Зубайра. Роман. (Чеченский детектив). На родном языке.\nРостов-на-Дону. Типография «Медиа-полис». 2016. – 400 стр.\nГапураев Хьасан дика вевзаш ву Нохчийн республикехь а, цуьнан дозанал арахьа а. Дукха хан ю иза прозехь, поэзехь болх беш волу. Переодически зорбанехь арайийлина цуьнан очеркаш, фельетонаш. Араяьлла 12 литературни произведени:роман, повесташ. Зорбане кечйина ю кхин а 23 киншка, царах ю «Зубайра» роман.\nКиншкех шайна хетарг язде:\n366000. Эвтара, Умпашаев Ибраьх1иман урам, 10.\n(Роман. Чеченский детектив)\nРедактор – А. С. – М. Барзанукаев.\nТехнический редактор-С. Сахно.\nКорректор- Д. Сулумова.\nПодписано в печать-\nФормат 70х90 1/32. Усл. печ. л. 7. 6\nСССР-н Шелан РОВД-н уголовни розыскан белхалойн Хизриев Зубайрин, Хутаев Мусан безамна-догц1енчу ойланца.\nДуккха шераш девлча а цунна сих-сиха дагадог1ура мацах цкъа ша и тамашийна къола дар таллар. Х1оразза а холча а х1уттура цхьацца долу сурташ ша- шена карладаьхча. Хеталора х1етахь шегара дала цадеза чорда г1алат даьлча санна. Ма-дарра аьлча, кхечу кепара дерза а мамегара и г1уллакх. Уьш хала дагалецамаш бара Зубайрина.\nЦу сарахь дерриге а доладелира дог1ана т1адамаш т1ера. Иза Устрада г1аларчу шен квартирин балкона т1ехь лаьтташвара.\nЦунна дезалора мархаша стигал меллаша д1а а къевлина, дог1а доладелча. Хила там бара, иза ламанан когашкахь 1уьллучу юьртара, Сиржа-эвлара хиларна. Дог1анаг1овг1ано ойлане воккхура Зубайра. Делан къинхетам боккха хиларх атта кхетавора. Къорано боху муха хуур ду адамашна Дала шайх къинхетам беш хилар. И дера хуур ду, сахиллац беркатен дог1а а деана, 1уьйранна маьлхан де х1оьттича. Цхьаболчу нахана сийсара хилларг дага а ца дог1у. Хетало, стигалара сов долу хи охьа а доьттина, цхьамма лаьтта аьхналла яржийна. Ойланашкегон воьлча, дуккха а д1адевлларш хьалхах1уьтту. Х1инца вайца доцу адамаш а. Карладолу ша дуьххьара болх болош командировке лелла денош.\nЗубайра стигала хьаьжира. Дог1а марсадолуш долуш санна хетаделира. Цо чоьхьа а ваьлла, жалюзаш д1акъевлира. Шашах уьйзира уьш т1етт1атоттуш йолу т1ийриг. Кабинет чоьхьа а ваьлла, охьахиира. Кресло т1ехь хиъна 1аш вара кхуьнан белхан накъост а, доттаг1а а, хийла талламаш т1ехь г1о дина а волу Хутаев Муса.\n– Хьуна иза вай долчу вог1ур ву аьлла хета? – хаьттира Мусас.\nХутаев молуш вацара. Массо маларел а тоьлларг Серноводскера миниральни хи лорура цо. Иза а газ йолуш ца хилча дош а ца хетара. Цкъа цхьа талорхо лоцуш цо урс ластийча, д1аоьккхуш ког а шершина, лакхарчу балдех тасаделлера цунна. Х1етахь дуьйна вистхуьлуш, шеца волчун къамелах и цавешаш волуш санна аз галдолура. Ша тайпанчу тийначу шабаре дирзинера цуьнан кийрара долу аз.\n– Дера и вай ларвешверг вог1ург хиларх тешна ма ву со-м, – ч1аг1дира Зубайрас, цунна дуьхьалх1оттийна долчу шолг1ачу кресло чохь нис а луш. – Кхо де хьалха телефон тоьхна цо, вовшахкхетар доьхуш. Ас юьхьенца дуьхьало йира. Амма цо гуттар т1едожош, хьаставелла дехар дича, т1е ма тайра со-м, ва Муса. Цул сов, цо вайн накъостан Амлиев Вахин ц1е а йохура. Шаьшшиъ вевза а дукха хан ю элира. Т1аккха резахира-кх со. Цуьнан вайца баккъал долу г1уллакх ду аьлла хеташ ма ву со. Цу т1е и шен дерриге г1уллакхаш д1а а тесна, вайна т1аьхьаваьлла лелаш а хилча х1окху масийтта дийнахь.\n– Вахас цу стагах лаьцна кхин х1умма а дийциний хьуна? – вовшахкхетаран бахьани дуьхе кхиа лиира Хутаевна.\n– Г1еххьачул х1ума къадийра цо, – резавоцуш санна вусавелира Зубайра, – суна к1егзга-мезиг х1ума хаьа цо арадаьккхиначух, цундела ма дарийца сан вовшахкхетарна вухаг1ертар а. Со дезаш вац цхьа оьзда боцу нах х1усаме кхийлар. Вайн хьаша дезткъей итталг1ачу шерашкахь дикка ка тоьхна борз ма-яйца. Оцу шерашкахь вовшахтоьхна бахамаш байца цхьайолчу жуккарийн. Цу нахана юкъахь а шен эхь-бехк дацарций, кийтарлонаш лелорций билгал ма варийца иза. Цо лелийна махинацеш вайн республике цхьацца сурсаташ арахьара чууьйзуш г1аравелира 95-чу шарахь. Х1етахь т1еман ц1ергахь жимма гечо ма даьллехь Хаджиевс 1едал х1оттийча, уголовни г1уллакх долийра цунна дуьхьал. Амма 96-чу шерашкахь Нохчийчохь президентан харжамаш болийча, кандидатех цхьанна т1ех1оьттира иза. Дуьйцура цо шен ахча пхи миллион доллар юкъадиллина бохуш. Цо дерриге банкера лачкъийнарг итт миллион хилча, х1етахьлеоа миллиардаш, башха къен а ма цавелира иза. – Зубайрас куьг ластийра шен резавацар гойтуш. – Дезаш-ма вацара со ахчана юкъаг1ертар. Цхьа зулам доцуш ца доьрзу и, – боьхаллех хьакхавелча санна куьйгаш д1аса а хилийна, охьаластийра цо. – Оцу стага цалелош х1ума дац-кха суна т1екхача г1ерташ. Арахь, новкъахь вовшахкхета а ца г1ерта, х1уъа дина а, чу а веана, гергара стаг хила г1ерта. Шена орцахвалар деха ма воллу и. Цхьана аг1ор цуьнца къамел дезаш вацара со. Вукху аг1ор, х1ара вайн болх ма байца иштта, адам т1еэца, цуьнца къамел дан дезаш. Х1ара боцург кхин цхьа а болх бан хууш со а вац.\n– Ахча долчу стагаца къамел дар-м башха вон х1ума а дац хьуна, – бегаш бира Мусас.\n– Дера ишта-м дара и, – т1етайна кеп х1оттийра Зубайрас а, – наггахь хета суна милицехь а воцуш, цхьанхьа 1ишлош еш мукъана а велара со олий.\nИза ца кхиира ша долийнарг дерзо. Не1арехь горгали бийкира.\n– Схьакхечи х1ара-м, – элира Зубайрас хьала а г1оттуш. – Сахьт лардеш хилалахь. Вайн хьаша-м ша немцо санна пунктуальни хилла. Ша аьллачу минотехь схьакхечи. Со адамаш жимма девзаш велахь, вай ша лоруш хиларна кхаьчча-м вац хьуна х1ара, я дахарехь шен дош лардеш хиларна а. Хетарехь кхуьнан соьца доккха г1уллакх ду.\nНе1аре воьдучу Зубайрас сени чохь дика гайта чиркх латийра. Цунна гира шен хьешана техь сирла кастом а, бодане сийна коч а. Кучан лакхара нодарчий яьстина яра. Юккъерачу дег1ахь, г1еххьачул к1унзал а болуш стаг вара иза. Цуьнан бехо мара а, 1аьржа б1аьргаш а бара, ерстина ч1ишталш а. Ханна т1ехьаьжна 45-50 шо дала мегар дара цунна, цакхоьрруш. Б1аьргех доьхкина куьзганаш дара. Зубайрас тидам бира: механа беза гуо болуш дара куьзганаш.\nНе1 д1а а йиллина, хьаша чуваийтира цо. Ша чоьхьавалале леррина х1усамдега хьаьжира иза. Т1аккха не1-саг1ех велира, сихха куьг кховдийра цо саламна.\n– Селимханов Мовсар Хамидович ву со, – ша вовзийтира цо.\n– Дика ду, девзаш хир ду вай, – Зубайрас салам схьаийцира.\nХьешан куьг ондоо дара. И хаийта санна ч1огг1а къевлира цо кхуьнан п1елгаш. Х1окху стага башха атта даьхна а дацара шен миллионаш.\n– Бехк ма биллалахь, хьан ц1е муха яккха ас? – хаьттира хьешо. Соьга хьо ….\n– Нийса аьлла. И ю сан ц1е, – цуьнан даша юккъехула жоп делира Зубайрас. – И ц1е яккха мегар ду хьуна сан. Сайх Зубайра аьлча тоьа суна.\nЧуваьллачу Селимхановна вевзаш воцу стаг гира чохь. Т1аккха, ша цхьана х1уманах цакхетча санна, Зубайрега хьаьжира и. Цуьнан б1аьргаш чохь вохар дара, амма цу минотехь дозаллех хийцира цо и.\n– Хьоьга аьллачух тера дац вайшиннан къамел теш воцуш хила дезий, – элира цо.\n– Аьллера. Х1етте а ас сайн накъост Хутаев а кхайкхина. Тхойша воьлла ву чолхен г1уллакхаш цхьане къасто. Цхьаннен хьекъал ца тоахь а шиъ атта галцаволу. Соьца со тешаш волу накъост хилча сан сапарг1ат ма хуьлу. Хьуна ма-хаъара башха тешамен зама яц х1ара.\n– Делахь а х1ара суна вевзаш ма вац, – дуьхьало йира Мовсар Хамидовича, Мусага д1а а ца хьаьжира иза, х1ара чохь лаьтташ болу совнаха маьнга болуш санна. – Сан къамел хьоьца хьайцца ду, доккха г1уллакх а ду ас деанарг.\n– Хьо ца кхетачух тер аду, накъост, – элира Зубайрас. – Х1ара-т1ехволлучуьра аьлла чувеана стаг ваций, сан доттаг1а а ву, уголовни розыскан тоьлла инспектор а ву. Со кхуьнах сайх санна тешаш а ву.\n– И ца кхеттарг хьо ву, – оьг1азвахана кеп х1оттийра хьешо. – Ас деанчу къамелан шен мах ма бу. Г1уллакхах дог1ург а ас охьадуьллур ду. Мел билла беза ахь аьлчахьана. Ахчана барам-чот яц хьуна.\n– Мах баларо хьайна сан чохь суна чуг1ерта а, хьелаш х1итто а хьайна бакъо ло аьлла хеташ ву хьо? – велакъежира Зубайра. – Вай хьалххе барт бийр бу, Мовсар Хамидович. Хьо суна мел вевза стаг меттах а ваьккхина т1екхаьчна ма ву. Схьахетарехь атта г1уллакх дац ахь деанарг. Суна хаьа хьо хьал долуш стаг вуй, маьхза х1умма бохуш воций а. Делахь а ахь диц ма де ахчанах эцацалуш нах а хуьулуш хилар. Кхузахь берш Мазлакхера жерой ма бац шай-кай тесча хьоьца хелхабийла. Со профессиональный къуй лецархо ма ву 1едало дарже х1оттийна а волуш. Муьлх-муьлха а со волчу ц1а а веана, соьца къамел дан таро йолуш ма вац, цо мел дукха дуьнена даьхни охьадилларх. Кху чохь юхкуш цхьа а х1ума а ма яц, накъост Селимханов. Вай туьканахь дац. Хьан сина хала а ма хетийла. Хьо ас бохучунна реза хила веза. Вацахь-не1 мичахь ю хьуна хаьа.\nСелимханов макхвелира. Гуш дара цуьнца дикка хенахь иштта чорда къамел цхьаммо а ца дина хилар. Иза не1арехьа вирзира, д1аваха дагахь. Т1аккха, соцунг1а а хилла:\n– Вай нана яла ас деанчу г1уллакхан, – аьлла, вела а къежна, вуха а охьахиира. – Стаг кхетон хуур долуш ду шу-м! Х1ун дер т1аккха: ма хетта ца хилча-ма-торру аьлла-кх цо! Вуьтур вукх вай т1аккха хьан накъост а. Тешар ду-кх вай дийцинарг къайлехь дуьсург хиларх.\n– Ас дошло хьуна кху чуьра цхьа а х1ума арадериг цахиларх, – т1еч1аг1дира Зубайрас.\nХутаев кресло парг1ат а дитина, дивана хиира. Зубайрас хьаша шена дуьхьал хаийра. Кабинета чохь тийналла х1оьттира.