Гуьржийчоьнан а, Къилба ХIирийчоьнан а юкъаметтигаш юьйцуш, Женевехь дIадаьхьначу 49-гIачу бертан къамелехь а ца карийна шина мехканна юкъара, гуьржийн Цнелиси юьртара, ха дIадоккху агIо. Реза ца хилла некъ баста гуьржий. "Кавказ.Реалиица" цхьаьна хьал зийна эксперташ шек бу гIуллакх политико сацийна лаьттош хиларх – оцу меттигашкахь лаьттах дохку маьIданаш вовшашлахь декъа ца ло гуржашка а, хIирашка а, аьлла хета царна.\nШи бутт хьалха Къилба ХIирийчоьно дIахьедира, гуьржийн полицино ха хIоттийна шина мехкан дозанерчу Цнелиси юьрта йистехь, иза бетта чохь дIадаккха дезар ду цигара, аьлла.\nЮьйцучу юьртан йисте уьйзира шен ницкъаш Цхинвалино, амма герзе ца дирзира хьал – Женеверчу дискуссе яьккхира конфликт.\nДевнан бух - лаьттах дохку маьIданаш?\n"Кавказ.Реалиица" къамел динчу тергамчашна хетарехь, дозанера дов политикан бухца а доцуш, экономикаца доьзна хила тарло. Ха хIоттийначу меттигашкарчу лаьттанашца дохку мокхаз а, тальк а доккху маьIданаш.\nУьш мел ду хууш дац, амма Советан заманашкахь "Грузтальк" олу маьIда доккхийла лаьттина цигахь.\nТалько доцург, барит, серпантин, серпентинит, мармар, мокхаз, габброидаш, кварц, асбест, кхийолу а минералаш ю цигахь. Оцу сурсатех цIенош кхолура Гуьржийчохь. Кхузаманахь цигахь боккхучу тIонца некъаш бар доцург, кхин пайда бац беш, дийцира "Кавказ.Реалиига" Къилба ХIирийчоьнан Iилман-талламийн институтан белхахочо Джабиев Вячеслава.\nХа лаьтта юьйцу сурсаташ йолчу меттехь. Цхинвалина гарехь, меттиг шайна йита гIерта гуьржий.\n"Компромиссал а дукха ду Оьрсийчоьнна дезарг"\nЦхьаболчу хаамашца, Цнелисера тальк тидаме эцна арахьарчу мехкийн инвесторша. Ишта го хьал гуьржийн юкъархочунна, конфликтологна Бендианишвили Зурабна.\n"Тальк доллу меттиг ю конфликтан бахьана. Кеста цигахь суртсат даккха долор ду Гуьржийчоьно, цундела къуьйсу хIираша Тбилисица и меттигаш. Барт хир бу ала а дац: компромиссал а дукха ду Оьрсийчоьнна дезарг. Цундела девнаш лаьттар ду Оьрсийчоьной, Гуьржийчоьной шайн юкъаметтигаш къастоллац. Амма таханлерачу, политикан амбицешкахь ехачу Оьрсийчоьнца иза далундоцург ду", - элира "Кавказ.Реалиига" Бендианишвилис.\nКъилба ХIирийчохь премьер Iийначу Тезиев Олега бахарехь, ехха сийсаш лаьттар ю конфликт, оцу хьолах шенначул пайдаоьцу Къилба ХIирийчоьно.\n"Дийцарш доьлхуш кест-кеста гIаттадо хIоттийначу блок-постах дерг. Цигахь экаме, хьажа а хьожуш, юкъаметтигаш къестор пайде хир дара шен пачхьалкхалла дуьнено къобалдаре сатуьйсуш бехачу хIирашна. Я тору, блок-постанна дуьхьал массех йоккха топ а хIоттийна, "оха-тхо" баха а. Делахь а, оцу къовсамехь собаре ший а агIо ца хилахь, хьал гена дала а, герзаш кхийса дуьйладала а мега", - элира Тезиевс.\nТешна ву Тезиев Олег къовсамна юкъа Оьрсийчуьра эскарш долийта мегар дац бохучух. Дийцаршкахь къесто еза юкъаметтигаш, боху цо, карара шо доьрзуш Женевехь гуьржийн-хIирийн рогIера дискусси хила езар дага а лоцуш.


Шемара Тартус гIалахь йолчу Оьрсийчоьнан тIеман базехь 1700 тIеман говзанча ву. Цуьнах лаьцна социалан мащанехула «Коммерсант» газете дийцина цигахь болх беш волчу оьрсийн контрактнико. Цо дийцарехь, Шемахь тIеман конфликт дIайолалуш цу базехь масийтта стаг а бен цахилла. Оьрсийчоьнан эскархой карарчу хенахь ларйеш а, керла гIишлош еш, кема тIехIутту меттиг тоеш а бу цигахь. Оьрсийчоьнан Коьртачу тIеман штабан хьостанна тIе а тевжуш, Коммерсанто дийцарехь, Оьрсийчоь дагахь ю Тартусера тIеман объект шоръян.\nЦул тIаьхьа цу базехь тIеэца аьтто хир бу Лаьттаюккъера хIорд чохь долчу Оьрсийчоьнан эскаран эсминцаш а, даккхийн десантан хIордан кеманаш а. ХIара бут болабелчхьана хаамийн гIирсашкахь дуьйцуш ду Оьрсийчоь шен Шемахь болчу эскархойн терахь алсамдоккхуш хиларх лаьцна. Оьрсийчоьно харц ца до ша Димашкъана тIеман гIо деш хилар. Амма иза шаьш деш ду хьалхе дуьйна бина барт кхочуш беш бохуш чIагIдо Оьрсийчоьнан векалша.\nДIадаханчу кIиранах «Газета.Ru» интернет портало дийцира шаьш Шема хьовсорна дуьхьал бевллачу тIеман контрактникех лаьцна. Цара дийцара шайна кехатан тIехь омра цаделла бохуш. Амма царна накъостала дечу меттана тIеман куьйгалло церан гIуллакх дIаделла Федералан кхерамазаллин сервисе.


Нeнан капитал юкъара дIадаккха лууш бу депутаташ\nПачхьалкхо ахча дIахадийча, бераш дуьненчу дохур дуй-те Къилбаседа Кавказерчу бахархоша?\nНенан капитал сертификаташ даларан программа саца а йина, цуьнан меттан, и ахча декъа а декъна, хIора баттахь доьзале дакъошкахь дIакхачийча пайден хир ду аьлла "Цхьаалин Оьрсийчоь" партин декъашхочо Вострецов Сергейс а, дайн-нанойн националан камитетан куьйгалхочо Волынец Иринас а.\nИнициатива кховдийначу авторша бохург юьхьарэцча, беран 18 шо кхаччалц хIора баттахь дена-нанна гIоьнна цхьана доьзалхочунна 3 эзар сом кхачор гIолехь хир ду.\nНагахь санна, доьзалехь ши бер делахь - 8 эзар сом, ткъа кхо бер долчахь15 эзар сом.\nВострецовна а, Волынецна а хетарехь, ненан капиталан программо кхочуш ца йина ша тIелаьцна хилла Iалашонаш.\nНенан капитал "моттаргIанера гIо" ду аьлла Вострецовс, ткъа дайшна-наношна хIора баттахь дIа а кхачош, Iедало хIоттийна алапа оьшу, шайн доьзал хене баккха.\nИштта Оьрсийчоьнан пачхьалкхан Думехь хьоьху баккхий доьзалш болчарна, масала, 5 я цул а сов бераш делахь, мел оьшу коммуникацеш тIе а тесна, цIенош дан лаьтта тIехь дакъанаш далар.\nНагахь санна, доьзалехь шаьш дуьненчу даьккхина 7 бер делахь я хуьлийла и бераш цхьанхьара далийна, иштачу доьзалшна "Газель" машен елча, пайден хир дара боху ненан капитал юкъарадаккъар хьоьхучара.\n"Цхьааллин Оьрсийчоь" партин декъашхоша кхийдориг "кIорггера ойла ца йина" гIулч ю\nБилгалдаккха оьшу, Вострецовс, Волынеца а ненан капиталах дийцаредийриг къинхьегаман, социалан хьелаш кхиоран министралло критике даьккхина хилар.\nХIунда аьлча, цара бахарехь, оцу керлачу юкъадалораша доккха зен до пачхьалкхна.\nКарарчу-беттан 23-чу дийнахь пачхьалкхан Думехь дIаяхьа леринчу горгачу стоьлехь, шуьйрра йовзуьйтур ю, Iедалан оцу хьехамех йолу позици.\nМуха хир ю дискуссин чеккхе, хIинцале а кхеташ ду ала мегар ду. ХIунда аьлча, 2015-чу шарахь президента Путин Владимира ненан капиталан программа кхи а шина шарна дIаяхъяр дийхира. Ткъа, карарчу хенахь цо тоьхна хан чекхйолуш ю.\nКхо шо хьалха Оьрсийчоьнан премьер-министро Голодец Ольгас кхайкхам бира ненан капитал далар мел лаххара а кхи а 15 шаре даккха аьлла.\nЦо бахарехь, бераш дуьнечудахар алсамдаларна пайда бохьу оцу сертификато. И терахьаш лардархьама а оьшу программа дIаяхъяр аьлла бу цуьнан хьажам.\n2016-гIа шо дирзинчул тIаьхьа финансийн министралло а дехарш дан долийра, ненан капитал сацор хьоьхуш...\nКху деношкахь Вострецовн инициативан хьокъехь шайна-шайна хетарг ала буьйлабелла цуьнан коллегаш а.\nСенаторо, Мизулина Еленас "кIорггера ойла а ца еш" яьккхина гIулч лору Вострецовс юкъаяккха хьоьху проект.\nСоциалан сферашкахь вай хIинццалц схьа баьхначу кхиамашна новкъарло ян тарло оцу кепарчу дIахьедарша боху Мизулинас.\nСуна бевза дуккха а доьзалш, йоI, кIант шайн доллушехь, кхоалгIа бер дуьненчу даьккхина\nКавказ.Реалии портало дийцира шен агIонтехь, ненан капитал сертификатца бозбуанчаллаш лелийначу регионашлахь, Къилбаседа Кавказ хьалхаяьлла йоьдуш хиларх.\nКуралла лелочу нахана дика аьтто баьккхина ненан капитало. Делахь а, яц дегайовхо, нагахь санна, доьзалшна цIенош дан дакъош я "Газель" машенаш дIасаекъахь, шайн кхин проблемаш кхочушъярхьама, наха уьш а юхкур яц аьлла.\nЦу тIе, Къилбаседа Кавказерчу бахархойна доьзалашкахь даим хилла дукха бераш. Дац и доьзна пачхьалкхо лучу сертификатех.\nДелахь а, ненан капитал лучу регионашкахь керла доьзалш кхуллуш хилар а гуш ду.\nБлогерша Интерет машанашкахь дийцарца, дукхахчарна ненан капитал цхьаъ бен йоцу пайдаэцаран кеп ю шен хIусам ян йоло, ткъа кIезиг бац бахархошлахь оцу сертификатах "Priora" машен оьцурш а.\nМасала, ХIинжа-ГIаларчу вахархочо Султанов ИбрехIима даредо, и ахча сацадахь, ша стенах оьцур ю машен бохуш.\nИштта, Дагестанерчу цхьана яхархочо Хизриева Марьянас шен бевзачийн масалштIехь дуьйцу, ненан капитал бахьанехь бераш дуьненчу дахар алсамдаларх.\n"Суна бевза дуккха а доьзалш, йоI, кIант шайн доллушехь, кхоалгIа бер дуьненчу даьккхинарш. Иштта доьзалш хIуммаъ а кIезиг а бац".\nБерашдарна тIехь а бизнес лело буьйлабелла. Къоьлла ю дебош\nДIоггара баккхийберца тIе ца оьцу ненан капиталан программа.\nМасала, "Дербент" цIе йолчу, култура а, юкъаралла а кхиоран фондан куьйгалхочун гIовсна Саркаров Амилна хетарехь, Къилбаседа Кавказехь тоххара санна лаккхара дац бераш дуьненчу дийларан терахь.\n"Нохчийчохь, ГIалгIайчохь, терахьаш тIех дестийна дуьйцу. ХIаъ, гIо хилла оцу ахчанах, амма ца хилла ма дуьйццу-м", аьлла хета экспертна Саркаровна.\nХасу-Юьртара яхархо Арслангереева Диана дуьхьал яц ненан капитал сертификаташ юкъахдахарна.\n"Iедало луш долу и масех эзар сом бахьанехь бераш дан буьйлабелла. Оцу сертификатца шаьш банкашкара даьхна декхарш дIа а токху наха, "Lada Priora" машенаш а оьцу, - бохуш, латкъамаш бо яхархочо. – Сертификат низамашца а доцуш, дIа а духкий, кара схьаоьцучу ахчанах я пайда а ца хуьлу", элира Кавказ.Реалии портале Арслангереева Дианас.\nКавказ.Реалиица къамел дина яхархо тIетов Вострецовн инициативана. Иза а ю тешна, и ненан капитал цхьана дийнахь схьа а делла, хайра а доцуш, духкуьйтучул а, эвсара хирг хиларх, хIора баттахь дакъошкахь схьа а луш, дайшка-наношка оьшу-оьшшучче йома латаяйтича.\n"Оцу ахчанан барам шайга дайшка-наношка хIоттабайтича гIоле хир ду. Вуьшта аьлча, берашдарна тIехь а бизнес лело буьйлабелла. Къоьлла ю дебош" аьлла, доцца дIахадийра Арслангереевас.


