Баталов Апти: ФСБ-но нохчий Норд-Осте бига кечбеш гина суна. (Эфиран 1-ра дакъа) - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Баталов Апти: ФСБ-но нохчий Норд-Осте бига кечбеш гина суна. (Эфиран 1-ра дакъа)\nБаталов Апти: ФСБ-но нохчий Норд-Осте бига кечбеш гина суна. (Эфиран 1-ра дакъа)\nШегара юьйлучу къизаллица а, мекарлонаш лелон массарначул дика хаарца а дуьнентΙехь къаьсташ йолу Оьрсийчоьнан кхерамзаллин урхалла – ФСБ – Ιехийначу, оцу бахьанийца ша цуьнга вен ца воьйтуш, цуьнан багара ваьллачу нохчочух лаьцна ду хIара дийцар.\nВовшех вуно чогΙа къаьсташ нисбелира Нохчийчуьра ши тΙом. Адамаш хΙаллакдеш, ша хьалхара тΙом дΙахьош, Кремль кхоаелла яцахь а, мелла а дуьненах ийзалуш санна гора. Дуьненаюкъарчу тергамхойн гΙеххьачул аьтто болура лела Ιазап тергоне эца. Журналистийн кайолура, махка а баьхкина, харцонийн тешаш хΙитта.\nЦундела юкъ-кара хезара Европерчу пачхьалкхийн дайн, дипломатийн, мел кΙеда, гΙийла хиллехь а, резадацаран протесташ. ТΙеман низамаш – нагахь санна уьш хуьлуш делахь — дуккхаъчу тешнабехкашца лардахь а, цхьана декъанна лардора.\nТкъа шолгΙачу тΙамехь лелларг еккъа цхьа харцой, къизаллий, китарлонашший бен яцара. Дерриг а дуьненна чукхача некъаш а бихкина, шашаха а яьккхина, хΙаллакйира Нохчийчоь – Нохчийн Республика Ичкери.\nШолгΙачу тΙамехь кΙеззиг а ца оьцура тергоне муьлха нохчо вен тарло, муьлхарниг ца вийча долу – хΙаллакван кхачош вара муьлхха а. Адамна дикачу агΙор доьрзуш ларалора, нагахь санна иза лаца а лаьцна, кхел-бахьанах чекх а ваьккхина, вуьйш велахь. Ткъа эзарнаш нохчий, оьрсийн кара а кхаьчна, белла, байна докъаза.\nДуьххьара федералан ницкъийн каракхаьчначех бара, цара кхелах чекхбоху кеп а еш, набахтехь байина нохчийн баьччанаш, инарлаш – парламентан спикер Алихаджиев Руслан, Ичкерин кхерамзаллин министр Атгериев Турпал-Ιела, «Дудаев ДжовхΙаран Эскаран» буьйранча Радуев Салман, кхиберш.\nИшттачийн могΙара а ваьккхина, оьрсаша доьза вайъина хила «догΙура» 2000-гΙа шо доьдуш, цхьана дийнахь АтагIа боьдучу новкъахь цΙеххьашха ФСБ-но лаьцначу инарлана, хΙетахь Масхадов Асланан администрацин куьйгалхо лаьттинчу Баталов Аптина а.\nАмма Аптис Ιехийра хΙилланаш лелон бΙешерашкахь ΙаΙийна зеделларг долу ФСБ.\nЛацарцана, вадийна, Москох дΙавигира Ичкерин инарла федералаша. Ша дΙакхачийна меттиг а, цигахь шеца лелларг а иштта дагалоьцу Баталов Аптис ша.\nФСБ-н лаккхарчу куьйгалхоша, къайлахчу петарахь Баталов Апти, лен а веш, кхобучу юкъанна Москох иза лаха веъначу цуьнан шичина Русланна (Гилани олура цунах гергарчара) тешнабехк бира. Иза доьза вайъира. Йийра цуьнца иза Апти лаха ша цаваийтархьама Москох еъна цхьа зуда а. Цхьа дика доцуш вон а ца догΙу – иштта кхоьллина Дала хΙара дуьне. Ша лаха араваьллачу шичас, ФСБ-нера дала тарло уггаре доккха зулам шена тΙе а оьцуш, ша къацахетарша верах хьалхаваьккхина лору Баталов Аптис. Вайна шича Руслан (Гилани) бахьанехь цуьнан аьтто белира, ФСБ-н телефонах пайда а оьцуш, Москохарчу тележурналисташка шена орца деха.\nИштта Ιораделира Баталов Апти ФСБ-но шен къайлахчу петарахь кхобуш вуйла. Хиллачо эгΙийна баккхий чекисташ Баталов дΙахоьцу кеп хΙоттон буьйлабелира. Эххара а Нохчийчу, шен цΙа, Новр-ГΙала кхачийра иза. ЦΙакхаьчча Аптис шен ма-хуьллу лийхира ша бахьанехь вайна шен шича Руслан. Амма тер-мера дацара ФСБ-но дина зе. Нохчий а бара оцу зуламна юкъахьарчийна.\nМасала, эвтархочо Дениев Адама 17 эзар доллар дийхира, ша Гилани схьалоху кеп а хIиттош. Дог дилла ца хΙоьттинехь а, шича шена каравойла доцийла кхета вуьйлира Апти эххара а. Оцу юкъанна цуьнан хΙакхавала дийзира ФСБ-но кечдечу кхин а цхьана доккхачу зуламах. 2002-чу шеран бΙаьсте. Ах шо дара Москох Норд-Ост театр лаца Ичкерин тΙеман бΙаьхочун Бараев Мовсаран тоба яха дуьсуш. Цунна кечамаш беш яра ФСБ. Баталов Апти теш ву театрера бохам билггал ФСБ-но кечбина а, кхочушбина а хиларан. «Норд-Ост ФСБ-но дина зулам хиларан теш ву со»\nРогΙерчу шен зуламна кечлучу ФСБ-но шена ваха йиллина хан яцъеш юйла кхийтира Ичкерин президентан тΙеман хьехамча Ιийна инарла Баталов. Эццахь сацам бира цо махках а, оьрсийн Ιедалан аьлларг лелачу пачхьалкхах а къайлавала. …Оха юкъахдоккху Баталов Аптис кийталонан говзанча ларалуш йолчу ФСБ-н лаккхара хьаькамаш а Ιехош, шена Дала яхйинчу хене валарх лаьцна долу хΙара дийцар. Ткъа шуна довзийта хан ца тоьаш бухадитинарг Маршо Радионо довзуьйтур ду тΙаьхо.\nИсточник: www. radiomarsho.com\nАрхивы Выберите месяц Апрель 2021 (123) Март 2021 (200) Февраль 2021 (155) Январь 2021 (198) Декабрь 2020 (180) Ноябрь 2020 (180) Октябрь 2020 (221) Сентябрь 2020 (219) Август 2020 (206) Июль 2020 (194) Июнь 2020 (189) Май 2020 (182) Апрель 2020 (184) Март 2020 (199) Февраль 2020 (175) Январь 2020 (174) Декабрь 2019 (168) Ноябрь 2019 (174) Октябрь 2019 (177) Сентябрь 2019 (207) Август 2019 (217) Июль 2019 (221) Июнь 2019 (186) Май 2019 (126) Апрель 2019 (185) Март 2019 (178) Февраль 2019 (185) Январь 2019 (155) Декабрь 2018 (189) Ноябрь 2018 (176) Октябрь 2018 (192) Сентябрь 2018 (192) Август 2018 (187) Июль 2018 (177) Июнь 2018 (190) Май 2018 (197) Апрель 2018 (202) Март 2018 (227) Февраль 2018 (168) Январь 2018 (167) Декабрь 2017 (168) Ноябрь 2017 (169) Октябрь 2017 (197) Сентябрь 2017 (197) Август 2017 (197) Июль 2017 (212) Июнь 2017 (215) Май 2017 (208) Апрель 2017 (231) Март 2017 (228) Февраль 2017 (229) Январь 2017 (240) Декабрь 2016 (275) Ноябрь 2016 (234) Октябрь 2016 (264) Сентябрь 2016 (235) Август 2016 (251) Июль 2016 (235) Июнь 2016 (244) Май 2016 (247) Апрель 2016 (234) Март 2016 (236) Февраль 2016 (219) Январь 2016 (209) Декабрь 2015 (228) Ноябрь 2015 (245) Октябрь 2015 (225) Сентябрь 2015 (202) Август 2015 (214) Июль 2015 (262) Июнь 2015 (288) Май 2015 (223) Ноябрь 2014 (1) Март 2014 (648) Февраль 2014 (514) Январь 2014 (536) Декабрь 2013 (449) Ноябрь 2013 (442) Октябрь 2013 (432) Сентябрь 2013 (358) Август 2013 (344) Июль 2013 (366) Июнь 2013 (385) Май 2013 (358) Апрель 2013 (140) Март 2013 (402) Февраль 2013 (408) Январь 2013 (376) Декабрь 2012 (332) Ноябрь 2012 (263) Октябрь 2012 (321) Сентябрь 2012 (356) Август 2012 (334) Июль 2012 (338) Июнь 2012 (305) Май 2012 (288) Апрель 2012 (270) Март 2012 (327) Февраль 2012 (284) Январь 2012 (334) Декабрь 2011 (392) Ноябрь 2011 (284) Октябрь 2011 (263) Сентябрь 2011 (252) Август 2011 (271) Июль 2011 (285) Июнь 2011 (261) Май 2011 (313) Апрель 2011 (86) Март 2011 (37) Февраль 2011 (1)\n«Плохая интеграция чеченцев в общество – ложь». Интервью с французской правозащитницей\nКремль снова лжет, выгораживая Асада\n«Асад применяет химические бомбы»\nЧЕЧЕНСКИЙ ЯЗЫК, КАК «СРЕДСТВО ИДЕОЛОГИЧЕСКОЙ ДИВЕРСИИ»


Дауд-паччахь дикка къанвелла, хан тоьхна стаг волуш, иза хІуъа дича а вох ца лора. Паччахь вохвалийта ялхоша юргІанаш тосура цунна тІе.\nТІаккха паччахьан уллорачара элира цуьнга: «Оха къона йоІстаг лохур ю хьуна, цо хьан гІайгІа бийр бу. Иза хьуна улло охьаюьжур ю, тІаккха хьо вохлур ву».\nБерриг Исраил-махкахула чекхбовлуш, хаза йоІ лийхира цара паччахьна. ТІаккха АбишагІ цІе йолу шунамхо а карийна, иза паччахьна тІе ялийра цара.\nИ йоІ чІогІа хаза яра. Цо дика дола дора паччахьан, амма паччахьо цунах куьг а ца туьйхира.\nКураваьллачу Хьагатан кІанта Адан-ЯхІус (иза Дауд-паччахьан дийна бисинчех воккхаха волу кІант вара) ша паччахь хир ву олура. Цо шена гІудалкхаш а кечйира, дошлой а хаьржира, шовзткъе итт сиха лела стаг а гулвира.\nДас цкъа а, иза я важа хІунда леладо ахьа аьлла, ца хоттура цуьнга. Адан-ЯхІу чІогІа хаза вара. Иза Абушаламал тІаьхьа вина вара паччахьна.\nЦаруятан кІантах Йоабах а, динан да волчу Абу-ЯтІарих а дагаволура Адан-ЯхІу. Цара гІо а дора цунна.\nАмма динан да ЦІадукъа а, БенъяхІун кІант ЯхІу-ЯдаІ а, Ната-пайхамар а, ШамаІи а, РеІа а, Дауд-паччахьан доьналла долу тІемалой а Адан-ЯхІугахьа бацара.\nІейн-РегІал олучу шовданан йистехь, Зохьелат олучу тІулгана уллохь, Дауд-паччахьан кІентий болу шен берриге вежарий а, паччахьан кертахь гІуллакх деш болу берриге яхІудхой а кхайкхина, стерчий, уьстагІий, эсий дайира Адан-ЯхІус.\nТкъа Ната-пайхамар а, паччахьан кертахь ха деш болчеран хьаькам волу БенъяхІу а, важа майра турпалхой а, иштта шен ваша Сулим а ца кхайкхинера Адан-ЯхІус.\nТІаккха Ната-пайхамаро Сулиман нене Бат-ШабаІе элира: «Хьуна хезний Хьагатан кІант Адан-ЯхІу паччахь хилла воллий а, ткъа вайн олахочунна Дауд-паччахьна иза ца хаьий а?\nТкъа хІинца ас хьехар дийр ду хьуна, хьайн а, хьайн кІентан Сулиман а дахар ахьа муха кІелхьардаккха деза аьлла.\nДауд-паччахьна тІе а гІой, ала цуьнга: „Сан паччахь волу олахо, хьайн лай йолчу соьга чІагІо еш, ахьа ца элира: ‘Хьан кІант Сулим хьол тІаьхьа хьан метта, паччахь хилла, охьахуур ву аьлла? Ткъа хІинца Адан-ЯхІу хІунда хуьлуш ву паччахь?’\nТкъа хьо паччахье йистхуьлуш йоллучу хенахь, со хьуна тІаьххье чувер ву, ахьа аьллачунна догІург тІе а тухуш“».\nПаччахь вуьжучу цІа чу елира Бат-ШабаІ. Паччахь чІогІа къена вара. Цунна оьшург деш шунамхо йолу АбишагІ яра цу чохь.\nБат-ШабаІа, охьа а таьІна, корта охьабахийтира паччахьна хьалха. Ткъа паччахьо элира: «Хьуна хІун оьшу?»\nБат-ШабаІа жоп делира: «Сан олахо, сан паччахь! Хьайн Далла хьалха хьайн лай йолчу суна чІагІо ма йира ахьа, сан кІант Сулим хьайл тІаьхьа паччахь хилла охьахуур ву аьлла.\nТкъа хІинца Адан-ЯхІух паччахь хилла боху. Хьуна-м, сан паччахь волу олахо, иза хаа а ма ца хаьа.\nДуккха а стерчий а, эсий а, уьстагІий а дайина, массо а хьан, паччахьан, бераш а, динан да Абу-ЯтІари а, тІемалойн хьаькам волу Йоаб а кхайкхина цо. Ткъа хьан лай волу Сулим цо ца кхайкхина.\nСан паччахь волу олахо, массо Исраилан халкъан бІаьргаш хьуна тІе боьгІна бу, ахьа дІакхайкхоре ладоьгІуш, сан паччахь волу олахо, хьан метта, хьол тІаьхьа мила хир ву те бохуш.\nХІунда аьлча сан паччахь волу олахо, дІа а кхелхина, шен дайх дІакхетча, суна а, сан кІантана Сулимна а тІе бехк божор бу».\nБат-ШабаІ паччахье йистхилла а ялале, Ната-пайхамар схьавеара.\nПаччахье хаам бира, Ната-пайхамар веана аьлла. Паччахь волчу чу а ваьлла, шен корта лаьтта кхаччалц охьатаІийра Ната-пайхамаро. (Цу хенахь Бат-ШабаІ чуьра араелира, хІунда аьлча, шен гІуллакх дахьаш, паччахь волчу цхьана стеган бен ван йиш яцара.)\nЦо элира: «Сан паччахь волу олахо! Аьллерий те ахь, хьайл тІаьхьа паччахьалла а деш, хьайн метта Адан-ЯхІу охьахуур ву аьлла?\nХІунда аьлча Адан-ЯхІус тахана, ара а ваьлла, дуккха а стерчий а, эсий а, уьстагІий а дайина. Берриге а паччахьан кІентий а, тІемалойн хьаькамаш а, динан да волу Абу-ЯтІари а тІе а кхайкхина, Іаш ву иза. ХІинца уьш и волчохь юуш а, молуш а бу. Цара боху: „Вехийла Адан-ЯхІу-паччахь!“\nТкъа хьан лай волу со а, динан да ЦІадукъа а, ЯхІу-ЯдаІан кІант БенъяхІу а, хьан лай Сулим а ца кхайкхина цо.\nСан паччахь волчу олахочун лаамца хилла дуй те иза? Хьан лай волчу соьга хІунда ца хаийтина те ахьа, мила хуур ву сан паччахь волчу олахочул тІаьхьа цуьнан метта паччахьалла дан?»\nТІаккха Дауд-паччахьо элира: «Схьакхайкхал суна тІе Бат-ШабаІ». Иза, паччахь волчу а еана, цунна хьалха дІахІоьттира.\nТІаккха жоп луш, Дауд-паччахьо элира: «Сан массо а халчу баланех со кІелхьарваьккхинчу, дийна волчу Везачу Элах дуй боу ас,\nИсраил халкъан Везачу Далла хьалха айса хьуна чІагІо ма-ярра, хьан кІант Сулим, паччахьалла а деш, сан метта охьахуур ву аьлла. Иштта иза дийр а ду ас тахана».\nТІаккха, корта лаьтта кхаччалц паччахьна хьалха охьа а таІийна, Бат-ШабаІа элира: «Вехийла сан паччахь волу олахо абаденналц!»\nЦул тІаьхьа Дауд-паччахьо элира: «Схьакхайкха суна тІе динан да волу ЦІадукъа а, Ната-пайхамар а, ЯхІу-ЯдаІан кІант БенъяхІу а». Уьш паччахь волчу чубевлира.\nПаччахьо элира цаьрга: «Шайца сан уллоранаш а эций, сан кІант Сулим, сан бІарзанна тІе а хаавай, Гихьон-шовданна йисте дІавига.\nЦигахь динан дас ЦІадукъас а, Ната-пайхамаро а Исраил-махкана тІехь паччахьалла дан къобалвийр ву Сулим, коьрта тІе даьтта а дуттуш. Цул тІаьхьа, уьстагІан маІа а локхуьйтуш, дІакхайкхаде: „Вехийла Сулим-паччахь!“ – аьлла.\nИ хІума шаьш дина девллачул тІаьхьа юха схьавалаве иза. ТІаккха Сулим, схьа а веана, сан, паччахьан, метте охьахуур ву. Цо сан метта паччахьалла дийр ду. Исраилан халкъана а, ЯхІудан халкъана а тІехь баьчча хила аьлла, весет дина аса цуьнга».\nЯхІу-ЯдаІан кІанта БенъяхІус, паччахье жоп луш, элира: «Амин! Иштта олийла Везачу Эло, сан паччахь волчу олахочун Дала.\nВеза Эла сан паччахь волчу олахочуьнца ма-хиллара, иштта хуьлийла Иза Сулимца а, сан олахо волчу Даудан паччахьаллел а, лакхадоккхийла Цо Сулиман паччахьалла а».\nТІаккха динан да волчу ЦІадукъас а, Ната-пайхамаро а, ЯхІу-ЯдаІан кІанта БенъяхІус а, кератхоша а, палетхоша а Сулим, Дауд-паччахьан бІарзанна тІе а хаийна, Гихьон олучу шовдан йисте вигира.\nЦул тІаьхьа динан дас, деза четар чуьра деза хьакхар чохь долу маІа схьа а эцна, и хьакхар Сулиман коьрта тІе доьттира. ТІаккха зурманчаша коьман маІа лекхира. Дерриг халкъо, аз айадеш, бохура: «Вехийла Сулим-паччахь!»\nЦул тІаьхьа дерриг а халкъ, зурманаш а лоькхуш, Сулимна тІаьхьахІоьттира. Массо а халкъана и хІума чІогІа хазахеттера. Церан маьхьарша дерриг а латта дегадора.\nХІума юучуьра севцича, Адан-ЯхІуна а, цо кхайкхинчарна а и гІовгІанаш хезира. Ткъа коьман маІан гІовгІа хезна волчу Йоаба элира: «И хІун гІовгІа ю яьлларг? ХІун ду те гІалахь хилларг?»\nЦо и боххушехь, динан ден Абу-ЯтІарин кІант ЯхІуната тІевеара. Ткъа Адан-ЯхІус цуьнга элира: «Чувала, хьо хьанал стаг ву. Ахьа дика кхаъ беана хир бу».\nТІаккха ЯхІунатас Адан-ЯхІуга жоп делира: «ХІан-хІа. Дика кхаъ бац ас беанарг! Вайн олахочо Дауд-паччахьо Сулим паччахь вина дІахІоттийна.\nПаччахьо динан да ЦІадукъа а, Ната-пайхамар а, ЯхІу-ЯдаІан кІант БенъяхІу а, кератхой а, палетхой а бахийтина, цара Сулим паччахьан бІарзанна тІе хаийна.\nТІаккха Гихьон-шовданан йистехь динан да волчу ЦІадукъас а, Ната-пайхамаро а Сулим паччахь ван къобалвина. Цигара дІадоьдуш долу халкъ чІогІа хазахетта ду, ерриг гІала а меттахъяьлла. Цундела яьлла шуна хезаш йолу и гІовгІа.\nХІинца паччахьан метта Сулим охьахиъна.\nТкъа паччахьан уллорачара, вайн олахо Дауд паччахь декъалвеш, элира: „Хьан Дала Сулиман цІе хьан цІарал а сов язйойла, цуьнан паччахьалла хьан паччахьаллел а лакхадоккхийла“. ТІаккха Дауд-паччахь ша меттахь волччохь охьатаьІира царна.\nДауд-паччахьо иштта дешнаш элира: „Декъал ву Веза Эла, Исраилан халкъан Дела, тахана сан кІант сан метта паччахь хилла охьахууш суна гайтина волу!“»\nТІаккха Адан-ЯхІус кхайкхина берш, кхера а белла, шайн-шайн цІа дІасабахара.\nТкъа Сулимах кхоьруш волу Адан-ЯхІу, хьала а гІаьттина, вахана сагІа доккхучу кхерчан маІех тасавелира.\nТІаккха Сулимна тІе хабар кхачийра, Адан-ЯхІу Сулим-паччахьах кхера а велла, и кхерч схьа а лаьцна, лаьтташ ву аьлла. Цо доьху шена Сулим-паччахьо чІагІо яр, шен лай Адан-ЯхІу тур тоьхна цо вуьйр вац аьлла.\nТкъа Сулим-паччахьо элира: «Нагахь иза хІинца дуьйна дог цІена стаг хилахь, цуьнан коьрта тІера цхьа а чо лаьтта охьабожор бац, амма иза ямарта хилахь, лийр ву».\nТІаккха Сулим-паччахьо, ялхой а бахийтина, сагІа доккхучу кхерчан уллора схьавалавайтира Адан-ЯхІу. Иза схьа а веана, Сулим-паччахьна хьалха охьатаьІира. Ткъа Сулим-паччахьо Адан-ЯхІуга элира: «Вало, хьайн цІа гІо».


