www.islamannur.org - ГIайгIане ма хила - АЛЛАХI вайца ву\nГIайгIане ма хила - АЛЛАХI вайца ву\nإِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَ نَسْتَقٍينُهُ وَ نَسْتَغْفِرُهُ وَ نَعُوذُ بالَّلهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُوسِنَا وَ مِنْ سَيِّئَاةِ أَعْمَالِنَا مَن يَهْدِهِ الَّلهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ\nوَ أَشْهَدُ أَن لآَ إِلَهَ إِلأَّ الَّلهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ\nХастам бу АллахIана, Иза хеставо вай, Цуьнгара гIо а доьху вай, Цуьнга гечдар а доьху вай.\nВай тIетевжа АллахIана - вайгара вониг даларх а, вайн вочу г1уллакхех а ларлуш.\nАллахIа нисвинарг цхьаьнгге галваккахлур вац, Цо галваьккхинарг цхьаьнгге нислур а вац.\nТоьшалла до аса: АллахI воцург кхин дела вац, Ша цхьаъ волуш, Шеца накъост а воцуш.\nЮха а тоьшалла до аса: Мухьаммад (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Цуьнан лай а, Цуьнан элча а хиларца.\nيَـأَ يُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا اتِّقُوا الَّلهَ حَقِّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ). 3:102\n(يَـآاَيُّهَاالنَاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِى خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَآءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبا ). 4: 1.\n«ХIай нах! Шайн Делах кхера, цхьана дегIах шу кхоьллина волчу, цуьнах цунна зуда кхоьллинчу а, цу шиннах дуккха а зударий, стегарий кхоьллина (уьш баржийначу а). Аллах1ах кхера, Цуьнан ц1арца аша вовшашка х1ума доьхуш волчу, гергарлонаш хедорах а кхера. Баккъалла а, Аллах1 шун терго еш ву» (4: 1).\nДуккха а хан хьалха дуьйнна суна ца гора иза велалуш, бакъду, цкъацкъа гора иза велакъежаш. Амма даима баланехь а, гIайгIанехь а гуш вара иза. Бусалба нехан хьолах лаьцна хаттарш алссам деш а хуьлура иза. Терго а, тидам а беш вара иза бусалба нах, шайн хIусамех а баьхна, лелхош лелоран, хьийзоран, царна керстано дечу талорийн, чубихкаран, 1азапехь балоран, каро декъий а доцуш, доьза байъаран.\nСоьга боху цо цхьана дийнахь: «Ва Ахьмад, вай дац ткъа бакъон тIехь, вайн мостагIий харцон тIехь а болуш?».\nЖоп делира аса: «Дан-м ду и иштта!».\n«Вай дац ткъа Делан аг1о лаьцна, цара лаьцнарг шайтIанан аг1о а йолуш?».\n«Вай дац ткъа сийлалле а, дикалле а кхойкхуш, уьш сийсазлоне а, харцоне а кхойкхуш а болуш?».\nАса элира: «Дан-м ду и иштта!».\n«Вай дац ткъа барт безаш а, зуламаш дар ца дезаш а, уьш ямартхой а, цIий Iанош берш а болуш?».\nАса элира: «Бакъду, бакъду!».\nТIаккха АллахIа вайна толам хIунда ца ло царна тIехь? Вай хIунда лаьтта техьа лаьхкина лелош а, хIусамашкара дохийна а, дойуш а, 1азапехь даллош а, талораш деш а, луьрачу набахтешкахь латтош а? Хьера валлал х1ума ду х1ара-м! Ма-дарра аьлча-м, ша шен вен мегаш делахьара, айса-сайна тоьхна велла дIаваллал боккха болх бу х1ара-м.\nБетах х1ума тухий, кхетамчуьра дохуш, оцу тоьхначу х1уманах метта дахкале - юха а бетах тухий карайойту-кха цара!\nОвг1ан-махкара, оцу чохь 10 шарахь луьра та1зараш а, къиза 1азапаш а, талораш а дина, арабевлла г1азкхий. К1еззиг хан юкъайолале, юха 1америкахой чу а бахана, кхин а сов та1зарехь, 1азапехь даллош халкъ ду тахана овг1анаш.\nНохчийчу а баьхкина, оцу чохь къиза 1азапаш а латтийна, нохчех шайн набахтеш а юьзна, байъиначарех шайн декъий чудохку меттигаш (моргаш) а юьзна, арабевлла к1еззиг хан юкъайолале, юха а чубаьхкина г1азкхий. Хьалхачул къиза а, луьра а та1зараш, талораш деш, хьийзош бу цара маьрша нах - царна нийсо езар бен кхин бахьана доцуш.\nИракъехь къиза талораш а дина, байъарш а дина, «Яьссачу арахь дарц» («Буря в пустине») ц1е тиллина, шайн маршонах нах бохо 1алашо юьхьарлаьцна т1ом (операци) бина к1еззиг хан ялале, къизаллехь дукха къиза а, боьхаллехь т1ех боьха а 1азапаш эцна, юха а цига чубахана 1америкахой. Иракъера къам вуно ч1ог1а хьийзош ду цара, 1азапехь даллош ду, ц1ийлахь керчош маьрша адамаш ду, къизаллехь латтош бехк боцу нах бу.\nИштта д1а кхин а - Овг1ан-махкахь керстанаша динчу зуламашна тIера д1адоладелла Кашмирехь бусалба нахана арсаш хьекхаре кхаччалц, Х1индехь дIадохийначу бусалба нехан маьждигашна тIера д1адоладелла бусалба мехкашкахь лаьттачу лазамашка а, гIайгIанашка а кхаччалц...\nБусалба шахьаршкахь хIиттина баланаш, гIайгIанаш, бохамаш, ирс дайъарш, лазарш, тайп-тайпана луьра Iазапаш хьегар. Цул а сов, сийсаз дина цара вай, уьстагIашна санна, арсаш хьоькхуш, я царна чул а атта.\nБоснехь, ХIарсакехь, Нохчийчохь, Иракъехь, Овг1ан-махкахь, Косовохь бусалбанашна хьоькхуш долу арсаш бахьана долуш, уьстаг1ийн долчул а сий дацаре даьлла-кха тахана бусалба нехан хьал.\nНохчийн къомана тIехь керстано хIоттийна Iазап: зуда, стаг, бер, нана, йо1, к1ант, йиша, ваша - гергар а, цагергар а доцуш, арсаш хьоькхуш, дIа а буьгий, тIепаз бойуш, вовшашна а гойтуш, къиза хьийзош, йоI йоьIараллех йохош, стаг стогаллех вохош... Цул сов хууш ма дац вайна хIинца хинйолу чов мичахьара схьахир ю а.\nБераш диссина байлахь, зударий биссина майранаш кхелхина, майранаш биссина зударий белла.\nВайн зудабераш ду мостагIийн берех шайн кийранаш а буьзна дIалелаш! И бер шайн кийрахь кхолла ца далийта, молханан буьртиг эца таро а йоцуш.\nБусалба умматан хьал маццалц лаьттар ду техьа кху тайпанара?!\nБусалба стаг Iуьйренга ваьлча, тIаьхьа велхош болчу бохаме бен, я вер-ваккхаран хабар хазаре бен - кхин сатуьйсийла йоцуш дIахIоьттина-кха тахана хьал.\n«Ла хьавла ва ла къуввата илла биллахIи. Ла хьавла ва ла къуввата илла биллахIи».\nЦул тIаьхьа вилхина дIавахара иза! Гуттар а чIагIделира цуьнан велхар, соьга а хьоьжуш, со шеца цхьаьна велхаре са а туьйсуш. Сайн кисанара мерах хьокху йовлакх цуьнга дIа а кховдийна, элира аса цуьнга:\n«ГIайгIане ма хила, баккъалла а, АллахI вайца ву».\nБакъ долуш, АллахIера толам кхача герга бу хьуна вайна. ВаллахIи, АллахIера толам гергахь ма бу. Тахана бусалба нахана хуьлуш болу бохамаш - элчанан заманахь дин дIахIотто долийча хилла болу бохамаш бен ма бац, х1окху динан гIо а, толам а хилале хьалха хилла долу лазарш бен ма дац.\nДинна хьалха халонаш хIуьттур ю, хьо цец ма валалахь. АллахIан некъ бу, оцу тIехь тоьлларг Аллах1 хиларан шеко яц.\nЛадогIахь цкъа х1окху кхаьънашка.\nقال تعالى: (يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ الَّلهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَالَّلهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ * هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ, بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ, عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ). الصف: 8-9\n«Царна лаьа АллахIан серло дIаяйъа шайн багошца, (шаьш олучу дешнашца, холмачхо ву иза, поэт ву иза, пханар хьожуш ву иза бохуш долчу). Ткъа АллахI Шен серло 1алашйийр йолуш ву, керсташна и цадезахь а. Иза ву - Шен элча ваийтинарг, куьйгаллица а, бакъдолчу динца а, муьлххачу динал и уггар лакха далийта а, дукха деланаш болучарна (мушрикашна) и ца дезахь а» («ас-Саффу»: 8, 9).\nقال تعالى: (وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ * إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ * وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ). الصافات: 171-173\n«Тхан (толам лур бу аьллачу) дашо хьалхе яккхина, Тхан лайшна, элчанашна. Ткъа, баккъалла а, уьш ма бу (керсташна тIехь) шайна гIо ден берш. Баккъалла а, Тхан эскар тоьлан дерг ма-ду» («ас-Саффат»: 171-173).\nقال تعالى: (وَعَدَ الَّلهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنْكُمْ وَعَمِلُواالصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي اْلأَرْضِ كَمَااسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَي لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِّنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لاَ يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ). النور: 55.\n«АллахIа ваIда йина, шух иман а диллина, дика Iамалш йиначарна лаьтта тIехь царех халифаш бан, царал хьалха хилларш халифаш бина ма-хиллара, церан дин а чIагIдийр ду царна, Ша царна хаьржина долу, кхерамаллин метта хийцина кхерамазалла лур ю. Цара Iибадат дийр ду Суна, Соьца цхьа хIума накъост ца тухуш. Цул тIаьхьа керста хилларг, ткъа уьш телхинарш (фасикъаш) бу» («ан-Нур»: 55).\nТкъа х1ара ва1да - сецна яьлла, сацам бина баьлла ваIда ю, гIо а, толам а хирг хиларца. ВаIда йина стигланийн а, лаьттанийн а паччахьалла Шен карахь долуш волчо. ВаIда йина, адамийн дегнаш а, хьекъалаш а, к1еснаш а, церан ницкъаш а, герзаш а, цара хIитто х1илланан гураш а Шен карахь долуш волчо, Шеца накъост а воцуш, Ша цхьаъ волчо.\nТкъа ян инкарло-м яц хьан оцу багарбинчу хаамашна?\nЦул тIаьхьа хьайн бIаьрг цец ма бийлийта ахьа - оцу керстанан алсам хиларх а, цара бусалбанашна т1ехь 1азап дало бинчу кечамашна а. Хьо кхера а ма кхера церан герзах а, церан шаьш лелочу х1илланех болчу аьттонех а. Баккъ долуш, церан хIилла а, мекарло а, адаман б1аьргаца гуш мел йоккха хеталахь а, гIийла ю хьуна.\nАллахIа, Лекха ву Иза, боху:\n(إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا * وَأَكِيدُ كَيْدًا * فَمَهِّلِ الْكَافِرِونَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدَا). الطارق: 15-16.\n«Баккъалла а, х1илла дан ойла ю церан. Со а ву х1илла дан ойла йолуш. Ткъа хан лохьа керстанашна, лохьа царна кIеззиг хан» («ат-Т1арикъ»: 15- 16).\nХIаъ, бита ахьа уьш кIеззигчу ханна. Ткъа уьш кIеззиг битаран хан хила мега хьуна - шо, я ши шо, я итт шо, я ткъа шо, я б1е шо, я эзар шо... Амма, мел дукха делахь а шераш, яц хьуна и кIеззиг хан бен. Хьуна гарехь, уьш, цхьаьна а гулбелла, бертахь белахь а, бусалба нахана дуьхьал тIемаш дан. Амма, валлахIи, уьш вовшах латарна т1ебовллал, я латтал барт боха герга ма бу хьуна церан.\nСийлахь-воккхачу АллахIа боху:\n...بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ‘ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى...). الحشر: 14.\n«Царна шайна юкъахь къиза мостаг1алла ду. Хьуна уьш бертахь хетало, амма церан дегнаш вовшех къаьстина ду» («ал-Хьашр»: 14).\nЛадогIахь цкъа юха а х1окху кхаьънашка:\nعن تميم الداري رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: ((ليبلغن هذا الأمر ما بلغ الليل والنهار‘ ولايترك الله بيت مدر ولاوبر إلاأدخله الله هذا الدين بعز عزيز‘ أوبذل ذليل: عزا يعزالله به الإسلام‘ وذلا يذل الله به الشرك )) أخرجه أحمد والحاكم‘ وصححه الألباني.\nТамим ад-Дарийс, АллахI реза хуьлда цунна, аьлла:\n«Суна хезна Делан элчано, Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, олуш: «ХIара дин кхачанза диссане дуьсур ма дац, буьйса а, де а мел кхаьчначу. АллахIа дуьтур ма дац я лаьттах дина цIа, я т1арг1ах дина цIа, АллахIа х1ара дин цу чу кхачийна бен. Сийлахь верг сийлахь веш, сийсаз верг сийсаз веш. ГIора ду цуьнца, АллахIа ислам чIагIдийр долуш. Сийсазалло ю цуьнца, АллахIа цуьнца ширк сийсаз деш».\nИ хьадис далийна Ахьмада а, Хьакима а, «бакъ хьадис» ду а аьлла ал-Албанийс.\nعن حذيفة بن يمان رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:)( تكون النبوة فيكم ما شاءالله أن تكون ‘ ثم يرفعها الله إذا شاء أن يرفعها ‘ ثم تكون خلافة على منهاج النبوة ‘ فتكون ما شاء الله أن تكون ‘ ثو يرفعها الله إذاشاء أن يرفعها ‘ ثم تكون ملكا عاضا ‘ فيكون ماشاءالله أن يكون ‘ ثم يرفعها الله إذاشاء أن يرفعها ‘ ثم تكون ملكا جبريا ‘ فتكون ماشاء الله أن تكون ‘ ثم يرفعها الله إذاشاء أن يرفعها ‘ ثم تكون خلافة على منهاج النبوة )). أخرجه أحمد‘ وصححه العراقي ‘ والألباني.\nЙамана кIанта Хьузайфата, АллахI реза хуьлда цунна, дийцина, Делан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, элира аьлла:\n«Шуна юкъахь пайхамаралла лаьттар ду, АллахIана латта лиъначул, цул тIаьхьа АллахIа иза дIаойъур ду, Шена и дIаайъа лиъча. Цул тIаьхьа халифат хир ю, пайхамарийн некъа тIехь, ткъа иза лаьттар ю АллахIана латта лиъначул, цул тIаьхьа Цо и дIаойъур ю, и дIаайъар Шена лиъча. Цул тIаьхьа зуламе паччахьалла хир ду, и лаьттар ду АллахIана латта лиъначул. Цул тIаьхьа АллахIа иза дIаойъур ду, Шена дIаайъа лиъначу хенахь, цул тIаьхьа ницкъаллин паччахьалла хир ду, и а лаьттар ду АллахIана латта лиъначул, цул тIаьхьа АллахIа иза дIаойъур ду, и дIаайъа Шена лиъча, цул тIаьхьа халифат хир ю, пайхамарийн некъа тIехь».\nИ дийцина Ахьмада, и бух болуш ду аьлла ал-Iиракъийс а, ал-Албанийс.\nعن سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: ((لاتزال طائفة من أمتي ظاهرين على الحق ‘ لايضرهم من خذلهم حتى يأتي أمر الله وهم كذلك )). رواه مسلم\nСаIд бин Абу-Ваккъаса, АллахI реза хуьлда цунна, аьлла, Делан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, элира аьлла:\n«Сан умматах тоба лаьттар ю билггалчу бакъонна тIехь, царна зен дийр дац уьш тесна (гIо ца деш) битиначара, уьш оцу тIехь а болуш АллахIера болх (толам я кхалхар) баллалц».\nИ дийцина Муслима.\nعن أبي بن كعب رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: ((بشر هذه الأمة بالنساء‘ والنصر‘ والتمكين‘ ومن عمل منهم عمل الآخرة للدنيا : لم يكن له في الآخرة نصيب )). أخرجه أحمد ‘ والحاكم وصححه ووافقه الذهبي والألباني\nКаIбан кIанта Убайс дийцина, АллахI реза хуьлда цунна, АллахIан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, элира аьлла:\n«Кхаъ баккха х1окху уммате зударшций, толамций, Iедалций. Царах цхьаммо эхартана ечу Iамалех Iамал дуьненан дуьхьа яхь, эхартахь (мелан) дакъа хир дац цунна».\nИ хьадис дийцина Ахьмада, бух болуш ду аьлла Хьакима, аз-ЗахIабис, ал-Албанис.\nХьуна хаьий, вай жуьгташца тIом бийриг хилар - тахана вай, машар боьхуш, шайна тIаьхьатасаделла лелаш болчу, дехарийла а дахана, шайна тIаьхьадевлла лелаш болчу?!\nБусалба нехан т1ом хир бу жуьгташца, бакъ долуш, цара бойъур а бу уьш. Бусалба нахаца цхьаьна царна дуьхьал тIом бийр бу массо а хIумано - тIулго а, дитто а.\nعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: ((لاتقوم الساعة حتى يقاتل المسلمون اليهود‘ فيقتلهم المسلمون‘ حتى يختبأ اليهودي من وراء الحجر والشجر فيقول الحجر أو الشجر: يامسلم! ياعبد الله!هذا يهودي خلفي فتعال فقتله‘ إلا الغرقد فإنه من شجر اليهود)). رواه البخاري ومسلم.\nАбу-ХIурайрата, АллахI реза хуьлда цунна, аьлла, Делан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, элира аьлла:\n«Къематде хIуттур дац бусалба наха жуьгташца тIом баллалц, уьш бусалба наха байъалц а. Жуьгтий дIалечкъар бу тIулга а, дитта а тIехьа. ТIаккха тIулго а, дитто а эр ду: «ХIай бусалба стаг! ХIай АллахIан лай! Жуьгти ву хьуна, х1ара суна тIехьа верг. Схьа а волий, вехьа иза». ГIаркъад (дитт) доцучо, ткъа иза жуьгтийн дитт ду».\nИ хьадис дийцина Бухарис а, Муслима а.\nБусалба наха схьайоккхур йолуш ю жаIар охIланан (керста нехан) юкъара меттиг - Ватикан, уьш элий а хир бу цуьнан. Цара караерзор ю Рим а, Ислам динца олалла а дийр ду цара цунна тIехь, бусалба наха куьйгалла а дийр ду цуьнан, инша АллахI.\nЖаIаран охIла - керстанаш бу Косовохь бусалба нехан накхошна тIе арсашца жаIарш ехкинарш, цул хьалха - Боснехь а, кхечу а бусалба нехан мехкашкахь, тахана - Нохчийчохь а, Овг1ан-махкахь а, Иракъехь а.\nБусалба нехан кара ясакх схьалур ю цара, уьш сийсаз хилла а болуш, нагахь уьш Ислам дине ца берзахь.\nعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنه قال: ((بينما نحن عند رسول الله صلى الله عليه وسلم نكتب‘ إذ سئل: أى المدينتين تفتح أولا:أقسطنطينية‘ أم رومية ؟ فقال: رسول الله صلى الله عليه وسلم: "مدينة هرقل تفتح أولا" يعني القسطنطينية)).أخرجه أحمد‘ والحاكم وصححه ووافقه الذهبي‘ والألباني.\nIас кIентан Iамра кIанта IабдуллахIа, АллахI реза хуьлда цунна, элира:\n«Тхо АллахIан элчанна, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, уллохь язъеш а долуш, оцу хенахь цуьнга хаьттира: «Шина гIаланах хьалха муьлханиг йоккхур ю - Константинополь я Рим?». ТIаккха АллахIан элчано, АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна, элира: «Вай хьалха йоккхур ерг ХIиркъалан гIала ю» (иза Константинополь ю).\nИ дийцина Ахьмада а, Хьакима, цо иза бух болуш ду аьлла, цунна тIетайна ЗахIаби а, Албани а.\nКхин кхаьънаш ду, уьш доцурш а, царех ду х1орш...\nИслам дин адамийн кхолламца догIуш дин хилар а, и дин адам дуьненахь а, эхартахь а ирсе деш, юкъарча хилар а. Нахана кхерамазаллехь а, ирсехь а дахар тардалац Ислам доцчу динан IиндагIана бухахь.\nНуьцкъала олаллина к1ел сецор а, зуламаш а, лечкъораш а, байъарш а, цул сов доьзалш вовшахбахар а, синIаткъаман лазарш садийлар а - и дерриге а де мел дели совдуьйлуш лаьтта уггаре алсам кхиамаш а, хийцамаш а айбеллачу шахьарашкахь. Бахьана хIун ду цуьнан? Цуьнан бахьана цхьаъ ду: церан доьхна а, хийцина а долчу динаша церан дегнаш ирсе ца до эхартах уьш дIахIиттарца.\nМасала, 1америка схьаэцча. 1997-чу шарахь тайп-тайпанара зуламаш дар шайн кара дирзиначеран дукхалла 8 миллион 43 эзар стаг вара. Царех 74 процент - шайгара уггаре даккхийра зуламаш дийлинарш бара. Къола дечарех хIора 1000 стагана юкъахь 199 стаг бен вац!\nЮкъарчу барамехь айделлачу зуламийн шеран чот йича, и хилла 25 миллион 14 эзар зулам! Ягар йинчу исправкашца зударий битаран барам 60 процент хьалабаьлла! ХIора дийнахь 1900 йоI ядайо, царех 20 процент шайн дайшна-наношна хьалхара!\n(ХIара хаамаш схьаэцна 1американ дукхаллин учотан юкъара).\nТIаккха, муха, х1ун хета шуна: иштта 1ар-дахаро юкъаралла, аьтто а, толам а луш, латтор ю моьтту шуна? Ма бакъ дац и\nАллахIа, Лекха ву Иза, боху\nفَلاَ تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ إِنَّمَا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّ (. مريم: 84.\n«Ткъа уьш х1алакбан Тхоьгара сихо ма леха, баккъалла, Тхо церан (денош, буьйсанаш, садеIарш) чот еш дагар деш ду (царна Iазап хин долчу хене кхаччалц т1аьхьатоттуш)» («Марьям»: 84).\nОцу кхаьънех ду х1орш а...\nДе мел дели бусалба нехан мехкашкахь вайна гушдерг - нах дине берзар а, ШариIатан саготта хиларш алсам довлуш латтар а, цул сов бусалба йоцучу пачхьалкхашкахь Ислам дине берзарш сов даьлла хилар а ду.\nАмма вайна тахана гуш долу бусалба нехан хьал - байъарш, хьийзор, хIусамашкара бохор, Iазапехь баллор, зуламаш дар, талораш дар, олалле берзо г1ертар ду. Ткъа и сурт тахана иштта хиларх, умматан хьал даима лаьттар дац оцу хьолехь. ХIан-хIа, де догIур ду Ислам тоьлуш, толам бац лаьмнашна т1ехьа, герггахь бу иза, инша Аллах1.\nКоьрта дерг - толам схьа маца бог1ур бу алар дац. Коьрта хаадезарг - толам хирг хилар ду, шеко а йоцуш, тIеэгначу баланийн а, сингаттамийн а, халонийн а дуккхалле ца хьоьжуш.\nДала, Лекха ву Иза, боху:\nوَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَّصْرُ الْمُؤْمِنِينَ(. الروم: 47.\n«Хьакъ ду Тхуна т1ехь - муъма нахана толам балар» («Рум»: 47).\nШирачу таьптарийн агIонаш ахьа дIалистича, яханчу заманашкахь бусалба наха Iаьвшинарг гур ма дара хьуна. Цаьрга кхаьчна баланаш, сингаттамаш, арсаш хьекхар, берийн месаш къежъялар. Амма бусалба наха шайн догIмийн хьесап дина, лелийначуьнан ойла а йина, тоба а дина. Уьш шайн Деле бирзича, АллахIа царна тIера дIаайбина бала, кхераман метта кхерамазалла елла, сийсазалло дIаяькххина, сий а айдина.\nБусалбанашна тIебиссинчу баланех цхьаъ 656-чу шарахь (бусалба нехан терахьан хьесапца) боьссина берг бу. Оцу шарахь массо а бусалба паччхьалкхашкахула баьржина г1езалой (татараш, монголаш), Халифатан корта хиллачу Баг1даде а кхаьчна уьш. Цунна го а лаьцна, цул тIаьхьа цара вийна бусалба нехан паччахь (халиф), х1аллакдина цуьнан эскар, хIаллакбина цунна гонахьара нах.\nБаг1дад гIаличуьра ара ца бовлуш, шайн куьйга кIел мел вогIу стаг а, зуда а, бер а дуьйш лаьттина уьш шовзткъа дийнахь.\nХьуна хаьий, шовзткъа дийнахь цара маса бусалба адам дийна? Маса адамна арсаш хьаькхна, цхьамзанаш Iиттина, силам чу кхийсина?\nЛадогIа, шуна охьаяздо Имам ибну Касира шен историн жайнахь, цигахь цара хIоттийна дерриге хьал дуьйцуш. Цо боху:\n«Уьш бахара Баг1дад чу, цара байъира шайн ницкъ мел кхочург а, шайн куьг т1е мел кхочург а. Стаг а, зуда а, бераш а, баккхий нах а, кегий нах а. Оцу къизачу хенахь наха лачкъа меттигаш лоьхура, уьш лочкъура даккхийрачу къаххаш, эрзаш юккъе, кхеллеш дIакхуьйсучу меттигашкахь а. Цу хьолехь лаьттира уьш шовзткъа дийнахь, гуча ца бовлуш. Дуккха а цхьаьна лечкъина нах шайна карийча, неI къевлина, и не1 каг а йой, я гонаха цIе а тосий, багабора. Нах хьовдара къайлабовла тхевнашна тIе, ткъа цара уьш а бойъура, Iенош ц1ий! Шовзткъа дийнахь цара дайъина синош - цхьа миллион барх1 бIе бусалба стаг, зуда, бер, воккха стаг, жима стаг дара!».\nТкъа АллахIа кхоьллина а, Цуьнга доьрзур долуш а ду-кха вай.\nСтаг шен зудчуьнца а, берашца а, деца а, ненаца а схьа а кхойкхий, кешнийн керта а буьгий, массарна а арсаш хьоькхура, уьстагIашначул атта а хьокхуш. Оцу стеган йоьIарий а, шайна хазахетта болу зударий а, йийсаре бой, хьийзабора.\nШовзткъа де дIадаьлча, Баг1дад чуьра арабевлла г1езалой (татараш, монголаш), ирахь лаьтташ ягонза йитина цхьа а х1усам а йоцуш, некъаш тIехь охьатийсина байъиначийн декъий а долуш. ТIе догIа деана, церан хьожа кхетар а, талхар а чехкадаьлла, хIаваъ бехделла, оцу хьожанах даьллачу лазарех хIаллак хилла дуккха а Шемара халкъ, оцу лазарийн боьха хIаваъ цига дIа а кхаьчна.\nШовзткъа де даьлча, кешнашкара а, кхечу меттигашкара а лечкъиначуьра гучабийла бевлла нах, кешнашкара ден а белла баржийча санна. Вовшашна ца бевзачу хьоле бирзина Хилла уьш: дена кIант ца вевзаш, вешина ваша ца вевзаш... И хIоьттина къематде бIаьрга дайча, хьекъалх телхира бухабиссинарш а. Ткъа царех бухабиссинарш, ун а хьакхаделла, белира.\nАллахI цхьаъ ву-кха, Шеца накъост а воцуш, Цуьнан ю исбаьхьа хаза цIераш.\nИштта боккхачу баланах АллахIа хьалха баьхна уьш, и бала тIера дIа а айбина царна. Бусалба нах шайн дине а бирзина, цул тIаьхьа шайн сийлалле а бирзина, шайн Делаца тоба а дина, Цуьнга бирзича.\nДала ша боху:\nوَمَآ أَصَابَكُمْ مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُوعَنْ كَثِيرٍ(. الشرى: 30.\n«Шуьга боьссина бала - ткъа шун куьйгаша динарг бахьанехь ду, геч а до Цо дукханна» («Шура»: 30).\nИ бала царна боссар а, цул хьалха а, цул тIаьхьа а 1овжош эгна баланаш а, кху вайн замане кхаччалц хьийзина баланаш а - церан бахьана АллахI бусалба наха шайна оьгIаз вахийтар ду. Цуьнан бахьана дац Аллах1на керстанаша тоьлам баккха лаар.\nДелахь а Дала боху:\n...قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِأَنْفُسِكُمْ...( آل-عمران:165.\n«...Ала, иза шуьгара шайггара ду» («ХIали-Iимран»: 165).\n...إِنَّ الَّلهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ...( الرعد:11\n«Баккъалла, АллахIа къомера хьал хуьйцур дац, цара шайгара хьал нисдаллалц» («РаIд»: 11).\nХила мега хоттуш а, олуш а верг: т1ейогIучу хенахь Ислам динан хьал муха хир ду-техьа олий? МостагIий а хилча цунна дуьхьал цхьаьнакхетта? Цара шайн берриге ницкъ а хилча цунна дуьхьал баьккхина? Шайн Iазап а, шайн цIераш а, ницкъ а берриге бусалба нахана тIебоьттина хилча, къаьсттина Ислам дине кхойкхучарна а, и даржочу Iелим-нахана а?\nХ1ун хир ду-техьа, ядеран бумбанаш мостагIчуьнан карахь хилча? Халкъ хIаллакден герз мостагIчуьнан карахь хилча, дерриге д1аьвше герз керстанан карахь хилча? Ткъа бусалбанаш, герз а доцуш, ницкъ а боцуш, хилча?\nХIара хаттар хоьттуш верг вицвелла-кха, бусалба нахана гIо деш верг АллахI хиларна, церан гIора а, ницкъ а Аллах1 хиларна:\nقَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ الَّلهُ بِأَيْدِيكُمْ...( التوبة: 14.\n«ТIом бе цаьрца, АллахIа Iазап лур ду царна шун куьйгашца» («Товбат»: 14).\nБусалба нах бахьана бен дац, амма АллахI ву Ша яздинарг церан куьйгашца чекх доккхуш а, кхочуш деш а:\nفَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ الَّلهَ قَتَلَهُمْ وَمَارَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ الَّلهَ رَمَى...( الأنفال: 17.\n«Уьш байъинарш шу дац, уьш байъинарг АллахI ву. Кхоьссинарг ахьа кхоьссина яц, кхоьссинарг АллахI ву» («Анфал»: 17).\nХIай деган лазамца хоьттуш верг, вицвелла хьуна хьо, стигланашкахь а, лаьттанашкахь а мел дерг АллахIана тасбихь деш хиларх. Цунна тасбихь дечех ю хьуна церан бумбанаш а, герзаш а, набахтеш а.\nХIай деган 1ийжамца хоьттуш верг, вицвелла хьуна хьо, АллахIа Шена муьлхха а цхьа хIума хилар лиъча, оцу хIумане ала дезаш бен цахилар: «хила» боху дош - тIаккха иза хуьлу.\nوَمَآ أَمْرُنَآ إِلاَّ وَاحِدَةٌ كَلَمْحِ بِالْبَصَرِ(. القمر: 50.\n«Оха цкъа бен омра ца до, и тхан омра кхочуш а хуьлу б1аьрган нег1ар тохале»\nХIара хаттар х1отториг вицвелла, и бусалба нехан мостагI оцу тайпанарчу аьттоне а, гIоране а кхаьчна хилар адамийн къинхьегамца, адамаша хьегначу къица, иза ишттанехьа вовшашка д1а-схьа луш къинхьегам бац. Царех терра бусалбанаш а ма бу, Iилманехь хьалхе яккха а, кхиам баккха а таронаш йолуш. Бусалбанаш а ма-бу дахаран хьолан агIо ч1аг1ъян таронаш йолуш, Ислам динан баххаш лар а деш.\nБусалба нехан аьтто бу тахана дуьненахь хиллачу а, баьхначу а кхиамашна тIера кхин дIа а кхиамаш баха. Хьо, саца а сецна, и бумбанаш а, герз а динчу хьекъалийн ойла ян воьлча, оцу юкъахь бусалба нехан хьекъалех пайда эцна хилар ца гуш вуьссур вац. ВаллахIи, вац-кха.\nХIара хоьттуш верг вицвелла, пайхамара а, цуьнан асхьабаша а толамаш баьхначу заманахь, Ислам толаме дирзинчу хенахь, царна дуьхьал къурайшаша а, жуьгташа а, мушрикаша а, Iаьрбоша а лелийна хIилланаш, мекарлонаш. Г1ажароша (персаша) а, румоша (римлянаша) а, жаIарийн охIлано (керстанаша) а бусалба нахана дина тIелатарш. Г1езалоша (татараша, монголоша) х1оттийна къематде...\nИзза ду тахана дерг а, амма ницкъаш тайп-тайпанара а, бес-бесара а бу. Тахана Исламана дуьхьалонаш еш берш, Ислам динна дуьхьала къуйсуш берш - жаIаран охIла а, жуьгтий а, сионисташ а, коммунисташ а, мушрикаш а, мунепикъаш а, зуламхой а, иштта кхиберш а бу.\nСийлахь волчу Дала боху:\nكَتَبَ الَّلهُ َلأَغْلِبَنَّ أَنَاْ وَرَسُلِى إِنَّ الَّلهَ قَوِيٌ عَزِيزٌ(. المجادلة: 21.\n«АллахIа т1едожийна: «Толам билггал Аса а, Сан элчанаша а боккхур бу!» Баккъалла, АллахI - Доллучунна ницкъ кхочуш, Нуьцкъала ву» («Лер»: 21).\nШен дашехь Бакъ волчу АллахIа боху:\nوَقُلْ لِّلَّذِينَ لاَيُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنَّا عَامِلُونَ * وَانْتَظِرُواإِنَّا مُنْتَظِرُونَ * وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَاْلأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ اْلأَمْرُ كُلُّهُ, فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ(. هود: 123\n«Ала, АллахI цхьаъ цавечаьрга, шай аьтто берриг де, Оха дийр ду. Хьоьжуш а Iе шу, Тхо 1ийра ду хьоьжуш. АллахIан ду стигланашкахь а, лаьттахь а къайлах дерг, Цуьнга боьрзур бу берриге болх. Ткъа Iибадат де Цунна, тIе а товжа Цунна, хьан Дела вац аша дечунна терго йоцуш» («ХIуд»: 123).\nАмма вайна и толам хилийтархьама, ларбанза ца бовлуш бехкаманаш бу.\nХьалхарниг: Сийлахь-воккха волчу вайн Делаца долу хьал тодар. Цуьнах коьртаниг - даггара АллахI цхьаъ вар а, дог ц1енна Цунна т1едерзор а, дерриге ширкан дакъойх дIацIандалар а ду. Масала: АллахI воцчуьнга кхайкхар я АллахI воцчуьнга орца дехар, кешнаш даздар, царна тIехь зих1арташ дар, АллахI воцчуьнца дуйнаш баар - уьш доцчу а кхин мел долчу ширках дIацIандалар.\nШолгIаниг: АллахIаца вайн юкъаметтиг чIагIъяр. Оцу т1аьхь хьалха дан дезарг - пхи ламаз дарна тIехь безам сов баккхар а, вай ницкъ ма-кхоччу суннат-ламазаш дар а, зуькар дар а, Къур1ан дешар сов даккхар а ду.\nКхоалгIаниг: вай вешан догIмийн хьесап дар, вайна тIе бала хIунда боьссина техьа аьлла ойла яр. Вайна АллахIа гIо муха дийр ду, вай Цунна Iеса хуьлуш хилча вайн лергашца а, вайн бIаьргашца а аьлла? Цул тIаьхьа, вайн доьзал Исламан баххашна тIехь кхиийний вай? Царна ламаз Iамийний вай? Царна Къур1ан Iамийний вай? Вайн зударийн догIмаш дIахьулдиний вай?\nСийлахьчу АллахIа боху:\nأَوَ لَمَّآ أَصَابَتْكُمْ مُّصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِّثْلَيْهَاقُلْتُمْ أَنَّي هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ...( آل-عمران:165\n«Шуьга бохам кхаьчначу хенахь (шух кхузткъе итт Ухьудехь кхалхарца), шаьш царна цул шозза сов бохам биннашехь (Бадрахь церан кхузткъе итт верца а, кхузткъе итт йийсар варца а), аша элира: «Мичара хили вайна хIара (хIара сийсазалла, вай бусалба доллушехь а, вайна юкъахь элча воллушехь а)? Ала цаьрга: «Иза шу догIмашкара ду! (шайга ларъяр тIедиллина меттиг аша дIахецарна сийсаз хилла шу)» («Али Iимран»: 165).\nБоьалгIаниг: вайх хIораммо а шен ницкъ кхоччург дар - даьхница а, дегIаца а, ойланца а, диканиг даржош а, берриге бусалбанаш дине кхойкхуш а. Вайна оцу тIехь мел хала делахь а, вайн оцу тIехь мел дукха ницкъ дIабалахь а, хан а, даьхний а дIадалахь а. Ткъа, баккъалла а, и къеззиг бен дац дин айдаран а, и толоран а новкъахь.\nХьовсийша! Юха а дикка хьовсийша! Исламан мостагIаша мел дукха ницкъаш а, даьхний а, хьелаш а, хенаш а, къинхьегамаш а дIало бусалба нах нийсонах тилорхьамма а, дакъаз бахархьамма а, хьал чолхе дарца уьш хьере беш а, къа даржош а: дерзина суьрташ тIехь долу таьптарш, цIармат мел дерг схьагойту тилвизар. Я дуьххьал дIабечу кхайкхамашца а, Ислам а дитина, жаIарийн дин тIелацаре кхойкхуш болчу.\nВаллахIи, Делаца чIагIо ма йо аса, керста наха шайн керстаналла чIагIдан луш болчу ницкъах а, даьхнех а, Ислам дин толо, вай цара лучух аххалц мукъане а луш делахьара, дуьненчуьра хьал нислур ма дара, къепе доьрзур ма дара, низам х1уттур ма дара. ВаллахIи, дар-кха.\nيَالَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ\n«Сан къам делир-кха хууш».\nПхоьалгIаниг: толаме хьежар мел деха дахлахь а, и мел лан безаш хилахь а, йиш яц и хирг хиларх дог дилла.\nХьаббаба, Дела реза хуьлда цунна, элира:\n«Со веара Делан элчанна т1е, АллахIера къинхетам а маршо а хуьлда цунна, иза шен обанах бинчу гIайбанна тIетевжина а волуш, хьаьж-цIийнан IиндагIехь, баккъалла, тхуна мушрикашкара хало кхаьчнера, аса дийхира цуьнга: «ХIай Делан элча, доIа ца до ахьа вайна АллахIе?». ТIаккха шен юьхь а цIийъелла, охьа а хиъна, цо элира: «Шул хьалха хиллачарна аьчкан ахкарш тIехьоькхура даьIахкана тIекхаччалц (дилха охьа доккхуш), цо шен динах воха ца вора иза, коьртан юккъе херх х1оттабой, ши дакъа деш хилла, цо а вохош ца хилла иза шен динах. АллахIа хIара болх (дин) кхочуш бийр бу, говрахь верг СанIаэра Хьадрамовте воьдуш, АллахIах бен кхера цхьа х1ума а доцуш».\nЯлхалгIаниг: нехан дегнаш чу диллар - кху динах тешар а, и тоьлург хиларна т1е ойланаш ерзор а, царна юккъехь толам хирг хилар гойту аяташ д1адаржор а, иштта хьадисаш а, и чIагIдеш исторехь хилла а, бусалба наха баьхна а толамаш бовзийтар а.\nВорх1алгIаниг: вайна тIехь декхар ду - ла ца дегIар иман гIийла долчу нахе а, шайн мостагIашна куьйгаш айдиначаьрга а, цаьрга шайна тIехь олалла дар дIаделлачаьрга а, цара шайна тIехь куьйгалла дарна реза хиллачеран къамелашка а, АллахIан къинхетамах а, Цуьнгара толаме а дог диллина болучеран къамелашка а.\nДала боху, церан хьал дуьйцуш:\nوَإِذْ يَقُولُ اْلمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَّرَضٌ مَّاوَعَدَنَاالَّلهُ و!رَسُولُهُ إِلاَّ غُرُورًا(. الأحزاب: 12.\n«Мунепикъаша а, шайн дегнашкахь цамгар йолучара а элира: «АллахIа а, Цуьнан элчано а вайн йина ваIда Iехор бен дац» («Ахьзаб»: I2).\nХIара ду и мунепикъийн хьал - ерриге хенашкахь а, заманашкахь а, меттигашкахь а, амма иман диллиначара эриг х1ара ду:\nوَلَمَّارَأَى اْلمُؤْمِنِونَ اْلأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَاالَّلهُ وَرَسُولُهُ, وَصَدَقَ الَّلهُ وَرَسُولُهُ, وَمَازَادَهُمْ إِلآَّ إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا(. الأحزاب: 22.\n«Муъмин нахана тобанаш гиначу хенахь цара элира: «ХIара ду-кха, АллахIа а, Цуьнан элчано а вайна ваIда йинарг. Бакъдерг дуьйцу АллахIа а, Цуьнан элчано а!». Иманехь, муьтIахь хиларехь бен сов ца бехира цо уьш» («Ахьзаб»: 22).\nАллахIе доьху вай Шен динна гIодар, бусалба нахана толам балар, Шен дош лакха даккхар. Амин!