23 — Сурат Альмуъминýна « islamanserlo.net\nАдабул-муфрад 1-ра дакъа\nКъонахошка доцца кехат\nЛамаз хIунда до вай?!\nIамал бух цIена буй хьажий бен ма е\nНехан къинош дуьйцуш ма лела\nТамашбича олуш дерг\nХIора денна дика Iамал, 14-гIа де: Делакъажар\nАбу IабдуллахI: Рамадан беттан тIаьхьара 10 де (24.06.2016).\n23 — Сурат Альмуъминýна\n23 — Сурат Альмуъминýна [Муъманах] [Маккахь доьссина, 118 аят ду]\n1.Бакъдoлуш , дéкъалхилла муъманах ,\n2.шаьш шайн лáмазехь [Далла] хьастабелла болу ,\n3.шаьш [къамéлехь] эрначух [дéсачух] д1абирзина болу ,\n4.шаьш [гуттар] закат доккхуш [луш] болу ,\n5.шаьш шайн бехкéметтигаш [хьáрамчух] ларйеш болу ,\n6.шайн зударий а , йа шайн аьттучáра дóладинарш [г1арбаш] а бóцучáрех . Баккъалла а уьш бехказа бу [цаьрца лéлóчу юкъаметтигехь].\n7.Шá цул [сов дерг дéзаделла] дéхьа кхевдинарг , уьш бу уьш [дóзанех] т1ехбуьйлурш .\n8.[дéкъалхилла муъманах бу] Шаьш шайн тéшамаш а , шайн ч1áг1о а ларйеш болу ,\n9.шаьш шайн лáмазаш [хéнашца] лардеш болу .\n10.Уьш бу уьш [хьакъ болу] вéрасаш ,\n11.шаьш ирсана фирдавс [ялсамани] схьаоьцур йолуш болу , шаьш оцу чохь гуттар лаьтташ .\n12.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха адам кхоьллина ц1енчу поппарх [дина] ,\n13.т1аккаха Оха т1адам хилийтина и [нéна кийрарчу] тéшамечу меттехь ,\n14.т1аккха Оха т1адамех ц1ийна улх йира , ц1ийнан улхех талх йира , талхах даь1ахкаш йира , д1аь1ахкаш т1е дилха диллира , т1аккха Оха [чу сá а диллина] цуьнах кхин кхоллар дира [хилийтира] . Беркате [сийлахь] хили кхуллучáрех уггар говза [тоьлуш] волу Аллах1 .\n15.Т1аккха , баккъалла а шу цул т1аьхьа лийр долуш ма ду .\n16.Т1аккха , баккъалла а шу къемата дийнахь [дендина] г1овттор ду .\n17.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха шуна т1ехула т1ек1ел варх1 стигал ма кхоьллина . Тхо дáцара халкъах чидам [тергам] бóцуш .\n18.Стиглара [оьшучу] бáрамца [дог1ан] хи а доссийна , лаьттахь сацийра Оха и . Баккъалла а [шу баркалле ца хилахь] Тхо и [шух] д1атилор т1ехь ницкъ кхóчуш ма ду .\n19.Оха кхиийра шуна цуьнца хурман а , кемсийн а бошмаш а , шайна чохь шуна шортта стоьмаш долу , ашa цáрех [и стоьмаш] дууш йолу ,\n20.Сайнаъ лóмах хьаладóлу [зайтун] дитт а [кхиийра Оха шуна] , шá [зайт] даьттаца а , дуучарна чамбечунца а хьаладóлу .\n21.Баккъалла а шуна , даьхнешкахь [хьайбанашкахь ойла ян] хьéхам ма бу . Оха шуна малайо цéран гайш чохь йолчух [шуьреш , кхин а] шортта пайданаш бу шуна цаьргахь , цáрех [жижиг а] дуу аша .\n22.Царна т1ехь а , х1ордкеман т1ехь а д1асхьалéладо [кхоьхьу] шу .\n23.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха хьажийра [вахийтира] Нухь шен къóме . Цо элира :»Х1ай сан къам ! Аллах1ан 1ибáдат де . Шун вац И вóцург цхьá а [шéна 1ибáдат дан хьакъ волуш] дėла . Шу [Цуьнан та1зарх] ца кхоьру ткъа ?»\n24.Цуьнан къóмах [болчу] шаьш [Дéлах] цатешначу элаша элира :»Х1ара [ма] дац , шу санна адам бен , шéна шун т1ехь тóла [даздала] лууш [долу] . Аллах1ана [элча ваийта] лиънехь , малийкаш диссийна хир ма дара Цо . Тхуна ца хезна х1окхунах [лаьцна] тхан хьалхарчу дайшкахь .\n25.Иза [ма] вац , шéца [жиний хьуца] талхар долу стаг бен . Ашa тергал [лар] вé и цхьа хан-зáма яллалц [кхáччалц].\n26.[т1аккха] Цо [Нýхьас цéран иймáнах догдиллина] элира :»Х1ай сан Дéла ! Г1о дéхьа суна , цáра [со] харцварна !»\n27.Оха цуьнан дагчухьийхира :»Х1ордкéма дé-ахь Тхан б1аьра хьалха [Тхан 1уьналлийца] , Тхан дегхьéхамца . Ткъа [уьш х1аллакбарца] Тхан омaр деана пеш [хих] т1ехйеача , оцу [кéман] чу [т1е] дáха х1óра [дийнатах сте-боьрша] ши тайпа а , хьан доьзал а , цáрех шéна т1ехь [х1аллакварца Дéлан] дош хьалхадаьлларг [сецнарг] вóцург . Ахьa соьга ма бéха шаьш зуламдинарш . Баккъалла а [Оха] уьш хи бухабохуьйтур [болуш] бу» .\n28.Ткъа х1ордкéман т1ехь хьо а , шá хьоьца верг а д1атарвелча , ахь áла :»Хастам бу-кх Аллах1ана , Шá тхо зуламéчу къóмах к1елхьарадаьхначу»\n29.Ахь ала :»Х1ай сан Дéла ! Воссавéхьа со беркатéчу меттиге , Хьо варкха биссóчáрех уггар тоьлуш верг».\n30.Баккъалла а цуьнгахь [Оха динчуьнгахь] билагалóнаш ма ю [нáхана] , баккъалла а Тхо ма дара [уьш] зуьйш .\n31.Т1аккха кхоьллира Оха цáрел т1аьхьа кхин чкъоьрнаш [къаьмнаш].\n32.Оха хьажийра цаьрга цáрех [волу] элча :»Аллах1ан 1ибáдат дé , шун вац И вóцург кхин дéла . Шу ца кхоьру [Цуьнах] ?! [áларца].\n33.Цуьнан къóмах [болчу] шаьш [Дéлах] цатешначу , эхартан дуьхьалкхéтар харцдинчу , Оха шайга дуьнéнан дáхарехь зовкх хьегийтанчу элаша элира :»Х1ара [ма] дац , шу санна адам бен , аша шех юучух шá юуш , аша молучух шá молуш [долу].\n34.[нагахь санна] Шу шаьш санна долчу адамна муьт1ахь хилахь , шу т1аккха баккъалла а эшнарш ма ду .\n35.Шуна ч1áг1о йо цо , баккъалла а шу [далá а] делла , шух латтá а , даь1ахкаш а хилча , баккъалла а шу [лахьтийчуьра] áрадóхур ду [áлаца].\n36.Ма гėна дара-кха , ма гéна дара-кха шуна [шéца] ч1áг1o йийриг [хила , дóжа].\n37.И ма дац , вайн дуьнéнан дáхар бен . Вай [лан а] лe , вай [дáхá а] дéха . Вай [ма] дац [деллачул т1аьхьа] г1овттор [долуш].\n38.И ма вац , шá Аллах1ан т1ехь харцо кхоьллина стаг бен . Вай [ма] дац [цо дуьйцучуьнгахь] цуьнах тéшаш».\n39.Цо [Сáлихьа] элира :»Х1ай сан Дéла ! Г1о дéхьа сýна цáра [со] харцварна !»\n40.Цо [Дáла] элира :»Кеста [дукха ца 1аьш] дохко бевра бу уьш».\n41.[Дéлера уьш] Хьакъ болу [механ] ц1ог1ано д1алéцира уьш . Оха [х1аллак] бира уьш [1оврашо йохьу] нeхаш [санна кéгийна] . [Дáла Шен къиинхетамах] Гéнадоккхийла зуламе къам [и х1аллакдарца].\n42.Т1аккха кхоьллира Оха цáрел т1аьхьа кхин чкъоьрнаш [къаьмнаш].\n43.Цхьá а уммат шен 1óжаллел хьалхá а дéра дац , т1аьхьá а дуьсур дац .\n44.Цул т1аьхьа , т1етт1а Тхан элчанаш бахкийтара Оха . Х1óразза цхьана умматна шен элча мел вóг1у харцвира цо и . Цáрех цхьаберш вукхаьрна т1аьхьа хьовсийра Оха [х1аллак барехь] . Оха цáрех [т1аьхьа бóг1учарна вóнна дáлон] дийцарш [масалш] дира . [Дáла Шен къинхéтамах] Гéнадоккхийла [Дéлах] цатéша къам [и х1аллакдарца].\n45.Цул т1аьхьа , Оха хьажийра Муса а , цуьнан ваша Х1áрун а Тхан билгалóнашца а , билгалчу бухцá а ,\n46.Фир1авн а , цуьнан элий а болче , [амма] цáра куралла йира [иймáн дилларх] , айделла [дазделла] къам хилира уьш .\n47.Цáра элира :»Тхо [мýха] тéша ткъа , тхо санначу шина адамах , цу шинна къам тхан [муьт1ахь] лайш хилча ?»\n48.Харцвира цáра и шиъ , [цундéла шаьш] х1аллакбинчáрех хилира уьш .\n49.[Дéлора] Бакъдолуш , Мусага [Товрат] жайна ма делира Оха . Уьш нислур бáцар-те [аьлла].\n50.Оха йира Марьяман к1антах а , цуьнан нéнах а [нáхана тáмашийна] билгало . Оха [хьуламна] дерзийра и шиъ тийна вехийлá а , шовдá а долуш йолчу айъаеллачу меттиге .\n51.Х1ай элчанаш ! Ц1енчáрех [хьáналчух] даа [рицкъа] , дика [мелдерг] дé . Баккъалла а со ашa дийриг хууш ву [шуна].\n52.Баккъалла а х1ара шун уммат [шун дин] цхьа уммат ду , Со [цхьаъ] ву шун Дéла , Соьх кхéра [Асa шайна та1зар дарха].\n53.Цáра хáдийра [дийкъира] шайн [динан] г1уллакх шайна юкъахь дáкъошка [тóбанашка] . [цáрех] Х1óр тóба а , шéгахь долчух яккхийеш [тáмашбеш] ю .\n54.Бита-ахь уьш шайн [тиларан] сонталлехь цхьа хан йáллалц .\n55.Царна моьтту-те , баккъалла а Оха бáхамех а , к1ентрех а шайна [дуьнéнахь цхьа дáкъа] далар ,\n56.Оха шайна диканашкахь сихо яр ду ? [х1ан-х1á] Мелхо а , царна ца хаало [иза шаьш зер хилар].\n57.Баккъалла а шаьш шайн Дéлах кхéрарна ларлурш [ийзалурш] а ,\n58.шаьш шайн Дéлан áяташха тéшарш а ,\n59.шаьш шайн Дáлла дéкъахо ца вийраш а ,\n60.шаьш [нáхана] лург , шайн дегнаш [и къóбул ца дарна] кхоьруш а долуш лурш а , баккъалла а шаьш шайн Дéле боьрзур болун дėла ,\n61.уьш — цáра диканашкахь сихо йо , уьш цéра дуьхьа [кхéчáрел] хьалхабуьйлу .\n62.Оха [цхьанá а] сина т1е ца дуьллу , цуьнан ницкъ кхóчург бен , Тхоьгахь ду [шá] бакъонца дистхуьлу [адамийн 1амалш т1еязйина] жайна , царна зулам дийр [долуш] дац [цу т1ехь].\n63.Мелхо а [х1еттé a] цéран дегнаш [тиларан] сонталлехь [ма] ду х1окхунах [Kъуръáнах] . Цéран ю 1амалш , уьш йóцурш а , цáра шаьш еш йолу .\n64.Оха цáрех зовкх хьоьгурш 1áзапца схьалецча , т1аккха [орцанца] мохь болу цéра .\n65.[цаьрга эра ду] «Тахана [орца доьхуш эрна] мохь ма бетта ! Баккъалла а шуна Тхоьгара г1о хир [долуш] дац» .\n66.Бакъдолуш , Тхан [Kъуръáнан] áяташ дара шуна доьшуш , ткъа шу [шайн к1áжаш т1ехь] юхаг1ерташ дара ,\n67.дазалла деш цунах [хьаж-ц1ийнах] , шаьш буьйсана [хьаж-ц1ийна гóнаха] гуллой [элчанна , Kъуръáнна] луьйш .\n68.Цáра ойла ца йина [Дéлан] дешан [и довзархьама] ? Йа цаьрга цéран хьалхара дайшка ца деанарг деана [цáра и т1е ца лáццал] ?\n69.Йа царна ца вевзина шайн элча [дика мел долчунца] , [йа вевзина хьаг1-гáмо лаьцна] юхатуха цáра иза ?\n70.Йа цуьнца [жиний хьýца] талхар ду бóху цáра ? Мелхо а , иза царна бакъонца веана-кх , х1етте цáрех дукхахберш бакъо éзаш [ма] бац .\n71.Бакъдерг [Аллах1] цéран [дéг1ан] лаамашна [муьт1ахь а хилла царна] т1аьхьа х1оьттинéхьáра , стигланаш а , латта а , царна чохь [мел] дерг а телхар ма дара [цéран лаамаш телхана болун дéла] . Мелхо а , Тхо даьхкира цаьрга царна хьахорца [Kъуръáнца , амма] уьш шайна хьахóрах д1аберзара .\n72.Я цаьрга ял йоьху ахьа ? Хьан Дéлан ял тоьлуш ю [хьуна] , Иза рицкъалучáрех тоьлуш верг ву .\n73.Баккъалла а ахьa [кхайкха] ма кхойкху [ислáман] нийсачу нéкъе .\n74.Баккъалла а шаьш эхартах ца тéшарш , [нийсачу] нéкъах д1абевлларш ма бу .\n75.[нагахь санна] Оха цáрех къинхетам бина , цаьрца долун зен д1адаьккхинéхьáра , уьш [кхин къар ца луш] бáхлур ма бара шайн тиларехь , шаьш боьхна лéлаш .\n76.[Дéлора] Бакъдолуш , Оха схьалéцира уьш [Тхан] 1áзапца , [х1етте] уьш муьт1ахь ца хилира шайн Дáлла , хьаста ца ло [Цуна].\n77.Оха шайна т1ехь ч1óг1ачу 1áзапан не1 йиллича , т1аккъа цáра [массо а диканех] догдуьллу [шаьш хьéрé хиле] 78.Иза ву и Шá шуна хазар а , б1аьрсаш а , дегнаш а кхоьллинарг . [ма] К1еззиг баркалла олу-кх ашa .\n79.Иза ву и Шá шу лаьттахь кхоьллинарг . Цуьнга д1агулдийр ду шу [деллачул т1аьхьа].\n80.Иза ву и Шá дендийриг а , кхалхóриг а . Цуьнан [ницкъаца] ду де , буьйса хийцадалар . Хьéкъалé ца хуьлу шу [т1аккха шайна Тхан ницкъ бовза] ?\n81.Мелхо а , цáра элира хьалхарчáра ма-áллара\n82.Цáра элира :»Тхо [далá а] делла , тхьох латтá а , [мурйоьлла] даь1ахкаш а хилча , баккъалла а тхо г1овттор ду те ?\n83.[Дéлора] Бакъдолуш , и [г1овттóран] ч1áг1о тхунá а , тхан дайшнá а [Мухьаммадал] хьалха йинéра . И [ма] дац , хьалхарчéран туьйранаш [дийцарш] бен» .\n84.Ахь áла :»Хьéнан [дóлаллехь] ду латтá а , оцу чохь [мел] верг а , шу хууш делахь ?»\n85.Цáра [къéра хилла] эра ду :»Аллах1ан ду» . Ахь áла :»Ашa хьéхар ца оьцу ?»\n86.Ахь áла :»Мила ву варх1 стигалийн Дéла а , сийлахьчу «1аршан» Дéла а ?»\n87.Цáра [къéра хилла] эра ду :»Аллах1ан ю [уьш]». Ахь áла :»[Дéлах] Ца кхоьру шу ?»\n88.Ахь áла :»Мила ву шен карахь массо а х1уманан óлалла [дóлалла] дерг , Шá [массо] ларвийриг , Шá [цхьаммо] ларцавийриг , шу хууш делахь ?» .\n89.Цáра [къéра хилла] эра ду :»Аллах1 ву». Ахь áла :»Т1аккха шу [шайт1ано бакъдолчух] лиэ [1иэха] муха до ?»\n90.Мелхо а , Оха царна бакъдерг делла , [х1етте] баккъалла а уьш харцлуьйш ма бу .\n91.Аллах1а ца лаьцна [Шéна] доьзалхо , Цуьнца [дéкъахь] ца хилла цхьá а дéла , [хиллехьáра] т1аккха х1óр дáла а д1ахьур ма дара шá кхоьллинарг , цáрех цхьаберш вукхáрел лакхабевр бара . Ц1ена ву Аллах1 цáра [Шéна] т1ехь [харцóнах] кхуллучух ,\n92.къайлахдерг а , гушдерг а хууш волу , лакха вéли И цáра [Шéна] бечу дéкъахойх .\n93.Ахь áла :»Х1ай сан Дéла ! [нагахь санна] Ахьa суна [гайтаза ца даьлла] гайтахь [Ахьa] царна ч1áг1о йийриг ,\n94.х1ай сан Дéла ! Ма вéхьа со зуламéчу къóман юкъахь».\n95.Баккъалла а , Тхо ницкъ кхóчуш ма ду , Оха царна [та1зарца] ч1áг1о йийриг хьуна гайтар т1ехь .\n96.Ахьa духатóха [нéха] вóниг , шá дика [хаза] долчунца . Тхо т1ех дика хууш ду цáра [Тхуна] т1ехь [харцóнех] кхуллург .\n97.Ахь áла :»Х1ай сан Дéла ! Со Хьоьца ларло шайт1анийн [вóчуна] т1ехьéхаршха .\n98.Со Хьоьца ларло , х1ай сан Дéла , уьш сайна [герга] дахкарха».\n99.Цáрех цхьанна валар т1едеача , цо элира :»Х1ай сан Дéла ! [дуьненчу] Вухаверзавéша со ,\n100.дика дан мегара [тарлóра] аса , айса [дуьнéнахь асa терго йóцуш] дитанчуьнгахь». Х1ан-х1á . Баккъалла а , иза цó шá óлу дош ду . Царна т1éхьá [хьалхá] дуьхьало ю уьш г1овттóран дийнналц .\n101.Зурманчу х1уп аьлча [и лекхча] , оцу дийнахь гергарлóнаш [хир] дац царна юкъахь , вовшашка [хьал-де] хоьттур дац цáра .\n102.Шен терзанаш [диканах] дазделларг [милла велахь] , уьш бу уьш дéкъалнаш .\n103.Шен терзанаш [диканах] дайделларг [милла велахь] , уьш шаьш шайн дог1машна зен динарш — гуттар жоьжахатахь [хир] берш бу ,\n104.ц1арó шайн яххьаш йáгош [морцуш] , шаьш цу чохь [ц1áрмат хилла] кхоьлина болуш .\n105.Сан áяташ дáцара шуна доьшуш , ткъа шу уьш харцдеш дара ?\n106.Цáра элира :»Х1ай тхан Дéла ! Тхан дáкъазалла туьйлира тхуна т1ехь , [т1аккха] тхо тилла къам хилира .\n107.Х1ай тхан Дéла ! Áрадáхахь тхо оцу [жоьжахати] чуьра , [нагахь санна] тхо [вóнашка] юхадерзахь , т1аккха тхо [та1зар хьакъ долу] зуламхой ду-кх».\n108.Цо элира :»Д1асовца цу чохь , [дéхаршца] Соьга дист ма хила !»\n109.Баккъалла а Сан лайшха цхьа тóба яра шаьш óлуш :»Х1ай тхан Дéла ! Тхо тешна [Хьоьх] , гечдéхьа тхуна , къинхетам бéхьа тхоьх , Хьо ву-кх къинхетам бечáрех уггар тоьлуш верг».\n110.Шу цáрех кхаьрдира , цáра шайна Со хьахор дицдаллац , шу дара цáрех доьлуш .\n111.Баккъалла а , Асa тахана царна [диканца] бéкхамби цáра [шун кхардарна] сатóхарна . Баккъалла а , уьш бу уьш [диканца] тоьлларш .\n112.Цо элира :»Мас шарахь 1ийна шу лаьттахь [дéхаш] ?»\n113.Цáра элира :»Тхо 1ийна дийнахь , я дийнан [цхьана] дéкъехь , дагардечаьрга хаттахь ?»\n14.Цо элира :»Шу ца 1ийна к1еззиг бен . Баккъалла а шу хиллехь [и] хууш [ашa хоржур ма дáцара пáнадерг дуьсур долчун т1ехь]».\n115.Ткъа шуна моьттинéра , баккъалла а Оха шу бéгашна [зáбарна] кхоьллина , баккъалла а шу Тхоьга дерзор дац ?»\n116.Лакхаваьлла [Шá] бакъ , паччахь волу Аллах1 , кхин дéла вац И — сийлахьчу «1аршан» Дéла вóцург .\n117.Шá Аллах1аца кхин дéла кхойкхург [милла велахь , цхьá а] бух бац цуьнан цуьнца , баккъалла а цуьнан хьéсап шен Дáлла гергахь ду . Баккъалла а [Дéлах] цатéшаш [къемата дийнахь] дéкъал хир бац .\n118.Ахь áла :»Х1ай сан Дéла ! Гечдéхьа [сан къиношна] , къинхетам бéхьа [соьх] , Хьо ву-кх къинхетам бечáрех уггар тоьлуш верг».\n11 ноября, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 774 Хьаьжна\n« 24 — Сурат Аннýр\n22 — Сурат Альхьадж »


