Пхьагал — Версийн башхалла — Википеди\nПхьагал — Версийн башхалла\n← Хьалхара нисдар\nРогӀера нисдар →\nВерси 2017, 9 январь, 12:27\n40 байт дӀайаьккхина , 5 шо хьалха\nremoved: Вайн махкан акхарой using AWB\nВерси 2016, 7 сентябрь, 12:25 (нисйе)\nTakhirgeran Umar (дийцар | къинхьегам)\nВерси 2017, 9 январь, 12:27 (нисйе) (цаоьшу)\nUmarbot (дийцар | къинхьегам)\nж (removed: Вайн махкан акхарой using AWB)\n* Мелла а адамаш дехачу меттигашна герга гӀерташ ду пхьагалийн дахар. Хасстоьмаш бийна меттигаш еза царна. Адамаш дехачу меттехь царна кхераме долу акхарой, масала, берзалой, кӀезиг хуьла. Къона беш кхиочу меттехь пхьагалаша стоьмийн дитташна зенаш до. Чкъор дууш стоьмийн гӀад дожу цара.\n* Пхьагал сиха деба. Шарахь кхузза, доьазза ехка иза. ХӀора моссазза ехка пхиъ я ялх, я ворхӀ кӀорни йо цо. Нанас кӀезиг терго йо кӀорнийн. Уггар атталла бен а, я буха биллина бецан мотт а ца хуьлу церан. Йина дукха хан йоцуш, кегийра кӀорнеш вовшех а хьаьрчий Ӏохкуш карайо. КӀезиг тосало царна юххехь нан. КӀорнеш якха а йой царна юххера дӀайоьду иза. Жимма ондеевлича юьйлало кӀорнеш. Якхо хан хилчи, нанна уьш церан лорах карайо. Шина, кхаа дийнахь цкъа бен ца якхайо нанас шен кӀорнеш. Шура дукха хьена ю цуьнан. Цундела кӀорнийн кийрахь налха а хуьлий лаьтта иза. Цунах шина, кхаа дийнахь кхачо хуьлу кӀорнешна. Кхузза якхийчи, исс-итт дийнахь, дӀатосу нанас шен кӀорнеш.\n* Цхьана а экхана хьожа ца кхета кӀорнех. Оцца башхоно ларйо уьш акхаройх. Муьлхха а экха тилкхаздаьлла тӀе ца Ӏоттаделчи кхерам бац царна. Ешшехь сагуш а, тӀехь чо болуш а хуьлу пхьагалан кӀорнеш. Кегийра йолуш адамах ца кхоьру пхьагалан кӀорнеш. КараӀеминчу пхьагало жӀалийца гергарло а тосу. Цуьнца цхьана кедара хӀума а йоу, дижна Ӏуьллучу жӀаьлин коьрта тӀехь хьалхарчу когашца вота а туху пхьагало.\n== Хьажа. кхин ==\n[[Вайн махкан акхарой]]\nАвтоталлархой, Боташ, ДӀасхьажорг цайуьтуш цӀе хийцархой\n3 033 729\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/wiki/Белхан:Версеш_юстар/1785621»


Кондиционер хIоттийначу четаран мах – 2600$\nХьаьжцIа баха бетталуш бу дагестанхой\nКху шеран аьхка Макка а, Медина а ХьаьжцIа баха хьаьгначу Оьрсийчоьнан бахархошна 20,5 эзар меттиг билгалъяьккхина СаIуда Iаьрбийчоьно.\nКъилбаседа Кавказан мехкашлахь стохка а санна, уггар дукха квоташ еллачу регионех ю Дагестан.\n6000 эзар стеган таро ю Марсхьокху-баттахь Зиярате ваха.\nДаханчу шераца дуьстича, кху аьхка Макка, Медина боьлхучийн харж алсам ер ю, оцу хиллачу механа цхьа эзар, ах эзар Iамеркан доллар тIекхетарца.\n2016-гIа шо схьаэцча, масала, ХьаьжцIа ваха аьтто бара 1800 долларх, нагахь санна автобусца Урдунехула воьдуш хилча.\nТкъа карарчу шарера дуьйна 2020-чу шаре довллалц СаIуда Iаьрбийчу кеманца боьлхучийн некъах дер ду 2600$.\nСаIуда Iаьрбичуьра доьду кема масех сахьтехь дIакхочу, ткъа Урдунера доьдург масех дийнахь-буса а.\n"ХьажцIа боьлхучарна эвсара хьелаш кхолла сацам бина кхушара. Мина ломан буьххьехь СаIуда Iаьрбийчоьно шаьш четарш кечдина боху зияртхошна лерина".\nХьаьжцIа мехаш дестарх дуьйцуш Оьрсийчуьрчу Макка, Медина боьлхучеран гIуллакхкаш луьстучу комиссин куьйгалхочо Гамзаев Мохьмада дийцарехь, къастийна Оьрсийчоьнан бахархошна аьлла тIетоьхна дац мехаш. Дуьненчуьрчу массо а бусулбанех хьакхалуш бу и хийцамаш.\nЦо бахарехь, мехаш тIекхетаран бахьана ду, кху шарахь Iарбоша Зиярате боьлхучарна кхоччуш комфорт а йолуш уьш дIатарбан Iалашо лаьцна дела.\n"Мина лаьмтIехь тоаме Iер-дахаран хьелаш а хIиттош, четарш йоьгIна. Цундела мах сов эккха кху шарахь. Оцу ахчанна юкъа догIу хьешан хIусамашкахь буьйсанаш яхар, еза лоручу меттигашка дIасабигар а", -иштта кхетадо зияратхойн гIуллакхаш лелочу Гамзаев Мохьмада.\nКавказ.Реалии портале Дагестанерчу цхьана ХьаьжцIа ваха лаам болчо дийцира, Макка, Медина воьдург мехаш хьалабахаран бахьана мехкадаьттан мах лахбаларца доьзна хила тарло аьлла.\n"СаIуда Iаьрбийчоьнан экономика хаъал лахъелла, мехкадаьттан черманах уггар лахара мах хIоттийна, тIекIел гIишлош йийгIар сацийна цигахь. Цундела Зиярате богIучарна тIера цIока яккха гIерта уьш", - аьлла хета, шен цIе цаяккхар дехначу дагестанхочунна.\nИштта Кавказ.Реалиица къамел дина шолгIа Дагестанера вахархо Мутаилов Салман-Хьаьжа хIора шарахь воьду ХьаьжцIа, дуьххьара боьлхучарна гIо-накъосталла а латтош.\nЦо дийцира, Дагестанна дахначу шарахь Макка, Медина квоташ дукха еллашехь, кехаташ чуделлачарех 500 стаг ца воьдуш висира, бохуш.\nТкъа 2015-чу шарахь 2000 стеган аьтто хиллане а ца хилира ХьаьжцIа ваха.\nОццу юкъанна кхоллало хаттар: кху шарахь мехаш бесторо таро лур юй-те дагестанхошна Зиярате баха?\n"Сан зерашца, кху шарахь хIинцале а Макка, Медина ваха нигат динчу 3000 стага кехаташ чуделла, - боху Салман-Хьаьжас. - ХIинца а 5 бутт хан ю ХьажцIа ваха йисинарг, цундела шеко яц и терахь кхин а шозза совэккхар хирг хиларх. Стохкалерачуьнга ладоьгIча, хаа мегар ду, кху шарахь а зияратхойн кхачо хуьлийла доций".\nХьажцIа боьлхучийн кехаташ кечдеш, уьш новкъа бохуш йолчу Дагестанерчу цхьана компанин белхахоша дийцира иштта Кавказ.Реалии портална, СаIуда Iаьрбийчоьнан тIедожорца, мехаш хIиттораш шаьш ду аьлла.\nАмма цара тIе ца лоцу, кху шарахь мехаш тIех сов дестийна хилар.\n"СаIуда Iаьрбийчоьнан лехамашца хIиттош ду оха и мехаш, - аьлла "Макка-Тур" агенталлан векало Омаров Мухьаммадрасул-Хьаьжас. – Мехаш дукха лакхара ду, амма шаьш зияратхошна леррина кхоьллина хьелаш долу дела, саIудхоша иштта хIиттийна и мехаш.\nМасала, Мина ломахь цара ехкинчу четаршкахь хIиттийна кондиционераш, ткъа айхьа ойла ехьа, и хIуммаъ тера-мера хьал ма дац".


