Комета — Википеди\nКоьрта меню схьаелла\nЙеша кхечу маттахь\nКоме́та (Шира Грецин маттахь κομήτης — месаш йолу, месала) — Мьалхан чӀогӀа дӀасаоьзна орбитехула гонах хьийза бодане кеп йолу жима стигалан хӀума. Маьлхан улле кхочуш хенахь цуьна ченах а, газах а цӀога.\n1 Коьрта хаамаш\n2 Талламан истори\n4 Кометийн хӀоттам\nСхьахетареш, йоккха период йолу кометаш схьайогӀуш ю Оортан Мархан чура. Цигахь шортта кометан ядраш ду. Маьлхан системин гонах йола стигалан хӀуманаш хӀотталуш ю дӀайоду химин хӀуманех (хин ша, метанан ша, и. к. д.). Кометаш Маьлхан тӀекхочуш хенахь оцу шанех Ӏа хуьлу.\nТахана евзуш ю 400 сов йоцу период йолу комета. Царех 200 сов гина шозза а, сов а перигелийх чекхйолуш. Царехь дукхах ераш тайпашна юкъйодуш ю. Масала, дукхах ераш йоцу период йолу кометаш Юпитеран тайпан юкъахь ю. Оцу тайпанал жимма кезиг ю Сатурнан а, Уранан а, Нептунан а тайпан кометаш (тӀаьххьара тайпан юкъайодуш ю гӀаръялла Галлейн комета.\nКометаш гуш хуьлу бодане объекташ санна. Царна тӀаьхьа цӀога хуьлу наггахь масийтта миллион км деха. Кометан ядро хӀотталуш ду чӀогӀа дакъалгашах а, шенах а. Царна гонах хуьлу бодане чкъор. Оцу чкъорах олу кома. Массийта километр диаметр йолу кометан гонах хила тарло 80 эзар километр диаметр йолу кома. Маьлхан зӀенараш газан дакъалгаш коман юкъара юхатугӀу. И бахьнехь оцу дакъалгашах деха кометан цӀога хуьлу.\nКометан серло Маьлхан тӀекхачалц болу некъий хьаьжна ю. Массо а кометашех жима дакъа бен дац Маьлхан а, Дуьнен а бӀаьрган къасталла улле йогӀуш. Массарелла дика къесташ йолу кометашах олу «Йоккха комета».\nДукха нахан гуш йолу метеораш («охьааьгна седарчий») ю кометашах ялла. Уьш ю Дуьненна тӀейожца атмосферехь йогуш йолу кометас яйина дакъалгаш.\nКометашан ша-тайпа кепас нехан тидам дукха хенахь дуьйна тӀеузар.\nЦера ша-тайпа кеп а, цӀаьххьана гучуйовлара а бахьнехь кометаш дукха хенахь доьгӀначух тешаран бахьан дара. Хьалха заманехь комета стиглахь гучуялча нахана тӀейогӀучу хала замана билгало хетар иза.\nДендаларан хенахь Тихо Браген къинхьегаман бахьнехь кометаш стигалан хӀуманаш лара йолаелира.\nКометашан цӀераш тахкаран бакъонаш масийттуза хийцира. XX бӀешо доладаллалц кометашна цӀе туьллура уьш гучуякхар шаран хьаьжна. Уьш цхьана шарахь масийтта гучуяккхича нисдаран хӀумнаш тӀетухуш. Амма Галлейс 1531, 1607, 1682 шерашкахь хилла комета цхьаъ ю аьлла тешалла диначул тӀехь а, 1759 шарахь иза юхайогӀура аьллачул тӀехь, оцу кометан Галлейн цӀе тиллира.\nШозлугӀчунна а, кхозлугӀчунна муьран кометашна Энкен а, Биэлин а цӀераш техкира цера орбиташ ягарйина Ӏилманчийн сий деш. ТӀаьхьа муьран кометашна уьш гучуяккхина Ӏилманчийн цӀераш тахка болабелира. Цкьа бен ца гина кометашна уьш хьалхар гина шаран цӀе туьллура.\nХХ бӀешо доладелча кометаш кест-кеста гучуйоккхура. Цундела керла кометан цӀе туьллу барт бинера. И барт хӀинца а бакъонехь бу. Кометан цӀе туьллу иза кхаа лааме тадамчан хааелча. ТӀаьххьара заманехь дукха кометаш гучуйоккху шорт наха лелош болу гӀирсашца. Иштта меттехь кометан и гучуяккхина гӀирсан цӀе туьллу. Масала, комета C/1983 H1 (IRAS — Араки — Олкока) гучуяккхира IRAS спутникас а, марзбелла астрономаш Гэнъити Араки а, Джордж Олкок а.\nХьалха цхьана астрономашан тобанас масийтта комета гучуяккхича оцу кометашан цӀерашан тӀе номер тухура, масала Шумейкераш — Леви 1-9 кометаш. Тахана цхаболу астрономан гӀирсаш шорта кометаш гучуйоккху, цундела и некъ дика ца хетар бахьнехь битина. Оцун меттина ша-тайпа кометашан цӀе тиллара лелайо.\nТахана кометан цӀарна юкъадоьду и гучуяккхина шо а, гучуяккхина беттан гойтуш элп а, оцу беттан эхахь хилла гучудаккхаран номер а. И система ю астероидашна цӀе туьллу системех тера. Иштта 2006 шаран февралан шозлугӀа эхехь гучуяккхина 4-гӀа кометан цӀе туьллу 2006 D4. Оцу цӀаран хьалха хӀоттайо кометан тайпа гойтуш префикс. Лелайо хӀара префиксаш:\nP/ — боцу мур болу комета (200 шарал къезга мур болу комета, я шозза а, я шоззал сов а перигелийх чекхъялла комета);\nC/ — боккха мур болу комета;\nX/ — нийса орбита лара аьтто боцу комета (дукха холехь исторехь хилла кометаш);\nD/ — хӀаллак хилла я яйна кометаш;\nA/ — кометаш ю моьттуш лерина хӀуманаш.\nМасала, Хейлан — Боппан кометан цӀе тиллира С/1995 ОӀ. ШозлугӀа перигелийх чекхъялчул тӀехь муьран кометашна номер ло. Галлейн комета хьлахара гина 1682 шарахь. Цу хенахь цуьна номер хила езара 1P/1682 Q1. Астероидаш ю моьттуш гучуяккхина кометаш шайн тиллина цӀе юсу. Масала, P/2004 EW38 (Catalina-LINEAR).\nМаьлхан системехь кометийн а, астероидийн а спискехь йолуш пхиъ бен яц стигалан хӀума. Уьш ю 2060 Хирон (95P/Хирон), 4015 Уилсон-Харрингтон (107P/Уилсона — Харрингтона), 7968 Эльст-Писарро (133P/Эльста — Писарро), 60558 Эхекл (174P/Эхекл), 118401 LINEAR (176P/LINEAR).\nКометаш лела дӀасаоьзна эллипсан орбиташна тӀоьхула. Тидам бе шина тайп-тайпана цӀогане.\nКометан коьрта газан хӀоттамаш\nН Н2O H2O+\nО С2 H3O+\nС С3 OH+\nS CN CO+\nNa СН CO2+\nFe СО CH+\nCo HCN CN+\nЯдро ду еррига гергга кометан йозалла гулдина чӀогӀа кометан дакъа. Кометашан ядрош тахана телескопашан тергон тӀекхачалуш дац. Уьш къайлодоху даиманна кхоллалуш йолу къега хӀуманас.\nТахана массара яржина Уиплан модельца кометан ядро хӀотталуш ду шах а, метеоран хӀуман дакъалгашах а («боьху лайн межиган» теори).\n↑ G. Ranzini — Atlante dell' universo./ Пер. с итал. Г.Семёновой. — М.:Эксмо, 2009. — С. 88.\n↑ http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/KOMETA.html — КОМЕТА | Энциклопедия Кругосвет\nКоитиро Томита / Беседы о кометах Архивацийина 4 февралехь 2009 шеран.\nПопулярная статья о кометах\nСтатья «Кометы — странницы космических трасс»\nСтолкновение кометы Шумейкеров—Леви 9 с Юпитером: что мы увидели (Физика наших дней)\nСтатья «Тайны межзвёздных облаков» — о проекте Стардаст\nУильям Нейпьер. Опасность комет и астероидов\nКометы в Солнечной системе, Инфографика. Схема орбит некоторых комет, которые были или будут видны с Земли невооружённым глазом.\nКаталог орбитальной эволюции малых тел Солнечной системы\nZlobin A.E. Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908), paper of AIAA 2007 Planetary Defense Conference\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Комета&oldid=5814957»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 27 февраль 23:51\nЧулацам лело мега CC BY-SA 3.0 лицензица (кхениг билгалйина йацахь).\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 27 февраль, 23:51.


Абазойн мотт — Википеди\nАбазойн мотт (абаз. абаза бызшва) — абазойн мотт, юкъа богӀу Кавказан абхазийн-адыгийн меттанийн тобанера абхазийн-абазойн генна.\nРосси Росси, Туркойчоь Туркойчоь\n50 000 гергга\nКъилбаседакавказан тӀехулара доьзал (массара а къобалбанза бу)\nАбхазо-абазинская меттийн га\nкириллица (абазойн йоза)\nАбазойн мотт тахана бисина коьртаниг Кхарачой-Чергазийчохь, цигахь республикин пхеа официалан меттанех цхьаъ бу.\nРоссехь абазойн мотт буьцучеран барам, Ерриг Российн нах багарбарна (2010) жамӀашца, 37 831 ст. хилира, Туркойчохь 10 000 ст. гергга ву (1995).\nАбазойн мотт абхазхойн маттана уггар уллора бу.\n1 Меттадакъошна декъадалар\n3 Лингвистикан амалш\n3.1 Фонетика а, фонологи а\nМеттадакъа шиъ ду: тапантан а, ашхарауан а.\nМеттадакъойн башхаллаш ю фонетикан системехь а, лексикин а, грамматикин а системашкахь а. ХӀора меттадекъахь гучудолу шишша лиер. Вовшех цакхетаран бала лакхахь дийцинчу меттадакъойн бац.\nХӀинца долчу меттанех абазойн маттана уггар уллора бу абхазхойн мотт. Меттан говзанчаша дийцарехь, протоабазойн мотт къаьстина протометтах (абазойн а, абхазойн а юкъара да) VIII—XII бӀешерашкахь.\nДукхаха болчу талламхоша лору ашхарауан меттадакъа широ хилар а, абхазхойчунна уллора хилар. Хила тардолийта, ашхарауа (хӀара меттадакъа лелочийн дай) маццах юкъарчу этносан тобанах (абхазхойн а, абазойн а дайшах) а къаьстина, къилбаседехьа болабелла тапантел (кхин субэтносан тоба — тапантан меттадакъа лелориш) тӀаьхьа, цундела ашхаруан меттадекъо лардина алсама юкъара сипташ гергарчу абхазхойн меттаца.\nКоьрта йаззам: Абазойн йоза\nДуьххьара абазойн меттан йоза дан — Ӏарбийн элпийн бух тӀехь — гӀоьртира Микеров Ӏумар XIX бӀешеран шолгӀачу декъехь. Латинин бух тӀехь йоза дина 1932 шарахь (цуьнан автор вара Т. З. Табулов), ткъа 1938 шарахь дехьадаьккхина кириллице, иштта кеп ю цуьнан:\nКхарачой-Чергазийчохь абазойн маттахь арадолу «Абазашта» цӀе йолу газет.\nФонетика а, фонологи аНисйе\nАбазойн мотт консонантан тайпана меттанашха бу. Маттахь коьрта мукъа аьзнаш шиъ бенн дац — «а», «ы». Ассимиляцин бух тӀехь а, «а», «ы» ахмукъа аьзнех цхьанакхетарехь а довлу кхин мукъа аьзнаш — «е», «о», «и», «у». Мукъаза аьзнийн система дукха чолхе ю. Абхазхойн-адыгийн меттанийн специфика ю шакарца-хише спиранташ, ткъа кхин а лабиализации йина фонемаш, уьш амалехь ю хӀора спирантийн могӀанна, цундела кхоллало шортта фонологин оппозицеш лабиализаци йолуш/лабиализаци йоцуш билгалонашца.\nБилгалйовлу лексикан-грамматикин дешнийн тайпанаш: цӀердешнаш, билгалдешнаш, цӀерметдешнаш, хандешнаш, причастеш, деепричастеш, куцдешнаш, дештӀаьхьенаш, союзаш, айдардешнаш.\nХандош хенийн чолхе система йолуш ду, саттамаш а, дикка дукха префикскепара кечйина грамматикин категореш (каузатив, союзалла, кхин а) а ю.\nЦӀердешнийн ю билгалаллин, билгаллаланза, цхьааллин кепаш. Синтаксикан юкъаметтигаш (масала, цӀерниг, эргативнаг, лург) билгалйохуш дожараш цахиларна, цхьадолчу дожарийн кепийн юьхь ю.\nЯххьийн цӀерметдешнаш а, яххьийн цӀерметдешнийн префиксаш а декъало дукха хьолахь 3 классан: божарий, зударий, хӀуманаш а, Ӏаламан хиламаш а, наггахь 2 классан (адам а, хӀуманаш а, Ӏаламан хиламаш).\nМотт кхианчу синтетикан могӀанера бу. Аламан чохь хила таро ю цхьанне шиъ я масех ша-шен классийн префиксаш, меттиган дешхьалхенаш, кхин а, ткъа иштта даран я хьолан тайп-тайпана беснаш гойту суффиксаш. Дешнийн низам: подлежащи, нийса кхачам, алам. Ша-шен классийн префиксаш аламехь хийцало дехьадаларх, цадаларх доьзна.\nПредложенехь дешнийн низам хила тарло маьрша а, чулацаме а. ТӀетуху предложенин функци кхочушйо дукха хьолахь причастис, деепричастис, кхин хандешан инфинитиван кхолламаша.\nКхечу мехкийн меттанашкахь\nВ Викимедиан инкубаторехь ду зеделлачун дакъа Википедин хӀокху абазойн маттахь\nВикидоьшам дешнаша могӀам бу абазойн меттара хӀокху категори чохь «Абазойн мотт»\nГазета на абазинском языке Архивйина 2014-08-14 — Wayback Machine\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Абазойн_мотт&oldid=7977646»\nТӀаьххьара хийцам бина 2022, 2 май 07:13\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 2 май, 07:13.


Дечкен-бутт 21, 2014\nУкраина - Протестхоша Киеверчу майданахь яьккхина цIе йойуш бу Iедалан белхахой, 22Деч2014.\nУкраинехь цхьана агIор, протест йижо гIерташ, низамаш чIагIдан гIаьттина парламент, вукху агIор Европах дIаэн ца туьгу шайн махкара Iедал къардан гIерта гуламхой. Хьал ду девне дирзина - Iаьнна дуьххьара цIий. Вийна 3 протестхо...\nШинна а агIор, - дуьхьалончийн а, Iедалхойн а, - лазийначеран терахь тоххарехь бIеннал тIехдаьлла, официалан хаамашца. Бу хIинца эгнарш а.\nКиеван майданашкахь тийсадаларш хIинца а тийна ца хиларна, цецволийла дац, лазийнарш кхин а алсам бовлахь.\nУггаре а луьра тийсадаларш хиллачу Грушевскин цIарахчу урамехь, мел кIезга а, 2000 дуьхьалонча лаьттара, бохуш дуьйцу тешаша. Уьш дукхахберш коьртахь газна дуьхьал юхку туьтмIаьжигаш а йолуш бара, Iедалхоша бIаьргах хи доккху газ хецахь а, аьлла. Царна дуьхьал бирзина, омра ма-кхаьччехь, тIелата кийча полисхойн леринчу тобанан, Беркутан, бIаьхой бара.\nУкраинехь лаьттачух лаьцна Маршо Радионца къамел динчу журналиста Раяна ВолхIа Черныхс вуно кхераме ду аьлла туьду Киевера хьал. Иза маца доьрзур ду я муха бохург ала хала ду боху цо, адам Iедалан къизалло хазанесанна карзахдаьккхина а, оьгIаздахийтина а хиларна. Къаьстина меттигера кегирхой.\nРаяна ВолхIа Черных: „Доккхахчу хьолехь, со кхетарехь, и нах Европица уьйраш чIагIйар дезаш бу. Уьш, коьртачу декъехь, къоначу чкъуран векалш бу, кегирхой а, студенташ а, 35 шо кхачанза болу нах а.\nИштта къенуоха берш а бу царна юккъехь, пенсехь болу нах. Ала дашна, кхузахь ас дукха къамелаш дина ГIирмерачу гIезалошца. Симферополехь, масала. Царех дукхохберш, я массо а аьлча санна болу ГIирмера гIезалой, политикца къемата а бала боцурш а тIаьхьа, уьш а бу Евроинтеграцехьа. ХIунда аьлча, уьш теша, Европехь церан бакъонаш, - кху махкахь шираллехь дуьйна схьа орамаш долчу, амма Iедало цхьа кхечанхьара тIебаьхкина хийранаш санна лоруш долчу къоман бакъонаш, - ларйийр ю аьлла“.\nГIалин юккъерчу „Динамо“ стадионна гуонахьа а дара оршот дийнахь къепе дацарш дIадоьлхуш. Цигахь Iуьйранна иттанаш дуьхьалончаш, юхь тIе йоьхкина тутмIаьжигаш а йолуш, Iедалхоша хIоттийначу хех чекхлелха гIоьртинера, амма церан цу тIехь аьтто ца баьллера.\nХаамийн гIирсаша дийцарехь, дуьхьалончийн тобанаша полисхошна тIулгаш а, „Молотовн коктейл“ шайх олуш долу лоьлхуш долу шишанаш а кхуьйсу. Ткъа Iедалхоша царна резаьнки патармаш долу герзаш детта. ГIовгIа а, серло а етта гранаташ а, бIаьргех хи оьхуйту газ а ю Iедалан векалша кху шина дийнахь жигара лелош.\nТкъа цу юкъана „Автомайдан“ цIарца вовшахкхетта болу меттигера жигархой, - шайна юккъехь цхьа бIе сов жимачу а, юкъерачу а бизнесан цхьаьнакхетараллаш а йолуш, - Украинин урхаллийна дуьхьал дIахьочу къийсаман куьйгалхо вевзаш волчу боксах латархо, „Удар“ партин куьйгалхо волу Кличко Виталий дIакхайкхон кечлуш бу. Украинахошлахь мацах цкъа оранжийн революци яьлча дуьйна схьа шен политикан жигараллийца вевзаш а, лоруш а волу спортхо Евромайдан цIе йолу болам дIахIоьттича дуьйна цу къийсаман хьалхарчу могIаршлахь ву.\nШен Фейсбук агIонна тIехь „Автомайданан“ жигархойх волчу Булатов Дмитрийс яздинера, кху деношкахь дешнел а, лозунгел а, планел а, стратегел а тоьлашха дерг - иза къахьегар а, хиина ца Iер а ду. „Автомайдан“ дуьхьалонан куьйгалхо билгалваьккхина яьлла. Иза Кличко ву. Цунна цуо Iедалан массо а тIегIанарчу низамдацарца дIахьочу къийсамехь белшаш гIортон кийча а ду тхо“, - аьлла яздинера цо.\nАла дашна, Грушевскин урамехь къепе дацарш лелош болчу дуьхьалончийн тобанаш совцон гIоьртина волу Кличко Виталий цу тобанаша шакаршца а, маьхьаршца а сийсазвинера. Цул тIаьхьа дукха хан ялале вевзаш волу спортхо а, политик а Украинин президент Янукович Виктор волчехь хилира, цуьнан Межигорерачу резиденцехь.\nПрезидентаца къамел хиллачул тIаьхьа Кличкос хаам бира журналисташка а, оппозицин жигархошка а, Янукович дуьхьалончашца дагадовларш дIадахьа кийча ву, аьлла.