Сура Дужург — Википеди\n56 Сурат АЛЬ-ВАКЪИIА Хилаза ца долург (Маккахь доьссина‚ дерриге 96 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Ша хилаза ца долург хилича‚ 2. И хилар харцдеш цхьа а /са/ ма дац. 3. /Дукханаш/ цо охьатаIор бу‚ /дукханаш/ хьалабохур а ма бу. 4. Латта ластийча ласторца‚ 5. Лаьмнаш даржича даржорца‚ 6. /Царех/ хилча дIасхьаяьржина чан. 7. Шу а хилча кхаа декъе декъаделла: 8. Аьтту куьйган дай  муьлш бу и аьтту куьйган дай? 9. Аьрру куьйган дай  муьлш бу и аьрру куьйган дай? 10. /Иманца дуьненахь/ хьалхабевлла хилларш  хир бу /ял шайна яларца къемат дийнахь/ хьалхабевлла берш. 11. Уьш хир бу /Далла/ гергахь 12. НиIматийн бошмашкахь. 13. Хьалхарчех цхьа тоба‚ 14. ТIаьхьачарех цхьа кIеззиг берш 15. /Деших‚ жовхIарех/ тегначу маьнганий тIехь хир бу. 16. Царна тIетевжина‚ вовшашна дуьхьарбирзина. 17. Царна /гIуллакх деш/ тIехьийзар бу гуттар къона кегирхой 18. Стаькнашца‚ кIудалшца‚ чагIаран шовдан кадаца  19. Кортош лезар дац церан цунах‚ бехар а бац уьш. 20. Стоьмаш хир бу царна шаьш хаьржинчех‚ 21. Хьозан жижиг хир ду царна шайна дукхадезачух‚ 22. Iаьржа‚ баккхий бIаьргаш болу мехкарий а хир бу‚ 23. НуьцIкъала Iалашдечу луълуъах тера болу  24. Цара деш хиллачун бекхаман дуьхьа ду иза. 25. Царна хозур дац цу чохь /ялсаманехь/ деса хабарш а‚ къинош дина бохуш бехкаш а  26. Деккъа "Салам!" "Салам!" олу дош бен. 27. Аьтту куьйган дай  муьлш бу и аьтту куьйган дай? 28. КIохцалш доцчу лотос диттийн юккъехь хир бу /уьш/‚ 29. ТIетта стомех дуьзначу тIалхь диттийн юккъехь /хир бу/‚ 30. Дехха даьржинчу IиндагIехь хир бу‚ 31. Гуттар оьхачу хина юккъехь хир бу‚ 32. Дуккха стоьмийн юккъехь хир бу‚ 33. Шаьш царех хадор боцчу‚ духа тухур боцчу‚ 34. Хьала айбинчу маьнганий тIехь. 35. Баккъалла а, Оха кхиина уьш кхиорца‚ 36. Оха хилийта уьш йоI-цIена 37. Шайн майраш дукхабезаш‚ царца цхьана хеннара‚ 38. Аьттачу куьйган дайшна /хир бу уьш/‚\nДакъа 2 39. /Уьш бу/: хьалхалерчех цхьа тоба‚ 40. Кхечарех цхьа тоба. 41. Аьрру куъйган дай  муьлш бу и аьрру куьйган дай? 42. Уьш хир бу цIе еттачу махехь‚ цIийдинчу хина юккъехь‚ 43. Сов Iаьржачу дохкан Iиндагехь‚ 44. Ша шила доцчу‚ ша /дегIана/ таме доцчу. 45. Баккъалла а, уьш ма бара оцул хьалха зовкх хьоьгуш. 46. Баккъалла а, уьш бара къар ца луш доккха къа деш. 47. Уьш бара олуш: "Тхо делча‚ тхоьх поппар а‚ даьIахкаш а хилча тхо духа дендийр ду?" 48. Я тхан хьалхалера дай /денбийр бу/? 49. Ахьа ала: "Баккъалла а, хьалхалераш а‚ тIаьхьарлераш а. 50. Гулбийр ма бу билгалчу /къемат/ дийнан тоьхначу ханна. 51. ТIаккха баккъалла а, аш‚ хIай тила делларш‚ /бакъдерг/ харцдийнарш‚ 52. Дуур ма ду заккъум диттах /стоьмаш/‚ 53. Юзор ма цунах /шайн/ гайш‚ 54. Цуьнан тIе /аш/ молур ма ду цIийдинчу хих‚ 55. /Аш/ молур ма ду хьогъеллачу эмкалан малар. 56. Иза ду царна кечдийнарг Бекхаман дийнахь. 57. Оха кхоьллина шу‚ аш хIунда бакъ ца до /дин/? 58. Шуна ца го шаьш хIу тосуш ? 59. Аш кхуллуш ду иза /адам/ я Тхо ду кхуллурш? 60. Оха билгалдаьккхира шуна юккъехь валар‚ Тхо тIаьхьа дуьсур дац 61. Шу хийцон шух терачарех‚ шу кхоллан шуна ца хуучу кепара. 62. Шуна девзира-май дуьххьашхалгIа кхоллар‚ аш ойла хIунда ца йо? 63. Шаьш дуьйш дерг /ялта/ гой шуна? 64. Шу ду и /лаьттах/ кхуьуьйтуш дерш я Тхо ду и кхуьуьйтуш дерш? 65. Тхуна лиънехьара‚ Оха екъа яр хуьлуьйтур яра цунах‚ шу цецдевла дуьсур ма дара‚ /олуш/: 66. "Баккъалла а, тхо декхаран кIел ма дисина. 67. ХIаъ‚ тхо хIумма доцуш ма диси". 68. Шуна гой шаьш молуш долу хи? 69. Аш даийтина иза мархийн юккъера я Тхо ду и доуьйтург? 70. Тхуна лиънехьара Оха и дуьра холуьйтур дара /шуна мала ца луш/‚ баркалла а хIунда ца олу аш? 71. Шуна гой цIе‚ шаьш латаеш йолу? 72. Аш кхиина цуьнан дитт я Тхо ду и кхиош дерг? 73. Оха хилийтина иза /жоьжахатин цIе/ дагайоуьйтуш ерг а‚ есачу арахь болчарна пайда оьцу хIума а хилла /царна нах бехаш болу меттиг йовзуьйтуш/. 74. Хьан сийлахь-воккха волчу Кхиош-кхобушволчун цIе хастае!\nДакъа 3 75. ТIаккха Аса дуй боу седарчий дIадузу меттигах. 76. Баккъалла а, и дуй‚ шуна хаахьара‚ Iаламат боккха бу! 77. Баккъалла а, иза сийлахь КъурIан ду 78. Iалашдинчу жайна чохь. 79. Цунах хьакха ца ло цIена берш бен. 80. Охьадоьссина ду иза Iаламийн Дегара. 81. И хабар а ца лоруш ду шу? 82. И /дин/ харцдешдерг шайна рицIкъ хуьлуьйтуш ду шу? 83. /И са долуш/ къанкъаркъе кхаьчнехьара‚ 84. Цу кепахь а шу хьоьжуш Iийр дара? 85. Тхо вуно гергахь ду цуна шул‚ делахь а шуна ца го. 86. Шу ца хиллехьара /къематдийнахь/ шайгара бекхам оьцуш‚ 87. Аш духадерзор дара и /са/ шаьш бакъ луьйш хиллехь? 88. Амма иза хиллехь /Далла/ гергарчарех‚ 89. /ТIаккха цуна/ ду садаIар‚ дог пархатдалар а‚ ниIматийн бошмаш а. 90. Амма иза хиллехь аьтту куьйган дех  91. ТIаккха салам ду хьуна аьтту куьйган дайшкара. 92. Амма иза хиллехь /дин/ харцдиначарех‚ тилабеллачарех  93. Цуна ду хьошалгIа тIелацар цIийделлачу хих‚ 94. Жоьжатехь вагар а. 95. Баккъалла а, иза хьакъ-бакъдерг ду-кх! 96. Ахь хастае хьан сийлахь-воккхачу Кхиош-кхобучун цIе!\nХьажа. кхин Хьажораш Хьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Дужург&oldid=80984»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню


Кавказан Турпалхо къастош ю "Кавказский Узел"\nЗазадоккху-бутт 29, 2013\nКавказ -- Кавказан Турпалхо къастош ю "Кавказский Узел" бакъонашларъярхойн интернет агенталла.\nКавказерачу хиламехь язъеш йолчу "Кавказский узел" цIе йолчу сайто, конкурс кхайкхина, регионехь турпалхо аьлла цIе лелош мегар волуш стаг къасторхьам. Царна юккъахь, итт стаг ву, тайпа-тайпана мехкашкара, цхьацца дахаран хьелашкахь билгалбоьвла. ХIинцале долчу терахьашца хьалхаваьлла воьдуш ву Нохчийчуьра векал.\n«Кавказский узел» цIе йолчу сайто кхайкхина и конкурс. Шаьш къастийначу I0 стагах, цхьаъ билгалаваккха веза, сайтан хьовсархоша. Азербайджанера дуьйна, Краснодара кIошта кхаччалца, йолчу республикашкахь, бакъонашларъярхой а, журналисташ а, адвокаташ а, юккъаралхой а, бу цу юккъахь. Оцу иттана юккъе ваха, дахаран шен хьежам а болуш, йолчу харцонна доьхьала латта майралла а йолуш болу нах бу бохуш ду сайт тIехь.\nМасла, Азербайджанан журналист Исмаилова Хадижо теллина, пачхьалкхехь уггаре а шуьйра яьржина йолу «Азерфон» мобила телефонан компани президентан Алиев Ильхаман шина йоIан долаллехь ю аьлла. Оцу таллам бахьанехь, цунна Iаткъамаш бина хилла. Адыгийн республикера лоьро Шишхов Давлета, коьртах ах метар дечк чекхаяьлла стаг лечуьра кIелхьараваьккхина, операции а йина.\nИштта, ГIалгIайн мехка, адамийн бакъонехула векал Оздоев Джамбулат а ву оцу списки юккъахь. Дарже хоьттинчу дуьйна, адамийн бакъонашца долу гIуллакх мелла а тадала дуоладелла аьлла хета, и конкурс кхайкхинчарна.\nВу цу юккъахь, Нохчийчоьнан векал а. Иза ву «Дош» журналан коьрта редактор Шовхалов Исрапил. Москохахь арадолучу оцу журнало яздеш ду, КъилбаСеда Кавказерачу хиламехь а, политикех а. Конкурсехь дакъалацара Шовхаловна хьакъ хилар, ду боху, цуьнан болх халонца а, дахаран кхерамца а ийна. 3 шо хьалха цунна а, цуьнан гIовс волчу Дудуев Iабдулина а, ГIалгIайн махкахь тIелатар динера муьлша бу ца хуучу герзхоша, и шиъ Плиево олучу оьвлахь митинге а вахана Несар-гIала дIавоьдучу хенахь.\nИшшта оцу списки юккъахь бу, Абхазера а, Дагестанера , ХIирийн махкара а векалша. ХIора а стаг, шен-шен цхьацца хиламашкахь билгалваьлла ву, шайна хетарг чекхадаккхарехь чIагIам гайтина болу.\n«Кавказский узел» сайт тIехь, хIинцале гуш ду, хьанна алсам кхаж тосуш бу. Кхечарах дикка хьалхаваьлла воьдуш верг ву нохчийн журналист Шовхалов Исрапил. Цул тIаьхьа йогIуш ю, могIарерачу бахархойн бакъонаш меттахIотторехь къахьоьгуш йолу Дагестанера адвокат Магомедова СапихIат а, лакхахь йийцина йолу Азербайджанера журналист Исмаилова Хадишт а.\nКавказан Турпалхо къастош ю "Кавказский Узел" агенталла


Ток йоцуш юьсуш ю ГIирма\nОьрсийчоьно дIалаьцначу ГIирме электроэнерги яхийтарх лаьцна дийцарш дIахьура ду, Москоха лецна болу Украинера политикан тутмакхаш дIахецахь. Иштта дIахьедар дина Украинин Лаккхарчу Радан депутато, ГIирмерчу гIезалойн лидерех цхьаъ волчу Джемилев Мустафас. Цо иштта кхайкхам бина Оьрсийчоьне шена а, ГIирмерчу гIезалойн Меджлисан куьйгалхочунна Чубаров Рефатана а ГIирме ваха бакъо ло аьлла а, «цига адамийн бакъонаш ларъярца доьзна хьал талла дуьненаюкъара вовшахтохараллаш» чуйита аьлла а.\nШаьш доьхург цадахь ГIирмина блокада ечу наха бакъо лур яц цига электроэнерги яхийта боху Джемилевс. Цо дийцарехь, жигархоша бакъо елла Херсон махка а, Запорожьерчу зарратан станцина а тIе доьду тоькан бIегIий меттахIитто.\nКарарчу хенахь ГIирмехь электросерло йоцуш вуьсуш ву цхьа миллион ах миллион вахархо. И хьал хIоьттина Херсон махкахь тоькан бIегIий лелхийтинчул тIаьхьа. И бахьана долуш ГIирмера бахархой халонаш хьоьгуш бу хица а, йовхонца а, зIеца а. Ледара болх беш ю канализаци. Бензин а, салярка а духкучу станцешкахь а, банкоматашна хьалха а рогIе хIиттина лаьтташ бу дуккха а нах.