\n– Со ладуг1уш ву-кх хьоьга, – элира Зубайрас хьешан б1аьра а хьожуш.\nИза кхоьлира. Нисдира мера т1ера куьзганаш. Гуш дара иза синтем байна хилар.\n– Шуна хезний цхьа кхо бутт хьалха хиллачу г1уртах? – дагахь доцуш хаьттира Хутаевс.\n– Шекар дохкар дуьйций ахь махлелоран министерствона? – юкъавеара къамелана Зубайра. Вайн шекар доккхучу заводера дара и 16 эзар тонна. Кхунна и хьан делла а, мах кхечеранчул лакхара боллушехьа Селимхановгара х1унда эцна хууш стаг-м вац. И муха нисделла?\nМовсар Хамидович вегийра. Шеконца хьаьжира и Зубайре. Юха Мусага хьаьжира и. Вуха а Зубайрина т1евирзира.\n– Шуна стенгара хьаьа и дерриге а, – хьалхачул тийна, аз лахдеш, дехьачохь цхьанна хазарна кхоьруш санна хаьттира Селимхановс.\n– Суна хаьара суо волча вог1уш верг мила ву, цундела нахера исправкаш ехира ас. Хьох лаьцна цу хенахь цхьанаметта масех газето яздира. Уггар хьалхадаьлларг Шелара «Зама» газет дара «Дашон песок» фельетонаца. Х1умма а хала дацара и статьяш карон. Интернет чукхийсина ю уьш тахана а.\n– И бакъ ду, – резавацарца элира Мовсар Хамидовича. – И журналисташ, ша к1елдаханчу жаьлина санна т1елетира суна. Тахана а дижа дуьтуш а бац уьш. «Зама» газетехь уггар карзахвуьйлург Гуноев ву.\nЗубайра ладоьг1уш 1ара. Цунна гора, парг1ат, хьешо дуьйцучьнга ладоьгуш 1аш волу Хутаев Муса а. Шелахо волу Муса сийна б1аьргаш а болуш, хьаьрса вара. Оьрсаша и шайх тера хеташ дуккха х1ума тешадора цуьнах. Хала дара Хутаевн юьхьт1ехь цунна хетачун аьрснаш ган. Шелахой атта х1уманах цец а ца бовлуш, дуьйцучьнга ладог1а 1емира нах бу.\n– Гуноевс лелийнарш сан дайна долу документаш ду, – эккхийтира Мовсар Хамидовича.\nЦо п1елгех буй а бина и къевлира. Журналист дагалацаро а оьг1азвахийтира и. Муха ваьхьна шен кехаташ лач1къо, хьан г1о дина цунна Селимханов хууш вацара. Шена т1е куьг кховдон ваххьал и корреспондент майра а ца хетара цунна.\n– И статьян бух хилла д1ах1иттина долу документаш цо сан кабинета чуьра лечкъийна ду. – Духа а элира Мовсар Хамидовича, доккха са а даьккхина.\nИза Зубайре хььаьжира:\n– Со ма-дарра аьлча, оцу г1уллакхан хьокъехь веана ву шу долча.\n– И документаш х1инца суна карон лууш ву хьо? – шен лергашна хезачух цатийшира Зубайра. – Цуьнах хьуна х1ун пайда хир бу? Уьш х1инца зорбане девлла хилча.\n– Нийса боху ахь. Уьш суна оьшуш дац. Царах эца мегар болу пайда оцу йозанчас х1инцале эцна. Шен газетан аг1онаш т1ехула сан ц1еран 1аьржа тача даржийна цо….\n– Хьан и г1уллакх суьде дала йиш ю-кх цо лелориг эладита делахь, – кхетийра хьаша Зубайрас.\n– Ахь х1ун доцург дуьйцу, – куьйгаш д1асадаржийра Селимхановс. – Гуноевс мел яздинарг бакъдерг ма ду. Хьалхара элп т1ера т1аьххьарчу даше кхаччалц. Суна 1аьткъинарг- и документаш сан кабинета чуьра лечкъийна хилар ду. Уьш сан стоьлан г1утакхахь дара. Цигара дайча оцу Хьаьмидан каракхача.\n– Уьш хьан кабинета чуьра лекъкийна хилар ч1аг1до ахь? – дуьхьал хаттар дира Зубайрас.\n– До, – жоп делира Мовсар Хамидовича. – Уьш сан кабинета чуьра дайна нийсса кхо бутт хьалха. Уггар хазаниг ду хьуна уьш суна муьлхачу дийнахь дайна хаар. 1уьйранна со ц1ахь болх беш вара. П1ераскана де дара и. Со рузбане ца вахара. Сарахь Грозне кхайкхина вара со тхан шичас. Цуьнан к1анта зуда ялош яра. Томана боьлхучарах со тоха дагахь вара и. Цу сарахь со волчу чуеанера тхан нус. Ц1ера шелара ю и. Г1ала со шолг1ачу дийнахь вахара. 1уьйранна со стоьлан г1утакхчу хьаьжча, кехаташ сан стоьлахь дара. Делкъалт1аьхьа машен а латийна и йохлушшехь аьлла чувеана хьийзаш волчу ас, стоьлан г1утакх схьадиллича документаш дацара. Ас чохь дов эккхийтира ц1ерачаьрца. Стоьла т1ехь мел долу кехат охьа а кхоьссира, амма сайна оьшуш долу кехаташ ца карийра. Шича к1анта зуда а ялийна, со тойне хьийзаш 1ашшехь и статья араелира.\nИза д1атийра, жимма х1аваъ кийра а оьзна. Гуш дара цуьнга и болх лацалуш хилар.\n– Соьга х1оьттина долу хьал хьайна хиъча? – Зубайрина т1ебуьйг1ира цо шен б1аьргаш. – Документаш сан ц1ерачу кабинета чуьра дайна. Тхан ц1ено лардеш ду. Уллорчу чохь вехаш цхьа хьаькам хиларна, уллохула болу некъ къевлина ба, тхан кертарниг бен уьйт1а вуьтуш вац. Цул сов п1ераскана дийнахь, шоьтахь, к1ирандийнахь вайн керта веана адам-да а вац. Х1инца и къола х1окхо я эцо дина ала сан шеко йолуш стаг вац. Х1етте а кехаташ дайна! – шен голи т1е буй туьйхира Мовсар Хамидовича.\nМусас дехьачу а вахана, таканахь хи деара хьешана. Селимхановс х1умма а ца олуш, стака схьа а эцна, д1амелира. Даьсса стака духа а делла, баркаллина корта ластийра цо.\n– Шу доцургц1ахь кхин цхьа а варий? – дагавелира Зубайра.\n– Вара, – доккха са а доккхуш, жоп делира Мовсар Хамидовича. – Масех адам дара чохь. Делахь а, царах цхьа а и документаш схьаэца таро йолуш вацара. Цунна со билггал…теш х1отта ваьхьар вара. Я царах тешашву со, х1инца, и муха эр-м хаац. Дерриге а ч1ог1а чолхечу хьоле дирзина. Мила бехкен вийрву ца хууш висина со.\n– Ахь сан хаттарна жоп ца делла, – собарца элира Зубайрас.\n– Х1аъ, сан х1усамнана йоцург кхин а диъ адам дара чохь. Тхан хьеший бу уьш, х1инца масех шо а даьлла оха вовшашца гергарло лелош долу. Сан йиша а, цуьнан майра а дара вайгахь. Кхин, суна дагадан цхьа а вацара. Тхан нус яра, шелахо, Гуноев Хьаьмид вевзаш йолу. Пхи шо аду и тхоьгахь йолу. Нус хиларал сов, сан секретарь а ю иза. Амма и массарал а хьалха д1аяхара. Со Грозне ваха кечлуш а волуш.\n– Дерриге а варх1 адам хиллакх цу хенахь хьан х1усамехь, – хьесап дира Зубайрас, ойлане а волуш.\n– Варх1 муха хуьлу уьш? – цецвелира Селимханов. – Ялх хуьлу-кх: цкъа диъ адам, т1аккха, сан х1усамнаний, нуссий. Ялх адам.\n– Хьуо ма ца лору ахь, – элира Зубайрас, х1умма а бегашийна а доцуш.\n– Ца лору дера.\nСо оццул галваьлла а ма вац и кехаташ сайна сонта хеташ волчу журналисте д1адаллал. Ас со цу юкъара д1авоккху. Со кхетамна эшна ма вац, я эс телхина а. Шалха ойланаш а яц сан. Бералла а вуно дика хилла ду сан, – хьаша х1уманан хьесан дарна а, хилам дагахьлатторна а т1ера вара. – И документаш ас ца эцна, кхечуьнга-м муххале а ца делла, – кхачам боллуш хадийра цо.\n– Т1аккха и кехаташ хьан хьешех цхьаммо эцна-кх.\n– Иза-м суна а хаьакхий, – резахилира Мовсар Хамидович. – Шуна ма-мотталаш со х1еттехь шух дагавала ойла йолуш вара. Со г1уллакхана т1ера стаг ву, суна оьшург кехаташ лачкъийна болу лаьхьа схьакарор ду. Сан х1усамехь и тайпа саьрмик мичара бер бу? Кхин цкъа а шегара х1ума ца далийта ма г1оьртар ву и милла велахь а. Ас х1ун диний? Гуноевга телефон а тоьхна, ас итт эзар доллар ло хьуна аьлла. Ца аьлла цу кехатех-м. Суна хаа луург сан чуьра кехаташ д1аделларг мила ву дара.\nЗубайра лерина ладуг1уш вара цуьнан къамеле. Ишттачохь дуьйцушверг юкъахваккха мегар дац, хабаран з1е ца хадорхьама.\nСелимхановс жимма тийна а 1ийна, духа а д1адолийра:\n– Цо дуьхьало йира. Ас т1аккха ткъа эзар доллар дахьийтира цунна. Цо юха а х1ах1ак элира…\nМовсар Хамидовича шен кисанах куьг а тоьхна, цхьа яппарш йира.\n– К1урбан х1умам яц шуьгахь, – хаьттира цо Зубайре. – Ас сайгара сигареташ машена чохь йитина. Со накъост воцуш веана кхуза, вайн хилла къамел къайлехь дитархьама.\n– Со цигаьрка узуш вац, – ши куьг д1асатесира Зубайрас. – Мусас а и жоьжаг1атин пеш ягор дитина. Ма-дарра аьлча, цхьа хан д1аяьлча тан а ма цатоввий малар, озар. Вайн дешначу наха а шовзткъара ваьлча, ца магадо и кегийчу нехан х1уманаш. Х1ета, журналиста ца вийцина-кх хьуна шега и кехаташ кхачийнарг?\n– Цо кхачам боллуш дуьхьало йинехь-м ша ма дарийца и! – ша толам баьккхича санна велавелира Селимханов. – Ас ахчана барам кхузткъа эзар долларе хьалабаьккхича, вухавелира иза. Дош делла ша къу х1инца дог1учу п1ерасканна вуьйцур ву аьлла.\n– Ой, кхузткъа эзар доллар тов…-ойлане велирв Зубайра. – Бакъонна т1екхиа г1ерташ хьайн дагахь хьо дикка гена ма ваьлла, ахь схьадийцарехь. И п1ераска т1екхаьчча вийцирий цо хьуна шена и хьан документаш деанарг?\n– Ца вийцира дера, – доккха са даьккхира Мовсар Хамидовича. – Ца кхиира иза. Еарийн дийнахь 1уьйранна Грознера ц1авог1уш машенахь а волуш, валар нисделла цуьнан, и валлац вай дахийла! Шуна ма мотталаш ас цунна и авари еш «г1о» дина. Ахчано х1уъа а ма дойтийца. Таханлераниг санна керчина йолчу заманахь-м муххале а. И ца хууш-м со 1овдал цу сарахь ахча а кечдина ма 1и1нийца, х1инций-т1аккхий цуьнгара хабар хеза-кх суна бохуш. Цул т1аьхьа, кхин а масех к1иранах воьхна лийлира со. Эццахь дагадеара суна х1инца вайн республикехь бисинчу милицин ширачу белхахошна юкъахь тоьлла детектив лахар. Цхьаболчара Хасуев Лоьма вийцира суна. Вукхара-Тагиров Мансур. Иштта хьехавора:Оздамиров Геха, Мадаев Хизир, Абдурахманов Шама, Канаев Ваха, Евсултанов Ризван, Хациев Хьасан. Эххар цхьанно эли-кха, тохара советан 1едал долуш уггар тоьлла уголовны розыск Шелахь яра-Шур. Цо дечуьнга хьажча Маскохара Мур берийн ловзар хетара. Шун координаташ йийци суна. Х1инца шуна хаьа ас ц1е еттачу ахчана барам. Реза дацахь кхин а т1елур долуш а ву со. Суна хаа лаьа мила ву сан чуьра кехаташ лачкъийнарг? Кхетий хьо, Зубайра?