Лоаман кхалсагах дола дагалоацамаш -\nЛоаман кхалсагах дола дагалоацамаш\nЕр йоазув даьдар гIоръяьнна хинна нохчий поэтесса Ахматов Солтамурада Раисай 90 шу дузача хана, бакъда, цу хана ара ца доалийташ, таханалцца соцадаь лоаттадаьд. Из яь хиннай 1928 шера декабрь бетта 13 дийнахьа болхлочун дезале. Вешта, духхьала цу цхьан къаман хинна ца Iеш, берригача вай мехка йовзаш, езаш яр из ше а, цо язъю байташ а. Цул совгIа, цо уж шин меттала – эрсийи нохчийи – язйора. 1943-ча шера Шолжа-ГIалий тIара хьехархой училище йоаккх цо. Вай мохк бохабаьча шерашка (1945 -1956), из хиннай Казахстане хьехархочун болх беш. 1956-ча шера денз, журналист йолаш къахьег. Из йовза а цунца гIулакх леладе а ираз хиннарех цаI ва со. Цудухьа укх йоазонца цох сайна дагадоагIар дувца лов.\nХьалха, вай юкъара республика йолча хана, школашка Iомадеча гIалгIай литературах долча книжкашта юкъекхувлар нохчий йоазонхой а. Таржамаш даьча цар йоазошта кепа еттар. ДагадоагIа оахош школе Бадуев СаIида «ГIув», «Бешто» яха дувцараш Iомадаь, Мамакаев Мухьмада «Заьлмаха» яха роман, Мамакаев Iарбе стихотворенеш йийша. Иштта йоккхагIйолча классашка Iомайора Ахматова Раисай «ХIайкал» яха стихотворени а. Цунга гIолла яйзар сона цун цIи а, цо даьча йоазонех дукха доккха доаца цаI а. Цу хана сона дага дацар из нохчий кхалсаг сайна бIаргагургья, йовзаргья, цунца цхьацца кхоллама тIагIолла дола бувзамаш леладергда аьнна. ХIаьта а рузкъан балхо Ахматовайца дуккхаза цхьан наькъашка лелавир со.\nНохч-ГIалгIай паччахьалкхен университете со деша этта дукха ха ялале, студенташ болча ера поэтесса. Хоза хеташ, цунга ладувгIа, из бIаргаго ловш, цу вIашагIкхетаре вахар со а. ГIийло, юкъерча дегIара, ха яхано кхалсаг яр тхона хьалхашка яьгIар. Дукха хIама ца эшаш, шовзткъа итт шерага дIакхаьчаяр из цу хана. Шийна къона йолаш эггара дукхагIа везаш хиннача поэтах дувца аьлча, Ахматовас дийцар Яндиев Жамалдах лаьца. Ше кхувш йоагIаш, Джамалда дикка вовзаш поэт вар, аьлар цо, городе из воагIаш вайча, цун стихотворенешцарча безамо гаьно цунна тIехьалелайора ше. ХIаьта Яндиевна-м дагалоацам мича хиннаб цу йиIига фу леладу ха а, тIехьагIа цох йоккха поэтесса хургйолга кхетаде а. Шийтта шу гIалгIай поэтал зIамагIа хиннай нохчий йиIиг. Цу вIашагIкхетаре ше зIамига йолча хана денз лайна вахара халонаш,текха Сибре йийцар Солтамурада Раисас, тха хаттарашта жоп делар.\nДуккха шераш даьлар цул тIехьагIа. Университет яьккха ваьнна, цхьан шера юртарча школе къахьийга, «Сердало» газета культура отдела корреспондент волаш, болх беш вар со. Цу хана арадаьнна стихотвореней цхьа книжка а дар са. Республикан йоазонхой Союзера телефон техар сога, Ахматова кхайк хьога, аьнна. МалагIча дийнахьа, малагIча сахьата дIатIаваха веза хьааьлар, бакъда малагIча гIулакха кхайк хьоахаданзар.\nЙиллача хана дIатIавахар со. Йоазонхой Союз А. Пушкина цIерагIча урамагIа яр, чIоагIа сатийнача а хозача а моттиге. Дувцачох, цхьан хана цу чу хиннаяр парте обкома гостинница. Ахматова цу заман чухь Нохч-ГIалгIай йоазонхой правлене председатель яр, дукха ха а яр из цу балха тIа йола. Сацийта яхаш нохчо яр цун приемне ягIаш хиннар, цо, чуяха, хоам бир со хьаварах. ТIаийцар со йоазонхой хьакима, приемни кхаччалца хьадухьал а ена. Саг ше йолча ваьгIа дIаводаш хилча а, иштта тIехьа хьаарайоалаш оамал яр цун. Се, чуваьнна, Iохайначул тIехьагIа, сай наьнал а итт шу йоккхагIйолча кхалсагаца хийцца къамаьл де хьакхашта хетацар сона. Дахар-денар хаьтта даьлча, къахьегамхоех язъяь очеркаш йий хьа, хаьттар цо сога. Со цу хана журналиста болх бе волавенна дукха ха яцар. Арадаккха кийчдеш, книжка да, аьлар цо, республиканна а цун наха а хетадаь, цу юкъедахийта мегаргдолаш йоазув хьай дале, книжни издательстве болх беча Ирисханов Имранах дIакхетийта. Бакъда публицистике даь цу тайпара доккха йоазош цу хана са дацар. ХIаьта а дукхача хана денз гIалгIай школашка болх баьча Тангиева (Шадыжева) Лидайх айса язъяь дукха йоккха йоаца очерк, эрсий меттала а яьккха, тIехьагIо дIаелар аз цо цIи яьккхача редакторга. Из книжка ара ца доалаш, кийчдеш, гулдеш массехк шу даьлар, юххера арадаьлча, са йоазонна, дикка лоацдаь а долаш, кепа техаяр.\nГуйре яр ара латташ. Хьалха мо хьалвийхар со йоазонхой хьаким йолча. ХIанз цо сога аьннар, са дега дикахетар деш хIама дар.\nПятигорске массехк дийнахьа М. Ю. Лермонтова поэзен 15-гIа юбилейни цIай хургда, цига боагIаш берригача мехкара йоазонхой ба. Хьа ва безам бале, аз сайца вугаргва хьо, – аьлар цо.\nВоагIаргва со, – аьлар аз, кхы дукха уйлаш еш, ха ца йоаеш.\nЛомма, Iуйрийна бархI сахьат даьлча, арадовла деза вай. Хье вахача моттигерча остановке хьалъараваргва хьо, – аьлар Ахматовас. Цо аьннача хана, со сай латта везача моттиге вар. Цигга тIаера из лелаеш йола кIай «Газ -24» оалаш хинна машен. Тхо Пятигорске дахар. Цун водитель вар Шамхан яхаш цIи а йолаш нохчо. Из а воккхалгахьа леста саг вар. Тхо шиъ хьалхашкеи Ахматова тIехьашкеи ягIаш, из бIаьха никъ бихьар оаха. БIаьха хIана бар аьлча, цкъа-дале, гаьнара моттиг ма йий из, шозлагIа-дале, машен сиха лаллийтацар Солтамурада Раисас. Эггара дукхагIа яле а, сахьата 60-70 километр мара ваха мукъа луцар цо Шамханá. Цу гIулакхага дIаIема водитель, шийга яхар дизза кхоачашдеш вар.\nЮххера дIакхаьчача, города юккъе йоаллача эггара дикагIйолча гостиннице сайцар тхо. Сои Шамхани шоллагIча этажа тIа дар, хIаьта Ахматова – кхоалагIча этажа тIа. Цу сарахьа, кIеззига салеIачул тIехьагIа, тхо хьажа дахар города къаьнарча даькъага. Цига яр Лермонтов Iийна а, из дуэле дIаваха а фусам. Из еррига а моттиг къаьнарча мезейна тара яр. Кхыча деношка тхо даха хилар эрсий поэт вийнача моттиге дагIа чурт долча, моттигерча кашамашка дIавелла воаллача Капиев Мансура Эффенде боарза тIа, Генрих Боровик яха гIорваьнна журналист деша ваьгIача школе, кхыйолча моттигашка. Капиев Эффенди массанена малав ца ха тарлу. Из вовзийташ массехк дош ала лов. Селий мехкара хьаваьнна, советски поэт, прозаик, литературовед, таржамхо хиннав из. Цо эрсий меттала деш хиннад ший йоазош. Сийлахь-боккхача Даьймехка тIема хана, наха хьалхашка дукха къамаьлаш деш, вIашагIкхетараш чакхдоахаш хиннад цо. Цу заман чухьа ченна лазар хинна, эттIаваьчул тIехьагIа веннав лоамаро. Дукха поэташ, йоазонхой гулбеннабар Пятигорске берригача мехкара. Масала, сона дагадоагIа Шогенцуков Адам тхьамада а волаш, тхоаш моттигерча дийхка хьун юкъерча ресторане шун тIа даьгIа. Бе-бе къахьегамхой, дешача моттигашка багIа кагирхой болча аха безаш бола йоазонхой массехк тоабанна бекъабелар. Тха тоаба виъ сагах латташ яр:\nМосквера гIоръяьнна поэтесса, Сийлахь-боккха Даьймехка тIом болча хана медйиша хинна Друнина Юлия; поэтесса, таржамхо йола Кузовлёва Татьяна (Москва), Ахматова Раиса, со. Къаьстта дицлуц сона Пятигорскерча доазол арахьарча халкъий метташ Iомадеча институте тхоай хинна вIашагIкхетар. Оаха массане тхоай йоазош дийшар, аз дийшар Питерерча таржамхочо Вольский Сергея эрсий меттала яьккхача «Къонахий бIаргашкара хий» яхача поэма тIара дакъа. Тха вIашагIкхетар чакхдаьлча, тхо диъэ латташ даьккха сурт дар. Цунна, тхо цигара цIадаьхкачул тIехьагIа, кепа техаяр «Комсомольское племя» яхача Шолжа-ГIалий тIарча кагирхой газета тIа. Цу сурта копи деннадар аз хьехархочоа Ю. Б. Верольскена, цунна из дезар Л. Н. Толстой цIерагIча Нохч-ГIалгIай университета литературни музее хьалтоха. Сога сайга хиннар, Шолжа-ГIалий тIа тIом лаьттача деношка дайра, шийца кхы сурташ а йоазош а долаш. Пятигорскерча институте деша багIа гIалгIай мехкарий тIабаьхкар сона, тха вIашагIкхетар чакхдаьнначул тIехьагIа. Тахан мо дагадоагIа, царца яр Тумгоев Мухьмада йоI а ( Наьсарен мер хиннача Iалихана зIамагIйола йиша). Литературни цIай чакхдоалаш, берригача йоазонхоша дакъа лоацаш, сайре хилар Пятигорскерча библиотеке. Цига баьхка бар городе баха нах, хьехархой, студенташ, Iаьдала болхлой.\nАхматова унахцIено дика йолаш яр оалалургдац сога цу шерашка. Цкъа, делкъийга хIама диачул тIехьагIа, магац шийна, аьлар цо. Из кхоалагIча этажа тIа хьалтIа а яьккха, IокIалваьлар со. Цхьа ха яьннача гIолла, цунга фу хьал да хьажа вахача, ше дикагIа я, аьнна, са а Шамхана а сатедир цо. Хетаргахьа, из тхона болча тоама аьннадар цо, тхога сагот ца дайта. Шин-кхаь дийнахьа белггала эргаяьнна йолаш, могашал дика йоацаш, лийлар из. ХIанз цIадахка арадаьлар тхо. Нальчикера дикка гаьнадаьлча яр Терек яха моттиг. Наькъа йистте йоккха универмаг йоаллар. Солтамурада Раисас цунна юхе соцаяйтар машен, воIа Марата эца хIама йий хьажа дагахьа. Ше тика чу чуяхар. Цу чу фуд хьажа дагадийхар сона а. ЧугIолла хьожаш лелаш, дикка ха яьккхачул тIехьагIа, сона тIаера Ахматова.\nСали, -аьлар цо,- зонт дий хьа?\nДац, – аьлар аз.\nЭца хьайна, маIача наьха зонт да хьона из. Маьха деза а дац, – аьлар поэтессас.\nЦо из аларах, зонт ийцар аз. КIезигагIа дале, 35 шера из зонт леладир аз. Айса из бе мел доллача хана, дагайохар сона из тамашийна нохчий кхалсаг. Наькъа цIадоагIаш, цхьацца-шишша дувцаш, хайра сона цунна эггара дукхагIа беза сом цIе бос бола, дукха боккха а чIоагIа а боаца Iаж болга. ТIехьагIа, базар тIара фу яхь аз хьона, аьнна, шийга водитела хаьттача, массаза Шамханага уж цIе Iажаш ба, оалар цо. Иштта сона хайра Друнина Юлияйна аджика дукха езилга, кхыдараш. Пятигорске бихьа хиннар оаха цхьана баь тIеххьара никъ бацар. Цул тIехьагIа а гонахьарча республикашка аха дезаш нийсделар. Иштта ше хIирий мехка телевидене къамаьл де йодаш, со вигар цо шийца. Тхона цу хана духьалъенар, передача дIаязъеш кхийстар яр цу телевидене болхло хинна Доева Зарема. Къамашта юкъерча доттагIала а кхоллама а хетадаь дар оаха цига даь къамаьл.\nШийна могачох, кхувш боагIача йоазонхошта гIо де гIерташ хулар из. Россе йоазонхой Союзе дIаэца оттаваьвар со. Москве Iодахьийта са байтий таржамаш эшар. Чу а вийха, Ахматовас аьлар, Iайха хьаде, цох аз ахча яздергда хьона, дезал болаш, наьха квартире вахаш, хала ма воаллий хьо. Цо яххар хьадир аз. Цох сона ткъаь итт тума (цу хана дика ахча дар из) яздир цо. Москве Iодахьийтача цу каьхатех, тIехьагIо йоазонхо хилар сох. Эггара тIехьа Солтмурада Раиса сона яйра Шолжа-ГIалий тIарча Субботников цIерагIча урамагIа хиннача Нохч-ГIалгIай книжни издательстве. Делкъиийна чу а ваха, балха со юхавоагIаш, издательствон наIарга техача гIанда тIа ягIар из, хетаргахьа, цхьан сагага хьежаш. Кабинете чуйийхар аз, бакъда цо чуя тиганзар. Ара хозагIа я вайна, дIачугIо, хьай болх хьабе, сога а аьнна, дукха яьгIар из цу гIанда тIа. Цо издательствоца, цун болхлошца Iадика ювцаш санна хетаделар сона. Дукха ца говш, поэтесса кхалхарах бола хоам чакхбаьлар берригача вай мехка гIолла. Нийса хургдацар аьнна хет сона, цун кхолламах ца дийцача. Из со ваьча шера (1958) дIаийца хиннай СССР йоазонхой Союзе. Цу шера арадоал цун эггара хьалхара книжка, из хиннад «Хьамсара республика» яхаш. Цул тIехьагIа дукха книжкаш арадийннад цун нохчий а эрсий а метташка. Царех хиннад «Хьо волча йоагIа», «ЦIаста гIа дожар», «Дагардар дувцар», «Iуйреи лоамаши», царех тарра кхыдараш. Ше моллагIча хIамах яздой а, дег чу кхолладенна, хIилла йоацаш, бакълувш хулар цун мугIараш. Ше лоаман кхалсаг йолга ховш, берригача ший къамах болча йижарий цIерагIа къамаьл дора ца дуненца. Из дика гойташ я цун «Хала ба кхоллам» яха стихотворени. Укхаза доаладергда аз цу стихотворенена айса даь таржам:\n«Хала ба кхоллам, йиш яц из хувца:\nЛоаман кхалсагах деза са дувца.\nIемай со балхах садоаллаш яха,\nСаг отташ санна, лаьттан букъ аха.\nСо цIаккха яргьяц, кхалнахах дийца,\nЙохац тха цхьоагIо, нигаташ хийца.\nХа йоагIа цкъаза, хеташ се зовза,\nЦамогаш царех дош ала говза.\nЦаI еций тIера сигале тхона?\nМалх а хьеж иштта, кхел таръеш къона.\nХул со, къонахчун майралах тешаш,\nМайрал я илли оалачоа эшаш.\nКъонахчал, хилал хьо соца барта,\nЛазара ловргдац вайх шиннех гIорта.\nТIайоагIа мекъал гаьннара зийча,\nНешашка кхайка хиннай со кийча».\nДунен чу вахача сага декхар кхетаде гIерташ, язъяь дукха байташ я поэтессай. Царех да цо къахьегама турпалá Кагерманов Оалхазара, малашб ца ховча лоаман кхалнаха-поэташта, черсий поэта Кешоков Алима, воIа Марата, кхычарна хетадаь хинна мугIараш. Къаьстта а дуненна доал дер камоаршал я аьнна хеташ яр Ахматова, цудухьа ший цхьа стихотворени наьха цу хозача гулакха-оамала хетаяьй цо. Ала деза из ше а яр цо ювццача тайпара камаьрша, наха гIо де кийча йолаш саг:\n«Камоаршалá кхайкаю аз сийле,\nИз я сабар долча хIаман кIийле.\nКамоаршал я гIа техача хьунца,\nБакъда водар чIоагIде йиш яц цунца.\nКамоаршал я наьха бала зерца,\nБийсан юкъе йIовхал луча цIерца.\nМаькхаца а камоаршал я иштта,\nШоай камоаршал дIаекъа хов хишта.\nКамоаршал а йоагIа цкъаза, – маьржа! –\nДогIан хьалха йоагIа морх мо Iаьржа.\nШе йокъалца майрра къовса этте,\nЗулам эшаду цо, долча метте».\nКъаьстта а цунна бочагIа йолча темаех цаI яр безама тема. Хетаргахьа, дукха йоагаяьяр из хIиллан тIа кхоллабеннача безамо. ХIаьта а безамах, цун низах тешаш яхар из, цо ше цкъаза Iехайой а елхайой а. Безама хетаяьча цун байтех дувцаш, Ахматовайна таржамаш деш хиннача Озерова Иринас яздаьд: «Безам… Ширача замангара хьабоагIаш бале а, кердача тайпара хул из, бовзаш бале а, цадовзараш а дукха хул цунца. Цох Iалаьмате дукха дийцад, цох ала керда дош а дисадий-те аьнна хеталу. Цхьабакъда хIара кердача безамо шийца керда дешаш а дахь. Мичара ух уж, мишта кхоллалу? Хетаргахьа, уж кхоллалу ший кердалца цецвоаха Iуйранара малх санна, е лаьттан дег чура бухдувла шийла шовда санна…» Массаза велавиц цо, хийла саг велхавеш а хул. Цох дувц Ахматовас ший «ДIавахар» яхача стихотворене тIа:\n«ДIавахар. НаIараш цIайзар,\nШийла Iи тохаш.\nЙоахараш гулдеш хьайзар,\nБезам латт бохаш.\nМогаргдац хьалха мо ела,\nКхы беса – денош.\nЛоам чу ух вай къаьста лела,\nДен хало лайна,\nЭттIаш да бордаш.\nБезаман хам хайнаб вайна,\nБIаргашка – фордаш».\nХа дIа мел йода, кхы а чIоагIагIа къахьегаш, ший мугIараш шаьрдеш, уж наха дукхагIа дезаргдолча тайпара кхолла гIерташ хулар Солтамурада Раиса. Цу хьакъехьа литературни критик хиннача, поэтесса дика йовзаш а цунца хьоашал долаш а хиннача Мальсагов Абос яздаьд: «ХIара ший произведени язъеш, кIаьдъялар фуд ца ховш, дукха къахьег поэтессас. Ше дуккхача стихотворни сборникий автор яле а, кхоачашдаьчох дог ца Iабаш, хIанз а тIехьа, сатоссача хана кхай тIа вода ахархо санна, из сихлу ший балха истола тIа стихотворенеш язъе Iохара. ХIаьта оалаш ма дий, водаш вар гаьнавоал, аьнна. Из бахьан долаш, денгара денга дегIайоагIаш латт поэтессай говзал, ха дIа мел йода шерагIа, лоархIамегIа хул цун стихай тематика». Хетаргахьа, наха а Iаьдало а ца зувш дисадацар Мальсаговс белгалдаьккха хIама. Цудухьа еннаяр Ахматовайна Нохч-ГIалгIай халкъа поэт яха цIи. Иштта, кIаьд ца луш, дакъа лоацар цо республикан а мехка а юкъарча балха тIа. 1962 шера цо дакъа лаьцадар герзаш дIадахараи машар чIоагIбараи хетаяьча Дерригача дунен конгресса балха юкъе. Из хиннаяр Москверча съездий Кремлёвски Элгаца чу. Лоаман кхалсаг яр Машар лорабара советски комитета доакъашхо. 1965 шера цо дакъа лоацаш дIайихьар, йоазонхой Ерригроссийски III-гIа съезд. Цига йолаш, цун вIашагIкхетар хиннадар шийяр мо тайпан цIи йолча Ахматова Аннайца, цар цхьана даьккха сурт а да. Иштта нохчий поэтессас бу болх зийна, цунна еннаяр Халкъий доттагIала орден. Из яр Нохч-ГIалгIай Республикан Лакхехьарча Совета депутат. Ткъаь шера республикан йоазонхой Союза правлене председатель йолаш къахьийгар цо.\nКхелхар Ахматов Солтамурада Раиса 1992 шера январь бетта 29-ча дийнахьа. Ер йоазув дийшачо поэтесса дагалоацаргья, аьнна, хет сона. Цунна дIадала дезаш дола декхар да из.\nНохч-ГIалгIай халкъа поэтесса\nАхматова Раисаи Ахматова Аннаи.\n← Заман сурт\nВ Магасе обсудили итоги работы территориального ФОМСа за 2020 год →


Ерриг Оьрсийчоьнан информацин-статистикан центран (ВЦИОМ) хеттаршна жоьпаш деллачу респондентех дукхаболучарна хетарехь, Кадыров шен мохк а, къам а кхиош ву. Цуьнан цIеяьккхича, пачхьалкхерчу бахархошна уггаре хьалха дагаоьккху Нохчийчоь.\nХаттамехь дакъалаьцначу 42 % бахархоша ларамбо Кадыровн, 8% - ца теша цунах.\n70%-на иза вевза мехкан куьйгалхо хиларца, 12%-на цуьнан «цIе бен яц хезна», ткъа ца хаьа иза регионанна коьртехь вуйла.\n57% нахана ца хаьа, муьлхачу хиламца доьзна Кадыров шайна дагахь лаьтта. 10% аьлла – «цо мехкан экономика тойина, Нохчийчоь меттахIоттийна», 9% – «цо регионехь къийсам латтийна терроризмца, бандитизмца».\nКадыровн Нохчийчоь тоян, хазъян Iалашо ю, аьлла 20% процент респонденташа, 13% хетарехь, цо къахьоьгу шена тешийначу махкахь кхерамзалла, низам дIахIоттош, 12% боху – «нохчийн къоманна аьтто бу цунна коьртаниг».\nКадыровс Оьрсийчоьнна пайда бохьу аьлла 55% наха.\nСтатистикан центран гIантдас Федоров Валерийс боху: «Дукхахболчу Оьрсийчоьнан бахархошна Нохчийчоьнан куьйгалхо пайде а волуш, пачхьалкхан декъанна дика дохьуш патриот ву. Цунна еш йолу критика нехан дегнех ца кхета».\n«Петербурган политика» фондан президент Виноградов Михаил: «Доккхачу декъанна, дикачу лоббистан вастехь тIеоьцу иза наха. Цо санна, доггах шайн регионийн куьйгалхоша а къахьоьгийла а, шайна цунах дакъакхочийла а лаьа нахана».\nХаттам бина «ВЦИОМ-Спутнико» бахначу беттан 26-28-чу деношкахь. Дакъалаьцна 1,8 эзар респонденташа.