Лахьан-бутт 28, 2016\nШемахь я Иракъехь тIамехь а хилла, Германе юхабирзинчу джихадхоша Iедалца цхьаьна болхбо, шайна гинарг а, хуург а къайлахчу сервисашка дIадуьйцуш. Иштта ду меттигерчу экстремизмаца къийсам латторан хьукмато цу нехан досьеш толлуш хIоттийна жамI.\nГерманин къаслахчу ницкъаша довзийтинарг\nМалхбузера „тIагIутан“ Iедал шаьш мел емал дахь а, цуьнан кара шаьш кхаьчча, я шайна пайдехьа дерг цаьрга дала мегар-кха аьлла хетча, Iедалхошца цхьаьнаболх бан а, шайна хуург, гинарг, девзарг цаьрга дIадийца, аьлча а, мотт бетта кийча хуьлучух тера ду Шема я Иракъе халипат яккха бахана, юха цул тIаьхьа цхьацца бахьанашца Германе юхабирзина джихIадхой.\nНемцойн ХIессен бундеслаьттан экстремизмна дуьхзьалоечу Центро а, зуламашца къийсам латторан Федералан хьукмато а, ткъа иштта немцойн коьртачу къайлаха сервисо а, Конституци ларйаран хьукмато а шаьш тIаьхьарчу шина шерачохь бинчу радикализацин бахьана къасторан талламна тIе а тевжаш, хIоттийначу рапортехь билгалдаьккхина, тIамехь а хилла, Германе юхабирзинчу джихIадхойх хIора а воьалгIаниг Iедалхошца цхьаьнаболх бан кийча хуьлу, аьлла.\nГерманера Шема я Иракъе тIаме ваханчу 850 Германин бахархойх 800 герга стеган кхоллам а, дахаран некъ а теллинчу хьукматхоша шайн рапорт цкъачунна шуьйрачу юкъараллина йовзийтина яц, амма цIе ца йоккхучу хьостанера немцойн Ди Велт газетина каракхаьчна и таллам. 13 шо бен кхачанза болчу кхиазхошна тIера 62 шо долчу баккъийчу нахе кхаччалца хенаш йолуш бу и джихIадхой. Дуккхаъ зударий а, зудбераш а ду царна юкъехь – гергарчу хьесапехь 25 процент. Цу нахах 274 стаг хIинцале а Германе юхабаьхкина.\nТалламо гайтарехь, цIехьа бирзинчу джихадхойх 48 процент, аьлча а ах герга кхин дIа радикалечу хьежамашна муьтIахь бу. Муьлхачу а хенахь шайгара немцойн пачхьалкхана а, юкъараллина а кхерам бала йиш йолуш лору Iедалхоша и нах.\nТIаме бахана хиллачу джихадхойх 8 процент юха а Германе бахкаран бахьана тактикаллин ду – чевнашна дарба дан, я садоIа, я джихадана ахча а, керла тIемалой а лаха. Ткъа цIехьа бирзинчийн 10 процент – боккъал а ДаIишан а, кхечу радикалечу исламхойн а идеологех а, леламех а догмовла а бевлла, цаьрца шайн хиллачу иллюзех паргIат а бевлла баьхкина бу, талламан авторшна гучудаларца.\nШема я Иракъе тIамехь дакъалаца а бахана цIабирзинарш а, цига баха дог-ойла кхобуш берш а кIирбеллачу тергонехь латтош бу луларчу Австрин Iедалхой а.\nIедалхой хилла а ца Iа – массо а ишколашкахь а, кхиазхошца а, кегирхошца а болх беш йолчу хьукматашкахь а, институцешкахь, кегирхоша шайн мукъа хан йоккхучу меттигийн белхахой а тIаьхьарчу шина шарчохь лерина курсаш ю, царна радикализацин хIу хьакхделлачу кегирхошца болх бан Iамош, уьш церан хьашташна сема хилийтархьама.\nИшттачех курсаш хьехархошна а, кегирхойн дай-наношна а дIахьош ю Венерчу дешаран министраллин пачхьалкхан ишколийн хьукматан белхахо Чалеш Мине. Ша а дуккхачу шерашкахь кхиазхошца белхаш бина йолу психологна Чалешна дика евза радикализацино лоцучу кегирхойн амалш а, церан хьашташ а. Доккхачу декъехь радикалечу хьежамех Iехалуш долу бераш шаьш меттигерчу юкъараллехь хийра хеташ, шайн кхузахь цхьа перспектива яц аьлла хеташ дерш хуьлу бохуш дийцира цо.\nЧалеш Мине: „Оха вуно жигаре дай-наношца болх бо. Царна кхетон гIерта тхо, хIоттаделалчу хьелашкахь муха хIун дича гIо дир ду бохург, царна оьшучехь белшаш а гIортош. Уьш кхузахь дIатарбалар мехала дуйла а кхетош, царна шайна цхьаммо харцо юьйцу я шайна гIело йо аьлла хетахь а, хIетте а, кху вайн махкахь дуккхаъ меттигаш юйла царна хаийтар, шаьш гIо лаха а, шайна и гIо кхачон а таро йолуш.\nШеца харцо юьйцу аьлла цхьанне хета оцу сохьте радикалечу ницкъех дIа ца кхетча а, вайн системехь вуно дукха некъаш а, аьттонаш а бу, шайца Iоттаделларг латкъамца дIахаийта а, шена гIо-накъосталла дайта а некъ луш болу. Дера атта ма дац и некъаш юхьаралаца, амма уьш долуш ду. Ницкъ баран я ницкъаца бакъо лехаран некъ хила безаш ма бац и даима, аьр вай, латарца я нахаца девнаш дахарца“.\nЦу юкъана Германин чоьхьарчу гIуллакхийн министро Де Мезьер Томасо кху деношкахь динчу дIахьедарца, кесталгIа махкахь тIеэца кечдеш ду джихадхойн хьокъехь керла низам. Цу низамца, джихадехь дакъалаца Iалашонца Германин дозанал арабевлла болчу нахера, цара чакхенгехь тIом бинехь а, ца бинехь а, дезачех зуламаш динчаьргара санна дов хоттур ду Iедалхоша.


Яздархойн союзехь суьртийн гайтам хилира » Нийсо-Дагестан\n14.04.2021 62 0 niyso\nКху деношкахь Соьлжа ГIалахь, Яздархойн союзан цIа чохь дIабаьхьира вевзаш волчу нохчийн суртдиллархочун Джамалдинов Алимпашин суьртийн гайтам.Иза вовшахтоьхнера НР-н Яздархойн союзо.Цу мероприятехь дакъалецира нохчийн яздархоша, вузийн хьехархоша, журналисташа, студенташа, школин дешархоша. Алимпаша вехаш а, болх беш а Дагестан республикин Казбековски районан Акташ-аух юьртахь ву. Нохчийчохь, Дагестанехь, ГIалгIайчохь хьалха а хилла цуьнан суьртийн гайтамаш. Цуьнан кхоллараллин болх 2013-чу шарахь болабелла бу. Ткъа ша 1979-чу шарахь Дагестанан пачхьалкхан пединститутан художественно-графически факультет чекхъяьккхинчул тIаьхьа школехь хьехархочун болх бина ву иза.\n–Суьрташ дахкар тIаьхьо долийра ас, – дуьйцу Алимпашас сан шеца хиллачу къамелехь. – Жимачу хенахь со кийча вацара сайгара, суртдиллархочо санна, керланиг гайта, сайн кхоллараллина тидам тIебахийта. И дерриге а тIаьхьа хилира, со гIеметтахIоьттина волчу хенахь. Суна къаьсттина уллера хетара нохчийн истори, къоман дахарехь хилларг. Иза, коьрта тема хилла, дIахIоьттира сан кхоллараллехь.\nГулбеллачарна суртдиллархо вовзуьйту Яздархойн союзан коьртачу редакторо Ирисханов Iимрана, цуьнан биографех а, кхоллараллех лаьцна дуьйцу цо.\nСуьрташка хьовса буьйлало гайтаме баьхкинарш. Суртдиллархочо ма-аллара, дукхахдолчу суьртийн тематика «Кавказан тIом», «Нохчийн шира дахар» ю.\nАлимпашас хIора суьртана тIе а воьдуш, цуьнан тема а, чулацам а бовзуьйту хьовсархошна. Царах дукхахболчеран къаьсттина боккха тидам тIебоьду «Бенойн БойсагIар» цIе йолчу суьртана. Цу тIехь заьIап БойсагIар ву, карахь мокхазан тапча а йолуш, лаьтташ. Иза оьгIазе хьоьжу, охьа а таьIна, лаьттан бIаьра а хьоьжуш, дIавоьдучу Шемале. Йийсаре воьдучу Шемалан тIебаьлла букъ бу гуш, цунна уллехь ши накъост а ву, иза санна, мостагIашна каравоьдуш. БойсагIаран юьхь хьалаайъаелла ю, иза Шемале кхойкхучух тера ду. Амма важа юха ца хьожу – цунна хаьа, ша юхахьажахь, БойсагIара шена тапча тухур юйла. Иштта драматизмах дуьзна сурт ду иза. Цу тIехь къаьсттина дика гуш ю суртдиллархочун говзалла.\nКавказан тIеман тема йолуш ду «Валарг хи тIехь тIом бар» цIе йолу сурт а, «МостагIашна кIело яр» а, «Хьаьжа-Мурд» а, кхидолу а суьрташ. Авторо ма-аллара, и тема шен кхоллараллехь коьртаниг лору цо. Нохчийн историн агIонаш карлаяха а, хьовсархошна уьш бIаьрла дIагайта аьтто хилла Алимпашин.\nСуьрташка хьаьвсина девлча, царах лаьцна дистхила йоккхачу кабинета чу кхойкху Iимрана гайтаме баьхкинарш. Суртдиллархочун балхах лаьцна къамел дира яздархоша: Такалашов Султана, Арсанукаев Мусас, Дахаева Розас, Матаев Вахас, ткъа иштта Нохчийн пачхьалкхан педагогически университетан хьехархочо, педагогически Iилманийн кандидата Шахбиева Хьалимата.\nХьовсархошна тайра Джамалдинов Алимпашин суьрташ, церан лаккхара мах хадийра цара.\nКху деношкахь Соьлжа-ГIалахь Айдамиров Абузаран цIарахчу республикански библиотекехь дIаяьхьира шуьйра вевзаш волчу нохчийн яздархочун, поэтан Сулаев Мохьмадан 100 шо


ЗаьIап бераш уггаре дукха долу мехкаш бу Оьрсийчохь Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а\n2020-чу шеран хьалхарчу денна Оьрсийчуьрчу берех заьIап ларалора 687 эзар бер – массо а берашлахь 2,5% гергга. Хила тарлучу дозанал дуккха а лакхара ду и терахь Къилбаседа Кавказехь – цигахь заьIап ду х1ора уьтталгIа бер. Ткъа Нохчийчохь - 11,9%, Г1алг1айчохь - 9,5%.\nОьрсийчуьрчу кхечу регионашкахьчул эшна ду дахар Къилбаседа Кавказерчу берийн, боху "ГIо оьшу" цIе йолчу фондан талламо.\nБераш уггаре дика деха меттигаш ю Москва а, гонахара кIошташ а, Петербург а, Ленинградан кIошт а, иштта Белгород а, Татарстан а. Рейтингехь аутсайдераш ю Жуьгтийн автономи, Курган-мохк, Алтай, Тыва, Нохчийчоь.\n2018-чу шеран хьоло гайтира, чохь бераш а долуш, уггаре хала бохку доьзалш массанхьачул а дукха болу мохк Нохчийчоь хилар (47,1%).\n2019-чу шарахь Оьрсийчуьра х1ора 3-17 шераш долчу берашлахь хIора шолгIаниг дара школехь дешарал совнаха цхьацца кхетам кхиоран корматаллаш Iамош – 56,3%. Массанхьачул лахара ду и терахьаш Къилбаседа Кавказехь.\nКарарчу шеран 1-чу дийнан хьал: Комин Республикехь 1,5-3 шераш долчу берашна кхочу бошмаш яра ГIалгIайчуьрчу берашна кхочучаьрца юьстича 14-зза дукха.


Нохчийчуьрчу доьзало шаьш бух боцуш латтош ду аьлла Къилба ХIирийчохь\nМасех сахьтехь полисхоша Къилба ХIирийчуьрчу постехь (КПП) латтош ду шаьш, лерина машенах хьовса деза бохуш, амма мича бахьанашца шеко кхоллаелла хоуьйтуш дац. Ишта латкъамбина лаьцна латточачарех цхьаммо Мазаева Маликас.\n31 шо долчу Соьлжа-ГIалин яхархочо бахарехь, еарин буса 10 сахьт даьллачу заманчохь шен цомгашцу ненаца а, вешица а, йишица а, несаца а БуьритIе чу вуллучуьра "Вильнюс" олучу постехь сацийна лаьтта уьш. Гуьржийчу садаIа боьлхуш хилла доьзал.\n"Тхо совца а дина, кехаташка хьоьвсира полисхой. Машенах талламбира. Цара вовшашка олуш хезира тхуна, 95 а, 06 а регионашкарчу (Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а) машенашка лерина хьовса деза. Доьхканаш дIатийсина дара тхан, низамаш ца талхийнера оха. Тхоьца принципе а бахна, кехаташ дIа а эцна, латтош ду тхо", - дийцина Маликас "Кавказан узел" агенталле буьйсанна сахьт даьллачу хенахь.\nМазаевас а, цуьнан гергарчара а телефон тоьхна хиллера Къилба ХIирийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралле а, республикан прокуратуре а. ХIетте а аьтто ца хилла церан шаьш сецоран бахьанашна тIекхиа.


Берлинехь лаьцна Атаев Мурат\nМасех шо а дара Берлинехь вехачу суьлийн махкарчу цхьаьна имамо лачкъош а доцуш интеренетехь а, маьждигехь а радикалан хьежамаш баржош болу. Цо ечу пропагандех Iехалуш, дуккхаъ а кегирхой ДаIишах дIакхетта бохуш чIагIдо Iедалхоша. ХIинца эххар а лаьцна иза.\nШа шех «Исламан пачхьалкх» олучу ДаIишах а, кхечу радикалан исламхойн тобанех а кегирхой дIабеттабалар, хууш ма-хиллара, интернетехь пропаганда ечу цу тобанийн векалша дуьйцучух Iеха а лой хуьлуш ду.\nБарам а, чот а йоцуш дукха ю социалан машанашкахь радикалхойн цхьаьнакхетараллаш, ка ма-доллу алсамох кегирхой шайн могIаршка бахар коьрта Iалашо йолуш дийнахь а, буса а къахьоьгуш.\nЦарех цхьаццаерш дIакъевлина, хийрачунна иштта атта еша а, дакъалаца а йиш йоцучу тобанашка вовшахкхетта ю, ткъа кхинарш хIумма а я Iедалех, я хийрачу ешархойх а хьуллуш а йоцуш, гаррехь шайн ямарт болх беш ю.\nИшттачу цхьаннах а лечкъаш а воцуш, ДаIишан пропаганда интернетехь яржош а, кегирхой шен машане луьйцуш а болх бечарех вара Берлинехь Iаш волу суьйли къомах волу цигарчу цхьаьна маьждиган имам Атаев Мурат. Цуо нохчийн а, гIаскхийн а мотт буьйцуш хиларна, дуккхаъчарна иза нохчийн къомах ву а моьттуш, цуо ша башха цу моттарна дуьхьало а ца еш, масех шарахь массийтачу социалан машанехь ДаIишехьа пропаганда йора цо.\nКъаьстина шуьйра гIараяьлла яра Атаевн Твиттера агIо. Ша бакъонца ДаIиш тобан Европера пресс-секретар волчуха, ткъа Шемахь а, Иракъехь а дерг шена хьалхарчу хьостера хууш санна, дийнахь а, буса а йозанаш дора цуо, Халипатера керланаш, ДаIиш ньюс, ShamToday бохуш яккхий цIераш а тоьхкуш ша бечу балхана. Иштта Ютюбехула баржабора шен хьехамаш а.\nИ стаг гаррехь террорхошна болх беш а, церан хьежамаш Европехь баржош а вуйла гушделахь а, амма къайленечу кепара хIинцалца схьа Iедалшкара цхьа а новкъарло а йоцуш, маьрша вехаш вара иза немцойн коьртачу шахьарахь, цигарчу Моабит кIоштанарчу маьждигехь имамалла а лелош, тIехула тIе меттигерчу ясакхйалархойн ахчанах социалан гIо а оьцуш, Iедале ша кхаба а кхобуьйтуш.\nНемцойн полицино Атаевн гуонера а, цуьнан маьждиге оьхуш а, цуо бечу хьехамашка ладоьгIуш а болчу нахех хIинцалца схьа масех лаьцнехь а, ша ДаIишан идеологица цу нехан кортош дахош волу Атаев Iедало башха хьавеш а вацара.\nИштта, масала, даханчу Iай Берлинехь лаьцнера II стаг, Шема бахийта кегирхой кечбеш хиларна шеконе а лаьцна. Уьш Атаевца боьзна хиллехь а, амма имам маьрша витинера. Цул совнаха, аьхка Берлинерчу полисхоша талламаша бира Атаевн хьокъехь, цо Оьрсийчуьрчу Медуза сайтана елла интервью бахьана долуш.\nАмма тIаккха а кхета хала долучу бахьанашца суьйли имам цIавахийтира, кхин дIа а шен болх бан цунна таро а луш.\nАла дашна, ша шех „ДаIишан информацин агрегатор а“, - иза хIуъу бохург делахь а, - аьлла цIе тиллина волчу Атаевс Медуза сайтана елла йолу интервью ян а яра вуно скандале. Беро санна дозалла а деш, цуо дуьйцура, ша Халипатерчу нахаца зIенехь ву бохуш. „Массо а тобанашца зIе ю сан. Цигахь дерг нахана дIадовзуьйтуш ву со, хIунда аьлча, хаамийн гIирсаш харцдерг дуьйцу.\nХIинца мостагIчун махка кхача уггаре а аттадерг ша журналист ву моттийтар ду. Ткъа ДаIишехь журналист санна болх бан хьуна цаьргара лерина сертификат оьшу. Хьоьгахь иза делахь, тIаккха хьан корт боккхур бац“, - бохуш дийцира цуо хIетахь, террорхоша журналисташ а, кхин болу маьрша нах а баъйр бакъдеш, уьш къайлахчу сервисашна болх барна боъуш бу бохучунна нундохуш.\nДаIишхоша корта баьккхина вийна волу Фоули Джеймс а къайлахчу сервисийн шпион вара элира Атаевс Медуза сайте, „тIаккха ДаIишан кхин дан хIума дацара, цу стеган кхоллам корта баккхарца ца къастийча“, аьлла.\nЦу кепара дIахьедарш деш волу стаг немцойн коьртачу шахьарехь оццул дукхачу хенахь маьрша болх беш хилар мел цецвоккхуш делахь а, иза цхьаъ хилла ца Iа бохуш дуьйцу Австрерчу нохчийн диаспорин жигархочуо Исханов Хьусейна.\nЦо билгадоккху, Атаев санна болчу ДаIишан пропагандхоша шайн болх вуно говза беш хилар а, цара къаьстина нохчийн кегирхойх радикалхойн лазар тоха гIерташ къахьегар а.\nИсханов: „Оцу Атаев Мурат санна болчу наха и вайн Европера кегий нах, пропаганда а йой, динан фактор тIе а бохий, дIа а буьгий, Шемахь хIаллакбойту. Цара вуно говза бо интернетехула и шайн болх. Ши Iалашо кхочуш йо цара: цхьана агIор, кху Европехь хаза дешна а болуш, Iилма а долуш, кхане а йолуш болу нохчийн кегирхой хьала ца кхиийта Iалашо ю церан, шозлагIа делахь, оцу цIахь кечбеш бу нохчийн кегийнах Путинс болийначу Шемарчу тIамехь дакъалаца кечбеш.\nТIаккха кхузарберш а, цIераниш а нохчийн божабераш тIаьхье а йоцуш, хIаллакбеш бу, иштта а шина тIамо лахдина долу вайн къам цу кепара деба ца дебийта, иза ша арабаьккхинчу маршонан некъах бохон а лууш“.\nХьусейн ма-аллара, Атаев Мурат ша къоман Дагестанера суьйли велахь а, цуьнан коьрта ладогIархой а, маьждигера цуьнан мурдаш а дукхахьолехь нохчийн кегирхой бара. Берлинерчу прокуратурано цунна бехке дуьллуш а ду, доккхачу декъехь Германерчу нохчийн божаберашна юккъехь ДаIишан пропаганда яржор а, уьш Шема хьежор а. Iедалхоша журналисташка бинчу хаамца, даханчу шарахь бархIуза полице а кхойкхуш, къамелаш динера Берлинерчу къайлахчу сервисаш а, полисхоша а Атаев Муратца.\nЦара цуьнца дийцинарг хIун дара, кхеташ ма-хиллара, шуьйрачу юкъараллина хуур дац. Амма хIинцалца схьа Атаевн гуонахьара нах Iедало луьйцуш а, иза ша маьрша леллла а хилар бакъду.\nКхин цхьа хIума а хетало. Гаррехь кегирхошца ДаIишан пропаганда еш волчу Атаевца Берлинерчу Iедалхоша хабарш а ца дуьйцуш, цуьнан ямарт болх шен хенахь сацийна хиллехь, хийла нохчийн а, кхечу къомах болу а кегий нах дийна бисина хила мегара.\nИсханов: "Цара вуно говза бо интернетехула и шайн болх..."