\n– Деллахьа, иштта тхан де доьхначу дийнахь, оцу ахчанца тхан рицкъа а х1оьттина, Дала т1ехьажийна хирву-кх х1ара, – аьлла дагадеара Зубайрина. Ойла йича, хала зама яра карахь ерг:нохчийчохь шолг1а т1ом г1елбелла хан яра. Адам а юучуьнца, духарца, йийбарца беркъа дара. Ахчана къоьлла яра. Х1етте а, шен хеннахь 1едал духий а хиъна, катоьхнарш дика бохкура. Цаьрга шайна оьшург далора. Наггахь ойла ма –кхоллалойца: «Коьртах кхета т1улг шашах кхеташ ма бац».\n– Там бу и хьан кехаташ лачкъийнарг хьуна гучу ма валахьара аьлла лакхахь цхьанна лиъна хила. Иштта и ца хууш дисича хьуна г1олехь хила а ма тарло, – элира Зубайрас.\n– Х1ан-х1а, – юкъахваьккхира иза Селимхановс. – Иштта дисахь суна кхин а хала хир ду. Ас сагатдо. Массарах дегабаам бо. Сайн шеконаша хьервоккхуш лаьтта со. Д1адаханчу к1иранах ас цхьанхьа охьайиллина сан ахчана полевой банко йина отчет-х1инцалера текущий счет. Д1оггара х1ума а дац иза. Суна иза ца карийра. Доккха х1ума дара ас зудчунна т1е мохь хьекхар. Чохь мел болчарна т1е а. Кхано д1ахьажча, сан портфела чохь хилла и кехаташ. Суо кхетамах волуш лаьтташ хетало суна. Х1уъа дина а, мелла ахча делла а и сайн документаш лачкъийнарг 1ораваккха лууш ву со!\n– Кхеташ ду, – элира Зубайрас, Мусай и шиъ вовшашка хьаьжира. – Х1ета, хьо кхоччуш тешна ву-кх хьайн документаш шун чуьрчу наха лачкъийна хиларх? И нехан наха дина хилар ахь аьттехьа ца дуьту-кх?\n– И шеконе дуьллушдац. Ас ма-аллара, вайн ц1а лардеш ду. Кхин а электронни хехо а ву х1оттийна. Г1аролаца барт а бина, сигнализаци д1айоккхийла-м ду. Т1аккха и кехаташ лечкъор цхьа а пайда бац. Гуттар галдаьлча, жимма корта лазабаккхар бен суна цара х1умма а дийр дацара, налогови полици т1аьхьа а яьккхина. Сан стоьлан г1утакхахь кхин а мехала кехаташ ма дара. Цу т1е, стоьлан г1утакхахь даиман а 1уьллу ши-кхо пачка долларийн купюьраш. Таккха, къу кхоччуш сонта стаг ма хуьлийца и кехаташ а эцна цо ахча дуьтуш хилча.\n– Ахча ца эцнакха зуламхочо? – хьеше хьаьжира Зубайра.\n– Дера ца эцна. Кхин х1умма яйна яц вайн чуьра. И ду-кхий ас тамаша бийриг. Сан гергарчех цхьанна суна х1уьттаре ян лиъна-кх, – велавелира Селимханов. – Беламе маду сан дог дат1о шекар дохкарх долу кехаташ лечкъор.\n– Ахь ойлайой х1инца дикка хан яьлла хиларан, суна жимма хало- ома хир ду къолана дуьхе кхиа, хьуна г1о дан…-д1адолийра Зубайрас.\n– Суна шуьгара г1о оьшу, – вуха а юьхьйоцуш юкъахваьккхира и Мовсар Хамидовича. – Ас аш бохху гонорар ло-кх шуна.\n– Тоийтахьа и ахча хьехор, – сацийра иза Зубайрас. – Вай иштта дийр ду. Цкъа хьалха хьелаш дийцаре дийр ду вай. Ахчана цхьа барам билгалбийр бу доза а тоьхна, талламан х1уъа жам1аш хилахь а. Ас хьуна г1уллакх кхиамца чекхдер ду аьлла дош лойла дац-иштта г1уллакх т1ехь иза чолхе х1ума ду. Амма ас хьуна дошло сайна Дала деллачу хьекъалца и хьан кехаташ лачкъийна волу стаг схьалаха. Бакъду, ахь хьайгара совнаха х1ума далийта ца деза, я талламна юкъаг1ерта а мегар дац. Ахь со мехах лаьцна хиларан кеп х1иттаяхь вайн дов дер ду. Вай таллам цхьана накъостий долуш санна беш бу. Со тешна вуьсу вай х1ара къамел кхин г1атториг цахиларх? Иштта дацахь вай кхуззахь къаьстар ду. Хьо реза вуй?\n– Ву, – сихха жоп делира Селимхановс. – Со дерригенна а реза ву. Муьлххачу хьелашна а. Со хаа лууш ву сан документаш хьан лечкъийна.\n– Делахь тахханехь д1адуьйлалур ду вай, – элира Зубайрас. – Х1инца мелла а достуш дийцал суна и кехаташ довчу дийнахь мил-мила вара хьан х1усамехь. Х1ораннах шех лаций хьайна хуург дийцалахь, хьайна и к1езиг хума хетахь а.\nХьешо корта та1ийра. Леррина Хутаевга хьаьжира и вист ца хуьлуш 1аш волчу. Юха хаьттира:\n– Кхин цхьа стака хи лур дацара ахь суна? Легаш дакъадели-кх сан дукха лийна.\nМуса хи эца кухничу вахара. Селимхановс цунна т1аьхьа а хьаьжна, Зубайре аз лахдина элира:\n– Цуьнах тешаш вуй хьо? Х1ара адамех башха тешам болу зама а ма яц. Х1ара истори а газеташка ялахь суна т1е доккха эхь ма дог1ийца.\n– Тхо вовшийн девза дуьххьарлера шо дац, – кхетийра и Зубайрас. – Нагахь хьох хьайх дерг вай дийцича, суна со кхечу дуьненахь хета. Шаьш эзарнаш миллионашна пачхьалкх 1ехийна хилар шайга д1ааьлча, шу х1умма кхерацало. Шаьш динарг къола хилар шуна х1умма а ца хета, шайна юкъара кехаташ лечкъийнарг лоьху. Наха шайна бохучун к1езиг ойла йо. Ткъа шайна дина къолано т1е эхь даийтина моьтту. Шаьш беламе ца хетийта къайла бахьа г1ерта вай беш болу таллам а.\n– Со нахана жуьлик хетар г1олий ду-кх 1овдал ву бохучул, – дерзийра Селимхановс. – Эхь-бехках лаьцна дийца а ца оьшу. Нохчаша лаа ма ца олу:дерриге а Далла дика хуур ду. Вай масална цхьана хенара нах ду. Со жимма воккха хила а мега шул, шерашка диллича. Цхьана ишколах девлла вай. Шен заманахь етташ вота а йолуш пионераш дира вайх, духа комсомольцаш хилира вайх.\n– Юккъехула аьлча, партин член-м вацара хьо? – Жоп даллац а ца 1аш, Мовсар Хамидовича куьг ластийра:-со-м вара. Бакъду со д1аваьккхира партера. Къоланаш динера ас, 1984-чу шарахь луьра дара и курхаллаш, Андропов валале йолу хан яра и. Х1етахь тхуна дийцара спекуляци лелор эхьен г1уллакх ду, шен долахь бахам хила ца беза. Карахь валюта карийча-м хан тухура чохь яккха. Ткъа х1инца? Дахаран мехаллаш хийцаелла…Эхь-бехк дайина бахам гулбар коьрте даьлла. Зудабераш мел воккха велахь а хьал долчуьнга маре боьлху. К1енташа ишколехь вовшашна сег1азаш цхьана духку, къоначарах рэкетираш хилла, берашкара цхьана ахчанаш дохуш. Телефон йо1ехь елахь схьайоккху. Дерриге а хийцаделла…Пайлабоцчу даьлла.\nХутаевс хин стака д1аделира, къамела юкъа ца г1уртуш собар а дина. Мовсар Хамидовича йоккхачу сутараллица д1амелира хи, баркаллина корта а ластош.\n– Цхьаммо а аьллий хьоьга хьан къамел юьхь йоцуш ду? – хаьттира Зубайрас. – Хьо хьайн оьздавацар хьайга лараме даккха г1ерта. Шекарна т1ехь и афёраш лелорна, вайн республикехь х1ара кегарий бацахьара хьо жоьпе озор вара. И тайпа забарш закон болх беш долчохь чекх ца йовлу.\n– Хила мегаш х1ума ду иза а, – корта та1ийра Селимхановс, – т1аккха лакхара дуьйна охьабуьйлабала безара. Правительствехь хаьара оха х1оттийна мах лакхара буй, х1етте а договор т1е куьйгаш яздира. Я хьуна моьтту цара и маьхза дира?\n– Ца моьтту суна-м, – холчах1оттарца элира Зубайрас.\nИза Мусагахьа хьаьжира. Цу шиннен а оцу стагехь безам бацара. «Да нелца валларг-эккхийча х1ун дара те х1ара», – аьлла дагадеара Зубайрина. – Вукху аг1ор, цуьнга ладог1ахьара аьлла дехнера кхаьрца хетахь уголовни розыскехь болх бина волчу Гермчигара Амлиев Вахас. Цундела хаьттира цо:\n– Сан хьешана т1е мукъане а муха кхаьчна хьо?\n– Хьо Гуьмсехь начальник милици волчу хенахь ахь шен г1уллакх д1адерзор дийцира суна Герзель юьртара сан доттаг1чо. Иза х1етахь махлелорехь болх бина вара. Ткъа Амлиев Ваха вайн захалойх ву. Доцца аьлча, кегон баьхча, нохчий берриге а вовшийн гергара нах ма бу. Вайн къам доккха дац, т1ом баккха г1ерташ б1ов бохуш карзахдийлахь а. Ткъа хьо, Зубайра, дукха нахана вевзаш хилла.\n– Хьайна оьшучу х1уманна дика т1аьхьа кхуьур волуш хилла хьо, – элира Зубайрас. – Хьайн чохь хиллачу ялхе а стагах хьайна хуург дийцахьа х1инца.\nСелимханов цкъа кресло чохь д1аса а хьаьвзина товелира. Т1аккха хаьттира:\n– Хьанна т1ера волало со?\n– Хьайна луъучунна т1ера. Шина доьзалера зудий-майрий, х1усамнаний, нус яра бохур – кха ахь цу дийнахь шайгахь. Царах муьлхачух дегабаам бу хьан?\n– Цхьаннех дера бац, – бен доцуш элира Мовсар Хамидовича. – Царах цхьаммо а и саннарг дийр ду аьлла хеташ ма вац со.\n– Иштта хуьлийла а ма дац, – элира Зубайрас. – Нохчий сема къам ду. Х1ума атта луьтту вай. Цу дийнахь хилларг хийла дагадеана хир ду хьуна. Х1оразза а бехк бан цхьанна т1ехь сецна ма хи рву хьо лаахь, ца лаахь. Хьалхарчу рог1ана хьанах шек ву хьо? Ахь ма дарра хьайна хеташ дерг ала ма деза. Нохчаша лаа ма ца олу: «Лачкъийначунна цхьа къа ду-яйначунна исс къа ду». Цхьаъ билгалцаваьккхича, вай хьоьгуш долу къа эрна ма ду.\n– Иштам-м дара и, – корта ластийра Селимхановс. – Хьуна бакъдерг дезахь, оцу ялханна юкъахь сан хьалхара дегабаам Дакаев 1аламах бу. Иза сан йиша яхана нуц ву. Иттех шо а ду и гергарло тхуна юкъахь долу. Церан доьзалхо хилла а дукха хан а яц. Бизнес лелон г1ерташ а ву 1алам. Амма цкъачунна д1адолалуш х1ума дац цуьнан. Цо т1елаьцна массо проект а кхиам боцуш юьсу. Мел х1уъа дийцича а, вайна юкъахь махлелор цатовш адамаш ма ду. Атта ахча цадог1у церан кара. Олуш ма-хиллара, рицкъа уллохула дуьйлу. Хетарехь Дакаев оцу тобанах ву. Амма даиман а цхьаъ дан г1ерташ воллу и, х1етте а г1уллакх ца хуьлу. Ва Дела аьлла юьхьарлаьцнарг д1а цадоьду.\nБакъду, оцу сайн йишин дуьхьа ас к1ез-мезиг г1о а ма до хьуна цунна. Цхьаммо сардам боьллича санна хецаелла бизнес д1а ца йоьду. Уггар хьалха цуьнах ю сан шеко. Цуьнца къамел дан а лиира суна. Иза ч1ог1а кхеравелира, дуйнаш баа волавелира, и саннарг шегара мичахь дер дара бохуш. Вукху аг1ор- цуьнах теша а теша со. Цуьнан доцчу хьекъале хьаьжча и сайн кехатех пайдаэца хьокъала ву аьлла а ца хета. Цо стоьлан г1утакхара ахча оьцур дара, документаш дитина.\n– Цунна хаьарий ахь ц1ахь йолчу хьайн кабинета чохь ахчий, документашший латтош хилар?\n– Дера хаьара. Ахча лардой-м муххале а. И вог1ура со волча, ас чуьра ара а ца волуш г1еххьачул ахча лора цунна стоьла чуьра схьа а оьций. Цо дуй боура ша хьан ахча духа цалуш хьедийр дац хьуна олий, амма цкъа а схьадахьаш веана вац.