Библиотека СагIин дозалла\nБисмиллахIиррохьманиррохьим Дешхьалхе Хастам бу Аллах1на, комаршо, шукра, хаза хастам а Шена болчу, саг1а луш болчарна рицкъа далар дукха долуш а, царна уггар дика бекхам бан ч1аг1о йина а Волчу. Ас хастам бо Цунна парг1атонехь, халонехь а. Делера салам-маршалла хуьлийла эвлаяийн тхьамда, Делах кхоьруш болчеран имам а, хьокхуш болу мох санна шен комаьрша куьг саг1а даларехь даима кховдийна волчу Мухьаммадна, цуьнан доьзална, халонехь, аьттонехь а саг1а луш хилла болчу цуьнан асхьабашна а. Баккъалла а, саг1а даларо хаза лар юьту, т1аьхье беркате а хуьлуьйту, и саг1а даьккхинарг цхьаъ велахь я цхьа тоба елахь а, и саг1а даьккхинчунна дагна парг1ато я синтем ца хиллехь а, я и схьаэцначу къечу стагана цунах хазахетар ца хиллехь а. Суна лаьа, саг1ин дозаллех лаьцна 1еламнаха аьлла дешнаш хьахо, хьалха заманахь, х1инца а саг1анаш даьхначарех лаьцна мехала дийцарш дийца а. Везчу Деле вай доьху церан саг1анаш къобалдар, вай ечу 1амалехь, олучу дашехь а Цо вайн нигаташ ц1ена хилийтар а. Хьуна хоийла, цхьаболчу нахана саг1ин белхаш бовза ма-беззара бевзаш ца хилар. Царна моьтту, саг1а даккхар деккъа даьхница доьзна ду, амма иза иштта дац. Цундела х1окху жайни чохь саг1ин дозалла, цуьнан дакъош а дуьйцуш дуккха хьадисаш далийна. Х1окху жайнахь долу аяташ, хьадисаш, 1еламнехан дешнаш а ахь дешча, хьуна девзар ду саг1ин дакъош, цуьнан бехкамаш, и къобалхиларх духатухуш долу бахьанаш а. Сайн къамел дерзош, Веза-Сийлахьчу Деле доьху ас дика 1амал ярна т1ехь, ц1ена нигат хиларехь а аьтто бар, Цо сайна гечдар, со маьрша витар а. Х1ай Аллах1, тхо лардехьа гуш, ца гуш а долчу питанех, тхан мохк, кхиболчу бусалба нехан мехкаш а даима тешаме, маьрша а хилийтахьа. Х1ай Аллах1, Айхьа тхуна т1ех1иттийначеран ницкъ кхачийтахь Хьой реза волчу новкъа д1абаха. Делера салам-маршалла хуьлийла вайна дукхавезаш волчу Мухьаммад-пайхамарна, цуьнан доьзална, асхьабашна, массо бусалба нахана а. Шун бусалба ваша – Iелин Сулайманан кIант Халид СагIа даларан хьокъехь даьхкина цхьадолу аяташ Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Мила ву Деле духалург хаза декхар луш верг (Делан дуьхьа, шен даьхни саг1ина луш верг). – Цо цунна масийтта декъехь алсамдоккхур ду иза. И Дела рицкъанехь гатто еш верг, шорто еш верг а Ву, Цуьнга дерзор долуш а ду шу». «Аль-Бакъарат», 245.\nВеза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шайн даьхни Делан новкъахь саг1ина луш болчеран масал – буьртиган масалх тера ду, ша ворх1 кан схьабалийтина а, х1ора кена чохь б1е буьртиг а болчу. Аллах1-Дала совдоккхур ду Шена луучунна, И Дела (комаршонца) шорто еш Верг а, хууш Верг а Ву. Шайн даьхни Делан новкъахь саг1ина луш берш, цул т1аьхьа шайн саг1анаш т1ехдеттаршций, халахетарш дарций хьеха а ца деш, – царна ял хир ю шайн Далла гергахь, кхерам а хир бац царна, г1айг1ане а хир бац уьш. Хаза дош алар‚ гечдар а г1оле ду, шел тIаьхьа халахетар деш долчу сагIанал‚ Аллах1 хьалдолуш а (шен халкъера х1умма ца оьшуш)‚ к1еда- мерза а (1азап дарца сихо ца еш) Ву». «Аль-Бакъарат», 261-263. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Аш саг1анаш (нахана) гуш дахахь – дика ду иза (аш беш берг дика болх бу). Аш уьш къайлах даьхна, къечу нахана д1алахь а – и ду шуна уггар деза дерг, цо д1адохур ду шун вуонаш, Аллах1 аш дийриг хууш ма ву». «Аль-Бакъарат», 271. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шайн даьхни буса а, дийнахь а, къайлах а, гуш а саг1ина луш берш – царна мела хир бу шайн Далла гергахь, кхерам а хир бац царна (къематдийнахь), г1айг1ане а хир бац уьш (дуьненахь шайх д1атиллачух)». «Аль-Бакъарат», 274. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Аша сихо е шайна Делера гечдаре а, стигланаш, латта санна шуьйрачу ялсаманига а – Делах кхоьручарна кечйина йолчу. И нах бу уьш, шаьш парг1атонехь, халонехь а (хьалдолуш, къен болуш а) саг1а луш, шайн оьг1азло хьулъеш (и чекхъяккха шайн ницкъ кхоччушехь), нахана къинт1ера бовлуш а болу, Аллах1 дика деш берш дукхабезаш (царна хаза бекхам бийр болуш) Ву». «Алу 1имран», 133-134. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Ахь ала: «Баккъалла а, сан Дала шортта рицкъа ло Шен лех Шена луучунна‚ Цо цунна (рицкъанехь) гатто а йо. Аш (дикчу новкъахь) саг1ина елла х1ума Цо (Дала) меттах1оттайо, Иза рицкъа лучарех уггар диканиг ву». «Ас-Сабаъ», 39. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Мила ву Деле духалург хаза декхар луш верг (Делан дуьхьа, шен даьхни саг1ина луш верг). – Цо цунна масийтта декъехь алсамдоккхур ду иза, цунна сийлахь йолу ял а (ялсамани) хир ю». «Аль-Хьадид», 11. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, сагIа луш болу божарий а‚ зударий а‚ Деле духалург хаза декхар луш берш а - (Дала) царна масийтта декъехь алсамдоккхур ду иза, царна сийлахь йолу ял а (ялсамани) хир ю». «Аль-Хьадид», 18. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Шу Делах кхералаш, шайн ницкъ ма-кхоччу‚ аш ладогIалаш (шайна бечу хьехаме)‚ шу муьтIахь хилалаш (Дала бохучунна‚ аш сагIа лолаш (Делан новкъахь) – и дика ду шуна шайна. Шен синан бIаьрмецигаллех д1ац1анвелларг - уьш бу-кх декъалхилларш. Аш духалург Деле хаза декхар лахь - Цо шуна иза масийтта декъехь алсамдоккхур ду‚ шуна гечдийр а ду. Аллах1 баркалла олуш ву (дика динчунна)‚ к1еда-мерза а ву (къинош долчу Шен лешна сихха та1зар ца деш)». «Ат-Таг1абун», 16-17. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Аш Деле духалург хаза декхар ло (Делан дуьхьа, саг1а ло). Аш шайна хьалхадаьккхина диканиг – шуна иза карор ду, Далла гергахь дика долуш‚ дукха йоккха ял йолуш а. Деле гечдар деха аш, баккъалла а, Дела гечдеш верг, къинхетаме верг а ву». «Аль-Муззаммил», 20. СагIа даларан хьокъехь даьхкина цхьадолу хьадисаш Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) волчу цхьа стаг веара, цо цуьнга хаьттира: «Х1ай Делан Элча, ял алсам йолу саг1а муьлха ду?» – аьлла. Цо жоп делира: «Ахь саг1а далар ду, хьо могуш а, сутара а, къеллах кхоьруш, хьал хиларе сатуьйсуш а волуш; т1аьхьа а ма тетта ахь, са (валарна гергахь) къамкъарге кхаччалц, ахь ала а олуш: «Хьенехана иза ду, минехана иза ду, т1аккха иза хила а хуьлу хьенехана». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис.\nАш1арин тайпанан волчу Абу Малика (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ц1ано ийманан ахдакъа ду, альхьамду лиллах1и (Аллах1на хастам бу) аларо Мийзан терза хьаладузу, ткъа субхьаналлох1и, вальхьамду лиллах1и (Аллах1 шеца там мел боцчух ц1ена ву, Аллах1на хастам бу) бохучо хьаладузу стигланашна а, лаьттана а юкъахь дерг; ламаз – нур ду, саг1а – ийманан билгало ю, собар – г1айг1а, бала а д1абоккхуш серло ю, Къуръан (цо бохучунна т1евирзинехь) хьоьгахьа, я (цо бохучух д1авирзинехь) хьуна дуьхьал тоьшалла ду. Х1ора стаг а 1уьйрре араволу, ткъа царех ву шен са духкург, и хьалхадоккхург (Далла муьт1ахь хуьлий) я и х1аллакдийриг (Далла 1еса а хуьлий)». Муслима дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьа хурма бен яцахь а, ша гулдинчу ц1енчу (хьанал долчу) даьхних саг1а делларг милла велахь, – ткъа Аллах1 хьаналдерг бен къобалдеш ма вац – баккъалла а, Аллах1а и (саг1а) къобалдарца схьаоьцу. Т1аккха и саг1а деллачунна Цо и кхиадо, ламанал доккха ша хиллалц, шух цхьамма говран бекъа я эмкалан к1орни кхиорах терра». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Абу Умамата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Х1ай Адаман к1ант, хьайна оьшучу барамал совдаьлларг ахь саг1ина лахь – иза дика ду хьуна, ахь и ца луш хьайгахь сацадахь – иза вуон ду хьуна, хьайна оьшучу барамехь сацадарх бехк буьллур бац хьуна. Айхьа кхобуш болчарна т1ера д1аволало хьо. Лакхара куьг (саг1а луш долу куьг) лахарчу куьйгал (саг1а схьаоьцучу куьйгал) дика ду». Муслима дийцина хьадис. Ансарех волчу Абу Мас1уда (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Цхьа стаг веара, жулар (дуьрста) тесна йолу эмкал ялош; цо элира: «Х1ара Делан новкъахь саг1а ду». Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Хьуна и бахьнехь къематдийнахь ворх1 б1е эмкал хир ю, уьш ерриге жулар тесна а йолуш». Муслима дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай Адаман кIант, сагIа ло ахь – Аса хьуна а лур ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Лено олу: «Сан даьхни, сан даьхни», ткъа цунна шен даьхних кхо х1ума ду: цо ша диъна д1адаьккхинарг, я цо т1едоьхна тишдинарг, я цо саг1ина д1адаларца эхартана д1адиллинарг. И доцург, д1адолуш, цо (ша веллачул т1аьхьа) нахана дуьтуш а ду». Муслима дийцина хьадис. Хьатиман к1анта 1адиййис (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух цхьа а ма вац, т1аьхьа (эхартахь) шега Аллах1 вистхир волуш бен, цаьршинна юккъехь талмаж (барта къамел гочдийриг) а воцуш. Аьтту аг1ор д1ахьожур ву иза, ша динарг бен гур дац цунна; аьрру аг1ор д1ахьожур ву иза, ша динарг бен гур дац цунна; шена хьалха хьожур ву иза, шен юьхь-дуьхьал жоьжахати бен гур яц цунна. Жоьжахатин ц1ерах кхералаш, аххурма саг1ина лой а». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ворх1 ву, Аллах1а динарг бен (1индаг1) доцчу дийнахь Цуьнан 1индаг1а к1елахь хир волуш: нийсо еш волу имам; шен Далла 1ибадат деш кхиъна волу жима стаг; маьждигех дог хоттаделла волу стаг; Аллах1ан дуьхьа гергарло лелош а, Делан дуьхьа вовшахкхеташ, вовшахкъаьсташ а, вовшашна дукхавезна а волу ши стаг; хаза а, ехаш а йолчу зудчо, зина де аьлла, кхайкхича, ша Аллах1ах кхоьруш ву аьлла волу стаг; аьтту куьйго луш дерг аьрру куьйгана хаа а ца хууш (нахана гайта ца гойтуш), къайлах саг1а делла волу стаг; ша висинчохь Аллах1-Дела хьехош шен б1аьргех хи даьлла волу къонах а». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Абу ХIурайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шена чохь леш Iуьйренга бовлуш цхьа а де ма дац, ши малик охьадуссуш а бен, тIаккха цаьршиннах цхьамма олуш: «ХIай АллахI, сагIа луш волчунна (даьхни) меттахIоттаде Ахь», тIаккха вукхо олуш: «ХIай АллахI, сецош волчунна (даьхни) иэшаде Ахь». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. 1абдуллах1а (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шух мила ву шен верасан даьхни шен даьхнил дукхадезаш?» Цара элира: «Х1ай Делан Элча, тхох цхьа а ма вац, шен даьхни (верасан даьхнил) дукхадезаш а бен». Цо элира: «Баккъалла а, цуьнан даьхни – цо саг1ина делларг ду, цуьнан верасан даьхни – цо саг1ина ца луш дитинарг ду». Бухарис дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Саг1а даларо даьхни эшийна дац, гечдеш волу лай Аллах1а сийлаллехь бен сов ца воккху. Делан дуьхьа цхьа а таь1на хир ма вац, Дала иза даржехь лакхавоккхуш бен». Муслима дийцина хьадис. Джабалан к1анта Му1аза (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «…Саг1ано къа д1адойу, хино ц1е д1аяйарх терра». Тирмизис, Ибн Мажах1а а дийцина хьадис. Маликан к1анта Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, саг1ано Делан оьг1азло д1айоккху, (х1аллаквеш долу) вуон а духатуху». Тирмизис дийцина хьадис. 1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, шаьш уьстаг1на урс хьаькхнера, т1аккха Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цунах бухахь йиснарг х1ун ю?» 1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) элира: «Цунах йисина ма яц, т1а доцург». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «Цуьнан т1а доцург, ерриге а бухахь йисина вайна». Тирмизис дийцина хьадис. 1амиран к1анта 1укъбата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Х1ора стаг къематдийнахь ша деллачу саг1ин 1индаг1ехь хир ву, нахана юккъехь кхел йина яллалц». Ахьмада дийцина хьадис. 1убадатан к1анта Са1да (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Ас элира: «Х1ай Делан Элча, ял алсам йолу саг1а муьлха ду?» Цо жоп делира: «Мала хи далар ду». Ибн Мажах1а дийцина хьадис. Са1ийда (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Са1да (Дела реза хуьлийла цунна), Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) волчу а веана, хаьттира, аьлла: «Муьлха саг1а деза хета хьуна?» Цо жоп делира: «Хи». Абу Дауда дийцина хьадис. Абу Мас1уда аль-Бадрис (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Бусалба стага, шена ял хиларх теша а тешаш, Делан дуьхьа, шен доьзална напха делча, цунна иза саг1а ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Саг1анах диканиг – шена иэшам а боцуш луш дерг ду. Айхьа кхобуш болчарна т1ера д1аволало хьо». Бухарис дийцина хьадис. Хьизаман к1анта Хьакийма (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Лакхара куьг лахарчу куьйгал дика ду. Айхьа кхобуш болчарна т1ера д1аволало хьо. Уггар а дика саг1а – шен хьолана т1ера делларг ду. Х1ума ехарх ларвелларг – Дала ларвийр ву; шегахь долчух кхачам бинчунна – Дала кхачам бийр бу». Бухарис дийцина хьадис. Абу Ваккъасан к1анта Са1да (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Делера ял хиларе дог а дохуш ахь саг1ина напха лур ма дац, ахь хьайн х1усамнанна луш йолу яах1ума цхьаьна, и бахьнехь хьуна ял хуьлуш бен». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. 1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Зудчо шен х1усамехь йолу яах1ума саг1ина елча, (шен х1усамдена, доьзална а) иэшам ца беш, цунна ша саг1а далар бахьнехь ял хуьлу; цуьнан х1усамдена, болх бина, и яах1ума чуярна ял хуьлу, и яах1ума ларъеш волчунна а оццул ял хуьлу, царех цхьаммо вукхун йолах х1умма ца эшош». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Асмаа (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина: «Ас элира: «Х1ай Делан Элча, Зубайрас чу деанарг бен кхин даьхни дац сан, ас саг1а дала мегар дуй?» Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира: «СагIа ло ахь, хьайгахь сеца ма де ахь, тIаккха АллахIа хьуна луш дерг сацор дац». Бухарис дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Делан новкъахь ахь делла долчу динарах, лай хьалхавитарехь ахь делла долчу динарах а, мискачу стагана саг1ина ахь делла долчу динарах а, хьайн доьзална ахь делла долчу динарах а ял хиларехь деза дерг – ахь хьайн доьзална делларг ду». Муслима дийцина хьадис. 1амиран к1анта Сулаймана (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Мискачу стагана делла саг1а – цхьа саг1а ду, гергарчунна делла саг1а – иза ши саг1а ду: саг1а а, гергарло хоттар а». Ахьмада, Тирмизис, Насаис, Ибн Мажах1а а дийцина хьадис. Анаса (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьана а бусалба стага синтар я ялта д1адуьйр ма дац, т1аккха оцу т1ера олхазарша я адамаша, я хьайбанаша дууш, цунах цунна саг1а хуьлуш а бен». Бухарис дийцина хьадис. Джабира (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьа а бусалба стаг синтар д1адуьйш ма вац, цунах йиънарг цунна т1ера саг1а хуьлуш бен, цунах лачкъийнарг а цунна т1ера саг1а хуьлуш бен, акхароша цунах йиънарг а цунна т1ера саг1а хуьлуш бен, олхазарша цунах йиънарг а цунна т1ера саг1а хуьлуш бен. Иза цхьаммо х1аллакдийр ма дац, цунах цунна т1ера саг1а хуьлуш а бен». Муслима дийцина хьадис. Абу Бурдатан к1анта Са1ийда дийцина, шена шен дас, дедас (Дела реза хуьлийла царна) дуьйцуш хезна, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Х1ора бусалба стага саг1а дала дезаш ду». Цуьнга цхьамма дийхира: «Ца хилча дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Шен шина куьйгаца болх бийр бу цо, шена пайда а беш, саг1а а луш». Цуьнга дийхира: «Ницкъ ца кхаьчча дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Ч1ог1а г1о оьшуш волчунна г1о дийр ду цо». Цуьнга юха а дийхира: «Ницкъ ца кхаьчча дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Диканиг де аьлла, омра дийр ду цо». Цуьнга кхин а дийхира: «Иза ца дича дерг дийцахьа?» Цо (жоп луш) элира: «Вуочух вухакхетар ву иза, баккъалла а, иза саг1а ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. 1абдуллах1ан к1анта Джабира (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Массо а дика х1ума дар саг1а ду». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. 1абдуллах1ан к1анта Джабира (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Массо а дика х1ума дар саг1а ду; баккъалла а, дика х1ума дарх ду хьо хьайн вешина къежначу юьхьаца дуьхьалкхетар, ахь хьайн пхьег1и чуьра хьайн вешин пхьег1и чу хи доттар а». Ахьмада, Тирмизис а дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Шена т1е малх кхеташ долчу х1ора дийнахь нехан массо а хуттургана т1ера даккха дезаш саг1а ду; шина стагана юккъехь нийсо йой ахь – саг1а ду хьуна и, стаг шен хьайбанна т1ехууш, и цу т1е хьалаваккхарца г1о дой ахь, я цунна цу т1е цуьнан мохь хьалакховдабой ахь – саг1а ду хьуна, ткъа хаза дош – саг1а ду хьуна, ахьа ламазе воьдуш боккху х1ора ког – саг1а ду хьуна, иштта ахьа новкъара х1ума д1аяккхар – саг1а ду хьуна». Бухарис, Муслима а дийцина хьадис. Абу Зарра (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчане (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) цуьнан асхьабаша (Дела реза хуьлийла царна) элира, аьлла: «Х1ай Делан Элча, хьоладай д1абаха, шорта ял яьккхина; оха санна ламаз до цара, оха санна марха а кхобу цара, шайн даьхних совдаьлларг саг1ина а ло цара». ДеланЭлчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира: «Дала шуна ца делла ткъа аш саг1ина луш долу х1ума? Баккъалла а, х1ора тасбихьца (Субхьаналлох1и аларца) саг1а даларан ял ю шуна, х1ора такбирца а (Аллох1у акбар аларца) саг1а даларан ял ю шуна, Далла х1ора хастам барца а (Альхьамду лиллах1и аларца) саг1а даларан ял ю шуна, х1ора тах1лилца а (Ла илах1а иллаллох1у аларца) саг1а даларан ял ю шуна, диканиг де аларца саг1а даларан ял ю шуна, вуониг ма де аларца саг1а даларан ял ю шуна, хьаналчу аг1ор шен х1усамненаца дег1ан лаам кхочушбарехь а саг1а даларан ял ю шуна». Цара хаьттира: «Х1ай Делан Элча, тхох цхьаммо шен х1усамненаца дег1ан лаам кхочушбича, мела хир бу цунна?» Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира: «Аша суна дийцийша, цо шен дег1ан лаам хьарамчу аг1ор кхочушбича (зина дича), къа хир дарий цунна?! Цунах терра, цо шен дег1ан лаам хьаналчу аг1ор кхочушбича, мела хуьлу цунна». Муслима дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Цхьана стагана ша яьссачу аренгахь волуш мархашна юккъера аз хезира: «Хьенехан беша дог1а даийта», - аьлла. Т1аккха и марха д1аяхара, цо дог1а т1е1анийра т1улгех ийначу 1аьржачу лаьттана, и дерриге дог1а дедира цхьана хорша. И стаг дог1а охьахьаьддачу аг1ор д1авахара, цунна цхьа стаг гира, шегахь болчу г1ирсаца шен бешахь и дог1анан хи д1асадоькъуш. Оцу стага цуьнга хаьттира: «Х1ай Делан лай, хьан ц1е х1ун ю?» Оцу стага шен ц1е яьккхира, иза яра вукхунна мархашна юккъера хезна ц1е. Оцу стага некъахочуьнга хаьттира: «Х1ай Делан лай, соьга сан ц1е х1унда хаьттира ахь?» Цо жоп делира: «Суна х1ара дог1а 1анийначу мархашна юккъера аз хезира, хьан ц1е а йоккхуш, ша олуш: «Хьенехан беша дог1а даийта». Цундела суна хаа лаьа, хьо х1ун болх беш ву оцу бешахь?» Цо элира: «Хьо цунах дерг хаа лууш велахь, со бешара ялта кхиаре хьоьжу, (и схьалахьийча) цунах кхо дакъа а дой, цхьа дакъа саг1ина ло ас, шолг1а дакъа сайна а, сайн доьзална а даа дуьту ас, кхоалг1а дакъа духа лаьттах д1адоь ас». Муслима дийцина хьадис. 1аишата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Баккъалла а, Адаман доьзалх долу массо адам кхо б1е кхузткъа хуттург йолуш кхоьллина ду. Аллох1у акбар аьлларг, Альхьамду лиллах1и аьлларг, Ла илах1а иллаллох1у аьлларг, Субхьаналлох1и аьлларг, Астаг1фируллох1 аьлларг, нах лелачу новкъара т1улг я к1охцал, я даь1ахк д1аяьккхинарг, диканиг де аьлларг, вуониг ма де аьлларг а оцу кхо б1е кхузткъа хуттурган барамехь, баккъалла а, оцу дийнахь суьйренга волу, шен дег1 жоьжахатина генадаьккхина а волуш». Муслима дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ма дика саг1а ду-кх, 1уьйранна, суьйранна а пхьег1а юьззина шура луш йолу эмкал шегара шура яккхийта саг1ина ялар, иштта болу уьстаг1 а шегара шура яккхийта саг1ина балар». Бухарис дийцина хьадис.\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) олуш хезира шена, аьлла: «Цхьа стаг хилла нахе духалург х1ума луш. Шен к1анте олуш хилла цо: «Аьтто боцург хьайна каравахь, цунна гечде ахь, т1аккха Аллах1а вайна а гечдан тарло». Аллах1на дуьхьалкхийтира (велира) иза – Цо цунна гечдира». Шена т1ехь барт хилла ду. Абу Къатадатан к1анта 1абдуллах1а (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Абу Къатадата (Дела реза хуьлийла цунна) шен декхархо лехира, ткъа иза цунах д1алечкъира, аьлла. Цул т1аьхьа цунна иза карийра, амма цо ша хала воллуш ву, элира. Цо элира: «Аллах1ах дуй буий ахь?» Цо жоп делира: «Аллах1ах дуй буу ас». Т1аккха Абу Къатадата (Дела реза хуьлийла цунна) элира, баккъалла а, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) олуш хезна суна, аьлла: «Аллах1а къематдийнан халонех ша хьалхавитича самукъадер долчо, аьтто боцчунна шен декхар т1аьхьатоттийла я иза (декхар) цунна гечдойла». Муслима дийцина хьадис. Абу Х1урайрата (Дела реза хуьлийла цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Таро йоцчунна (шена т1ехь декхарш долчунна) аьтто бинчунна – Аллах1а дуьнен чохь, эхартахь а аьтто бийр бу». Ибн Мажах1а дийцина хьадис. СагIа даларан хьокъехь даьхкина Iеламнехан цхьадолу дешнаш Имам Ибнул-Къаййима (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Баккъалла а, саг1а даларо тамашийна лар юьту бес-бесара баланаш бухатохарехь, и саг1а делларг 1еса стаг я зуламхо, я керста стаг велахь а. Баккъалла а, Дала цара деллачу саг1анах бахьана а дой, царех цхьаболу баланаш бухатуху. Х1ара болх массо нахана бевзаш бу, латта т1ехь мел болу нах цуьнца мук1арло деш а бу, х1унда аьлча и болх шайна шаьш зийна бевзаш болу дела». Цо (Дала къинхетам бойла цунах) иштта аьлла, дог ц1андаран бахьанаш дуьйцуш: «Саг1а даларна юкъадог1у: нахана дика дар, ницкъ кхочучу барамехь шен даьхница, куьйган говзаллица а царна пайда бар а. Баккъалла а, комаьрша волу дика стаг догц1ена а, ирсе а, дог парг1ат долуш а хуьлу. Амма шегахь дика доцу б1аьрмециг волу стаг – догь1аьржа, декъаза а, кхечарел алсам г1айг1ане, сингаттаме а хуьлу». Цо (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) кхиболчу нахал алсам шен долахь ерг саг1ина луш вара. Ша, Делан дуьхьа, саг1ина елларг дукха хеташ я к1езиг хеташ вацара иза. Цуьнгахь йолу х1ума ца йоьхура цхьаммо, цо цунна и луш а бен, к1езиг я дукха елахь а. Къелла т1еярна ца кхоьруш волчо луш долу саг1а дара цо луш дерг. Адамана совг1ат дар, саг1а далар а уггар цунна дукхадезаш х1ума дара. Ша саг1ина х1ума лучу хенахь, и схьаоьцуш волчул ч1ог1а воккхавеш, самукъадаьлла а хуьлура иза. Дика х1ума дарехь кхиболчу нахал комаьрша вара иза, цуьнан аьтту куьг, хьокхуш болу мох санна, беркате дара. Цхьана х1умане хьашто ерг шена т1евеъча, цо иза цунна оьшург д1аяларца шен дег1ал хьалхавоккхура; цкъацкъа яах1ума, цкъацкъа бедарш саг1ина лора цо. Ша совг1атна луш йолу х1ума, доккхуш долу саг1а а тайп-тайпана леладора цо, наггахь, саг1ина, олий, наггахь, совг1атна, олий, наггахь, мах лой цхьа х1ума оьций, т1аккха ша эцна х1ума, цуьнан мах а юхкуш волчунна д1алора цо, – Джабирера эцна эмкал юха цунна д1аяларх терра. Наггахь, юхалург х1ума а йоккхий, цул алсам, г1оле, йоккха а ерг д1алора цо, шен болчул алсам мах лой х1ума а оьцура цо. Совг1ат схьаоьцуш, шена деллачунна дуьхьал цул алсам, г1оле дерг а луш вара иза, шегара г1иллакх гойтуш, тарлучу аг1ор саг1а даларан, дика даран а дакъош билгалдеш. Цо луш долу саг1а, деш долу дика а шен хьоле, ша олучу даше хьаьжжина хуьлура. Шегахь ерг саг1ина лора цо, саг1а ло аьлла омра деш, оцу т1ехь нах сутара беш, саг1а даларе уьш кхойкхуш вара иза. Шена б1аьрмециг, сутара стаг гича, саг1а даларе, комаьрша хиларе кхойкхура цо иза. Цуьнца цхьаьна хан яьккхинарг, цунна накъосталла динарг, цуьнан нийсо шена гинарг а шен дег1 комаьршаллех, догдика хиларх а ца дузуш висина вац. Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) нийсо ю-кх, диканиг даре, саг1а даларе, шар1аца дог1уш дерг леладаре кхойкхуш. Цундела Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) кхиболчу нахал комаьрша, догц1ена, дог дика а долуш вара. Баккъалла а, саг1а даларо, диканиг даро а адам комаьрша дарехь тамашийна лар юьту». Хьизаман к1анта Хьакийма (Дела реза хуьлийла цунна) элира: «Сайн не1арехь цхьа х1ума оьшуш веана стаг воцуш 1уьйренга ваьлла вац со, иза, оцу т1ехь Делера ас сайна ял йоьхуш болчу баланех цхьа бала хилар суна хууш а бен». Хьасан аль-Басрис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ахьнафана цхьана стеган карахь дирх1ам гира, т1аккха цо хаьттира: «Хьенан ду х1ара?» Оцу стага, шен ду аьлла, жоп делира. Ахьнафа элира: «Иза хьан дац, ахь иза ял хиларе сатуьйсуш саг1ина д1адаллалц. Хьо хууш хилалахь, ахь даьхни саг1ина ца луш хьайгахь сацадахь, хьо цуьнан ву. Амма ахь иза саг1ина делча, даьхни хьан ду». Шайх Мухьаммад-Салима (Дала къинхетам бойла цунах) саг1анах, саг1а даларх а лаьцна аьлла: «Саг1а далар – деккъа даьхни я даьхница мах х1оттош дерг саг1ина даларна т1ехь хедаш дац, бакъду, цо чулоцу ерриг дика 1амал: хаза дош; елакъежна юьхь; стагана шен хьайбанна т1ехууш г1о дар, цуьнан партал цуьнга д1акховдор; халонехь волчунна декхар т1аьхьататтар я цхьадерг гечдар. Наггахь Аллах1на деш долчу 1ибадатах а стага шен бусалба вешина саг1а далар хуьлу. Цуьнан масал: цхьа стаг маьждиге веана, нах малхбуза ламаз дина бевлча, т1аккха Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Мила ву х1окхунна саг1а лун дерг, цуьнца ламаз а дина?» Цуьнан маь1на: «Цуьнца цхьаьна ламаз юха хьан дийр ду?» Абубакара (Дела реза хуьлийла цунна) саг1а делира цунна (ламаз дира цуьнца)».\nСагIа даларан коьртачу хьукманех ду: 1. Саг1ина луш ерг ц1ена, хьанал аг1ор яьккхина хилар. Х1окху хьукмано адаман дахарехь уггар хьалха юьту лар – иза адам хьанал дерг лаха, даа а марздар ду. Билггала хууш долчух ду, цхьана а х1умано адам, Дела резавар лохуш, Далла герга ца дуьгу, нагахь и х1ума Далла гергахь ц1ена дерг дацахь. Нагахь цо Дела резавар лоьхуш саг1ина луш ерг ц1ена яцахь, цо шена Делан оьг1азло т1ейоуьйту, х1унда аьлча Аллах1 оьшуш Вац Шен ц1арца цо хьарам даьхница харж яр. 2. Луш долу саг1а шен хьоле хьаьжжина хилар. Адамана там болуш дац, шена ч1ог1а оьшуш долу х1ума саг1ина далар, т1аккха цо дохко а ваьлла ша-шена бехкаш бохкур болуш. Хьалдолуш хилар шина кепара ду: а) Даьхница хьалдолуш хилар – иза ша саг1а луш верг ву, шена, шен доьзална, дахарехь шена оьшуш долчунна а иэшам ца беш. Х1ара хьал массо а нахехь дерг ду, наггахь хьайбанашкахь а хуьлу иза, х1унда аьлча хьайбано ша дуьзча шен докъар даарх кхидолу хьайбанаш духа ца туху. Амма ша меца долуш, цо шен докъар даарх кхидерш духатуху, шеца ч1ог1а уьйр йолуш хьайбанаш уьш делахь а. б) Шегахь долчух тоам барца хьалдолуш хилар – иза цуьнан са меца ца хилар ду, ша мел ч1ог1а меца велахь а. Х1ара хьал Дала хаьржинчу нахехь хуьлуш ду, Къуръана чохь Дала ансараш хасторах терра, Ша олуш: «Цара (ансараша) даьхни даларехь шайл толабора уьш (мух1ажираш), шаьш цуьнга мел ч1ог1а хьашто йолуш делахь а. Шен дег1ан б1аьргмецигалла юхатоьхнарг милла велахь а, – уьш бу-кх декъалхилларш». «Аль-Хьашр», 9. Веза-Сийлахьчу Дала вай даггара деллачу сагIанах бахьана дина, Ша динарг бен кхин IиндагI доцчу дийнахь Шен IиндагIехь гулдойла вай.


