4 — Сýрат Аннисáъ « islamanserlo.net\nЙа АллахI! Тхан чаккхе хаза е Ахь\nЗулам ма де\nIарафат дийнан дозалла\n4 — Сýрат Аннисáъ\n4 — Сýрат Аннисáъ [Зударий] [Мадúнатахь доьссина ‚ 176 аят ду]\nАллáх1а ц1арца къинхéтамé , къинхéтам беш волчу\n1.Х1ай нáх ! Кхéра шайн Дéлах , Шá шу цхьана [Áдаман] дéг1ах кхоьллинчу , цуьнах [цуьнан п1енданах] цуьнан зуда [Хьава] кхоьллинчу , цаьршиннах дуккхá бóжарий а , зударий а [кхоьллина уьш дуьнé мел ду] бáржийначу . Кхéра аша Шéца вовшашка дéхарш дечу Аллах1ах а , гергарлóнех [хáдарх] а . Баккъалла а Аллах1 шуна т1ехьожург [тергамхó] ву .\n2.Д1ало байшна цéран даьхнеш . Ма хийца боьханиг ц1еначуьнца . Ма даа шайн даьхнешна т1е цéран даьхнеш а . Баккъалла а иза доккха къа хилла .\n3.Шу кхийранехь шаьш байшкахь нийсо ца йарна , т1аккха аша йáлайé зударех шайна тáмехь [хьáнал] йолу шиъ , кхоъ , йиъ . Ткъа шу кхийранехь шаьш [цáрна юккъехь] нийсó ца ярна , т1аккха цхьаъ [йáлайé] , йа шун аьтту куьйгаш [г1арбех] дóладинарг [йáлайé]. Иза герга ду шу харцонга ца товжа .\n4.Д1алó зударшна цéран тéмаш совг1атна . Цáра дикчу лаамца шуна цуьнах цхьаъ [юха] лахь , аша йаа и [сина] г1óзá , [чóмана] тáмехь .\n5.Ма лó сонтачáрга шайн даьхнеш , шаьш Аллах1а шуна [дáхарехь] г1оьнна хилийтана долу . Цáрех цáрна рицкъá лó , цáрна т1éдýха , цáрга диканца девзина [тóмé] дош áла !\n6.Байш зéлуш [тергалабéлуш] , уьш зудайáлориг хиллалц , ткъа шайна уьш кхиар хааделча д1алó цáрга цéран даьхнеш , аша ма даа уьш т1áламзá а , сихаллехь а , уьш баккхий хиларна [кхоьруш] . Шá тарó йолуш хилларг [милла велахь , бóбéран даьхнех] юхаóзалойла иза , ткъа шá къен хилларг , цó даийла диканца девзина [г1еххьа] дерг . Аша цéран даьхнеш цáрга д1аделча , цáрна т1ехь тéшаш х1иттабé . [амма] Аллах1 тоьуш ву [шуна] хьéсапхó .\n7.Бóжаршна дáкъа ду [д1акхелхинчу] дáс-нáнас а , гергарчáрá а бухадитанчух , [иштта] зударшнá а ду дáкъа [д1акхелхинчу] дáс-нáнас а , гергарчáрá а бухадитанчух , цунах к1еззиг хиллачух а , йа дукха хиллачух — [Дáла х1óраннá а] х1оттийна [перза] дáкъа [ду].\n8.Шерéтé [ирс дéкъаре] гергарнаш а , байш а , мисканáх а баьхкинехь , аша [цхьа дáкъа] лó цáрна цунах [шайна лаахь] , цáрга диканца девзина [хаза] дош áла .\n9.[Дéлах] Кхоьрийла шаьш шайл т1аьхьа г1ийла доьзал битча , цáрна [цхьаъ хиларна] кхийранарш [сагатдинарш] . Аллах1ах кхоьрийла уьш , нийса дош óлийла цáра .\n10.Баккъалла а шаьш зуламца байшин даьхний дуурш [муьлш белахь] , баккъалла а [жоьжахатин] ц1е юу цáра шайн гайш чохь , уьш г1ýр бу [шаьш бáгóчу] ц1ерга .\n11.Аллах1а весет до шоьга шун бéрийн хьокъехь ; [цáрех] бóжанна шина стечунна долчул дáкъа ду . Уьш [бéраш] шиннал сов зударий [зудабéраш] хиллехь , т1аккха цáрна кхаа дéкъах ши дáкъа ду [веллачó] бухадитанчух . [ткъа] И [зудабéр] цхьаъ хиллехь , т1аккха цунна áх [дáкъа] ду . Ткъа цуьнан дéна-нáнна — цаьршиннах х1óраннá — йолхалг1а дáкъа ду [веллачó] бухадитанчух , [нагахь санна] цуьнан [веллачун] бéр хиллехь . Ткъа цуьнан бер хиллá дóцуш , цуьнан дáс-нáнас цуьнгара ирс эцнехь , т1аккха нáнна кхоалг1а [дáкъа] ду . Ткъа цуьнан вежарий хиллехь , т1аккха нáнна йолхалг1а [дáкъа лур] ду , цó [веллачó] шéца весет дечу весéтал а , йа [цунна т1éра такха дéзачу] дéкхарал а т1аьхьа . Шун дай а , шун к1ентий а — шуна ца хаа цáрех мила ву шуна пайдабарехь герга верг . Аллах1éра перз ду [и шерет дар] . Баккъалла а Аллах1 ву хууш , кхéтамé .\n12.Шуна шун зударш бухадитанчух ах [дáкъа] ду , цéран бер ца хиллехь , ткъа цéран бер хиллехь , т1аккха шуна доьалг1а [дáкъа] ду цáра бухадитанчух , цáра шéца весет дечу весéтал а , йа [цáрна т1éра такха дéзачу] дéкхарал а т1аьхьа . Цáрна доьалг1а дáкъа ду аша бухадитанчух , шун бéр ца хиллехь , ткъа шун бéр хиллехь , т1аккха цáрна борх1алг1а дáкъа ду , аша бухадитанчух , аша шéца весет дечу весéтал а , йа [аша такха дéзачу] дéкхарал а т1аьхьа . [нагахь санна] Стегéра , йа зудчунгара ирс оьцуш делахь уллéра гергарниг [бер , йа дá] вóцуш , [делахь] ваша йа йиша ю цуьнан , т1аккха цáршиннах х1óраннá йолхалг1а дáкъа ду , ткъа уьш цул сов хиллехь , т1аккха уьш дéкъахой бу йолхалг1а дéкъехь , [веллачó] шéца весет дечу весéтал а , йа [такха дéзачу] дéкхарал а т1аьхьа , [вéрасех цхьаненнá] зен ца деш . Аллах1éра весет до [цó шоьга] . Аллах1 хууш , эсалá [к1éда-мерзá] ву .\n13.Уьш — Аллах1ан дóзанаш ду . Шá Аллах1анá а , Цуьнан элчаннá а мут1ахь верг , Цó иза вохуьйтур ву шайна к1елахула тáтóлаш лéлачу [ялсаманин] бошмашчу , гуттар лаьтташ цу чохь . Иза боккха тóлам бу .\n14.Шá Аллах1анá а , Цуьнан элчаннá а 1éса верг а , Цуьнан дóзанел т1ехвуьйлург а , Цó иза вохуьйтур ву [жоьжахатин] ц1ерга , гуттар лаьтташ цу чохь , цунна сийсазвен 1áзап ду .\n15.Шун зударех шаьш нáхацалéларш — цáрна т1ехь шайха [волу] виъ теш х1оттавé ! Ткъа цáра тоьшалла динехь , аша совцабé уьш [шайн] х1усамашкахь , валарó уьш д1аэццалц , йа Аллах1а цáрна цхьа некъ [билгала] баллалц .\n16.Шоьх и [телхинарг] лéлóш долу шиъ — аша та1зар-дé цáршинна ! Ткъа и шиъ дохкóдáлахь , цáршимма дика 1амал яхь , т1аккха 1аддадита аш и шиъ . Баккъалла а Аллах1 ву тóба къóбалдийриг , къинхéтамéниг .\n17.Баккъалла а Аллах1ан т1ехь гечдар ду , ца хаарца шаьш вон дечарна , цул т1аьхьа сихха дохкó бовлуш . Уьш — Аллах1а тóба къóбал до цéран . Аллах1 ву хууш верг , кхéтамéниг .\n18.[Дéлéра] Гечдар дац , [хаарца] шаьш вóнаш [къинош] дечáрна . Цáрех цхьанна т1е валар деача цó элира :»Баккъалла а со дохкóваьлла х1инца». [гечдар] Дац шаьш керстá болуш лечáрнá а . Уьш — Óха цáрна кечдина лазош [долу] 1áзап .\n19.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шуна мегаш дац аша зударий бертаза ирсана схьаэца . Ма сéца-бé уьш , шаьш цáрна делла цхьа дерг схьаэцахьарма , цáра билгала [долу] боьханиг дахь бен . Шу дáха цаьрца диканца девзинчунца [оьзда] . Ткъа шуна уьш ца безнехь [а , х1еттé сатóхалуш , х1унда аьлча] шуна цхьа х1ума ца дéза герга ду , Аллах1а шéна чохь шорта дика деш [долу].\n20.Ткъа шуна лиънехь зудчун меттана [кхи] зуда хийца [йáлó] , цáрех цхьанна аша [тáмана] делла шортта даьхни долуш , т1аккха аша схьамаэца цунах х1уммá . Аш и схьаоьцу тов хáрцонцá а , билгала къа дарцá а ?\n21.Аш и схьа мýха оьцу , бакъдолуш шоьх цхьаберш вýкхáрна [хьáнал хилла] кхаьчна болуш , цáра шоьгара луьра ч1áг1ó эцнá йолуш ?\n22.Аша ма бáлабé шайн дайш бáлийна [хилла] зударий , бакъдолуш [х1окхул] хьалха хилларг дóцург . Баккъалла а и хилла дáстамаллá а , [Дéлан] оьг1азлó а . Нéкъехь вон хилла и [1áдат].\n23.Шуна [бáлó] ца магийна шун нáной а , шун йо1арий а , шун йижарий а , шун ден-йижарий а , шун ненайижарий а , вешин-йо1арий а , йишин-йо1арий а , шаьш шу дакхийна [болу] шун нáной [лóрурш] а , [нáнас] бакхийна [хилла] шун йижарий а , шун зударийн нáной а , шун шайца эвхьаза юкъаметтиг хилла болчу шун зударийн [кхéчáрна бина] йо1арий а шаьш [шоьца] шун х1усамашкахь 1еш болу , ткъа шун цáрца эвхьаза юкъаметтиг ца хиллехь , т1аккха [уьш бáлóр] къа дац шуна , шаьш шун букъсуртех [схьабоьвлла] болчу шун к1ентийн зударий а , аша ши йиша цхьанатóхар а , бакъдолуш [х1окхул] хьалха хилларг дóцург . Баккъалла а Аллах1 ву гечдеш , къинхéтамé .\n24.Мáрехь болу [маьрша оьзда] зударий а [бу шуна ца магийна] , шун аьтту куьйгаша [т1амехь йийсар бина керстанех] дóладинарш бóцурш . Шуна т1éра Аллах1ан [хьукман] йóза [иштта] ду . Шуна магийна [уьш бóцуш] цул дéхьáрнаш шайн бáхамашца аша лаха [уьш шайна] бáлош долуш , [цаьрца] нáхацалéлаш дóцуш . Шéца цáрех шайна баьллачу тáмана [зовкхана дуьхьал] , аша цáрна д1алó цéран мéхаш [тéмаш , урдош , шар1ан] х1оттамца . Шуна т1ехь къа дац , шу шéца рéзахиллачунгахь [оцу] х1оттамал т1аьхьа . Баккъалла а Аллах1 ву хууш , кхéтамé .\n25.Шоьх шá маьрша , муъмазуда йáлó тарó ца хилларг [милла велахь] , т1аккха [цó йáлор ю] шун аьтту куьйгаш [г1арбех] дóладинчех [болчу] муъма мехкарех [ерг] . Аллах1 вунó дика девзаш ву шун ийман . Шоьх цхьаберш вýкхáрех бу [динехь цхьатерра ду шу] . Аш уьш бáлабé цéран ох1лун пурбанца , д1алó цéран мéхаш [тéмаш] диканца девзинчунца , оьзда [ц1ена] болуш , нáхацалéлаш бóцуш , [къайлаха] вéзарш лоьцуш бóцуш . Шаьш мáрé бигча уьш дастамéчунца баьхкинехь , т1аккха цáрна т1ехь маьршачáрна т1ехь долчух ах 1áзап ду . И [хьукма] — шоьх [дáстамéчун] халóнах кхийранчунна ду . Аш [уьш бáлóрах] сатóхар шуна г1óли ду . Аллах1 гечдийриг , къинхéтамéниг ву .\n26.Аллах1ана лаьа шуна [шар1] билгалдá а , шаьш шоьл хьалха хиллачéран некъашка шу нисдá а , шун тóба къóбалдá а . Аллах1 хууш , кхéтамé ву .\n27.Аллах1 шун тóба къóбалда лууш ву , [ткъа] шаьш [шайн] дéг1ан лаамашна т1аьхьабóзурш лууш бу шу [къинош дина бакъóнах] ч1óг1а д1атовжа\n28.Аллах1 лууш ву Шá шуна [ахькáмаш] дайдан . [Дáла] Адам г1ийла [заь1ап] кхоьллина .\n29.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Ма даа вовшийн даьхнеш шайна юкъахь харцонца , и [даьхнеш] шу вовшийн рéза долу совдéгар [даьхнеш] хилча бен . Ма дайъа шайн дог1маш . Баккъалла а Аллах1 ву шоьца къинхéтамé .\n30.Мостаг1аллийцá [т1ехвáларцá] а , зуламцá а шá и [цамагийнарг] дийриг [милла велахь] , Óха иза вохуьйтур [кхуссур] ву [жоьжахатин] ц1ерга . И ду Аллах1ана áтта .\n31.Шу гéнадовлахь , шайна цамагош долчу даккхий къинойх , Óха шуна шун [кегий вóнаш [къинош] гечдийр ду , [иштта] лéрамéчу чуг1ойлан [ялсамани] чудохуьйтур ду .\n32.Шуна ма дéзийла [дуьнéнах , динах] Аллах1а шоьх цхьаберш вýкхáрна т1ехь тóлийнарг [т1аккха шуна юкъахь хьаг1-гамó хила] ! Бóжаршнá дáкъа ду цáра [дика 1амалшца] гулдинчух , [иштта] зударшнá дáкъа ду цáра гулдинчух . Аш Аллах1é дéха [шайна оьшург] Цуьнан комаьршаллех [Цó лур ма ду шуна] . Баккъалла а Аллах1 ву массó х1ума хууш .\n33.[бóжарех , зударех] Х1ораннá [гергара] вéрасаш бина Óха [шаьш] дáс-нáнас а , гергарчáрá а бухадитинчух [ирс оьцуш болу] . Шун дуйша шайца барт бинарш [муьлш белахь] , аша цáрна д1алó цéран дáкъа . Баккъалла а Аллах1 хилла массó х1уманна т1ехь теш .\n34.Стегарий зударшна т1ехь урхалахой [1уналхой] бу , Аллах1а цáрех цхьаберш вýкхарна т1ехь тóлорнá а , шайн даьхнех цáра [зударшна] харж йарнá а . Диказударий — [шайн майранашна] муьт1ахь бу , [шаьш цáрех] хьуламехь [болуш] ларлуш бу , Аллах1а шаьш ларбарна . [шун зударех] Шайн 1éсаллех [дуьхьала йáларх] шу [билггала] кхоьруш берш , аша [Дéлан дашца] хьéхам бé цáрна , [г1уллакх ца хилахь буьйсана] меттахь [букътóхé] д1ахила цáрех , [т1аккха г1уллакх ца хилахь] тóха цáрна . [цул т1аьхьа] Шуна уьш муьт1ахь хиллехь , т1аккха ашп ма лéха цáрна т1ехь [зулам дан] некъ . Баккъалла а Аллах1 ву лекха , воккха .\n35.Цáршинна юккъера барт бóхарх [уьш эг1арх] шу кхéраделлехь , аша хьажавé цуьнан [стеган] ох1лунах [волу] кхéлахó а , цуьнан [зудчуьнан] ох1лунах [волу] кхéлахó а , цáршинна масла1ат [дан] лаахь Аллах1а аьттó бийр бу царшинна юкъахь . Баккъалла а Аллах1 ву [гуш дерг] хууш , [къайлах дерг] девзаш .\n36.Аллах1ан [цхьаъварца] 1ибáдат-дé , дéкъахó ма вé Цунна [цхьá] х1умá , дика хила дéца-нéнацá а , гергарчунцá а , байшцá а , мискачáрцá а , лýларчу лýлахóчунца а , гéнарчу лýлахóчунцá а , уллерчу нáкъостацá а , нéкъахóчунцá а , шун аьтту куьйгаша [г1арбех] дóладинчáрцá а . Баккъалла а Аллах1ана ца вéза шá шех тáмаш бийриг , [нáхана] куралла йийриг а ,\n37.шаьш б1аьрмециг берш а , нáхé б1аьрмецигаллийца омар дийраш а , Аллах1а Шен комаьршаллех шайна делларг хьулдийраш а . Сийсазбóху 1áзап кечдина Óха керстанашна а ,\n38.шаьш нáхана гайтархьама шайн даьхнешца харжйечáрнá а . Уьш цатéша Аллах1ах а , т1аьхьарчу [эхарт] дийнах а . Шайт1а шен доттаг1 дерг [милла велахь , ма] вон доттаг1 ду [и цуна].\n39.Цáрна х1ун [халó] хуьлу уьш Аллах1ах , т1аьхьарчу дийнах тешчá а , Аллах1а шайна деллачу рицкъанах цáра харжйичá а [дéкъал хилар бен] ?! Аллах1 ву цáрех дерг хууш .\n40.Баккъалла а Аллах1а [цхьанá дéна] мискъáла зарратал [бáрамехь] хáрцó ца йо . И [цó динарг] дика делахь , шалха [шозза] сов доккху Цó и , [цул совнаха] Шéгара [кхи т1е] йоккха йáл лó Цó [цунна].\n41.[керстанийн хьал] Мýха [хир] ду Óха х1óр умматах [шайна т1ехь] теш вáлийча , х1окхарна т1ехь Óха хьо теш вáлийча ?!\n42.Оцу дийнахь луур ду шаьш [Дéлах] цатешначáрнá а , элчанна 1éсахиллачáрнá а [Óха] шайца лáтта д1анисдан [д1ашáрдан , шаьш] Аллах1ах хьул ца деш [шайца] хилларг [лелларг].\n43.