"ТIаккха везалур ву Путин кегийрхошна…": Оьрсийчоьнан кепехь кхетош-кхиор\nПутин Владимир а, Кириенко Сергей а\nОьрсийчоьнан резерван фондера 7 миллиард сом хьажор ду кегийрхошлахь синмехаллаш кхион. Оцу хьокъехь хаам бо РБК-но Федералан хазанчийн урхаллин (казначейство) информацина тIе а тевжаш. Оьрсийчоьнан Iедалера ахча дIакхачор ду президентан администрацин куьйгалхочун гIовса Кириенко Сергейс урхалла латточу коммерцех йоцчу "Интернет кхиоран Институте". Интернет-контент а хир ю "кегийрхошлахь пачхьалкхаллин кхетамаш кхолларна" тIехьажийна. Федералан хазанчийн урхалло бахарехь, хьалхо оцу Iалашонна Оьрсийчоьнан бюджете диллинера 3 миллиард сом.\nРБК-н информацица, Оьрсийчоьнан бюджетера 7 миллиард сом хьажор ду 200 интернет-проект кхолла. И ахча конкурсехула дIасадоькъур ду. Маршо Радионо кехат хьажийра "Интернет кхиоран институте", муха дIахьор ю конкурс, хIун башхаллаш хир ю кегийрхойн синмехаллаш кхиорехь, аьлла, хаттар деш, амма жоп ца деара. Хьалхо РБК-на интервью луш хьукматан куьйгалхочо Ключкин Антона дийцира, конкурсехь дакъалоцур ду "Россия", "Первый канал", RT телекомпанеша а, "Яндексо" а, кхечу хаамийн гIирсаша а, аьлла. Консурсан низам тIечIагIдийр ду президентан аппаратан куьйгалхочун гIовсан Кириенко Сергейн куьйга кIел йолчу тергаман кхеташоно.\nСинмехаллаш кхолла хьажийна ахча лачкъор ду, тешна ву политолог Крашенниников Федор:\nИштачу программех, ахча лачкъор доцург, хуьлуш хIума дац цкъа а\n– Проектан Iалашо цхьаъ ю, шеко а йоцуш – ма-хуьллу дукха ахча лачкъор. Оцу проектехь цхьамма кхин хIума лохуш нислахь – иза тамаше а хир ду. Иштачу программех, ахча лачкъор доцург, хуьлуш хIума дац цкъа а. И массо а патриотизм, кхийолу синмехаллаш кхиош йолу проекташ тергонехь латто аьтто ца хуьлу, ахча, цхьацца барамаш дIабаьхьна аьлла, юьстахдаккха атта хуьлу. Гарехь, кхиамца лачкъийна хьалха делла 3 миллиард сом, хIинца кхин а 7 миллиард лачкъалур дуйла кхетта. Хууш ду, оцу ахчанах цхьа дакъа кегийрхошца интернетехула бечу цхьацца белхашна тIе хьажор ду, Потупчик Кристинин балхах дIалур ду, кеп-кепарчу пабликашна, троллешна, иштта кхечу агIор дIасадерзор ду – цунах шеко а яц.\nКхеташ ду, Михалков Сергейс я кхечу цхьана режиссераша масех фильм йоккхур ю, баха ховшур бу, ткъа фильмаш, хуьлуш ма-хиллара, гайта а гайтале дIалекъар ю. Iалашо а ю ишта. И ахча, гуш ду, Путинан патриотизман ловзарш дIакхоьхьучарна даа луш ду. Оцу массо режиссерашна, журналисташна, публицисташна, яздархошна лур ду ахча – цаьргара оьшург ду кхидIа а царна Путин везар. Иштта, оцу кассера схьаоьцур ду цара ахча, ткъа дукхахдерг кхечара, финансашца бозабеллачу баккхийчу операторша дуур ду.\nОьрсийчоьнан президентан гIоьнча Мединский Владимир къамел деш ву "История для будущего. Новый взгляд" форумехь. Москва, ГIад. 5, 2000 шо\n– Пачхьалкханна ял дIалуш болчу бахархоша муха кхето еза и тайпа харжаш?\nОьрсийчуьрчу бахархошка хоьттуш а дац, лаьа царна я ца лаьа кIадбоцчу гIуллакхашна ахчанаш хьежо\n– Ткъа кхин хIун вариант ю? Муха кхето деза? Вочу агIор кхетор ду-кх наха иза. Кхин ду эшнарг – Оьрсийчуьрчу бахархошка хоьттуш а дац, лаьа царна я ца лаьа кIадбоцчу гIуллакхашна ахчанаш хьежо. И ахча президентан администрацино буьйр дина долуьйтуш ду. Цхьаммо а ца доьху оцу хьокъехь нахера пурба. Хоттуш хилча шега, шена цхьа пайда хинболлуче хьажаде и ахча, эр дара халкъо. Дац уьш халкъаца, цунна хетачух дузу хIуманаш. Президентан администрацин ловзаршна, цунна гIуллакхаш дечарна хьажийна ду и ахча. Оцу ахчано кегийрхошца беш болу болх чIагIбийр бац я царна чохь Путин везар цIеххьана сов а доккхур дац… Со ца кхета, нах цецбаххал хIун фильм йоккхур ю я пьеса язйийр ю. Кхочуш ян йиш йоцу Iалашо ю иза. Амма лачкъа-м атта далур ду и ахча, я дахана меттиг а карор яц, - аьлла хета политологна Крашенинников Федорна.\nПоэт, публицист Рубинштейн Лев а вац шеко йолуш 7 миллиард соьмах хиндолчух – синбахамалла кхион хьажош дац ахча, кисана дерзоьр ду, боху цо. Оьрсийчуьрчу пропагандисташа сихха кечбинчу синмехаллин кхачанах Iехалур бац таханлера кегийрхой, боху цо:\n– Ахчан терахьех дерг аьлча, кхеташ ду, иза сов мел хуьлу а дукха бевр бу шайгара "къен" хьал тодан луурш. Миллиардех доьзна а дац иза, и ахча ловзочийн коьртех дозу. Со тешна ву и нах уггаре баккхий малончаш, коьртаниг, цхьана хIуманах цатешарш бу. Патриотизмах а, истори Iалашъярх а жоп луш волчу Мединский Владимирна тIера муьлхачу а патриотизман кхайкхаман авторшна тIекхаччалц - уьш я хьекъал а, я шайггара лела бакъо а йоцу нах бу.\n– Кегийрхоша проект муха тIеоьцур ю аьлла хета хьуна?\nМассо а агIор деса го суна керла хIоттийначу Iалашонца дерг, ахча дIакхоллур ду цхьана наха, иштта доьрзур ду и гIуллакх\n– Ас дагадоуьйту, муьлххачу а кепара, и тайпа пропаганда яржон йолийра Советан пачхьалкхехь 1920-чу шерашкахь. ХIетахь, бакъду, хьекъале нах бара, уьш шаьш кхайкхийначу некъах теша а тешара. Хьахор вай Александровн фильмаш я Дунаевскийн музыка – иза похIма дара, дера дара. Амма и похIма зуламна тIехьажийна хилла хилар – иза кхин ду, оцу хенахь ца хетта наханна иштта. Церан хIетахьлера лелар таханлерчу похIма доцчу пропагандистийнчул кхераме хилла хила а мега. Ткъа таханлеранаш-м бац хIуманна а пайде. Со а тIеIиттало цара бечу гIурташна, делахь а кегийрхой оцу кепех Iехалур бац аьлла хета суна. Массо а агIор деса го суна керла хIоттийначу Iалашонца дерг, ахча дIакхоллур ду цхьана наха, иштта доьрзур ду и гIуллакх, – элира поэта.\n2014-чу шарахь кхоьллина цозуш йоцу "Интернет кхиоран институт". Президентан администрацин а, кхечу урхаллийн а гIоьнца иза кхоьллинарг ву LiveInternet-ан куьйгалхо Клименко Герман. 2015-чу шарахь и институт декъарейира Путин Владимира Оьрсийчоьнан интернет кхион. 2020-чу шарахь институтан дайшла язъелира дешаран, Iилманийн министралла а.


