1. Паралипоменон Глава 1\nАдамах схьабевлла: ШатІа, Энош,\nКъаим, Махьаллал, Ярад,\nХІанох, Матушалахь, ЛемакІ,\nНохьа. Ткъа Нохьин кІентий бара: Шима, Хьама, Япат.\nЯпатан кІентий бара: Гомар, МагІогІ, Мадай, Яван, Тубал, Машах, Тирас.\nГомаран кІентий бара: Ашкиназ, РипІат, ТогІарма.\nЯванан кІентий бара: Элша, Таршаш, Хитам, Роданам.\nХьамин кІентий бара: Хуша, Мисар, ПІатІа, КанаІан.\nХушин кІентий бара: Себа, Хьавил, СабтІа, РуІман, Сабтехьа. РуІманан кІентий бара: Шеба, Даддан.\nТкъа Хушин вара Намрад цІе йолуш кІант, иза чІогІа ницкъ болуш кІант вара.\nМисарх схьабевлла: лудамхой, Іанамхой, лахІабхой, наптухьхой,\nпатІрусхой, шайх пІелаштамхой схьабевлла болу каслахІамхой, каптІархой.\nКанаІанан кІентий хІорш бара: дуьххьарлера доьзалхо волу ЦІадан, цул тІаьхьа хилла волу Хьета.\nИштта КанаІанах схьабевлла: явсайхой, эмархой, гІиргІашахой,\nхьаьвихой, Іаьркхахой, синахой,\nарвадихой, цІемархой, хьаматхой.\nШимин кІентий бара: Іейлам, Ашур, Арпахшад, Луда, Арам. Араман кІентий бара: ІуцІа, Хьула, ГІетІар, Машах.\nАрпахшадан кІант вара Селахь, ткъа Селахьан кІант вара Іебар.\nІебаран ши кІант вара: цхьана кІентан цІе ПалагІ яра, хІунда аьлча иза вехачу хенахь лаьтта тІехь адам декъадалар а, дІасадаржар а хилира. ПалагІан вешин цІе Якхтан яра.\nЯкхтанан кІентий бара: Алмадад, ШалапІ, Хьацармават, Ярахь,\nХІайдарам, Узал, Дикхалла,\nІейбал, Абумаил, Шеба,\nАпар, Хьавил, Ябаб. Уьш берриш а Якхтанан кІентий бара.\nТкъа Шимин кІентий хилла: Арпахшад, Селахь,\nІебар, ПалагІ, Рахьу,\nСерагІ, Нахьир, ТІахьир,\nИбрам, цуьнан кхин цІе ИбрахІим ю.\nИбрахІиман кІентий бара: Исхьакх а, ИсмаьІал а.\nЦеран тІаьхье иштта яра: ИсмаьІалан дуьххьарлера кІант вара Набуяти, цул тІаьхьа хилира Къедар, Адбаал, Мибасам,\nМишмаІ, Дума, Маси, Хьадид, Тейма,\nЕтар, Напуши, Къедима. Уьш бара ИсмаьІалан кІентий.\nИбрахІиман гІарбаш-зудчо Къитурата бина кІентий бара: Зимран, Якхешан, Медан, Мадани, Ишбакх, Шуахь. Якхешанан кІентий бара: Шеба, Даддан.\nМаданин кІентий бара: Іейпа, Іайпар, Хьанах, АвидаІ, ЭлдаІа. Уьш берриш а Къитуратан кІентий бара.\nИбрахІиман кІант волчу Исхьакхан кІентий бара: Іесав, Исраил.\nІесаван кІентий бара: Элипаз, РаІал, ЕІуш, ЯІлам, Кхорахь.\nЭлипазан кІентий бара: Теман, Омар, Цепа, ГаІтам, Кхеназ. Ткъа ТамнаІа цунна Іамалекх винера.\nРаІалан кІентий бара: Нахьати, Зерахь, Шама, Миза.\nСеІиран кІентий бара: Лутани, Шубали, ЦІибІон, Іана, Дишон, Эцар, Дишан.\nЛутанин кІентий бара: Хьори, ХІейма. ТамнаІ Лутанин йиша яра.\nШубалин кІентий бара: Іалиян, Манахьат, Іейбал, Шапи, Онам. ЦІибІонан кІентий бара: АяхІу, Іана.\nІанин кІант вара: Дишон. Дишонан кІентий бара: Хьамран, Эшбан, Итран, Керан.\nЭцаран кІентий бара: БилхІан, ЗаІван, ЯІакхан. Дишанан кІентий бара: ІуцІа, Арани.\nИсраилан махкахь паччахьаш хилале, Эдомехь хІара паччахьаш хиллера: БеІаран кІант БулаІ. Цуьнан гІалин цІе ДинхІаба яра.\nБулаІ велча, цуьнан метта паччахь хилира Бацар-гІаларчу Зерахьан кІант Ябаб.\nЯбаб велча, цуьнан метта паччахь хилира теманхойн махкара Хьушам.\nХьушам велча, цуьнан метта паччахь хилира Бедадан кІант ХІадад. Муаби-махкахь маданхошна тІехь толам баьккхинера цо. Цуьнан гІалин цІе Іавит яра.\nХІадад велча, цуьнан метта паччахь хилира Масрекха-гІалара Самла.\nСамла велча, цуьнан метта паччахь хилира хин йистехь йолчу Рехьабат-гІалара Шаул.\nШаул велча, цуьнан метта паччахь хилира Іахбаран кІант БаІал-Хьанан.\nБаІал-Хьанан велча, цуьнан метта паччахь хилира ХІадад. Цуьнан гІалин цІе ПаІу яра. ХІададан зудчун цІе яра Ма-ХІайтІабал. Иза МезахІабан йоІан Матарадан йоІ яра.\nХІадад а велла. Эдом-махкахь хІара баьччанаш а хилла: ТамнаІ, Іаьлви, Етат,\nАхІлибам, Эла, Пинан,\nКхеназ, Теман, Мубацар,\nМагдаал, Іирам. Уьш эдомхойн баьччанаш хилла.


«Тхан гуьйре» Москва еана | Москвара махкахой | Россия массарна а\n© продюсерский центр Vaynah Music\nСубботехь, 13-чу октябрехь «Машар» цIе йолчу концертийн залехь дIаяьхьира вайнехан мукъамийн «Тхан гуьйре» цIе йолу хIорашеран VI-гIа фестиваль. Иза вовшахтоьхнера «Vaynah Music» продюсерски центро.\nСуьйре дIайолийра Кавказан декоративни-прикладни искусствон гайтаман тIера. Цигахь гайтира киншкаш, дихкина суьрташ, шаьлтанаш, къоман духарш, кавказхойн культуран кхийолу хIуманаш а.\nДог иракарахIотточу хелхаран мукъамаш хезаш бара фестивалан леррина дакъа доладалле хьалха а. Хьалххе схьабаьхкина болу кегийрхой учахь хелхабуьйлуш бара. Цигахь цу гIуллакхна лерина музыкальни аппаратура яра.\nЦул тIаьхьа хьеший зала чу бахара концертан программе хьажа. Сцени тIехь эшарш локхуш, шайн корматалла гойтуш Нохчийн а, ГIалгIайн а республикийн хьакъболу артисташ а, иштта Къилбаседа Кавказан федеральни округан кхийолчу регионашкара иллиалархой а бара.\nХьовсархошна къаьсттина чIогIа хазахеттера къона седа Ханиева Рагда - «Берийн керла тулгIе - 2012» дуьненаюкъарчу музыкальни конкурсан декъашхо. Британски эшархочун «Adele Rolling in the deep» цIе йолу йиш лекхира жимчу йоIа. ЙоьIан исбаьхьачу озо а, ингалс маттахь йиш цIена лакхаро а гуттар самукъдаьккхинера ладогIархойн. Иштта, «Берийн евровидени - 2012» конкурсехь дакъалаьцначу Нальгиева Лемас а самукъадаьккхира гулбеллачеран.\nМассарна а доккха совгIат хилира - Адыгейчоьнан гIараваьлла эшархо Биштов Азамат концерте вар. Билгалъелира «Зия» цIе йолу берийн хореографически ансамбль а. Концертан программа ерзийра вайнехан сценин ветерано Димаев Iелас вежараллин къаьмнашна - гIалгIашна а, нохчашна а йиш лакхарца, цул тIаьхьа, шен гIараяьлла «Машаран гимн» лакхарца.\nКонцерт чекхъяьллачул тIаьхьа, цхьаьнакхетаран спонсорша вовшахтоьхна йолу лотерей дIаяьхьира. Билетийн номершца дика кхаж баьлларш сцени тIе кхойкхура. Царна мехала а, дагалацаман а совгIаташ делира: дизайнерски тIоьрмиг а, ресторанехь суьйре дIаяхьа бакъо луш сертификат а, шаьлта а, кхидерш а. «Тхан гуьйре» ерзош фестивалан берриге дакъалацархошна дипломаш делира. Цул тIаьхьа хьешаша юха а учахь гулбелла, кхидIа ловзар дIадаьхьира.


Германин хиллачу президентан кIант урс тоьхна вийна Берлинехь\nГерманин хиллачу президентан фон Вайцзеккер Рихардан кIант урс тоьхна вийна Берлинехь иза коьрта лор болх беш волчу дарбанан цIийнехь, хаам бина полицино кхаарин дийнахь. Цунах лаьцна яздо "Ассошиэйтед Пресс" агенталло\nSchlosspark-Klinik-хь 57 шо долчу немцочо, уьрсаца тIелатар дина фон Вайцзеккер Фрицана шинарин сарахь. Цу чохь хилла полисхо дуьхьало ян гIоьртина тIелатар динчунна. Еза чов хилла иза, операци а йина, охьавиллина ву дарбан цIийнехь.\nФон Вайцзеккер велла оццу меттехь, белхан накъостий цунна гIо дан гIерташ а болуш, аьлла хаам бина Берлинерчу прокуратуран векло Стелтнер Мартина.\nЦо дийцарехь, цIе ца яьккхина волу зуламхо коьртаца цамгар йолуш ву. Таллам чекхбаллалц аьлла леррина кечйинчу меттехь латтош ву иза. Цуьнан цкъа а юкъаметтиг еана ца хилла фон Вайцзеккерца, амма, гарехь, лоьран "доьзал цабезаш хилла цунна", аьлла Стелтнер, кхин кIорге а ца кхийдаш.\n59 шо долу Вайцзеккер Фриц кIант ву уггар немцоша лоручу Германин президентан. Фон Вайцзеккер Рихард пачхьалкхан куьйгахо хIоьттира Малхбузен Германин 1984-чу шарахь, ткъа мохк цхьаьнатоьхначул тIаьхьа, иза президент хилира керлачу къоман. Цу даржехь фон Вайцзеккер висира 1994-чу шаре кхаччалц. Велла 2015-чу шарахь.\nПолитикаш а, белхан накъостий а Iадийна бу цу тайпа эхь дайна адам дерна. Германин канцлеро Меркель Ангелас кадам бина кхелхинчуьнан хIусамнене а, доьзале а.\nФон Вайцзеккер дешна а, болх бина а вара маситта дарбанан цIийнехь Германехь а, махкал арахьа а, шайна юкъахь Бостонера ХIарвардан медицинан школа а, Цюрихера дарбанан цIа а долуш.\nШинарийн дийнахь иза лекци йоьшуш вара, кхузаманахь шуьйра яьржаш йолчу доIахан хьоналлин цамгарх лаьцна. Лекци ладогIа луучунна схьайиллина яра, ткъа меттигерчу зорбан гIирсаш хаам барехь, аудитори чохь хила лоьран маситта белхан накъост.\nФон ВайцзеккергIера доьзал уггар гIарабаьллачерах бу Германехь. Фон Вайцзеккер цу махкахь, уггар везачу президентех цхьаъ хилла ца Iаш, уггар лоручу президентех цхьаъ вара.\n1985-чу шарахь тIом чекхбаьлла 40 шо кхачарна хьажийна къамел деш цу хенахь президент волчу фон Вайцзеккера элира ницистийн эшам Германи маьрша яларан де ду аьлла. Дуькхаха болу немцой тIетайра президентан дешнашна, ткъа цо дина къамел тахана а даладо политикаша, иза иштта Iамош ду школашкахь.


Шаьш COVID-19 уьнна дуьхьал кхоьллина вакцина дуьнентIехь уггаре диканиг ю, боху Оьрсийчуьрчу говзанчаша\n“Спутник V” вакцина зуьйш, кхоалгIачу, уггаре мехалчу муьрах хьалхара гIулч яьккхина коронавирусна дуьхьало кхуллуш хьийзачу Оьрсийчуьрчу дарбан авторша. Клиникан талламаша гайтарца, 92% эвсаралла ю цуьнан, чIагIдо цара. Иштта ду РБК агенталлехула вакцина юкъайоккхуш бохкучу Гамалеян Центрерчу говзанчаша дина дIахьедар.\nТкъа оршотан дийнахь Америкерчу Pfizer а, Германерчу BioNTech компанеша а даржийра шаьш девлла кхаа а муьрехь зераш дина, шайн вакцино 90% эвсаралла гайтина, аьлла.\nОьрсийчоьнан вакцина шайна тохийтинчу зерийн дакъашхойх 20 стаг цомгуш хилла коронавирусах, боху дарба кхоьллинчара – уьнна дуьхьало (плацебо) кхоллаяла езаш яра талламаш дIахьочу говзанчаша вакцина тоьхначу нахах дукхахболучаьргахь.\n16 эзар стаг-лаамхо хилла вакцина толлуш декъаозийна. Ткъа юхьанца 40 эзарна тIехь зуьйр ду юкъадоккху дарба, бохура. Кхеташ дац стенна нисъелла и башхалла. Вакцина шина компонентах лаьтта, амма цуьнан эвсаралла гIараяьккхина талламна юкъаозийначу наханна тIехь хьалхара доза бен тоьхна а йоццушехь.\n"Левада-центр": шайга хеттарш динчу Оьрсийчоьнан бахархойх 59% кийча бац вакцинацина\n"Спутник V" вакцина кхоьллина Гамалеян цIарах йолчу эпидемиологин а, микробиологин а центрехь. Вакцина патентаца тIечIагIйиаа юьззина телла а йоцуш. Медикашна а, Iедалан цхьацца белхахошна а тухуш ю иза цкъачунна. Америкахоша а, немцоша а шаьш кхоьллинчу вакцинин эвсаралла 90% ю оллушехь дина ду Оьрсийчоьно шен вакцина 92% эвсаре ю, аьлла.\n"Тхох лабораторехь зуьйш долу дийнаташ деш ду". ГIебарта-Балкхаройчоь а, вакцинаци а\nАмма Американ-Германи вакцина а яц юьззина теллина. Яцахь а, Pfizer лерина ю шайн FDA дарба къобалдайта дехар чудала кечлуш. Кхачамбацар могIараниг а дац FDA вакцинин – иза дIасадахьа йиш яц 70 градус шелонехь бен, ткъа оцо халачу хьоле доккху медицина лахарчу тIегIанехь йолчу пачхьалкхашка дарба дIасакхачор.