Цхьогал — Версийн башхалла — Википеди\nЦхьогал — Версийн башхалла\nВерси 2017, 9 январь, 12:28\n43 байт дӀаяьккхина , 3 шо хьалха\nВерси 2015, 2 март, 13:43 (нисъе)\nUmarbot (дийцаре | къинхьегам)\nж (→Хьажоргаш: clean up using AWB)\nКарара верси 2017, 9 январь, 12:28 (нисъе) (цаоьшу)\n* Иштта Генарчу Къилбаседера, Къилбе дозанашка кхаччалц болчу вайн махкахь а ду цхьогалаш. Уьш хуьлу ламанашкахь а, генарцу цанашлахь а, хин тогӀешкахь а, гӀамаран аренашкахь а. Ӏаьмнаш дочу метте а кхочу уьш хин олхазаршна тебаш.\n* Цхьогал массо а адамашна девзаш экха ду. Иза туьйранашкахь а дуьйцу. Цунах лаьцна кицанаш ду, баснеш ю. Дийцашкахь а, туьйранашкахь а цхьогал хӀиллане, хьекъале гойту.\n* Таллархоша гобина кӀелхьарадала аьтту боцуш дисна цхьогал. Цхьана агӀор екъчу бацах летта йогуш цӀе хилла. Вукху агӀор догӀуш хи хилла. Кхин даха меттиг боцуш дисчи, хи чу иккхина цхьогал. Цигга дуьхьал хьаьлхина таллархойн жӀаьлеш. Цхьогал хи чуьра хьала а даьлла, дега ца луш, цӀарах чекх иккхина. ЦӀарах чекх а иккхина, ткъех метар дехьа даьлчи таллархошкахьа юха а хьаьжна, дега а делла, дедда дӀадахна цхьогал.\n* Адамашна герга гӀорта а даьхьа цхьогал. Шен ка яьллачхула нехан буьн чуьра котам а хьо цо. Ӏаьнан заманчохь, мацделчи, эвла йисте дӀакхиссинчу кхеллешна юккъехула хьийза иза шена яа хӀума лоьхуш. Цхьогало дехкий а, лаьхьарчий а, моьлкъарчий а, цӀазарчий а, олхазарийн кӀорнеш а, церан тойнеш а, лаьттахь тойна даккха хиъна олхазарш а доу. Наггахь цуьнан аьтту хуьлу къорза-къиг, кхин долу олхазар лаца а. Къорза къийгаш цкъа лаьтта ховшуш, тӀаккха диттан гаьн тӀе ховшуш кхерстачу хенахь текхаш, тебаш царна гун долу герга а доьдий, делла муттуьйтуш, когаш дӀа а хоьций, охьадуьжу цхьогал. Къийгаш цунна го туьйсуш герга гӀурту. БӀаьргаш мала коьртехьа йолу къиг. Циггахькаде катуху цхьогало. ХӀурдан йистошкахула тулгӀеша юьстахтесна чӀеран кӀорнеш а йоу цхьогало, хьаьъначу хи чуьра чӀара а лоцу. Цо юуш мел йолу хӀума билгалъяьккхичи, цо ца юуш хӀума ян а юй техьа олий хета. Хасстоьмаш, стоьмаш боу цо.\n* Цхьогалан дахка ловзош сакъерало. Дехкан Ӏуьрга тӀе лерг а дуьллий, ладугӀу цо. ТӀаккха и меттиг охку. Дахка гучубаьлчи, когаца ирах а кхуьссуш ловзабо, хьалакхоьссанчуьра охьабоггӀушехь дӀакхоллу. И ловзар сахьташкахь дахло цуьнан. Цхьогал цхьана меттехь мотт лоций деха. Яйчу йортахь го туьсу цо ижонна. Лаьттах чу охкий, кечбо цхьогало шен бен. КӀорнешна кӀеда мотт буьллу. Цу чуьра къайлах хьаладала генна дйа шиъ-кхоъ Ӏуьрг доккху цхьогало. Бена чохь кӀур бина и бен ларо таллархо хӀоьттичи, къайлах даьккхинчу Ӏуьргехула арадолий, дӀадоьду цхьогал.\n* КӀорнеш дуккху а хуьлу цхьогалан, иттанге кхаччалц. ХӀума дукха йоу цара, сиха кхиа а кхуьу. Церан нанна хала хуьлу уьш кхаба. Царна напгӀа латто гӀерташ, садоӀу хан хила а ца хуьлу нанна. Цхьа йоккхо ижо кеа еъчи иза кӀорнешна хьалха а юьллий, маьлхе а долий охьадуьжу цхьогал. КӀорнеш кхаба гӀерташ ницкъ хуьлий азло иза.\n* Цхьана тамашийначу озаца йоьху цхьогало шен кӀорнеш шена тӀе. Доьхьала жоп луш изза до кӀорнеша а. КӀорнеш, ловзачу хенахь нанас ларйо. Жимма а кхерам болуш шеко кхоллаелчи нанас хаам а бой, Ӏуьрга чу ловчкъа уьш.\nАвтоталлархой, Боташ, ДӀасхьажорг цаюьтуш цӀе хийцархой\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/wiki/Белхан:Версеш_юстар/1785627»