Мукъа денош синтеме дацара Нохчийчохь. Полисхошнша тIелатар дина гIаттамхойн тоба лаца араваьллера махкахь мел волу низамхо. Массийта вийна, массийта дийна каравахна аьлла, дIакхайкхадо меттигерачу Iедалша.\nШоьтан а, кIиран а деношкахь Соьлж-ГIалахь а, цуьнан йистошкахь а ницкъаллийн стурктураша дIахьош хилла операци йирзина аьлла дIакхайкхина Нохчийчоьнан Iедалша.\nИштта цара далийна оцу жамIан терахьаш: 7 тIемало вийна, кхиъ 4 дийна каравеъна шайна аьлла.\nЦуьнах, шен Инстаграммехь хаам бо республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\nБайинчу оцу кегирхойн тобанна юккъахь ву Мажаев ИбраьхIим. И доьзал низамхойн тидамех болу масех шо ду.\nШи шо хьалха, ИбраьхIиман воккхах волу ваша Мажаев СаIид, Шемахь эха шарахь тIом а бина, юха дохко а ваьлла, цIавирзинера.\nИза набахтехь еха хан а ца йоккхуш, мукъаваьккхира, Соьлж-ГIаличуьра аравала бакъо йоцуш, когах тесна электронан буржал а йолуш.\nОцу доьзалца тахана а зIенехь ю бакъоларъярхо Саратова Хеда. Цо Маршо радиога дийцира цуьнах лаьцна.\nСаратова: «Церан 5 кIант ву. Жимах волчун 13 шо ду. Мажаев СаIид шолгIа кIант ву. Шема вахана аьлла, иза цIавирзича цунна хан а тоьхна, чувоьллира иза. Еха хан ца яьккхира цо. Студенташна а, дешархошна а хьехамаш бора цо, цига ма гIахьара шу бохуш».\nОцу тобано динчу тIелатарехь байинчу низамхойх, ма дарра ца дуьйцу официалан хьукматаша. Церан версица цхьа полисхо вийна, кхин цхьаъ лазийна.\nТкъа дозуш доцучу хьосташа чIагдарехь, мел лаххара а 4 белхахо вийна ву оцу операцехь. МажаевгIеран 5, кхиъ 4 кIант волчу доьзалехь сингаттам совбаьлла.\nИ кегий нах, цхьа а дуьйцуш хIума а доцуш, цIеххьана ара а бевлла, Iедалхошна дуьхьал бовларан бахьана иштта хета шена, аьлла кхин дIа а дийцира Саратова Хедас.\nСаратова: «Уьш Iаш болу меттиг «Старый поселок», «Шанхай» олуш ерш ю. КIошт ша йоккха а ю. Шортта харцахьа лелаш бераш а дара. Оцу нехан балхаца а, таронца а цхьаъ дина хиллехьара, ца хила а мегара и хIума. Социалан бахьанашца хилла дуй теша и хIума, аьлла хета-кх суна».\nШи шо хьалха Мажаев СаIидан тIехь йоьдачу кхелах дийцинера Маршо радионо. ХIетахь, цуьнан а, хIинца вийначу ИбраьхIиман нанас Мажаев Яхитас иштта къамел дира.\nМажаева: «Сан кIант цига вахана ца хиллехьара, суна хIара сингаттам а хира бацара. ЦIавеъча, шена тIеваха лаьа аьлла, шена уллехь дехой а болуш, тIевахара иза. Кхин дIа болчу кегирхошка ас эра дара, шайн нахана, шаьш бахьанехь сингаттам а ца беш, шайн махкахь Iийча гIоле ду шуна, аьлла. Изза оцу кIанта а боху-кх».\nОцу хьехаме ла ца доьгIна цуьнан вукху кIанта ИбраьхIима.\nХIинца МажаевгIеран виъ ваша а, да а, ден вежарий а дIалаьцна Старопромыслан кIоштан полицин декъехь латтош бу.


Нохчийчохь а даздира "Халкъан цхьааллин де"\nНохчийчохь а даздира «Халкъан цхьааллин де”\nОьрсийчохь даздеш долу «Халкъан цхьааллин де» хIун де ду, мичара схьа ду и даздар, пачхьалкхера кегаре хан чекхъяьлча, барт-машарх къилба а дина, халкъ цхьаъ хилла дIахIоьттина бохург? Цу могIарера хеттарш кхиазхошлахь а, кегийрхошлахь а ,баккхийчарлахь а жоьпаза дуьсуш ду.\nЛахьан-беттан 4-гIа де «Халкъан цхьааллин де» дуй хIуучунна а ца хаьа маца, мичара схьадогIуш ду и де сел сийлахь ларар. Ма дарра аьлча, цу хиламан бала кхочурш каро махкахь атта дац. Масала иштта жоьпаш ло цу хьокъехь къоначара: «Суна-м ца хьа». «Хаам ца хаьа». «Цхьаалин де бохуш дезде ду боху,хаам ца хаьа и хIун ду. Ярташкара нах бига-м бигна гIала митинг». «Тхан ишколера а бигна». «Балхахь долу тхан да-нана а ду-кх гIаларчу гуламехь».\nКегийчара цхьааллин дийнах кIорге йоцу жоьпаш лахь а, ондда харж а еш, даздина и де нохчийн гIаланашкахь, кIошташкахь. Эзарнашкахь адам дIагулделла Соьлж-ГIалин майданахь «Оьрсийчоьно цхьаьнатуху» цIе йолчу лозунг-кхайкхамца дIахучу боккхачу гуламе.\nКомаьршша спортан къийсадаларш, ловзарш, синкъерамаш, самукъане цхьаьнакхетарш дIадахьа «Минутка» майдана тIера схьа, Къаьмнийн ДоттагIалла майдане кхаччалц къевлина ю гIалин юкъ.\nБакъду, Соьлж-ГIалахь а, кхечу меттигашкахь а хIун бахьана долуш кхехка ног етташ дахар хIаъане а цахуурш Iаламат дукха бу баккхийчарлахь а: «Валлай дела таханлерниг хIун де ду хаа а,и стена даздо а сан бала кхаьчна-м бац. Дан хIума а доцуш, Iашберш дукха ма бу. И санначеран хIун бала кхочур бу даздарийн?\nМасалш каро гена вийла а ца оьшу. Таро йолчо шен сакъерарх таро йоцург ладегIамехь ма ву. Схьагуш воккхаве хIума-м дац».\nНехан аьзнаш: «Тахана деза де ду тIаккха? Суна-м ца хаьа!» «ЦхьаI леладо хир ду-кх цара, суна хууш хIума-м дац. Валлай дац-кх». «Делдахь, суна-м ца хаьа. Селхана рузбанан де-м дара деза…»\nГучувалал гуламе ваха резавоцург?