Буса гIаьттича деш долу суннат-ламазаш\n«Рамадан баттал тIаьхьа марха кхаба уггаре безох берг - АллахIан Мухьаррам бутт бу. Фарз-ламазал тIаьхьа уггаре дезох\nдерг - буса ден ламаз ду» (Муслим).\n1. Буса деш долчу уггаре дезачу ламазийн рака1атийн барам - цхьайтта я кхойтта.\n2. Буса ламаз дан хьалагIаьттича суннат ду сивак хьакхар а, «аль-Iимран» сурат, 190-чу аятна тIера дIа а долийна, чекхдаллалц дешар.\n3. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дина хилла долу доIа дар а суннат ду буса гIаьттиначунна: «АллохIумма! лакалхьамду, анта къаййи-\nмуссамавати вал-арди ва ман фихIинна, ва лакал-хьамду анта ну-руссамавати вал-арди ва манфихIинна, ва лакал-хьамду анта маликус-самавати вал-арди, ва\nлакал- хьамду антал-хьаккъу, ва ваIдука хьак-къун, ва ликъоука хьак-къун, ва къовлука хьак-къун, вал-жаннату хьак-къун, ваннару хьаккъун, ваннабиййуна хьаккъун, ва Мухьаммадун хьак-къун, вассаIату хьак-къун. аллохIумма лака асламту, ва бика аманту, ва Iалайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика ха-самту, ва илайка хьакам-ту, фагIфирли ма къад-дамту вама аххарту вама асрарту вама аIланту, антал-мукъаддиму ва антал-муаххиру, лаилахIа илалла анта (я лаилахIа\nгIойрука)». «Я АллахI! Хастам бу Хьуна! стигалш а, латтанаш а, цу чохь дехаш мел дерг а лардийриг ву Хьо. Хастам бу Хьуна! серло ю Хьо - стигалийн а, латтанийн а, оцу чохь дехаш мел долчун а. Хастам бу Хьуна! паччахь ву хьо – стигалийн а, латтанийн а, оцу чохь дехаш мел долчун а. Хастам бу хьуна! Бакъо ю Хьо, Хьан ваIда а ю бакъ, Хьуна дуьхьалдахкар а ду бакъ, Хьан дош а ду бакъ, ялсамани хилар а ду бакъ, жоьжахати хилар а ду бакъ, пайхамарш а бу бакъ, Мухьаммад а ву бакъ, къематде а ду бакъ. Я АллахI! Хьуна муьтIахь хили со, Хьоьга ийман а дилли ас, Хьуна тIе болх а билли ас. Дохко а ваьлла Хьоьга вирзи со.\nХьо бахьана долуш къийсамаш а баьхна ас, Хьан кхиэле а ваьлла со. Ткъа гечдехьа суна ас хьалха диначунна, тIаьхьа тIедан дитиначунна, хьуламехь диначунна, лечкъош доцуш диначунна. Хьо ву хьалхатоттуш верг, тIаьхьатоттуш верг. Дела вац, Хьо воцург!» (Бухари, Муслим).\n4. Буса деш долчу ламазел хьалхара ши ракаIат суннат-ламаз дара ду буьйсанан суннатех. И даран бахьана – дегIан жигаралла самаяккхар ду, цунна тIаьхьа догIуш долу суннаташ дан волавалале хьалха дегI сема а, каде а хилийтархьама. Элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Шайх буса\nхьалагIаьттинчо ламаз дIадоладойла, цул хьалха ши ракаIат суннат-ламаз а дина» (Муслим).\n5. Буьйсанна деш долу ламаз хIокху доIанца дIадолор а ду суннат: «АллохIумма робба джибраила ва Микаила ва Исрапила, фатIирос-самавати валъ-арди, IалималгIойби вашшахIадати, анта тахькуму байна Iибадика фима кану фихIи йах-талифуна. ИхIдини ли-махтулифа фихIи минал-хьаккъи биизника, инна-ка тахIди ман ташау ила сиротIин мустакъим». «Я АллахI! ХIай Жабраилан а, Минкаилан а, Исрапилан а Дела! ХIай стигалаш а, латтанаш а кхоьллинарг! ХIай дагахь (я къайлаха) дерг а, гучохь дерг а хууш верг! Хьо ву Хьайн лешна юккъехь барт цхьаьна ца беаначуьнгахь кхиэл ен верг. Хьайн пурбанца нийсонна тIенисве ахь со церан барт цхьаьна ца беана долучуьнгахь. Баккъал а, Хьо ву Хьайна луург нийсачу новкъа нисвеш верг» (Муслим).\n6. буса деш долу ламаз дехха дар а суннат ду. «АллахIан Элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина: «Уггаре дезох дерг муьлха ламаз ду?».\nцо аьлла: «Къунут деха дерг ду» (Муслим). «Къунут» бохург - ламазехь веха латтар ду.\n7. Iазап дуьйцучу аятна тIекхаьчначу хенахь ларвар дехар - суннат ду, «АIузу биллахIи, мин IазабиллахIи» («АллахIехь ларло со АллахIан Iазапах») олуш. Къинхетам буьйцучу аятна тIекхаьчначу хенахь - къинхетам боьхур бу, «АллохIумма инни асалука мин фодлика» («Я АллахI! Хьан къинхетам боьху ас Хьоьга») олуш. АллахI керстанаша цунна тIехь кхоьллинчу харцонех дIацIанвечу аятна тIекхаьчначу хенахь «СубхьаналлахI» аьлла, тасбихь дийр ду. Хьадис ду: «Шегахь тасбихь долчу аятна тIехволучу хенахь тасбихь дора цо. Дехар долчу аятна тIехволучу хенахь - доьхура цо. Ларвар дуьйцучу аятна тIехволуш - ларвар доьхура цо» (Муслим). Буса гIаттар атта деш а, гIаттарна гIо деш а долу бахьанаш:\n1. ДоIа дар.\n2. Сема ца Iар.\n3. Делкъа-хенахь дIавижар.\n4. Къинош а, Iесаллаш а дитар.\n5. ДегIаца къийсам латтор, гIаттарна тIехь и марздеш.\nОбновлено (14.06.2017 12:37)


Нохчийчохь Iаморашкахь вийначун доьзална ахча дала дуьхьал хилла\nГIебартойн-Балкхаройчуьра Баксанан кIоштан кхелехь теллина Кумыков Руслана Росгвардин №6780 йолчу тIеман дакъанна (оперативан 96-гIа полк) дуьхьала кховдийна арз, цуьнан база Гуьмсахь ю. ГIуллакхан материалашкахь яздина ду, арзхочун кIант Нохчийчохь Iамораш доьлхучу хенахь герз тоьхна вийна.\nКехаташкахь боху, Iамораш тактикан-хьолан герз кхийсарна тIехула дара. ТIаккха лакхарчу сержанта Сызранцевс, "ша лелочун догойла а хийцина, зуламан бендацар а гойтуш", мел-кIезга а, шозза герз кхоьсна цо гIакх йолчу агIор, оцу хенахь цигахь Кумыков хиллера "ю бохуш йолчу гIишлонан маьIигера, кхечу маьIиге уьдуш". Кумыковна шозза герз кхетта вортанах а, динбуканах а, царах тIаьхьо велла иза.\nВийначун гергарчара бахарехь, лартIахь лоьрийн гIо дина ца хиларна кхелхина иза, хIунда аьлча, чевнаш йича иза шен хенахь дарбан цIийне вигина ца хилла. Фельдшера Султановс лазийнарг дуьххьара аьчка некъан поликлинике валийна хиллера, цигахь оьшуш болу гIирс ца хиллера, цул тIаьхьа Кумыков гIалан централан дарбан хIусаме валийра – оцу хенахь иза кхелхинера. Зуда а, кхоъ жима бер а диссина цуьнан.\nКхелехь доьзало 10 миллион ахча далар тIедожийна, цара бахарехь, лазийначунна кхоччуш барамехь лоьрийн гIо ца дарна. Росгвардин векало арзхочунна тIехь ахча ца далар тIедожийна, хIунда аьлча веллачун гергарчу наха "Кумыков валарна бехк Султанован хиларна тоьшаллаш ца далийна, иштта бахьанан-тIаьхьалонан зIе а билгал ца яьлла, шен хенахь лоьрийн гIо ца дарна а, цуьнан кхалхарна а юккъехь".\nЖамIехь кхело тIелаьцна Росгвардис бохург, вийначун доьзало кховдийна арз къобал ца дина.\nХьалхо кхело къастийна лакхарчу лейтенантан Сызранцеван хьокъехь гIуллакх – иза бехке лерира ца хууш стаг верна, шарахь нисваран белхаш дан хьажийра иза кхело, 10% алапа пачхьалкхана схьа а луш. ТIеман дакъо веллачун доьзална 3,8 миллион сом делира, иштта метахIоттийра, Кумыков дIавуллуш а, цунна хIоллам хIоттош а дайъина 50 эзар сом.\nТIеман дакъа тIаьхьо и ахча Сызранцевера даккха гIиртира – эскархочуьнгара 50 эзар бен даккха ца деза, аьлла сацам бира кхело.\nПолисхочунна бетах тIара тоьхначу Къилбаседа ХIирийчуьра ФСБ-н белхахо таIзарах хьалхвитина – иштта сацам бина Буьри-ГIалан гарнизонан тIеман кхело.\nСочи гIалан гарнизонан тIеман кхело эскархо Дибиров Мохьмад бехкевира низамехь йоцу юкъаметтигаш лелорна – эскаре кхайкхина кхечунна йиттинера цо, юьхь-куьйг дуьлу чоь лартIахь ца цIанъярна. Эскархочунна ялх бутт меттигерчу дисциплилан декъехь боккхуш санна хан туьйхира.\nГIебартон-Балкхаройчуьра а, Къилбаседа-ХIирийчуьра а эскархоша уггара дукха аьрзнаш делла кхеле, Украине баха реза ца хиларна шаьш балхара дIадахар къовсуш. "Медиазонан" гIирсан журналисташа хIоттийна иштта жамI, оьрсийн кхелан практика теллинера цара, иштта къамел динера масех тIаме ваха реза ца хиллачуьнца а.


Зударшца дискриминаци лелорна бехкевина экс-чемпион Нурмагомедов Хьабиб\nОьрсийчоьнан боксехь латархо йолчу Семенова Ангелинас бехкевина UFC-н хилла чемпион Нурмагомедов Хьабиб, цхьайолчу спортехь ринга тIе буьйлучу мехкаршна (ринг-герлз) дуьхьал аьллачунна тIехула.\n"Дагестанан лаьмнашкахь хиллачу сексизмех воьллачу Хьабиба и йита еза дукха хан ю, нагахь санна, дуккха а хIума хийцаделлачу юкъараллехь ваха ша дагахь велахь. Йа ша схьаваьллачу меттигехь хIиттаде шен низамаш, мацца хийцаделла а, цигара хьелаш а кхуьур ду цкъа мацца а", - дIахьедина Семеновас. Цуьнан дешнаш далийна MetaRatings сайто.\nРаундийн номерш тIехь йолу уьнан цуьргаш йохьуш ринге дуьйлу зудабераш - уггар а оьшуш доцург ду ММА-хь аьлла, дIахьединера Нурмагомедовс байначу беттан 23-чохь. Ийначу кепехь долчу латаршкахь цхьана а кепара функци кхочушъеш бац ринг-герлз олу мехкарий аьлла, билгалдаьккхира латархочо.\nХьалхо хаамашкахь яздира, Оьрсийчоьнан журналисто Собчак Ксенияс а бехкбаьккхина хиларх спортхочуьнгара, цо динчу дIахьедарана тIехула.\n32 шо долчу Нурмагомедовс ша эйинчу кепийн летаршкахь волуш дIадаьхьина 29 цхьаьнакхетар, ца эшна цкъа а. Форбсан зерашца, цуьнан бахам бу 12 миллион долларшкахь, хаааме даьккхина "Медузо" (Оьрсийчоьнан Iедалша арахьарчу агентийн тептаре язйина, "Медузан" редакци цуьнца реза яц.-Редакцин билгалдакхар.).


Лачкъийначу нохчийн жигархочун хIусамнанас дийцина, цуьнан гергарчарна кхерамаш тийсарх\nНохчийн оппозицин жигархочун Тепсуркаев Салманан хIусамнанас Елизаветас дийцина, иза лачкъийна вигинчул тIаьхьа цуьнан гергарчарна кхерамаш тийсарх.\n"ЦIийнах мел верг вуьйр ву баьхнера. Тхан вовшашца зIе ца хилийта тIехь терго ю латтош", - аьлла, дIахьедина цо "Насилию.нет" Центрна еллачу интервьюхь.\nТепсуркаев лацарх ма-дарра дийцина Елизаветас. Марсхьокху-баттахь Геленджикехь цхьана ханна болх карийнера цунна. Соьлж-ГIалахь пандеми бахьана долуш балхах ваьллера иза, цул тIаьхьа Нохчийчохь цхьанхьа а бан болх ца карабора. Иза лачкъийначу дийнахь Елизаветин аьтто белира Нохчийчуьрчу Талламан комитетан куьйгалхочуьнца къамел дан, ткъа цо хьехнера кхунна Оьрсийчоьнан Талламан комитете ялар, хIунда аьлча, меттигерчу комитете орца дехар маьIне дац аьлла.\n"Кехата тIе охьа а яздай, почтехула дIадахьийта кехат, электронан почта цара дIа ца кхачийта тарло аьллера соьга",- дуьйцу Елизаветас.\nЦо бахарехь, Оьрсийчуьра кхечу пачхьалкхе дIа а дахана, цигахь даха лаам болуш хиллера и шиъ.\nШа вадийна вигале хьалха, Нохчийчохь нах лечкъорах, лецарх а дуьйцучу IАДАТ телеграм-каналан модератор вара Салман. Шайн паблик болам бу, ткъа шаьш "Кадыров Рамзанан режимца къийсам латтош ду" боху авторша.\n"Новая газетана" къаьстира, Тепсуркаев Салман Гезгамашин-беттан 5-чохь лачкъийна хилар, Нохчийчоьнал а арахьа балха вахначуьра. ШолгIачу дийнахь билгалбелира иза латтош волу меттиг: Соьлж-ГIалара "Терек" СОБР-ан дозана тIехь, яздора газетано шайн материалехь.


93. Сурат АД-ДУХЬА 1\n(Маккахь доьссина‚ дерриге а 11 аят).\nIуьйренах дуй боу Ас‚ وَالضُّحَى\nбуьйсанах дуй боу Ас‚ иза бода бахьаш дIатийча: وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى\nхьо д1а ца тесна хьо Кхиош-Кхобуш волчо‚ вац Иза хьоьга безам байна а 2 . مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَى\nТIаьхьарниг (эхарт) тоьлуш ю хьуна хьалхарчул (дуьненал). وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ الْأُولَى\nТIаьхьа лур ду хьо Кхиош-Кхобуш волчо хьуна – хир ву хьо реза. وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى\nХьо ца карийра Цунна бобер 3 ? Цо хьо тIеийцира. أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى\nХьо карийра Цунна, (нийса дин довза) ваьлла лелаш 4 – Цо хьо нийсачу новкъа виллира. وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى\nХьо карийра Цунна къēн – Цо хьо хьал долуш хилийтира 5 . وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى\nАхь ма белахь боберана ницкъ 6 ‚ فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ\nАхь ма тохалахь /сагIа/ доьхург духа. وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ\nАхь хьехаделахь хьайн Кхиош-Кхобучун ниIмат 7 . وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ\n1 Ад-духьа –الضحى Iуьйре (дийнан юьхь делкъе кхаччалц).\n2 Пайхамаре ﷺ аяташ ца дуссуш, цхьа 15 де а даьлча, керстанаша аьлла цуьнга: "ДIатесна хьан Дала хьо‚ хьоьга безам а байна Цуьнан". Царна жоп луш, доссийна хIара сурат. И сурат шена дешча, пайхамара ﷺ "АллахIу акбар" аьлла, дукха хазахетта. Цундела и дешначул тIаьхьа, цул тIаьха догIу дерриг сураташ дешначул тIаьхьа "АллахIу акбар" алар суннат ду. Сабунийс х1ара сурат доссоран бахьана лерина х1ара дийцар: Делан элча, дег1ехь шовкъ йоцуш, шина-кха буьйсана хьала ца г1аьттина. Абу-Лах1абан зуда Умм-Джамиль еана, олуш: «Со дог дохуш ю хьан шайт1ано хьо д1атесна хиларе! Хьуна гергадог1уш ца гина и суна шина-кхаа буса».\n3 Жима волуш да-нана а делла, байлахь висна хилла элча ﷺ. Делан элчанан да 1абдуЛлах1 велира и ненан кийрахь волуш, нана Аминат д1акхелхира цуьнан ялх шо долуш. Т1аккха и кхебира цуьнан ден дас 1абдул-Мут1алиба ша валлалц, Мухьаммадан барх1 шо кхаьччалц. Т1аккха и т1елецира цуьнан ден вашас Абу-Т1алиба. Цо дика 1алашвора Мухьаммад и 40 шаре ваьлла пайхамар хиллачул т1аьхьа а. Абу-Т1алиба ч1ог1а г1о дора пайхамарна, цхьанна а мостаг1чуьнга цунна зен ца дойтуш, ткъа ша валлалц керстаналлехь виснехь а.\n4 Къуръанчохь ضالا Дзаллян аьлла ду. Цуьнан т1ехула маь1на Тилавеллачу хьолехь хуьлу. Амма пайхамарш нийсачу новкъах тилабаларх Дала 1алашбина бу. Т1акка Делан дешан маь1на хуьлу «Делан ц1ена дин лоьхуш ваьлла лелаш» бохург. Джалялайн тафсир чохь иштта даьстина и аят: «Хьо карийра Цунна хьо х1инца шена т1ехь волчу Шари1атана генахь – т1аккха Цо т1енисвира хьо цунна». Ибн-1аббаса аьлла Тилавелла вара жима волуш, Маккин урамашкахула лелаш. Кхечанхьа: Тилавелира шен ден вешица, Шам воьдуш, новкъахь аьлла а ду. Тоьлуш дерг вай хьалха хьахийнарг ду, Далла дика хаьа.\n5 Дала боху Шен элчане ﷺ, хьо пекъар вара т1аккха, Ша хьуна йохк-эцар яран бахьанаш карадойтуш, хьал долу зуда Хадижат ялайойтуш, таро йолуш хилийтира хьо.\n6 Дала Ша пайхамарна ﷺ делла ни1маташ дийцина ваьлча, кхаа х1уманца весет до цуьнга: боберашца дика хилар, мискачунна саг1а далар, Делан ни1мат хьехадар.\n7 Дийца нахе Делан къинхетамах а, Цо хьайна деллачу ни1матех а лаьцна. Делан ни1матах дийцар – Далла шукур дар ду. Аль-Алусичо боху, и аят туьдуш: хьо бобер дара, тиларчохь вара, миска вара – Дала т1еийцира хьо, Цо нийсачу новкъа ваьккхира хьо, Цо хьал долуш хилийтира хьо. Оцу кхаа хьолехь хьайна хилла Делан ни1маташ диц ма делахь: хьо а хилалахь бобераца кІеда-мерза, саг1а доьхучуьнца къинхетаме. Байлахь хилар а, мискалла а 1аьвшина ахь, х1инца нах нисбелахь нийсачу новкъа, Дала хьуо нисварх терра.