www.islamannur.org - ДжихIад\nБаккъала а, джихIад - Исламан бохь бу. Лекхачу АллахIе кхайкхаран баххех ладаме боккха бух а бу. Муъмин нехан яьIни тIехь дуьне мел лаьтта а лаьттар долуш байIат а ду. Дуьненахь а, эхартахь а сане барт а бу. Лекхачу АллахIа аьлла:\n(إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرءان ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذى بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم) سورة التوبة: آية 111.\n«Баккъала а, муъмин нахера церан синош а, бахамаш а эцна АллахIа, ялсаманина дуьхьал хийцина. Цара тIом бо АллахIан новкъахь, уьш а бойъуш, шаьшша а кхелхаш. Иштта ю Цуьнан ваIд а, тIелацам а бу – Товратачохь, Инжилачохь, Къуръаначохь а. АллахIал дика шен ваIда кхочуш еш мила ву? Даккхийде шу, шаьш бинчу бертана!! И ю сийлахь-йоккха декъалалла»(1).\nЭлчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла:\n"تكفل الله لمن جاهد في سبيله لا يخرجه إلا الجهاد في سبيله وتصديق كلماته بأن يدخله الجنة أو يرجعه إلى مسكنه الذي خرج منه مع ما نال من أجر أو غنيمة" أخرجه البخاري ومسلم.\n«АллахI юкъара хир ву, Шен новкъахь джихIаде араваьллачунна. И ара ваьккхинарг Цуьнан новкъахь джихIад дар а, Цуьнан дешнаш бакъдар йоцург кхин (Iалашо) а йоцуш; - (АллахI юкъара хир ву) и (стаг) Ялсамане вахийта, я и цо дIатесначу хIусаме юхаверзо, хиллачу йолаца, я хIонцаца»(2).\nДжихIад, дуьхьалонаш дIайохучу некъашха уггаре боккха некъ бу, динан хьехамашна а, хьехамхошна а хьалхара некъ боьллург а ду; ХIунда аьлча Исламан а, цуьнан шарIан а мостагIий юхацабовлу – гуттара – шаьш дIалаьцначу махкашкара, шаьш дIадаьхна хьаккъаш а ца дерзадо цара юха, шена луьра тIелатар дича бен. Бакъ долуш, хIуъ а дийцахь – политикан къинхьегамаша цхьацца пайданаш кхочуш даран а, цо цхьадолу бохамаш юхатохаран а хьокъехь , амма еза меттигаш маьршаяхар, шарIан Iедал дIахIоттор, хаддаза лаьттар долуш ду, - хилаза а ца долуш – синош а, даьхнаш а комаьрша дIадаларца. Юьхьара лаьцна кхин цхьаъ а Iалашо а йоцуш, шина диканах цхьаъ бен, толам, я шахIидалла.\nЦхьаьнна а къайле яц, джихIадан юкъарчу маьIнано, боллу ницкъ тIебахийтар а, ницкъ ма-ббу къахьегар а чулоцуш хиларехь, ислам динна гIоьнна. Цхьабосса - хуьлда и - туьрца, уьраллица, аргументашца, кхеторца, динан хьехамашца, нийсоне некъ гайтарца.\n"أفضل الجهاد كلمة حق عند سلطان جائر" أخرجه أحمد والنسائي عن طارق بن شهاب رضي الله عنه بسند صحيح.\n«Урхаллахочуьнга (я урхалче) бакъдерг дIаалар, уггар дезах джихIад ду»(3).\nДиканца омар дар, хьарамлонаш ехкар - бусалба нехан дин хьехамийн (даIватан) некъашха цхьа некъ бу. Иштта, джихIад а ду, муъма нах ларбаран некъашха а, могIарерачу керисташна а, мушрикашна а даIават дар лехаран некъашха а цхьа некъ.\nДегIаца а, хьолаца а деш долу жихIад, хаддаза лаьттар долуш ду Къематан де даллалца. И парз хиларна инкар хилар, и дацаре дар – динехь чIогIа оьшуш, чIогIа девзаш долчунна инкар хилар ду. ДжихIад дIадаьккхина ду бохуш притензеш (яппарш) яр а, цуьнан меттана дашаца ден джихIад хийцина бахар а – динехь бидIат, тилар, хьекъал цатоар, хьекъалах эшар ду, сонталла а ю, долуш долу бакъдолучунна бала боцуш хилар а, жохIлалла а ю.\nДегIаца а, хьолаца а АллахIан новкъахь джихIад дар, адамаш дине кхайкха а, ерриг дуьхьалонаш а, новкъарлонаш а дIаяха а – Исламанна чу бахка новкъарло еш йолу – кипаят парз ду, массо умматна тIехь. Цхьадолчу хьелашкахь хIоранна парз хуьлий тIедужу; Имама ша къастиначу стагана, имама вовшах кхетаре кхайкхиначу куьпашна, ши тоба вавшех летча, бусалба йийсархой керистанан керара кIелхьара баха, иштта дIа кхин а.\nАллахIан новкъахь тIелатаран жихIад дуолош, - важиб, я суннат ду – имаман пурба хилар. Бакъо йоцучо юкъа а гIоьртина цуьнан бакъонаш талхор яц, цуьнан бакъо йолучохь цул хьалха а лелхар вац, хьайн бакъо йоцучу а гIертар вац. Ибн Къудамата аьлла: «ЖихIадан гIуллакхаш, имаман бакъенах ду. Цуьнан хьежамашка а, талламашка а хьаьжжина лелош ду, цу хьокъехь цунна хетачунна тIехь муьтIахь хила дезаш ду халкъ» Ибн Къудаматан «ал-мугIни» жайна (10/368).\nНагахь и воцуш зама, я меттиг йагIахь, Iилманан некъ нийса болучу, беркате нийса къинхьегам болучу, иштта царна гIоьнча долучу Iедалха а, ницкъашха а болучу «ОхIлул-хьалли ва ал-Iакъдангара» пурбане ладухур ду .\nАмма, мостагIчо бусулба махкашха цхьана мохка тIехь толам баккхуш хилахь, караберзош хилахь, тIелатардина хилахь, и мохк шена схьабаккха, шен дола берзо, я цигара халкъ АллахIан шарI доцуш кхечу законан (Iедал, низам) кIел таIо ницкъ беш хилахь; - ткъа цу хьелашкахь дуьцийла а йоцуш– цу махкахь мел волучу хьуьнаречунна а, ницкъ болучунна а декхар хуьлий тIедужу джихIаде аравалар. Цул тIаьхьа, царна гонаха, лулахь болучу бусулба наханна декхар хуьлий тIедужу царна гIоьнна джихIаде бахар;- бусулба нехан територийн дийналла (латтанаш долахь хилар) ларъян а, бусулба нехан корта-мукъалла ларъян а, динан олалла Iалашдан а.\nЖих1адан уггаре йоккхаха а, ладаме а Iалашо:\nНах имане нисбар а, царех Ша цхьаъ бен воцучу Кхелахочуьнан лайш бар а, лаьшна лолла дечуьра лайнийн Далла лолла даран новкъа бахар а, Iалам бохамех дIацIандар а, АллахIа, лекха ву И, аьлла:\n(وقاتلوهم حتى لا تكون فتنة ويكون الدين لله) [البقرة:193]\n(ТIом бе цаьрца, питана дайна дIадаллалца а, дерриге дин АллахIана хьажийна хиллалца а)(4).\nЦу Iалашонна юкъа йогIу:\nАгрессоран (бусулба мехкашна тIелатар а деш, нуьцкъаша шайн Iедална караберзо гIерташ болучи ницкъийн) мостагIалла а, тIелатар а юхатохар, дине берзо шайна динан хьехамаш беш болучу нахана тIера питана дIаайдар, динан мостагIий кхерор, бусулба нехан пачхьалкхе чIагIйар, мунепкхаш Iорабахар, мужахIидийн могIа мунепкхин деган боьхаллех а, моданех а, аьшпех а, эладитанех а дIацIанбар. Бусулба нах къиношха а цIанбеш, литта а луьттуш, уьш - собарна а, доьналлина а тIехь бахча а беш. Иштта, царна, кхидолу АллахIан совгIаташ а, Делан даларш а луш.\nАмма, джихIад тесна дитар а, цунах юхадовлар а, дуьненахь а, эхартахь а хIаллакьхиларан а, зенан а, дакъазаллонан а некъ бу. Сийсаздаларан а, кхардаман а, юьхьIаржонан а, сий даран а бахьана а ду. Баланан а, Iазапан а бахьана а ду. Бусулба умматан юкъара дикнаш хIаллакбен бахьана а ду и.\nАллахIан новкъахь деш долу джихIад оццул лакхара, мехала, деза, ладаме хилча, ткъа и нийса новкъа даккха а, нийса доьдуш хилийта а, и деш болчарна даггара хьехар луш а, цуьнан хьукманаш нисдеш, цуьнан пайданаш билгалдохуш, цунах юхадовла йиш йоцуш хийцалуш доцурш а, къуьйсийла йоцу талламан бакъо йитина хьосташ (иджтихIад) вовшех къастош къахьегар - чIогIа ладаме а, боккха а болх бу.\nКъаьсттина, умматна дог лазарнаъ, цуьнан кIентарша дин гIулкхана хьажийна къинхьегамах пайда эцаъ, юкъара пайданаш хилийтаъ, вонаш а, юкъара бохамаш а юхатохаъ, - махкашкахь а, лайшкахь а долчу чолгIечу хьоле хьажар а, ладохар а, таллар а цунна тIетоьхча.\nВажиб долу шарIан хьукманаш лело ца тигначуьнцаъ, салафийн а, имамийн а тIехь барт хиллачуьнца Iамал яр дитинчуьнца а джихIад дар законе дерзийнаъ хилча, хIара болх шарI законе (низаме) берзина хилар - къепе латтош йолучу бакъенех хьалхара бакъе ю. Цундела, йиш йоцуш ду шарIера магаран хьукма хилар а, умматна бохам беш ца хилар а, латтош болу къийсам къасттийна умматан мостагIашна дуьхьала дозатоьхна хилар а, цуьнан хьалхаралла дикка дIанисъяр а, тIеман (джихIадан) байракх – жохIлаллин доттагIаллашха а, бIаьрзечу лозунгашха а цIена хилар а.\nЦу дерригенал хьалха а, тIаьхьа а лоьхуш болу пайда кхочуш хуьлуш хилар - дин чIагIдаларца, гIийланаш кIелхьара бахарца, гаурийн хIуьттаре а, зе а сацорца.\nТIамаца дуьхь-дуьхьала хIиттаран маслахьат масех хIуманца къастало:\nТоламе догдохийла хилар – цу толаман шен хеннахь кечдина бахьанаш а долуш. Уммато къобул даре догдохийла хилар. Нийса зама а, меттиг а къастор. Хилларг, Исламан гIуллакхна юкъадилла таро хир йолуш хилар. ХIумаллин (материалин) кечамаш барца а, дуьненан гIор гулдарана тIе къинхьегам хьажорца а, боллу ницкъ гулбарана тIебахийтарца а. Адамийн таронийн дозанашка хьаьжжина, йист яьлча хиндолчуьнан а, тIаьхьенийн а чот яр. Ткъа хIара, умматах (охIлул-хьалли вал-Iакъдан) керахь ду, цера бакъенах а ду. Цу дерригенал хьалха а, тIаьхьа а болх лекхачу АллахIан кара а луш.\nЦхьана ханчохь АллахIан новкъахь деш долу джихIад дIахIоттахь, шарIан законно (низамо) тIедоьхучу суьртехь умматан и дан ца тарлуш, таро йоцуш, ткъа ишттачу хьолехь нийса агIо – цу тIе кхача а, и кхочушьдан а, уммат а, тIекхуьу тIаьхье а цу тIехь кхион а, царна чохь и чIагIдан а къахьогар ду. ДаIватан дошам тIера дуьззина дIа а ца доккхуш, нехан хьал нисдаран программан тIера дерриг чу а цатосуш. Нагахь и дар тIаьхьа таттаделлехь, гIорасизаллин бараме хьаьжжина хила деза, амма цуьнга кхача чIоггIа оьшуш дерг лелош, цунна кечамаш а беш. Элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, аьлла:\n"من مات ولم يغز ولم يحدث به نفسه مات على شعبة من نفاق" أخرجه مسلم وأبوداود والنسائي من حديث أبي هريرة رضي الله عنه.\n«Нагахь стаг веллехь, гIазот дина а воцуш, я и дан дагахь хилла а воцуш, юьхьдегаллеха (мунепкхаллеха) хьалхаваланза велла и»(5).\nШайхул-Ислама аьлла: «…ДжихIадан кечам бабезаш бу, ницкъ кечьбарца, тIеман говраш кечьярца, гIор ца кхаьчна и (джихIад) тIера даьлла еаначу хенахь. Шегахула бен важиб кхочуш цадалуш дерг кхочуш дар – важиб ду»(6).\nПайда эцар диках хир ду, юьхьанца джихIад законе (низаме) далоран муьрашха, юьххьера бусулба нах цунах чекхбевлла болу, иштта шарIан политикан хьукманашха а, цуьнан тергамца билгалдолуш долучу маслаIатаца, мушрик нахаца лоцу агIо къастош долу – машар белахь а, тIом белахь а. Пайхамара а, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, бина машар, Къурайшашца, итт шаранна, цаьрца тIом бар тIаьхьа а тетна цо, ткъа шайца бина машар боцучу кхечаьрца тIом бина цо, цхьаболчаьрца бина машар а боццушехь цаьрца тIом бар а дитна цо. Ткъа цу дерригенгахь а, бусулба наханна маслахьате дерг къастор а, церан таронаш тидаме эцар а ду.\nХьалха дийцинчо новкъарло цайо, шеко йоцуш мостагIчунна дуьхьала хIоттарна сихо ца еш чIоггIа ларвала везаш хиларна, питанашна (провокацешна) реакции (терго ца яш дитар) ца яр, тайп-тайпанара ницкъаш а, бахьанаш а кечдале реакцийн Iаткъамна шовкъен чуцахахкадалар, кхачам боллуш кечам а кечбалле; цунах хьалхарниг, ницкъ кхачаран барамехь эскар а, буьйранчаш а нисбалар, цара шайн иман чIагIдар, АллахIера гIонах тешна хилар, - шайна толам бала хьакъ хила. Иштта, ларлуш хила деза, мостагIчунан ницкъан ледара мах хадорах, я шайн дукхаллех Iехадалар. Иштта, терго яр, синойн доьналла хийцалуш хиларан, бахамечу а, кхермазаллечу а, паргIатачу а хьелехь гушдолчуьнгара, баккъалчу тIаме а, кхераме а даьлча. ХIара тергаме эца дезар гуш долчух ду, хIунда аьлча; тIом болор, джихIад тIедилларан бахьананна нийсса бIостамехьа цадерзийта, и тIедилларан бахьана - цуьнца кхочуш хуьлуш долу дин чIагIдар а, бусулба нехан ницкъ чIагIбар а ду.\nТIемаш, АллахIан гергарчанна а, Цуьнан мостагIашна а юкъахь хийцалуш ду, доккхачу хьикматана, Лекхачу АллахIан дашо гайтина долу :\n(وَلَوْ يشاء الله لانتصر منهم ولكن ليبلوا بعضكم ببعض) محمد: 4.\n(АллахIана лиънехьара, толам боккхур бара Цо царна тIехь (я бекхам оьцур бара Цо цаьргара), делахь а шух цхьаберш вукхаьрца зен лиъна Цунна) (7).\nТкъа, бакъ долуш, толаман йист, тIаьххьара пачхьалкх – муъмин нахах йолчу АллахIан тобана а, толамечу АллахIан эскарна а хир ю. Лекхачу АллахIа аьлла:\n(ولقد سبقت كلمتنا لعبادنا المرسلين. إنهم لهم المنصورون. وإن جندنا لهم الغالبون) الصافات: 171-173.\n«Тхан (толам лур бу аьллачу) дашо хьалхе яьккхина, Тхан лайшна, элчанашна. Ткъа, баккъалла а, уьш ма бу (керсташна тIехь) шайна гIо ден берш. Баккъалла а, Тхан эскар тоьлан дерг ма-ду» (8).\nЧаьккхенехь, хIара безаме ваIда а, толам а, бусулба, мужахIид долчу умматана тIе буссур болуш бу, шайн доьзал бакъхьа кхиийначу, МуIаз бин Iамр бин Джамухь (АллахI реза хуьлда цунна) кхиийначу новкъа тIехь. Шайн кегийрахой бакъхьа кхиийначу, Мухьаммад бин ал-Къасим ас-Сакъафий (АллахIа къинхетам бойла цунах) кхиийначу новкъа тIехь. Шайн зударий кхиийначу, Хансаъ (АллахI реза хуьлда цунна) кхиийначу новкъа техь.\nIибадате, имане кхиор ду и: хIунда аьлча ламазе дуьйла бохучу кхайкхамна ямарта хилларг, джихIаде дуьйла бохучу кхайкхамна а хир ву ямарта.\nЛелар иманехь а, оьзда а долуш кхиор ду и: хIунда аьлча Iосаллашна а, Iожаллечу къиношна а хьалха охьаветталург, мостагIашна хьалха а, тIемашкахь а муххал ветталур ву охьа.\nСийлахь АллахI бакъ ву, Шен къамелехь:\nسورة محمد:آية 7. ((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ\n«ХIай Делах тешнарш! Нагахь аша АллахIана гIо дахь, Цо шуна а дийр ду гIо, шун когаш а чIагIдийр ду»(9).\n(وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ) الحج: آية 40.\n«АллахIа билггал гIо дийр ду Шена гIо дечунна. Боккъаллаъ, АллахI – доллучунна ницкъ кхочуш, тоьлла ву»(10).\n(1) («Товбат» сурат, 111 аят).\n(2) Бухари 3123. Муслим 1876. Абу ХIурайратан, АллахI реза хуьлда цунна, хьадис.\n(3) Ахьмад 18349, 18351. Насаи 4209, ТIарикъ бин ШихIаба, АллахI реза хуьлда цунна, дийцира аьлла, иснад нийса йолуш ду.\n(4) («ал-бакъарат» сурат, 193(.\n(5) Муслим (1910), Абу Давуд (2502), ан-Насаи (3097), Абу ХIурайратан, АллахI реза хуьлда цунна, хьадис.\n(6) (мажмуIу-л-фатава, 27/259).\n(7) («Мухьаммад» сурат, 4 аят).\n(8) («ас-Саффат» сурат, 171-173 аяташ).\n(9) («Мухьаммад» сурат, 7 аят).\n(10) («Хьадж» сурат, 40 аята).\nБух «МаIалиму усулид-даIвати» автор: доктар Мухьаммад Йусри.\nГочдинарг – Турпалан кIант Фарукъ.