Зорбан-сервисан хьаькам дIаваьккхина Дагестанехь интернетехь посташ хIитторна\nДагестанехь балхара дIаваьккхина республикан парламентан зорбан сервисан хьаькам Эрболатов Уллубий. Цунна бехке дуьбллуш ду интернетехь посташ хIиттор.\n"Эрболатов Уллубийс социалан машанашкарчу шен агIона тIехь гуш-хезаш хIуманаш яздина, пачхьалкхан Iедалша а, цхьана куьйгалхочо а бечу белхан мах хадош", - аьлла ду Халкъан гуламан сайта тIехь, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nБинчу хаамца а догIуш, Эрбулатовс оцу кепара дохийна пачхьалкхан а, гражданийн а сервисах лаьцна Оьрсийчоьнан Федерацин низам.\nЦкъачунна иза балхана юьстахваьккхина, таллам чекхбаллалц аьлла. Таллам чекхбаьллачул тIаьхьжа? жамIашка хьажжина даржах вохо мегаш ву Эрбулатов.\nХьалхо социалан машанашкахь ларлуш хиларе кхайкхинера Дагестанан муфтийн гIовса Салимов Iаблуллас. "Цхьамма цхьаъ яздо шена хеташ долу ца оьшург. Ши де даьлча вайна го иза, корта а олиийна, бехк ца биллар доьхуш", - билгалдаьккхира цо.\nОьрсийчоьнан бахархоша интернетехь дуьтучу йозанашкахь "терроризман пропаганда а, иза бакъяр" а го сих-сиха низамашлардон органийн белхахошна. Дукха хан йоццуш, и бахьана долуш, цхьа шо хан а тоьхна, набахте хьажийра ГIалгIайчуьра яхархо Коттаева Хадишат.


