Оьрсийчоьнан территори тIехь Роскомнадзоро дIакъовла кхерам бу "арахьара агент" олу статус къастош ша дина омра кхочуш цадарна Радио Свобода Оьрсийн сервис Svoboda.org, Sibreal.org, Sevreal.org, Factograph.info. Дуьненаюкъара низам а, Оьрсийчоьнан конституци а, хаамийн гIирсех долу низам а, информацин конкуренцин бакъонаш а талхош, дешан маршонна дечу тIелатаран меха дуьллу иза Радио Маьрша Европа/Маршо Радио медиакорпорацино. Оха хоуьйту, муха хIоттало блок, хIун некъ бу къевлинчу сайташка хьажа.\nХIун дан деза хаамийн гIирсан сайта тIе Iедало хьо кхочуьйтуш вацахь?\nЦхьаъ делахь, дукхахболчу хаамийн гIирсаша шайн сайташка хьожуьйту программаш латтайо мобилан телефонашна – кегий программаш. Маршо Радион а ю и тайпа программа (видео). Оцу программица боьзна бу блок хIоттийча ечу духьалонан гIирс – нагахь санна серверна духьало хIоттийна елахь, оцо ша вуьгу хьо сайта тIе, духьалонех чекх а воккхий.\nШиъ делахь, Iедална хала хир ду социалан машанашкахула хаамийн гIирсанна тIекхочийла дехка – иза деш дIакъовла безар бу берриг а социалан маша, я дезар ду машин дайшка хаамийн гIирсан аккаунт дIакъовлийта. Маршо Радион аккаунташ ю дукхахболчу социалан машанашкахь.\nМаршо Радио нохчийн маттахь ю Youtube, Facebook, Твиттер, Вконтакте, Телеграм, Одноклассники машанашкахь. Оьрсийн маттахь Радио Свобода ю Youtube, Facebook, Twitter, ВКонтакте, Telegram, YandexZen, кхиболчу а машанашкахь.\nОьрсийн маттахь Радио Свобода ладугIийла ду YouTube, iTunes , Google , Spotify, Castbox, Yandex.music, SoundCloud платформашкахь.\nКхоъ делахь, анонимайзерийн гIоьнца юьстахйитало сайтанна тоьхна блок. Цунах лаьцна алссам дуьйцу оха.\nРоскомнадзоро тоьхна блок муха йиталур ю юьстах?\nБлок юьстах йита бу дуккха а некъаш, церан хьесап цхьаъ ду: цара аьтто ло, Оьрсийчуьра а ца оьцуш, кхечу пачхьакхашкахула я анонимехь сервисна чукхача. Арахьара ларалучу пайдаэцархочунна арахьарчу серверашна чукхочу некъ бехка бакъо яц Оьрсийчуьрчу регуляторан. Блок юьстах юьсу нийсса сервисна тIе а ца воьдуш, масех сервисийн кочарехула тIевахча.\nБлок оцу хьесапехь юьстах йита дуккха а бу гIирс. Леррина йина интернет-браузераш ю (Tor а, цуьнан аналогаш а), Proxy-машанаш бу (цара билгал цхьаццаболчу машанаш чу кхачаво, масала, Telegram-е) я ю VPN (Virtual Private Network) – пайдаэцархочун трафик къайлахьо цо виртуалан машанехула (авторизаци йоьху ресурсаш йоьллуш лелор тоьлу иза). Царех цхьаболчу гIирсаша браузерийн плагинаша санна болх бо смартфонашца а, компьютерашца а.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн хаамаш баржоран гIуллакхашкахула йолчу кхеташоно (Маршо Радиох а, кхиболчу кхечу пачхьалкхашкахь болх бечу хаамийн гIирсех а жоп а луш, Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессехула финансаш латтош йолу урхалла) ша леррина кечйинчу Bypass Censorship ("Цензура юьстах йитар") сайтехь гойту и гIирсаш-программаш.\n6 гIирс бу вайга кховдош:\nTor – иза браузер ю, цо пайдаэцархочун трафик чекхйоккху шаьш лелачу прокси-серверийн ситемехула, иза латтайо дуьненан массо а маьIIехь бехачу лаамхоша, браузеро аьтто ло хьуна анонимехь интернет-машанехь хила.\nPsiphon – VPN технологица лела программа. Psiphon-клиенто ша леха ца оьшу, цензура юьстах а юьтуш, серверна тIебоьду некъ – иза шашах нисдо программо. Амма ананонимехь хир вац хьо оцу программехула.\nOrbot – прокси-программа.\nOrfox –Tor браузеран аналог, кхечу пачхьалкхашкахь йолчу серверашкахула чекхйоккху цо пайдаэцархочун трафик. Android-ца бен ца бо болх.\nFreeBrowser – шеца блокех чекхвоккху ситема йолу интернет-браузер, иза кийчча ю болх бан. Китайхоша цуьнгахула юьту цензура юьстах. Болх ца бо Android-ехь бен.\nLantern – кхечу пачхьалкхашкарчу пайдаэцархошкахула юьстах юьту цо блок.\nМассо а программаш маьхза ю. Lantern (team@getlantern.org) а, Psiphon (get@psiphon3.com) а электронан почтехула еха йиш ю, нагахь санна церан веб-версеш къевлина караяхь.\nГайтина программаш йоцуш, браузерашна тIейоьзначу плагинех а эцало пайда. Тахана гоьялла лелачу Google Chrome браузера анонимайзераш: RusVPN , Ininja, ZenMate VPN. Маьхза пайдаэцало оцу плагинех, шуьйрра таронаш йолу версеш мах боккхуш елахь а.\nОьрсийчоьнан Iедал кхета интренетера цензура VPN-машаншкахула, прокси-серверашкахула, анимайзерашкахула атта юьстах йиталуш юйла.\n2017-чу шеран аьхка низам тIеийцира "Оьрсийчоьнан территори тIехь къевлина йолчу сайташна чукхача аьтто луш йолчу информацин-телекоммуникацех, информацин системех, информацина тIекхача некъ боьллуш йолчу ЭВМ-программех" пайдаэцар доьхкуш. Оьрсийчохь болх бечу анонимайзершка дехкийта гIерта депутаташ Роскомнадзоро къевлинчу сайташна чукхочийла, иза цара ца дахь, уьш шаьш а тарло дIакъовла. Ткъа магош йоцу анонимайзерш лелорна дац пайдаэцархошна дуьхьал къастийна таIзар. И низам тIеийцира, амма дукха хан ялале Роскомнадзор кхийтира оцу низамо хийцамаш бохьур боцийла. Арахьарчу мехкашкахь арахецначу анонимайзершна шен дан хIума доцийла хьаьа Оьрсийчуьрчу Iедална – хала ду уьш дIакъовла, йихкина сайташ схьаелла вуно дукха бу гIирс.\nРоскомнадзоро муха хIиттайо блокаш сайташна/сервисашна?\nСайтийн я серверийн IP-адресашна блокаш етта Роскомнадзоро. IP-адресаш – уьш сервераш йолу меттигаш гойту адресаш ду, аьлча а, виртуалехь сайтийн/сервисийн контент тIехь кхобу хьасташ.\nРоскомнадзоро шен куьйга ца къовлу IP-адресашна тIебоьлху некъаш – иза дан декхаребо Оьрсийчуьра интернет-провайдераш. Ткъа шен омра провайдерша кхочушдо я ца до зуьй леррина арахецначу “Ревизор” системехула.\nДукхахйолчу яккхий интернет-сервераша дуккха а леладо IP-адресаш, ткъа Роскомнадзоро блокашкахь къовлу уьш (кхетош аьлча, «кху тIера кху тIе кхаччалц» олий). Амма оцу некъо тIекхочийла ца дуьту ларамза оцу блокашна чунисъеллачу сайташна. Масала, иштта нисделира Роскомнадзоро Telegram дIакъевлича – къовлаелира оццу хостинган майданех пайдаоьцу Москварчу Кремлан музейн сервисаш.\nЛаам а, таро а хилча, сервисашка атта яло блокашна дуьхьало шен IP-адресийн кочарш хийцарца (иза дан луш ду сервираш а ца хуьйцуш). Масал гайтира оццу Telegram-о. Амма Оьрсийчоь шен коьрта пайдаэцархо лоруш йоцу, кегий сервисаш а, сервераш а ца ларайо Роскомнадзоран блокашна духьаллатта – ца тоьу ресурсаш (масала, Грани.ру газета) я ца лаьа (Linked.In). Амма духьало ян вуно атта ду, вай лакхахь ма-гайттара, бхархошна-пайдаэцархошна.\nРоскомнадзор тIейогIучу заманахь муха къийла дагахь ю сайташ/сервисаш?\n“Йозушйоцчу интернетах” долчу низамо дуккха а керла хIуманаш дохур ду юкъа.\nЦхьаъ делахь, кхуллур ю дуьненах йоьзна йоцу Оьрсийчоьнан интернетан инфраструктура. Цкъачунна баьлла бац и некъ: масала, доменийн, маршрутизацин системаш юкъара ю дуьненахь, ткъа теоре даьккхича, Оьрсийчоьнан интернетехула лела сегмент йохаялуш ю. Иза ду “йозушйоцчу интернетан” низам юкъадаьккхинчара бухе дуьллург. Ткъа ма-дарра аьлча, глобалан тIегIанехь цхьаьннан а карахь яц интернетан инфраструктура, техникан, координацин гIуллакхаш, масала, IP-адресаш дIасадекъар, кхочушдо йозуш йоцчу организацеша. Церан лаам шайн карахь бу, маша лелош болу декъашхой бу уьш – оператораш, контентан провайдераш, иштта дIа кхиберш. Уьш бац цхьана пачхьакхан куьйга кIел, Оьрсийчу йоьду интернет цхьаннан политикан буьйранца къовлалуш яц. Амма дIахадаяло пачхьалкх, цхьана декъанна я юьззина, дуьненца йолчу зIенех - шатайпа инфраструктура кхолла еза мохк глобалан интернетах дIахадо а.\nИ тайпа инфраструктура юкъаяьккхича, Роскомнадхоран аьтто хир бу керлачу кепашца интернет-ресурсаш блоке лаца. Оьрсийчоьнан интернетан массо а хьукматашкахь хIоттийначу гIирсо магор ду шех чекхйолу информаци зен а, Iедална товш йоцург дIакъовла а, сервераш, сайташ юьззина куьйга кIел ерзо а. Доццца аьлча, бен-башха дац стенгара, хьанна лерина ю информаци, коьртаниг ду бу цуьнан чулацам.\nМуьлхачу тIегIане кхаьчна и инфраструктура кхоллар хууш дац. 2019-чу шарахь “Iамораш” дIадаьхьира блок хIоттош йолу система зуьйш, интернетах пайдаоьцучара билгалдаьккхира трафик лагIъелла хилар. Иза доьзна хила тарло анализо дукха хан дIайоккхуш хиларца. РогIехь “Iамораш” дIадахьа дагахь яра Оьрсийчоь 2020-чу шеран бIаьста, амма юкъахъяьккхира COVID-19 эпидемино.\nЦу тIе, хала ду ала кхуллуш йолчу системо мел баккхий аьттонаш лур бу Роскомнадзорна интернет-ресурсаш блоке лаца. Цо дика болх бо “магош йоцу” трафик могIарчу трафиках къастош билгалонаш йолчу хьасташна дуьхьал, масала, шен сигнатура йолчу месмсенджерашна дуьхьал. Ала тарло, оцу системо дика болх бийр бара, масала, Telegram блоке оьцуш, амма цуьнга зен далур дац хаамийн гIирсийн сайташна. Бакъду, керлачу гIирсо дика дуьхьало хIоттор ю цхьаболчу блокаш юьстах юьтучу гIирсашна, масала, VPN-сервисашна.\nМуха йохалур ю “йозушйоцчу интернетан” дуьхьалонаш?\nЦкъачунна цунах дерг ала хала ду, хIунда аьлча, билггал хууш дац муха, маца болх беш хир ю ша “йозушйоцчу интернет”. Философин кепехь аьлча, блокаш хIиттор а, уьш йохор а – дIаьндарго гIагIанна Iуьрг доккху я ца доккху бохург санна, маьIна доцу къовсам бу иза. Муьлххачу а чолхечу блокийн системо доккха зен до кхечу интернет-сервисашна, шайлахь пачхьалкхан сервисаш а йолуш. Аьр вай, “сийлахь-йоккха китайхойн файрвол” а хала дац юьстах йита, амма цо ша хецначу машин шоралла ю юьстахара сервисаш ца эшшал йоккха.


Нохчийчоьнан дешаран системехь керла хийцам\nНохчийчоь -- Бераш ишколан кертахь ловзуш ду\nЦхьана пачхьалкхан олаллин кIел а йоцуш,я йозаелла а йоцуш,цхьа бов,шакаьстина Нохчийчоь ехаш йолчух тера,кест-кеста кIадо йоцуш гIулчаш йоху махкахь. Цу могIарера лору дукхахболчара суьйренан ишкол хьокъехь кхузахь бан лоьру хийцамаш а. «Тахана Нохчийчохь болх беш мел йолу 15 суьйренан ишколаш дIакъовлур ю,церан декхарш дIалур ду дийнахь йолчу юккъерчу доьшийлашка. И тайпа хийцам-реформаш дIаяхьар стохкалерчу дешаран шарахь а дийца даьккхинера, ткъа хIинца хадам боллуш сацам бина цу декъехь цхьалхо яккха». Ишта бу ишколийн хьокъехь официала Iорабаьккхина хаам. И хаттар дийцаре дина Iедалхоша леррина дIаяьхьначу кхеташонехь а. Iедалан хьостанаша чIагIдарца суьйренан ишколан сел декъаза чаккхе хиларан бахьанаш дуккха а ду: цигахь деша бала кхочурш кIезиг хилар,чот йоцуш дукха харцонаш лелаяр, дешархойн хаарш ледара хилар. Цигахь доьшуш болчу кхиазхой стохка экзамен дIаелларш 17% бен вац боху дешаран министараллин хьостано.\nКарарчу хенахь цу, суьйренан ишкол олучу доьшийлехь дIаязвинарг ву 7.550 эзар кхиазхо. Хьалхалеррачу ишколашка дIабаха уьш кийча а,я лууш буй те? Дай-наношна хIун хета техьа цу хьокъехь? Барам а боцуш дукха ду жоьпаза дуьсу хеттарш. Уьш дIайохийла дан а дац. Нагахь цхьана кIоштехь боцурш дIа а язбеш хьарамлонаш лелош, харц ахчанаш дууш делахь, Iедало талламаш а бина таIзарш дан деза бераш а ца хьийзош, боху хьехархоша. Царех ю 25 шо сов бераш кхетош-кхиорна дIаделла Соьлжа гIалин кIоштера Луиза.\nЛуиза: «Ишколаш дIайохийла дан а дац,нагахь тхо Оьрсийчохь дехаш делахь. Нохчашна деша магош долу низам,бакъо хьарам йина –м яц? Хьехархоша лартIахь болх ца бахь цаьрга и байта Iедал хила деза-кх! Берийн цхьа бехк бац!»\nХьехархоша даре до. Нагахь ишколехь шиъ 9-гIа класс елахь,царех ах бен 10-чу классе богIуш бац. Вуьйш суьйренан ишколашка боьду. ТIаккха вукху кхиазхоша хIун дан деза?\nЛуиза: « Уьшший,уьш хьуьнах гIур бу-кх! Кхин цара хIун дийр ду? Карахь кехат-бакъо ца хилча цара хIун дан деза? Цу берийн ледарлонна а доцуш,дай-нанойн бехкенна дешарна юкъара дилийна бераш дукха ма ду. Ишколе дахийта таро яцарий, тхо гена балха дахана дарий бохуш. Ишта ишколера юкъардаьхна бераш дукха ма ду республикехь. Церан къа дац?. Церан бакъо ларьеш низам дан а дац? Астаховс дуьйцург а, Оьрсийчоьнан 120-чу низамо бохург а, тергамза а дуьтуш,нохчийн берашна таIзар деш дерза деза те? Берийн хIун бехк бу Iедал ца хилча! Хьехархошна тIехIиттийна шортта хьааькамаш хилча, сунна уьш бехке хета-кх ишколаш лартIахь болх цабарна. Цаьрга жоп деха деза-кх,берийн мА бац бехк!»\nКхечу кIошташка суьйренан ишколехь кхоьллинчу хьелашна ша юкъара вац, бакъду кху тIаьхьарчу шерашкахь шайн Теркйист кIоштехь кхиазхошна хаарш даларехь партал ца Iийна хьехархой боху юьззина шен цIе йоккхийла ца лиъначу историн говзанчо Денис. Ишта бу тхой шинан къамелан чулацам.\nДени: « Кхечу кIошташкахь дерг ала-м хаац сунна,амма тхан кIоштехь кху тIаьхьарчу 3-4 шарахь,тIетаьIIина болх бина суьйренан ишколашкахь. Дера бина, кхиазхой дешарх дIа ца хадийта гIерташ, кетIа а хIуьттуш, кIант я йоI ишколе ца деъча, дай-наной са а гатдеш, къахьегна оха-м. Сихаллехь гIулчаш а ца йохуш, ойла а йина хIума дийр ду аьлла дегайовха дут хо-м. Хуур ду-кх».\nСуьйренан ишколаш дIайоху аьлла махкахь яьккхинчу гIовгIанна гонах деш долу къамелаш марсадовлар бен лахлуш дац. Iалашо мухха елахь а, массара а бохург санна мага ца до, къомах дагадовлар а доцуш, дешарехь, Iилма Iаморехь сел аьрха, челакхе, хийцамаш юьхьарлацар