Урдун -- Нохчочун Бено Аюбан цIарахчу урамехь, Заркъа-гIала, 2012\nШемал-имаман заманахь Малхбале ма-ййу дΙасабаьржинчу вайнехан цхьайолчу пачхьалкхашкара диаспораш гΙелъелла ненан маттаца, къоман ламасташца. Лаьара зΙенаш каро, масала, Иракъерчу а, ГΙажарийчуьрчу а вайнахаца. Амма цкъачунна и дан аьтто ца баьлла Маршо Радион. Ткъа дуьззина шайн къоман хатΙ шайца лелочех бу Урдунера вайнах. 80 шо кхаьчна цигарчу Заркъа-гΙалахь «Кавказ» цΙе йолу къоман клуб схьайиллина.\nУрдунера нохчий, кхечу диаспорел даима а къаьсташ хилла хилар цхьа а шеко йолуш дац. Цара хIинца а буьйцу нохчийн мотт. Цара даймахкаца даима а уьйраш латтош хиларо тоьшалла до, уьш санна, шайн орамаш бевза нохчий массанхьаранаш а боцийла.\nШаьш бол-болучохь нохчийн юкъара гIуллакхаш ца ийдеш цкъа а ца Iийна и нах. Цуьнан тоьшалла ду Кавказан цIарах цара дукха хьалхa дуьйна кхоьллина йолу клуб а. Вуно дукха зама хьалха кхоьллинчу цо тоьшалла до, дайн гIиллакх-гIуллакхаш дIа а тесна, меттигерчу културах эн дагахь Урдунера вайнах ца хилла хиларан.\nКху ГIадужу-баттахь Заркъарчу "Кавказ"-клубо шен 80 шо дузуш синкъерам хIоттийра Урдунера нохчаша. Клубан урхаллехь волчу Батал Махьмуда йовзийтира Маршо Радиона бараман Iалашо.\nБатал: "Вайн клубехь гулделла Iаш ду тхо. ХIара хаза буьйса ю. Клуб кхоьллина 80 шо кхаьчна. Клубехь спортан тобанаш ю ондалла къовсучу латархойн а, куьйган буьрка ловзоран а. Нохчийн мотт а Iамабо кхузахь. Хелхарш а, вайн бартакхолларалла а, нохчийн Iадаташ а Iамадеш, уьш Iалаш а деш Iаш ду тхо кхузахь схьаеъна клуб".\nТаронаш тIех яккхий яц "Кавказ" клубан. Амма шайн аьтто ма-боллу иза Iалашйо массара а, къаьсттина доккха гIо лоцу клубан жигараллашкахь нохчийн зударша. цЦу хьокъехь Бено МунтахIас дуьйцу иштта.\nБено: "Клуб кхоьллина 80 шо ду, аьлла, гулделла тхо, мерза даарш а дина. Жимма хелха а девли - ДегIастанара, вайн цIера, иллеш а деъна тхуна. Синкъерам хIунда бина, аьлла хаьттича, цхьаболчарна хууш дацара клуб маца кхоллаелла. Оха и карладаьккхи. Бераш а, зударий а, мехкарий а хелха а бевлира.\nКлуб муха хIоттаелла аьлча, сан ненада вара воккха эпсар эскарехь. Кегийрхой гуш бара цунна, хIумма ца деш а боцуш, бовлла лелаш. Ша Ингалсехь дешна а, наха юкъахь лелла а волундела, хIун дан деза хиина цунна. Iедална тIевахана хилла иза, клуб елла волу ша, аьлла. Цу хенахь Iаьрбийн Iедалехь клубан елла низам доцуш хиларна, елла йиш яц, цкъа а хилла хIума дац и саннарг, аьлла, бакъо ца елла цунна.\nИнгалсан эпсарна тIевахана, цуьнга дийцича, цо низам хIоттон деза, аьлла, нохчийн кегийрхошна чIогIа оьшуш ю клуб, аьлла, низам даккхийтина. Иштта, 1932-чу шарахь Гезгмашин-баттахь клуб дIахIоьттина.\nЮьхьанца клубехь школа йиллина нохчийн берашна дешар Iамадан. Хьалха вайн схьабаьхкинчу баккхий наха школехь доьшуьйтуш ца хилла берашка, хьарам ду, бохуш. Цигахь дин ца Iамадо, керста нехан хIуманаш Iамадо, бохуш.\nКлуб хIоьттича, деша дуьйладелла хилла нохчийн бераш. Цул сов, спорт, некадеш дашо мидалш йохуш а, ондалла къовсарехь леташ медалш йохуш а гоьбевла кхуза лела вайн кIентий. ХIинца а схьаоьхуш а бу, буьрканах ловзуш, куьйган буьрка ловзош.\n1932-чу шарахь клуб Сувейлехь схьайиллина, хIинца Заркъехь ю хIара. Ахча ца тоаре терра, "гIарчI-аьлла" яц. Тоъал ахча хилча, кхин а дика цIа хир дара цуьнан. Делахь а тхайн карахдериг а деш, дIадоьлху тхо балхаца".\nНохчий боцурш, кхин а Кавказера къаьмнаш ду Урдунехь. Цара массара а шайх "чергазий" олу. Чергазийн а ю клубаш. Амма Кавказан цIарах нохчийн клуб бен яц. Урдунан низамехь шина клубан цхьа цIе хила мегош доцундела, нохчашка клубан цIе йохка шайна, бохуш, дукха ахчанаш кхийдийна меттигерчу кавказхоша, амма, ахчанца хьелаш мел гIийла хиллехь а, "Кавказ" цIе ца йоьхкина Урдунерчу нохчаша.\nУрдунерчу вайнаха лардо дайн гIиллакхаш


ТIемашкахь доьза байначу нахана тIаьхьа хIунда ца кхуьуьйту Нохчийчура бахархой?\nЧиллан-бутт 11, 2013\nНохчийчоь - оьрсийн салти ву цхьанаметта дIадоьхкинчу иттаннашка декъешка хьоьжуш\nТIемашкахь хIаллакбинчу нехан декъий дIадоьхкина меттигаш билгалъяхар а, цу кешнаш чура нах хьена-муьлш бу къастор а Нохчийчохь уггар лазамечу хаттарех ду. И тайпа кешнаш маса ду а, стенгахь ду а билггал хууш цхьа а вац тахана. Иштта хууш дац маса маьрша стаг велла хьалхарчу а шолгIачу а тIемашкахь? Гергарчу барамашкахь бен хьесапдеш дац цунна – ши бе эзар сов ву алар бен. Маса стаг вайна доьза? Пхе эзарна тIера ворх эзарна тIекхаччалц бу, бохуш дуьйцу Iедалша а, бакъонашларъярхоша а.\nМаьршачу нахана хетарехь, Нохчийчохь, маьI-маьIIехь, лаьттан кийрахь долу декъий ахка доладахь, и ирча терахь маситтаза алсамдер ду. Массо бахархошна а хууш, Нохчийчохь эзарнашкахь маьрша нах дIабоьхкина масех йоккха меттиг ю. Шортта тешаш а бу, шайна гинарг дийца а, таллам дIахьoш, доккха дакъа лаца а кийча.\nПроблема цхьаъ ю – декъий схьа а аьхкина, уьш къастон аьтто луш йолу лаборатори яц Нохчийчохь. Иза ца йиллийта, дуьхьал девлла оьрсийн Iедалш. Нохчийн республикина 700-800 чаккхарма гена йолчу Ростовехь хила еза боху Москохо.\nХIунда ца юьллуьйту Нохчийчохь декъий талла аьтто беш йолу лаборатори?\nИшта хир ду Маршо Радион хΙокху кΙиранан хаттар.\nХетачух лаций телефон тоха тхоьга. Горгали а баийтина охаьйилла а мегар ду телефон, тхо тхаьш девр ду шуьца зΙене. ПрахIе зΙе тухуш: код +420, ноьмар 7240I9832.\nСМС яийта а тарло тхан Москохарчу телефон тΙе – 8 926 23 60 4 65.\nИштта имейл даийта а мега Маршо Радионе: nc@rferl.org