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Лáмазна герга ма г1ó шаьш [мелла] дехна [кеп хилла] долуш а , шаьш дуьйцург [х1ун ду] шайна хаъалц , [шайна] т1ехь лийчар долуш а — [шаьш] некъ хáдош [нéкъаца долуш] бен — шаьш лийчалц . Ткъа шу [хи лéлó ца мегаш] цомгуш , йа [т1ехь лийчар долуш] нéкъахь делахь , йа шоьх цхьаъ хьоштаг1éра [нишкара] веанехь , йа шу зударех хьакхаделлехь — т1аккха шуна [лийча] хи ца карийнехь — т1аккха тéма дé аша ц1еначу латтаца , [ши куьг шозза чéнала тóхé] аша хьакха [и чáн] шайн яххьашех а , шайн куьйгех а . Баккъалла а Аллах1 ву къинхéтамé , гечдеш .\n44.Хьýна ца гина [Дáла] шайна жайнах [цхьа] дáкъа делларш ?! [нийсóнах] Тилар оьцуш , шу [нийсачу] новкъах [шаьш санна] тилар лууш бу уьш .\n45.Аллах1ан [шул] г1óли бевза шун мостаг1ий . Аллах1 тоьар ву [шуна] 1уналхó а , Аллах1 тоьар ву [шуна] г1оьнчá а .\n46.Шаьш жуьгтийн динехь болчáрех [цхьа нáх] бу [Дéлан] дош шен меттигашкара [шех лиъначух] хуьйцуш , шаьш [пайхамарéга] óлуш :»[хьан дош] Хезна тхýна , [амма цунна] 1éса хили тхо , ладóг1ал [тхоьга хьайна] ма хазарг , [тхоьх кхéта] тхо [хьайхá] кхéтадé» , шайн меттанаш [харцонга] тийжош а , [Дéла] динна луьйш а . Баккъалла а цáра аьллéхьáра :»[хьан дош] Хезна тхýна , муьт1ахь хили тхо , [деккъа] ладóг1ахь [тхоьга] , хьажахь [тхоьга]» , и хир ма дара цáрна г1óлú а , нийсá а . Делахь а Аллах1а не1алт аьлла цáрна уьш [Шех] цатéшарна . Уьш цатéша к1еззиг бен .\n47.Х1ай шайга [хьáлха] жайна делларш ! Шу тéша Óха шá шоьгахь дерг бакъдеш доссийначух , [цхьа] яххьаш [лар ца юьтуш] Óха д1ашарйалé , т1аккха Óха уьш шайн т1éхьéнашка юхаерзор ю , йа не1алт эра ду цáрна , [цáрех] шоьта дийнан дайшна Óха не1алт ма-аллара . Аллах1ан [кхéлан] омар хилла кхóчушдина .\n48.Баккъалла а Аллах1а ца гечдо Шéна [цхьаъ] дéкъахó вар , [делахь] Цó гечдо и дóцург , Шéна луучунна . Шá Аллах1ана дéкъахó вийриг [милла велахь] , бакъдолуш [Дáлла т1ехь] доккха къа [харцó] кхоьллина цо .\n49.Хьýна ца гина шаьш шайн дог1маш [хестош , уьш къинойх] ц1андийраш ? Мелхó а Аллах1а ц1анво-кх Шéна [ц1анван] луург , цáрна хáрцó ца йо [х1уьнан] моьрдагел [чкъóрел].\n50.Хьажа , цáра Аллах1ан т1ехь хáрцдерг мýха кхуллу ! И тоьар дар-кх билгала къа латóрехь .\n51.Хьýна ца гина шайна жайнах дáкъа делларш , [шаьш] «Джибтах» , «Т1áг1ýтах» тéшаш а , шаьш [Дéлах] цатешначáрга :»Х1орш [шу] шаьш [Дéлах] тешначáрел нийса бу нéкъана» — óлуш а ?\n52.Уьш — шайна Аллах1а не1алт аьлларш бу . Ткъа Аллах1а шéна не1алт аьлларг [милла велахь] , хьýна карор [ма] вац [Дéлан 1áзап духатóха] цунна [цхьá] г1оьнча .\n53.Йа паччахьаллех [цхьа] дáкъа ду цéран ? [хилча] Т1аккха цáра лур [ма] дáцара нáхана [хурман леган] хоршал [бáрамехь х1умá] а .\n54.Йа нáхаца хьаг1 лéлайо цáра , Аллах1а Шен комаьршаллех цáрна деллачунна т1ехь ? Бакъдолуш Óха делира Ибрах1иман ох1лунна жайнá а , кхéтамаллá а , [иштта Óха] делира цáрна доккха óлаллá а .\n55.Цáрех ву шá цунах тешнарг а , цáрех ву шá цунах [тéшарх] вухакхетнарг а . Жоьжахати тоьар ю [уьш] бáгóрехь .\n56.Баккъалла а шаьш Тхан áйатех цатешнарш , Óха уьш бáгор бу [жоьжахатин] ц1ергахь . Цéран чкъоьрнаш даьгна мел довлу , Óха цáрна хуьйцу кхин чкъоьрнаш , цáрга 1áзап 1овшийтархьама . Баккъалла а Аллах1 ву сийлахь-воккхá , кхéтамé .\n57.Шаьш [Дéлах] тешна , диканаш динарш , Óха уьш бохуьйтур бу шайна к1елахула тáтóлаш лéлачу [ялсаманин] бошмашка , [шаьш] цу чохь гуттар лаьтташ . Цáрна цу чохь ц1éна зударий [хир] бу . Óха чубохуьйтур бу уьш шийлачу [доккхачу] 1индаг1é .\n58.Баккъалла а Аллах1а шоьга омар до , ашa [шайна т1éра] тéшамаш цéран дайшка д1акхáчорцá а , шаьш нáхана юкъахь кхел йича , ашa нийсонца кхелйарцá а . Баккъалла а ма хаза ду-кх Аллах1а шéца хьéхам бийриг . Баккъалла а Аллах1 ву хезаш , гуш .\n59.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шу муьт1ахь хила Аллах1ана , муьт1ахь хила элчаннá а , шоьх [болчу] омран [1илман , урхаллин] дайшнá а ! Ткъа шу цхьана х1уманна т1ехь вовшашца къовсаделлехь , аш и дерзадé Аллах1é а , элчанé а , [нагахь санна] шу Аллах1ах а , т1аьхьарчу [эхарт] дийнах а тéшаш делахь . Иза [шуна] г1óли а ду, чаккхенгахь тоьлуш а ду .\n60.Хьýна ца гина тов , баккъалла а хьоьга досийначух а , хьоьл хьалха доссийначух а шаьш тешна бóхурш , «Т1áг1ýте» шайна юкъахь кхелйайта лууш ? Бакъдолуш цáрга омар [ма] динéра цунах цатéшарца . [ткъа] Шайт1а [ма] ду уьш геннарчу тиларца тилó лууш .\n61.Цáрга аьлча :»Схьадуьйла Аллах1а доссийначунгá а , элчангá а», хьýна гира мунéпикъаш чехкка хьоьх д1абоьрзуш .\n62.Мýха [хéта хьýна уьш] цáрна т1е шайн куьйгаша динарг бахьан долуш [цхьа] бáла беача , т1аккха уьш баьхкира хьýна т1е [шаьш моттарг1анна] Аллах1аца дуйнаш бууш :»[Дéлóра] Тхýна лиъна [ма] дáцара дикадар а , аьттóбар а бен» [бóхуш] ?!\n63.Уьш — Аллах1ана шайн дегнашкахь дерг хууш берш бу . [уьш 1аддáбитé] Д1аверза цáрех , [Дéлаца] хьéхам-бé цáрна , áла цáрга шайн дог1мийн хьокъехь [уьш бухатýхур болун] чулáцамé дош !\n64.Óха ца ваийтина цхьá элча , цунна [нах] муьт1ахь хилийтархьамá бен , Аллах1ан пурбанца . Баккъалла а уьш — шаьш шайн дог1машна зулам дича , [дохкó боьвла] хьо волчу баьхкинéхьáра , т1аккха цáра Аллах1é гечдар дехнехь а , элчанó цáрна [Дéлé] гечдар [шафá1ат] дехнехь а , цáрна карор ма вара Аллах1 тóба къóбул деш , къинхéтам беш .\n65.Ткъа х1ан-х1á ! Хьан Дéлóра , уьш тéшаш [ма] бац , цáра хьо шайна юкъахь къовсаделлачунгахь кхéлахо валлалц а , т1аккха ахьa йинчу кхéлах цáрна шайн дог1машкахь гаттó [шéкó] кара ца яллалц а , [хьан кхéлана] кхоччуш уьш муьт1ахь хиллалц а .\n66.Óха [яздина] цáрна т1едиллинéхьáра :»Дайъа шайн дог1маш , йа áрадовла шайн х1усамашкара !» [аьлла] , цáра и дина хир ма дáцара , цáрех к1еззиг болчáра бен . Баккъалла а цáра динéхьáра шайга шéца хьéхам бийриг , цáрна и [дуьнéнахь , эхартахь] тоьлуш а , [иймáн] ч1аг1дарехь вунó ч1óг1á а хир ма дара .\n67.Т1аккха Óха Тхайгара йоккха йáл елла хир ма яра царна .\n68.Óха уьш нийсачу новкъа нисбинá хир ма бара .\n69.Шаьш Аллах1анá а , элчаннá а муьт1ахь берш — уьш бу Аллах1а шайна зовкх деллачáрца — пайхамарех а , бакълуьйчáрех а , г1áзóтдайх а , диканáхах а . Хаза хилла уьш нáкъосталлехь .\n70.И комаьршалла Аллах1éра ю . Аллах1 тоьур ву хаарехь .\n71.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! [мостаг1ех] Ларлóлаш , шу áрадовла [цунах лата] тóбанашкахь , йа áрадовла дерриге цхьана !\n72.[Дéлóра] Баккъалла а шоьх ма ву шá [áравáларх] хьéлург [соцург] . Ткъа шуна т1е цхьа бóхам [эшам] беача , цó элира [воккхавéвеш] :»Бакъдолуш Аллах1а [ма доккха] дика дина-кх сýна , со цáрца юкъахь [дáкъалóцуш] ца хилла [т1аккха сýнá хир ма бара и бóхам]».\n73.Ткъа шуна т1е Аллах1éра комаьршалла [х1онс] еача , [Дéлóра] цó эра ма ду , шунá а , цуннá а юкъахь марзó ца хилча санна :»Дáвис-кха , цáрца хилла велира со , т1аккха аса боккхур [ма] бара боккха тóлам».\n74.Аллах1ан [дин айдаран] новкъахь т1ом бойла шаьш дуьнéнан дáхарх эхарт оьцучáра . Шá Аллах1ан новкъахь т1ом беш верг , шá [цáра] вуьйр верг , йа шá [цáрна т1ехь] толам боккхун верг [милла велахь] , Óха цунна лур ма ю йоккха йáл .\n75.Х1ун хилла шуна , т1ом [ма] ца бо аш Аллах1ан новкъахь а , бóжарех а , зударех а , бéрех а [болчу] г1ийлачéран дуьхьá а , шаьш óлуш [доьхуш] болчу :»Х1ай тхан Дéла ! Áрадáхахь тхо , шен ох1лу зуламé долчу , х1окху юьртара ! Вéхьа тхýна Хьайгара вéрас , вéхьа тхýна Хьайгара г1оьнча !»\n76.Шаьш [Дéлах] тешначáра Аллах1ан новкъахь т1ом бо , шаьш [Дéлах] цатешначáра «Т1áг1ýтан» [шайт1ан] новкъахь т1ом бо . [цундéла] Аша т1ом-бé шайт1ан г1оьнчашца ! Баккъалла а шат1ан мекарлó хилла ледара .\n77.Хьýна ца гина [т1ом лоьхучу хéна] шайга [Дáла] аьлларш :»[цкъачунна] Шайн куьйгаш [т1амах] совцадé , лáмаз [х1отта] дé , закат лó !» Ткъа шайна [Дéлан дин айдарехь] т1ом бар [яздина] т1едиллинчу хéна , т1аккха цáрех цхьа [йолу] тóба [керста] нáхах [лата] кхоьру , Аллах1ах [цуьнан 1áзапах шаьш] кхерарх терра , йа кхин ч1óг1а [бу уьш цáрех] кхéрарехь . Цáра элира [рéза бóцуш] :»Х1ай тхан Дéла ! Х1унда т1едиллина Ахьа тхýна т1ом бар . Ахьа тхо гергарчу хéнá т1аьхьа теттинéхьáра !» ? Ахь áла [цáрга] :»Дуьнéнан зовкх к1еззиг [х1ума] ду [шуна] , эхарт тоьлуш [г1óли] ду шá [Дéлан 1áзапах] кхийринчунна . Шуна хáрцó йийр яц [х1уьнан] моьрдагел [чкъóрел].\n78.Шу миччахьá делахь а , даларó лóцур [ма] ду шу , [нуьцкъала] йоьг1начу б1аьвнашчохь шу хилчá а . Шайна т1е [цхьа] дика деача цáра óлу :»Х1ара Аллах1ан гергара ду» , ткъа шайна т1е [цхьа] вон деача цáра óлу :»Х1ара хьоьгара ду [х1ай Мухьаммад]». Ахьа [цáрга] áла :»Массó [хумá] ду Аллах1ан гергара». Х1ун ду тé х1окху къóмана [хилларг] , уьш герга [ма] бац [шайга] дуьйцучух кхéта ?!\n79.Хьýна т1едеана [массó] дика — Аллах1éра ду , [ткъа] хьýна т1едеана [массó] вон — хьоьгара ду . Óха хьо нáхана ваийтина элча хилла . Аллах1 тоьур ву [цу т1ехь] теш .\n80.Элчанна муьт1ахь верг — бакъдолуш Аллах1ан муьт1ахь хилла , ткъа шá д1авирзинарг — Óха хьо ца ваийтина цáрна т1ехь г1áрол [дан].\n81.Цáра óлу :»[тхоьгара] Муьт1ахьалла [ду хьýна]». Ткъа хьо волчура áрабоьвлча , цáрех [цхьана] тóбанó буьйсана [хьулдо] дагалоьцу ахьа [шайга] бóхуш дерг дóцург . Аллах1а д1аяздо цáра буьйсана дагалоьцург . Хьо д1аверза цáрех [уьш 1аддабитé] , Аллах1ан т1етовжа . Аллах1 тоьур ву т1етовжарехь .\n82.Къуръáнан [чулáцаман] ойла ца йо тé цáра ?! Аллах1 вóцучунгара и делхьáра , цáрна цу чохь [маь1нийн] дуккхá цхьанацадáр карор ма дара 83.Шайна т1е цхьа г1уллакх деача — кхéрамзаллах [доьзна хуьлийла и] йа кхéрамаллах [хуьлийла] — [сихха] нáхаладоккху цáра и [хабар] . Цáра и [хабар] дерзийнéхьара элчанга , йа шайха [болчу] омрун [кхéтам] дайшка , и [даржó оьшу йа ца оьшу] хуур ма дара цáрех шаьш цунна т1екхиа г1ертачáрна . Шуна т1ехь Аллах1ан комаьршаллá а , Цуьнан къинхéтам а бáцахьáра , шайт1анна т1аьхьах1уьттур ма дара шу — к1еззиг дóцурш .\n84.Т1ом-бé Аллах1ан новкъахь ! Хьан дéг1ах бен жоьпалла вац хьо , муъманах [т1аман] иракарах1иттабé . Аллах1 герга ву [Шех] цатешначéран [т1еман] ницкъ бухатóха , Аллах1 ч1óг1а ву ницкъехь а , ч1óг1а ву та1зарехь а . 85.Шá дикачу т1ех1оттарца [нáхана] т1ех1оьттинарг [милла велахь] , цунна хир ду цуьнах [цхьа мéлан] дáкъа , ткъа шá вóчу т1ех1оттарца [вонна] т1ех1оьттинарг [милла велахь] , цунна хир ду цуьнах [цхьа къинан] дáкъа . Аллах1 хилла массó х1уманна т1ехь ницкъ кхóчуш .\n86.Шайга [цхьамма] салам делча , аша [цуьнга] салам лó цул тоьлучунца , йа изза юхалó ! Баккъалла а Аллах1 хилла массó х1уманна т1ехь хьéсапхó .\n87.Аллах1 — кхин дéла вац Изá бен . [Дéлóра] Цó шу гулдийр ма ду къéмата дийнé , шéкó яц цуьнгахь . Мила ву дашехь Аллах1ал сов бакъ [верг] ?!\n88.Х1унда ду шу мунéпикъийн хьокъехь шиъ тóба ? Аллах1а уьш [шайн хьóлé] берзийна цáра [1éсаллех] гулдинарг бахьанехь . Аллах1а шá тилийнарг нисван лаьашшам дац шу ? Аллах1а шá тилош верг [милла велахь] , хьýна карор ма бац цунна [нисвала] некъ .\n89.Цáрна лиара шу [Дéлах] цатéша , шаьш ма-цатешшара , т1аккха шу цхьатерра хир дара [цатéшарехь] . Аша ма лéца цáрех доттаг1ий , уьш [Дéлах тешна] Аллах1ан новкъахь махкахабовллалц . Ткъа уьш [иймáнах] юхабовлахь , т1аккха аша схьалéца уьш , шайна карийначохь байъа уьш . Аша ма лáца цáрех вéрас а , ма [лáца] г1оьнчá а ,\n90.шаьш д1акхетнарш бóцурш [цхьана] къóмах , цуннá а шунá а юкъахь барт болчу , йа шаьш шу долчу баьхкинарш бóцурш , [бакъдолуш] шайн кийранаш гатбеллá болуш , [шайн къóмаца цхьана] шоьца т1омбарх а , йа [шоьца цхьана] шайн къóмаца т1омбарх а . Аллах1ана лиънéхьáра Цó шуна т1ех1иттийна [т1елатийтана] хир ма бара уьш , т1аккха цáра шоьца т1ом бина хир ма бара . Ткъа уьш шуна гéнабоьвллехь , цáра шоьца т1ом ца бинехь , цáра шоьга мáшар кховдийнехь , т1аккха Аллах1а шуна ца бина цáрна т1ехь [та1зардан] некъ .\n91.Шуна карор бу кхиберш [мунéпикъаш] шоьца [шу лéдина] тéшамé хилá а , шайн къóмаца тéшамé хилá а лууш . Шаьш [Дéлаца декъахóваран] питанé мел кхойкху , цу чу эгна уьш . Ткъа уьш шуна гéна ца боьвллехь , цáра шоьга мáшар ца кховдийнехь , [шоьца т1омбарх] цáра шайн куьйгаш ца совцийнехь , т1аккха аша [йийсар беш] схьалéца уьш , байъа уьш шайна уьш карабаьхкинчохь . Уьш — Óха бина шуна царна т1ехь [та1зардан] билгала бух .\n92.