"Дагестан Республикан лоьрийн юкъаралло", "Патриотизм кхиоран фондо", "Дагестанан коммерцех йоцчу юкъараллийн координацин центро" шаьш яздечу "схьадиллинчу кехаташкахь" доьху пачхьалкхан куьйгалхошка шайн махкана эпидемино ден зенаш тидаме эцар.\nПрезиденте Путин Владимире, ТIеман министре, Орцан министраллин куьйгалхочуьнга, Могашалла Iалашъяран министре кехатийн авторша хаамбо, шайн махкахь коронавирусах цомгуш хилла а, белла а нах официало гойтучу барамал а дукха хиларх а, Дагестанехь хьал вуно эрчадаьлла хиларх а лаьцна.\nЮкъархоша бечу хаамца, тоьаш бац махкахь лоьраш, дарбан хIусамашкахь кIезиг ду молханаш, адам уьнах Iалашден гIирс, бедарш. Москварчу Iедале гIо доьху юкъараллаша.\nКехаташ яздечара, пачхьалкхан куьйгалхошка а санна, Дагестанан куьйгалхошка а доьху махканна орцахбовлар. Амма, масала, "Дагестанан коммерцех йоцчу юкъараллийн координацин центран" лидера Хадулаев Шемала, шена маьIне ца хета меттигерчу хьаькамашка дехарш дар, боху. Цунна гарехь, мехкан куьйгалхоша "дерриг а хецна дитина, вочу хьолехь бу мохк, гуш ду уьш ларош боцийла".\nОьрсийчоьнан коронавирусана дуьхьалоечу Оперативан штабан терахьаша гойту Къилбаседа Кавказан мехкашлахь Дагестан уггаре дукха нах уьнах цомгуш хуьлу регион юйла кху тIаьххьарчу деношкахь. Велла цигахь коронавирусах, официало бахарехь, 15 стаг, цомгуш ву 2 270 гергга.


Шина нохчочунна тIелатар дина Францехь. Цхьаъ комехь, ткъа шолгIаниг чолхечу хьолехь ву\nФранцин Ренн гIалин цхьахйолчу кIоштахь вевзаш воцчу стага герзаш диттина 22, 24 шераш долчу шина вешина. Инцидент хилла дахначу кхаарин дийнахь, Зазадокху-беттан 17-чохь. Шина вешех жимахволчунна коьртах кхетта герз, иза комехь ву. ГIогIах тапча кхетта шолгIаниг чолхечу хьолехь реанимацехь латтош ву.\nДинчу зуламна бехке ву аьлла, шеконашца лаьцна оцу меттигна гергахь, карахь герз долу меттигера 21 шо долчу вахархо. Цкъачунна дуьйцуш дац, иза стенгара схьаваьлла а, мича бахьанашца тIелетта хилла а.\nЗулам хилла кIошт, криминалан девнаш луьсту меттиг хилла яьлла. Стохка пхоьазза зулам лелийна цигахь, герзашца.\nХьалхо хааме даьккхира, Францерчу Лион гIалин бехккъасторхойн кхело цхьана шарера ворхI шаре кхаччалц набахтехь яккха хенаш кхайкхорах Нохчийчуьрчу веа вахархочунна. Церан карах велла 2017-чу шарахь 45 шо долу курдо.


Propisi bajram namaza [ Alhazur ibn Sultan eš Šišani ] - ČLANCI - Čečenski\nPOČETNA » Čečenski » ČLANCI\nPropisi bajram namaza\nID kartica Naslov: Propisi bajram namazaJezik: ČečenskiAutor: Alhazur ibn Sultan eš ŠišaniIzvor: http://www.dinulislam.netKratki opis: Članak o bajram namazima i djelima koja se čine na dan Bajrama.Objavljeno: 2007-09-18Link: http://IslamHouse.com/54413Ova ID kartica je prevedena na sljedeće jezike: Čečenski - Arapski - Bangalski - Uzbekistanski - Tajlandski - Malajalamski - Engleski - Turski\nAtačmenti ( 2 )1.IИЙД ЛАМАЗ А, ШИ IИЙД-ДЕ А178.8 KB2.IИЙД ЛАМАЗ А, ШИ IИЙД-ДЕ А65.5 KB Detaljni opis\n1 – Iийд бохург а, Iийд-ламаз бохург хIун ду?\n«Iийд» Iаьрбийн дош ду, цхьа хIума юх-юха карладалар боху маьIна ду цу дешан бухера маьIна. Цундела, и Iийд де хIора шарахь юх-юха хуьлу дела аьлла ду иза цу дийнах. «Iийд-де» бохург – бусалба динехь ШариIато даздина дезаде ду. Иштта дезаде бусалба нехан шиъ ду: марха досту де а, гIурбанаш дойъу де а. Бусалба дино къастийна, хаьржина, билгладина дезаде и шиъ бен дац.\n«Iийд-ламаз» бохург – шина Iийд-дийнахь деш долу ламаз ду. 2 – Iийд ши ламаз маца дан долийна, цаьршинан тешалла а хIун ду?\nМарха дастаран Iийд-ламаз а, гIурбанаш дайъаран Iийд-ламаз а хIижратан терахьца шолгIачу шарахь дан долийна ду, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дина долу доьххьара Iийд-ламаз хIижратан шолгIачу шарахь марха дастаран Iийд-ламаз ду.\nIийд-ламазан тешалла лекха хинволчу АллахIа Шен Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла долу дош ду: ﴾Ткъа ламаз а де ахь, гIурбанна урс а хьакха﴿ [Сурат «Ал-Кавсар» 2 айат]. Iелам-наха оцу айатан тафсирехь аьлла, и ламаз Iийд-ламаз ду аьлла. Кхин а, Бухарис а, Муслима а дийцина, Абу СаIид Ал-Худрийс – Дела реза хуьлда цунна – аьлларг: «Делан Элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – марха достучу дийнахь а, гIурба дуьйчу дийнахь а араволура (Iийд) ламаз дечу метте. Доьххьара цо дIадолош дерг ламаз дара, тIаккха схьавоьрзура иза, нахана шен юьхьца доьхьал вирзина хуьллучу агIор, нах шайн (ламазан) могIанашкахь хевшина Iаш а болуш. ТIаккха цо хьехар дора царна, омру а дора царна. ТIаккха, гIазоте дахийта эскар билгалдаккха лиъча иза билгалдоккхура цо, йа цхьана хIуманца омру дан лиъча омру дора цо, тIаккха дIавоьдара иза». 3 – Iийд-ламазан хьукм хIун ду? Парз ду иза йа муха ду?\nIийд-ламаз парз дац, делахь а чIагIдина суннат ду иза, хIунда аьлча Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – иза юкъадаьллачу хенахь дуьйна ша валлалц цкъа а дитина хилла дац, цул тIаьхьа цуьнан асхьабаша а даим деш хилла ду иза.\n4 – Пайхамара а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цуьнан асхьабаша а иза иштта деш хилла хилча, парз доцуш чIагIдина суннат бен хIунда дац иза?\nИза парз а доцуш, чIагIдина суннат бен ца хиларан тешалла ду, Бухарис а, Муслима а дийцина долу хьадис, Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – парз дина долчу ламазех лаьцна цхьана стага хаьттича, цо иштта жоп деллера аьлла: «Дийнахь а, буса а пхи ламаз ду». Цу стага юха а хаьттина хилла: «Уьш доцург кхин дуй суна тIехь (парз ламаз)?» Цо жоп делла: «ХIан-хIа! Хьайна лаахь суннат ламазаш-м дийр ду ахь».\n5 – ЖамаIатца деш ду Iийд-ламаз йа дац? Хьан дан деза иза?\nIийд-ламаз жамаIатца дечу суннат ламазех ду. Иза дан деза массо бусалбачо: стага а, зудчо а, цIахь волчо а, некъахочо а, маьршачо а, лай волчо а. 6 – Кечйелла йолу зуда яха мегар дуй и ламаз дан?\nКечйелла йолчу зудчо а, божаршна питана дийр долчу зудчо а и ламаз шен цIахь дан деза, божарий гуллучу метте яха ца еза иза.\n7 – Iийд-ламазехь суннат дуй азан дар а, къамат дар а?\nДац, Iийд-ламазехь азан дар а, къамат дар а суннат дац. Цаьршина метта, цу ламазе кхойкхуш олу: «Ассолáту джáмиIахI».\n8 – Iийд-ламазан хан хIун ю? Маца до иза?\nЦуьнан хан дIайолало Iийд-дийнахь малх хьалабаларца, иза чекхйолу делкъа ламазан хан тIекхачарца. Iийд-ламаз дича уггар деза долу хан малх гоьмукъан бараме хьалабаьлча ю, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – и ламаз даим цу хенахь дина дела.\n9 – Iийд-ламазан куц муха ду? Муха до иза?\nIийд-ламаз ши ракаIат ду, ламаз дIадехкаран такбираца («АллóхIу акбар» аларца) дIадоладо иза кхидолу ламаз санна. ТIаккха ламаз дIадолоран доIа до, тIаккха ворхIозза такбир до «АллóхIу акбар» олуш, хIора такбир дечу хенахь ши куьг белшийн барамехь хьала а айдеш, ламаз дIадоьхкучу хенахь санна. Оцу хIора такбир юкъахь хан йолуьйту, дукха доца а доцуш, дукха деха доцуш долчу юкъарачу айатан барамехь. ХIора шина такбир юкъахь хIара дешнаш алар суннат ду: «СубхьáналлóхIи валхьамдулиллáхIи валáилáхIа иллаллóхIу валлóхIу акбар». ТIаккха, и ворхI такбир дIадаьллачул тIаьхьа, «АIýзу биллáхIи минашшайтIóнирроджúм» а олий, «Фатихьат» доьшу, цул тIаьхьа цхьа сурат, йа цхьа долу айаташ доьшу. ТIаккха рукуI а, сужуд а до, кхечу ламазехь санна. ТIаккха шолгIачу ракаIате хьалагIаьттича, сужудера хьалагIоттуш деш долу такбир доцург кхин а пхоьазза такбир до «Фатихьат» деша доладале, доьххьаралерачу ракаIатехь санна. КхидIа долу ламаз кхидолу ламаз санна ду. ТIаккха ламаз дIадерзийначул тIаьхьа, ши хутIба до.\nКхечу ламазехь доцу и масех такбир дар суннат ду, ткъа нагахь санна вицвелла, уьш дан а ца деш «Фатихьат» деша доладахь, уьш тIехдевлла лору, ламаз нийса а хуьлу. 10 – Iийд-ламазал тIаьхьа ши хутIба даран хIун хьукм ду? Муха дан деза и шиъ?\nIийд-ламазал тIаьхьа ши хутIба дар суннат ду.\nЦаьршинан куц иштта ду:\n- и шиъ Iийд-ламазал тIаьхьа хила дезаш ду, рузбан-ламазехь санна хьалха а доцуш, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – иштта дина дела;\n- рузбан-ламазан хутIбанан массо рукн а, суннаташ а Iийд-ламазан а ду;\n- доьххьарлера хутIба исс такбираца дIадолор суннат ду, шолгIа хутIба ворхI такбираца дIадолор суннат ду.\n11 – Iийд-дийнахь такбир дар суннат маца ду? Цуьнан тешалла хIун ду?\nХьадж деш воцучо, Iийд-буьйсанна малх чубуьзначул тIаьхьа, хIусамашкахь а, некъашкахь а, маьждигашкахь а, базаршкахь а, аз айдеш такбир дар суннат ду, Iийд-ламаз дан дIадоллолц. И такбир даран тешалла лекха хинволчу АллахIан дош ду: ﴾Шуьга денош кхочушдайта, (такбир дарца) шуьга АллахI воккхавайта Цо шу нисдарна, шу шукр деш хила мега-кх тIаккха﴿ [Сурат «Ал-Бакъарат» 185 айат]. Iелам-наха оцу айатан маьIна деш аьлла: «Иза марха дастаран Iийд-дийнахь такбир дар ду, ткъа, гIурбанан Iийд-дийнахь такбир дар цуьнца дуьстина цунах дIатоьхна ду».\nКхин а, хьадж деш волчо а, воцучо а хIора ламазал тIаьхьа такбир дар суннат ду, Iарафат-дийнан (гIурбан-дийнал цхьа де хьалха) Iуьйранна дIадолийна, гIурбан-дийнал тIаьхьа догIучу кхаа дийнахь, оцу кхаа дийнах тIаьххьарчу дийнан малхбуза хан кхаччалц.\nМарха дастаран Iийд-дийнахь суннат дац хIора ламазал тIаьхьа такбир дар, Iийд-ламаз дан долийча сацо деза иза цу дийнахь.\n12 – Iийд-дийнахь дича дика долу уггар деза такбир муха ду?\nИштта ду: «АллóхIу акбар, АллóхIу акбар, АллóхIу акбар, лáилáхIа иллаллóхI, АллóхIу акбар, АллóхIу акбар ва лиллáхIил-хьамд».\n13 – Iийд-дийнан уггар коьрта гIиллакхаш хIун ду?\n· Рузбан-ламазана санна, лийчар а, хаза хьожу йогIу IатIар хьакхар а, керла духар духар а.\n· Iуьйранна хьалххе маьждиге вахар.\n· Марха дастаран Iийд-дийнахь Iийд-ламазе вахале хьалха хIуъа йиъна а цхьаъ яар суннат ду. Амма гIурбанан Iийд-дийнахь ша ламазера юхаверззалц яахIума ца яар суннат ду.\n· Iийд-ламазе воьдуш верг гIаш цхьана новкъа дIа а вахана, юха вогIуш кхечу новкъа юхавар суннат ду.\n· Имамо Iийд-ламазал хьалха суннат ламаза дар дика дац. Иза воцучо кхечо малх хьалабаьллачул тIаьхьа суннат ламаз дича хIумма а дац.\nKontaktirajte nasSve što se nalazi na stranici IslamHouse je besplatno za koristiti na bilo koji načinZadnji update : Mar 22,2008 - 09:03:02(0.0054) Sekunda