Набахтехь шена тIе лор цавитарна мацалла кхайкхийначу оппозиционеран Навальный Алексейн могашаллах сагатдечу лоьраша социалан машанашкахула йовзийтина цуьнан цIийн анализ, хаам бо Би-Би-Си радионо.\nЛоьро Васильева Анастасияс тоьшалла до Навальныйн цIийца калий сов хиларх – дог сацарна кхераме ду иза.\nСоциалан машанашкахь шорлуш бу тутмакхна Навальныйна сихха медицинан гIо кхачор доьху кхайкхамаш.\nНавальный набахте хьажош кхело бина сацам низаме бирзина а бац цкъачунна, амма цунах иза аппеляци йина а валале тутмакх вина. Оцу тIе тидам бохуьйту Би-би-си-н Оьрсийн сервисо.\nНавальныйна цIахь токху хан (2014-чу шарахь "Ив Роше" гIуллакх луьстуш тоьхнера цунна иза) Москварчу Замоскворечьен кхело набахтех хуьйцуш бина сацам кхочушбеш ю Оьрсийчоьнан таIзарш кхочушдаран урхалла. (ФСИН). И сацам низаме бирзина Чиллан-беттан 20-чохь – Навальныйн арз тIе ца ийцира Мосвка гIалин кхело.\n20-чохь кхело Навальныйс тIеман ветеран сийсазварна гIуда а тухуш, хьалхо "Ив Роше" гIуллакхца доьзна тоьхна 2,5 шо хан набахтехь яккха а къастош, ден таIзар керлачу сацамах а дузуш, кхайкхийна "цхьаьнатоьхна сацам" аппеляце белла Навальныйс. И аппеляци листа дезаш ю Москварчу Бабушкино кIоштан кхелерчу куьйгалхочун гIовс Курышева. Навальныйс гIуллакх оцу кхеле чудала диъ де дуьсуш, оцу дарже хIоттийна суьдхо Курышева Наталья президентан Путин Владимиран федералан суьдхойх долчу омрица.\nПIераскана, Охан-беттан 16-чохь, 321-чу декъарчу кхеле кхаьчна бутт болалуш Навальныйн адвокаташа чуделла арз. Оццу дийнахь и арз дIаделла Курышевага. Кхелан сайтехь боху, ладегIарш хир ду Охан-беттан 29-чохь.


САРАЛИЕВА Табарик. Йисита - ГАУ «Издательский дом»\n– Я АллахI, ткъех шо даьлча а хийца ца веллий-ца, вала мичара вели хIара «ДумIумар?!», – Соьлжа-ГIалара шайн юьрта боьдучу новкъахь лаьтта Йисита сихха букъ берзо лараелира, дуьхьалйогIучу машен чуьраниг вевзича.\nШен карарчу тIоьрмиг чуьра цхьаъ лоьхучух охьатаьIначуьра хьаланислучу Йиситин белшах «тIох» оьккхуьйтуш, тIара а тоьхна: «ВаллахIи, со ца гуш ма ца йирзира хьо дIа! Доккха хIума дац и, бIе шо даьлча а, йис йиллинчуьра яста ца ели-кх хьо!», – элира, малхехь къегаш баьшна корта а, тесна-а, паргIат сира кастом юьйхина, юьхь а, корта а цхьана басахь хиларна, тIехьаьжча, мел хан ю къасто хала хир долчу стага.\nЦецъяьлла кеп хIоттийна Йисита йистхила ца ларайолуьйтуш:\n– Яло, яло, оха дIакхетор ю хьо, – аьлла, Йиситин тIоьрмиг карахь болу куьг дIаозийра тIевеанчо, – новкъахь дуьйцур ду вай дерг-доцург! Москвара сан гергара стаг ву соьца. Со вайга д1авигна, ц1а ваха везаш ву иза. Цуьнга дIаюьгуьйтур ю хьо, – мох юкъа ца болуьйтуш, луьйчуьра ца соцуш «ДумIумар» а волуш, дIанехьо сацийначу машенна тIе кхечира хIара шиъ …\nГенарчу 70-чу шерашкахь юьртарчу школехь доьшуш дара хIинца дикка басадаьлла Йисита а, пондар говза лакхлуш хиларна «Димин Iумар» аларан меттана, шерашка хьаьжна воцуш, ондо-о хиларна, бераша «ДумIумар» олуш хилла волу Динаев Iумар а. ХIора баттахь керл-керла тIехьийза йоI хуьлучу Iумара цхьа де а тIех ца туьлуйтура, Йиситига «записка» ца язъеш. Мел кIезиг дешнаш цу кехат цуьрга тIехь хиларх, гIалаташ алсам хуьлу иза, хIоразза а этIадой, дIакхуссура Йиситас. Иза хуучу кIанта «ГIорийнарг», «Йис йиллинарг», «Ша бинарг», – олий, тайп-тайпана цIера ш тохкура йоIана. Цул т1аьхьа ткъех шо даьлча а, Iумара ма-аллара, кхин «йис ца ешаш», шайн-шайн дахаран некъаш хаьржира цара.\nДимин Iумаран говзаллига ца кхачахь а, кехат-пондар лакха бераллехь дуьйна а хууш волу Iумар цунах болх-некъ бина вехаш вара. Кест-кеста телевизор чохь а, ловзаршкахь а хуьлу 1умар массарна а вевзара. «Йис ешнарг» масийтта каро а, уьш хийца а ларавеллера. Шайн ден некъ юьхьарлаьцна, пондар локхуш, илли олуш, хелхарна говза а бераш дара цуьнан кхуьуш. Ткъа Йиситас, цхьа цIаьххьана луларчу эвла, шена а дагахь доцу маре дира. Ирс, безам, дуьне а шайн дуьхьа лаьтта аьлла хетта яккхий ойланаш жим-жимма ешира, цIаьххьана гучудаьллачу лазарх хIусамда кхелхина, ши кIант, ши йоI – деа бераца йисинчу Йиситин. Уьш хене баха, йохк-эцар ян базара яха дийзира.\nЦу хенахьлерачу Нохчийчоьнан дахар кхехка меттиг яра Соьлжа-ГIалара базар. Олуш ма-хиллара, «хьозанан шура» йоцург, эца а, йохка а йиш йолуш меттиг яра ГIалин базар. Йиситин дог-м ца летара цунах. Тахана а ша лелочух а, кху дуьненах а чам баьлла, делкъале цIа ян новкъаяьлла хIара Iумаран сакъералучу къоналлин дагалецамаша хьоьстуш яцара. «Шен цIа – цIен цIа» баьхначу, бен боьхначу хьозанна а дайна, цIа кхаьчча а, шен неIарал чоьхьаяьлча а шен ойланийн бала байлур бу ала меттиг-м бацара. Цхьаъ дара кхуьнан сатедеш: х1ара ц1а яре сатуьйсуш тайп-тайпана амал йолу диъ дуьне дара. Церан сатийсам бохо йиш яцара. Цундела жимахдолчу шинна: цхьанна – «марс», вукхунна – «сникерс» тIоьрмиг чу кхоьссина, цIа ян новкъаяьлла хIара, кхана юхаяхаезаро дог хьаьшна яра.\nIумар саццане соцуш вацара:\n– Кестта Нохчийчохь хийцамаш хир бу. ТIом ца хуьлуш кIелхьарадовлахь, дика ду. Бакъду, цуьнан бера хьовзийна баьлла. ХIора дийнахь сихаллин гуобаккха тIе ца кхетахь, малбала таро йолуш бац, ша цхьа доккха эккхар а хилла, ца сацахь. Герзах юьзна складаш юьтуш оьрсийн эскарш вайн махкара сихха арадовларо а мехкан бохаман зама гергакхачар хоуьйту. Вай-м, «велика Россия» бохуш, Iийр дара, бухубуьсуболчарах къахета суна, – аьлла, хьалха Iачуьра ах схьа а вирзина, Йиситига лерина хьаьжира Iумар.\nМашен чу хууш: «Де дика а хуьлда, некъ маьрша а хуьлда вайн!», – алар бен, кхин йист ца хуьлуш Iачу кхунна лерина дара и къамел, я хьалхе дуьйна а дуьйцуш хиллачунна тIера дара, ца кхетта Йисита:\n– Росси мел «велика» елахь а, Далла кIелхьарадовлалур дац вай. Вуьшта, бераллехь дуьйна а «творчески натура» хьуо хиларе терра, хьуна дика дийца хаьа, – аьлла, сацаелира. Кхунна ца хаьара, уллехь Iаш долу зудий, ши беррий кхуьнан ду я шопарца ду. Амма «Далла езийла!» – аьлла а зуда дуьхьал йистцахиларо иза цхьана хIуманна резаяцар гойтура. «Вайн къомах хир яц иза», – аьлла, дага а деара кхунна.\nСхьахетарехь, Йиситин дешнаш тIеоьшуш хиллачух тера дара Iумарна. Цо дукха дийцира нохчий кхетамна тIаьхьабисна хиларх а, шовзткъе итт шо моссазза долу а мацахлерачу мекхайоьллачу кагтуха тIе ког боккхий, вай юха а гоне доьлхуш хиларх а.\n– Вай кхетар долуш дац. ХIоразза а ваьш Iехадойту вай. Вайна герз дуьтуш хилча, хаа ма догIу: вайх цхьаболчийн амалх доллуш обаргалла дуйла хуучо лелош пал хIара буйла. Цундела вай хIинца Iаьбна-кх герзах. ХIоранна а цIарах автомат, тапча а ю. Цхьаболчеран гранаташ а ю, кестта градаш, зениткаш а хир ю …\nКъамел деш Iумар а волуш, шайн-шайн ойланашкахь кхиберш а болуш, боккхачу некъа т1ера юьрта чу йирзира машен. – ХIара вайн бераллин гIап. КогашIуьйра хийла идийна урамаш. Боккхачу некъа йистера Iаьржа а, кIаймеда а ношъелла комарш йиъна хан, акказин зазан хьожанах дуьзначу хIавао корта бахош хилла, баргол тоьхча а сацалур йоцуш, едда дIаяхана зама … – тIаьхьара пондар балийчахьана, кийча дара Iумаран керла илли.\n– Ва-а, тхо схьакхечи ден-ненан кхерче! – бохуш, мохь бетташ, йоккхачу гIовгIанца Iумар а, цхьа а Iодикаяран дош доцуш, ши бер а, зуда а машен чуьра охьабиссира. КетIара гIара-гIовгIа хезнехь а, я хьоьжуш хиллехь а кетIа елира хенара зуда. Берриш а марабеттабелира цунна. Ганза ткъех шо даьллехь а, Йиситина евзира Макка, Iумаран нана. Шарахь маситтазза а школе ялайора иза Iумаран къийзоргалла бахьана долуш. Йиситин а дийзира охьайосса а, Маккина мараэккха а. – Вай, хIара сан вешин йоI мичара ели шуна?! Хьо лела могуш-маьрша! Йисита, муха ду гIуллакхаш, ларалой хьо? – цхьана а хаттарна жоп а ца доьхуш, я шена и даллалц саца а ца соцуш, хеттарш дира зудчо. – ХIара, «золотая рыбка», новкъахь лаьцна оха, – аьлла, Йиситин метта жоп делира Iумара. Юха шопарехьа а вирзина: – ЦIа кхетаелахь хIара тхан ненавешин йоI, – тIаьххьара дешнаш къасттош я аьшнашдарца а олуш, – Макка мегар яц, гергарчарах хьовх, шен доккхачу тайпанах волчун муьлххачун а цхьаннан хIума ледара дитахь, – цхьа пIелг ирхбохуьйтуш, элира цо.\nГАЗА-ГУЬЗАЛГАШ. Халкъан туьйра