Муъмастагана [бакъó] ца хилла муъмастаг вен , цахууш [галваьлла] бен . Ткъа шá муъмастаг цахууш вийнарг [милла велахь] , муъма лай [лоллех] маьршаваккхар а , цуьнан охлунна луш долу «дийат» [даьхни д1адалар] а ду [цунна т1ехь] , цáра [цунна шá] сáг1адеш [гечдеш] дóцург . Ткъа и [вийнарг] хиллехь шун мостаг1 [долчу] къóмах , [шá] муъмастаг волуш , т1аккха муъма лай [лоллех] маьршаваккхар ду [цунна т1ехь] . Ткъа и [вийнарг] хиллехь шунá а , шайнá а юкъахь бартболчу къóмах , т1аккха цуьнан охлунна луш долу «дийат» [даьхни д1адалар] а , муъма лай [лоллех] маьршаваккхар а ду [цунна т1ехь] . Ткъа шá [лай] ца карийнарг [милла велахь] , т1етт1а шиъ бутт марханаш кхáбар ду [цунна т1ехь] , Аллах1éра гечдар дéхархьама . Аллах1 ву хууш , кхéтамé .\n93.Шá хуушехь муъмастаг вуьйш верг [милла велахь] , цуьнан бéкхам жоьжахати ю , [шá] цу чохь гуттар лаьтташ . Аллах1 цунна оьг1азвахана , цунна не1алт аьлла , цунна доккха 1áзап кечдина .\n94.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Аллах1ан новкъахь [г1áзот дан] шу áрадоьвлача , [шаьш вуьйш верг мила ву] билгалдáккха [шайна] , аша ма áла шайга мáшар кховдийначунга :»Муъма вац хьо» , шаьш [и верца] дуьнéнан дáхаран тарó лоьхуш , Аллах1ан гергахь ю [шуна] шорта х1онсаш . Иштта хилла хьалха шý а . [х1еттé] Аллах1а дика дина шуна . Билгалдаккха [Дéлан дика] ! Баккъалла а Аллах1 ву аша дийриг хууш .\n95.Цхьатерра бац муъманáхах [шаьш] заь1апаллин [бехказлон] дай бóцуш [г1áзóтах] бухабисинарш а , Аллах1ан новкъахь шайн даьхнешцá а , шайн дог1машцá а [г1áзот дарца] къахьоьгурш а . Аллах1а даржехь сов баьхна шайн даьхнешцá а , шайн дог1машцá а [г1áзотдеш] къахьоьгурш [г1áзóтах] бухабисинчáрна т1ехь . Аллах1а ч1áг1ó йина массáрнá [ялсаманин] диканца —\n96.Шéгара даржашцá а , гечдарцá а , къинхéтамцá а . Аллах1 ву гечдеш , къинхéтамé .\n97.Баккъаллá а шаьш , шайн дог1машна зуламé болуш , [саоьцу] малийкаш д1акхалхийнарш [х1аллак хилла] , цáра [малийкаш] элира :»Муьлхачу хьóлехь дара шу [шайн динах] ?» Цáра элира :»Тхо дара дуьнéнахь г1óрасиза». Цáра [малийкаша] элира :»Аллах1ан латта шуьйра дáцара ткъа , т1аккха аша цу чохь кхалхар [х1ижрат] дан ?» Уьш — цéран чуг1ойла жоьжахати ю , ма вон хилла-кх [и] берзарехь .\n98.Стегарех а , зударех а , бéрех а г1óрасиза берш бóцурш , [х1ижрат дан] шайна х1илла ца далуш , [нийса] некъ ца карош [болу].\n99.Уьш — Аллах1 цáрна къинт1éра вáла герга ву . Аллах1 ву къинт1éра вóлург , гечдийриг .\n100.Шá Аллах1ан новкъахь [Дéлан дуьхьа] махках вóлург [милла велахь] , цунна карор ю дуккхá кхалха меттигаш а , [рицкъан] шортó а . Шá шен ц1éра Аллахé а , Цýьнан элчанé а кхелхаш áравóлург [милла велахь] , цул т1аьхьа [нéкъахь] цунна т1е валар деача , т1аккха бакъдолуш цуьнан йáл Аллах1ана т1ейоьжна . Аллах1 ву гечдийриг , къинхéтамениг .\n101.Шу лаьттахула [генна] д1асхьадахча , шуна т1ехь къа дац аша лáмаз дацдарехь , [нагахь санна] шу кхийранехь шаьш [Дéлах] цатешначáра [т1елетна] шу питнé дарна . Баккъалла а [Дéлах] цатешнарш хилла шуна билгала мостаг1 .\n102.Хьо цáрна юккъехь волуш , цáрна [хьалха ваьлла] ахьа лáмаз динехь , цáрех цхьа тóба хьоьца д1ах1оттийла , цáра схьаоьцийла шайн герзаш . Ткъа шаьш сужда [цхьа рака1ат] дина [даьлча шу лардан] шуна т1éхьа [д1ах1иттан] хулийла уьш , [т1аккха] лáмаз цадина [йолу] кхин тóба йóг1ийла , хьоьца лáмаз дойла цáра , ларлойла уьш , шайн герзаш схьаоьцийла ! Шаьш [Дéлах] цатешначáрна лиира [шу ламазна д1ах1иттача] шайн герзех а , г1ирсех а шу чидамза [тергамза] хилар , т1аккха шуна т1ег1оьртар бара уьш цхьана т1ег1ортарца . Шуна т1ехь къа дац , [нагахь санна] шуна дог1анах [цхьа] новкъарлó елахь , йа шу цомгуш делахь , ашп шайн герзаш охьадехкарехь . Ларлойла шу . Баккъалла а Аллах1а кечдина [Шех] цатешначáрна [уьш] сийсаза [бен] 1áзап .\n103.Шаьш лáмаз дина доьвлача , Аллах1 хьахавéлуш ирахь а , охьахевшинá а , шайн аг1óнаш т1ехь [д1атевжина] а . Ткъа шаьш [кхéрамах] маьршадоьвлача , т1аккха ашп [дуьззана] лáмаз [х1отта] дé , баккъалла а лáмаз хилла муъманáхана хан тоьхна т1едиллина .\n104.Шу г1ел ма лó [керста] нáх [х1аллакбан] лахарехь . Шу [чевнаш] лазош делахь , баккъалла а уьш ма бу [цáра] лазош шу лаза ма-дарра [х1еттé а юха ца бовлу] . Аша догдóху Аллах1éра , цáра шéга дог ца дóхучунга . Аллах1 ву хууш , кхéтамé .\n105.Баккъалла а Óха доссийна хьоьга [Къуръáн] жайна [шá] бакъонца [долуш] , хьоьга нáхана юккъехь кхел йайтархьама Аллах1а хьайна [цу чохь] гайтанчунца . Хьо ма хила йáмартхошна [т1ех1оьттина] довхо .\n106.Аллах1é гечдардéха ! Баккъалла а Аллах1 ву гечдеш , къинхéтамé .\n107.Хьо къийса ма лó шайн дог1машна шаьш йáмарта хуьлучéран дуьхьа . Баккъалла а Аллах1ана ца вéза шá [дукха] йáмарта , къинош лéтош хилларг .\n108.Нáхах хьулло уьш , Аллах1ах ца хьулло , Иза цáрца ву , цáра буьйсана Иза рéза вóцу къамел дуьйцучу хéнá . Аллах1 ву цáра дечунна [хаарца] гó биллина .\n109.Х1ай [нáх] шу ду-кх х1орш , дуьнéнан дáхарехь цéран дуьхьа къийсаделларш . Ткъа къéмата дийнахь Аллах1аца хьá къуьйсур ду цéран дуьхьа ? Мила хир ву цáрна т1ехь векал [вéрас] ?\n110.Шá вóниг деш , йа шен дéг1ана зулам деш [милла велахь] , цул т1аьхьа цó Аллах1é гечдар дéхча , цунна карор ву Аллах1 гечдеш , къинхéтам беш .\n111.Шá къа-деш [милла велахь] , баккъалла а шен дéг1ана деш ду цо и . Баккъалла а Аллах1 ву хууш , кхéтамé .\n112.Шá хатар [г1áлат] , йа къа-деш [милла велахь] , цул т1аьхьа и бехкбóцучунна т1етоьттуш , т1аккха бакъдолуш цó [шéна] т1елаьцна харцдерг а , билгала къá а .\n113.Хьýна т1éра Аллах1ан комаьршаллá а , Цуьнан къинхéтам а ца хиллехь , цáрех [цхьа] тóба г1оьртина хир ма яра хьо [бакъóнах] тилó . [амма] Цáра шайн дог1маш бен тилор дац , хьýна х1уммá а зен дийр дац . Аллах1а доссийна хьýна т1е жайнá а , кхéтам а . Цó хьýна 1áмийна шá хьýна ца хууш хилларг . Хьýна т1éра Аллах1ан комаьршалла ю [вунó] йоккха .\n114.[цхьá] Хайр дац цáра къайлаха дуьйцучу дукхах долчу къамéлашкахь , шá сáг1а даларцá а , диканца [девзинчунца] а , нáхана юкъахь масла1ат дарца а омар деш [дуьйцуш] дóцучунгахь . Ткъа [шéна] Аллах1 рéза хилар лоьхуш шá и [хьахийнарг] деш верг [милла велахь] , Óха цунна лур ю [вунó] йоккха йáл .\n115.Нийса некъ шéна билгала баьллачул т1аьхьа шá элчанна дуьхьалó еш верг а , муъманéхан бóцучу нéкъана т1аьхьах1уттуш верг [милла велахь] а , Óха иза верзор ву [тиларах] шá вирзанчу [нéкъа] т1е , Óха вохуьйтур ву иза жоьжахати чу . Вон хилла и [некъ] воьрзийлехь .\n116.Баккъалла а Аллах1а геч ца до Шéца декъахó вар , Цó гечдо и дóцург Шéна луучунна . Ткъа шá Аллах1аца декъахó веш верг [милла велахь] , бакъдолуш и тилла геннарчу тиларца .\n117.Цáра ца кхойкху — И [Аллах1 1адда] витина — стешкá бен , цáра ца кхойкху 1éсадаьллачу шайт1анé бен .\n118.Аллах1а не1алт аьлла цунна , цó [Иблийсó] элира :»[Хьан сийлаллóра] Аса схьаоьцур ма ду [сайна] Хьан лешха [схьаэца] тарлуш долу дáкъа .\n119.[Хьан сийлаллóра] Аса уьш [бакъóнах] тилор ма бу , аса цáрга [кхóчуш хир бóцучу сатийсамашка] сатуьйсуьйтур ма ду , аса цáрга [дохкóбовлар д1ататтарца] омар дийр ма ду , цáра хéдадойла [шайн] хьайбан лергаш [даа ца магаран билгалонна] , аса цáрга омар дийр ма ду , цáра хуьйцийла Аллах1ан кхоллам !» Аллах1 [1адда] витина , шá шайт1а [шен] дéла лóцург [милла велахь] , бакъдолуш эшна иза билгалчу эшарца .\n120.Цáрна ч1áг1ó йо цó , цáрга сатуьйсуьйту цó . [амма] Цó цáрна ч1áг1ó [ма] ца йо 1éхорца бен .\n121.Уьш — цéран чуг1ойла жоьжахати ю . Цáрна карор яц цуьнах к1елхьарбовлийла .\n122.Шаьш [Дéлах] тешна , дика 1амалаш йинарш , Óха уьш бохуьйтур бу шайна к1елахула тáтóлаш лéлачу [ялсаманин] бошмашка , гуттар цу чохь лаьтташ , Аллах1ан ч1áг1онца бакъйолчу . Мила ву къамéлехь Аллах1ал сов бакъ ?!\n123.Дáц и [г1уллакх] шун сатийсамашцá а , дáц жайнан охлун сатийсамашцá а [дихкина] . Шá вóниг деш верг [милла велахь] , цунца бéкхам бийр бу цунна , цуна карор вац Аллах1 вóцург вéрас а , [карор] вац г1оьнчá а .\n124.Боьршачух , йа стéчух шá дика 1амалш еш верг [милла велахь] , шá муъмастаг волуш , уьш — ялсаманú чуг1ýр бу , цáрна хáрцó йийр яц [хурман леган] хоршал а .\n125.Мила ву динехь г1óли , шá дикадеш волуш шен юьхь Аллах1ана муьт1ахь йинчул а , [бáкъóнга] туьйжуш Ибрáх1иман динна т1аьхьаваьзначул а ? Аллах1а лéцира Ибрáх1им доттаг1 .\n126.Аллах1ан [дóлахь] ду шá стигланашкахь а , шá лаьттахь а [мел] дерг . Аллах1 ву массó х1уманна гó биллина .\n127.Зударийн хьокъехь сацам боьху цáра хьоьга . Ахь áла [цáрга] :»Шуна цéран хьокъехь сацам лó Аллах1á а , жайнахь шуна доьшучó а — зудбéрех байлахь бисанчéран хьокъехь а , [Дáла] цáрна [шерéтах] яздинарг аша шайна д1а ца луш болу шайна уьш бáлон лууш , бéрех г1ийлачéран хьокъехь а , [Цó шоьга омар до] байшна [шеретехь] нийсóярца шу д1ах1иттарцá а . Аша [цхьа] дика дахь , баккъалла а Аллах1 и хууш ву».\n128.[нагахь санна] Зуда шен майра [шéца] галморзахвáларх [эг1арх] , йа херваларх кхийранехь , т1аккха цáршинна къа дац шайна юккъехь цáршимма масла1атца барт барх . Барт [девнал] г1óлú бу . [Дáла] Синошчу сутаралла йиллина [Шá уьш кхуллуш] . [ткъа] Шу [шайн зударшца] дика хилахь , [цáрна зуламдарх] кхéрахь , [т1аккха] баккъалла а Аллах1 ву аша дийриг девзаш [хууш].\n129.Шун [цкъá а] ницкъ кхóчур ма бац зударшна юккъехь нийсó ян , шуна [мел] ч1óг1а лиънехь а . Шу ма тийжийла [цáрех цхьанга] дуьззана товжарца , т1аккха аш и [важа] юьтур ю д1атеснарг санна . Ткъа аша [хьал] нисдахь , [зуламдарх] кхéрахь , т1аккха баккъалла а Аллах1 ву гечдеш , къинхéтам беш .\n130.Ткъа и шиъ д1асакъáстахь , [т1аккха] Аллах1а х1óраннá кхáчó йийр ю Шен шортóнах . Аллах1 ву шортó йолуш , кхéтамé .\n131.Аллах1ан [дóлахь] ду шá стигланашкахь а , шá лаьттахь а [мел] дерг . [Дéлóра] Óха весет [ма] дира шоьл хьáлха шайна жайна деллачáргá а , шоьгá а Аллах1ах кхéрарца . Ткъа шу [Дéлах] цатешахь , баккъалла а Аллах1ан [дóлахь ма] ду шá стигланашкахь а , шá лаьттахь а [мел] дерг . Аллах1 ву кхáчамé , хастамé .\n132.Аллах1ан [дóлахь] ду шá стигланашкахь а , шá лаьттахь а [мел] дерг . Аллах1 тоьур ву 1уналлехь .\n133.Шéна лаахь шу [дуьненчура] д1атилор ду Цó , х1ай нáх , [т1аккха] кхинаш бáлор бу . Аллах1 ву цу т1ехь ницкъ кхóчуш .\n134.Шá [шен 1амалца] дуьнéнан ял éзаш хилларг [милла велахь] , Аллах1ан гергахь дуьнéнан а , эхартан а ял [ма] ю [éзачунна , эхарт х1унда ца лоьху цó ?] . Аллах1 ву хезаш , гуш .\n135.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шу хила нийсонца д1ах1иттана , Аллах1ан доьхьа тéшаш , и [тоьшалла] делахь а шайн дог1машнá а , йа дéна-нáннá а , гергарчáрнá а т1ехь . Иза тарó йолуш , йа къé велахь а [тоьшалла дойла цó цунна дуьхьал] , Аллах1 [шоьл] хьáлха [ма] ву цáршинца [дика хиларехь] . Шу т1аьхьа ма дáза [óзабéзамца шайн] дéг1ан лаамна [бáкъóнах] д1атовжархьама . [тоьшаллехь] Аша кéгари бахь , йа [и дарх] шу д1адерзахь , баккъалла а Аллах1 ву аша дийриг девзаш [хууш].\n136.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шу тéша Аллах1ах а , Цуьнан элчанах а , Цó Шен элчанна т1едоссийначу жайнах а , [цул] хьалха Цó доссийначу жайнах а ! Шá Аллах1ах а , Цуьнан малийкашах а , Цуьнан жайнашах а , Цуьнан элчанашах а , т1аьхьарчу [къéмат] дийнах а цатешнарг [милла велахь] , бакъдолуш и тилла генначу тиларца .\n137.Баккъалла а шаьш [Дéлах] тешна , т1аккха керстаналла динарш , т1аккха [юхá а] тешна , юхá а керстаналла динарш , цул т1аьхьа керстаналлехь сов бевлларш [муьлш белахь] , Аллах1 вац цáрна гечдийр долуш а , уьш [нийса] новкъа нисбийр болуш а .\n138.Мунéпикъашка кхаъ баккха , баккъалла а цáрна [къéмат дийнахь] лозош [долу] 1áзап хирг хиларца ,\n139.шаьш керстанаш доттаг1ий лоьцуш болу , муъманах [1адда] битина . Цáрна гергахь сийлалла лоьху [тов] цáра ? Баккъалла а сийлалла Аллах1ан [ма] ю ерриге .\n140.Цó жайнахь шуна т1едоссийна , [нагахь] баккъалла а шуна хезнехь Аллах1ан áйаташ — [нáха] шайца керстаналла деш а , шайха кхаьрдаш а — шу цáрца охьа ма ховша , уьш кхéчу къамел т1ебовллалц . Баккъалла а шу [цáрца охьаховшахь] т1аккха [шу] цáрех терра [къилахь] ду . Баккъалла а Аллах1а д1агулбийр бу мунéпикъаш а , керстанаш а жоьжахатехь — [уьш] берригé .\n141.Шаьш шоьга [цхьа вóниг дáрé] хьоьжуш болу . Ткъа шуна Аллах1éра [цхьа] тóлам хилча , цáра óлу :»Тхó дáцара [тов] шоьца ?» Ткъа керстанашна [цхьа] дáкъа хилча , цáра óлу :»Óха [хьалха] эша цадинéра шу [делахь цадайъаркх óха шу] , óха лар ца дира шу муъманáхах ?» Аллах1а кхелйийр ю шуна юккъехь къéмата дийнахь . Аллах1а [цкъá а] бийр ма бац муъманáхана т1ехь керстанашна [цхьá] некъ .