Цахиллачохь хилла боху Белялов\nМангал-бутт 23, 2015\nОьрсийчохь тамаше дац, мел бехк къастийна бацахь а, стаг лацар а,чохь валлор а. Цу декъехь, кху т1аьхьарчу шерашкахь, маьрша нах лоьцуш, бойуш, къаьсттина билгал ю Нохчийчоь. Кху некъехь бакъонашларьярхоша а, адвокаташа а дийцаре деш лаьтташ ду кхо к1ира хьалха Гуьмсехь Белялов Рамзан лацар.\nКху карахьболчу мангалан беттан 2-чу дийнахь Ставропол мехкан талламан комитетан декъашхоша Гуьмсехь лаьцна Белялов Рамзан. Цунна бехке дуьллург ду 20 шо хьалха, Басаев Шамал коьртехь а волуш, Буденовск гIалина тIелатар динчу тIемалойн могIаршкахь хилар.\nЛацарций куьг бехке лоруш верг цкъа хьалха Ставропол мехкан Ессентуки гIалин набахте кхачийна низамхоша, цул тIаьхьа Оьрсийчохь дика евзаш йолчу Пятигорскерчу «Белый лебедь» набахте.\nИ сацийчахьана а Рамзан лацар низамаш талхор ду бохуш каде хьийзаш бу цуьнан адвокаташ. Цара чIагIдарца,I995 шеран мангалан баттахь Буденовск гIалин дарбанан цIа кара а дерзийна, тIемалоша I20 сов стаг а вуьйш, вер-ваккхарш нисдечу муьрехь, Белялов Рамзан Къилбаседа Кавказехь хилла а вац.\nАдвокаташа билгалдаккхарца, тIелатар динчу шеран, тIаьххьара ГIуран-бутт тIекхаччалц Белялов Рамзан гIишлош еш, йолах болх беш хилла Башкоркостан республикехь «Маканский» цIе лелочу, хIинца госхоз олучу юьртабахамехь.\nОцу хьокъехь талламхошна тешаш ган а, лебан а цалаарх, Беляловн адвокаташа арз-леткъам бина инарла прокуратуре а, Оьрсийчоьнан Коьртачу талламан комитетан урхалле а.\n«Белялов Рамзана бехктакхаман гIуллакх луьстуш волчу Къилбаседа Кавказерчу Коьртачу талламан комитетан белхочо и лаьцна кхо кIира даьллехь а, Рамзанца Башкирехь къахьегна Гуьмсан кIоштан Нойрбоьрахь Iаш болчу бахархойх цхьа цхьаъ тIекхайкхина а , хIун-мила ду къасто хеттарш дина а бац».\nГерггарчу барамехь цу кеппара дIахьедар хааме даьккхина «Кавказан узел» газетехь адвокато Загнойко Сергейс. Талламхоша тешаш тергамза битча шен арз дан дезна инарла прокуроран гIовс волчу Сыдорук Иване а, Къилбаседа Кавказехь йолчу талламан комитетан хьаькаме Корнаухов Борисе а боху адвокато.\nЦо дийцарехь и шайца цу хенахь балхахь вара аьлла, кехат тIехь даре дина ца Iаш, Ессентуки гIала а кхаьчна барта тоьшалла дан кийча а бу цуьнца болх бина бахархой, амма талламхоша цаьрга барт-хаттам бан цкъачунна деш хIумма а дац.\nНохчийчохь лаьцна Ставропол махка дIавигна Белялов Рамзан 20 шо хьалха Буденовск гIалахь хуьлийла а дац, стенна аьлчи оццу муьрехь иза Башкирехь, Хайбуллински кIоштехь гIишлошьярхойн тобанехь къахьоьгуш хилла аьлла, дIахьедар дина ур-аттал кхузахь адамийн бакъонаш ларьяйта векал винчу Нухажиев Нурдис а.\nЦо дийцарехь оцу муьрехь Белялов Рамзан юкъахьволчу белхалойн тобано хIайттараллица дика къахьегарна царех лаьцна дийцина кIоштан газетехь а, церан суьрташ зорбане а дохуш. Бакъонашларьярхочо а бина леткъам Оьрсийчоьнан инарла прокуроран гIовсе Сыдорук Иване.\nБакъду цуьнан а, кхечеран а хьажам –ойла хьесапе оьцур ю аьлла дегайовха берш дукха бац. Цхьаболчара кхеторехь шайна бIегIийла йолччу агIор луьстур ду Беляловн дов а, хIинццалц схьа иттаннашкахь, бIеннашкахь ма-листтара. Цу декъехь йоккха шеко кхобучех ву Соьлж-гIалара юрист, тахана бахархой дIасалелош таксахо а хилла дозал хене боккхуш волу Хасиев Масхьуд а.\n«Буденовскехь талор дина 20 шо зама яьлла,- элира Масхьуда,- амма царна юкъахь хилла бохучех 20- сов хIинца а Iедало лохуш ву. Цхьа хан мосазза ели «тхо болх беш ду ала» хаам дIасабаржо беза юкъараллехь. Цу могIарера хета суна Белялов Рамзан лацар а. Буденовскехь герзаш дуьйлучу хенахь иза уьттаза Башкирехь хиллехь а оьрсийн низамхоша шайна ма-тов туьдур ду цуьнан дов, хьаькамашна ма –луъу дерзор а ду.\nСтенна аьлчи, Оьрсийчоь низам а, адамийн бакъонаш а ларьеш пачхьалкх хила гена ду. хIора дийнахь карадо цунна тоьшаллаш. ХIинцца Москвахь хилларг хIун ду, ресторана дас шена мелана, марха даста гулвина ах бIе сов стаг а лоцуш?\nИзза,хIара акха, боьхучух хьожа ца йогIуш пачхьалкх хилар тоьшалла ду-кх. Тхан шича кIант а хилла царна юкъахь. Шаьш и дижа дуьтур дац бохуш карзахбевлла-м бу уьш. Бекхам бар дац вай дуьйцург. Вай дуьйцург кху делан кхел хиллачу Оьрсийчохь цу могIарера адамашкахь гIело ялло. Харц тIеIаткъам беш долу хIумнаш мичча хена а, мичча меттехь а хила тарло. И ду кхерамениг».\nОьрсийчохь боцу бехк тIетеIор могIарера гIуллакх хиларх къамел динарг ву соьлжагIалара таксахо Хасиев Масхьуд. Гуттар гIаддойург, дог-ойла хьошург ду Оьрсийчуьра хьал кесталгIа битаме а деъна, бахархоша, бакълена а шаьш маьрша а хеташ, доккха садоккхур ду аьлла хьажам берш бане боцу сурт хилар схьагуш дерг.\nБеляловн алиби тидаме ца оьцу талламхоша\n"Тхуна ца лаьара кхузахь зулам динарш оьрсийн агенташ хуьлийла" – Врбетицерчу бахархоша 2014 шарахь динчу лелхийтарех


Дозанах хаттар толлуш Кадыров а, Евкуров а кхайкхина Конституцин кхеле\nЛахьан-бутт 17, 2018\nКадыров Рамзан а (аьтто), Евкуров Юнус-Бек а.\nНохчийчоьнна а, ГIалгIайчоьнна а юкъахь доза къасторах лаьцна хаттар дийцаре деш дакъалаца кхайкхина Оьрсийчоьнан Конституцин кхело Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек а. Цунах лаьцна хаам бо РБК-но, кхелан зорбанан сервисна тIе а тевжаш.\nЛадогIаршка иштта кхайкхина бу Нохчийчоьнан парламентан декъашхой а, Госдуман а, Федерацин Кхеташонан а, Оьрсийчоьнан президентан а, ГIалгIайчоьнан конституцин кхелан а, Оьрсийчоьнан Инарлин прокуратуран а, Юстицин министраллан а векалш а, ткъа иштта гIалгIайн юкъараллин жигархой а.\nНохч-гIалгIайн дозанца доьзна хаттар федералан Конституцин кхело толлур ду кху беттан 27-чу дийнахь.\nЕвкуровс а, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана а шина республикан доза билгалдоккхуш барт бира кхушара Гезгмашин-беттан 26-чу дийнахь. Цуьнца а догIуш, шина республикан цхьаьтерра йолу территори хийцинера цу шимма. Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а парламенташ тIечIагIдира тIеэцна низам.\nКадыровна хетарехь, гIалгIайн дозанца доьзна хаттар кхоччуш дIадирзина ду. "Низам тIеэцна, бартана тIе куьгаш таIийна", - аьлла цо.\nЦу бартана реза боцучу ГIалгIайчуьрчу бахархоша масийтта дийнахь митинг латтийра Магасехь, ткъа меттигерчу конституцин кхело сацам бира доза хийцале референдум хила еза аьлла.