Клинтон ХIиллари кхаьжнийн дукхаллехь толам боккхуш ю\nКлинтон ХIиллари, Нью-Йоркехь, Лахьан-беттан 9-гIа де, 2016\nХаржамхоша тесинчу кхаьжнийн дукхалла бен чоьте оьцуш ца хилча, Клинтон Хилари тулур яра кху харжамашкахь. Шатайпа Iамеркан харжамийн чолхе система ю иза президентан харжамашкахь эшийна хиларна бехке.\nКлинтон Хилари кхаьжнийн дукхаллехь тулуш ю\nШолгIа кIира ду Трамп Доналд Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент хаьржина. Иза президент харжаро гIадбахийтина цхьаболу Iамеркан бахархой, ткъа вукхарна дилла меттиг боцуш халахетийтина. Тахана а цхьайолчу Iамеркан гIалашкахь Трампана дуьхьал кхаж тесна наха протесташка арабуьйлу.\nМасех де хьалха санна дукха бацахь а, шаьш реза дац гомофоби а, исламофоби а, расисти а дуьненехьежам болу стаг демократин пачхьалкхан президент хIотторна, бохуш шайн хьежам маьрша дIабовзуьйту цара цу протесташкахь. Протестхой саготта бу Трампа бусалбачу нехан, латинхойн а бакъонаш талхор хиларна.\nЦхьаболчарна иштта го Трамп, ткъа цунна кхаьжнаш теснарш цо Iамеркан экономик кхиор ю, аьлла тешна бу. Протестхой хилар а, цара шайн дог-ойла дIахаийтар а вон хIума дац, аьлла терго йина царах Трампа шен твиттерехь масех де хьалха.\nХIинца министрийн кабинет вовшахтухучу Трампа дIахьедар дина шен агIончашка расизм а, цабезам а ма баржабе бохуш. Кху харжамашкахь, кIайн нах лаккхара раса хета боламийн декъашхой бу Трамп тоьлла хиларна иракарахIиттина.\nЦарах цхьаъ, Ку Клакс Клан, Трамп толар даздан дагахь ю тIебогIучу беттан 4-чу дийнахь Къилбседа Каролинехь. Цу дийнахь оцу тобано парад дIаяхьа лерина хилар хIинцале емалдина Трампа а, цуьнан президентан кампанин дIаяьхьанчу декъашхоша а.\nЦу расистийн тобан Трамп толарх самукъадаьллехь а, тахана дечу къамелашкахь а, интернетехь а Iамеркан бусалба нах гIайгIане боьжна хилар бIаьрла гуш ду.\nХаржамийн кампанехь Трампа ша бусалба нах чубитар доьхкур а ду, Iамеркерчу бусалбачу нахана Iедало тIехь латтон Iуналла чIагI а дийр ду, бохуш дIааларш кхочушдийр дуй техь цо бохучунна бу уьш саготта.\nБусалба парзаш лардеш а, ткъа шо сов кху махкахь вехачу Гаджи Садулаев ца теша Трампа бусалбчу нахана Iаткъам бийр бу бохучух:\nСуна хетарехь бийр бац. Иза юккъерчу классан кIайн Iамерканхошна тIеIаткъам бан гIоьртира. Царна бусалба нах санна, кхин болу эмигранташ а ца беза. Царна юкъахь хаалуш бу Ку Клукс Кланан а тIеIаткъам. Царна жуьгти а ца беза.\nХетарехь цо бусалба нах бен ца хьахор иза цуьнан хIилла дара. Харжамашкахь ша бусалбачу нахах лаьцна дийцинарг цо хIинца ца дуьйцу. Нахе шена кхаьжнаш тасийтархьама динера цо и къамелаш.\nХаржамаш чекхбевллехь а, маситта де хьалха цу харжамашкахь наха тесна кхаьжнаш дагардар хIинца а чекхдалазза ду. Ала догIу, Iамеркехь шатайпа система ю президент харжар. Цу системица а догIуш, хIора штатана билгалдаьккхина ду кхаьжнийн терахь.\nИ терахь доьзна ду цу штатехь дехачу адамийн дукхаллица. Цу системах "харжамийн колледж" олу. Масала, Калифорнин 55 кхаж бу, Нью-Йоркан 38, ткъа Вайоминган 3 бен бац. Ала дашна, Нью-Йоркехь тоьллачу кандидатана лору 38 кхаж, ткъа Вайомингехь тоьллачун – 3. харжамийн колледжан системехь 538 кхаж бу, царах 270 кхаж оьшу президент валархьама. Цу харжамийн колледжан системица цхаьна а догIуш, толам баьккхина Трампа.\nХаржамийн колледжан системехь Клинтон ХIиллари эшийнехь а, цкъачунна дагардинчу кхаьжнаша гучудаьккхинарг эшаман къаьхьа чам бевзинчу ХIилларина синтеме терахь ду: цунна Трампана тесинчул 1, 232, 214 миллион сов харжамхочо кхаж тесна.\nАла догIу, харжамийн колледжан системехь эшийна волчу кандидатана тесна бацара оцул дукха кхаьжнаш кху пачхьалкхан историн йохаллехь. 16 шо хьалха Гор Албертана а теснера Буш Джорджана тесинчул ах миллион сов кхаж.\nИза а ийшира Бушана харжамийн колледжан системехь. Кхул хьалха кхин а кхузза хила хIума ду и Iамеркан исторехь, амма оцул дукха харжамхоша духьал кхаж теснешшехь, Трамп президент ваккхар дуьххьара хир долуш ду Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь.\nПрезидентан кампани дIахьочу хенахь, Трампа дIахьедира ша чIогIа реза хир вара колледжан систем дIа а яьккхина, наха алсам кхаж теснарг президент хоржуш хилча, аьлла. ХIинца наха шен оппонентан алсам кхаьжнаш теснийла хиъча, шен цу системах хьалха хилла йолу ойла ца хийцина цо. Иштта юха а цунах шен ойла йовзийтина цо шен твиттерехь:\n“Со тоьлла аьлла сайн ойла хийца дагахь вац со. Суна луур дара алсам кхаьжнаш теснарг тулийла.”\nКхаьжнаш хIинца а дагардина ца девллехь а, хIора дийнахь Iорадуьйлучу терахьаша тоьшалла до цу шинна кандидатах алсам Iамеркан харжамхоша Клинтон президент яккхаре сатийсина хилар.\nХIилларина шел тоьллачу Трампана тесинчул кхаж тесинчу харжамхойн дукхалла а ю кху пачхьалкхан ши бIе сов историн иэсехь цкъа а ца хиллачу кепара лекха. Цу хаамо мелла а дог эца там бу кху президентан харжамашкахь эшийна лоручу Клинтон ХIилларин.


Ахура Мазда — Википеди\nАхура ма́зда (кхин а Аху́ра-Ма́зда авест. ahura-mazdā, гуьрж. არმაზი, шир.-гӀажар. ahuramazdā, эрм. Արամազդ, Aramazd, монг. ᠬᠤᠷᠮᠤᠰᠲᠠ, Хурмаст), Орма́зд я Орму́зд (пехл. ʾwhrmzd'), «Хьекъале Дела» — авестийн делаллин цӀе, иза пайхамара Зороастрас — зороастризм кхоьллинчо — кхайкхийна цхьаъ бен воцу дела. Авестехь Ахура Мазда — юьхьиг йоцу кхуллург, ву чеккхе йоцучу серлонгахь, создатель всех вещей, дерриг диканиг луш ву, дерриг хууш ву дуьне хӀоттийнарг а, паччахь а ву, зороастрахойн лераман лакхара объект. Зороастрахоша шайх олу авестийн маттахь mazdayasna, аьлча а Маздан леерам бийриш. Ахура Мазда да ву Ашан (бакъонан), аьлча а дуьне кхиаран законан, ларвеш ву бакъ стаг, дикачу гӀуллакхийн, харцоца, зуламца, шен лаамехь боцу дуьненан бохамашца дов латточу ницкъийн корта бу. ТӀаьхьарчу дахаран хийцамашкахь (Фрашкардехь) цуо ерриг дикачу хӀумнашца цхьаьна, дуьне чеккхенца цӀандийр ду.\nАхура Маздас (аьтту агӀора) луш ю Ардаширан паччахьан Ӏедалан символ — мухар. III бӀешо\n2.1 Ахура Маздан сипташ\n2.3 Адаман герга хилар\n2.4 Кхел йийриг\n3 Жимахчу Авестехь\n4 Шира гӀажарийн зайла туха йозанашца\n5 Пехлевийн литературехь\n6 Антикин авторш\nЗороастризмехь делан цӀе, лаьтта, хӀиндогӀажарийн орамаш долчу, шина ширагӀажарийн дешах:\nАхура (ahura), санскритан असुर asura, ю Ригведе дукхаха болчу «делийн» эпитет, уггаре хьалха Варунан. Асуры — хӀиндогӀажарийн делаллин тайпа, доьзна ду дахаран бухца а, адаман юкъараллин эхь-бехкца а, «лакхара деланаш» дэван дуьхьала, «къуона деланаш» бу. ХӀинди ламастехь тӀаьхьа оьгу шайтӀан амале «дэвех хьегарца». Зороастризмехь вукха агӀора наьӀалт олу дэвашна, леерам бо ахурашна, ахура алсама Ахура-Мазда ву.\nМазда (церн. дож. mazdå) — хӀиндоевропан меттанел хьахарчу меттанашкахь *mn̥s-dʰeH1 «ойла хӀотториг», «ойла йийриг», кхузара схьа «хьекъале». ХӀиндин medhā «хьекъалца» догӀу. Иза «ахурал» алсама оригиналан делан эпитет ю, цуо гойту иза Хьекъале Кхуллург, Ойла Кхуллург санна, цигара схьа кхетам а, цигара схьаяьлла зороастрийн шайн цӀе mazdayasna — «Мазда лорурш», «маздеий».\nИштта Ахура-Мазда цӀе таро ю билламе гочдан «Хьекъале Эла», «Эла Хьекъал», «Ойлан да». Гаташкахь Заратуштра делан ши цӀе ю, дукха хьолахь лелайо вовшенца йозуш а йоцуш паргӀатчу низамехь. Жимаха Авестан хенахь дуьйна хӀоттадо, меттаха ца бовлу ламазан кепаш йоцург, «Ахура Маздан» низам, цунах тӀаьхьа хуьлу озийна кепийн хьост.\nЮккъера Иранан а, керла Иранан а муьран бохаллехь шуьйра лелайора шала цӀеран яцйина кепаш: пехл. ʾwhrmzd' /ohrmazd/, согд. xwrmztʾ /xormazdā/, гӀаж. ارمز(د) /ormoz(d)/. Цуьнца цхьаьна Керлачу заманахь зороастрийн ламастан амалехь ду цӀе метахӀоттор авестийн кепехь: гӀаж. اهورا مزدا [æhurɒmæzdɒ].\nАхура Маздан амат юьйцу коьрта хьост, цунна язйина Заратустран шатлакхан иллеш — Гаташ ю. Ахура Мазда дӀаеллаелла пайхамарна тӀетаьӀӀа синмехаллаш лоьхуш дуккха а шераш девлча, «Беркате Ойланаш» (Y 43) бахьнехь. Заратустрас ойла йира Ахура Маздан хьекъалца, тӀаккха гира шен бӀаьргашца (Y 31.8; 45.8). Пайхамара хӀиттира, ткъа далла жоьпаш делира, хьажавора пайхамар хьекъале новкъа. ТӀаьхьа оцу «цхьаьнакхетаро» (авест. haṇjamana-) бух биллира Маздан лерам баран керлачу динан (зороастризман). Гаташкахь Заратустрас доьху Ахура Мазде ларве, нисве, Ӏилма ло, синмехаллин а, дегӀан а дахарехь аьтту бар, «доттагӀчо доттагӀчуьнна ден долу» гӀолацар (Y 46.2). Цуьнца цхьаьна цуо ша дахьа цунна гӀурба, шен дахар а, дегӀ а дуьззина дӀало цунна (Y 33.14)\nАхура Маздан сипташНисйе\nАхура Мазда кхайкхаво массарел сийлахь вверг. Беркат цуьнан абсолютан ду. Ахура Мазда массарел воккха а ву, уггаре къуона а ву. Иза кхуьу гуттаренна, амма гуттаренна вуьсу хийцамза. Ахура Мазда — уггаре ницкъ берг. Иза уггаре хууш вверг ву хилларг а, хиндерг а. Цул сов, иза даиман воьду нийсачу новкъа.\nАхура Мазда веха сирлачу Гародманехь — «Эшараш лоькху цӀа чохь», цуьнан гуо цуо кхоьллина дика хӀумнаш — ахур, коьртехь Аша а, Воху Мана а (Бакъ Закон а, Дика Ойла а) долуш. ТӀаьхьарнаш, кхин а тӀаьхьарчу муьрехь Амешаспандийн а, Язатийн а олуш болу, Гаташкахь наггахь олу цуо кхоьллинарш.\nДерриг схьаэцча Ахура Маздан васт догӀу «АрхецӀун» концептаца, Дахаран Законан (Ашан) шен ойланца а, къайлахчу ницкъаца а maya- гӀолоцуш ца Ӏаш, цуо Ӏамадо лаьттан цӀуйшна и закон. Дуьне къагош волу бакъ стаг зороастризмехь — дуьххьал дӀа векал ву Ахура Маздан, цуьнан лаам кхочуш бийриг ву. ТӀаккха а антропоморфан дийцаршкахь Гаташкахь «цуьнан маттаца» а, «куьйгашца» а олий доза туху, цаьрца цуо латтадо совгӀаташ бакъчарна а, харцчарна а.\nВукха агӀора Ахура-Мазда воьзна ву серлонца. Шен эвхьазлонашкахь Заратуштрас гуттаренна а даладо, шена бӀаьрчухула гуш долу мелхан серлонан а, лепаран а васташ. Гаташкахь цӀе Ахура-Маздин долахь ю аьлла яздина. Кхин тӀаьхьа Ахура-Маздин серлонца йолу уьйр чӀагло, Малхах дуьххьала дӀа ала долийра Ахура-Маздин «васт». Маздеизман контаминацин соляран иранан культашца карадо цхьацца малхбален иранан меттанашкахь (хорезман, хотаносакийн, мунджанийн, ишкашиман) шайн цӀераша «Малх» билгалабоккху хӀуманаш.\nАхура-Мазда — хилам кхуллург (Dātār) (Y 50.11). Цуо кхуллу шен ойланца (Y. 31.11), ойланца цуо кхоьллина хазахетар а, синтем а луш йолу, дуьненан сирла аре (Y 31.7). Цуо дуьненахь гӀолоцу Ашин («Бакъонна») — Ӏалам леларан закон, иза гучудолу иштта серлонгахь. Дуккха меттигашкахь иза лела цӀу санна — цуо кхоьллинчух хуьлу сийлахь гӀуллакх, цигахь цуо кхуллу сийлахь мантрашца (Y 29.7). Цуьнан хилам дахаран ницкъах бузуш болу кхоллараллин ницкъ, буьйцу Спента Маинью аьлла, иза гочдо «Сийлахь Са» олий (Y 47).\nЦуо латтадо латтанаш а, стигал а охьадожарх, де-буьйса хийцар кхоьллина, седарчашна некъ биллина, мохан ницкъ белла (Y 44). Цуо кхоьллина даьхний, ораматаш, хи (Y 48.6; 51.7). Цуо кхоьллина адамаш: церан догӀмаш, синош, — совгӀат дина ойлан маршонан (Y 31.11; 46.6). Цуо кхуллу хӀокху дуьненан беркат, совгӀатан ло адамаллин (Y 33.11; 48.3).\nАдаман герга хиларНисйе\nАхура-Мазда сийлахь велахь а, иза ву уггаре гергара юкъаметтигашкахь адамашца. Муьлхха а, цуьнан агӀора волчо, ша цуьнан гергара хетта веза — доттагӀ, ваша, да (Y 45.11). Иза дика ву массарна а, шеца гергарлоне гӀертачарна (Y 44.17). Дуьненахь Ашин законан гӀолоцург, хуьлу Ахура-Маздин уггаре веза бартхо, тӀаккха дала совгӀат до цунна Цхьааллин а, Цаваларан а беркатца (Y 31.21, 22).\nАхура-Маздин дерриг го, иза Ӏеха ца ло (Y 45.4), цунах хӀумма а къайла ца даккхало (Y 31.13). Иза дуьне кхолларан лакхара суверен ву, цунах дозу хин дерг (Y 29.4). Цуо билгалдоккхур ду, хьанна кхочур бу тӀамехь толам бакъчарна я харцчарна (Y 44.15). Нисса цуьнца доьзна хир ду зулам (друдж) хӀаллакдар (Y 31.4) а, Фрашкард тӀекхачар а — хилам карлабаккхар. Ахура-Маздас юьхьанца дуьйна билгаладаьккхина шина тайпана лелар — дуьненан моральца догӀуш я цунна пурхнехьа (Y 46.6). Адамо хоржу оцу шина некъах шен маьрша лаамца, амма тайп-тайпана некъаш хаьржинчера чаккхе а тайп-тайпана хир ю (Y 48.4). Бакъ волчунна а, харц волчунна а Ахура-Маздегара чаккхенан совгӀат хир ду (Y 43.4, 5) — кӀелхьара валар а, хила йиш йолу беркаташ а хьалхарчарна, лазам, дохораш – шолгӀачарна (Y 30.11 и др).\nЖимахчу Авестехь Ахура-Мазда юьсу синмехаллин а, а дегӀан дуьненаш кхуллург а, да а, уггаре лакхара беркат луриг, цунах олу «Сийлахь Са» (авест. spəništa- mainyu-). Гаташкахьчул кӀорга, Спента Маиньюца (Сийлахь синца) дурсалла дар, кхузара дуьххьара дӀа дуьхьала хӀоттадо Ангра Маиньюна — «Зуламе Синна», муьлххачу диканна тарлуш доцу мостагӀ, билгалдоккху Y 19 пассажашца, цигахь Зуламе Са юкъадаьлла юьхьанца дуьйна , Ахура-Маздин кхолламаллин актан дуьхьала, гайтина Ахуна Ваирья дуӀан кепара, амма дашца дожийра дерриг зуламах терачух. Иштта зуламах дӀахадар деза адамера а. Маздин тӀехьабозучара къобал ванн веза Ахура-Мазда, дерриг беркатан хьост санна (Y 12), цуьнан Ӏедал дерриг дуьненахь а къобал дан деза (Y 35).\nАхура-Маздин ло дукха хастаман эпитеташ, коьртанаш царех серлонца доьзна билгалдешнаш ду: raēwant- а, xwarənaŋuhant- а — «лепа» а, «юьззина хварно», аьлча а паччахьан нур. Ахура-Маздин лерина Хормазд-яштехь ягарйо 72 Ахура-Маздин цӀе, царна юкъахь 20 сийлахь ерш, уьш ягарйо башха.\nАхура-Мазда коьртехь лаьтта Амешаспандашна а, Язаташна а, уьш бу цуьнан кхолламаш а, гуо а. Цхьаболчу Язатийн я материалан кхолламийн гуттаренна а эпитет ю ahuraδāta- «Ахурас кхоьллина» я mazdaδāta- «Маздас кхоьллина».\nШира гӀажарийн зайла туха йозанашцаНисйе\nАхеменидгӀеран тархаш тӀера йозанаша гуттаренна хьахайо Ахура-Маздин цӀе (ш.гӀаж. ahuramazdā) паччахь а, ерриг цуьнан пачхьалкх а ларйийриг санна, цунна чохь паччахь Ахура-Маздин лаам бу. Иштта вуьйцу дела паччахьийн паччахьа Дарий I-чо:\nВоккха Дела — Ахурамазда, цуо кхоьллина хӀара латта, кхоьллина хӀара стигал, кхоьллина адам, кхоьллина адаман ирс, вина Дарийх паччахь. (DN, 1-6)\nШира гӀажарий зайлан йозанехь Ахура-Маздин цӀе дӀаязъеш, фонетикин йоза доцуш, хилла къаьстина идеограмма.\nЮккъерагӀажарийн меттан литературехь Ормазд — лакхара дела шине а дуьненан. Иза эла ву, ткъа лай вац; да ву, ткъа бер дац; хьалхара ву, амма тӀаьхьара вац; лардийриг ву, ткъа ларван везарг вац; даиман вверг ву, амма хийцалург вац; Иза ша Ӏилма ду, ткъа Ӏилма Ӏамориг вац; лург ву, амма оьцург вац (DK Vol. 3, p. 176,177). Цуьнан эпитеташ дӀахьо авестийн: rayōmand а, xwarrahmand а — «башха» а, «вуьззина хварно».\nАнтикин авторшна хууш хилла, Горомаз — Зороастрица гӀажарийн делалла хилар. Хуьлийтира иза Зевсом.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ахура_Мазда&oldid=5086409»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 13 август 03:42\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 13 август, 03:42.