Боснин, Герцеговинан Iедалша Оьрсийчоьне дIалуш ву нохчо\nГIалгIайчохь ваьхна 24 шо долу нохчо Алтамиров Ахьмад Оьрсийчоьне дIавала сацамбина Боснин, Герцеговинан юстицин министралло. Иза бехкево Шемарчу даIишхойн могIаршкахь латтарна аьлла, дийцина "Кавказ.Реалии" портале Европан кхелехь Алтамировн интересаш Iалашъечу адвокато Оболенец Алексейс.\nЦо бахарехь, 2013-чу шарахь Оьрсийчуьра араваьлла Алтамиров Истанбулехь дIатарвелира. Цигахь цхьаннан доларчу компанехь белхаш беш хилла ву иза. Стохка бIаьста Сараево веанчахь дIалаьцнера Алтамиров Интерполехула лоьхуш ву аьлла.\n"Цхьана а кепара тоьшаллаш дац иза Шемахь хиларан. Амма Боснин Iедалша къестош ца Iаш, цунна экстрадици еш сацамбира", - дийцина адвокато портале.\nКху аьхка ша лаьцначу Боснин, Герцеговинан Iедалшка тховкIело йихира Алтамировс, амма цунна дуьхьало йира. Страсбургерчу Европан кхеле орца дийхира лаьцначун адвокаташа, амма цара дуьхьало йира 39-чу низамна тIе а тевжина, Оьрсийчоьне дIа ца валийтар тIедожон.\nАдвокатийн 7 де ду кхелан сацамна латкъамбан.\nШвецерчу Vayfond организацино хаамбарехь, цара шайгара талламаш бина Алтамиров Оьрсийчуьра дIавахарх.\n"Тхо тешна ду, Ахьмад цкъа а Шемахь хилла ца хиларх. Оцу юкъанна Туркойчохь ваьхна иза, белхаш а беш. Цунна дохку бехкаш бух боцуш доллушехь, Боснин кхело Оьрсийчоь – бакъонан пачхьалкх ю, иза дIа ца вала дуьхьалонаш хуьлийла дац аьлла", - эргIадоьху Vayfond-ан векал.\nБоснин, Герцеговинан кхелан Апелляцин коллегин текстехь яздина ду, Оьрсийчоьнан набахтешкахь тутмакхашна тIехь къизаллаш лелош хиларан масалш тоаме дац Алтамиров дIа ца вала. Цара бахарехь, Оьрсийчоьнан Iедалша, шаьш цунна тIехь къизаллаш лелор яц аьлла.


Ливехь тIемашкахь вийна 220 стаг, 1066 вахархочунна чевнаш йина\nДуьненаюкъарчу могушалла Iалашъяран организацино (ВОЗ) хааме даьккхина, Ливин шахьарахь Триполехь 220 стаг вийна, 1066 вахархочунна чевнаш йина аьлла. "Байинчу маьршачу бахархошна юкъахь лоьраш а, зударий а, бераш а ду", - яздина организацино шен Твиттерехь.\nКарладоккху, кху беттан 4-чохь фельдмаршало Хафтар Халифа куьйгалла а деш, Ливин къоман эскар Триполи йолчу агIор дIатаьIира. Цигахь куп тоьхна бара пачхьалкхан малхбузе шайн куьйгакIел латто къаьмнийн бертан Iедалхой.\nООН-ан Инарла секретаро масийттазза кхайкхамбира, Ливера тIемаш совцабе аьлла.\nООН-ан Кхерамзаллан Кхеташонан аьтто ца белира кху беттан 18-чохь хиллачу консультацешкахь Ливерчу хьолах хIоттийначу резолюцин проект йовзийта. ТААС агенталлан хьосташа хаамбира, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа документ къобал ца дира, ишта масех пачхьалкхан делегацино консультацеш дIаяхьа кхи а хан ехна аьлла.


Кобзон а, Валерия а шайн гIалахь ган ца лаьа лондонхошна\nГIадужу-бутт 21, 2014\nОьрсийчоь -- Кобзон Иосиф а, Валерия а, 11Гез2009\nКремлца уьйраш кхобучу иллиалархойн Кобзон Иосифан а, Валериян а концерташ ю кху кIиранах Лондонехь йоьлхуш. Британин бахархоша махка цабитар доьххушехь, кхайкхина и шиъ церан шахьара. Ингалсхоша Кобзонна а, Валерияна а бехкедо Оьрсийчоьно Украинаца лелаен харцо цара къолбалъеш хилар.\nСолисташ - соьлж-гIалахо Кобзон Иосиф а, Саратовна гергарчу Аткарск-гIалара схьаяьлла Перфилова Алла а (Валерия) - Кремлна муьтIахь хиларца замано зийна ши артист ду.\nКху шеран бIаьста Оьрсийчоьно ГIирмина йина аннекси къобалъеш интеллигенцино хIоттийначу кехатна буха куьг а яздира цушимма.\nВалерияс, масала, официалехь хастийра оьрсийн Iедал, цо доцу бахьанаш юхьара а эцна, кху шерашкахь массех стаг набахтешка хьийсийча.\nШинарийдийнахь Кобзон а, Валерия а концерт луш дара Лондонехь тоьлла ларалучу паччахьийн Альберт-Холлехь.\nЛондонехь Путинна дуьхьалоечу юкъараллан жигархо ву Сидельников Андрей. Шина артистна Ингалсено шен неIарш елларна реза вац иза.\nСидельников: «Оьрсийчоьнан Iедало ден зулам дашца айден нах, тхан кхетамехь, бохкуьйтийла дац Малхбузене. Нахе жоп дала деза шаьш дечух».\nСидельников Андрейн тобан цIе ю "Speak Up !" (ЧIоггIа ала!). Хьалхо, Кобзонний, Валерияй Британе догIийла хиича оцу протестан тобано дийхира премьер-министре Кэмерон Дэвиде и шиъ персона нон-грата кхайкхадахьара аьлла.\n4000 Британерчу вахархочо куьйг яздира оцу дехаран кехата буха. Цара бехкедо хIинца концерташ луш долу ши артист, уьш Кремлан харц-пропапагандисташ а лоруш. Хьалхо Латвино а санна, и ши артист Ингалс-махка ца кхайкхар, тIе ца эцар доьхура Сидельниковн тобано.\nСидельниковна хетарехь, уьш Лондоне битаро пиар йо Кремлна, мах байбо Европано а, Iамерко а Оьрсийчоьнна дуьхьалъяьхначу санкцийн.\nСидельников: «Шалхенаш лелайо цара, цIахь дуьйцу Малхбале маьттаза ю, цигахь дерриг а вон ду, бохуш. Ткъа кхуза оьху ахча даккха, садаIа, я гIишлош эца».\nСидельниковс чIагIдарехь, Кобзонан йоI а, цуьнан бераш а Лондонехь деха. Ткъа Валериян воI Шуьлгин Арсений Швейцарехь пианист Iемаш ву – иза а хир ву Лондонерчу концертехь дакъалоцуш.\nЛондоне Кремлан векалш ца лестийта гIертачу тобанаша – уьш доккхачу декъанна шаьш а бу оьрсий – ямартчу шалхонийн могIара дуьллу, политикаша цхьана агIор Кремлна доггIу таIзарш а деш, вукху агIор цунна аьттонаш латтор.\nКхайкхаза баьхкина хьеший\nНохчийчуьра вахархо бехке вина, жима зуда а эцна, Шема ваха дагахь хиларна\nШема мухIажираш цIаберзош Iамеркаца цхьаьна болх баран план кечйина Оьрсийчоьнан инарлаша\nПIаьнгазахь ток йоккху станцеш яхкарна дуьхьал бу меттигера бахархой\nМотт ца тохарна таIзар дан оьшу аьлла хетий шуна?\nХета. Цо гIо дон зулам юхатохарехь 11 %\nНаггахь оьшуш гIуллакх ду иза 0 %\nЦа хета. Иза вуно доккха ямарта а, осала а хIума ду 89 %\nЦа хаьа 0 %


ГIалгIайчура нохчийн мухIажирш мацалла кхайкхош бу\nМарсхьокху-бутт 15, 2012\nНохчийчохь тIом болабелча ГIалгIайчу бевддачу нохчийн мухIажирша республикин дозанехь ахча кечдора, шаьш дехьадовлуьйтург дала, Деч2000\nГIалгIайн махкахь болчу нохчийн мухIажарша варе дина, шаьш мацалла кхайкхор ю, шайн бакъонашна оьшу терго ца яхь, аьлла. Дукха хьолахь, меттигерчу Iедалша, шайна догIуш долу ахча шайна ца хьажорна дуьхьал деш ду цара иза. Цунна дуьхьала, мацалла а, митингаш а, шайн цIахь, Нохчийчохь е аьлла цаьрга гIалгIайн Iедалийн векалша.\nМасех де хьалха, ГIалгIайн махкахь нохчийн мухIажарш цхьана а кхетта, хаийтина ду, шаьш мацалла дIакхайкхо дагахь хиларх. Хан а йоцуш, хира ю шай и акции боху цара. Цуьнах а, къаьстина шай хьолах а лаьцна Маршо радиога дийцира Карабулак гIалахь йолчу «Промжилбаза» олучу мухIажараш дIатарбеллачу меттиган коменданта Джабраилова Маликас.\nДжабраилова Малика: Тхан хаттар къастийна хIума ца хилахь, гезгмашийн беттан 20 дийнахь дуьйна мацалла дIакхайкхо дагахь ду хо. И де хIунда хьаржина оха? Мархийн бутт дIабаьлча, дисина а, мелан кхобуш долу марханаш кхобуш ду ца алийта. Ишшта тхайн хIуманна ара ца довлахь, тхан йиша йоьхна хьал ду.ГIора дайна тхан. Ницкъ бац.\nМаршо радио: Аш Iедалшка кхочуш де бохуш дерг хIун ду?\nДжабраилова Малика: Оьрсийчоьно тхуна леррина аьлла схьадаийтина ахча ду, хIусаман сертификаташ олу цуьнах. Доьзалера цхьана стагана йиъкIов I8 метар гIишлонна меттиг а лоруш схьадаийтина ду иза. Ахчане дилча иза 22 эзар сом хуьлу. Доьзалера хIора стагана догIуш долу и ахча схьа а лой, тхан статус а дIаяьккха тIаккха, луш долу гIо а сацаде-кх тIаккха. И ахча Оьрсийчоьно Евкурован даийтина ма даций. Нохчийн мухIажаршна аьлла даийтина ду иза. 5 миллиард ахча ду иза. Цу тIера I8 сертификат.I40 миллион сом дIадаьлла. Иза хьанн делла а хууш дац. Иза нйиса дIакхочуш ду аьлла ца хета тхуна.\nМаршо радио: И мацалла дIакхайкхо дукха нах реза хиллий?\nДжабраилова Малика: Массо а реза хилла. Шай бакъонаш мел йохийна болу нах бу цунна тIетовр болуш. Плиевехь, Троицки станицехь, Несар-гIалахь, Iелий юьртахь а болчу мухIажарш аьлла шаьш реза ду аьлла.\nМаршо радио: Несар-гIалахь йолчу «Нохчийн къам кIелхьардаккхаран комитет» олучу бакъонашларъяран цхьанатуохараллийн куьйгалхочо Бадалов Руслана, ша кхета боху цу тайпа гIаддайначу мухIажарш, ишшта гIулч яьккхарна. Деххачу шерашкахь ишшта а дика ца хилла долу церан гIуллакх, хIинца гуттара а телхина схьадогIуш ду аьлла тидам бира цуо.\nБадалов Руслан: «Промжилбаза» олучу меттехъь доьххьара хуьлуш дац цу тайпа хIума. ХIокху иттех шарахь кесста-кесста хуьлура иза. Цара Оьрсийчоьнан президентига а , Евкуровига а, Кадыровига а, ишшта кхайкхамаш буора. Шай хьолан саггаттадо цара.Иза ду цара коьрта дуьйцуш дерг.\nМаршо радио: Кадырован а, Евкурован а, даш-дашера далар, бакъонашларъярхочо Бадалов Руслана бахарехь, чIогIа сингаттамца тIеэцна мухIажарш. Оцу бахьанца, нагахь санна и дов гена далахь, шай ишшта а дика доцу гIуллакх гуттара а, талхарна кхоьру уьш, бохуш вара иза.\nГIалгIайн махкахь болчу нохчийн мухIажарш доьххьара дIакхайкхош яц мацалла. Уггаре а йоккханиг хилира, II шо хьалха,Сипсо-гIалана йистехь хиллачу четар-гIаланашкахь. ХIета цхьана баттахь сов лаьттинчу оцу акцехь дакъалаьцнера цхьа бIе ца кхоччучу стага, шайна юккъахь бераш а долуш. ХIета цара доьхург дара, Нохчийчохь тIом сацабар а, маьрша дийцарш дIадахьар а. Амма, дерриге а дуьненахь гIарадаьлла долу и хIума, хазаза дисира Оьрсийчоьнан Iедалшна. Ткъа,хIинца хинйолчу акцийга а цара ладуогIарх сатийсам кIезга бу.\nГIалгIайчура нохчийн мухIажирш мацалла кхайкхон кечлуш бу харцонна дуьхьал


Хасбулатова А. «Хьан ц1арца боьзна бу маршонан болам» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nХасбулатова А. «Хьан ц1арца боьзна бу маршонан болам»\nНохчийн Республикан хьалхарчу Президентана Кадыров Ахьмад-Хьаьжина лерина берийн кхоллараллин фестиваль дIаяьхьира ТIехьа-Мартан к1оштан Культуран цIа чохь.\nФестивалан Iалашонашна юкъахь дара тIекхуьучу тIаьхьенна нохчийн къоман синмехаллаш йовзийтар, Даймахке безам-ларам кхиор, кегийрхошна а, берашна а юкъахь социальни жоьпалла, жигаралла яржор, Ахьмад-Хьаьжех болу сирла дагалецамаш ларбар, берийн кхоллараллин хьуьнарш гучудахар.\nФестивалехь дакъалоцуш бара, тайп-тайпанчу конкурсашкахь, гайтамашкахь шайгара кхоллараллин хьуьнарш гайтина, 7 шарера 11 шаре кхаччалц хенаш йолуш болу школийн дешархой. Фестивалан программи юкъадогIуш дара Ахьмад-Хьаьжина лерина иллеш, байташ, суьрташ.\nЖюрин декъашхошна юкъахь вара Нохчийн Республикан кегийрхойн гIуллакхашкахула волу министр Дааев Хожа-Баудди, ТIехьа-Мартан к1оштан депутатийн советан председатель Ахмедов У., ТIехьа-Мартан к1оштан дешаран отделан хьаькам Бедригов Бадрудди, Нохчийн Республикан кегийрхойн гIуллакхашкахула йолчу министерствон доьзалан политикин а, бералла социальни лардаран а отделан куьйгалхо Насугаева Айшат.\n«Фестиваль Нохчийн Республикан хьалхарчу Президентана лерина хилар ларамаза дац. Кегийрхошна а, берашна а Даймохк безаран а, шен халкъан дуьхьа къахьегаран а коьрта масал хилла волу Ахьмад-Хьаьжа даима дагахь хилийта а, сий долу къонахий муха хила беза хаийта а лууш вовшахтоьхнера оха хIара берийн кхоллараллин фестиваль. Баккъала а, шех масал эца хьакъ волу стаг вара Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Вайн халкъ машаре а, паргIатоне а кхачийна цо, иза дицдан вайн йиш яц», – элира Насугаева Айшатас.\nХIора а номинацехь совгIатан меттигаш билгалъехира.\nБайташ ешаран номинацехь хьалхара меттиг яьккхира «Ахьмад-Хьаьжа» байт ешначу Индербиев Мохьмада, шолгIа меттиг – «Машаран къонах» байт ешначу Баталов Сули-Суфьяна, кхоалгIа меттиг – «Сийлахь цIе» байт ешначу Газалиева ПетIамата.\nИллеш аларехь Маашева Имана – хьалхара, Мадаева Мадинас – шолгIа, Амерханова Хадижата кхоалгIа меттигаш ехира.\nУггаре хаза Кадыров Ахьмад-Хьаьжин сурт диллинарг Сайдулаев Апти вара.\nТоламхошна а, дакъалацархошна а грамоташ а, мехала совгIаташ а делира.\nНохчийчоьнан ерриге к1ошташкахь дIахьур ю цу тайпа фестивалаш. Цигахь хьалхара меттигаш яьхначара дакъалоцур ду 23-чу августехь Нохчийн Республикан кегийрхойн гIуллакхашкахула йолчу министерствехь дIахьон йолчу республикан фестивалехь.\nТIамо хIаллакдешхилла долу вайн къам Кадыров Ахьмад-Хьаьжас машаре кхачор вайна цкъа а дицлур дац. Ткъа цу тайпа мероприятеш хIора шарахь а вовшахтухуш хилча, тIаьхьенийн тIаьхьенашна а вевзар ву вайн къоман турпалхо, цуьнан сий а дийр ду, дагахь а латтор ву.


ГIалгIайчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан экстремизмаца къийсам латточу Центран 6 белхахо дIалаьцна, дахначу шеран Iай 50 шо долу Далиев Мохьмад валаран хьокъехь а, цуьнан зудчунна тIехь Iазап латторна а бехкебеш. Мехкан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека дина и дIахьедар.\nСтохка оццу бехкашна лецира экстремизмаца къийсам латточу Центран (ЦЭП МВД) куьйгалхо Хамхоев Тимур а, цуьнан белхахо Хамхоев Iадлан а. Бутт тIаьхьа кхеле валийра Центран урхалхочун гIовс Хандыгин Сергей а.\nЗазадоккхучу-баттахь, талламчийн хаамашца, кхи а 5 полисхо лаьцнера оцу гIуллакхан хьокъехь. Евкуросвс дIахьедо ишта, дуьненаюкъарчу лехамашка ваьккхина хиларх коьрта бехкелору «Россельхозбанкана» къола динарг.\nБолчу хаамашца куьгбехкениг карарчу хенахь Полшехь лечкъина ву.


Европехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахойн хилла САЦАМ\nБисмил Лах1ир Рохьманир Рохьим!\nКъанойн Кхеташонера хаам\nЕвропехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташо кхоьллира 23. 02. 2014 шарахь. Къоман маршонна юкъ йихкина нохчий, тобанашка бекъа а белла, барт боьхна хиларна, Кхеташонан Декъахоша шайн болх д1аболош нигат дира, хьалхара г1улч йоккхуш - царна юккъехь барт лаха. Кхеташонан Декъахоша, 3-4 баттахь, шайн болчу аьттонашка а, долчу хааршка а хьаьжжина, баккха бехк боцуш — и барт лохуш къахьийгира.\nБиначу белхан жам1 деш, Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, 26. 09. 2014 шарахь, компьютаран г1оьнца д1абаьхьира Гулам. Цу Гуламехь, кхачо йоллуш дийцарш а дина, Кхеташонан Декъахоша, массо а реза хиларца, т1еийцира сацам. И сацам бовзуьйту лахахь:\n23-25. 11. 1990-чу шарахь, къоман Гуламехь (ОКЧН), нохчаша кхайкхийра маршо, дуьненна а бовзийтира йозуш йоцу пачхьалкх кхолла болу шайн лаам. Делан дашехь нисдала а, мехкан дай хила а, ненан мотт дебо а, дайн г1иллакхаш ларда а, лулахь долчу къаьмнашца тешаме, лераме хила а, Дуьненаюкъараллин низам ларда а 1алашо йолуш яра нохчаша маршонна яьккхина и доьналлийн г1улч. Дала а, Дуьненаюкъаралло а елла бакъо яра нохчийн къам т1екхевдинарг.\n1990-1994 шерашкахь «демократан» Россис а, цунна бохкабеллачу Зовгаевг1ара а, Хазбулатовг1ара а, Автархановг1ара а..., массо аг1ор беш инзаре боккха эшаме т1е1аткъам а боллушехь, жимачу турпала нохчийн къомо хаьржира дуьххьарлера Президент Жовхар Дудаев (Дала г1азотехь войла иза), йийцаре а йина, т1еийцира Конституци, кхоьллира йозуш йоцу нохчийн къоман ЧРИ пачхьалкх.\nЯмартлонаш, талораш, харцонаш, кхин а эшаме мел дерг леладарх г1уллакх а ца хилла, 11.12.1994 шарахь, луьра, къиза маса т1ом болийра «демократан» Россис, шен керла пачхьалкх ЧРИ когах1отто а, ч1аг1ъян а г1ертачу нохчийн къомаца. Шина шаре бахбелира и\nт1ом. Нохчийн къоман яхь йолчу к1енташа, мехкарша, цхьа барт а болуш, шайгара доьналла гайтарца мостаг1анна дуьхьал бинчу т1амо, юьхь1аьржа а х1оттош, эшам белира йоккхачу Россина - х1ара дуьне теш а долуш.\n«Барт а болуш, бакъонца волчу кхаа стага-юрт яьккхина»-олуш, кица ду нохчийн. Нохчийн къомо барт а болуш, мостаг1анна доьналлийца дуьхьало яр а, Делера бакъонна орца кхачар а и ши коьрта бахьана дара - дуьххьарлерачу т1амехь нохчашна толам балар а, мостаг1 Нохчийчуьра аравалар а.\nЙоьхийна г1аланаш а, ярташ а, эзарнашкахь г1азотехь кхелхина яхь йолу к1ентий а, мехкарий а, дайина маьрша адмаш а, бераш а, докъаза байнарш а, чолакх биснарш а, бисина зудрий а, байлахь дисина бераш а, кхин а – инзаре даккхий зенаш динера жимачу нохчийн къоманна дуьххьарлерачу т1амо. Доцца аьлча, боккха мах д1абеллера нохчийн къомо хьалхарчу т1амехь - шен маршо а, пачхьалкх а ларъеш.\nДуьххьарлера т1ом чекх а баьлла, шолг1а т1ом болабаллалц йолчу хенахь, маршонна г1евтинчу нохчашна юккъехь лелла доьхна мел дерг, дагардина вер а вац.\nМаршонна г1евттинчу к1енташна, мехкаршна хьалхабевла хилла цхьаболу баьччанаш, т1ом чекхбаьлча, къоман барт ч1аг1бан безачу меттана, шайн-шайна герзашца тобанаш а кхоьллина, вовшашна луьйш, маршонна г1евттинчу нохчашлахь барт бохош йолу г1улчаш яха буьйлира. Президенталла а, кхидолу а даржаш къуьйсучу царна, бицбеллера: бохийна мохк а, байлахь дисина бераш а, к1ентах, йоь1ах къаьстина да-нана а, чолакх-заь1ап бисинарш а, докъаза байнарш а... .\nХьалхарчу т1емал а сов къизалла шеца хилла, шолг1а масачу т1емах чекхдаьлла нохчийн къомехь долу хьал а дац — цхьа а воккхаве йиш йолуш. Бу, тахана а, нохчашлахь яхь йолу к1ентий, мехкарий, долчу хьоле а, г1оране а хьаьжжина - къам маршоне кхачо къахьоьгурш. Уьш бу Даймахкахь а, цул арахьа а. Яханчу хенахь дийлина г1алаташ тидаме а оьцуш, барт лахабезачу меттана, маршонна юкъ йихкина нохчий цхьаалла йоцуш — боьхна, баьржина бу х1инца а.\n«Далла гергахь а, нохчийн къам дикане кхачо а ша-ша ву нийса некъ бийриг»- бохуш, шайн - шайна тобанаш а кхоьллина хьийза цхьаболу нохчий тахана а. Нохчийн къомо а, я цуьнан дукхахдолчу декъо а бакъо елла вац цу тобанийн куьгалхойх — цхьа а.\n«Барт боцучу меттехь, Далла Ше къинхетам, г1о хир дац»-боху, Везачу Дала. Дела къинхетам а, г1о хир доцу меттехь, х1ун хир ду?! Къоманна цхьа пайдехь дерг даг1ертарг а ца вуьту цара — цунна луьйш, иза сисазвеш. Мостаг1о, Россис, шегахь г1ор алсам хиларе терра, нохчийн къомаца лелолчу къизаллийна а, харцонна а Дуьненаюкъаралле букъ тохийтина - маршонна г1евтинчу нохчийн барт ца хиларо. Дуьненаюкъаралле бакъо д1акховдо цхьаалла ца хиларо - эшамехь а, г1елонехь а латтош ду жима турпала нохчийн къам.\nКъоман бала а, г1айг1а а йовзийтича: «Маьрша хила бакъо йолуш ду — шу нохчийн къам. Аша иза, кху т1еххьарчу 2-3 б1ешарахь, Россин империна дуьхьал маьрша хила латточу луьра къийсамехь, шайгара доьналла гайтарца — дуьненна а д1ахаийтина. Барт бац шун, нохчий. Барт ца хиларо, доккха зен ду шун къоманна деш. Шайлахь цхьа къастам бейша: шайна оьшург билгал а доккхуш, маршоне кхийдачийн цхьаалла а ч1аг1ъеш» - олу, вевзашволу кхечу къоман векало а, политико а. Маршонна г1евттинчу нохчийн барт ч1аг1бар, декхар а хилла, т1едужу х1ора нохчочунна — цхьаалла яцар къоманна эшаме хиларна.\nНохчийн къомо кху т1еххьарчу 24 шарахь, мостаг1анна дуьхьал маьрша хила латточу луьра къисаман новкъахь хилла толамаш а, вайгара дийлина г1алаташ а тидаме а оьцуш, Европехь а, кхечанхьа а 1ар-дахар долчу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, хаамийн г1ирсех пайда а оьцуш, хаттарш а деш, дийцарш а, дагадовларш а д1адехьира\nцхьацца ц1ераш йолчу нохчашца. Царна юккъехь вара ЧРИ Парламентан куьйгалхо ша лору Сараляпов Жалавди а, ЧРИ Президиум а кхоьллина, цуьнан куьйгалхо Идигов Ахьъяд а, ЧРИ Парламентан декъахо Исханов Хьусайн а, Даймахкал арахь кхоьллинчу ЧРИ Кабинет Министрин куьгалхо Закаев Ахьмад а. Маршонна г1евтинчу нохчийн цхьаалла хиларе сатесна, цхьайолчу меттигашка Делан дуьхьа доьлхуш, нохчашца къамелаш а дина. Царна юккъехь бу Делан дош девзарш а, яздархой а, политикаш а, мог1арера нохчий а. Доцца аьлча, Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша 2014 шарахь 4 - 5 баттахь динарг а, лелийнарг а - маршонна юкъ йихкина нохчийн барт хуьлу а, уьш цхьаьна хорша боьрзу а некъ лахар дара.\nЦу хьокъехь, лакхахь билгалдинарш а, билгалдаза диснарш а тидаме оьцуш, Европехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, компьютаран г1оьнца рог1ера бинчу Гуламехь, дийцарш а дина, т1еэцна сацам бовзуьйту лахахь:\n1. Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша билгалдоккху: Европехь цхьаболчу нохчаша кхоьллинчу тобанаша а, цу тобанийн куьйгаллехь берш вовшашна луьйш церан барт ца хиларо а — къомо маьрша хила тахана а латточу къисамна боккха эшам бар;\n2. Тобанийн куьгалхоша маршонан новкъахь тахханалц динчу а, дешдолчу а г1уллакхийн тидам а бича, Дуьненаюкъараллин урхаллашца а, бевзачу политикашца а церан юкъаметтигаш хилар а теллича, кхидолчийн а вай хьесап дича, ЧРИ Кабинетан Министрийн куьгалхочо Закаев Ахьмадас а, цуьнца цхьаьна болчу накъосташа а вайн къам маршоне кхачо Даймахкал арахьа хьоьгуш долу къа — нохчашна пайдехь хилар т1еч1аг1до. 2007 шарахь, вайна девзачу бахьанашца, Ичкери пачхьалкхан байракх, тиш а йина, лаьтта йожиначу хенахь, иза ойбуш, шена доккха жоьпалла т1елаьцна волу Закаев Ахьмад, шари1атехь а хьакъ хир ву - къоман маршонан боламан баьчча хила;\n3. «Мостаг1о, Россис, нохчийн къомаца т1ом бечу хьелашкахь, Парламент а, кхийолу ЧРИ пачхьалкхан урхаллаш а болх бан йиш йолуш ца хиларна, Жовхарас (Дала г1азот къобал дойла цуьнан) куьйгалла а деш, кхоьллира ГКО (ЧРИ пачхьалкхан Лаккхара урхалла). Зелимхас а, Асланас а, Iабдул- Хьалимас а (Дала г1азот къобалдойла церан), цу Лаккхарчу урхаллин (ГКО-н) низам а лардеш, д1абаьхьира къам маршоне кхачо мостаг1ашца беш болу луьра къийсам. Вайна девзачу бахьанашца, цу Лаккхарчу урхаллийн (ГКО-н) болх сецна бу. Шеко йоцуш и коьрта бахьана ду, маршонна къахьоьгучу нохчашна юккъехь тобанаш кхоллаялар а, цхьаалла ца хилар а» - элира, ЧРИ Парламентан декъахо волчу Исханов Хьусайнас, Кхеташонан Декъахошца шен хиллачу къамелехь.\nИза тидаме а оьцуш, ЧРИ Лаккхара урхалла (ГКО) юха денъяр — нохчийн къомо маьрша хила тахана а латточу къийсамна иза пайдехь хирг хилар ч1аг1до;\n4. ЧРИ Парламентан а, шен хенахь ГКО - н а декъашхо хилла Исханов Хьусайне, низам тергал а деш, ГКО-н болх юха меттах1оттор кховдадо Кхеташонан Декъахоша. Тахана маршонан новкъахь къахьоьгу Парламентан, Правительствон векалш а, иштта, кхиболу жигархой а оцу денъечу ГКО-н декъахой бар — пайдехь хир ду аьлла хета.\nЕвропехь йолчу цхьацца тобанийн куьйгаллехь болчаьрга а, цу тобанийн декъахошка, бевзаш болу нохчийн политикашка а, маршонна юкъ йихкинчу х1ора нохчочуьнга а: хьалха, Делан дуьхьа, шолг1а, г1азотехь кхелханчу к1ентийн, мехкарийн дуьхьа, церан дай-нанойн, йижарийн, вежарийн, дисанчу байн дуьхьа, лакхахь бовзийтина, Нохчийн Мух1ажарийн Кхеташонан Декъахоша т1еэцна сацам, собаре а хилла - къобал бар доьху. Кхеташонан Декъахоша д1ахоуьйту: лакхахь шеш бина сацам нохчех цхьа а хьаьлаваккха а я охьаваккха а 1алашо йолуш бина боций а, маршо езаш болчу нохчийн барт хуьлу аг1о кхечу кепара гуш ца хилар а.\n"Харцо тоьлуш йоьду, бакълуьйш болу нах 1ад1ийча. Амма, церан 1ан йиш-м яц!"-шен хенахь аьлла боху, Турпал 1елас (Дела реза хуьлда цунна). Тахана, нохчийн къомехь долу чолхечу хьоло бакъо ца ло Нохчочунна, бехказлонаш а лоьхуш — тийна, таь1на юьстах латта. Цкъа а ца эшначу кепара, кху муьрехь, нохчийн къоманна барт оьшу. И барт хир бац - бакъонна накъостий вайх ца хилча. Маршонна г1евтинчу нохчийн барт ца хиларо деш долу зен — оза терза дац дуненчохь.\nБакъо масийтта ца хуьлу. Иза цхьаъ бен яц. Европехь бакъонца кхоллаеллачу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша д1ахоуьйту- шаьш бакъо езаш хилар а, бакъо гучаяьлча цуьнан накъостий хирдуйла а. Бакълен ойла йолчу нохчашка кхойкху, шаьш цкъа а бакъонна накъостий хирделахь, тахана, жима турпала нохчийн къоманна йоьхна, чолхе еаначу заманчохь, бакъдерг а олуш-Европехь кхоьллинчу Нохчийн Мух1жарийн Къанойн Кхеташонан Декъахойн накъостий хиларе. Нагахь кху яздаршкахь: Делан дашехь магийнадоцуш а, Дуьненаюкъараллина зуламе а, нохчийн къоманна эшаме а долу алар нисделлехь — иза духаэца кийча бу Кхеташонан Декъахой.\nДерриг а хаар Делехь ду! Цо бакъонна т1ехь нисдойла нохчийн къам!\nЕвропехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахойн тхьамда - Хачукаев Сайд – Мохьмад. 26. 09. 2014 шо.\nБисмил ЛахIир Рохьманир Рохьим!\nЕвропехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн Мух1ажарийн\nКъанойн Кхеташонан Декъахойн хилла САЦАМ\nКхо шо гергга хан ю, Европехь а, кхечанхьа а 1ар-дахар долчу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, лакхахь д1атарбина сацам хаамийн г1ирсашкахула д1абовзийтина. Цу сацамна реза хилларш а, ца хилларш а бу.\nКху т1аьхьарчу 3-4 баттахь, «Барт - Маршо» - аьлла, ц1е йолуш цхьа тоба ю: «Ичкери пачхьалкъ къобал а йо, иза парг1аъяккха маршонна къахьоьгучу нохчийн барт лаха нигат а ду» - бохуш, къахьегарца билгалъяьлла. Иза тидаме а эцна, Европехь а, кхечанхьа а 1ар-дахар долчу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, 17. 09. 2017 шарахь, шайн рог1ерачу Гуламехь дийцарш д1адехьира цу хьокъекхь.\nОцу Гуламехь хилла сацам бовзуьйту лахахь:\n1. «Со бен вац бакъонца, соьгахь хилаеза хьалхе» - бохуш, эзарнашкахь нохчийн яхь йолчу к1енташа а, мехкарша а къам маьрша хилийта ц1ий 1енош, тахане схьакхачийна, уггара деза, къоман юкъара г1уллакх: шен дола даккха г1ертар а, цигехь хьалхе къийсар а — иза Дала а магийна дац, нохчийн г1иллакх-оьздангаллийца а (1адатца) даг1ац и. Иштта деза а, доккха а къоман юкъарчу г1уллакхана хьалхаваккха веза - хьакъ верг а, пайден хинверг а. Маршонна юкъ йихкина нохчийн барт хуьлу некъ лахар, мехала а долуш - х1ора нохчочун декхар ду;\n2. Европехь а, кхечанхьа а 1ар-дахар долчу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, 26. 09. 2014 шарахь, маршонна къахьоьгучу нохчашка барт хиларе кхойкхуш бина сацам ( иза лакхахь билгалбинарг бу), Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша юха а къобал бо: иза Делан дашехь нийса а болуш, Дуьненаюкъараллин\nнизаманна дуьхьал а боцуш - цо нохчийн къам зуламе а, эшаме а йолчу кхане кхойкхуш ца хиларна;\n3. Даймахках а бевлла Европехь а, кхечанхьа а 1ар- дахар долчу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша, шен хенахь, маршонна юкъ йихкинчу нохчийн барт лохуш хьегначу къинан а, цара т1еэцна бакъонца болчу сацаман а деш пусар доцуш,«Барт - Маршо» тобанан декъахоша тахана лелошдерг: нохчийн къоман г1иллакх - оьздангаллехь (1адатехь) баккхичийн а, кегийрхойн а хилаезачу юкъаметтиган лерам ца бар а, маршонна юкъ йихкинчу нохчашна юккъехь болу цатемаш кхин а совбахар ду;\n4. «Барт - Маршо» ц1е йолчу тобанан декъахошка а, маршо езачу нохчашка а, кхин цкъа а, кхойкху: собаре хиларе а, Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахоша 26. 09. 2014 шарахь т1еэцна сацам къобал баре а, иза кхочушхилийта къахьегаре а.\nАллах1е доьху: Ша резаволчу новкъахь нохчийн барт хилийтар а, халонаш а, баланаш а лайна жима нохчийн къам маршоне кхачор а!\nЕвропехь а, кхечанхьа а д1атарбеллачу Нохчийн Мух1ажарийн Къанойн Кхеташонан Декъахойн тхьамда- Хучин Ахьмад. 17. 09. 2017 шо.\nСацаме бух: qaanuoy.com