\n142.Баккъалла а мунéпикъаш [ийман гучудаккхарца] Аллах1 леван г1ерта , Иза ву уьш [шайн хьолах 1éхабалийтарца] лéбеш . Шаьш ламазна х1иттича , малончаш болуш х1уьтту уьш , нáхана моттарг1анаш лéлош , Аллах1 к1еззиг бен ца хьахош ,\n143.[шаьш ойланашкахь] техкаш цу [ийманнá , керстаналлúнá] юккъехь [боьхна хьийзарна] , х1окхáрах [д1акхеттá] бóцуш , [йа] вýкхáрах [д1акхеттá] бóцуш . Аллах1а [шá] тилóш верг [милла велахь] , хьýна [цкъá а] карор ма бац цунна [нийса] некъ .\n144.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Ма лéца керстанаш доттаг1ий муъманáх [1аддá] битина ! Шу лууш ду ткъа Аллах1ана шайна т1ехь [та1зар дан] билгала бух бан ?!\n145.Баккъалла а мунéпикъаш [жоьжахатин] ц1еран [т1éг1анийн] уггар лахарчу т1éг1анехь [бухехь хир ма] бу , хьýна карор ма вац цáрна [цхьá] г1оьнча .\n146.Шаьш [лéлийначунна] дохкóбевлла , диканаш дина , Аллах1ах тасабелла , шайн дин [лéлор] доггах [моттарг1анаш йóцуш] Аллах1ана [доьхьа] динарш бóцурш . Ткъа уьш — муъманáхаца [ялсаманехь хир] бу , Аллах1а [цу чохь] муъманáхана йоккха ял лур [йолуш] ю .\n147.Х1ун до Аллах1а шуна 1áзап дарца ?! Аша [Цуьнан зовкхашна] баркаллá аьлча , шу [Цунах тéшá] тешча [т1аккха шуна 1áзап дан хьаштó ма яц] . Аллах1 [ма] ву [аша динчу диканна] баркаллé , [Шен лéшан хьéлаш] хууш .\n148.Аллах1ана ца дéза [нáха] къамéлах вóниг гучудáккхар , шéна [цхьамма] зулам динчó [гучудоккхург] бен . Аллах1 ву хезаш , хууш .\n149.Ашa диканиг гучудаккхахь , йа аш и къайладаккхахь , йа вóчунна шу къинт1éра довлахь , баккъалла а Аллах1 ву гечдеш , ницкъ кхóчуш .\n150.Баккъалла а шаьш Аллах1ах а , Цуьнан элчанех а цатéшарш , Аллах1анá а , Цуьнан элчанашнá а юккъехь къестамаш бан луурш , шаьш óлурш :»[элчанех] Цхьаболчáрех тéша тхо , вýкхáрех цатéша тхо» , [шайна] цу юккъехь [боьду] некъ лáца луурш —\n151.уьш бу уьш бакъ болу керстанаш . Óха кечдина керстанашна [уьш] сийсаза [бен] 1áзап .\n152.Шаьш Аллах1ах а , Цуьнан элчанех а тешнарш , цáрех цхьаннé юккъехь къестамаш ца бинарш , уьш — Цó цáрна шайн éлаш лур ю . Аллах1 ву гечдеш , къинхéтамé .\n153.Жайнан ох1лунó хьоьга доьху ахьa шайна т1е стиглара жайна доссор . [ткъа хьо цу дéхарх цецваьллехь] Бакъдолуш цáра [жуьгташа] Мýсáга цул доккханиг дехнéра , цáра элира :»Гайтахь тхýна Аллах1 б1аьргана гучохь» , т1аккха уьш лéцира стéлахаьштиго цéран зулам бахьанехь . Т1аккха эса [дéла вина] лéцира цáра , шайна билгалóнаш яьхкинчул т1аьхьа . Óха гечдира [цáрна] и . Óха делира Мýсáна [цáрна т1ехь] билгала хьаькамалла .\n154.Цéран ч1áг1ó бахьанехь [уьш кхéрабалийта] цáрна т1ехула [Сийнáъ] лам айбина , Óха цáрга элира :»Чоьхьадовла не1арéхула [шаьш] гордахна [долуш] !» [иштта] Óха цáрга элира :»Т1ехмадийла шоьтан дийнахь [ч1éрий лéцарца] !» Óха ийцира цáргара 1алáмат ч1óг1а [буьрса] ч1áг1ó .\n155.[Óха цáрна наь1алт аьлла] Цáра шайн ч1áг1ó йóхорнá а , цáра Аллах1ан áяташца керстаналла дарнá а , цáра [цхьá] бакъó йóцуш пайхамараш байъарнá а , цáра áларнá а :»Тхан дегнаш аьрта [къиза] ду». Мелхó а цáра керстаналла дарна Аллах1а мух1ар тоьхна цáрна т1е , уьш цатéша к1еззиг [ханна] бен .\n156.[иштта] Цáра керстаналла дарнá а , цáра Марйаман т1ехь доккха харцдерг áларнá а .\n157.Цáра [куралла еш] áларнá а :»Баккъалла а óха вийна Марйаман к1ант 1ийсá — Аллах1ан элча». Цáра [вен] ца вийна иза , [йа] цáра [ж1áра т1е] д1áцатоьхна иза , делахь а цáрна [1ийсáх] тарвалийтина и [шаьш вийнарг] . Баккъалла а шаьш цуьнгахь бéкъабелларш , цунах [хиллачух] шек ма бу . Цáргахь дац цунца [хиллачух цхьá] хаар , [шайна] моьттучунна т1аьхьах1иттар бен . Цáра ца вийна иза , боккъалаъ а .\n158.Мелхó а Аллах1а [стигал] хьалаваьккхина иза . Аллах1 ву сийлахь , кхéтам дá .\n159.Жайнан ох1лунах [цхьá] вац , [Дéлóра] шá валалé цунах тéшар вóцург [амма пайден дац и ийман] . Къéмата дийнахь и хир ву цáрна т1ехь теш .\n160.Шаьш жуьгтийн динехь болчáргара [даьллачу] зуламнá а , цáра дуккхá [нах] Аллах1ан нéкъах бóхорнá а Óха хьáрам дира цáрна ц1енадерш [тáмехь дерш , хьалха] цáрна хьáнал дина [хилла] долу .\n161.Цáра [духалург деллачу даьхний т1éра] ял эцарнá а , бакъдолуш [Дáла Товрат чохь] дихкинéра цáрна и , [иштта] цáра харцонца нéхан даьхнеш даарнá а . Óха кечдина керстанашна лазош [долу] 1áзап .\n162.Дéлахь а цáрех 1илмангахь к1оргé баханарш а , муъманáх а тéшаш бу хьоьга доссийначух а , хьоьл хьалха доссийначух а . Лáмаз х1оттóраш а , закат лурш а , Аллах1ах , т1аьхьарчу [эхарт] дийнах тéшарш а , уьш — Óха цáрна лур ю йоккха ял .\n163.Баккъалла а Óха хьоьга [хьан дагчу] хьехна , Тхаьш ма-хьеххара Нýхьé а , цул т1аьхьа [баьхкинчу] пайхамаршкá а . [иштта] Óха хьехна Ибрáх1имé а , Исмá1илé а , Исхьáкъé а , Я1къýбé а , [цуьнан] т1аьхьéнашкá а , 1úсáгá а , Аюбé а , Юнусé а , Х1áрýнé а , Сулаймáнé а . Óха делира Дáвýдé Забýр [жайна].\n164.[Óха бахкийтина] Бакъдолуш Тхаьш хьоьга хьалха бийцина элчанаш а , хьоьга ца бийцина элчанаш а . Аллах1 вистхилла Мýсáца [цхьá юкъарлó йóцуш] вистхиларца .\n165.Элчанаш [бахкийтина Óха] кхаьънаш дóхуш а , [та1зар хирг хилар] д1ахьéдеш а адамийн Аллах1ана дуьхьал [бáккха] элчанашал т1аьхьа [цхьá] бух ца хилийтархьама . Аллах1 ву сийлахь , кхéтамé .\n166.[цáра тоьшалла ца дарх] Делахь а Аллах1а тоьшалла до Шá хьоьга доссийначунца . Цó и доссийна Шен хаарца . Малийкаша а до [хьýна] тоьшалла . Аллах1 тоьуш ву [цу т1ехь] теш .\n167.Баккъалла а шаьш [Дéлах] цатешнарш а , Аллах1ан нéкъах нах бухатоьхнарш а , бакъдолуш уьш тилла геннарчу тиларца .\n168.Баккъалла а шаьш [Дéлах] цатешнарш а , зулам динарш а [шайн хьал т1ехь мел бу] , Аллах1 вац Шá цáрна гечдийр долуш а , Шá уьш [нийсачу] новкъа [т1е] нисбийр болуш а .\n169.Жоьжахати новкъа бен , [шаьш] цу чохь гуттар лаьттар болуш . И ду Аллах1ана атта .\n170.Х1ай нáх ! Бакъдолуш элча веана шуна , шун Дéлéра бакъонца , тéша [цунах и] г1óлú [хир] ду шуна . Шу [цунах] цатéшахь , баккъалла а Аллах1ан [дóлахь] ду стигланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг . Аллах1 ву хууш , кхéтамé .\n171.Х1ай жайнан ох1лу ! Т1ех ма дийла шайн динехь , ма áла Аллах1ан т1ехь бакъдерг бен ! Баккъалла а Марьяман к1ант Масийхь — 1ийсá Аллах1ан элчá а , Цó шá [Жабраилéхула] Марьямé кхáчийна [долу] , Цуьнан [«Кун» — хила — боху] дош а , Цуьнгара сá а ду . Тéша Аллах1ах а , Цуьнан элчанех а ! Ма áла :»[уьш] Кхоъ [ву]» ! Совца , [и] г1óлú [хир] ду шуна ! Баккъалла а Аллах1 — цхьаъ Дéла ву , ц1ена ву Иза Шен бéр хиларх . Цуьнан [дóлахь] ду стигланашкахь а , лаьттахь а [мел] дерг . Аллах1 тоьур ву [цу т1ехь] векал .\n172.»Масийхь» [цкъá а] вазлур ма вац шá Аллах1ан лай хиларх , [дазлур] дац [Дáла Шéна гергаоьзна [долу] малийкаш а . Шá Цуна 1ибáдат дарх вазлург а , куралла йийриг а [милла велахь] , Цó уьш [эхартахь] Шéна т1е гулбийр бу — берригé .\n173.Амма шаьш [Дéлах] тешнарш а , диканаш динарш а , Цó цáрна кхоччуш д1алур ю шайн [1амалийн] éлаш , Цо уьш сов бóхур бу Шен комаьршаллах . Амма шаьш [Дáлла 1ибáдат дарх] базбелларш а , куралла йинарш а , Цó цáрна дийр ду [уьш] лазош [долу] 1áзап . Цáрна карор вац Аллах1 вóцург вéрас а , [карор] вац г1оьнчá а .\n174.Х1ай нáх ! Бакъдолуш шуна шун Дéлéра [тоьшалла] бух беана . Óха шоьга билгала серлó йоссийна .\n175.Амма шаьш Аллах1ах тешнарш , Цунах тасабелларш , Цó уьш Шéгара [болчу] къинхéтамчý а , комаьршаллийчý а бохуьйтур бу , Шéна т1е [бóг1учу] нийсачу новкъá а нисбийр бу .\n176.Хьоьга [уллéра гергарниг вóцучун хьокъехь шар1ан] сацам боьху цáра , ахь áла :»Аллах1а сацам бо шуна уллéра гергарниг [бер , йа дá] вóцучун хьокъехь . [нагахь цхьа] Стаг веллехь , шен [цхьá] бер [йа дá-нáнá] дóцуш , [делахь] шен [цхьа] йиша йолуш , т1аккха цунна цо бухадитанчух áх [дáкъа дóг1уш] ду , [иштта] цó [вашас] а оьцу цунах [шен йишех] ирс цуьнан [шá леш] бер ца хиллехь . Ткъа уьш [йижарий] шиъ [йа сов] хиллехь , т1аккха цáршинна кхаа дéкъах ши дáкъа ду цó [вашас] бухадитанчух . Ткъа и [бухадисана] йиша-ваша бóжарий а , зударий а хиллехь , т1аккха бóжана шина стéчунна дóг1учул дáкъа [дóг1уш] ду . Аллах1а билгала до шуна [и хьукманаш] шу [шерет дарехь] тила ца далийтархьама . Аллах1 массó х1ума хууш ву .\n13 сентября, 2016 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 1 518 Хьаьжна\n« 5 — Сýрат Алмáидах1\n3 — Сýрат Áли 1имрáн »


"Инвестицеш е Кавказе" конференци йоьдуш даьккхина сурт\nХIокху материалан автор ю Саламова Елена\nОьрсийчохь тIаьххьара бинчу хийцамашца, керлачу Iедалан структурана юкъа ца яхана Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министралла, яздо Кавказ.Реалиино.\nЦхьанне а ца хааелла министралла\nТамашийна хIума ду цу министраллан аьтто баьлла хилар 6 шо гергга хенахь латта. Масала, Оьрсийчоьно аннекси йинчу ГIирман гIуллакхашкахула министралла дIасахийцира 2015-чу шарахь, цуьнан функцеш экономикан кхиаран министралле дIа а луш. Цкъачунна Оьрсийчоьнан Iедалан структурехь йисина цу кеппара йолу ши министралла – Генарчу Малхбален а, Арктикан а гIуллакхашкахула йолу.\nДуккха а шерашкахь Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министралло бинчу белхан чулацам бара горга стоьлаш а, кхеташонеш а, ткъа иштта масех тамашийна форум а вовшахтохар. Царах цхьаъ яра, масала, дIаяхьа кечйеш хилла Кавказан дуьненаюкъара эконономикан форум. ЦIе гIовгIане яра цуьнан, чулацам ца хиллехь а. Иза дIахьур хиларх барт бинера 2018-чу шарахь. Хила езаш яра иза 2019-чу шарахь. Амма тIаьхьатеттира 2020-чу шаре. Ткъа хIинца хууш дац цунах хIун хир ду.\nКъилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министралло вовшахтохара цхьацца цхьаьнакхетарш, бора талламаш, масала, "Мамисон" курортан белхана, Нальчикера зезагаш дийна кечйинчу майданна, Кувейтана беркеманаш дохкарна, ткъа иштта субсидеш схьаэцар чулацам муха бу ца хуу модернизаци ярна.\nДуккха а шерашкахь Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министралло форумаш дIахьора, "Инвестицеш е Кавказе" цIе а йолуш. Цу тайпа 4 мероприяти хиллехь а, жамIехь кхин хIара ву аьлла спонсор каро аьтто ца белира.\nЦул сов, "Курорты Северного Кавказа" а, "Корпорация развития Северного Кавказа" а компанийн акционер санна министралла яра регионехь туризм кхиош. Цу агIор цо уггар тIе тидам бахийтинчу проекташна юкъахь яра Нохчийчуьра когсалазийн курорт "Ведучи".\nИза йича дика хир дара аьлла дагалаьцнера, Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министралла гучу а ялале. Дан лерина хилларг дерриг а кхочуш дан аьтто ца белира "Ведучи" еш. 19 трассан метта болх беш бу цхьаъ. Куьзганах а, бетонах а йина хила езачу инзаре йоккхачу шина нохчийн бIаьвнан метта йинарг ю кхин бен-берса йоцу хьешан ши хIусам.\nЦу министраллан кхиаман проект лара мегар ду курорташа пайда беана хилар. 2019-чу шеран Дечкен-баттахь дуьйна Гезгмашин-батте кхаччалц йолу хан схьаэцча, цуьнан барам бара 332 миллион сом. 180 миллион сом гулдинера туристашкара Ставрополан махкахь, кхин а 152 миллион сом вовшахкхеттера Краснодаран махкахь.\nКхин цхьа хIума а дара министралло лелийначунна юкъахь. Иза дара шаьш йозуш йоцу пачхьалкхаш хетачу Къилба-ХIирийчоьнца а, Абхазица а уьйраш латтор. Уьш стенна оьшуш яра кхеташ дац, амма Абхазин а, Къилба-ХIирийчоьнан а куьйгалхошца сих-сиха цхьаьнабетталора министраллан белхахой.\nКъилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министралла дIаяккхарна догдоьхна стаг вац цу регионехь. Иза хилча а, ца хилча а Дагестанна, масала, башхалла дацара я хIинца хир а дац, боху цу республикан юкъараллин чоьнан эксперто Ниналалов СаьIида.\n"Цхьа тамашийна, хила таро йоцу проекташ яра юьхьарлаьцна, масала, Дербентана гергахь аэропорт йиллар санна йолу. Кхин а планехь яра 4 проект цхьамогIа бизнесан фирманашца (ЗАО 'Мурашака', ОАО 'НПЦ-конверсин' филиал, АО 'Дагагроснаб', ОАО 'Дагфос') йоьзна. Царах хIун хилла, цу проекташна ахча даийтина я ца даийтина, кхочуш йина уьш я ца йина хууш дац", - дуьйцу Ниналаловс.\nКъилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула министраллан болх боьхна хилар, могIарерчу бахархошна хьовха, гуш дара Лараран чоьнна а. Дукха хан йоцуш цо гучудаьккхира цу министралло, цхьа а ала мегар долуш, шен проект кхочушйина ца хилар, Iедалан хазнера цкъа 5,5 миллиард сом, юха 2,4 миллиард сом шена делла хиллехь а.