КIезиг хан тухург - 320 эзар сом\nШа наркотикаш йоьхкина яц, шеца харцо лелайо, чIагIдо набахте хьажийначу нохчочо\nВолгоградна гергахь веха Исмаилов Рустам, 10 шо хан а тоьхна, Карелерчу набахте дIавигина. Бехк тIеоьцуьйтуш ницкъ бина шена, ша бехке вац, бехира цо кхелехь… Дац цуьнан 23 шо бен.\nРустаман доьзалехь видео ю – уллехь тешаш а боцуш хьаьвсина полисхой церан цIийнах. Лулахойн хIусам ларъечу видеокамеро гайтина лелларг. Амма хьалхарчу кхеланна резабоцучийн арз талла гулъеллачу кхело тIе ца эцна видео, ца лиина цуьнга хьажа. Адвокато видео хьахийна а яц юьхьанцарчу кхелехь, аьлла далийна бахьана. Бакъдерг лоьху ИсмаиловгIара, рогIехь кхеле бовла дагахь бу шайн адвокатца а.\n"Тхеша оццул дукха къахьоьггушехь, яц тхан и тайпа машен эца таро"\nСацам тIеэцна 2017-чу шеран Гезгмашин-беттан 13-чу дийнахь Волгоград-мехкан Волжский гIалин кхело. Исмаиловс, эцархошка дIаяхьийта, къайлахчу меттигашка наркотикаш охьайохку 19 эпизод "карийра" талламна. Амма лаьцначунна тIехь ца йисира царех цхьаъ бен – цуьнгара петарх хьовсуш 1,1 грамм наркотик яьккхар.\nГергачарчара дийцарехь, Iедалхоша бухакхоьссина наркотик. Исмаиловн хIетахьлерчу адвокато шайга дийхира видео-тоьшалла кхеле цадаккхар, цунах ша "коьрта аргумент" йийр ю эша ма-эшнехь, бехира, чIагIдо "Кавказ.Реалиица" къамелдинчу Исамилов Iаьрбис, Рустаман дас.\nКхеташ вац Iаьрби, Iедал стенна тIаьхьадаьлла шен кIантанна. Цо дийцарехь, Рустама Волжскерчу супермаркетехь вара болхбеш, таксица нах дIасалелабора цигара ваьлча.\n"Нохчийчу ваха араваьлча лецира иза, гIалин йистехь. Оха цул кIира хьалха еза машен эцнера цунна Волжскехь. Цуьнгахь и машен гуш ца ладелла аьлла а хета. Наркотикашца къовсам латточу полицин декъан хьаькамо соьга сайга элира: "Тхеша оццул дукха къахьоьггушехь, яц тхан и тайпа машен эца таро". Сан цIийнананас юьхьдуххьал аьллера цуьнга, дIаэца хьайна машенан догIанаш, ткъа воI дIахеца. Ахь хьалхо аьллехь, цхьаъ дара, хIинца гIуллакх Талламан комитете даьлла, аьллера вукхо", - дуьйцу Исмаилов Iаьрбис.\nХьалха полисхоша новкъахь кест-кеста сацош хилла Рустам, экспертизе а вуьгий, лоьраша наркотик лелош вац олий, дIахоьцуш хилла, Iаьрбис дийцарехь.\nТалламчас экспертиза цаяйтина Рустаман цIахь карийна боху наркотик чохь йолчу жимчу тIоьрмигна, боху Iаьрбис. "Эшахь, кIентан пIелгийн томмагIаш а девр ду тоьрмигна тIе, элира соьга талламчас а, полисхоша а. Доллучо а гойтург цхьаъ ду – бехк шайггара тIекхоьллина ницкъхоша", тешна ву Рустаман да.\nРеза бац гергарнаш хьалха шаьш лаьцначу адвокатна а. Иза талламчашца бертахь лелла, ца веара кхеле ур-атталла сацам кхайкхочу тIаьххьарчу дийнахь а, тIаьхьо элира, ша кхин Рустаман адвокат вац, дуьйцу набахте хьажийначу кIентан дас.\n"Туху хан яцйийриг 320 эзар сом кхаъ бийхира тхоьга. Цу тIе ша Рустама бехк тIеэца а безара. Иштта дIаехира девнан бухера эпизодаш, йитира цIахь наркотик карийна боху цхьаъ", чагIдо Исмаилов Iаьрбис.\nШи шо аьрзнашкахь\n100 сов арз яздина ИсмаиловгIара – Оьрсийчоьнан Талламан Комитетан куьйгалхочуьнга Бастрыкин Александре, Набахтийн Урхалле, Инарла Прокуратуре, президентан администраце, Волгоград-мехкан урхаллашка. Гучудевлла керла тоьшаллаш декъа а оьцуш, бехк юхаталлар, адвокатна таIзардар, цIенна гергайолччу набахте воI дехьаваккхар доьху цара оцу аьрзнашкахь.\n"Массанхьа а цхьабарт лела. Оха талламах лоций, наркотик бухакхоьссинчу полицин белхахойх лоций яздо, тхан кехаташ оха цIерш йохучу нехан хьакамашка охьакхачадо", - леткъа Iаьрби.\nХIинца керла адвокат ву Исмаилов Рустаман – Безруков Никита. Видео тергаме эцча, бакъдерг тIедер дара аьлла хета цунна.\n"ЦIийнах хьовса баьхкинчарна а ца хууш, видеокамера хилла лулахь латийна лаьтташ. Куьйгех гIоьмаш а тоьхна, шен цIа чу воккхуш ву Рустам, оперативан белхахоша шаьш йоьллу цунна неI, чубовлу, амма тешаш буьсу неIарал арахь, ламешна уллехь. Ткъа хIоттийначу документо боху, тешашна а гуш карийна чохь наркотик" - цецвуьйлу адвокат.\n"Полисхоша шеконе йиллира видео, цхьацца кескех вовшахтесна ю, аьлла. Видеона экспертиза яйтина, вовшахлатийна яц иза, ца хеддаш дIаязйина ю, аьлла дара дуьххьара жоп, хIинца и жоп а галбевлла делла боху. Полицино а, Талламан Комитето а шайн белхахойн агIо лоьцу, цIарна дохкуьйту аьрзнашна дуьхьал жоьпаш, тергал ца до шайга дуьйцург", элира Безруковс.\nЦо дийцарехь, я Талламан Комитето а, я прокурораша а, доцург а дой, Iаддуьту шайга яздийриг – Исмаиловна йиттина таллам хьочу муьрехь, харц лейтина, ша дIахьочу ледаршкахь талламчас доцург бухадуьллуш хIиттийна кехаташ.\n"Талламан Комитето а, прокуратуро а тхоьга дохкуьйту жоьпаш, Рустамна ца йиттина, охIаланаша хIиттийна документаш харц ду ала тоьшаллаш ца карарийна, олий хуьлу, - боху Безруковс.\nЮха а изза…\nАдвокат къовсамехь ву хIинца. Талламо оперативан белхахошна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх ца айдо, далхадо цо ша инстанцешка кхоьхьуьйтучу аьрзнашкахь. Исмаилов шен цIенна гергарчу набахте я иза вахархо санна тIеявина йолчу Нохчийчийчуьрчу набахте дехьаваккхийтар доьху гергарчара.\nКарелерчу бакъоларъярхочо (цунна ца лаьа шен цIе йовзийта) дийцарехь, ИК-7 олучу халачу хьелийн набахтино бакъо талхийна Исмаиловн иза цига кхоччушехь - дихкина гергарчаьрга телефон тоха. Тахана оцу хьокъехь аьрзнаш ца до Рустама, боху бакъоларъярхочо.\nКху беттан 9-чохь Волгоград-мехкарчу Талламан Комитетан декъо ИсмаиловгIаьрга хаам хьажийна, полицерчу белхахошна цара бехк тIебахьар доьхуш дина дехар кхочушдойла дац, аьлла. Оцу кехатна буха куьг яздинарг ву процессуалан тIехьажаман декъан буьйранчин гIовс Купцов С.А. .\nТалламан Комитетерчу хьаькамийн жоьпашна дуьхьал рогIера арз кечдеш ву адвокат.


ХIун еша ца мега Нохчийчохь?\nТкъа муха кхочушдо и низам? ХIун мега еша, хIун ца мега? Оцу хьокъехь къамел дира Маршо Радионо Нохчийчоьнан къоман библиотекан куьйгалхочунца Исраилова Сацитица. Цо даредо иштта талламаш даима туьканашкахь а, библиотекашкахь а беш хиларан.\nИсраилова: «ХIора баттахь оха оьцуш ю книгаш. Шо хьалха арахецна омра ду, кху чу мел йоьгIу литература экстремизмаллечу тептаршлахь ю-яц талла тхо декхаредеш. ТIаккхий бен ешархошна тIе а ца кхочу иза».\nПачхьалкхехь еша а, яьржо а магийна йоцу литература янне а яц бохург дац иза, уьш юьхкуьйтуш ца хиларх. Шайгахь долчу бехкамийн тептара а хьовсий, книжкаш нагахь санна оцу дехкаршлахь елахь, къевлинчу фонде йоккху библиотекаша. Шуьйрра ешархойн тидаме йилла йиш яц иза, амма кехатца пурба даьккхича, и литература йовза аьтто бу. Доккхачу декъанна иза Iилманчашна магош ду, талламаш бечу студенташна а магадо, дуьйцу Исраилова Сацитас.\nИсраилова: «Нагахь санна, аспирант хуьлийла иза, я дешархо, цо тхоьга кехат яздо, шена еша лаьара еша магош йоцу книжка, олий, оха талла а толлий, цуьнга иза йоьшуьйту. ХIора баттахь керладоккхуш ду еша дихкинчу книжкийн тептар. Оха муфтиятера а доьху гIо».\nНохчийчоьнан коьрта библиотекан куьйгалхочунна Исраилова Сацитина хетарехь, магош йоцу литература лохуш болх бан безаш а бу, иза юккъараллана оьшуш хIума а ду.\nИсраилова: «Тахана книжкаш юхкучу туьканашкахь кIезиг бу шаьш юьхкург хIун ю хууш нах. Кегийчарна хаа ма деза, шаьш оьцург хIун ю. Интернет а ю шеца диканиг а, вониг а долуш. Цундела литта еза литература…».\n2007 шарахь дуьйна лела Оьрсийчохь магийна йоцчу литературан а, эшарийн а, фильмийн а тептар. Юьхьанца цу юкъахь итаннаш бен дехкарш а дацара. Х1инца 4 эзарне кхоччуш дехкар ду. Муцураев Тимуран цхьайолу эшарш а, Гитлер Адольфан а, сайентологи кхоьллинчу Хаббард Ронан а жайнеш, иштта цхьамоггIа бусулба а, керста а динийн белхаш а бу царалахь.


Дуьне, Дечкен-бутт 30, 2014\nЕари-де 30 Дечкен-бутт 2014\nДечкен-бутт 30, 2014\nМайданан шен дахар ду я Януковичах я, оппозицех дозуш доцуш. Дукхах берш гIелбелла наб йоцуш яьхначу буьйсанех. Янукович Iедалера дIаваккха аьлла, цара Iедалшна тIедиллинарг, кхочуш ца дина (Cурташ даьхна Вячорка Франтишека).\nBMW машен берашна тIекхетаза яьлла\nBMW машенна хьалха хиина Iаш хилла стаг, шена летта цIе бос а болуш, баьццарчу басана дехьа довлучу берашна тIе машен тохаза ваьлла. Видео юьзна: morinello\nОлимпан цIе Дагестанехь\nОршотдийнахь Дагестане кхаьчнера Олимпан ЦIе. "Анжи-Арена" стадионехь ЦIе гонехула ядийра мехкан тоьллачу спортсменаша а, гоьбевллачу наха а.\nУкраинан малхбале а кхаьчна протестийн болам\nКIирандийнахь меттигерчу Iедалан цIа ницкъаша дIалаца гIоьртира Днепропетровскера протестхой, амма юхабехира полицино. Рейтерсан видеоно гойту Киевна гена йоцчу Васильковерчу шайн куьпара гуламашна дуьхьало ян арабевллачу ницкъахошна протестхоша дуьхьало еш.\nДечкен-бутт 27, 2014\nЕвромайданахь вийнарг дIавуллуш эзарнаша дакъа лецира\nЖизневский Михаил эцна барам дIахьучу хенахь «Турпал!» бохуш, мохь биттира эзарнаша украинхоша. Дечкен беттан 26-чу дийнахь Киеван урамашкахула чекхбаьккхира, Евромайданахь полицица хиллачу тасадаларехь вийначу Жизневскийн дакъа. Цхьаболчу нехан карахь телаташ дара, тIехь «Янукович, адамаш дойъург»\nКиев: дуьхьалонаш а, катапултаца хи деттар а\nКиеван юккъера Грушевскийн цIарах урам: Майданна а, Iедалан квартална а юкъахь. Дечкен беттан 22-чу сарахь а, буьйса юкъал тIех яьлча а.\nШемарчу къизаллин барамаш\nКъатаран Iедало мехах юристаш лецна кху сурташа гойту Iазап тоьшаллашка дакккха. Шемахь нахера къизаллица дареш дохуш хилар гойту цара. 11000 Iазапо, мацалло, низамца йоцу кхелаш ярца байина нах бу сурташ тIехь. Полицерчу фотографа къайлах Шемара арадаьхна сурташ, хаам бо хьостано.\nКиеван урамашкара тIемаш\nКиеван урамашкахь тасадаларш ду Iедалан керлачу низамашна дуьхьал арабевллачарна а, лерринчу "Беркут" ницкъийн тобанна а юкъахь\nМаршо радион Украинан сервисан журналисташа дуьйцу еттарх лаьцна\nДечкен беттан 20-чу дийнахь Украинан Iедалшна дуьхьал Киевехь дIаяьхьначу митингех лаьцна дуьйцучу Маршо радионан Украинан сервисан шина журналистана етта а йиттина, и шиъ чувоьллинера полицино.\nДечкен-бутт 20, 2014\nВовшахлеташ бу Киевера гуламхой а, полисхой а\nОппозици а, Iедалан ницкъаш а вовшахлетта Украинан коьртачу шахьарахь Киевехь кIиранан буса. Мехкдаьттах дуьзинчу шишанашца ягийна массех машен, автобус. Шахьаран дайша хаам барехь, 100 сов стагна эшна лоьраш, 40 гергга кхаьчна дарбан цIеношка. Лаьцна 20 протестхо, царалахь ву Маршо Радион Украинера\nБусулба библиотека схьайиллина Сараевохь\nГази ХIусрев-Беган цIарах йолу библиотека керла гIишло чохь хир ю. 100 эзар сов Iаьрбийн а, туркойн а жайна хир цуьнан фондехь. Ша библиотека дуьххьар йиллина яра 1537-чу шарахь Гази ХIусрев-Бега, Iусманан туркоша Сараевохь хIоттийначу хьаькамо. ХIусрев-Бега дуккха а гIишлош яйтинера Сараевон ширачу гIалахь. 1990-чу шерашкахь Боснехь тIом иккхича, библиотекера жайнаш бархI меттехь къайладаьхнера. Керла гIишло йина Кхатар-пачхьалкхан ахчанах. (Сурташ даьхна Потурович МидхIата, Маршо Радионан Балканийн Сервис)\nОьрсийчуьра а, Нохчийчуьра а Iедал 78 %