Мунаев Iийсан кIантана Украинин махкалла делла президенто Зеленскийс\nМарсхьокху-бутт 24, 2019\nУкраинин президенто Зеленский Владимира шайн пачхьалкхан махкалла делла Донбассехь мехкан ницкъийн могIаршкахь тIом бинчу 11 кхечу пачхьалкхарчу вахархочунна. Президентан омрехь билгалдоккхуш ду, украинахойн паспорташ деллачу наха "пачхьалкхан суверенитет а, мехкан цхьаалла а ларйеш Украинин малхбалехь шаьш дакъалаьцна" хилар.\nМунаев Iийса ( аьтту агIорхьара шолгIа) Донбассехь, Украина, 2014 шо.\nУкраинин махкалла деллачу нахана юкъахь ву – Мунаев Тимерхан, дуьненаюкъарчу машарбаран батальонан командиран кIант. Цуьнан да – Мунаев Iийса – кхелхира 2015-чу шарахь Чиллан-баттахь Дебальцево гIалана гергахь хиллачу тIамехь.\n"Украинская правда" газетан редакцино хаттар дина президентан Офисе, массера а цIераш юьйцуш ца хиларан бахьана хIун ду аьлла. Деллачу жоьпехь хаам бина, низамашца а догIуш, цу нахах лаьцна болу хаамаш баржор дихкина ду аьлла.


Нохчийчоьнан телехьожийлехь "бозбунчаллаш" леладайтинчу зудчуьнгара бехкаш даьхна\nТовбеца-бутт 08, 2020\nПачхьалкхан "Грозный" телеканалан эфиран скриншот\nНохчийчуьрчу Гуьмсан кIоштан полицин декъехь бехкаш даьхна меттигерчу яхархочуьнгара, 2016-чу шарахь бузбунчаллаш лелочу зудчух кхетарна. Цунах лаьцна сюжет гайтина нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телеканалан эфирехь.\nГуьмсерчу Мадагова Малкана дийцина, шен марера йоI ца йохийта гIерташ ша лелийначух. Репортажехь гайтина, эчиган догIанца Малканан йоьIан а, невцан а къоьвлина суьрташ. Иштта, кхиндолу суьрташ тешца тегна дара жIаран кепехь корта а, дегнаш а долчахь.\nДинан медицинан центран говзанчас Раджапов Рамзана дIахьедина йоьдучу эфирехь, цу кепара "Iаьржа маги" зудчун а, майрчун а барт чIагIбеш лелош яц, мелхо а, царна зен деш, лечу хьоле бохуш до аьлла.\n"Кху сурта тIехь гIодаюкъах а, когех а даьхна мехий ду. Стаг вен Iалашонца лелош хIума ду иза", - аьлла Iеламчас.\n"ХIара стаг (тегна сурт а гойтуш) вехкийтина ахь массо а кепашкахь. ХIинцца оха хьала а гIаттийна, КъорIан дешча, къаьстина, иза (маги бахьана долуш) цомгаш хиллийла. Къа дац цуьнан? ХIокху сурта тIехь йолчу хьайн йоIах къа ца хета хьуна?", - хоьтту сюжетехь исламан центран белхалочо.\nМадаговас жоп делла, ша йоI а, нуц а ден Iалашонца лелаш яцара, дикачу ойланашца хьийзара ша аьлла.\nЭфирехь динан Iилманчас КъорIана юкъара сура дешначул тIаьхьа, вон хиллера Мадагова Малканан йоIана.\nЗудчо шена гечдар дийхира, кхул тIаьхьа цу тайпа хIуммаъ а лелор дац ша аьлла, чIагIо а еш.\nТIаьххьарчу шарахь "Грозный" телехьожийлехь масех репортаж гайтира бозбунчаш лелорна дохкобевллачу зударех лаьцна. Цу кепара лелар, тоталитаран режиман тоьшалла ду аьлла, дIахьедира бакъонашларъярхоша.


ГIалгIайчен Халкъа гуллама шовзткъеи вурийтталагIча ховшарга дакъалаьцар Калиматнаькъан Махьмуд-Iаьлас — Сердало\nГIалгIайчен Халкъа гуллама шовзткъеи вурийтталагIча ховшарга дакъалаьцар Калиматнаькъан Махьмуд-Iаьлас\nГIалгIайчен паччахьалкхен декхар, экономика керттерча халонех цаI хила тарлуш да. Цу хьаькъе дийцар Мехкдаь декхараш кхоачашдеш волча Калиматнаькъан Махьмуд-Iаьлас Халкъа гуллама гуйранарча йийлача сессе.\n«Цифрашцеи, экономика расчеташцеи шоана мухь тIабила, шо унзардаха догдагIац са, аз духхьал аргда, лаьгIа боаца болх цу оагIорахьа бе безалга. Нагахьа из ца дой, йоккха халонаш хургья эггара ца эшача моттигашка. Из да дешар, унахцIено, социальни выплаташ», — аьнна белгалдир, Макшарипа Махьмуд-Iаьлас.\nМехкдаь декхараш кхоачашдечо яхачох, хьалха дIаяхача ханашкахьа хинна халонаш тахан а йолаш я мехка. Уж юстараяха къахьега дезаргда.\n«Российски Федерацен паччахьа Путин Владимира сона ГIалгIайчен Мехкдаь декхараш хьатIадахкар, сона дагадоаццаш хилар. Аз дукхача ханашкахьа болх баьб мехкал арахьа, иштта вай мехка прокурор волаш а баьб аз болх. Мехка социальни, экономически, политически вахара дукха халонаш сона хIанз а йовзаш, хувцаяланза я», — аьнна дийцар Мехкдас.\nМахьмуд-Iаьлас белгалдир мехка хьал тоадеча, наьха вахаре дакъа лоацаш, дар-доацар фуд ховш хила еза мехка парламент, аьнна.\n«Мехка экономика вахар чу Iочуваьлча, аз дукхагIа кхетаду социально-экономически блока доалдеш доа, долаш дола Россеюкъара законаши Правительства акташи даьд алийта кхоачашдеш хилари, цкъаза уж юхадетташ хилари. Хьагучох цу тайпара хьал да инвестиционни политике а. Аз дехар дергдар парламентагеи, Iаьдала исполнительни органашкеи къаман программаши инвестиционни проекташи кхоачашъеча хьинаре дакъалаца аьнна. Юххера а, дийцача мехка бюджет ма дий из. Башхало яц федеральни да из е региональни да. Керттерадар да доагIача мехка халкъа гIулакха из дIадахийтар. Мехка бахархой социально-экономически вахара хьале дакъа лаца деза Парламенто, къаьстта целевой бюджет ший доагIача дIадахийтара терко а еш», — аьнна тIатехар Мехкдас.\nШий къамаьл чакхдоаллаш Мехкдас белгалдир массанена а дикагIдар – белгалдаьха кхоачамбоацараш юстарадахар да, аьнна. Цу гIулакха вIаший бувзам лелабари, тоабаь болхи эша. ГIалгIайчен Халкъа гуллам тIахьийхар цо, исполнительни Iаьдала гIодара, эшаш хуле долаш дола гIалат шийг хьаала аьнна.\n«Со массаза а кийча ва эшаш долча къамаьла дакъа лаца. Дерригаш цхьана айтта ма могга низ дIатIабахийта беза вай, воай мохк дегIабаргахьеи, мехка бахархой вахара хьал тоадаргахьеи», — аьнна чакхдаьккхар Калиматнаькъан Мухьмад-Iаьлас ший къамаьл.\n← Бераш лораде деза\nМолодежь Ингушетии получит представительство в органах власти региона →


Къизаллашна дуьхьала митинг хилира Соьлж-гIала\nКъизаллашна дуьхьал йолчу митинге гулбелла оьрсийн-нохчийн тIемашкахь тIепаза байначеран а, къизаллаш лайначеран а гергарнаш, Соьлж-гIала, 26Ман2012\nДуьненаюкъарчу къизаллаш лайначу нахана гIортор ечу дийнахь «Къизаллашна дуьхьала йолчу комитето» куьйгалла а деш, митинг дIаяьхьира Соьлж-гIалахь.\nIуьйрана итт сахьт даьлча Соьлжа-гIала юккъахь йолаелла йолу и акции, цхьана сахьтехь сов бен ца лаьттина. Ткъе иттех сов гулвеллачу декъашхочуьнгахь, карахь яра плакаташ а , транспоранташ а, ницкъаллийн структурашкахь хуьлучу къизалшна доьхьал.\nТамашийна далахь а, оцу пикетан цхьа а тайпа новкъарло ца йира низамхоша. Нах цига дIахиттича. Кехаташ удй, даций, бакъо мичахь ю аьлла тIебаьхкинчу полисхошка, керлачу низамца догIуш ма хиллара гулбелла шаьш аьллера и акции вовшахтоьхначу «къизалшна доьхьала» цIе йолу комитетан декъашхоша. Нохчийочхь болх бечу оцу бакъонашларъярхойн тобанна коьртехь волчу Лаптев Дмитрийс,дийцира Маршо радиога оцу акцех лаьцна:\nЛаптев Дмитрий: "И акци йоьзна яра, Цхьанакхеттачу къаьмнийн цхьанатуохаралло къизалш лайначу нахан гIортор йо аьлла билгалдаьккхинчу денца. Оха низамашца догIуш ма хиллара, Iедалшка хаам бира, амма, тхуна жоп ца деара. Керлачу низамашца, оха хаам бичхьана тхо ишшта арадовла йиша йолун денла, оха и акци дIаяхьара. Билгалдаккха деза, полисхоша тхуна новкъарло ца йира, оха тхайн бакъо дIайовзийтича."\nНохчийчохь йоьвзаш йолу бакъонашларъярхо къиза йийначулла тIьахьа, цуьнана меттигерачу белхан накъосташна кхерам бу аьлла, Оьрсийчоьнана регионашкара бакъонашларъярхойх вовшахтиоьхна йолу тоба йогIу республкие болх бан. Нохчийн юккъараллехь хIинца а кхера низамхойх, цундела, цу тайпа акцешка дукха нах ца боху, элира Лаптев Дмитрийс.\nЛаптев Дмитрий: "Дукхачу хьолехъ, ишштачу акцешкахь дакъалоцурш, кхин некъ а ца карийна, цхьаннаа хIуманах ца кхоьрурш бу. Нах кхоьруш бу. Дуккха уза хуьлу, наха тхоьга арз а дой, шозлоIгачу дйинахь иза юхаоьцуш. Иза суна хетарехь доьзна ду, шай гергар стаг вайча, ян лачкъийча, гIара а ца доккхущ, иза шай уьранашцани мокъаваккха. Ткъа, тхо долчу боху, гIо дан аьтто боцучу хенахь, 2-3 шо даьлча. Нах тхоьга гIо деха ца хIоттар а, шай каналашкахула лехарш дан гIортар а ,иза бакъ долуш хIума ду."\nЦхьа ши кIира хъалха, Нохчийочхь байначу нехан гергарчу зударша дIаяхьанчу митинган тIехьожуш болх бира «къизалшна доьхьала» комитетан декхъашхоша. Оццу дийнахь Соьлжа-гIаларчу мэрехь, махкхаь мел йолчу ницкъаллийн структурийн куьйгалхой а болуш, республика куьйгалхочо дIадаьбханчу цхьанакхетарехь дакъалецира оцу бакъонашларъярхоша. Низамхоша уьш бехке бира, махкахь долу къепе дуохо гIерташ бу аьлла, вукхара шай болх низамаш кхочуш дайтар ду аьлла дийцира. И цхьанакхетар дIадоьрзуш, шай барт хилира элира цуо, оьшучохь вовшах гIо дийра ду аьлла.\nЛаптев Дмитрий: И къамел айдинчу озаца дара. Талламан комитетан куьйгалхочо, талламхошна цхьа семинар йийра ю аьлла, цуьнца тхан хилла барт болшехь, дIахьтедар дира, тхоьца болх бан шена ца лаьа, оха новкъарло йо аьлла. Низамо ма баххара дан дезаш дерг цаьрга дайта гIерта тхо. И новкъарло хира ю оха царна еш ерг.Ткъа, кхечу агIора аьлча, и кхеташо чекхайолучу хенахь, вице-премьер волчу Даудов Мохьмада, элира тхуна цхьа новкъарлонаш ялахь, шега хаам бе аьлла. Тхайн оьшучу хенахь, оха иза дийра ду аьлла хета суна.\n«Къизалшна доьхьала» йолчу комитета Соьлжа-гIалахь дIаяхьанчу оцу акцийца цхьана нисъеллера, республикан кегирхойн цхтьана тобано наркотикашна доьхьал дIахьош йолу митинг а. Цхьана тамашийначу хьелашца даиманна цхьана нисло ишшта акцеш.\nСоьлж-гIалахь къизаллашна дуьхьал дIаяьхьна митинг


Дагестанан Лакхарчу кхело нийса айдина аьлла журналистна Гаджиевна дуьхьал бехктакхаман дов\nТахана Дагестанан Лакхарчу кхело листина ХIинжа-ГIаларчу Советски кхело бинчу сацамна «Черновик» газетерчу журналиста Гаджиев Iабдулмумина дина арз – цо дехнера шена дуьхьал бехктакхаман дов нийса айдина дацар тIечIагIдар. Амма Лакхарчу кхело лору Гаджиев низамца а догIуш бехктакхаме озийна – бакъбина Советски кхелан сацам.\nХьалхо Гаджиевс а, цуьнан адвокаташа а дехнера кхеле талламчас дов айдеш даьхна гIалаташ тидаме эцар – дов гIаттош, цо билгал ца яьккхина Гаджиевс зулам дина боху меттиг а, я хан а. Делахь а кхелаша бакъво дов гIаттийна волу талламча Телевов Надир.\nМаршо Радиоца къамел динчу Гаджиев Iабдулмуминан адвоката Магомедов Шемала, шайн кхидIа а аьрзнаш дан некъ бу, элира. Амма цкъачунна хууш дац адвкоташа хIун вариант къастор ю.\nТерроризмна ахчанца бухлаттор бехкедо Гаджиев Iабдулмуминна. Цо газетехула нах «Ансар» цIе йолчу фонде сагIанаш хьийсо кхойкхура, ткъа и фонд ахча латтош яра ДАIИШ шех олучу террорхойн тобанна, чIагIдо талламо.\nГаджиев Iабдулмумин политика бахьанехь хьийзочу нехан могIара язвина бакъоларъечу «Мемориал» юкъаралло, ткъа шен кхетам бахьанехь Iедало тутмакх винарг лору иза дуьненаюкъарчу Amnesty International организацино.


Массачусетан айманера колони — Википеди\nМассачусетан айманера колони\nХӀокху версин хийцам бина кепаш/файлаш теллина йу. ЧӀагӀйелла верси теллина йара 2018, 18 май.\nМассачусетан айманера колонийн карта.\nМассачусетан айманера колони (инг. Massachusetts Bay Colony) — Керла Ингалсан британин колони, кхоьллина 1630 шарахь Массачусетан айманан компанис Карл I-чун хартица. Цуо бакъо елира компанин колони ян Чарльз а, Мерримак хишна юкъара латтанех. Дуьххьарлера мухажираш хилира коьртехь Уинтроп Джон волу эзарнаш пуританаш. Уггаре яккхий колонин гӀаланаш яра Бостон а, Сейлем а хӀинцалерачу Массачусетс штатехь йолу.\nПлимутан а, Лондонан а компанех къаьсташ, уьш тоеш бара Плимутан а, Виргинин а колонеш, Массачусетсан айманан колони декхарийлахь яцара декъашхойн гулам Ингалсехь бан, цундела компанин урхалла дора Бостонера я Сейлемера. Паччахьо сагатдора колонин теократин правительствон тӀекхеташ йолчу паргӀатонна, 1684 шарахь дӀадаьккхира цуьнан устав. 1691 шарахь колони цхьаьнатоьхна Плимутан колоница а, Мэн колоница а кхоьллира Массачусетс провинци.\nФилип паччахьан тӀом\nХӀара АЦШ исторех лаьцна чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nКхойтта колони Колонин Америкин\nВиргини • Делавэр • Джорджи • Коннектикут • Массачусетс-Бэй • Мэриленд • Нью-Гэмпшир • Нью-Джерси • Нью-Йорк • Пенсильвани • Род-Айленд а, Провиденсан плантацеш а • Къилбаседа Каролина • Къилба Каролина\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Массачусетан_айманера_колони&oldid=2632426»\nЮкъаевлла 1630 шарахь\nЙоккха Британин хилла колонеш\nКерла Ингалсан истори\nАЦШ исторех лаьцна бовланза йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 18 май, 16:16.