НАЖА ОАЛДАМ — Сердало\nСатесса дукха ха яле а, деррига дуне баьде хетар Занойна. ШоллагIа ди дар цар юрта тIом латта. Юкъ-юкъе ювлача топа татах кхераеле, оагалора цIенъюкъе кIаьнк мархIавоаллаш ягIа фусам-нана.\nОачам, укхангахьа букъ а болаш, чIагаргах дIааракъеде гIаьрхошта цкъа шурдолг, тIаккха Iадсаькх а техе, юха а гIалий чу хьулалора. Ханагара ха мел йоал, го готтлуш боагIар. Сесаг а кIаьнк а ханнахьа кIалхардаха цакхеро саготдора Оачама. ХIанз ше уж мишта лорабергба яха уйла йора цо, дов юхадешше. Из кIеззига лаьгIделча, Занойна юхатIавийрзар мар:\n— Укх чу дусе дерригаш доадергда вай, кIаьнк ваха везаш ва. Iоъара а яьле, хьу йолчахьа хьалгIоргья хьо. Хьанна хов… Хьо ца зе а мег цар, укх цоацхала юкъе.\nОачама дешаш шиш болаш дар. Цудухьа духьала хIама ала лоархIаянзар Зано. Ший бер, дIакхайда хьаийца, йоккхача, Iаьржача машанна юкъе а хьоарчадаь, гIалан лоаме тIагIолла IокIалйолаелар из. Цу хана сигала хьалхьежача, Оачама бIарг тIаэттар хIанз а къайлабаланза, цхьа оагIув боацаш уллача бетта. Сийсара мо моажа боацаш, кIай бар из хIанз.\n— Сох ма тара ба-кх хьо, ва сийдола бутт, — аьлар Оачама ше-шийца.\nХIанз ба а бар из цунна а оагIув боацаш бисача цун дезала а тара. Уж кIезига уйлаш ший дег чу йоссарах эхь хийтта, юха шурдолг, Iадсаькх кхувса волавелар лоамаро.\nIокIалъяьннача Занойна духьалвера зIамагIвола маьр-воша Нал.\n— Со дIаара ма яьлла, ниI чехка хьакъовларгья Iа, — аьлар бIаргаш дизза хий эттача насас.\n— Фу леладу Iа? Мича йода хьо? Ювргья хьо цар…\n— Оачама лоIам ба из, — наIаргахьа йолаелар Зано.\nВеший лоIама духьала дош аланзар Нало а.\nЦо аьннадале, из нийса да. Иштта хила деза, аьнна, хийтар цунна. ДIайийллар цо ниI. ГIалан Iаьржача пенашта тIехьашка къайлаийккхар хитIоара мархIадоалла кхалсаг.\nМоастагIа гIалийна юхекхача гаьно вар. Из хьалтIакхачале, хьун юкъе хьулаяла кхувргдар. Ше ма йодда хьу йолчахьа хьалъедар Зано. Бер дийлха а, когаша кхера корчабаь а, ше йода никъ моастагIчо зер кхерар из. Бакъда шоай шинне а ираза санна, кIаьнк, зIамига бIаргакIигаш а детташ, загал санна нанна бIарахьежар.\n— Хов сона-м. Кхет со-м, — цо яхаш мо хетар Занойна.\nМелла тебеш, теIаш йоде а, гIаьрхоша зийра кхалсаг. ТIехьа оарц дахийтар. Дошлой лелалургбоаца моттиг лехар Занос. КIеззига а ког гIортолга йолча чхараш тIа, наькъа такилгаш тIа, хьун петараш листагIа йолча гIолла урагIйодар из, дукъал дехьагIа ядача гIалгIай юрташка кхача гIерташ. Цига дIакхаьчача, ше кхерамах кIалхарйоалилга ховра цунна.\n— А. Со карагIоргьяц. Йиш яц са караяха, — бувхьар кIаьдъеннача цун кер. Хьажа тIагIолла Iо а дахе, кIозилгаш тIа а даьле, кIаьнка юхьа тIа IотIалегар хьоцара тIадамаш. ХIара тIадам IотIа мел божача хана, бIаргаш тохар кIаьнка.\nГIаьрхой оазаш юхегIа, кхы а юхегIа хаза яьлча, йоддаше ший мархIавоалла кIаьнк нажа хена кIалха Iовиллар нанас:\n— Со лай а, хьо ваха веза.\nДукха ха ялале, Занойна тIакхийра оарцанха боагIа моастагIий. ХIаьта а из хьалаца, есаралла йига ка яланзар цар.\n— БIеха кулг сай дегIа тIакховдадайтачул, сий долаш, ялар тол сона, — йоахар цун уйлаша. Уж дешаш лувкхеро санна юха кердадоахар дего. Кастта дошлошта бIаргаяйра, хи тIагIолла IойоагIа Iаьржа маша.\nДелкъа хана, гIала яйха, йохаяь, йоагаяь гIаьрхой дIабахача; цигара гаьна боацача новкъа гIолла боагIар оарцанха баьхка гIалгIай. Юстаро багIача нажа хена кIалхара, берза кIаьзанъяраш мо Iимадаш хезар царна.\n— Къоахк, воллел, фуд хьажал цига, — бейоалла шод дIахьекхар тхьамадас, оаз хьахозачахьа.\nХена дIатIакхаьчача, лоацвелча санна латтийсар Къоахк. Кхы из йистхинна а ца ваьнна:\n— Фуд цига? – дIакхайкар баьчча.\n— КIаьнк улл укхаза, — гебагIа айбир Къоахка. – МоастагIчун фу хила деза ер.\n— Сабар! Ве ма велахь. Хьавал из укхаза. Котваьннача сага ший фу иштта Iокхоссаш хилац. Вайбарех хила везаш ва из.\n«Вайбарех» яхилга, гIалгIаех хила везаш ва из яхилга дар. ДегIал дуккха шерагIа яр бера тIайийха коч. Йистошкара шерра дIа а яха, лаьтта гIолла Iотекхаяр из. Ше айбаь гебагIа цун цхьан Iажарах IочуIетта, хьалъайдир цо бер. КIаьнк, цкъа велхара узам а баьнна, тIаккха, ший зIамига бийнилгаш а тоIадаь, дIатийра.\nБIарга тIа бIарг оттабаь, бIарахьежар из тхьамаданна. Воккха саг санна из шийна бIарахьежарах цецваьлар баьчча.\n— Фуй цунна бейоаллар? — хаьттар цо Къоахкага.\n— Нажа гIа да мотт сона, — дIаюхевахар вож.\nКIаьнка бе а бага а гIа доаллар.\nIокхайда из хьал а ийца, даьссагIдолча цхьан талса чу Iочухоавир баьччас:\n— Нажах векха, Нажа Оалдам ва-кх ер тIаккха, — керта тIагIолла кулг Iохьекхар цо.\n— Нажа Оалдам…\n— Нажа Оалдам, — чакхдаьлар наха юкъегIолла.\nЦаIаш белабелар. Вокхар кортош чудахар, ерригача гIалан чура пIелг мо цаI висача кIаьнках къа хеташ. ХIаьта цох къахета бахьан дацар хIанз. Цун вахара IотIабезбенна хинна кхерам, михо Iаьржа морх тохаш санна, юхатехабар гонахьа ядача юрташкара даьннача оарцо.\n← Мастера и ремесленники Ингушетии Творческий путь Эсет Хамхоевой\nЛораделаш хий →


Ассаламу Iалайкум! И марха муха лоцуш (муьлхачу хенахь) а, достуш а хилла Элчано (соллаллохIу IалайхIи ва саллам)? Марха долуш лийча мегий? Сивак хьаькхча марха духий?\nАмма марха лацаран хан – иза массо Iеламнехан бартхиларца Iуьйра ламазан хан ю. Сийлахь везчу АллахIа аьлла:\n[Юург юийла аш, мерг а молийла аш, Iуйьранна (анайистехь сатасаран) кIай тай (боданан) Iаьржачу тайнах къастар шайна билгалдаллалц, тIаккха буьйсанга кхаччалц марха кхочушдойла аш]. ХIокху айатехь, «(сатасаран) кIай тай (боданан) Iаьржачу тайнах къастар», - бохург Iуьйра ламазан хан хилар ду, анайистехь иштта и сатасаран серло гучуяларца дIайолалуш ю Iуьйра ламазан хан.\nПайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «Билала азан буьйсанна до (моллалла Iуьра хан хилале кхойкху иза, цундела) аш шайн юург юийла, мерг а молийла Ибн Умм Мактума азан даллалц».\nИмам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Багахь яахIума а йолуш цхьанна Iуьйра хан тIехIоттар билгалдáлахь, шен багарниг охьатосийла цо. Нагахь санна цо иза охьатассахь – нийса хир ду цуьнан марха. Нагахь санна цо иза дIакхаллахь – духур ду цуьнан марха. Нагахь санна шена иза билгал ма-даьллинехь цо шен багарниг охьатоссучу хенахь, цунна лаа а ца лууш цуьнах цхьа дакъа цуьнан кийра додахь… цу хьокъехь долчу шина дашах нийсох дерг цуьнан марха духуш ца хилар ду».\nАмма марха долуш лийча мегий аьлча – мега. Иза вай дийцира хьалха кхузахь:\n«Марха долуш лийча мегий?».\nАмма сивак хьаькхча марха духий аьлча – ца духу, нагахь санна легашка цу сиваках схьадовлуш долу да́къош кхочуьйтур дацахь.\nТIаккха, «Марха кхабар: хаттар - жоп» цIе йолу жайна деша, цу тIехь дуккха а пайдане долу хIуманаш ду хьуна аттачу маттаца яздина.\n04/09/2010 = 25/09/1431


Оьрсийчохь "арахьарчу агентийн" могIарш стамделла\nГIуран-бутт 05, 2017\nОьрсийчоьнан юстицин министралло зорбане даьккхина "арахьарчу агентан" статусе яьхначу хаамийн гIирсийн тептар. Оцу могIаршкахь ю "Iамеркан Аз", "Маршо Радио" а, цуьнан минипроекташ "Фактограф", "Сибирь.Реалии", "Настоящее время" телеканал, гIезалойн-башкирин "Idel.Реалии", "Кавказ.Реалии", "Крым.Реалии".\nБайначу беттан тIаьххьарчу деношкахь Оьрсийчохь арахьарчу пачхьалкхашкара ахча оьцу хаамийн гIирсаш "агенташ" лара магош низам тIеэцна.\nОьрсийчохь болх бечу кхечу пачхьалкхашкарчу хаамийн гIирсашна цхьацца бехкамаш беш низамехь хийцамаш бан сацам тIеийцира Оьрсийчохь, Москоха финансашца латточу Iамеркара RT телеканал Iамеркан Iедало "арахьарчу агентан" могIаре яьккхинчул тIаьхьа.\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штаташа жоп деллера, шайн пачхьалкхехь оьрсийн журналисташа бечу белхан а, Iамеркан жураналисташа Оьрсийчохь бечу белхан а билламаш къаьсташ хиларх.\nМедиакорпорацин журналисташ Оьрсийчохь сийсазбо, царна тIелатарш до. Ткъа Раша Тудей телеканало Iамеркехь шайн информаци маьршша яржош йоллушехь, 2012-чу шарахь дуьйна Радио Маршонна Москохо дихкина ду эфираш дIаяхьа.


Селий бетта 17 ди 2021 шу\nПарте фракце кулгалхочун хьалхара заместитель волча Исаев Андрея яхачох, из закон эггара чIоагIагIа дийцарех хилар. «Из хьалхадаьккхар «Единая Россия» яр, из дийцар берригача мехка хIара регионашка, цу юкъе дакъа лоацаш хилар профсоюзаш а балха тIа бола кулгалхой а. Тха балха тIехьа юкъедитараш белгалдир 70 регионо», — аьлар цо.\nИсаевс белгалдир тIаэцаш дола закон миллионаш россиянашта мел лоархIаме да. Наьха таро хургъя харжа — шоашта болх луш йолча службе хьабахка е цIагIа баггIашехь а онлайн боараме дукха хаттараш кхоачашде. Наьха хьалха санна дукха каьхаташ гулде дезаргдац, цул совгIа болх луча службо наьха хьашташ дукхагIа кхоачашдергда. Цул совгIа заIапхошца дIахьош бола болх а каст-касттагIа дIабахьа таро хургья, заIапхошта лаьрхIа балха моттигаш совъяргья. Цунах дувц (ЕР) сайта тIа.\nХоам бу, болх бе йиш йоацаш болча заIапхой даьшта-ноаношта, страховой пенсе тIа ахча тIакхетаргда,- аьнна. Цу тайпара цхьоалагIча, шоллагIча группа заIапхой болча дезале еш йолча капитальне ремонтах дIабаха мах 50% метта оттабе лерхI Iаьдала чотах. УнахцIенонца дувзаденна, таронаш кIезига йола нах балха хьа ца ийцача юридически наха, 500 эзар сом гIод тохаргда. Единороссаш хьалхадаккхарах, заIапхой таро хургъя хIанз денз шоаш бахача моттигага хьежжа доацаш (ТСР) меттаоттадара технически хьалаш хилийта.