Царнаев ЖовхIар бехке вац боху цуьнан дешичас\nЦарнаев ЖовхIар кхелехь\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штатшкахь суьдхоша доьрзуче кхачош ду лурчаха Бостонехь марафонехь лелхийтарш дарна талламчаша бехке лоручу шина вешех хIетахь дийна висинчу Царнаев ЖовхIаран дов. Мила бакъ ву, Iедал я ЦарнаевгIара зулам дина а дац боху цуьнан гергарнаш?\nIамеркехь ЦарнаевгIеран луьстучу девнан тергойо Нохчийчохь ши шо хьалха иза доладеллачу дуьйна. И пачхьалкх генахь хиларна цунах долу керланаш оьрсийн хаамийн гIирсашкахула бен девзаш дацахь а, дийна висинчу Царнаев Джохаран хьокъехь бийрболчу сацамах а шеко яцара юкъараллехь.\nЖовхIара а, цул воккхахволчу цуьнан вашас Тамерлана а динарг, нахана юккъехь бомба эккхийтар, цхьанна а пачхьалкхехь луьра таIзар ца деш дуьтур доцийла хаьа массарна а. Амма, дегайовхо яра Iамеркан кхело, аьлча а, бехккъастархошп къинхетам бер-кха, аьлла. Ткъа и сатийсамаш кхочуш ца хили.\nЦарнаев Джохаран дешичас Царнаев Сайд-Хьуьсейна Маршо Радиога вистхуьлуш Бостонехь хиллачу терактах бехк берриг а тIебиллира Iамеркерачу къайлахчу сервисашна.\nЦарнаев: «И дIадоладелча дуьйна Iамеркарчу къайлахчу сервисаша сан гергарчу шина кIантана тIететтина. И лелхарш хилале, цуьнан сценарий хIоттинийла хууш ду. Ша долчуьнга хьаьжча, харцонна тIехь кечдина и гIуллакх чекхадаккха юьхьаралаьцна дара цара, чекх а даьккхина цара. И шоу санна чекхадаккха гIерташ лелош ду цара. Кхин хIумма а дан а дац цигахь».\nТамерланан а, Жовх1аран ден а ненан а, могашаллийн хьал дика дац боху Царнаев Сай-Хьуьсейна. Цо бахарехь, вуьйш кхел ян мега аьлча-м, иза гуттара а телхина схьадогIуш ду.\nЦарнаев: «Цаьргара хьал вуно ледар ду. И г1уллакх хьахийча а, вистхила воьлча а, биэн доцуш санна т1еоьцу. Шайна тIебоьссина бала ца лалуш дикка хьекъална эшна и шиъ».\nХIинца кхеле озийначу Жовх1аран а, вийначу цуьнан воккхахволчу вешин Тамерланан а гергарчу наха даима леррина сервисаш юьйцу, цаьргахула, цара урхалла а деш хилла Бостонехь и теракт, бохуш. Хьуна а и аьлла хета. Тоьшаллаш долуш бохий аш иза, аьлла деллачу хаттарна, иштта жоп делира церан дешичас Царнаев Сайд-Хьуьсейна.\nЦарнаев: «И шиъ ца хилча а, цара кхиверг хоржура вара. Политикех хьакхалуш хIума ду иза. Цу хенахь гIовгIа а яьккхина лийлира уьш, амма кхин дIа а ца дахна церан иза. Суна стохка бахка а баьхкина, Тамерланна боллу бехк тIе а теттина, жимахверг кIелхьаравоккхура вара, бохуш.\nИ хIун къамел ду? Воккхаверг и эккхар хуьлучу хенахь 7 чакхарма гена хилла. Жимах вверг университетехь доьшуш хилла. Кхин хIун дийца оьшу? Бехк буй-баций ас хьехаш а дац».\nНохчийчн юккъараллехь а халахетарца тIеэцна Iамеркехь бехккъастархоша Царнаев ЖовхIаран хьокъехь бина болу и сацам. Ша журналист хиллачу Мусаев Русланна, муьлхачу нохчочунна санна къахета оцу жимачу стагах. Амма, Iамеркерачу Iедалша, бусулбачу пачхаьлкхашкахь лелочунна реза ца хилча, цигара дIаваха везара и шиъ, элира цо.\nМусаев: «Жимастаг ма вай иза. Иза вен веза аьлча, ирча хIума ду иза. Царна шаьш деш дерг, цхьа ловзар ду моьттина хир ду. Байинарш а, лазийнарш а нах ма бу. Цигахь, атта дуьне дуур ду, атта хир ду аьлла дIавахана ма хиллий и шиъ. Цигахь паргIат ваха а ца вехаш, лелла и шиъ.\nХьо реза вацахь, оцу пачхьалкхера ара а валий, дIагIо. Миска нах дуьненчохь шортта бу. Марафонехь, спортхой лелхийтар нийса ца хета суна. Амма, Жовх1аран жималлах къахета. Иштта зулам динчунна, таIзар деш ца хилча, Iен а, баха а буьтура бац. Я Нохчийчохь а, я Iамеркехь а».\nТахана дерриге а дуьненахь бусулбачу наха вовшашна еш йолу гIело а тоьар ю, керстанаша а, кхечара а еш ю бохучул а. Шаьш оцу пачхьалкхе дIакхаьчча, цигахь дIа а ийна, машаре баха безара уьш. Барт а, иман а цахилар ду, тахана бусулбачу нахана юккъахь иштаниг нисдалар, аьлла билгалдаьккхира Мусаев Руслана цу хьокъехь.\nМусаев: «Бахьана кара ма дой: Иракъехь гIело йо, кхечанахь гIело йо, бохуш. Бусулба нах бу-кх, шаьш бусулбанашна гIело еш. Жовх1ар а, Тамерлан а Iамийнарш мел бу, вай цкъа а барт хира бац, я лелочуьнах иман а, беркат а хир дац. Соьга вейтал стаг?\nАс журналист болх а бина, президенташ а гина суна. Соьга ма ца аьлла цхьаммо а иза. Хьекъале, говза нах ма бу уьш. Iамерке мил-мила а ма ца кхочу. Вохка ма лохьа. Хьан хьайн корта а ма бу ойла ян».\nЦарнаев Жовх1ар бехкевечу 30 артикална юккъахь I7-ннах, нагахь санна цуьнан бехк бехкъасторхоша тIечIаг1бина. Гергарчу шина баттахь цара къастор ю, цунна ян йогг1у кхел: вен я велла дIаваллалц чохь набахтехь кхаба.\nБостонера кхел йоьрзуш ю


Гезгмашин-бутт 04, 2012\nГуьржийчоь --Кавказ-Имаратан бIаьхой байъина юрт, Лапанкури. 29Мар2012\nДеношкахь Гуьржичоьнан лаьтта тΙехь цигарчу дозанхошца а, лерринчу ницкъашца а иккхинчу тΙематасадаларехь веллачу цхьайтта гΙаттамхочух бархΙаннан цΙерш билгалъяхна Гуьржийчоьнан Ιедалша. Лопота-чΙожахь хиллачух а, цуьнан тΙахьалонах а лаьцна Маршо Радионо къамел дира Гуьржийчоьнан векалшца.\nБайъинчех шиъ Гуьржийчоьнан вахархо ву, пхиъ – Нохчийчуьра. Иштта бу гуьржийн Ιедало баржийна хаам. Амма иза харц бо Паьнказарчу бахархоша. Цара тоьшалла до, шайн кегийрхойх ву виъ, кхоъ бен а вац Нохчийчуьра бохуш.\nГуьржийн официало шайн бахархойх бац, аьлла, бовзийтанарш бу нохчий Багакашвили Бахьавдин, Душуев Дукхваха, Заурбеков Салам, Адуев Муса, гΙалгΙа Хашиев Джабраил. Тбилисерчу Ιедалша дийцарехь, 6 ву Паьнказара. Царех евзина цΙерш хΙорш ю: Маргошвили Аслан, Алдамов Бахьавди.\nТкъа вуьшта аьлча, боккха кегари бу чоьхьарчу гΙуллакхийн министра а, кхечу ницкъийн куьйгалхоша а яржочу информацица. Юьхьанца цара байъинчу тΙемалойх шайн махкара вац бохура цхьа а.\nБелларш дΙабоьхкинчу Паьнказахь хууш дерг иштта дуьйцу цигарчу яхархочо Хангошвили Тумишас.\nХангишвили Тумиша: «ВорхΙ кΙант ву – кхоъ Нохчийчуьра а, виъ тхан кху цΙера а. Кхузарчу гуьржийн Ιедалца берта а бахана, Паьнказара дΙабоьлхуш хилла, Нохчийчу баха, аьлла. Цу юкъанна, оццу некъаца массех стаг вахана ву Нохчийчу хьалха а. Шайн вовшашца барт а болуш, тΙехбуьйлуьтуш бара кхеран (гуьржийн – М.Р.) уьш. ХΙинца, шайн цхьа Ιалашо йолуш, цхьа хΙума хилла кхеран.\nСхьадуьйцуш бац хΙорш, и хΙунда дина, муха дина. Цигара (Нохчийчуьра-М.Р.) чу а баьхкина, тΙом бина бохург бакъдац, хΙунда аьлча, юьртахь хууш ма ду, кегий нах, вовшах а кхетта – тхан тхайн гергарнаш бу уьш – Нохчийчу дехьабовла дагахь боьлхуш хиллийла. Виъ дийна висина, бохуш дуьйцу. Дерг цкъачунна хууш дац».\nДоцца карладаьккхича, хилларг иштта ду. Герзашца дΙавоьдуш ткъеха къилбаседа-кавказхо хаавелла гуьржийн дозанхошна, цара, го а бина, герз охьадилла, карадуьйла, баьхна, вуьйш луларчу Лапанкури-юьртана герггахь дуьхьаллетта, шаьш кΙезиг хиларе терра, массех стаг бен кΙелхьара ца валалуш, эгна.\nХилларг шина кепара тΙеэцна Гуьржийчохь. Ιедало ша дан дезарг дина, пачхьалкхан доза лардеш, хΙаллакбина боху цуьнан лаьтта тΙе бевлла хийра нах. Амма тΙом ца бинехь а магара, нохчий гуьржашна зуламна арабевлла ца хилла, чΙагΙдо могΙарчу гуьржаша.\nШайн махкахь хилларг бахархоша а, ша а муха туьду дийцира Маршо Радиога «Кавказан къаьмнийн конфедераци» цΙе йолчу юкъарлонан хьалханчас Карселишвили Заала. Гуьржийчоьнан Ιедало юьхьΙаьржа хΙоттийна гуьржий, аьлла шена хетийла хаийтира цо.\nЗаал Карселишвили: «Хилларг – иза Гуьржийчоьнан политикерчу куьйгалхойн сацам бу. Амма аьттехьа а бац гуьржийн къоман лаамца тΙеэцна. Ерриг Гуьржийчоь а ю Ιедална оьгΙазъяхна. Гуьржийчу герз а карахь баьхкина хилла нах дуьххьара баьхкина бацара, царна хийра меттиг яцара хΙара. Суна хетарехь, Ιедалерчу цхьаьнгара гΙо кхачаре хьоьжуш хилла уьш.\nТхо, шеко а йоцуш, тешна ду, цΙий ца Ιанаде некъ болуш бара. Кхузахь тхан, кхузарчу борша нехан дог-ойла иштта ю: оха юха а кадам а бо, юха а кадам бо, юха а кадам бо шуьга деррига а гуьржийн кΙоман цΙарах. Хаийла шуна иза. Наха урамашкахь сецаво со, кΙант, ахь бакъдерриг боху-хьуна телевизионехула, хьо нийса ву-хьуна, вай бехканна ца хилла-хьуна хилларг, оха кадам бо-хьуна беллачех, олу соьга. Иза хаийла шуна».\nГуьржаша шайн лаьтта тΙехь шайн накъостий байъар тидамза ца дитина Кавказ-Имаратан векалша а. Цара шайн сайташ тΙехь даржийна, шайн тоба яцара Гуьржийчохь тΙом бан лерина. Президента Саакашвили Михаила а, цуьнан эскарша а бинарг тешнабехк бу, боху дΙахьедаро.


Нохчийчуьра журналистика литта ши кIира делла Кадыровс\nТIаьххьарчу шина кIиранах ца хеддаш дуьйцура наха Нажи-Юьртан кIоштан полицин куьйгалхо I7 шо бен доцу йоI яло араваларх лаьцна. Кадыров Рамзана телевизионехула къамелдеш элира, ша теллина, йоI а реза а йолуш деш ду захало. Иза хьахош Кадыровс ира критика йира махкарчу прессина а, телевизионашна а.\nНохчийчохь журналистика янне яц, цхьаъ-шиъ, мел а шайна тIе тидам бохуьйтуш, прессехь яздеш стаг воцург. Ишта мах а хадийна, мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана буьйр дина шен Даудов Мохьмадна (халкъалахь "Лорд" олуш волчу) газеташ а, журналаш а, телеканалаш а талла а теллина, царех кхин дIа болх бен берг, боцург къастош.\nКадыров: «I00 газет ду, уьш дерриг а бюджетан хила а деза, бохуш къамелаш ма до аш. Шу болх беш дац! ЗIенан министр, къаьсттина хьо! Цундела хьовса а хьоьвсина, кхачамбацарш дIадаха деза, юкъара концепци кхоьллина а. Къоман интересаш шуна хьалха елахь, махкан лазам бийца лууш делахь, аш халкъаца цхьаьна болх бан беза.\nЧохь Iашшехь, интернетан машанашкара йоза схьа а оьций, цу тIехь болх беш Iа шу. Ара а девлла. керланиг, долуш дерг аш дийцича, яздича, нахана а интересе хир ду шун газет а, журнал а. Я болх бан беза, я журнал дIакъовла деза. Дозуш доцуш хила деза газет, журнал. Суна дуьхьал хилча а, мухха хилча а бакъдерг яздан деза, дийца а деза».\nТкъа дерриг а мехкан журналистикех долу къамел юкъадаккха Кадыров Рамзанан бахьана делларг дара деношкахь доккха гIугI хилла Ножий-Юьртарчу полцин куьйгалхочо Гучигов Нажуда I7 шо долу йоI бертаза йигар. Бертаза аьлча а, шинне а агIор боккхачу лаамца хилла захало, мехкан куьйгалхочо чIагIдарехь.\nКадыров: «Ас бахийтина Нажи-Юьрта нах, и йоI реза ю я яц хьовсийша, аьлла. Оцу йоIа а, цуьнан нанас а шаьш реза а долуш, дедас дош а делла хилла даьлла захало ду элира. Ткъа шу хIун деш ду? Шун газеташ ишта а ма дац цхьанна а интересе. Хаьхккина оцу юьрта а дахана, интервью эца ца мега аш дегара-ненера я йоIера.? Махкахь дуьйцуш ма ду хIара, бакъду я дац аьлла».\nРогI-рогIана, бераш санна хьала а гIитош, юьхь ехира журналистийн.\nДуьненахь гоьваьллачу, Авторханов Iабурахьманах лаьцна гайтина документалан кино кхозза гайтина боху «Грозный» цIе йолчу телеканало.\nТкъа мелла а хаарш долу къоман тоьлла нах бевзачу берана а дагах хьу еш нисделира мехкан шина коьртан къамелехь, Авторханов царна мила ву цахаар.\nИштта дешнашца хьахийра иза, журналистащна Iоттавеш Кадыров Рамзанан администрацин куьйгалхочо Даудов Мохьмада.\nДаудов: «Аш бечу балхе хьаьжча, цхьана дийнан шун программе хьажча, суна хетарехь, шу чудохка дезаш дара. Мехкан куьйгалхочо беш болу болх боцург, кхин дIа аш телевизионехзь гойтуш ерг хIун ю а ца хаьа. Селхана гойтуш цхьа передача ю, вийнехь я веллехь, цхьа Авторханов яздархочух лаьцна. Цуьнга ахь ладоьгIча, цунна Дала гечдойла, дика стаг хилла хир ву и, ахь цуьнга ладоьгIча, Рамзан Ахматович, и стаг ца хиллехьара вай шина тIамехь дайина хила дезаш дар-кх.\nМилашина Елена Москохара дуьйнна схьаеана, оцу Нажийн-Юьртарчу накъоста зуда ялор ю аьлла, интервью оьцуш, лелаш ю. Шух цхьа стаг цига а вахана, бакъду-те я дац-те аьлла, хьавсина дац. Оха беш болу болх, анализ йича, Рамзан Ахматович, хьуна дуьхьал беш бу».\nЖурналист йолчу Серганова ТIаусца хилира тхан къамел. Хьакъболу журналисташ бара боху ТIауса, уьш цхьаберш белла, вуьйш дIабахана, ткъа кхолгIаниш, шайна ма-хетта болх бан аьтто ца хилла балхара дIабевлла.\nСерганова: «ТIемаш севцна, Нохчийчоь меттахIоттайо бохуш I5 шо даьллачу хенахь, тахана вайн йоцуш йолу журналистика яц бахарх, цо цецъяьлла. ХIунда аьлча. журналистике ша бан безаш болу болх, шен декхарш кхочуш ца дайтархьама цунна тIехь бина боккха болх бу. Цул тIаьхьа цхьа а лазаме йолу тема йийца а, айъа а йиш яцара.\nТIаккха тахана, шун журналистика яц бахар, суна нийса ца хета. Тахана вайн Нохчийчохь дозуш доцуш цхьа а газет дац, журнал дац, радио яц. Пачхьалкхан Радиохь, телевизионехь, газеташкахь цхьана хенахь, уггар халчу хенахь наггахь нислора и тайпа программа, луург, хетарг дIаолуш. Уьш шайн орамашцанне дIаяьхна ю. Тахана Нохчийчохь бисина журналисташ пачхьалкхана, Iедална томехь дерг дуьйцуш берш бу».\nКхеле йиллина нохчийн журналистика