Депорт - нохчашна Мулкалмот\nГIадужу-бутт 09, 2012\nГермани -- Нохчийн мухIажирш махках ца бахар доьхуш хIоьттина гулам, Берлин, 14Гез2012\nКху деношкахь Австрерчу депортацин набахтехь Iедалхоша Оьрсийчу дIавала дагахь латтийна нохчийн мухIажир велла деношкахь. И санна бохам дуьххьара хуьлуш бац Европехь. Оццу Австрехь масех шо хьалха ша Оьрсийчу дIалуш вуй хиича, ша шена тоьхна веллера кхин цхьаъ нохчо. Амма Европерчу Iедалшна цу кхалхарша беш т1еIаткъам бац банне а.\nКхин а цхьа нохчийн доьзал Оьрсийчу дIабала сацам бина Европерчу Iедалша, хIинца - Швецехь. Пхи шо хьалха, Нохчийчуьра едда, цу махка еана хилла Танкаева Тамилий, цуьнан ши беррий ду Швецерчу мигрантийн хьукматан белхахоша махкал арадаккха кечдина. Цара шайн сацамна балош болу бух – и доьзал Швецехь бита тоъал бахьанаш дац, уьш маьрша Нохчийчу цIехьаберза йиш йолуш бу, бохург ду.\nШаьш ТанкаевгIара кхечу агIор дуьйцу. Доьзалан нанас Тамилас чIагIдарехь, иза пхи шо хьалха Нохчийчуьра ядале, оьрсийн эскархоша цуьнан кIант а, хIусамда а дIавигинера. Шен хIусамда Нохчийчохь Масхадовн Iедалехь болх бина вара, бохуш, чIагIдо цо, ткъа шозлагIа тIом болабелча, иза Iедалех лечкъаш лелаш вара. Оьрсийн эскархоша шен доьзал юхьарлацаран бахьана, цу шен хIусамдена тIекхача уьш гIерташ хилла хилар дара, бохуш, чIагIдо зудчо.\nТанкаевгIераниг хьалхара масала дац тIаьхьарчу муьрехь Европехь бехачу вайнехан мухIажиршца нислуш дерг, я бIе хьалхара а дац. Цхьа де а ца долу муьлхачу а Малхбузерчу пачхьалкхера нохчийн доьзал я цхьа адам ша къаьстина Оьрсийчу дIахьажон кечдина боху хаам ца баьржаш. „Махкара араваккхар“, я мухIажарша шаьш цунах ма-аллара, „депорт“ боху дош Европехь бехаш болчу вайнахана уггаре а гома а, уьш уггаре чIогIа кхоьруш а дош хилла дIахIоьттина.\nШвецехь вехачу нохчийн бакъонашларъярхочунна Тарамов Майрбекна дика девза мухIажиршца доьзна долу хьал. Вайнехан мухIажиршца цу кепара шалха а, гома а Европано политика лелаяран бахьанех лаьцна иштта дуьйцу цо.\nТарамов: “Коьрта бахьана Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш нисъян кхузара Iедал гIертар ду. Кхарна газ а еза, мехкадаьтта а деза. Цундела кхара цу оьрсаша аьлларг а до. Оьрсийн къайлахчу сервисашца зIенехь ду кхузара Iедал, цаьрца бина берташ а бу церан, цундела оьрсийн Iедало цхьа стаг дIавехахь, хIуъу дина а, иза дIавала гIурту кхузара Iедал“.\nШайн, адамийн бакъонашларъярхойн, кхин башха дукха аьттонаш ца хуьлу, хала хеташ делахь а, цу хьолана тIеIаткъам бан, бохуш дуьйцу Майрбека.\nТарамов: „Кехаташ яздо оха, дуьхьалонаш а йо, далуш дерг дерриг а до. Тхан карахь дерг иза ду-кх – и кехаташ яздаррий, иза Iедале дIакхачадаррий. ТIаьхьарчу хенахь цара и кехаташ кхин башха тергал а ца до, шаьш сацамаш тIе а оьцуш. Цхьа онда дуьненаюкъара цхьанакхетаралла юкъагIоьртича, тIаккха-м саца а до цара стаг араваккхар я дIавалар“.\nАвстрехь депортацин набахти чохь масех де хьалха Оьрсийчу дIавала кечвина нохчийн мухIажир кхалхаран бахьана долуш Австрин президенте Фишер ХIайнце кхайкхам язбинера цхьамогIа бевзаш болчу бакъонашларъярхоша, шайна юкъахь Тарамов Майрбек а волуш. Цара ша Оьрсийчу дIалуш хилар ца ладелла, велла мухIажир Исаков Зеламха Оьрсийчохь набахтехь дарба цадарна кхелхинчу Магнитскийца вусту. Ша Майрбека иштта дуьйцу цу бохамах а, оцу хьокъехь шаьш яьхначу гIулчех а лаьцна.\nТарамов: „Iамеркерчу бакъонашларъярхоша шайн Конгрессе а, Сенате а яздина ц кехат, оха Австрин президенте а яздина. Магнитский Оьрсийчохь валийтар-м кхин цецволийла а дацара, амма Австрехь муха нисделла и саннарг, бохург ду оха айдинарг. Цкъачунна жоп дац тхуна хилла, амма цхьа йист-м йоккхур оха цунах. Инзаре цецваллал хIума ма дуй иза“.\nБакъонашларъярхоша мел мохь беттарх а, и мохь хаза да воцучу эрначу арахь санна, бов, ткъа шаьш пана -махка бевдда баьхкинчу, Оьрсийчу юхахьежочу нохчийн мухIажарийн терахь дела денна алсам дуьйлуш ду.\nМасех шо хьалха нохчийн мухIажарийн хьал заманан йохалла, тIом дIабирзина аьлла, иштта кху таханлерчу ирчачу хорше доьрзур дуйла хууш хиллачу Берлинерчу масех жигархочо долийнера Оьрсийчоьнан векалтна хьалхаьх хIора шоьтан дийнахь митингаш яр, цхьацца байракх а, транспарант а хьала а лоций.\nАмма шайн бакъонашкахь къийса Iемина боцчу вайнаха цу боламна белшаш ца гIортийра, хIора а, шайн-шайна волуш, юьстахваларца и дуьхьалонан акцин тайпа дIасецира. Бакъду, цу акцехь дакъалаьцначу нохчийн мухIажирех цхьа а вац Оьрсийчу дIавала хьийзочарна юкъахь.


ХАЛКЪАНА МАЬРША НЕКЪ ГАЙТИНАРГ\nГлавнаяГлавнаяПолитикаХАЛКЪАНА МАЬРША НЕКЪ ГАЙТИНАРГ\nКадыров Ахьмад-Хьаьжа. Цуьнан дахар, цуьнан кхалхар. Цунах лаьцна яздан волавелча, материалаш кегон ваьлча, кегийна а веравоцуш, хьакъдоллуш дукха язйина цунах лаьцна. Амма сан, тептарш а ца кегош, цхьамма язйинарш юха яздан а ца г1ерташ, сайна иза гарехь, сайна вовзарехь, (салам луш вевзаш ца хиллехь а, цуьнан къамелашка дукха ладийг1ина ву со) яздан сацам хилла.\nХалкъана т1е боккха бала а боьссина, иза х1аллакьхила герга даханчу заманчохь, Дала цунна, шегахь ондда хьекъал а, 1илма а, ницкъ а болуш волу къонах воссаво. Халкъана нийса некъ гайта, иза тилделлачуьра меттах1оттон а.\nНохчийн къоман исторехь дуккха хилла майралла а, доьналла а долуш болу къонахий, шайн мохк, халкъ лардан а, церан дуьхьа шайн синош д1адала кийча а болуш. Мехкан къонахий хилла болу Шайх Мансур, Таймин Бийболат, Зандакъара 1аьлбаг-Хьаьжа, Бенойн Бойсаг1ар, Харачойн Зеламха, иштта кхиберш а – цхьа а, къанваллалц ваха а ваьхна, меттахь, гонаха хьийзаш безарш а болуш, кхалхар хилла вац.\nЦара 1ожалла т1еэцна къийсамехь а болуш, мостаг1чун карах. Кхечу кепара 1ожалла царна оьшуш а ца хилла, цара Аллах1е йоьхуш а ца хилла. Ишттачу къонахийн мог1арехь ву Кадыров Ахьмад-Хьаьжа а. Дуьненчохь яьккхинчу йоццачу хеначохь хиллачу цуьнан дахаран новкъахула «волавелча» гуш ду иза мел къегина, сирла хилла.\nАхьмад-Хьаьжин дахар гуттар а хилла нохчийн халкъаца доьзна. Уггаре а жоьпаллин муьрехь, адам 1ехаделла, г1елделла, цуьнан хирхаьддачу, иза, кханенга тийса са а, меттиг а йоцуш дисинчу заманчохь, Ахьмад-Хьаьжин доьналла кхечира халкъана хьалха а ваьлла, цунна маьрша некъ гайта.\n1995-чу шарахь г1аланаш, ярташ отуш, къена а, къона а, зуда а, бер а, т1ом беш верг, воцург а ца къестош, бомбанаш, яккхий тоьпаш вайна т1ееттачу хенахь а хилла иза шен халкъаца цхьаьна. Ахьмад-Хьаьжина, ша хьекъале стаг хиларе терра, цу хенахь а хууш дара Росси мел онда пачхьалкх ю, цуьнца машарехь дахар г1оле дуй.\n«Хьалхара т1ом» чекх а баьлла, цул т1аьхьа д1адаханчу 2-3 шарахь гучуелира халкъана хьалхабевллачийн ямартло. Уьш ца хиллера халкъана парг1ато яккха г1ерташ, халкъан дуьхьа къахьоьгуш. Уьш хиллера шайн кисанаш дузуш, лакхара даржаш дохуш, маршонах, динах байракх а йина, халкъ х1аллакдеш. Ахьмад-Хьаьжина иза ма-дарра гуш дара. Иза дуьхьалвелира вайна оьшуш йоцу идеологи йохьуш еанчу, халкъ доькъуш йолчу ваххабистийн тобанна. Цунна хаьара халкъана оьшург маьрша, парг1ат дахар дуй. Эццахь дуьйна гучуевлира цуьнан лаккхарчу т1ег1ана т1ехь йолу вовшахтохараллин амалш.\nХиллерий техьа иза, жима волуш дуьйна, ша халкъана хьалха а ваьлла, цунах жоп дала кийча а волуш, цуьнан баьчча хила 1алашо йолуш? Цу хаттарна вайга жоп далалур дац, амма дуккха а хиндерш-м хаьара цунна. Иза гуш ду цуьнан къамелашка, кхайкхамашка ладоьг1ча. Мухха делахь а, шолг1а т1ом болабалале дуьйна Ахьмад-Хьаьжа, халкъо билгал а ваьккхина, къоман баьчча вара. Цо массарна а хезаш д1ахьедира: «Ичкерин куьйгалхоша д1ахьош йолчу политико Нохчийчу юха а т1ом балорна кхерам бу», аьлла. Цунна хаьара ша юьхьарлаьцна некъ шена а, шен доьзална а кхерам болуш буй, амма юхавала дагахь вацара иза. Цхьаъ хууш аьлла хиллера цо: «Со сайн халкъ к1елхьардаккхаран новкъа ваьлла ву. Суна хаьа сайга цу т1ехь толам баккхалур буйла. Со цависа а там бу. Амма х1инцале а суо толамхо хета суна».\nЦуьнан коьрта 1алашо – Нохчийчуьра т1ом чекхбаккхар яра. Цо олура: «Со т1ом сацо г1ерташ вац. Со т1ом чекхбаккха г1ерташ ву».\nЦу т1ехь цунна накъостий оьшура. Уьш цунна карийра, уггар хьалха шен к1ант Рамзан а волуш. Ткъа иза шен дас аьлларг дина вала а кийча вара.\nДоьхна, даьржина халкъ вовшахтохар шен коьрта декхар хетара Ахьмад-Хьаьжина. Цу т1ехь цо болх а бира. Т1ом боьдучу чолхечу заманчохь, иза муьлххачу инарлина а, эпсарна а т1евоьдура. Оьшучохь човха а вора, мел к1оршаме хиларх, ала дог1у дош а олура. Дуккха а ярташ йоха ца йойтуш к1елхьара ехира цо. Т1емалой хилла дуккха а к1ентий, кхета а бина, х1аллак ца хуьлуьйтуш, шен команде сехьабехира.\nТахана санна дагадог1у НТВ каналехь «Дешан парг1ато» олучу передачехь цо дина къамел. И тайпа, ша бакъ вуйла а хууш, майра къамел дан цу заманчохь, ондда доьналла а, къонахалла а оьшура. Цул т1аьхьа, нохчийн къоман цуьнгахь болу тешам б1озза совбелира.\nИсторис гойтуш ду: муьлхха т1ом, мацца бирзина а машарца д1абоьрзуш бу. Амма машаран мах тайп-тайпана хуьлу. Ахьмад-Хьаьжин 1алашо машарах мах нохчийн къоме мелла а к1езиг балийтар яра. «Тоьар дац вайн къомо б1ешерашкахь 1енийна ц1ий? Даха хьовсий вай?» – олура цо.\nРоссин лаккхарчу 1едалан белхахошца тайп-тайпана яра Ахьмад-Хьаьжин юкъаметтигаш, амма Россин пачхьалкхан Президент Путин Владимир Ахьмад-Хьаьжех тешара.\nЦунна гуш дара иза шен халкъах дог лозуш, шен къам доггах дезаш араваьлла хилар. В. Путина т1аьхьо эр ду: «Ахьмад-Хьаьжица мел дукха къамел дарх, цуьнан къамел хьаьвззий шен къомана г1олехь долчунна т1едоьдара.\nИштта к1ант кхиийначу къоман лерам ца бойла а дац».\nШа бахьанехь шен къам ларийтина волчу стагах вуьззина къонах ала дог1у.\nАхьмад-Хьаьжин деган лазам цхьаъ бара – Нохчийчоьнан хиндерг. Ша д1аваьлча, ша д1аболийна некъ хадарна кхоьрура иза. Х1аъ, Рамзан-м вара цунна уллехь, ден дегайовхо. Амма иза жима волун дела, сиха хиларна кхоьрура-кх.\n2004-чу шеран 9-чу майхь вайн халкъана боккха бохам т1ебеара. Сийлахь-боккхачу Даймехкан т1амехь толам баьккхина 59 шо кхачарна леринчу Парадехь Делан мостаг1аша эккхийтар а дина, Ахьмад-Хьаьжин кхалхар хилира. Дала г1азот къобалдойла цуьнан а, цуьнца цхьаьна кхелхинчу к1ентийн а.\nВай лакхахь багарбинчу мехкан къонахийн мог1арехь велахь а, Ахьмад-Хьаьжин цхьа башхалла ю. Уьш берриге а къийсамехь кхелхина бу, ткъа Ахьмад-Хьаьжа оцу къийсамехь толам а баьккхина, шен къам парг1ат а даьккхина, цунна нийса, машаре боьду некъ билгал а баьккхина кхелхина ву. Цундела иза заманан йохаллехь цкъа а вицвийр вац халкъо.\nАхьмад-Хьаьжас д1ахьош хилла байракх тахана схьа а лаьцна, леккха хьала а айъина, д1ахьош цуьнан к1ант Рамзан ву.\nШа Нохчийн Республикин Президент х1оьттича, уггаре хьалха цо куьг та1ийна документ пачхьалкхан къоман политикин Концепцин хьокъехь дара. Цу т1ехь билгалдаьккхина ду Нохчийн Республикехь дехаш долчу дерриге а къаьмнашна экономически, культурни кхиарна хьелаш кхолла дезар. Цо т1еч1аг1до нохчийн халкъан лаккхара оьздангалла гойтуш йолу, Нохчийн Республикехь дехаш долчу къаьмнашца бертахь даха лууш йолу, амал хилар\nТкъа Рамзана махкана динарг а, деш дерг а, дийцина а веравоцуш, дукха ду.\nСуо Шелара хиларе терра, суна, цуо тхайн г1алахь динарг дийца лаьа.\nШена чохь 50 эзар сов бахархой а болуш, вайн республикехь, Соьлжа-г1алий, Гуьмсей д1аяьлча, кхозлаг1а лоруш ю Шела-г1ала, бараме хьаьжча. Нохчийчоьнна юккъехь 1уьллуш йолу иза, шена чуьра 5-аг1ора арадовлуш некъаш долуш ю. Шен исторехь, географически хьал бахьана долуш, Шела дукхазза йохийна ю мостаг1аша.\nXIX-чу б1ешарахь Кавказан т1ом болуш, коьрта т1емаш Шелана гонаха хуьлуш хилла. Шелара д1абуьйлалуш хилла къоман маршояккхарца боьзна болу дукхахболу г1аттамаш.\n1994-2000-чуй шерашкахь хиллачу т1емашкахь бомбанаш етташ даккхий зенаш дира Шелахь.\n2013-чу шарахь д1абуьйлабелира Шела-г1ала юхаметтах1отторан белхаш.\nЯн йолийра «Шали-Сити» ц1е йолу комплекс, шена чохь шишша 12, 14, 16 г1ат долу г1ишлош а, юкъаметтехь 21 г1ат долу, нохчийн б1аьвнийн кепехь йолу г1ишло а йолуш. Цунна чохь хьешийн чоьнаш а, чекхсагуш йолу ресторан а ю. Г1ишлойн лаьттабухарчу декъехь йина могашалла меттах1отторан комплекс ю, шена чохь зударийн а, божарийн а къаьстина йолу СПА-кхерчаш а долуш.\n2018-чу шеран 11 майхь, юхаметтах1оттийна г1ала схьайоьллуш, доккха дезде хилла д1ах1оьттира Шелахь. Цига веана Нохчийн Республикин Куьйгалхо Кадыров Рамзан вара, шеца цхьаьна НР-н Парламентан Председатель Даудов Мохьмад а, Правительствон Председатель Эдельгериев Абубакар а, кхиболу накъостий а болуш.\nХьешашка маршалла а хаьттина, Шелан к1оштан администрацин куьйгалхочо Ибрагимов Турпал-1елас дийцира Шелахь бинчу балхах лаьцна:\n- Тодаран белхаш а бина, меттах1иттийна бахархойн 837 ц1а, махлелоран 157 объект, керла бина махлелоран самукъадаккхаран кхерч, чохь йийбар а, массо а оьшу г1ирс а болу, яккхий уьйт1енаш а йолу, 219 ц1а долу поселок. Иштта, 20 км некъаш тодина, 8 км г1ашлойн некъаш дина, 12 км хидог1у бирг1анаш хийцина, б1еннаш синтарш, зезагаш доьг1на, г1алин юккъехь сада1аран меттиг (парк) кечйина, урамашка серло йигна, керташ йина, кевнаш дина. Цул совнаха, т1аьхьарчу 2-3 шарахь 3 эзар сов доьзална ц1енош дина, керла школаш, берийн бошмаш йина. Динадала герга дахана ду, Кавказан жовх1ар хилла д1ах1уттун долу доккха маьждиг.\nКадыров Рамзана шен къамелехь билгалдаьккхира, бина болу белхаш боцурш, лаьтта бухахула йигна коммуникацеш а хилар.\nШела меттах1оттош жигара дакъалацарна совг1аташца билгалбехира: «Кадыров Ахьмад-Хьаьжин иэсана» мидалца Шелан к1оштан администрацин куьйгалхо Ибрагимов Турпал-1ела, «Баркаллин кехаташца»: Шела юхаметтах1оттаяран штабан куьйгалхо Тумхаджиев 1ийса, к1оштан администрацин куьйгалхочун заместительш Адуев Лом-1ела, Масаев Ильяс.\nГ1аларчу къаношца цхьаьна «ц1ен аса» хада а йина, урамашкахула волавелира Кадыров Рамзан.\n- Х1ара юьхь бен яц, т1аьхье кхин а дика хир ю вайн, Дала макъ лахь, – элира цо, бинчу белхашна резахиларца.\nКадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1арах йолчу юкъараллин фондо яийтина цхьа эзар вилспет елира Шеларчу берашна.