Къилбаседа Кавказера биъ мохк бу кхиамийн боларца Оьрсийчохь уггаре ледарчех\nГIалгIайн, кхарачойн, чергазийн, хIирийн, гIебартойн, балкхаройн мехкаш бу аутсайдерш социалан а, экономикан а кхиамаш бовзуьйтучу федералан рейтинган тIаьххьарчу могIаршкахь. Иштта гойту хьал экономикехь 2019-чу шеран боларо. Иза довзуьйтина "РИА-Рейтинг" агенталло.\nКавказан мехкашлахь массарел ледара ю ГIалгIайчоьнан экономика, Оьрсийчуьрчу регионийн 85 меттигах цунна кхаьчна 82-гIаниг. Рейтингехь 81-ра ю Кхарачой-Чергазийчоь, 78-гIа – Къилбаседа ХIирийчоь, 77-гIа - ГIебарта-Балкхаройчоь.\nГIеххьачул лакхахь ю Дагестан а (57-гIа меттиг), Нохчийчоь а (68-гIа меттиг). Амма Кълбаседа Кавказерчу федералан гонехь уггаре дика хьал ду Ставропол-махкахь – иза 30-чу меттехь ю.\nХьалхо Къилбаседа Кавказера мехкаш (Ставропол-мохк боцург) белхаш бацарца хьалхабевлира " РИА-Рейтинго" динчу хьесапашкахь. Уггаре эшна дахар махкахь хиларца билгалъелира тIаьххьарчу рейтингашкахь Кхарачой-Чергазийчоь, Къилбаседа ХIирийчоь, ГIалгIайчоь.


Белхан зераш долийна арбитрна Васильев Станиславна дуьхьал. Бахьана ду Оьрсийчоьнан премьер-лигин 28-чу турехь Волгоградера "Ротор" а, Соьлжа-ГIалара "Ахмат" а тобанаш ловзуш 1:0 жамIаца нохчийн клуб эшар.\n"Комиссино сацам бина, Васильевс 85-чу минотехь "Ротор" тобан кевнашкахьа, къасто доггIушехь, пенальти тоха ца цакъастор харцо хилар. Чемпионат йоьрзучу кхаьчна хиларе терра, рефереш цкъа ца хилча санна сема, жоьпалле хила беза", - аьлла Оьрсийчоьнан футболан цхьаьнакхетараллин кхелахойн кхеташонан куьйгалхочо, экспертийн-суьдхойн комиссин хьалханчас Хачатурянц Ашота.\nЦо билгалдаккхарца, таллам берззалц йолчу ханна премьер-лигин матчех мукъаваьккхина арбитр, и болх бирзича гур ду, вуьту иза я мукъвоккху кхидIа бечу балхах, хаам бо Sports.ru сайто.\nЮьйцу матч хилла Стигалкъекъа-беттан 1-чохь. Соьлжа-ГIаларчу футболан клубан директора Айдамиров Ахьмада дош деллера ша экспертийн-кхелахойн комиссе яздийр ду арбитро пенальти цакъасторах лаьцна, аьлла.


Цхьаболчу маьхькIамхоша а, бакъонашларьярхоша а чIагIдарца, Нохчийчуьра дахар токхонах, синтемах юьзинна ялсамане ю. Цундела Iедалан мукъ карахьболчу урхалчаша даррехь харцдо, Европан пачхьалкхашка кхача салаьтташ дозанашкахь эзарнашкахь нохчий бу бохург.\n"Махках ца ваьлла хIун дийр ду?"\nБакъду, изза хьажам могIарерчу бахархойн бу бохург, океан шоралле хьаьжжина дуй те аьлла,долуш долчу хьолана гена ду. Таро а хилла Iедалхошна тIекхаьчча, дехар-леткъамех, дала тарлучу хеттарех, цакхетарх боттабелла беха эзарниш могIарера нах.\nЦаьрга ца кхетало дукха адам инзар-акъ доккхуш, езачу хенахь мацах-мацахлера декхарш дуьхьал а детташ, газаш дIахедаяр а, Оьрсийчоьнан низамах шайна лиъча байракх еш, ца лиъча чоьта теIош, сийсаздан санна, пенси баха хан кхаччаьрш балхара боха а беш, лоьраш, хьехархой, масала, церан метта кIорге йоцу нах дIахIиттабар, изза низам кIоршаме талха а деш, махкахошна бух болуш а боцуш тIеIаткъам бар, шена хетарг, шен ойла-хьажам Iораяьккхинарг, цхьа зулам дича санна жоьпе ийзавар…\nДукхе дукха ду шайн аьллар хилча могIарерчу наха Iедале деха а,хетта а лоьруш дерш. Аьлларг аьлла а хуьлуьйтуш, массарна а хезаш шаьш дIакхайкхийнарг мехала а хеташ дош лардаре боьхуш бара ша Iедалхой боху Соьлжа- ГIалин Старопромысл кIоштерчу яхархочо Луизас.\nЛуиза: «Сайн а,нехан а дуьхьа ас доьху дерг хIун дара. Газана а,токана а хьокъехь Iедалехь болчара дуьйцуш дар-кх 2010 –гIа шо тIепкхаччалц нахана тIера декхарш дIадаьхна бохуш.Ткъа хIинца кхара лелориг хIун ду со кхеташ яц. 2007 –чу шарахь дуьйна токхамаш бен боху хIинца.\nХарцонаш ю лелориш. Цкъа аьлларг лардеш уьш-м бац. Ас и хоттур дар-кх. Мел теша мегар ду аш дуьйцучух? Галваьлла, я ала мегар ду моьттуш шена ишта моьтту аьлча цхьамма, цуьнан дашна тIаьхьа-м ма бовлу хIорш,шаьш дуьйцург лар ца дахь а.»\nШайн доьзалхойн хьашт-дезарш юххера довзарна,кхузара царна сагатдар алсам хиларе терра,къаьсттина шовкъе дуьйцу шайн берашна хуьлчу эшамах наноша.\nМассарна а бохург санна Iеткъарг ду,болх-некъ цахиларна кегийрхой махках бийлар а,даьлларг хIума а доцуш, цара 30-40 шерашкахь хьаннал къахьегар хьесапе а ца оьцуш,хьо 55-ра яьллий,60-ра ваьллий бохуш говзалла йолу къинхьегамхой пусар-хам боцуш,балхара бохабар. Цунах а,кхечух а ду кху гIеметта хIиттинчу зударша далхориг.\nХьалхара зуда: «Хьокху махкахь дахар тодалийта уггар хьалха оьшург болх-некъ хилийтар ду,алапаш,пенсеш тIетохар а ду.Сайн аьллар хилча ас дахаран хьелаш тодойтур дар-кх»\nШолгIа зуда: «Уггар хьалха со тIекхаьчча ас аьндерг, коррупци дIа а яккхий, низамо ма бохху болх байта эр дар-кх. Цхьана меттехь доцург дан а ма гIертахьара эр дар-кх. Уггар болх бан хан кхаьчна нах балхара дIа мА баха а эр дара. Дайша олуш хилла Iедал доцуш ма дуьсийла. ХIинца-м дисна къам и доцуш».\nКхоалгIа яхархо: « Ас хIун эр дарий. Беран хенахь дуьйна дIа деша а гIиртинера со,деша а дешнера ас, болх бан а, и болх сайна Iамо а гIиртина. Кхечуьнга хаьттича эхь ду моьттуш со дуьхе кхиа гIерташ, дукха жарганаш а кегийна ас ца кхетачу хеттаршна жоьпаш лоьхуш.\nДерриге Iама а дина, оццул и болх беза а безаш,и доггаха со бан гIерташ йоллушехь со балхара дIаяккхар лан ца делир-кх соьга. Со саннарш дукха а бар-кх. Болх бечарна,болх безачарна белхан меттигаш йитахьара эр дар-кх ас. Озабезамаш хьалха а бохуш хIара нана Нохчийчоь гIел ма яхьара эр дар-кх ас».\nМахкахоша шайна тергаллучу хьолах мел дуьйцург садуург, лазаме даьлларг ду. Царна даггара лаьа Iар-дахар ладегIаме а доцуш,нийсонан бух тIехь,дуьйцург а, долуш дерг а,шалха ца долуш, цхьаьна а догIуш, маьршша хетарг дIа а олуш, и аьллера аьлла,лар толлучу,тарш жIаьлешка санна, шен хьажам-ойла хааме яьккхинарг леха а ца лоьхуьйтуш, хьере «акхалла» дIа а яьлла,бакълена а шайн дахар битаме догIийла.


Темирбаев ИбрахIим а, Кадыров Рамзан а (Темирбаевн инстаграмерчу агIонера сурт)\nМехкан Iедалхойн къинхетамха ваьлла хилла Устрада-гIалин хилла мэр Темирбаев ИбрахIим кхелхина. Темирбаевн уллорчу гонашкарчу Кавказ.Реалиин хьасташа хаам барехь, Шуьйтара Соьлжа-ГIала боьдучу новкъахь Iоттабеллачу бохамехь велла иза.\n"Цуьнан машен бердах яхна. Кхеташ дац, иза оцу меттигехь муха нисвелла а", - аьлла дийцинчо.\nИштта цо тIетоьхна, экс-мэр кху шеран юьххьехь маьршаваьккхинера 1,5 шой Устрада-ГIаларчу колонехь къайлах латтийначул тIаьхьа аьлла.\n15 шарахь Устрада-ГIалин коьртехь лаьттина Темирбаев цIеххьана дIаваьккхира даржера 2019-чу шеран аьхка. «Новая газето» яздарехь, дуккха хан яра Кадыровн «цуьнга безам боцу» - иза мехкан куьйгалхочун дарж караэца гIерташ хьийзачу 2006-чу шарахь Нохчийчоьхь президент лаьттачу Алханов Алун агIо лаьцна хиллера цо.\n"ШайтIанаш, лаха шайна лачкъа меттиг". Алаудиновс харцдо ша Кадыров вен воллура бохург\nТемирбаевн валарх хаам бечу нохчийн оппозицин IАДАТ телеграм-канало яздо, "кхузахь стаг вийна ву, ткъа Iедалхоша дIакхайкхо тарло, некъан бохамехь велла аьлла".\n«Керлачу газето» («Новая газета») Темирбаев ИбрахIиман цIе яьккхира, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан шен го цIанбеш ву аьлла арахецначу материалехь. Лецна хиллачех цхьаболучара тIаьхьо харцдира шайх лаьцна дуьйцург, амма вацара царалахь Темирбаев.\nУстрада-ГIалахь мэр лаьттинчу Темирбаевн бехк бу толлуш\n2019-чу шеран ГIадужу-баттахь "СКФО Telegraph" телеграм-канало информаци яьржира, Кадыров Рамзанна дIовш дала бартбина хиллера аьлла. Билгалдоккхура, кIело кечъеш Алаудинов Апти а, Темирбаев ИбрахIим а, Хьалха-Мартанан префект Абдурешидов Валид а хиллера аьлла.\nНохчийчоьнан куьйгалхо вен гIоьртина тоба лаьцна бохург эладита ду, аьлла Кадыровн пресс-гIоьнчас\nОцу шерашкахь мехкан куьйгалхочун пресс-секретарь лаьттинчу Каримов Iалвис Кадыровна кIело кечъярх яьржина информаци "эладита" ду элира.\nПачхьалкхан регионашлахь вакцинаци ярехь уггар а тIаьхьа ю Дагестан\nТIаьххьарчу 24 сахьтехь Къилбаседа Кавказехь 56 велла уьнах. Лазарца ву - 1 285\nИнстаграмера шайн аккаунт дIакъовларх хаийтина "Проекто"\nХIиндойн штамм яржарца дузу Нохчийчохь коронавирусан ун чIагIдалар\nВакцина яйтина меттигера яхархо кхелхина бохург бакъ ца до Нохчийчоьнан Iедалша\nГерз латтийна аьлла шеконца ши вахархо лаьцна ГIалгIайчохь\n1,3 миллиард соьмал сов мах болу АрашуковгIеран бахам схьабаьккхина\nКъилбаседа Кавказехь цхьана дийнахь-буса 69 стаг велла уьнах. Цомгаш хилла кхин а 1 263\nВакцинаци йина аьлла, карахь кехат доцу машенлелорхой Соьлжа-ГIала ца буьту


