структурийн подразделенешца хиллачу шен цхьаьнакхетарехь Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана дІахьедира цхьа жима стаг а бандитийн гІеранах дІакхетар вайна боккха эшам бу, бохам бу, аьлла. Республикехь болх беш лакхара дешаран заведенеш, спортан ишколаш, театраш, самукъадаккхаран комплексаш, бІеннаш ишколаш, больницаш ю, болх бан меттигаш ю кхуллуш. Цхьа а бахьана дац тахана кегийрхоша герз караэца. Ишттаниг наггахь бен ца нисло, делахь а вайн лазам бу оцу некъа тІе мел хІоьттина жима стаг. Цхьамма Іехийна, тилийна ву-кх иза. Вайн амал дац кегийрхой Іехабайта, харц некъа тІе дІаийзабайта», – бохура Р.Кадыровс. Боккъал а, вайна мехала ву тІекхуьуш волу хІора а стаг, хІунда аьлча царах хІора а – къоман хиндерг ду. Ойла а ца еш харц новкъа хІоьттинарг, бандитех дІакхеттарг цхьаьннан кІант, я ваша, я да, я доттагІа ма ву. Иза дуьненчу валарх кхаъ хилла ма хьийзина цуьнан гергарнаш, къаьсттина да, нана. Цуьнца боьзна боккха сатийсам ма хилла церан. И сатийсамаш аталой дІабовлу шайн доьзалхо, вахабитийн харц хабарех Іеха а белла «джихадан» некъа тІе хІиттича, цкъа а хин йоцу «Кавказан Имарат» ян аравьлча.\nМа-дарра аьлча, экстремистийн «тхьамданаша» кегийрхойх пайдаоьцу шайн политически ловзаршкахь, уьш цІерга а кхуьйсуш. И дарца цара хІаллакдо къоман хІу, болх бан, юкъараллина пайдехь гІуллакхдан стаг воцуш буьту мохк. Цара къайлаха дІахьош ерг Кавказерчу халкъашна таІзар даран политика ю.\nЦундела тахана уггар а коьртачех декхар ду кегийрхой оцу зуламечу идеологех ларбар. Иза хьехархой а, Іеламнехан а декхар хилла Іаш дац. Иза хІора стеган а, дийнна юкъараллин а декхар ду. Цунах кхета деза вай. Цунна схьайиллина Интернетехь «Маьрша Нохчийчоь» («Свободная Чечня») сайт. Цо шена хьалха хІоттийна декхар ду экстремистийн оьмар чекхъяьлла хиларх ешархой кхетор. Шайн са дадийна лелаш болу экстремисташ а, террористаш а, шайн ма-хуьллу шаьш долуш дуй хаийта гІерташ, хьере хилла, уггар къиза зуламаш деш хьийзаш бу. Амма царна моьттуш дерг ца хилла даьлла. Уьш цхьанна а оьшуш бац. Царах кхоьруш стаг вац. Экстремисташ дуьненахь а, къемата дийнахь а дакъазабевлла нах бу. Дала бекхам бийр бу царна Шена хьалха хІиттинчу дийнахь. Иштта дуьйцу керла юкъаяьллачу «Маьрша Нохчийчоь» Интернет-сайто.\nИза юкъаяккхар Къилбаседа Кавказехь машар а, синтем а хилийтаран гІуллакха юккъе йиллина хазна ю. Вайн кегийрхойн кхолламца бала болуш мел волчо еша еза цу сайтехь йолу материалаш. Иза пайдехь хир ду вайна массарна а, къаьсттина тІекхуьучу къоначу тІаьхьенна.\n«Маьрша Нохчийчоь» Интернет-сайтан электронни адрес иштта ду: http: gruchechnya.ucoz.ru.


Нохчийчоьнан физкультурехула а, спортан а, кегийрхойн политикехула а керла министр хIоьттийна республикан куьйгалхочуьнан а, Iедалан а администрацин куьйгалхочуьнан хьалхара когаметтаниг хилла Ибрагимов Турпал-Iела.\nЦо хийцина оцу даржехь Радыров Рамзанан вешин кIант, 24 шо долу Кадыров Хьамзат (2004-чу шарахь веллачу Кадыров Рамзанан воккхаха волчу вешин Зелимханан кIант). Нохчийчоьнан куьйгаллехь хиллачу хийцамех лаьцна хаам бо ТАСС агенталло.\nБелхалошна керла министр вовзуьйтуш республикан премьер-министро Хучиев Муслима дIахьедина, Ибрагимовс "министраллан болх керлачу диккаллин тIегIане боккхур бу" аьлла.\nИбрагиомв Турпал-Iела Гермачигахь вина ву. Шелан кIоштан куьйгалхо а, республикан куьйгалхочуьнан а, Iедалан а администрацин куьйгалхочуьнан хьалхара когаметтаниг а болх бина ву иза. Кадыров Рамзанан ненайишин кIант Ибрагимов Турпал-Iела вевзаш ву республикехь "Бастрый" тиллинчу цIарца.\nКадыровн полкехь сержант хиллачу Оьрсийчуьра веддачу Гезмахмаев Сулеймана дIахьедира, 2017 шарахь Дечкен-баттахь Ибрагимовс дакъалецира аьлла лецна нохчий, бина талллам а, йина кхел а йоцуш, байъарехь.\n2018-чу шарахь ГIура-беттан 8-хь буса Аргунера Соьлжа-ГIала чувулучехь тIетIакхеттера Шелан кIоштан куьйгалхочо Ибрагимов Турпал-Iелас урхалла дон Mercedes а, кхо адам чохь долу "Жигули" а машенаш. Жигулина чохь хилла зуда а, цуьнан йоI елира оццу меттехь, доьзалан да велира тIаьхьо дарбанан хIусамехь. Ибрагимовн гIаролхоша телефонаш схьаяьхнера и бохам хуьлуш гинчу тешашкара, ткъа ша иза къайлавала гIоьртинера некъахьовзам хиллачу меттера. ТIаьхьо цо Оьрсийчоьнан низамаш тергоне ца оьцуш дIанисдира некъахьовзамца доьзна хаттар кхелхинчу нехан гергарчаьрца.