Даймехкан кхане вайн маттаца йоьзна ю » Нийсо-Дагестан\n21.04.2021 86 0 niyso\nДаймехкан кхане вайн маттаца йоьзна ю\nТ1аьххьарчу шерашкахь ламаст хилла д1ах1уттуш ду 25 – чу апрелехь Нохчийн меттан Де даздар. Доккха маь1на долуш ду Нохчийн Республикан Президентан Указца апрель беттан 25 – г1а де Нохчийн меттан Де ду аьлла кхайкхор. Тахана вайна дика бахьана ду ненан маттах лаьцна дийца а, иза бийца а.\nЦунна т1едоьг1на, ала деза, ненан мотт хьехар хьакъдолчу т1ег1анна т1е даккхар хьехархойн коьрта декхар хилар. Вай бийцаре а, 1алашбаре а хьаьжжина хир ду вайн меттан кхиар а. Ненан мотт бацахьара хир дацара вайна юкъахь долу г1иллакх, оьздангалла, хьаша – да ларар, хир бацара къоман турпалхой.\nХалкъан дахарехь мехала хазна ю вайн мотт, цуьнца доьзна ду вайна деза мел хетарг а: беркате ламасташ, кхетам. Буьйцуш берг кхин мотт болуш, вуьззина нохчо хилалур вац. Кху чолхечу дахарехь къаьсттина жоьпаллин мур бу х1инца вайна хьалха лаьттарг. Вай тахана дешархой кхето беза Даймехкан историх, меттан хазаллех, халкъан 1адатех, г1иллакхех.Школехь кхоллабалийта беза вайн Даймахке, матте, 1аламе, халкъе болу безам.\nДукха хан ца оьшу тахана доьшуш долчу берашна кхана вайн метта х1итта. Ткъа царах вай тахана диннарг хир ду. Тахана вай кхиош берш дешархой хилла ца 1а, уьш – Даймехкан кхане ю, иза вайн маттаца йоьзна ю. Цундела вай дешархой кхио беза ойла ян нохчийн маттахь хууш. Нохчийн меттан Де даздеш дуй, суна хетарехь, массо а къаьмнашна хууш ду. Иза иштта ца хила йиш а яц, х1унда аьлча, ненан мотт къоман орам бу. Ткъа иза лар ца бан йиш яц, мотт байча халкъ довр ду.\nОцу к1орггера чулацам болчу мехалчу г1уллакхах нийса пайдаоьцуш, вайна массарна масал хилла схьавог1уш ву НР – н Президент Рамзан Кадыров. Цкъа а ца хиллачу аг1ор бакъо ю вайн тахана нохчийн мотт а, культура а кхио. Амма и бакъо вай схьаэца еза, вай цунах пайдаэца беза. Цул т1аьхьа бен кхочур дац вай сатуьйсучу 1алашоне.\nСо тешна ю Нохчийн мотт кхиорехь, къоман г1иллакхаш лардарехь, вай массара а кхид1а къахьоьгуш, оцу новкъахь баккхий кхиамаш бохург хиларх. Вешан дай санна нохчий хилла диса дезаш ду вай. Вайн наноша уьншерийн оьмарера таханлерчу дийне кхаччалц кхиош хилла къонахий кхиоран раг1 вайна т1екхаьчна.\nИ къонахий кхио беза аганан илли нохчийн маттахь олуш, дуьххьарлера туьйра нанас шен аьхначу маттахь дуьйцуш. Аганара г1аьттича цу к1антана бакъболчу къонахийн собар, доьналла, хьуьнарш довзуьйтуш, царах дозалла дан, осалниг емалдан, г1ийлачун г1о лаца кечван веза шен во1. Иштта, вайн нанойн масалш т1ехь кхио беза мехкарий. Ненан ховхачу маттаца и дан таро а ю.\nНохчашна шайн историн йохаллехь дуккха а хала киртигаш т1еяьхкина. Царех уггар ирчачех цхьаъ яра – дерриге халкъ махках даккхар. Оцу къизачу 13 шарахь нохчийн халкъ халонашка, баланашка, лазамашка к1ел ца дитийтинарг – ненан мотт бара. Вовшашка яздеш долу кехат нохчийн маттахь бен яздеш дацара, цуьнца цхьаьна лардеш дара вайн дайша лелийна 1адаташ, г1иллакхаш.\nАбдуллаев Лечас аьлла: «Нохчийн мотт а бицбина, кхин 1амо дезаш хилахь, цхьа а мотт ца хууш вуьсийла со…».\nВайн меттан, вайн г1иллакхан, оьздангаллин сий хьаладолуш, вай бакъонна т1ехь нислуш, вайн къоман барт, вайн республикехь а, пачхьалкхехь а дехаш долчу массо а къоман барт Дала ч1аг1бойла!\nМарет Милиева, нохчийн меттан хьехархойн\n«Нохчийн мотт уггар а хазачу а, хьалдолчу а меттанех цхьаъ бу, нагахь кхоччуш дика иза хууш хьо велахь». (Л.Н. Толстой). Мотт вайн ойланан а, кхетаман а, хьекъалан а,


Кадыровн а, Ямадаевн а дов керлачу хорше доьрзуш ду\nСоьлж-ГIаларчу Старопромысловски кIошто сацам бина гIуллакхдархо Ямадаев Iиса лаца аьлла. Иза бехкево Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан вен гIортарна, цул сов цуьнан цIе дуьненаюкъарчу лехамашкахь дIа а елла, хаамбира “Росбалт” агенталло. Бена юьртахь вина Ямадаев хилла Нохчийчоьнан парламентан декъашхо, 2009 шо дуьйна иза бизнес лелош ву Москох. Иза Нохчийчуьрчу гоьбаьллачу доьзалера ву, ткъа цуьнан 3 ваша – Руслан а, Сулим а, Джабраил а – Оьрсийчоьнан турпалхой хилла ву (ерриг Оьрсийчуьра и цхьа доьзал бен бац цхьана чуьра кхо турпалхо ваьлла). 6 вешах 2003-чу шарахь хьалхара вийнарг вара Джабраил , цул тIаьхьа 2008-чу шарахь вийра Москох юккъехь Руслан, ткъа 2009-чу шарахь Дубаехь вийра Сулим, “Восток” баттальонан буьйранча. 2009-чу шарахь Iиса а вен гIоьртира. Дийцарехь, иза вен аьлла омра динарг Кадыров вара.\nРосбалтан хьосташца, Нохчийчоьнан талламан комитето Ямадаев Iиса бехкево Оьрсийчоьнан зуламийн кодексан 30 артикехула (зулам дан кечамбар а, зулам дар а) а, 105 артикехула а (вен гIортар).\nТалламхошна хетарехь, шен ваша Руслана верна шек хиларна гIоьртира иза 2016-чу шеран стигалкъекъа-баттахь чIиранна Кадыров вен.\nЮридике агIо диллича, бахархойн кхелан бакъо яц Iисана кхелъян – иза гIуллакхден эскархо хиларна. Оьрсийчоьнан низамца, цунна кхел ян бакъо ерг тIеман трибунал ю.\nАла догIу, Iиса хIинца а Iедало ларвеш ву, цундела ларвен стаг санна иза декхарехь ву ша воьдучу меттигах Iедале хаамбан. Цундела, кхетийла дац талламхоша чоьхьарчу министералле хIунда ца вехна иза схьа.\nЯмадаевн адвокаташ тешна бу, бехктакхаман гIуллакх стигалкъекъа-беттан 2016-чу шарахь Гуьмсехь лаьцна хиллачу шина стага динчу тоьшаллашца доьзна хиларх. Дийцарехь, Iисас уьш эцна хиллера Рамзан вен. Амма цара динчу тоьшаллашкахь шеконехь волчуьцна хенан а, уьш цхьаьнакхета безачу меттигийн а хьокъехь галморзахаллаш ю, дIахьедо Ямадаевн адвокаташа.\nКадыровна а, Ямадаевна юкъахь конфликт йолаелира 1999-чу шарахь. Цкъацкъа дIатоьра иза, нахана хьалха барт бина олий. Ишта хилира 2010-чу шарахь, амма барт бина аьлла масех бутт баьлча, 2011-чу шарахь Iиса Оьрсийчуьра дIавахара кхечу махкахь ваха хаа Iалашонца (тIаьхьо юхавеара иза Оьрсийчу).\nХетарехь, “Новая газете-хь” язйинчу артикло Ямадаевна дуьхьалдаьккхина хила тарло Нохчийчуьра Iедал. Керла конфликт (хIинца къайлах а яц и), хьалхалера дуьйна шен хилла волчу мостагIчунна ша вен лиъна хиллачух Кадырова баккъалла тешначух тера хиларца йоьзна ю. Кхело долийна бехктакхаман гIуллакхо бIаьрла гойту Соьлж-ГIалахь и гIуллакх тийна таьIна листа ца даларна, хIинца нахана ган а гуш, цунна шен мостагIчунна таIзар дан лаам хилар.


Лорсанукаев У. «Нохчийн литературан бухбиллархо» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nНохчийн литература шен дуьххьарлера кхиамаш баха йолаеллачу муьрехь къегира Бадуев Са1идан пох1маллин седа. Шен доццачу дахарехь яздархочо язйинчу произведенийн чулацам шуьйра бу, керла ду церан маь1на а.\nЦуьнан произведенеш, цуьнан заманахь хиллачу яздархойн Нажаев Ахьмадан, Айсханов Шамсудддин, Дудаев 1абдин произведенех къастош дерг шатайпа башхалаш ю: лаккхара исбаьхьаллин чулацам, хенан коьртачу декхаршна жоп луш хилар, гуманизман синхаамаш хилар.\nШуьйра ю Бадуев Са1идан кхоллараллин диапазон: поэзи, проза, драматурги, публицистика. Церан чулацамо тоьшалла до яздархочунна шен хаьлкъан дахарна хьалха лаьтташ долу коьрта декхарш дика гуш хилар. Коьртачу декъана керлачу дахарехь даха дезачу адман философи а, психологи а толлу яздархочо…\nКхоллараллин болх ХХ-чу б1ешаран 20-чу шерашкахь болийна цо. Са1идан шен произведенеш язйо мур къоман кхолламехь шатайпа зама яра. Цундела тамашийна дац цуьнан турпалхой шатайпа амалш йолуш хилар. Ша шен деган б1аьрхишца кхоьллинчу произведенешца дешархойн баьрхиш даха ницкъ кхочург вара, «халкъан мостаг1» аьлла ц1е а тиллина х1аллаквинарг.\nНохчийн литературехь дуьххьарлера повесть ларалуш йолу «Мацалла» язйина, декъазчу нохчочун Т1елиб бала, г1айг1а, цунна гатделла дуьне гайтинарг вара Са1ид. «Мацалла» повестан турпалхо Т1елиб б1аьрзе ву. Граждански т1амехь йинчу чевно б1аьрзвина Т1елиб шена а, шен х1усамнанна Х1ижанна а хене довла напха ву, дечиг-пондар а лоькхуш. Меца деанчу 1ано, шайн дог1мийн бен ойла ца йойтуш гатте хьовзийна адамаш ч1ог1а г1елделлачу муьрехь Т1елибна тешнабехк бо Хизира: кхуьнан уггаре а г1аддайначу хенахь мацаха т1аме воьдуш шегара Т1елиба яьхьначу тоьпана, патармашна а дуьхьал цхьаъ бен йоцу говр д1аюгу.\nСа1ид къахетар, къинхетам х1ун ю хууш яздархо хилар го цуьнан х1ора а произведенехь. Къинхетам а кхиабора цо дешархойн дегнашкахь, церан синош ц1андеш («1имран», «Г1у», «Пет1амат»), ямартло, тешнабехк емалбарца цхьаьна Са1ида лакхавоккхура са а, ойла а ц1ена йолу стаг. Цо яздеш дерг нохчийн къоман хиллачу дахарх, цуьнан социальни аг1онех дуьйцуш хуьлура.\nЦуьнан дуьххьарлерчу произведенийн турпалхой нохчийн халкъан векалш бара. 1990-чу шарахь нохчийн литератерехь дуьххьарлера йолу ц1е йоцу роман язйо цо. Цул т1аьхьа арайолу бакъдолчунна т1ехь кхоьллина «Ц1ен г1ап» боху турпаллин драма. Оцу пьесехь ша дешан воккха говзанча хилар гойту Бадуевс. Дуккха а къаьмнех болу турпалхой, интернациональни тоба а хилла, революцигахьа къуьйсуш гойту сценехь. Царна юкъахь бара: нохчий, оьрсий, украинцаш, х1ирий, эрмалой. Къаьмнийн башхалла ца хоьржу цара. Церан 1алашо цхьаъ яра – керла дахар д1ах1оттар.\nБадуев цу хенахь, ерриге а Советски Союзехь ма-хиллара, политикина юьстах латта йиш йолуш вацара. Нагахь санна язйина произведени зорбане яла лууш велахь, и большевикийн идеалогица йог1уш хила езара. Д1ах1уттуш а, ч1аг1луш а долу 1едал а, цуьнан политика а хесто езара. Иштачарах яра цу хенахь цо язйина «Керла адамаш», «Трактархо Жунид» ц1ераш йолу очеркаш.\n30-чу шерашкахь махкахь сихачу боларца д1адоьдуш дара индустриализаци яр. Нохчийчохь а йохкуш яра заводаш, фабрикаш. Кхоллалуш яра белхалойн класс. И тема шуьйра гойту Бадуевс шен поэзехь. Социализмо толам боккхург хиларх тешна вара иза. Оцу шерашкахь цо язйинчу поэтически произведенешна юкъахь тоьлашха ерг лоруш ю «Партизанаш» ц1е йолу поэма. Йоккхачу говзаллица х1оттийна цо Бердан а, Бексолтан а сурт-сибат.\n30-чу шерашкахь Бадуевс арахийцира къоъ поэтически сборник. Берриге а кхоллараллин некъ 10 шо герга хилира Са1идан. Цу хенахь дуккха а пьесаш, повесташ, дийцарш, стихаш, поэмаш, цхьа роман язйира цо.\nАла деза, Бадуевс нохчийн театр кхоллаяларехь а доккха дакъа лаьцна хилар. 1937-чу шарахь хедира яздархочун дахаран а, кхоллараллин а некъ.\nЦу хенахь махкахь пачхьалкхан террор яра д1ахьош. Пачхьалкхан политикан коьртехь бара къиза нах. Махкахь тоьллачу нахана та1зар дан долийра х1етахь, эзарнаш адамаш х1аллакдира Нохчийчоьхь а. Царна юкъахь нисвелира Бадуев а. Бехк-гуьнахь доцуш чувоьллина, т1епаза вайира иза.\nАмма вайн литература езачеран дагахь даима лоруш а, сийдеш а хир ву нохчийн литературан бухбиллархо волу Бадуев Са1ид. Цуьнан произведенеш вайн къоман классика а хилла йисина т1ейог1учу т1аьхьенна а.


balaevyahya — технологии — LiveJournal\nТхай ХIалой Мохк лургбац хьона дIа меца ХIирийче\nОригинал взят у sapral_mikail06 в Тхай ХIалой Мохк лургбац хьона дIа меца ХIирийче\n22. Саькур 2012 шу\nМа хала хувзаш ба уж ХIирий Паччахьалкхош, из вай зIамига ГIалгIай Дог ваIадац хьацадоакхалуш. ГIалгIай искар кардела дале а, вай лаьтта мара ца тоъаш, кхы царна хIама-м эшацар.\nВай мехк лоа дошаш латташ юкъах, вай Меxкa Дас ХIирий Мехк вай къаман кхел ший кулгашца хьа а лаьца, цхьа эшаш доаца совгIат мо вай лоалахошт дIабедолла гIеpташ ва-кх даггара. Вай дай-м шоай синош дехкад цу лаьтта чу дIа, низзагIа, цхьаккха бокъо йоацаш дIалаьца лаьтташ юха хьадакхар дохь, царна наIалт ала ца воали, кхы мала дикдар де воалаш ва хьогI вай Урхалхо.\nНаьха дотув ма хоза хет - шийдар дошув Iаьржo хеташ\nНана мишта йохка дIа, лаьтта совдаьнна лелаш да вай халкъ. Къоарга искара чулоацаш дола лаьтта-дакъа дIа мишта далийта. Массайт шера бокъо хьаяькха гIерташ къахьийга нахаг букъ мишта берзбу тахан хьа. Мa хала вахар да-кх хьо да а, ма ираз дайна ба хьа мехкахой. Ший дай баьха цIеношка чуберза йишбоаца наха, къиза теха гIода-м да из царна. 1944-1957 шерашках мел боабаь гIалгIай, 1992 шера боабаьраш а, тахан а мел хIалакбеш латтараш а. ЦIийх маца хьалбувзаргба хьогI вай даим меца лелаш бола моастагIий, халкъа ваьразой а.\nТхай ХIалой Мохк лургбац хьона дIа меца ХIирийче — 2


ОагӀат:Хаттараш - Meta\nЕр оагIат ха а деш техкай Села бетта 2014 шера.\nУкхаза гойташ да проекташтеи боламаштеи духьал латта, цар кхоачашде дезаш дола, керттера декхараш (хаттараш).\nЦарех цхьадолчарех бух а беш вIашагIъехкай хIанзара кечалашеи политикаи.\nЦхьадараш царех хала темаш я, хала хаттараш да, иштта хIанзчул тIехьагIа кхы а хьавIашагIйолла а кхоачашъе а езаш йола массахана йола тактикай е стратеге темаш а я.\nЦарех хIарачунна ший оагIув хила еза цу декхарца (хаттарца) ювзаенна йолча политика хIанзарча хьалах а, планированех а, приоритетех а лаьца лоацца хоам а болаш.\nЦхьадола декхараш (хаттараш) тIеххьара кхоачашдаь дуккха ха яьннай, цудухь карарча хана царца ювзаенна оагIонаш дикка кердаяха езаш я.\nЦхьадола декхараш (хаттараш) техка хиннадац Meta чура цхьан оагIона тIа, цудухь дукхагIа болх бе беза, укхазара тайп-тайпара йола оагIонаш цхьан оагIона чу вIашкайохкаргйолаш. Цу гIулакха укх оагIата чу лакхерча гIатах йола цхьа оагIув мара белгалъяккхаяц; дехар да, хьалаха Мета кхы а совгIа эшаш бола болх бара духьа.\nДукха хаттараш техка хиннад "Стратеги wiki" яхача. (Ер Вики кхы хувцамаш дергдоацаш дIакъайлача хана, 2011 шера, оаха баь хоадам бар стратеге йола Вики юха Мета чу хетта хила еза аьнна.)\nКхы цу сахьате кхоачашде дезаш а доацаш, амма деша а хан-ханнахьа кердадаха а дезаш дола хаттараш. ДукхагIа йола постулаташ, бехк боаккха е ма дарра довзале харцахьа хета формулировкаш чу а лоацаш, дегIайоалае (ювца) еза, декхар (хаттар) вIашагIделлад аьнна хетале. ОагIув кегаеннача хана тайп-тайпара позицеши хетараши цхьан вIашагIатохаргдолаш пайда эца йиш я укх форматах: TIPAESA.\n► Intellectual property/inh (1 category)\n► Legal/inh (1 category)\nRetrieved from "https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Category:Issues/inh&oldid=19577710"\nThis page was last edited on 21 November 2019, at 20:29.