Дика дIа-хьа даржар — Сердало\nДукха тайпара фондаш я вай мехка шоай тарлучох наха гIо-новкъосталаш деш. Хьалха ишта фонда я аьнна хезача наха тамаш еш ханаш яр. Бакъда, хIанз массехк я уж, хетаргахьа иттанега дIакхоачаш. Фондаш хилар а, кхычарга хьаштдолчарна гIо де уйла йолаш нах хилар а дика да. Цхьаволчунга долаш шоллагIчунга доацаш хул хIама. Рузкъа дар а доацар а Дала зувш ва, дийшача наха хьаяхачох из шийга долчо мичахьа, малагIча наькъаца дIадохийт хьажеи, доацачо са мишта тоха хьажеи оттадаь. Цу шинна а даькъе болча наха нийсагIдар, Даьла раьза хургвар хьадеш хилча дунен чу а Iеле а дуккха аттагIа хургда.\nВай мехка дукхача наха йовзаш цIихеза я «Мял» яха фонд. Юххьанца 2009 шера болх болабаьча хана доххьал, коляска чу багIаш лелаш боацача наха гIо-новкъостал деш, цар хьашташ кхоачашдеш мара хиннаеце а тIехьагIа кхы а заIапал дола нах хьагучабувларца, массадолча даькъе унахошта гIо-новкъостал деш, цул совгIа балха тIа ка яргйола заIапхо цига дIанийсвеш а къахьегаш хьайоагIа «Мял» фонд.\nМоллагIдола хIама дIадоладеш хилча, цунна хьалха латташ саг хила веза. Дега кIаьда, оамала атта, хьаькъала кIоарга ца хилча хала да хьалхаваьнначоа ше хьалаьца никъ ма хетта дIачакхбаккха. Цудухьа укхаза аьлча нийса хургда, цу фонда хьалха латтараш иштачарех ба, аьнна. ГIалгIайчен халкъа гуллама депутат йола Дзейтанаькъан (Цхьорой) Хьусена йоI Лейла я из фонд хьакхеллача гIоне цу юкъарчено кхоачаш беш бола болх ма хетта дIахьош, лерттIа чакхбаккха уйла йолаш дIагIерташ.\nДукха да, наьха хьал аттача доаккхаш цу къахетама юкъарчено кхоачашдеш тайп-тайпара балхаш, проекташ. Укх наькъа уж массаергаш ювца а царех дош ала а сона ха тоаргьяц, цудухьа сона дувца лов цхьан пректах лаьца. Шийгахьа боккха пайда болаш а, хьоанал йолаш а, кхы мел дар дIадаьлча саг моцало кIалвутаргвоацаш а болх ба из, нагахьа санна ишта дIабоде.\nШоана цхьаболчарна хеза хила а тарлу цу проектах хIама. 2014 шера йолайир «Мял» фондо «Бумеранг добра» яха проект. Уж ши дош даьшхача цо хьакхувдадеш долча маIанех керттерадар да, цхьанне даь дика дIа-хьа даржаш кхычунга доалаш хилар. Из да цхьаннега кхаьча дика цига ца а соцаш кхы а дIахо хала боахка миска дезалаш чулоацаш дIахододаш хилар.\nИз проект мишта дIайолаелар а, цо кхоачашдер фуд а доашхаш къамаьл хилар тха «Мял» фонда кулгалхочунца Дзейтанаькъан Лейлайца. Из проект ше, эшача наха етт Iалашбеш, цо Iодаь Iаса кхычунга кхоачаш ишта цу наькъаца йодаш я. Ала деза Лейла ше коляска чу ягIаш, когаш а кулгаш а дика лелаш доацаш унахо хилар. Яле а дог ца эккхаш, ца йохаш, ше хьалаьцача наькъ тIара ца йоалаш хьайоагIа из. Цунга хьежжа Дала гIо а ду цунна цо хьегача къингахьа.\n— Лейла, эггар хьалха из проект дIа мишта йолаелар оаша, мичара хьадоагIаш да из гIулакх?\n— 2014 шера дар из. Диъ шу хьалха хул-кх из. МагIалбикера цхьа дезал баьхкар со йолча, ишта лелабе етт хуларе гIад а даха из лелабергбар оаха, цу оагIорахьа тхона де новкъостал дий шун аьнна. МоллагIа саг вена леткъача, цкъа хьалха цун хьал тохк оаха. Даха тхо хьажача уж дезал бокъонца хала боахкаш, цхьаннахьа арий ара зIамиго цIалг а оттадаь, шоашка хьаькхаьчача хIамах шоай дезала Iалашо еш, шоашта цIа деш бар. Цу дезала да ше балхара а, дехьара а сехьара а даьккхача хIамах кхоачам а эцаш шоашта чуIе цIа деш вар. ДIаоарцагIдайна «Единая Россия» яхача парте доакъашхочо Мартазананаькъан Беслана а гIо деш, тхоай ахча Iоадеш йолча яшка чура ахча вIашагI а теха цу дезала етт ийцар оаха. Маьха тIа хьалуш бетташ дика етт корабаьбар цу дезала шоашта, из эца ахча делар оаха царна. ХIаьта цар, шоаш ма дувццара шоашта етт ийцар. Иштта цу тайпара из болх дIахо бихьача бакъахьа бар-кх аьнна хеташ из проект кхы соца ца еш дIахо йолайир оаха.\n— Мискача наха из етт балар шийгахьа малагIа пайда болаш, фу кхоачашдеш гIулакх да?\n— Бетташ бола етт дика ба, боккха мара цахиларах дезал кхаба. Цунгара яьккхача шурах, тIоа, еташура, берхI, кIолд, налх, даьтта, морз, нахча, шар, лок иштта кхы а дукха хIама Iалашде йиш я. Кхача ба из. Дааргахьа совдаьнна хIама хуле цу Iаттагара хьахулаш дола сурсат нахага дохкаш ишта а пайда бе йиш я цу дезалга. Iа чIоагIденнача бетташкахьа даа доакъар Iалашдичахьа дIахо дукха зе де дезаш бац етт. Iуйранна дIаара лаьллача, денна баьже, сарахьа шортта Даьла беркат а дахьаш, дарба а дахьаш юха чубоагIа из. Цудухьа из проект дIахо яхача бакъахьа хеташ болх ба оаха цу тIехьа беш бар.\n— Цу проекта цIеро хьакхувдадеш дола маIан да-кх шийгахьа дола дика кхычунга кхоачаш хилар. Из миштад?\n— Нагахьа санна оаха дIа а бига сага етт дIалой, цунца барт язбу оаха цу Iатто Iодаь хьалхара Iаса, ше мо етт эшаш болча дезала дIа а дихьа цо дIалургдолаш. Мича хов Iаса дилехьа цар из етт бохке а, е дулха буй а. Из да кхычунга из дика дIадоалаш хилар. Оаха дIаденна бежан дIакхаьча саг цо хьалхара даь Iаса кхыча оаха белгалбаьча наха дIадала дезаш ва, цул тIехьагIа ший хьаштдале из етт бохка а бе а ший лоIам ба цунга, амма баь барт кхоачашбе беза цкъар. Из оаха ишта оттадаьд дIаденна бежан мича дахар ца ховш дайна дIадаргдоацаш, дIахо цох боалаш бола пайда баржаргболаш.\n— ТIаккха цу проектаца масса дезала гIо даьд оаша ишта?\n— Проект йолаелчахой 7 дезала новкъостал даьд оаха ишта бежан даларца, Iаса луш а, шинар луш а, етт луш а. Тхога цу гIулакха Iоадаь улаш ахча мичад, лаьрххIа етт эцаргба вай, аьнна. Цудухьа тхоай аьттонга хьежжа бу оаха из болх. Из гIулакх вIаштIехьадоал цхьацца къахетаме дог долча наха дакъалацарца. Вай дIауйла йича доккха хIама да из етт яхар. Лакхе вай хьоаха ма дарра шийгахьа доккха беркат долаш хIама кхоллам ба етт, дезала доккха гIулакх хул цунгара. КIалдисача дулха де а, дIадохка а йиш я бежан.\n— ХIанз малагIча даькъе латт из проект, дIахойодаш йий из?\n— Кхы соцаяь хIама дац тха из, бакъда, моллагIдола хIама дIахо додац из хьаллоацаш цунца гIо деш нах ца хилча. Цудухьа шоай аьттув болча наха цу юкъе дакъа лацар чIоагIа лерхIам болаш да.\n— ХIаьта нах дукха бий из етт эшаш а, хилча цунца дог гIоздаргдолаш а.\n— Цу тайпара дезалаш болаш ба шортта. Бакъда, царна дIадала доахан-хьаьлий тхога дац. Цудухьа эшаш ба тхона уж нах а, цар дакъа лацар а. МоллагIа вай цхьана хьадеш дола хIама шийгахьа пайда болашагIа а, наха беркат дукхагIа хулаш а, наха юкъе барт беш а да. ВIаший дага а дувлаш, эшачун оагIо хьаллоацаш наьха къел дIайоаккхаш вай къахьегар – доккха ниIмат да. Тхо массаза кийча да нах тIаэца а царга ладувгIа а.\n— Лейла, Iа ма хьоадирий шоашка цу проекта хьожадаь уллаш ахча дац, амма етт эшаш дезалаш болаш ба аьнна. Нагахьа санна цу мо болча дезалашта из етт дIабала чам болаш саг хуле цо фу дича бакъаха да?\n— Цу тайпара уйла йолаш, аьттув болаш саг хуле доккха гIулакх да из эггара хьалха эшачарна. Цул совгIа цу сага шийна маьл а ма бий. Цхьавола саг хул ший цIи яккха безам боацаш, ше мала ва хьа ца хайташ къайлагIа сагIа луш, цхьавар хул ше даь дика бIарга а дайна кхычар из дIахо дихьача бакъахьа хеташ. Из доацаш цхьакха тайпара саг хила йиш я из мо дола гIулакх ше дIа наIарга а ваха де чам болаш. Из вале а вож вале а башха вац цу мо волча саго тхога хоам хьабой оаха цунга дIааргда уж дезал мичахьа бахаш ба, нагахьа санна хьабена етт тхога хьалой дIа а бихьа дIалургба, юхьанца аз бийца барт язбирца, кхыча мискача дезала цу Iатто даь Iаса дIалургдолаш.\n— Iа аьлар тхьовра 7 дезала ишта цу наькъаца гIо даьд оашош аьнна. Царех цхьаккха дезал бий цу шоашка дIакхаьчача бежанах пайда эцаш?\n— Болаш ба уж нах. Оаха цхьа моллагIа араюкъе гIолла малув ца ховча сага етт ла а луц. Оаха Iаса денна а, етт бенна а цу проекта юкъе бахараш цIена дог долаш, харц лувргбоацаш, шоашка дIакхаьчар лорадергдолаш нах ба, бокъонца хала боахкаш миска нах болг а ховш. Царна доккха хIама да из царга дIакхаьчача, цар доаккхал а ду цох. Хьажал, тхьовра вай дийца даар Iалашдарал совгIа кхы а беркат доал цу гIулакхах. Нагахьа санна цу дезале кхувш доагIаш бераш дале уж къахьега а, къахетаме хила а Iомабергболаш хIама да из. ХIама хьадеш вола саг харц варгвац, бакъда, мукъавита саг атта лела Iемар воал гоал. Тхо тешаш да, цу проектах хьокхабенна дезалаш къахетами, къахьегами, фуд ховш хургхиларах.\n— Дала аьннадале ишта хургда из. Са хаттараш чакхдаьннад, хIаьта цу проекта тIа гIолла нахага кхы ала хIама дий хьа?\n— Эггар хьалха баркал ала безам ба са цу проекте дакъа мел лаьцача наха. Дала шоаша леладеча хIамах беркал доаккхалда царна, шоай дезалашкахьа а, дикаш хьадаргахьа маьл баккха а Дала совбоахалба уж. МоллагIа вай даь дика довргдоацалг диц а ца деш вай къахьеге вай хьал дикагIча оагIорахьа тоалургда.\n— Дика да Лейла, шун болх Дала беркате болба. Тешаш ва со, укх проекте дакъа лаца нах овттарг хиларах, хIана аьлча, дукха хIама лайна къахетами, мискали фуд ха декхарийла долаш къам да вай дар.\nБусалба Iилма дийшача наха хьадувцаш да вайга Дала Къуръана чухьа аьннад яхаш: «Дала шун хьал хувцаргдац, оаша шоаша из хувцалца». ЧIоагIа маIан долаш дешаш да уж. Массавар оацагIа а ваьнна дикагIча оагIорахьа воай хьал хувца деза вай, эзди вахар вай халкъанга хургдолаш.\nДукха нах ба, таронаш йолаш а, дукха хьайбаш леладеш а. Цу «Бумеранг добра» яхача проекта юкъе а баха цу наха дакъа лаьцача доккха беркат даргдар царна шоашта а вайгара гIо эшача наха а. Бусалба нах къахетаме, кIаьда, шоайла дог лазаш, кIалвисачунга хьожаш хила беза. ХIаьта вай къама г1алг1ашта геттара хьаьнала гIулакх да из.\n← КIордадаьдий шоана цIайнаш?\n«Дорожный пристав» в действии →\nВнимание! МВД сообщает


Полицига безам бац нохчийн\nНизамхой - низамталхорхой?\nДахарехь уьш беза а, лара а бахьана дан а дуй те аьлла хоьтуьйтуш, къизаллех боьттина, дераллех буьзна гойту дукха хьолехь исбаьхьаллин кинош чохь полицин белхой. Тайп-тайпанчу хаамийн гIирсашкахь шайх лаьцна чот йоцуш дукха беламе,забаре масалш а далош,бийцаре беш лаьтташ бу некъан низам лардеш болу полисхой.\nТуьйранашкахь санна дуьйцуш ду уьш ахчанна тIера хилар а,и даккхархьама цара муьлхха а хилла-мекарлонаш лелош хилар а.Кхузара,низамхой хьайн накъостий лорий ахь аьлла хьо хаттаре ваьлча, дукхахболчарна бегаш бо моьтту,коьртана галваьлла ву вац хаа санна,дукха лорий зуьйш хьовсу хаттар диначуьнга.\nПолисхошка сел хастаме боцу хьажам кхабар,схьагарехь, бух болуш ду. Стенна аьлча,дIа ле мел ваьккхинчех,шовзткъара бевллачу бахархойхха-м хьала а, охьа а,ишта я вуьшта полисхоша харцо кховдийна,бехк боцуш сагатдина нислора. Цара къаьхьа къурд байтанчех цхьаъ ву цIера Новр кIоштера,тахана хIирийн мехкан Мазалк гIалахь вехаш волу Хасанов Iумар.\nIумар: «Суна уьш накъостий стенна ца хета хаьий хьуна? Дера ца хета цара суна тешнабехк бина дела. Бехк бац аьлла цкъа со схьа а ваийтина,юхамасийтта де даьлча,схема хийца а хийцина тоьхха бехке а вина, вуно чIогIа токхамаш а байтира,тIе ши шо хан а тоьхна вахийтир-кх со цу полицино».\nКест-кеста машенахь дехьа сехьа вуьйлуш, хIора дийнахь бохург санна полисхошца къамеле вуьйлуш схьавогIучу теркахочунна Мусана хеттане а ца хета низамхой могIарерчу нехан накъостий. Цунна гергахь уьш накъостий бу нагахь ахь кIадо ца еш,хаддаза,ахчанаш дIакхийдадахь.\nМуса: «Уьш накъостий суна-м ца хета. Уьш муха бу накъостий? Ас хIума дIалахь бу-кх уьш накъостий. Конституцино мА хьеххара болх беш мА бац уьш. Мискачу стагна коча оьху,ткъа таро ерш маьрша буьту. Кхечанхьа мела а маьрша ду,полисхой даьлла хIума а доцуш кхин нахана дIоггара коча а ца гIерта. Дагестанехь а, кхузахь а бу-кх къаьсттина чурабевлла хьийзаш,массо агIор пIелгаш Iуьттуш. Церан коьрта Iалашо хьаькамаш резабар ю-кх».\nЦхьаболчарна моттарехь полицин белхой хьаьнгара хIун дер дара те бохуш,хьаьвдда лелаш бу,белхан гайтамаш лакхара хилчахьана адамалла бохучу кхетамах а бевлла. Цара лелочу харцонаша а лоьхку адам некъаш гездан махкара ара боху соьлжагIалахочо 64 шарерчу вахархочо Абаев Салмана.\nСалман: «Цхьанне агIор уьш накъостий бу аьлла суна-м ца хета. ДIо-о куьйгалхой бага а хьоьжуш Iаш бу. Цара аьлларг деш бу,шайггара хIумма а лело баьхьаш а бац. Мискачу нахера хIун дер дара те,кхуьнгара ахча муха доккхур дара те бохуш,шен бусалбан стагна ницкъ бан кечбелла Iаш бу-кх. Цара лелочу харцонна адам уьдуш ду-кх махкара. ГIой хьовсал, мел керт-укевнаш ду духкуш. ХIора 3-гIа цIа дуй те аьлла ду-кх «Духкуш ду» аьлла тIе язораш а тоьхна..»\nНизамхойх къамел дерзош,къастам боллуш ала йиш ю- интернет зIенехь,я кхечу хьостанехь Европера, Америкера я Азера полисхой кIеда-мерза, къинхетаме дог дика лераме,нийсонан, бакъонан дай санна гайтар, дахарехь иштаниг хила а тарлой те аьлла,хьажархо шеконе а воккхуш,бакълена а тамаше хилам бу Оьрсийчоьнан дукхахболчу бахархошна,Къилбаседа Кавказехь бехачарна-м муххале а.