Кадыровн кхеташонан декъашхо хила сатесна ву Каляпин\nАдамийн бакъонашца долу гIуллакх дика дац бохучу Нохчийчохь Iедалша дукха хан йоцуш кхоьллинера бакъонашларъярхойн кхеташо. Тахана цу юкъа ваха шен лаам бовзийтина,«Къизаллашна дуьхьал» комитетан куьйгалхочо Каляпин Игорьс. Амма, цкъачунна, Iедалша жоп ца делла цунна.\n«Къизалшна дуьхьал» цIе йолчу комитетан куьйгалхо Каляпин Игорь, ша, Оьрсийчоьнан президентан хьалхахь йолу бакъонашларъярхойн кхеташонан декъашхо ву. Цига иза хала ца кхаьчна, амма, цу тайпа Нохчийчохь йолчу кхеташонна юккъе ваха лууш ву иза. Оцу хьокъехь цо кехат а дахьийтина Нохчийчурчу Iедалшка, амма, жоп ца делла.\nОцу кхеташонан коьртехь волчу Алиев Тимурига а, ша и лаам бовзийтина, амма, тахана а цхьанна а тайпа жоп делла дац шега, аьлла дIахьедар дина, гIарваьллачу бакъонашларъярхочо "РБК daily" цIе йолчу газете. Ша кхин цкъа а дохуьйтура ду Кадыров Рамзане кехат, оцу кхеташонна юккъе ша вахийта, аьлла боху Каляпин Игорьс.\nПачхьалкхехь а, дуьненахь а воьвзуш волу и бакъонашларъярхо коьртехь волчу «Къизалшна дуьхьал» комитетан Нохчийчуьра Iедалш реза доцу дикка хан ю. И цхьа тобий бен яц, махкахь, уггаре а кIоршаме долу зуламан гIуллакхаш, адамийн бакъонаш йохоран хьокъехь дерш толлуш. Масийтта стаг цара дозанал араваьккхина, Iедалан низамхошна дуьхьал тоьшалла дина волу.\nИштта, зеделларг Каляпин Игорьс санна верг, оцу кхеташонна юккъе вахийтича дика хира дацара, аьлла, Маршо радионо хаттар делира, оцу кхеташонна декъашхо йолчу Саратова Хедига. Цунна хетарехь, болх ма хетта дIабаьхьча, зе дера дацара цуьнах.\nСаратова Хеда: «Каляпин суна воьвзу цхьа 15 шо хира ду. Цара беш болу болх а цара лелош дерг а хууш ду. Кхеташонна юккъе иза вахийтича, цуьнах зе дера дацара. Оцу декъашхойн бакъо йитича, и болх цаьрга байтича. Каляпин а, кхиверг а, оцу юккъе веача, цхьана а тайпана зе дера дацара.\nЦара а цхьа харцхьа дерг аьлча уьш нийсачу новкъа бохур бара, кхетор бара».\nКаляпин а, кхиверг а, кху дуьненехь мел волу бакъонашларъярхо а оцу кхеташонна юкъахь гулвахь а, болх беш ца хилахь, цхьаннех а пайда хир бац аьлла хета Саратова Хедина. Иза декъашхойх доьзна хIума дац аьлла, тидам бира цо.\nСаратова Хеда: «Со а цу кхеташонна юккъахь ю. нагахьс анна цхьа а бакъо а йоцуш, вахь а хьоьвшина, хилчхьана аьлла, хилахь, Каляпинах а, кхечарах а зе хира ду. Цара дерг дуьйцура ду, ткъа, тхан и бакъо хира яц иза дийца. Тхуна цхьа агIо а, бакъо а елла, дийца дезарг а, ала дезарг а ала йиша хилахь, тхуна цхьа а новкъа вац-кх цу юккъахь».\nКаляпин Игорь, Нохчийчурчу Iедалшна карзахе стаг ву. Хийлаза оцу комитето беш болу болх емал беш дIахьедарш динера Нохчийчоьнан куьйгалхочо. Амма, вукхара даиманна олуш ду, шаьш деш дерг нийса дац аьлла хетахь, цхьаьна болх байта вайга олий.\nЦунна, гарехь, цкъачуьнна кийча дац Нохчийчура Iедалш. Дукхачу тергамхоша, билгалдоккху, нагахь Кадыров Рамзана, Каляпин ша кхоьллинчу бакъонашларъяран кхеташонна юкъа вахийтахь иза пайдехь дольрзур ду республикан йохь-сибатана олий.\nЦхьатера ца го Нохчийчура хьал оьрсийн а, нохчийн а бакъонашларъярхошна\nКхеташо - хьанна, мила Iехош?..\nЕврокхело толлур ду кхин цхьа стаг а Нохчийчохь вар


Мултимедиа, Дечкен-бутт 23, 2019\nКхаари-де 23 Дечкен-бутт 2019\nАвстрера нохчий: Iедалхойн аьшпаш а, бакъдолу терахьаш а\nАвстрино махкахбаха, гезбан болийна мухIажирш, шайлахь нохчий а болуш. Деношкахь нохчашна дуьхьал Iедало йолийна кампани бакъьеш Iедалан коьртачу координатро ХIофер Норберта элира, шайн пачхьалкхо еккъа цхьана Венехь кхобу 30 эзар нохчо. Долучул 30-за дестина довзийтир цо долу хьал.\nКадыровс бехкбаккхар, бехке воцу Басаев, нохчийн кумир - Путин\nТумсо вехар, хьонка баккха ца магор, "ша-тайпа Нохчийчоь"\nТаджикистанерчу кегийрахошна юкъахь баьржина «Хьабибан» кIайн куй\n20I8-чу шеран гурахь дуьйна Таджикистанерчу базарашкахь мехала девлла чола куйнаш. И куй тиллина лата юкъавелира Хьабиб ирландхочуьнца Макгрегор Конарца. Толам а баьккхира Дагестанерчу Нурмагомедов Хьабиба оцу латарехь.\nДечкен-бутт 15, 2019\nНекъан бохам, Титиевн бехкбаккхар, араволучуьнгара – 500 сом\nМагнитогорскера бохам а, Кадыровн фонд а\nМагнитогорскехь зен хиллачарна стенна ца оьшу Кадыров Ахьмадан фондера ахча схьаэца?\nМисарахь гIалгIаша Iазап хьегар\nКхача а, бедарш а, юкъа-кара еххачу хенахь лело хIума а эца 40 %\nКхача эца 20 %\nЦхьана а хIумана ца тоьу 40 %