ХIинца дуьйна ловзаршкахь "сальтош ян а, буйнаш лесто а" йиш хир яц нохчийн (ВИДЕО)\nНохчийчоь -- Firdaws-хь тегна гIабали гойтуш ю модел. 1.Лахь. 2012 шо\nТойнан полици, аьлла журналисташа цIе тиллинчуьн официала цIе кхечу агIор ю. Иза культуран министраллехь йина комисси ю.\nХIинца дуьйна ловзаршкахь "сальтош ян а, буйнаш лесто а" йиш хир яц нохчийн\nЦуьнан декъашхоша, хIора зуда ялийначе а боьлхуш, цигахь хьехамашкахула лардо дIадовш долу гIиллакхаш а, меттахIоттайо оьздангаллин кепаш а. Оцу комиссин Iалашонех Маршо Радиога дийцира Нохчийчоьнан культуран министран гIоьнчас Яндиева Хадижас.\nЯндиева: «И комисси кхолларан бахьанаш вайна массарна а хууш ду. Вайн нохчийн хелхар ду аьлла дIагайта эхь долуш, хелхарш ду видео тIехь. ХIора юьртахь массарн а хууш ма дай, зуда ялош меттиг юьйла. Тхайн хиъча тхо цига дIа а доьлхий, ловзар доладалле нахаца къамел до оха, муха лела деза, хелхар муха хила деза олий. ТIаккхий бен ловзар дIа ца хIоттадо. Тхайн дуьхьал бевларш хилча, тхайн артисташ а оьций, тхо дIабоьлху цигара».\nКультуран министраллера белхахочо Яндиева Хадижас тидам бийриг ду ловзаргахь хелхабовлуш, наха шаьш йоху видеош яржар. Интернетехь дуккха а ю и кийсакаш, хелхаволучу хенахь, кIанта, ша маймал санна, хьийза а хьийзаш кхийссалуш, я мийра хIума ластош, я когаш шуьйра дIаса а бохуьтий, Вандамм санна, лаьтта охьахууш. Боксер велахь, бохь богIарна меттана, цо аьрро агIор хук, аьтто агIор хук еш санна буйнаш лестадо.\n"Тойнан полици" олучу оцу комиссино, хелхаршна йина а ца Iаш, оцу ловзаргахь лаьттачеран духарна а терго йийр ю. Циггахь шайна цатайнарг хIусамдега дIа а эр ду. Иштта, хелхабовлучарна юккъехь а нийсо йийр ю, хIунда аьлча, ша мел йолу йоI хелхаяккха еза. Доцца дийцича, хелхадовла Iаморал сов, хьаьнца, муха вала веза а хьоьхур ду, элира Яндиева Хадижас.\nЯндиева: «Ловзаршка кхайкха мегаш боцу артисташ тхуна юккъахь а бу. Уьш дIабуьйцу оха. Ловзаран юккъахь маьттаза духар а долуш, коьртахь хIума а йоцуш йоI хуьлу. ТIаккха оцу йоIан гонахь хьийза мел волу кIант. ТIаккха оха олу: «И йоI а, кхиболу мехкарий а рагI а кхочуьйтуш хелхабовлийта беза»».\nТойнан полици юккъеяккхарна реза боцурш а, иза магадеш берш а бу Нохчийчохь. Иза дика хила а мега, бохучу Муслимов Ислама, иштта элира Маршо Радиога.\nМуслимов: ««ТIаьхьарчу хенахь зал чохь болуш санна буйнаш лестош, салтош еш, хIун ю ца хуург дина-кх хелхаларх. Хьожуш а хаза ма ца хуьлий иза. Кегий нах осала лелаш санна ма хетий. ТIаккха, иза иштта лелош хилча цхьа 5-6 шо даьлча вайн хелхар а дуьсурама дац. Буй ласточо, сальто ечо а, кхечанхьа а вахана дан деза-кх иза, костюм а йоьхна нахана юккъахь иза лелочулла».».\nЦхьанна а стеган бакъо яц, ша санначу стаге иштта де, вуьшта де, аьлла тIедожош хIума ала. Цундела и тойнан полици кхоллар - нохчийн гIиллакхашца догIуш хIума дац, аьлла хета Соьлжа-ГIалара вахархочунна Саидов Iелина.\nСаидов: «Суна хетарехь нийса хIума дац ишттаниг юккъедаккхар. Нахана шайна хуура ду, шаьш хIун леладан деза. Кхин дIоггара вониг лелош а дац ловзаршкахь. Хьалха а ма ца хилла цхьа а комиссеш.\nВайн цIахь хилла ца Iаш, Москохахь а, Европехь а ма до ловзарш. Ша верриг ларвина вера ма вац. Соьга хаьттича, нехан сий ца дойуш, бехке верг чу а вуллуш, таIзар а деш хила дезара ша дерриг».\nТойнан полици кхоллале, Нохчийчохь дуккха а дехкарш дара зуда ялор-яхийтарца юккъедаьхна. Къевлина гIабали нускало йохар а, цуьнга торт ца хадаяйтар а, томана хьош болу мах массарна цхьаъ хадор а, доьзал кхуллучу кIанта а, йоIа а СПИД цамгар яц, аьлла тоьшаллин кехат даккхар а, иштта кхин дIа а.\nДеза ловзар - вайнехан керла ламаст?..\nХаржамаш, нускалш, миллионаш...\nШахIид- Хьаьжа: "Шовданаш ца лекъна, гIиллакхаш лекъна..."


Даькъала хилда керда шу — Сердало\nХьатIа а кхаьча, вай коанаIарех хьачу а хьежаш латташ да керда 2019 шу. Дунен тIарча дукхагIа мел болча наха деза а, камаьрша а, иразе а цIай лоархI цох. ХьатIаэттай дIадахача шера хиннача вахара боарам къоастабе беза ха, – хIанзчул тIехьагIа де лерхIачун мул баккха беза ха. Вайна дага мел доагIача хана хиннад иштта, дIахо йодача хана а хургда.\nДекабрь бетта 31-ча дийнахьа чакхдоал ер дукха атта хиннадоаца 2018 шу. Атта боаца никъ, дIахойодача хана дахар цо дIакховдадергда керда хьахулаш долча 2019 шерага. Цо гIад а даха, камоаршалца тIаэцаргда из. ХIана аьлча хIара сахьат, минот, секунд дукха хеташ долхаш да денош. Иштта бутт а, шу а чакхдаргда.\nСиха дIадахар ер шу, бакъда, хьадаьча, карагIдийнача хIаманга хьежача, воккхийве а гIадваха а хIамаш корадоагIа. Духхьал мехка хиннача хувцамех аьлча а да дукхача тайпара тоаденна, дог гIоздоаккхаш толамаш. Ха е ахча ца тоъаш, кхоачаш ца деш дисараш хьахалачу 2019 шера кхоаччаш хьалдиза хьожаргда вай, Дала аьннадале, массадаргаш а цхьана. Къаст-къаьстта дечул, дуккха а шийгахьа пайда болашагIа хургда вай цхьана хьадаьр. Цул совгIа эр-безам а совбоал тоабанца лелача наьха.\nУкх Iадика ювцаш долча шера ше йоаяьча ханагеи цу чухь ше кхоачашдаьча гIулакхашкеи хьажача ховргда сага ший фу карагIдаьннад. Цунга хьежжа уйла йоре, бакъахьа хетар сона вайх хIаране. Уйла йича хеталу, даьчул дуккха а дукхагIа хIамаш де карагIдаьнна хургдар-кх, аьнна. Из уйла вай массане йича бакъаха хет сона, тIадоагIача шера цхьа минот, цхьа юкъ лоадам боацача гIулакха йоаергйоацаш.\nКерда шу хьатIадарца, дерригача дунен тIа санна, вай мехка а цхьацца наьха дог гIоздоаккхаш вIашагIкхетараш дIакхухьаш ба нах. Школашка, садикашка берий дог гIоздоаккхаш, царна цхьацца совгIаташ декъаш моттигаш а я дукха. БоккхагIчарна ца хуле а кагийча берашта чIоагIа салоIам а дега-гIозал а хул цох. ВIалла ший аьттув бале шийна ховча долча къеи, халеи боахкача дезалерча берашта укх юкъа уж фу деш ба вай хьажача, царна совгIаташ дийкъача гетара маьл болаш хургдар вайна.\nТхьовра лакхе айса аьннар кердадоаккхаш, цIаькха а ала хьашт дар сона, цхьа минот, ха йоа а ца еш, вай дезала, цIенна, юрта, шахьара, мехка дикадар ловш, вай къахьегар – из дар вайна даькъала керда шу. Цул совгIа барт болаш вай дахар – бакъдолчунна тIехьа барт болаш. Хало ца хулаши, вас ца хулаши, хIама новкъа ца хулаши саг вахац укх дунен тIа. ХIаьта а, кIезиг-мезиг долчоа са а тохаш, вIаший тIера а долаш, вIаший дезаш, воайла эшача хIамангахьа накъадувлаш вай дахе вахар аттача даргда.\nДала даькъала долда вай массайолча ханашкахьа. ХIаьта укх хьахулача кердача шера дуккха дика хIамаш хьаде аьттув а боалаш, вай мехка хьал тоа а деш дIадаха Дала аьттув лулба вайна. Даькъала хилда керда шу!\n← Доагамашта дарба дар\nДика даьчоа во дар →\nТуристический поток в Ингушетию достиг 100 тысяч посещений за 10 месяцев текущего года\nВ Москве открыли памятник основателю ВДВ генералу Маргелову


Кадыров Сербехь: кхайкхаза хьаша?\nТовбеца-бутт 23, 2021\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, цуьнан ден Кадыров Ахьмадан даьккхина сурт а\nСерберчу бусалбанийн юкъаралло бакъдина Радио Маьрша Европа/ Маршо Радио медиакорпорацин Балканан редакцица хиллачу къамелехь шаьш Сербин къилбехь хьуьжар йилла йолоре хьоьжуш хилар. Нови-Пазар гIалахь, Нохчийчоьнан куьйгаллехь лаьттинчу Кадыров Ахьмадан цIе а туьллуш, йилла Iалашо ю хьафизийн школа.\nНови-Пазар гIала Сербин къилбехь лаьтта, дукхахболу бахархой бусалба бу цигахь. Мангал-бутт бовш кхечира оцу гIала Европерчу бусалбанийн форуман делегаташ, коьртехь оцу боламан хьалханча, Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимирна герга ларалуш волу Ниязов Iабдул-ВахIед а волуш. 1993-2003-чу шерашкахь Оьрсийчоьнан парламентан декъашхо хилла ву иза.\nНиязовн Серберчу Исламан юкъараллин хьалханчашца барт хилла Нохчийчуьрчу ахчанах хьафизийн школа схьаелла. Иза йийр ю Нови-Пазарехь, цIе лелор ю Кадыров Ахьмадан.\nСарби -- Нови Пазар гIала, 2021-гIа шо\nНохчийчуьрчу пачхьалкхан "Грозный" телеканало хаам баржийра, Сербехь бехачу бусалбанаша шаьш дехна Кадыров Рамзане хьуьжар йиллар, цо цуьнан ден цIе лелор ю, аьлла.\nДеза Къоран Iаморан Исламан центр юьллур ю аьлларг кхузахь меттигерчу бусалбанийн юкъараллица цхьаьнакхетта йолу Европерчу бусалбанийн форуман делегаци ю\nАмма Серберчу бусалбанийн урхаллин пресс-векалтехь Маршо Радион Балканерчу декъе хаийтина хьуьжар йиллар хьахийнарш а, и совгIат дан дош делларш а Европан бусалбанийн форумера хьеший бу, иза цара шаьш дехна деш а аьлла.\n"Деза Къоран Iаморан Исламан центр юьллур ю аьлларг кхузахь меттигерчу бусалбанийн юкъараллица цхьаьнакхетта йолу Европерчу бусалбанийн форуман делегаци ю. И сацам оццу деношкахь тIечIагIбира Нохчийчоьнан муфтийс Межиев Салахьа. Керла вакъуф (динан хьашташна, сагIина дIалуш болу бахам) Къоранна лерина хиларе а, Нохчийчоьнан ахчанах деш а хиларе терра, цIе лелор ю цо шен дахар Къоран Iаморе а, дин чIагIдаре а диллина ваьхначу президентан. Серберчу бусалбанаша къобалбеш тIеэцна и сацам. Iалашо кхочушъян йолаяре а хьоьжу тхо", – элира цхьаьнакхетаралло.\nПолитикаца йоьзна хинйолчу тIаьхьалонан ойла йиний аш, хаьттича, Серберчу Исламан юкъараллин пресс-векалто делла жоп иштта ду: "Иза динан, дешаран проект ю, цундела цхьа а политикан тIаьхьало хуьлийла дац".\nМаршо Радион Балканерчу редакцино хеттарш хьовсийра Сербин Iедале, амма жоп кхаьчна дац. Ткъа Нови-Пазар гIалин администрацино журналисташка элира, меттигерчу Iедало дакъа ца лецира хиламехь, цо ца кхайкхинера гIала Европерчу бусалбанийн форуман векалш.\nКадыровн Сербера бусалба школа\n480p | 16,7MB\n"И визит цхьана а агIор ца хIоттийна Нови-Пазаран администрацино, официалехь цхьаммо а ца хаийтира барам хуьлу аьлла, ца дира цхьа а дехар", – аьлла ду пресс-векалто официалехь делла жоп.\nГIалин администрацин дIахьедаро билгалдоккху Сербин Конституцино килсаш, динан юкъараллаш шаьш еха цхьанакхетараллаш лоруш хилар а, цундела цара Iедале дехарш дийриг цахилар а.\nСерберчу бусалбанийн ши цхьаьнакхетаралла\n2007-чу шарахь дуьйна бусалбанийн ши цхьаьнакхетаралла ю Сербехь. Динан дайх цхьана декъо кхоьллина "Сербин исламан юкъаралла" (Islamska zajednica u Srbiji), цуьнан официалера хIусам ю Белградехь. Сербера "Исламан цхьаьнакхетарлла" ю Боснехь, Герцоговинехь (Нови-Пазар), муфтий ву цигахь а.\nНови-Пазарехь Кадыров Ахьмадан цIарах хьафизийн школа йиллар къобалдина "Сербин исламан юкъаралло" а [Islamska zajednica u Srbiji].\nЕвроперчу бусалбанийн форум – иза хIун ю?\nНиязов Iабдул-ВахIед коьртехь волчу Европерчу бусалбанийн форуман векалшка хеттарш хьийсийра Маршо Радион Балканерчу редакцино, амма цара жоп ца делира, уьш стенна лела Малхбузерчу Балканан пачхьалкхашкахула.\nФоруман сайто бахарехь, иза гIерта "Европа кхуьийла а лууш беха, дебаш лаьтта континентера массо а бусалбанаш, церан лидерш цхьаьнатоха".\nХьалхара Iалашо ю шен, боху форумо, "бусалбачу наханна Европерчу бахархошца интеграция н бIегIийла йолу кеп лахар". Форуман сайто бахарехь, шен офисаш елла дагахь бу болам Лондонехь, Брюсселехь, Барселонехь, Москвахь, кхечу шахьаршкахь.\nМила ву Ниязов Iабдул-ВахIед?\n2012-чу шарахь Маршо Радионо хаам бира гIезало Ниязов Iабдул-ВахIедан зIе ю Оьрсийчоьнан Iедалца а, президентца путин Владимирца а, аьлла\nХIинца Ниязов Европерчу бусалбанийн форуман президент ву. 1999-чу шарахь "Цхьаалла" партин (таханлера Путинан "Цхьааллин Оьрсийчоь") могIаршкахь Пачхьалкхан Думе кхечира иза. Парламентан декъашхо лаьттина 2003-чу шаре кхаччалц.\nЕвропан бусалбанийн форуме кхачале коьртехь иза лаьттина Москварчу Исламан культуран центран – Кремлца йоьзна йолчу Муфтийн кхеташонан декъан.\nSalamWorld социалан маша кхоьллира цо, иза ю бохура "Бусалбанийн Facebook". ХIинца бац и социалан маша.\nРамзан Кадыров "Iаьржачу тептарахь"\n2020-чу шеран Товбецан-баттахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа шорйира Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна дуьхьалъяьхна санкцеш, цо адамийн бакъонаш луьра хьешарца доьзна.\n2011-чу шеран Чиллан-баттахь Медведев Дмитрийс (ша президент волуш) омра арахийцира Кадыров Нохчийчоьнан президент хоржуш. 2014-чу шарахь Кадыровс къобалдира ГIирмина Оьрсийчоьно аннекси яр.\nКадыров бехкево шен политикан оппоненташна тIехь таIзар латторна а, Iедалхоша адамаш идош, доьза дойъуш хиларна а\nБакъонаш ларъечу хьукматаша дуккхаза а билгалдаьхна 2007-чу шарахь дуьйна Нохчийчоьнан коьртехь волчу Кадыровс махкахь репрессеш яржийна хилар а, ницкъхойшна нах хьийзо доза доцу бакъо латтош хилар а. Кадыров бехкево шен политикан оппоненташна тIехь таIзар латторна а, махкахь Iедалхоша адамаш идош, йина кхел а йоцуш, доьза дойъуш хиларна.\nКхидерг доцуш, журналисташца а лелла Кадыров къиза. Масала, 2020-чу шеран Охан-беттан 21-чохь цо официалехь кхерамаш тийсира, ша луьра таIзар дийр ду бохуш, Маршо Радион Къилбаседа Кавказан редакцин куьйгалхочунна Дукаев Асланна.\nМаршо Радион Къилбаседа Кавказан редакци ю, Нохчийчуьра а, Къилбаседа Кавказан кхечу регионашкара а дахар маьрша довзуьйту оцу хаамийн гIирсо – и тайпа хьасташ дукха ца дисина Оьрсийчохь.\nКадыровна дуьхьал – рогIера санкцеш\n2020-чу шеран Товбецан-баттахь Кадыровн Рамзанна дуьхьал керла санцеш арахецча, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан секретара Помпео Майка дIахьедира, Нохчийчоьнан куьйгалхочо, Путинна герга волчу стага, коронавирусан эпидемех бахьана а дина, кхидIа а регионехь алдамий бакъонаш хьоьшуш хиларна саготта ву ша, аьлла.\n"Пачхьалкхан департаментна билггал хууш ду итт шарахь сов адамийн бакъонаш ца хеддаш хьоьшуш хиларна Кадыров бехке вуйла, оцу декъахь ду нах хьийзор, кхел а йоцуш уьш хIаллакбар", – элира Пампеос.\nАмерико шена дуьхьа санкцеш яьхча, Кадыровс шен сурт хIоттийра телеграм-канале, воьлуш, карахь ши маса топ а йолуш.\n"Помпео, оха тIеоьцу тIом. КхидIа чIогIа самукъне хир ду", – бохура бухаяздинчу йозанехь.\nВашингтонан санкции Кадыровн зудчунна а, шина йоIана а доьхку Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташка бахка.\nМила ву Кадыров Ахьмад?\nКадыров Ахьмад, таханлерчу Нохчийчоьнан куьйгалхочун да, муфтий лаьттина ша-шена маршо кхайкхийначу Ичкерехь. Махкахь хьалхара тIом болуш Оьрсийчоьнна дуьхаьл лаьттан иза.\nНохчийчохь шолгIа тIом боьдуш Оьрсийчоьнана агIор ваьлла иза, 1993-чу шеран ГIадужу-баттахь хIоьттина Нохчийчоьнан президентан дарже. 2004-чу шеран Стигалкъекъа-беттан 9-чохь "Динамо" стадионехь динчу эккхийтарехь вийна. Цул тIаьхьа Путина пачхьалкхан лаккхара совгIат дина цунна – елла "Оьрсийчоьнан Турпал" цIе.\nБалканан Малхбузе а, Нохчийчоь а\nНиязов Iадбул-ВахIед коьртехь а волуш, Европерчу бусалбанийн форуман делегаци Мангал-беттан тIаьххьарчу деношкахь Серберчу Нови-Пазарехь хилла ца Iа, кхечира иза Скопье а – Къилбаседа Македонин коьртачу шахьара.\nНохчийчуьрчу пачхьалкан "Грозный" канало бинчу хаамца, Ниязовс Скопьехь Тетово гIалин Iедалца бартбина цигахь Балканан а, Кавказан а доттагIаллин хIоллам схьабелла. Иза хIоттор бу боху Кадыров Ахьмадан 70 шо кхачарца дузуш. Скопьехь цхьана майданна туьллур ю боху "Кадыров Ахьмадан цIарах йолу доттагIаллин парк".\nБоснерчу, Герцоговинерчу Билеча гIалахь Товбецан-беттан 22-чохь дIаяьхьна эшарийн аьхкенан фестиваль "Чечения фест", реклама еш дIахIоттийна тIеман духарахь волчу Кадыров Рамзанан сурт а долуш.