\n– Иза хаттар доцуш хьан кабинета чувалалур варий?\n– Ойла йича, вацара. Нагахь цунна сан документаш дахьа дагадеача-м хаац. Тхан ц1а ши г1ат долуш ма дайца. Хьешан ц1а хьалхарчу этажа т1ехь ду, кухня, телевизор триколораца. Лакха т1ехь-сан кабинет, шиъ д1авуьжу чоь а. Цундела хала ду чу мила веана, цавеана хаа. Ма-дарра аьлча, шолг1а г1ат и мансарда ю. Х1усамненан 1едал ду чу мел веанчунна цу мансардин хазалла гойтуш. Уьш кабинет чухала а, спальнеш чухула а хьоьжуш ма лелийца. Кабинетан не1арна ас дог1а тухуш дац. Чохь сейф а яц. Дукхахьолахь ас сайн докумнташ Грознерачу офис чохь латтадо. Со Кизляре ваха дагахь хиллера цу деношкахь, цундела ц1адеанера кехаташ. Дег1астанарчу кондитерски фабрикана шекар дохка дагахь вара со.\n– Невцах 1аламах шек ву-кха хьо, ахь схьадийцарехь, – элира Зубайрас.\nХутаев Мусан карахь блокнот гучуелира. Хьалхара бехкен хетарг д1аязвира цо. Цунна шенний бен евзар йоцуш хьаьркаш х1иттийра.\n– Хьан шеко йолуш волу коьртаниг дукха хьолахь бехк боцург хуьлукхий, – кхоьлана забар йира Селимхановс. – Хетарехь, массо детективехь а иштта нисло-кх иза.\n– Дахарехь кхечу кепара хуьлу и, – дуьхьало йира Зубайрас. – Кхузахь-м нийсса б1останехьа нисдала мегаш г1уллакх ду. Ма дарра аьлча, къоланаш вуно атта деш ду вай, уьш талла г1ерташ яккхийн чалхаш вовшахъеттахь а. Пох1ма долчу цхьана курхалчина т1алам боцу б1е стаг нисло. Мах товш волчу бизнесменна мах бан хууш вочу эзар стаг санна.\n– Т1улгаш хьенан керта ду кхийти со, – т1етайра Мовсар Хамидович. – Кхин хьенан ц1е яккха ас?\n– Охьа багарбе бисинарш.\n– Сан х1усамнана-Сатаева Марет. Да Борг1анера г1умки ву. Нана Сесанара бено ю. Иза сан кхозлаг1а зуда ю. Иза ас ялийна итт шо сов зама ю. Цуьнан хьалха яханчохь йина йо1 ю 19 шо долуш. Иза Гуьмсерачу хьехархойн училишехь доьшуш ю. Ала деза, зудчух со уггар к1езиг шек ву. Цунна и тайпа къола эшшане а оьшуш дац. Маре и соьга еана ю. Сан миллионаш цунна оьшуш дац. И хьалха яхана волу майра велла. Иза а таро йолуш стаг вара. Марет х1умма оьшуш йолуш еана яц соьга. Ас буьйцург хьал-бахам бу.\nМа-дарра аьлча, ас шозза еха нах бахийтича и ца еара соьга. Жимма хан зама а яьлла, вовшийн довза а девзича, шен бохам бай а белча, марзоша, вежарша даиман ц1ахь 1ийна а ер яц, хьо х1инца а жима ю аьлча, дог-ойла хийцаелира цуьнан. Иза Сесанара хьоладйн ц1ийнах болчу нехан йоь1ан йо1 ю. Тохара нохчий ц1ера бахале кулак ву аьлла лаца а лаьцна, вайна ву цуьнан нена ненан да. И тайпа мекарло цунна евзаш яц. Марета цкъа а лачкъор дацара сан кехаташ суна хуьттаренна, я шена кхаъ эцарна-м муххале а. Шен х1усаман хьал-бахам, ц1е, сий лардийр долуш стаг ю.\n– Доьзал бу шуьшиннен?\n– Сан к1ант ву дуьххьара ялийначу зудчо вина. Цуьнан пхийтта шоду, иза шен ненаца 1аш ву.\n– Хьан к1ант вог1ий хьо волчу хьошалг1а?\n– Вог1у дера. Нагахь шуна сан кехаташ цо лачкъо там бара аьлла хеттехь и эрна ду. Шу эццигахь галдовлу. И ненаца д1авахана Астраханехь 1аш ву. Юридичесаки колледжехь доьшуш ву. И со волче ванза дикка хан ю. И документаш довчу хенахь и кху аг1ор хилла вац.\n– Ас цунна ма ца хаьттира хьоьга и. Суна хаа луург хьан к1ентан дестечун юкъаметтиг яра?\n– Вуно дика ду и шиъ вовшашца. Цо шен хьомен к1ант санна т1еоьцу иза, цхьа а совнаха х1ума доцуш, шен эмгаралла ца гойтуш. Шуна и йовза еза, вуно оьзда адам ду и шен схьаяларе хьаьжжина.\n– Цхьанхьа болх беш юй иза?\n– Шуна и тамашийна хетахь а болх беш ю. Ас дукхазза баьхна цуьнга вайна хьан болх ца оьшура, таро йолуш дара. Цу т1е ахь оьцург ч1ог1а к1езиг алапа а дара, битахьара ахь и болх. Амма и реза ца хуьлу. Марет университетехь лаборантка ю. Иза кандидатски диссертаци язъеш ю. Нейрохирург хила г1ерта и. Иштта сацам бинакха цо шен хьалхалера ц1ийнада велча.\n– Стенах велла иза?\n– Оха-м авари хилла велла олу. Онкологи яра цунна, вай долчохь Дала диканиг дойла! Церан доьзалехь и ун кхетта масех стаг велла. Нисвелла стаг вара цуьнан майра. Лазар кхетта ши шо а далале къена стаг хилла д1ах1оьттира. Цуьнца бала лайна ю и. Америке, Германе, Израиле а вигира цо и. Г1о ца хилира. Дукха бала лайра цо и бахьанехь.\n– Хьуна вевзаш вара цуьнан ц1ийнада?\n– Хаъ. Иза а, х1ара а, ший а девзара суна. Гуьмсехь вайна гена боццуш 1аш бара уьш. Хаза, товш зуда ма ярийца х1ара х1етахь а, гиначун б1аьрг т1ех1уттуш. Тхойша вовшахкхетачу хенахь сан шовзткъа шо дара, цуьнан ткъей берх1итта.\n– Кхин д1а а дийцал, – т1едожийра Зубайрас.\n– Сан йиша Селимханова Седа. Дакаев 1аламан зуда. Иза шен ц1ийнаден фамили т1е ца елира. Сан жимах йолу йиша ю и. Иза лор ю. Болх беш 1илмана-талламан институтехь ю. Йо1 ю церан а. Хаац Седас и шен майра муха лов. Цуьнан дог-ойлане хьаьжча, цунна уллохь цхьа дика стаг товр вара, х1ара йохкунча а йоцуш. Я цхьа яздархо, я политик. Х1инца майрачуьнца бала ловш ю Седа. Сол ялх шо жима ю и.\n– Уьш кест-кета хуьлий шоьгахь?\n– Наггахь бен ца хуьлу. Цу дийнахь а цхьана гергарчу стеган зуда йоссийначе даха детталуш дара тхо цхьане.\n– Х1унда? – хаьттира Зубайрас. – Уьш хьалха цига д1а а бахана шу цаьргахь вовшахкхета ца мегара. Я шуна уллохь бара зуда йоссийнарш?\n– Седин шен х1уманаш ду-кх. Вешица еана ша алархьама. Т1е ас сайн «Мерседес» т1ехьверг схьа а кхайкхина, машенахь ма дахара тхо. Дуьххьара-м вайн лулахой бара тхоьца бахка кечбелла. Церан цхьа г1уллакх нисделла ас Седа кхайкхинера. Ша еза-йоккха лелор дезаш ма яйца и.\n– Шу д1адаха арадовлуш схьакхечира Седий, цуьнан майрий я хьалхо баьхкинера уьш?\n– Мел лахара кхо сахьт хир дара уьш чукхаьчна. Арадовла ахсахьт долуш кхиберш баьхкира. Тхо чай молуш долуш, тхан нус, сан секретарь кхечира чу.\n– Сихмалол хьо, – дийхира Зубайрас. – Х1ета хьо ц1ахь хьайн х1усамненаца вара, хьан йиший, нуцций деача. Иштта дарий и?\nХутаев Муса шен блокнота т1ехь йозанаш деш вара.\n– Ахь боху цул т1аьхьа кхин а ши адам деара шайга. Уьш муьлш бара?\n– Тамаев Руслан, цуьнан х1усамнаний дара. Руслан вайн телевиденехь режиссер ву.\n– Журналист вуй и? – дуьххьара хаттар дира Хутаев Мусас.\nСелимханов оьг1азвахара цуьнан тамашийна аз хезча.\n– Иштта хабар х1унда дуьйцу ахь, х1ун хилла телхина ду хьан аз, я сох цавашаран кеп ю ахь х1итториг? – хаьттира Мовсар Хамидовича.\n– Мусан лакхара балда ду урс кхетта хадийна. Цуьнан мекх долу дела и гуш дац, – кхетийра Зубайрас. – Хьан хьаша режиссер вара?\n– Вара бохург х1ун ду, иза-м х1инца а волуш ву, – реза ца хилира Селимханов. – Оха доьзалшца гергарло леладо масех шо а ду. Тхан зударий а бу вовшийн доттаг1ий, цхьана институтехь болх беш а бу. Иттех шоду уьшгергарло лелош болу а.\nЗубайрин тидамах ца хьулделира зударех лаьцна дуьйцуш Селимханов мелла а къийлалуш хилар шегара цхьа совдерг даларна кхоьруш санна.\n– Суна хетарехь хьо кхеташ хила везара тхан тидам алсамо режиссерана т1ебоьг1на хиларна, – кхетийра Зубайрас. И цхьа хьалхалерачу оьздачу, куьг-ц1еначу нахах ву. – Со кхетарехь баьхкиначарах Тамаев цхьаъ вара прессица гергарло долуш. Аьр вай, журналисташна юкъахь а цуьнан дуккха а хьеший хилар.\n– И бакъду, – дагахь а доцуш велакъежира Селимханов. – Амма Руслан вевзаш хила веза цуьнах йолу шеконаш д1аяхархьама. Иза-м хьаха ву ч1ог1а оьзда стаг, к1еда-мерза а волуш. Шен доцучу г1уллакхе г1ертар волуш а вац. Тешнабехк цуьнца хир бу ца моьтту суна. Цул атта-м ас айса цхьаьнга дагахь доцуш кховдо тарлора и документаш, Руслана оьцур дацара уьш схьа. И воккха интеллигент, «шира коммунист» ма ву, мегар дуй аьлла бен х1уманах куьг 1уттур доцуш. Илланчаш бардаш дукхабезаш а ву, шена а дуккха а иллеш дагахь а хаьа. Ша профессор Лакха-Неврера Зайнди санна фольклор дукхаезаш а ву. Ша гитара а локху. Х1ан-х1а иза хуьлийла а дац.\n– Цуьнан зуда? – хаттар дира Зубайрас. – Шен майрачун карьерни г1уллакх тодархьама цо дан тарлой и саннарг?\n– Теори т1едаьккхича-м тарлуш х1ума ду и, – жоп делира Мовсар Хамидовича. Тхо доьзалшца доттаг1алла лелош долу масех шоду. Стохка Сочехь цхьане са а даь1на оха. Цо а оьцийла дац сан документаш.\n– Адамех болу хьан тешам стенна т1ебоьг1на бу? – тамаша бира Зубайрас.\n– Х1ан-х1а, иза тешар дац. Муххале а адамаш довза хаар ду. Тамаевг1арах со уггар т1аьхьа хир вара шек, нагахь и г1уллакх кхоже дуьллуш хилча а. Уьш шайна бевзича шу а сайна т1етовр ду аьлла хета суна.\n– Хьовсур ду вай, – шеконе дуьллуш жоп делира Зубайрас, – цу т1е дисина кхин а яхалг1а цхьаъ адам ду ахь шех лаьцна х1умма а алаза-хьан вешин зуда. Нус а, секретарь а ерг массарал а т1аьхьа еана ю цу дийнахь чу?\n– Яц. Иза сан йиший, нуц деача еара. Тамаевг1ар бахкале а дара и. Ас айса кхайкхина яра и цхьадолчу кехаташка хьажа. Цу юккъехула шен нотариальни контора ю цуьнан, цигахь болх беш а хиларна, суна сих-сиха г1о до цо цхьацца кехаташ яздеш, кечдеш, ч1аг1деш. Цо цабеш болх бан а бац.\n– Исаннарг сих-сиха дой ахь цуьнга г1онна кхойкхуш?\n– Х1ан-х1а, ца до. Амма нислуш меттиг бог1у. Ас шуьга ма элира со Г1излара ваха кечамбеш вара, цундела схьакхайкхира ас и сайн некъан кехаташ т1ехь г1алат ду-дац хьажа. Ма хиллара аьлча, цунна т1аьхьа машенахь вешин к1ант вахийтира. Охашимма жимма сан кабинета чохь болх бира.