Оьрсийчуьрчу спортхочунна дихкина къийсамашкахь дакъалаца\nЙозалла айарехь дуьненаюкъара чемпион волчу Оьрсийчуьрчу спортхочунна Ловчев Алексейна кхидIа спортан къийсамашкахь дакъалаца дихкина Дуьненаюкъарчу йозаллаш ийечу спортан федерацино. 26 шо долу Ловчев допингаш лелорца Iораваьккхина лоьраша-тергамчаша.\nДопинг лелийна цо бахначу баттахь Хьюстонехь ша дуьненан чемпион волуш, аьлла ду спортан федерацино дина дIахьедар. Оьрсийчоьнан спортан министра Мутко Виталийс ша сацамна резавацар даржош, ипаморелин олу гормон мелла Ловчевс шена хьалхо хилла чов ерзош, зуламна допинг цо мелла яц, аьлла. Ловчев а санна, допинган комиссино ницкъ совбоккху молханаш маларна бехкебина оьрсийн йозаллашкара спортхой Косов Алексей а, Зубова Ольга а.\n“Политикан бух бу сацамца”, аьлла дIахьедина Ловчевс “Ерриг Спорт” цIе йолчу агенталле. Оьрсийчоьнна баттана дихкина ишта а дара дуьненан яйн атлетикан спортехь дакъалаца. Скандал листа керлачу шеран 10-11-чу деношкахь Москох яха лерина ю дуьненан спортера комисси.


Мусави Мир Хьусейнан ши йоI лаьцна ГIажарийчохь\nГIажарийчоьнан Iедалш лаьцна оппозицин лидер а, президентан харжамашкахь кандидат а хиллачу Мусави Мир Хьусейнан ши йоI. Парижехь туп тоьхначу Мусавин зорбан гIоьнчо бечу хаамца, кхерамаззлин ницкъаш бахана хилла тахана Iуьйранна ТехIранехь йолчу ЗахIрин а, Наргис а петаршна чу. Ший а дIалаьцна. ХIинца а билггал хууш дац ши зуда стенгахь латтош ю.\nМусави а, Карруби Мехьди а ший а кандидат вара 2009-чу шарахь ГIажарийчохь хиллачу президентан харжамашкахь. ХIинцалерчу гIажарийн президентан Ахьмадинежад Махьмудан толамца бирзира уьш. Мусавис а, Каррубис а харжамаш керстабира хIетахь, жамIашкахь бозбуунчаллаш лелийнера, аьлла.\nШий кандидат хилла стаг чувоьллира, 2011-чу шарахь цара, шайн агIончашка Тунисехь а, Мисарехь а хиллачу Iаьрбийн революцешна гIортор е аьлла, дIахьедарш дича. ХIетахь дуьйна цIахь чувоьллина латтош ву и шиъ.


Наркотикаша къам хIалакдергдоацаш — Сердало\nГIалгIайчен Антинаркотически комиссес дIайихьача аргIанарча заседане дакъалоацаш хиннача ГIалгIайчен Мехкдас Евкурнаькъан Юнус-Бека, дIахо йодача хана наркоманена духьал къовсам лоаттабеш хьинаре къахьегара тIахьийхар комиссе доакъашхой.\nМинздрава керттерча нарколога Ваделнаькъан Джамбулата баьча хоамах 2019 шера март бетта хьалхарча дийнахьа, мехка наркологически учете дIаязваь 1487 саг вар. Царех 244 саг диспансере учете латташ ва, вожаш 1243 профилактически учете ва. Цо яхачох, 2019 шера хьалхарча шин бетта ГIалгIай Мехка наркологически учете 25 саг дIаоттаваьвар. Уж дукхагIча даькъе 35 шу даланза бола къона кагий нах ба.\nЕвкурнаькъан Юнус-Бека белгалдаьчох, наркотически кхерама духьалара болх чIоагIбе безаргба. Цо яхачох, нийсбаь дIахьош бола болх, наркотикацара вай кагий нах хьакъоастабеш шийгахьа пайда болаш хила йиш йолаш ба. Иштта Мехкдас белгалдир, наркоманена духьала къовсам лоаттабергболаш, дерригаш цхьана дага а даьнна болх дIабахьа беза, аьнна.\n«Наркотика йоаржаяра духьал къовсам лоаттабеш къахьегача кагирхошта мишта, мичахьа гIо-новкъостал де йиш я вай, хьажа деза. Хоам бара кечалаш юкъе кхувларца наркотикех доалаш дола зе доккха долга дIахайташ вIашагIкхетараш дIакхахьа деза. Иштта интернета юкъарча сеташка багIараш а юкъе озамегаргба, могаш, денал долаш, чIоагIа бола кагий нах наркотикаша мел чIоагIа сийза боах, цар вахар хIалак мишта ду хьокхамаш хьагойташ. Халкъа Гуллама депутаташа а цу юкъе дакъа лаьцача бакъахьа хургда, мехка школашка, ВУЗашка, СУЗашка багIача кагирхошца къамаьлаш деш», — аьнна дийцар Мехкдас.\nЦул совгIа, юртий, шахьарий даьш а терко е еза цу гIулакха, моллагIа наркотикашца дувзаденна зуламе хIама шоай тIахьожамца юхе дутаргдоацаш, е юкъе доале хоададаь дIадоаккхаргдолаш.\n← Ингушские энергетики готовятся к весеннему паводку\nТIехье зуламах лораеш →


Аштаркхнехь гуллуш бу оппозицин куьйгалхой а, юкъараллин жигархой а\nОьрсийчоь -- Шеин Олегана накъосталла деш, мацалла хьогуш бу цуьнан агIончаш Аштаркхнехь, 11Охан2012\nАштаркхнехь мэр хоржуш Iедалша харцонаш лелийна аьлла, мацалла хьоьгуш ву 20 гергга стаг. Царна юкъахь ву цу харжамашкахь оппозицин кандидат санна дакъа лаьцна волу Шеин Олег а. Цунна накъостлла дан Аштаркхне гуллуш бу оппозицин лидерш а, юкъараллин жигархой а.\nОппозицин лидерш а, юкъараллин жигархой а гуллуш бу Аштаркхнехь. Цига хIинцале а дIакхаьчна Навальный Алексей а, депутаташ Гудков Дмитрий а, Пономарев Илья а, кхиберш а.\nУьш гIортор ян дагахь бу оппозицин цIарах Аштаркхнехь мэр хоржуш хиллачу харжамашкахь дакъа лаьцна волчу Шеин Олегана.\n20 ца кхоччуш меттигера жигархо ву, Шеин санна, мацалла хьогуш. Цара дийцарехь, баханчу беттан I6-чу дийнахь дуьйна цара, хи малар бен, кхин йиина хIума яц.\nАштаркхнехь дуьхьалонан акциш юйлаелла Ставропол-кIоштахь Лермонтов-гIалахь мэр хоржуш оппозицин цIарах волу ши кандидат юкъа ца вахийтина, аьлла, мацалла а хьегна, цигара харжамийн жамIаш харц дина дукха хан ялале.\nПетров Николай Москох Карнеги цIарахчу центран регионерачу политикан говзанча ву. Цхьа тактика юх-юха а юхьарлацаро халчу хьоле хIиттийна Iедалш, бохуш, дуьйцу цо.\nПетров Николай: ХIара ду билггала Кремал кхоьруш дерг. Хьалха цу тайппа проблема яра Лермонтов-гIалахь. Ткъа хIара кхин а хала проблема ю царна. Кхузахь дерг хIу ду аьлча, нагахь санна тахана Iедалш Аштаркхнехь наха доьхучунна тIетахь, кхана цу тайпа хIуманаш кхин а алсам хир ду.\nКху тIаьхьарчу хенахь оппозицино Iедалца къийсам дIахьуш юьхьара лаьцна бу меттигера харжамаш. Цара хIинцале а толам баьккхина Тольяттехь а, Ярославлехь а,Черноголовка олучу Мовскох-кIоштан гIалахь а мэраш хоржуш.\nКремална дуьхьала болу нах дагахь бу Омскехь мэр хоржуш хилла болу харжамаш къовса а.\nШеин Олег «Нийсонан Оьрсийчоь» партин цIарахь Пачхьалкхан Думан депутат хилла ву. Мацалла хьогучу заманчохь 10 кила азвелла ша, бохуш, чIагIдо цо.\nЦо доьхург ду Аштаркхнехь мэран харжамаш юхабар. Официалан долчу терахьашца, цу харжамашкахь Шеина гудлдира 30 % кхаьжнаш. Ткъа цуьнца и дарж къовсуш хиллачу «Цхьааллин Оьрсийчоьнан» кандидато Столяров Михаила гулдира 60 % кхаьжнаш.\nИ харжамаш харц бара, аьлла, хеташ бу цуьнан агIончаш. Шеин Олега дийцарехь, мацалла хьегар ца боьвллачу денна дина ду цо а, цуьнан агIончаша а.\nШеин Олег: Оха массо а вариантех пайда эцна. Аштаркхнехь яккхийн дуьхьалонан акциш яра. 2009-чу шарахь бозбунчаллаш лелийча нахна йиттира. I40 адамашна тIелатар динера. Харжамийн комиссин декъашхой чубохкара уьш болх беш болчехь. Царна тIе чохь йогуш йолу коьчалла а йолу шишнаш кхиссара. Стаг а лачкъийнера. И дерриг а долуш ду. Аса сайн болгехь дийцира цу латкъамех лаьцна. Видио-м яцара цу хенахь. Амма митингаш гIо ца дира.\nГришин Николай Астраханехь вехаш волу политолог ву. Цунна хетарехь, цкъачунна хала ду ала, Шеина вовшахтоьхна йолу акци муха дIайоьрзур ю.\nГришин Николай: Буьззинчу барамехь хуьлуш дерг схьаэцча, хеташ ду, кхузахь пат олу хьал хIоьттина. Дуьхьалонан акцин декъашхошна и пат олу хьал доьзна ду харжамаш юхабохур бу, аьлла, сатуьйсийла дукха къезиг хиларца. И нах къуьйсуш балахь а, уьш юхабовла дагахь бацахь а, массо а кхеташ ву Iедалш юхадоьвр ца хиларх.\nДукхах берш ойла йеш бу хIун дийра дара-те кху хIоьттинчу хьолехь, бохуш. ХIунда аьлча, мацалла хьегар бахьана долуш кхалха мегаш бу цуьнан декъашхой. Кхечу агIора, шена Iедална а и хьал пат олуш долу хьал ду, хIунда аьлча, харжамаш вуно во дIабаьхьна цигахь.\nЦу хеннахь, Навальный Алексейс мацалла хьогуш болчаьрна вовзийтина Харжамхойн Лигана юкъара Пархоменко Сергей. Пархоменкос хаам бина, шаьш билеташ оьцур ду Аштаркхне ван лууш волчунна, аьлла.\nШеина Олега дийцарехь, мацалла хьоьгучара мутт мала долор ду, нагахь Оьрсийчоьнан коьрта харжамийн комисси хаьжа реза хилахь, харжамийн каппашкахь харцонаш лелош, цара яьккхина йолчу видеога.\nАштаркхне гуллуш бу оппозицин куьйгалхой а, юкъараллин жигархой а


Ходорковский Михаилна хIун дина бусалбанаша?\nДечкен-бутт 09, 2015\nОьрсийн олигарх хилла, набахтехь 10 даккхина Ходорковский Михаил\nБусулба нахана дeьхьал питане къамел дина Ходорковский Михаил ша волчу схьавалийначунна ахчан мах кхайкхийна гIалгIайн бизнесхочо Евлоев Зяудис. Цунна ШарIаца доггIу таIзар дан дагахь ву ша боху цо. Иштта, шен мостагI ву иза боху Нохчийчоьнан администратора Кадыров Рамзана а.\nПарижехь сатирикаш-журналисташ байинчул тIаьхьа адам карзадалар, гарехь, дехха лаьттара ду. Бусулба нахана а, дерриге дуьненна а юккъадоьлла дов ду иза бохуш, питане къамел дечара, гуттар а чолхене дуьгу хьал.\nОцу зуламах шена хетарг довзуьйтуш, олигарх лаьттинчу, цул тIаьхьа итт шо набахтехь текхначу Ходорковский Михаила кхайкхам бина хаамийн гIирсашка, шайна журналисташ байар Iаткъинийла гойтуш, цара бусулба дин а, Мохьмад-Пайхмар а (а.а.с.) сийсазвеш карикатураш зорбане яха еза аьлла.\nОцу къамело дарбина Оьрсийчуьра бусулба нах. Дукхаъчара емалдина Ходорковскийн дIахьедар. Иза шайн а, динан а мостагI ву аьлла массех вевзашволчу Кавказерчу куьйгалхочо а.\nГIалгIайнчуьрчу бизнесхочо Евлоев Зяудис 400000 Iамеркан доллар кхайкхина ша волчу Ходорковский Михаил схьавалийначунна дала. Цо шен интернетан агIонтIехь гIарабаьккхина и хаам.\nМаршо Радио зIене елира Евлоевца. Нагахь санна ша бохучух гIуллакх хилахь, ша хIун дан волу дийцира цо.\nЕвлоев: «ХIумма а дан дагахь вац со цунна. Телехьожийлехь, гайта а гойтуш, хIун хьан аьлла талла воллу. Тахана цхьаъ ах миллиард нахана везаш ву Мохьмад-Пайхмар (с.а.с). Иза цунна луьйш велахь, ШарIехь кхелъян еза цунна. Кхин и къамел цо дийр доцуш».\nШен мостагI лору Евлоев Зяудис Ходорковский Михаил. Амма цо емалдо Парижехь редакцина тIелатардар,нах байар. Пайхмаран сибат диллар магийна доццушехь, иза беламе кепехь дилларна куьйгбехке болучарна дан догIуш дара таIзар. Амма бехке боцу нах байа магийна дац цхьанне а, элира цо.\nЕвлоев: «Иза динарг бусулба нах хилла ала дац сан. Бехкевоцург вер хьарам ду. Иза вен бакъо яц цхьанненан а. Бусулбанна а, керстанна а бакъо яц. Ходорковский санна болчу нахана тIаIзар дан деза».\nЕвлоев Зяудин кхайкхамна жоп кхаьчна меттигаш а ю. Башха тидаме эца мегар долуш-м дац уьш, боху цо. Парижехь хилларг, Евлоев Зяудина хетарехь, Европерчу пачхьалкхаша терго а ца еш, дешан маршо ю бохуш, цхьа миллиард ах миллиард нехан дин сийсаздеш хиларна терго цаяран жамI ду. Цуьнан шеко яц бехк боцу кхин а нах лийриг хиларх Парижера зулам бахьанехь.\nЕвлоев: «Нагахь санна хьал тесна дитахь, хIумма а ца деш, низамаш доха а деш, иштта зуламаш деш лаьттар дуйла хаа деза царна. Бусулба нах бехачу цхьанна а меттехь хилла дуй Iиса-Пайхмар, Яхъя-Пайхмар, НохI-Пайхмар сийсазвеш? Дала лардойла вай цунах. Нагахь санна динца къовсам белахь, схьавола, чай а молуш, къастор ду вай, бакъо мичахь ю, хацо мичахь ю. Амма иштта къамел дайта йиш яц цхьанна а бусулба стеган. И карикатураш бахьанехь дуккха а нах лийр бу, бехке боцурш».\nХодоровский Михаил шен мостагI ву алар гIалгIайн цхьана бизнесхочо дIакхайкхина Iаш Iац. Изза дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана а. Цо ахча ца кхайкхийна, бакъдерг аьлча – иза шен мостагI ву хIинцачул тIаьхьа боху цо.\nХодорковский шена тIекхачийначунна 400 000 доллар ло гIалгIачо