Соьлж-ГIалахь нах шаьш-шайна беха, ткъа театр - ша-шена\nЗазадоккху-бутт 04, 2015\nНохчийчоь --Театран афиша, Соьлж-ГIала, 3 Заз2015\nШи театр ю Нохчийчохь, аьлча а, цуьнан коьртачу шахьарахь Соьлж-ГIалахь. ХIиттадо цара кеп-кепара, нохчийн а, оьрсийн а, кхечу къаьмнийн а авторша кхоьллина васташ а. Амма вуно кIезиг бу театрашка лела бахархой. ХIунда?\nТIемаш бирзина лоручу шерашкахь меттахIоьттина ларало нохчийн театр, шен кхолларалин болх карла а боккхуш, ишта театрх марзо эца хьовсархойн могIарш а болуш.\nМаршо Радионо зийра иза мел бакь ду.\nЦкьа хьалха тергоне оьцур вай театр езаш, театрца гергарло долуш хила хьакъболчу бахархойн жоьпаш.\nСоьлж-ГIалин урамашкара ду хIара аьзнаш.\nМаршо Радио: ТIаьххьара театрехь маца хилла?\n1-раниг: «Театрехь сайн дахарехь хилла а яц, амма даха лууш дара тхо цига, рагI ца кхочу. Тхан алапаш кIеззиг ду, тхайна цхьамма билеташ делча, гIур долуш-м дара тхо».\n2-гIаниг: «Стохка яхчхьана, яхаза ю. Аьттонаш ца хуьлуш, йиш ца хуьлуш юьсу со».\n3-гIаниг: «Со театре яхаза дукха хан ю, тIаххьара маца яхана, дага а ца догIу суна. Театр ца езаш-м дац и, цига ваха хан ца тоар ду».\n4-гIаниг: «Концерте гIур дара тхо, театре гIур дара тхо, цхьа къинхетам хилла спонсор вера вацар-те, тхуна билеташ оьцуш, хаза а хеташ гIур дара тхо».\n5-гIаниг: «Стохка хилла со театрехь «Ша тIехь йина гIала» спектакле хьожуш. ЧIогIа самукъаделира сан».\n6-гIаниг: «Сайн дахарехь цкъа а хилла яц со театрехь. Телевизорчохь бен гина а яц. Яха а лаьара, амма аьтто ца хуьлу.Бакъдан мел хала делахь а, могIарчу бахархойн аьзнаша кхетаво шайн дахарна театр гена хиларх».\nТкъа муха ду шегара театрера а, цигарчу белхахошкара а хьал?\nТеатрехь, кинохь болх бина Нохчийчохь а, цул арахьа а гоьваллачу артисто, дуккха а шерашкахь оьрсийн Лермонтовн цIарахчу театрехь коьрта режиссер лаьттинчу Марисултанов Iелин алар ду х1ара.\n«Гайтам чекхбаьлча, чуьра хьовсархой арабевлла, цIа бахча, еххачу ханна шайна гинарг ойланехь карладохуш, «и хIун дара-а», бохуш, хьажархо шена гиначун, хезначун ойла ян волавелча дIаболалуш бу театран болх. Нагахь санна, оцу тIегIанехь театр болх беш яцахь, театран къинхьегам эрна хиларна кхерам бу».\nТкъа театрехь шерахь цкъа а аншлаг хуьлуш яцахь?\nЦуьнан бахьнаш тайп-тайпа хила тарло. Цхьадерш довзийтира Маршо Радиоца хиллачу къамелехь режисеро Музаев Анзора.\nИза къона режиссер ву. ХIетте а, иза кхиина нохчийн пачхьалкхан Нурадиловн цIарахчу театрехь а, кегийрхойн «Серло» театрехь а белхаш бан. ТIаьххьарчу шерашкахь Лермонтовн цIарахчу оьрсийн театрехь режиссер вара Музаев Анзор.\nМузаев: «Таханалерачу дийнахь вайн театрашкахь долу хьал муха ду аьлча, дуккха а похIма долу артисташ бу вайн, масала эца баккхийнаш а бу. Вайн нахана пайда хилла а ца Iаш театрех доьвзуьйту вайн Iадаташ, вайн нохчалла кхечу къаьмнашна.\nДуккха а керла спектаклаш хIиттайо, масала суна хазахеташ ю Санкт-Петербургера веанчу режиссеро Павлов Дмитрийс хIоттийна спектакль «Спасти камер-юнкера Пушкина» цIе йолуш.\nВайн нохчийн драматургаша язъйина спектаклаш ю гойтуш оьрсийн театрехь «Дорогая сноха», «Шейх поневоле», «Звезда Кавказа» Марисултанов Iелис хIоттийна. Хьажархо театрана гена ваьлла. Бахьанаш хир ду- дукхаъберш интернетчохь Iар, 3D кино хьоьжуш кинотеатрашка оьху.\nМахкахь хилла тIемаш бахьанехь а хьовсархоша театрна букъ тоьхна аьлла хета суна. Цул совнаха, гойтуш йолу спектакль и стаг цецвоккхуш, шоу санна цахилар а ду».\nТеатрца жимчохь гергарло латтийна, тахана а нохчийн къоман театран репертуарехь цкъа а девр доцу бакъболчу актерин васташ безамца дагалоьцуш дийцира тхан къамелехь Соьлж-ГIаларчу Гудаев Асхьаба.\nГудаев: «Сан беран хенахь, вуно хьалха ду иза, ГIалитIера тхан юьрта театр йогIура. Ши машен ул-улле а хIоттайой, аннийн агIонаш охьа а йохий, цу тIехь гойтура тхуна спектакль. Тхан юьртара верриг, жима а, воккха а дIагуллора суьйранна спектакле хьажа. Iаржъяллалц дIайодара и спектакль, машенаша тIе серло а тухий.\nАс оцу хенах я Бадуев ца вешна, я «Бож-Iела» хьан язъйина а ца хаьа, амма ас схьа а эцна, сан тIамарх доьлла сайна хIетахь гайтина долу васташ оцу театро. «Ламанийн раьгIнашна юккъе «БIов», Маймин «Киддара, киддара» хелхар. И театр дIаяхча тхан юьртара кегийнаш а, баккхийнаш цхьа хан яллалц театро гайтина суьрташ, васташ гойтуш Iара. Цара кхиавора, церан васташа.\nТкъа хIинца театран бала а бац, актеран бала а бац. ХIинца ахь соьга хаттахь таханлерачу театрах, актерех лаьцна, хьоьга ала ши дош а вовшахтоха хууш вац со, эхь-м ду и! Амма дац сан эхь-м, вайн дерриге а къоман эхь ду.\nЯц вайн театр. Амма ю-м бах. Мила вахана цига? Со а ца вахана, я сан накъостий а ца бахана, сан доьзалех ца бахана, амма гIур вара нах лелаш хилча. Театр-политика ю, кино-политика ю, мел дуьйцург, мел хезарг - политика ю. ХIара дерриг дахар-м ду театр, цхьа а театр ца оьшу вайна-м!»\nНохчийн театршкахь тахана лаьтта хьал церан чуьра схьагича, хаало хьовсархоша театрна пе стенна бетта. Кхоллало хаттар, ванах, кхин нохчийн оьмарехь хир дац-те хьалха нохчийн драматургаша кхоьллина хилла васташ? Бож-Iелин, Сутарбин, Маймин, Абубешаран санна ницкъала, адам ц1инде, сакхтех мукъадоху васташ?\nТеатре ца лела дукха нах


Джемалан а, Радченкон а, Расторгуевн а декъий Оьрсийчу кхачор ду Марсхьокху-беттан 4-хь\nЮккъерчу Африкин Республикехь вийначу журналистан Джемал Орханан а, операторан Радченко Кириллан а, режиссеран Расторгуев Александран а декъий Оьрсийчу кхачор ду кху Марсхьокху-беттан 4-чу дийнахь. Цунах лаьцна Оьрсийчуьрчу хаамийн агенталлашка хаам бина Талламашна урхалла дечу центран (Центр управления расследованиями) куьйгалхочо Коняхин Андрейс.\nОьрсийчуьрчу журналистийн тобанна тIелатар даран бахьанаш дуьйцуш, Коняхина билгалдаьккхина, хьалха хьахийна верси коьрта юьсуш ю аьлла. Интерфаксан хьастано хьалхо дIахьедар динера, Джемал а, цуьнан шина накъост а вийна хIуманаш а, ахча а дIадаккха гIоьртинчу талорхоша аьлла.\nЖурналисташ байина хилар тIечIагIдина цу Юккъерчу Африкин Республикерчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан миссино. Журналисташ совцийна хилла герзашца хиллачу наха цхьана блокпостехь Товбеца-беттан 30-чу дийнахь.\nУьш хилла Юккъерчу Африкин Республикехь "Вагнеран ЧВК" олучу долахь йолчу тIеман компанех лаьцна документалан филм йоккхуш.


«Iиса Пайхамаран нана, Путин лаллахь!», йиш лекхнарш тутмакхийн латкъамаш тидаме эца бохку\nОьрсийчоьнан Конституцин 20 шо кхачар билгалдоккхуш, цу пачхьалкхехь кхайкхийначу амнистица арахецначу Pussy Riot панк-тобан декъашхоша Толоконникова Надеждас а, Алехина Марияс а дIахьедар дина, шайн коьрта Iалашо «Бакъонан зона» олучу проектана тIехь болх бар ю, аьлла.\n«Дождь» телевизионехь йистхуьлуш, Толоконниковас элира, тутмакхаш чохь латторан а, белхийн а хьелашца боьзна, ницкъ барна, кхерамаш тийсаран а хьокъехь бен латкъамаш толлуш гIо дийр ду шаьш.\nЦу проектана оьшу ахча юкъараллера гулдийр ду, цхьанге а доьхур дац, элира царшимма. Шаьшшиъ кийча ю оппозицехь волчу Навальный Алексейца а, хьастагIа мукъавалийтинчу хьоладеца Ходорковский Михаилца а цхьаьнаболх бан. Толоконниковас бахарехь, Ходорковский оьрсийн президент ган лууш яра иза.\nОьрсийн президентах Путинах лаьцна хаьттича, цо кхоьллина йолу политикан система йохон лаара шайна, элира Толоконниковас. Зудаберашна хетарехь, шаьш мукъадахарца, Сочехь Iаьнан Олимпан ловзарш дуьйладалале, малхбузенна хьалха Оьрсийчоьнан васт тодан хьаьжна Кремл. Иза чекх яьлча, оьрсийн Iедалш шайна кхин а таIзарш дан гIертарг хиларх теша и шиъ.\n2012-чу шеран Марсхьокху-баттахь Толоконникова Надеждина а, Алехина Марийна а, Самуцевич Екатеринина а шишша шераш хан кхайкхийра колонехь яккха, цара, Москохара Iиса пайхамаран килсанехь «Iиса Пайхамаран нана, Путин лаллахь!», йиш лакхарна.


Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Пояснительная записка к календарным планам по ингушской литературе за 9 класс\nГ1алг1ай литература. Кхетора каьхат\nГ1алг1ай литература д1ахьеха торо хургья хьехархочоа программни а цул совг1а йола литературни материал йовзаш хуле, из материал нийсача наькъа т1а д1ахьеха. Программах дола хьехамаш мел нийса хиларах царех боалаш пайда тоам болаш хургбац, хьехархо ше творчески болх д1ахьош ца хуле. Программо хьаденначох кхоачам а ца беш, хьехархочо шийгара йовзийта еза кхыйола материалаш а.\nХалкъа деша говзал литератураца хина 1еш яц, из говзал йолаш хул багахбувцамца а. Хьалха йоазув дацар аьнна, г1алг1ашта юкъе лелаш ба 1алаьмате б1аьхий бола багахбувцам. Цунца яр халкъа деша говзал, цунца дар халкъа хьаькъал, цунца дар къахьегамхочун сатувсараш, вахарах йола уйлаш.\nМассадолча къамий вошал ц1ена дог-уйла йолаш кхебе беза дешархой. Из да хьехама хьалхашка латташ дола декхар. Кхолламаш дешаш а тохкаш а дешархой теркам т1абахийта беза, вахара боахама йоккхо еш, халкъа кходеш хилар ч1оаг1а лоарх1аме хилара.\nНаьна метта литература хьехаш волча хьехархочоа ц1аккха дицдала йиш яц дешархошта вошал, денал, эхь-эздел кхедара г1улакх. Дешархой идейно а эстетически а дег1абоалабе йиш хургья литература хьехарца, дикаг1а йола формаш а методаш а лелаеш хуле. Вахарца а дусташ, шерра вай литература 1омадаро торо лу денгара-денга дешархой сакхетам массе даькъе кхы а дакхбе, шербе, дег1абоалабе. Цу тайпара 1омадарца дешархошта д1адовз хьалха хинна вахар. Ховш ма хилара, х1ара хьехархочо д1ахьош йола урок дешархошта лакхара кхетам балара, цар сакхетам кхы а дег1абоалабара т1аерзаяь хила еза.\nИттлаг1чеи цхьайттлаг1чеи класса программо г1алг1ай литература хьехара къоастадаьр 102 сахьат да.\nНомер материала: ДВ-391848


Кадыров: "Помпео, вола Нохчийчу, къамел дийр ду вайша"\nТовбеца-бутт 21, 2020\nШена дуьхьал санкцеш яьхначу Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретаре Помпео Майке вистхуьлуш видео дIаязйина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, иза республике а кхойкхуш. Пачхьалкхан "Грозный" телерадиокомпанино социалан машанашкахь яржйина ролик.\nКадыровс ша кийча ву боху, Госдепан Iаьржачу тептаре ша ваккхаран бахьанех дийцаредан.\n"Помпео, вола, кхузахь чIогIа хаза ду. Къамел дийр ду вайшимма. Хьовсур вай, хьан муьлха бакъонаш йохайо", - боху Кадыровс цавашарца.\nОршотан суьйранна хаамашкахь даьржира, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан департаменто Нохчийчоьнан урхалхо Кадыров Рамзан Iаьржачу тептаре ваккхарх, цо махкахь адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларца доьзна. Ткъа Кадыровс а, цуьнан агIончаша а тIе ца дуьту шайна дохку бехкаш.\n2016-чу шеран Дечкен-баттахь тIепаза вайра мехкадаьттан институтан хьехархо Ежиев Хизар. Иза низамхой бу бохучу нахана вадийна хиларх дIахьедира гиначара. ТIаьхьо яздора, "ВКонтактерчу" шен пена тIехь Кадыровх лаьцна комментарий йитина аьлла, вигина хилла хьехархо Ежиев Хизар вен а вийна, эвлан йистехь карийна бохуш.\nКарладоккху иштта, Инаева Iайшатах Iоттаделларг а. Коммуналан ял схьагулъеш, цхьа рогIера тулгIе йолийра махкахь 2016-чу шарахь,. ХIетахь оьгIазъяхначохь Инаевас критика йинера Iедална. Оцу тIехула Кадыровс гечдар дехийтира цуьнга а, цуьнан хIусамдега а. Цул тIаьхьа йоккха делегаци яханера церан эвла, массарна а хьалха цуьнгара бехкаш а дохуш.\nКху шеран Марсхьокху-беттан 8-чохь кхо шо кхочу нохчийн иллиалархо Бакаев Зеламха Соьлжа-ГIалахь вайна. Дац цуьнгара кост йа гергарчаьрга а, талламчашна цуьнан кхолламех хууш а дац. Нохчийчуьрчу бахархойн шеко яц иза дийна хир ву аьлла.\nНохчийчуьрчу цхьана бакъонашларъярхочо къайлах «Кавказ.Реалии» порталца къамелехь аьллера, Бакаев лаьцна латторна бехке Кадыров Рамзанан администрацера лаккхара даржхо ву аьлла. Амма хууш дац, муьлхачу бахьанашца къайлаваьккхина иллиалархо. Кадыровс мукIарло дира цунах, жоьпалла цуьнан гергарчарна тIе а тоттуш. Гей ву аьлла, бехкевинера иза. Германехь ву аьлла, цхьа буьйда ролик ян гIортира уьш, амма журналисташа дукха маса гучубехира Iедалхойн аьшпаш.\n2017-чу шеран аьхка "Новая газето" яздинера, оццу шарахь Дечкен-баттахь Нохчийчохь ницкъаллин структураша 27 стаг вийна аьлла. Йина кхел а йоцуш, Нохчийчохь 27 стаг верах "Новая газетано" Iорабаьккхина хаам тоьшаллашца тIечIагIбира бакъонашларъярхоша а. Амма, меттигерчу Iедалша дIахьедира, цу материалехь дуьйцург бакъ дац аьлла.