\n– Х1ета и хьан кабинета чохь хилла-кх?\n– Хилла дера.\n– Хьо ара а цавелира и чохь йитина?\n– Велира. Суна хетарехь, цуьнах цатешар сонта х1ума ду. Сан дукха кехаташ девлла цуьнан карахула чекх. Цкъа а х1уманна т1ехь суна ямартло йина а, я шех чекх са гайтина а яц иза. Оцу кехатех ша духкуш хилча пхи-ялх эзар доллар бен доккхур дацара цо. Ас сайн белхало санна д1а а язйина баттахь ши эзар доллар луш ма ю иза. Цу тайпа болх цунна яларх карор бац.\n– И нусса-м лакхара оклад йолуш ю хьан, – велавелира Зубайра. – И алапа ведомостаца луш ду ахь цунна, налогови инсппекторш ИП-на т1аьхьабевлла эзар сом баттахь лахьон г1ерташ лелаш а болуш?\n– Дац дера, – оьг1азвахара Селимханов. – Ведомостица ши б1е доллар бен ма цало ас цунна. Дисинарг иштта д1ало-кх, моллина а дайна саг1ина, конверт чохь. Со тешна ву аш налогови инспекторшна информаци лур яц аьлла.\n– Халахеташ делахь, и цадо оха, – жоп делира Зубайрас. – Наггахь ч1ог1а лаам лаьара тхуна цхьайолу жоьлкашцаьрга д1аяла. Суна хетарехь, хьоладайша шайна болх беш болчу нахана. «саг1ийна» конверташ чохь ло алапа. Цундела вукхара уьш шайна алапа шен хеннахь цало бохуш буьйцу. И бакъ моьттучу мискачу наха таро йолчарна сардамаш доьху, уьш нах бууш бу бохуш.\n– И болх лелабо массо а нахана болх луш йолчу компанино бохург санна, – велавелира Селимханов. – Тахана цхьа а вац пачхьалкхах тешаш. Цундела налогаш а ца токху, массара а ала-м олу Россехь налогаш ялар пайдехь ду. Ерриг кхойтта процент ю. И г1олий ма ду шовзткъа, я шовзткъей итт процент йоккхучу кхечу пачхьалкхашкахьчул. Налогаш цатакхар вон ма ду. Делахь а пенсехь болчу нахана дукха ясакх ю и.\n– Керла политэкономи хьоьхуш ма ву х1ара-м вайна, – элира Зубайрас, Мовсар Хамидовична т1е а воьрзуш. – Керланиг 1амаде хьайна Муса. Царех олу хьуна махлелоран керла юкъаметтигаш. Ткъа х1инца хьайн белхало йолчу вешин зудчух дийцахьа тхуна?\n– Тарамова Зарема. Цуьнан ткъей итт шо ду. Вешега яле дуьйна соьца болх беш яра. И ц1ера Теркайисттера ю, Беной юьртара. Лакхара образовани ю. Мехкдаьттан технически университетан экономически факультет яьккхина ю. Шен вешин офисехь и гича ялийна ю Салман Хамидовича. Шолг1а образовани юрист. Х1инца Гуьмсерачу цхьана нотариальни конторан директор ю. Дика накъост а ю. Психологехула белхаш язбеш ю. И кхузаман турпалхо ю.\n– Цхьаммо йовзийтина схьаэцна-м яц ахь и балха?\n– Дера ю. Тхан махлелоран компанино лорий хоржу белхахойн контингент. Вевзаш воцург, цхьаммо шех жоплуш воцург аьттехьа а ца вуьту оха. Хьалха, йолалучу хенахь, «Мегафон» телефонни компанехь болх беш яра и. Шена т1едехкиначу г1уллакхашца дика ларош а яра. Бакъду алапа диъ б1е доллар дара. Цунна мелла а ахча даккха таро йолуш болх безара. Тхайн меттиг баьлча, ас схьаийцира иза. Юьхьенца вице-президентан г1оьнча яра, сайна дика евзича сехьа яьккхира. Цул т1аьхьа ши шо даьлча, сан вашас Салмана ялийра и. Юьхьенца марехь хилла юй, яций аьлла хабарш даьржира, кестта и эладита дижира. Зарема ша хаза, безамехь стаг ю хьенна а б1аьрг т1ех1уттуш. И чохь, уллохь хилар доккха ирс ду. Оцутайпана зудчунна дуккха х1ума гечдеш майранаш бевлла-кха тахана вайн юкъараллехь.\n– Цунна стенгара хиънера шуна белхало оьший? Гуьмсан районехь ма яц Беной юрт.\n– Цуьнан йиша яра тхан офисана генайоццуш марехь. Цуьнах дерг оха теллира. Заремина ала х1ума долуш аддам ца карийра.\n– Ма ягг1ара шун компане еана юй и балха? – хаьттира Зубайрас.\n– Яц хьаха. Цхьа «Ворхалг1а стигал» ц1е йолуш фирма яра Гуьмсехь. Нахера проценташ луш ахча схьаоьцура цара. И пирамида 1едало 1ора а яьккхина, церан хьаькам Олхазуров Маккхал чувоьллича еара и тхо долчу. Шен г1уллакх галдала доладелча, Олхазуровс дийхира соьга и балха д1аэцар. Баккъалла шен белхан декхаршца дика ларош ю и.\n– Хаза юй? – дагахь доцуш хаьттира Зубайрас.\n– Х1ун? – ца кхета сурт х1оттийра Мовсар Хамидовича.\n– Аса-м иштта хьо тешаш болх беш йолу зуда хаза хилча дика ду аьлла бохура, – дерзо г1оьртира Зубайра.\n– Сан нус ма ю и!\n– Хилча х1ун ду. Хаза зуда х1усаман а, компанин а юьхь ма хуьлу.\n– Шена хьенна а б1аьрг т1ех1уттуш тайна стаг ю. Майрачунна а дукхаеза, хьо и хаа лууш велахь.\n– Ахь цунна т1е тидам х1ун аьлла бахийтина:дика белхахо хиларна, я кхин аг1онаш коьрте эцна?\n– Массо х1ума а цуьнан дика хиларна, – жоп делира Мовсар Хамидовича, жимма ойла а йина. – Цхьадолу адамаш ца хуьлу, хьуна ма гиннехь дуккхадезалуш? Т1аьхьа цуьнан болх бевзира, цуьнах х1уъатешон мегар дуй хиира.\n– Хьан х1усамнанас эмгаралла-м ца лелайо?\n– Х1ан-х1а, сан зуда и сонта ойланаш йолуш яц. Цу т1е цуьнан кхин ю и х1инца. Сан х1усамненан бала бац тхан белхан г1уллакхийн. Сан ваша а тхан юкъаметтигаш ц1ена юй хууш ву.\n– И ша ду т1аккха, – корта та1ийра Зубайрас. Х1инца ялх адам дагардина девли-кха вай. Хьан нуц воцург, бизнес лелон г1ерташ и цатовш волу, вукхарах массарах а тешашву-кх хьо?\n– И сецна бакъдерг ду, цундела веана со шу долчу.\n– Хьо билггал тешна вуй Гуноевс зорба тоьхна долу документа хьайн кабинета чуьра дайна хиларх?\n– И шеко йоцуш ду. Цигахь цхьацца билгалонаш яра сан кехаташ т1ехь бен хила таро йоцуш. Царах дерг ура-аттала банкехь а ца хаьара, шаьш сан ахчана г1уллакх леладахь а. Х1ан-х1а, кхузахь цхьа а шеконаш яц. Гуноевс пайдаэцна кехаташ сан кабинета чуьра лачкъийна ду.\nЗубайра Хутаев Мусага хьаьжира. Вукхо белшаш та1ийра:мухха делахь а г1уллакхан йист яккха дезарг Зубайра вара.\n– Маца йиш хир ю хьан вай шайх лаьцна дийцина долу ялх адам вовшахтоха? – хаьттра Зубайрас.\n– Шуна луъучу хенахь, – цецвелира Мовсар Хамидович. – Лаахь тховса сарахь а схьагулбийр бу вай уьша-м. Шаберраш Гуьмсехь бехаш бу, цхьа а цхьанхьа а вахана а вац. Ас уьш берриге сайн даче гулбийр бу. Цу вовшахкхетаран цхьанне а бала а хир бац.\n– Кхана ахь уьш гулбича дика хир ду, – билгалдира Зубайрас. Кхана сарахь ялхе а цхьа бахьана а лахий, чу кхайкхахьа дууш-молуш 1ийр ду вай, алий. Сой, Мусай кхайкха, кхин сов аддам ма хилийта цигахь. Вай мича бахьанийна гулло а, тхойша мила ву а цхьанне а ма дийца. Там бу вай вовшахкхетаран жам1 дича, арадаьккхиначу г1уллакхан цхьа йист яла а.\n– Делахь-х1ета шу реза ду-кх сан г1уллакх т1елаца, – самукъадаларца элира Селимхановс. – Ас шуьшинна т1аьхьа машенахь стаг воуьйтур ву.\n– Мухха делахь а кхана сарралц сан ойла ян хан ю хьан г1уллакх т1елоцу я ца лоцу аьлла къастам бан, – кхачам боллуш жоп ца делира Зубайрас. – Нагахь сан сацам хуьлий, со хьан хьешелхьалха хила везаш ву хьуна дачехь. Цуьнан а ойла елахь. Телефон тухур ю хьоьга.\n– Бартхили вайн, – корта та1ийра хьешо. Со 1уьйранна з1ене верву хьоьца. Со тешна ву, ойла а йина, хьо вухавериг цахиларх.\nМовсар Хамидович хьалаг1аьттира. Цунна шаьш диначу къамелахтам хиллера. Цо рогг1ана куьг лецира Мусан, Зубайрин. Ара а ваьлла, ша г1аларт санна вайра и урамехь. Цо машен латош а ца хааделира.\nХьешан г1ар чохь тийча, Муса хьала а г1аьттна кухни чувахара. Мовсар Хамидовича хи мийлина стага дила х1оьттира иза. И дича, цо деанчу г1уллакхан харцонах шаьшшиъ ц1анлур волуш санна. Зубайра доттаг1чуьнга хьажира. Стенна делахь а цхьана х1уманна реза вацара и.\n– Хьан безам бац моьтту суна оцу стагехь, – велавелира Зубайра.\n– Бакъду, со реза вац цунна, – схьа а ца хьожуш элира Мусас. – Ахь айхьа а ма олура и тайпа нахаца г1уллакхаш цалелор тоьлу. Цкъацц1а со хьох цакхетакхий. Стенна оьшу хьуна и Селимханов?\n– Кхузахь кхин ду. Цо вуьйцуш волу Гуноев Хьаьмид суна вевза. Сенсаци езахь а харцлуьйр волуш вац и. Цо дуьйцучу «Зама» газетан редактор сан шича Сайдмагомедов Ахьмад ву. Дика фельетонисташ бу журналисташ:Гуноев Хьаьмид, Гатаев Хьасан, Дуциев Абу. Редактор цхьана берриге а хала бохкуш нах бу уьш. Царна санна ахча оьшуш адамаш тахана хир а дац. Делахь а ца бохкабелла уьш. И санна адамаш мел ду вайна юкъахь къам галдала йиш яц.\nОцу журналисташна дика хаьа Аргунерачу шекаран заводо 20 эзар тонн шекар х1ора шарахь доккхий. Шена мел дукха мах баларх Нохчийчохь шекар а доцуш и дозанал арахь духкур долуш вац заводан директор Хамидов Т1уьрша а. Ма дарра аьлча, вайн республикан хьашташна шарахь 15 эзар тонн шекар тоьа, массо районехь лимонадни цех хилча, 10 кондитерски фабрикина, туьканашкахь дохка. Селимханов санна болчара кхачанан сурсатийн къоьлла х1оттийна кху чохь.\nХьажахь, х1инца кхуьнга шен стоьла чуьра кехаташ лачкъор цаладелла, ша дина зен гуш а дац. Вай коша г1о хьо болх!\nИ мухха делахь а Селимханов ша бехкен ву шен гонна юкъахь айкх хиларна. Ойлаел ахьа, мила вара Селимхановн чохь цуьнан документаш довш? Цуьнан зуда, нус, йиша, нуц, церан гергара нах. Царах цхьаммо и ямартло йинехь вайна къеггина гучудолу кхин х1умма дацахь а цунна шен хьеший дика бевзаш цахилар. Дерриг талламе диллича, кхин а боккха г1урт хила тарло церан юкъаметтигашкахь. Оцо а жимма дог доуьйту и хилам ахка. Хилларг х1ун ду ма дарра хаа. Суна хетарехь вайшинна зен довр дац и къола таллар.\n– Дика ду. Реза ву со и талла, – элира Мусас. Хьуна-м мичча хенахьа кара а бо талла чолхечу хиламийн г1урт. Нагахь хьуна соьгара г1о хир дуаьлла хетахь г1ур ву-кх вайша оцу керлаваьллачу хьешан шуьне.