Осмаев Адам: "Кадыровн эскархой Донбассехь гучубовлахь, цецволийла дац..."\nУкраина -- Нохчийчура "Iожалла" батальонера салтий бу Донецкехь тIеман Iамораш дIахьош. ГIура-бутт 8, 2014\nНохчийчура Кадыровн эскархойн а, цхьацца герзаца лелачу нехан а терахь алсамдолуш ду Донбассехь. Уьш цига хьажийна меттигера террорхой Оьрсийчоьнан тIеман дакъойн урхаллера ца бовлийта. Иштта хаам бина цхьамоггIа зорбанан гIирсаша, Украинин кхерамазаллан сервисана тIе а тевжаш.\nЖурналисташа дийцарехь, Донбассехь алсамбевлла Нохчийчура «Север» (Къилбаседа) эскаран декъан шевронаш йолу эскархой. Цу шевронашна тIехь ю Оьрсийчоьнан а, Нохчийн республикан а байракхаш.\nУьш Путинан гIашсатий бу, Путина аьлларг а деш. Цундела цхьа боьха болх бан безаш хилча уьш дIабохуьйту цо муьлххачу а меттиге.\nГIура-баттахь Оьрсийчоьнан тIеман куьйгалло Донбассе хьажийра «кадыровцаш» олучу нехан керла тобанаш. Нохчийчура салтиq гинера масийтта Донецкан кIоштан масийтта эвлахь, шайна юкъахь Александровка а йолуш. Цу юртахь нохчийн къомах болу эскархой дIатарбан мегаш бу еххачу ханна, бохуш яздо Украинин зорбанан гIирсаша.\nЦара чIагIдарехь, Кадыровн рогIера эскархойн тобанаш хьажийна Дечкен-бутт болалуш. Уьш берш а нохчий хилар билгалдоккху Украинерчу «Диалог» интернет ресурсо.\nЦо а, кхечу а зорбанан гIирсаша дийцарехь, Кадыровн эскарера тобанаш тIемашкахь дакъалоцуш яц. Церан Iалашо ю меттигера нах кхерамехь латтор а, меттигера «бандитийн тобанаш» Оьрсийчоьнан тIеман дакъойн урхаллера ца йовлийтар а.\n«Информацица дуьхьало яр» цIе йолу вовшахтохаралла кхоьллина Украинерчу журналисташа, Оьрсийчоьнехьа болчу Донбассерчу сепаратисташа дIалаьцначу территорешкахь хуьлург шайн Iуналлехь латтор Iалашонца.\nНохчийн республикехь гIуллакх деш болу Оьрсийчоьнан эскархой хьалха гина бу тхуна Донбассехь.\nИ хаам мел бух болуш бу аьлла, хаьттира ас цу тобан декъашхочуьнга Карин Юрийге. Цкъачунна цунна таллам беш ду шаьш бохуш вара иза.\nКарин Юрий: «Тхуна хIинцца и хаам хезна. Кху сохьта иза тIечIагIбан а я харц бан а аьтто бац тхан. Тхо иза толлуш ду. Амма Нохчийн республикехь гIуллакх деш болу Оьрсийчоьнан эскархой хьалха гина бу тхуна Донбассехь. Цара дакъалецира Украинин эскаран дакъошца хиллачу тIемашкахь».\nБоьха болх бан, цайоьшу нах дIабаха Оьрсийчоьнан ФСБ-н а, ГРУ-н а тобанаш йогIу Донбассе бохуш вара Карин Юрий.\nКарин Юрий: «ХIоразза а "зачистка" ян я Оьрсийчоьнан тIеман ницкъийн хьалхарчу а, шолгIачу оккупацин корпусашкара эскархой кхеро, сих-сиха ала мегар долуш, йогIу ФСБ-н а, ГРУ-н а леррина тобанаш. Церан белш тIехь буьсуш бу цу тайпа болх».\nОсмаев Адам Украинехь йолчу шайн лаамехь Украинин цхьааала ларъян баханчу тIемалойн батальонан командир ву. Цу батальонера дукхах берш Нохчийчохь тIемаш боьлхуш Оьрсийчоьнан эскарех летта нах бу. Донбассе Нохчийчура эскархой баьхкина олий сих-сиха хеза шайна, амма теллича иза бакъ ца хуьлу бохуш дуьйцу цо.\nОсмаев Адам: "Тхуна мосуьйттоза хезна хIума дара иза, уьш баьхкина бохург. Юха и хаам теллича цкъа а бакъ ца хуьлура иза. Цундела цатешарца тIеоьцу ас иштта хаам хезча".\nАмма Донбассехь Оьрсийчоьнан армехь гIуллакх деш болу нохчий гучубевлча цец вера вацара ша бохуш вара Осмаев Адам.\nОсмаев Адам: "Амма бахка мега уьш. ХIунда аьлча, уьш Путинан гIашсатий бу, Путина аьлларг а деш. Цундела цхьа боьха болх бан безаш хилча уьш дIабохуьйту цо муьлххачу а меттиге. Цундела цецвала хIума дац уьш хилахь а. Амма тхуна хезна хIума дац иза тIаьхьарчу хенахь. Ткъа хезча, юха теллича бакъ ца хуьлу иза".\nОьрсийчоьнан армехь гIуллакх деш болу нохчий ши шо хьалха жигара дакъалоцуш бара Украинан эскаршца тIом беш. Цара, хьул а ца деш, дозаллица дийцара шаьш, сепаратисташна тIе а хIиттина, Украиница тIом беш хилар.\nАмма дукха хан ялале уьш берш дIабахара, цхьана бахьаница меттигерчу Iедалшца дов а даьлла.\nЦул тIаьхьа коьртачу декъана Донбассехь леларш бара вайн къомах болу цхьацца авантюристаш. Амма и нах, иштта а дика йоккхуш йоцу нохчийн цIе бехъяр а бен, дIоггара тIеIаткъам бан таро йолуш бац цу регионехь хуьлучунна.\n"Ша боршаверг схьавола Донбассе!" (ВИДЕО)


Ца хууш кхаьллина хьач » Нийсо-Дагестан\n18.09.2019 200 0 niyso\nСарралц кха т1ехь болх бина, суьйренца ц1а вог1уш вара Аюб. Хьоча т1ехь цхьа хаза хьечаш гина, цергех хи тесна, дукха хазбелла, хьоча т1ера хьач баьккхира Аюба. Хьач биъна ваьлла, шолг1аниг баккха куьг кховдочу хенахь ц1аьххьана дагаиккхира цунна, ша ца хууш неха керта йистера хьач а баьккхина, и кхаьллина хилар. Дукха холчу х1оьттира Аюб. - Ой, х1ара ма тамашийна х1ума ду ас динарг? - бохуш ша-шега лен вуьйлира, юьхь т1ера бос хийцалуш. Х1инца дера веза со, оцу хьочан х1усамда волчу вахана, цуьнга айса кхаьллина хьач хьанал сайна байта.\n-Ассаламу 1алайкум, Дауд, ц1ахь вуй хьо?\n-Ва1алайкум ассалам, дера ву-кх, схьа чоьхьа вала.\n-Х1ан-х1а, со чу веана ца 1а. Могуш-парг1ат 1аш дуй вай?\n-Далла бу хастам, дика 1а ! Вай дуй могуш-парг1ат 1аш?\n- Аллах1ан хастам бу, вай ду дика 1аш. Со, хьо сайна къинт1ера ваккха веана. Тахана сарралц кха т1ехь болх бина, ц1а вог1уш ойлане ваьллачохь вицвелла, хазбелла, ца хууш хьан керта йистера некъаца долу аракхевдинчу га т1ера хьач баьккхина и кхаьллина ас. Со и хьоьга хьанал байта веана. Суна хьанал бахьара ахь.\n- Цкъа чоьхьа вала, т1аккха жоп лур ду ас хьуна.\nЮьхь т1ера бос хийцабелира Аюбан.\nАюбан коьрте ойланаш хьийзара, х1инца х1ун олу-те, сох бехк баккха воллу-те, я хьанал ца бан воллу-те? - бохуш.\n-Дика мел дерг дог1ийла кху керта!\n-Диканца дукха вехийла хьо а! Зуда, сихха юург- мерг охьайилла!\nМа хьее юург , х1инцца йиъна вог1уш ву со, - элира Аюба.\n-Х1ан-х1а, кху кертахь йиъна яц.\nВалол, шун т1е воьду вайша. Шуьнехь дара дукха хаза дакъийна жижиг, ахьар галнаш, к1он берам, ч1епалгаш, хингалш, кхехкийна г1абакх, хьечин, баьллин мутт.\n- Аюб, хьо г1айг1ане гуш ву суна, ас хьанал бина хьуна ахь кхаьллина хьач. Со къинт1ера ваьлла хьуна ц1енчу даггара. Дела реза хуьлда хьуна, Дала сий дойла хьан!\nХьо ву хьуна вайн нохчийн хьанала, бусулба, вуьззина къонаха. Ма дика, оьзда, хьанал к1ант кхиийна хилла хьо кхиийначу нанас, ма масала эца хьакъ ву хьо. Дала сий дойла, оцу хьо кхиийначу ден, ненан. Хьо иштта хьанала, бусулба к1ант хилча, хьоьца гергарло, доттаг1алла дезара суна.\n-Дала мукъ лахь, ши ваша, ши доттаг1 ву-кх вайша!\n-Дала мукъ лахь! Аюбан юьхь, малх кхетча санна, серла елира цунах кхаъ хилла.Ас, айса синтарш д1адоьг1учу хенахь олу, ц1енчу Дела дуьхьа, адамашна, олхазаршна, кхийолчу муьлххачу садолчу х1уманна а, йиъначунна хьаналъеш, сайна, тхан дайшна, наношна т1ера, тхоьгарчу саг1е са мел туьйсучарна т1ера, саг1ийна дуьйш ду-кх хьо синтар, олий д1адуьй ас, Дала мукъ лахь.\n-Дала мукъ лахь, Дела реза хуьлда хьуна! Аллах1 Дала саг1а хуьлийтуьйла хьан уьш!\nМа доккха саг1а ду и дуьненахь а, эхартахь а.