Зудчуьнца эвхьаза яьккхина видео бахьанехь шен дарж охьадилла дезна гIиргIизойн муфтин\nДечкен-бутт 10, 2014\nГIиргIизойчоь - ГIиргIизойчоьнан муфти хилла волу Эгембердиев, 15ГIу2012\nГIиргIизойчоьнан муфтино Эгембердиев Рахматулла-хьаьжис шегара дарж охьадиллина, эвхьазалла лелош яьккхина видеона тIехула даьлла дов бахьанехь. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь, Динан кхеташонехь ша шен декхарш охьадехкина, элира Эгембердиевс.\nДаханчу оршот дийнахь Бишкекехь гулам дIабаьхьнера, ГIиргIизойчоьнан муфтига Эгембердиев Рахматулла-хьаьже муфтин дарж дита бохуш, кхайкхамаш беш. Иза эвхьаза лелаш гучуваьлла, цундела и дарж цунна хьакъ дац, бохуш къамелаш дира цу гуламехь.\nЭгембердиев жимчу зудчуьнца цхьаьний волуш яьккхина видео, дахана шо чекхдолучу дийнахь интернетехь ловза яьллера. Цунах лаьцна дуьйцуш, ша Эгембердиевс элира, видеона тIера зуда, шен къайлаха мах бина зуда ю. ГIиргIйчохь а, кхеченхьа а бусулба божарша лелош хIума ду, исламо могуьйту бохуш, массарна юй хууш йолчу зудчунна тIе кхин а къайлаха зуда а ялор.\nДуьхьалонан акцехь дакъа лаьцначу, Эгембердиевехьа болчара чIагIдора, муфтин бакъо ю бусулба динехь дола яьккхина кхин цхьа зуда хилийта, бохуш.\nШинарин дийнахь Маршо радиоца къамел хиллачу, шегара муфтин декхарш охьадехкинчу Эгембердиевс элира, и видео шена ца хууш, къайлаха яьккхина а ю, иза интернете яьхнарш, гIиргIизойн Iедалехь динан гIуллакхийн комиссин гIентдена Жумабаев Iабдулатифана уллера нах а бу.\nЭгембердиев: «КIело а йина, леррина дина хIума ду иза. Сан дахарна юкъа а гIоьртина, сан сий дожинйа. Адамаллица цхьа хьаса баца цу хIуман. Хiуьттаренна дина хIума ду и. Сан мах бина зуда ю карарчу хенахь дарбан-цIийнара реанимацехь Iуьллуш. Со кхерон хьежар хIинца а дитина дац.»\nШен агIора, маршо радиоца къамел деш Жумабаевс дийцира, Эгембердиевс дуьйцург бух боцуш ду, бохуш.\nШен бакъонаш ларъяр доьхуш, гIиргIизойн президенте Атамбаев Алмазбеке кхайкхам бина муфтин даржера воьхначу Эгембердиевс.\nЭгембердиев: «И гIуллакх, буьззинчу барамехь талла дезаш ду. Аса бакъонийн органашка латкъам бинера и гIуллакх талла, аьлла. Нагахь санна, хIокху пачхьалкхера бахархойн бакъонаш ларъеш елахь, нагахь санна вайн бакъонаш буьззинчу барамехь ларъеш елахь, сан бакъонаш а ларъян еза цара (Iедалша).»\nШинарин дийнахь гулъйина хиллачу ГIиргIизойчоьнан Динан Кхеташоно къобалдира Эгембердиев даржах валар. Цуьнан метта ханна муфтин декхарш кхочушдан дIахIоттийна Токтомушев Максат. ГIиргIизойчоьнан керла муфти карабогIучу Чиллан беттан 8-чу дийнахь хоржур ву.\nТIаьхьарчу деа шарахь, муфтиятана гонаха гуттар дуьйлуш девнаш а долуш, ялхолгIа хаьржина муфти вара Эгембердиев Рахматулла-хьаьжа.\nДевнашна юкъаийзийначу наха дечу дIахьедаршка ладоьгIча кхоллалуш долу сурт муха ду аьлча, хьаьжа цIа эхарна тIехь шай-кай яккха лууш нах бу ГIиргIизойчохь. Iедалехь бу, кхечу урхаллашкахь а бу.\nЭгембердиевс Маршо радиога динчу къамелехь билгалделира, гIиргIизойн Iедалехь динан гIуллакхийн комиссин гIантда Жумабаев Iабдулатиф а, цунна гонахара нах а боцурш, президентан администрацин куьйгалхочуьн когаметта Илмиянов Икрам а, хьаьж-цIа вахарна тIехь куьйгаш дохдан лууш хилар.\nШо хьалха тIе а кхайкхийна, «хьажа-цIа боьлху нах дIасалелон ша аьлла йолу кеманийн компани хоржур ю ахьа», элира шега Илмияновс. Амма цу компанино конкурсехь дакъа ца лаьцнера, цундела иза харжа йиш яцара шен, бохуш дийцира Эгембердиевс Маршо радиога.\nСхьагарехь, шега аьлларг дан реза вара иза, декхарш тIедохкучара тIехулонаш мукъа а лелаяхьара.\nБлогер Абдурахманов 96 %\nШий а агIо а харц ю 4 %


ГIалгIачен массайолча шахьарашка, юрташка гIолла Iура денз хьа а ухаш кхаж тоссаш мехка бахархой. Шолжа района доазон тIа ерригаш а 17 хоржама моттигаш я. ХIара моттиг 08:00 сахьат даьлчахой болх беш я, хоржамашка хьаухача наьха хьашташ кхоачашдеш.\nРоссе паччахьалкхен хьалххо хоржаш кхаж тасса ухачар наха юкъе кагий а боккхий а нах ба. 100 шерага кхоачаш а бIаь шерал тIехбайна а боккхий нах ба хоржамашка дакъа лоацаш. 105 шу даьнна ва ва, хоржамашка ше хьа а вена дакъалоацаш вола Шолжа шахьара вахархо Евкуранаькъан Элберд. Ший паччахьалкхен тIехьлен сагота волча сага кхаж тоссаргба, аьнна хеташ ва воккха саг.\n— Вай паччахьалкхе я вай дахаш йола Россе, йоккха паччахьалкхе а я ер. ХIаьта, цунца бала болаш, цун хьал дика хилча сагота болча наха шоай дего къоабал веча сага кхаж тасса беза, хьа а баьхка. Дала вай паччахьалкхе лора а ергйолаш, укхан доал а дергдолаш вола паччахьа хьалхавоаккхалва вайна, — йоах воккхача сага Элберда.\nЕрригача Шолжа районе гIолла кхаж тасса хьакъ долаш 23 981 эзар саг ваха. ХIаьта Iуйран 10:00 сахьат даьннача хана лаьрхIача, ерригача районе гIолла йолча 17 хоржама моттигашка 2 930 саго кхаж тессаб. ДIахо кхы а тIаухаш шоай дего къоабалвер хьалхаваьлча дика хеташ хоржамашка дакъа лоацаш ба Шолжа района бахархой.\n← «ЗА СИЛЬНУЮ РОССИЮ!..»\nСолнечные выборы →


"Йа Веза-Воккханиг, собар а, ницкъ а ло ахь суна! Кийрахь дог доцу, къиза эскар санна, мел дукха дуьненан хIуманаш хьалхатуьйсу суна сема лелачу Иблисо! Мел йоккха гамо, хьагI, мостагIалла лаьтта суна дуьхьал", - яздира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен "Вконтакте" агIон тIе кху беттан 15-чохь.\nНаха тидам тIеберзийра йозанна, иза доггах аьлла хиларе терра. Амма тIаьхьо гучуделира, "Иблис" а, "хьагI-гамо а, мостагIалла а " Кремло бан тарлучу хийцамаша дагатасийтинийла авторна – прессо чIагIдарехь, кеста цуьнгара дарж дIадала мега цуьнан "безачу ВЕЖАРЕХ" цхьаьнга.\nКъилбаседа Кавказан федералан Гонан Telegram-каналерчу "СКФО Telegraph-о" бахарехь, "Кадыров хуьйцуш, цуьнгара дарж схьаэца мегачу кандидатех" ву Эдельгериев Абубакар, Хучиев Муслим, Даудов Мохьмад, Делимханов Шарип, Алханов Руслан.\nМила хила тарло рогIера "паччахь"?\nКавказан къаьмнийн ассоциацин куьйгалхочо, политика бахьанехь набахтехь хан текхначу нохчочо Кутаев Руслана, дарже хаа мега аьлла хеташ, Кадыров Рамзанан гонера ши стаг билгалвоккху: парламентан спикер Даудов Мохьмад а, Пачхьалкхан Думин депутат Делимханов Адам а.\n"Дарже хаийча, лела хуур ду ала вац я Хучиев а, я Эдельгериев а, цундела, суна хетарехь, оьшуш дац и ши стаг хьехон а. Кадыровн гонехь ши стаг бен вац кандидат хила тарлуш: Даудов Мохьмад а, Делимханов Адам а. Оцу шингахь бу тоъал ницкъ. Масала, батальонийн, полкийн буьйранчаш бу Делимхановн гергарнаш. Доккха маьIна ду оцу ницкъан Кавказерчу дахарехь", - элира Кутаевс "Кавказ.Реалиица" ша динчу къамелехь.\nПолитологна хетарехь, хIоттош хилча а, цхьана йоццачу ханна бен хIоттор вац Кадыровгарчу дарже цуьнан гонера стаг.\n"ТIаьхьо гучувер ву царех воцу кхин стаг, федералан тIегIанашкара хир ву иза. Хир вац цIаьххьана карийнарг, вехха кхиийна Iедалхо-говзанча хир ву. Оьрсийчохь лачдолуш ду хьал, атта дац Кремлерчу куьйгалхошна – цундела тешаме стаг оьшу царна", - аьлла хета Кутаев Русланна.\nБарт хаьттина Даудовга а, Хучиевга а?\nКху беттан 24-чохь "Незыгарь" Telegram-канало, Даудов ву Кадыровн метте хаош, аьлла хаам баржийра. Ткъа Кадыров хIоттош ву, бохура, Къилбаседа Кавказан Гонан куьйгалхочун метте. Баьржина хаам хиндерг долуш санна тIеийцира дукхахболучара: бахьана ду цунах теша, "Незыгарь" президентан администрацица уьйрехь ю, цо хир ду аьлларг дукха хьолехь кхочуш а хуьлу, боху тергамчаша.\nБаьржинчу хаамо вуно чIогIа цецваьккхина шаьшшиъ боху кеп хIоттийра оцу хааман мах хадош Кадыровс а, Даудовс а. Дерриг а бегашка дерзийра мехкан куьйгалхочо: "Суна юха а, соьга хаьттина а доцуш, зуда ялийна [смайлаш,самукъане хьаьркаш]. Ткъа Даудовс шена беламе дац даржийна хабар, "сингаттаме ду", аьлла яздира. "И эладита кхоьллинчу хIуманашка ала лаьа - дIасовцийша хIинца мукъане а", - аьлла дара Даудовн жоп.\nБилгалдаккха догIу, Нохчийчоьнан куьйгалхочун даржера дIавоккху аьлла даьржина хабар аьшпаш бу ца боху ша Кадыровс. Цо харцдийриг деккъа цхьаъ бен дац – шега кхин а доккха дарж луш хилар. Бакъду, ша буьйсан юккъехь динчу дIахьедарехь Даудовс а ца боху, ца оьшу шена шега лур ду бохуш дуьйцу "паччахьан" дарж.\nТкъа Telegram-каналерчу СКФО Telegraph-о бахарехь, нагахь санна Кремло шайга куьйгалхочун дарж кховдош нислахь а, Даудов а, премьер-министр Хучиев Муслим а цунах юхабевр болу некъ оьшу Кадыровна.\nСКФО Telegraph-о дечу тоьшаллица, "Даудов а, Хучиев а барт хатта кхайкхина Кадыровс, дехна цаьрга, шаьш Нохчийчоьнан куьйгалхочун дарже ховшур дац аьлла Къур'ан тIехь дуй баа. Кадыровгарчу хьолах олийла ду, "бала боьссина цуьнан кийра". ЧГТРК-н (Нохчийчоьнан пачхьалкхан телерадиокомпанин) куьйгалхочо Дудаевс сихха гулйина шен коллектив, омра дина, "массо а йоккха топ дуьхьалъяккха оцу хаамашна", аьлла. Белхахошка цо аьлла, Даудовн коьрта Iалашо ю хIинца "Кадыровн тидамера вала а, Охан-беттан 24-чу дийнахь Петарбухарчу Таврин гIоперчу (Таврический дворец) низамкхоллархойн кхеташонехь Путина шеца къамелдинийла а къайладахьа".\nХир вуй Кадыров Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министр?\nКадыровс шен шина накъосте бартхаьттина бохург бакъ ца хета вевзаш волчу журналистна, политикан жигархочунна Шевченко Максимна. Кадыровна шегахь долчул даржал доккха дарж ца оьшу бохург харц хабар хета цунна. Амма иза реза ву Нохчийчоьнан куьйгалхочух Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министр хилийта.\n"Ахмат – церан "сила"\n"Кадыров товр вара чоьхьарчу гIуллакхийн министран даржехь. И эксперимент масара а йийр яра къобал, низам лакхадер дара, аьлла хета суна. Нохчийн полици уггаре дикачех ю пачхьалкхехь. Адамийн бакъонаш талхорца йоьзна эксцессаш йитичхьана, кIеззиг низам а чIагIдичхьана, шех дика ойла кхоллайолуьйтуш ю цигара полици", - билгалдаьккхира Шевченкос.\nКадыровх Оьрсийчоьнан коьрта ницкъхо ван тарло аьлла хета Кутаев Русланна а.\n"Хан хьалха Кадыровх полицин инарла вира, цуьнан кхоллам ницкъаллин урхаллашца боза бохкуш санна. Суна хетарехь, догIу цунна Россгвардехь куьйгалла лелор. Кадыровца санна тIекаре вац [Росгвардин директор] Золотов цхьана а регионан куьйгалхочуьнца. Нагахь санна кхечу дарже иза хIоттош хилахь, цига хIотто мега", - боху Кутаевс.\n"Путин – Медведев" – харжамийн низамах чекхволу некъ?\n"Незыгарал" а хьалха яздира Кадыровн метте Даудов хIотто мега аьлла Telegram-каналерчу kavkaz_leakbez-о. Оцу хьасто, шена хетарехь, Iедал "Кадыровн кандидатура кхоазлагIа а (хиламашца доьзча – доьазлагIа) харжамашка йилла гIерта. Оцу телеграм-канална хетарехь, 2020-2021-чу шерашкахь хила мега ишта.\nОьрсийчоьнан премьер-министр Медведев Дмитрий а, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а и глава Чечни Рамзан Кадыров\n"Министрийн кабинет латтор ю Кадыровгахь 5 шарахь. Оцу хена чохь цунах вийр ву динан, юкъараллин, политикан лидер", яздира kavkaz_leakbez-о.\nИшта хир дац, шена кхин сценарий го, боху Кутаев Руслана.\n" 10 шо хьалха дан тарлора иза. Тахана гIоьртина ду Оьрсийчохь хьал, адам кIадделла кхера, Iедале дистхуьлу хIинца, цундела и хьалхалера харжамех ловзарш, даржаш, кара-кара луш, ловзор чекхдер дац", Кутаевна хетарехь.\nХастийна важа кхоъ – Делимханов а, Эдельгериев а, Алханов а\nКхиболу "кандидаташ" - Эдельгериев, Делимханов, Алханов – тера дац Кадыров волчу бехкбаккха кхайкхинчух. Ца боху интернето оцу хьокъехь хIумма а. Амма бахначу беттан чаккхенехь – карарчу беттан юьххьехь уьш хестош бийца волавелира Нохчийчоьнан куьйгалхо "ВКонтактехь".\nДуьххьара Кадыровс хастийнарг вара Делимханов Шарип, федералан Халкъан Гвардин Нохчийчуьрчу дакъойн куьйгалхо, Пачхьалкхан Думин депутатан жимахволу ваша. "Оьрсийчоьнан бакъволу патриот", "хьекъале буьйранча" элира цунах Кадыровс Охан-беттан 23-чохь. Шарип вина де дара иза, цундела цхьа цец ца ваьккхира йозано.\nТкъа рогIехь, "цхьа а бахьана а доцуш" хастийнарг вара 44 шо долу Эдельгериев а, 57 шо долу Алханов а. И шиъ вазвеш хьалхара йоза Кадыровс хIоттийна, "мел йоккха гамо, хьагI, мостагIалла лаьтта суна дуьхьал", аьлла, яздина ша валарца, оццу Стигалкъекъа-беттан 15-чохь.\n"Оха, Нохчийн Республикан хьалхарчу президентан, Оьрсийчоьнан турпалхочун Кадыров Ахьмад-Хьаьжин тобано, дозалла до лаккхара корматалла йолу тIаьхье тхаьш кхиорна… Масал далош ас цIейоккхур ю хьомсарчу ВЕШИН, Оьрсийчоьнан Федерацин президентан хьехамчин Эдельгериев Абубакаран", яздо Кадыровс. Цул тIаьхьа боху, "мел боккха болх дIакхоьхьу" Эдельгериевс, тоьшалла до Путинан муьлхха а омра кхочушдийр долуш стаг Абубакар хиларх.\nКху беттан 22-чохь рагI кхечира Алхановна тIе. Цунах турпал элира Кадыровс, билгалдаьккхира "къамел доца долуш, амма доьналла дукха долуш стаг" Алханов хилар а, "уггаре халачу хенахь" цо шен да "мостагIех ларвина" хилар а.\n"Кадыров Евкуровца эгIорхьама"\nШевченко Максимна хетарехь, Кадыров Нохчийчоьнан урхаллера дIаволийла луург хила веза цунний, гIалгIайн лидерна Евкуров Юнус-Бекний юкъара "вайнехан барт" бохо араваьлла стаг.\nГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а куьйгалхой - Евкуров Юнус-Бек а, Кадыров Рамзан а\nШаьшшиъ эгIо "Кремло кечйина сценари юьстах а йитина", цара куьйгаш делира вовшашка, барт бира Нохчийчоьнний, ГIалгIайчоьнний юкъара гергарлонаш чIагIдан, боху Шевченкос.\n"Цушимма вовошашка кIон дош массаза олу а ирсе хуьлура Москох. Церан барт хиллачул тIаьхьа кхузза-доьазза совбелира цаьргара ницкъ. Яхначу гурахь юьйлаелира гIалгIайн протесташ. Гуламаш буьйлабала кIира дуьсуш, Рамзана а, Юнус-Бека а элира, дIаяха Кавказера блок-посташ. Блок-посташкахь миллиардашкахь ахчанаш доху мискачу нахера а, ХIирийчуьрчу къаьркъа дечу фирманашкара а. Цундела блок-посташ емалъяр ца тов Росгвардина, полицина", аьлла хета Шевченкона.\nМассо а эксперташ кхета Кадыров хийцарх йолу тема тоххара гIаттийна хила езаш ярий.\nКутаевс билгал ма-даккхара, "бер бац кIур, цхьаьнхьа яьлла цIе яцахь". "Незыгаро" баржийна хаам мел бакъ бацахь а, кхеташ ду, ю Оьрсийчоьнан Iедалехь Кадыров даржера дIаваккхаре сатуьйсу тоба.