Евкуровна а тайна Ватсапца тIом бар\nГIалгIайчоьнан президент Евкуров Юнусбек\nГIалгIайчуьра Оьрсийчоьнан эскаре вахана жима стаг валарх талла а ца толлуш баржийначу хаамо меттигерачу Iедалшка буьрса гIулчаш яхийтина. Низамхошна тIедожийна Интернетехь харц хаамаш баржочу нахана дуьхьала къийсам латтабар.\nЦхьа кIира хьалха Интернетехь гIалгIайн юкъахь болчу цхьана тобанехь хаам баьржира, Оьрсийчуьрчу Нижний Новгород гIаларчу цхана тIеман декъехь эскархошна дIовш даийна, царах цхьаъ велла аьлла.\nБуьйцурш бара ГIалгIайн махкара салтий. ЧIагIдеш дуьйцуш дара цигахь болчу хIирийн эскархошца дов а даьлла цаьрца летча, вукхара дош делла хилла, шаьш дIадоькхур ду аьлла. И хIума хилла дукха хан ялале, гIалгIайн эскархоша юучу хIуманна тIе гинсу тоьхна хилла аьлла дара, оцу хаамехь дуьйцуш.\nИ керланиг дукха сиха дIасадаьржира ГIалгIайн махкахула. Юккъараллехь оьгIазе дог-ойланаш яра, дуьххьара дIа меттигерачу Iедалшна дуьхьала, цара оцу хьокъехь таллам хIунда ца бойту бохуш.\nАла догIу, тIеман декъехь гIалгIайн махкара салтий веллачу деношкахь, цигахь белхан визитца хилла Евкуров Юнус-Бек. Сихонца и гIуллакх листича, къаьстина оцу тIеман декъехь гIалгIайн эскархо Оздоев Расул боккъал а велла хилар.\nАмма бахьана, цунна цIеххьана минингит олу цамгар а хилла, цуьнах веллийла къаьстина. Иза Маршо Радиога элира гIалгIайн юккъаралхочо Абадиев Мусас.\nАбадиев: «Оцу жимачу стеган дакъа цIа деанчу нахаца къамел дина оха. Иза дарбан хIусаме охьавуьллуш а, цунна уллехь хилла болу нах бу уьш. Цара бакъ дац боху дIовш даийна бохург. Минингит Коки хилла цунна. Дагар сов а даьлла, пхенаш лилхина цуьнан. Цуьнца цхьана стоьла тIехь хиина Iийна кегий нах, цуьнан дакъа новкъа доккхуш бар-кх. ДIовш даийна бохург бакъ дац».\nБакъдерг а доцург а ца къастош, дукха меттигаш хуьлу, шайна тIехь цхьанна а тайпа жоьпалла хир дац моьттуш, бух хилар теллина боцу хаамаш дIасабаржош. ГIалгIайн махкарчу Iедалша хIинца болх болийна цунна дуьхьала.\nЕвкуров Юнус-Бека республикан кхерамазаллийн кхеташоне омра а делла, Нижний Новгородехь эскархо валаран бахьнехь хаам баржийнарг мила ву къастор а, царна низамца догIуш долу таIзар де аьлла.\nМахкахь долчу Iедалшна оппозицехь волу Абадиев Муса тIетов, жоьпе озо безаш хиларна, амма и къийсам бIостнехь берза мега Iедалшца бакъдерг къуьйсучарна, элира цо.\nАбадиев: «Иштта харцо юьйцуш хилча, Ватсапехула а, Интернетехула а къийсам латтор суна нийса хета. Ша дечунна жоьпалла хила еза. Амма вуьшта бакъдерг дуьйцуш волу стаг, экстремизм артикалца жоьпе озор нийса ца хета суна. Iедална со везна вац цкъа а. Цкъа оцу артикалца тIеозийнера со, амма хIинца шозлагIа а иза дан гIерташ бу уьш, аьлла хабар кхаьчна соьга».\nБакъдерг дийцар гIалгIайн махкахь а дика тIе ца оьцу Iедалша, аьлла хета Абадиев Мусана. Амма Нохчийчохь санна ишттачу нахаца кIоршме ца даьлла уьш, элира цо.\nАбадиев: «ГIалгIайн махкхаь бакъдерг олучу стеган цхьана агIора бина а Iаткъам бо хьуна. Я стаг балхара дIавоккху, я цхьана тайпа гIуда тухий а. Нохчийчохь санна, чувуллуш, наркотик кисанна кхуссуш хIума,кхузахь цкъачуьнна дац. Амма, новкъарло ца еш дац кхузахь а».\nХаамийн гIирсашкара бакъдерг хир доцийла хууш, тахана юккъараллехь алсамо тешам бу, Интернетехь язъдечуьнна. Цигахь лоьху дукхачу наха жоп а, некъаш а. Амма, и гIуллакх, муха сацадийр дара, ца хууш ду Iедал.\n"Информацин тIом" кхайкхийна ГIалгIайчохь а


Цхьа могIа ГIалгIайчуьрчу хаамийн гIирсаша, еарин буса дIахьочу контртерроран операцехь спортхо-латархо Евлоев Муслим вер бакъ дац аьлла, дIахьедо. Байъинчу гIаттамхошлахь иза вац аьлла ду дина дIахьедар.\nСпортхо Евлоев Муслим вийна аьлла, баржийна хаам бакъ бац аьлла, дIахьедина иштта, Евлоевс Iамораш дIахьочу "Кушт" клубо а.\n"Байъинчарлахь вац Евлоев Муслим. Иза дийна а ву, лаьцна а вац, цул совнах, ала луур дара, оцу кIантана дуьхьал гIуллакх даккха гIерта, амма хууш дац, хьанна оьшуш ду иза. ГIалгIайн ламасташкахь кхиийна, шен дахарехь оьзда Iалашонаш хилла кIант ву иза. Цуьнан дикалла евза республикерчу спортерчу юкъараллана а. Тхо тешна ду, хиллар гIалат хиларх, я цуьнца гамо йолчийн план ю аьлла. Оха цIа варе сатуьйсу Евлоев Муслим, иза цхьана а хIуманна гунахь цахиларх а теша", - аьлла ду инстаграмехь зорбане даьккхинчу дIахьедарехь.\nГIалгIайчоьнан журналисто Евлоева Изабеллас хаамбо, Евлоев Муслим Соагӏапчехь дIалацарх а, иза дийна хиларх а.\n"Сан хьостано соьга дийцарехь, цуьнан дас-нанас чIагIонаш йо, селхана сарахь ницкъахоша иза дIавигина хиларх. Ткъа полисхоша иза къайлаваьлла боху", - яздина Евлоевас шен Фейсбукерчу пена тIехь селхана, Марсхьокху-беттан 7-чохь.\nГIалгIайчуьрчу Талламан комитето хаамбарца, оперативан барамаш дIахьочу заманчохь шиммо дуьхьало йинера герзашца ФСБ-н белхахошна. Дуьхьал герз диттина, вийра и шиъ. Тасадаларш хиллачу меттигехь карийна герз а, патармаш а, куьйгайина лоьлхуьйтурш а. Бехкзуламан гIуллакх долийна, "ницкъаллийн структурийн белхахошна тIелатар" аьллачу артиклехь.