«Арахьара агент» статус тIе а кхоллина, шаьш сийдоцчу дохуш ю пачхьалкх, оцу хьолехь шайн болхбойла дац, бохуш, дIакъийлалуш ю Оьрсийчуьра дукхахйолу адамийн бакъонаш ларъеш яьхна юкъараллаш. Муха го шайгара хьал шаьшна бакъоларъярхошна?\nТIаьххьарчу ткъа шерачохь, Оьрсийчоьнан бахархошкара дIа а йохуш, Кремло шен караэцначу бакъонийн чот бIеннашкахь ю. Дашна ала, мехкийн дай халкъе а ца хоьттуш хIиттор а, нахана хетарг парггIат зорбанехь, митингашкахь къадо дехкар а, иштта кхидIа а.\nОьрсийчоь шогачу хотIе йигина Кремло низамхойн кара доза доцу бакъонаш яларца а, цара нахана Iаткъамаш бар далхош хьийзинчу бакъоларъярхойх «арахьара агенташ» барца. Ткъа бакъоларъярхошна оцу цIаро шаьш шпионийн могIара а дохуш, сийсаздеш хета.\nОьрсийчоьнан юстицин министралло стохка тIеийцира йозуш йоцчу, кхечу мехкашкарчу, шаьш санначу юкъараллашца зIе а кхобуш, болх бечу хьукматех «арахьара агент» олу низам. Иза юкъадаларцана долийра уггаре хьалха адамийн бакъонаш ларъен юкъараллаш оцу цIара буха хIитто, царна тIеIаткъамаш бан.\nМасала, Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн организацин цIарх кхоллаелла «Iазапна дуьхьало ярна комитет» Нохчийчохь болх бан йолаелла 2009-чу шарахь, нохчийн бакъоларъярхо Эстемирова Наталья йийначул тIаьхьа дуьйна.\nЮьхьанца мелла духьало йоцуш къахьоьгура Каляпин Игор коьртехь волчу оцу юкъаралло. Кадыров Рамзанан гонаша хьийзочу дуккхаъчу нохчашна накъосталла а хилара цаьргара.\nОцу комитето полицин, Талламан комитетан, прокуратуран бехахошкара шерашкахь йийлина харцонаш, къизаллаш гIарайохура, мискачу нехан хьоьшу бакъонаш меттахIиттайора. Хийла нохчийн жимстаг къизаллах хьалхаваьккхира цара. Масалш дуккха а ду.\nДахначу шеран ГIура-баттахь гIаттамхоша Соьлж-ГIаларчу Зорбан цIенна тIелатардинчул тIаьхьа Кадыров Рамазана оцу тIемалойн гергарнаш хIусамашкара ара а кхуьйсуш, церан цIенош дагор цхьана а низамаца догIуш дац, аьлла, церан агIо лаьцначу дийнахь дуьйна «Iазапна дуьхьалояран комитет» мостагIийн могIаре хIоттийра Iедало.\n«Нохчийчоь балех хьалхаяккхаран комитет» Нохчийчохь шолгIа тIом болалушшехь нехан бакъонаш тергоне ийцира. Эзарнаш адамаш эскарша къиза хьийзор, дайар, лечкъор Iорадаьхна оцу юкъаралло. Нохчийчохь цъкачунна юсуш йолучу массех бакъоларъяран хьукматех ю и комитет.\nГуш ду, Оьрсийчуьрчу бакъоларъярхошна шайх Iедало «арахьара агент» алар «диверсант», «шпион» санна тIеоьцийла, оцу бахьанийца шайн болх а битина, дIакъовлаяла гIертар.\nСтенна ца тов царна и керла цIе-статус, хаьттира Маршо Радионо «Нохчийчохь барт чIагIбаран комитет» хIинца шен юкъараллах олучу Бадалов Руслане.\nБадалов: «Массо а хIума дихкина ду тIаьххьарчу заманахь. "Арахьара агент" цIе тиллина долу Iедал, соьга хаьттича, шаьш хета суна «Иностранный агент». Хьо бакъонна, нийсонна тIе кхийда воьлча, долу хIума ма-дарра дийца воьлча, цара ишта цIе кхоьллина. Даима а ишта хилла а ду.\nХьал ма-дарра дийца воьлча, МВД хуьлда иза, ФСБ хуьлда иза, прокуратура хуьлда иза суьде кхуьйкхуш дийнахь а, буса а, болх бан муххале а ца дуьтура. Нехан пачхьалкхехь долу хIума эхь ца хеташ дуьйцу, и Iалашо чIогIа ю кхеран, шаьш лелориг къаьхьа де ду. Бакъо, нийсо юьйцуш верг экстремист лоруш зама ю-кх хIара»!\nДика ду, дIакъовлаели Iедало шен бIаьрга иккхина нех санна шаьш лара а хетта бакъоларъяран юкъараллаш. Ткъа стенга даха деза цул тIаьхьа цхьа а терго а йоцуш Iедало кхидIа а хьийзочу бахархойн къа? Нийса дуй те уьш, хьалха шаьш адамийн бакъонаш а санна, хIинца шайн бакъонаш къовса а ара ца йовлар, цхьана а кхетта?\nОцу хаттарна жоп Бадалов Русланан иштта ду.\nБадалов: «Ца тулуш тIом дуьненахь хилла а бац. Коьртаниг хIун ду, Москвахь ю коьрта юкъаралла, цигахь дуьненахь гIаравевлла юкъараллаш ю, хьалха бевлла уьш болуш, регионашкахь берш тIаьхьа а хIиттина цара массара а цхьаьний болх бан беза-кх оцу тIехь. ТIаккха бен хIума къовсалур а дац, толам а баккхалур бац».\nЦкъачунна Оьрсийчоьна бахархойх дукхахберш, социологин центрийн талламаша гайтарехь, реза бу Кремле шайгара массо а тайпа бакъонаш дIаяхийта. Иза Малхбузенна хIуттаренна деш ду, дика а до, боху дукхахболучара. Ткъа кхана, оцу хьолан ирча тIаьхье халкъана а, пачяхьалкхана а балеяла йоьлча?\nИ санна хеттарш дац таханенна модехь. Тахана коьрта лору Кремлна муьтIахь болчу бахархоша Малхбаленна дуьхьаллаьттачу шайн президентна герга латтар. Амма кхана? Кхана хьекъалебахка тIаьхьа хила а тарло...\nБакъо, нийсо юьйцуш верг экстремист лоруш зама ю-кх хIара!\nГIаттамхойн гергарчарна таIзардар - иза къизалла ю\nНохчийчохь болх сацор бац Каляпинан тобано\nГоврах лата ца ваьхьнарг, нуьйрах летта?..\nИсс стаг вадийна Нохчийчохь ницкъхоша\nХарцо, нийсо ца кхеточу къоман къина мила велха веза?\nБайначех догдилла хала делахь а...\n333 журналист вер таллаза дисина\nШвейцаре кхаьчна бакъоларъярхо Гусейнов Эмин\nЦхьа а вац Эстемирова Наташа йийнарг лохуш


Оьрсийчоь -- Цхьаболчу говзанчашна хетарехь, Путин Владимиран Iедалехь болчу нахана ламастан ислам Советан Пачхьалкхехь лелаш хилларг ду.\nТIаьхьарчу хенахь Оьрсийчоъхь шуьйра баьржина бу ламастан ислам боху кхетам. Иза лелош берш коьртачу декъана Iедалшна муьтIахь болу нах бу аьлла тешна бу цхьаболу нах.\nКхечарна хетарехь, ламастан ислам Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран Iедалехь болчу наха леррина юкъадаьккхина ду, шайна цу кепара ислам Советан Пачхьалкхехь лелаш хилларг ду аьлла хетан дела.\nШи-кхо кIира хьалха дара иза. Валдай цIе йолчу клубан рогIерчу кхеташонехь вист хуьлуш Москох патриархатан арахьарчу килсашца уьйраш латточу декаън куьйгалхочо Волоколаман митрополита Илариона дIахьедар дира, Къилбаседа Кавказехь динан экстремисташа баккъалла а болу тIом болийна ламастан ислам лелочу бусулбанашца аьлла.\nЦо далийначу терахьашца, тIаьхьарчу 20-х шарахь тIемалоша шайна дуьхьал вист хила ваьхьна аьлла Къилбаседа Кавказехь вийна 50 гергга муфтий а, имам а. Царах цхьаъ вара 2012 шарахь вийна Къилбаседа ХIирийчурча муфтийн когаметта Дударов ИбрIаьхIим.\nИ бохам хиллачу деношкахь Къилбаседа Кавказан бусулбанийн координацин центран гIантдас Бердиев ИсмаьIила дIахьедар дира, «массо а ламастан ислам» лелош болу диндай кхерамехь бу аьлла.\nТIаьхьарчу хенахь Оьрсийчохь къийсамийн коьрта тема а хилла дIахIоьттина «ламастан ислам» боху кхетам. Иштта, цунах кхетош, масала, леррина цхьанакхетар дIадаьхьира дукха хан йоцуш ГIезалойчохь.\nЦигахь къамел динчу дешначу наха дийцарехь, "ламастан" бохург кхузахь дийца мегар ду элчано бусулба нахана масал гойтуш лелийнарг а, дуьйцуш хилларг а санна.\nИ хаттар хала долун дела оха бусулба нахе хаьттира, шуна муха хета ламастан ислам бохург хIун ду аьлла? Рамазан-хьажа бусулба Iилма доьшуш волу жима стаг ву. Цо иштта дуьйцу шена цунах хетарг.\nКебедов Iаббас Дагестанехь вевзаш а, лоруш а волу Iелам стаг ву. Республикерчу Iедалша тIемалой машаран дахаре юхаберзор Iалашонца кхоьллинчу комиссин декъашхо вара иза. Ламастан ислам бохург политикан кхетам бу аьлла хета цунна.\nКебедов Iаббас: «Суна нийса ца хета тахана ламастан ислам бохучу кхетаманна чудиллина долу маьIна. Дукхха а режимаш, дуккха а политикан системаш гIорта мега шайн Iалашонашка кхачархьтамма цу тайпачу терминех пайда эца. Амма динца цуьнан цхьа а юкъаметтиг ца хила а тарло»,\nЦхьаболчу говзанчашна хетарехь, ламастан ислам Путин Владимиран Iедалехь болчу наха леррина юкъадаьккхина а ду, Кремлна ламастан ислам Советан Пачхьалкхехь лелаш хилларг а ду.\nДелахь а, Кебедовс дийцарехь, бусулба нах Iедалан Iуналлехь латтон гIулчаш яьхнера Оьрсийчохь паччахьан Iедал долчу хенахь дуьйна.\nКебедов Iаббас: «Паччахь Iедал долчу хенахь а бусулба нахаца империн политика лелош хилла. Екатериана ШолгIа паччахь йолуш бусулба нах шайн Iуналлехь латто кхоьллира бусулба динан урхаллаш.\nЦундела иза цара лелон дуккха а хан ю. Iедалш даиман а хуьлу шайн караэца гIерташ махкахь долу динаш а, къаьмнаш а - дерриге а. Ткъа бусулба нахана тIехь Iуналла деш пайда оьцучарах цхьаъ ду цу кепара терминаш кхоллар. Терминашца боьзна болу тIом а цхьаммо а дIа ма ца баьккхиний!»\nЦу кепара, кхеташ ду, и хаттар мелла а кIорге хилар а, ламастан ислам бохург хIора а стага шен кепара тIеоьцуш хилар а. Iелам стага Кебедовс ма аллара, ламастан дин бохург хIун ду бохучу хаттарна жоп каро нахана оьшург ду дешан маьршо хилар а, хааршна тIекхача аьттонаш хилар а.\nОьрсийчурча исламан башхаллаш


ХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 239 356 яззам бу.\nДийнахь хилларг — 14 сентябрь\nвайн эрал 5509 шо хьалха — дина дуьне византийн рузманца.\n1515 — Мариньянора тӀом: французаша йохийна Швейцарис кхайкхийра шайн «гуттаренна нейтралитет».\n1812 — 1812 шеран Даймехкан тӀом: Наполеон а, цуьнан Сийлахь-доккха эскар а Москох чудаьлла.\n1829 — Адрианополан машаран бартца чекхбелира рогӀера Оьрсийн-туркойн тӀом.\n1911 — Российн министрийн Советан председатель Столыпин Пётран валаран чов йина Киевхь анархиста Богров Дмитрийс.\n1917 — кхайкхийна Российн республика (хӀост — сурт тӀехь).\n1954 — атоман бумба лелош тӀеман Ӏамолаш йина Оренбурган областера Тоцки полигонехь.\n1960 — БагӀдадехь кхоьллина Мехкдаьттан экспортхойн пачхьалкхийн кхоллам.


Товбеца-бутт 14, 2018\nГерманино шайн пачхьалкхера араваьккхина нохчо Шереметьево аэропортехь волу кхо де а ду\nМасех де а ду Германино депорт йина нохчо Москохарчу "Шереметьево" аэропортехь волу. Дац цуьнгахь я кехаташ а, я ахча а, я телефон а.\n50 шарел а тIехиккхина ву Аслан (цIе хийцина цуьнан "Кавказ.Реалии" портало).\nИттех шо дара иза Германехь дIатарвала гIерта. Политикан тховкIело ехнера цо 2000-чу шеран юьххьехь, амма дуьхьало йира цунна, цо дуьйцучух ца тешначу Iедало.\nОьрсийчу дIахьажийра Аслан, амма хье ца луш юхавеанчу цо, кхи цкъа а дехар дира, тховкIело йоьхуш. ШолгIа а дуьхьало йира цунна. Амма Iедалхоша шайн пачхьалкхера ара ца ваьккхира иза.\nХIунда аьлча, иза сецначу Баварин куьйгалло делла "тIевуьтуш" кехат дара цуьнгахь. Оцу документо бакъо юьту цхьана ханна пачхьалкхехь ваха, амма хьо кийча хила веза, мичча хенахь а пачхьалкхан собар а кхачийна, даймахка хьо дIахьажорна.\nХила тарло и шо даьлча а, Iедалан хьукматаша хьан кехаташ юха листа долийча. Нагахь цхьа бахьана хIоттахь, кхин а шарна вуьту хьо шайн дозан тIехь ваха, ца хIоттахь – чуьра аравоккху.\nШайн махкара дIагIо аьлла, кехат ца кхаьчнера Аслане. Дахначу шинаридийнахь, 10-чохь мухIажирийн гIуллакхашкахула йолчу хьукмате веанера иза, шен статус дIаяхъечу дийцаршка.\nГIишлонна чу ма велли, дIалаьцнера иза. Я шен хIусамненаца а, я адвокатца а зIене вала а дихкира цунна, ца елира хан я шен бедарш схьалахьо а.\nШи сахьт даьлча Москох доьдучу кеманчохь вара иза. Аслан дIакхетош улле бевлла бара немцойн полисхой. Оьрсийчохь кема охьа доьсинчул тIаьхьа, хьайн хьашт долччу гIо аьлла, хIара маьрша а витина, юхадоьдучу кеманца дIабаханера уьш.\nОьрсийчоьнан дозанхошца цхьана а кепара дийцарш ца дина хиллера немцойн Iедалхоша. Советан пачхьалкхо делларг бен кхи Оьрсийчоьнан вахархо хиларх паспорт карахь а доцу Аслан висира Шереметьево аэропортехь.\nХьан карахь кехаташ дацахь - хьо адам а дац\nШа Германехь вехачу юкъанна, меттигерчу Iедалхоша оьрсийн векалте а гIой, хьайн кехаташ меттахIиттаде бахарх а, дуьхьало йора Аслана юьхьанца.\nЦкъа делахь, кхерара иза, ша цигахь дIалацарна. ШолгIа делахь, ша вада везначу пачхьалкхан паспорт ца оьшура цунна.\nЭххар а Iедалхоша юьхьяхар кIордийча вахара Аслан оьрсийн векалте, амма цуьнан гIуллакхе ца хьоьвсинера уьш.\nМухIажирийн немцойн федералан хьукматехь (BAMF) шолгIа а листира цуьнан гIуллакх.\nАла догIу, ша сил ледарчу хьолехь воллушехь, Аслан шен ма хуьллу дIаэн гIертара бухарчу къаьмнех, мигрантийн доладечу проекташна гIо латтадора цо, зуда а ялийра, немцошлахь дуккха а доттагIий лаьцнера цо.\nАсланан Iуналла деш леллачу Малденер Стефа "Кавказ.Реалиига ма-дийццара, тиша хьал хиллера оцу стагехь, психологийн гIо оьшучу даьллера цуьнан гIуллакх.\n"Оцу шерашкахь ша хIинций-хIинций Оьрсийчоьне дIало бохуш, кхерамца ваьхнера иза, цуьнан уггар а ирча гIан декхаделла-кх. Шен доьзалца Iо дика ян а ца ларийна иза", - аьлла, дийцина Малденера.\nШен ма хуьллу, аэропортехь волчу нохчочунна цхьа гIо дIакхачо гIерта и волонтер. Оццул чолхечу хьолехь волу стаг, кхи цунах кхета а ца гIуртуш, иза Оьрсийчу дIахьажийначу немцойн Iедалх цецвуьйлу Малденер.\nДолчу хьолах цхьана а кепара комментари яла саготта бац, Асланна депортаци йинчу хьукматера векалш. Мел а сихха телефон тухур ю шаьш аьлла, дош деллера хьукматан белхахоша "Кавказ.Реалии" порталан корреспондентна, амма ши де а делира, цара кхи жоп ца хазош.\nОцу юкъанна, дуьненаюкъарчу "Шереметьево" аэропортерчу терминалан дозанхойн зонехь хиина Iаччохь вуьсу Аслан.\nШозза аьтто баьлла цуьнан Германехь йолчу шен хIусамнене телефонехула вистхила, кхечу пассажирийн гIоьнца.\nКарарчу заманчохь цунна оьшург ю юург, хийца бедар, ахча, мобилан телефон а.\nТекстан автор Мамсуров Аслан, гочйинарг Димаева Лиза