Ахматова Раисин деган иллеш\nНохчийн зударшна-яздархошна юкъахь массарел а г1араяьлла республикин а,\nРоссин а дозанел арахьа г1араяьлла евзаш ю поэтессин Ахматова Раисин ц1е.\nНохчийн дерриге а халкъан санна, хала а, чолхе а хилла цуьнан дахаран а, къинхьегаман а некъ. Ялхитта шо бен ца кхаьчнера хинйолчу поэтессин, «халкъан мостаг1» ю аьлла, дийнна халкъаца цхьаьна иза шен Даймахках яьккхича. Шийлачу Казахстанан мецачу аренашкахь колхозехь д1аболийна Ахматова Раисас шен къинхьегаман некъ. Кхойтта шо д1адаьлча, шен дайн лаьтта т1е юхайирзира иза.\nМахках яьккхинчул т1аьхьа дешар юкъахдита дийзира къоначу йоь1ан. Амма ц1а - йирзинчул т1аьхьа кхид1а а дийшира цо: Соьлжа-г1алара хьехархойн училищехь дешначул т1аьхьа цо чекхйоккху Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университет, лаккхара литературин курсаш чекхйоху Москвахь.\nАхматова Раисас белхаш бо школехь, газетан редакцехь, республикин культурин министран г1оьнчин даржехь а хилла. Ткъа шарахь сов куьйгалла до цо Нохч-Галг1айн яздархойн Союзан урхаллехь. РСФСР-н а, СССР-н а яздархойн Союзийн Урхаллин декъашхо а хилла гуттар а.\nЮкъараллин балхахь а дукха къахьегна Ахматова Раисас: республикера комитетийн дакъойн председатель: советийн зударийн, машаран, Азин а, Африкин а пачхьалкхашца цхьабарт хиларан. Массара а герзаш д1адахарехьа а, машарехьа а йолчу дерриг дуьненан Конгрессехь дакъа а лаьцна. Цуьнан къинхьегаман жигаралла а, кхоллараллехь кхиамаш а билгалбаьхна оцу заманан 1едалан лаккхарчу совг1аташца: «Сийлаллин билгало», «Халкъийн доттаг1алла» орденшца а, мидалшца а. «Нохч-Г1алг1айчоьнан халкъан поэтесса лераме ц1е а елла цунна.\nОцу кеппара хилла оцу хьуьнаречу зудчун – Ахматова Раисин къинхьегаман некъ. Амма цуьнца цхьаьна цо кхиамца къахьегна кхоллараллехь а. Шен къинхьегаман некъ а, кхолларалла а, цхьаъ вукхуьнца язош, схьаеъна Ахматова Раиса. Цуьнах лаьцна нийса аьлла литература таллархочо Верольский Юрийс: «Дахаран баккхай т1е1аткъамаш, юкъараллин болх, кест-кеста ешархошца цхьаьнакхетарш, Нохчийчоьнан, Кавказан, пачхьалкхан дозанел арахьа яхар – оцу дерригено а хьалдолуш до цуьнан кхоллараллин басарш. Рог1ера гулар ара мосазза йолу, гуш ду поэтессин говзалла кхуьуш хилар. Стенна а т1е цо шен ойла ерзаярх, шен сица стеннах а 1оттаяларх, уьш дерриге а цуьнца дуьсу, даим а цуьнан даг чухула чекхдаьккхина ду уьш цуьнан. Цундела яздо цо дерригенах а лаьцна. Поэтессас стеннах лаьцна яздеш, цуьнан стихашкахь гуш бу йинчу лаьтте, дайн кхерче, шен халкъе болчу безаман синхаамаш».\nШколехь доьшуш йолуш дуьйна, шен дейтта шо кхаьчча йолаелла Ахматова Раиса стихотворенеш язъян. 1942 –г1а шарахь дуьххьара зорбатоьхна царна.\nДаггара язйина, кхета атта, чолхе йоцуш хиларна, къоначу йоь1ан лирика дика т1е а ийцира поэзи езархоша. Оьрсийн а, нохчийн а меттанашкахь язйора цо х1етахь.\nСайх х1ордан тулг1е,\nАмма тем хууш яц\nК1айн марха хилий сох?\nАмма мархаш а\nК1айн, х1инца санна.\nХ1ун дер ткъа, ишттаниг\nКхаьчна-кх дог суна –\nДуьнен чохь кхин синтем\nКарор бац цунна.\nШен уггаре хьалхарчех цхьаъ йолчу х1окху йоццачу стихотворенехь Ахматова Раисас шен лирикин турпалхочун ойланашца гайтинарг ша ю, цхьа атта, парг1ат, тийна дуьне даа еана а йоцуш, шена гондахьа к1ежтуьйсуш долчу дахаран к1урк1аманехь шен ницкъаш зиэн, цхьа билггала дахаран 1алашо шена хьалха х1оттийна йолу. Иштта хуьлу-кх къоналла, бераллера жигаречу дахаре дуькхьарлера г1улч ша йоккхучу хенахь, дерриге а адамашка безамах юьзна, царна диканаш дан сатесна, цуьнца цхьаьна, цхьаъ хаьржина, ирсечу дахаре сатесна:\nЮха а наб кхетац.\nЧекхъели буьйса, со хьоьстуш,\nСан дог ду къахьегар дезаш,\nАдамна вон дарах кхоьруш,\nМаржа-я1, велар хьо хууш,\nАс хьуна сагатдар тховса! –\nХьо хила тарлора лууш\nСан деган ойланаш хьаста.\nДайн лаьтте, исбаьхьчу Нохчийчоьне болчу бовхачу безамах дуьзна дог досту Ахматова Раисин лирикин турпалхочо, и синхаамаш гойтуш керла дустарш, васташ кхолладелла цуьнга, масала, х1окху мог1ашкахь:\nЛаманийн ирс – лекха баххьаш\nЛакхахь го 1уьйкъенан бодехь,\nБаркалла кхиэлана, ирсехь\nКхолларна дуьненан хьаьттахь,\nВайн кхузахь зовкхе д1анисло\nВайн дика хьомсара Даймохк,\nНур дашо маьлхан и хазалла,\nТ1ех чехка чиллин и хьадар а.\nАмма доьг1на ца хиллера къоначу поэтессина шен дахаран уггаре исбаьхьчу, самукъанечу муьрах дуьззина ирс иэца, шен Даймахкан лаьтта т1ехь къоналлин шовкъе иллеш яздан. Дийнна кхойтта шарна лекъа цуьнан поэзин хьоста. Нохчийн берриге а яздархойн оцу шерашкахь хилла кхоллам бу Ахматова Раисиниг а. Т1аккха вайн халкъ ц1адирзинчул т1аьхьа цо, шен стихотворенийн мог1анашкахь хьахор ду и шераш, хецна д1аала йиш ца хиларна, к1ез-к1езиг схьакъадош:\n…Ткъа хьуна дагадог1у хир ду и шераш,\nЛуьра и орцанаш, ло идо дарцаш,\nСов гена д1адоьлху и даккхий некъаш,\nЦу т1еман ц1ераша дагийна ялташ.\nСинтеме доцчу 1ай, суьрташ а х1иттош,\nОйланаш йора вай, хьуьнарш а дебаш,\nДуткъийчу аннкашца раманаш кхолош,\nИ буьрса халонаш доьналца эшош…\n«Халонаш эшор» ц1е йолчу оцу стихотворенехь автора, х1етахьлерчу идеологица цхьаьна дог1уш, хестайо пионери, комсомол, «езийра» парти. Иштта ала дезаш дара х1етахь, цензура само йолуш хиларна, амма ешархо дика кхетара цуьнан дуьззинчу маь1нах.\nАхматова Раисин лирикин турпалхо шен дог-ойланца а, лаамашца а, сатийсамашца а виллина шен Даймахкаца ву. Дахаран кхолламо цунна генаваьккхина, амма гуттар а шен дайн лаьтта баьргашна хьалха лаьттачу цуьнан ойланаш Нохчийчухьа д1айоьлхучу мархашца йозаелла цхьана стихотворенехь, фольклоран мукъамаш хеза оцу дешнашкахь:\nМархаша стиглахь до нека,\nИштта бу цу мархийн кхоллам –\nСих-сиха хийцалуш суьртехь,\nДаима лела уьш кхерсташ.\nЛаьмнашна т1ехула, даккъаш хедош, йоьлху уьш тергалъеш вайн турпалхо а ву, дог т1емадаьлла, айвелла цаьрца д1аваха лаам болуш, х1унда аьлча, иза тешна ву геннахь дисна шен хьоме латта шайн б1аьргашца мархашна гуш хиларх. Шен беркатечу дог1анца латта 1або новкъаевллачу цара шайх хьагаран синхаамаш меттахбоху цуьнан:\nДа висарг, яйн марха хилла,\nДаймехкан арешка 1ана.\nДаймахке сатуьйсуш, гуттар а хьег1а шен ойланаш ша-шеца йоькъу Ахматова Раисин кхечу стихотворенин турпалхочо. Шен цхьаллехь висинчу цо иштта хаттар х1оттадо ша-шега:\nДиц-м ца делла хьуна винчу мехкан\nСтиглахь кхозуш хилла седарчий?..\nТ1аккха шен хьомсарчу Нохчийчоьнан суьрташ даладо, цхьана а кепара басарш, дешнаш ца кхоош: бодашкара хьалакхевдича стиглара схьаэццал гергахь йолу седарчийн юьзна хорха, аьрхачу хийн декар, шайна т1ехь ша лепа кортош курра айбина лаьтта лаьмнаш, мархашка кхаччалц йолчу лакхалле вай д1акхойкху некъаш, бацо буьйцу вай кхета мотт а, безамчух тера болу буьйсанан мотт а. Т1аккха, урх хецна, дешнийн лаккхарчу айамехь алар а:\nХьоме Даймохк, и хьан исбаьхьалла\nХьан кхоьллина, стенца юстур ю?\nХ1ора стаг ву кхузахь седа санна,\nЙина латта, деган безам сан!\nАхматова Раисин муьлхха а произведени вай схьаэцча, гуш бу цуьнан дуьнен т1ера массо а адаме, шен Даймахке болу безам.\nГ1ебарта-Балкхаройчоьн халкъан поэта Кулиев Кайсына аьллачу дешнаша а т1еч1аг1до и: «Ахматова Раиса – Кавказан тоьллачу поэтех цхьаъ хилла ца 1а. Шен синхаамех уггаре а лакхарниг лору цо дайн кхерче, хьомечу халкъе, дахаре а болу безам. Иза – шен Даймехкан илланча ю. Адамийн дахар а, къинхьегам а, церан ойланаш а, синхаамаш а, хазахетарш а, г1айг1анаш а, дезденош а, белхан хан а, долушдерг а, хиндерг а, чохь садолчу массо а х1умане безам, зудчун безам – иштта бу нохчийн поэтессин кхоллараллин чулацам. Мел генарчу геналлин а ницкъ бац дуьхьало ян цуьнан стихаша шен ешархойн дегнаш т1е бечу новкъахь, х1унда аьлча уьш церан синхаамашца цхьаьна йог1уш а, ала х1ума доцуш говза язйина а ю».\n1958-г1а шарахь зорбанера араяьлла Ахматова Раисин дуьххьарлера гулар. «Суна дика дагайог1у сан республика» ц1е йолу жима киншка. Воккхаверца гочйора ас цу т1ера стихотворенеш, х1унда аьлча, уьш даггара язйина а, чолхаллаш йоцуш, кхета аттачу маттахь а хиларна» - бохуш яздо литература таллархочо, журналиста Кусаев 1адиза. Х1етталц оцу поэтессин книжка ара ца йолуш х1унда йисна бохучух вай дика кхеташ ду.\nДуьненан дуккха а мехкашна, хишна, меттигашна лерина язйина дукха стихотворенеш ю Ахматова Раисин: «Махачкала», «Каспий-х1орде», «Тиса», «Селенга», «Ереван», «Михайловскехь», иштта кхиерш а. Церан хазалла, токхалла мог1анашца ша хесточу хенахь, цуьнан лирикин турпалхочо дагалоьцу ша схьаваьлла мохк, дайн кхерч. Мел исбаьхьа, дагна аьхна мехкаш хиларх, цаьрца хийцалац шен Даймохк цуьнга.\nХьан махкахь со 1ийр а яра,\nАмма нийса кхеталахь:\nСайн кхолламца ирсе ю со\nЙинчу, хазчу Нохчийчохь! – боху цо Каспий-х1орде.\nТиса – хин йистехь, цуьнан нуьцкъаллах, хазаллах цецъюьйлуш лаьттачу турпалхочун лерехь ека Нохчийчуьра Органан г1ар, аренга сихделла, шен собар дайна, охьахьаьдда дог1у и хи шена гуш санна хетта.\nГенарчу Бурятера Селенга-хин тулг1енех цхьаъ ламанхойн к1удал чохь яьхьна, «сийначу Орган чу маршонна хеца» лаам бу турпалхочун, цу кеппара вайн шина мехкан вошалла ч1аг1дархьама. Изза лаам кхоллало цуьнан Сибирах лаьцна долчу лирикин мог1анашкахь:\nСибирь, ахь совг1атна хьайн б1аьргийн к1оргалла,\nПарг1атчу хьайн деган комаьрша ло суна.\nГенарчу Теркана хьан совг1ат хьур ду ас,\nГергарло ч1аг1делча, там хир бу сан дагна.\nВай лакхахь дийцинчунна т1едоьг1на, аьлла х1ара дешнаш Дагестанан халкъан поэта Гамзатов Расула: «Ахматова Раисин поэзин тоьлашха йолчу аг1онех цхьаъ ю – кхиберш санна, шен кхоллам болуш дуьнен т1е яьлла иза массарна а хьоме, гергара, дийнна халкъан йо1 хилар. Кавказан лаьмнийн когашкахь кхоллаелла йолу цуьнан стихаш тайп-тайпанчу пачхьалкашкара, континенташкара ешархойн дегнаша къобалъеш т1еоьцуш ю».\nАхматова Раисина угаре гергарчех цхьаъ ю Даймехкан тема. Октябрьски революцис «сирла нур делла, бодашкара парг1атъяьккхина», кхийолу республикаш санна, Нохчийчоь а бохуш, яра х1етахьлера 1едалан идеологи. Даггара дацахь а, и иштта ду бохуш, т1еч1аг1дан дезара массара а, яздархоша а. Цхьаболчара оцу д1акхайкхорех хьаьвда динера, уьш партин номенклатурин яздархой бара. Цабевлла, партис а, советийн 1едалан куьйгалхоша а д1ахьош болу «коммунизме боьду некъ» къобалбеш, царна хастамаш беш, яздан дезара вукху яздархойн. Амма цара шайн произведенешкахь къайлахчу маь1нехь я кхечу кепара схьаолура бакъдерг. Ахматова Раисин а ю партина, Ленинна, Октябрьски революцина лерина язйина стихотворенеш, уьш ца хилча цуьнан кхийолу стихотворенеш зорбатохуьйтур яцара, оццу хьолехь бара берриге а яздархой. Делахь а, поэтессина карабора оцу идеологин бехкамех-гурах яла некъ.\nМасала, «Лаьмнаш го…» стихотворени. Цуьнан турпалхочунна го бакхьашкахь ша лепа лаьмнаш, царна хехь лаьтташ санна, гуттар а т1ехула хьийза аьрзунаш. Лаьмнийн собар, тийналла, ч1аг1о йийцинчул т1аьхьа, цо доцца олу нохчийн халкъан халачу кхолламах лаьцна.\nОцу мог1анашца ца го идеологин т1е1аткъам, кхузахь к1орггера г1айг1а го нохчийн д1адаханчух а, долчух а лаьцна. К1оргерчу маь1нехь, ойлайойтуш ду т1аьххьара дешнаш:\nХ1ай лаьмнаш, шуначул хьанна\nАш лайнарг дикаха гур ду?!\nХаттарца цхьаьна церан чаккхене айдаран хьаьрк х1оттор ду х1окху стихотворенехь коьртачех цхьаъ. Ма-дарра дуьйцуш, олуьйтуш дацахь а, нохчийн шен историх лаьцна дийца а, ала а дуккха ду бохург дешало оцу стихотворенин маь1нехь. Ткъа и лаьмнаш, массо а нохчочунна санна, гуттар а шайна т1еийзаво сийлахь къилба ду Ахматова Раисин турпалхочунна:\nЙина латта, дагна хьоме лаьмнаш,\nШу гар суна доккха совг1ат ду.\nТкъа кхечу стихотворенехь лаьмнийн мехкан йо1а иштта олу:\nЗамано худу вайн шераш,\nТкъа лаьмнаш – даима къона…\nМа хала ду цунах кхета!\nЛаьмнашка суо мосаз яха,\nДуьххьар уьш гуш санна хета,\nЛаьмнаш, шу даим ду-кх къона!\nЛаьмнийн васт шен дуккха а стихотворенешкахь доладо Ахматова Раисас. Сира, к1айн баххьаш мархашка кховдийна, эзарнаш шерашкахь лаьтта уьш даима а къона го цунна. Церан васт цуьнан шен вастах тера а ду. Ахматован муьлххачу а муьрехь язйина стихотворенеш ерриге а къоналлин шовкъехь, лаккхарчу син айамехь ека. Цуьнан шен лаам а бу шен хьомсарчу лаьмнашна хьакъдолу иллеш кхолла:\nСан лаьмнаш, аш бехк ма билла,\nСан иллеш баххьашка ца кхачахь,\nГ1айг1анехь, халачу деношкахь\nСан кхиар лакхахь ца нислахь…\nАхматован лирикин турпалхо шен Даймехкан 1аламан хазаллин йийсархо ву. Кхузахь, цуьнан Нохчийчохь, «стиглано седарчийн йовлакх шен тесна, ламанан зезагаш дага доьлла», аренан зезагаш а ду шайна т1ехь 1уьйренан тхи лепаш. Дерриге а ду цунна гергара, хьоме – хиш, бердаш, ц1енош:\nКху лаьмнаш юккъехь сан безам а кхиъна,\nСан сирла ирс а ду ду кхузахь хилла.\nЗезагаш ду боьллуш шайн сийна б1аьргаш,\nМуьйлу ас, къурдаш деш, 1уйренан нур…\nГ1алмакхойчоьнан халкъан поэта Кугультинов Давида иштта мах хадийна Ахматова Раисин кхоллараллин: «Суна хетарехь, Ахматова Раисин поэзи евзаш хиларан бахьана ду, адамашка д1аала дезарг шена чохь къийла ницкъбацаран бух т1ехь иза кхиъна хилар. Цуьнан кхоллараллин хаттарш ду – лазам а, къийсам а, ша-шена ницкъ бен ойланаш а, жоьпалла а, шеконаш а, лехамаш а, шен заманхочун – зудчун сатийсамаш а, синхаамаш а. Цо ша а сих-сиха ма олу, ша зударий-ламанхойн ц1арах дуьйцу».\nНохчийн зудчун б1ешерашкара дуьйна схьа хилла декъаза кхоллам буьйцу цо. Бакъду, х1етахьлера идеологица дог1уш, вайн зуда 1адатийн боданехь латтийна х1инццалц схьа, ткъа Октябран революцино йоккха маршо елла цунна, боху т1еч1аг1дарш ду Ахматован поэзехь, къаьсттина шен къоначу хенахь цо язйинчу стихотворенеш т1ехь. Нохчийн йо1е, коьртара йовлакх д1а а даккхий, дарцана-мохана дуьхьалъерза боху кхайкхамаш а бу. Нохчийн зудчун дахар, товханна хьалха хьийзаш, доьзал бузо г1ерташ, къахьоьгуш, кхин дуьне ган йиш йоцуш, д1адоьдуш хилла бохурш а ду. Ткъа уьш дерриш а партин политикина жоп луш, цуьнан т1едахкарш дара. Цу т1ехь Ахматова Раисин а, кхечу яздархойн а буьззина бехкбар нийса а дац. Вай лакхахь ма-аллара, иштта произведенеш язъеш ца хилча, яздархочунна кхоллараллин некъ боьхкура х1етахь.\nАмма Ахматова Раисин кхин а ю произведенеш зуда-ламанхочун сатийсамех, синхаамех, лехамех, дахаран маь1нах лаьцна. Мел хаза, эсала, довха дешнаш ду, масала, цо нене яздина мог1анаш:\nЦкъа сингаттам баьлча, хилча хазахетар,\nЙог1ур ю хьо йолчу – ахь д1акхайкха со.\nСо йоьлуш – хьо ела, елхахь – сан догъэца,\nЛаръе къаьхьчу балех, хьехар суна деш…\nЙина мохк, йина нана – уьш бен яц цунна шен дахарехь г1ортораш, т1етевжийлаш, хьехар деш, цуьнан дог хьаста ницкъ болуш. Т1аккха вай кхета-кх нохчийн зудчун-ц1енненан, х1усамненен – декхарех а: нохчийн юкъараллехь бераш кхетош-кхиоран тешам зудчунна белла хилла, къаьстина йо1 кхиорехь. Ткъа вайна хууш ма ду, нагахь муьлхха а къоман зударий дастамбовлахь, и къам дийнна х1аллакьхуьлуш хилар.\n«Эвлахь» ц1е йолчу стихотворенин турпалхо шен бералла д1адаханчу юьрта еъна. Кхузахь цунна карладуьйлу де нанас баьхна аганан илли, цо дийцина инзаре туьйранаш, цара кхоьллина дика ойланаш. Эвлахь яьккхинчу хенахь жимачу йоь1ан дагчу а, кхетаме а йийшийна сирла, ц1ена, догдика ойланаш гуттаренна а йисина цуьнца. Цундела ю-кх иза адамашка, 1аламе, дайн лаьтте безам болуш кхиъна:\nЮха а геннара\nХеза, дог хьоьстуш,\nНохчийн хьуьнаречу, къинхьегамна т1ерачу зудчун васт гайтар ю Ахматова Раисин кхоллараллин коьрта тема. Церан геланча, цара шайн сатийсамаш, лехамаш синхаамаш д1акхайкхо тешийнарг лору цо ша, цундела хир ду-кх цо шен йижарех – берриге нохчийн зударех мел аьлла дош довха,эсала, догдика, царах дозалла деш. Цу т1ехь шен жоьпалла а дика девза цунна:\n1аламат хала ду\nСоь кхаьчна дакъа:\nДийца сан деза, - боху Ахматовас шен цхьана стихотворенехь. Зударшна-йижаршна хьалха долчу шен декхарх цкъа а ер яц ша боху цо, цара шайн деган ойланаш шех тешорна. Б1еннаш, эзарнаш зударийн кхолламаш, церан дог-ойла ша цхьана зудчо муха юьйцур, ницкъ кхочур буй-те шен и хала декхар кхочушдан, бохучунна жоп луш, цо хоьтту:\nЦхьаъ яц ткъа стигал а\nЦхьаъ бац ткъа и малх а\nХ1ора а йоьлху вайх,\nХ1ора а елало,\nИштта аларца автора гойту ша нохчийн зударийн синхаамаш, дог-ойла сатийсамаш дика бевзаш хилар. Цхьана махкехь бехачу, аганан илли а цхьаъ долчу, буьйцу мотт а, лело г1иллакхаш а, лардо ламасташ а цхьаъ долчу нохчийн берриге зударийн синх1оттам цхьаъ хилар, и иштта гуттар а хилийтар лардан деза бохучу маь1нехь ю «Соь кхаьчна дакъа» ц1е йолу стихотворени:\nНагахь, ницкъ кхачийна,\nЙижаршка кхойкхур ю,\nГ1о дийр ду цара.\nЦеран ницкъ – сан ницкъ бу,\nЦундела теша –\nЮьсур яц цхьалха со\nХууш ма-хиллара, къоман юьхь ларйийраш зударий хилла бу нохчийн .юкъараллехь, цундела делла вайн халкъо царна «ц1еннана, «х1усамнана» боху сийлахь даржаш. Даймохк а хьосту вай, «Нана-Даймохк» олий, лерамечу яртийн ц1ерашна хьалха а даладо «нана» боху дош: Нана –Гихт1а, Нана-Г1ойт1а, Нана-1аьлара, и д1. кх. а.\nКъинхьегамехь, доьзалехь, юкъараллехь цхьабарт болуш, шайн сийлахь декхарш девзаш, уьш лоьруш, оьзда доьзалш кхиош хила беза нохчийн зударий, боху кхайкхам бу авторан оцу произведенехь.\nАхматова Раисин безаман лирика къаьсттина дика т1еоьцу къоначара. Оцу сийлахьчу, ц1еначу синхаамах лаьцна дукха стихотворенеш ю цуьнан, царах к1езиг яц мехкарийн эшарийн мукъамашка йирзина, халкъан эшарш хилла д1ах1иттинарш. Нохчийн йоь1ан эвхьаза боцу, амма даггара а, к1оргера а болу безаман синхаамаш 1аламат говза гайтина Ахматован поэзехь. Диначу халахетарна къинт1ера яла кийча, ц1ийнан дукъ шена т1елацар сийлалла лоруш, доьзал къоман г1иллакхаш т1ехь оьзда 1амор шен декхар дуйла хууш, доьналла долуш гойту цо нохчийн йоь1ан-зудчун васт. Зударийн ц1арах иштта яздина цо:\nДуьненан сан некъ а шера ца хилла,\nХалонаш эшийра, хьанал къахьоьгуш,\nАтта ца хиллачу некъан теш хилла,\nЧ1абанаш къежъелла, даге ца хьоьжуш.\nСо дукха йилхина. Г1ело а лайна.\nСо адам ма дуй ткъа: дела я делха, -\nАмма ас дарцашца къийсина майра,\nДахкарах чеккхюьйлуш, кхийда со малхе.\nШайн кепаца, яздаран говзаллица, аттачу маттаца язйина йолу Ахматова Раисин стихотворенеш хаза екаш а, мукъаме а ю, адамийн уггаре экама синхаамашца йог1уш а ю уьш. Цундела дара царна композиторша мукъамаш бахар а: Бексултанов 1умара, Шахбулатов 1аднана, А. Халебскийс, Димаевг1ар: 1елас а, Саь1ида а, Чергизбиев Зайндис а, иштта кхечара а. Айдамирова Маръяман, Дагаев Валидан, Магомедов Султанан, Чакараева Маьлха-Аьзни, Дадашева Тамарин, Буркаев Мовладан, кхечеран а репертуарехь а яра уьш. Ткъа цо тоьшалла до халкъо Ахматова Раисин пох1ма къобалдеш хиларна.\nАдамийн дахаран маь1нах лаьцна ойланаш гойтуш дуккха стихотворенеш ю цуьнан. Цо шен т1аьххьарчех йолчу цхьана стихотворенехь юха а т1еч1аг1до адамо дахар эрна д1адахьа дезаш ца хилар:\nТ1аьххьара б1аьрг тухуш,\nАс доттаг1 лийринарг\nмостаг1 ца хиллехь,\nХарцо ца ч1аг1йинехь,\nоьг1азло тоьлла, -\n«Лаьтта т1ехь со башха яьхна».\nАхматова Раисин кхолларалла евзара ерриге Россехь, Украинехь, Белоруссехь, Прибалтикехь, Европера литературин периодикехь а. Цуьнан поэзин гуларш арайийлина Англехь, Францехь, Индехь а. Испанхойн, хинди, урду, венгрийн, иштта кхечу меттанашка гоч а йина уьш. Ткъа нохчийн литературехь цо йитинарг йоккха лар ю, цо санна эвсараллица язъеш, къахьоьгуш зуда-яздархо хилла яц Нохчийчохь.\nАхматова Раисех – оцу башхачу зудчух – поэтессех лаьцна дукха яздина нохчийн литература таллархоша: Сулаев Мохьмада, Айдаев Юша1а, Туркаев Хьасана, Гайтукаев Казбека, кхечара. Цара хьакъболлу дика мах хадийна цуьнан кхоллараллин. Нохчийн халкъан яздархочо Бексултанов Мусас «Зуда-ламанхо» ц1е йолчу шен эссе т1ехь ма-дарра долу психологически сурт а диллина цуьнан.\nХ1ара статья ерзош, дало лаьа оьрсийн поэтан Михалков Сергейн дешнаш: «Цкъа а йицйийр яц Ахматова Раисин стихотворенийн исбаьхьа киншкаш. Суна хетарехь, - ерриге а Кавказан литературехь шатайпа башха хилам а бу уьш.\nВай заманан пох1ме яздархойн мог1аршкахь хьакъболу меттиг д1алоцуш ю иза, поэзин пох1манчийн седачийн кочарехь уггаре сирла седа санна. Кхеташдерг цхьаъ ду: кхоллараллин кхиарехь, яздаран говзаллехь а уггаре лакхарчу т1ег1ане кхаьчна иза. Адамашка ала х1ума ду цуьнан. Цунах лаьцна шен киншкаш т1ехь дуьйцу цо, ткъа и киншкаш х1ор а – Кавказан дерриге халкъийн дозалла ду».