\nЕарин буса ГIалгIайчуьрчу Несарахь дIахьочу лерринчу операцехь вийна вевзаш волу маьршачу кепехь латархо, 25 шо долу Евлоев Муслим аьлла, даьржина зорбанашкахь. Ницкъахойн версица, гIаттамхойн агIончаш лачкъийтина хилла цо хIусамехь.\nОьрсийчоьнан Къоман антитерроран комитето хаам барца, де хьалха полисхошка информаци кхаьчна хилла, терроран кепехь зуламаш дан кечлуш хилла уьш аьлла. Несарахь а, Малгобекан кIоштарчу Соагӏапчехь а, Московская, Борзоевн, Газгиевн, Пачиевн, Сергон, Насыр-Кортан а урамашкахь ГIалгIайчоьнан оперативан штабо контртерроран раж кхайкхийра еарин буса 22:25 хан яьллачу заманчохь. Къоман антитерроран комитето (НАК) дIахьедарехь, йоьдучу операцехь ши стаг вийна, цхьаъ лаьцна.\nМаьршачу кепехь латархо вара Евлоев Муслим.\n2015-чу шарера схьа дуьйна ГIиргIизойчоьнехьа леташ вара иза. 2018-чу шарахь Азин чемпионатехь толам баьккхира цо, цул хьалха туьйлира Бакухь хIоттийначу Исламиадехь а, Стамбулерчу дуьненаюкъарчу турнирехь а.\nКху беттан 5-чохь ГIалгIайчохь лецира, Росгвардин 32 шо долу эскархо Алиев Увайс герзаш диттина верца шеконаш кхоллаелла ши стаг. Лецнарш Бютукаев Асланан тобанера хила тарло бохуш, верси а ю лелаш.


Инфоурок › География ›Конспекты›Конспект урока на тему "1аьнан суьйре", (3 класс)\nТема: «1аьнан суьйре» Ш. Арсанукаев. (Аг1о 101)\n1алашо: Ш. Арсанукаевн «1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворении йовзийтар. Нийса а , шера а , кхеташ а стихотворни тексташ еша 1амор. 1аламе безам кхоллар.Ойлаяр , тидамбар кхиор.\nБилгалбаьхна кхиамаш: берашна 1емар ду нийса а , кхеташ а стихотворни тексташ еша . Берашна хуур ду текста юкъара цхьацца аларш талла. Берашна хуур ду хьехархочун хаттаршна жльпаш дала. Берашна хуур ду 1аламан хийцамаш бовза , 1аламан доладан лаам хир бу.\n1. Ц1ера болх таллар.\n-Х1ун еллера шуна ц1ахь 1амо? («Дуьххьарлера хьуьнар» ц1е йолу дийцаран 2-г1а дакъа)\nЛакха кхевдинарг лаха шершина,\nлаха кхевдинарг лакха шершина.\n-Д1адеша меллаша массара цхьана .\n-Д1адеша хезаш. Дагахь 1амаде.\n-Муьлха произведени ю вайна тахана 1амо билгалъяьккхина? («1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворени)\n-Мила ву цуьнан автор? (Ш. Арсанукаев)\n-Муха болх бийр бу аша и произведени дика 1амийта? Х1оттае план.\n-Вайна тахана евзар ю Ш. Арсанукаевн «1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворении. Вайна 1емар ду нийса а , кхеташ а тексташ еша. Шуна бевзар бу 1аьнан хийцамаш. Шуна хуур ду 1алам деза , довза.\nа) Хьехархочо д1адоьшу Ш. Арсанукаевн «1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворении.\n-Шеран муьлха зама ю стихотворении т1ехь ялийнарг? (1а)\n-«Шуьйра к1айн шаршу яржийна» бохучух муха кхета шу? (Ло диллина массо метте).\n-«Лаьмнаш къоьжа го» бохучух муха кхета шу?(Лаьмнийн баххьашка ло диллина, цундела къоьжа хетта уьш)\n-Х1ун боху ж1аьлех лаьцна? (Милла ц1ийзаш ду)\n-Муха кечдина 1аьно кораш? (Башха хаза сурташ дехкина, тир йоккхуш сана)\n-Шуна гиний иштта сурт?\nа) Бераша д1айоьшу Ш. Арсанукаевн «1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворении массара цхьана меллаша.\nаь) Бераша д1айоьшу Ш. Арсанукаевн «1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворении массара цхьана хезаш.\n-Муьлха кхиамаш бара шу урокехь билгалбаьхна?\n-Х1ун кхочушди аша щаьш реза долуш?\n-Х1ун диси шун ницкъ ца кхаьчна?\n-Муьлха произведени йийшира аша?\n-Х1ун керланиг хии шуна 1аьнан 1аламах лаьцна?\nШ. Арсанукаевн «1аьнан суьйре» ц1е йолу стихотворении.\nНомер материала: ДБ-1376630


Динул-Ислам - Имам Ибн Рушд\nИмам Ибн Рушд\nЦIе: Ахьмадан кIант Мухьаммад ву иза. Цуьнан пхоьалгIа ден цIе Рушд хилла, цундела олу цунах Ибн Рушд (Рушдан воI).\nДахар: Ваьхна 1126 – 1198 шерашкахь (520-595 ш. бусалба терахьца). Дуьненчу валар а, дукхах долу дахар а Андалусехь (таханлера Испанехь) хилла цуьнан. Дукха жималлехь дуьйна Iилма Iамош хилла иза.\nIилманаш, говзаллаш, белхаш:\n1. ФикъхI Iилмангахь воккха говзанча хилла иза. Маликий мазхIаб довзарал совнаха, кхидолу мазхIабаш а девзаш хилла цунна кIорггера. Цо яздина долу «Бидайатул-мужтахIид» жайна тхан факультетехь (Мединатера Бусалба дин Iаморан университетера ШариIатан факультетехь) фикъхI Iилманна Iамош дара, диъ шарахь. Оцу кепара яздина жайна, иштта и санна дика яздина жайна кхин дан а дац.\n2. ФикъхIан баххаш цIе йолчу Iилма а дикка девзаш хилла цунна. Имам ГIазалин «Ал-мустасфа» жайна дацдеш яздина жайна ду цуьнан цу Iилмангахь алсам девзаш дерг.