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: ЧIир эцарах дерг дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: ЧIир эцарах дерг дуьйцу дакъа\n337. IабдуллахI ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: ««АллахI воцург, кхин дела вац. Со АллахIан элча а ву» аьлла, тоьшалла диначу бусалба стеган цIий Iанон мегаш дац кхаа меттигехь бен: нагахь оцале маре диначу зудчой, я оцале зуда ялийначу стагий зина динехь; нагахь цо стаг вийнехь; нагахь иза, динах а ваьлла (муртад а ваьлла), (бусалба нехан) юкъараллех дIакъаьстинехь» (ал-Бухари: 6878, Муслим: 1676).\n338. IабдуллахI ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Къематдийнахь нахера доллучул а хьалха жоп доьхун дерг - Iенийна цIийш ду» (ал-Бухари: 6533, Муслим: 1678).\n339. СахIл ибн Абу Хьасма (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «IабдуллахI ибн СахIл а, Мухьаййис ибн МасIуд а цхьаьна Хайбаре ваханера (цигахь машар болу хан ю иза). И шиъ вовшахкъаьстира (цигахь). Цхьа хан яьлча (вухавирзина вогIу) Мухьаййис тIекхечира, цIийлахь керча а кирчина, вийна Iуьллучу IабдуллахI ибн СахIлана. Иза дIа а воьллина, цул тIаьхьа Мединате вухавирзира иза. ТIаккха Iабд ар-Рахьман ибн СахIл а, ибн МасIудан ши кIант Мухьаййис а, Хьувайс а вахара Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу. Цигахь Iабд ар-Рахьман хьалха къамел дан волавелча, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Воккха-воккханиг хьалха а хуьлуш, хила дист!». Ткъа иза оцу нахана юккъехь жиманиг вара. (Шега и аьлча, иза) дIатийра. ТIаккха важа шиъ къамел дан волавелира. ХIетахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Кийча дуй шу, дуй а биъна, шайн вийначух я шайн накъостах богIу мах схьаэца?». Цара жоп делира: «Оха муха буур бу дуй - тхуна гина а, дайна ца хилча?». Цо аьлла: «ХIета, жуьгташа дуй буур бу-кха шуна, шаьш бехке дац аьлла. ТIаккха уьш цIена хир бу оцу бехках». Цара элира: «Ткъа керста наха биъначу дуйнах муха (тешар ду) тхо?!». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шеггара дIатекхира иза царна.\nХьамад ибн Зайда дийциначу хьадисехь аьлла: АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Шух шовзткъе итт стага дуй баа - церан стага вийна ма ву шайн стаг алий. ТIаккха шуьга (чIир эцийта) схьалур ву цара иза». Цара элира: «Ткъа оха муха буу дуй тхайна гина а доцучу хIуманан хьокъехь». Цо элира: «ХIета, жуьгтех шовзткъе иттамма шуна дуй буур бу, тIаккха уьш оцу бехках дIа а цIанлур бу». Цара элира: «ХIай, АллахIан элча! Керста нах бац уьш?!».\nСаIд ибн Iубайдан хьадисехь дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), оцу (вийначуьнан) цIий эрна дита а ца лиъна, цунна дуьхьал закатна тесначу эмкалех бIе эмкал мах текхира» (ал-Бухари: 6898, Муслим: 1669).\n340. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа нахана цхьа йоI карийнера, шина тIулгана юккъехь Iаьвдина корта а бохийна, Iуьллуш. Наха хаьттина цуьнга: «Мила ву хьуна тIехь хIара болх бинарг? Хьенех вуй? Минех вуй?». ТIаьххьара а, цара цхьаьна жугтичуьнан цIе яьккхича, цо шен корта таIийра. И жуьгти схьалаьцча, цо даре дира - и зулам ша дина хиларна. ТIаккха Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнан корта шина тIулгана юккъехь Iовдий, бохабе аьлла, омра дира» (ал-Бухари: 2413, Муслим: 17/1672).\n341. Муслима а, ан-Насаис а даладо Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина аьлла: «Цхьана жуьгтичо цхьа йоI йийнера - цуьнгара цхьацца детин хаздергаш бахьанехь. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) оцу (йоIана) дуьхьал (цо иза ма-ерра, ве иза аьлла) чIир эцийтира цуьнгара» (ал-Бухари: 6879, Муслим: 1672, ан-Насаи: 22/8).\n342. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIа Шен элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Маккина тIехь тIолам а белла, (цо иза) яьккхиначул тIаьхьа, ХIузайл тайпано Лайсан тIаьхьенах цхьаъ вийнера - Iеса заманахь шайх вийна хиллачунна дуьхьал. ТIаккха Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), нахана хьалха дIа а хIоьттина, кхайкхам бира: «Боккъалаъ, АллахIа Макки чу ца дуьтуш пил сацийна, амма Шен элчанна а, муъма-нахана а оцу гIалина тIехь толам баккха аьтто бина Цо. Сол хьалха хиллачу цхьанненна а Маккахь тIом бан магийна хилла дац, ткъа суна цхьанна магийна оцу чохь тIом бан - цхьана дийначохь, цхьана сохьтехь. ХIинца дуьйнна дIа цхьанненна а магийна хир долуш а дац и. Кхузара экха (талларца) хьедан мегаш дац, кхузара къохцалгаш кегдан мегаш дац, кхузахь карийна хIума, и карийна хилар дIакхайкхорна а бен, схьаэца мегаш дац. Нагахь кхузахь хьеннан а цхьаьннан гергараниг вийнехь - шайн стаг вийначеран шиннах шайна луъург цхьа сацам тIеэца бакъо ю: я чIир эца, я мах эца». Эццахь тIе а вена, Йеменара Абу ШахIин цIе йолучу цхьана стага элира: «ДIаязбехьа суна (и сацамаш), хIай АллахIан элча». ХIетахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омра дира: «ДIаяздейша (и цунна)». Циггахь хьала а гIаьттина, Iаббаса элира: «ХIай, АллахIан элча! Оцу бехкамашна юккъера хаза хьожа йогIу эрз дIабаккхахьа, вай кешнаш дечу хенахь а, цIенош дугIучу хенахь а лелош болу». ХIетахь цо тIетуьйхира: «Хаза хьожа йогIу эрз боцург» аьлла (ал-Бухари: 112, Муслим: 448-447/1355).\n343. Iумар ибн ал-ХаттIаб (АллахI реза хуьлда цунна) нахах дага велира - (цхьамма тохар бахьанехь) хеназа бер дина йолучу зудчуьнан хьокъехь (бан безачу сацамах лаьцна). ХIетахь МугIира ибн аш-ШуIбас (АллахI реза хуьлда цунна) элира: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гIурра токхуьйтуш сацам бира оцу хьокъехь: лай я гIарбаш». ХIетахь (Iумар ибн ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цунна)) элира: «Айхьа дуьйцучунна теш валон везар ву хьан». Ткъа цуьнца цхьаьна теш хIоьттира Мухьаммад ибн Маслама. (ал-Бухари: 7317, Муслим: 1689).\n344. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «ХIузайл тайпанах йолу ши зуда вовшахлеттера. Цаьршиннах цхьамма, ласттийна баьхьна вукхунна тIулг а тоьхна, иза а, цуьнан кийрара бер а дийнера. Ткъа нах, и гIуллакх а эцна, АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) бевлира. ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) омра дира: дийначу кийрара берана тIера тоьлларг стаг-лай я зуда-лай такха, ткъа йийначу зудчух мах такхаран жоьпалла - оцу зудчуьнан гергарачарна тIе диллина. Текхна хилла болу мах дIасабийкъира - йийначу зудчуьнан кIантана а, бухабиссиначу верасашна а юккъехь. Циггахь Хьамл ибн ан-НабигIа ал-ХIузалис хаьттина: «ХIай, АллахIан элча! Мах хIунда токху аса - цкъа а мелла а доцучух, я хIума йиъна а доцучух, я къамел дина а доцучух, я дилхина а доцучух? Оцу тайпана хIума дуьтуш ма дара». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делла: «Боккъалаъ, хIара – бозбуунчийн, къайленаш хаьа бохучийн вежарех ма ву - оцу кепара (цара санна) мукъамехь цхьанна тов дешнаш кхо алар бахьанехь» (ал-Бухари: 5758, Муслим: 36/1681).\nИбн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Цкъа Iумар ибн ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цунна) хаьттира: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кийрара бер дерна мах такха аьлла, омра дечу (кхиэл ечу) хенахь цигахь хилларг мила ву шух?». ТIаккха Хьамл ибн ан-НабигIас, хьала а гIаьттина, аьлла: «Со вара-кх ши зуда вовшахлеттачу хенахь цигахь. Цаьршиннах цхьамма вукхунна туьйхира…» (ХIара хьадис Абу Дауда а (4572), ан-Насаис а (8/21), ибн Мажас а (2641) далийна. Ткъа ибн Хьиббана а (5989), ал-Хьакима а (3/575) бакъ (сахьихь) хьадис ду аьлла хIара) [Сахьихь Абу Дауд: 3825].\n345. Ал-Хьасан ибн Абу ал-Хьасан ал-Басрис дийцина: «ХIокху маьждигехь Жундуб бин IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна) хьадис дийцира тхуна. Цо дийцичахьана дуьйнна тхуна дицделла а дац и хьадис, я тхан цхьана а агIор сагатдойла а яц Жундуба АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIехь доцург кхоьллина хила мега аьлла. (Жундуба (АллахI реза хуьлда цунна)) дийцира, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Хьалха заманчохь баьхначарна юккъехь чов йина цхьа стаг хилла. (Ткъа оцу чевнан лазарна) сацатохаделлачу цо, урс схьа а эцна, шен куьг дIахадийна хилла. И бахьанехь цIий дIа а ихина, и (стаг) велла. Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла: «Сан лайно (Суна дуьхьал кхачарехь) хьалхе яьккхи Сол а, (ша-шена Iожалла а йина). Цундела ялсамани хьарам йина Аса цунна»» (ал-Бухари: 3463, Муслим: 180-181/113).


Алхановс совгIаташ делла Соьлж-ГIалахь 18 шо долу жима стаг вийначу полисхошна\nАлаудинов Апти (аьрру агIорхьара), Кадыров Рамзан (юккъера), Алханов Руслан\n"За отличие в борьбе против терроризма" цIе йолу къастамаллин билгало елла чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллан куьйгалхочо Алханов Руслана кху беттан 9-хь Соьлж-ГIалахь жима стаг вийначу некъан инспекцин шина белхахочунна.\nЦунах лаьцна дуьйцуш ду чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Нохчийчуьрчу урхаллан Instagram-чу агIонехь, хаам бо "Кавказ.Реалиино". Шина полисхочуьнан цIерш йохуш яц.\nМаршо Радионо хаам бина ма хиллара, Соьлж-ГIалахь некъан полицин (ГИБДД) белхоша герз диттина вийна Теркийтера 18 шо долу Азиев Iусман. Меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан зорбан сервисо бинчу хаамца, инцидент хилла Iуьйранна 9-чух ах долуш Ленинан кIоштарчу Петропавловски шоссехь.\nНекъаца лаьттачу полисхоша кехаташ хатта сацийна хилла Ford машен. Цунна урхалла дечу стага герз тоьхна плисхой болчу агIор, ткъа иза вийна дуьхьал гез а тоьхна, яздора РИА Новости агенталло цу хиламах лаьцна.


Асадан эскарша Димашкъан йистошкахь химин герз лелийна хилар талла кхайкхина Британино а, Iаьрбийн пачхьалкхийн Лигано а\nБританино а, Iаьрбийн пачхьалкхийн Лигано а Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн инспекторшка кхайкхам бина, Шемарчу оппозицино чIагIдеш ма хиллара, Iедалан эскарша химин герз лелийначу кIошташка хьажа гIо, аьлла.\nШен агIора, Шеман оппозицино кхайкхам бина, сихонца Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Кхерамазаллин Кхеташо вовшахтоха а, аьлла. Оппозицино чIагIдарехь, Димашкъан малхбалехьа йолчу йистошка Iедалан эскарша дIавьше газ йолу ракеташ йиттинчул тIаьхьа велла, мел лаххара а 650 стаг. Амма Шеман Iедалша керстадо иза.\nШеман пачхьалкхан телевизионо Шеман Iедалан дешнаш далийра, оппозицин Цхьанакхеттачу Къаьмнийн мисси шен гIуллакхана юкъахъяккха гIерташ ю. Карарчу хенахь уьш, хIокху шеран Зазадоккху-беттан 19-чу дийнахь гIаттамхоша Хан-аль-Асалехь химин герз лелор толлуш бу.\nТкъе итт бутт гергга хенахь Шемахь дIабоьдучу тIамехь велла 100 сов стаг.


Бинчу тIемел а дахделла минаш дIалехьор\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2015\nНохчийчоь --минех цIанъяза аре,2015\nГвардеец а, Калиновский а, Альпийский а, цIераш йолу тIеман кхо полигон ю цIанъйийра йолуш. Шаерриг вовшахтоьхча I00 сов гектар латта ду иза. И болх бан леррина къастийна ву 200 эскархо.\nДукхачу хьолехь, оцу полигонехь цара дIаяьккха езаш ю тIеман Iаморш дIахьочу хенахь, лелхаш дисина яьккхийн тоьпийн хIоаш а, минаш а. Уьш мел хир ю гойту, дIаяьллачу кху цхьана Iай, цигахь I0 тактикийн Iаморш а, I50 тIеман герз тохарш а, цхьа эзар ца кхочуш могIарера герз тохарш хиллийла къаьстича.\nХала йолчу меттигашкахь, лаьттахь долу и эккханза долу герз лохуш леррина Iамийна жIалеш хир ду.\nТахана маьрша дахар Нохчийчохь дIахIоьттина делахь а, минийн бала ира лаьтташ бу махкахь. Хийла меттигаш ю оцу кхерамечу хIуманех цIанъянза. Жигара тIемаш ца хиллачу Шелковской кIоштерачу Шелкозаводской олучу юртдас Коканаев Руслана иштта дийцира цуьнах лаьцна.\nКоканаев: «Сан ваша ву латта лелош фермер. Цуьнан ду I0 гектар латта а, I0 гектар беш а. Оцу бешахь хIурдан гIашлой лаьттина. Цу юккъе трактор яхийта а, я машен яхийта а, йол хьакха а йиа йоцуш хьолехь ду цуьнан гIуллакх. Минаш дIайохуш болх дIабоьдуш бу бохуш, дуьйцуш-м ду кхузахь. Техника а лелла кхузахь, цIанъеш. Амма, массо а меттигашкахь уьш лелла бац.\nХьаннашкахь кхузахь йолчу, суна хаарехь, уьш ца хилла. Жигара тIемаш хилла меттигаш а яц хIорш. ТIеман тобанаш лаьттина цхьайолчу меттигашкахь. Уьш лаьттинчохь йисина цхьацца кхераме хIуманаш. Сан гергарчу стага, трактор яхийтинера оцу юккъе. Ша хIинца, вола а велла, генаш хедош а, цхьацца белхаш беш лела-кх иза».\nШелковский кIоштехь, минех зен хилла лазийна, я байина дукха нах бацахь а, уьш мел а болуш бу боху Коканаев Руслана. ТIемаш ца хиллашшехь шаьш долчохь уьш оццул хилча, буьрса тIемаш хиллачу меттигашкахь, мел хир ю уьш, бохуш дийцира цо.\nКоканаев: «ТIом дIабаьллачул а тIаьхьа, салтий лаьттинчу меттехь, цхьана берашна карийнера мина, иза иккхина, куьйгаш а дохош, сан урамехь вехаш ву-кх цхьа жима стаг. Суна схьахетарехь, эскархой дIабоьлхучу хенахь, царна тIехь Iуналла дан цхьа а вацара. Шайна луъург леладора. Цхьацца болчара, леррина йитина а хир ю шаьш йоьхкинчахь».\nНохчийчохь 20I7 шо тIекхачале 7 эзар сов гектар хьаннаш ю цIанъян езаш, эккхазчу минех а, яьккхий тоьпийн хIоъех а. 20I4 шарахь и болх беш 2 эзар ах эзар гектар тIехь карийнера 3 эзар ца кхоччуш эккханза кхераме тIеман гIирс. ТIаьххьараниг карийна, кху деношкахь Соьлжа-гIалахь тIеман ветеран вехачу цIа чохь.\nДаймехкан Сийлахьчу тIамехь толам баьккхина 70 шо кхачарна иза декъалван баьхкинчу низамхошка цо арз динера, шена хIумма а ца оьшура, шен цIийна бухахь йоллу бомба дIаяьккхахьара аш аьлла. Сихонца, цига баьхкинчу сапераша и дIаяьккхира. Хетарехь, иза дара къеначу ветеранна доккха совгIат.\nЯнза ю тIеман ларраш\nНабахте хьажийна "хирург" а, "маьршаваьккхина" министр а