"Шарли Эбдона" неIалт кхайкхийна Нохчийчуьрчу Динан урхалло\nГезгмашин-бутт 04, 2020\nМуфти Межиев Салахь\nНохчийчоьнан муфтийс емалдина "Шарли Эбдо" журнало Мухьаммад Пайхамарна шаьш ехкина хилла карикатураш карлаяхар. Францин журнало Пайхамар сийзазвеш карикатураш юха а зорбане яхар - иза рогIера жоьпазаллин болх хилла ца Iаш, цхьана Iалашонца Малхбузено Исламна а, йоллу бусулбачийн юкъараллана а дина тIелатар ду. Цо дуккхаъчу нахана зенаш дан а тарло аьлла муфтис Межиев Салахьа.\n"Нохчийчуьрчу Динан урхаллан цIарах оха неIалт кхайкхадо шуна, шайтIанаш, иблисаш! Шайн белхан хинйолчу тIаьхьалонан жоьпалла шуна тIехь хир ду! Шу сийсаза, ямарт нах ду, шина кога тIехь лела хIуманаш ю, акхарой а шух олийла дац. Сийначу цIарах догийла шу! НеIалт хуьлда шуна",- аьлла Нохчийчоьнан муфтис Межиев Салахьа.\n2015-чу шарахь радикалан бусулбанаша Мухьаммад Пайхамарна йина карикатураш бахьана долуш тIелатар динчу «Шарли Эбдо» журнало юха а арахийциар кху деношкахь шайн карикатураш. ХIетахь динчу тIелатарехь вийра I2 стаг, шайлахь журналан коьрта редактор а, ши суртдиллархо а, ши полисхо а волуш. «Шарли Эбдон» редакцин белхахоша бахарехь, шайн байъина коллегаш дагалоцуш, зорбанехь карлаехира цара карикатураш.


Митингаш жигара яхар доьху гIажарошка бакъонашларъярхочо\nДечкен-бутт 04, 2018\nГIажаройн бакъонашларъярхо Эбади Ширин\nIедална дуьхьал пачхьалкх мел ю йолийна акцеш кхи а жигара яха кхойкху ГIажарийчоьнан бакъонашларъярхочо, Нобелан совгIатан лауреато Эбади Ширина. Reuters агенталло бо и хаам, Iарбойн "Ашшарк аль-Аусат" газетана Эбадис еллачу интервьюх пайда а оьцуш.\nГIажарийчоьнан конституцино бакъо ло цуьнан бахархошна протесташка бийла, цундела таро ю церан урамашкахь латта.\nИштта гIажарошка кхойкху бакъонашларъярхочо коммуналан ял дIа ца яла а, пачхьалкхан банкашкара шайн ахчанаш схьаэца а. Оцу экономикан тIеIаткъамца Iедал декхаре дийр ду халкъанна тIехь ницкъбар сацо а, дуьхьалончийн лаамаш кхочушбан а аьлла хета бакъонашларъярхочунна.\n"38 шарахь шун пусар ца динчу Iедало тахана бохург тIехтаса хан кхаьчна шуьга", - аьлла Эбадис.\nХьалхо немцойн Die Welt хаамийн гIирсана еллачу интервьюхь а билгалдаьккхира бакъонашларъярхочо, ГIажарийчохь коррупци яьржина хиларх а, кегийрхоша белхазалла ловш хиларх а.\nМитингашКIира хан ю гIажароша демонстрацеш йолийна. Экономикан лозунгашца арабевллера уьш юьхьанца, тIаьххьара а Iедална дуьхьал бевлира гулбелларш.\nНохчийн зудаберашка никIабаш охьаяхийтарна Британехь гоьваьллачу имамо бехкбаьккхина нохчийн муфтийгара\nНохчийн герзан цIерш хаьий шуна?\nАбдурахманов Тумсо: Суна тIелатар дайтинарг Кадыров ву\nIАДАТ: Тимурзиев Хьасан дийна ву, иза Iазапехь а ву\nШведийн прессехь емалдина UFC-н латархо Чимаев Хьамзат Кадыровх кхетар\nМа "Iийша" чаккхенаш\nРадуевн Кизляре вахар, Тумсона тIелеттарш набахте хьовсор, криминалан авторитет лацар\nIамман гIалин юккъехь хих латта мукъадоккху белхаш беш карийна Риман империн ларш\nСтаг вадий, ТимурзиевгIар дIахийци, муфтийгара бехкбаьккхи\nКадыровх тарвелла Трамп, набахтина реза вац Царнаев, Соьлжа-ГIалахь чIир йитина\nДечкен-бутт 18, 2021\nДал этто бойла вайн массарнаъ\nДечкен-бутт 17, 2021\nТумсо борз араяьлла хьуьнчохь, ларлолаш чаг1алкхаш!\nДечкен-бутт 12, 2021\nШен адамех тера йоцучу муц1урна т1е тилла еза цо ник1аб, чадра, гали а. Религино кхоьссина, юхадахийтина ночхчий къам. Школаш, университеташ, дарбан ц1ийнаш ца дехкина, маьждигаш, хафизийн (маь1на доцуш, деккъа дагахь 1аморан) школаш а ехкина. Я метишканийн куьцехь бу, я 1аьржа къийгийн куьцехь бу - оьзда духар лелон меттиг йиса а йисиний те?


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ХIусамнанас ламазана ледарло йо...\nАссаламу Iалайкум сан хьоме бусалба ваша. Сан цхьа хаттар дара хьоьга. Сайн хIусамненаца вехаш волу 4 шо хан ю со. ЧIогIа цо ламаз дан лаьа суна, амма и ца деш доьхьал яьлла суна иза. Со ламаз-мархийца ву со, амма хIусамнанас ламазана ледарло йо, долош дуьтуш лела иза, хIинца-м данни деш яц иза. Ламаз деш йоцучу зудчунна хIун дан догIу? Цуьнан коьрта чохь тIеюха хIума а, кечйалар бен дац. Ламаз де аьлча цо и деш ца хилча, цунна хIун догIу? Хьайн аьтту белахь жоп лахьара ахь суна.\nIеламнаха шайга хIара санна долу хаттар дича хIораммо а олуш гинарг ала луур ду суна уггар хьалха. Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) довзийтина вайна, яло зуда лохучу хенахь, яло зуда хоржучу хенахь, дин долуш ерг харжа, дин долуш ерг лаха аьлла. ХIара санна йолу «проблемаш» дукха хьолехь и хIума лар ца дар бахьана долуш ду. Вай ца боху чIогIа ийман долуш ерг кароллалц Iе, делахь а ламаз мукъане а лардеш ерг лаха хьажа боху вай, ламазана тIехь ледарло ца йийриг харжа боху вай, кхидIа дерг туодала а, нисдала а атта хир долу дела ламаз лардеш делахь. Уьзза хIума ду шен йоI йа йиша маре йоьхуьйтучу дас йа вешо дан дезарг а. Динца воцуш волчуьнга йоI маре ма луо, юха тIаьхьа цу йоIана бала бан шайна ца лаахь.\nТIаккха, ахь хIинца хIун дича дика хир дара аьлча…\n1. Уггар хьалха ахь дан дезарг – хьайн зудчунна хьехар дар ду. КIеда-мерзачу маттаца, хьаста а хьостуш, хаза а дуьйцуш, довзийта деза ахь цунна ламаз бусалба стагана мел мехала хIума ду, Далла хьалха иза мел доккха хIума ду, иза ца дийриг цхьаболчу Iеламнаха керста ву аьлла а долуш. Ламазах лаьцна долу айаташ а, хьадисаш а дийца цунна, хазчу маттаца, кIеда-мерза. Iеламнаха цу хьокъехь аьлларг а дийца. ХIокху интернет чохь вуно дукха ду хьуна цунах лаьцна яздина а, дуьйцуш а. Цхьадерг хIокху сайта тIехь а карор ду хьуна.\nЦIенчу даггара, баккъалла а хьайна цунах къахеташ хилар гучу а доккхуш, хьайна цунна вон хилар ца дезий дIа а хоуьйтуш, даггара вистхила цуьнга цу гIулкха хьокъехь. Даггара аьлла долу дош дагах кхетта олуш ду.\nАйхьа цкъа аьллера, йа шозза хьехар динера алий юха ма вала, хьан декхар а, хьуна тIехь долу жоьпалла а вуно доккха ду хьуна. Хьадисехь деана ма-дарра, хьо хьайн доьзална Iу ву, хьоьгара ахь Iуналла дечерах лаьцна жоп доьхур долуш а ду АллахIа. Хьехар юха а, юха а, эшахь эзарза а де. Айхьа олур цуьнан дагчу кхочуш дацахь, ас даггара олуш хир дац иза але айхьа хьайга хаттам бе, цуьнан бехк бей саца ма саца. Массо кепара хьайн хIусамнена даг тIе боьду некъ лаха. Хьуначул дика иза цхьанна евзар яц, диъ шо хан ахь цуьнца цхьаьна яьккхина хилча. Хьан хьехарна шайтIано цуьнга доьхьало йойтур йоцу хан а, хьал а каро хьажа айхьа хьехар дечу хенахь, хIунда аьлча цхьайолчу хенахь-хьолехь шега цхьаъ аьлча оьгIаз оьхуш хуьлу цхьадолу адам, цундела цо шега олург тIе ца лоцу, мелхо а доьхьало йо цунна.\n2. Цуьнан гергарчерах цхьаьнца гIо лаха хьайна цуьнга ламаз лардайтарехь. Масала, цуьнан нене ала мегар ду хьуна, ненайишига ала мегар ду хьуна, дейишига ала мегар ду хьуна, йоккхах йолу йиша елахь цуьнга а ала мегар ду хьуна. Цо ладугIур долчаьрга хьаха де и хIума, цаьрга хьайна гIо дайта иза дикачунна тIе нисйарехь. Уьш сан стунцахой бара але Iад ма Iе, хьайн берийн нана жоьжахате йахийта хьайна ца лаахь.\n3. Ламазах лаьцна долу жайна эце, иза хаза кечдей, зезагашца цхьаьна, йа цхьа кхидолчу совгIатаца цхьаьна и жайна ло цунна совгIатана. ТIаккха иза хьаьстина, Iехийна дIа а юьгуш хIорозза а цхьаьне деша иза цуьнца. Йа ламазах лаьцна беш болчу хьехаме ладогIа цуьнца цхьаьне. Дийцаре де и хIума вовшашлахь.\n4. Цуьнан ийман – АллахIах тешар, эхартан дахарх тешар – совдоккху бахьанаш леладе даим, ламаз цунна марздаллалц. Масала, хьайца маьждиге йига иза, пхьуьйра ламазе, йа малхбуза ламазе. Цигахь ламаз дайта цуьнга. Ламазера арадевлла шаьш юхадоьлхуш, маьждигехь муха хIун дара дийцийта цуьнга, хIуна гира цунна, хIун хийтира дийцийта.\nШаьш долчу меттехь еш бусалба динах лаьцна цхьа семинар елахь, йа цхьа лекци елахь, йа конференци елахь, йа цхьа хьехам белахь, цхьаьне гIо цига. Ишттачу метте дахаро шуьшинна шинненна а вуно дукха пайда бийр бу шуна, Дала мукъа лахь.\nХьой маьждиге воьдуш воцу ламазаш цуьнца цхьаьна жамаIатца де. Иза тIаьхьа а хIотта ей, хьой хьалха а вале. Иштта деш хилча ме́л алсам бу шуьшинна, ламазна иза марзйалар а хир ду.\n5. Ламазца а, динца а дика болу доттагIий лаха цунна. Уллехь иштта лулахой, гергарниш, йа кхиболу бусалба зударий белахь, цаьрца гергарло чIагIде, цара цунна дикачу агIор хьехар дийр ду, кхиболчара а деш гича цуьнан а дог догIур ду ламаз дан.\n6. Динах иза генайоккхуш долчу хIуманех ларйан хьажа иза, масала вон доттагIех а, лартIехь йоцучу эшарех а, кинойх а, иштта кхидIа а. ХIокху хIуманаш тIехь хийцам барехь дукха сих а ма ло, айхьа хийца гIертош долчу вочу хIора хIуманан меттана диканиг луо цунна.\n7. Жимчу берана санна, цунна ламаз марзлур долу бахьанаш леладе. Масала, шаьшшиъ цхьаьне маьждиге даханчура юхадоьрзучу хенахь, МакДональдсе «морожни» яа йига иза. Ахь ламаз шен-шен хенахь цхьана баттахь дахь ас хьуна уггар хазаниг коч оьцур ю ала, ца дахь цхьаъа хIума оьцур яц ала. Цо иза дахь – эца а эца, хьайн аьтту болччул.\n8. Ахь айхьа хьан хьал кхин а дикчу агIор туоде. Хьайн синан хIоттам туобе уггар хьалха. Дукха чIогIа чIагIлой лела бохург дац иза. Хьайн са а, дог а даим дикчу агIор хийцарехь къахьоьгуш хила бохург ду. Хьо хийцалуш гича, хьо велавелла-векхавелла гича, ахь хьайн хIусамехь-доьзалехь ийманах дуьзна долу самукъа латтош хилар гича, хьан доьзална а Iаткъам хир бу цунах, Дала мукъа лахь. Ткъа хьо хьуо хила ма-везза ца хилча, кхечара а ахь бохург лаца ма-дезза тIелоцур дац.\n9. ТIаьххьара, адамийн дегнаш АллахIан керахь хилар диц ма де, Цо шена луъучу агIор уьш хуьйцуш хилар дагахь латтаде. Цундела, цIенчу даггара – даггах вилхинчуьнан бIаьргех цIий даьлла олуш ду – Деле доIа де, юха а, юха а, юха а, хьайн хIусамнана нисйаллалц а, нисйеллачул тIаьхьа а. Iуьйкъина гIоттуш, Iуьйкъа ламазал тIаьхьа ахь деш долчу доIане хьаьжжина а, кхидолу и бахьанаш ахь лелоре хьаьжжина а хир ду АллахIа хьуна жоп далар а, хьан а, хьан доьзалан а, хьуна безачеран а хьал нисдар-туодар а.\nВеза сийлахь волчу АллахIа гIо дойла хьуна а, суна а, массо бусалба нахана а Ша́ реза вен бахьанаш лелорехь!