25.04.2019 17:34 Четверг\n(Чаккхе.Юьхь еша 27-28 номерехь) Ага чохь долу х1усам къоман мотт, кхетам кхиоран, гIиллакх-оьздангаллин, кхерчан ладаме цхьа дакъа, хьалхара терхи я къоман школа лара мегар ду. Оцу аганахь дIаболало беран ненан матте, цул тIаьхьа шен халкъе, махке а безам. Дуьххьара аганахь хеза берана шен ненан мукъам, илли, нохчийн иллин мукъам, шега ша хьоьстуш нанас буьйцу аьхна мотт а. Дуьххьара аьлла дош, кхетачу маттахь хаза аьллехь муххале а, дагахь лаьтта берана, иэсехь, кхетамехь дIаязло гуттаренна а. Ненан куьйгийн йовхо, меттан 1аь, чомехь кхача дег1аца а, сица а боцуш кхио ца дезара бераш, телефонаш кара а\nелла, оцу чохь йолчу мультфильмех 1ехаделча, даккхийдуьйш. Халкъо иттаннаш шерашкахь шен дахарх чекхдаьккхина муьлхха а дика хIума вай дIатасахь, халкъ а шен сица цамгар йолуш хуьлу, и цамгар дег1ах а, синах а д1акъасто дарюанча а воцуш. ХIокху дуьненахь мел болу мотт Дала кхоьллина бу, хIокху дуьненахь мел долу адам санна. Царна массарна а цхьабосса бакъонаш елла, царах цхьа а цхьаъ хьала а ца айбина, лах а ца бина. Иттаннаш шерашкахь бехира цхьаберш: «Ас оьрсийн мотт Iамор бу, оцу маттахь Ленина къамел дина дела...» – бохуш. Юха «нохчийн пачхьалкх» ян арабевллачара дIакхайкхийра: «Нохчийн 1адаташ лера а, лардан а оьшуш дац; бусалба, керста – ши дин ду» кхоалгIанаш бара: «Къоман истори ян а яц», – бохуш. «Нохчо», «нохчийниг» ала луурш кIезиг нисбеллера куьйгаллехь хIинццалц. Хетарш дукха дуьйцурш, хила дезарг, бух а болуш, кIезиг дуьйцурш бара куьйгаллехь. Тахана нохчалла, бусалбалла – и шиъ цхьаьна хилийта Iалашо йолуш болх беш ву Нохчийн Республикин Куьйгалхо Р.А.Кадыров. Цу тIехь, вайна хууш ма-хиллара, кхиамаш а бу. «Бераллехь Iамийнарг тIулга тIе яздина йоза санна ду», – олуш ду. Цундела хIинцца, кханенаш ца йохкуш, нохчийн матте шовкъ-безам болуш кегийрхой кхиор дIадахьа деза массо а т1ег1анехь. Мила ву уьш кечбан безарг, оцу гIуллакхан жоьпалла шена тIехь дерг а? Уггаре а хьалха – дайнаной, тIаккха – школа; уьш дерриге а юкъалоцуш, терго, Iуналла а дан декхарийлахь ерг юкъаралла, республикин куьйгалхой бу. Мотт, гIиллакх дIадаьлла халкъ, синош бен ца дуьсуш, мацах цкъа дара, бохуш, къамелаш бен ца дуьсуш, дIадолу, доь доцуш. Оцу aгlop хьаьжча, школа тахана халкъан меттан, гIиллакх-оьздангаллин пхьалгIа, хьоста, орам, лард а хилла, дIахIотта еза. Хьехархой кийча хила беза (лаамца, хьекъалца, хааршца, хьежамашца) халкъан и сийлахь гIуллакх дIакхехьа а, даржо а, чIагIдан а. Даймахке болчу безаман йовхо кхио а, дIалуш болу а кхерч хила беза школа, кхерчан йовхо латториг, ларйийриг хьехархо а волуш. Цо олучу дашах, буьйцучу маттах, цуьнан гIиллакхех, Iилманах доьзна ду къоначу чкъуран хиндерг. Шен маттаца, гIиллакхашца, оьздангаллица зIе, уьйр, шовкъ-безам бо\nцург кхераме ву, х1унда аьлча цуьнан зIе яц шен махкаца, халкъаца. Халкъ, мохк боцуш хила йиш юй-те адам? Халкъан поэто Л. Абдулаевс шен цхьана интервьюхь боху: «Суна мотт оьшу, олуш тамашийна хетар делахь а, махкал а чIогIа. Ненан маттана аьхна боцу мохк – иза мохк хилар а ца хета. Кхерчан йовхо гIийла хаало ишттачу махкахь. Букъ бохбал ерг йовхо яц, дог дохдал яцахь. Вешан маттаца долччул бен дац вай вешан цIахь, вешан къомах. Мотт шен дIахецча, къам – къам долчуьра дIадолу, махках духу. Къоман бен хуьлуш бац мохк». Къоман цхьа а хIума дац лелорхьама лелийна. Жима хIума дара xlapa-м аьл\nла, емалдинарг, цхьа хан дIаяьлча, доккхачу зуламе а доьрзий, дуьхьалдолу. Доцца аьлча, вайн къоман маттаца йоьзна оьздангалла (культура) ю яржо езарг. Уггаре а хьалха чIагIбан беза нохчийн доьзал. Доьзалан гIиллакхаш дIадевлча, доьзал боьхча, духуш ду къам. Доьзалехь ца ларбелла мотт, бехкамаш, гIиллакхаш, 1адаташ юкъараллехь муххале а ца ларло. Юкъараллехь лардан уьш хила а ца хуьлу, доьзалехь дуьйна уьш ца лардинехь. Къоман синмехаллин кхерч бу доьзал. ХIаъ, доьзал бу коьрта. Доьзалехь дийца деза йиша-вешех, ден-ненан сий-пусар дан дезарх, лулахочуьнца, юьртахочуьнца, махкахочуьнца, кхечу къоман векалшца хила езачу юкъаметтигех. Уьш дерриге а адамашлахь, юкъараллехь ваха везачу стагана ша велла дIаваллалц оьшуш ду. Ткъа къонах, муьлхха къомах иза велахь а, къонах хуьлий вуьсу. Къонахчун сийпусар дан къонахчун амал кхио еза жимчохь дуьйна, ткъа къонахчун мах къонахчо шен хадабайттинарг бу. ТIаккха хир бац нохчашлахь шича, маьхча, верас дешнийн маьIна цадевзарш, гергарлонаш цалорурш а. И гергарлонаш дIадевлча буху доьзалехь, къомалахь болу барт. Вайн цIена са, хаза гIиллакхаш, оьздангалла, эзарнаш шерашкара схьайогIу истори дуьненна а йовзийтаран гIирс (оьрсийн мотт) вайгахь ца хилахь, дукха жимачу гIайри тIехь дисарна кхерам бу вай. Ша-шеца висина стаг бIарзло, шашеца дисина халкъ сингаттоне, сингаттаме хьаьвза. Дуьненан шорто вайгахь хир ю, нагахь вайниг лардеш, кхечеран дика а, вон а агIонаш йовзийтарца къона чкъор кхиадахь. Тахана вайн берашна хаза еза шайн эшарш, иллеш берийн бошмашкахь дуьйна. Цигахь дуьйна нохчийн бераш дIадуьйшуш, самадовлуш хила деза аганан иллин мукъамца. Царна дуьйцурш хила деза шайн къоман туьйранаш, болийта беза къоман берийн ловзарех. Бен а цахетар дIадолало шен халкъан, мехкан иллешна букъ тохарна тIера. Вайна дукха гина французийн, ингалсан, немцойн эшаршна хьалха гора а оьгуш, шовкъ йогIуш, амма шен къоман йиш лакха йолийча, лергаш чу потт хIуьтту нах. А.Сулеймановн дешнаш оцу тайпанчу нахе аьлла ду:\nДаймехкан иллига Шен безам боцург Ша винчу махкаца\nИ зIе меттахIоттор, чIагIъяр уггар хьалха берийн бошмашна, школашна тIехь хила деза. ТIаккха бевзар бу, безар бу царна вайн Даймехкан иллиалархой, мукъамчаш, халкъан мукъамаш. Муьлхачу кхетош-кхиоран хьаьрмахь бу и болх леррина хIоттийначу программица дIахьош? Муьлхачу произведенешкара масалш а далош дIахьош бу классал арахьара болх? Классал арахьара болх муха тухур бу цхьана низамехь вовшах, классехь бан безарг вовшахтоха а леррина х1иттийна, язйина Iаматаш ца хилча?\nХууш ма-хиллара, литературо, историно кхиабо кхетам. Вон хIума ган а, цуьнан мах хадо а, иза вайн юкъараллера дIадаккха сихдалар дац вайн амалехь. ДIадаханчу бIешарахь дуьйна кхетошкхиоран болх къоман гIиллакх-оьздангаллах боьзна дIацахIоттор бахьнехь, дийнна цхьа чкъор дешар-йоза ледара хууш, къоман амалца зIе йоцуш а кхиъна вайн. Iилманчаша далхорах, телевиденехь, радиохь кхайкхадарх гIуллакх хир дац, нагахь халкъана шен мотт дахарIерехь хьашт ца хилахь, иза хьашт хинболу хьелаш ца хилахь. Халкъана шен мотт алсамо оьшур бу, нагахь цуьнан мотт НР-н Конституци тIехь дIаяздина ма-дарра пачхьалкхан тIегIанехь дIахIоттабахь. Массо а законаш санна, «Нохчийн Республикехь меттанийн хьокъехь» долу закон а ду, тIехь терго а латтош, кхочушдайта дезаш. Тахана наггахь а школехь дайннанойн гуламехь нохчийн мотт хезаш бац. Цхьайолчу телевиденин, радион передачашкахь иза хаза, нийса а буьйцуш бац. Республикин т1ег1анехь д1ахьо цхьаьнакхетарш наггахь бен нохчийн маттахь дац, зал юьззина охьахевшинарш нохчий бен боццушшехь. ТIаккха иза башха къоман меттан сийдар хуьлий? Мотт хаар, вовшашка урам-новкъахь хьал-де хаттар хилла ца Iа. Мотт xaap – халкъана хьалха дIахIоьттина, сахьтехь, шина сахьтехь а, оьшшучохь кица, масал далош, дустар далош, нохчийн меттан бакъонаш ларъеш, къамел дан хаар ду. Нохчийн меттан мукъамехь. Оцу тайпанчу къамеле, хазачу мукъамехь долчу иллига санна, ладугIу наха. Иштта динчу къамело шайн стаг вийнарг а вуьтуьйту, мел доккха дов а дерзадо. Халкъан мотт, нохчийн мотт бу, бийца а, хьеха а безарг, дешархойн сих, т1амарх а болуьйтуш. Эзарнаш халкъаш, меттанаш ду хIокху малх кхетачу дуьненахь. Царах цхьана маттаца, нохчийн маттаца, схьакхачийна вайга вайн дайша халкъан иэс, амал, гIиллакхаш. Цундела шен халкъан мотт цахуург гена ву шен халкъан диканна, вонна а. Цунна велха а, вела а ца хаьа, шен халкъ доьлуш, доьлхуш. Ша лазаро хьовзийча бо узам, весет, орца дахар, гIенаш а хила деза нохчийн кIентийн а, мехкарийн а нохчийн маттахь. Царах цхьадерш хилла а кхочушхир ду, нагахь вай юьхьанцарчу классашкахь хь\nехар нохчийн маттахь дIахIоттадахь, нохчийн мотт, литература хьехаран сахьташ юккъерчу, лакхарчу а классашкахь алсамдахахь. Нохчийчоьнан Iеламнехан кхеташонан куьйгалхочо Х-А Кадыровс ша «Даймохк» газетана еллачу интервьюхь (20I0 шо, I8-гIа март, №28) боху: «…Бусалба дино ца боху вайга Къуръан Iаьрбийн маттахь хилла алий а, Дела Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Iарби хилла алий, шайн къоман хаза гIиллакхаш тасий дуьтуш, Iарбийн гIиллакхашна тIедерза. Ма дерза! Нохчий долуш, бусалбанаш долуш, вешан къоман хазачу гIиллакхашца дахар а, декъалхилар а лойла вайна вай\nкхоьллинчу Дала! Ненан мотт къоман йоцуш йиш йоцу хазна ю. Мотт, ненан мотт, байна долу, и бицбина долу адам мотт буьйцучу къомах херадолу. Дала белла вайна вешан мотт. Шен ненан мотт бицбинарг, ийманах вухур вац, ала ваьхьар вацара со. ДоIа дар шена дезаш дерг Деле дехар ду. Ша хIун доьху а хууш, хазачу шен маттахь Далла хьаставелла, дехар тоьлаш хир ду. Вайн хьуьжаршкахь а, исламан институтехь а, университетехь а ненан мотт Iамабар, Iарбийн мотт Iамабар санна, лаккхарчу тIегIан тIехь хила деза. Ша барта дуьйцург нийса, йозанца дIаяздан хууш Iеламстаг хилар доккха ниIмат ду». Кегийчу къаьмнийн меттанашца къийсам дIахьошболу ехха хан ю. И къийсам дIахьочарна шера хаьа, мотт дIабаьлча, къам дIадолий. Иза хуучу «идеологаша» пачхьалкхехь цхьа мотт хила беза боху политика дIахьо. И политика дIахьо хIилланца, нуьцкъаша а. И политика дIахьочарна ган а, хаза а ца лаьа Малхбузерчу пачхьалкхашкара бакъдерг: кегийчу пачхьалкхашкахь шиъ я масех мотт пачхьалкхан мотт хилар. Муьлххачу а пачхьалкхан уггаре а боккха, мехала хьал-бахам цунна чохь деха халкъаш, церан гIиллакх-оьздангалла, ламасташ, меттанаш а хилар къобалдан ца лаьа оццу «идеологашна». ДIадаханчу бIешеран 60-чу шерашкахь Москвахь кегийчу къаьмнийн меттанашна лерина дIахьочу конференцехь: «Кегийчу къаьмнийн меттанаш ишколашкара дIадаха деза, уьш хьеха оьшуш дац, шен доьзалехь а, накъосташца а дийцар бен. Кхин мах а, маьIна а доцуш ду кегийчу къаьмнийн меттанаш…», – кхайкхочийн, чIагIдечийн а къамел, дош а кагдан стогалла, доьналла а тоьъна, царна дуьхьал къамел динера Сулейманов Ахьмада. «Кхо хIума ду дуьненчохь даима а цхьаьна хила дезаш, вовшахдаьхча, кхуьй а леш: Даймохккий, Ненан Моттий, Халккъий. Тхо-м – нохчий, гIалгIай – Казахстанехьчул чомехь даа, цигахьчул дезаниг, хазаниг тIедуха ца даьхкиний тхешан махка, цIа, карахькуьйгахь а, тIехь а доццушехь. Тхо цIа оьху: Даймохккий, Ненан Моттий, тхешан Къаммий цхьаьний бен мегаш дацарна», – оцу конференцехь аьллера Ахьмада. Тахана а ду сийлахь-деза и кхоъ – Даймохккий, Ненан Моттий, Къаммий – вовшахкъасто йиш йоцуш.