Колонехь даккха 11 шо хан тоьхна нохчийн криминалан къуьйна Омар Уфимскийна\nУдмуртера Лакхара кхел, Ижевск\nНохчийчуьра схьаваьллачу криминалан авторитетна Бекаев Омарна, къуйн гонашкахь Омар Уфимский цIарца дика вевзачу, тоьхна таIзар бакъоне дирзина. Карарчу шеран Марсхьокху-баттахь кхайкхийра цуьнан хьокъехь бина сацам. 11 шо сов набахтехь даккха деза Бекаевн.\nБекаевн бехк тIечIагIбина, "тутмакхийн иерархехь латтарна" а, "набахтен белхашна дезорганизаци латторна" а. 1999-чу шарера схьа дуьйна Бекаев зуламхойн иерархехь лаккхара дарж дIалаьцна хилар а, криминалан авторитет хилар а тIечIагIдина лерина кхело, яздо "Комсомольская правда" газето шайн сайтехь.\n2019-чу шарера таханалерачу дийне кхаччалц Удмуртерчу набахтехь таIзар токхуш ву Бекаев Омар, Москварчу Химкин кхело наркотикаш лелорца доьзна дуьхьал даьккхинчу гIуллакхна тIехула.\nГезгамашин- беттан 2-3-чу дийнахь Афинашкахь хиллачу "тутмакхийн эланийн" цхьаьнакхетарехь ультиматум кхайкхийна криминалан гонашкахь Шалинский Ахмед аьлча вевзаш волчу Домбаев Ахьмадна, 150 миллион сом цо шена дитина аьлла.\nНохчийчуьрчу Шелара ву Домбаев. Москварчу тIеман кхело талораш дарна 2011-чу шарахь набахтехь яккха 10 шо хан туьйхира цунна. Хан текхна цо Къилбаседа ХIирийчохь, Оренбурган а, Челябинскан а мехкашкахь. Маьршаваьлла, Нохчийчу юхавеана 2019-чу шарахь.\nНабахтера мукъаваьлла дукха хан ялале Домбаев Москва дIавахара ваха. Цо даймохк дIатасале дара Нохчийн республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, шен ларам бац " тутмакхийн низамашка", " тутмакхийн элийн" шайн Нохчийчуьра гIуллакхаш дита дезар ду аьлча.\n2020-чу шеран Марсхьокху-баттахь Къилбаседа ХIирийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедира, Домбаевна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийна шаьш цо криминалитетан тIегIанашкахь лаккхара "дарж" шена тIеэцарна, аьлла. Талламо бахарехь, цунна "тажтиллина" иза БуьритIерачу №1 колонехь хан йоккхуш волчу шерашкахь.


Дуьненаюкъарчу Нийсонан Кхело бинчу сацаман хьехаман бух бен бацахь а, Балканашкахь а, кхечу кIошташкахь а юкъаметтигаш кхиаран маьIне дипломатан фактор хир ю иза. Дуьненаюкъарчу Кхеле, мел лаххара а, далур дерг ду, тIейогIучу хенахь Приштино а, Белградо а шайн белхан юкъаметтигаш муха нисъян еза бохург къастор.\nДуьненаюкъарчу Нийсонан Кхело и сацам бале хьалха, Лондонерчу Экономикан Школехь профессор волчу Кер-Линдсей Джеймса элира Маршо радиоца къамел деш, Кхело Сербегхьа сацам бинехь, хIинцале Косово йозуш ца хилар къобалдинчу Европан Бертан пачхьалкхаш чолхечу хьоле хIиттор ю цо аьлла.\nКер-Линдсей: Оцу Кхелан сацам хьехаман маьIна долуш бен бацахь а, цуьнан цхьа а тIаьхье хир яц бохург ма дац. Iаламат доккха маьIна долуш хIума ма ду иза. Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацин бакъонийн орган ма ю иза. Британи а, Франци а, Германи а, Европан Бертахь деха къаьмнаш массо а дуьненаюкъара низамашка ларам болуш ду. Нагахь санна дуьненаюкъарчу кхело Косован сацам низамашна дуьхьала бу алахь, царна оцу ситуацера арадовла некъ ца карабахь, дуьненаюкъахь царга болу ларам ша берриг а бухур бу. Церан йиш хир яц т1аккха Къилбседа Корей а, ГIажарийчоь а санна йолчу пачхьалкашка а бахана, дуьненаюкъара низамаш лара деза аш ала.\nМаршо радио: Сербин президента Тадич Бориса элира даханчу кхаарин дийнахь Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацин Кхело дуьненаюкъара низамаш а лерина, Сербин латтан цхьаалла ларъйийр йолчу сацаме хьоьжуш ву ша, аьлла. Амма цо билгалдаьккхира, нагахь санна кхелан сацам Сербина дуьхьала хилахь а, Белградан хьажам хуьйцур бац цо аьлла.\nОцу юкъанна, деношкахь Вошингтонехь хиллачу Косован премьер-министро Тачи Хашима аьллера Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Кхело бина сацам Косово йозуш ца хиларна дуьхьала хилахь, Приштинин позицин хуьйцур яц, аьлла. Тачис, иштта, билгалдаьккхира, шайн мохк бозуш ца хиларца доьзна хаттар къастон Iалашонца, шен администраци, Белградца дагадовларш дан цхьана стоьлан хаош, цхьа а сацам бийр бац кхело, аьлла.\nТачи: Суна билгалдаккха лаьа, Косово республикан Iедалш цкъа а ховшур дац дозуш ца хиларца а, Косово латтан цхьааллица а доьзна хаттар дийца. ХIунда аьлчи, Косово йозуш ца хилар юхадерзалур долуш дац. Тхан латта декъалур долуш а дац.\nКосово йозуш ца хилар низамехь хилар тIечIагIдарна дуьхьала яра, шайн цIахь, сепаратистийн ойланаш йолу кIошташ йолу Испани а, Оьрсийчоь а, Китай а.


11 буо-бер дуьтуш, ша шена тIе куьг даьхьна елла Беларусера нана\nЛахьан-бутт 11, 2013\nБеларуси - Онахава Катерина -- Лакхахь (Аьт) цуьнан майра Александр (берашна юккъехь), Пружанашкахь шайн 11 бераца, 2010\nБеларусерчу Пружаны-эвлара 39 шо долчу Онахава Катеринас дерриг дахар дIаделлера шен а, тIеэцна а 11 бер кхиош. Амма баханчу баттахь ша шена тIе куьг а даьхьна, елла и зуда. Цуьнан 11 буо-бер дисина. Иштта, дуккха а хаттарш ду, муьлхачу чолхенех Iиттало, нехан бераш кхаба тIеоьцу Беларусера дай-наной, бохуш долу.\nДеккъа цхьа бер кхион а оьшу шортта ницкъ. Амма 11 бер кхиош хиллачу Онахава Катеринин и ницкъ шортта болчух тера хеталора.\n39 шо хиллачу синIаткъаман говзанча, дуьненах самукъа а долуш, хьехаран болх баш яра. Цо дола дора ша динчу шина берана а, далийначу кхин а иссанна а. Бераш шина шарна тIера 18 шарана тIекхаччалц дара.\nЦу юккъешхула цунна хан тоара юург ян а, чохь куьг Iотта а, блог язъян а, иза ехачу, 20 000 стаг вехачу Пружанашкара кхечу наношна хьехамаш бан а.\nПружанашкахь зумба хьоьхуш а хилла Онахава Катерина\nЗумба олу, фитнесан хелхар хьеха йолаелла а хилла иза. Цул сов, церан чуьра цициг-жIаьала а хилла. ТIаьххьара ялийнера, арахь карийна цициг кIорни яра, Бенедикт Камбербэтч аьлла цIе а тиллина. Амма, ГIадужу-беттан 28-чу дийнахь, Онахавин ницкъ беддачух тера дара. Иза елла карийра ванни чохь. Гарехь, иза ирхоллаеллера. И гIуллакх толлучу талламхошна ца карийна, иза цхьаммо йийна хиларан билгалонаш.\nЦу хаамо ира-кара хIоттийна тийна-таьIIина ехаш хилла Пружаны-гIала. Цу гIалин бахархой шайн ма-хуьллу кхета гIерта, оццул дуьненах самукъадолуш а, гIуллакхана тIера а хиллачу зудчо шена тIе куьг хIунда даьхьна те, бохучу хаттарх.\nПружаны-гIалин яхархо: «Зуда жима яра. Доьзалехь цхьа проблемаш хилла хила тарло. Шен декхаршца лара ца елла хила а тарло. Иштаниг хуьлуш ма хуьлу. 11 бер, хаза нехан санна доккха дукъ ду ма ду. Нана санна, со муха ларор яра хаац, хаац. Шен шинца ца ларайо со, ткъа кхузахь цхьайтта хилла!»\nОнахава а, цуьнан цIийнда, компьютерийн программийн говзанча Александр а цхьаьний дехаш дара шайн берашца, дикка тойинчу хIусамехь. И хIусамаш «доьзалан тайпа берийн цIа» олуш ю. И тайпа хIусамаш, рогIера, доьзалан дахаран кепехь йолу, Беларусерчу буо-берийн дахаран алтернатива ю Оьрсийчохь а, Малхбале Европехь а санна.\nЗудий-майрий, шаьшшиъ Петарбухехь лакхара дешар дешначул тIаьхьа юхадирзина хиллера, шаьшшиъ схьадаьллачу Пружанашка. Шайн ца хилла бералла, шаьш тIеэцначу берашна хилийта кийча дара и шиъ.\nХаамийн гIирсашна сих-сиха интервью луш хилла Онахава догдохуш яра, ша бераш доьзале эцарца а, Iуналла дарца а гулделла зеделлар, юкъарчу барамехь бехачу доьзалшна марздан. Мелла а ахча долчу наха шайн «ахчанаш буобераш кхиорна а дайъина, царах юкъараллин яхь йолу, сий долу бераш кхиийча», пайде гIуллакх хирг хиларх тешаш яра иза.\nСоветан пачхьалкхана юкъайогIуш хиллачу республикашкахь, хIинца шаьш евллачу пачхьалкхашкахь, 24,000 буо-бер долчу Беларусехь а тIаьхьа, буоберийн хьал чIогIа ледара ду.\nШен ши бер долу а, кхаба исс бер шен доьзале эцна а йолу Онахава Катерина\nТIаьхьарчу 8 шарахь 7,000 бер доьзале эцна Беларусехь. Вуьйш, арахьарчу пачхьалкхашка дигина. Оьрсийчоьно санна, Беларусина ца дихкина, шайн бераш арахьарчу дай-наношка тIеэцийтар. Кхин а эзарнаш бераш хIинца а буо-берийн хIусамашакахь ду, дешаран а, дахара на хьелаш хIумма а тоьллачех доцуш.\nАдвокаташа чIагIдарехь, «доьзалан тайпа берийн цIа», буо-берийн син-Iаткъаман чолхенаш ерзоран тоьллачех болу некъ бу. Амма, Iедалан тIехьажар чIогIа а, бюрократийн декхарш шорта а долчу Беларусехь дукха бакц и дукъ тIелаца луурш.\nОнахавас ша ялале цхьа де хьалха шен блог тIехь жимма къадийнера, шен дог долуш хиларх лаьцна. Шайн 7 шераш кхаьчначу шина беран, и шиъ дина де даздан цхьана даха бина кечам юхабаккха дийзира Онахавин а, цуьнан цIийнден а. Хiунда аьлча, Iедалан хьукхматера инспекторша дукха тIаьхьам хаам бинера, шаьш хIун-ду мила ду хьовса догIур ду, кIиран дийнахь а, аьлла.\n«Оцу кепара, тхо охьа а хевшина, цаьрга хьоьжуш Iийра. Эххар а, цара тхоьга хаам бира. Шайгахь машен яц, оршот дийнахь догIур ду шаьш», бохуш яздинера цо шен блог тIехь. «Ша шу машенахь схьаоьцур ду элира» цаьрга Шурас. Амма шаьш хIумма ца хеза кеп йира цара. Ма кIадъелла со, хIоьттина» аьлла аьлла йоза дитинера Онахавас.\nПружанийн цхьаболчу бахархойн хьесапехь, гуттар а беш хиллачу талламийн Iаткъамо тIе куьг дахьийтина цуьнга шена. Вукхара депресси бехке йо. КхоалгIачара магнитан Iаткъам. Я, Онахавас кхечу наношна «шайна хан яккха» хьехнехь а, цунна шена иза тоьина ца хилар бехке до.\nЦул сов, 2010-чу шарахь Ненан орден еллачу Онахавина, ша юхьарлаьцначуу гIуллакхах догдахар а, башха кхане йоцуш хетаран билгалонаш а яра. Цуьнан цхьана доттагIчо охьатеснера, «доьзалан тайпа берийн цIа» лелоран проект.\n«Безам а, дика а долу еккъа цхьа меттиг, цIа ду, цхьана жимачу тобанехь. МостагIий неIсагIин арахь бу», аьлла яздинера Оонахавас шен блогехь. «Со кхин ца латтало баррикадашна тIе а хIоьттина, еларца куьг а лестош».\nЦIеххьана Онахава яларо къастоза дитина, тIеэцначу берийн кхолламах доьзна хаттар.\nХIаманчук Татьяна, Пуржанашкара берийн гIуллакхашна тIехьожучу Iедалан хьукхматан векал ю. Массо бер Александр диса бакъо ю элира цо.\nХIаманчук: «И гIуллакх хIинца а къастоза ду. Гергарчу деношкахь оха толлур ду иза. Кхеташ ма-хиллара, оцу доьзалца а, церан гергарчарца а цхьаний бийр бу оха сацам. Амма и бохург дац, оха массо мер дIадоккхур ду, хIан-хIа.»\nШен хIусамнана дIаяьлчхьана дуьйна зорбан-гIирсашка вистхила доьхьал ву Александр. Маршо радиоца онлайн йозанаш яздеш, цо доцца яздира: «Тхо ларор ду.»