Кхело 6 шо колонехь даккха хан тоьхна МГУ-н аспирантана Мифтаховна\nМосква. МГУ-н аспирантан Мифтахов Азатан кхелехь\nМоскварчу Головинский суьдо 6 шо юккерчу рожехь колонехь даккха хан кхайкхийна 27 шо долчу МГУ (Москвара пачхьалкхан университет) аспирантана Мифтахов Азатана. Иза бехке лерина кхо шо хьалха "Единая Россия" партин офисна цIе тесарна. Оццу гIулакхехула кхело бехкединчу шинна Горбань Ееленина а, Ейкин Андрейна а кхело таIзар кхайкхийна стаг чуволларца доьзна доцу.\nХьалхо прокуратуро дехнера Мифтаховна колонехь даккха 6 шо тохар. Цуьнан суьдехь гӀо лоцу агIо тIера ца ялара, иза бехке вац бохучунна.\nДечкен-беттан 18-хь кхело бехке лерира кхуьъа а, политикан цабезам хиларна харцхьа леларна. ЖIов а, файер а "лелийна герз санна", элира суьдхочо, хаам бо "Медиазоно".\nШина шарахь лаьцна талламан изоляторехь латтйначу Мифтаховс, бехк шена тIе ца лецира. Цо дIахьедира, "Единая Россия" партина дуьхьал ша хIумма а ца дина, цуьнга шен цабезам хиллехь а аьлла.\nГорбань Еленас цхьана декъана шена тIе бехк лецира, ткъа Ейкин Андрей къера хилира ша бехке хиларна. Ейкин Андрейс а, Горбань Еленас а Мифтахов декъа вацара цIетасарна, бохуш деш долу тоьшаллаш тIе ца лоцу кхело.\nПрокуратурана хета, кхаане а бехк хилар буьззинчу барамехь тIечIагIдина аьлла, тешаша динчу тоьшаллаша а, вовше цу кхаамо яздинчу кехаташа а, видеон а, йозанан а материалаша а.\nТешорашна юкъахь ду, цхьа хIума ягаран хьожа хааеллачу а, гIовгIа хезначу а луларчу цIийнахь ехачу зудчо дина тоьшаллаш, билгалдоккху "Медиазоно".\nСуьдан гIишлонна хьалха, Мифтахона гIортор ян гулделла иттаннаш адамаш а долуш, полицино лецна масех стаг. "Новая газето" бинчу хаамца, царна юкъахь ву "Протестный МГУ" телеграм-каналан автор Иванов Дмитрий а, жигархо Вахитов Марат а.\nМифтаховн гIуллакхна шуьйра юкъараллин резенанс хилира. Цунна гIортор йира бIеннаш студенташа а, Оьрсийчуьрчу университетийн а, институтийн а хьехархоша а, ткъа иштта 15 пачхьалкхара 2500 сов математико. Кху деношкахь, Мифтахов кIелхьарваккха гIерташ, леррина кхайкхам тIеийциа Оьрсийчоьнан Iилмийн академин (Российская академия наук – РАН) белхахоша а.\n"Мифтахов Азатна тIехь йинчу процессо синтем байина цуьнан белхан накъостийн. Цуьнга кхийдо бехкаш хийцалора, ткъа тIаххьара бисинчу бехкан бухехь ду къайлаваьхьначу тешо дина тоьшаллаш", - аьлла ду кхайкхамехь. Iилманчаша шаьш эргIаддахна хилар хаийтина бехк буьлучу агIоно цунна тоха аьлла ехна хан бахьана долуш, ткъа кхеле кхайкхам бина Мифтахов Азат дIахеца аьлла. Цара иштта билгалдаьккхина Мифтахов талламан изоляторехь хьийзор хьокъехь бехктакхаман гIуллакх долийна цахилар а. Оцу кхайкхамна тIе куьг таIийна 54 академика а, профессора а, РАН Академин декъашхо-корреспондента а.\nМГУ мехматан аспирант Мифтахов Азат лецира 2019-чу шарахь Чиллан-беттан 1-чу дийнахь, оьккхуйту хIума кечйина хила мега аьлла, шеко йолуш. Мифтаховс дийцарехь, ницкъ беш бехке хилар тIелацийта гIиртира цуьнга талламан изолятрехь. ТIаьхьо Юкъараллин тергояран комиссин декъашхоша бакъдира Мифтаховна тIехь ницкъ бина хилар.\nЦхьа кIира даьлча полисхоша дIахийцира математик, амма оццу маьIаргонна лецира кхечу харцхьа леларан зуламехула долийначу гIуллакхехула.\nТалламан версица, 2018-чу шарахь Дечкен-баттахь Москварчу Ховрино кIоштахь анархийстийн ойланаш йолчу МГУ-н аспиранто а, цуьнан накъосташа а "Единая Россия" партин офисан, кор а дохийна, цу чу кхоьссинера къур боккху шашка. Иза деш офисна чохь цхьа а ца хиллера\n"Мемориало" лерира Мифтахов Азат политикан тутмакх.


"Хьама баккхарх, бIаьрг лацарх, холмачаллех". ХIунда яьржина Дагестанехь хьиджама?\nАртикл язйинарг "Кавказ.Реалиин" автор Амирбекова ПатIимат\n"Оцу сохьта гIоле хилира суна. Нагахь санна, ахь хьиджама йойтий, хьуна а товр ю и. ТIаккха со санна хIора ши кIира мел дели и яйта оьхур ю хьо". ХIунда яьржина Дагестанехь хьиджама?\nХьама баккхарх, бIаьрг лацарх\nИсламан медицинан говзанчас Мухьаммад-Хьаьжа Iабдурахьамана дийцарехь, хьиджама ечара 300-350 миллилитр цIий доккху. Иза тешна ву, хьиджамано дегIан а, синан а лазаршна дарба деш хиларх\n"Иммунитет хьалайоккху хьиджамас, гармонийн фон а дIанисйо. Шерашкахь бер ца хуьлуш лела дуккха а нах оьху тхуна тIе, кIеззиг меттигаш бац дарба хилла. Процедура йолочу хенахь пациенташа Деле гIо доьху шайна. Хьама баьккхарх, бIаьрг лацарх, холмачаллех цIанво цIий хецарца. Стеган сица лаьтта лазарш – кхерам, шеконаш, цатешам – и дерриге а хьоьха долчуьра дIадаккха йиш ю хьиджамаца", - тешна ву Мухьаммад-Хьаьжа.\nДелахь а боху цо, "дарба ца хуьлуш меттигаш а нисло": "ХIораннан организм кеп-кепара ма ю. Нагахь санна, массарна а цунах дарба хуьлуш хилча-м, берш цуьнга боьрзур ма барий".\nХьиджамас гIо ца деш а нисло\nМахачкалахь 500 меттиг ю хьиджама еш. Бакъду, санитаран хьелаш массанхьа а лардеш дац цигахь, я хьалхара оьшу медицинан гIо а массанхьа кхачон ца хаьа.\n"Нагахь санна, вон хилла, и стаг охьавожахь, хьиджама ян тIелаьцначунна хууш хила деза, оцу мIаьргонехь дан дезарг. Цхьаболчара дуккха а банкаш югIу – 15, 20 цхьана меттехь. ТIаккха дархочун цIийн таIам совболу, юха иза меттавалон а хаа деза", - кхетаво Мухьаммад-Хьаьжас.\n"Диабет бахьанехь когаца чевнаш йолчу нахана хьиджама еш вара со цкъа. Халла меттабалийра ас уьш. Белла нах а бу бохуш хезна суна-м. Доьзалхочух йолчу цхьана зудчунна Кизилюртахь кIорггера киртигаш йина хиллера, цу тIе сов банкаш хIиттош. ЦIийн таIам лах а белла, и зуда елла хиллера", - бохуш, дуьйцу исламан медицинан лоьро.\nРеспубликехь Iаламат гоьяьлла и процедура, я ечара гуттар а Мухьаммад Пайхамаран суннехь а ца йо иза, говзанчаш-боьрша нах Iаламат кIезиг бу.\n"Исламан динца хьиджама сайн гергарчарна бен ян магош дац суна. Хьиджама ечу нахалахь кIезиг бу божарий. ХIаъ, бусулба динехь магош дац хийрачу зудчух хьакхавала. Ткъа медицинан агIор аьлча, мегаш ду. Бусулба динехь боцу цхьаберш реза хуьлу шайна яйта", - боху гирудотерапевто, хьиджаман говзанчас Курбанова Фаинас.\nМахачкаларчу исламан медицинан Центрехь зударшна а, божаршна а лерина, билгалъяьхна шайн-шайн чоьнаш ю.\nХIун дуьйцу пациенташа\n- Стохка яхара со цIий даккхийта. 700 сом бара мах. Доьзалхо ца хьулуш яра со, дуккхаъчара шайний-шайний гIо хилира баьхча, резахилира со цунна. Гай тIе а, гIодаюкъ тIе а ворхI банка юьйгIира суна. Суна гIо ца хилира.\n- Даим а корта лозуш, бала хьоьгура ас. Со ца воьдуш меттиг а ца бисинера, амма гIо ца хуьулура суна. Хьиджама яйта аьлла, цхьаммо хьийхира суна. Юьхьанца со а ца тешара, эххар а сайн гIад дайча вахара со. Шу тешар дац, дика гIоле хилира суна, сайн дахарехь иштачу дикачу хьолехь цкъа а хилла вацара со.\n- Сан белхан накъосташа хьехнера суна... Цхьа система ю цигахь: охьа а вуьллий, тIехулара коч дIа а йоккхий, банканаш хIиттайо, цIий схьаозийта. Иттех минотехь Iиллира со. Лаза ца вира со, Iийжавора. Процедура йирзича банкаш юхаелира соьга, ас кхисина дIаяхийтира уьш. Кхин дIоггара гIоле ца хитира суна. Балха тIехь болчара, цкъа вахча тоаме дац бехира. Соьга хаьттича, дош доцург ду-кх. Цундела кхин гIур вац со.\nИнфекцийн лоьро Алиев Iабдулхалика дуьйцу, хиджама ечу хIусамашкахь санитаран хьелаш лардеш доцу меттигаш гина шена бохуш.\n"Оцу пациентна ян мегаш а делахь, стерилизаци лар а еш, болх беш белахь, хьиджама йича дарба хуьлу. Дуккхаъчара ца ларйо цIоналла. Цхьанна хIиттийна банканаш юх-юха а лелайо. ТIаккха инфекцеш яржайо: гепатит В а, С а, ВИЧ а цхьана", - боху Алиевс.\nРеспубликерчу клиникан дарбан цIийнан лор-гематолог Гусейнов Гаджи дуьхьал ву хьиджама ярна: "Шайг-шайгара лелочу дарбанашна реза вац со, цкъа делахь. ШолгIа: стенна еш ю хьиджама? Нагахь санна, оцу стеган гемоглобин лакхара елахь, эритроциташ лахъян гIерташ вай делахь, цIий даккхаро зен дийр ду. ХIунда аьлча, кIезиг цIий ду хоьцург, суна хетарехь, ткъа цо даьIахкан тIумна ницкъбо, гемоглобин а кхи тIе а совйолу. Ткъа оцу ситуацехь медицинан гIирсашца 550 миллилитров цIий хеца деза цкъа. Iилманехь тIе а чIагIдина, цу кепарчу цамгаршна дарбадан магийна ду ишта".\nРоспотребнадзорехь хаамбира, ишта процедура йинчул тIаьхьа цхьангара а аьрзнаш кхаьчна дац, нагахь кхачахь а, санэпидемстанцино къастор ду аьлла.\nДагестанерчу могушаллин министраллан, церан пресс-гIуллакххоша хаамбарехь, цхьа а зIе яц шаьш шайгара дарбанаш лелочу говзанчашца. Цундела церан балхана тIехь контрол а яц цара латтош. "Лицензеш ца ло, статистика а ца йо, тхан компетенцехь дац и. Могушаллин министраллан бакъо яц доларчу клиникашкахь талламаш бан, тхайна чуйогIучу дарбанан хIусамийн бен терго ян бакъо яц тхоьгахь", - аьлла, дIахьедина урхаллехь.\nФизиотерапевто, гирудотерапин говзанчас Адамова Марьяма бахарехь, кхераме а дац, лоьрашчул а дика дарба а до аьлла. хеташ боьлху нах хьиджама яйта.\n"Гирудотерапи а, хьиджама а цхьаъ ду ала тарло. Официалан медицинана юкъайогIуш ю гирудотерапи, дарбан молханийн реестрехь ду цIубдарш а. Хьиджамехь а санна, цIийдаккхар ду иза а. Ткъа кхузахь, цIубдаро кхин тIе а, 20 тIера 160 тIекхаччалц ферменташ чутуху, хIораммо а дарба а деш. ТIаьххьарчу заманчохь дуккха а нах бовьлла молханаш ца моьлуш, дарбадан лууш. Амма кхеташ хила деза, хьиджама – панацея яц", - аьлла Адамовас.


Оьрсийчуьра бер лачкIийна Шемахь мухIажирийн четаран гIалара – Саратова\nМуьлш бу ца хуучу наха Оьрсийчуьра бер лачкIийна Шемахь "Эль-ХIол" мухIажирийн четаран гIалара. Цунах лаьцна хаам бо РИА Новости агенталло, Нохчийчуьрчу бакъонашларъярхочунна Саратова Хедина тIе а тевжаш.\nСаратовас дийцарехь, и кIант ХIинжа-ГIалара ву. 2014-чу шарахь дас харцонца дIавигина хилла иза Шема. КIентан да вийна. Ша висинчу кIантана Iуналла деш хилла Дагестанера цхьа зуда.\nКарарчу хенахь четаран гIалан администрацин аьтто ца баьлла кIант волу меттиг каро.


Информацин тIамна журналисташ кечбеш-м вац-те Кадыров Рамзан?\nБегаш бац Нохчийчоьнан куьйгалхочо хаамийн гIирсаш бийца бахар. ХIинца дуьйна дIа Iедало ца хеддаш болх бан беза шен журналисташца – "Ичкерин агIоно буьтту пуьташ" эшорхьама. Цунах жоп дала векалвина Дудаев Ахьмад, Нохчийн Пачхьалкхан "Грозный" телерадиокомпанин директор. Ткъа цунна тIехьожуш хир ву парламентан спикер Даудов Мохьмад.\nОцу новкъахь тIе цхьа а декхар а ца дожош витина къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбан, информацин министр Умаров Жамболат.\nДаудов vs. журналисташ\nКхеташ ду, стенах сагатдойту Ичкерийн векалша а, кхечу цхьацца "Iедалан мостагIаша" а Кадыров Рамзане. Дукха хан йоццуш Нохчийчуьрчу Iедалан векалшца – Умаровца а, Даудовца а - къамеле велира, Кадыровна дуьхьал а лаьтташ, Ичкерин кхетам къобалбарца вевза блогер Абдурахманов Тумсо.\nХиллачу диалогаша меттахъхьайина нехан ойланаш. Тумсогахьа Нохчийчохь-м ишта а бара дукха нах, амма цо тIаьххьарчу хенахь динчу дIахьедарша цунах бакъволу турпал вина цуьнга интернетехула хьовсучийн бIаьргаш чохь.\nИнформацин тIом гIаттор Даудов Мохьмадна тешор ша-шаха ца нисделла – "къоман мостагIашка" дош ала Iаьмна иза. Инстаграмехула гIараяьллачу постан автор ву иза – "Муха баста беза Кавказан Шад" аьлла яра иза. Даудовс хьехориг яра оьрсийн маттахь арайолу интернет-портал "Кавказский Узел". Цо тIех ира динчу къамело юристаш гIовттира зерашка – Оьрсийчоьнан бехктакхаман кодексан 144-гIа артикл-м ца талхий-те Даудовс, хоьттура цара вовшашка, аьлча а, йой-те цо журналистийн балханна новкъарло.\nДаудовс шен постехь хаамийн гIирсан коьртачу редакторна цIе тиллира "Швед" олу жIаьла". Бохура, "цхьа-ши кIомсар-церг" а йоккхуш, "оьшучу бараме балош, мотт хадо беза цуьнан" [пост дIаяьккхира тIаьхьо - ред. билгалдаккхар].\nДаудовс хIоттийначу кхечу посто а йитира еза лар – цо бохура, Кадыров Рамзан гIайгIаневоху "цхьацца "комитеташкахь", "центршкахь" болчу "бакъоларъярхоша", " аьшпаш буьттучу прессин журналисташа" (и массо а термин,кхаьрдаш, цIоьмалгашна юкъайоьхкинера Даудовс). Пост арайоллушехь лецира хIинца набахтехь воллу "Мемориал" центран Соьлжа-ГIаларчу декъан куьйгалхо Титиев Оюб.\nДелахь а кхеташ дац, муьлхачу гIирсаца тIом бийр бу Даудов коьрте хIоьттинчу журналисташа. Нохчийчуьра массо а хаамийн гIирс ишта а хьийза "республикин имидж тоеш": вуно дукха болчу Нохчийн Пачхьалкхан "Грозный" телерадиокомпанин белхахоша де-буьйса доцуш къахьоьгу регионан а, Кадыровн а васт даздеш. Иза ган хала дац телевизионан программа листича.\nСоциалан машанашкахь коьрта имидж-тоярхо ша Рамзан вуйла хууш ду – цуьнан агIонашка язвелла массийтта бIе эзар стаг.\nДерг хьулдан атта дац\nГIуллакх хир дац, декъа дIа, лаьара аьлла, шена хетарг дуьйцучу стеган батт къовлалур яц дIа. ГIиртина Iедал иза дан 2017-чу шеран ГIуран-баттахь, цуьнан коьрта бакъоларъярхо Нухажиев Нурди хьалха а волуш – бехира омбудсмено "Кавказан Узел" а, "Кавказ.Реалии" а дIакъовла.\nТеорига хьажча, тохало махкарчу Iедале цхьайолчу сайташна догIа – Нохчийчохь ерриг а интернетан доладеш ю "Вайнах-Телеком" компани. Кхоллало цаьрга цхьа шатайпа "цIахь лела проект", хан хьалха кхоьллина Mylistory санна, масала.\n"Низамо ца магадо еккъа цхьана республикехь арахьара чукхочу хаамийн гIирс дIакъовла. "Мегаш дац, федералан низам а дохош, регионах урхалла ден гIирс кхолла. Федералан низамашца догIуш доцу низам арахеца бакъо яц регионерчу Iедалан. Юьйцурш адамийн бакъонаш, маршонаш елахь-м муххале а", боху Хаамийн ГIирсийн бакъонаш ларъечу Центрерчу юристо Кузеванова Светланас.\nЦо бахарехь, кхелан бакъо ю хаамийн гIирсаш дIакъовла, нагахь санна царна тIехьожучу Роскомнадзоро цаьрга шерачохь шозза шаьш дешан маршонах цабогIу пайда эцна аьлла дIахьединехь.\nДелахь а, ду лелаш шатайпа, хаамийн гIирсо даржийнарг Iедалхошна ма-торру тида некъ луш долу низамаш а.\nИштачех долчу низаман цIе а яьккхира Кузевановас. "Масала, Iедале ларамбацарх долу низам. Роскомнадозоро догIатухур ду сайтна, цуьнгара бахьана даьлча, кхидIа листа дезар ду гIуллакх. Амма оцу кепо низаме боккху хьаькамашна товш йоцу информаци къовлу некъ", аьлла хета журналистийн бакъонаш тергаъечу юристна.