\n3. Къеда. Шен гIалахь къеда (судья) болх бина цо доьххьара, тIаккха дукха хан ялале уггар гIараяьлла йолчу шахьарехь – Кордовехь – «къеданийн къеда» хилла иза (таханлера «верховный судья» йа «министр юстиции»).\n4. Философи. Аристотелан философин жайнаш нисдинарг а, туодинарг а, церан маьIна динарг а ву иза. Европийна и философи цуьнгахула евзина ю. Цу хьокъехь яздина дуккха жайнаш ду цуьнан.\n5. Бусалба кхетамийн (Iилмул-калам) Iилманча а хилла иза. Масех жайна ду цуьнан цу Iилмангахь.\n7. Лоьралла. ГIараваьлла вевзаш волу лор а хилла иза. Лоьраллих лаьцна 20 сов жайна ду цуьнан, гIараяьлла евзаш йолу «Ал-куллиййат» энциклопеди йоцург. ФикъхIехь фатва цуьнгара лахаре терра, лоьраллийца доьзна долчу хаттаршна а жоп лохуш хилла цуьнгара, тIетевжаш хилла цунна.\n8. Политикан Iилма а дика девзаш хилла цунна. Иза гуш ду цо Аристотелан жайнин маьIна деш яздинчу жайнашкахь.\nДеккъа цхьа динан Iилманаш девзина ца Iаш, дахаран Iилманашкахь а говзанча волуш, лаккхарчу тIегIана тIехь, лаккхарчу даржехь… Хьалхалера вайн Iеламнехан дозалла гойтуш цхьа масал ду иза. Цара динан Iилманаш а, дахаран Iилманаш а Iамош хилла хиларан цхьа масал ду иза.\nТкъа и девзича, цуьнан дахарх лаьцна дешча, коьрте догIу хаттарш: муха хилла-те и цхьа Iеламстаг оццул дукха Iилманаш девзаш? Муха гулдина-те цо уьш дерриге? Иштта йоккха лар муха йитина-те цо шен дахарехь а, шел тIаьхьа а (лоьралла, Европина философи дIакхачийнарг, динан Iилманийн воккха говзанча)? Хетарехь, цу хаттаршна жоп цунах лаьцна яздинчу цхьаболчу терахьхоша аьлларг ду: «Шен дерриге дахарехь шина буьйсанна бен ешар а, яздар а дитина хилла дац цо цкъаъа. И ши буьйса: цо зуда ялийна хилла буьйса а ю, цуьнан да велла хилла буьйса а ю».\nЦхьаъа де, цхьаъа буьйса тIехйо́луьйтуш ца хилла цо еша ца йоьшуш, яз ца деш. Оцу къахьегаро вина цунах Имам Ибн Рушд. Дала къинхетам бойла цунах. Дала вайна масал хуьлийтийла цунах.\n И жайна хьеха хIотторан а, харжаран а бахьана дуьйцуш, Шейх Мухьаммад ал-Мухтар аш-Шинкъи́тIийс элира: «Оцу университетехь доьшур берш тайп-тайпана мехкашкара дешархой хир болу дела, оцу мехкашкахь лелош дерш тайп-тайпана мазхIабаш долу дела, дешархошна дерриге мазхIабаш довзуьйтур долу жайна оьшу дела хаьржина хилла ду иза. Дерриге мазхIабашкахь дерг дуьйцуш, уьш тайп-тайпана хиларан бахьана а дуьйцуш, цара шаьш олург хIунда аьлла а дуьйцуш, хIоранне тешалла (далил) а дуьйцуш».


Нохчийн синкъерам — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\nЮха а билгалдаккха лаьа: синкъерам дуьненна а хьалха вай дозалла дан догIуш йолу институт ю. ХIунда аьлча, кхечу къаьмнашна шаьш цивилизацин лакхене кхаьчна моттарехь а и санна йолчу юкъарлоне уьш хIинца а кхаьчна бац. Цуьнан баккъал болчу чулацаман а, цуьнан оьздангаллин маьIнех а шаьш кхетча, кханенга сатуьйсуш долчу дуьненчуьрчу дерриге а къаьмнийн векалш «иза шайн-шайна ца хилча ца болу», — бохуш, цуьнан гIиллакхаш Iамо гIерташ вай долчу «ХьаьжцIа» оьхур бара.\nТIехьийзар, догдахар, безам-уьйр кхоллаялийтархьама кегийрахошна юккъе кхин система кхоллаяла еза. Иза адамаша къобалйина тIеэцна хилар оьшуш а ду. И шадерг хилийтархьама, кхоллабала безаш бу цхьа кхетаман бух. Масала, нохчийниг санна, доьзал доьзал бац, нагахь санна, стаганий-зудчунний юккъера уьйр-безам хаьдча. Цу тIера ду нохчийн йитар-витар атта хилар. «ХIунда хилла-те иза иштта?» — аьлла, дуьхе кхиа гIоьртича, гучудериг стен а, майрчун а юккъера безаман зIе хаьддачул тIаьхьа дуьненна тIе ваьлла доьзалхо – къутIа хилар. КъутIа боху кхетам дуьне доладелчахьана къаьмнашна юккъехь лелла а, лелаш бу, амма нохчийниг санна кхетаман кIоргенашка кхаьчна бац.\nЦаьрца нисдина ду, зуда бертаза ядийна, я ехна йигар дехкар. Нохчаша дуккха цунах доьзна кицанаш дитина вайна: «Ша лехна бен мерза хуьлуш бу», «Цхьатерра шиъ вовшахтоха гIерташ Дала шен эчиган мачаш йохийна», и.кх.дI. а. Кицанах къамел хиллачуьра аьр вай: шина кепара олуш кицанаш ду вайн. Масала: «КIантана хIу лаха, йоIана цу лаха», «КIанта хIу лоху, йоIа цу лоху». КIорггера ойла ца йича, шиннан а маьIна цхьаъ ду, амма ойла йича шалхо гучуйолу. Хьалхарниг ширчу заманан Iадаташца доьзна ду – шолгIаниг дахаран хьашташа, Iалашонаша нисдина, шординарг ду. «ЙоIIий, кIанттий баккхийарна шайх бала а ца беш, шаьшшинна бен шаьшшимма кхолла беза», — аьлла, шаьш къонахий хиларе терра, дайша тIедожийна вайна. Иштта нисделла синкъерам – нохчийн гIиллакх-оьздангаллин бух, орам хилла дIахIоттар.\nГергарнаш, баккхийнаш керла доьзал кхоллабаларна юьстах лаьтташ хилла аьлла моттадала тарло. Массо хIуманна тIехь кегийчеран уьш гIортораш а, гIоьнчий хилла дIахIитта зезаш хиларна, иза данне а бакъ дац. Цундела аьлла моьттуш ву-кх со, — «йоIаний, кIантаний юккъе херо юлуьйтуш мотт бинарг – Делах ваьллачех ву» — бохург.