\nМовсар Хамидовича 1уьйранна итт долуш телефон туьйхира. Зубайрина хезира цо автоответчикт1ехь шеца з1ене валар доьхуш бен хаамаш. Резавоцуш трубка схьа а эцна, вуса а велла д1ах1оьтира и.\n– 1уьйре дика хуьлда хьан! – боккхачу айамца элира Селимхановс. – Сама-м цаваьккхи ас хьо?\n– Самаваьккхи, – к1оршаме жоп делира Зубайрас, – иза-м доьхна х1ума дацара.\n– Ткъа доьхнарг х1ун ду вайн? – озавелла хаьттира Мовсар Хамидовича.\n– Деллахьа, ма дог цадог1у-кх сан шуьга хьошалг1а ван, – ма дарра д1ахаийтира Зубайрас. Т1аккха трубкичу вехьаш садоь1уш резавоцу Селимханов а хаавелла, кхетош элира:-Суна цатов и хьан истори. Суна товш дац хьан х1усамехь кехаташ дайна хилар, т1аккха хьан уггаре а уллорачу нахе со царах цатешаш хилар д1ахаийта а. И тайпа х1уманаш хьо толош ма дац, накъост Селимханов.\n– Хаьа суна а, – дагахь доцу жоп делира Мовсар Хамидовича. – Оцу историно со а ма ваьккхина дикка гал, хьуна ма-дарра хаа лаахь. Цундела ма веана со хьо волче сайна г1о деха а. Хьол тоьлла накъост ишттачохь суна карор вац ма аьлла хьо вевзачара. Ас хьоьга и цкъа даре ма дина. Хьан бакъо ю соьца къоршаме хила. Хьайна ца лаахь хьан мичча хенахь вайн барт бохо йиш ю, ц1ена аьлча-м вай и х1инца а бина ма бацийца.\n– Хьо сох ца кхета, – элира Зубайрас. – Ас сайна башха д1оггара цатов боху и тайпа г1урт кегор, ас ца боху айса и таллам бийр бац. Эххар хьо бакълуьйш хила а ма там бу, соьгара г1о дезарна т1ехь. Х1инца вай къу 1ора ца ваьккхича юхахула цо кхин а ма дийр ду къола, царал а оьшуш долу документаш а дихьна. Маца йоуьйту ахь машен?\n– Хьуна маца яийтича г1оле хета? – сихха жоп делира Селимхановс. – Ахь аьллачу ханна д1айоуьйту-кха ас.\n– Мел хан ер ю сан некъана?\n– Мел лахара а пхийтта-ткъа минот еза. Сан дача Рамзан Ахматовичан резиденци йолчу аг1ор, Грозне боьдучу некъаца ю.\n– Шеко яцара сан хьан дача дикачехь хирг хиларан, – элира Зубайрас. Доцца аьлча, кхоъ долуш схьаяийта ахь хьайн машен, хьалхе дуьйладелча буьйса йолале дерзор ду вай.\n– Баркалла, со тешна вара ахь барт бохориг цахиларх, – хаийтира Мовсар Хадидовича. – Со суо вог1ур ву машенахь. Тахана балха т1ехь совещани ю тхан, амма ас иза сихха чекхйоккхур ю. Баркалла сан г1уллакх т1елацарна.\nТелефон охьа а йиллина, кухни чувахара Зубайра, х1ума яа дагахь. 1уьйранна чай молий 1адда 1аш 1едал дара цуьнан. Хьалха цхьа кхехкийна хоий, сийна хох буура цо, х1инца воккха мел хили а чайна стакий, пичени кхоллий дерзадо.\nХьалха ша Шелахь уголовни розыскехь волуш, т1аьхьа Веданара РОВД начальник болх беш, 1уьйренца дика х1ума юуш 1едал дара. Хьалхара т1ом балале Гуьмсан г1алин отделан начальник вара Зубайра. Цигахь секретарша яра г1умкин йо1. Цо ша балха йог1уш йоттий котам яхьура. Чомехь кечйора цо и. Х1инца доьзал Устрада г1алахь 1аш бара. Шен детективни агентство яра Зубайрин. Офис Аргун г1алин поселкехь яра. Кхо чоь йолу квартира Зубайрас шен чоьтах эцна яра.\nХ1ума а йиъна, цо Хутаев Мусага телефон туьйхира. Кхоъ даьлча кийча хила везий хаийтира. И Шелара схьа а оьцуш, ваха дагахь вара Гуьмсе. Офис чохь ц1ано латтош йолчу зудчуьнга телефон туьйхира. Цуьнца бина барт бара Зубайра ц1ахь воцчу деношкахь чоьнаш ц1анйийр ю, меттанаш а дуьттур ду аьлла. Зубайра ша болх бечу хенахь цхьа сов адам чохь дезаш вацара. Детективан беррриг болх ойла яр, хьесапаш, дерриг шен хьекъалехь кегор, хиллачун кхоччуш дуьхе кхиар бу.\nКху т1аьхьарчу заманахь шена цаоьшуш, хаттаза т1евеанчу стагах куьйла йолура Зубайрина. «Хаарш ахь церан сагатдаре хьажжина совдовлу» – аьлла хьекъалчаша. Цо г1уллакхаш дукха мел толлу а, совнаха ойланаш ян хан ца юьсура. Цунна дукхахьолахь ша виса лаьара, книга а йоьшуш аг1орвала хан хилар дара цуьнан даго сатуьйсу совг1ат. Цкъацц1а и ша-шех цецволура чуьра аравалаза масех де даьлча. Интернето дукха хан д1алоцура. Т1ом болчу хенахь, оьрсийн салташа чохь эрадаьккхинехь а, библиотекин а доккха дакъа данза дара. Книгаш боккха бахам хетара цунна.\nКхозлаг1чух ах даьлча Селимхановн машен схьакхечира. Зубайрас шен сира костют а, сийна баьццара коч юьйхира. Леррина хаьржира галстук. Лаха охьавоьссича, социйлехь лаьтташ машен гира цунна. Жимчу стага охьа а иккхина не1 д1айиллира.\n– Ша ван дагахь хиллера Мовсар Хамидович, амма кечам бан хан ца тоьа шена аьлла со хьажийна цо, – элира жимчу стага, могаш-парг1ат хаьттиначул т1аьхьа. « Ма сиха а боьлла х1ара къуй элийн амалан моттарг1анех», – ойла йора Зубайрас.\nМашенахьверг руль хьалха а хиъна, вухавирзира.\n– Шела яхийтал. Махка т1е некъ хьаьвзачу гоне. Дисинарг т1аьхьа дуьйцур ду вай, – хьийхира Зубайрас. – Цигахь схьаэца везаш кхин цхьаъ а ву вайн.\nМашен д1айолаелира. Шофера яйн музыка латийра.\nЧеченская страница Гапураева, Чеченское правовое наследие (история чеченских государств)


Экстрасенс т1е вахана дарба лелон мегий?\nХIинццалц схьа вайна бевзина болу «экстрасенсаш» бозбунчаллин дакъа долуш бу. Цара лелочух лаьцна кхечаьрга хаьттича а, уьзза билгалдолу. Масала, суна бевзинчерах цхьаболчара лелош хиллачу «дарбанна» юкъахь дара эшарш лекхийтар (оьрсийн маттара аьлча «зарубежный медляк») а, гипноз яр а, хIун ду ца хуу хIумнаш дешар а, иштта кхидIа а. Цара массо меттехь дIадиттина кехаташ дара, шаьш массо цамгарна дарба а до, шаьш лачкъийна а, яйна а йолу хIума мичахь ю а олу, иза хьан лачкъийна а олу, иштта и маьIна долу кхи хIуманаш а. (Бакъду, меттигерачу кегийчу-наха, шайн «музыкальни» гIирсаш лачкъийна дIабаьхьчи, иза хьан дина-м ца хиира царна, йа и гIирс мичахь бу а ца хиира). Цул совнаха, оцу шина «экстрасенсах» цхьаъ ша стаг ву а бохуш, зудчуьнан хьесапехь вара – духар а зударийн духарх тера дара, лелар а сетташ дара, ур-атталла хьаькхна басар а дара. Доцца дийцича церан болх жинийн гIо доцуш бацара. Иштта бара вайна бевзинарш. Ткъа кхечанхьа царна тIебахана леллачу нахе хаьттича а, йа уьзза «жинийн базар» хуьлу, йа нах Iехор хуьлу. ХIара хаттар динчул тIаьхьа, цхьана гIалгIай-Iелам стагца дийцаре дира ас хIара, цо ша шен накъостаца ваханера элира, цхьана «экстрасенсана» тIе. Чувахале айатул-курсий а дешна чувахана хилла иза, тIаккха хIокхуьнан накъостана дарба дийриг «хьехархо» хилла, хIокхунна дарба дийриг «дешархо» хилла. ДегIа тIехула куьйгаш хьийзийначул тIаьхьа, шен «хьехархочуьнга» а хьаьжна, хIокхунна дарба дечо аьлла: «ХIумма а хила-м ма ца хуьлу сан?! (Что-то ничего не получается)». ХIокхуьнан накъост-м хIинца а цомгаш ву бах. Ткъа оцу шимма лелийнарг бозбунчаллийца доьзна хилла хила а мега, ца хила а мега, бозбунчалла иза ца хиллехь а нахера харц ахча даккхар ду цара лелийнарг, нах Iехор ду.\nИштта, хIинццалц схьа вайна бевзина болчу оцу «экстрасенсаша» лелориг теллича, иза цхьатера ца хилар го – цхьадерг шеко йоцуш бозбунчалла ду, цхьадерг нах Iехор ду, цхьа дерг нах тилор ду. Цундела, бозбунчалла лелочу «экстрасенсашна» тIе а вахана «дарба лелор» мегаш дац – бусалба дино хьарам дина ду бозбунчалла; нах Iехочарна тIевахана «дарба лелор а» мегаш дац – бусалба дино хьарам дина эрна даьхни дайъар (исрáф дар) а, нах Iехорца церан даьхни даар.\nТкъа бакъдолу дарба шиъ ду: вайна массарна а бевзаш болчу лоьрийн дарба а ду, бусалба дино делла дарба а ду. Делан къинхетамца, тахана лоьраллин хаамаша а, цуьнан гIирсаша а, талламаш бечу лоьраша а чIогIа баккхий кхиамаш бина, иза юха а, тIаккха а боккха Делан къинхетам бу. Цундела, нагахь санна шен лазар лоьрашка дарба далур долуш делахь цаьрга дарба дайта деза. Нагахь санна иза цаьрга дарба далур долуш дацахь, бусалба динан дарбанца дарба дан деза. Ткъа бусалба динехь уггар коьрта, уггар дарбане дарба Делан дош Къуръан ду.\n«Шеко яц, Сийлахь Къуръан а, Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьадеанчу Суннатехь долу доIанаш а пайдане а, кхачаме а дарба хилар. ×Ахь ала: иза (Къуръан) Делах тешначарна куьйгалла а ду, дарба а дуØ. ×Оха доссадо Къуръанах (аяташ), Делах тешачарна дарба а, къинхетам а шайца болуш долуØ ХIокху аятехь еана йолу дакъалг «мин» - билгал хIума гойтуш дакъалг ю. Цундела, Къуръан ша-дерг дарба ду, лакхарчу аятехь деана ма-дарра. ×ХIай адамаш! Шуьга кхаьчна хьехам шун Делера, кийрахь дерг туодеш долу дарба, нийса куьйгалла, Делах тешаш болчарна къинхетамØ.\nКъуръан кхачаме долу дарба ду массо деган а, дегIан а цамгаршна, дуьненан а, эхартан а цамгаршна, делахь а, массо неха ца нисло цуьнца дарба лелор. Цомгаш волчо баккъалла а лело ма-деззара, дикка цуьнца дарба лелийча, цунах теша а тешаш, ша-дерг иза тIе а лоцуш, даггара цо цуьнца шена дарба дича, цхьане цамгаро йийр яц Къуръанан дарбанна дуьхьало. Муха йан лур ю цамгаршка дуьхьало, стиглан а, лаьттан а Эла волчу Делан къамелана доьхьал, ша лаьмнаш тIе доссийча уьш лалийна дIадохур долуш долчу, йа ша лаьтта тIе доссийча иза хадийна юкъах чекхдер долуш долчу».\n«Имам Ибнул Къаййима – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Ткъа, Къуръано шена дарба ца динчунна Дала дарба дийр дац, Къуръанах тоам ца хиллачунна Дала тоам а бийр бац».\nЦундела, билггал дарба дуй хууш долчу Къуръанан а, Суннатан а дарбанна тIеберза беза бусалба нах, шеконаш йолу хIуманаш а, хьарам долу хIуманаш а Iадда а дитина.\nДала шун цомгачунна а, массо бусалба нехан цомгаш болчарна а маршалла дойла.\n «Къуръанаца а, Суннатца а дарба дар - Жайна яздинчуьнан дешхьалхе».