Дуьххьара интервью елла Скрипаль Юлияс\nСтигалкъекъа-бутт 24, 2018\nReuters агенталлан журналисташца дарбан хIусамера араяьллачул тIаьхьа дуьххьара къамел хилла ГРУ-н хиллачу агентан Скрипаль Сергейн йоьIан Скрипаль Юлиян.\nПолицигахула журналисташца зIене а яьлла, ша хьалхе дуьйна кечйина текст дIаешна йоIа.\n"Сайн дахарехь хила йиш йоцуш нисбеллачу хийцамашца яха Iама гIерта со. Таханалерачу денца яха гIерта со, сайн ден могушалла кхачо йоллуш меттахIоттош гIо а деш. ТIейогIучу хенахь сайн пачхьалкхе, сайн цIа ерза дагахь а ю со", - аьлла Скрипаля.\nДIовш тоьхначул тIаьхьа 20 дийнахь кхетамчуьра яьлла Iийна 33 шо долу Скрипаль Юлия.\n"20 дийнахь кхетамчуьра яьлла а Iийна, со меттаеача хиира суна, тхойшинне а дIовш делла хиллийла", - аьлла Скрипаля.\nАгенталлаца хиллачу къамелехь Юлияс баркалла боху Оьрсийчоьнан векалтна гIо кхачо лаам хиларна, ша тIе ца эцнехь а церан гIоьналла.\nВеликобританерчу Оьрсийчоьнан векало Яковенко Александра масийттазза дIахаийтира, ша гIортор ян кийча хиларх. Лаахь а, ца лаахь а дIовш деллачу оьрсийн бахархошца ша цхьанакхетийта а бехира цо.\nШена дина дарба "чкъурах чекхдолуш а, лазаме а, Iазапе а дара" аьлла йоIа, амма деталашкахь дийца ца лаьа шена аьлла, тIе а тухуш.\nБайначу беттан 9-чу дийнахь Солсбери гIалин дарбан цIийнера араяьккхина Скрипаль Юлия. Оьрсийчоьнан Iедалхошца а, дипломаташца а уьйр хила ца лиира цунна. Шен дена санна, тховкIело елла хила тарло йоIана а, яздора Британин хаамийн гIирсаша.\nНервно-паралитикан "Новичок" олу, 80-чу шерашкахь Советан пачхьалкхехь кечдина дIовш делла хир ду Скрипаль Сергейна а, цуьнан йоIана а аьлла, тешна бу Британин талламчаш.\nСкрипална дуьхьал и зулам даккха омра Кремлера схьа ду, ткъа Великобританин дозана тIехь операци дIаяьхьнарш Оьрсийчоьнан къайлаха сервисаш ю аьлла сацам бу Британин Iедалхойн. Полоний дIовш делла вийна ФСБ-н хилла агент Литвиненко Александр а санна.\nСкрипальгIарна дIавш даларо тIаьххьарчу иттех шерашкахь ца хиллачу кепара йоккха дипломатийн конфликт эккхийтира Оьрсийчоьнна а, Великобританина а юкъахь.\nОьрсийчоьно Великобританин территори тIехь химин герз лелорна, Британин премьер-министро Мэй Терезас шайн пачхьалкхера 23 оьрсийн дипломат аравоккхуш хиларх а шпионажех низамаш кхи тIе а чIагIдийриг хиларх а дIакхайкхийра\nООН-ан Кхерамзаллан Кхеташонехь а, химин герз дихкинчу Организацехь а (ОЗХО) Оьрсийчоьно шайн дозана тIехь химин герз лелийна хиларх хаттар гIаттийра Великобританино.\nОрганизацига дахьийтинчу кехат тIехь Британино чIагIдо, 20 шо хьалха дIаякхха езаш хилла химин герзан тIаьхьало Оьрсийчоьно хIинца а хIаллакйина цахиларх.\nThe New York Times: Скрипалан дIаьвшен тIелетар дина химин говзанчо\nБританин лоьраш: Скрипалан могушалла меттахIотта йолаелла\nСкрипаль а, цуьнан йоI а лардан некъаш лоьхуш ю Британин\nСкрипаль Юлия дарбан хIусамера араяьлла\nЭксперташ: Скрипаль Сергей а, Юлия а ден гIоьртина дIавш Оьрсийчуьра ду\nЕвродепутаташа кхайкхам бина Iедалшка, Оьрсийчуьрчу дуьненан чемпионате ма гIо аьлла\nСрипална а, цуьнан йоIанна тIелатар деш пайда эцна 100 грамм дIаьвшах\nСкрипаль Сергей дарбан хIусамера араваьккхина


Нью-Йорк - Кегий къаьмнийн дуьненаюкъарчу конференцехь, 23Гез2014\nЦхьанакхеттачу Къаьмнийн организацино ша хIоттош йолчу дуьнанюкъарчу кегий къаьмнийн конференце массех бутт хьалха дуьйна а кхайкхинера векалш. Уьш берраш санна дIа а гулбелла цига. Цхьа Оьрсийчуьранаш боцурш.\nСибрехарчу, оьрсийн Къилбаседанерчу, Генара Малхбалерчу лекъна, довш лаьттачу къаьмнийн векалш бу конференце баханарш, я баха гIиртинарш.\nОьрсийн Iедалша доцчу бахьанашца, пачхьалкхал ара ца бовлуьйтуш, сецийначаралахь ву Нью-Йоркерчу конференце къаьмнийн векалш баха кечбеш хилла Суляндзига Родион. Цуьнгара Шереметьево аэропортехь даьккхина къайлахчу сервисо, ФСБ-но, паспорт.\nИштта ца йохуьйтуш, сацийна аэропортехь Найкачина Анна а. Кольск-ахгIайренан векал Совкина Валентина а сацийна, тIаьхьа Iедалан урхаллаша машенаш а хоьхкуш, паспорт дIа а даьккхина.\nХIинцца Украинера дуьненан низамаш а талхош, ша дIаяьккхинчу ГIирмарчу гIезалойн векал а ца вахийтина оьрсийн ницкъаша Нью-Йоркерчу кегийн къамнийн кхеташоне.\nМассаьрца а санна, цуьнца а лелийна цхьа а низамехь йоцу кепаш, иза некъах вохош.\nIилманча Бекир Надир ву иза. Шеца Симферополна гергахь шоьтан сарахь туьтмIаьжигашкахь тIаьхьахехкабеллачара дина зулам цо иштта дийцира Маршо Радионе.\nБекир: «Микроавтобус иккхира тхуна хьалха, тхан таксист цунна тIехьа сецира, оцу чуьра араиккхира кхо стаг, Iаьржа туьтмIажигашкахь а йохкуш яххьаш тIехь. Сан неI а йиллина, тIечеха хIиттира, охьавосса, бохуш. Со дуьхьало еш а вацара. Хаьттира ас, шу муьлш ду, довзийта, аьлла.\nТIаьххьара а со лаьтта охавиллира, кисинашка хьаьвсира. Паспорт карийра сан. Хьаладаьккхира, со хьоьжуш Iа. Паспорт схьа а диллина: «ХIаъ, хIара ву,» - аьлла, мохь а эккхийтина, паспорт дIа а чIаьгIна, иза а хьош, шайн машена а хевшина, дIабахи.\nСо цигара дIа луларчу юьрта вахи, цигахь полицин декъе зIе а тоьхна, арзди ас.\nСан кхетамехь, соьгара паспорт дIадаккхаран коьрта Iалашо, со Инарла Ассамблея ца кхачийта а, соьга гIирма-гIезалойн проблемех лаьцна ца дийцита ю».\nШайн иштта а халчу хьелашкахь, лечу кхаьчна долчу къаьмнийн гIайгIанаш дуьненна бийца йиш йоцуш битина нах Оьрсийчоьно.\nТкъа Нью-Йоркера кхеташо йоьдуш ю. Оршотдийнахь, иза схьайоьллуш, шайн-шайн къаьмнийн духаршкахь вара цига дерриг а дуьнентIера дIагулвелла кегий къаьмнийн масситта эзар векал.\nХала балийца дIакхаьчна Оьрсийчуьрчу кегий къаьмнех 23 векал а вара царалахь.\nКонференцино йийцарейо кхачош лаьттачу къаьмнийн бакъонаш, церан синбахамалла, меттанаш, политикан, социалан хьашташ.\nОьрсийчуьрчу къаьмнийн хьолах лаьцна къамелаш а хилла конференцехь.\nАдамийн бакъонашкахула йолчу Цхьанакхеттачу къаьмнийн организацин комиссара Пиллей Навис билгалдаьккхина Оьрсийчохь конференцино буьйцу гIагIанаш масанхьашчул а ира лаьтташ хилар. Сибрехара, Генарчу Малхбалера, Къилбаседанехь довш лаьтта къаьмнаш денден некъаш бац Кремлан, боху Нью-Йоркерчу конференцино.\nБакъду, барамо, я иза хIоттийначу дуьненаюкъарчу уггаре а коьртачу организацино дIахьедарш дора аьлла, холчу хIуттуш-м вац Оьрсийчоьнан куьйгалхойх стагга а.\nМелхо а, Кегий къаьмнийн дуьненаюкъарчу ассоциацера арабовла беза Оьрсийчуьра векалш бохуш хеза тахана прессехь.\nНью-Йоркера кегий къаьмнийн конференци\nIамерка: Украинехь ницкъбар сацалур дара Кремле\nСоьлж-ГIала, ТIаьххьара Горгали\nДагестанерчу студентана тоьхна боксер лаьцна Москох