\nДоцца аьлча, синкъерам, шен диканиг — вониг зуьйш, цецах чекхдоккхуш, толлуш, шен оьздангаллин терхашца нисъеш, нохчийн къомо кхоьллина Iаламат мехала институт ю.\nХIинца-м башха тидаме оьцуш дац, амма цхьана хенахь, гола тIе ког баккхар – эло шен лайш болчохь бен шегара далийта мегаш хIума ца хилла, шаьш муьлш ду царна диц ца далийта деш хилла цо иза. Цу тIе, и воцчо, цара массара а коьртара хIумнаш дIаяха езаш а хилла. Со жима волуш, вай цIера даьхна дукха хан ялале хила там бу иза, цхьана суьртан тидам бар нисделира сан. Цхьамма-м тилкхаза а ваьлла, голана тIе ког баьккхича, чохь мел волчо изза дира. «Дагахь хIума долуш дина хIума дацара шуна иза, шена бехк ца биллар доьху ша», — аьлла, охьабаьккхира хьешо голана тIера ког. Бухахь болчех воккхачо: «И ледарло йолуш верг а хьалха вер вацара те бохуш, сакIамделла Iаш дара хьуна тхо-тхаьш а. Баркалла хьуна некъ баккхарна», олуш дерзийра.\nВайна ма-хаъара, Шемала шен низам хIоттийна ма-хиллий: I5 шо кхаьчначу йоIа, нагахь санна 3 дийнахь-бусий ша яха реза волчуьнан цIе ца яккхахь, иза юха тIедогIучу 3 дийнахь-буса юьггучуьнга дIаялар тIе дожош. Цу хьолехь – инкъерам, хи йистехь вовшахкхетар, чу кхайкхар, тIехьийзар, кхидIа дерш дихкина хилла цо. Амма Нохчмахкара цхьана юьртара кегийра нах хи йистехь вовшахкхеташ хилла куц ду. Хьан низам талхош, шайн кегийрхой хи йисте сакъера хIуьттуьйтуш бу Э.. юьртара, — аьлла, вахана цхьаъ Шемилна тIе арз эцна (тахана эшара вайна и майралла, шена Iедало догIуш хIоттийнарг схьалахьара аьлла тIеваханчу стаге, я зудчуьнга хIарра % лахь лур ду бохучунна хьалха хIотта).\n— Шемил, — аьлла, дуьхьал вистхилла салазан тIехь валийнарг, — тхан корто-м дашон дацара, оха уьш оццул лардал, дилханах ду. Кху дезткъа шарахь, чета цуьнан (цу) межиргаш а тийсина, мича ницкъо тIом бойту тхоьга кIайчу паччахьан дуьхьал хаьий хьуна? Тхайн кортош лардан Iалашо хьалха а яьккхина тхо леллийхьара, кху тIеман хьал тхоьга хIоккхул лалур дара аьлла хетий хьуна? Тхо кхоьрург, хьо кхера везарг – хIусамашкахь хуьлу тIом бу. Оха тхайн кегийрахой хин йисте а бахийтина, синкъерам а хIоттийна, кхул тIаьхьа а иза дийр а ду, хIунда аьлча, керла кхоллалуш болу кхерч, кегийрхой тIехIуьтту сирла шовданан хи санна цIена а, дуьненчохь мел долчу хIуманна иза эшар санна уьйр-безамца и кхоллалуш болу доьзал чекхбала а лаьа тхуна. Паччахьца беш болу тIом тхуна хIумма а доцу хIума хета, амма иза чу берзахь, вай эшна лара мегар ду хьуна хьалххе дуьйна дIа, — баьхна боху цо Шемиле.\nВистхила лаам гучубоккхуш, шен тхьамдера кIанта дош доьху, хIара хьенех цу йоIе (йоьIан цIе а йоккхий) вистхила пурба лахьара ахь», — олий, мехкарийн тхьамдера пурба а доккху. Амма кIант вистхила воьлча, йоIа – «шена кху чохь бехкен стаг ву», — ала тарло. Чехкка хьала а иккхина неIаре ца вадарх, жимма хан-зама а йолуьйтий, цхьа бахьана а лохий, араволуш ду йоIа вуьйцуш волу бехкениг. КIант вистхилла ваьлча, чувеана шен метте дIатарло кIант шега вистхиллачо леринарг.\nЮкъа а иккхина, «хIорс-тоъ», — аьлла, «къап-къарс» оьккхуьйтуш дIасаветтаваларх хелхар хуьлуш дац. Цуьнан а ю шен лар а, кеп а. Цунах лаьцна вай ловзар хьахийначохь дуьйцуш ду.\nйо1е виста хилар культура ловзар нохчалла нохчийн синкъерам Хасиев чеченская вечеринка


Germany -- Hans-Dietrich Genscher (R) of the liberal Free Democratic Party (FDP) welcomes Russian former oil tycoon Mikhail Khodorkovsky at Berlin's Schonefeld airport, December 20, 2013\nСуьйранна диъ даьлчул тIаьхьа охьадоьсира Берлинерчу Шоьнефелд аэропортехь Ходорковский Михаил чохь волу кема. Цунна дуьхьал веънарг вара мацах цкъа Германин арахьарчу гIуллакхийн министр хилла волу, ткъа карарчу хенахь дуьнентIехь уггаре а тIеIаткъамечу политикех цхьаъ волу Геншер Ганс Дитрих.\nГеншерца цхьаьна вара иштта Германехь шуьйра вевзаш волу, Путин Владимирах лаьцна книга язйина а, Путинан доттагIа а, Газпром концернан лоббиярхо а ларалуш волу политолог Рар Александр. Иштта цу дийнахь Германехь нисвелла волу шен Ходорковскийн кIант Игор а.\nГермане Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волу тутмакх хилларг схьакхаьчначул тIаьхьа цуьнан векалша динчу дIахьедарца, Ходорковский арахецаран бух – цуо Путине шен нана цомгуш хилар бахьана долу амнисти шена яре дина хилла долу дехар ду. Амма иштта билгладоккхуш ду, Ходорковскийс шен бехк тIеэцар я цу кехатехь а, я вуьшта Iедалхошца ша маьршаваккхарх цуо динчу дагадовларшкахь а хьахийна ца хилар.