"Оьрсийчохьчул а дуккха а хала ду Кавказехь заьIапхойн бакъонаш Iалашъян"\nГезгмашин-бутт 16, 2019\nГIалгIайчуьра жигархо Евлоева Лиза\nГIалгIайн жигархочо Евлоева Лизас дуьйцу шен къарцаяларх а, гIудалкхчуьрчу шен дахарх а.\nГIалгIайчохь дика евза 29 шо долу Евлоева Лиза. Чолхе инфекци хьакхаеллачул а тIаьхьа, ша кога ирахIоьттина ю иза, ткъа хIинца гIо деш ю Лиза шен дегIан дола ца далучу, цомгашчу нахана. Кегийрхойн "Машук" форумехь хIора шарахь толам боккху цо, ткъа цигахь лучу грантех ша вовшахтоьхна Центр шаре кхиайо цо.\n– Лиза, дийцахьа хьайн Центрх лаций.\n- Массо а агIонаш лелош, кеп-кепара функцеш кхочушъеш центр ю хIара тхан. Оха нахана мел ден гIо маьхза ду. И дозалла ду аьлла-м ца хета суна, амма бакъду йоллу Къилбаседа Кавказехь яц кху кепара проект. Тхайн карахь лицензи а йолуш ду тхо, оха накъосталла до инвалидашна деша боьлхуш а, болх нисбарехь а.\nТхан коьртачу Iалашонех ю – кегийрхой 1С олучу курсех чекхбахар а, компьютер царна караерзор а, меттанаш Iамор а. Оцу доьшийлех чекхваьллачунна сертификат а ло оха.\n– Хьайн дахарехь айхьа баьхначу толамех уггар а хьуна маьIне хетарг муьлхара бу?\n– ХIора толамах дозалла до аса, оцу заманчохь суна Iаламат мехала а хилла уьш. Дуьйцуш товш дацахь а, дуккха а хилла уьш сан дахарехь. Царех цхьаъ билгалбаккха хало ду суна. Сан дахарехь дерриг а атта карадогIу суна олийла дац сан. Iаламат дукха къахьоьгу ас, дукха гIора а, ницкъ а оьшу суна. Могуш волчу стагначул а иттозза хала ду суна.\nДелахь а, сан похIма ду хIара, со тIера ю кху айса бечу балхана. Доллу сан самукъа кхуьнца ду. Хобби хилла а ма ца Iа хIара. Тхан Центре оьхучу наха ловш йолу халонаш, зераш, и дерриге а - сан дахар ду-кх.\nЖигархо Евлоева Лиза а, ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Калиматов Махьмуд-Iела а\nДуккхаъчу берийн бIаьра со хьоьжучу заманчлхь, тоххарлера суо го суна цаьрца. Ишта хьал ма дара соьгахь а, школе яха йиш яцара, цхьа а суна товш йолу организаци яцара, цигахь сох кхетар болуш, тIе пIелгаш а ца хьежош.\nКху заманан тIаьхьенна айса лайнарг ца гайтархьама, сайн ницкъ мел берг до аса. Бакъду, толамаш дуккха а бу: хаьштиг даьхьна ас, цуьнца Олимпикан цIе латийна, маре яхна со, нана а хилла сох, хьаьжцIахь а хилла со.\n– ГIалгIайчохь кхиаме дуй заьIапхошна хIиттийна хьелаш?\n– ГIалгIайчохь? Ма дарра алий вай, Оьрсийчохь инвалидашна дехкина хьелаш дукха ледара ду. Бакъду, хийцамаш а бу, бакъхьара динамика ю хаалуш. Керла хьалаен гIишлош пандусаш хIиттош ян буьйлабелла. делахь а, пандусаш ехкича дIадолуш ма доций. Лифт а хила еза, пандус тIехула хьалаваларх ма ца тоьа, нагахь санна, хьо шолгIачу гIат тIе вала везаш хилча. Дан дезарг дуккха а ду-кх хIинца а.\n– ХIун лаамаш бу хьан? ХIун хила лаьара хьуна?\n– Сайн лаамаш кепе а балийна, Iен ца лаьа суна. Iалашонаш хьалха а хIиттош, царна тIе гIулчаш йоху ас. Аьлча а, хахкалой йоьду-кх царна тIе…Суна хила мел луург а, ас са мел тийсинарг а кхочушхилла даьлла.\nТахана Iаламат коьрта ду суна, сайн дерг карахь сацо, кхин дIа а дахаран халонашна къар ца яла, сайн толамашна тIехь ца сеца. Кавказерчу инвалидаша кест-кеста кехаташ яздо соьга. Кавказхойн менталитет ца евзачу кхечу пачхьалкхашкарчу спикершка ладегIар цхьаъ ду, амма ницкъ ло ахь дечо, лелочо. Данне а доцчу хьелашкахь кхиамаш баьхнарг хьо ю боху цара соьга.\nЕвлоева Лизин Центр\nМосквахьчул а хала ду Кавказехь цхьаъ лело, заьIапхойн бакъонаш Iалашъян, хIунда аьлча, кхузахь кхи специфика ю, кхи низамаш ду. Адам дIа ца доьлла, тIе ца оьцу цара шайх тера боцу нах. Со латкъамаш беш яц хьуна, Iаламат дукха беза суна сайн даймохк.\n– Кхечу регионехь, йа дозанал а арахьа заьIапхошна а, вуьшта жигархошна-зударшна а баха атта ду. ХIунда Iа хьо ГIалгIайчохь?\n– Сан багара долуш цхьа пайда боцуш хетахь а, со цхьа йоккха патриот ю. Нагахь санна, цкъа мацца а дIаяха сан ойла хилахь а, сайн регионна а, Кавказна а сайгара цхьа пайден, мехал гIуллакхаш дитина бен гIур яцара со. Сайгара цхьа пайда хила лаьа суна.\n– Дика цIийнда ву хьан. Муха накъосталла до цо хьуна?\n– Кху беттан 14-чохь пхи шо дуьзи тхойшиъ цхьана долу. Оцу заманчохь со цуьнан кочахь бисина бала бу-кх аьлла, цкъа суна дагатасийтина дац цо. Дукха хьолахь со цIахь ца хуьлу, цхьацца барамашкахь дакъалаца дIадоьлху тхо. ЦIийнда а соьца хуьлу, цуьнгара гIо ца хилча, соьга сайга хIуммаъ а далур дацара.\nКавказан зуда шен чохь Iен еза олуш делахь а, (сан цIиндена а хета, зуда шен хIусамехь, чорпан яй а боккухш Iен еза аьлла), делахь а, шен принципашна дуьхьал велира иза. Массо а хIуманна бIаьргаш хьабдина, суна новкъарло-м муххале а ца йора цо, мелхо а дика накъост ву-кх сан иза. ХIинццал пандусаш цахиларх бала хилла а воцу иза, тахана заьIпхойн бакъонаш къуьйсу цо.\n– КIорггера дийцахьа "Машук" форумехь айхьа тIаьххьара йовзийтинчу проектех лаций.\n– Автошкола елла езара аьлла, цхьа ши шо хьалха коьрте иккхинера суна. Ас машен лело цхьа пхи шо а ду. Оьрсийчохь заьIапхошна лерина ехкина школаш пIелгаш тIехь ягарлур ю. Йоллу пачхьалкхехь а пхиъ бен яц уьш. Инвалидашна леринчу школашкахь дешар дукха деза ду механа. Со зеделларг а долуш машенлелорхо хиларе терра, некъан низамашна Iамийна ца Iаш, ас гойтур дара гIудалкх муха дIаюьллу, паркингехь муха сацо еза машен, тIоьрмигаш муха дIасалеладо, ишта кхи дIа а.\n– ТIаккха, кху шарахь хьайна грант лур ю аьлла, дегайовхо юй хьан?\n– "Машук" форумехь сан проекто 285 балл яьккхира, иза рекорд ю. Ас хIинццалц тIелаьцна хиллачу проектел а хала ю хIара. Бакъду, дуккхаъчара реза боцуш тIе а ийцира сан автошколех проект. Некъа тIехь дуккха а бохамаш нисло, цу юкъа заьIапхой муха гIерта бохура цара.\nЛоьрийн экспертизехула чекхбовла а беза заьIапхой, машен лело бакъо йоккхуш – дуккха а къа хьега деза. Некъа тIехь могуш болчу шоферел а оьшуш ма дац тхо а.\nИнтервью дIаяьхьнарг "Кавказ.Реалии" порталан корреспондент Чухарова Елизавета


Ассаламу Iалайкум! Бера цомгуш доццушехь, пенси хIоттадайта мегий цунна (детская инвалидность)?\nБера цомгаш доццушехь, иза цомгаш ду аьлла пенси хIоттадайтар дика хIума ду аьлла ца хета суна. Дика хIума ца хиларал совнаха, йа иза мегар ду аьлла а ца хета суна, кхин дан хIума доцуш виссина вацахь, и хIума ца дича кхин рицкъа доцуш виссина вацахь, и ца дича хIаллакьхиларна герга велахь, йа вуьшта аьлча: хьарам долу хIума магочу хьолехь вацахь. ХIунда аьлча цу балхехь хьарам долу масех хIума долу дела:\n1) Цкъа делахь, харц лер ду иза, доцург ду алар ду иза, пуьташ боттар ду иза. Ткъа харц лер уггар даккхийчу къинойх ду, иза вайна массарна а хууш ду.\nДелан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «Бакъдолуш, бакълеро дикаллийна тIенисво, ткъа дикаллийно ялсаманина тIенисво; бакъдолуш цхьа стаг даим бакъ луьйш хуьлу, АллахIана гергахь "сиддикъ" (баккъалла а бакъ луьйш верг) аьлла дIавазваллалц! Бакъдолуш, харц леро (аьшпаш боттаро) воллийна (вочунна) тIенисво, ткъа волло (вочу хIумано) жоьжахатийна тIенисво; бакъдолуш цхьа стаг харц луьйш хуьлу, АллахIана гергахь "харц луьйриг" аьлла цIе тоьхна дIавазваллалц».\nКхин а аьлла Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна): «Бакълер тIедожадо ас шуна, бакъдолуш, цуьнца дика ду, ткъа и шиъ ялсаманехь ду. Верлаш пуьташ боттарх ларлолаш, бакъдолуш, цуьнца вон ду, ткъа и шиъ жоьжахатехь ду».\nIаишата (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан Элчанна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) харц лерал чIогIа ца дезаш хIумма а дацара. Цхьаъ харц лийна хилар шена билгалдаьлча, иза кIеззиг хIуманна тIехь бен дацахь а иза дагара ца волура цунна, цо тоба керладаьккхиний хаалц». «Харц лер санна Делан Элчанна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) ца дезаш (вон) гIиллакх дан а дацара…», - иштта деана ду и хьадис.\n2) Iехор а ду и хIума дарехь. Иза а къилахь хIума ду, бусалба стагца догIуш хIума дац.\nДелан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлла: «Iехош верг вайх вац».\n«Iехош верг сох вац».\n«Вай Iехийнарг вайх вац. Мекирло а, Iехор а жоьжахати чохь ду».\n«Мекирло а, Iехор а, тешнабехк а жоьжахати чохь ду».\n3) Дукха хьолехь и хIума дечу хенахь (кехаташ кечдеш, уьш чекхдохуш, и.кх.дI.) кхаъ бала беза (взятка). Иза а хьарам хIума ду, даккхийчу къинойх а ду.\nIабдуллахI ибн Iамра (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) неIалт элира кхаъ луш волчунна а, иза схьаоьцуш волчунна а». Кхин а аьлла Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна): «АллахIан неIалт ду кхаъ луш волчунна а, кхаъ оьцуш волчунна а».\n4) Iехорца а, къайлахула а, тIехьашхула а деш долу хIума мухха делахь а дика дац, цуьнан тIаьхьло а дика ца хуьлу, иза гучудаьлча цунах хуьлуш долу зен а доккха хуьлу. Цундела, зен хуьлуьйтуш долу хIума Бусалба дино доьхкуш ду, вон тIаьхьло хуьлуш долу хIума а Бусалба дино доьхкуш ду.\n Ахьмад, Ибн Хьиббан.\n Ибн Хьиббан, ТIабараний.\n Абу Давуд, Тирмизий.\n Ибн Хьиббан, Хьаким.


Оьрсийчоь: чемпионатан IиндагIехь репрессеш\nОьрсийчуьрчу талламхоша а, суьдхоша а, полисхоша а тийна-таьIна хьийзош бу Iедалшна реза боцу нах\nОьрсийчуьра бахархой, Путин Владимирна дуьхьал берш а цхьаьна, самукъадаьлла бу Оьрсийчохь дIахьош футболан дуьненан чемпионат хиларна. ГIирма дIа а лаьцна, Украинан малхбалехь тIом болийчхьана 4 шарахь Кремлан пропагандо дийцира царна, Оьрсийчоь мостагIаша гоне лаьцна ю бохуш. Ткъа хIинца дуккха а нах баккхийбеш бу, махка баьхкинчу кхечу пачхьалкхашкарчу наха шайн сакъерарца а, доттагIаллица цу пропагандо цуьйцург дIалакъорна, яздо "Iамеркан аз" зорбанан гIирсо.\nМоскох Кермлна гергахь а, ткъа иштта кхин а Оьрсийчуьрчу 11 гIалахь а хIора денна цхьаьнабеттало футбол езархой. Цара хелхарш а до, эшарш а лоькху. Оьрсийчуьра социалан машанашкахь вуно дукха сурташ ду адамаш вовшашна маралелхаш даьхна. Синкъерам хаалуш бу Оьрсийчуьрчу телевизионийн хаамашкахь а.\nАмма Оьрсийчохь политикан бахьанашца махкахой хьийзор шайн тидамехь латточу юкъараллан жигархоша дуьйцу, махкахь севцна цахиларх лаьцна низамаш лардечу органаша дIахьош йолу репрессеш.\nОьрсийчоьнан къилбе – чемпионат а, " кӀеда-мерза телефон тохар" а\nОьрсийчоьнан къилбехь шина гIалахь – Ростох а, Сочехь а – дIахьош ду футболан дуьненан чемпионатан ловзарш. Цундела дуьненаюкъара синкъерам боьдучу ханна Iедалша чIагIдина оппозицин декъашхошна тIаьхьа хьажар.\n"Къилбаседа Кавказера экологин вахта" Iедалшца йоьзна йоцучу вовшахтохараллан кхеташонан декъашхо ю Русова София. "Iамеркан аз" порталан оьрсийн сервисан корреспонденте цо дийцира, "хьийзош ерг а, тидаме эцнарг а блоггерех а, экологех а, оппозицин вовшахтохараллийн жигархойх а лаьтташ йолу цхьа жима тоба" ю аьлла.\nШайн накъосте Витишко Евгенийга, цо ма аллара, "кӀеда-мерза телефон тоьхнера "Э" центрера, цуьнан хIун планаш ю, хIун дан дагахь ву иза къастош. Шайна ма хаьа иза хIунда тоьхна ю. Иштта телефон тоьхна "Э" центрера "Солидарность" тобанан жигархочуьнга Чириков Викторе а, бохуш дуьйцу Русовас.\nЦо бинчу хаамца, Iедалша хьийзош ю Краснодарехь берийн хирург болх беш йолу Оьрсийчохь магош йоцу "Открытая Россия" вовшахтохараллан декъашхо Антонова Яна. Русовас дийцарехь, лор ехачу хIусаме сих-сиха богIу полисхой а, верасаллан урхаллан белхахой а (Антонова Янин доьзалехь ву кхиазхо). Цара гIуданаш детта цу зудчунна.\nДIадаханчу кIиранах Антонова Янина а, Чириков Викторна а, "Открытая Россия" вовшахтохараллан кхин а 5 декъашхочунна а дуьхьал административан гIуллакх талла долийна Iедалша, уьш, ца хилча дика хир ду аьлла, пачхьалкхехь йихкинчу вовшахтохараллан декъашхой бу аьлла.\nГIирма: соцуш дац ГIирмера гIезалой хьийзор а, украинахоша мацалла хьегар а\nОьрсийчоьно 2014-чу шарахь дIалаьцначу Украинерчу ГIирмехь хьийзош бу меттигера гIезалой. Оьрсийчохь Мангал-беттан 14-чу дийнахь футболан дуьненан чемпионат йолаеллачул тIаьхьа а лахделла дац иза.\nИштта, репрессеш лелор шен тидамехь латточу Фейсбукерчу "ГIирман дакъа кхачар" тобано хаам бина, Мангал-беттан 18-чохь ницкъаллин структурийн белхахоша Ширачу ГIирмехь Сейтумерова Назифе дIалацарх лаьцна. Бахьана ду цуьнан телефонехь Украинехь вехачу майрачуьнга цо яздина кехаташ карор. ТIаьхьо и зуда дIахийцира.\nШолгIачу дийнахь ФСБ-н белхахоша, хIусамех а хьаьжна, лецира ГIирмерчу гIезалойх йолу Алупкера яхархо Кайданова Наджие. Иза дIахийцира масийтта сохьтехь лейинчул тIаьхьа.\nМангал-беттан 21-чохь ГIирмехь мацалла кхайкхийра Оьрсийчохь йихкинчу "Хизб ут-ТахIрир" исламан юкъараллан декъашхо ву аьлла, чувоьллинчу Примов Нурин нанас. Цо кхайкхам бинера Севастополерчу ФСБ-н урхалле, шен кIант дIахецар доьхуш.\nПримов Нури чувоьллина ву 2016-чу шарахь Гезгмашин-беттан 17-чу дийнахь дуьйна, Къилбаседа Кавказан тIеман гонан суьдо 5 шо хан а тоьхна. Карарчу хенахь таIзар токхуш ву иза Марий Эл республикерчу колонехь.\nКху деношкахь мацалла хьоьгуш ву ГIирмехь 2014-чу шарахь лаьцначул тIаьхьа, 20 ша хан а тоьхна, чувоьллина Сенцов Олег а, 10 шо тоьхна набахте хьажийна волу Кольченко Александр а, ткъа иштта 2017-чу шарахь, кхо шо 7 бутт хан тоьхна волу Украинера жигархо Балух Владимир а.\nФутболан чемпионат хилар бахьана долуш къинхетам а бай дIахецахьара аьлла дуьненаюкъарчу вовшахтохараллаша, шайна юкъахь Евробертан парламент а йолуш, кхайкхам бинехь а, Оьрсийчоьнан Iедалхоша шайн набахташкахь чубоьхкина латтош бу Украинан махкахой Сенцов а, Кольченко а, кхин а 64 политикан тутмакх а, яздо "Iамеркан аз" зорбанан гIирсо.


Коррупци - "яц", "йогIург дIаялар" - ду\nКоорупци. Оьрсийчоьнан бахархошна хенахь новкъара дер доцу и сакхт доьлла Нохчийчуьрчу юкъарчу дахарх а. Хуьлда иза Iедалан хьукмат, къона адам оьзда кхиаде школа, я цогушниг когахIоттаве дарбан цIа – массанхьа а гучуюьйлу коррупцин маьттаза муцIара.\nКъилбаседа Кавказан кIошташлахь уггар дукха нийсо-бакъо хьехорца, хIора боккха ког биста кхаччалц, Iедалехь болчара мел дийриг Делан цIарца, Цуьнан дуьхьа,бахархойн дуьхьа ду бохуш, зевне кхайкхамаш беш схьайогIучех руспубликех цхьаъ ю Нохчийчоь.\nБакъду могIарерчу наха дало тоьшаллаш тергамза а дуьтуш,официалан дало терахьаш хьесапе эцча а го кхузахь харцонаш, хьарамлонаш лелорна массо тIегIан хьаькамаш, Iедалан хьукхмат –урхаллашкара белхой,тайп-тайпанчу доьшийлийн директораш, ур-аттал низамхой а бехк токхаман гIуллакхаш а долош жоьпе ийзош хилар.\nМехкан прокуратуран хьостано хааме даккхарца, 7 млн сом сов,цхьана вахархочун ахча лачкъийначу стагна дуьхьала долийначу бехк токхаман гIуллакхах хьулам бархьама,кехаташ тIехь бозбуанчаллаш лелийна Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министараллин талламан урхаллин комитетан белхо ву тахана бехке ийзош.\nЦуьнан гIуллакх зуьйш болчу говзанчашна хетарехь куьг бехке лоручуо полисхойн урхаллин ИЦ олучу информацин центр чу харц хаамаш белла. 7 миллион сом гергга Iедална йогIу ял охьа ца йилларна бехке веш,бехк токхаман гIуллакх долийна «Соьлжа гIалин горлифт урхаллин» цхьана хьукхматан директорна дуьхьал.\nШена пайденна балха тIехь хьарамлонаш лелорна жоьпе озийна Шелковск кIоштан Каргалинск эвлан Оьздаллин цIийнан директор. Харц бух тIехь цо дина къоланаш дахделла 2014 шеран Марсхьокху-бетта тIера 2015 шеран Стигалкъекъа- батте кхаччалц.\nГуьмсан кIоштан талламан декъо бехк токхаман гIуллакх долийна Хидин кIотаран ишкола директорна дуьхьал а. Талламхоша дийцарехь цхьана белхочунна тIе а яздеш цо кхушара 2-3 баттахь хьарам ахча эцна. Оццу Гуьмсан кIоштехь кхаъ эцарна бехке еш ю поликлиникан лор а. Ахча делча цо харц тоьшалла деш испаравка олу кехат даларна, лоьран дов суьде кхачийна.\nIедалан балха болчу наха цу кепара хьарамлонаш лелаярна долийна бехк токхаман гIуллакхаш шорта ду. Цхьаболчу бахархошна хетарехь царлахь кIезиг бац ца бевллачу денна зуламаш динарш а. Вуьшта аьлча лакхарчу хьаькамаша царна тIедожош ду «ца йогIу ял» яккхар боху могIарерчу наха. Масийтта шарахь дарбанан цIийнехь болх а бина,амал дацарна,доьзал хене баккха аьтто лохуш, Къилбе дIа а яхна,карарчу хенахь Туьменан кIоштехь къахьоьгуш ю Эгиева Дагман. Iедалан балхахь болчара ахчанаш эцар хьахаделча цо элира.\nДагман:«ГIийлачарна гIо дан декхар долуш бара уьш ба-м. Iедало алапаш а луш балхахь ма бу уьш. Бакъдерг дийцича кхечу агIор и ахча ца даьккхича а ца бовлу уьш. Лакхарчара охьадуьллуьйтуш а мА ду. Цара кхаьргара доккху,кхара мискачаьргара доккху. Шайн го бу-кх. Нийсо-м яц цхьана агIор. Кхечу кIошташкахь.Оьрсийн бехачу меттигашкаххьа-м дац Нохчийчохь дерг. Балха воьдуш,деша хIуттуш Къилбехь ,масала, аьттехьа а дац кхузахь дерг. Цигахь шен хьекъалца чекхволийта стаг. Ахча делчахьана,кхузахь,мел бух бацахь хьуна кехат ло-кх».\nСоьца кхаьънаш эцарх къамел динчу Дагманна хетарехь, дуьйцург а.дийрига цхьаъ долуш, бакълена а лаа а лиъна, Iедал тIедирзича. Юкъараллера дIадаккхала тарлора,кхаьънаш эцар боху и эхье сакхт. И тайпа лаам гайта,дахаре берзо Iедал сиха цахиларна ала хала ду цу хьокъехькъастаме хIума боху Дагмана.\n"Ца оьцург" ван а вуй теша?!