Обновлено 14.06.2013 10:12 Автор: Administrator 14.06.2013 09:52\nЦа воьжна къонаха\n(НР-н хьалхарчу Президентан Кадыров Ахьмад-Хьаьжин некъах дош)\nДахарехь муьлхха а халонаш лайначу стагана тIе ма-хьаьжжинехь, цуьнан аматехь гуш хуьлу цунах дерг. ТIамо а Iовжош, доьзалехь дика-вон листа а дезаш, мехкан лазамаш дIабаха гIорта а везаш, шен ницкъ кхочучу барамехь ваха везаш нисло цуьнан. Доьзалан, шен а дезарш тIаьхьа а тоьттуш, мехкан дуьхьа шен са дIадала кийча а волуш хуьлуш ву мехкан воI. Дукха хилла иштта къонахий вайн махкахь. Ишттачех цхьаъ вара Ахьмад-Хьаьжа а (Дала г1азот къобалдойла цуьнан).\nМел шена халонаш тIеIиттаяларх, мел кхерамаш тийсарх, вуха ца волуш, къоман паргIатонна шен са дIаделла кIант ву иза. Цунна а ма лаьара маьршачу махках, вай санна, воккхаве а, берийн бераш хьеста а, ша Iамочу бусалба динан кIоргенаш кхин а йовза а. Мел дукха сатийсамаш бисна хир бу цуьнан! Амма, и шадерриг тIаьхьалонна а дитина, вайн маршонна, вайна паргIато яккха, цо шен са дIаделла.\n2000-чу шарахь веара Ахьмад-Хьаьжа куьйгалле. Цо шен корматалла а, шен махке болу безам а, мел шен махках дог лозу а гайтира вайна. Ахьмад-Хьаьжа декъалхиллачул тIаьхьа цкъа шен интервьюхь В. Путина элира:\n«Со цхьа цуьрриг дохко ца ваьллера Ахьмад-Хьаьжа куьйгалле хIоттаварна, со даим воккхавера цо дечу куьйгаллах, цуьнан хьекъалечу къамелех а. Дуккха дуьхьалонаш а йолуш хIоттийна вара ас иза, и ишта хиларна суна боккха кхаъ а бара, сайна дуьхьал хиллачарна хьалхахь юьхькIам а бара!»\nВайна хууш ма-хиллара, Ахьмад-Хьаьжа Россина дуьхьал хилла вара цхьана хенахь. Амма ша схьалаьцна некъ цо хийцира, дериггенах ша кхетча. Къам, мохк хIаллакьхилар ца лайра цо, хIунда аьлча и кхетта хиллера гучуюьйлучу харцонех, ахчанна бечу тIамах а. Ичкерин некъаш Iадда а дитина, Россин агIорхьа а ваьлла, цо дIакхайкхийра вай Россица хила деза, цуьнца бен вайн дахар шена ца го аьлла. И цуьнан некъ Россис къобал а бина, цкъачунна иза куьйгалле хIоттийра, тIаьхьа халкъо харжамбарца чIагI а вира. Халкъ цо бохучух тийшира.\nЦунна вай теш хилира, 2003-чу шеран 23-мартехь, дерриг адам ара а даьлла, д1аяьхьначу референдумехь. Эццехь адамо къастам бира шайна хьаьнца даха лаьа, шайн куьйгаллехь мила ган лаьа а, аьлла. Халкъанна куьйгаллехь хила луург Ахьмад-Хьаьжа вара. Цо и нехан тешам кхочуш а бира. Цо дIаболийра шен хьанала, амма хала а, кхераме а маршонан некъ. Юххерчу, чоьхьарчу, арахьарчу пачхьалкхашца цо тийсайолийра гергарлонан уьйраш. Цо шен къамелехь довзуьйтура царна нохчий обаргаш, жоьлгаш, террористаш а цахилар. И кхойкхура сих-сиха хьошалгIа кхечу пачхьалкхерачу векалша, Iеламнаха, куьйгалхоша, цуьнан къамеле ладогIа, цуьнца гергарлонаш тийса а.\nТкъа Ичкерин куьйгалхой дарбелла хьийзара Ахьмад-Хьаьжа шайна дуьхьалваларна, цо схьалаьцначу некъана а.\nМасхадовс Указ даьккхира, ша Ахьмад-Хьаьжа муфти волчуьра дIавоккху аьлла. Ткъа и указ Ахьмад-Хьаьжина оьшуш дацара, цо и къобал а ца дира, «Со дIаваккха цуьнан бакъо а яц, воккхуш хилча а, муфтиято ваккха веза со дIа!» – аьлла. Иза-м, цара дIаваккхаре а ца хьоьжуш, ша дIаваьллера, шена шаерриг хаа а харцонаш ма-евззина.\nБахьана: Ахьмад-Хьаьжа шаьш бохучу некъара дIаваьлла шайна дуьхьалвалар, ша гIазот кхайкхор дац, хIара гIазотан тIом бац алар дара. Ткъа Ахьмад-Хьаьжел тIаьхьа Масхадовс муфтий хIоттийначо и гIазот ду аьлла, дIакхайкхийра.\nХала мур хилла-кх Ахьмад-Хьаьжина тIехIоьттинарг. Делахь а, ша схьалаьцна бакъонан некъ дIа ца хоьцуш, Делан кхеле иза дIавирзира. (Дала декъалвойла иза!)\nХьуьнхахь болу кIентий дукха цIа берзийра цо. Даиманна а царна амнисти яккха гIерташ, и кIентий шайн доьзалшна тIе цIаберзо гIерташ, къамелаш дара цуьнан. Нахана мел хазахетара, телевизарчохь, герзаш охьа а дохкуш, маьршабовлуш, вайн кIентий гича. Ткъа Ахьмад-Хьаьжин дог-ойла муха хилла хир ю и сурт гуш?\n«Нохчийн Республикехь дерриге а халкъаш паргIат а, дика хьелаш долуш а, цхьа а кхерам а боцуш даха хьакъ ду», – олура Ахьмад-Хьаьжас. Цо куьйгалхошна тIедохкура оьрсийн мотт буйцуш болу бахархой районан а, республикан а юкъараллин дахаран хиламашна юкъаозор, халкъалахь къестамаш цабар. Ша а вара Ахьмад-Хьаьжа чIогIа церан гIуллакхашка хьожуш. Цо тергам ца беш ца дуьтура церан цхьа а дехар. Оцо а гойту вайна, Ахьмад-Хьаьжа нийсачу некъа тIехь хилла хилар, Дала а, шариIато а бохург и дан лууш хилла хилар а.\nЦкъа, дагадогIу суна, Мирзаев Султана шен а, Ахьмад-Хьаьжин къамел дара «Даймохк» газета тIехь зорбатоьхна. Сайна и чIогIа тайна дела, шуна а, оцу къамелан цхьа дакъа довзийта лаьа суна.\nСултана, ша Ахьмад-Хьаьжас кхайкхина цIа валийча, ша хаьттира боху:\n«Вай хIун дан гIерташ ду? Адамаша тайп-тайпана ма дуьйцу».\nАхьмад-Хьаьжас иштта жоп деллера.\n«Дагестанера, ГIалгIайчуьра, ГIебартойн-Балкхаройчуьра, Къилбаседа ХIирийчуьра вайн лулахой санна, мехкан муьлххачу а регионера нах санна даха лаьа суна вай. Стаг Iуьйрана паргIат шен балха воьдийла, суьйрана шен цIа вогIийла лаьа суна. Вайн некъашца блокпосташ ца хуьлийла, оцу некъашкахула БТР-ш ца хехка лаьа суна. Вай маьрша дехийла, республика меттахIоттайойла лаьа суна. Вай динехь совдовлийла, вайн халкъ къеллех, балех хьалхадолийла лаьа суна. ТIом чекхбаккха лаьа суна. Иза ду-кх суна лууш дерг!»\nОйла йича, ма баккхий лаамаш бацар-кха уьш. Ткъа кхочушбан воьлча, синош дIадала дезаш а нисдели-кх Ахьмад-Хьаьжин, цуьнан накъостийн а.\nАхьмад-Хьаьжа, шен къомах а, шен махках а дог лозуш, вуьззина нохчийн кIант хилла хиларх юха а тоьшалла ду вайна и.\nАхьмад-Хьаьжа вайца воцу 9-майхь 8 шо кхечи. Амма цуьнан некъаш, цо сатийсинарг кхочушдар вайца дисна. Вешан ницкъ ма-ббу, синош ца кхоош, цуьнан лаамаш, цо сатийсинарг кхочушдан хьовса деза вай. Цо вайн дуьхьа дIаделла шен са, цо вайн дуьхьа лехна машаран некъаш, цунна вай паргIат даха лиъна. Ткъа тахана вай, цуьнан лаамаш тIаьхьа а теттина, вешан лаамаш кхочуш а беш лелча, нийса хир дуй-те?\nЦкъа шен къамелехь цо аьлла дагадогIу суна:\n«Со тахана ахчанна а, я дарж дезаш араваьлла вац, сайн доьзал соьга мичча хенахь а хене баккхалур бу, сан Iалашо – халкъ маьрша дахар, цунна паргIато хилар, вай хIаллакцадайтар а ю. Ас, нах санна, маьрша дахий вай, боху, нах санна, вешан мехкан дай хилий вай, боху. Муьлш мичара бу а ца хууш болу нах хьалха а бахий, хIаллак ма хила вай, боху!» – иштта, цо дина къамел, тахана а сан синкхетамехь дисна.\nНехан дегнаш тIехь яккхий гIайгIанаш, баланаш бара. Буьйсана охьавуьжуш, хIун хир ду ца хууш, саготта вуьжура, тIом болалур-те, я, туьтмIаьжигаш йоьхкина, муьлш бу а ца хууш болчу наха, чу а лилхина, дIа а вигна, войур-те бохуш, ондачу балехь дара халкъ. Дикане, машаре сатесна долу халкъ ишттачу стагана тIетовжа кийча дара. Амма и саннарг вацара. Делан къинхетам хилла, шегахь ийман, яхь, оьздангалла, бакъ дин, къонахалла хиларе терра, Ахьмад-Хьаьжа хьалха а велира, цунна халкъ тIаьхьа а хIоьттира, цо вайна маршо а яьккхира.\nВайна дагадогIу некъашца хилла хьал: дIасавахар доцуш, водахь-сарале цIа вогIур ву-вац а ца хууш, тIепазабовш кегий нах, отуш ярташ, багош мохк и-дерриг гуш дара кхечарна а, амма хьалхаволуш стаг вацара. Ахьмад-Хьаьжас и дукъ шена тIелецира. Жоьпалле дукъ, бала а бара цо шена тIелаьцнарг, амма, ша мехкан вуьззина къонах хиларе терра, шен махках, халкъах дог шен лазаре терра, юкъ йихкина аравелира иза. Амма Iаьржачу тешнабехко вожийра иза. Вожийра, амма халкъан иэсера дIа ца ваккхавелира. Тахана а вайна юкъахь деха цуьнан весеташ, кхочушбо цуьнан лаамаш.\nХала некъбина шен дахарехь Ахьмад-Хьаьжас. Доьзал, Iилма Iамо бакъо йоцуш, къайлах-къулах Iамо дезаш хилар а. Делахь а, шена и бусалба Iилма дезарна, ша цIена бусалба хиларе терра, цхьана а халонашна къарцалуш, цаьрга ша охьа ца таIавойтуш, къахьегна цо. ЦIахь дешначул тIаьхьа, цо чекхъяьккхина Бухарара «Мир-Араб» хьуьжар а, Ташкентера имам Бухарин цIарах йолу Исламан институт а, дешна Амманехь а.\nАхьмад-Хьаьжа вогIу аьлла хезча, цуьнан къамеле ладогIа вахна со а масийттазза. Со санна, цуьнга ладогIа, цо дика кхаъ баккхаре сатосий, дукха адам гуллора. Вовшашка кхаьънаш дохуш, хабарш кхоьхьуьйтуш хуьлура нах, Ахьмад-Хьаьжа вогIуш ву тахана бохуш. Цо чIогIа нехан даг чу дижош, дегнаш кIаддеш, дикачух нах тешош, дуьйцура. Ша дендоцург а ца дуьйцура цо. И вайна цо хаа а хаийтира.\nЦунна хууш хиллера арахьара чубаьхкина къоман мостаг1ий мел кхераме бу, цара вайна хIун зулам дохьур ду а. Кхиберш и хууш хиллехь а, амма цунна юххе а хIиттина, цхьа и дIакхайкхош вацара. Цкъа дагадогIу суна цо аьлларг:\n«Варийлаш, сан вежарий, йижарий, вайна ца оьшу шуна кхечу махкара тIебаьхкинчу наха тIекхийдо некъаш, церан Iилма, цара хьехнарг а. Вайн вешан хьуьжарш хила еза, кегий нах кхетош-кхиош белхаш бан беза. Хьалхалера дешна нах бу вайн, дукха бацахь а, цара шайн синош ца кхоош бусалба Iилма Iамо деза вайн кегийрхошна, вайн Iадатехь, вайн гIиллакхашца. Маьждигашкахь вайн махкахой хила беза имамаш. Ткъа тIебаьхкинчу нехан шайн Iадаташ ду, шайн гIиллакхаш а ду. Вай нохчий ду, дайшкара дуьйна гIиллакх-гIуллакх хIун ю а хууш, вешан Iадаташ а долуш, кхидолу къаьмнаш вай лелочу гIиллакхех цец а бовлуш. Тахана вайн йиш яц кхечу къаьмнийн амале дерза. ТIаккха вайн мотт а дIабер бу, нохчалла а дIадер ду, тIаккха вай дайна ду, доцуш ду. Ткъа мотт, гIиллакх, бух а боцу къам – и дайна ду, и къам дац, дIабахийта и нах шайн цIа, царна догIу совгIаташ, мидалш а лой, хаза баркалла а алий, цара, оьшучу хенахь, вайн накъостий а хилла, тIемаш бина, ткъа тахана цаьргара вайна кхин оьшуш хIума дац. Уьш шайн цIахь дика бу. КхидIадерг вай дерзор ду вешан махкахь. Вайна ца оьшу церан хьехамаш, цара делларг. Вайн махкахь нефть ду, кхин шортта хазнаш а ю, вай атта дахалур ду. Уьш вайна зуламе бовлуш бу, цара юкъадаржо хьийзориг шайн хIума ду, вайн Iадатца догIуш хIума дац. Ткъа цхьаболу нах, царах Iеха а белла, цара лучу кепеках бохка а белла, галбевлла лелаш бу. Уьш вайн нах бу, уьш, кхета а бина, меттабало беза. Вайн уьш дIатуьйсийла дац!»\nЦахуург дац иза массарна а, Ахьмад-Хьаьжас Масхадовга, айхьа ца бахийтина ала и вайн тIемалой Дагестане, оьрсийн эскарш чу а даьхкина, вайн махкахь цIий Iана мегаш ду, юха а тIом лан хьал дац вайгахь, ма балабе кху чу тIом аьлла, дехардича, Масхадовс ша эр дац иза аьлла. КхидIа..?\nТIаккха нахана хиира кху чу тIом богIур буй, и доккха зулам дуй а. Адам чIогIа саготта дара. Жимма а аьттоберг, кисанахь сом-ком ерг кху чуьра араваьлла дIавахара, ткъа гIийла мисканаш, шайн махках дог лозурш бухабисира. Цул тIаьхьа кху махкахь хилларг вайна хаьа. И ца хилийта гIертара Ахьмад-Хьаьжа, амма цуьнан ницкъ ца кхечира оцу тIехь. Масхадов цуьнан накъост хилла дIахIоьттинехьара, и зулам хир дацара.\nАхьмад-Хьаьжина луург – халкъ паргIат дахар, нах цIаберзар, блокпосташ д1аяхар, вайн махкахь маршо хилар дара-кха, доцца аьлча. Цунна лууш дерг, даима цо олург: «Къаьмнаш ма къестаде, нах ма къестабе, вирдаш ма къестаде. Нагахь вай и къестамаш бахь, вай декъалур ду, иштаниг хилийта мегар дац, тIаккха вайн мостагIийн луург долу, и дан гIерташ бу уьш».\nСуна дагадогIу, Ахьмад-Хьаьжина тешнабехкбечу дийнахь (9-чу майхь) Соьлжа-гIалахь со нисвеллера стадионна юххехь. Лазийна адамаш дара аракхоьхьуш, дIасауьдуш нах, со, хуьлучух ца кхеташ, лаьтташ а волуш, суна юххехула, елха а йоьлхуш, коьртах охьахьоьхуш цIийш а долуш схьайогIуш цхьа зуда яра. Сихдина: «Кадыров, Дала декъалвойла хьо, Дала декъалвойла хьо!» – бохуш, йогIура и зуда. Цо дуьйцучух цецваьлла, ас цуьнга хаьттира: «Зуда, хIун ду цигахь хилларг?» – аьлла, амма Iадийна йолчух тера дара иза. Ца хезаш санна, дIайоьдура иза. Юха, тIаьхьа а хьаьдда, чIогIа мохь а тухуш, хаьттира ас цуьнга хиллачух. Кхосса а луш, цхьана хIумано меттаялийча санна, соьга схьа а хьаьжна, елхар а оьккхуш, цо элира: «Вайн Ахьмад вац, Кадыров вац!» – аьлла. Цо бохург ас бакъ ца дира, амма тIаьхьо хиира суна и бакъ хилар.\nАхьмад-Хьаьжа бакъволу нохчо, къонах а, Iеламстаг а вара. Ахьмад-Хьаьжас кхочушдан дагалаьцна дукха дика г1уллакхаш кхочушдеш схьавогIу цуьнан кIант, даима цунна юххехь дика накъост хилла волу НР-н Куьйгалхо Кадыров Рамзан.\nРФ-н Турпалхочух, НР-н Президентах, къонахчух Кадыров Ахьмад-Хьаьжех сайн дош дерзош, ала лаьа:\nАхьмад-Хьаьжа, Дала декъалвойла хьо! Дала гIазот къобалдойла хьан! Делан веза хьаша хуьлда хьох!\nБешин чаккхе йоцу хаттарш\nЦхьана сохьтан алапа…\nСо вале эзар шо хьалха,\nДено-денца даг тIе язлуш


Кремл реза яц Iамеркин векалша Путин коррупци лелош ву аларна\nОьрсийчоьнан президент Путин Владимир коррупцин да ву аьлла Iамеркин Iедалан векалша дIахьедар бахьана долуш ша кхеторе ладоьгIуш ю Кремл. Цунах лаьцна дIахьедар дина Оьрсийчоьнан куьйгалхочуьнан зорбанан секретаро Песков Дмитрийс.\nПутин коррупцица уьйраш йолуш ву бахар цкъа хилла доцу хIума ду, Оьрсийчоьнан президентана иза хууш ду, иза хила йиш йоцу хIума а, цу кепара Iамеркин Iедалан лаккхарчу даржашкара наха дийца оьшуш доцуш а ду аьлла хета цунна, бохуш вара Песков.\nЕарин дийнахь КIайн ЦIийнан зорбанан секретаро Эрнест Джоша хаам бира Iамеркин финансийн министран когаметто Шубин Адама Путин коррупци лелош ву алар Iамеркин администарцина хетарг гойтуш ду аьлла. Дечкен-беттан 25-чу дийнахь ББС-Цхьаъ телеканало гайтира «Путинан къайлах хьал» цIе йолу документалан филм.\nЦу филмехь вистхуьлуш Iамеркин финансийн министран когаметто Шубин Адама бехке вира Путин Владимир коррупци лелорна. Кремло дIахьедар дина цу филман чулацам цхьа а бух боцуш бу аьлла.