Ийманан арканаш - Къемат дийнах тешар\nТIаьххьарчу (къемат) дийнах тешар\n1 – Къемат дийнах тешар довзийтар\nТIаьххьарчу (къемат) дийнах тешар – иза вай тешар ду, хIара дуьненан дахар чекх дер долуш хиларх а, хIокху дахарера вай арадоьвлча кхечу шолгIачу дахаре вай девр хиларх а. И шолгIа дахар дIадолалуш ду вай даларца, тIаккха вай «барзахан» дахарехь хан яккхарца, тIаккха къемат де хIоттарца, тIаккха вай хьалагIитторца, тIакхха цхьана метте гул а дина, бекхам а бина, йа ялсамане чу, йа жоьжахати чу адамаш дIасадахарца.\nКъемат дийнах тешар Иманан бIогIамех (арканех) цхьа бIогIам бу, ткъа царах массерах тешча бен стеган Ийман кхочуш хуьлуш дац.\nКъемат де хIуттур хилар духатоьхнарг, цунах цатешнарг керста ву. Лекха хин волчу Дала аьлла Къуръан чохь:\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла, шега Жабраил-малийка хаьттича: «Ийманах лаьцна дийцахь суна». Цо аьлла:\n«Хьо АллахIах тешар ду иза, (кхин а) Цуьнан малийкех а, Цуьнан жайнех а, Цуьнан элчанех а, ТIаьххьарчу (къемат) дийнах а, кхин а хьо тешар ду иза къадрах (Делан кхелах, хIоттамах), цуьнан диканах а, вонах а». [Муслим].\nКъемат дийнах тешарх санна, и къемат де дале хир йолчу цуьнан билгалонех тешар а тIехь ду вайна. И билгалонаш Iелам наха шина декъе йекъна: кегийнаш а, яккхийнаш а.\n1 – Кегий билгалонаш – уьш къемат де хIоттаран сахьт герга дар гойтуш йолу билгалонаш ю. Уьш чIогIа дукха ю. Ерриг гуча йоьвлла яц уьш хIинца а, амма царах дукхах ерш гуча йоьвлла. Оцу кегийчу билгалонех ю: вайн Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ваийтар, адамашна юкъара тешамалла дар, маьждигаш хаздеш кечдар, жаIуй шай-шай цIенош лекха дан гIерташ къийса балар, жуьгташца тIом а баьлла уьш байъар, зама сиха дIайоьдуш хетар, Iамал жима ялар, питанаш гуча довлар, байъарш дукха хилар, зина дар сов далар, адамашна юккъехь талхар алсам далар. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n(Герга деана (къемат де хIоттаран) сахьт, бутт а бекъабелла) [Сурат «Алкъамар» 1 аят].\n2 – Яккхий билгалонаш – уьш нисса къемат денна хьалха хир ерш ю, и хIоттар дIадоладалар хоуьйтуш кхерам луш йолу. Уьш итт билгало ю. Царах хIинца а цхьа а гуча яьлла яц. ХIорш ю уьш яккхий билгалонаш: МахIди вар; Даджал аравалар; Iийса – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – стиглара охьавоссар, ша нийсонца хьукма деш а волуш, тIаккха цо ша охьавоьссича жаIарш а йохош, хьакхарчий а йойъуш, Даджал а вуьйш, керста нахе ясакх а токхуьйтуш, Исламан ШариIат дIа а хIоттийна цуьнца хьукма а деш; Яъджудж а, Маъджудж а цIе йолу ши къам арадалар – Iийса-пайхамара доIа а дина лийр ду и ши къам; кхаа меттехь латта чу дожар: малхбалехь а, малхбузехь а, Iаьрбийн гIайре тIехь а; стиглара охьа боккха кIур балар, дерриг адамаш шена чу хьул деш; дуьненчура Къуръан стигланашка дIаайдар; малх малхбузера хьала балар, доккха экха гуча далар; Iадн цIе йолчу шахьарера схьа йоккха цIе ялар, Шема махка адамаш гул деш хир йолу. Оцу цIеро адамаш Шема махка гулдар тIаьххьара билгало ю.\nИмам Муслима дийцина шен жайни тIехь, Усайдан кIанта АлгIифари Хьузайфас дийцина хьадис далийна. Хьузайфас аьлла – Дела реза хуьлда цунна: «Тхо дист хуьлуш долуш тхуна тIе Пайхамар веара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна, тIаккха цо элира: «ХIун хьехош ду шу?» Асхьабаша элира: «(Къемат де хIоттаран) сахьт дуьйцуш ду тхо». Цо элира: «Иза хIуттур дац, шуна цул хьалха итт билгало галлалц». Цо хьахийра тIаккха: кIур а, Даджал а, экха а, малх малхбузера хьалабалар а, Марйаман кIант Iийса охьавоссар а, Яъджудж а, кхо латта чудожар а: малхбалехь латта чудожар, малхбузехь латта чудожар, Iаьрбийн гIайре тIехь латта чудожар а. Царах уггар тIаьхьа йолу билгало цIе ю, Йаманера (Йеменера) ара ер йолу, адамаш уьш гулдала дезачу метте дуьгур йолу» [Муслим].\nПайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – кхин а цхьа хьадис цунах лаьцна: «Сан умматера тIаьххьарчарна юккъахь МахIди гуча вер ву, АллахIа цунна догIа делхор ду, (тIаккха) лаьтто шен ораматаш хьаладохур ду; шортта даьхни а лур ду, хьайбанаш а сов девр ду, уммат дазлур ду, иза вехар ву ворхI йа бархI шарахь» [Хьаким, «Алмустадрак» жайни чохь].\nИ билгалонаш тIаьхьий-хьалхий хир ю аьлла деана ду, тай тIехь туьтеш леларе тера. Цхьаъ гуча яьлча цунна тIаьххье шолгIаниг гучайолуш гучайоьвр ю и билгалонаш, ткъа уьш чекхйоьвлча «сахьт» хIуттур ду, Лекха хин волчу Делан пурбанца. «Сахьт» бохург – иза адамаш кешнаш чура хьалагIовттур долу де ду, шайна хьесап дайта. Ткъа царах дикачунна ниIмат хир ду, вочунна Iазап хир ду.\n(Де (ду иза), уьш кешнаш чура сихонца арабоьвр болу, (цхьана) билгалонна (байракх) тIе сихбелла боьлхуш санна) [Сурат «АлмаIариж» 43 аят].\nХIара де Къуръан чохь масийтта цIарца хьахийна ду. Къуръан чохь йолу цуьнан цхьайолу цIерш хIорш ю:\n- Йавмул-къиямат (ХьалагIовтторан де, къемат де);\n- АлкъориIахI (Шен кхерамашца а, баланашца а нехан дегнаш тохадолуьйтур долу де);\n- Йавмул-хьисаб (Хьесап даран де);\n- Йавмуддин (Бекхам баран де);\n- АттIоммахI (ТIебужур болу боккха бала);\n- АлвакъиIахI (Ца хIоьттича цадолуш долу де);\n- АлхьаккъахI ( Бакъдеш долу де, бакъдерг толаме деш долу де);\n- АссоххахI (Къора веш долу де);\n- АлгIошийахI (ДIалоцуш дерг, массо хIума чулоцуш го беш дерг);\nИштта, кхин цIерш а ю цуьнан Къуръан чохь.\nТкъа вай хьахийна йолу цIерш юккъехь йолуш долу аяташ хIорш ду:\n● ГIовтторан де (Къемат де). Лекхачу АллахIа аьлла:\n(Ас дуй буу хьалагIовтторан (къемат) денца) [Сурат «Алкъиямат» 1 аят].\n● Шен кхерамашца а, баланашца а дегнаш тохадолуьйтур долу де (АлкъориIат). Лекхачу АллахIа аьлла:\n(Тохадолуьйтуш дерг! ХIун ду иза - тохадалуьйтуш дерг?) [Сурат «Ал-КъориIат» 1-2 айаташ]\n● Хьесап даран де (Йавмул-хьисаб). Лекхачу АллахIа аьлла:\n(Баккъалла а, АллахIан некъа тIера тилларш – царна чIогIа Iазап (хир) ду, цара хьесап даран де дицдарна) [Сурат «Сод» 26 аят].\n● Бекхам баран де (Йавмуддин). Лекха хин волчу АллахIа аьлла:\n(Бакъалла а, къинош летийнарш (керста нах) цIергахь ма бу. Цу чу гIур бу уьш бекхам бечу дийнахь) [Сурат «АлъинфитIар» 14-15 аяташ].\n● ТIебужур болу боккха бала (АттIоммахI). Лекха хин волчу Дала аьлла:\n(Ткъа тIебеъча тIебужур болу боккха бала) [Сурат «Ан-назиIат» 34 аят].\n● Ца хIоьттича цадолуш дерг (АлвакъиIахI). Сийлахьчу АллахIа аьлла:\n(Ца хIоьттича цадолуш дерг тIехIоьттича) [Сурат «Ал-вакъиIат» 1 аят].\n● Бакъдеш дерг (АлхьаккъахI). Везчу Дала аьлла:\n(Бакъ деш дерг! ХIун ду иза – бакъдеш дерг?) [Сурат «Ал-Хьаккъат» 1-2 аяташ].\n● Къора веш дерг (АссоххахI). Лекхачу АллахIа аьлла:\n(Ткъа деъча къора веш дерг) [Сурат «Iабаса» 33 аят].\n● ДIалоцуш дерг, чулоцуш го беш дерг (АлгIошийахI). Везчу Дала аьлла:\n(Деаний (деана даьлла) хьоьга дIалоцуш долчуьнан хабар) [Сурат «Ал-гIошийахI» 1 аят].\n2 – Къемат дийнах тешаран сифат\nТIаьххьарчу дийнах тешар шина кепара ду, малийкех тешар а, жайнех тешар а санна: массо агIо хьахош долу духхенгара тешар, массо агIо чулоцуш а долуш, юкъара доцца долу тешар а.\nТкъа юкъара доцца долу тешар – иза вай тешар ду, хьалхарниш а, тIаьхьарниш а Дала хьалагIиттор болуш долу де догIур хиларх. ТIаккха цу дийнахь Дала царна Шен Iилманца бекхам бийр болуш хиларх а тешар, цхьа тоба ялсамане чу а йохуьйтуш, шолгIа тоба жоьжахати чу а йохуьйтуш. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n(Ахь ала: баккъалла а, хьалхарниш а, тIаьхьарниш а. (Уьш) гулбийр болуш бу доьвзаш долчу дийнахь хир йолчу ханна (къемат дийнахь хир йолчу цхьана ханна)) [Сурат «АлвакъиIат» 49-50 аяташ].\nЕрриг агIо хьахош долу, духхенгара тешар – иза вай деллачул тIаьхьа хир долчу массо хIумнах тешар ду. Цунна юкъа догIу:\n1 – Каш чохь адамаш зуьйр хилар.\nИ бохург ду – велларг дIавоьллинчул тIаьхьа цуьнга хаттарш дийр хилар: цуьнан Делах лаьцна а, цуьнан динах лаьцна а, цуьнан Пайхамарх Мухьаммадах – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – лаьцна а. И хаттарш дан долийча, Ийман диллинарш Дала чIогIачу дашца чIагIбийр бу. Хьадисехь деана ду, АллахIах тешаш волчуьнга и хаттарш дича, цо жоп лур ду аьлла:\n«Сан Дела АллахI ву, сан дин Ислам ду, сан пайхамар Мухьаммад – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ву» аьлла.\nХьадисашкахь деана долчуьнах тешар тIехь ду вайна: шина малийко хаттарш дийр хиларх, и хаттарш муха дийр ду аьлла деана долчух а, АллахIах тешаш хиллачо лур долчу жоьпах а, мунафикъо лур долчу жоьпах а.\n2 – Каш чохь Iазап хилар а, ниIмат хилар а.\nКошан Iазапах а, ниIматах а тешар тIехь ду вайна. Иштта вайна тIехь ду, и каш жоьжахатин оьрнех цхьа ор, йа ялсаманин бошмашха цхьа беш хирг хиларх тешар, каш эхартан дахар дIадолалуш долу доьххьара меттиг хиларх а тешар.\nКошан Iазапах хьалхаваьллачунна цул тIаьхьа хиндерг атта хир ду, ткъа цунах хьалха ца ваьллачунна кхин а хала хир ду цул тIаьхьа догIур дерг.\nКаш чохь хир долу Iазап а, ниIмат а дегIана а, синна а шинненна а хир долуш ду, цхьацца хенахь цхьана синна бен ца хуьлуш а хир ду. Ткъа, Iазап зуламхошна хир ду, амма ниIмат АллахIах тешаш хиллачарна хир ду.\nДеллачу адамана «барзахехь» йа Iазап, йа ниIмат хуьлу, и адам каш чу дIадоьллина делахь а, дацахь а. Башхалла яц, адам дагийна хилча а, йа акхароша диъна хилча а, йа адамаш дуъучу олхазарша диъна хилча а, и адам мухха деллехь а, цунна хила дезаш долу Iазап, йа ниIмат цунна хир долуш ду. Лекхачу АллахIа аьлла:\n(ЦIергахь багош бу уьш, Iуьйранна а, суьйранна а, (ткъа) сахьт (къемат де) хIуттучу дийнахь эр ду малийкаша: «Чукхосса ФирIавнан охIлу уггар чIогIа Iазап юккъе) [Сурат «Ал-гIофир» 46 аят].\n«Аш шаьш дIа ца духкуш дуьтур дацахьара, ас АллахIе доьхур дара каш чохь хуьлу Iазап шуна хазийта аьлла» [Муслим].\n3 – «Сýр» (маIан) чу мох тохар (хIуп алар).\n«Сýр» - иза маIа санна йолу зурма ю, Исрафил-малийко – Делера салам хуьлда цунна – чу мох тухур болу. Доьххьара мох тухур бу цо, тIаккха массо дийна хIумнаш лийр ю, Далла лиънарг йоцург. ШолгIа мох тухур бу цо цу чу, тIаккха, Дала хIара дуьне кхоьлличахьана дуьйна схьа, къемат де кхаччалц хилла долу дерриг халкъаш хьалагIовттур ду. Лекхачу АллахIа аьлла:\n(Мох туьйхи (тухур бу, хIуп эр ду) «сур» (зурман) чу, тIаккха стигланашкахь берш а, лаьтта тIехь берш а бели (Iадийна лийр бу) массо, АллахIана ца лиънарг воцург, тIаккха юха а цу чу мох туьйхи – (тIаккха) уьш бу хIиттина Iаш, собар деш (хир долчунна)) [Сурат «Аззумар» 68 аят].\n«ТIаккха хIуп эр ду «сур» чу, иза хаза мел хезнарг цецваьлла ладоьгIуш хир ву, цецваьлла хьалахьожур ву, тIаккха ша верг лийр ву, тIаккха АллахIа догIа доуьйтур ду, йис санна долу, цунах адамийн догIмаш хьалакхуьур ду, тIаккха юха а хIуп эр ду цу чу, тIаккха уьш хIиттина Iаш хир бу, собар деш». [Муслим].\n4 – ХьалагIовттор.\nИза Дала белларш денбар ду, «сур» чу шолгIа мох тохийтарца, Iаламийн Эла волчу АллахIана хьалха уьш хIиттийта.\nДуьххьара хIуп аьллачул тIаьхьа, дерриг халкъ деллачул тIаьхьа – Далла ца лиънарг воцург, Дала пурба а делла, «сур» чу хIуп аьлча, синош догIмаш чу юха дерзийтича, эццахь гIовттур ду адамаш кешнаш чура хьала. Сихонца хьовдур бу уьш шаьш вовшах тоха дезачу метте, когаш Iуьйра, кога юьйхина хIума а йоцуш, берзина болуш, тIедуьйхина духар доцуш, хадоза (суннат база) а болуш, шайца цхьаьна цхьа а хIума а йоцуш. Латтар дах лур ду цигахь тIаккха, малх герга балор бу царна, цуьнан йовхо сов йоккхур ю. Хьацаро лаьцна хир бу уьш, оцу латтаран халоно лаьцна хир бу уьш. Царах цхьаболу нах хир бу, шина хьоркане кхаччалц хьацар юккъехь, кхинберш хир бу и хьацар голашка кхочуш долуш, цхьаберш хир бу гIода юккъе кхаччалц хьацар юккъехь, вуьйжаш хир бу некха тIекхаччалц хьацар юккъехь, цхьаболчарна хьацар белш тIекхаччалц хир ду, ткъа цхьаболу нах берриг хьацаро дIакъоьвлина хир бу. И ша йолу халонаш цара йинчу Iамалшка хьаьжжина хир ю.\nВай гIовттор хилар шеко йоцуш бакъ ду. Иза бакъ хилар ШарIо а, кхетамо а, хьекъало а гойту. Ткъа ШарIехь, иза бакъ хилар хоуьйтуш дуккха а аяташ ду Делан Къуръан чохь, нийса дешнаш а ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – суннатехь а. Лекха хин волчу АллахIа аьлла:\n(Ахь ала: Муххале а! Сан Делор! ГIовттор долуш ма ду шу) [Сурат «АттагIабун» 7 аят].\nКхин а аьлла Сийлахь Лекхачу АллахIа:\n(Оха доьххьара халкъ дIадолоре тера, (деллачул тIаьхьа) юха а дерзор (дендийр) ду Оха иза) [Сурат «Алъанбияъ» 104 аят].\nГIовттор хилар бакъ хилар гойтуш ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьадис:\n«ТIаккха хIуп эр ду «сур» чу, иза хаза мел хезнарг цуьнга ладоьгIуш хир ву, ладугIуш хьалахьожур ву, тIаккха ша верг лийр ву, тIаккха АллахIа догIа даайтур ду, йис санна долу, цунах адамийн догIмаш хьлакхуьур ду, тIаккха юха а цу чу хIуп эр ду, тIаккха уьш хIиттина Iаш хир бу, хьоьжуш, ладоьгIна». [Муслим].\nАллахIан кхин а дош ду:\n(Цо элира: хьа денйийр ю даьIахкаш, уьш яхка елла а йолуш? Ахь ала: уьш денйийр ю уьш доьххьара кхоьллинчо, Иза дерриг халкъ доьвзаш (цаьрца дерг хууш) а ву) [Сурат «Йасин» 78-79 аяташ].\nГIовттор хилар кхетамо бакъдеш хилар вайна го – белларш денбар Дала нахана гайтина хиларехь. «Албакъарат» сурат чохь пхи масала ду, Дала иза нахана гайтина хилар дуьйцуш. И масалш хIорш ду: Мусан къам, де а дийна Дала дендина долу; Исраилан кIентий (жуьгтий) байъинарг; валарха боьвдда, шайн цIера арабоьвлла бахнарш; цхьана юрта юххехула волуш хилла волу цхьа стаг, Дала ве а вийна юха денвина волу; ИбрахIиман – Делера салам хуьда цунна – хьоза а.\nВай гIовттор хилар хъекъало бакъ дар шина агIор ду:\n- Сийлахь Лекха АллахI ву стигланаш а, латта а, цаьршинна юккъехь дерг а кхоьллина верг. Ткъа уьш доьххьара кхоьллинарг уьш деллачул тIаьхьа юха ца кхоллалуш хуьлийла дац.\n- Къемат де хIуттучу хенахь, дуьне ша дерг дакъа делла, делла хир ду, шена чохь цхьанне кепара дахар доцуш, тIаккха Дала цунна тIе догIа доуьйтур ду, тIаккха ден лур ду дуьне, баьццара хир ду, шена тIехь массо хIумнах шишша хIума йолуш. Ткъа и латта деллачул тIаьхьа дендеш волчуьнга кхин йолу елла хIумнаш а ден йалур ю, адамаш а ден далур ду.\n5 – Адамаш гул дар а, хьесап дар а, бекхам бар а.\nВай теша дезаш ду адамаш гул дийр хиларх а, цаьрга хаттам бийр хиларх а, царна юккъахь нийсо йийр хиларх а, адамаша йинчу Iамалшна бекхам бийр хиларх а. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n(Оха уьш гулбийр бу, царах цхьа а вуьтур а вац) [Сурат «АлкахIф» 47 аят].\n(Амма шен (Iамалш шена тIехь дIаяздина долу) тептар аьтту агIор шега делларг – цо эр ду: схьаэца, деша сан тептар. Суна хаьара со (сайн) хьесапана тIенислур вуй. Ткъа иза ша реза волчу дахарехь хир ву) [Сурат «Алхьаккъат» 19-21 аяташ].\nКхин а аьлла Сийлахь Везчу АллахIа:\n(Амма шен тептар аьрру агIор шега делларг – цо эр ду: дависа, ма-делла делара соьга (хIара) тептар. Хьесап хIун ду а ма-хиъна делара суна) [Сурат «Алхьаккъат» 25-26 аяташ].\nГул дар бохург – иза адамаш дигар ду, вовшахтохаран метте, царна хьесап дан. Гул дарна а, гIовтторна а юккъахь йолу башхалла ю – гIовттор иза догIмаш чу синош юхадерзор хилар, ткъа гул дар – иза хьалагIиттийна долу адамаш вовшахтохаран метте дIадуьгур хилар.\nХьесап дар а, бекхам бар а – иза Дала Шен лайш Шена хьалха дIа а хIиттийна, царна церан Iамалш йовзийтар ду.\nТкъа АллахIах теша а тешаш, Цунах кхоьруш хиллачеран хьесап дар – церан Iамалш царна гайтар хир ду, цу Iамалшна юккъара вон ерш Дала дуьненахь къайла яхийтина хир ю, эхартахь царна гечдина хир ду. И царна гайтаран бахьана хир ду – царах Дала бина болу къинхетам царна бовзийтар. Уьш гулбийр бу церан Иймане хьаьжжина. Малийкаш доьхьал догIур ду царна ялсаманийца кхаьънаш дохуш, кхерамаллех уьш лар беш, цу халчу дийнан халонех кхерабаларха уьш ларбеш. Ткъа церан яххьаш кIай хир ю. Цу дийнахь церан яххьаш серло луш къегина хир ю, ела елла, хазахеташ хир ю.\nАмма АллахIа бохург харц деш хилларш, Цуьнан аятех дIабоьрзуш хилларш – царна хьесап дар хала хир ду. Доккхачу хIуманна а, жимчу хIуманна а чIогIа лерина хьесап дийр ду царна. Шайн яххьаш тIехь такхийна балор бу уьш къемат дийнахь, сийсаз бина, цара дуьненахь динчунна бекхам беш, цара харц деш хиллачунна бекхам беш.\nКъемат дийнахь шайна доьххьара хьесап дийр берш Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – уммат ду. Цаьрца ялсамане чу гIур ву кхузткъе итт эзар, цхьа а хьесап а доцуш, Iазап а доцуш, церан «тавхьид» – Дела цхьаъ вар – кхочуш хилар бахьана долуш. Оцу кепара ялсамане гIур берш вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – бийцина вайна, уьш муьлш бу хоуьйтуш:\n«Шайна “рукъйахI”1 яр ца лохуш берш, лозуш йолу меттиг ягорца дарба ца лохуш берш, “хIара вон билгало ю” – бохуш ойла ца йожош берш, шайн Далла тIе болх буьллуш берш».\nЦарах ву сийлахь волу асхьаб Михьсанан кIант IуккашахI – Дела реза хуьлда цунна.\nЛайшна тIехь долчу Делан хьокъашна юккъера уггар хьалха шена хьесап дийр дерг ламаз ду, ткъа адамийн хьокъашна юккъера уггар хьалха нахана юккъехь къастор дерг нехан цIий ду.\n6 – Хьавд.2\nВай теша дезаш ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Хьавдах. Хьавд – иза боккха Iам бу, сийлахь хи молу меттиг а ю. Къемат дийнан майданашкахь хир бу иза, ялсамани чура Кавсар хих хIоьттина а бу иза. Мухьаммад-Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – умматера Ийман диллинарш богIур бу цу тIе, цуьнан хи мала.\nТкъа оцу Хьавдан сифаташ иштта ду: шуьрел кIай бу иза, лайл шийла бу иза, мозал мерза бу иза, миск-IатIарал хаза хьожа йолуш бу иза, чIогIа боккха а бу иза. Цуьнан шоралла а, бахалла а цхьатерра ю. Цуьнан хIора агIо баттахь некъ балла ю. Ялсамани чура тIе хидогIуш йолу шиъ хи чудогIийла ю цуьнан, ткъа цуьнца йолу хи молу пхьегIаш стигларчу седарчел дукха ю. Цу чура цкъа хи мелларг цул тIаьхьа цкъа а хьаг лур вац. Вайн Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«Сан Хьавд баттахь некъ балла ду, цуьнан хи шуьрел кIай ду, цуьнан хьожа миск-IатIарал хаза а, цIена а ю, цуьнан кIудалш стиглара седарчий санна ю, цу чура хи мелларг цкъа а хьаг лур вац». [Бухари].\n7 – ШафаIат дар.\nКъемат дийнан латтаран бала нахана чIагIбелла базбелча, церан цигахь латтар дахделча, шайн Далла хьалха шайна шафаIат дахьара аьлла, пайхамаршна тIе гIур бу уьш, оцу латтаран халонех а, баланех а шаьш хьалха дитахьара аьлла. Амма, собаран а, къахьегаман а дай хилла болчу уггар безчу элчанаша тIеоьцур дац шафаIат дар, тIаьххьара вайн Пайхамарна Мухьаммадна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIекхаччалц, элчанашна мохIур дина ваийтина волчу, хьалха а, тIаьхьа а цуьнгара йоьвллачу гIалатлонашна Дала гечдина волчу. ТIаккха иза – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хIуттур ву, хьалхарчара а, тIаьхьарчара ша хестор волчу метте, шен деза дарж а, еза меттиг а гуча ер йолчу метте. Цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – сужуд дийр ду Делан Iарш кIеллахь. АллахIа тIаккха цунна дагчу тосур ду Ша хаставаран дешнаш, тIаккха цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Иза вазвийр ву, хастор ву, тIаккха шен Деле пурба доьхур ду цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шафаIат дан, тIаккха АллахIа цунна пурба лур ду халкъашна шафаIат дан, лайшна тIехIиттина йолу халонаш а, баланаш а чекхбовлийтархьама.\n«Баккъалла а, малх герга богIур бу къемат дийнахь, ах лерга тIекхаччалц хьацар чохь хир ду (цхьадолу адамаш), уьш ишттачу хьолехь а болуш, Адаме гIо доьхур ду цара, тIаккха ИбрахIиме, тIаккха Мусага, тIаккха Iийсага, тIаккха Мухьаммаде гIо доьхур ду. Цо шафаIат дийр ду тIаккха, халкъана юккъахь къастам бина балийта аьлла. Иза гIур ву (ялсаманин) неIаран чIуг схьалоцуче кхаччалц3; цу дийнахь АллахIа иза гIаттор ву хастамечу меттехь,4 гулдаран охIлуно5 массара а хастор ву иза» [Бухари].\nХIара доккха шафаIат дар Дала вайн Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьанна делла ду. Иза доцург а, кхин шафаIаташ а ду Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийр долуш. Уьш довзуьйтур ду вай:\n1 – Ялсаманин охIлунна Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийр долу шафаIат, уьш ялсамани чубахийта аьлла. Цуьнан тешалла Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош ду:\n«Къемат дийнахь ялсаманин неIаре вогIур ву со, тIаккха: “НеI дIаелла” – эр ду ас, Хазина6 эр ду тIаккха: “Хьо мила ву?” Ас эр ду: “Мухьаммад ву”. Цо эр ду тIаккха: “Хьол хьалха цхьанна а дIамаелла аьлла омру дина дара суна”» [Муслим].\n2 – Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шафаIат дийр ду, диканаш а, вонаш а цхьатерра нисделлачу нахана, уьш ялсамани чу бахийта аьлла. ХIокху хьокъехь Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – деана нийса хьадис дац, йа иза воцчуьнгара а дац, делахь а, цхьаболчу Iеламнаха аьлла иштта шафаIат хир ду аьлла.\n3 – Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шафаIат дийр ду жоьжахати чу баха хьакъ хиллачу цхьаболчу нахана, уьш цу чу ма бахийтахьара аьлла. Цуьнан тешалла ду цуьнан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош а, цуьнан юккъера кхетар а:\n«Суна шафаIат дан магийна ду сан умматера даккхий къинош летийначарна» [Абу-Давуд].\n4 – Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шафаIат дийр ду ялсамани чохь болчеран даржаш сов даха аьлла. Цуьнан тешалла ду цуьнан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош:\n«Йа АллахI! Абу-Саламатана гечде Ахь, Айхьа нисбинчарна юккъахь цуьнан дарж сов даккха Ахь» [Муслим].\n5 – Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьаболчу нахана шафаIат дийр ду, хьесап а доцуш, Iазап а доцуш уьш ялсамани чу бахийта аьлла. Цуьнан тешалла ду Михьсанан кIантах Iуккашатах лаьцна долу хьадис: хьесап а, Iазап а доцуш ялсамани чу гIур болчу кхузткъе итт эзарна юккъахь ша а хилийта але доIа дехьа аьлла цо Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлча, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – доIа дина:\n«Йа АллахI! Царах ве Ахь иза». [Бухари, Муслим].\n6 – Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шафаIат дийр ду, шен умматера, даккхий къинош а летийна жоьжахати чубаханчарна, уьш цу чура арабовлийта аьлла. Цуьнан тешалла ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош:\n«Суна магийна ду шафаIат дан, сан умматера даккхий къинош летийначарна». [Абу Давуд].\nКхин а цхьа хьадис ду:\n«Жоьжахати чура цхьа нах арабоьвр бу Мухьаммадан шафаIатца, тIаккха ялсамани чу гIур бу уьш, “жоьжахати чохь хилларш” – аьлла шайн цIе йоккхуш а болуш». [Бухари].\n7 – Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шафаIат дийр ду, Iазап хила хьакъ болуш жоьжахати чу бахийтинчарна, церан Iазап дай де аьлла. Цуьнан масала ду, цо – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – шен девешина Абу-ТIалибана дийр долу шафаIат. Иштта шафаIат хирг хиларан тешалла ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дош:\n«Къемат дийнахь сан шафаIато пайда бан мега цунна, тIаккха (ас шафаIат дича), цуьнан хьорканашка кхочуш йолчу, цуьнан хье кхехкор болчу жимчу цIерга вилла мега иза» [Бухари, Муслим].\nАллахIана гергахь шафаIат кхочуш ца хуьлу ши бехкам кхочуш хиларца бен:\n- ШафаIат деш волчунна а, шена шафаIат дойтуш волчунна а АллахI реза хилар;\n- ШафаIат деш волчунна Дала шафаIат дан пурба далар. Лекха хин волчу АллахIа аьлла:\n(Цара шафаIат ца до Иза (АллахI) реза хиллачунна бен) [Сурат «Ал-анбияъ» 28 аят].\n(Мила ву иза – Цунна гергахь шафаIат деш верг, Цуьнан пурбанца бен (Цуьнан пурба доцуш)?) [Сурат «Албакъарат» 255 аят].\n8 – Терза.\nТерза дугIур хилар бакъ ду, цунах тешар вайна тIехь а ду. Терза – иза, къемат дийнахь, Шен халкъан Iамалш оза Дала дугIур долу терза ду, уьш оьзначул тIаьхьа царна церан Iамалшка хьаьжжина бекхам бархьама. Иза вайна гуш а долуш, ши кад а болуш, юккъехь терза гойтуш болу мотт а болуш терза хир ду. Цуьнца Iамалш узур ю, адамаша дуьненахь мел лелийнарг а узур ду, йа Iамалш тIеязйина долу тептарш узур ду, йа адам ша узур ду. Уьш массо озар хила а мегаш ду, амма терза даздалар а, дайдалар а Iамалца а, гIуллакхца а бен хир дац, тептаршца а, адамца а хир дац.\n(Оха хIиттор ду нийсонан терзанаш къемат дийнахь, цхьанне хIуманна тIехь зулам а хир дац цхьа а синна (адамана); “хардалан”7 буьртиг санна хIума делахь а, Оха схьадохьур ду иза; Тхо тоьаш ду (халкъана) хьесап деш хила) [Сурат «Алъанбияъ»47 аят].\n(Цу дийнахь хир долу (Iамалш) озар нийсонца (хир ду); ткъа шен терза даз делларш – уьш бу уьш декъал хилларш. (Амма) шен терза дайделларш – уьш бу уьш шаьш шайн синошна эшам бинарш, Тхан аяташца (уьш къобал ца деш, духа детташ) зулам дар бахьана долуш) [Сурат «АлъаIраф» 8-9 аяташ].\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «ЦIано яр Иманан ах дакъа ду, “алхьамдулиллахI” бохучу дашо терза хьала а дузу». [Муслим].\nКхин а аьлла Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Терза дIахIоттор ду къемат дийнахь. Ткъа цу чохь стигланаш а, латта а оьзчи а, цу чу хоьар дара уьш» [Хьаким].\n9 – «АссиротI» - ТIай.\nВай теша дезаш ду «сиротIах». «СиротI» - иза тIай ду, жоьжахатина тIехула доьгIна долу, кхерамечу меттиг тIехула доьгIна долу. Оцу тIай тIехула дехьа боьвр бу ялсамани чу боьлхаш берш. Оцу тIехула дехьа бовлуш болчерах цхьаберш бIаьрганегIар тухуш санна сиха дехьа боьвр бу, вуьйжаш мох хьаькхча санна сиха дехьа боьвр бу, цхьаберш уггар дикчу говрийн сихонца дехьа боьвр бу, цхьаберш боьвдда дехьа боьвр бу, цхьаберш буьйла белла боьвр бу, тIаьххьарниш такхийна дехьа бохур бу. Оцу тIехула дехьавалар Iамалшка хьаьжжина хир ду, дика Iамалш дукха мел хуьлу, дехьа валар сиха хир ду. Амма цхьаберш дехьа цабовлуьйтуш чу эгор бу, жоьжахатин цIерга. Цу тIехула дехьа ваьлларг ялсамане гIур ву.\nДоьххьара оцу тIай тIехула дехьа вер верг вайн Пайхамар Мухьаммад ву – Делера салават а, салам а хуьлда цунна -, тIаккха цуьнан уммат ду.\nЦу дийнахь вист хуьлуш цхьа а хир вац, элчанаш боцурш. Ткъа элчанаша дийр долу доIа хир ду: «Йа АллахI! Маьрша дита Ахь тхо, маьрша дита Ахь тхо (халонех хьалха дахахь тхо)».\nЖоьжахати чохь мIерий хир ду, шайн дукхалла хууш верг цхьа Сийлахь АллахI бен воцуш. АллахIана лиънарг цу чу озор ву цара.\n«СиротI»-тIайн сифаташ иштта ду: иза туьрал ира ду, масал дуткъа ду, Дала цу тIехь чIагIбина ког бен тIехь саца лур боцуш шера ду иза, Iаьржачу боданехь доьгIна хир ду иза. Тешам а, гергарло а цхьацца агIор дIахIоттор ду цунна, тIаккха оцу тIехула дехьа волучунна цаьршимма тешалла дийр ду – хIокхо со лардира, йа ца лардеш дайъира – аьлла. Лекхачу АллахIа аьлла:\n(Шух цхьа а вац цунна (жоьжахатина) тIевогIур волуш бен, (и хир долуш хилар) хьан Дала Шена тIелаьцна сацам бу, чекх боккхур болуш болу. ТIаккха Оха кIелхьара бохур бу ( ширках а, куфрах а) кхийринарш, Iадда а буьтур бу зуламхой (ширк деш хилларш, куфр деш хилларш) цу чохь, шайн голаш тIехIиттина а болуш) [Сурат «Марйам» 71-72 аяташ].\n«СиротI-тIай а дугIур ду жоьжахатин шина агIонна юккъехь, со а, сан уммат а хир ду цунна тIехула доьххьара дехьа девр дерш» [Муслим].\n«Жоьжахатин тIай а дугIур ду…, ткъа доьххьара цу тIехула дехьа вер верг со хир ву; цу дийнахь элчанийн доIа: “Йа АллахI! Маьрша дита Ахь тхо, маьрша дита Ахь тхо” бохуш хир ду». [Бухари, Муслим].\nАбу-СаIид Алхудри цIе йолчу асхьаба – Дела реза хуьлда цунна – аьлла:\n«Соьга кхаьчча, тIай масал дуткъа ду аьлла а, туьрал ира ду аьлла а долу хабар» [Муслим].\nКхин а хьадис ду Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –:\n«Тешам а, гергарло а дIахоьцур ду, тIаккха и шиъ хIуттур ду тIайн шина агIонна тIе – аьтту агIор а, аьрру агIор а – тIаккха шух хьалхарниг ткъес санна сиха дехьа вер ву… тIаккха мох санна (сиха дехьа вер ву), тIаккха олхазар тIема даьлла доьдуш санна, тIаккха ведда воьдуш санна, церан Iамалша дехьа бохур бу уьш8, шун Пайхамар тIайна тIехIоьттина хир ву – “Йа АллахI! Маьрша бита Ахь уьш, маьрша бита Ахь уьш” – бохуш, (уьш иштта дехьа бийр бу), адамийн Iамалш кIеззиг а хилла, Iамалшка хIумма а цадалучу хьоле кхаччалц, тIаккха (Iамалш кIеззиг ерг) дехьа цавалалуш хир ву, текхаш бен. Жоьжахатин шина агIор оьхкина мIерий хир ду, схьалаца аьлла шайга омра динарг схьалоцуш. ТIаккха царах хир ву, оцу мIераша дегIа тIехь сизаш а дина кIелхьараваьлларг а, тIекI-тIекIал кхуьйсуш жоьжахати чукхоьссинарг а» [Муслим]\n10 – «КъантIарахI» (Жоьжахатина а, ялсаманина а юккъехь йолу меттиг).\nВай теша дезаш ду, Ийман диллинарш тIайл дехьа боьвллачул тIаьхьа, «къантIарахI» олучу меттехь совцор хиларх.\n«КъантIарахI» – иза ялсаманина а, жоьжахатина а юккъехь йолу меттиг ю. ЦIарал кIелхьара а боьвлла, тIайл дехьа боьвллачул тIаьхьа, Ийман диллинарш совцор бу цигахь, ялсамани чу бахале цаьрга шайна вовшашна юккъахь долчу хIумнаш тIехь бекхам байта. ТIаккха уьш цIанбеллачул тIаьхьа, пурба лур ду царна ялсамани чу баха. Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла:\n«АллахIах тешаш хилларш кIелхьара боьвр бу цIарах, тIаккха уьш совцор бу “къантIарахI” тIехь, ялсаманина а, жоьжахатина а юккъехь, тIаккха дуьненахь царна вовшашна юккъахь хиллачу халахетаршна а, латкъамашна а, ваьснашна а цаьрга вовшийн бекхам бойтур бу, (тIаккха) къастош дерг къастийначул тIаьхьа, мукъавоккхуш верг мукъаваьккхинчул тIаьхьа, пурба лур ду царна ялсамани чу баха. Мухьаммадан са Шен керахь долчу (Делор), шух хIоранна а шен ялсамани чохь долу цIа гIоли доьвзар ма-ду, шен дуьненахь хиллачу цIийнал» [Бухари].\nЯлсамани – иза сийлахьаллин хIусам ю, АллахIа Шех кхоьруш хиллачарна къемат дийнахь яла кечйина йолу. Ялсамани чохь лелаш татолаш ду, цу чохь лекха чоьнаш ю, хаза зударий а бу. Цу чохь синошна мел деза хIума ду, бIаьргаша марзо мел оьцу хIума а ду. Цхьа а бIаьргана гина доцу, цхьа а лергана хезна а доцу, адамийн дагчу цкъа а деъна а доцу хIумнаш ду цу чохь. Цуьнан ниIмат чекх долуш дац, йа дайна дIадер долуш а дац. Цу чу баханарш даим цу чохь хир бу, лийр а боцуш, йа цу чура дIахедар а боцуш. Цу чохь йолу шад йиллал йолу меттиг дуьненал а, дуьнена чохь долчу массо хIуманал а гIоли ю. Шовзткъа шарахь некъ бича санна йолчу генарчу меттехь а йогIу ялсаманин хаза хьожа.\nТкъа цу чохь долу уггар доккха ниIмат – иза «муъминунашна» (цу чохь болчу АллахIах тешаш болчарна) шайн бIаьргашца ша ма-варра шайн Дела АллахI гар ду. Керста нахана дихкина ду АллахI гар, ялсамани чохь бусалба нахана бен гур волуш а вац Иза – Сийлахь а, Лекха а ву Иза. Ткъа Ийман диллинчарна а АллахI гур вац бохуш волчо керста нах а, АллахIах тешаш берш а цхьатера бо.\nЯлсамани чохь бIе дарж ду, хIора даржана юккъехь йолу меттиг стигланна а, латтанна а юккъахь санна йолу меттиг ю. Ялсамани чохь уггар лекханиг Фирдавс-ялсамани ю. Цуьнан тхов Делан Iарш ду. Цуьнан бархI неI ю. ХIора неIаран шина агIонна юккъехь йолу меттиг Маккийна а, ХIажарна а юккъахь ерг санна йоккха меттиг ю, бакъдолуш, цхьа де а догIур ду, и неI адамаша дIаюьзна йолуш. Ялсаманин охIлунна юккъахь уггар лахара даржехь волчуьнан дуьне а, и санна кхин итт а хир ду. Лекха хин волчу АллахIа аьлла ялсаманих лаьцна:\n(…иза кечйина ю (Делах) кхоьруш болчарна) [Сурат «Ал-Iимран» 133 аят].\nЯлсаманин охIлу даим дийна хирг хиларх лаьцна а, уьш даим ялсамани чохь хирг хиларх лаьцна а, ялсамане даим лаьттар йолуш хиларх лаьцна а аьлла Сийлахь Везчу Дала:\n(Церан бекхам церан Делехь бу – бошмаш (ялсамани, хир ю царна) шайна кIелхула лелаш татолаш а долуш йолу, даиманна а цу чохь хир бу уьш; реза хилла царна АллахI, уьш а реза хилла Цунна; иза (хир ду) шен Делах кхийринчунна) [Сурат «Албаййинат» 8 аят].\nТкъа «цIе» (жоьжахате) – иза Iазапан хIусам ю, керста нахана а, Iеса хиллачарна а Дала кечйина йолу. Цу чохь уггар чIогIа Iазап ду, тайп-тайпана таIзарш а ду. И ларйеш долу малийкаш чIогIа ницкъ болуш, кIоршаме ду. АллахIах ца тешна болу керста нах гуттаренна а цу чу бухкур болуш бу. Церан даар «заккъум»9 ду, церан малар довха хиш а, хьацар а ду. ХIокху дуьненахь йолу цIе жоьжахатехь йолчу цIеран йовхонан кхузткъе иттолгIа дакъа бен дац. Жоьжахатин цIе дуьненан цIарал кхузткъе иссозза йовха ю.\nОцу цIарна кIорда ца бо шена чу кхуьйсуш берш, муххале а цо олу: «Кхин совнаха вуй цхьа а?» Цуьнан ворхI неI ю, оцу хIора неIарна чу гIур долуш тайп-тайпана адамаш а ду. Лекхачу АллахIа цIарах лаьцна аьлла:\n(…иза кечйина ю ца тешачарна (АллахIах)) [Сурат «Áл-Iимран» 131 аят].\nЖоьжахатин охIлу цу чохь даим хирг хиларх лаьцна а, иза даим лаьттар йолуш хиларх лаьцна а аьлла Лекха хин волчу Дала:\n(Баккъалла а, АллахIа наьIалт аьлла (Шен къинхетамах гена бахарца, Шех) ца тешачарна, царна чIогIа цIе а кечйина Цо. Гуттаренна а цу чохь хир бу уьш) [Сурат «Ал-Ахьзаб» 64-65 аяташ].\n3 – Къемат дийнах тешаран пайданаш\nКъемат дийнах тешаран дуккха а дика пайданаш ду, царах цхьадерш дуьйцур ду вай:\n● Дика Iамалш ян лаам сов балар, и Iамалш ярна тIехь къахьегар;\n● Оцу дийнахь хир долчу таIзарх а, Iазапах а кхоьруш, къинош леторах ларвалар, къиношна реза цахилар, Iесаллех гена валар;\n● Эхартахь шена ниIмат а, мел а хиларга дог дохуш, Делах тешаш верг ша дуьне Iад дитарх воккха вер;\n● ГIовттор хиларх тешар цхьаьна стеган ирсан а, дерриг халкъан ирсан а бух бу. ХIунда аьлча, адам тешаш хилча, Дала адамаш деллачул тIаьхьа хьалагIовттор хиларх, царна хьесап дийр хиларх, цара йинчу Iамалшна царна бекхам бийр хиларх, цунах адам тешча, иза нислур ду Дала бохучунна тIехь, иза дIахедар ду вонах а, цуьнан тIаьхьлонех а, нахана юккъехь даьржара ду дика, яьржар ю дикалла а, маршо а.\n1 “РукъйахI” – цомгаш волчунна тIехь доьшуш долу аяташ а, доIанаш а ду. Уьш дешар мегаш ду, делахь а, шена уьш хьа доьшур дара-те бохуш цомгаш волчо ша шена дешийта стаг ца лехар дика ду, Далла тIе болх билларан агIо алсам ялийта. Цундела лерина и ца лохуш берш Дела цхьаъ вар кхочуш хиллачарна юккъехь, болх АллахIана кера дIабалар а, иза Цунна тIе биллар а церан чIогIа хиларна. Къуръан тIера а, Суннатера а и доIанаш хьайна довза лаахь, хьо хьажа «Къуръан тIера а, Суннатера а дарбанан аяташ а, доIанаш а» цIе йолчу жайни тIе, Дела пурбанца кеста гочдина долуьйтур ду ас иза.\n2 Хьавд – вайн Пайхамарна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Дала белла Iам бу.\n3 АллахIана герга гIур ву бохург ду иза.\n4 Хастаме меттиг – иза цо дийр доккха шафаIат ду, цуьнга бен дойтур доцуш долу.\n5 Къемат дийнахь гулбинчу наха хастор ву иза бохург ду цуьнан маьIна. («Фатхьул-Бари»).\n6 Ялсамане лар еш долчу малийкан цIе ю Хазин.\n7 Хардал – кIолла ю (жима буьртиг бу). КIоллин буьртигца далийна масала, мел жима делахь а, цхьа а хIума къемат дийнахь Iад дуьтур цахилар гайта далийна ду.\n8 Дехьабовларан сихаллехь шайн Iамалшка хьаьжжина хир бу уьш.\n9 «Заккъум» - жоьжахати чура, къаьхьа а долуш, вон хьожа а йолуш долу дитт ду, цу тIера стоьмаш хир бу жоьжахатин охIлунан даар.