Нохчо вуй? Делахь, Iо дика йойла!\nБалхара, нохчо ву аьлла дIаваьккхина Журналист Гайсулаев ГIапур Iедалца къовсаме ваьлла шен бакъо толорхьама. 2016-чу шарахь Лахьан-беттан 3-чу дийнахь, даима а санна, Iуьйранна балха вахана хиллера иза ша болх бечу «Внуково» културан центре. Цигахь иза болх беш вара сурташдахархо санна.\nНохчи вуй? Делахь, Iо дика йойла!\nОцу дийнахь цхьана гайтамехь сурташ даха ваха везаш вара Гайсулаев. Амма културан центран неIаршкахь иза юхаверзийра гIаролхоша. Директор волчу хьажийра цара иза. Цигахь Гайсулаевга хьоьжуш бара културан центран куьйгалхочуьнан когаметта а, белхахой дIаоьцучу декъан куьйгалхо а, полицин белхахой а.\nЖурналист бехке вира «бакъо а йоцуш, Iедалан техника шегахь латторна». Цо дийцарехь, куьйгалхоша техника схьаехна хиллера цуьнгара, амма уьш реза ца хиллера и техника дIаелла аьлла кехат хIотто.\n«Хьалхе дуьйнна дагахь хиллера уьш,техника лачкъийна аьлла со бехкеван», - бохуш, дуьйцу Гайсулаевс «Кавказ.Реалии» сайтана ша еллачу интервьюхь. Иза тешна ву, керла директор шена дуьхьал ваьлла хиларх, ша нохчо хиларна.\nГайсулаевс дийцарехь, цуьнга балхара дIавалар дехна куьйгалхочо Москох гIалин културан департаментан финансашца доьзна хьал дукха ледар хиларна (Гайсулаевс болх бен центр бюджетера ахчанах латтош ю).\nКултуран центран куьйгалхочо Ерохин Алексейс стохка ГIадужу-бутт болалуш хаам бина хилла Гайсулаевга, иза садоIучуьра балха юхавирзича, цуьнан белхан меттиг дIаяьлла аьлла. Гайсулаевга цу хьокъехь хаам хьажийна хилла, амма куьйгалхоша ца хаийтина циггехь кхин муьлха белхан меттигаш ю аьлла.\nТIаьхьо Ерохина а, цуьнан хьалхарчу когаметто Эрлих Аринас а къадийна хиллера Гайсулаевга: "Нохчийчохь болх лахар гIоле ю хьуна, хьо санна болчу нахана меттиг бац кхузахь» аьлла.\nТIехула тIе кхин а дуккха а низамаш дохийна Гайсулаев балхара дIавоккхуш. Ткъа цу хеннахь културан центран хано белхан хIусамчу ца вуьту сурташдахархо.\nДов далар кIарглуш ду. Эрлиха кхерам тесна Гайсулаевна «хьакъ долчче телефон» тухур ю ша аьлла. Делахь а Гайсулаев дагахь вац юхавала.\nМа дарра аьлча, ша «кхечу къомах хиларна» балхара дIаваьккхина аьлла хета цунна. Кавказ.Реалии сайто яздарехь, церан аьтто ца белира «Внуково» културан центрехь хIоьттинчу хьолах лаьцна сихха комментари эца.\nЦу интернетан портало офицалан кепара хаттарш хьовсийна Гайсулаевс болх бинчу центре, иза балхара дIаваккхаран бахьанаш дийцар доьхуш.\n«Кавказ.Реалии» интернет портало билгалдаккхарехь, Гайсулаев ГIапурах Iоттаделларг дуьххьара дац. Оьрсийчохь куьйгалхошкара нийсонан бакъо яйар ловш бу кавказхой.\nКъилбаседа Кавказан Федералан гонан арахьа наггахь уьш балха ца оьцуш меттигаш нисло, «кавказхой ца оьшу шайна" олий.


Нохчашна оьшуш дац Сочера Олимпиадехь зуламаш дар\nЧиллан-бутт 08, 2014\nОьрсийчоь -- Сочера Олимпиада йолош хилла церемони, Чил7, 2014\nСочера Iаьнан Олимпиада йолаелла ши де бен дацахь а, хIинцале а политикан говзанчаш ойла еш бу, муха хийцалур ю Оьрсийчоьнан Iедалийн Къилбаседа Кавказера политика и ловзарш дIадирзича бохучух лаьцна.\nМасала, Москох Экономикан Лаккхарчу Школан хьехархочунна, дуккха а шерашкахь Москох Карнеги Центран аналист хиллачу, политикан говзанчина Петров Николайна хета Оьрсийчоьнан Iедалша шайн Къилбаседа Кавказера политика хуьйцур ю аьлла. Цигахь дикачу агIор хийцамаш хир бу аьлла сатуьйсийла ю бохуш дийцира цо ша Маршо Радионна еллачу интервьюхь.\nПетров Николай: "Гой шуна. Суна хетарехь, Олимпидера хир дац те аьлла сатийса мегар долу коьрта диканиг ду иза кестта дIайоьрзур хилар. Ткъа цул тIаьхьа машар а, дика дахар а гайта дезарна, хьал чолхеча ца даккха дихкина хилла федералан центран куьйгаш мелла а даьстина хир ду.\nТIаккха сатуьйсийла ю, кхетам а тоьлла, цхьамогIа стратегин юьхьарлацарш, Козак Дмитрий Къилбаседа Кавказан гонехь Оьрсийчоьнан президентан векал волчу хенахь вайна ган дуьладелла долу гIуллакхаш юха а дIадолор ду аьлла".\nАмма Къилбаседа Кавказан регионехь хьал дикачу агIор хийцалур ду бохучух дIоггара тешаш баца хIара программа кечйеш оха къамелаш дина говзанчаш.\nДуьннена а евзаш йолчу "ХIюман Райтс Вотч" (Human Rights Watch) организацино Сочера Олимпиада йолаяла дисина ши кIира а долуш, Iора даьккхира шен леррина дахьедар. Цу тIехь аьлла ду, Оьрсийчоьнан Iедалшкара тIеIаткъам ловш бу Олимпиада хьокъехь Iедалшна критика еш болу журналисташ а, бозуш боцу жигархой а аьлла. Цунах лаьцна дийцира Маршо Радионна ша еллачу интервьюхь цу организацин Москох йолчу бюрон куьйгалхочуьнан когаметто Локшина Татьянас.\nЛокшина Татьяна: «Пресса маьрша болх бан йиш йолуш хилар а коьртачех цхьа принцип ю Олимпан хартийна тIехь чIагIйина йолу. Ала деза, маьрша болх бан йолу прессин бакъо йохийна хиларх лаьцна Сочехь а, Къилбаседа Кавказерчу регионехь а. Яккхийчу проблемашна хьалха латта безаш хилара цига боьлху журналисташ.\nЦарна юкъахь Москох баьхкинарш хилла ца Iаш, кхечу пачхьалкхашкара богIу журналисташ а бара. Цул сов, алсам болу Iаткъам ловш бу цу регионехь бехаш а, болх беш а болу бозуш боцу журналисташ а».\n«ХIюман Райтс Вотч" организацина Олимпиада чекхяьлча Оьрсийчохь адамийн бакъонашца доьзна хьал чолхе дала мега аьлла хета. Дуьйцу Локшина Татьянас.\nЛокшина Татьяна: «ХIун хир ду аьлла хета шуна, нагахь, Дала лардойла вай цунах, Олимпиада дIайирзича Оьрсийчоь дуьнено йиц яхь, ткъа массо а хIинца Олимпиада тIеоьцуш йолчу Оьрсийоьнга хьожучура кхечу агIор хьежа буьйлалахь?\nТхо чIогIа кхоьруш ду иштта хилахь алсамдала мегаш ду махкахойн юкъараллина Iаткъам бар а, дешан маьршонна Iаткъам бар а, жигархошна Iаткъам бар. Цундела цхьа некъ бу иза ца хийлийта: Олимпан ловзарш дIадирзинчул тIаьхьа Оьрсийчоь тидам а боцуш ца йитар».\nКъилбаседа Кавказехь хила луучу хийцамех лаьцна аьлча харц хир дац, нагахь нохчашна и хийцамеш, масала, Iедал мал даларца а, махкахь нийсо хIотторца а, дешан маршо хIоттарца а, шена хетарг маьрша дIаала йиш йолуш хьал хIоттарца боьзна хила лаьа аьлча.\nАмма иза дукха гена гIуллакх ду аьлла хета Кавказерчу къаьмнийн Ассоциацин президентана, политикан тергамхочунна Кутаев Русланна. Цхьана а кепара дикачу агIор хицамаш хир бац, ткъа вон дерг дерриг а Оьрсийчоьнан Iедалш Къилбаседа Кавказехь, ша аьлча Нохчийчохь, дина даьлла бохуш дуьйцу цо.\nКутаев Руслан: "Ахьа оцу хьолана анализ йича гуш ду. Кху Кавказехь, Къилбаседа Кавказехь и Путин веачхьана, оцу Путина, цуьнан гоно кхузахь ца деш дитина хIумма а дац. Цхьаболчара дуьйцу, дуьненера лидерш Олимпиаде ца бахкарна кхоьруш, цунна бойкот ярна кхоьруш цхьацца таIзарш ца деш Iаш бу уьш, хIинца иза чекхяьлча кхин а таIзарш дийр ду цара бохуш. Цара дан а ца деш дисина таIзар дан а дац кхузахь. Цара кхин цул а сов даьккхина хIун дийр ду? Иза хууш дац".\nДIоггара хийцамаш хир бу аьлла билгалонаш яц Къилбаседа Кавказехь аьлла хеташ ву нохчийн историн Iилманча а, политикан говзанча а волу Вачагаев Майрбек а.\nВачгаев Майрбек: "Суна хетарехь, кхин тIех даьлла хийцамаш хир болуш, хьажахь, хIинццалц хIара далуш доллушехь ца дина-кх бохуш, цхьа хIума хир ду аьлла ца хета суна. ХIунда атьлча, и пачхьалкх муха ю аьлча, дерриг а лелош верг цхьа стаг ву. Оцу стеган, Олимпиаде а ца хьежош, хьал хийца йиш йолуш ду. Ша бохург дан йиш йолуш а ву иза. Иза цо дахь, иза хIунда дина аьлла, цуьнга хоттур долуш да вац цу пачхьалкхехь".\nКадыров Рамзанан кхолламехь а хийцамаш хила мега бохуш, хаамаш баьржира дукха хан йоцуш интернетехь. Масала, иза хийца мега Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан даржехь аьлла къдийнарг вара "Дождь" олучу телеканалан эфирехь вист хуьлуш вевзаш волу журналист Джемал Орхан. Амма Кутаев Русланна хетарехь иза цхьа а бух болуш дац. Кадыров Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан даржехь вуьсур ву бохуш дуьйцу цо.\nКутаев Руслан: "Оцу Фсб-н белххоша йина хилла и "вброс", Кадыров дIавоккхур ву аьлла... Суна иза а бух болуш ца хета. Оьрсийчоьнан полтикана цкъа а тIаьхьа кхууьр вацахь а. Оьрсийчоьнан политикехь а бен, кхара бен хIара хир мега аьлла доцуш хIуманаш кхара бен деш а дац. Кхара мила ву а ца хууш волу стаг балха схьа а вала во.\nЦхьа а бахьана а адоцуш иза дIа а воккху. Бахьана а доцуш чу а вуллу. Доца доцу рицкъ дIа а ло, и рицкъ схьа а доккху. Амма суна ца моьтту Кадыров дIавоккхур ву, я Кадыров хуьйцур ву. Иза суна дош ца хета, хIунда аьлча Оьрсийоьнан политика Кавказера къаьмнаш шен куьйгакъеллахь, охьатаIийна латто Iалашо йолуш ю. И болх Кадыровс дика бо".\nВачагаев Майрбек а ца теша Кадыров Рамзан хуьйцур ву бохучух. Нагахь, иза кхечу дарже а ваьккхина Нохчийчохь цхьа хIума гал далахь, юха а цига алсам ницкъ хьажо а дезар ду, дуккха а харжаш а ян а дезар ду бохуш дуьйцу цо.\nВачгаев Майрбек: «Цу тIехь хийцам хир бу аьлла ца хета суна, хIунда аьлча, хьалхе дуьйна цо (Путина) къаста а вина цига иза оцу Путина дIахIоттийна хилча, цигахь хийцам хилча, цигахь гIуллакх галдалахь а, юха нисдан алсам ницкъ а безар бу, алсам харж а езар ю, алсам юха а хан а езар ю. Цундела цара цхьа а хIума цигахь хуьйцур ду аьлла ца хета суна. Тахана цигара сурт дIахIоьттина даьлла лаьтташ хаьл ду аьлла лаьтташ ду. И хьал дохо луур дац царна".\nХьалха Къилбаседа Кавказера шайн политика дIахьош Оьрсийчоьнан Iедалша юьхьарлаьцнарг яра Нохчийчоь. Цуьнан жамI вайна гина ду – кIиза ши тIом а, йохийна, шен орамех хадийна нохчийн юкъаралла а, да воккхавуьр воцу кхане а. Тахана Оьрсийчоьнан куьйгалхоша чоьхьарчу мостагIан метта хIоттийна ю Дагестан аьлла хета политикан говзанчана Кутаев Русланна.\nКутаев Руслан: "Оьрсийчоьнна коьртехь болчу нехан хьал муха ду аьлча, гIазакхий меттах бовлахь, уьш балхара дIа а баьхна, буьтур болуш бац. Iедал карчахь цаьргара рицкъ схьадоккхур ду, уьш бойур бу. Царна тIехь сийсазалла а лелош, керчира долуш ду и хьал.\nЦундела, хIара Нохчийчоь кху 20 шарахь лелийра цара, вайх цхьа ха деш йолу лаборатори а йина. ХIинца даиман а, Нохчийчоь лелийна девр дац вай аьлла, оцу Дагестане диллина ду иза. Иза латтош ю Оьрсийчохь гIоьртина хьал хIоьттича, цунах пайда эца".\nСочехь Олипиада вовшахтухуш а, хIинца иза йолаелча а дуьйцуш а, хьехош а ду цигарчу кхерамазалла латторах лаьцна хаттар. Нагахь цхьана ницкъаша шайн Iалашонашка кхача дагахь цхьа вониг дина, нах лазийна, я байина зулам дахь, иза юха а бале дера ду вуьшта а бала хьогучу нохчашна аьлла хета Вачагаев Майрбекана. Иза уггаре а нохчашна оьшуш доцург ду бохуш дуьйцу цо.\nВачгаев Майрбек: "Дала ларвойла цигахь цхьаъ хуьлучух. ХIунда аьлча, цкъа делахь цигахь кху дуьнентIера дукха нах бу, пресса а ю. Цигахь цхьа хIума хилахь гIазакхашна дуьхьал динера, Путинна хIуьттаренна динера аьлла дIадоьрзур долуш дац.\nКху дуьнентIехь вуно во цIе яхар а бен кхин цунах хир долуш хIума дац. Иза кхечу къомах наха дича а вайн коча догIур долуш ду иза. Оцу (Умаров) Доккас шена тIеэцар бахьана долуш, иза нохчаша тIеоьцуш ду.\nКху тIаьхьарчу масийтта шарахь хьажча, лелхийтарш динарш нохчий бац, кхечу къаьмнех нах бу. Царна юкъахь гIазакхи а ву, суьйли а ву, кхечу къомах верг а ву, амма хьехош берш нохчий бу. Иза нохчашна тIетосуш ду. Доккас хIара бохура, важа бохура олу.\nВай, цо баьхча а ца баьхча а, цо тIеэцча а, ца эцча а цо иза деш доций хьера ваьллачунна а хууш ду. Амма цхьаммо цхьа зулам дича, ша дина олий, гIуллакх а доцуш, цо шена тIеоьцу иза. ТIаккха иза вайн кIоманна тIедужу. ЦIахь болчерна а дужу, арабевлла лелачерна а дужу".