Террорхошна тIехь кхел йолийна Белгино\nБелгин коьртачу шахьарера Нийсонан Кхерч, и кхел шена чохь дIайоьдуш йолу, и бахьана долуш вуно дукхачу полисхоша ларъеш ю. Процессехь дов хоттура ду 16 стаге, амма царех бехкебечаран гIенташкахь Iаш 7 бен вац, шайх дукхахберш Брюсселана генайоцуш Iуьллучу Вервье цIе йолчу жимчу гIалара а болуш.\nУьш, и 20 шарера 38 шаре кхаччалца хенаш йолу кегий нах кху шеран дечкен баттахь Вервьехь дIаяьхьанчу терроран дуьхьалчу леринчу операцехь лийцина бара. ХIетахь Iедалхошца дIаса герз деттарехь цу тобанера ши стаг вен а вийра.\nТкъа тобан куьйгалхо ларалуш волу Абауд Iабдулхьамид, ала дашна, желтойн махкара схьа царна омранаш луш хилла волу, даханчу шеран лахьан баттахь Парижана дина хилла тIелатарш кечдинарг лору талламхоша.\nИ стаг и тIелатарш хилла кIира даьлча Францерчу Сен-Дени гIалахь вийра Iедалхоша. Ткъа хIинца кхелехь жоьпе озийначарна юккъехь коьрта бехкевеш верг ларалуш ву Эл Бали Маруан, Мароккора орамаш долу Верьвен вахархо. Амма и Эл Бали а, цуьнца цхьаьна кхеле озийнарш а цу тобанера уггаре а кхераме декъашхой ца лору Iедалхоша.\nБоккъал а кхераме берш бевдда кIелхьарабевлла ларалуш бу.\nБелгерий, Францерий, Нидерландашкарий, Мароккора орамаш долу и исс стаг, Брюсселерчу прокуратурана хетарехь, я Шемахь ДаIишан могIаршлахь къайлабевлла я цигахь тIемашкахь кхелхина. Кхело дийцаре дийр ду, террорхоша хIинцалца схьа лелийна долчу талоршца цхьаьна, цара дан кечдина хилларш а.\nТкъа уьш, и цара дан лерина хилларш, вуно инзаре хIумнаш ду. Масала, Белгин Iедалхоша чIагIдарехь, террорхойн тоба кечам беш хилла, цу махкара муьлха а цхьа лакхарчу даржера политик я кхелахо, я полисхойн хьаькам вада а вина, цуьнан камершна хьалха корта баккха а, и видео тIаккха интернетехула Малхбузенна ДаIишера кхерам тассар санна яржон а.\nЛийцинчеран петаршкахь карийначу гIирсо гойту, церан и планаш кхочуш ян таронаш хиллийла а – полисхошна карийнера кегий нах бехачу хIусамашкахь Калашниковн масатоьпаш а, лоьлху гIирсаш а, ДаIишан пропагандин материалаш а. Нагахь санна кхело лийцинчеран бехк тIечIагIбахь, царна ДаIиш тобанехь хиларна а, террорхойн тIелатарш дарна а пхеа шарера пхийтта шаре кхаччалца хенаш тоха йиш ю.\nБрюсселехь террорхошна тIехь йолаеллачу процессо чул башха кхин хIуммаъ кIеззиг журналистийн а, тергамхойн а тидам ца гулбина цу юкъана ша шех Исламан пачхьалкхе олуш йолу ДаIиш тоба Шемин президент Асад Башарца цхьаьнаболх беш хилар кху деношкахь Малхбузерчу журналисташна гучудаларо.\nАсад Башар ДаIиш тобанца бертахь ву бохучух лаьцна шеконаш Шемара хьал тергалдечаьргахь йолу дукха хан яра. И шеконаш алсамевллера масех бутт хьалха Асадан режимна белшашгIортош йолчу Оьрсийчоьно Шемахь ша тIеман операци дIахьочу хенахь доккхачу декъехь ДаIишан позицеш йита а юьтуш, кхечу Асадна дуьхьалчу оппозицин ницкъашна а, маьрша нах бехачу кIошташна а тIе бомбанаш еттар бахьана долуш.\nБаханчу Дечкен- баттахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн Шемарчу векалтин белхахоша шайн Твиттерерчу аккаунтехь яздира, Асад Башаран режимо ДаIиш тоба лар а еш, кхечу тIемлошна етта шен бомбанаш, аьлла.\n„Джихадхошца къайлаха пакт“ аьлла цIе тиллинчу хаамехь Вашингтонан Шемарчу векалша яздира хIетахь, шайгахь тоьшаллаш ду, Асадан хIаваан эскарша шаьш етта бомбанаш даIишхошна а ца етташ, мелхо а, уьш ларбархьама, царна а, Асадна а дуьхьал тIом бечу тобанашна етта, цу кепара ДаIишан ницкъаш чIагI а беш, аьлла.\nХIинца евзаш йолчу Скай Ньюз агенталло баржийначу хаамаша тIечIагIдо Асад Башар террорхошца цхьаьнаболх беш хилар. Ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанера бевддачу тIемалошца цхьаьнакхетарш а деш, журналистийн талламаш бинчу цу агенталлин белхахоша яздо, Шемарчу урхаллина а, ДаIишан куьйгаллина а юккъехь къайлаха барт хилла, террорхоша шаьш даханчу шарахь дIалаьцна хилла йолу шира гIала Палмира маьрша йоккхур ю аьлла.\nИ гIала, ЮНЕСКО дуьненан културан хазнаш ларйаран хьукмато адамаллин културехь уггаре а ширчех а, мехалчех а хIоллам лерина йолу, ДаIишерчу террорхоша дIалаьцначул тIаьхьа цкъа хьалха цара иза ерриге а лелхийтина, хIаллакйина бохуш хаамаш баьржинера.\nАмма масех баттахь ДаIишан карахь и гIала, аьлча цуьнан херцарш лаьттинчул тIаьхьа, массо а цецвоккхуш, шен тIемлой цигара юхабехира ДаIишо, ткъа цара мукъайитина гIала дIалецира Асадан а, Оьрсийчоьнан а эскархоша.\nКху деношкахь, ала дашна, Путин Владимиран чоьхьарчу гонера доттагI ларалуш волу Ролдугин СЕргей виолончел локхуш а волуш, концерт елира вевзаш волчу дирижеро Гергиев Валерийс. Амма Палмирин гонахьа болу барт цхьаъ хилла ца Iа Скай Ньюз агенталло а, Таймс газетано а чIагIдарехь, Асадс ДаIишца бинарг. Журналисташна гучудаларехь, цу шина агIоно мехкадаьтта дохка-эцарехь мах лелош хилла.\nИштта, масала, журналисташна каракхаьчначу документашкара гуш ду, ДаIишо Асадан векалшка дохка мехкадаьтта эцна йоьду машен тIехIалийта, иза доьхкинчу ахчанах оьккху молха эца деза шайн аьлла дехар дина хилар.\nКхузахь ала догIу, масех бутт хьалха Туркойчоьнан президенто Эрдоган ТIайипа а дира дIахьедар, Асада а, цуьнан урахалла а ДаIишан коьрта финансийн хьоста ду аьлла, хIунда аьлча, ДаIиш тобано доккхачу декъехь Асадан режимна духкуш ду ша доккху мехкадаьтта, аьлла.


Оьрсийн Iедалшка ДIавала Кхерам бу ТIемало Садаев\nОьрсийчоь -- Москохарчу цхьана набахтехь, 15Дечк2011\nЕвроперчу массех пачхьалкхан набахтешкахь, Нохчийчохь тIемашкахь дакъалацарна бехке а беш, Оьрсийчу дIабала кечбина вайнехан мухIажарш бу. Дечкен беттан 24-чохь Швецерчу Флен гIалахь дIасацийра Iедалхоша Садаев Эмильхан. Iуьйранна ворхI сахьт даьлча иза вехачу хIусамна чулилхинчу полисхоша Садаев Нохчийчуьрчу тIамехь дакъалаьцна хиларна Оьрсийчоьно Интерполехула лоьхуш хилар далийра шаьш леларан бахьана.\nСадаевс ша цкъа а дацаре дина дац ша тIамехь дакъа лаьцна хилар. Бакъду, Садаевс дацаре до, ша террорхо а, зуламхо а ву бохург. Цо ша шен мохк мостагIчо дIалаьцча, цу мостагIчунна дуьхьал тIом бина, бохуш чIагIдо. Цундела ша Женеверчу конвенцица салти а, тIемало а лоруш ву, боху цо.\n2004-чу шарахь, чов яр бахьана долуш, Нохчийчуьра араваьлла, Садаев цкъа хьалха Азербаджане, цул тIаьхьа Туркойн махка дIавахнера. Ткъа цигахь а шена тешаме ца хетча, иза ши шо хьалха Швеце ваха схьавеънера, цигахь шена политикан тхов-кIело а ехна.\nАла догIу, Садаевн ши ваша -Мусай, Зеламхий - Нохчийчохь оьрсийн эскархоша вийна ву. Иштта Йоккхачу АтагIара цуьнан хIусам а оьрсаша эккхийтина ю. Ша Садаев иза вах-вахханчу пачхьалкхийн Iедалшкара Оьрсийчоьно дIавоьхуш ву. И бахьана долуш, цо ша Швеце вогIучу хенахь кхечу цIарца даьхна харцахьа кехаташ лелийна хилла.\nМа-дарра аьлча, и цхьаъ доцург- харцахьа кехаташ лелор- Швецерчу Iедалийн цунна дуьхьал дакха хIума дац. Дуьненаюкъара гуманитаран бакъонаш схьаэцча, шеко а йоцуш, тхов-кIело хьакъ ю цунна мел кIезиг а цхьана бахьанца: нагахь санна иза Оьрсийчу дIалахь, цигахь цунна Iедалша къиза таIзарш дийриг хиларна а, иза цара верна кхерам хиларна. Амма Швецерчу Iедалша и хIума тидаме а ца оьцуш дитина.\nСадаев Эмильхана цу юкъана гуьржийн президенте Саакашвили Михаиле кхайкхам бина интернетехула. Шена Гуьржийчохь политикан тхов-кIело лахьара, аьлла, дехна цо, цу кепара, ша Оьрсийчу дIа ца волуьйтуш, кIелхьара ваккхархьама.\nГуьржийчуьра цкъачунна Садаевн дехарна кхаьчна жоп дац. Ткъа Чиллан беттан шозлагIчохь Оьрсийчу дIавала лерина хилла волчу Эмильхана, ша Iуьйранна новкъа воккхуш вуйла хиича, шен корта стоьлан маьIигах биттина, ша-шена чевнаш йина. Цул совнаха, цо мацаллин акци а кхайкхийна, хIума ца юу массийтта де а ду. И бахьана долуш цкъачунна новкъа ца воккхуш сацийна ву иза.\nСадаев Эмильхан цхьаъ хилла ца Iа карарчу хенахь Европехь Оьрсийчоьнан дехарца лаьцна кхобуш. Бельгерчу Ставелот цIе йолчу гIалин набахтехь иштта шен кхолламе ладоьгIуш Iаш ву ткъе ялхийтта шо долу Махаев Бислан. Дечкен бутт болалуш иза а ву деккъа цхьа Оьрсийчоьно иза тIемало хиларна дIавоьхуш ву бохучу бахьанца лаьцна.\nМахаев, цуьнан гергарчара дийцарехь, ши эзар кхозлагIчу шарахь дуьйна хьийзош ву оьрсийн къайлахчу сервисо а, ницкъаллин урхаллаша а. Массийттаза лаьцна а хилла иза, тIемалошца зIе хилар цунна тIе а тоьттуш. Дерриге а дацаре дечу Махаевга, цуьнга хеттамаш беш хиллачу Iедалан белхалоша шен боцу бехк тIеэцийта гIерташ, таIзарш динера цунна дуккхаза а. ХIетте а къар ца велла иза, ша оьрсийн карара валарцана Европе ваха схьавеъна. ХIинца кхузахь лаьцна, юха а ша хьийзиначу чалтачийн кара дIа вала кечвина ву.\nИзза кхоллам бу Хорватерчу Iедалша лаьцначу Кагерманов Асланан а. Австрехь политикан тхов-кIело а йолуш волу иза, шен гIуллакхна Хорвате ваханчуьра дIалаьцна, Оьрсийчоьно Интерполехула лоьхуш ву аьлла. ХIетахь дуьйна набахтехь валлош ву.\nТкъа масех бутт хьалха Италехь дIалаьцна хилла Ибраев Ринат - иштта Францехь политикан тхов-кIело йолуш волу - хаамийн гIирсаша а, адамийн бакъонаш ларъярхоша а йоккха гIовгIа эккхийтар бахьана долуш дIахецна.