Келой — Википеди\nнохчийн меттан шуотойн диалект\n• шира. мохк Шуота\nКелой (Хьал-Келой, Йукъерч-Келой) — нохчийн тайпанийн йукъара цхьаъ. Тайпа шуотой йукъадогӀу. Советийн пачхьалкхан а, партийн а гӀуллакхо, нохчийн йаздархо а, поэт а хиллачу Мамакаев Мохьмада келой тайп нохчийн тайпанийн йукъахь билгалдина.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Келой&oldid=6063442»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 22 июнь, 19:43.


Дагестанехь куьйгалхо хийцина: Васильев - дIавахна, Меликов – веана\nДагестанан куьйгалхочо Васильев Владимира дитина шегара дарж. Цуьнан бахьана ду боху Кремлан сайта тIехь Васильевн могашалла эшар. Президентан Путин Владимиран сацамца, Дагестанан куьйгалхочун дарж ханна, рогIера харжамаш тIекхаччалц, тешийна Меликов Сергейна.\nХьалхо масийтта хаамийн гIирсо информаци яржийра, Васильев даржах мукъавер ву, цуьнан метте инарла-полковник, Ставропол-мехкан цIарах Федерацин кхеташонера сенатор Меликов хIоттор ву, аьлла.\n71 шо кхаьчна Васильевн. Кхаа шарахь Iийра иза Дагестанан коьртехь. Цо куьйгалла дечу юкъанна махкахь лецира массех лаккхара куьйгалхо, шайлахь ХIинжа-ГIалин мэр Мусаев Муса а, премьер-министран декхарш кхочушден Гамидов Iабдусамад а, цуьнан гIовсаш а, хьалха махкахь куьйгалла динчу хьаькаман ваша Абдулатипов Раджаб а волуш.\nВасильевн метта веъначу Меликов Сергейн 55 шо ду. Иза Ставропол-мехкан сенатор вара Пачхьалкхан Думехь. Ткъа цул хьалха иза Iийна президентан Къилбаседа Кавказерчу векалан даржехь.\nРБК агенталлин хьостанашна хетарехь, Меликовна Кремло дарж тешор дозу иза ницкъхо хиларца а, цунна регион йовзарна а, иза тайпа-тукхамийн зIенаша лаьцна веха хьаькам вацарца а.\nШайгара даржаш хенал хьалха охьадахка тарло Кхарачой-Чергазийчоьнан, Къилбаседа ХIирийчоьнан куьйгалхоша а. "Минченко консалтинг" холдинго кечйинчу "политикан чIагIонан рейтинганна" тIе а тевжаш, яздо оцу хьокъехь "Ведомости" газето.


Керда алапат кхеллача ханах — Сердало\nКарарча шера 80 шу дуз гIалгIай къаман Iилманхоша тахан вай леладеш дола, эрсий алапаш ларде а ийца, хьадаь алапат (алфавит) тIаийцача денз. Хьалха хинна Мальсагов Зоврбика оттадаьр латински алапашца дIаяздаь хиннад. Эрсий йоазув лелача Россе дахача вай берашта низткъало хиннад из Iомаде. Цудухьа, цар гIулакх аттача а доаккхаш, эрсий алапий кIийлен тIа кхеллад кердадар. Цунна юкъе, вайна ховш ма хиллара, 46 алап да. Царех 33 эрсийдараш да, юхедиса кхойтта гIалгIай алапаш санна лархIа деза. Уж да 12 шолха алапи 1 ( I ) цхьалха алапи.\nДувцача алфавитаца да мукъа а мукъаза а оазаш, зовне а къора а оазаш белгалъераш, пара бу оазаш гойтараш. Алапаш шоаш 46 дале а, оазаш белгалъераш 45 мара дац, хIана аьлчаь (кIаьда хьарак) оаз белгалъеш дац вай метта юкъе. Цул совгIа, кIаьдал хьахьокхаш а лелац из, дIаоалаш кIаьда хозаш дола дош вай меттала дIаяздеча хана, кIаьда хьарак доацаш, язде деза. Иштта я цу хьакъехьа оттаяь бокъо (правило).\nЦхьадола алапаш бокъонца гIалгIай дешашца вIалла лелаш хилац, уж лел кхыча метташкара хьаийцача дешашца. Масала, ё, щ яхараш алхха эрсашкара хьаийцача дешашка лел: самолёт, вертолёт, пулемёт, иштта кхы дIахо а. Из ала деза щ яхача алапах а. Из а эрсий кIезигача дешашка мара лелац: щётка, щука.\nКIезига нийслучарех да вай метта юкъе ы яха алап шоашца язду дешаш. Царех да бIы, зIы , ды (скакун), кхы, кхыдар, кхыъкхе, и.кх.дI.\nДувцаш дола алапат тIаийцача шера арадаьнна хиннад «ГIалгIай метта грамматика», из а хиннад кердача алапашца яздаь а школашка деша дагIача берашта лаьрхIа а. Из оттадаьраш хиннаб Оздоев Iабдуразкъий ИбархIими Озиев ИсмаIала Салмани.\nТахан а каст-каста хаза йиш я, гIалгIай мотт Iомабе хала ба, оалаш бола нах. Ма тешалаш царех. Эрсий мотт ховча сага, цул аттагIа Iомабе мотт кхы цхьаькха хуле тамаш я. Цун Iомаде дезараш дерригаш 13 алап мара дац. Фу хала да уж Iомаде? Наьна меттаца безам болча сага цхьан-шин дийнахьа Iомадергда уж.\n← Лермонтов – гIалгIай меттала\nУстазах дола хьалхара йоазош →\nБер школе дахийта кечдар


Инфоурок / Другое / Конспекты / Урок по чеченской литертуре 6 класс. "Некълацар" (Бексултанов М.Э.)\nУрокан чулацам: М.Э.Бексултанов «Некълацар.»\nУрокан ц1е: «Г1иллакхийн хазна».\nУрокан тайпа: керланиг довзийтар\nУрокан кеп: тобанашкахь болх бар.\n1)1аморан: идейно-тематически чулацам бовзийтар.\n2)Кхиоран: дийцар нийса, эстетически т1еэца г1о дар,къамелан тассаман къастош ешаран аг1онаш ч1аг1ъяр,барта къамел кхиор.\n3)Кхетош-кхиоран:Г1иллакх-оьздаргаллин хьостанаш довзийтар; адамийн 1ер-дахарца г1иллакхан йолу з1е йийцаре яр;\nГ1иллакх лардар-къам лардар,х1ора адамах доьзна хилар,декхар хилар.\nДе дика дойла шу бераш! Тахана вай дуьххьара гуш делахь а,ас сайн доккха ирс лору сайна шу гар а, довзар а. Х1унда аьлча,шух х1раннан хазачу яххьаш т1ехь,б1аьргаш чохь яздина ду-«оха хьоьга дика ладуг1ур ду, вай вовшех дика кхетар ду, керлачу хааршка кхача а хьовсур ду. Болх тобанашкахь д1ахьур бу вай.\nУрок х1окху байтаца йоло лаьа суна…\nСтих-ни «Г1иллакхе стаг гича»\nГ1иллакхе стаг гича,бала а байлой, Цамгарш а яйелла х1уьтту вай д1а. Сингаттам д1аболий,юьхь нуьре к1айло, Сихонца беша вайн кийрара ша.\nГ1иллакхо дох а до,бузабо кийра, Серло а туху вайн кортошна чу, Г1иллакхе воцучуьн дош а ду шийла, Декъазачарел а и декъаза ву.\nГ1иллакхе волчунна кховдайо, боху, Барх1е а не1 йоьллий ялсамане. Ткъа массо не1арна д1атухий дог1а, И шегахь йоцчунна –жоьжахате.\nДехийла заманахь сингаттам боцуш, Халкъана йовхо луш ирсе некъ беш, Куралла,харцо а дег1аца йоцуш, Махкана кхиаеш стом лата беш.\n1) –Г1иллакхах мичара схьадаьлла дуьйцу хезний шуна? Х1ун хаьа шуна цунах лаьцна?\n–Г1иллакх Ялсамани чуьра арадаьлла ду, Ялсамани чу духадерза дезаш а ду, ша лелочу нахаца.\n–Мел доккха маь1на гуш хилла нохчашна г1иллакх–оьздангаллехь.\n3.Урокан ц1е тиллар\n2) Цхьа шира дийцар дуьйцур ду аса шуна. Цхьане, цу дийцаран духе а кхуьур ду вай, жам1 а дийр ду вай.\nЗуда яло тохавелла мацах цхьа жима стаг.\n–Ахь бохху там а лур бу ала,– хабар дахьийтина к1анта шен езачу йоь1ан дега.\n–Дуьненан даьхни шен шортта ду, йо1 езаелла шена, рицкъа кхоор долуш вац ша. Вахана геланча хабар эцна.Тамашена жоп деана геланчас:\n–Эшахь томана а хир и, эшахь т1аьхьарчу т1аьхьенна хир и, цхьа х1ума ян бах къеначу стундас.\n–Х1ун ю техьа и дакъаза ма яларг?– аьлла к1анта.\n«Лело хала яц бах, 1ай а, аьхка а лело мегаш ю, ширлуш а яц бах мел лелорах. Зудчо а, стага а, жимачо а, воккхачо а лелош товш ю бах, чохь а, арахь а лелайо бах. Ворх1 стигланий, ворх1 латтаний юккъехь ворх1 лам бу. И ворх1 лам баьккхина хьо велахь, оьшуш дац х1умма а, оьшуш дац дуьненан рицкъа а, оьшуш бац там–товр а бах хьоьга.И лаьмнаш х1окху бустамашкахь ду – аьлла, бустамаш т1ехь долу тептар д1акховдийна геланчас.\n– Цхьане дахий вай и лаьмнаш? Нийса жоп цхьане лахий вай? Г1о де вай оцу к1антана?\nТ1едиллар № 1 (слайд)\n1–ра лам бу хьуна диканехь а, вонехь а уллехь волу тешаме…(доттаг1).\n2–г1а лам бу хьуна адмаша вовше деш долу …(дика).\n3–г1а лам бу хьуна адаман адаме болу…(лерам).\n4–г1а лам бу хьуна дуьненан маь1на толлуш долу …(1илма).\n5–г1а лам бу хьуна сих ца веллачо баьккхина лам…(собар).\n6–г1а лам бу хьуна хьалхара пхи лам баьккхича дагна хуьлу…(кхаъ).\n7–г1а лам бу хьуна уггаре лекха лам…(г1иллакх).\nВорх1алг1ачу лам т1ера охьахьаьжчи, хьайна гинарг хьоьца хилахь, со реза ву хьоьца гергарло таса.\nЯлх элпах лаьтташ ду и дош. Х1ун ян аьлла стундас?\n-Тахана стенах лаьцна дуьйцур ду аьлла хета шуна?\n-Х1ун ц1е туьллур яра вай вешан урокана?