Бусалба дин бахьан долаш мехках ваьнна къонах — Сердало\nДукха ха я, цу сагах дувца а язде а ловш со вола. Бакъда, цхьацца гIулакхаш юкъе лелахаш а, ма хетта цох дола дувцараш тахка а довза а ха цахиларах из малха ца воаккхаш ваьгIавар со. ХIаьта хIанз ха я аьнна хет сона цох дар ала а, сайна ховр дувцфа а, язде а. Вувцаргвола къонах ва Селашкахьара вай мехка хьа а вена Экажкъонгий-юрта ваьха Магамиев Мухьаммад-ЯрагIе воI Iаьла-Хьажа.\nIаьла-Хьажах дIаяьздаь арадаьнна а, из ваь ха белггала ховш а хIама дац, цхьацца газеташ тIа а, телевизорашка а из фу саг вар, фу леладеш вар, сенца вахаш вар дувцар мара. Бакъда цхьаццанахьа боккхийча нахага а, цун ший дезалах болча нахага а дIа-хьа хеттарца цох тоъала хIама вIаштIехьадаьннад са дувца.\nIаьла-Хьажа юртарча наха хьадувцачох Селашха къамах саг хиннав, цхьаболчар Iарбий къамах хиннав из а йоах. ХIаьта селашкахьа, Ансалта яхача юрта бах цун тайпах нах, шоаех селий а лоархIаш. Из венав вай мехка 1840 шерашкахьа, юххьанца вай мехка из хьалвенача хана саг тайпах белгалвеш болча гIалгIаша из хьаваьннача юрта цIерах дIаяхийтай цун тайпан цIи Амсадой аьнна. Бакъда тахан цун дезалий дезал Iаьленаькъани, Амсадойи шин тайпан цIи язъеш ба.\nЮххьанца Даьла дин кхайкаде волавеннача хана Iаьла-Хьажа хиннав ткъаь шерага кхаьча зIамига саг. КIаьнк волча хана денз бусалба Iилма лаьрххIа дийша дика ховш хиннав из. Дувцачох из деша ваьгIа моттиг Сийдола Макке я – тахан дерригача дунен тIарча бусулба наха хьажол деш йола шахьар. Цудухьа йоахаш хила а тарлу цох цхьаболча наха из Iарбий къамах хиннав, бакъда малагIча къамах из хиннав ховр Даьла ва. ХIаьта тахан вайна кертте эшар, вай хьаэцадезар да цо лелабаьча аттабоацача наькъацара воашта накъадаргдола пайдане гIулакхаш.\nМакка вахаш а дешаш а итт шу ха яьккхай Iаьла-Хьажас. Цул тIехьагIа цигара цIавеча Нохчий мехка нийсвеннав из. ХIаьта Иласхан-юрта болх а нийсбенна цига берашта Къуръан хьехаш ваьхав из шин шера гаргга. Ше цига даьккхача шин шера цхьацца динца дувзаденна хIама хьехаш хиларал совгIа Iарбий мотт хьехаш а хиннаб цо шийца деша дагIача берашта. ТIаккха цхьацца метташ дика доацача наха оакхал а даь, Iаьдало кхеставеш ца вуташ цигара селашкахьа юха чувахав из. Цига вахаш имам Шамилаца хьоашал тасса а цун гарга ваха а аьттув баьннаб цун. Бакъда цхьан хаттаргахьа къовсавенна хиннав Iаьла-Хьажа Шамилаца. Россе эскарцара тIом бита, царца къувса низ тоъаргбац вай, къиза а низ болаш а паччахьалкхе я Россе, эшацар вайна царцара тIом, яхад цо. Бакъда, имам Шамила цо яхар вIалла кIо а даьдац, цул совгIа шийна раьза воацаш из вале а из шийца хилар дезаш хиннав имам. Амма Iаьла-Хьажас цунцара дIа а къаьста, дин хьехаргда ше аьннад. Бакъда, Шамила бокъо еннаяц цунна берашта хьеха, хIаьта вож ший болх дIахо беш хиннав гIулакх халача даллалца. Дукха ха ялале Шамила бIенцара нах тIехьа а баьнна, царех хьулалуш ведда гIалгIашкахьа хьалвенав из.\nВоагIаше Экажкъонгий-юрта венав Iаьла-Хьажа хьал, из да хьадувцарах 1847-1848 шераш. Цу хана Экажкъонгий-юрта маьждиг хиннад наха цхьана ламаз деш а, рузба деш а. ХIаьта ер бусалба Iилма дийша а берашта из хьийха а волга шоашта хайча Экажкъонгий-юртарча наха шоай маьждига имам а ваь берашта хьеха моттиг еннай цунна. Цига ишта вахаш ши шу гаргга ха яьлча цу ханара Iаьдал тIехьа а даьнна гIалгIаша водаваь Онгашта хьалвигав из. Цига атта а кхерамза а хеташ цу юрта ваха лаьрхIад цо. ГIалгIаша дика тIа а ийца цига ваха хайнав из Бартабоса яхача метте. Вай мехка ше воагIача хана Шамила бIенахи Iаьдалахи ведда венавале а дукхагIа цун уйла хиннай дин хьехарца къахьега. Цудухьа укхаза а бусалба дина нах тIахьехаш, царна Даьла дин хьалхадоахаш ха яьккхай цо цхьан юкъа.\nОнгашта вахаш волча юкъа наха ваха цхьа моттиг вIаштIехьа а яьккха цу чу наха бусулба дин Iомадеш а дIакхайкадеш а ха яьккхай цо. Цигара цхьа шу совгIа ха яьлча Iаьдал а цхьацца бола нах а раьза боацаш, цар ваха а лела а ца вуташ цигара эккха а ваь из лелавеча наха 1852 шерашка Мужеча дIавигав из. Цига а гучаваьнна ткъо ди мара ца доаккхаш Галашка Iоаховахав.\nЦу замалахьа Галашка хиннав хIаьтта дийша а ваьнна цIавена Iарчакхнаькъан (Ганиев) Iумар-молла цо тIаийца моттиг а енна Iохоаваьв Iаьла-Хьажа, сона могаш укх мехкарча наха хIама аргдац хьога, аьнна дош а денна. Цига вахаш Iумар-Моллийца деша а хайна цунца дешаш а шийна хьаьнала къахьегаш а доладаьд цо ший керда вахар.\nЦхьан дийнахьа Iумар-Моллаца дагаваьннав из шийна саг йоалайича фу дар-те, цIен-нана а эш шийна, ха а йодаш латт ший, аьнна. ХIанзарчоа сабарде, хье дIачIоагIваллалца, кIезига ха яьлча кхы саг ца хуле аз сай йоI яйта а сесаг йоацаш вутаргвац хьо, аьннад цунга Молла. Цо аьнначоа раьза а хинна кхы из дош ца хьоадеш Iийнав Iаьла-Хьажа. Ха дIа мел йода наха дукхавезалуш а, цу юрта моллагIа саг венна е ваьнна хIама хилча, саг йодаш е йоагIаш хьоалчагIа нийсделча цига а водаш, цу юртарча нахаца леладечоа юкъара волаш ваха волавеннав из.\nТхьовра селашкахьа из вахача хана цунна раьза воацаш хиннача имам Шамила дIахайнад Iаьла-Хьажа ГIалгIашкахьа дешаш а наха дин хьалхадоаккхаш а волга. ТIаккха цо ший баьччий бахкийтаб ший наиб хьалха а волаш из фу саг ва а цо кхайкадер фуд а хьажа, лаьце из шийна тIа а воалаве аьнна. ТIаккха баьхкача цар хьа а леха хаьттад цунга:\n– Хьона хьан бокъо еннай укх мехка а вена иштта лела?\n– Сона бокъо еннар АллахI ва. Дала массадолча адама ваха а ва а маьрша кхеллад ер дуне. Саг йоах Дала, аз укх дунен чу ший хьаштдолча тайпара Даьла бехказло лора а еш шийна ваха вайта хьаьша ва. Сона из хьаьша сайх хет-кх – аьнна жоп деннад Iаьла-Хьажас.\n– ХIаьта фуд Iа укхаза дер, фу Iомадеш е кхайкадеш ва хьо укх мехка? – хаьттад Наиба.\n– Со бусулба саг ва, тешаме саг ва. ДIахатта укх юртарча нахага, цар хьааргда шуга. Со дешаш воаллаш саг ва дийша а варгвац Iаьхаре дIакхаччалца. Иштта сай деша а дешаш, миска къамаьл а долаш, бусулба наха Даьла динах хIама а Iомадеш лелаш саг ва со, сайна ховчох наха пайда бе уйла нигат а долаш. Тийшаболх болаш хIама а дац са. Кхы саг тIехьа лелавезаш оарцдаха дезаш къайлагIа хIамаш а дац.\n– Ай хIанз Iа иштта даьча къамаьлах тийша а тийша дIа мишта гIоргда тхо. Тхона сенах хов дувцар цаIи леладер кхыдари дий хьа? – аьннад Шамала Наиба.\n– Мел шо тIехьа мара цалеларах, со сайна Дала бегIача мехка мара соцаргвац. Аз юха а ях шуга, укх Галашка гIолла шо чакхдаьлча нахага дIа а хоатташ цар хьа-м аргда шуга со фу саг ва а, аз леладер фуд а. боккъала хьаштдоацар ца а дувцаш вита со сайна ваха, – аьннад Iаьла-Хьажас.\nТIаккха шоаш денача гIулакха юрта майдан тIа гулбеннача нахага хаьттад цар:\n– Фу саг ва ер? МалагIча оамал тIехьа вовз шоана ер? Сенна венав ер шун юрта?\nГIалгIаша жоп деннад:\n– Миска къамаьл долаш, тхога яхаш цхьаккха хIама а доацаш таккхалча ший цIагIа воаллаш саг ва ер шийна Даьла Iилма Iома а деш, из тха берашта дIа а хьехаш. Тха цамогаш хиннача бера дарба а ду укхо. Ца ховчоа бусулба хилар, ламаз, марха, кхыдар хьалха а доаккх.\nЦу хана цу наха юкъе хиннаб из шоай мехкара дIавахача бакъахьа хеташ нах, бакъда хьаьша лархIар долча цар цхьа во дош аьннадац цох из хьаллацар мара. Цул совгIа, Iумар-Молла яз а даь каьхат дIадахьийтад Шамила бахкийтача нахага имамага дIале, аьнна.\nЦигара из къамаьл Шамилага Iо а дергдолаш, шийга Iумар-Молла хьаденна каьхат а ийца нах бахийтаб Шимила хьалвайтача наиба. Цул тIехьагIа имама из новкъа саг а вац, ший хьашт долча ваха а лела а наха дикадар дувца а йиш йолаш ва. Вайгахьар цун дохьале хургъйоацалга цунга дIа а аьле цIадувла, аьнна саг хьал а вайта иштта уж цIабахаб. ТIаккха Iаьла-Хьажа эггара хьалха гIалгIай мехка ше венача хана ше нийсвенна хиннача Экаж-къонгий юрта ваха дIавахав, цигарча нахах бехк хеташ а, ший царна хьалхашка декхарийла хеташ а, цар шийна юхьанца даь хинна гIулакх бахьан долаш. ХIаьта ше Галашкара дIаводаш цу юртарча бахархошка аьннад цо, цхьаннахьа хьоалчагIа долча нах вIашагIкхийттача:\n— Со оаша дика а лелаваьв, сога шо дика а хьежад. Шоана Даьла раьза хилва, оаша соца лаьца гIулакх Дала ше лоацалда шуца, могаш, маьрша, машаре дахалда шо. Аз шоашта вас йолаш хIама даьдале къин тIера довла. Iадика хийла шун.\nЭкажкъонгий-юрта ваха хьавеначул тIехьагIа кхо саг а йоалаяь дезал хьа а болабенна ваха хайнав из. Йовлой тайпах шиъ хиннай цун сесаг, цаI Йовлой язъечарехи, шоллагIъяр Бузуртанаькъан язъечарехи, хIаьта кхоалагIъяр, Кхоартой хиннай. Цу исташа цхьацца веш кхо воI ваьв цунна. Цун къонгех Йовлойчо ваьр Зубайр яхаш хиннав, Бузуртанаькъанчо ваьр Iубайдат хиннав, Кхоарточо ваьр Албаст яхаш хиннав. Зубайри, Iубайдати Iаьла-Хьажас ше техка цIераш я, хIаьта Албаст цун лоалахочо гIалгIачо тиллай.\nТхьовра юхьанца вай дийцача 1847 шера даьд яьхача Экажкъонгий-Юртарча маьждиге хьалха ламаз дайташ а, юртарча наьха дехарах цу юрта имам а хиннав 1аьла-Хьажа. Ше цу юрта мел вах, цига имамал а деш, шийна хьаьнала къа а хьегаш, могаш доацача берашта Къуръанаца дарба а деш, вешта баьцашца молхаш еш боккхагIчарна а дарба деш, готеи мангали лела а деш ваьхав из. Ше вахаш волча юкъа гIалгIай мотт дикка караберзабаь хиннаб цо, из селе ва, Iарбе ва е гIалгIа ва сага ховргдоацаш, гIалат доацаш атта бувцаш хиннаб цо гIалгIай мотт. Шийна из мотт караберзабар духьа йоалаяь хиннай а йоах цо кхоъ гIалгIа. Экажкъонгий-юрта вахаш кхалха цу юртарча кашамашка дIавеллав из.\nIаьла-Хьажий дезал шоай ютарча нахаца гIулакх а долаш, царца барта а болаш, гIалгIай а хинна бахаш ба. Уж массаза хила а хиннаб гIалгIашца дика а во а декъаш цхьана. Из бакъдеш да, 1944 шера вай къам мехках а даьккха Сибре Iодугача хана гIалгIай къамах цахиларах мехках дахац шо, укхаза даха Iе аьлча, масаза аккхарца даьха да тхо, тха даь-даьга хало йолча хана цун оагIо лаьца нах ба гIалгIай ераш болхача гIоргда тхо миччахьа ераш болхе а, акхарна хиннар мара хургдий тхона, аьнна ишта Сибре Iобаха хиннаб Iаьла-Хьажий дезал. Тахан а ба уж гIалгIашта нийсденнача хIаманца дакъа а болаш вай мехка бахаш.\nСаг моллагIча къамах вале а башха вац, Даьлах кхераш, цIена дог долаш, шийна хIама хьа а деш хьаьнала вахаш вале. Керттера дар да бакъдолча хIаманна тIехьа нахаца барта хилар.\nИнгушская оалача улицах ваьхав Iаьла-Хьажа. Экажкъонгий юрта кертерачарех цаI я из. Бакъда цун цIи шоай даь-даь-даь-даь цIерагIа хилча бакъахьа хеташ, Экажкъонгий-юртарча администраце, кийч а даь каьхаташ дIачуденнад шоаш йоах Iаьла-Хьажий дезалех волча Аленаькъан Мухьмада. Сона а геттара дика хургъяр аьнна хет из улица цун цIерагIа хилча, хIана аьлча моллагIболча мугIарерча наьха цIерагIа дукха я ишта улицаш, хIаьта укх дийшача сага цIерагIа хилча меттахьа хургдар из.\nIаьлах-Хьажа шозза говраца Макка ваха хьажол даь хиннав.\nМоцагIа Байсара Мочкъага хьалхале а йолаш, Наьсаре вIашагI а кхийтта гIалгIай къамо ваIад яь хиннай Къаьра дувнаш дуарг ма дац оаха, мехкарий удаберг ма бац, къеденна хIама дуаргма дац, къоалаш дерг ма дац, аьнна. Цу хана цу ваIада юкъе хиннав Iаьла-Хьажа а. Мехка довнаш долаш хIама хилча цига юкъе ухаш, наха юкъе барт беча дакъа лоацаш хиннав из. Даьла раьза хилва царна Кунта-Хьажийца а, БатIал-Хьажийца а, Iовдаца а, Даьдаца а гаргалол лелаеш хиннав из. ХIаьта тоба лаьца, вирд доаккхаш хиннав из Кунта-Хьажийна. Цун бахьан а ший да.\nЮххьанца Иласхан-Юрта хьехаш волча хана Iаьла-Хьажас вужаш-гIотташ цхьа бутт совгIа ха яьккха хиннай Иласхан-Юртарча Хьажаца. Ше дунен чу йоаккхаш йола ха наха дукха везаш, нахаца барта волаш, бераштта а боккхагIчарна а дарбаш деш ваьхав из.\nIаьлах-Хьажий даьккха сурт дац, цудухьа ер статья оаха цун сурт доацаш IотIайоаккх. Кхелхав из 1907 шера, дIавелла воал Экажкъонгий-Юртарча доккхийча кашамашка. Дала гешт долда цунна, Дала къахетам болба цох.\n← Хьехархой тхьамада\nМастера и ремесленники Ингушетии Шелковые фантазии Лидии Хамхоевой →\nУказ о праздновании мусульманского праздника Ид-аль-Адха (ГIурба)


"Хьалххе Iамо безаш хиллера уьш". Дагестанехь коронавирус тIеэцарх\nКема лардеш бу Iаморашкахь дакъалоцурш\nАртикл язйинарг "Кавказ.Реалиин" корреспондент Магомедова Ася\nКху деношкахь Махачкалахь Iамораш дIадаьхьна, коронавирус ца яржийта профилактика еш. 200 гергга стаг вара цу юкъа озийна - лоьраш, полисхой, Роспотребнадзоран а, аэропортан а белхахой а, лоьрийн лакхарчу доьшийлера студенташ а.\nХIоттийначу суьртаца, цхьа шеконе пассажир чохь кема догIу Москвара. Дукха хан йоццуш Италера юхайирзинчу цхьана зудчунна вон хуьлу. Журналисташ ца кхуьу, шеко кхоллаелла зуда нахах ядийна, дIаюьгуш терго ян. Кхерамечу рейсца баьхкина биссина пассажираш а микроавтобус тIехь дIабуьгу карантинна охьабахка. Аэропортна гена йоццучу садоIийлан базехь лоьраш бара цаьрга хьоьжуш Iаш. Оцу кеманахь веанчу хIора пассажиран цIе дIа а язъеш, церан дегIан температура юста езаш бара уьш.\n"Кавказ.Реаллин" корреспонденте мохь туьйхира Орцан министраллан белхахочо: "Хьажахьа, йоI, кадр юкъара дIаялахь, тхан Iамораш ду дIадоьлхуш, ткъа хьо туьтмIаьжиг йоьллина а яц" аьлла.\nОццу хенахь кемана герга машен йогIу Iаморашкахь дакъалоцу кхинберш балош. Инфекцех Iалашвен духар а доьхна, куьйгах каранаш доьхкина, туьтмIаьжгашца ши зуда кеман лами тIе а кхачале соцу.\nДагестанан инфекцийн лазарийн лор-эпидемиолог йолчу Атаева Бажус бехкбаьккхира шина зудчуьнгара, церан духарш ца тайна. "Хьажаш хьулдина дац, месаш гуш ю",- аьлла, дIахьедира цо. "Хьалххе Iамон безаш хиллера", - аьлла, резавоцуш вистхилира уллохь лаьтта боьрша стаг. Шина зудчуьнца суьрташ даха а кхиира цхьаъ.\nЦеран карахь можа пластикан канистраш ю пульверизаторшца.\n"Ораматаш Iалашдархьама, царна хи детта лерина ю" аьлла, йоза дара царна тIехь.\nИзоляцехь латтийна къона, еха месаш йолу зуда лоьраша лаца а лаьцна, арайоккху. Дехьарчу Каспийскерчу дарбан цIийне кхачо дагахь, катоьхна машенчу а хаийна дIаюьгу "цомгушъерг".\nКоронавирусна профилактика еш Iамораш\nМожа канистрийн рагI кхочу. Уьш карахь кеманчу бевллачу зударша дезинфекци йо салон чохь. Цхьа хан яьллачу заманчохь трап тIехула охьабуьсу уьш пластикан галешца. Кеманчуьрчу гIенташ тIе тийсина гатанаш хиллера цу чохь арадаьхнарш.\n"Автоклаве дIахьош ду оха хIорш дезинфекци ян. ТIаьхьо гатанаш цIано а йина, юхадохьур ду оха",- аьлла, кхетий цхьана зудчо.\nКоронавирус ю аьлла, шеконаш хилла зуда Каспийскерчу Юккъерчу гIалин лазартне ялайо. Шлагбаумца къевлина ду кевнаш. ХIинццалц масех хадархо хуьлура цигахь лаьтташ, ткъа Iамораш доьлхучу дийнахь полисхо а цхьана вара цаьрца гIаролехь.\nДарбан хIусаман кертара машен арайолу. Урхалла дечо хоьтту, хIун хилла, стенна бу урамехь оццул дукха лоьраш а, полисхой а олий.\n"Коронавирус кхетта зуда ялийна",- жоп ло полисхочо.\n"Вабабай" - олий, шен кор дIакъовлу шоферо.\nХьаькамаша бахарехь, цу кепара Iамораш кхин дIа а саццонза дIахьур долуш ду.\n"COVID-19 вирусан кхерам дIабаьллачул тIаьхьа бен болх сацор болуш бац", - аьлла, тIаьхьо кхеташонехь а дIакхайкхийра регионерчу могушаллин министро Гаджиибрагимов Джамалудина.\nОфициалан статистикаца, карарчу беттан 14-чохь коронавирусан ун даьлла цхьа а меттиг бац Дагестанехь.


Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента арахецна допинганна дуьхьал долу " Родченковн акт"\nГIуран-бутт 05, 2020\nТрамп Дональда, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента, куьг яздина "Допинганна дуьхьал долчу Родченковн низамна".\nДокументо бехктакхаме озо магадо Американ Штатийн спортхоша дакъалоцучу дозанал арахьарчу дуьненаюкъарчу спортан къовсамашкахь допингах долу низам дохийна волу муьлхха а стаг. Низамо 10 шарна набахти кхачайо, 250 эзар доллар гIуданца цхьаьна. Зулам масех стага юкъахь дича, гIуда туху 1 миллион долларе кхаччалц.\nДуьненаюкъарчу антидопинган агенталло (WADA) емалбира хьалхо Вашингтонан и сацам. WADA-на хетарехь, низамо юхучу хьоле кхачайо допингашца къовсам латторца хIоттаелла йолу дуьненаюкъара кеп.\nРодченков Григорий цIарах ду низам. Москвахь антидопинган лабораторин куьйгалхо хилла стаг ву иза. Цо шераш хьалха Iорадаьккхира Оьрсийчоьно шен спортхошна 2014-чу шарахь Сочехь хиллачу олимпиадехь допинг магош хилла хилар. WADA-агенталло теллира и информаци, карийра Родченковн хаам тIечIагIбеш факташ, царна тIе а тевжаш, мидалш дIаехира масех Оьрсийчуьрчу спортхочуьнгара. Хиламо рогIерчу 2018-чу шеран Къилба Корейрчу Пчёнчханерчу олимпиаде Оьрсийчоьнан спортхой кхачийра шайн йоцчу, дуьненаюкъарчу байракхца.\nМосква къера ца хилира ша допинг лелош ю аьлла бинчу сацамашна. Родченковн вада дийзира пачхьалкхера. Цо ша рогIехь еллачу интервьюхь аьлла, Оьрсийчоь юха ца яьлла допинг лелорах, цунна меттиг хуьйлийла дац 2021-чу шарахь Токиохь хинйолчу олимпиадехь.


Хьайбахах лаьцна кино гайта йиш яц Оьрсийчохь\nЗазадоккху-бутт 21, 2014\nНохчийчура лаьмнашкара шира эвла, 29Мар2012\nЦхьана гергарчу шина баттахь гайтаме яьккха мега, нохчийн къам цIерадаккхарах йолу доьххьара леера фильм. «Ма хетта ца хилахь, ма торру», бохучу нохчийн кицанийн кепехь яьккхина ю иза.\n«Дицдан омра ду» аьлла цIе йолу фильм, нохчийн къам цIерадаккхарах йолу, яьккхина яьлла. Цхьана шарахь сов болх бира цу тIехь, бIе сов декъашхойхй йолчу говзанчийн тобано. Режиссер кхайхкинера, Оьрсийчохь воьвзуш волу Эркенов Хьуьсейн.\nДепортацийн тема цунна гергара яра-ша а кхарачо волчу цуо, яьккхинера шен къам цIерадаккхарх йолу фильм «Шело». Иза, цхьацца гайтамашкахь, хьалхара меттигаш а йогIуш, къобал йина, тIеэцнера хьовсархоша.\n«Чим» аьлла доьххьара цIе яра вайчуьнна, амма, болчу хаамашца, Оьрсийчоьнан кинематографийн кхеташонан коьртехь волчу Михалков Никитас, ала а аьлла, хийцина иза, иштта цIе йолуш кхин кино ю аьлла. ХIинца оцу фильман «Дицдан омра ду» цIе ю.\nОцу проектан автор а, коьрта продюсер а ву Коканаев Руслан. И кино яьккха йолийначу дуьйна, оьрсийчоьнан хаамийн гIирсашкахь, йоккха гIовгIа яьккхинера цунна доьхьала. Иза муьлхачу хьелашкахь яьккхира шаьш, Маршо радиога дуьйцу Коканаев Руслана.\nКоканаев Руслан: «Тахана а и фильм гойтуш ца хиларан бахьан ду- ша мел болу болх хIинцалца чекхабаланза бара. Тахана, иза чекхабаьлла ала мегар ду. Оха и фильм йоккхучу хенахь, тхуна кху Нохчийчохь, цхьанна а агIора йина новкъарло яц. Интернет чохь, бакъдерг дийцича, оьрсийн агIорара гIовгIа лаьттара. Къаьстина «Комсомольская правда» газето яздинера\n«И кино нохчаша, оьрсийн ахчанах йоккхуш ю, оьрсийн салтша, нохчийн бераш дойуш» аьлла. Тхуна иштта хира дуйла хаара. ХIинца, дуьненаюккъерачу цхьацца фестивалашка дIа а язбелла, Iаш ду тхо».\nИ фильм ца яьккхийта доьхьала болийначу балхах аьлча, оьрсийчоьнан юккъараллехь цу тIехь кхиамца лелаш бара цхьаболу хаамийн гIирсаш а, журналисташ а. Иза цара дуора ларамазан кепехь. Масала, ша Кавказан эксперт ю бохучу Юзик Юлияс, яздира интернетехь, и кино емал деш дерг.\nТкъа, Iедалан цхьацца низамхойн урхаллаш-м, шай балхаца догIуш а долуш тергоне эцна и фильм. Бакъду, царах цхьаберш тешаш бу, масла Хьайбахехь и бохам хилла ца хиларна. Шаьш иштта доьхьалонаш хира юьйла а хууш, оцу бохаманна теш хилларш а, кхиберш а, гIонна кхайкхинера, аьлла кхин дIа а дуьйцу Коканаев Руслана.\nКоканаев Руслан: «Шозза-кхузза тхуна, кинематографийн кхеташонера и кино яьккхина ялле, цьунана кийсакаш яийта аьллера. ТIеман структурашкара а, Iедалан агIора а, белхахоша телефонаш еттара. Оха, олуш дара, и болх чекхбаьлла баллалца, хьаьнга хьовса гIерта шу?\nПрокуратуро а тIекхайкхинера со оцу хаттаран. Цара и хIумш хилла дац бохура, Хьабахехь нах хIаллакбар бакъ дац бохуш дуьйцу. Вайнеха нах а бара тхан фильмехь консультанташ. Хьабахах лаьцна кино яьккхина болу авторш а бара: Музаев а, Гаев а, Чагаева а. И бохам хуьлучу хенахь Мальсагов Зиявди цигахь хилла ву. Гвишианица цигахь дов а даьлла, цара лаца а лаьцна дIавигна иза. Амма, и хилларг бакъ дац бохуш цхьацца хIумш ду-кх лелош».\nМаршо радио: «ТIаккха, гарехь а, схьахетарехь а, и кино ца ган а мега-кх шуьйрачу юккъараллехь?».\nКоканаев Руслан: «Суна иштта аьлла ца хета. Цу кино чохь цхьа а адаманна доьхьала хIума а дац. ГIазкий а, я гуьржий а ца безаш дуьйцуш хIума а дац цигахь. Оха бохург ду, къомо олуш дерг-ала деза. Цу хенахь, ас Конституци схьа а эцна ешча, цу тIехь яздина ду артикалшца, дешан маршонех а, дIасавахарца а, могашаллийца а йоьзна йолу.\nДелахь а, массо а хIума Конституци тIехь яздина долшехь, нахана тIехь и зулам дан ма дини цара. Ворх бIе сов стаг хIаллак а вина, иза хилла дац, иза бакъ дац боху хIинца. Тхо оцу киноца ала гIерташ дерг хIун ду?\nКху пачхьалкхехь адамаш даха а, Iан а дагахь далахь, уьш тешна хила беза, кхана царана а, церан доьзалшна а тIехь и хIума юха хира дац аьлла. Иза тIелацар, цалацар Iедалан гIулалкх ду. Делахь а, и кино кийча а ю, цьунах гIуллакх хира ду аьлла хета суна».\nХIокху цхьана шина-кхаа шарахь, нохчийн къам дIадохоран гуонахь цхьацца цакхетимаш болабелла. ХIинцалца, цуьнах дийца мегаш хилла дерг, тахана, дихкина ду. ДIадохорна конференци дIаяхьана волу юккъралхо Кутаев Руслан, цхьацца шеконан бахьанаш а даьхна чувоьллина набахте.\nЦхьаболчара, дийцарехь, иштта кхиъ цхьа жимма дIадоьдахь, нохчашка Оьрсийчоьнан Iедалша кIинтIера даха бохура ду, шаьш дIадохорна. Амма, «Дицдан омра ду» цIе йолу кино а, эзарнашкахь долу нехан тоьшаллаш ду, къоман дагалецамаш а бу хилларг Iалаш деш. Цуо, даиманна санна латтора бу историйн бух.


Нохчийчохь ши де а даьккхина, дIавахна Швейцарера гIаш некъ беш волу турист Витте Бен. Некъа йистехь гIудалкх а такхийна воьду иза, нохчаша шаьш долчу чукхойкхуш, буьйса яккха бохуш, новкъарло йо шена бохуш, забаренна санна, арз дина цо меттигерачу бахархошка.\nНохчийчохь санна шена ахча кховдийна пачхьалкх яц аьлла цо. Цхьа а буьйса нехан чохь ца яккха нигат а дина ву и жима стаг. Буьйса шеца цхьана лелочу четар чохь йоккху цо.\nНохчийчура иза Дагестане а вахна, цигара Казахстане, Туркмени, ГIажарийчу, Иракъе, Шема а кхочур ву. ТIаьххьара цуьнан гIаш и некъ боьрзур бу ХIиндойчохь.\nОьрсийчуьра а, луларчу пачхьалкхашкара а туристаш кхуза оьхуш хиларх цецвала хIума дац. ГIали юкъахь шортта лела уьш, уллехь цхьа а гIаролла деш а воцуш. Европерачу а, кхи а генарчу пачхьалкхашкара а оьхуш бу дуккха а. "Туркавказ" цIе йолчу бюрон куьйгалхочо Болотбиев Iадлана даре дира иза: "Кхечу пачхьалкхашкара а богIу Нохчийчу а, ГIалгIайчу а, Дагестане а.\nСтохка Полшера журналисташна пресс-тур йинера. ХIинца цхьа кIира долуш церан цхьа блогер вара зIене ваьлла, 10-15 стаг а валош, ша веъча тIелоцур варий аш аьлла. Царна программа а хIоттийна, дIаяхьийтина. Уьш а бу бахка безаш. Вуьшта, иштта йоккха тоба ца лаьрча а, 1, 2, 3 вогIуш дукха баьхкина. Вайн агентствос тIелаьцна хилла бу Францера а, Германера а, Iамеркара а, Хорватера а, Чехера а, Австралера а, Ирландера а нах".\nГенарчу кхечу пачхьалкхера нах баьхкича, царна тIе боьгIна хуьлу массеран а тидам. Масала, Iамеркахо Хендрик Майкл Соьлж-гIала "Британика" олучу меттанийн ишколехь хьеха веана ву. Цуьнан белхан накъоста иза возуьйтуш, забаренна цуьнга хаьттира иштта:\n- Хьуо вовзийтахьа!\n- Сан цIе Майкл ю. Со Цхьанатоьначу Штаташкара ву. Техасехь вехаш ву.\n- Кхуза хIун Iалашонца веана хьо? Шпион вуй хьо?\n- Вац. Со кхуза веъна "Британика" ишколехь хьехархочун болх бан!\nТкъа баккъал а Хендрик Майклан хазахетта Нохчийчохь. Хьаша-да тIеэцар а, ша дерриг а тов шена элира цо Маршо Радиога вистхуьлуш: "Кхузахь хьаша-да чIогIа дика тIеоьцу. Суна дика хета кхузахь. ХIора стага соьга олура Нохчийчу вахар кхераме дац. Амма ас билгалдаккха деза Цхьанатоьхначу Штаташкахь Нохчийчоьнах дукха хIума хууш дац. Иза евзаш республика яц".\nШи шо хьалха Нохчийчу шен зудчунца а, шина кIантаца а веънера кхин цхьа Iамеркахо. Ингалсан мотт хьоьхуш, бераш ишколе дIа а тесна Iийра Соьлж-гIалахь, массарна веза а везаш. Амма цуьнан визин хан дIаяьлча, Оьрсийчоьнан Iедало кхин дIа ях ца йира цунна. Кавказ езаелла иза, Гуьржийчу дIавахна шен доьзалца.\nНаггахь, Нохчийчоьнна шайн сагаттаделча, шаьш дина жижиг-галнаш а дууш хан йоккху цара, Тбилисехь, мацца а шайна Соьлж-ГIала юхадерза бакъо лур ю аьлла сатийсамца.


Австрерчу Линцехь дижина дац Iаьрбашна а, нохчашна а юкъахь даьлла дов\nХьалхехьо Маршо радионо хаам бина ма-хиллара, цу гIалахь хиллачу Iоттабаккхамехь лазийна ши нохчо. Полицино бинчу хаамца, кIирандийнахь меттигерчу цхьана дискотекехь садоIуш болчу Iаьрбашна а, нохчийн къомахчу кегирхошна а юкъахь дар-дацар хиллера, ши нохчо Iаьрбашна евзаш йолчу цхьана йоIе вистхилар бахьана долуш.\nИза ца тайначу Iаьрбаша Iуьйранна дискотекера араваьлла дIавоьдучу шина жимачу стаганна кIело йинера. Уллорчу кафена хьалха гергарчу хьесапехь 30 стаге кхаччалц йолчу тобано шина нохчочун йиттинера, арсаш а тухуш. И шиъ дерачу чевнашца лоьрийн цIийне кхачийнера, ткъа полисхоша тIелатар динарш лохуш бара.\nАмма цу тIехь хилларг дIа ца дирзира. ШолгIачу дийнахь, полицино чIагIдарехь, 6 стагах лаьтташ йолу нохчийн кегирхойн тоба бекхам бан араяьлла хилла Линцерчу Iаьрбашна. Цу гIалин коьрта вокзалан хьалхарчу майданахь цара тIелатар дина цхьана 18 шо долчу шемахочун, цунна пайдабоццу чевнаш а еш.\nТешаша кхайкхинчу полисхошна талорхой ца карийна, амма цу кIоштахь лехамаш бечу Iедалхошна гучуваьлла, бейсболах ловзу бита а карахь йолуш, воьду цхьа жима стаг. 26 шо долу и стаг сацийча, иза оьрсийн паспорт долуш, хетарехь, нохчо хилар гучудаьлла царна.\nЛаьцна полисхойн декъе ша дIавигча, цу стаго мукIарло дина, ша шемахочух леттачийн тобанехь вара аьлла, бохуш дийцира Маршо Радионе Линцерчу полицехь. Цу стаго иштта аьллера, шаьш шемахочух латар де хьалха Iарбой бехкбоцуш нохчашна тIелатарна бекхам бар аьлла.\nКху деношкахь Iаьрбашний, нохчашний юккъехь кхин дIа а тийсадаларш ца хилийта само еш ю Линцера полици.


Шен къома 1адат лар цадар, лайн амал ю\nКатегория: ЧРИ Дата публикации Автор: Admin Просмотров: 565\nКху тIаьхьарчу хенахь, нохчаша юкъадаьккхина керла васт ду, шен дас-нанас вина воцчу стагах «ваша» алар. Цхьана хенахь, муьлха а воккхачу стагах олура «ваша», стех - «йиша», и ханна йоккха йелахь «баба» олура.\nЦо гойтура, жимачуьнан ша-тайпа болу лерам. Жималло, воккхаллин до пусар. Иза, наггахь бен хуьлуш а дацара.\nТахана юкъадаьккхина гIазакхех а, неграх а, папуасах а «ваша» алар. Иза, Iаламата доккха ант (г1алат) ду. Цхьана нанас, йа цхьана дена бина боцурш хила йиш йац вежарий, йижарий. Вайн грамматикехь а къастийна ду «нана» бохучух дашах «ненан ваша», «ненан йиша», «ненан да», «ненан нана», «ненан шича» ишта кхи д1а а.\nИзза масала ду, деца доьзнарг а – «доьзалан да», «ден да», «ден нана», «ден йиша», «ден ваша» иштта цу могIара кхин масалш а.\nНохчаша цкъаа олуш ца хилла, шен дех, ненах даьлла доцчу синна, «сан ваша», «сан йиша».\nДика шича хилча, ваша санна дика шича ву олуш хилла, ваша олуш ца хилла.\nВаша бохург докха а деза х1ума ду.\nТкъа х1инца кхечу къомах велахь а олу ваша, керста стагах а олу, дорогой мой брат олу керста стагах, мел йокха лицемери (юьхьдегалла) ю иза.\nШена цкъа а ганза волу стагах а олу са ваша.\nОцу нахехь нохчалла ца хилар ду аьлла хета суна иза.\nДоттаг1чух доттаг1а ала деза, накъостех са накъост ву ала деза, ваша ала ца деза царех.\nДоттаг1 а веза лерина ву нохчийн, «дика доттаг1 вешал а тоьлу» олуш ду нохчийн кица, иза эхье дац ше доттаг1чух доттаг1 алар, мелхо а нийса ду х1умана ше ц1е йакхар.\nХаам АЛЛАХ1АНА дика хаа!\nСан тахана виъ ваша ву, кхин виъ ваша, жима а волуш кхелхина (велла). Аса, царех бен ца олу «сан ваша», кхечарех аьлла дац аса, йа ала а лура дацара соьга хийрачу стагах сан ваша. И алалуш со велахь, со юьхьдегале (лицемер) стаг ца хуьлу?\nВаша бохург, иза хьан цIий ду, хийра стаг хуьлийла дац хьан ваша


Нохчийн "Ахмат" клубера ведда Африкера футболхо\nНохчийчуьрчу "Ахмат" клубера ведда футболхо-тIелатархо Мбенг Аблай. И хаам бакъбина клубан коьртачу тренера Талалаев Андрейс.\n"Ахматан" спортан директора Газзаев Руслана бинчу хаамца, клубо ФИФА цхьанакхетаралле арз хьажийна форвард Мбенг клубера вадаран хьокъехь.\n"Ахмат" клубе Мбенг Аблай кхечира 2015-чу шарахь, дакъалаьцна цо премьер-лигехь Соьлжа-ГIаларчу футболхойн тобано дIаяьхьначу 100 сов матчехь, кевнашна чутоьхна буьрка 22-зза. ТIаьххьара левзина иза клуб стохка аьхка, "Спартакна" дуьхьал.\nХьалхо хаам баьржира, YouТube хостинго дIакъевлина "Ахмат" клубан футболан а, латархойн Absolute Championship Akhmat цхьаьнакхетараллин а каналаш, аьлла.\nГIура-беттан юьххьехь Американ Цхьаьнатоьхнаячу Штаташа футболан клуб "Ахмат" а, латархойн клуб "Ахмат" а санкцеш а хIиттош, язйира "Магнитскийн тептара". Бахьана дара уьш адамийн бакъонаш талхорна санкцеш кIел кхачийначу Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца а, цуьнан гонца а зIе йолуш хилар.