ГIалгIайн махкахь зуда ялош ечу харжан барам лахбар юха а карладаьккхина меттигерачу диндайша. Массо а агIор: томанна хьочу ахчанна а, захан хьочу хIуманна а, нускало марзхошна дечу совгIатан а, ур-аттала. тойнехь жижиг кхехкочу говзанчана луш долу ахча а жимдан дезаш ду.\nГIалгIайн махкахь бусулба умматех болчара къобал а дина, тIеэца дезаш ду и керла низам. Цуьнах дийцира ГIалгIайн мехкан къедан гIовс волчу Хаштыров Мохьмада.\n"Нахана юкъахь даржийча дика хир дара и гIуллакх"\nХаштыров: "Хьалха конференцешкаь юкъедаьхна дехкарш ду уьш. ХIинца нахана карла а даьхна, цхьана а тоьхна, мехкан бахархошна атта хилийта аьлла дина ду иза. СовгIатана дукха хIуманаш а луш, томана 200 эзар сом а луш лелара махкахь. ХIинца томан 40 эзар сом ду кхайкхийна.\nИза нахана юкъахь даржийча дика хир дара аьлла, имама сацам а бина, даржийна кехат ду-кх иза".\nКерлачу низамашца зуда ялор диндайша билгалдаьккхинчунна тIехь сацахь, иза дIадерзалур ду 59 эзар соьмах. И юкъадаккхале оцу харжан барам бара мел лаххара а 317-350 эзар сом.\nИштта тIедожийна йоI маре йоьдучу хенахь, мардена а, марнанна а, марвежаршна а, маьрйижаршна совгIаташ дала цаэшар. ТIехсов харж яран бехкам зуда ялочу агIонна а тIехь ду.\nИ дехкарш хIинца юкъадаьхна дац. Массийта шо хьалха хилла иза. ХIинца дуьйцуш дерг оцу низаман карладаккхар ду. Муха тIеэцна наха иза? ХIетахь дуьйна кхочушдорий аьлла хаьттира ас гIалгIайн журналисте Чапанов Вахига.\nЧапанов: "Суна-м дика хета и ваIда. Наха массара а лелор дац. ХIинца ахча дIа ца лахь а, тIаьхь бахка а баьхкина дIалур ду къайлах. Лелор дац иза. Хьалха а ма дара иза юкъадаьккхина".\nГIалгIаймехкан къедан гIовсан Хаштыров Мохьмадна хетарехь, шаьш юкъадаьхна ваIдаш наха кхочуш до. Наггахь хуьлу, элира цо, и низам дохош берш а.\n"Муфтият болх беш яц аьлла, къамелаш девлла".\nХаштыров: "Дукхачу хьолехь махкахь кхочушдеш ваIда ду иза. Нахана карладаьккхича бакъахьа ду аьлла дина иза. ТIаккха, муфтият болх беш яц аьлла, къамелаш девлла. Иза болх беш хилар а, имамаш болх беш хилар а, дIа а хоуьйтуш юкъадаьккхина иза. Наггахь таро йолчу стага, шена луург до.\nТкъа, дукхачу наха къобал а деш, тIелаьцна ду иза. ХIара 5-6 шо хьалха дина ваIда ду".\nЗуда ялор-яхийтар таханлерачу заманахь, нахаца къовсадаларан бараме дирзина схьадогIуш ду. И хIума тоххарехь билгалдаьккхина дуьйцуш ду наха а, диндайша а. Тахана-кхана шайга эрна харж яр дIадаккхалур доцийла хаьа гIалгIайн диндайшна.\nАмма мацца а и хьал хийцалург хиларх теша уьш.\nНуц - Европера, нус - Африкера\nНускал дадош гIо ца хилла тапчанах