Пайзулаева: "Ибрагимовн киншкаш еша а йолаелла, дIатесира ас..."\nОршотдийнахь Соьлж-ГIаларчу Октябран кIоштан кхелехь рогIера кхеташо дIаьяьхьира яздархочунна-историкна Ибрагимов Ризванна дуьхьал даьккхина гIуллакх луьстуш. Кхеле ялийнера яздархочунна арз дина Пайзулаева Заира а.\nКхелахочо а, адвоката а, прокурораша а шега дечу хаттаршна жоьпаш делира цо. Бехке ечу агIонна хаа лууш дара, муьлхачу жайни тIехь хааделла цунна къаьмнашна юкъахь питана а, зулам а доккхуш ду аьлла. Хеттарш дича билгалделира, Пайзулаевас Ибрагимовн цхьа а тептар караэцна ца хиллийла. "Еша йола а елла, дIатесира ас" аьлла, доцца хадийра цо жоп. Ши шо хьалха онкологин лазар хааделаа, коьртана операци йина шена, хIетахь дуьйна хIуманна ша йицлуш хилар а хаийтира Пайзулаева Заирас.\nКхело кхин цхьа теш а левира. Иза вара "Гуманитаран талламан юкъараллан" директор Эльсункаев Недарсолта. Иза эксперт санна кхайкхинера, Ибрагимов Ризванан жайнеш тIехь, Пайзулаевас ма дийццара кхераме кхайкхамаш буй-те аьлла хатта.\n"Ша лелочу а, хьоьхучу Iилманца дуьстича, шена Ибрагимовн белхаш мелхо а, пайдехь карабо тIекхуьучу чкъурана. "Нохчий Дала къастина къам ду" бохург - вай кхечу къаьмнел тоьлуш ду бохург дац, иза вайна массарна а тIедожош жоьпалла ду, кхиъ дика хила бохуш" элира Эльсункаев Недарсолтас.\nКхеле ца баьхкинера Ибрагимов Ризванан гIуллакх теллина болу талламчаш Джабраилов а, Сосницкий а. РогIерачу кхелехь цаьрга дакъалацийта шайн лаам юха а дIабовзийтира бехке ечу агIоно.\nЕарийдийнахь кхайкхийна Ибрагимов Ризванан рогIера кхелан кхеташо.


Анекдоты на чеченском языке - Страница 3 - Grommus\nGrommus > Чеченская Республика > Чеченцы > Фольклор > Анекдоты на чеченском языке\n18.06.2013, 16:06 #21\nДурдомехь волчу стага хи чохь луьйчуш хи буха воьдучуьра к1елхьара ваьккхина хилла цхьа стаг.Шолг1ачу дийнахь лоьро аьлла 1овдалчуьнга: ши кхаъ бу са хьоьга баккха диканиг а, вониг а.диканиг боккха ас:ахь стаг к1елхьара ваккхарна кхана хьо товелла аьлла ц1а вохуьйтуш ву.\nво кхаъ бу хьуна - и ахьа к1елхьара ваьккхина стаг ирх оллавелла велла хьуна, аьлла.\nЦомгашчо аьлла бах: иза ирх оллавелла ма вац, и аса вакъавалийта хьала тесина ма ву!!!\nМолчание- великий друг, который никогда не изменит/Конфуций/\nОтправить личное сообщение для полуночница\nНайти ещё сообщения от полуночница\n18.06.2013, 16:10 #22\n05.03.2017, 10:14 #23\nВес репутации: 1889\nЦкъа, цхьан заманчохь, цхьа стаг хилла вижна 1аш.\nШен кертахь цхьа г1овг1а а хезна, меллиша хьала а г1еттина, коре а ваг1на ладог1уш сецна.\nШен гинчунахь цец а ваьлла иза.\nКхуьна ет, муш тесна ма1аш т1е, меллиша кех боккхуш хилла кхуьна юртхочо.\nЦунна воьвзина шен къола деш вериг.\nСа хилитийна, оьвла юккъе вахана иза.\nОьвлера майдане кхаьчна волуш шен къолу динарг дуъхьала кхетта цунна.\n-Ассаламу 1алайкум хьенехь!\n-Х1умма ца хилла хьуна, сингаттаме х1ум долуш ца ваьлла хьо ара.\n-Ваьлла. Сийсара г1енахь Х1аьжа веанера суна. Цуо ахь сан ет лачкъа бина бохура.\n-Хьаьжас бохура иза???\nЛастийна суьлхьанаш д1а кхиссина элира боху жоьлко..\n-Сайн мотт беттачуна ас вирд доккхура дац.\n08.06.2017, 15:44 #24\nБакхий нах баьхкина хилла йо1 еха.\nГуттар а хестош юх-юха а ч1ооог1а бехаш нах бу олш хилла,\nдокх ирс ду т1е деан шу йо1ан олш.\nМассо реза а ваькхина,хан а къастийна д1а ара бовлачу нахан юкъер цхьанге г1ад яханчу йо1а нанас юха а хеттина: Воша, бокъала ишт ч1ог1 бехаш нах бу уьш?-аьл. Вукхо жоп делла: Валлах1и бу дукх ч1ог1а бехаш!!! Цера де-де-да 120 шерахь ваьхна, де-да 115, де-нана 110! Шейна кхал х1ум хилле хьари х1инци а бехар бар уьш аьлла\nСедой жил, Седой жив, Седой будет жить © Jizn'\nНайти ещё сообщения от Седой\n10.01.2019, 15:12 #25\n17.01.2019, 10:56 #26\nЮьртахь жима стаг кхелхина тезет хилла. И тезет д1айирзина цхьа хан яьллачу хенахь, цу юьртара цхьа стаг вахана хилла кхелхинчу жимачу стеган нахе кадам бан. Царех уггаре воккхах верг кхайкхина ара а ваьккхина, цуьнга кадам бина хилла цо:\n— Мукъа воцуш виснера со шуна гучу ваза. Вайн ницкъ кхаьчнехьара шуна и бохам хуьлуьйтур а бацара, ч1ог1а хала а хийти и шун вешин к1ант кхелхина, — аьлла.\nXlapa кадам бина ваьлча, кхелхинчу жимчу стеган девашас аьллера:\n— Вай, и кхин хьан дай-ваший вийна-м ца лелара и кхелхича, хьуна хала ца хета…


Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш\nШаьш толлур ду луларчу пачхьалкхо юкъаяьхначу керлачу санкцеша шайна ден зен, аьлла Оьрсийчоьнан премьер-министран гIовса Дворкович Аркадийс, Украино 400 сов Оьрсийчуьрчу вахархочунна а, 90 сов хьукматна а дуьхьал дIаяхйина санкцеш, РИА Новости агенталло бинчу хаамна комментари еш.\nКиево санкцеш ханна ша кхидIа а яхъяр дузу Донбассехь сепаратистийн лидеро Захарченкос бутт баьлча меттигера харжамаш дIабахьа сацамбеш буьйр арахецарца. Цуьнан хьокъехь Украинан президента Порошенко Петрос дIахьедина, гIаттамхоша кхерамна кIел хьо Минскехь машарехьа бина барт, аьлла.\nУкраинехь тIебогIу бутт бовш хила беза меттигера харжамаш. Царел хьалхалелхаш нисло Донбассехь сепаратисташа дIахьонболу харжамаш.\nУкраинан президентан сайта тIехь керлачу санкцийн декъа язбина сепаратистийн хьалханчаш, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан думин цхьаболу депутаташ а. Компанешлахь ю кеманашца нах дIасалелабен Аэрофлот, Касперскийн компьютеран технологийн лаборатори, Газпромбанк а, Москохан Банк а.


Оьрсийчоь -- Москох. Пачхьалкхан Дума, 2013.\nОьрсийчоьнан Конституцин 20 шо кхачарна леррина пачхьалкхехь дIакхайкхийначу амнистица, уггаре а дукха 25 эзар стаг аравала мега. Царна юккъахь хир бац боху 5 шаралла сов хан тоьхна болу нах байинарш а, наркотикаш йоьхкинарш а, Амнисти бахьана долуш шайн гергарнаш дIахецаре сатесна бу дуккха а нохчий иштта цхьамогIа кIоршаме зуламаш дина берш а. Амма цу юкъахь шортта хила там бу зуламаш дина болу низамхой а, Iедалан белхахой а.\nТахана билггал маса нохчо ву ала хала ду Оьрсийоьнан набахтешкахь чохь воллуш, амма, тIечIагIдеш аьлча, харц хир дац царах цхьа онда дакъа, я низамаш а дохош чубоьхкина бу, я йогIучул яьккхий хенаш тоьхна бу. Цундела, бехк бац цIахь болчу церан гергарчеран уьш оцу амнисти кIелла гIура бу аьлла, сатийсам хиларна. Мохьмад цIе йолчу хIокху стеган шеко яц, дукхахболу нах хьакъ доцу тIаIзар а дина чубохкина бу бохучух.\nМохьмад: «Нохчи ву аьлла, кхин цхьана а тайпа бехк боцуш чубоьхъкина бу и нах. Зуда а, стаг а, воккха а, жима а бу царна юккъахь. Бакъду, амнистийн кIезга дакъ кхочура ду царна. ХЬо царах тарлой, тIаккха кхочура ю иза. Нана йийна а, ваша вийна а, царна 3 шо туху, синкхетамехь вацара аьлла, ткъа, вайчарна харцах ког нисбелла аьлла ткъо а , ткъе итт а шо туху. Вайна кхаьчча дика-м дара иза».\nВайнахан йогIуш йоццушехь, яьккхий хенаш еттарна, реза воцучу адвокатан Тепсаев Шарипан а, ца хета, и амнисти харцо а йоцуш дIахьур ю аьлла. ХIетте а, цуьнан а бу сайтисам, паргIат бовла безачарна юккъахь ша агIо лаьцна хилла болу тутмакхаш хира бу аьлла.\nТепсаев Шарип: «И амнистии зорбане яьккхалца, биллгала мила цу юккъе воьду ца хаа. Сан карахь яц и текст. Ас гIуллакхаш лелийн массийта стаг ву, уьш чубухкучу хенахь а, харц чубоьхкина болу. Герзан тIехула сацийна а, тIемалошна гIо деш верг ву аьлла, чувоьллина а 3-4 стаг а ву сан. Ма дара дийцича, цхьа а тоьшаллаш а доцуш чубоьхкина а бу уьш. Герз шаьш чу а кхоьссина бу. Цхьа шо ах шо а, шо а, долуш бу. Нагахь санна, оцу амнистийн агIонаш хийцина яцахь, уьш оцу юккъе баха безаш а бу».\nГIалгIайн махкахь дукхачу хьолехь болх бечу адвоката Тепсаев Шарипин шеко яц, Iедалан харц системо, чубоьхкинарш, арабевлча, оьгIазло а йолуш, бекхам бан лааро, дог чIагIдина арабовлуш хиларна. Иза, коьрта бахьанаш ду боху цо, Оьрсийчоьнан набахтеш даиманна юьззина хилар.\nТепсаев Шарип: «бехк боцуш чувоьллинарг, шен бехк буй а хууш Iийра ву. Ткъа, иза боцучуьнна, Iедалан доьхьала дог ойла хуьлу церан. Уьш чубоьхкинчеран, нахан хьалхахь ца делча а, Далла хьалхахь жоп дала дезара ду. Ас сатуьйсу, 5 шаралла кIезиг хан ерш баккъалла а дIахоьцур бу аьлла».\nАмнисти кхайкхорна, муьлха а стаг санна реза волчу Тепсаев Шарипа юьсту иза, Совета Iедалан заманахь хиллачуьнца. Иза, аьттехь а тера дац боху цо.\nТепсаев Шарип: «Хьалха, Совета Iедал долчу хенахь, кесст-кесст йолура иза. Во Iедал ду бохуш иза хиллехь а. Куьйгалхо рогIераниг хаьржича а йоллура. ХIара башха шуьйра амнисти а яц. Аслам ца иза яьккхинехьарий дика-м дара».\nТкъа, къаьмнийн набахте лоруш хилчу Совета Iедалах, хIун схьаэцна, таханлерачу Оьрсийчоьно, хIун дIадаьлла, аьлла деллачу хаттарна иштта жоп делира Тепсаев Шарипа.\nТепсаев Шарип: Соьга хаьттича, дукха чIогIа хийцаделла хIумма а дац. Со ГIалгIайн махкахь болх беш ву. Нохчийчохь хезна суна, киснахь цхьа 3-4 патармий, 2-3 грамм наркотик а йоцуш ца хуьлу боху, полицийн белхахо. Цундела, чIогIа хийцаделла хIума дац хьуна. Кхузахь, везаш верг, наггахь бен чу ца вуллу. 13 чоьнах йолчу петар чохь яьллаш йолу Васильева а ю.Ткъа, уггаре а декъаза хIума дина волу миска, лаца бахьана а дой, герз а кхуссий, иза чувуллу».\nТахана Оьрсийчохь набахтешкахь чохь валлаш 700 эзар ца кхоччуш стаг ву бохуш долу терахьаш ду, журналисташна юккъахь лелаш. Ши-кхо шо хьалха хиллачуьлла цхьа 100 эзар стаганна кIезга ду иза.\nТкъа, хIинца, амнисти юккъе бахийта хьакъ ду аьлла хетачу нохчийн спискеш кечъеш ю, меттигарачу Iедалша. Уьш гIаръйохуш яц цкъачуьнна. Гарехь, шен гергара стаг, шен неIарах пIелг тоххалца, цхьаболчарна ца хаа а мега, иза маьрша ваьллийла.\nОьрсийчоьнан Думо тIеоьцучу амнистина реза бац бакъонашларъярхой\nАмнисти кхайкхийна Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думо


Украина -- 1932-33-чу шерашкахь украинахоша лайна мацалла дагалоцуш хIоттийна хIоллам, Киев, 25Лах2011\nЮьхьанца массийтта бутт белира тΙамах ведда махкахваьллачу муфтин метта динан хьалхе караэца ваьхьаш нохчийн Ιеламчех стаг ца карош. ТΙом боьду ахшо доллуш карийра иштаниг - Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Веданарчу синкхачан цΙа чохь, гулвелла эзар гергга тΙемало а, массо а баьчча а волуш, дира цо шен тоба.\nКремлан пропагандано хΙетахь а , тΙаьхьа а даржадора шегара бакъдоцург. Пачхьалкхера политикаш а, тΙеман куьйгалхой а дукха гΙиртина нохчашца барт карон, ткъа Дудаев а, цуьнан го къарлуш бац, шайга уьш ца ховшало машаран бан дийцаршка, бохуш дуьйцура Ельцин Бориса а, цуьнан гоно а. Иштта Ιехадора Оьрсийчоьно Ιехадала кийчча долу дуьне - нохчийн цΙий Ιенаш хилар цо ша-шена шен аьрхаллийца баьккхина бохам бу, бохуш.\nНохчийчоь -- Дудаев ДжовхIар нохчийн къаношца къамел деш, 31ГIа1991\nЛаьмнийн когашкахь - цхьана агΙор Улес-Кертаций, вукху агΙор Сиржа-Эвлан йисттеххьий, ах лаьттах а дахана, лаьмнашка, де-буьйса а доцуш, хΙоьънаш детташ лаьттара оьрсийн яккхийн тоьпийн а, танканийн а иттаннаш дакъош. Царел дехьа, шера аренийн къошташкахь, нах базаршка а хΙуьттура, цхьаверг шена Кремло кхоьллинчу хьелашкахь балха а лелара, кΙайн кучахь, галстук йоьхнарг а нислора царалахь.\n20 шо гергга хан яьллехь а, тахана а схьакаро аьтто бу хΙетахьлера и нах – уьш бара Украинан парламентан - Радин декъашхой, шайлахь Процевяк Тарас, Семенюк Юрий, Круцик Роман, Киеверчу зорбанехь болх беш хилла журналисташ Базелюк Мария, Бабий Оьлга, кхин а иттех стаг.\nУкраина -- Круцик Роман, Украинан "Мемориал" музейн куьйгалхо, Kиев, 20Лах2008\nУкраина -- Поэт Драч Иван, Шевченко Тарасан цIарах премин шена еллачу дийнахь, Kиев, 03Гез2009\nЧто проглотила. Старались Ирод ...\nМостагI нохчийн ножах лета -\nУкраина -- Поэт Павличко Дмитрий. ОьрсийчоьнУкраина -- Поэт Павличко Дмитрий. Оьрсийчоьнан Украинерчу векалтна хьалха, Оьрсийчоьнан шайн пачхьалкхе болу хьажам харц хилар дакхайкхош бахархоша хIоттийначу гуламехь, Kиев, 18Оха 2011\nНохчех бIаьрг буьзина беха украинахой