ХIун Бахьана Хилла Нанас Шен 14 Шо Кхаьчна ЙоI Еран?\nТовбеца-бутт 07, 2010\nТIе боккха тидам тIе а озийна дIахьуш ю Канадехь 49 исс шо долчу Магомадова Асета кхо шо хьалха шен I4 шо долу йоI ерца доьзна гIуллакх. Суьдхочо даре дина, оцу гIуллакхехь нийса сацам бан гIерташ, ша чIогIа холчехь ву аьлла. Бер дерна кхеле озийначу нанна I2 шо хан йоьху прокуроро. Магомадовехьа къуьйсучу адвоката чIагIдарехь, зуда маьршаяккха еза, шен заьIап гIантахь волчу кIантана дола дайта. Ткъа Канадера юкъаралла шина даггахь ю.\nКанадехь тхов-кIело еха яханчу Магомадова Асетана цкъа а дагахь хилла хир дац, тIамах лардеш, цIерадаьккхинчу шина берах цхьаъ, шен ден дезар ду аьлла. Амма, 14 шо долу йоI Амнат аьллир тIера дIаяьллера. ХIокху деношкахь Канадехь дIахьучу кхелан хIора кхеташоне йоьдуш, канадерчу Калгари ХIералд газетин журналист Фортней Ваьлери. Маршо радиоца телефонехула къамел деш, кхелехь Амнатах лаьцна шена хезнарг иштта дийцира цо:\nФортней Ваьлери: Соьгахь йолчу информацица, цуьнан йоI наркотикаш лелош хилла. Тхан кхузахь болчу кхиазхоша а леладо цхьацца, вуочу тобанех бетталуш хIуманаш, цо а лелийна изза. I8 шо хиллачу кIенташца арахула яьлла лелла, йоцу юбканаш лош а хилла. Иза а хилла девнан цхьа бахьана. Оцу йоIа, ур-атталла, шен хьехархо а сийсаза йина. Оцу школера араяьккхинера иза. Кхеле а кхайкхинера иза и бахьанехь. Вуно чолхе йоI хилла иза. Цуьнан нанна ца хиъна ша цунна хIун дан деза.\nМаршо радио: Магомадована набахтехь даккха шийтта шо доьхучу Паччахьан Кхелан Прокурорана Вомберг Макана хетарехь, ша схьакхаьчначу керлачу пачхьалкхо кховдочу дуккха а таронех пайда ца эцна зудчо.\nХIун таронаш ю прокуроро хьехош ерш аьлла хаьттича, Фортней Ваьлерис элира:\nФортней Ваьлери: И йоI еле 50-зза синIтакъаман говзанчица цхьанакхетар хилла Асетан. ГIо-м дина цунна. Говзанчех цхьаммо дийцинера и зуда шен заьIап кIантаца лара ца луш хилла - лоьрашна тIе лелош а, кхузахь яха гIерташ а. Боккха бохам бу и кхузахь. Канада, иммигрантийн пачхьалкх ма ю. Социалан гIо до оха тIебаькхинчу нахана. Шен махкахошна вуно чIогIа гIо лоцуш йолу, дика пачхьалкх ю хIара. Амма, цкъа-цкъа, меттан а, културин а барьераш бахьанехь, нахе нуьцкъала гIо лаха олийла ма дац.\nМаршо радио: Оццу хенахь, кхел дIахьуш берш кхеташ бу, Нохчийчура едда, шайн махка еанчу зудчуьн проблемех а, уьш дуккха а кIорге хиларх а. Ур-атталла, суьдхочо Ловеччио Сала а аьлла, Магомадова набахте хьажон дезарна чIогIа холчехь ву ша.\nМагомадова Асетан кхо класс бен дешар дац. Цуьнан ког, голел лаккхалц дIабаьккхина бу, Нохчийчохь бомбанаш кIел нисъелчул тIаьхьа. ЦIийнда а, тIамехь вийна. Карахь заьIап кIант ву. Оццу еха Канадехь ехаш, меттигера мотт ца Iаьмна цунна. Фортней Ваьлерис дуьйцу:\nФортней Ваьлери: Цуьнан ингалс мотт чIогIа ледара бу. Кхелехь цунна гIоьнна латтош гочдархо ву. Ур-атталла, шен мотт а цо башха дика ца буьйцу бохуш хезна суна. Асетан хьекъалан барам толлуш, Канадерчу, уггар а хьекъална эшна болчу, цхьа процент нахана юкъаяхана иза. Калгарерчу килсанашкара тоба яра цунна гIортор еш. Тхан цхьанне а аьтто ца баьлла цуьнца шецца къамел дан. Цуьнан йиша Лайлаъ хуьлу цуьнца даиманна кхелехь. И ши зуда цхьаний еана ю Канаде шайн берашца.\nМаршо радио: Схьагарехь, културин башхаллаша а холчу доккху, ишта а чолхе долу кхелан гIуллакх. Шайна ца хаьа элира Канадерчу журналиста, ишттачу хьолехь, нохчаша хIун дийр дара:\nФортней Ваьлери: Кхел йоьдучу юкъанна чIогIа чарпе яра иза. БIаьргех хиш довлара цуьнан. ЙоI кхалхарца доьзна шена чIогIа халахеташ хилар дIагайтира цо. Прокуроро боху, иза боккъалла а дохко яьлла хилар ца гина шена. Тхан, цуьнгахьа къуьйсучу адвокато бахарехь, маттаца а, нийса ца кхетарца а, културин башхаллашца а доьзна хIума хила тарло иза. Канадерчу стага и саннарг динехь, цо ала тарлора, чIогIа дохко ваьлла со бер дерна, аьлла. Асета иза ца даьлла. Тхуна, канадахошна ца хаьа, иштта хаьл хилча, нохчаша хIун эр дара.\nМаршо радио: Нохчийчохь тIом хилар а, цигахь къизаллаш йо бахар бен, канадахошна кхин геннара ца девзачух тера ду, масех эзар чаккхарма генарчу махкахь хуьлург.\nЦа хуучух тера ду, шайн бала дIабалхон а, кийра бассон а нохчий Iемина ца хилар.\nВуьшта-м, културин башхаллашца а, боккхачу хIордал дехьа я сехьа йолчу пачхьалкхехь вахарца йоьзна яц, дай-нанойн а, берийн а чолхе юкъаметтигаш. Таханлерчу дийнахь-м хIете-вете а.\nЕвропин юккъерчу, уггар а хаза лоручу ПрахIа-гIалахь ехаш ю Оьрсийчура Новособирскера кхуза яха, шийтта шо хьалха схьакхелхина йолу Анна. Оцу товш, лелар оьзда долчу зудчуьн ю эр дац, мерах а, цкъоцкъамех а чIагарш йоьхкина йолу йоI. I5 шо долчу Настин месаш кIарула Iаьржа ю. Нанас дийцарехь, цул хьалха уьш баьццара а, можа а, сийна а хилара. Цу тIехула тIе, багара йоккхуш яц сигаьрка. Ткъе шийтта шо долчу Аннас дийцарехь, цуьнан йоI цхьана дийнахь ца хийцаелира:\nАнна: Хала хеташ делахь а, жим-жима буьйлабелира хийцамаш. Амма, теша хала дара, хьан бер, ахьа олу цхьа дош тIе ца лоцуш, оцу кепара хьан муьтIахь долчура дIадолуш хиларх. МАсала, хIора Iуьйранна ахча дехара цо соьгара делкъе ян. Нагахь санна, цо аса аьлларг ца дича, аса цунна ахча ца лора. ТIаккха цо соьга алара "ахча ца лой, со школе ца йоьду". Школе яха а ца йодара. I5 шо кхаьчна йоI лаьтта хьуна халха, ахьа ахча ца делча школе а ца йоьдуш. Ца йоьду. Яха ма ца йоьду.\nМаршо радио: ЙоIаца дерг къасто гIертах, диллина дов хилара шайн бохуш дуьйцу Аннас:\nАнна: Дов, хаддаза дов хилара. ХIума тухуш меттиг а хилара. Амма, цунах гIуллакх ца хилара. Са-м ца хилара цунах гIуллакх. Суна чIогIа акха хетара иза. Акха маца дара? Дера дара, тIаьхьа цIа еана ца Iаш, гуш-лаьтташехь, мелла а йолуш иза цIаеъча. Къаьхьа де дара. Кхин а гена даьлларг хIун дара? Цкъа-цкъа, кхетам чохь а йоцуш ягIара иза цIа.\nМаршо радио: Юьхьанцара, йоIаца бийца мотт лаха гIиртина Анна.\nАнна: Даиманна буьрса яра. Цуьнца къамел ца далора соьга. Айса хIун дан деза ца хууш со а йиснера. Иза иштта ган а гуш, айса цунна хIун деза те олий йисара со. Къамел дан гIертарх гIуллакх ца хилара. Сан догиэтIаш дерг хIун дара, жим-тIама кегий хIуманаш ма дацара сан сагатдеш дерш. ЛортIехь доцчу хьолехь цIаеанчу йоIа аса хIун дуьйцур дара? Олуш хаза дацахь а, аса цунна хIума-м тухур ю. Амма, шолгIачу дийнахь а изза до цо. Дера, ойланаш ян ма йира аса - хьанна тIе яха еза те со олий.\nМаршо радио: Тамашийна хетахь а нана полици яхара:\nАнна: Iуьйранна хьалагIаьттира со цхьа ницкъ а боцуш. Со полице яхара, тхуна гена йоццуш йолчу могIарерчу полице. Аса боху: "ЙоI ю сан I5 шо долуш. Муьйлуш, сеца ца ло соьга иза". Сан дагахь дара, тIе полицин барзакъ доьхна нах баьхкича кхералур яцара те бохург. Бераш ма дуь уьш, мегар дацара те цхьана агIора накъосталла дан? Шаьш догIур дац, социалан сервисана тIе гIо аьлла, цхьа адрес а, телефон а елира цара соьга. Амма, цига дIа со ца кхечира.\nМаршо радио: Лайлаъ Нейдерланд пачхьалкхе еъча, цуьнан ши йоI дейттий-пхийттий, кIант – итт шо долуш вара. Берийн синIаткъаман говзанчийн хьесапехь, уггар а чолхе хан ю иза дай-наношний, церан берашний юкъаметтигаш къастон. Массо а ца бовлу оцу муьрехула кхиамца чекх.\nКхечу дай-нанойн санна, берийн проблемаш шен а яра. Амма, уьш нисъян а, къасто а цхьа некъ бен ца го шена элира цо, Маршо радица къамел деш:\nМаршо радио: Цул сов, бераш лелочунна тIаьхьакхиа беза дай-наной аьлла хета Лайлаана. Бер дикачунна я вуочунна тIегIерта, юьххьера дуьйна къасто хьажар тIехь ду дена а, нанна а элира цо:\nМаршо радио: Нохчийчура дIабаханчу доьзалийн проблемах лаьцна юкъ-кара цхьацца хаамаш хезачу, Соьлжа-гIаларчу Iедалша, оцу хьолах пайда оьцуш санна хетало. Орамаш а, дIа а тесна, дайн гIиллакхаш дицделла Iаш ду шу цигахь. Малхбузерчу демократино берийн бакъонаш ю бохуш, талхадо шу бераш - бохуш дIахьедар до. Амма, иза аьттехьа а дац аьлла хета Оьрсийчура а, Нохчийчура а шина зудчунна. Махкара дIавахарца доьзна дац иза, доьзалера долалуш ду иза элира Аннас:\nАнна: Суна хетарехь, цуьнан орамаш доьзалера дуьйна ду. Со а тоъал зеделларг доцу нана хилла хир ю. Эмиграци - цуьнан бахьана ду-м эр дацара аса. Соьга хаьттича, хIара вайна гонаха долу дуьне ду оцу кепара кхиазхошна а, берашна а, тIеIаткъам беш. Сан йоIах лаьцна аьлчи, оцу клубах а, дискотеках а йозуш ю иза, уьш ца хилча ца мегаш. Сан кхетамехь долу, баккъал а долу дуьне, цунна а, и санна болчу кегийрахошна а ца тов. Оцу клубашкахь сел чIогIа хIун хуьлу суна-м ца хаьа - музыка, къаьркъа, хелхарш... цара "эхI" аьлла дуьне ду олу иза. Ша болу кегий нах ма ца боьлху цига. Делахь а и клубаш йоьттина ма оцу кегийрахойх. Уьш яьсса ма яц. Оцу клубаша царга - сан йоьIан санна кхетам болчу кегийрахошна кхийдош дерг "хIара ду хила ма-деззара долу дуьне" бохург ду. Цу юкъа тасала уьш бIаьрг тохале, цул тIаьхьа царна кхин хIумма а ца оьшу. Уьш муха тешо беза иза дика ца хиларх? Цига бахча царна ишттачех кхин а бIе стаг гуш хилча. "ХIара ма ду баккъал а долу дахар!" олий ма хета царна. Хаза а, тоьлла а!\nМаршо радио: Малхбузехь а, кхеченхьа а, кхиочуо, бер кхиадо элира Лайлаа. Нейдерландехь шена гина йолу кхетош-кхиоран процесс йийцира цо:\nМаршо радио: Анна а, Лайлаъ а тешна ю, таханлерчу дийнахь берашна а, кхиазхошна а чIогIа хала ду бохучух. Дукха информаци ю цхьа а зеделларг доцчу берашка кхийдош ерг.\nАнна: Кхиазхойн синIаткъаман говзанчаша жоп лур дара и кхиазхой, цхьана муьрехь, стенга дIагIерта бохучунна. Мел гена бовлу аьлчи, дешар а коьрта долчура дIадолу; спорт а, кхин долу, жигараллица доьзна хIуманаш а мехала долчура дIадовлу. Уггар а ирчаниг, боьханиг, лортIехь доцург - наркотикаш, тонка а, къаьркъа а - царна чIогIа "эхI" аьлла хета-кха. Дукха хIумнаша дог иэтIадо сан. Хаза дIа а хьарчийна, дIакховдош долчу, вуочу хIуманаша эргIадоьхуьйту со. Билггал зудаберашна. Хала къамел ду иза, кIорге къамел ду. Цхьанххьа а хьехош дац къахьега дезар, иза мел беламе хетахь а. И йоI нана хила езарх а, цуьнан доьзал хирг хиларх а. Доьзал - къахьегар дуйла а. И массо къегаш йолу, пайда хIиц-пIицIалгаш... ЙоIаршна тIеIаткъам бо дера цо. Царна иза бакъ ма хета. Мел хаза ду аьлла хета царна, рози басахь сигаьркин бот схьа а йиллина, цу чура юткъа-еха сигаьрка схьаэцар.\nМаршо радио: ДIа ладоьгIчи, са яккхарна дуьхьа деш ду и ша-дерриг а. Хазчу басаршца кечдина журналаш арахоьцучу редакторийн бала бац, шаьш хаздина дуьйцу хIума схьалаьцначу йоьIан дахар духург хиларца. Сигаьркаш хазъйина арахоьцучу компанийн куьйгалхоша, боккха мах ло, сигаьркашна, мелла а алсам тидам тIеозор йолу реклама ечарна. Масане ду уьш. Оцу кепара, диканиг кховдор – са йолуш хIума дац. ШайтIан го бу. Кхо класс бен ца яьккхинчу шен нанас шега дуьйцург дош ца хетта хир ду, оццул таронаш йолчу Канаде дIакхаьчначу, I4 шо хиллачу Магомадова Амнатана. Амма, цуьнан шен хьекъал ца тоьъна, доза а доцуш, деша а, кхиа а, оцу пачхьалкхо шега кховдочу аьттонах пайда эца.\nНанас шен бер дер, Iаламат боккха бохам бу. ЧiогIа-чIогIа бахьана хила деза аьлла хета Лайлаана, Магомадовас динчун:\nМаршо радио: Канадерчу талламхойн хьесапехь, мел лаххара а, шина минотехь а, эха минотехь а шен йоьIан легаш Iийдина Магомадовас. Кхелан суьдхочо Ло Веччиос билгалдаьккхира, оцу мьурехь нанас тIех ницкъ гайтина хилар. Юристийн дешар дешначу Лайлаа бахарехь, ша-тайпа гIуллакх ду иза. Цунна жоп каро вуно хала ду:\nМаршо радио: Таханлерчу дийнахь зудчунна тIехь чIогIа дукха декхарш ду. Болх бан беза доьзал кхаба, чохь а ларо еза, бераш кхио деза. Делахь а, мел онда зуда а кIелюьсур ю элира Аннас.\nАнна: ХIокху къизчу дуьненахь зударий лара ма ца бо. Ур-атталла, андий зударий а ма ца ларабо цхьайолчу ситуацешкахь. Суна ца хаьа хIун дан деза. Цхьа центрш ца хуьлу гIоьнна кхоьллина? Лоьрашна дика хаа там бу, оьгIазе, цхьаъ тIедеанчу стага хIун леладо. Амма, соьга хаьттича, дов даьллачу хенахь, лортIехь йоцуш, хIун леладо ца хууш, ший агIо а хуьлу.\nМаршо радио: Магомадова Асетан гIуллакхехь шен тIаьххьара сацам Июл (Товбецан) беттан I5-чу дийнахь бийр бу Канадерчу Паччахьан Кхело. Маршо радионо шуна дуьйцур ду цунах лаьцна. Иштта, маршо радионо кхин дIа а дийцаре дийр ду, дай-нанойн а, берийн а юкъаметтигех лаьцна. Телефон тоха тхоьга, шайна оцу программехь дакъа лаца лаахь – тхан номер - I0 42 07 24 0I 98 32


Доллар 90 соьме, белхазалла 8 проценте кхочур ю, боху экономисташа\nМангал-бутт 04, 2020\nКарара шо доьрзуш ахча, дай а делла, цхьана долларх 90 сом лучу кхача тарло, боху макроэкономикан зерийн а, сихха прогноз хIотторан а Центро (ЦМАКП). Цунна гарехь, коронавирус гурралц лаьттар ю зенаш деш – иштта ю Центро хиндолчух хIоттийначу кхаа сценарех цхьаъ.\nКоьрта сценарий. 2020-чу шеран уьссалгIачу а, итталгIачу а беттанашкахь карантин кхайкхор ю юха а. ТIедогIучу шарахь белхазалла хир ю 8% кхочуш, ткъа 2022–2023-чу шерашкахь - 7%. Алапаш кхушара лахлур ду 4,5–4,8%, ткъа кхиа дуьйлалур дац 2023 -чу шарахь бен. Долларан барам лаьттар бу 90 соьманна гергахь.\nИрча сценарий. Оьрсийчохь карара шо доьрзуш йолаелла, тIедогIучу шеран бIаьсттеналц лаьттар ю уьнан рогIера карантин. Мехкдаьттан, газан мах лахара латтар хир бу дуьненан экономикан кризисан хьалхара битам. Оцу хьелашкахь вуно бале хир ду хьал Оьрсийчохь – белхазалла кхочур ю 10,5–10,7% кхушара, ткъа тIедогIу шо доьрзучу муьрехь - 9,0–9,5%. Долларан курс 100 кхочур ю.\nХуьлийла луу сценарий. Кху беттан юккъехь чекхйолу нехан изоляци. Коронавирусан шолгIа тулгIе хир яц. Сихха меттахIуьтту мехкдаьттан мехаш, хир яц дуьненан экономикехь кризис. Белхазалла 5,3–5,6% хир ю, тIедогIучу шарахь кхиа дуьйлалур ду алапаш 0,5–0,7%. Карара шо чекхдолуш долларан мах 85 соьме кхоччуш бен хир бац, 80 соьме охьабер бу тIаьхьо.\n"2009 шарахь хиллачу кризисо 8% кхачийра белхазалла. Кху кризисо сов лакхайоккхур яц белхазалла. Нехан рицкъ лахдалар хир ю коьрта проблема ", – аьлла РБК агенталле Оьрсийчоьнан халкъан бахаман академин (РАНХиГС) прогнозиста-Iилманчас Ляшок Виктора.\nБелхазалла 8–10% кхачар тIех кхераме дац, аьлла хета оццу академерчу къинхьегаман хьелийн а, пенсийн системийн а лабораторин куьйгалхочунна Гришина Еленина. "Хьал халачу дала тарло, нагахь санна белхазалла лакхарчу тIегIанехь сов дукха латтахь", - аьлла цо.