Цхьан кицах лаьца — Сердало\nХовш ма хиллара, багахбувцама эггара хьаькъал долашагIа йолча жанра чудоагIа кицаш. Уж ховш волча сага мотт хоза хул, цар дIадехар лорадеш, кхоачашдеш волча сага гIулакхаш эздий хул. Массаболча наха хац уж хозахета кхелла доацилга, е деша тоама оалаш доацилга. Царца доккха хьаькъал а хьехам а ба. Сенна эшаш хиннад уж, малав уж кхеллар? Цу хаттара дола жоп лаха хала дац. Цхьа зама хиннай хIанз санна наха хьехам телаш дола гIирсаш доацаш.\nМасала, телевизор, радио, газет, книжка, цу хана хиннаяц вай къаман Конституци, кхыдола законаш. Цудухьа наха кхоллаш хиннад кицаш. Царга гIолла дIахайташ хиннад цар мохк мишта лархIа беза, даь-наьна сий мишта де деза, къа мишта хьега деза, доттагIал мишта леладе деза, царех тарра кхыдараш. Царех пайда а эцаш, дикадари водари къоастадеш баьхаб цу гаьнарча шерашка нах. Таханарча дийнахьа итташ гIирсаш да хIара дийнахьа бакъахьардар хьалхадоахаш, харцахьардар хьакъодадеш, из бахьан долаш кицай гIулакх кIеззига тIехьашкадаьннад. ХIаьта а уж дицденна дIадаьннад, царех ер ма бий аьнна пайда балац ала йиш яц. Кицаш довзаш, ший метта нийса юкъекхувлаш вола саг хьаькъал долаш хет, цун мотт шаьра, хоза хул. Цу тайпарча сагах, Iимерза саг ва ала мегаргда. Цул совгIа, кицай декхар кхоачашдергдац е телевизоро, е радиос, е газето. Цар шоай лоархIам а лелам а ба. Дуккхача наха дIаяздаьд вай кицаш. Масала, царех хиннав Мальсагов Оарцхой Ахьмад, Дахкильгов Iадрахьмана ИбрахIим, Мальсагов Увайса Або. ТIехьарча хана цар тIа болх берех ва къаьнагIвола журналист Майсигов Махьмад-Султана Саламхан. «СелаIад» яхача берий журнала тIа «Кицаш» яха рубрика лелаю цо. Къаьстта а чIоагIа пайда эц кицаех ший йоазош тIа халкъа йоазонхочо Кодзоев Аюпа Iийсас. Царех цхьадара духхьал цун метта юкъе мара нийслуш а дац.\nУкх йоазон тIа са дувца безам ба сайна геттара дукха дезаденна цхьа кица. Из, ший боарамга диллача, доккхагIчарех да. Цо йоах: «Черсий чаккхала, наькъа бIоахала цкъа техача тоъаргья дикача дына шод; майдан йоккхала, наьха дукхала цкъа аьлча тоъаргда харцдоаца дош». Кица ше-м хоза а кIоарга маIан долаш а да. Бакъда цхьа дош да цунца кхетаде хала долаш. Фу яхилга да «чаккхал» яхилга? Цу тайпара дош сона кхычахьа нийсденнадац. Жаккхалаш яха дош таралест цох. Бакъда «хьай жаккхалаш ма етта» оал дукха лувча сагага. Цундар кхы маIан да. Хетаргахьа, лакхе хьоахадаь кица харцахьа дIаяздаьд. Цу «чакххала» яхача деша когаметта хила дезар аьнна хет сона «чехкала» яха дош. Из иштта а да, кхыча тайпара хила йиш а яц оалалургдац сога. ТIаккха фу яхилга да «чехкала»? Из сихача, дикача черсий говрах оалаш хиннад. Цу тайпара маIан долаш из дош кораду вайна Кодзоев Iийсай «Хьув ястар» яхача романа тIа. Вешта аьлча, из кица укх тайпара дека дезаш дар аьнна хеталу: «Черсий чехкала, наькъа бIоахала цкъа техача тоъаргья дикача дына шод; майдан йоккхала, наьха дукхала цкъа аьлча тоъаргда харцдоаца дош».\nИз кица да вай багахбувцама книжкаш тIа а школе Iомадеш долча книжкаш тIа а. Шиннахаьа а харцахьаьнна а да. ДIахо дIайодача хана, из тоадаь, нийса хургдолча тайпара арадаьхача бакъахьа хетар вай Iилманхоша. ХIаьта хьехархоша бераш дIакхетаде деза цу деша маIан миштад, «чаккхала» яхар гIалат долга.\n← Барт, цхьоагIо, машар, бокъо – из да вайна эшар\nДоккха совгIат →


Журналист Милашина Елена а, бакъонашларъярхо Каляпин Игорь а (архивера сурт)\nОьрсийчоьнан Iедалийн декхар ду шайна хетарг хаийта, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Оьрсийчоьнан президента Iуналла дечу адамийн бакъонашкахула йолчу Кхеташонан (СПЧ) декъашхо Каляпин Игорь а, "Новая газетан" журналист Милашина Елена а террорхо ду, и шиъ дIалаца деза аьлла динчу дIахьедарх лаьцна,хаам бо Радио Свобода-но.\nЦунах лаьцна "Интерфаксе" дIахьедина СПЧ-н декъашхочо, Москван журналистийн бертан гIантда а, "Московский комсомолец" газетан коьрта редактор а волчу Гусев Павела.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо динчу дIахьедарша кхерам тосу аьлла хета цунна Каляпинан а, Милашинийн а дахарна. Иза вуно кхераме дIахьедар ду. Къаьсттина оцу тайпачу стагера а, цу тайпачу регионан куьйгалхочуьнгара а, шена цхьа а бехкам хир боций хууш волчу, иза сацош цхьа а вац, аьлла Гусевс. Федералан Iедалш дистцахилар лору цо "кхерадалар а, дукха гена даьллачу хьолана юкъагIерта цалаар а санна", аьлла цо.\nДечкен-беттан 23-чу сарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедира нохчин Iедалша дерриг а дийр ду схьакаро, шен йоI а эцна, Оьрсийчуьра дIавахначу суьдхо хиллачу Янгулбаев Сайдин доьзалхой аьлла. Цунах лаьцна Кадыровс яздина шен телеграмехь, цо юха аьлла, нагахь дуьхаьло яхь "уьш хIаллакбийр бу" аьлла.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо юха а боху, цо яздарехь,"и боьху ЯнгулбаевнIеран доьзал" республикан низамашлардон органаша лохур бу ", низамца догIуш ма хилла".