\nКхузахь ала догIу, хIинцалца цхьа хийлаза и Ходорковский маьршаваккхарх лаьцна шега журналисташа я адамийн бакъонашларйархоша хаттар дича, Оьрсийчоьнан президенто Путинс даима а олура, нагахь санна цу тутмакхо шен бехканна мукIарло а дина, шега къинхетам барах долу кехат яздахь, ша и гIуллакх, низамца догIуш ма -хиллара, толлур ду, олий.\nТкъа ша Ходорковский шен бехкана къера хила ца туькура, хIунда аьлча, цуо и мукIарло нагахь санна дахь, тIаккха иза шена йинчу кхелана резахилар а, цкъа маццаъ а ша маьрша валахь цу кхелан дуьхьал къовса бакъо йоцуш вуьсур хилар а тIеоьцуш хир дара цуо.\nКарладаккха догIу, Ходорковский Михаил 2003-чу шарахь пачхьалкхан ясакх дIа елла ца хиларна бехке а вина, лаьцна вара. Цунна цкъа хьалха 9 шо хан туьйхира, ткъа цул тIаьхьа кхин цхьаъ керла бехкталламан гIуллакх схьа а диллина, I4 шаре яккхира цуо набахтехь такха еза хан. 20I4 шарахь и хан чекхйер йолуш яра.\nНагахь санна Кремло Ходорковский чуволлар цуо лелийна зуламаш бахьана долуш ду, бохуш, чIагIдеш хиллехь, Оьрсийчохь а, Малхбузехь а дукхахболу тергамхой тешна бара и гIуллакх политикан орамаш долуш хиларх. Ша лоцучу муьрехь Оьрсийчохь уггаре а тароне бизнесхо вара Ходорковский. Цуо шен миллиардех ша шена пайда эцна ца Iаш, дуккха а ахчанаш хьежадора Оьрсийчохь схьайиллина юкъаралла кхолларна.\nТайп-тайпанчу политикан партешна гIо-накъосталла а дора, дукхахьолехь оппозицин хьежамаш болчу. Цуо ша цкъа а шен президент хила лаам бу аьлла хьахийна ца хиллехь а, амма дукхаъ нах тешна бара, иза Оьрсийчоьнан куьйгалле кхача амбицеш йолуш ву бохучух.\nАмма угарре а коьртанарг - иза массарна а гуш-хезаш Путин Владимирца къовсавелира. Къовсавела а ца Iаш, цунна дуьхьал вистхила а воьхьира, массо а Iадийча санна, тийна Iачу хьолехь. Иза 2003-чу шеран чиллан баттахь хилира, Путин Владимир Оьрсийчоьнан Хьоладайн Кхеташонан декъашхошца Кремлехь цхьаьнакхеттачу хенахь.\nХодорковскийс цу шен кхолламехь уггаре а гуолатохаре нисделлачу цхьаьнакхетарехь президенте латкъам бира, пачхьалкхан Роснефть компанино лелочу харцонашна а, ткъа иштта пачхьалкхерачу коррупцин барамашна а. Цунна дуьхьал оьгIазваханчу Путина Ходорковскийс куьйгалла дечу ЮКОС компанина бехк баьккхира, „хьуо а вац хьо кхин башха Далавелларг“ бохучу хьесапехь.\nЦул тIаьхьа дукха хан ялале дIаболабелира ЮКОС компанин куьйгалхочуьн дахарехь иза тIаьхьаре а набахте кхачийна болу хийцамаш.\nДуккхаъ нах цецбохуш хIума дара, мел кIезга а масех баттахь ша бечу белхашна кIелахь охкуш Кремлан хьадалчаш а, йоллу Оьрсийчоьнан юстицин система а юйла хуушехь, Ходорковский цу махкара дIа ца вахар, гаррехь ша лаца тIаьхьабевллачу Iедалхойх иза дозанал арахьа къайла ца валар. Тайп-тайпанчу агIор ло тергамхоша цу хаттаран жоьпаш.\nАмма, схьахетарехь, ша кхиина ваьлча дуьйна схьа бизнесехь аьтто хуьлуш, инзаре яккхийчу таронийн да хIоьттина волчу Ходорковскийна ма-дарра девзаш ца хиллачух тера дара ша вехачу пачхьалкхан Iадаташ а, цу махкахь Iедале баьхкинчу КГБ-ера орамаш долчу нехан гIиллакхаш а.\nИза шен тароне кхочучу шерашкахь Нохчийчохь боьлхуш къиза тIемаш бара. Эзарнаш нохчий Оьрсийчоь мел ю, шаьш бол-болчохь Iедалхоша кисана герз, я оьккху молха, я наркотикаш кхуьйсуш, луьйцуш, дуккхаъ шерашна хенаш а тухуш, чубухкуш бара. Вайнахана евзара оьрсийн Iедалан къизаллин таронаш, шен исторера хилла ца Iаш, карарчу заманера а.\nЦундела, масала, и саннарг хьал цхьаьна нохчочуьнца Iоттаделлехь, иза кхетар вара оцу сохьта, цу Iедало, цкъа иза шена тIаьхьадаьллехь, ша вуьтур воцийла а, иза кхин шена тIаьхьара дер доцийла. Ткъа Ходорковский, схьахетарехь, тешачух тера дара, Оьрсийчохь бакъонаш тола йиш ю а, цигахь харцонца кхелан некъашца къийса а йиш ю, бохучух. Цунах цунна гур а хиллачух тера дара.\nХьахон догIу иштта, нийса кIира хьалха дуьйладелира хаамийн гIирсашкахь хабарш, Оьрсийчоьнан Iедалхой Ходорковскийна дуьхьала кхозлагIа зуламан гIуллакх схьаделла кечам беш бу, иза шен гIуда текхна ваьллачул тIаьхьа ара ца валийтархьама, бохуш. Амма цунна метта, массо а цецвоккхуш, амнисти а йина, маьршаваьккхина и цIеяххана волу тутмакх.\nИштта хьахон догIучех ду кхин цхьаъ тамашийна хIума. Уггаре а хьалхарниг, ЮКОС компанин леламаш низамца богIуш буй те бохург таллийта прокуратуре официала кехат яздинарг Думин депутат хилла волу Махачев Гаджи вара. 2003 шеран гIадужу баттахь цуо официала кхайкхам бинера Iаламан министраллерчу Iедалхошка, Ходорковскийн мехкадаьтта доккхучу компанино Iалам бех-м ца до те, ткъа иштта ясакх дIалуш юй теша яла ма-еззара, бохург талла, аьлла.\nТамашийна дерг цу доллучу дийцарехь: еарий дийнахь Путинс ша Ходорковскийна амнисти йийр ю олу, цу сарахь Махачев Гаджи Москохахь шен машенаца авари а йой, ле, ткъа пIераскан дийнахь Ходорковский Михаил набахтера арахоьцу.