ГIадужу-беттан 04, 2016\nОпера - Исаева Iайнаан амплуа\nМарсхьокху-беттан 31, 2016\nМашенийн зама сецна Венехь\nЕвроперчу хIора а пачхьалкхан бахам бу шира машенаш. Уьш халкъана гойтуш, долахь латточу нахана дуккха а аьттонаш а бо Iедало.\nИллиалархо Аюбов Вахьид кхалхар дазделла Нохчийчохь\nНохчийн иллиалархо Аюбов Вахьидан кхалхар дагах ца кхеттарг хир а вац. Шен доцачу дахарехь дика лар йита кхиина иза.\nМарсхьокху-беттан 23, 2016\nСунтбина зударий: «Сайн йоIана а и операци яйта дагахь ю со»\nТIаьхьо ша бинарг бегаш бара аьллехь а, цхьана муфтийс зударий суннатбан оьшу аларо йоккха гIовгIа гIаттийна гонах. Амма кхуьушдолу зудаберана айпен операцеш яр цхьацца Нохчийчуьрчу ламанан кIошташкахь баккъал а хилла ду хьалхо, долуш ду и ламаст наггахь йолчу Дагестанерчу кIоштанийн эвлашкахь тахана а. Шен дахарехь оцу зерах чекхъяьллачу яхархочо дуьйцу.\nМангал-беттан 01, 2016\nМэрилин Монрон (мангал-бутт 1, 1926 – марсхьокху-бутт 5, 1962) тахана 90 кхочур дара.\nСтигалкъекъа-беттан 09, 2016\nОьрсийчоьнан телегойтиллаша нохчочун цхьана хенахь кхоьллина харц васт тахана юхьаралаьцна Голливудо а. Стенца доьзна ду генарчу Iамеркан кинош чохь нохчий зуламхойн а, террорхойн а могIаршка бахкар. Оцу хаттаршна жоьпаш лоху ‘Вайнехан васташ’ цIе йолчу сан леринчу программо.\nОхан-беттан 22, 2016\nОхан-беттан 20, 2016\n"Iаьржа кIант" тайна Соьлж-ГIаларчу театран хьовсархошна\nАренца лелачу нохчаш юьтучу лорах лаьцна спектакл хазахетарца тIеэцна нохчийн хьовсархоша.\nОхан-беттан 16, 2016


Ненан мотт нохчичунна хаа безаш бу!\nВайн къоман дахарехь даздеш долчу денойх уггар деза дерг а, сийлахьчу денойх дерг а нохчийн меттан де ду. Иза даздо вай хIора шарахь 25-чу апрелехь. Стеган къам къастош берг буьйцуш болу мотт бу.\nЦу хьокъехь нохчийн меттан проблемаш йийцаре еш, иза Iалашбар, кхидIа а кхиор, герггарчу хенахь билгалдан дезарш цхьалха а дохуш, интервью ийцира «Ан-Нур» газетан корреспондента Зурушов Лом-Iелас Нохчийчохь дика вевзаш, нохчийн яздархойн кхеташонан коьртехь волчу Ибрагимов Кантера.– Канта Хьамзатович, наггахь дуьйцуш хеза вайна нохчийн мотт Iамо оьшуш дац, коьртаниг - оьрсийн, ингалсан меттанаш хаар ду. Цу хьокъехь хIун эр дара ахь?\n– Суна иштта х1уманаш дуьйцуш болу нах хIинца а тIекхачаза бу. Амма бакъду, тахана ингалсан, китайски меттанаш хууш хилча дайш-наношна моьтту шайн доьзалхочунна сискал яккха атта хир ду. Оцу доьзалхочо сискал яккха там бу, ткъа оцу доьзалхочух царна доьзалхо хир вац. ХIунда аьлча нохчийн мотт хууш ца хилча нохчийн са, ойла яр, лаам хир бац церан. Вайн мотт ша-тайпа бу. Цхьа кIеззиг нах бен бац вайн мотт хууш, иза буьйцуш.\n– Нохчийн меттан оьрсийн а, кхидолчу меттанийн санна статус юй?\n– Юридически агIор вай дийцича нохчийн пачхьалкхан коьрта ши мотт бу. Иза билгалдаьккхина ду Нохчийн Республикин Конституци т1ехь 10-чу статья т1ехь. Хьалхарчу пунктехь яздина ду: «Нохчийн Республикин пачхьалкхан меттанаш ду нохчийн а, оьрсийн а меттанаш». Оцу гойту нохчийн меттан статус.\n– Мотт кхидIа кхио новкъарло еш таханлерчу дийнахь хIун ду?\n– Коьртаниг хIун ду аьлча, тахана школашкахь кIезиг сахьташ ду нохчийн меттан предметашна делла, университеташкахь нохчийн меттан отделенеш ю, амма цига деша баха ца лаьа вайн кегийрхошна. Хьал муха ду аьлча хIокху тхан яздархойн союзе редактуре, корректуре говза, цIена нохчийн мотт хууш вало жима стаг карош вац тхуна.\n– И хьал тодан хIун дан деза вай?\n– Тахана уггар хьалха нохчийн мотт хууш болу специалисташ кхио беза вайн университеташкахь. Цу т1ехь царна массочу агIор гIо а деш. И гIуллакх тадалийта уггар кIезиг шарахь итт специалист кечван веза.\n– Интервью дIаерзош тIедогIучу нохчийн меттан дийнах лаьцна хIун эр дара ахь?\n– Далла бу хастам оцу тайпа де долуш, вайн паччахьо Рамзана Ахматовича билгалдаьккхина. Вай, Дала мукъ лахь, керла заза даьккхинчу 25 оханан беттан и хаза де нохчийн духарш доьхна арадевлла даздийр ду. Оцу дийно гойту вайн мотт бисар, кхиар мел мехала ду!\nОбновлено (25.04.2017 14:11)


"Паспорт дIа ца даьккхина, делахь а, тхаьш цхьаьннан долахь долуш санна-м хета"\nДагестанехь полицино махкара ара ма бовла аьлла Оьрсийчуьра дуьненан футболан чемпионат чекхъяллалц "тешаме боцчийн тептара" баьхначаьрга а, экстремизмца, терроризмца доьзна набахтеш текхначаьрга а.\nБехктакхаман кодексан 208-гIачу артиклца (низамехь йоцу тIемалойн тоба кхоллар а, цуьнан декъавахар а) набахтехь хан текхначу стагера даьккхина мукIарло гойту шен телеграм-каналехь цхьана дагестанхочо. Мохьмад цIе йолчу стага дош ло Мангал-беттан 10-чу дийнера Товбеца-беттан 20-чу дийне кхаччалц Дагестанера ара ца вала (дуьненан футболан чемпионат йоьду хан ю юкъалаьцнарг). Шен телефон а, машенан ноьмар а йовзуьйту кехатна бухахь куьг дитарца полицино шена тоьхначу бехкамна резахиллачо.\nТелеграмехь постан авторо хаамбо: "Чемпионат чекхъяллалц йолчу ханна дIадоху паспорташ, полицино шен тептарахь болучаьрга телефонаш етта, хоьтту, кестлагIа уьш махкара арабовла дагахь бу я бац".\nГарехь, нах къеста а беш, бо и тайпа хеттамаш.\nХIинжа-ГIалахь веха СаьIид массех шо ду, ша "потенциалехь экстремист" хиларе терра, полицин тептаршкахь волу. Цунна полисхо цIа веара хатта, дагахь вуй иза кху шина бетта чохь цхьаьнхьа а ваха, хьийхира махкахь саца.\n"Куьг а яздойтуш, кехат ца хIоттийра. Нагахь суна эшна меттиг ягIахь, хаийта элира махкара волуш, цавалар тоьлу, бохура", - дуьйцу СаьIида.\nЦо бахарехь, дикка хан ю иза полицино тергалвеш воцу, ткъа хIинца полисхо ша волчу вар цо хIуттучу чемпионатца дузу, цуьнга дерг ма-дарра дIа ца аьллехь а.\n"Суна хезна, цхьаболу нах махкара ара ца бовлийта, полици хIусамашка оьху, бохуш. Соьга я телефон а ца тоьхна оцу хьокъехь. Сан ваша волчу веара полисхо хатта, дагахь вуй иза цхьаьнхьа ваха, велахь, хьалххе хаийта, элира", - дийцира "Кавказ.Реалиига" кхечу хIинжагIалахочо.\nХIинжа-ГIара ву Арслан а. Цуьнга телефонехула дина къамел полицино. Ткъа терроризмах йолчу артиклца хан текха волчу цуьнан цхьана гергарчуьнга куьг яздайтина цIера вер вац аьлла.\n"Кхерамзалла чIагIъеш ду шаьш, кху ханна махкахь саца веза, эшна меттиг нислахь, хаийта, аьлла соьга полисхоша. Ас хIун дийр ду, со реза ву, аьлла-кх ас. Ткъа сан гергарчуьнга цхьаьнга куьг яздайтина, тоххара таIзар текхна ваьлла иза воллушехь. Паспорт дIа ца даьккхина, делахь а, тхаьш цхьаьннан долахь долуш санна-м хета", - боху Арслана.\n"Кавказ.Реалии" зIене елира Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллица. Цхьанне а дац махкара аравала доьхкуш, ткъа куьйгаш яздайтина бохучух тхуна хууш хIумма а дац, элира цуьнан белхахоша.\nДагестанехь нах "террорхой, экстремисташ хила тарлучийн тептаршка" язбина бохуш дуьйцу ю дуккха хан. 2016-чу шарахь полицин векалша даржийра, тептарахь иштачу нахах 16 эзар стаг ву, аьлла. Дукха хьолехь нислора, иштачийн могIаршка цкъа а, хIуманна а бехке вина воцу стаг а язвеш. "Салафийан" маьждигашкахула шаьш рейдаш ян йолийча хIоттийра полицино и тептар.\n2017-чу шеран Зазадоккху-баттахь Дагестанан чоьхьарчу гIуллакхийн министре Магомедов Iабдурашиде адвокаташа хаттар хьажийра "тептар" шайна довзийтахьара, аьлла. "Тептар", нах тергонехь кхаба елла хан чекхъяларца доьзна, хIаллакдина, ткъа "экстремист" бохучу категоре шайн вац язвина стагга а, аьлла дара цуьнан жоп.\nАмма цул тIахьа бутт а балале адамийн бакъонаш ларъечу "Мемориал" центрна карийра Дагестанерчу полицино, официалехь а доцуш, и тайпа тептар лелош дуйла гойту информаци.


"Декъаза ду-кх шу сан аз даржадахь а, дневникаш ца эцахь а"\nТовбеца-бутт 28, 2017\nХIора шо долалуш Оьрсийчуьрчу дешаран, Iилманан урхаллаша цхьацца керла кепаш юкъайоху доьшийлашкахь. Ца хуьлу уьш берийн кхиамаш лакхабахарца доьзна а я церан аьттонаш шорбеш а.\nАьттехь а ца хуьлу хьехархойн болх бан стимул хилийта, алапа тIетохаран Iалашонца я церан болх аттачу боккхуш.\nШаьшна, берашна, самукъане хан елахь а, балане доьрзу и денош церан дайшна-наношна. ХIунда аьлча, я церан кисане хьожий а, я царна хетарг, церан чам тергоне оьций ца хуьлу хьакамийн лаамаш а, тIедахкарш а.\nНохчийчуьрчу школахойн, лакхарчу доьшийлашкарчу студентийн духар ца тайначу Кадыров Рамзана дуьххьара 9 шо хьалха дIакхайкхийра, дешархойн хотIана ша резацахилар.\nХIетахь дуьйна, хIоразза а дешаран шо долалучу муьрехь ша-ша тола гIерташ, мехкан урхалхочунна хьалха хеставалархьама кеп-кепара хийцамаш юкъабоху дешаран, Iилманан министраллан векалша а, цо Iуналла латточу кIошташкарчу дакъоша а.\nХIора шарахь бохург санна, Маршо Радиоца хуьлучу къамелехь хьехархоша латкъамаш бо, шаьш урок берана хьеха кхуьуш дац, меттигерчу администрацино а, дешаран декъан векалша а рогI-рогIана схьакхийдо керла низамаш-тIедахкарш листа декхарийла до дела, бохуш.\nВеданарчу юккъерчу школан юьхьанцарчу классан хьехархочо Румисас гIад дайна дийцира, Iедало хьалхарчу класехь а цхьаьна йовлакхаш техкар тIедожоро шена а, берашна биначу ницкъах.\nКегийчу берийн коьртахь йовлакхаш ца соьцуш, уьш тахка а, лело а Iемина боцу дела, царна уьш юх-юха дIанисдеш, урок кхачо йоллуш ерзор ца хуьлу шен аьлла, дийцира цо.\nИштта, ницкъ хуьлу дай-наношна а. Бершана школе дахьа духарш уьш эцна бевллачул тIаьха мода юкъа йоккху Оьрсийчоьнан дешаран а, Iилманан а министралло: массо а дешаран меттигашкахь кегийрхошна тIехь цхьатерра барамца тегна школан барзакъ хилийта, аьлла. Лакхе кIайн, лахе Iаьржачу басахь.\nДайшна-наношна гуттар «аьтто» беш, цхьанхьа тега а тоьгий, школашка схьа а кхачадора школан барзакъаш.\nОфициалехь доцуш, хIетахь дуьйцура Кадыров Рамзанан йишин Зулайн доларчу бедарштегаран фабрико арахоьцуш ду и духарш. Цуьнан план кхочушъярхьама, массо а декхарево барзакъ дIаэца бохуш.\nЦул тIаьхьа а, масане дара уьш, декхарш: школан эмблема тIехь йолу бейджикаш арахоьцуш, коьрта тохку йовлакхаш даржош…\nКху деношкахь социалан машанашкахула, ша нахала ма яккхалаш, бохуш, кхерамаш туьйсуш, аудио- къамел даржийна я дешаран министраллан декъан куьйгалхо елахь а, я кIоштан дешаран декъан хьаькам елахь а, цхьана кIоршамечу зудчо.\nЦо шогачу кепехь дIакхайкхадо, дукха хан йоццуш «Ахмат» аьлла цIе хийцинчу футболан клубан логотип тIехь йолу дешархошна лерина дневникаш арахецна хиларх республикехь, уьш езахь а, ца езахь а, берийн верасашна тIеэгош хиларх а.\nОцу хьаькамо школийн директоршна дайшца-наношца болх бан кхо де хан ло, уьш берта бало а, царна дневникаш хазъеш, марзъеш дийцарш дIадахьа а.\n"Амма аш хIара сан аз даржадой, ас бийр бу шун болх" боху, хIинца а шен йолчу цIарца евзина йоцчу хьаькамо.\nВатс апехула яржа-м йира оцу сохьата цамагийна аудио, амма къайлаяьхьна оцу хьаькаман цIе. Цуьнан цIе цхьана а зорбанехь а, я социалан машанашкахула а хазийна яц.\nМаршо Радионо бахьанаш лелийра оцу хьаькамна-зудчунна тIекхиархьама а, Соьлжа-ГIаларчу муьлхачу арахоьцийлехь вовшахтесна и дневникаш а, кхаьчний уьш школашка а толлуш\nЛаьмнийн кIошташкарчу ярташка а, гIалин масех школашца а тхан тасаеллачу зIенашца, дневникаш схьаеана яц хIинца а. Буьрсачу хьаькамо елла хан пIераскан сарахь чекхйолуш ю.\nОха телефон туьйхира Соьжа-ГIаларчу Матаев Анзора куьйгалла дечу арахоьцийле, «Ахматан» дневникашна зорба тоьхнарг лоьхуш.\nМатаев: "Суна ца хаьа хьуна, хIунда аьлча, вайгахула араевлла яц уьш. Вайн республикехь кхи а книгаш арахоьцийла ю. Уьш муха йина хир аьлла хетий суна, дешаран, Iилманан министралло "Грозненский рабочий" типографехь арахецийтина хир ю аьлла хета-кх. Я Кадыров Ахьмадан фондд юй, церан омраца арахецна хила тарло. ХIунда аьлча, хьеннан а бакъо ма яц, цаьргара пурба ца хилча церан логотип лелон".\nСоьлжа-ГIалахь Перман «Амкаран» а, «Ахматан» а матч йоьдучу дийнахь «Ахмат» клубан эмблема а тIехь 30 эзар шоколадан экъанаш йийкъира махкахь. Iедало шаьш даржорехь, бахархошна и керла цIе марзъярхьама йина ишар яра иза.\nХууш ма-хиллара, вайн махкахь я кемпеташ а, я шоколад а еш фабрика яц, цундела цхьаннан а таро ца хилира хаа, стенгахь кечйина яра уьш, хIунда аьлча, кехатна тIехь «Ахмат» клуб доцург кхи тоьхна йоза а ца дацара.\nМаца, мичахь, хIун хиича а хIун талора бахархойн, «Ахмат» тIе язйина кховдийна хIуъа а яа а, эца а, лело а декхаре шаьш дуй царна хууш хилча.\nМатериал ерзош Маршо Радио эххар а тIаьхьакхиира, кхерамашца «Ахматан» дневникаш юхкург мила хиллера. Грозненск кIоштан дешаран декъан куьйгалхочун гIовс ю иза Хасбулатова Малика.