Чиллан-бутт 17, 2018\nНохчийчохь шозлагIа тIом болабеллачул тIаьхьа уггаре а дукха нохчийн мухIажарш дIакхелхинчарех мохк бара Азербайджан. Цигахь 2000-гIа шераш долалучу муьрехь, мел кIезга а, 12 эзар стаг вехара Нохчийчуьра. Цул тIаьхьа шерашкахь и нах шайн ка дол-долуче дIасабахара, доккхачу декъехь, Малхбузерачу Европера пачхьалкхашка.\nКарарчу хенахь Азербайджанехь вехаш, цигарчу нохчийн мухIажарийн Кхеташонан куьйгалхочо Моллаев Рамзанс дийцарехь, 400 сов стаг ву. Церан хьал тIаьххьарчу хенахь хаамийн гIирсашкахь башха дийцаре деш дацара. ХьастагIа Азербайджанан Iедал цу махкахь мухIажаран статус йолу Такаев Сайд-Хьусейн Оьрсийчоьнна дIавала гIерта аьлла хаам баьржалца.\nМоллаевс дийцира Маршо Радиога, Такаев лацарца доьзначу хьелех лаьцна. 13 шо набахтехь даьккхина араволуш хилла и стаг. Амма маьршаваккхарна метта иза Оьрсийчу дIавала Iалашонца депортацин набахте хьажийна.\nТакаев,иза лоцучу хенахь, цунна бехке тоьттучу зуламашна бехке хила йиш яцара, хIунда аьлча, оьрсаша лаца а лаьцна, ницкъ а бина, юха цул тIаьхьа а Оьрсийчохь шена амнисти йина хиларх документ а долуш вара: "2009-2010-чу шерашкахь дуьйна кхузарчу Iедалша кхин шаьш низамашца доцуш нах Оьрсийчу дIалур бац аьлла, мухIажаран статус йолу нах дIабала бакъо а яц аьлла, царах тешаш схьадогIуш дара тхо.\nХIинца и Сайд-Хьусейн ГIадужу-беттан 13-чохь араволуш вара. МухIажаран статус а яра цуьнан. Амма ара а ца волуьйтуш, цара иза депортацин набахте дIавигна. 4 баттахь цу чохь латтош ву иза. Оьрсийчоьно дIавоьхуш ву боху иза. Оьрсийчоьно даима а деш дерг ду иза. Цо я цIахь дина а, я кхузахь дан гIиртина а хIуммаъ а доцуш, лаьцна а вара иза".\nМуха беха Азербайджанехь нохчийн мухIажарш? Муьлха бакъонаш ю церан я муьлха статус? Маршо Радиога цу махкарчу нохчийн хьолах лаьцна дийцира Моллаевс: "Тхо 460 адам бен дац кхузахь диснарг, воккха а, жима а. Тхо Азербайджано мухIажарш санна къобалдина дац. Тхан цундела кхузахь болх бан бакъо яц. Цхьаццаберш бу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Юкъаралло мухIажарш санна тIеэцна, цара ахчанца гIо деш. Амма и статус массеран а яц. Бан болх а бац кхузахь тхуна я Iедалера гIо а дац. Хьал хала ду, амма Дала тхайна деллачунна хастам бо оха".\nЦу юкъана 13 шо набахтехь даьккхинчул тIаьхьа маьрша ваккха везаш хилла Такаев Сайд-Хьусейн, дуьненаюкъара низамаш а хьоьшуш, депортационан набахтехь сецош ву Азербайджана Iедалша.\nЦхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъаралло мухIажар санна къобал вина Такаев Оьрсийчу дIавала бакъо яц.\nИза хIетте а дан кечделлачу Азербайджанан Iедалшка ца дайта юристийн гIулчаш йохуш бу цуьнан доьзал а, меттигера нохчийн мухIажарийн Кхеташо а.


Котало яккхар — Культурно-просветительский центр "ЭЗДЕЛ"\n19.09.2015 30.03.2018 Новости, СМИ о насспорт\nСентябрь бетта 11-ча дийнахьа, Лас-Вегасе (США) дунен котолон юкъе дакъа лоацаш хинна вай мехкахо Кхоартой Микаила Калой дото майдальг яккхарца «Вольная борьба» оалача к1алтохарга лата коттваьннав.\nТуркий мехка сий доаккхаш, ший коталонца цун ц1и кхы а дунен д1ахозийташ, Селим Яшар аьнна ц1и а йолаш, латаш хилар Калой. Ала деза, цу коталоно 2016-ча шера Рио Де Жанейро хургдолча олимпийский ловзарашка дакъа лаца аьттув беннаб цун. Латархо Калой отташ вар 86 кийла кхаччалца дег1а дозал долча латархошца. Финале кхаьчача, вай Россе паччахьалкхера волча Садулаев Абдулрашида хьалхара моттиг д1аеларца ийшар из.\n25 шу мара даьнна деце а, дикка гаьна ваьнна, к1алтохаргах долча латарца чам болча наха дукхавезавенна а цох наьха дог лзаш а ва буг1а-Калой. Итт шу совг1а ха я из к1алтохаргах латаш а, из говзал караерзае г1ерташ а къахьегаш вола. Карарча хана цу латарах ше хьалха ваьнна а д1ахо доккхаг1долча латарашкахьа дакъа лаца аьттув болаш а, раьза волаш, ше воккхийвеш ва Калой. «Цкъар се олимпийский ловзарашка дакъа лаца г1оргволаш хьалхаваьнна воккхий ву аз, цул совг1а геттара раьза ва со, сайна латар хьехаш волча сай трейнера айса вас ца яь. Д1ахо йодача хана а, Дала низ лой хьалха дувлаш хургда вай», — йоах Лас-Вегасе хиннача латарашка дото майдальг яьккхача Кхоартой Калойс.\nКалойна латар хьалха доаккхаш цунца къахьегаш вола тренер 2000-ча шера Сидней хиннача Олимпийский ловзарашка Туркий мехка сий доаккхаш дото майдальг яьккхарца котало яьккха вай мехкахо Б1архой Асхьаба Адам ва. Белгалде доаг1а, Адама 2008-ча шера дунент1ара эггара дикаг1вола тренер аьнна, ц1и еннальга. Х1аьта укх хьехархочо б1архой Адама яхачох Кхоартой Калой д1ахойодача хана хьалхара моттигаш йоахаш чакхвала аьттув ба. «Нагахьа санна, тахан мо къа а хьегаш д1ахо йодача хана а Даьла г1онца латара кийчлуш тхо д1адолхе, Калой боккха аьттув ба олимпийский пьедестале отта. Из хургхиларах дог тийша а да тхо», — йоах Б1архой Адама.\nХ1аьта сона ала лов, д1ахо мел хургдолча латарашка хьалхара моттиг йоаккхаш Калой котвоалалва.\nДала аьттув боаккхалба цун!\nЦентр «Эздел» — “Король Лев“ на ингушском языке(Репортаж НТРК «Ингушетия») Турнир на Кубок главы Назрани прошел на высоком организационном уровне Ингушские олимпийцы побывали в Центре «Эздел» Наш опыт работы с молодежью полезен властям Ингушетии Фонд «Альтаир» организовал лекцию руководителя Фонда «Гази-Кумух» Ильяса Капиева в Центре «Эздел»\nНазад Назад: Общественники Северного Кавказа одержали победу над «Лирикой».\nВперед Вперед: Целуйте маленьких детей


Боданечу набахтехь малх гаре сатуьйсуш хене бовлуш бу Оьрсийчура набахташкахь тIамехь дакъалацарна, чубоьхкина болу нохчийн тутмакхаш.\nОьрсийчура Iедалан муьлхха а урхаллица гIуллакх Iоттаделларг кхетар ву, мел хала ду цигахь нийсо а, бакъо а каро. Ткъа хIун дан деза, массо а бакъонах дIа а хадийна, набахтешкахь бохкучу наха. Цара бечу латкъамашна орцахбовла кийча болчу наха кхоьллина ю иттаннаш тайп-тайпана вовшахкхетараллаш а, юкъараллаш а.\nАмма церан а ницкъ ца кхочу шайгара накъосталле ладоьгIучу нехан кхоллам аттачу баккха. Гуттар гIаддайна ду цу агIор Оьрсийчура набахтешкахь а, колонишкахь а бохкучу вайнехан гIуллакх. Царна орцахболуш болу нах кIезиг бу, ткъа хилча а церан дог дохийла кIезиг ю, шайна гIо хир ду аьлла.\nIуьйранна Iаббалц наб а йина, хьалагIаьттина кийра буззалц хIума а кхаьллина, мокъалла хIун дича хIун хир дара те бохуш, дIасахьйизаш волчу стаганна, ткъа уьш дуккха а бу вайнахана юкъахь, кхета хала хир ду муьлхачу хьелашкахь оццу минотехь хене бовла гIерташ бу лийцина, яккхийн хенаш а тоьхна, луьрачу хьелашкахь чубоьхкина латтош болу нохчий, коьртачу декъана кегий нах.\nОха буьйцурш «уголовникаш» олуш болу зуламхой бац. Оха буьйцурш бу тIемашкахь дакъалацарна аьлла, бехке а бина, хан токхуш болу нах.\nДукха хан йоцуш Сибрех Iуьллучу цхьана набахтера Маршо Радионца зIене велира Соьлж-гIаларчу кхело,18 шо хан а тоьхна, чувоьллина волу Iимран цIе йолчу стаг. Цо дийцира тхан дехарца шена гонах долчу суртах лаьцна.\nТутмакх Iимран: «Ши метр иштта, дIа а оьзна, йина керт ю кораш къайла дохуш, тхуна аре гур йоцуш. Вуьшта, корта тIе а таIийна, хьо лаккха хаьала хьаьжча, стигал го хьуна. Кху чу схьакхеташ малх-м бац тхуна, бакъдерг дийцича. Вола вала вахча, хьулла сеткана тIехула хьалхьажча, го тхуна малх, кхин тхуна гуш аре-м яц.\nЖIаьлеш а дуур доцу доьша санна цхьа хIума ю кхара тхуна луш. Оха иза юуш а яц. Тхуна цIерачара -нанас а, дас а, вашас а, йишас а, кхечара а -цхьацца хIума йоуьйтий, иза юуш Iаш ду тхо. Кхара луш йолчу хIуман тIехь Iаш далхьара тхо делла хир дара тоххара».\nIимрана дйцарехь, цуьнца цу набахтехь ву 20 сов нохчи. Царах дукхах берш бу, 18- 24 шераш а тоьхна, чубоьхкина болу кегий нах. Цигарчу уггаре а хьалхарлерчу тутмакхашна кхелаш йина 2002-чу шарахь, Ставропол-кIошта дIа а буьгуш.\nАмма ша лаьтташ бу, велла дIаваллалц набахтехь яккха хан а тоьхна, чубоьхкина болу вайн махкахой.\nРамнат Германехь ехаш ю. Дуккха а кхин болу зударий санна, тIамехь кIентий а кхелхина ю иза. Дукха хенахь дуьйна, чубоьхкина болу нохчий а лохуш, царна бедар-хIума яхьийтина а, дашца а накъосталла дан гIерташ ю иза. Царна юкъахь ву велла дIаваллалц чувоьллина волу нохчийн тIемало хилла волу кхоъ стаг а. Рамната дуьйцу.\nРамнат: «Тахана деана кехат ду хIара. Соьга кехат данза цхьа бутт ах бутт хан яра. ХIара кехат доьшуш Iаш ю со, оцу кIантера деана долу. Марханаш къобул деш даийтина кехат ду хIара. Мел холчахь шаьш далахь а, шаьш холчахь а ду, хьийзош а ду ца бах цара. Иза аьлча-м цара хIара кехаташ дIаса кхоьхьуьйтур а дера дацара. Цара шайна луург дIало ца луург ца ло.\nДика Iаш ду шаьш олу. Делахь а, гуш хьулу-кх иза, ма-аллара, кехатан могIаршна юкъахь. Кехат дIаса ца деача сагатдо аса аьлла, кехат тIехь яздича, цхьаммо яздинера: «Нана шек ма ялалахь. Цхьана дийнахь, когаш дIа а бихкина, Iуьнкарнехьа ирх оьллина латтийна волу стаг шолгIачу дийнахь шен дахарехь даиман а иштта лаьттина волуш санна Iема хьуна оцу гIуллакхана. Далла тIе болх а биллина, Iаш ду тхо, чохь са хилча тоа а тоьуш».\nКху деношкахь Маршо Радионе даийтинчу кехат тIехь шен гергара стаг хьийзош ву набахтехь бохуш, гIо доьхуш вара Нохчийчура цхьа вахархо. Цунна орцахдовла дагахь оха хьехам бехначу Москохарчу адвокато Алексейс иштта дийцира, цхьаъ юкъагIоьртича цунах хир долчух лаьцна.\nАдвокат Алексей: «Иза а тIекхойкхур ву, «блатной» берш а кхойкхур бу... Вуьшта аьлча, хир дерг иштта ду. ФСН олучу федералан тIехьожучу сервисан белхахо хIуттур вац дерг къасто. Иза тIе а кхайкхина, цуьнга ла а доьгIна, цунна тIехоьцур бу кхин болу чубоьхкина болу нах.\n20, 18 шераш тоьхна чубоьхкина болчу наха хенал хьалха шайн гергарчу стага цхьаьнакхетуьйтург, я совнах посылка шайга оьцуьйтург, я совнаха телефон тохуьйтург хIуъа а дийра ду. Церан хьолах вай кхеташ хилча а... суна зеделларг тидаме эцча, аса эр дара 50 процент, 80 процент хилийтахь, иза бакъду аьлла.\nНагахь шун уьйраш ялахь Дуьненаюкъарчу ЦIечу ЖаIарца, цуьнга дехар жан мегар ду. Иза хьожуш ю массо а регионашка, къасттина туберкулез хьокъехь. Уьш массо а регионехь болх беш бу, хIунда аьлча оьрсийн туберкулез дарба дан аьтто боцуш ю, нагахь кхин йолчу цамгаршна цигахь дуьхьал латталахь а.\nЦаьрга дехар дичи, цара бахана толлуш дара цигара хьал. Цуьнан хьал а толлур ду цара. Нагахь эшахь иза дарбан хIусаме дIа а вуьгур ву цара. Нагахь цунна йиттина ларш ялахь, иза а толлур ду».\nMоскохарчу адвокато дуьйцург бух болуш хIума ду. Стохка, цу кепара кехат а кхаьчна, набахтехь хьийзош болчу тутмакхашна орцахвала хьаьжира ша бохуш, дуьйцу вевзаш волчу онашларъярхочо а, политолога а Кутаев Руслана.\nКутаев Руслан: «Кемеров кIоштахь, Юрга олуш яра моьттуш ву со и меттиг, нохчийн кхоъ кIант а, бусалба дин тIеэцна болу оьрсий а, кхин а бусалба нах а ламазаш деш бу аьлла, ламаз дечу хенахь тIе диларш юьттуш, цара ламаз дечу меттигашка боьхаллаш кхуьссуш, царна ницкъ беш бу аьлла, аса юстицин министралле а, кхин йолчу федералан органашка а латкъам бира и ницкъ ма байта аьлла.\nКомисси а кхолллина, царна тIекхачийта аьлча, оцу кегий нахана цара ницкъ бира. Йиттина хIаллакбира уьш цара».\n2008-чу шарахь Дечкен-бутт болалуш Къилбаседа Кавказан проблемашкахула йолчу дуьненаюкъарчу комитетан куьйгалхо волчу Кутаев Руслане латкъам бинера Нохчийчурча Чернокозовохь йолчу колонин тутмакхаша. Шайн дахаран хьелаш дукха ледара ду бохуш, гIо доьхуш бара уьш. Цуьнан жамIех лаьцна иштта дуьйцу Кутаев Руслана.\nКутаев Руслан: «150 стага, тIе куьйгаш а таIийна, кехат даийтинера соьга. Чувоьллинчу меттехь гоь а, маьнга а, ахча а делла, эца дезаш ду шаьш, бане дуьгаш доцу 3 бутт дIабаьлла бохуш, цара шайн бала балхош даийтина кехат дара иза. Аса цуьнах лаьцна къамел дира (зорбанан гIирсашкахь).\nНохчийн телевизионехь, набахте а бахана, цхьана кIирнах Кутаевс буттурш аьшпаш бу, хIорш дика Iаш бу, кхаьрна чIогIа дика а ду бохуш, царна юкъара цхьацца нах схьа а баьхна, царна кхерамаш а тийсина, цаьрга и хабарш дийцийтира цара.\nХIинца а цигахь набахтехь бохкучу нехан кехат яздина а, хабар даийтина а, телефон тоьхна а хIума хуьлу соьца.ДIадийша кIайн мот а бу, бане а дигира шаьш, цунах шайна пайда белира бохуш, дуьйцу цара. Ахьа аьлларг сийсаз дан гIерташ оцу наха и хIуманаш лелийнехь а, пайда хилла шайна бах цара. Сан галдаьккхина хIумма а дацара, амма царна накъосталла хилира цунах.\nБакъдерг дийцича, Нохчийчура набахте а, Оьрсийчура набахте а цхьана а кепара юста йиш йолуш яц. Нохчийчура набахте дика ю.Чохь бохкуш берш нохчий бу. Ницкъ бича хьалха санна къайла ца доьду иза. Оьрсийчохь йолчу набахтешкахь хьелаш вон ду. Оьрсийчоьнан Iедало хIоттийна ду-кх иза иштта».\nТкъа тахана хIун да аьтто бу харцо ловш болчу чубоьхкинчу нахана? Цу хаттарна жоп дукха сингаттаме ло Кутаев Руслана.\nКутаев Руслан: «Нохчийчура Iедалан цIарах болчу бакъонашларъярхоша, царна беш болу ницкъ ... уьш бехказа бахар бен кхин беш болх бац. Цундела цунах суна хетарг иштта ду. Оьрсийчохь хIоттина хьал ду царна деш таIзар далахь а царна цхьана а кепара гIо дан йиш йоцуш. Иза иштта дуй хаа суна».\nКхин баш дегайовхо йолуш вац адвокат Алексей а. Путин Владимир Iедале веанчул тIаьхьа Оьрсийчохь дерриг а гал даьлла бохуш, дуьйцу цо.\nАдвокат Алексей: «Хьул а ца деш, эр ду аса. Путин веачхьана дерриг а керчина. Хьалха, Ельцин волуш, хIора шарахь 12 эзар хиллал стагана къинхетам бора. Путин волчу кху 10 шарахь цхьана а стагах къинхетам бина бац. Хенал хьалха араволуьйту ситема аьттехьа а йоцуш ю. Суьдех лаьцна дуьйцур дац вай. Суьдаш вайн йоцуш ю».\nНохчийчохь тIом баьлча, цу тIаме арабевлла нах тайп-тайпана бара. Царах цхьаболчарна тахана Оьрсийчоьнан Iедалшца барт карийна. Амма царца цхьаьна арабевлла хилла болу цхьаболу нах Оьрсийчурча набахтешкахь хенаш токхуш бу. Нислуш ду, массера а метта бехк токхуш берш уьш болуш санна. Ткъа цхьа а вуй цу нехан ойла еш?\nКутаев Руслан: «Оцу нехан хьелаш хаьа суна. Нах хьийзийна а, зударий хьийзийна а, бераш дайина а, цхьацца цу тайпана зуламаш дина болу нах бу нохчашна юкъахь. Уьш чубоьхкина бу. Уьш нийса чубоьхкина бу.\nАмма Нохчийчохь лийцина чубоьхкинчарах, дуй баа хIуттар волуш 100 стагана юкъахь 80 процент чубоьхкина бу уггаре а доьналла долу, уггаре а къонахий болу кIентий. Мичахь бу ца хууш, байна а дукха бу.\nАса цхьа масал далор ду. Къайлах набахтеш ю кхера. Сан деден да Кута хилла. Вайн историн Iилманчо Хожаев Далхана дийцира соьга иза. Обарг хилла а ву иза, князь Андронников вийнарг а ву иза. ГIизлар-гIалара банк хьуш дакъа лаьцна а ву иза.\nИ Кута вайна хилла, мича вахана а ца хууш. И еха истори ю, иза юьйцур яц аса. Чечен-гIайре тIера набахте гучуяьккхинарг Кута ву, цигара вада а ведда. Иза йолу меттиг хууш ца хиллера. Иштта набахтеш ю церан, ФСБ-на а, кхечу лерринчу сервисашна а бен юй а ца хууш. Со тешна ву, дуккха а нохчий чохь бохкуш а бу, дуккха а нохчашна тIехь еш къизаллаш а ю аьлла.\nПутин дIа а ваьккхина, цуьнан метта Iедале бахка ойла йолуш болу нах суна бевзаш бу. Цара дуьйцу, хIара Iедал хийцалахь, шаьш и хIума меттах а доккхур ду бохуш. Бехк а боцучу нахчашна дина долу таIзар меттахIоттор ду шаьш баха-м боху цара.\nУьш дарже кхаьчначул тIаьхьа хуур ду царгахь дерг хIун ду. Къезиг бу тахана оцу тутмакхийн бала болуш а, царах дог лозуш а. Зайнап ю Межидова. Де а доцуш, буьйса а йоцуш, шен ерриг кепек а юхкуш, цу нахана шега далург деш араяьлла лелаш ю иза. Дела реза хила цунна! Иштта баланаш ба-м бу вайн.\nДелахь а тахана суна схьагуш, цхьа зил а тоьхна меттиг яц. Кхуза кхаьчча хлкхунна тIекхочур вара, кхуза кхачча цхьа йист ера яра аьлла, суна гуш хIума дац. Делахь а, Дала ма-дарра хир ду-кх иза. Дала карча ма-дарра хир ду-кх иза».\nМаршо Радионца Сибрехара цхьана набахтера зIене ваьлла хиллачу Iимранан кхин а 10 шо дисина аьчка заIарна тIехьа даккха. Ша хьалхарчу тIамтIехь хилла, ша лелийначун дохко а ца ваьлла ша бохуш, вара иза.Шен дог-ойланах лаьцна иштта элира цо, шен къамел дерзош.\nТутмакх Iимран: «Дикане сатуьйсуш, Делан дуьхьа, олий ойла йо, кхана иштта цхьа хаза кхаъ хир бу-кх олий. Тхайн са а туьйсуш, тхайн доIа а деш ламаз тIехь, дIа Iаш ду-кх тхо».\nВайн нах даиман а хилла нийсоне гIерташ. Харц цIе а кхоьллина, боцу бехк тIе а теттина, шалхонаш лелийна Iазапехь бохкуш нах а болуш, бIаьргаш а хьаббина Iан йиш яц вай бохуш, вара Кутаев Руслан. Изза аьлла хеташ бара кхин болу, оха вайнехан тутмакхех лаьцна къамелаш дина болу, нах а.