Нохчийчуьрчу кхелахочунна Мурдаловна дуьхьал бевлла юха а\nМурдалов ТIахIир, Лакхарчу кхелан куьйгалхочун гIовс\nСуьдхойн Лакхарчу квалификацин коллегин кхеташонехь кхелан куьйгалхочунна Гардалоев Iалавдина шен гIовсан даржехь виса луучу Мурдалов ТIахIиран балхаца зуламаш хааделла яздо «Право.ру» интернет гIирсо.\nОьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан куьйгалхочун гIовса Давыдов Владимира Мурдалов оцу дарже магош яздинчу рекомендацин кехатна куьгъяздан дуьхьало йина Гардалоевс.\nЦул совнах, коллегин кхеташоне чуделла Мурдаловс бинчу балхах финансийн талламаш бинчул тIаьхьа, цо низамаш ца лардина меттигаш билгалбаьхна ша аьлла кехаташ а.\nИштта материалаш чоьхьарчу гIуллакхинй министралле а кхачийна ша аьлла Гардалоевс, хIунда аьлча, Мурдаловс балхаца харцонаш лелийна хиларна. Коллегехь билгалдаккхарца, Мурдаловна хаийтина а дац, стенна тIехь бехкево иза. Мурдалов оцу даржехь кхи дIа а чIагIвар тIе ца тадина коллегин кхеташоно.\nСтохка гурахь «Кавказ.Реалии» портало яздира, парламентан спикеро Даудов Мохьмада шен белхан кабинет чохь йиттина Мурдалов ТIахIирна аьлла. Иттех машенашкахь кхелан хIусамна герга а баьхкина, гIишло гоне а ерзийна, Мурдаловга дарж дуьтуш хьайн лаамехь кехат язде бохуш, летта хиллера Даудов.\nБалхара дIаволуш кехатна куьгъяздан иза дуьхьал ваьлча, Мурдаловх летта хиллера парламентан спикер а, цуьнан хадархой а\nТIаьхьо меттигерчу «Грозный» телевизионехь Мурдаловн, Даудовн къамелехь шаьш хилла ду бохучу наха бакъ ца дира цу шинна юккъахь конфликт хилар.


Ассаламу Iалайкум! АллахIа тауфикх лойл хьун! Ахьмад бин Хьанбал воцчо висина 3 мазхIаба дайш дисина долу ламазаш доькхуш дан деза боху аьлла элира-кх ахь, тIакх Хьанбалс мич иснад тIе тойжан боху уьш доькхуш дан ца деза. Цо(Ахьмад бин Хьанбал) балийнарг хIу бух бу дуьйцар дацар ахь? Джазака ЛлахIу хайран!\nЛераме ваша! Ахь дикка тидам бича, Ахьмад ибн Хьанбала ша аьлла ца элира ас, дитина хилла ламазаш доькхуш дан ца деза, цуьнан мазхIабера Iелам-наха аьлла элира. Цкъа делахь цу юкъахь башхалла йолу дела а, шолгIа делахь цуьнан мазхIабан цхьаболчу Iелам-наха кхечара санна уьш доькхуш дан деза аьлла долу дела а иза билгал дан лиира суна доьххьара.\nТIаккха, церан бух бийцича, иза вай ахь дуьйцучу хаттарехь хьахийра. Вай элира: «Хьанбалийн мазхIабера Iелам-наха, цо и ламазаш доькхуш дан ца деза аьлла, хIунда аьлча цара иза керста лору дела».\nХьанбалийн мазхIабан цхьаболчу Iелам-наха, шена хаа хууш, шен лаамца ламаз дитина волу стаг керста лору, йа вуьшта аьлча «муртадд» - «бусалба динах юхаваьлларг» лору. Цу мазхIабан цхьаболчу Iелам-наха иза керста ца лору, цуьнан гIуллакх кхелахочуьнга а даьккхина, кхелахочо цуьнга хаттам бича а иза шечунна тIера волуш вацахь бен. Ткъа, хьанбалийн мазхIабан Iелам-нахана гергахь, муртадд хиллачу стага ша дитина хилла Iибадаташ доькхуш дан дезаш дац, хIунда аьлча, цо керстаналла даро цуьнан дерриге хьалха хилла Iибадат дохадо дела, ткъа шафиIийн мазхIабехь дерг цунна бIостанехьа ду. Иза цхьа далил ду, дитина ламазаш доькхуш дан ца деза аьллачеран.\nШолгIа далилехь бах цара: ламаз дитинарг цкъа муртадд а хилла, юха тоба а дина, бусалба дине вагIахь, цуьнан тобано хьалхалера дерриге къинош дIадойъу, цо ламаз дитаран къа а цхьаьна, цундела тоба дичахьана тоьар ду.\nКхоалгIа далилехь бах цара: ламаз шен тоьхна хан йолуш Iибадат ду, цундела, шена хаа а хууш иза шен хенаш арадалийтинчуьнгара иза къобал деш а дац, нийса лоруш а дац, цо иза кхечу хенахь дича.\nИштта уьш ду хIинццалц схьа вайна девзина церан далилаш.\nВай хьалха деллачу жоьпехь элира, дитина ламазаш доькхуш дан деза аьлла, уьш доькхуш дан дезар бусалба динан дукхах болчу Iелам-нехан харжам а бу аьлла. Иза тIеIагIдеш, цунна кхузахь тIетоьхча дика хир ду, дитина ламазаш доькхуш дар важиб дац олуш хиллачу Iелам-нахах волчу Шейх Ибн База – Дала къинхетам бойла цунах – аьлларг:\n«Ламаз парз хилар керстдеш (инкарло еш) а воцуш, шена хаа а хууш шен лаамца ламаз дитина хиллачо иза доькхуш дича хIумма а дац, Далла хьалха шега хаттам ца барна иза гIолий долу дела а, иштта иза дитинарг керста ца лоруш болчу Iелам-нахаца къовсам ца хилийтархьама а, ткъа и Iелам-нах дукхах берш бу».\nДика хууш верг сийлахь АллахI ву!\n «МаджмýI Фатáвá Ибн Бáз», 10/312.


"Хьайн чохь а вац хьо, хьайн лаамехь а вац хьо"\nМарсхьокху-бутт 26, 2017\nЗуда ялийна меттиг ю Соьлж-ГIаларчу ресторанехь.\nРесторанашкахь хIиттадо ловзарш хIинца\nРесторанехь дерзийна зуда ялор...\nХIора тIедогIучу мукъа деношкахь Нохчийчохь наггахь бен яьрташ ца хуьлу зуда ялийна ловзар ца хIуттуш. Кечйинчу машенийн ковраша массо а некъаш хьаладузу. Керла доьзал кхоллар даима йоккха дахаран киртиг лерина, цундела оцу денна уггар а тоьлларг до нохчаша.\nХIинца даьржина хIума ду зуда ялоран той ресторанашкахь хIоттор.\nЦундела дебаш ю и кхачанан чоьнаш. Наггахь моттало Нохчийчохь адам кхин хIума деш дац машен таяйтар, парикмахерски а, цигара йохк-эцаран центре бахна, ресторанехь хIума а кхаьллина, буьйсана цIабоьрзу, аьлла. Оццул дукха ю и санна меттигаш.\nТоьлла ресторанаш даима дIалаьцна хуьлу мукъа деношкахь. Беттанаш хьалха рагI хуьлу царна йина. Цхьаболчу наха, ресторан мукъа яллалц олий, тIаьхьатотту зуда ялор. Доьзал кхоллар экаме лоручу нохчашлахь иза цхьа дастаме а, беламе а хета. Тамашийна дерг ду, цу хьокъехь ас къамел динчарах цхьаммо а къобал ца дира юкъараллин меттигехь и той хIоттор.\nШен цIахь и ша дерриг дIадерзош хилча дика хета шена, элира Соьлж-ГIалара яхархочо Турлаева Миланас.\nТурлаева: «Хьайн чохь, ахь нахана дIа мел луш йолу сискал хила еза, аьлла хета суна. Хьенан а, муха ю ца хуучу ресторанашкахь, хьарамлонаш лелочу меттигашкахь бузабо нах. Шен хIусам чу дало деза нускал, иман беркат дахьаш еана хуьлда хьо, олучу дешнашца. Уьш деза дешнаш ду, шен маьIна а долуш. Иштта ца хилча, дукха сиха вайн къона доьзалш бохар бахьан хета суна».\nРесторанашкахь зуда ялор дерзорна реза воцучарах ву Теркйистан кIоштара вахархо Сангариев Сайпудди а. Иштта дIагIахь, кхана-лама цхьанна а кепара эхь-бехк а ца лоруш ялийнарг а, еънарг а цхьана стоьла тIе хаор ду, бохуш вара иза.\nСангариев: «Вайн дайш а шайн хIусамехь дерзош хилла. Ненаваша волчохь доссош хилла нускал. Гергар нах вовшашна тIекхачар а, иштта марзо хилла вайн. Иштта дIадодахь, шина-кхаа шарахь зуда ялийначохь «Горько» а олуш дIадахьа мега. Кхин а хIума ала дац сан».\nЗуда ялорца доьзна дуккха а хIума цхьа дайдеш ду иза ресторанехь дIадерзоро. Нах а паргIат хуьлу, цхьаболчеран эхь-бехк дов нехан цIахь дацара шаьш, юкъаран меттигехь дара, олий. Цундела даима йохьIаьржонех ларлуш леллачу нохчашна товш хIума дац и санна даздар цигахь дерзор, аьлла хета нохчийн гIиллакхаш дика девзачу яздархочун, байтанчин Уциев Абун.\nУциев: «Ресторане хийра нах а богIу, хьайниш а хуьлу. Хьайн къепе ца хIоттало хьоьга. Вайн дайша нускалан кирхIа а долуш, гIиллакх, оьзда а болуш нах кхойкхуш ма хиллий. ТIаккха ресторанехь хилча. Хьайн чохь а вац хьо, хьайн лаамехь а вац хьо».\nРесторанашкахь мехаш уггаре а гIийлачун болало 200 эзар соьман тIера. Ткъа юкъарачу барамехь наха зуда ялор дIадерзош кхачанан чоьнаш ерзош луш дойу мел лаххара а 300 эзар сом. Массала, Соьлж-ГIалара «Paradise» олучу ресторанехь 600 эзар сом дала деза. Цунна уллехь ю махкахь уггаре а еза лоруш йолу «Сафия» ресторан.\nЦигахь мел лаххара а цхьа миллион ах миллион сом дала деза. 500 эзар сом еккъа чоьнех, тIаккха 3-4 эзар сом цхьана стаган хьалха буьллучу кхачанах. 200 стаг ца вогIуш ца хуьлу иштта даздарехь, бохуш, дийцира соьга оцу тIегIанехь болх бечу наха.\nЗуда ялоран даздарш дIадирзича, кхоначу доьзалан керла дахар дIадолало. Цхьаболчарна иза долало декхар дIатакхарна тIера.\nБохаме дирзина ловзар…\n"Зудчун пусар дан вай Iамахь, доьзалш бухур бац"\nБасковн ловзар хIоттош ду Соьлжа-ГIалахь\nБасков юхахьаваьлла зудаялон\nХIиндойн режиссерна тайна нохчийн мохк\nПетирова ПетIмат. Вайн аьрхачу, ирсечу бераллехь\nБасковн ловзарна кечамаш дIахьо Нохчийчохь\nНохчаша сатийсина филм гайтина Венехь


Крепеж трубныйЛентыТрос и зажимыПрочееЦепьДюбеляКрепеж резьбовойЗаклепкиВиброопорыЦангиСаморезыТраверсыКлей, герметик, пена монтажная\nШуруп сантех. глухарь 8х180\nШуруп сантех. глухарь 6х60\nШуруп сантех. глухарь 10х100\nШуруп сантех. глухарь 8х100\nШуруп сантех. глухарь 12х100\nШуруп д/крепежа 10*200\nШуруп сантех. глухарь 8х90\nШуруп сантех. глухарь 12х160\nШуруп сантех. глухарь 10х165\nШуруп сантех. глухарь 10х80


КIирандийнахь ирхъоллавелла Ватаев Iайнди - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » КIирандийнахь ирхъоллавелла Ватаев Iайнди\nЮьртахоша даре а деш, иза а, цуьнан накъост а гайтина хилла Ватаев кхана ле аьллачу буса а. Схьагучу суьртехь, юха мичча хенахь а лаца тарло ша, бохуш, тIебазбеллий лаьтта кхерам а — и дерриге а лан ницкъ ца тоьъначух тера ду-кх цуьнан, боху и вевзаш хиллачара. Юха а Iедало дIавигича, ша сийсаз ца вайта хаьржинчух тера хета цхьаболучарна Ватаев Iайндис Iожалла.\nЦIе цаяьккхинарг: «Ас арахьара паспорт даккхаран бахьана со Шема ваха дагахь хилар ду бохура соьга ФСБ-но. Иштта хьийзавеш вара НогIамирза-Юьртара цхьа кIант а. Iайнди яра цуьнан цIе».\nНогIамирзин-Юьртара 1-ра вахархо: «Кегийрхоша къаьсттина ца лов шайна гIело еш. Цатам бина Iедалша. И ла ца делла-кх цуьнга…»\nНогIамирзин-Юьртара 2-гIа вахархо: «Къонахалла хьаьшна цуьнан, юьхьIаьржа хIоттийна, иза цо ца лайна. Харцо ю цунна йинарг. Iедало вийна иза. Мотт социйла цуьнна айкхваьллачун! Вуьззина къонах хилла харцо лан а ца елла велларг. Дала цунна гечдойла!»


Дуьненаюкъара ненан меттан де — Википеди\nДуьненаюкъара ненан меттан де\nДуьне́наюкъара не́нан ме́ттан де ( кхечу ВКЪКХ официалан меттанашкахь: Ӏаьр. اليوم العالمي للغة الأم,испан. Día Internacional de la Lengua Materna, фр. la Journée internationale de la langue maternelle) — юкъадаьккхина ЮНЕСКОн Инарлан конференцин 30-гӀа сессин сацамца 1999 шеран ноябрехь, даздо 21 февралехь 2000 шарахь дуьйна хӀора шарахь, Ӏалашо меттан а, оьздангаллин а шорте ларъяр йолуш.\nЮНЕСКО дагахь ю превентиван мониторинган система кхолла, да кхерамехь долу меттанийн хьал таллархьама, хьал тодеш гӀодархьама.\nЮНЕСКОс маххадорца 6 эзар дуьненан меттанех ах байн кхерамехь бу. 2009 шарахь ЮНЕСКОс къобалдина Российн махкара 136 мотт бан кхерамехь хилар.\nТерахь нисло Бангладешехь даздеш долчу Бенгалин меттан дуьхьа боламан денца[en]. Иза лерина ду 1952 шарахь цӀий Ӏанош хиллачу хиламашна — оцу дийнахь пакистанан полицис байира бенгалхойн мотт малхбален Пакистанехь (1971 шарахь дуьйна Бангладеш) официалан мотт бу аьлла къобал баран агӀончаш.\nВКЪКХ Инарлан Ассамблейс Дуьненаюкъара ненан меттан де кхайкхоран сацаман агӀо лаьцна (Резолюци № Α/RES/56/262), кхайкхам бина ВКЪКХ а, ВКЪКХ секретариатан пачхьалкхашка-декъашхошка дуьненан дерриг меттанаш лардеш, Ӏалашдеш гӀо дарехь.\n2019 шо — «Орамера къаьмнийн меттанаш ладам еду цхьаьнаэшшара кхирна а, машар барна а, барт барна а».\n2018 шо — «Лингвистийн тайп-тайпана кепаш Ӏалашъяр а, дуккха меттанаш хилар хьалхататтар цхьаьнаэшшара кхиаран область киоран гуран чохь».\n2017 шо — «Дукха меттанаш Ӏаморан бух тӀиера цхьаьнаэшшара тӀаьхьало».\n2016 шо — «Дешаран дикалла, мотт (меттанаш) хьехар, дешаран жамӀаш»\n2015 шо — «Инклюзиван дешар меттаца а, меттан гӀоьнца а. Меттанаш – иза ладаме ду!»\n↑ (оьр.) Международный день родного языка на сайте ЮНЕСКО (ссылка проверена 20 февраля 2011)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Дуьненаюкъара_ненан_меттан_де&oldid=2854333»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 21 февраль, 10:06.