Eagle FC лигин президента Завуров Шемала хаам бина, ша къамел дина Нохчийчоьнан куьййгалхочуьнца Кадыров Рамзанца, цо иэйинчу кепехь латархочух, дуьненан экс-чемпионах Нурмагомедовх иза "UFC проект" ю аларца долчун хьокъехь, аьлла. И фраза яра нехан дискуссехь, ца тайнера дуккха а адамашна.\n"Охашимма Кадыровца юкъахь листина ситуаци, барт хилла кхоччуш. Кхин оцу хьокъехь къамелаш хир дац. Рамзан Ахматовича элира шена хетарг, цуьнан дешнашца ца хилла цхьа а гамо", - билгалдаьккхина "Спорт-Экспресс" газетанна ша еллачу интервьюхь Завуровс (Нурмагомедов Хьабибан маьхча ву иза).\nЗавуров Шемала хаийтина дуьненан экс-чемпионан шича, Нурмагомедов Абубакар а, нохчийн UFC-н латархо Чимаев Хьамзат а октагонехь цхьаьнакхета мега, аьлла. Кадыровс Чимаевца лата кхойкхуш аьлла дара Нурмагомедов Хьабибах "проект".\n"Абубакарний, Хьазатний юкъахь латаррий? Хила тарлуш ду-кх иза. И шиъ цхьана йозаллехь а ву (юккъерчу бараман йозалла – ред.) UFC-на лаам хилахь, тарлуш ду ишта нисдала. Иза церан бакъо ю. Проблема яц", - аьлла Завуровс.\n2021-чу шеран Зазадоккху-баттахь Нурмагомедов Хьабиб, цо шен карьера ерзорца доьзна, ваьккхира UFC-н массо а рейтингашкара – ша спорт юьту элира дагестанхочо-чемпиона стохка, америкахо Гэтжи Джастин ша эшийначу Гадужу-беттан 24-чохь.\n31 шо долчу Нурмагомедов Абубакара UFC-хь шен хьалхара толам баьккхира Зазадоккху-бутт бовш, Лас-Вегасерчу турнирехь Цхьаьнатоьханчу Штаташкара Гуден Джаред эшорца. 16 тоьлла иза иэйинчу кепехь латарехь, кхузза эшна, цкъа эшам-толам боцуш дерзийна цхьаьнакхетар.\n27 шо долу Чимаев Хьамзат 9-зза тоьлла (кхузза –UFC-хь). Эшна вац цкъа а. Дуьненна цуьнан цIе евзира 2020-чу шеран Товбецан-баттахь, цо Къатарехь итт денна чохь ши толам баккхарца, дуьненан рекорд хIотторца.\nКадыровс " UFC-н проект" ю элира Нурмагомедовх, иза Чимаевца лата а кхойкхуш Стигалкъекъа-баттахь. Наха шаьш резабоцийла хоуьйтуш, социалан машанашкахула ша гезваха волийча, Кадыровс ша ца воллура дагестанхочунна вониг ала, бохура.


1700 нохчо ву Европе кхача гулвелла Брестехь\nБрестехь Европе кхача араваьлла 1700 нохчо ву тахана – божарий, зударий, бераш, къаной. Стенна уьду нах Нохчийчуьра, хIун дан догIу цара некъ нислуш ца хилча, муха го хьал мухIажиралла юьхьаръэцначарна, Полшерчу диаспоран лидерна, даймахкарчу бакъоларъярхошна?\n1700 нохчо гулвелла Полшин дозанехь\n...ХIара йоза дечу сахьтехь Белорусинний, Полшинний дозанна уллерчу майданахь дIатаръелла Iара нохчийн йоккха тоба – зударий, бераш, къаной, гIеметтара божарий. Цаьрга Iуьйранна дуьйна аьлла лаьттара, шуьца Белорусерчу Полшин консулатехь къамел дийр ду, шайх 4-5 стаг векалве. Ткъа сарахьо, векалш вовшах а тоьхна, дIабигина меттиг Брестера прокуратура нисъелира - тешнабехк. Буьйса йолале дозанера куп дIаса ца ялахь, шаьш ОМОНе лохкуьйтур ю, аьлла, юхаяийтира делегаци.\nЦарех ву Iабдулла. Цо довзуьйту Полшин-Белорусин дозанехь гулбеллачу нохчийн хьал.\nIабдулла: «Со 31-за гIоьртина дозанах чекхвала. Ца волуьйту. Амма хIоразза а олу, волуьйтур ву, сатийса. ГIудалкхахь воккха стаг а, цуьнан зуда а ду кхузахь, оцу зудчунна масситтаза вон хилира, дог а маллуш.\nТхоьга тхо террорхой ду а олу, ДАIИШ-хой ду а олу, лоьций, дуьгий, етта а етта. Ахча кхачийначарна тхаьшка далуччул гIо а деш, садетташ-м Iа тхо Европе кхача".\nБрестна уллерчу Полшин дозанан Тереспол ханна гергахь\nМухIажиралла юьхьар а эцна, кху еххачу аьхка, деладенна Бресте дIа а оьхуш, Полше кхача гIертачу нехан вуй-те балаболуш хьакамех, къомах жоп дала мелла а торучех стагга а?\nПолшерчу нохчийн диаспоран лидер Ильясов Шарпудди цкъа а вац мукъа оцу гIагIанах. Европе гIерта махкахой Полше кхача безаш шаьш хиларе терра, цуьнца зIе лохуш хуьлу даима а. Амма иза вац хIуманнах а воккхавеш, дац цуьнан а дан хIума.\nИльясов: «1700 сов стаг гулвелла оцу дозане. Кхузарчу Iедалца кест-кеста девнаш-м доху ас, и нах тIеэца бохуш. Ткъа Полшин миграцин урхаллехь, шу и нах кхузахь совца лерина бац, кхидIа, Германе я кхучунхьа дIагIур бу, цундела ца буьту махка олу. Ткъа оцу вайн нехан балаболуш бац я даймохк а, я кхузара, Европера, вайн векалш а".\nТамаше ду цхьа хIума, цкъа а, цхьа а стаг Iедалан тергонера вужуш а йоцчу Нохчийчохь стенна ца хеза махкара бахархой уьдуш бу, цуьнан бахьана стенгахь Iуьллу олуш я телевизионехула а, я Кадыров Рамзанан кхеташонашкахь а? Талатохар ма ду къам махках къехкар, бIеннаш эзарнашкахь адам мачадалар.\nОцу хьокъехь къамел хилира Маршо Радион президентан цIарх Нохчийчохь адамийн бакъонийн тергоечу Нухажиев Нурдица.\nЦо дикане сатийса, шайн дахар аттачу даккха, шайн цIахь хьацарца рицкъ леха ца хIуьтту адамаш до бехке, ткъа Iедало беш бац нахана цхьа а ницкъ, боху.\nНухажиев: «Даймохк ма бита, иза мухха а белахь а, тоьлу хьуна, ма гIерта гена, пана-махка дIа! ТIом дIабаьлла дукха хан яц, дац цкъачунна кхузахь ма-луъу дика а, амма хьан даймохк ма бу хIара. Шайн нохчалла а, шайгара оьздангалла а цIахь кхаба.\nСтаг зуламдеш вацахь, кхузахь цуьнга хIумма а ца боху. Нисло оьзда воцу полисхо а, иза Iамо а гIерта, хьоьху цунна гIиллакх. ... ЦIадуьйлу, цхьаъ бу вайн даймохк".\nЭфир арайолучу юкъанна, Полшерчу Тересполна гергарчу дозанехь куп тоьхна, бацалахь шаршош яржийна Iачу массех бIе нохчочун, шайна прокуратурано тесна кхерам бух боллуш буйла а хууш, цхьацца вокзалашка дехьабаха дезна. Ткъа вокзалаш а ю кхечу нохчийн бIеннех яьхина лаьтташ.\nУьду нохчий шайн махкара. Стенна уьду, официалехь дац луш жоп. Ткъа багахь, наха Полшин дозанхошка дукха хьолахь эриг, аьлча а, некъан интервью луш яздийриг, массара а санна, цхьаъ ду,– гатто ю даймахкахь, даа-мала ца тоарал а Iаткъаме ду бакъонаш хьоьшуш латтар, ала а, лела а, хетарг къадо а маршонаш яцар. Амма и ойла а шалха йолу, ма-гарра. Ткъа бакъдерг хьулдойла а дац – дакъаза болуш бу нохчийн мохк, ког ма-боллу, уьдуш ду цигара къам.\nХьажа комменташка (9)\nКерла мухIажирш цаоьшу Германехь баха хевшинчу оьрсашна\nАвстрийхой реза бац мигранташ Iедало къехкорна\nПолшина ца оьшу мигранташ\nШемахь кIезиг бен ца бисина нохчий?\nМухIажирш а, дозанаш а\nЦкъа а ца хилла оццул дукха мухIажирш\nПолша яккха нохчийн аьтто баьлча...\nMediendienst Integration: МухIажирш бац зуламхой\nМа дуьне даьккхи аш, хIай нохчийн мухIажирш!\nКху дуьненна веззал оьзда вуй-те хьо, сан Ваша!\nМухIажирш махкахбаха дагахь ю Германи


Туьрк — Википеди\nБухара доьзал: Prunoideae\nБухара тайпа: Prunus subg. Prunus\nХӀаллак хуьлу кепаш\nТуьрк — диттан тӀехь кхуьуш болу мерза стом бу.\n1 Туьркийн тайпанаш\nТуьркийн тайпанаш[нисйе бӀаьра | нисйе]\nТуьркаш яккхий хуьлу, кегий хуьлу. Церан тайпанаш масех ду.\nТуьрк - стом\nТІедоьгІнарг[нисйе бӀаьра | нисйе]\nОкулировка йо, дукхах дерг, Т-кепара хадорца, бІаьстенан гІад тІедогІаран кепашца: чкъор тІехьа, декъарца, кхин кепара копулировкаца. Российн юккъерчу асанехь туьркан окулировка ян мега июнан чеккхегара август болабаллалц муьлххачу а хенахь. Иза дика тІеиэцийтарна рузман терахь дац ладаме, ткъа оцу белхан беркате долу хенан хІоттаман хьал ду. ТІуьна, догІнашца, бовха хенан хІоттамо совйоккху кхиаран процессийн жигаралла, аьтту бо камбийн болх жигара баккха а, чкъор дика къастийта а, — бІаьргаш тІеиэцар оцу хьолехь дика хуьлу. БІаьстенан талламашца, окулировка кепара тІедоьгІнарг тІеиэцаралла, юккъера барамехь хуьлу 20—30 %. БІаьстенан апрелера июне кхаччалц гІадца тІедогІарехь, уггар дика гІодан тІеиэцаралла хуьлу май болалуш (70—85 %).\nУггар дика тІелатар хуьлу туьркан Бессея кепарчу баллаца: шад наггахь бен ца хуьлура, лакхахь тІедоьгІчи (ораман лаган 10—15 см лакхахь), гІамаран баллан тІедогІнарг цкъан а каг ца лора. Туьрк тІе гІуо ца оьцу йийна кхиинчу хьаьрса хьечан, хьечан, коканан маргІалш. Амма кІезиг ца хуьлу тІедоьгІнарг каглуш меттиг а. Цхьаболчу авторш хьехар ло туьрк тІеюгІуш хІокху кепарчу хьечийн бух лелабар: 'Еврази 43', 'Тулан Іаьржаниг', 'Сиха кхуьург ЦІиен', '10-3-68' а, хьаьрса хьач '13-113'. 'Лель', 'Айсберг', 'Граф-аьзни' кепаш гайтина дика тІеиэцаралла хьечах баьллачу бух тІехь, ткъа 'Зевс', 'Паччахьниг', 'Гвиани' дика кхуьу хьаьрса хечан бух тІехь. 'Алёша' туьрк цхьабосса дика денло муьлххачу бух тІехь а.\n↑ 1 2 3 Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху реф тIетовжаран йоза йаздина дац\n↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху Сусов тIетовжаран йоза йаздина дац\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Туьрк&oldid=2598846»\nКхерамехь йолу кепаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 19 март, 07:13.


Оьрсийчоьнан прокуроре шайн кIентий боьху Турбинерчу бахархоша\n«Исламан пачхьалкх» шех олучу тобанах дIакхета гIерташ хилла аьлла, Iедало бехкевина латтош волчу шина вахархочунна тIехIоттар доьхуш 150 сов Нохчийчоьнан бахархоша кехат дахьийтина Оьрсийчоьнан Инарла пркуроре Чайка Юрийга. Еарийдийнахь «Новая газетано» зорбане даьккхина прокуратуре дахьийтина кехат.\nБахархоша даредарехь, бехкевина Тарамов Мохьмад а, Тазбиев Джамалай а харцонца лаьцна ву, масех дийнахь шайна тIехь ницкъ бича, ца бевллачу денна тIелаьцна цара бехк. Кехата тIехь Турбинехь бехачу бахархоша а, бехкебечийн гергарчара а доьху Чайка Юрийга, суьдхошка нийсо яйтар, шайн берашна тIехь Iазап латтийнарш, харц гIуллакх айдийнарш а кхеле хIиттор. Дечкен-Беттан 27-чу дийнахь суьйранна дIалаьцна ву Тарамов а, Тазбиев а. Лаьцна ши бутт баьлча ДаIишхойх дIакхета лаам хилла церан аьлла, бехк кховдийна Iедало.\nМаршо Радиога лецначийн гергарчара дийцарехь, Беслан цIе йолчо а, бехктакхаман декъан куьйгалхо Магомедов Мамед а цхьана а волуш, ток йеттийтина цушинна, коьртах телатан тIоьрмигаш а бухкуш, садукъдеш хьийзийна и ши кIант. Цу шиммо тоьшаллаш дарца, царна хьалха иштта ницкъбина лаьцна кхобучу Лабазановна а, Бекхановна а. Эпизод ялайо, и шиъ «шпагате» хаийна кхабарх лаьцна а.\nМахкарчу Iедало, даим а санна, бакъ ца до и дерриге а.


Курбанова Нурият, юьртан лор\nМоскох ша дешна яьлча, яха а, болх бан а Кубачи юхаеана къона лор. Стенна?\nДагестанерчу Дахадаевн кIоштарчу Кубачи юьрта боьду некъ ах асфальтан бу, ах – тIойн.\nУркарах, кIоштан шахьара, 16 чаккхарма бен юьстах яцахь а, догIа, дохк лаьттачу деношкахь вуно хала хуьлу Кубачи кхача – чхарнашна юккъехула хьалаболу, охьабуссу, голаетта некъо.\nАьхна хIо, тайна Iалам ду кхузахь. Амма хи дац юьрта далийна хIинца а. Бедар йитта, чуьра гIуллакх дан гулдо догIанан хи, ткъа молу хи юьртан гIу чуьра дохьу. ХIора хIусаман дас шен аьттоне хьаьжжина нисдо доьзална дахар.\nКубачи юьртахь ваха а, болхбеш саца а доккха доьналла оьшу. "Земский доктор" ("Юьртан лор") программехь дакъалаца реза а хилла, цига веанарг вац веккъа цхьа лор бен. Аьлча а, зуда-гинеколог Курбанова Нурият.\nКехаташа дийцарехь, 3000 гергга стаг веха Кубачи юьртахь. ТIекIалдина, шина гIатах лаьтта дарбан цIа – лахахь лоьраш, лакхахь – чубехкина цомгашнаш, стационар.\nНурията йовзуьйту тхуна шен жима, амма сирла кабинет (дукха хан яц цIенна хьехарш дина, сираш тоьхна), гойту лоьрехь ца хилча ца болу, шена дешин мехха хета гIирс.\nУркарахера ю Нурият ша. Дагестанан медицинан академи а, цул тIаьхьа Москох Пироговн университетехь интернатура а чекхъяьккхина цо. Шен бер дуьнентIе даьлча, цуьнга хьожуш чохь Iийна кхаа шарахь. Аьлла цуьнга цкъа иза евзачу медикаша: дика хир дара, Оьрсийчоьно лоьрашна миллион сом а луш, кхайкхийначу программица цIахь сецча, белхан меттиг ю Кубачехь.\nСиха бина къоначу зудчо сацам – чуделла дехар, балха хIоьттина "Юьртан лор" программица, схьаэцна шена догIу миллион.\nШо гергга хан ю Курбанова Нурият дарбан цIийне еъана. Йоьлла ша балхах, боху цо. Хьалха Уркарахера микроавтобусашца схьалелара иза, амма хIинца аьтто баьлла Кубачи юьртахь мехах хIусам лаца.\nЛераса юхадало Iемина Дагестанера лоьраш\nМукъаденошна йоьду Нурият Уркарахе, берашца доккху шотт, кIиранде. Цкъачунна шен деца-ненаца юьту цо жима ши йоI.\nЖима ду юьртарчу лоьран алапа – 16 эзар сом.\nНуриятна го шений, дуккха а адам дехачу гIаларчу лоьрашний юкъара башхалла. ГIалахь лор бIене кхоччуш, я цул сов адаме хьожу дийнахь, ткъа юьртахь иттех зуда бен ца йогIу гинеколог-акушер йолчу, гIаларчу лоьранна хан ца тоьу стагера хьал гергга довза, ткъа юьртарчу лоьранна дерриг а хаьа "шен" цомгушчех.\nУльтраозаца дегIан хьал зуьй УЗИ-аппарат езара Нуриятна, шена хилча. Ю дарбан цIийнехь цхьаъ – цо дуьнентIе далаза долу бер гучудаккхий, детталучу цуьнан даге ладогIа аьтто а бо. Кхечу зерашна пайде яц иза. Хьал ма-дарра талла, зударий гIала хьийсо безаш хуьлу.\nЛоман эвлашкара лоьраш ца теша "Юьртан лор" программех. Дахадаевн кIоштарчу цхьана лоьро журналисте дийцира шена хетарг. "Ткъа шо сов ду ас болх бен. Цхьа а субсиди яц пачхьалкхо зеделла лор тIекIаван кховдош. Ткъа къоначу медикна деккъа дIа юьрта воьдург ло миллион! Iедалера гIо а ца хуьлий, лоьраша шаьш тобо дарбан цIийнан тхов дукха хьолехь, я шаьш хIоттабо хитотту гIирс. Иштта буьйлу хенера, гIо до цомгушчарна", - дийцира цо "Кавказ.Реалиига".