Iамеркан сенаторш реза бац Оьрсийчоьнна керла санкцеш ца тохарна\nДечкен-бутт 31, 2018\nIамеркан президент Трамп Доналдна критика йина сенаторша, цуьнан администрацино 210 Оьрсийчоьнан хьаькамаш а, миллиардераш а "Кремлан тептаре" баьхначул тIаьхьа оцу пачхьалкхана дуьхьал керла санкцеш ца яхарна.\nIамеркан пачхьалкхан секретаре Тиллерсон Рексе кехат дахьийтина шинарийдийнахь сенатора-демократа Кардин Бена а, кхи а 19 Сенатерчу демократо а Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш цаяхар тIеэца йиш йоцург ду аьлла.\nМаршо Радионо хьалхо хааме даьккхира, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн финансийн министралло зорбане даккхарх Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимимран гуонерчу нахана санкцеш дуьхьал яха кечбинчийн "Кремлан артикл" аьлла тептар.\nОцу документа юкъа вахийтина верриг а 210 стаг. Iедалан урхаллера нах а, Путинан администрацера белхахой а, кхиболу лаккхарчу даржашкара политикан лидерш а, олигархаш а бу оцу тептарехь.\nТрампан администрацино Конгрессе дIахаийтира, карарчу хенахь Оьрсийчоьнна дуьхьал кхи керла санкцеш шаьш йохур яц аьлла.\nАмма оцу хаамна тIаьххье финансийн министро Мнучин Стивена дIахьедира, гергарчу хенахь кхи а санкцеш совйохуш гур ду шуна аьлла.\nЦо бахарехь, и тайпа санкцеш масех баттахь я цхьа бутт баьлча тоха там бу.


Урдунера суртдиллархочуьн Везашан сурт - иллюстрацин маьIнехь\n20 шо долу нохчи спортхо Сугаипов Юнади 2012 шеран Австрин чемпион ву, таэквондо латарехь. Ша вехачу гIалахь дика цIе йоккхуш а, вевзаш а ву къона спортхо, берашна латар хьоьхуш хиларна а, царна тоьлла масала даларна а. Амма и дерриге а тергал ца дина иза Австрера араваккха сацам бинчу меттигерчу Iедалша. Бакъду, шайна дукхавезавелла волчу спортхочуьнгахь къовса арабевлла австрихой бу.\nСугаипов Юнади ша кхиаме спортхо хилла ца Iаш, - иза Австрин чемпион ву, - ша вехачу Зальцбург гIалин улллорчу Бад Хофштайн гIалахь ишколера берашна тайквондо Iамош ву. Берашна а, церан дай-наношна вуно дукха везавелла волу къона тренер а, спортхо а Оьрсийчу дIахьажош ву боху коста йоккхачу гIайгIанца тIеийцира меттигерачу бахархоша.\n„Персоненкомитет“ яьлла цIе а тиллина, бевзаш болчу журналистех а, адамийн бакъонаш ларяъран жигархойх а лаьтташ йолу цхьа тоба ю хIинца, Сугаипов Юнади Австрера ара ца ваккхийта а, Оьрсийчу дIа ца валийта а къахоьгуш.\n2010-чу шеран гIадужу баттахь Австре а веъна, кхузахь политикан тховкIело ехнера хIетахь 17 шо хиллачу Юнадис, шен ненаца а, йиша-вешица а. Амма цуьнан дехарна дацаре жоп деллера меттигерачу Iедалхоша. Даханчу шеран гIура баттахь дуьйна депортаци ян сацам бина къоначу спортхочунна меттигерачу чоьхьарчу министраллин мигранташца йолчу хьукмато.\nСугаипов Юнадин хьашташ векал деш волчу адвоката Мори Герхарда дийцарехь, и кIант Австрехь витийта цуо лехна долу некъаш цкъачунна кхачийна лара мегар ду. Бисинарг цхьа сатийсам бен бац - цунна гуманитаран бахьанашца цигахь виса аьтто бехар. Цу Iалашонца лерина кхоьллина ю и лакхахь хьахийна йолу „Персоненкомитет“ .\nЦу комитета юккъе йогIуш ю евзаш йолу журналист Шолль Сюзанне а, дуккхаъчу шерашкахь Австрин коьртачу ОРФ телеканалан цIарах Москохахь белхаш бина а, Нохчийчоьнах лаьцна масех киншка язйина а йолу. Австрерачу Iедалхошна Нохчийчохь доллург ца хаа аьлча, бакъ дац, боху цуо.\nЦуьнан тоьшалла ду, масала, Австрин арахьарчу министралло меттигерачу бахархошка Къилбаседа Кавказе а, Нохчийчу а ма эха, цигахь кхерамазалла яц, аьлла, сацам арахецна хилар, боху журналиста. Амма кхерамазалла лоьхуш бевдда баьхкина болу нохчийн мухIажарш хIетте а цига юхахьежабо Iедало, - элира цуо.\nИштта цу комитета декъа ву, Зальцбург гIалахь вевзаш волу юкъараллин жигархо а, тайквондо -латарийн цхьанакхетараллин куьйгалхо а волу Хоьртнагл Андреас а. Хоьртнаглана шена дика вевзаш ву араваккха хьийзош волу къона нохчийн спортхо Сугаипов Юнади.\nДикчу агIор вевзаш а ву. Цуьнан тоьшалла деш цуо элира, ша Iедалшна хьалха дешан да хIутту, и кIант ша вуно дикчу агIор гайтина а, ша вехачу меттигна доккха совгIат а хиларна, иза тоххарехь дика интеграци йина хиларна а, юкъараллийна пайдехь хиларна а, аьлла.\nВенехь масех карате клуб а кхоьллина, берашна и Гергарчу Малхбалера спортан кеп хьоьхуш волчу тренера Бисаев Хьаважис дийцира Маршо радионе, ша вуно халахетарца тIеэцна, сел кху махкахь ша дикчу агIор гайтина волу къона спортхо араваккха хьийзош хиларх долу коста, бохуш.\nБисаев Хаважи: „Дика спортхо а волуш, Австрин чемпион а волуш, шена Iеминарг берашна а хьоьхуш, нахана вовза а вевзаш кIант ву иза. ХIинца иза араваккха хьовзор чIогIа новкъа догIуш хIума ду. И саннарг кхузахь, бакъдерг аьлча, нислуш хуьлу – дIанисвелла ваьлла волу стаг, массо а хIума хьеша а деш, хьоккхий аравоккхуш. Кхара ма -баххара интеграци а йина, лелаш стаг хилча тешна а халонга долу иштта дерг. Бакъду, цхьа Делан къинхетамца, цу кIанта ша дикчу агIор гайтина хиларх терра, дуккхаъ нах бу цунна орцах бевлла. Цуо Iамочу берийн дай-наной а бу, евзаш йолу журналист Сюзанне Шолль а ю. Цундела а дикчу агIор иза доьрзур ду, аьлла, сатийсам бу“.\nБакъду, Австрехь виса маршо я цIехьаверза декхар бохучу дуьткъачу тIайх буьйлуш болчу вайнехан мухIажарша юьхьаралоцуш берг, дукхахьолехь, лотереях ловзар санна экама а, кхераме а некъ хуьлуш бу. Церан кхоллам муьлхачу хорше боьрзур бу бохург, доккхачу декъехь, церан гIуллакх толлуш волу кхелахо хIун тайпа адам ду, цуьнан муьлха хьежамаш а, амал а ю бохучух доьзна хуьлу.\nКеста-кеста нисло „Шеко йолчу хьелашкахь закъалтехьа сацам бан богIу“ аьлла йолу дуьненаюкъаран юстицин бакъо, мелхо а, шеко елахь а, яцахь а, закъалтина дуьхьала сацам барехь тудуш. „Ткъа хила дезаш дерг нийса бIостанехь дерг дара“ - бохуш дуьйцу Сугаиповн адвокат волчу Мори Герхарда. - Кхиинчу юкъараллашкахь меттигера бахархой цу бакъонехьа къийса декхарийлахь а бу“, - аьлла, тIе а тухуш.\nСугаипов Юнадин хьокъехь меттигерачу телевизионан журналисташца шен хиллачу къамелехь вевзаш волчу австризойн политикан Iилманийн говзанчано Шмидингер Томаса, Венерачу университетан профессор волчу, билгалдаьккхира, иза дуьххьара нислуш дац, Австрин мигрантийн хьукмато Женеверачу мухIажарех йолчу конвенцин бакъонаш хьоьшуш хилар, аьлла.\nКеманийн чартеран рейсашца дIахьежош бу мухIажарш шаьш бевддачу пачхьалкхашка, уггаре а хьалха Оьрсийчу, - элира цуо. - Дахана шо довш иштта дIахьажийначех шиъ тIепаза вайна ву, оьрсийн полимсхоша кеман бертехь лаца а лаьцна, дIавигина волу“, - аьлла.\nАвстрино Оьрсийчоьне вала хьийзош ву Сугаипов Юнади


Нохчийчоь --Терк, Бурамхо, 13Заз2014\nАйдамара мохь а тоьхна сиха схьахьаьдира Ларка. Цо бурамна тIе ког буьллушехь, берзалойн арданг санна хьуьнах ара а лилхина, тIекхаьчча ткъех дошло тIехьаьдира. Хьалха вогIучун бIаьрг кхийтира шина стага иттаммо санна, чIогIа муш а оьзна, берда йистера дIахерлуш доллучу бурамах.\n- Ямартло…Тоха!-аьлла, бурам доьхкийле хьаьдира иза … Къора санна тоьпаш туьйхира цара бурам тIе. Бердана ткъех гIулч гена, хотто лаьцча санна, сецира бурам, муш озо цхьа вацара…»\nАс ешнарг Мамакаев Iаьрбис язйинчу «Винчу юьрта» ирти тIера жима кийсик ю. Цу тIехь, бурам а хьехош, яздархочо буьйцурш бIе шо хьалхалера хиламаш бу. Циггахь ву со, Мамакаев Iаьрбис хьехийна бурам долччохь, Теркан аьтто бердаца Iуьллучу, говза байтанча-къонах Iаьрби виначу, ваьхначу Лаха-Неврехь.\nМацахлерачу хенахь санна Терк хедош, дехьа-сехьа галдетташ хьийзаш ду тахана а кхузахь бурам, адамаш герга кхачош, хих бина шатайпа урам. Цо цхьаьна юзу Новр кIоштера Новр-гIала а, Теркйист кIоштера Лаха-Невре а. Со цигахь а волуш хIинцца цу бурам тIехь Новр гIалара сехьаваьлла соьца къамел деш волу лахановрахо.\nЦул тIаьхьа бурамхочуьнца Эльмурзаев Висханаца хеттаршка а вуьйлуш со цуьнан хIурдкеманна тIехь, кхечаьрций Теркал дехьа ваьлла, Новр кIоште а кхечира, «хьошалгIахь» вах ца луш, юха сехьа а велира.\nКхеторхьама аьлчи, бурамхочо кхин дIоггара шен дегIана ницкъ а беш, хьоьгуш къа дац. Хино ша «тоттуш» ду бурам. Баьхьа бел санна шуьйра, гIалакхах тера, охьаоьхучу хина, жима лач а нисьеш, дуьхьала лоцуш леррина йина цхьа коьчал ю. И дIатоттуш санна охьаэхар нисло Теркан. Бурамхочо дийриг цхьаъ ду- дехьа берде кхаьчча, и «пиллаг-гIалакхь» юха а хин дуьхьал дерзош дIатосу. ХIаъ, ахча а оьцу схьа –цхьана агIор дехьа воккхург кхо туьма.\nТеркаца хьоькхучу мохе новкъарло ца яйта бурамхочуьнца Эльмурзаев Висханаца сан къамел нисделира цуьнан белха хIусам-шалон чохь. И ву соьга шен белхан къайленаш йовзуьйтуш.\nТаханлерачу. сихачу, кхиъначу заманна жоп луш, бIаьрла, хаза и бурам –дехьаволийла яцахь а, шеко а йоцуш цхьаъ дара бакъ – нах чIога реза а болуш, цу кема-галанчо,иттаннаш, бIеннаш бахархойн аьтто беш хилар.