Сталинна йиттинера нохчаша\nКъона Сталин Иосиф, суртдиллархо Тоидзе И.\n«Къаьмнийн баьчча, хьехамча» Сталин Иосиф велла 60 шо хьалха. Хууш ду цо иттаннаш миллионашкахь бахархой хΙаллакбайтина хилар. Амма цуьнан хьуьнаре дуьллу цхьаболучара Гитлеран фашизм йохор а, Советан пачхьалкх къоьллера дахаран лакхенашка кхачор а. Бакъду, нохчийн къоман векалшлахь дукха ца хилла Сталин вазвийраш, хилла цунна цхьана хенахь йиттинарш а ...\nИнгалсерчу яздархочо Монтефеори Симона массех шо хьалха арахецначу, оьрсийн матте даьккхина а доцчу «Къона Сталин» цΙе йолчу жайнин кийсаг ю хΙара.\n«Тайна, хаза ши йоΙ, Голдава Пация а, Сулаквелидзе Аннета а лаьттара майданахь, карачу четаршца ΙиндагΙ а лоьцуш. Некъал дехьа эскаран хьаькамийн цΙа дара. Цигарчу оьрсий эпсаршца я гома когаш болчу гΙалгΙазакхашца юкъ-кара сакъоьрура шина йоΙа. Некъан бохалла, чагΙар духкучу туьканашна уллехь сих-сиха сецара пайтонаш.\nДΙасалелачу нахалахь нислора Ιаьржа, ехха кучамашкахь лела гуьржийн а, Европан духарахь лела оьрсийн эпсарийн а зударий, бес-бесара, кеп-кепара духарахь болу гΙажарийн, эрмалойн, нохчийн, абхазойн, жуьгтийн божарий. Пушкинан бешан кевна чоьхьабуьйлура цхьаберш, дукха хьолахь карахь шербет я кхин мерза юург а йолуш. Кегий къуй лелара царна юккъешхула, шайн хΙонс лохуш.\nЦхьа хан яьлча ши йоΙ, Аннета а, Пация а, дΙасакъаьстира, шайн-шайн меттиг дΙалоцуш. Сумбатовн гΙопа юххехь лаьттара массех гуьржийн чΙагΙар а, эрмалойн коньяк а духку ресторан. Царех цхьанна чувахара Сагирашвили Давид а, Джугашвили Коба а. Туькан дас Киприашвили Бачуас чΙагΙар кховдийра шен шеко кхоллаеллачу хьешашна. Давид а, Коба а, маьхаза малар дΙа а мелла, аравелира ресторанера.\nОцу юкъанна Голдава Пация, хьаьдда, Пушкинан бешан соне яхара, кевнехь лаьттачу Инцкирвели Степкога шен карарчу газетца баьца йира цо. «Тхо дΙадогΙу!» - элира вукхо. Цара сихха къайлаха хаам бира Сулаквелидзе Аннетига. ЙоΙа кхечу ресторан чохь Ιийраш а меттахбехира. Полисхой-городовойш тергонехь латточара а ишарш йира, дерриг а дика ду, аьлла.\nНекъаца йогΙура кхара ларъен пайтон. Маьхьарца некъа тΙера нах дΙасалоьхкуш, шен карахь даьккхина шаьлта лепон хΙоьттира ротмистр. Иза-м ванне а вацара эпсар – Кобин доттагΙ Камо вара иза, цуьнца цхьаьна къоланаш дан лела Камо.\nШен динахь тΙехьаьдда, Камос шаьлта тоьхна, лазийра пайтон озош йогΙу говр. Тапчанаш кхийса бевлира пайтонна хадийраш. ТΙаьхьий-хьалхий йиъ бомба кхоьссира тΙелеттачу къуйша говрийн а, эскархойн а когашка. Иштта дIадаьхьира ахча .ТΙаьхьо шайн дагалецамашкахь тешаша чΙагΙдора, дуьххьара бомба элин Сумбатовн цΙийнан тхов тΙера кхоьссинарг Сталин вара, бохуш.\nСталинехь дуьххьара хиллачу зудчун Сванидзе Катон йишас Сашикос а дагалоьцура, шаьш оцу муьрехь шайн хΙусаман балкон тΙехь Ιеш дара, шайна а хезара лелхачу бомбанийн татанаш, бохуш».\nМонтефеори Симона шен «Къона Сталин» жайни тΙехь маситтанхьа бовзуьйту Сталин Иосифан, иза хьолахошна тΙелеташ, къоланаш а деш, большевикийн бохча ахчах дузуш лелачу заманара хиламаш.\nНохчашца Ιоттавалар а нисделла оцу муьрехь Джугашвилин, цкъа Тифлисехь, тΙаккха Бакох.\nСталина шен дагалецамашкахь хьахадо, ша къона волуш, шайн гΙалахь Горихь, дукха а кегийрхой а гуллой, буй-тΙара ечохь дакъалоцуш хуьлура бохуш.\nЦкъа меттигерчу совдегарша а, элано Амилахварис а гулбина хилла шайн-шайн цΙарх лата кегийрхой. Амилахварис ша ларвен жимха, зоьртала къонах, нохчо, вахийтина летаршка. Цо йиттина хилла массарна а. ТΙаккха Сталинан ден метта волчу, цунна верасалла латточу Эгнаташвили Якова цунах лата хьажийна шен кIентий Кика а, Симон а. Цара хала балийца эшийна ницкъала нохчо.\nБакох мехкадаьттан хьолахочун Мухтаров Муртазан хΙусамехь нохчий хилла цунна ха деш. Шен доларчу меттигашна тΙелеташ, бале ваьлла хилла Мухтаровна Бакох къоланаш дан веъна Сталин. Хьолахочо нохчий тΙехецна къу-гуьржи сацон. Цара схьа а лаьцна, йиттина Сталинна. Оцу еттарх эха шарахь, стенгахь ву а ца хууш, къайлаваьлла, дΙалечкъинера Сталин, яздо шен «Къона Сталин» жайни тΙехь ингалсхочо Монтефеори Симона.\nАвтора билгалдоккху, Сталин цкъа а шена дина вон дицдеш ца хилла. Цо нохчий махкахбахарна буха диллина хила тарло ша церан къонахоша Бакох уппадваккхар, боху Монтефиори Симона.\nДуккха а ду Оьрсийчохь Сталинах яздина, арахецна а, кест-кеста арадовлуш а жайнеш. Амма цхьана а меттехь иза хаста ца веш вуьйцучу Монтефеори Симонан жайна арахеца сиха яц Оьрсийчуьра тептарш кепадетта хьукматаш.


Катынехь динчу зуламан хьокъехь сацам бина Европан Адамийн бакъонийн Кхело\n1940-чу шарахь Катынехь герзаш диттина, байъинчу полшхойн къомаха хиллачу нехан гергарчара Европера Адамийн бакъонийн Кхеле бинчу латкъамехула эххар а сацам бина Страсбургехь.\nШен компетенцел тIехдолу и тайпа латкъам къастор, аьлла дIахьедар дина Кхело. ХIунда аьлча, и зулам, 1950-чу шарахь адамийн бакъонашкахула йолу Конвенци тIеэцале хьалха дина ду. Оьрсийчоьнан хьокъехь Конвеци болх бан йолаялале, Полшера тIеман йийсархой байъар, билгалдаьккхина историн гIуллакх дара. Цхьа а шеко яцара царца хиллачуьнан хьокъехь. Цундела, Конвенцин 3-гIа артикл йохийна яцара боху, Кхелан сацамо.\nОццу хенахь, Европан адамийн бакъонаш ларъяран Конвецин 38-чу декъан декхарш дохийна Оьрсийчоьно. Билггал и декхарш кхочушдан дезаш яра Оьрсийчоь, гIуллакх къасторна хьашт болу билламаш кхоьллина, аьлла ду цу сацамна тIехь.\nОьрсийчоьно Катынехь хилла зулам хьокъехь долу документаш Полше дIа ца даларца а, документаш къайладахарца а доьзна ду иза. Оьрсийчоь дуьхьал яьллера процессан коьрта документ дIадала. Цуьнца цо дохийна, тоьшаллаш даларца доьзна декхар, аьлла ду Европерчу Адамийн бакъонийн Кхелан сацамна тIехь.\nПолшера 15 стага – герзаш диттина, Советан эскарша байъинчу эпсарийн гергарчара латкъам бинера Европан Кхеле, шайн гергарнаш байъаран хьелаш толлуш, эвсара таллам ца бина Оьрсийчоьно, аьлла.\nКхело и зулам тIеман зулам леринера, амма оьрсийн талламан мах хадон реза ца хиллера.\nСоветан пачхьалкхо нацистийн Германина тIететтина хилла, Смоленск кIоштара Катынь уллехь 20 000 полшхо вер таллар 1990-чу шарахь долийнера. 2004-чу шарахь Оьрсийчоьнан Коьрта тIеман прокуратуро дIакъевлинера. 2010-чу шарахь оьрсийн ДУМАно сацам къобалбира, нахана герзаш деттарх долу жоьпалла Сталин Иосифна а, кхин болу, хIетахьлера Советан Iедалера куьйгалхошна а тIебуьллуш.


Йоцучу бакъонна дан доцу амал\nГезгмашин-бутт 09, 2013\nГlалгlайчоь -- Малгlбекера урам, 29Гез2011\nКIира хан ю, ГIалгIай махкахь, меттигерачу вахархочо, мацалла дIаккхайкхина йолу. Цу тайпа доьхьалонна акце 52 шо долу Арчаков Азамат аравалара бахьан ду, дахаран хьелаш телхина хиларалла сов, цомгучу берашна, Iедалера доIгуш долу дарба а, молх ца хилар а. Харжамийн йоьххьехь, цунна Iтебаьхкина хилла, лаккхара даржхой, цара цIенош а дийра ду, берашна а гIо дийра ду аьлла дош деллера, амма, тахана а , хаьл хийцаделла дац. Нагахь санна, шена гIуллакх кхочуш ца дахь, шех цIе таса кийча ву ша боху Арчаков Азамата.\nХIокху бетта кзозлогIчу дийнахь йолийна Iели-юртара Арчаков Азамата мацалла. И акци йолаелла, масех де даьлчий бен ца хиънера цуьнах лаьцна журналисташна. Маршо радиога цо ишшта дийцира, ша Iедалшка доьхучу хIумнех.\nАрчаков Азамат: «Со чохь веха меттиг чIогIа тиша ю. 50 шо кхоччуш гIишло ю хIара, 6 метар лекха тхов а болуш. Лаьтта йоьттина бетон ю. Чохь кегий бераш ду сан. Доккхах долу бер 5 классехь ду, жимах долчуьнна 1 шо сов хан ю. Цхьа бер заьlап ду. Диабет боху цамгар ю цуьнан. Цунна луш молх дац.\nПенсии ду сацийна. Заьlапалла дахдеш дац шина шарна бен. Иза хIинций бен ца дина, соьгара ахча даккха гIерташ. Диабетан дарба доцийла хуъушехь, иза схьа ца ло цара атта. Ас бохург ду, суна догIуш дерг схьало, берана дарба а де, пенси а схьало, суна йогIуш йолу, чохь Iен меттиг а ло боху ас кхаьрга».\nАрчаков Азаматан, делла долу дош, кхочуш ца дина, Iедалш. Харжамашна йоьххьехь, сиха хьийзачу Iедалшна а оьшуш дацара, иза гIарадалийта, цундела, оцу стаган тIе а оьхуш, шаьш иза а, важа а дина, цIенош а дийра ду, аьлла дош а делла дIабахнера. ЦIенош дан хан а дIаьялла, даржхой шена гуш бац, бохуш халахеташ ву и стаг. Цуьнан озехь хаало, де дине мел долу, царах болу тешам цуьнан дIабоьлуш буйла.\nАрчаков Азамат: «Цара хIумма а дина дац. Хан а йоцуш долу пенсийн кехат лура ду аьллера цара. Суна деънарг бера 4 шо даьлча юха а чекхадаккха дезаш нисло. Берашна, Интернет тIе тесна а йолуш, компьютер хIоттора ю аьллера. Иза а йоцуш ю. Иза дешарна гIоле хира ду аьлла дара.\nМел долу молх лура ду аьллера. Уьш а таханлерачу дийнахь схьаделла дац. Ков-керта дийра ду аьлла дара. И цIа а, сан доьзална тоам болуш барам бац. ЦIа долийна дац. Дийра ду аьлла. КIирнадийнахь долора ду аьллера. Амма, хIинца а болх болийна бац. Сан доьзална йогIуш ерг I54 метар ю. Кхара ян дагахь ерг 80 метар бен яц».\nАрчаков Азамат волчу, ца вогIуш стаг ца виснера, Iедалан бакъонашларъярхочуьнна тIера, парламентан куьйгалхочуьнна тIекхаччалца. Цхьаболчара, харжамаш чекхабовлалца, собар дар дийхира шега, бохуш кхин дIа а дийцира цо.\nАрчаков Азамат: «Иза бакъ ду. Цхъаннахь ала а ма ала. Ахь цхьаннахь ца алахъ, цIа дийра дуо ха, ткъа алахь-дийра дац, аьллера соьга. Ультиматутм яра суна цара хIоттийнарг».\nШа дIакхайхкина йолу мацалла сацъян дагахь вац Арчаков Азамат. Мелхо а, нагахь санна, шена низамашца доггIушщ дерг Iедалша ца лахь, ша шех цIе таса кийча ву, элира цо.\nАрчаков Азамат: «Кху чохъ бер дакхош йолу зуда ю сан. Иза а суна улле охьахуур ю, мацалла а кхайкхина. Акции со сацон дагахь а вац. Нагахь санна, нуьцкъалха хIума дана уьш гIортахь, суна хаа, кисанна наркотик а, герз а кхоьссина хIума дийра ду.\nИшта хилахь, и Iедал суна тIедоггIучу минотехь ас, сайн тIе бензин тIе а доьттина, цIе тосур ю сайх. Канистр уллехь лаьтташ а ю. Далла хьалха иза нийса доцийла а хаа суна. Сан хьакъ дууш бу и хьаькамаш. Кхин вариант йолуш вац со. Тоха са дац сан кхин дIа».\nХаржамийн йоьххехь, миска берш а, цомгуш берш а, бобераш а дага догIу лаккхара даржаш дIатаса ца луучарна. Амма, шаьш хаьржича, делла дош, ша мохехь байна кIура санна дицло царна.\nАрчаков Азамат санна, шай бакъонаш ларъян хIуттуш наггахь бен стаг вац, я Нохчийчохь а, я ГIалгIайн махкахь а. Оцу некъа тIеваьллачуьнна а ца Iаш, гергарчаьрна а, Iаткъам бан болабо Iедалша, ша цхьана мостагIий болуш санна. Цу бахьанца, цхьаберш беха, кисанахь буйнаш а дой, дог а къуьйлуш, цергаш а хьекхош.


Москварчу "Мемориалехь" болхбан волавелла Титиев Аюб\nСоьлжа-ГIаларчу бакъонашларъяран "Мемориал" центран хиллачу куьйгалхочо Титиев Аюба хаамбина, ша Москварчу организацехь болхбан дехьаваьлла аьлла. "Москвахь болх бийр бу ас, бертан кехатна а куьгъяздина хIинцале а", - аьлла Титиевс "Интерфаксе" оршотдийнахь. "Мемориалехь" агенталле дийцарца, аналитикан даржехь чIагIвина Титиев.\nНохчийчохь бакъонашларъяран болх кхи дIа а беш бу, хьалха а санна адвокаташ тIе а ийзош, нехан бакъонаш Iалашъеш ю, амма "Мемориал" офисан тоххара сан болхбан аьттонаш бац, бакъонашларъярхочо дийцарехь.\nТитиевс бахарехь, "бакъонашларъярхошна Iедал тIаьхьара даьллачул тIаьхьа бен таро хир яц цигахь болхбан".\nШеларчу кхело набахтехь даккха 4 шо хан туьйхира Титиев Аюбна Зазадоккху-беттан 18-чохь, наркотикаш яьхна цуьнгара аьлла, бехкала а воьллина. Титиевс а, цуьнан белхан накъосташа а, гергарчара а дIахьедора, цунна дуьхьалдаьккхина гIуллакх политикан бух тIехь ду аьлла.\nСтигалкъекъа-баттахь бакъонашларъярхочо кхеле дехар динера, хенал а хьалха ша араваккхар доьхуш. Байначу беттан 10-чу дийнахь суьдхоша сацамбира, Титиев маьршавоккхуш.