Минскерчу дийцаршкахь Украинин векал Кучма Леонид\nМинскехь бинчу бертан политикан пункташ кхочушъян дуьйладалале хьалха Украино, кхин долчуьнца цхьана кхочуш дан деза боху "ДНР" а, "ЛНР" а олу Оьрсийчоьнехьа болчу сепаратистийн тобанаш дIасахецар а, Донбассехь Оьрсийчоьнца долчу дозанехь Iуналла дар юхаметтахIоттор а.\nЦунах лаьцна фейсбукехь яздина Минскерчу дийцаршкахь Украинин векалан Кучма Леонидан зорбан секретаро Олифер Дарьяс.\nДан дезачу гIуллакхашна юкъахь Украино хьахийна буьззинчу барамехь герзаш деттар сацор а, Украинин ерриг территори тIехь, шена юкъахь Оьрсийчоьнца долу доза а долуш, ОБСЕ-н миссин болх юхаметтахIоттор а, Украинин территори тIера кхечу пачхьалкхан эскарш а, тIеман техника а араяккхар а, Донбассехь тIеман ницкъаш дIасабахар а, Украино Iуналла деш йоцчу территори тIехь харжамийн комиссийн а, партийн а, зорбан гIирсийн а болх меттахIоттор а.\nИза динчул тIаьхьа бен аьтто хир бац Донбассехь харжамаш бан а, Донецкан а, Луганскан а областийн цхьайолчу кIошташкахь ша-тайпа статус юкъаяккхар а.\nЦу тептарна юкъарчу цхьамогIа декхарех лаьцна хьалхо дийцинера Украинин арахьарчу гIуллакхийн министро Пристайко Вадима а, президенто Зеленский Владимира а, амма Украинин официалан позици санна уьш дIахьедина дацара.\nКху беттан 15-хь Украинин а, Оьрсийчоьнехьа болчу сепаратистийн а векалийн барт ца хилира Донбассехь эскарш дIасадахарца боьзна. Украинин векалша билгалдаьккхира тIеман ницкъаш дIасабаха 7 дийнахь герзаш деттар сацо дезаш дара, амма иза ца хилира аьлла.\nКхаарин дийнахь Оьсрийчоьнан президентан зорбан секретаро Песков Дмитрийс дIахьедар дира, Кремл цкъачунна кхеташ яц Киево дуьйцург Минскехь хиллачу бертах Украина юхаялар ду я дац бохучух аьлла. Украинин агIоно дуьйцург "данне а дагахь а доцуш" хилла хIума ду, боху цо.\nСепаратистийн векалша хьалхо дIахьедар динера шаьш дуьхьал хиларх лаьцна Украино бохучух дукхах дерг кхочуш дан. Оьрсийчоьно дIахьедарш до, сепаратисташ реза а боцуш, Минскехь бина барт кхочуш бойла дац бохуш.


Шемахь маьршачу нахана тIелатарна ЭрдогIано Москвана бехкбиллина\nШемарчу Идлиб провинцехь маьршачу нахана тIелатарш деш, уьш хIаллакбарна Туркойчоьнан президенто ЭрдогIан Реджепа кхааридийнахь бехкейина Оьрсийчоь. Нагахь санна, туркойн салташна юха а керла тIелатар дахь, Шеман пачхьалкхан эскархошна шаьш бекхам бийр бу аьлла, кхерамаш тесна ЭрдогIана.\nОьрсийн тIеман министралло дIахьедина, ЭрдогIана дуьйцург бух болуш дац аьлла. Шемахь террорхойн тобанаш маьршачу нахана тIехьа а лечкъаш тIемаш беш бу аьлла ду Оьрсийчоьнан тIеман министраллан дIахьедар.\nКху кIирнах туркойн Идлиберчу постана герзаш диттина. Иттех сов туркойн эскархо вийна. Москвага кхайкхамбина Хонкарас, Шеман президенте Асад Башаре регионехь йоьду тIеман операци сацаяйта аьлла.\nКхааридийнахь туркойн а, шемахойн а хаамийн гIирсаша яздира, Iамеркан а, Асадан а эскарш вовшахтасаделла хиллера аьлла. Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн коалицино а тIечIагIдина, Шемарчу салташца конфликт эккхар, яздо Reuters агенталло тIеман буьйранчийн информацина тIе а тевжаш. Оцу гонах дIахьош талламаш бу.\nМасех кIира а ду Асадан эскарш Идлибан кIоштахь оппозицина тIелата дуьйладелла.


Нохчийн меттан верас - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nНохчийн меттан верас\n30.08.2017 16:38 Среда\nАвтор: АРСАНУКАЕВ 1абдулла\nКагерманов Докка вина 1933-чу шеран 9 июлехь Хьалха-Мартанан к1оштарчу Г1ойт1ахь, г1уллакххочун Денисолтин доьзалехь. Бурсакан Денисолтас тайп-тайпанчу пачхьалкхан даржашкахь белхаш бина. Грозненски горкоман комсомолан шолг1а секретарь а лаьттина Денисолта, халкъан суьдхочун болх а бина.\nДокка дуьххьара школе шайн юьртахь вахна. 1942-чу шарахь да шен лаамехь Сийлахь-Боккхачу Даймехкан т1аме а вахна, нана д1а а къаьстина, байлахь бисина Докка а, цуьнан ваша а, йиша а. Нохчийн къам 1944-чу шарахь махкахдоккхуш, къеначу ненаненаца цхьаьна Сибрех хьажийна бераш а. Джамбулски областан Свердловски районерчу «Акх-жар» колхозехь уьш кхоь а мацалла дала а делла, кхазахашна юккъехь ша цхьаъ висна Докка. Цигара 1945-чу шарахь Г1ирг1азе д1авахна шен ненайишин ши к1ант волчу. Х1етахь дуьйна Фрунзенски областан Ста-лински районан «Путь к коммунизму» колхозехь болх а беш, хан яьккхина ненайишин ши к1ант Хьасамбин Хьумид а, цуьнан ваша 1абдулла а волчохь Чуьйрин-Эвлахошца цхьаьна. Цу тайпана, кхойттараваьлчхьана дуьйна, суьйренан школехь деша а доьшуш, белхаш бина юьртабахамехь а, промышленностан предприятешкахь а.\n1957-чу шарахь Нохчийн-Г1алг1айн автономи меттах1оттийча, республикин «Ленинан некъ» газетан редакце балха х1оьттина. Оцу газетехь (х1инца «Даймохк») корректор, коьрта корректор, литературни белхахо, жоьпаллин секретаран заместитель волуш белхаш бина 1996- чу шо т1екхаччалц.\nКагерманов Доккин дуьххьарлера произведени зорбатоьхна 1955 шарахь Алма-Атахь арадолуш хиллачу «Къинхьегаман байракх» газета т1ехь. Иза яра «Казахстанерчу доттаг1чунна» ц1е йолу стихотворени. Цул т1аьхьа стихаш, дийцарш, очеркаш зорбане йийлина «Хьалхара г1улчаш» (1958), «Къоначеран аьзнаш» (1960), «1уьйренан аьзнаш» ц1ерш йолчу юкъарчу гуларш т1ехь, ткъа иштта «Орга» журналехь а, газеташкахь а. Дуьххьарлера книга «Лаьмнашкахь б1аьсте» араяьлла 1970 шарахь. Цу т1ехь зорбатоьхна стихаш яра. Цул т1аьхьа берашна леринчу дийцарийн ши книга арахецна: «Б1аьстенан беш» (1976), «1имран а, цуьнан доттаг1ий а» (1986).\n«Нохч-г1алг1айн поэзин антологина» (1981)) юкъаяхна Кагерманов Доккин берашна язйина стихотворенеш: «Пхьераш», «Ц1еран илли», «Г1езаша дов до».\nКагерманов Доккин стихаш т1ехь эшарш а, иллеш а даьхна. Царах ду Дагаев Валида д1аолу «Сан Кавказ» ц1е йолу илли а.\nД1адаханчу б1ешеран 90-чу шерашкахь Нохчийчохь лаьттинчу юкъараллин хьелаша адам карзахдаьккхинчу хенахь Доккас яздина:\n...Кхоьру со хьаша,\nУьш боцуш кхеташо,\nВайн пхьоьг1а йохарна,\nВайн эрна боьхна барт\nЮха ца тарна,\nИ бен ца хеташ,\nЗуламхой дебарна кхоьру.\nДог хьаста да воцуш\nЕларх а 1абаза\nИ яххьаш кхоларан.\nБ1аьрхиш 1енорна кхоьру.\nХ1етахь и кхерам кхетам болчу адамийн дегнашкахь болуш бара. И эрна ца хилар цул т1аьхьа т1ебеанчу къизачу шина т1амо ган а гайтира.\nАболханов Хьаькима яздо: «Докка-журналист г1иллакх-оьздангаллина, къоман турпалхошна, культуран деятельшна леринчу чулацамечу материалашца вевза. Кхузахь а дахаран къилбанна тешаме хилла вуьсура иза: цуьнга яз а ца лора, цо яз а ца дора шен даго къобал ца дечух.Тахана а шен мехалла яза ю Кагермановн Доккин Гайрабеков Муслимах йолу очерк, юх-юха а зорбане яьхна цуьнан Димаев 1умарна, Айдамирова Маремана, Дикаев Жунидана, Эльмурзаев Сираждина, Мамакаев Мохьмадана, иштта кхечу а, вайн къоман культурехь, литературехь шайн б1аьрла лар йитинчу нахана лерина зарисовкаш, хьаша-да т1еэцаран, воккханиг лараран, зудаялоран-йитаран г1ил- лакхашна лерина статьяш. 80-чу шерийн шолг1ачу эхехь динна маршо яьлча, газетехула и довзийтарна, даржорна юкъ йихкина, уггаре хьалха орцахваьллачех вара Докка. Газетадешархоша лерина ларйора цо д1ахьош хиллачу «П1ераскан дийнан ойланаш».\nХ1инца а кест-кеста газеташ т1ехь араюьйлу авторан материалаш. Масала, «Даймохк» газетехь зорбатоьхна «Пайхамарийн кхолламаш» ц1е йолу очеркийн йоккха цикл.\nГ1ойт1ахь 4-чу классехь ша доьшуш волуш дуьйна а нохчийн халкъан къонахех, турпалхойх лаьцна долу иллеш а, дийцарш а дезаделла, уьш д1аяздеш хилла Докка. Соьлжа-г1алин книжни издательствехь 1959-чу шарахь зорбане яьллачу «Нохчийн иллеш, эшарш» ц1е йолчу фольклоран 1-чу тома юкъадахна царах цхьадерш. Важдерш зорбане довлаза, куьйгайозанехь ма-хиллара, т1еман ц1ергахь даьгна Нохч-Г1алг1айн историн, меттан, литературин 1илманан-талламан институтан архиван фондехь 1алашдина долчохь.\nКагерманов Доккех лаьцна яздечара, шайн материалашна коьрте дохку иштта дешнаш: «Догдика Докка», «Оьшуш волу стаг», «Корматаллин накъост», «Нохчийн оьздачу дешан говза пхьар», «Баьрче ца езаро баьрче ваьккхинарг», цаьрга терра кхин а. И дешнаш бакъдеш ду Доккас шен цхьана стихотворенехь шех лаьцна оьздангаллица яздинарг а:\n.. .Со-м вац 1илманан\nБашлаьмнаш шен хенахь даьхна,\nВац пана аренаш\nЙозанийн готанца аьхна.\nЯ ас дина дац,\nЦа леладелла соьга дайша хьехна\nХаза г1иллакх. Майраллий?\nЦа ваьхьна лата хьаьдча кур лаца коьман.\nКъиза-м ца хилла лерг хьовзо\nГуро лаьцначу лоьман.\nГ1иллакхе волчу, оьздачу стага бен яздийр дац шех лаьцна иштта дешнаш.\n«Беха некъ» ц1е йолуш дийцаршкахь роман язъеш ву Кагерманов Докка. Цуьнан цхьадолу дакъош «Даймохк» газетехь зорбатоьхна.\nНохчийн журналистика, культура кхиорна юкъа хазна йилларна а, юкъараллин дахарехь жигара дакъалоцуш хиларна а Кагерманов Доккина «Нохч-Г1алг1айн АССР-н культурин хьакъволу белхахо», «Нохчийн Республикин хьакъволу журналист» сийлаллин ц1ерш елла.\nНохчийн Республикин яздархойн Союзан правленис а, Россин журналистийн Союзо а Кагерманов Докка 80 шо кхачарца декъалвеш, яздинера: «Хьайн халкъан вон а, дика а доькъуш, айхьа дуьненахь йоккхучу хенахь цуьнан тешаме во1 хилла схьавеана хьо, Докка. Дала аьтто бойла хьан дахарехь а, кхоллараллехь а. Дуккха а шерашкахь вехийла хьо. Ийман а, беркат а шортта лаьттийла хьан х1усамехь!».\nОцу тайпана дешнашца чекхдаккха мегар ду Кагерманов Доккех лаьцна яздинарг.


Кадыровн "шахьар" цIанъеш 35 миллион гергга ахча дойур ду\n34,8 миллион ахча хьажор ду Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Соьлжа-ГIалара резиденци латто. Пачхьалкхан цIарах оьшург оьцучу сайт тIехь зорбане яьккхина цу хьокъехь тендер.\nЛот тIехь билгалдаккхарца, "оцу ахчанах Нохчийчуьра Рубежная, Тбилисская урамашкахь а, Соьлжан хийистехь а бай а, ораматаш а цIена латтош, белхаш дIахьур бу". Ишта, цIанйийр ю резиденцин майда нехех, Iалашйийр ю бешмайда а, зезагаш а.\nКарабогIучу беттан 22-чохь билгалдер ду, муьлхачу организацино тIелоцур ду белхаш.\nДахначу шарахь Нохчийчоьнан бюджетера 51 миллион сом хьажийра Соьлжа-ГIаларчу мехкан куьйгалхочун доларчу хIусаман территореш дIацIанъян. Iедалан цIарах оьшург эца мах кхайкхочу сайт тIехь Iорабаьккхинера и хаам. Тергоне эцнера и информаци "Открытые медиа" интернет-хьостано.\n2004-чу шарахь терактехь вийначу Нохчийчоьнан хиллачу президентан Кадыров Ахьмадан цIа лардийриг дахначу шарахь дайинера 42 миллион сом. Дуьненаюкъарчу коррупцица къийсам латточу Transparency International организацино бира цуьнан тидам.\n"ХIусам ларъян декхаревина 62 стаг. Хадархошна ахча мехкан бюджетера оьцуш хилар тергоне эцча, Кадыровн цIа цуьнан долара хуьлу, ткъа Оьрсийчоь декхаре яц шен бюджетера оцу хьашташна ахча хьажо", - аьлла, билгалдоккхинера Transparency International-а.