Дечкен-бутт 23, 2016\nСоьлж-ГIалахь пIераскана Нохчийчоьнан администраторехьа Кадыров Рамзанехьа Iедало хIоттийна хиллачу гуламан резолюцино бахарехь, Оьрсийчуьра оппозици литта еза, цуьнан декъашхой пачхьалкхана тешаме бу я бац толлуш. 1 миллион 400 ззар ларалучу мехкан бахархойх 800 эзар стаг вахана гуламе, аьлла ю полицин реляци.\nТергамчаша билгалдоккху, и терахь тIех дестийна ду, Iедало массо а махкарчу хьукматийн белхахой ницкъаша бигира митинге бохуш. Иштта, питане, нехан барт бохош яра, цхьаболчу бакъоларъярхошна хетарехь, Соьлж-ГIаларчу митинган дуккха а лозунгаш.\nОцу юкъанна Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире а, низаман урхаллашка а хIинца кехаташ коьхьуьйту оьрсийн цхьацца юкъараллаша, литературан, синбахамаллин белхахоша Кадыров Рамзан, оппозиционераш мостагIийн могIара хIитторца пачхьалкхерчу бахархошна юкъа цим туьйсуш ву, даржера вохаве бохуш. Кадыровн Нохчийчоьнах урхалла ден хан чекхйолу кхо бутт гергга хан яьлча.


Маза (даар) — Википеди\nМазаца бошхап Урданехь\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Маза (маьӀнаш).\nМаза я мазат (Ӏаьрб., مَزة, желт. μεζέ, болг. мезé, макед. мéзе, схьадаьлла туркойн meze, юьхьанцара гӀажарийн مزه «чам, тӀекхоллург») Малхбален Лаьттайуккъера хӀордан йистехь — тӀекхоллучийн я кегийра даарийн, дукха хьолахь ло вахоран маларшца, масала къаркъанца, узоца, ракыца, ракияца я тайп-тайпана чагӀаршца.\nЛиванан кухнехь а, Кавказехь а, алсама Эрмалойчоьн а, Гуьржийчоьн а кухнешкахь, и даар охьадуьллу тӀекхоллург санна, доккхачу дааран дакъа санна. Нагахь, мазаца вахо маларш дацахь, цунах Ӏаьрбийн дашца олу мукъаббилат.\nТуркойн мазан бошхап\nЖелтойн маза: зайтдаьтта тоьхна, орегано тесна, зайташца, бепигца кечдина фета нехчанца бошхап\nТуркойчохь, мейхан олучу меттигашкахь, маза охьадуьллу ракица (анисан аперитив). Туркойн маза лаьтта кӀайн нехчанах, пастанах, бӀараш йолу цӀиен бурчах, йогуртах, шийла баклажанан салатах, артишоках, далманех, жижиган авголех.\nЖелтойчохь а, Кипрехь а, маза — довха я шийла, дукха хьолахь туьха тесна кегийра даарш. ХӀордан сурсаташ а охьадуьллу маза санна. Ресторанашкахь кечдеш долу мезех олу мезедеполион, хьалха дуьллу узо маларца.\nЛиванехь маза къоман даар ду. Маза хуьлу жижиг доцуш, жижигца я чӀераца. Тайп-тайпана тӀедаарш бошхап тӀекхоьхьу мосийттаза, пхиазза - иттазза. Даарш охьадахкаран стандартан рагӀ ю, хьалха охьайохку зайташ, тахиниш, салаташ, йогурташ, тӀаккха хасстоьмаш а, хӀоьаш а тоьхна даарш. Цул тӀаьхьа кегийра жижиган я чӀеран даарш, тӀаьххьара, охьадохку коьрта даарш, масала, гриль тӀаьхь жижиг. Тайп-тайпанчу хӀума юучу меттигашкахь бес-бесара даарш хуьлу, шайн башхаллаш йолуш, амма охьадилларан схема хийца ца ло. Шеран заманашка хьожжий охьадохку даарш, масала, гуьйренан чаккхенгахь, жижиган метта ло этмаьӀиг. Кечдеш алсама даарш долу дера, дерриг даа аьлла а дац.\nСербехь мазан юкъа йогӀу нехча, тӀуо, салями, кхагийна хьакхин жижиг, тайп-тайпана кепара бепиг, ткъа Боснехь а, Герцеговинехь а иза лаьтта онда нехчанех, тӀуох, дакъийна бежанан жижигах, шоврах, дакъийна йоьхьех.\nАлбанехь мазан бошхап лаьтта прошуттох (Ӏуьргаш долу хьакхин жижиг), салямих, шовранара нехчанех, цаьрца ло кхаьрзина бурч я зайташ.\n↑ Encarta Dictionary Online — определение мезе Архивйина 2009-02-21 — Wayback Machine\nВикилармехь йу Маза (даар) теман медиафайлаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Маза_(даар)&oldid=7413765»


Нохчийн меттан хьехархо – лаккхара дарж\nКарабеъна а балале юм эцна боьду хIара оханан бутт. Шен цIарца а лаьттаца бан безачу белхашна тидам хила безар гойту кху батто, амма вайн къоман дахарехь кхин цхьаъ а, охана дан дезаш меттиг а ю кхуо билгала йоккхуш. Иза – нохчийн мотт, вайн къоман мотт бахийта, безийта, кхион дан дезарг ду. Муьлха охана дича кхуьур бара-те, лаьтта тIера дIа ца болуш буьсур бара-те иза? Оцу хаттаршна жоп карон къахьоьгучарах бу нохчийн меттан хьехархой.\nБакъболу нохчийн меттан хьехархой бу ас буьйцурш. Шайн ненан мотт безаш буьйцуш, безаш хьоьхуш, иза дукхабезарна, иза кхуьур болу некъаш лохуш, карош, цу тIехь къахьоьгурш. Ишттанаш хилар кхин цкъа а тийшира со Хьалха-МартантIерчу №5 йолчу гимназин нохчийн меттан хьехархо Эльбиева Луиза евзича.\n– Луизел оьзда а, гIиллакхе а йолчу нохчийн йоIа латта ца хьаьшна, – даггара элира кху гимназин куьйгалхочо Гучигов Ризвана, – нохчийн къоман зударийн а, нохчийн меттан хьехархойн а юьззина векал а, оцу меттан говзанча а ю иза. Цо цкъа а аз айдина хезна дац суна берийн а, белхахойн а коллективехь. Цхьа цIена, сирла, адамаллин ерриге а дика амалш шеца йолуш ю Луиза. Вуьшта, балха тIехь дика ларош, лаккхара жоьпаллин къинхьегамхо а ю. Цхьа а шо дIа ца даьлла, цо Iамочу бераша цхьацца олимпиадашкахь, конкурсашкахь дакъа ца лоцуш а, толам ца боккхуш а.\nКхиамца Хьалха-Мартан №1 йолу школа чекхъяьккхина, цул т1аьхьа меттигерчу университетан филологин факультет а яьккхина, 1984-чу шарахь, Луиза нохчийн меттан хьехархочун болх бан йолаелира Соьлжа-ГIалин № 61 йолчу школехь.\nЦул тIаьхьа, кху 33-чу шарахь, ша хаьржинчу некъана юьстаха яьлла а, я дохкояьлла говзалла хийцина а меттиг ца еъна цунна, мелхо а хIора шарахь керланиг довзарна тIехь къахьоьгуш а, и карадерзорна тIехь кхиамаш бохуш схьайогIу иза.\nГимназин директора Р.Гучиговс кхин дIа а дуьйцу:\n– Нохчийн меттан а, литературин а методист хиларе терра, Эльбиеван белхан меттиг тхан гимнази хилла Iаш яц, цо дакъалоцу районехь а, республикехь а дIахьочу вайзаманан нохчийн меттан проблемаш йийцаре ечу Iилман-практикин конференцешкахь. Дуккха а шерийн белхан зеделларг доькъу районан школашкарчу хьехархошца – ша дIахьочу йиллинчу урокийн буха тIехь кечйо царна лерина семинараш. 2013-чу шарахь Луизас толамбаьккхира районехь дIаяьхьначу «Нохчийн меттан тоьлла хьехархо» конкурсехь, оцу шарахь, изза цIе йолчу республикин конкурсан дипломант а хилира цунах. 2015-чу шарахь цо дакъалецира «Юкъарадешар керлачу стандарташна тIедовларан некъаш» довзийтарна леринчу Ерригроссин семинар-совещанехь а. Еккъа цхьа хьоьхуш йолу хьехархо хилла Iаш яц Эльбиева Луиза – иза корматаллин говзанча ю.\nИштта дешнаш нохчийн меттан хьехархочух ала куьйгаллин хилар доккха дозалла ду.\nХууш ма-хиллара, хьехархочун белхан доккхахдолу дакъа берийн кхачаме хаарш ду. Оцу агIор а кхиамаш бу Луизин. Масаллина аьлча: 2015/16-чу дешаран шарахь Эльбиевас хьоьхучу дешархойн нохчийн меттан хаарш 65,5 процент яра, литературехула хаарш – 71,2%; 2016/17-чу дешаран шарахь – нохчийн меттан хаарш 67,8 проценте кхаьчнера, ткъа литературехула – 78 процент. Оцу кIеззигчу терахьаша а гойту, Луиза шен хаарех тоам бина Iаш цахилар а, хIора а шарахь муьлхха а цхьа кхоллараллин керланиг юкъадалош, цо къахьоьгуш хилар а.\n– Вайзаманан бераш кIез-\nзигчу хIуманах тамаша беш дац, – дуьйцу цо, – цхьаццадолчунна тIехь уьш хьехархочул а генабевлла а хуьлу. Вайн ма хаьа, мел аьрга яра вайна дуьххьара юкъаяьлла компьютер, проектор, ткъа тахана, уьш ца хилча, вайн болх дIа ца боьду. Ткъа бераш иштта долчу керлачунна тIе сиха кхуьу. И чIогIа дика а ду.\nДешархойн хаарш, цара мах хадор – иза ду-кх хьехархочун белхан лаккхара тIегIа. Оцу некъа тIехь а алссам кхиамаш бу Луизин. 2017-чу шарахь, кхуьнан дешархоша Цыкаева Хедас а, Мусаева Аминас а ненан мотт а, литература а номинацехь толамбаьккхира дешархойн Ерригроссин олимпиадехь. Оццу шарахь «Нохчийн маттахь тоьлла сочинени» конкурсан толамхо яра Даллаева Элита а. Ткъа 2017-чу шеран ОГЭ-н жамIаш а уггаре а лаккхара, 100 проценте кхочуш дара Луизас хьехначу дешархойн.\n– Луизин муьлхха а урок йиллина ю, – билгалдира кхеран куьйгалхочо Р.Гучиговс. –Муьлхха а могIара урок вайзаман технологин гIоьнца ло цо. Шеко яц и коьрта бахьана ду цуьнан дешархойн кхачаме хаарш хиларан. Стохка нохчийн меттан ОГЭ а Луизас хьехначу 51 дешархочо дикачу а, лаккхарчу а хааршца дIаелира.\n– Тхан коллективехь Луизас болх бо 20-гIа шо ду, – дийцира кхуьнан белхан накъоста Бетельгериева Сепас а, – тхуна евзичхьана а, нохчийн меттан хьехархочун лаккхара дарж дIакхоьхьуш ю иза. Иштта ала таро ю сан, цуьнан болх сайна дика бовзарна. Школин дахаре керла стандарташ юкъайовлале а дикка хьалха вайна Iемина йолу ламасталлин урокаш керлачуьнца тIеюзуш а, уьш исбаьхьаллин агIор къегина луш а, шен дешархойн хаарш кIорггера хилийта керла некъаш лохуш а къахьогуш схьайогIура иза.\nЛуизас дийцарехь, керлачу стандарташца нохчийн меттан урокашкахь бечу балхахь, цунна уггаре а мехала карийна берашца тобанашца а, шишшаммо цхьана а кхочушбен болх.\n– Оцу белхашкахь хIоранна а шен накъостан гIалат сиха го, юкъахь бечу балхахь вовшийн хаарш тIедузу, вовшийн гIо-накъосталлина Iема, – дуьйцу цо. – Ткъа Iамийнарг тIечIагIдеш жамIдарехь (рефлекси) хIора а дешархочун таро хуьлу шена девзина керланиг санна, ша цакхеттарг а билгалдан а, шаьш-шайн а, вовшийн а мах хадон а. Бакъдерг аьлча, вовшийн мах хадор мелла а кIезиг хилийта хьожу со. ХIунда аьлча, уггаре а амал кхуьу а, дерриге а уллора тIелоцу а хенаш ю сан дешархойн, цундела царна юккъе дегазалла йожарна кхоьруш, ларло со.\nКерлачу стандартийн могIара урок яра 8-чу классерчу берашца Луизас дIаяьхьна нохчийн меттан литературин урок-суд. «Бехке вуй Олдам шена хиллачу бохамна?» тема елларна леринарг а. Бадуев СаьIидан говзаршкахь хаза буьйцучу нохчийн маттахь, тIерачу духаршца нисбеллачу дешархоша башха ловзийра шайн ролаш. Тешаме векалийн кхеташонон (присяжные заседатели) кхиэл хилира: Олдаман дахарехь хиллачу бохамна бехке иза вац, аьлла. Олдама гайтинарг шен деца болу лерам лаккхара хилар дара. Къоман юкъараллехь бехачу могIара бахархоша шайн дайн гIиллакхаш ишттачу халонех чекхдовлуш Iалашдарна дехаш ду тахана а. Советан Iедало дукха къахьегна «ширачух бухадисина Iадат» вайна юккъера дIадаккха гIерташ. Иштта, итт я бIе шарахь цкъа адамийн тIаламазаллина дахарехь нислуш дерг, къоман гIиллакхех хилар а чIагIдеш. Амма оцу дерригенан а мах хадон корматалла тоьира дешархошна. Шеко йоцуш, иза цхьана урокан жамI дацара, оцу кхиэлана бераш тIедалош, хьехархочо дукха къахьегар гуш дара.