ЭрдохIан: урхаллехь Асад мел ву машарца доьрзур дац Шемара хьал\nШемарчу Идлиб провинцера уьдуш бу радикалан тобанхой, амма маьрша доьрзур дац цигара хьал, пачхьалкхан куьйгаллехь Асад Башар мел ву. Reuters агенталле дина цу кепара дIахьедар Туркойчоьнан президенто ЭрдохIан Реджепа.\nКхо миллион вахархо веха Идлибехь, шайлахь кхоалгIа дакъа - бераш а долуш. Де хьалха ООН-ан Инарла Ассамблейн сессехь вистхуьлуш ишта ЭрдохIана дIакхайкхийра, провинцина тIелатар юхадаккха аьтто хилла, Оьрсийчоьнан а, Туркойчоьнан а бертан дийцарх пайдабаларца.\nОьрсийчоьно гIо латточу Шеман президентан эскархоша кечдеш хиллера тIелатар. Юха а шен пачхьалкхе мухIажирш гIортарна саготта вара ЭрдохIан, ткъа дуьненан юкъаралло оцу регионехь химин герз лелоран кхерам лаьтта аьллера.


Шайн къома дуьхьал йолийна дискриминаци сацае аьлла, митинг дIаяьхьна Европерчу гIалгIаша\nОхан-бутт 07, 2019\nЕвропехь гIалгIаша хIоттийна митинг\nЕвропан шина шахьарахь шоьтадийнахь митингаш дIаяьхьна цигахь бехачу гIалгIаша, Нохчийчоьнца дозанаш хийцарна дуьхьал шаьш дуй хоуьйтуш. БIе гергга стаг гулвеллера Хельсинкерчу Оьрсийчоьнан векалтна хьлха а, Брюсселерчу Шуманан майданахь а. ГIалгIайчоьнан куьйгалхочуьнга Евкуров Юнус-Беке дарж дитар а, керла харжамаш дIабахьар а тIедожийра гулбеллачара.\nИшта жигархоша кхайкхамбина Оьрсийчоьнан Iедале, ГIалгIайчуьрчу оппозицин жигархошна тIаьхьабевлла лелар а сацаде аьлла. Евкуровс тIеэца баьхна, референдумах низам юхадаккха бохуш, кхайкхамбира протестхоша. Жигархошна хетарехь, оцу низамо бакъо лур ю Iедалхошна дозанаш а, республикан статус а халкъаца дага а ца бовлуш, хийца.\n"Кавказ.Реалии" портале митингхоша бинчу хаамца, Хельсинкерчу оьрсийн векалто тергамза йитина кхеран акци. Делахь а, шина а Европехь хIоттийначу митингехь шайн тIедилларш билгалдаьхна хIоттийна резолюци векалтийн почтан яьшкаш чу тийсина протестхоша, цундела уьш догйовха бу, Оьрсийчоьнан Iедалшка шайн кхайкхам дIакхачор бу аьлла.\nБилгалдоккху, Брюсселерчу акци баьхкинера Францера а, Голландера а, Грецира а, Германера а, Австрера а гIалгIай. Гергарчу хенахь Германехь а, Швецехь цу кепара митингаш хIитто Iалашо ю церан.


Толам баьккхича санна: стенна оьшу Кадыровна Ичкерин векалш\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана тIаьххьарчу хенахь шен тидам алссам латтабо 90-чу шерашкахь яьхначу Ичкерин заманна тIехь. КIирандийнахь шо дерзош еллачу шен пресс-конференцехь цо юха а дIахьедира, ша цIабахкарна дуьхьал вац зуламашца куьг бехдина боцу нах, аьлла.\nКадыровна гонехь ичкерихой\nШайн заманахь федералашкахьа бевллачу нахах бу Кадыровн го доккхачу декъанна. Уггар тешаме ларалучу цуьнан накъостех волу Пачхьалкхан Думин депутат Делимханов Адам ву 1996 шарахь ГIизлара а, Первомайское а тIелатарш деш баьчча лаьттинчу Радуев Салманан машенлелорхо Iийна. Ша Делимханов оцу операцехь дакъалоцуш хилла ала бух бац, амма тIеман барам бирзича вуьйлира Радуевна герга хьийза.\n1999 шарахь Нохчийчохь рогIера тIом болабелча а хаалора иза тIемалойн могIаршкахь, амма шо даьлча, Кадыров Рамзана, ша шен дена хадеш лелачу муьрехь герзахойн го гулбан болийча, цуьнан декъахь гучувелира Делимханов.\nДаудов Мохьмад, Нохчийчоьнан парламентан куьйгалхо, Кадыровн уллера стаг, вовза волавелира Басаев Шемалан цхьана дакъойн буьйранча санна. Кадыровн гоне иза хIоьттина 2002 шарахь.\nХамбиев Мохьмад, Ичкерин тIеман министр, 2002 шо даладечхьана сецира тIемашкахь дакъалоцучуьра, 2004 шарахь каравахара официалехь федералийн ницкъийн, цул тIаьхьа иза а хIоьттира Кадыровн гоне.\nКадыров Рамзана кхоьллинчу тIеман дакъошкахь бу бIеннаш Ичкерин тобанашкахь лелла "могIара бIаьхой".\nДозанал арахьара юхабаьхкина могIара ичкерихой\n2007 шарахь даймахка юхавирзира тIемаш буьйлалуш махкахваьлла, Польшехь сецна хилла Ампукаев Рамзан. ТIаьхьо Бельге дIавахара иза, цигахь цунна политикан тховкIело елира, паспорт а схьаийцира. Нохчийн информацин центр а кхоьллина, вехха цуьнан коьртехь а волуш, Ичкерин Польшера векал Iийра Ампукаев. Делахь а иза дIавахаро тIех дог ца дохийра Европерчу нохчийн – даима а вара иза Оьрсийчоьнехьа хиларца билгалвуьйлуш.\nАлссам тидаме дуьйжира Масхадов Асланан министрийн кабинетехь могашаллин министр Iийна Хамбиев Iумар Нохчийчу дIавахар. Лаамехь-лаамза яьккхира цо шен гIулч – цо ша дийцарца, бевзаш боцчу Оьрсийчоьнан ницкъаша вадийнера цуьнан ваша.\nДозанал арахьа Хамбиевс толлура Оьрсийчоьнан эскарша Нохчийчохь дина зуламаш, цундела лааме дара цигарчу режимна иза цIехьаверзар. Цуьнан жимахволу ваша леррина Итале хьажийнера иза могуш-маьрша даймахка вуьтур вуйла хаийта. 2007 шеран Зазадоккху-баттахь президента Путин Владимира кхайкхира иза Оьрсийчу юха. Хамбиевс тIеийцира кховдийна некъ, ша валалц Iийра лоьран балхахь, ца гIиртира махкарчу политикана юкъа.\n2008 шарахь, оццу хенахь дара муфтий а, Ичкерин шерашкахь ШарIан кхелан куьйгалхо а хилла Австрера Тевсиев Бай-Iела дIавахча. Иза цIакхачар а дара Кадыровна мехала – 1999 шарахь гIазот кхайкхор нийса дацара, Кадыров Ахьмад доллучунна а тIехь вара нийса бахийтира цо Тевсиевга.\n2009 шарахь дуккха нах цец а бохуш, цIехьавирзира 2002 шарахь Дубровкера Норд-Ост дIалацарца гIараваьллачу Бараев Мовсаран да Бараев Бухари. Радикалца, Имарат Кавказан амирца уьйрехь вара Бараев, ларалора цуьнан дозанал арахьара векал. Австрин Iедало ша тергонехь кхобуш вуйла а хууш, цхьаьнхьа а дIаса ца вуьйлуш, вехира иза Европехь. Нохчийчуьрчу Iедална иза оьшура, радикалехь болу куьйгалхой а шегахьа буьйлийла дIахаийта.\nОцу муьрехь дехха къамелаш лийлира вевзаш волчу Ичкерин политикца Закаев Ахьмадца. Федералан Iедал кийча дара цунна кхерамзалла яла, иза цIехьавирзчхьана – тIеман юьххьехь чов ярца доьзна Оьрсийчоьнан эскаршца летта вац иза ШолгIачу тIамехь.\nЦунна стенна оьшу уьш?\nЕхха Закаевн гонехь Iийна, ша-шех министрийн кабинетан векал олуш хилла Мицаева Рубати даймахка дIаяхна ГIуран-беттан юьххьехь. Цунна аэропорте духьалвахара республикан зорбан министр Дудаев Ахьмад, парламентан депутат Хамбиев Мохьмад, кхиболу Iедалан векалш. Оццу сарахь Кадыровн резиденце а кхачийра иза.\nМицаевас Гезгмашин-баттахь Нохчийчу яхийтира шен ши йоI, царех цхьаъ – Суният – Кадыров Ахьмадн сурт дика дилларца конкурсехь толам баккха а ларийра.\nСелханлера "Ичкерин йоI" цIеххьана йолаелира шен нийсархошна лен, иза дара Соьлжа-ГIалахь вуно оьшург. Ичкери юьцуш къамелаш дарца хьехбевллачу нахал а алсам оьшура Кадыровна керла бага. ХIинца аьтто бу Мицаева Рубатин Ичкерин чуьра къайленаш йовзийта - хьан хIун хьаьнца ца декъна, стенна, мила хьанна декхаре ву дIахаийта.\n"Евроичкерихой" даймахка берзр еккъа цхьана нохчийн проблема яц, аьлла хета "Кавказан къаьмнийн ассамблеян" куьйгалхочунна Кутаев Русланна.\n"Оьрсийчоьнна, Кадыровн Нохчийчоьнал а Iаткъаме ду хIинца а Ичкери хьехош цхьа нах бисина хилар. Москван Iалашо ю Ичкери евзаш а доцу керла чкъор кхиор. Ичкерех долу иэс хIаллакдан декхарейина Кремло Соьлжа-ГIала", – тешна ву Кутаев.\nЗакаев Ахьмад, Ичкерин заманара байракхаш, Ичкерин парламентан декъашхой, оцу заманара васташ – и дерриг а ду Москва шен Iалашонца ларийна цахиларан тоьшалла, боху политолога.\n"Цундела, - цунна хетарехь, - керла-керла ичкерихо цIа массаза вогIу а, кадыровхойн кеп хIитто еза шаьш тоьлча санна. Уьш теша цунах".\nКутаевна хетарехь, Ичкери – иза яц цхьа еккъа цIерш, 90-чу шерашкара политикаш, дозуш йоцу васт ду къоманна: "Цундела эмиграцера милла а цIаварах а, дан хIума дац, йола езар ю Оьрсийчоь – Ичкерица йолу проблема йовш яц, лаьттар йолуш ю".\n"Европерчу нохчийн ассамблеян" куьйгалхочунна Муртазалиев Асланна гарехь, Кадыровна ша даима буьйцу "Ахьмад-Хьаьжин некъ" бакъбархьама оьшу ичкерийхой цIехьаберзар, оцо бакъ беш а баккъал а тешаш волу и "некъ".\n"Эзарза хьахийча, аьшпех бакъдерг хуьлу моьтту царна. Ткъа и аьшпаш шарбан, бакъдолчун кепе баха оьшу цунна хьалхалера а, керлабевлла а ичкерихой шена суждане хIита цIабахкар", -боху Муртазалиевс.\nЦунна хетарехь, "Кадыровна шен гонехь ган лаьа бохкабелла ичкерихой, оцу хьоло дайдо иза ша вохкавлар а. Ткъа баккъал а болчу патриоташна беламе шоу ю лелориг".\nМицаева Нохчичу кхачар цхьаьандеъна Кадыровна критика ечу блогерийн гергара нах лецарца. Масала, ГIуран-беттан 23–25 деношкахь лецира "Iазапна духьалояран комитетерчу"юристан Абубакара Янгулбаева дехойх а, ненахойх а 40 гергга стаг. Иза ша а лецира, оппозицин 1ADAT телеграм-каналан модератор иза хиларх шеко йолуш. Цунна хетарехь, ша оцу каналца зIенехь ву аьлла Мациева Рубатис Кадыровга аларца доьзна дара и лецарш.


Хакасин таIзар дарна тIехь урхалла латточу (ФСИН) хьукматна чуйогIучу колонин кхаа белхахочунна оршотдийнахь набахтехь даккха 6 а, 5 шераш хенаш кхайкхийна Абаканан кхело. ИК-33 лоьмар йолчу колонин куьйгалхо Чичинин Евгений а, цуьнан куьйгакIел лаьттина Золотухин Дмитрий а, Васильев Илья а ву аьлла, Iораяьхна церан цIераш.\nУьш бехкебина лецначарна етташ хиларна: аьрзнаш яздечуьра совца бохуш, оцу методашца кхеро гIиртина бехкебийраш.\nДелахь а кхело кIелхьарбаьхна уьш, тутмакхаш хьийзош хилла аьлла, биллинчу цхьана бехках. Оцу бахьанашца кIезиг хенаш тоьхна царна. Юьхьанца дуьйна прокуратурано 11 а, 12 а шераш доьхура ФСИН-ан белхахошна.\nИшта кхело тIедожийна царна цхьа миллион, ах миллион ахчан барамехь компенсаци тутмакхашна ялар. ТаIзар кхочушдаран урхаллехь даржашкахь кхаа шарна болх бар а дихкина царна.\nИК-33 набахтехь хан токхуш волу Абаканера вахархо Буйницкий Сергей зен хилларг ву аьлла, тIечIагIдина кхело. Чичинина а, цуьнан белхан накъосташа а йитинчул тIаьхьа жим хIаллакхилла цуьнан.\nКхелахоша шайн сацам бовзийтинчул тIаьхьа, "Сибирь.Реалии" проекте дийцина Буйницкийс, таIзар дайн хиларна, ша реза ца хиларх. Кхелан сацамна латкъамбина, гIуллакх Лакхарчу кхеле дала дагахь ву ша аьлла цо.\n"Соьга хаьттича, 15-17 шераш догIу царна. Йоллу системана а, цуьнан куьйгалхошна а дIахаийта деза, тутмакхаш адамаш доцуш санна цаьрца хила ца везийла. Хийца еза система. Уггар доьхнарг хIун ду хьуна аьлча, шена тIехь лелочу Iазапах дIаволар. Цул тIаьхьа ца кхоьру хьо. Бен-башха ца хетара суна сайна еттачу заманчохь. Ойла хуьлура: "Со вийна довлахьара шу, шу карара вала" олий.\nБуйницкийс ма-дарра дийцира, Чичинина а, цуьнан куьйгакIеларчу шиммо а тутмакхашна тIаьхь лелочух.\nЦо бахарехь, даим а аьрзнаш деш хиллера цо шайн камераш чохь латточу хьелашна.\nЛаткъамаш ца тайначу колонин администрацино ШИЗО-хь хан яккхийтинчул тIаьхьа, кхо пхенаш хедийча, ЕПКТ олучу меттиге дIахаьжийра иза.\n"ЕПКТ хIун ю хьуна аьлча, набахтех тера хIусам ю иза колони чохь. Цигахь тутмакхаш баракаш чохь Iаш бац, пене дIатуьйсу маьнгаш долчу камераш чохь бу. Хьо дIа а воьхкий етта хьуна, царна бен дац хьанна еттахь а, - дагалоьцу Буйницкийс. – Цу чуьра арадолуьйтуш цхьа арз дац, цхьа кехат дац. Цу чохь берш адамаш санна а ца хета. Цу ЕПКТ чу дехьа ма ваьккхи, соьга боху: "Ахь цхьанхьа а кехаташ ца яздо, адвокат а хьайна ца оьшу олу ахь. Кху чохь цхьаннах а пIелг Iуттуш а бац ахь алахь-йисина хьайн хан паргIат токхур ю ахь". Ас элира: "ХIан-хIа, со Iийр вац тапъаьлла". ТIаккха тIехь гIело ян буьйлабелира уьш суна", - дагалоьцу чохь хан яьккхинчо.\nКхаа кIиранах ЕПКТ чохь 5-зза йиттина хилла Буйницкийна, цуьнан материалашкахь дийцарехь: Марсхьокху - беттан 11, 15, 21-чу деношкахь а, Гезгамашин-беттан 1-чохь а.\n"Камераш йоцчу вуьгу хьо. Шпагат еш санна дIа а хIоттавой, куьйгаш дIаса а дохуьйтий, латтаво хьо. ТIаккха дубинкаца, когашца, куьйгашца етта хьуна. Хьо охьавужу. Маьхьарий хьоькху цара: катоххий хьалагIаттал, бохуш", - дийцина, шен хан яьккхина, араваьллачу Буйницкийс.\nЦо дийцарехь, Гезгамашин-беттан 2-чу дийнахь адвокатна хьайна оьшуш вац ала аьлла, тIедожийра цунна. Нагахь, аьлларг ца дахь Читахь набахтехь хан токхуш волчу кхьунан вешина ницкъбийр бу бохуш, кхерамаш а туьйсуш.\nХIара реза ца хилча, юха а етта буьйлебеллера. Кхуьнга дуьхьало ца яйта, хIара дIа а вихкина. Куьйгаш скотчца, когаш доьхканца.\n"Жаннаш тIе, гай тIе мийрашца а, гIожмашца а еттара суна. ЦIеххьана цхьа чIогIа лазар хааделира суна, жаннаш долчу меттигехь. Бода беара сан бIаьргаш чу. Ас боху: "аша цхьаъ эккхийтина сан". Цул тIаьхьа жимма меттавеара. Со хьала а айбина, чIенигех дубинка туьйхира суна Чичинина, кхи ас хьох пIелг хьакхор бац олуш. Ша кху чу валор ву хьо, амма хьуна еттар ю кхечу тутмакхаша бахара цо соьга", - дагалоьцу Буйницкийс.\nЙиттинчул тIаьхьа могушалла галъяьллера цуьнан, набахтин лоьраша дарбан цIийне хьажийра иза. Цигахь аьрру агIор хилла жин дIабаьккхира цуьнан. Лоьраша аьлла хиллера цуьнга, кхи а эхасахьтехь шайна тIе ца валош хьевинехь, шайн хьуна дан г1о хир дацара аьлла.\nОцу дарбан цIийнехь болх беш кхуьнан ненан дика доттагI хиллера, цо дIахаийтинера Буйницкийн дега-нене долчу хьолах.\nБуйницкийс а санна, изза мукIарло дина хиллера Чичининна дуьхьал ИК-33 чохь хан йоккхуш хиллачу Гобозов цIе йолчу тутмакхо.\nТутмакхаш кагбан гIерташ, йиттина ца Iара боху Буйницкийс набахтин белхахой.\n"ЕПКТ чуьра хьал хьангга а лалур долуш дац. Масала, музыкан центр ю дIалаьтташ. Стаг велча лоькху зурма хIоттайо цара. Дийно сарралц лоькхуьйту и. "Бременские музыканты" хIотто а тарло, делахь а, хьо хьеравоккху цу мукъамаша. Адамийн психологи ишта хIаллакйо цигахь", - дуьйцу Буйницкийс.\n"Масала, Iаьнан хенахь арахь 30 градус шело лаьттачу заманчохь, бетонан лаьтта тIера ло дIадоккхуьйту хьоьга. ТIергIан пазаташ ю хьан Iай юху, амма хьуна юткъа пазаташ ло. Аьхкенан мачаш а йохуьйту кога. Ло дIадоккху ахь, царна хаьа хьан когаш гIорийна хан. Т1аккха хьо чу а вуьгий, когаш берзина а бохий, шайн мачашца хьан когаш тIе мийра бетта цара. БIаьргех хи даллал лазаме хIума ду иза", - дагалоьцу хиллачу тутмакхо.\nШа дарбан цIийнехь Iуьллучу заманчохь Талламан комитете арз динера Буйницкийс. ТIаккха кхуьнца берта ваха гIоьртира Чичинин. Цигаьркаш кхийдош, чай дала гIерташ. Шен машен дIа а йохкий, духалург ахча лур ду ша а баьхнера.\nКеста Хакасехь кхи а цу кепара кхелан процесс йолалур ю. Шайна тIехь Iазапаш лелийна аьлла, кхеле велла цигарчу тутмакхаша кхи а регионерчу ФСИН-ан кхо белхахо.\nКху артиклах алсам деша таро ю Сибирь.Реалии проектан сайт тIехь.