Къахетам — Сердало\nIалаьмате доккха маIан долаш, вахара белгалонаш чулоацаш дош да из къахетам яхар. «Къахетам боацача вахар хилац» оалаш кица да вай къаман. Ер йоазув доладеш къахетам яхача деша ах терко яр дувзаденна да, дуккха а даьй доал доацаш жIалеш, цискаш хиларца. Цу даькъе ГIалгIай Мехка а да уж. Ший хана жа, доахан леладечар, йистагI бахачар жIалеш леладаьд къуй чувхбергболаш. ХIаьта вайцига нагахьа дезал бац циск ца леладеш. Укх тIеххьарча 15-20 шера хьайийлла цискашта а жIалешта а доал деча эша кхоачам, пхьегIаш, дарбанна йола молхаш, тайп-тайпара даараш дохкаш зоотикаш я вай республике болх беш. Цунца цхьана къахьегаш я хьайбай лорий (ветеринарий) клиникаш. Из деррига а гIадвугаш бахьанаш да. Цхьабакъда уйла яйташ да доал доацаш вай мехка дукха деце а нонагIо жIалеши цискаши хилар.\nЮрташка жIалеш Iаяха дукха хоалуш дац. Уж дукхагIча даькъе йистагIа лел. ХIаьта цискаш дукхагIа тикашта, базара, кафешта уллув хул, цига шоашта дуачун аьттув дикагIа хиларца. Цига лелаш долча цискех хийладар шийлача хана дIоахдала машена кIала дахе лозадеш, наькъах дехьа-сехьа доалаш човхадеш моттигаш нийслу. Царна кхачанца Iалашо ю дуккхача а бахархоша. Бакъда уж зIамига аькхилгаш кхерамах лораде, цамогаш долчарна дарбаш де аьттув бац. Цудухьа сона ловра вай республике даьша доал ца деш долча жIалештеи, цискаштеи къаьст-къаьста уж чулеладе моттигаш Iалашъяра къахьегар. Цу даькъе дика масалаш да доазонал арахьарча паччахьалкхенашка а Россе Федерацен дуккхача регионашка а цу тайпара моттигаш (приюташ) хилар. Цул совгIа дуккхача газеташ тIа кепатеха хоамаш хул циск е жIали доал дергдолча дезалашка дIалургдар оаха яхаш. Цхьабакъда, вай республике из а е вож а дац. Хила-м дезар!\nСаг дегIа, низа, хьаькъала, дунен аьттонна дуккха сов, толашагI ва вай дувцача аькхилгел. Цудухьа вайх хIаранена декхар а хинна латташ да цар йоакхо яр, доал дар, царца къахетаме хилар.\nБусулба дешар дийшача Iаламнаха а белгалду, жайнашкахь жIалешца а цискашца а къахетаме хилар маьл хулаш да яхаш. Масала жIалеш цIена лархIац ламаза. Дале а даьй доал доацаш лел уж Iунал дергдолча коа-карта чулостаде тарлургдар, нагахьа санна царна къаьст-къаьста моттигаш хилча.\nНагахьа санна жа-доахан, говраш саго дунен пайда эцаш леладеш хилча, жIалеши цискаши сенна эш-те яхараш а хургба. Дуккха а тайп-тайпарча фух дола жIалеш кинологически службашка, бахача наьха доалахье лораеш леладу.\nЦул совгIа, бIаргаса доацаш болчар гIончий хинна леладеш да уж. Деррига а дIадаьлча хоза а ма дий уж.\nВай даьша жа, доахан леладаьча замалахь тешаме гIончий хиннад жIалеш. Iул доккха мара ца хиларах цар новкъостал даьд хьайбаш чулостадеча, (хIанз а да из ишта). ХIаьта цискаша фусаме дехкий чудовлийтац. Ховш да вай даьша ширача замалахь хьаьрашка цискаш леладаьлга, цар ялат долча дукха хулаш дола дехкий чувхадергдолаш.\nШеко йоацаш да вайцига дуккхача дезалаша шоай фусамашка цискаш, кхыдола дийнаташ, вешта аьлча оалхазараш – дистбIаралелхаргаш леладелга. НонагIо ба жIалеш леладераш а. Вай лакхе белгал ма дарра, дуккха а жIалеши цискаши да вайцига даьй доал доацаш, кортамукъа лелаш. Царна хадданза кхача лоаттабеш саг вац, наггахьа веце. ХIаьта цар йоакхо яри царна дарба дари дувцача а дац. «Шух цхьаннех тешам а бенна, шун коа чуденача дийнатах, аькхах дизза жоп дала деза, цар да коравалцца е уж шоаш дIадаххалца – оалар вай боккхагIчар. Цудухьа вай Iо мел дийцачун терко а еш сона ловра вай республике, доал доацаш лела цискаши жIалеши чулеладе кхоаленаш а яь гонахьа яй, масала цхаралах карт а яь моттиг Iалашъяр. Цу хьакъе новкъостал де торо йола нах а корабергбар, Iунал де ловраш а гучабаргбар.\nЦул совгIа бераш а хадданза дакъа лоацаргдар цу маьл хургболча къахьегаме, цу деша йоакхо е а хьалхале лелае а саг коравоагIаре.\nХьамсара мехкахой! Шоана фу хет укхаза дийцачох?\nЯзде «Сердало» газете.\n← Гаргалол чIоагIаеларца барт а чIоагIлу\nНе привыкайте к серому цвету. Стройте свой шалаш →


Путинца къовсам хиларна бехк цабиллар дехна Сокуровс, шена кхерамаш тийсарна латкъам а беш\nРежиссёра Сокуров Александара бехк цабиллар дехна Оьрсийчоьнан президентца Путин Владимирца ша къовсаваларна, ткъа иштта дийцина шена кхерамаш тийсарх лаьцна, хаам бо Радио Свобода портало. Цунах лаьцна Сокуровс яздина Президентан адамийн бакъошкахула йолу кхеташонан (СПЧ) куьйгалхочуьнга Фадеев Валерийга хьажиначу кхайкхамехь, яздо РБК агенталло, документана тIе а тевжаш.\nКехатан текстехь режиссёра бехк цабиллар дехна, СПЧ декъашхошца хиллачу цхьаьнакхетарехь ша Путинца къовсаваларна. "Суна оьгIазе рекци гайтира сан леларна президентан зорбан-секретаран [Песков Дмитрийн]. Иза бакъву – со дилетант ву, ткъа, гарехь, цу тайпачеран меттиг яц, оццул профессионалаш болу, кхеташо санна йолчу, меттехь", - дешнаш даладо РБК-но кехатан текстера.\nСокуровс дина къамел бахьанехь Инарлин прокуроре латкъам бина нохчийн парламентан спикеро\nСокуровс яздо, "президентан кхеташонан декъашхочуьнан ларам а, сий а" цхьаммо а лардийр дац Оьрсийчохь. Режиссерана кхерамаш тийсарх лаьцна дийцина цуьнан доттагIаша. Сокуров тешна ву, цуьнан дахаран гаранти хирг ца хиларх, нагахь Путин оцу хьолана юкъа ца гIортахь.\n"Нагахь вайн махкахь журналистика кхераме гIуллакх делахь, пачхьалкхан кхеташонан органехь декъашхо хилар хIунда хила дезаш ду кхин а чIогIа лардан дезаш?", - аьлла ду кехата тIехь.\nРежиссёрна цалиъна РБК-на комментари яла, кехат баккъалла а цо яздина ду бохучух лаьцна. Фадеевс хаама бина Сокуровн дог тедан гIерташ ву ша аьлла, кхин комментари ян цалиъна цунна.\nАдамийн бакъонашкахула кхеташонна президентаца хиллачу цхьаьнакхетарехь, Путин Владимиран къовсам иккхира режиссерца Сокуров Александарца, шен къамелехь Оьрсийчоь хийца еза, махкахь дуккха а проблемаш ю, кхочуш ца еш юьтуш, уьш гIамарна юкъа дIайохка мегар дац, бохуш дийцина волчу. Сокуровс цхьаьнакхетарехь хьахийра Кавказера регионаш Оьрсийчоьнах дIакъасторца йоьзна тема.\nСокуровс Север.Реалии зорбан гIирсана дийцира, ша халахетта ву аьлла, "шен къамелхо тIаьхьа цакхиъна" режиссера дийцинчунна.\nКонфликтан комментари йира Кремлехь. Путин зорбан-секретара Песков Дмитрийс дIахьедира, Сокуровн дешнаш "корматаллин дацара" аьлла. Нохчийчуьрчу парламентан куьйгалхочо дехар дина Инарлин прокуратуре, Сокуровс дина къамел бахьана долуш.


Мила ву нохчийн кегийнах хьаннашка лоьхкург?\nНохчийчоь -- Махкарчу Iедалний, гIаттамхошний юкъахь иккхинчу рогIерчу тIеман жамI, Соьлж-ГIала, 4ГIу2014\nНохчийчохь Ичкерин Iедал хIаллакдина шен тIеман жигаралла лахлушшехь, алсамдаккха долийра Кремло ша Нохчийчоьнна тIехIоттийначу Iедалан карах бахархой шогачу Iуьналле эцар а, халкъана тIе Iаткъамбар а. Ша магаечу дахаран гурачу ца тарлург хIинца шен мостагI лору махкахь чIагIделлачу Iедало.\nЦуьнца дузу Маршо Радионо кху кIиранан хаттар. Мегий нохчийн къомана и тайпа урхалла? Магахь ( я ца магахь) – стенна? Политиках пайдаэцар, дешан маршо дIалакъор юй те къомана оьшуш, цуьнан амалца йогIуш политика? Хьан, сте лоьхку нохчийн кегий нах хIинца а хьаннашка? Я къоман оцу къар ца лучу декъо лелориг баккъал а ю те харцо?\nХетачух лаций телефон тоха тхоьга: +420 202 112 2564.\nГоргали а баийтина, охаьйилла а мега телефон, тхо тхаьш девр ду шуьца зΙене.\nТхан WhatsApp, Viber : +420724019832.


Нохчийчоь йозуш йоцуш хир ю аьлла Украинан кхерамзаллин Кхеташонан секретаро\nДечкен-бутт 01, 2022\nГергарчу хенахь йозуш йоцу Нохчийчоь хир ю аьлла, сатесна ву Украинан къоман кхерамзаллин а, тIеман а Кхеташонан (СНБО) секретарь Данилов Алексей. "Настоящее время" телеканална еллачу интервьюхь аьлла цо цунах лаьцна.\n"Бусулбачийн дуьнено Оьрсийчоьнан Федерацина тIеIаткъамбарца доьзна ду хьал. Кеп-кепара процессаш хила тарло цигахь. Со тешна ву, гергарчу заманчохь маьрша Ичкери вайна гур ю аьлла", - дIахьедина цо, билгалдоккхуш, Оьрсийчоьно даим а санна арахьара агрессин политика лелош хилар, иштта луларчу пачхьалкхашкахь а: Молдовехь а, Гуьржийчохь а, Украинехь а.\nХьалхо Даниловс дIакхайкхийра, 2015-чу шарера 2020-чу шаре кхаччалц Донбассехь оьрсийн сепаратисташна дуьхьал тIемаш бинчу нохчийн шейхан Мансуран цIарах йолчу батальонан тIемалой Украинан СНБО-н санкцийн тептаре язбарх.\nДонбассехь тIеман операцешкахь дакъалаьцна иштта Дудаев Джохаран цIарх хиллачу нохчийн батальонан эскархоша а. Цуьнан командир, Ичкерин армин инарла Мунаев Iийса вийра 2016-чу шарахь.


Тоьлла дахар дерг эскархо ву Нохчийчохь\nДечкен-бутт 09, 2017\nКъилбаседа Кавказехь къепе латто хьовсийначу эскархойн а, низамхойн а гIуллакхаш, махьарла баханчу дехкан санна ду\nКху тIаьхьарчу шерашкахь Iер-дахарехь мел оьшу хIума дазлахь бен дайлуш дац. Бутт-батте мосазза болу бохург санна, тIедетталуш лаьттачу мехашка хьаьжча, пенсеш, пособеш,алапаш гIорийначу, буто ша бинчу хих тера,цхьанаметта лаьтташ ду.\nБакъду, Оьрсийчохь цхьа чкъор Iедалан гIуллакхехь нах бу ирхъоьху мехаш бахьанехь далуш лаьттачу дахарна кхин дIоггара саготта боцуш.\nУьш Къилбаседа Кавказехь къепе латто хьовсийна эскархой а, низамхой а бу.\nСтенна аьлча, тайп-тайпанчу хьукхмат-урхаллашкахь, доьшийлашкахь, хьашт-дезарш листарехь къахьоьгуш болчаьрца дуьстича, церан алапаш лаххаре а доьазза, пхоьазза сов ду.\nЦул сов царна Iедало харж ца кхоош еш ю цхьамогIа механа вуно еза гIоленаш а, маьхаза лоьралла леладар а, хIусам эца даккхий ахчанаш далар а биста кхаччалц.\nЦунах, могIарерчу белхошца дуьстича Iедало ницкъаллин структурийн вуно чIогIа лерам барх сан къамел хилла махкахь къепе латточарлахь ветеран лара вогIучу прапорщик даржехь волчу Мурадаца. Iедало шайн ечу тергонна тIера долийра цо къамел.\nМурад: «Нохчийчохь гIуллакх деш болчеран алапаш а вон дац, тергалло чIогIа ю. МогIарерчу салтичуьнан алапа масала 40-43 эзар ду, ткъа эпсарийн 100-120 эзарне а кхочу церан даржашка хьаьжжина.\nГIоленаш дукха ю. Масала, ипотека олуш хIусам эца луш ахча ду. Ялх шо даьллачул тIаьхьа пайдаэца тарлуш ду цунах. Муьлххачу а кIоштехь квартира олу хIусам эца йиш ю-кх. Оцу ахчанан барам хьан хене хьаьжжина хуьлу. 3 миллион хила а тарло, сов хила а тарло.\nСо ханна воккха волу дела, суна хIинца балхара дIаволуш 3, 5 миллион хир ду. Схьа а делла цунах хIусамаш эцнарш вуно дукха бу. Цхьа-а дуьхьало а йоцуш схьалуш ду-кх иза.\nКаралуш дац ахча. Банко ша дIалуш ду иза хIусамна. И эцна аьлла кехат хила ма деза. Ахь эскарехь гIуллакх деш ткъа шо даьлчий бен хьан дола ца йолу иза. Нагахь хьо хьайн бехкенна балхара вохахь, тIетоьуш йоцчу ханна ахь ахча банкина дIадала деза.\nХIусамаш эцарал сов хIора шарахь окладаш ло. Стохка бархI оклад елира шо чекхдолуш преми а олу-кх цунах. Кхушара ши оклад елла. Кххин хIун ду, нагахь цIеххьана валар нисделлехь цуьнан доьзална 1 миллион ло Iедало.\nХьо цомгаш хиллехь, мичча а маьхаза дарба лело дIахьажаво. Нагахь санна, цомгуш а хилла хьо балхара дIаволуш велахь хьуна 50 тIера, 100 –на тIекхаччалц окладаш ахча ло-кх.\nКхузахь гIуллакх деш болчарна цхьана шарна тIе цхьа шо ахшо кхеташ ма дуй. Кхузара алапа а ма ду шозза тIекхеташ а. Iедал еш йолу гIуленаш дукха ю. Ерриш а дага а ца йогIу».\nНохчийчохь гIуллакх деш болчу эскархошна а, низамхошна а дIахоьцучу ахчанах дийцинчу Мурадана хетарехь церан балха тIехь коьртаниг муьтIахьалла гайтаррий, низам а ца талхош тIедехкина декхарш кхочуш даррий ду.\nЦунна моттарехь,цундела, бIо ца къажош, муьлхха а омар кхочушдан эскархой кийча хилийта а дIахоьцуш ду Iедало сел комаьршша ахча, беш бу массо агIор аьттонаш а.