Сай — Википеди\nКӀай цӀог долу сай (Odocoileus virginianus)\nХийистера сеш (Hydropotinae)\nХӀинцалера сеш (Cervinae)\nНохчийн маттахь Сай (оьрс. Олень) — олу. Къилбаседехьара акха сай Тундран, тайган асанца Европехь, Азехь, Ӏамерикехь хуьлуш бу. Къилбехьа йолчу меттигашкахь Ӏаламан хьелашка а, шеран заманашка а хьаьжжина хуьлу иза.\nХХ-гӀа бӀе шо долалуш акха сеш долу меттигаш Европин Новгороде кхаччалц долчу декъехь а, Волга хин лакхенашкахь Казанехь а, Кама хин лахенашкахь а, цигара дӀа малхбалехьа Свердловскера Новосибирске кхаччалц яра. Ткъа, хӀинца къилбаседехьа хьала даьржина уьш. Алтайхь а, Генарчу Малхбалехь а сеш даьржина генна къилбехьа йолчу меттигашкахь.\nКъилбаседехьарчу сайн цхьацца тайпа башхонаш ю. Кхечу меттигашкахь церан батош, тӀехь чо боцуш, Ӏаьржа ю. Ткъа къилбаседехь долчеран батош тӀехь луьстта чо бу. Иза ца хилчи Ӏай, лай кӀелхьара буц юуш бажа йиш хир яцара цуьнан. Йоккхчу шелоно а, гӀоргӀачу лайно а йохор яра батош. Цхьа шатайпа ю цуьнан бергаш а. Шуьйра дӀа-схьа яхна ю шина агӀор сат-бергаш. Ӏаьнан заманчохь шина берга юккхе морса чо болу цунна. Ӏай тӀа детташ ло дӀа а хьокхуш бежа сай.\nКъилбаседерчу стечу сайн маӀаш хуьлу. Кхечанхьа долчийн уьш хуьлуш яц. ХӀора шарахь кур бужу цуьнан а.\nСен докъар аьхка а, гурахь а - буц, жӀалин нускалаш а ду, Ӏай - дечиган корсамаш, синтарш, диттийн чӀенигаш йоу цо.\nАкха сеш кхаа декъе декъало: тундрехь, хьаннашкахь, лаьмнашкахь. Тундрехь дукхах ду уьш. Цхьана метарал тӀех ло кӀорга диллича сай бажа ницкъ боцуш буьсу. Цундела цхьана меттехь дац церан дахар. Ӏаламан хьелашка хьаьжжина хуьйцу цара меттигаш. И меттигаш хийцар, шетан замане хьаьжжина, Къилбаседехьара Къилбехьа а, Къилбехьара Къилбаседехьа а ю. Къилбаседехь ло бергаца дӀа ца хьакхалуш чӀагӀделчи Къилбехьа кхелха уьш.\nХьаннашна юккъехь ло кӀорга диллахь а семса хуьлу шерачу арахьчул. Цундела Ӏай хьаннашкахь хуьлу церан дажар.\nАьхка йовхо хӀоьттича тундре хьала доьлху сеш. ХӀунда аьлчи чуьркаший, кхин йолчу садолчу хӀумнаший цӀий молу церан. Царах къаьхкий шийлачу метте кхелха уьш. Шабинчу океанан берда йистошка кхаччалц. Сеш дика дежа хин тӀогӀешкахь. Цигахь дежийлаш дика хуьлу ховха буц а, диттийн кондарш а.\nХьаннашкара сеш бӀаьста яьлчи хин берда йистошкахь, хин тогӀешкахь дежа, юха а цигахь механ хӀо алсам хиларна. Гурахь уьш хьуьнчу доьрзу жӀаьлин-нускалаш лоьхуш. Ӏай цара цигахь корсамаш а, гӀовда а, диттийн чӀенигаш а йоу.\nСешан уггаре а дика хьелаш кхоллало хьун йоцчу ламанан даккъашкахь. Цигара ло мохо дӀадоккху, малх хьаьжчи деша.\nСешна уггаре а кхераме берзалой ю. Царна тӀаьхьа йовлий толлуш лела уьш, цхьана а хенахь синтем хила меттиг ца буьтуш. Цу тӀоьхула тӀе адамаш а ду царех пайдаэца тӀаьхьадевлла. Берзалойх, адамех кхерам массо а хенахь лаьтта царна. Ткъа, йовхачу хенахь чуьркаша, горнаша кхин йолчу садолчу хӀуманаша хьийзадо уьш. Церан дебар кӀезиг хиларе хьаьжчи дика дисна уьш хӀу кхача ца луш. Шарахь цхьа эса до стечу сайно. Шиъ эса дар наггахь бен хуьлуш дац.\nКъилбаседера сай адамашна караӀема. Цигарчу адамаша цӀахь кхобуш леладо сеш. Уьш дӀа а дужу цаьргара шура а йокху. Аьттачул хьена ю цуьнан шура. Ӏ8 процент хьоналла ю цуьнан шурица. Ткъа, аьттан шурица 4 процент бен яц. Церан цӀокарчех боккха пайдаоьцу адамаша. Гоьнан меттина кӀела а юьлла, юргӀин меттана тӀе а тосу, цунах тӀеюху кетарш а йо, кога юху мачаш а йо.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сай&oldid=6084821»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 27 июнь, 18:15.


Маца доккхур ду Къуръан нохчийн матте?\nГуьржийчоь -- Къуръан дуьххьара гуьржийн матте даьккхина Лобжанидзе Георгий, Тбилисерчу университетан профессор, Тбилиси, 26Оха2012\nТΙаьххьарчу заманахь Европерчу а, Ιаьмеркарчу а пачхьалкхашкахь бехачу нехан Къуръан довза а, цуьнан маьΙне кхиан а болу лаам совбаьлла. Оцо царна аьтто ло уггаре къона дин кхетон а, бусулба нехан амалш йовза а. Цуьнга хьаьжжина алсамбевлла Къуръан гочдийраш а. Ткъа хир а дуй-те иза нохчийн маттахь?\n5 шо хьалха Къуръан гуьржийн матте даьккхина волчу Лобжанидзе Георгийс дика доьшу иза Iаьрба маттахь а. И болх бечу юкъанна ша шен керста динехь цΙин а велира, чΙагΙ а велира, хΙунда аьлча, шена мел хаза ду хиира муьлхха а дин, цуьнан кΙаргенашна хьо таьхьакхиа воьлча, элира цо. ГΙажарийчоьнан Ιедало, Лобжанидзес бина болх а тайна, доккха совгΙат а дира цунна.\nСтохка а, кхушара а даьхна Къуръан ан гочдарш ара масситта маттахь. Царалахь ду кху деношкахь, «ХΙора немцойн доьзале Къуръан » аьлла цΙе тиллина дΙахьочу кампаница а догΙуш, немцошлахь и даржор а.\nКепатоьхна а даьлла, кестта дΙасадаржор долуш ду бусулба нехан коьрта жайна украинахойн маттахь а. И гочдинчу Киеверчу 25 шо долчу Ιилман кандидатца, Ιаьрба мотт шерра хуучу Якубович Михайлоца къамел хилира Маршо Радион. Къуръан ма-дарра украинахойн маттахь охьадилла шега аьлча-м, и далуш хΙума дац, ткъа цуьнан маьΙна махкахошна довзуьйту гочдар кхолла шена бакъо елира и дан йиш йолчу КъахΙирерчу Фахд-паччахьан цΙарахчу Къуръан даржоран институто, ша и шен йолчу таронца дан а дина, элира Якубовича.\nЯкубович: «Цхьацца Ιилман белхаш тΙехь къахьоьгуш, со кхийтира, Къуръан шен матте гочдина а йоцчу Украинехь хала хир дуйла Малхбале кхоччуш талла а, халкъана йовзийта а. ХΙетахь болийра ас сайн 5 шаре бахбелла болу и болх. 2010-чу, 2011-чу шарахь чекх а баьккхи ас иза».\nЯкубович Михайлос а, оха къамел динчу Оьрсийчоьнан Бусулба динан урхаллерчу Iелимчаша а тоьшалла дарехь, Къуръан ан оьрсийн матталарчу гочдарех тоьллачех ларалуш ду таханенна Азербайджанерчу Кулиев Эльмиран гочдар.\nАмма тамаше ду цхьа хΙума. Къуръан гочдан шайна бакъо ло бусулба динехь а боцчу гочдархоша бусулба ларалуш а боцчу мехкийн меттанашкахь. Ткъа наггахь а дац цуьнан гочдар бусулба ларалучу Оьрсийчоьнан къаьмнашлахь.\nНохчийн маттах дерг аьлча, дехха лаьттира Къуръан гочдаран дехкар Нохчийчохь. Къуръан ан мотт Ιаьрба мотт бу, кхечу метттанашка и даккха магош дац, олура молланаша цхьа зама хьалха. И хьал амалх доьллехь а, я гочдар дан оьшуш болу ши мотт къоргга хууш нах ца бовлуш хиларна делахь а, тахана а дац Къуръан нохчийн матте а даьккхина даржийна.\nОцу хьокъехь къамел хилира Маршо Радион шен дахарх доккхаха дакъа Ιаьрба мехкашкахь бусулба дин Ιамош чекхдаьккхинчу Ιелимчица Теркйистерчу Ломаз-Юьртахь вехачу ШахΙид-Хьаьжица. Оха хьехийра Къуръан нохчийн матте даккханза дуьсуш хиларан бахьанаш.\nШахΙид-Хьаьжа: «Меттанаш дерраш а Делера ду. Нахана юкъа царна хууш болчу маттаца воуьйтуш хилла-кх цо тΙаккха элча а. Оцу нахана дин дийца а, довзийта а. Дин дезаш а хилча, и довза йиш а ца хилча, вай хьенан маттахь дуьйцур дара иза!\nМегар дац, аьлла, вай и дΙа а диллина, и Ιаьрбан маттахь дара, бохуш, Ιийча, тΙе чан а йиллина, чохь Ιуьллур ду-кх иза. Цкъа цхьа стаг я тоба охьа а хиина, иза гочдаре са-м туьйсу. Делаца, юккъехь стагга а воцуш, къамел деш ву-кх Къуръан доьшуш верг. Иза шен маттахь, цуьнан маьΙанах а кхеташ муха ца хуьлу тΙаккха!\nАмма я нохчийн матте а, я кхечу матте а Къуръан даккхалур дац, иза бакъду. Иза Ιаьрба маттахь доссийна ду. Ткъа маьΙна дан а мегаш ма ду цуьнан кхечу меттанашкахь, дихкина дац-дера иза-м. Нохчий маттахь хилча, дика дара-кх, стаг кхетар вара-кх, хуур дара-кх».\nШахΙид-Хьаьжас бохучунна тΙетоха дац хΙумма а. Цкъа вала а там бу нохчашлахь, нагахь санна вайн мотт кхидΙа а вайн халкъана оьшуш бисахь, Къуръан нохчийн матте даккха ваьхьаш а, хууш а стаг, я тоба.\nКъуръан меттанашка гочдаран тема шоръян догΙучух тера ду. Цундела кестта Маршо Радионо шуьйрра дуьйцур ду оцу проблемин хьокъехь. Долуш дерг цхьа беркъа хьал ду Къуръан ан маьΙнах кхета луучу нохчочунна хьалхахь. Интернетехь массех сайт ю Къуръан вайнехан меттанашкахь довзийта Ιалашо йолуш кхоьллина. Амма халахеташ делахь а, нохчийн маттаца долчу гΙалаташа кхета аьтто ца ло я гочдархочух а, я цо гочдечух а...\nДуккха а меттанашка дохуш лаьтта Къоран нохчийн матте кеста доккхур долчух тера дац


Нохчийн мотт кхиорехь сирла лар йитинарш\nПрозаик, драматург, поэт, нохчийн исбаьхьаллин литературин бухбиллархо, вина 1903 шеран 28 августехь Соьлжа-ГIалахь. КIентан бералла дIадахна Соьлжа-гIалахь а, Хьалха-МартантIехь а, Йоккхачу-АтагIахь а. Дуккха а гергара нах бара БадуевгIеран Хьалха-МартантIехь.\n20-гIа шераш юккъе даханчу хенахь язйина цо шен дуьххьарлера произведенеш. 1925 – 1926 шерашкахь "Серло" газета тIехь зорбатухуш арайийлина хIетахь цо язйина стихотворенеш а, кегийра дийцарш а. Волалуш волчу яздархочо шен коьрта Iалашо лорура къоман оьзда ламасташ чIагIдеш, вочуьнца къийсам латтош керла дахар дIахIотторехьа болчу къийсамехь исбаьхьаллин дашца дакъалацар. Бадуев СаьIид-Салихьан дуьххьарлера произведенеш а, ерриг цуьнан кхолларалла а и Iалашо кхочушъяре хьажийна ю.\n20-гIа шераш юккъе даханчул тIаьхьа яздан волавеллачу Бадуевс, 1928–1929 шерашкахь язйина идейни чулацамца а, исбаьхьаллин говзаллица а кхоччуш кхиина а йолуш, шен тоьллачарах йолу произведенеш ("ЦIеран арц", "Бешто"). Яздархочун дуьххьарлерчу произведенех ю цуьнан "Мацалла" цIе йолу повесть. Къехойн, хьолахойн вовшашца хилла юкъаметтигаш гайтина автора шен дуьххьарлерчу повесть тIехь.\nБадуевс шен произведенешкахь вочунна дуьхьал къийсам латтабо и вониг тIаьхь-тIаьхьа алсамдаларца, цунах нахана долу зулам хаддаза дебаш гайтарца. Ткъа произведени тIехь вониг шеца долу персонаж а цу тайпана нахана шегара довлуш долу вонаш тIаьхь-тIаьхьа совдохуш хуьлу, цо тIаьхьа деш долу вон хьалхарчул дуккха а зуламе а хуьлу.\nБадуев СаьIида боккхачу лаамца язйора берашна лерина произведенеш а. 1934-чу шарахь зорбанера араяьлла «Берашна совгIат» цIе йолу книга. Бос болу суьрташ а долуш, хаза кечйина книга яра иза. Цу тIехь автора бераш кхета долчу кепехь язйинчу стихашкахь дуьйцура паровозах, тракторх, кеманах, дирижаблах, цу хенахьлерчу техникехь керла хиллачу кхечу хIуманех а лаьцна.\n30-гIа шераш дуьйлалучу муьрехь Бадуев СаьIида юххера уьйр латтийна кхоллалуш йолчу Нохчийн драматически театраца. Коьрта долчу декъана къоман театран репертуар Бадуев СаьIидан произведенех лаьтташ хилла. Къоначу театран балха тIехь жигара дакъалаьцна ца Iаш, ша гоьваьлла драматург хиларе терра, театрана башха репертуар латтийна ца Iаш, къоман театран исбаьхьаллин куьйгалхо вара СаьIид бохуш, дуьйцу 30-чу шерашкахь Нохч-ГIалгIайн драматически театрехь болх биначара. Юьртабахам керлачу тIегIане баккхарехьа ахархоша латтийна къийсам гойту драматурго шен "Ламанаш хийцало", "Большевикаллица ялта дерехьа", "Политотдел", "Самаяьлла ячейка", "ЖаIуьнан доьзал" цIерш йолчу пьесаш тIехь. Шен заманан проблемаш хIиттош яра "Марха досту де", "ЦаIебийна зудаялор", "ПетIамат" боху пьесаш. «Таймин Бийболт» цIе йолу пьеса нохчийн исторехь а, иллешкахь вуьйцучу халкъан турпалхочух лаьцна язйина.\nЯздархочун исбаьхьаллин корматалла зазадоккхуш, кхуьуш йолчу хенахь хедира цуьнан кхоллараллин некъ.\nОбновлено (25.04.2017 15:12)


Нохчийчоь -- Клых Станислав а, Карпюк Николай а кхелан ладогIрашкахь, Соьлж-ГIала, стигалкъекъан-бетта 17-гIа де, 2016\nНохчийчохь шина украинхочунна Карпюк Николаяна а, Клых Станиславан а ен кхел тидамехь латтош ду Украинера Iедал. Стигалкъекъа беттан 19-чу дийнахь Нохчийчуьрчу Лаккхарчу Кхело толуш долу и гIуллакх дирзина охан-беттан 21-чу дийнахь. Кху беттан 18-чу дийнахь прокуратуралла дехар дира кхелъян кхайкхинчу нахе и ши стаг бехке лара, аьлла. Ткъа, цу шина украинхочуьнан адвокаташа и шиъ бехке хиларан тешалла ца хиларна и ши бакъве элира. Стигалкъекъа беттан 19-чу дийнахь кхелъян кхайкхинчу коллегино и ши бехке ву аьлла вердикт тIеийцира, делахь а, Клых Станислав озабезам бан хьакъ хилар лерира. Дагадаийта догIу, и шиъ бехкево Нохчийчуьрчу хьалхарчу тIамехь дакъалацарна а, цу тIамехь уггар лаххара а 30 оьрсийн эскархо верна а, 13 оьрсийн эскархо лазорна а.\nКарпюк Николайна а, Клых Станиславана а йина кхел емал йира Порошенко Пётра. И шиъ мукъавоккхур ву, аьлла дош делира цо. Кхечу Оьрсийчоьно кхел йинчу украинхойн Савченко хиллачу адвоката Фейгин Марка элира цу шина велла дIаваллалц набахте чохь яккха хан тохахь, цо и шиъ Украинана схьавалар халах дийр ду, аьлла.\n“Дан а дина, кхиндIа а сайга данлург дийр а ма ду, оха Оьрсийчохь политикан тутмакх лору Карпюк Николай а, Клих Станислав а, мукъаваккха. Минскерчу бартанца, верриг тутмакх мукъаваккха веза. Ас Арахьарчу Министераллан а, СБУ-н бегIийла лору косташ а дина,” яздо шена Фейсбук агIонна тIехь Порошенко.\nШена йинчу вердиктах вистхуьлуш, цуьнан адвоката Карпюк элира боху: “лайна карахь дац стаг дIахецар.”