Оппозицин Декъашхошна ТIехь Кхелаш ДIайолийна Москох\nОьрсийчоь -- Полицино дIалоцуш ву Москох Пушкинан майданахь хиллачу митингехь дакъа лоцуш хилла Навальный Алексей,05Заз2012\nОппозицино Москох Пушкинан майданахь дIаяьхьна йолу митинг гIалин Iедалшца дага а доьвлла дIаяьхьна яра. Тайп-тайпанчу хьосташа дийцарехь, цу акцехь дакъа лоцуш вара 14 эзар тIера 30 эзаре кхаччалц стаг.\nЦу митингехь бист хилира бевзаш болу Оьрсийчура оппозицин лидерш а, политикаш а, юкъараллин жигархой а Навальный Алексей а, Явлинский Григорий а, Рыжков Владимир а, Немцов Борис а, Каспаров Гарри а, Гудков Геннадий а, кхин берш а.\nРыжков Владимирца цхьаьна митинг дIахьуш яра Оьрсийчохь евзаш йолу актриса Лазарева Татьяна.\nКоьрта лозунгаш дуьхьала хьажийна яра Путин Владимирна а, цуьнан Iедалехь миллиардашк долларшкахь рицкъ даьккхинчу нахана а.\nОьрсийчоьнан чоьхьарачу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца, митинг чекхяьллачулла тIаьхьа Пушкинан майданара дIа ца боьлхуш дуьхьал бевллера цхьаболу нах. Цара дIахьедар динера парламентан а, президентан а харжамашна реза ца хилар гойтуш хан тоьхна йоцу дуьхьалонан акци дIайолайо шаьш, аьлла.\nПолицино ницкъаца дIасалаьхкира цу майданахь гулбелларш. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Москох-гIалехула йолчу коьртачу урхаллин зорбан сервисо бинчу хаамца, ша-верриг а дIалаьцнарг вара 250 сов стаг.\nЦарна юкъахь бара оппозицин лидерш Навальный Алексей а, Яшин Илья а, Удальцов Сергей а. Сахилале уьш ша-берш а дIахийцира, митингаш а, гуламаш а дIабахьаран низам дохийна, аьлла, протоколаш а хIиттийна. Административан зулам дина, аьлла, царна гIуда тоха догIуш ду 200 туьма гергга барамехь.\n«Тверское» олучу полицин декъехь ша дIахецначулла тIаьхьа Навальный Алексейс журналисташна хьалха дIахьедар дира, шаьш кхин дIа а дуккха а наха дакъа лоцуш йолу акциш дIакхоьхьур ю, аьлла. Шаьш совцур дац толам баккхалц, бохуш вара иза.\nЦу хеннахь Москох Пушкинан майданахь маьрша акци дIахьуш болу нах дIалийцар емал дина Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа. Иштта Iамеркан Москох волчу векло Макфол Майкла ша саготта хилар дIахаийтира, Москох демонстранташ дIалийцар бахьана долуш.\nШа сагатдо Пушкинан майданахь маьрша демонстранташ дIалийцарна. Гуламаш дIабахьа а, маьрша вист хила а йолу маьршонаш массера а долу дозалла ду, аьлла, яздина цо шен Твиттерехь йолчу микроблогехь.\nШинарийн дийнахь дуьйна кхелаш дIайолийна Пушкинан майданахь дIалийцина хиллачу оппозицин декъашхошна тIехь. Навальный Алексейн адвокато Кобзев Вадима хаам бина РИА Новости олучу хаамийн агенталле цуьнан гIуллакх листа долор долуш ду кху беттан 15-чу дийнахь, аьлла.\nОццу дийнахь кхечу меттехь къастор долуш ду Лубянка олучу майданахь дIалаьцна хилла волчу оппозицин лидерех цхьаъ волчу Лимонов Эдуардан дов а.\nНавальныйн дов луьстуш хир ю хьалха цунна чохь даккха 15 де кхайкхийна йолу суьдхо Боровкова Ольга. Дукха хан йоццуш цо шен фамили хийцина. ХIинца иза Затомская ю. И зуда евзаш ю оппозиционерашна тIехь луьра кхелаш ярца.\nОьрсийчоьнан талламан комитето бехк-такхаман гIуллакх схьаделла мегаш ду Пушкинан майданахь митингехь дакъа лаьцначу нахана дуьхьала, аьлла, хаам бина цу комитетан векло Маркин Владимира.\nЦо дийцарехь, карарчу хенахь уьш хьовсуш бу оппозицин декъашхоша Оршот-сарахь цу майданахь лелийначуьнга. Талламхоша къастор ду цу акцин декъашхоша къепедацаршка кхийкхина нах, я ца кхийкхина, бохург.


Курскан кIоштахь вийна тIемало Бантаев Iаьрби дIаваха гIерташ хилла Украине\nГIадужу-бутт 06, 2017\nОьрсийчоьнан Украиница доза. Маршо Радион архивера сурт.\nКурскан кIоштахь Оьрсийчоьнан дозанхоша вийна 34 шо долу Нохчийчуьрчу БердакIеллара вахархо Бантаев Iаьрби, 2000-гIа шераш долалуш ТIом барна лаьцна чувоьллина хилла набахте. Колонера маьрша ваьлла хилла, иза 6 шо хан а текхна, хаам бо "Кавказский узело".\nГергарчара дийцарехь, цу хенахь дуьйна ваха вуьтуш ца хилла Бантаев ницкъаллин структурийн белхахоша. И бахьана долуш, эххаре а хьунхахь болчу тIемалойх дIакхетта иза.\n"Кавказский узелан" хьастано дийцарехь, Бантаевн ваша Бантаев Ахьмад вийна Нохчийчохь «зачитка» дIхьош. 2007-чу шарахь лар йоцуш вайна цуьнан шолгIа ваша Бантаев Алихан, ткъа 2014-чу шарахь мича вахана ца хууш вайна кхолагIа ваша Бантаев Рамзан.\nГезгмашин-беттан 30-чу дийнахь Курскан кIоштахь герзаш деттарехь вийра Оьрсийчоьнан дозанхо. ТIелатар диначерах цхьаъ вийра дозанхоша, шолгIачо, ша а леш, карахь граната эккхийтира, кхолагIа – Эльмурзаев Мохьмад лецира, ткъа воьалгIачун, Демельханов Iелийн, аьтто белира къайла вала.


"Оьрсийчуьрчу бахархошна бIоба". Стенна йина Кремло Нохчийчоьнах ша-тайпа регион?\nОхан-бутт 04, 2021\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Израилна критика йина, цо Нохчийчоь терроризман кхерам лаьтта меттиг ю аьллачул тIаьхьа. Зазадоккху-беттан 30-чохь Израилан Кхерамзаллин кхеташоно шен бахархошка кхайкхам бина, оцу республике цабахар хьоьхуш.\nКадыровс шен телеграм-каналехула тоьшалла дина Израилан Кхерамзаллин кхеташонна, Нохчийн Республикехь тIом тоххара чекхбаьлла а, мехкан лаьтта тIехь террорхой банне а бац, аьлла. Цо хьал зен а, иза маьрша дуйла ган а шех тешийначу махка кхойкху Израилера эксперташ. Израилера бизнес лело а, садаIа а нах кхочу махка, царна дика хаьа цигахь кхерамзалла юйла, чIагIдо Кадыровс.\nАмма еккъа цхьа Израил хилла ца Iа шен бахархошка КъилбаседаКавказе цалелар хьоьхуш. Масала, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаменто америкахошна хьоьху, коронавирусан проблемашца доьзна, Оьрсийчу цаэхар. Цул сов, урхалло бахарехь, Оьрсийчохь беха я цига лела Цхьаьнатоьхначу Штатийн бахархой тарло официалан белхахойн куьйга кIел нисбала, тарло леца а, хеттамашка баха а, гIелонна, къизаллина бухахьарчо а. Оьрсийчохь терроризман кхерам лаьтта, къаьсттина Къилбаседа Кавказе, Нохчийчу а, Элбрусна гонахарчу мехкашка а ваха мегаш дац, боху Пачхьалкхан департаменто.\nолийла дац цуьнан оптимизм бух болуш ю, махкахь ницкъбар дирзина – тIемалошкара буьйлу кхерам юха ца болу, мел дукха дIахьедарш дахь а.\nОцу юкъанна Оьрсийчоьнан Iедало дIахьедина, Нохчийчохь контртерроран операци чекхъяьлла 2009-чу шеран Охан-баттахь, аьлла, амма цигахь цул тIаьхьа дуккхаза а лаьттина тIематасадаларш. Нохчийчохь ГIаттаман болам чекхбаьлла хиларх лаьцна Кадыров Рамзана динчу дIахьедарех тIаьххьарниг кхочу, ялх тIемало а, церан амир Бютукаев Аслан а вуьйш, иккхинчу ирчачу хиламна - 2021-чу шеран Дечкен-беттахь дара иза. Делахь а олийла дац цуьнан оптимизм бух болуш ю, махкахь ницкъбар дирзина – тIемалошкара буьйлу кхерам юха ца болу, мел дукха дIахьедарш дахь а. Ткъа журналисташа а, бакъоларъярхоша а шайн талламашкахь гойту махкарчу Iедалхоша бахархойн бакъонаш хьешар шуьйрра даьржийна лаьтта хьал хилар.\nЗазадоккху-беттан 30-чохь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн арахьарчу гIуллакхийн урхалло йоккха артикл арахецна Оьрсийчохь 2020-чу шарахь адамийн бакъонаш мел талхийна хоуьйтуш. Нохчийчоь 48-зза хаьхийна документо, ткъа Кадыров Рамзан – 14-зза (Путинал а дукха, иза уьссазза бен вац хьахош). Иттаннаш билггал къастаделла, Оьрсийчохь адамийн бакъонаш талхош хиларх ден тоьшаллаш ду хьахийна, Нохчийчохь Iедалхоша, ламасте долу сте-боьршалла талхор бухе а дуьллуш, нах хIаллакбарх, Iедалан къайлахчу набахтешкахь Iазап латторах долу факташ а гойтуш.\nДокумент хIоттийначара дагадоуьйту Нохчийчоьнал, Оьрсийчоьнал арахьа дина зуламаш, нах байъар, царна бехке кадыровхой лорийла а хоуьйтуш – 2020-чу шеран Дечкен баттахь Францехь Алиев Iимран а, Австрехь Мангал-баттахь Умаров Мамихан а вер.\nТепсуркаевн гIуллакх талларх жоьпалла шена тIера дIадаьккхи Нохчийчоьно\nНохчийчохь адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларх дехха лаьцна дуьйцу документо, даладо дуккха а зен хиллачу нахера, системина юкъарчу векалшкара а тIехь, тоьшаллаш. Зазадоккху-беттан1I5-чохь "Новая газето" зорбане даьккхира Кадыров Ахьмадан цIарх йолчу Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллерчу полкехь лакхара сержант хиллачу Гезмахмаев Сулиманан тоьшалла. Полисхо лаьттинчо дийцира 2016-2017-чу шерашкахь дуккха нах лецна хиларх а, хIаллакбарх а лаьцна. Араяьллачу материало дарбира Нохчийчуьра Iедалхой. Юьхьанца Кадыров президентера Путин Владимирера гIо леха аравелира "Новая газетаца" баьллачу къовсамехь толархьама, амма гIуллакх ца хилира. Бакъдерг лаха Кадыров кхеле хьажийра президентан пресс-векала Песков Дмитрийс – ткъа оцо, Оьрсийчохь тахана лелачу хьелашца дуьстича, Кремль реза йоцийла хоуьйту шега дехар дарна. Юха Нохчийчоьнан куьйгалхо ша хIоьттира Гезмахмаевн цIе бехъян, иза "наркоман" а, нехан декхарш тIехьерчийна стаг а ву, бохуш. Иштта сийсазбаха болийра Нохчийчоьнна юьстах беха Гезмахмаевн герганаш а.\nОьрсийчоьнан кхечу регионашкахь хьал кхин а ирча дуйла а хууш, Кремлна Кадыровн режим мегаш хетачух тера ду.\nНохчийчохь кхел йоцуш нах бойъу, хьийзабо, цигахь къайлах латтош набахтеш ю бохучух цатешарш бовлуш хилахь а, дукха хан йоццуш Оьрсийчоьнца лелла конфликт йирзина еха и территори хилла яьлла нехан кхетамехь ша-тайпа, томейоцу меттиг. ТIемалой хIаллакбина олий, кест-кеста яржош ю информаци, амма кIезиг теша нах Нохчийчоь туризманна а, бизнесна а кхераме яц бохучух. Ткъа бакъду, низам коьрте а хIоттош, адамийн бакъонаш талхорах долу факташ теллина меттиг еъча, меттахIотта тарлора республикин имидж, аттачу дала тарлора цигарчу нехан дахар.\nАмма кхочийла дац таханлерчу Нохчийчу и тайпа хийцамаш. Долу хьал, гарехь, мегаш ду Москвана. Оьрсийчоьнан кхечу регионашкахь хьал кхин а ирча дуйла а хууш, Кремлна Кадыровн режим мегаш хетачух тера ду. Нохчийчохь адамийн бакъонаш массанхьачул а луьра кегъеш хилар алссам тидаме а оьцуш, Оьрсийчоьнан Iедало шуьйрра репрессийн болам баржийна хилар дуьненан юкъаралло а доккху шен тидамера, цкъа а даржехь хийцалуш воцу куьйгалхо Путин Владимир пачхьалкханна магаш а веш. Иштачу хьолехь арахьарчу а, чоьхьарчу а тергамхочунна шаьш нохчий а хета кхераме. Хьолан жамI ду шерашкахь Нохчийчохь ца хеддаш адамийн бакъонаш хьоьшуш латтар а, бакъоларъярхоша, журналисташа и хьал дилллина далхор а – амма хийцалуш хIума дац цигахь.\nЕвропан санкцешна юкъавахийтина Висмурадов Абузайд\nФедералан центр тIаьххаьрчу ткъа шера чохь цахеддаш лахъеш хьийза Оьрсийчоьнан регионийн Iедалшкара бакъонаш, амма дац иза Нохчийчуьрчу Iедалх хьакхалуш. ТIом а терроризм а лаьттачул атта ду лан Кадыровс ден "кегий зуламаш", бохуш, Iийна Оьрсийчуьра эксперташ еххачу хенахь. Делахь а Нохчийчохь тIом дIабаьлла хилча, стенна лела нохчашна дуьхьал Iазап республикехь, цул арахьа, стенна бойъу уьш, стенна до таIзарш? Иштта де латтош хилча, олийла дац тIом чекхбаьлла, я ала деза, Оьрсийчоьнна Кадыровн Нохчийчоь оьшу чоьхьарчу а, арахьарчу а бахархошна "бIоба яийтархьама".