Адамийн Бакъонаш, ГIадужу-бутт 30, 2014\nЕари-де 30 ГIадужу-бутт 2014\nГIадужу-бутт 02, 2014\nIедална ца безачу нохчийн яздархойн кхолламаш\nЕвропа а, Малхбале а яьхна дIасабаьржина ши миллион а доцчу нохчийн къоман дуккха а прозаикаш, поэташ, журналисташ, историкаш, кхиболу Iилманчаш, дешан говзанчаш. Царех стагга а вац махкарчу зорбанехь дош олуш я вуьйцуш. Церан жайнеш а ца дуьйлу даймахкахь ара...\nГIадужу-бутт 01, 2014\nГерманехь мухIажиршна гIелояр гучудаьлла\nНемцойн хаамийн гIирсаша нахала даккхарехь, Германерчу Къилбаседа Рейн-Вестафалли лаьттахь масех мухIажирна лоьралла дан дезна, уьш бехачу кхерчийн хехоша царна еттар бахьана долуш. ХIинца немцойн Iедал цу махкара массо а мухIажирийн юкъараIойлашкара хьал толлуш ду.\nГезгмашин-бутт 23, 2014\nКъам дац – проблема а яц\nКегий къаьмнийн дуьненаюкъара Хьалхара коференци дIайолаелла оршотдийнахь Нью-Йоркехь. Оьрсийчуьра цига кхайкхинчу 28-ннах 5, цхьацца бахьанаш а лехна, цIерапоштанашна тIера, кеманашна тIера охьабаьхна ФСБ-но.\nИбрагимов Сайд-Эми: Путинна трибуне валлолц, со къарлур вац\nМарсхьокху-бутт 18, 2014\n«Тоаьар ду гIуллакхаш тега!»\nПетарбухехь кIиран-дийнахь акци дIаяхара "Болотная гIуллакхехула" жоьпе озийна болчу нахана гIортор еш. 19-гIа чохь Гаскаров Алексейна, Гущин Ильяна, Марголин Александрна, Кохтарева Еленина кхел кхайкхор йолуш ю Москохарчу суьдо.\nЕвроперчу Iедалшна а, юкъараллашна а вевзаш ночхо, бакъоларъярхо ву кху деношкахь Страсбургехь бевзашбоцчара лаьцна, хьуьнха а вигина, кхаа дийнахь-буса етташ, чевнаш еш хьийзийна Ибрагимов Сайд-Эмин. Муха баьхьна Кремлан сий лардо шаьш бохуш хьийза нах хийрачу махкахь и зулам дан? ХIун ду хилларг?


Латкъам бина Карелерчу набахтехь латточу Нохчийчуьрчу тутмакхо\nКарелерчу колонехь хан токхучу Нохчийчоьнан вахархочо Дадаев Беслана латкъам бина, шега ламаз ца дойту аьлла, яздо "Кавказский узело". Дадаевн йишас Зинас чIагIдарехь, колонин администрацица кхечу тутмакхаш лелориг дуьйцуш юкъаметтигаш лело реза ца хуьлу бохуш, етташ а, карцерехь латтош а хьийзош ву иза.\nДадаева Зийнас бинчу хаамца, 2002-чу шарахь лаьцначу цуьнан вешина, стаг верна бехке а вина, хан туьйхийра 2003-чу шарахь Стигалкъекъа-баттахь. Тутмакх колонехь латтийна цкъа дуьххьара Ставрополан махкахь, цул тIаьхьа Владимиран кIоштахь.\nДадаевн бохамаш буьйлабелла Карелерчу колоне дехьаваккхарца. Йишас дийцарехь, кхечу тутмакхаша маьттаза къамелаш до цуьнга, оьзда йоцу бага а лейо леррина дов даккхар Iалашонца.\nДадаевн адвокато Василькова Натальяс "Кавказский узеле" бинчу хаамца, тутмакхан гергарчара прокуратуре а, кхечу органашка а латкъам ца бина колонин администрацино цуьнца вовшахкхетар шайна дехкарна кхоьруш.\nКарелехь йолчу колонешкара бусалба тутмакхаш латкъамаш беш бара шайн бакъонаш йохош хиларх лаьцна, амма 2017-чу шарахь дуьйна цу тайпа латкъамаш ца хилла, боху таIзарш кхочуш дон системина Юкъараллин тIехьажаран комитетан куьйгалхочо Бабушкин Андрейс. Дадаев латточу колонех лаьцна вониг бен хезаш дацахь а, амма бусалба нехан бакъонаш талхош ю аьлла цигара латкъам шайга кхаьчна цахилар билгалдоккху бакъонашларъярхочо.


Дов муха дерзо-м хьоьхур дара, ладугIуш стаг велхьара\nЗудий майрий дIасакъастар - Shutterstockан сурт\nДоьзалшна юккъера доьвнаш, луьстуш муфтиятерачу комиссино, шаьш маслаIатан баккхий кхиамаш баьхна аьлла дIахьедар гIарадаьккхина Нохчийчохь. Дуьззина доцучу шина шарахь, доьвнан эзарнашкахь гIуллакхаш дIадерзийна шаьш боху цигахь. Ткъа, махкахь долчу хьолан терго йича, оцу комиссийн шортта бан болх хира бу еххачу заманахь.\n2012 шарахь дуьйна, Нохчийчуьрчу муфтиятехь и комисси кхоьллинчу дуьйна 3300 дов а, доьвнан гIуллакхаш листина шаьш. Царах, 3156 гIуллакх, дIа а дерзийна аьлла, дIахьедар динарг ву, муфтийн гIовс волу Хирахматов Хьамзат. Цо бахарехь, сел лекха терахьаш дахар, беккъ цхьана дин дайн кхиам бац. Нахана юккъахь маслаIат дан шаьш доьлхуш, полисхой а, кхиболу Iедалан белхахой а хуьлу, боху цо.\nЦкъа а ца хилчу агIора, нахалла доьвла дукха а доьвнаш ду Нохчийчохь. Хьалха хиллачу собарца а, гIиллакхаца, ца доьду махкахь долу доьвнаш. Хийла меттиг ю, латта а, петарш а къуьйсуш, вашас вешийна тIекхойкуш, вешийн кIанта девеше дов хьедеш а. Ала догIу, атта болх бац муфтиятерачу оцу комиссино шена тIелаьцнарг, амма, милла а юккъе а уозавой а, дIадохуш ду уьш.\nКIезга дац, дIасакъаьстинчу зудчой, стагий, бера къуьйсуш долу доьвнаш а. ПетIаматан гIуллакх а ду ишттачарах. Хиллачу майрчо, кхуьнах лачкъийна дIавигина ву кIант. Баккхйичу нахе а, молланашка а, муфтияте а, тIаьххьара, кхеле а даьлла шен и гIуллакх, бохуш дийцира оцу зудчо Маршо радиога.\nПетIамат: « КхозлагIа шо ду, суна сайн кIант ган йиша йоцуш лела. Комиссехь а теллина сан гIуллакх. Цхьа а агIо ян ца елира цаьрга. Бера, кхечу махкахь ду. Москохахь ду. Церан нахана тIе а бахнера. Цара бохург а ца дина цара. ТIаккха со кхеле яьлла. Цигахь сацам, сан агIо а лоцуш чекхъяьлла. Иштта, республикан лаккхарчу кхелехь а бина изза сацам. Кхелан пурстопийн ледорлонах далахь а ца хаа суна, и кIант лохуш вац. Суна кхеташ дац и бахьанаш».\nШа дIа тIеяхча, муьлхачу моллано олу шега, бера цхьа хан яьллалца, шец хила бакъо ю аьлла, боху ПетIамарта. Дуьйцуш дерг а, хуьлуш дерг, цхьана ца нисло, аьлла тидам бира цо.\nПетIамат: «ВорхI шо кхаьччалца, муфтияте диллича а, ненаца хила деза боху бера. Да а нана а цхьана ца хилча, буьззинчу доьзалехь дац и бера. И бера, ненах хьегдар, хIете а, вете а нийса дац».\nИшшта, доьзалехь, дуьйлучу доьвнаша, холчу хIоттина цхьана юкъан лелла, Соьлжа-гIалара вахархо ИбрIахим а. Шен шина берийн ненаца, тар ца луш, ехха хан яьккхира ша боху цо. Ше ма хуьллу, доьзал ца бохийта гIиртира ша, амма, я молланех а, я кхечарах а цхьа а гIо ца хилира шена, царна мел лиъча а, аьлла тидам бира цо.\nИбрахIим: «ХIусамненанца доьвнаш дуьйлуш, барт ца хуьлуш, иштта цхьа хьал дара соьгахь. Берта ца йогIуш иза, йита ца лууш, доьзал бохо ца лууш гIиртира со. Дешна нах, церан юьртара а, юккъе а уозийна хIума лелийра. Цхьанна а агIора гIуллакх ца хилира. Оцу гIуллакхан юккъе бахка ца лууш, сан гергара буй, кхидерг дуй бохуш бара цхьаберш. Ас айс дIа чекхадаьккхира-кх и гIуллакх».\nНохчийн юккъаралла, тахана могуш ца хилар а, цунна, дарба оьшуш хилар а билгал доккху дукхачу синIаткъаман лоьраша. Лайна болу баланаш а, Iазап а, лар йоцуш ца дайна. ХIинца а, дуьненан хIуманна тIаьхь а боьвла, синмехалш мехаллехь яц дукхачу нахана. Цундела, гарехь, муфтиятера и комиссии, еххачу хенахь болх бан безара бу.


Тунисехь дIахецна Харзи Iела\nТунисехь дIахецна Либехь Бенгази-гIалахь Iамеркан векалаллина тIелатар деш дакъалаьцна аьлла, дIалаьцна хилла волу меттигера вахархо Харзи Iела. Цуьнан адвокато дийцарехь, Тунисерчу кхело цу кепара сацам бина, и стаг бехке хиларан тоьшалла а ца карийна.\nЦо дийцарехь, Харзина дихкина ду Тунисан коьртачу гIалара дIавахар. Цунна бехке дуьллуш ду кхин цхьа зулам - терроран тIелатарш деш дакъалацар. Бенгазерчу Iамеркан векалаллина тIелатар динера стохка Гезгмашин-беттан 11-чу дийнахь. И бахьана долуш зуламхоша вийра Либехь волу Iамеркан векал Стивенс Крис а, кхин а кхо Iамеркахо а.\nТунисан махкахо Харзи Iела дIалаьцнера Туркойчохь, иза цу зуламна бехке хила мега аьлла шеко йолуш. ТIаьхьо иза дIахьажийра Тунисе. Стохка ГIуран-баттахь Харзи левира Iамеркан талламан бюрон белхахоша.


Вайна юкъахь гІарадаьлла лелаш ду къайлах мах баран гIуллакх. Цхьа молла а лоций, шиъ теш а лоций, мах бо. Цул сов зудчун дена ца хууш мах бан мегар ду бохуш меттигаш а ю. Харцахьара ца лелчахьана мегар ду бохуш, цхьа хІуманаш ду даьржина. Оцу хьокъехь хІун эр дара ахь?\nХьанал некъ лоьхуш хоьттуш болчарна Дала биллина кхин тІех хьанал хир боцуш хьанал некъ бу. Йисина Іаш йолчу зудчун, майра велла и йисинехь, биъ бутт, итт дей даьлча маре яха бакъо ю. Нагахь санна доьзалхочух и елахь, доьзалхо охьавиллинчул тІаьхьа цуьнан Іидда (маре яха ца мега хан) дІадолу, цуьнан маре яха бакъо ю тІаккха. ХIокху тIаьххьарчу хенахь къаьсттина зударий белла божарий дукха бу бисина. Зуда хьашт хилла араваьллачунна, со а, со санна верг а захало дийца вахча, йоІстаг цІера йолуш дуьйцуш долчу захалонал хала хилла тхуна бисина Іаш болу зударий иштта зударий боцуш болчу нахана бигар.\nХІунда? ХІинца пенсеш ду дукха нахана дехкина, болх боцуш хиларна (безработни) а, кхидолу а пособеш ду луш. Ишттачу зударшна баха аьтто болуш ду тахана, амма церан дегІан лаам, церан дегІан хьашташ, церан лехамаш болуш ма бу, и къайлах ма дац. ТІаккха цхьацца некъаш хІиттош, кхечу мазхІабан асре девллера тхо бохуш вели (верас) воцуш мах бойтуш, хIуманаш лелор бакъо йоцуш ду. Шен хьаштана, шен гIуллакхана вахаза ца ваьлла ваханчу меттехь и вели (верас) тІе ца кхачалуш меттиг хилча, и бахьанехь цаьргара зене некъ ца божийта, уьш Іалашбайтаран дуьхьа, къедас схьаоьцуш ю церан бакъо (верасаллин бакъо). Къедина тІехІоьттина хилар массарна а тIехь ду, цундела цо еш ю и бакъо. Дела Іехалур волуш вац, бакъо йоцуш ду верас воцуш маре дар.\nЙисина Іаш йолчу зудчун шен дегІа лехам леха бакъо ю, цундела и зуда маре яха еза-кх, хаза шен верасаца мах а бина, шариІатан бакъонашца, кхидерш цхьа а бакъо йоцуш гIуллакхаш ду, Делан оьгІазло хир йолуш, халкъалахь сий довр долуш. Хьулдина лело дезаш долу хІума дерриге а хьарам ду.\nЦигаьрка озар Къуръана чохь хьахийна дац, амма хIетте а цхьаболчара и оза мегар дац олу, кхечара Къуръана чохь и хьахийна цахиларна и хьарам яц, олу. Цунах дерг алахьа.\nМайра бу томка озар, насвай тасар Къуръана чохь хьахийна дац бохуш шайна некъаш хІиттош и лелош болу нах. Уьш лелорца нах эвхьаза бохуш болу «хьехамчаш» Далла гергахь «тIех майра» бу. Дала лардойла вай церан некъах. Ду дера-кх, Къуръана чохь хьахийна-м. Муха дац иза? Хьайн дегІана зен деш долчу хІуманах ларлолахь, аьлла Дала Къуръана чохь. Хьайн дегІан могашалла галйоккхуш долчух ларлолахь, — аьлла Дала. Хьовсал, и хаттарш деш болу нах советан заманахь кхиънарш бу, хІинца йолу Россин заманахь кхиънарш бу, берриге а йоза хууш а, Iилма долуш а нах бу. Дуьненан Іилманаш оьшуш ду, Дала кхин а совбохийла уьш, Дала кхиар лойла царна, оцу дуьненан Іилманехь санна динан Іилманехь нисбалар лойла царна. Хьовсал, миччанхьара а медицински литература схьа а эцна уьш хьевсича, адамийн догІмашкахь Дала гучуйохуш йолу цамгарш дукхахъерш оцу томкица ю, насвайца ерш ю: доьлийн цамгар, цергийн цамгар, иштта дІа кхин а. Хьан дегІ эшош йолу цамгарш, «рак» цамгарна тІекхаччалц, хьуна цамгар еш дерг томка ма ду, хьанал муха хир дара иза, Дала хьан дегІана зен деш долчу хІуманах ларло аьлча тоьар дацара и, хІора хІуманан шен-шен цІе цаяккхарх, хьекъал долуш волу стаг тІекхиа мегар дара, самавала мегар дара оцу новкъахь. Делахь а иза иштта хьахийна дела ала лаьа суна, Абу ХІурайра бохуш Элчанан (ІалайхІи-ссолату ва-ссалам) асхьабех цхьа стаг хилла, Элча шен доттагІ ву аьлла цо, шен доттагІчо элира олуш меттиг йина цо. Шен доттагІчо Элчано (ІалайхІи-ссолату ва-ссалам) элира аьлла ду хьадис: «Я Абу ХІурайра, цхьа къам догІур ду хьуна замана эхарехь, томка узуш хир бу хьуна уьш, шаьш бохуш хир бу хьуна уьш «Мухьаммадан умматах ду тхо» бохуш. Я Абу ХІурайра, уьш бац хьуна шен умматах». Юха а ду оцу меттехь яздина: «Томка хьанал ду бохуш дуьйцуш верг гІиллакх доцу жІаьла ду» аьлла. Дела резахиларш, хІунда доккху аша адам оццул эвхьаза, адаман догІмашна зен деш долчу хІуманца. Томка узуш волу стаг адаман дикане-воне нисвеллачу меттехь цу чохь мел волчу стеган са даІа меттиг гатйо цо, цунах йогІу боьха хьожа, цунна шена а ца хаьа шех мел чIогIа йогІу и хьожа.\nХьажал, кхин хІумма а ца хилча, доьзалхочух йолчу зудчун чохь, и томка узуш волчу стеган кІуьран хьожано, кийрахь волу доьзалхо сакхте во. Оццул зене долу иза маго хІунда гІерта? Дала лардойла вай оцу хІуманца эвхьаза дийларх.