(Г1иллакхийн хазна)\nСтаг мел говза велахь а, цуьнгара мел доккха хьуьнар даьллехь а, цунна т1ехь муьлххачу а кхечу стагана т1ехь доллу декхарш, оьздангаллин бехкамаш хилла. Халкъалахь ц1е д1аяханчу стага кхечарачул а ч1ог1а ларбан безаш хилла уьш, х1унда аьлча, адам цуьнга хьаьжна ду, цуьнгара масал эца, я цхьа осалниг далахь кхарда кийча. Г1иллакхашка хьаьжжина стеган мах хадорехь «къиза» а, дуьххьал д1а а хилла вайнах.\n–Дайн оьзда г1иллакхаш юкъара д1адовла, ширдала йиш юй те? Х1оккху урокан йохаллехь Бексултанов Мусан «Некълацар»дийцарехула оцу хаттарна жоп дала хьовсур ду вай.\nБексултанов Муса Эльмурзаевич вина 1954-чу шарахь ахархочун доьзалехь.Олхазар-к1отарахь ишколехь дешначул т1аьхьа Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университете деша воьду.Школехь волуш дуьйна хуьлу Мусан исбаьхьаллин литературица гергарло.\n1980ш. «Орга» альманаха т1ехь дуьххьара зорба тоьхна Мусан дийцарна , 1985-чу шарахь араяьлла «Мархийн к1айн г1арг1улеш» ц1е йолу дийцаран книга.Х1етахь дуьйна исбаьхьаллин литературехь шен ницкъаш зуьйш схьавог1у къона яздархо.Нохчийн Республикан яздархо Муса Эльмурзаевич «Дийцаран говзанча» аьлла ц1еяхана ву. Уггар хьалха цуьнан турпалхо оьздангаллех, нийсонах вуьззина стаг ву.\nНекълацар х1ун ду?Аш лаьцний цкъа а некъ?\nТекст йоьшуш вайна ца девза дешнаш д1аязде шайн таьптарш т1е.\n1)Дешнаш т1ехь болх.\nшамар ихна-хебаршка ихна долу.\nАьнгал-Олхазар –к1отархула охьадог1у хи.\nшагар- чекх са гун к1айн т1улг.\nг1ушлакхе-малх лаккха хьалабаьлла хан.\n2)Текста т1ехь болх.\n-Хьехархочо текст еша йолор.\n-Дешархошка коьрта кийсакаш ешийтар.\nШина а тобано ойла е х1окху сурте а хьовсий, дийциша х1ун ойла кхоллало шу дегнашкахь х1ара 1аса гича?\n(т1едиллар № 2)\n- Чекхъяха предложенеш:\n«Хьаша ца вог1учу керта ирс …..(дог1ур дац)».\n«Хьайгара г1иллакх ма даккхийта, нахера….(айхьа а ма даккха)».\n«Г1иллакх дезачунна генахь…(леха ца деза)».\n«Дикачу г1иллаккхо лайх эла вина, вочу… (амало элах лай вана)\n(т1едиллар № 3)\nТахана «г1иллакх» вайн коьчал хилар бахьана долуш вай цунна синквейн х1оттор ю. И х1ун ю довзуьйтур ду ас шуна. Синквейн – йоца литературни говзар, коьчалан башхаллаш билгалйохуш, пхеа мог1анах лаьтташ йолуш, шен къастийначу планаца язъеш а йолуш.\nСтенна пайденна ю синквейн?\n1) Дешнийн т1аьхьало (запас) хьалдолуш хуьлуьйту. (обогошает словарный запас).\n2) Кечам бо йоццачу т1аьхьалонна (запас).3.1амадо ойла кепе яло.4.Таро хуьлуьйту цхьана минотана (ханна) кхоьллинарг шех хаавалийта.5.Массеран а нислуш ду.\nСинквейн пхеа мог1анах лаьтташ ю.\n1-ра мог1а –ц1ердош.\n2-г1а мог1а –билгалдош\n4-г1а мог1а–предложени ялор.\n5-г1а мог1а – ассоциаци ялор (цхьанакхетар), цхьа дош даладо.\n(Ассоциаци–коьчалан дух тераллица юха карладаккхар. (Повторяет суть темы).\n1-ра тоба 2-г1а тоба\n1. Г1иллакх 1. Хазна\n2. (билгалдош 2) 2.(билгалдош 2)\n3. (хандош 3) 3. (хандош 3)\n4. (предложени ялор) 4. (предложени ялор)\n1.Г1иллакх. 1. хазна\n2.Оьзда, хаза. 2. Хьаште, тамашена\n3.Воккхавево, хазахоьтуьйту, цецвоху. 3. Воккхавево, хазахоьтуьйту, цецвоху\n4.Г1иллакх ялсаманера схьадаьлла ду. 4. Ненан мотт дахаран хазна\n5.Бахам. 5. Беркат\n(т1едиллар № 4) 1аса бохучу дашна кластер х1оттор.\n5.Урокан жам 1.\nСайн урок ерзош эра дара аса.\n–Нохчийн г1иллакх–оьздангалла, васт далош аьлча, цхьа лекха б1ов ю. Вайн къоман х1ора а чкъуро цхьацца кхериг буьллуш йоьттина, лакхаяьккхина.Цундела, х1ора нохчочун декхар ду и б1ов 1алашъяр, иза кхин а лакхаяккхарехь дакъалацар.Нохчийн г1иллакх–оьздангаллин г1ала замано а йохор яц, нагахь вайх х1орамма а иза 1алашъяхь, шен леларца, вистхиларца, дечу г1уллакхца.Иза лаьттар ю, нохчийн къам мел деха.\nЦу хьокъехь Делан Элчас Делера салам-маршалла хуьлда цунна аьлла:\nДелан Элчас - Делера салам-маршалла хуьлда цунна - аьлла: «ГIиллакх - динан ах ду».\nТкъа цхьана назманчас хьекъална а, гIиллакхна а юкъара зIе иштта йийцина:\nГIиллакх доцчохь Iилма хила тарлуш дуй?\n- Хаза хеттий шуна вайн урок?\n- Стенах кхийти шу?\n- Муьлха хаттар кхолладели?\n7.Вовшийн мах хадор.\n8.Ц1ера болх.Дийцар чекхдаккха.\nНомер материала: ДБ-085263


КIира: бераш цIадалийна Шемара, гIалгIайн жигархойн девнехь, Францехь лецначу нохчийн арз\nЛахьанан-бутт, 23, оршот\nБераш ц1адалийна Шемара Нохчийчу а, Дагестане а\nСоьлж-ГIаларчу аэропортехь охьадоьссина Шемахь ялх шо даьккхина ши бер далош догIу кема, хаам бо Грозный-Информ агенталло. 12 а, 15 а шераш долу йиша а, ваша а ду и шиъ: Абкаров Маьхьди а, ПетIимат а. Церан нанна а ца хууш, къайлах дас дIадигина хиллера и ши бер ша Шема воьдуш.\nБерийн нана дарбан хIусамехь Iуьллуш хиларна, аэропорте дуьхьал еанера Устрада-гIалара берийн ненана а, кхболу гергара нах а. Нохчийчуьрчу берийн бакъонашларъярхочо Хирахматов Хьамзата дийцира журналисташка, бераш могуш а, дикачу хьолехь а ду, шайн нана ган хьаьгна а ду аьлла. "Кхин а 60 бер ду вайн регионера Шемахь дуьсуш. Уьш цIа дерзон мел оьшу кехаташ кечдина оха", - Хирахматовс. Оьрсийчоьнан омбудсменан Кузнецова Аннин гIоьнца цIа дерзийна: Иракъера 122 бер, Шемара 75. Царалахь ду кху деношкахь д1акхетийна Дагестанера 16 бер а.\nЛахьанан-бутт, 24, шинара\nНохчийчуьрчу вахархочунна хан тоьхна Армавире вахарна\nЗулам дина аьлла, жоьпе озийначу меттигерчу вахархочун гIуллакх листина Гуьмса гIалин кхелехь. Ницкъаллийн структураша дIасавалар дихкина хилла цунна, шен лаамехь хIусамера ваьлла, дIаваха бакъо йоцуш.\nХаттанза Краснодаран кIоштарчу Армавире вахана хилла бехкевийриг. Прокуроро бехкбиллар тергоне а эцна, кхело тIечIагIдина цуьнгара зулам даьлла хилар. Набахтин шогачу хьелашкахь яккха хан тоьхна цунна.\nЛахьан-бутт, 25 кхаара\nСтаврополан махкарчу Ессентуки гIалин кхело дуьххьарлера кхеташо дIаяьхьна, стохка Зазадокху-баттахь Магасехь хIиттийначу гIалгIайн протестийн лидерийн гIуллакх луьстуш. Оьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело Кисловодскан кхел яра билгалъяьккхина дов листа. Амма эвсара гIишло цигахь ца хиларна, кхелахочо Ессентукехь барт хоттур бу кхеле озийначаьрга. ВорхI стаг ву бехкевийраг: Барахоев Ахьмад а, Мальсагов Муса а, Хаутиев Багаудин а, Чемурзиев Барах а, Ужахов Малсаг а, Нальгиев Ахьмад а, Саутиева Зарифа а. Цара массара а бехкаш тIе ца дуьту.\nНохчийчоьнца дозанаш къастош барт хиллачул тIаьхьа протесте бевлира ГIалгIайчуьра жигархой. Зазадокху-беттан 27-чохь церан митинг дIасалаьллира полисхоша, цул тIаьхьа цигахь дакъалаьцначарна дуьхьал бехкаш дахка долийра.\nФранцехь лецначу нохчийн латкъамаш: набахтехь лоьраш тIе ца буьту\nКоронавирусан ун даьлла шайна, лоьрашкара дарба а ца кхочуьйту аьлла, дIахьедина Францерчу Парижна гергахь йолчу депортацин набахтехь латточу мухIажираша. Бу царалахь Нохчийчуьра бахархой а цхьаьна. Цул сов, мухIажираша даредо, шайна францойн мотт ледара хааре терра, Iеха а деш, кехаташна тIе куьйгаш яздойта шайга бохуш.\n"Куьгъяздан документаш дохьу, адвокат лоцуш кехат ду олий, ткъа ма-дарра аьлча, пачхьалкхера араваккхийта резахуьлуш куьг таIор хуьлу иза", - дийцина къамел динчо.\nШарль-де-Голь аэропортана гергахь ю депортацин набахте. Цуьнан администрацин белхахо реза ца хилира Кавказ.Реалиин хаттарна жоп дала. Нохчийчуьрчу мухIажирех хаттар дуй хиинчул тIаьхьа, цо хьийхира мухIажирийн бакъонаш Iалашъечу организацица зIене довлар.\nКху шеран ГIадужу-баттахь Парижехь хьехархо Пати Самюэль вийначул тIаьхьа гIуллакхаш галдевлла цхьаболчу нохчийн мухIажирийн.\nЛахьанан-бутт, 26, еара\n26 шо кхаьчна "оппозици" Соьлж-ГIалина тIелатта\n26 шо хьалха, 1994-чу шарахь, Лахьан-беттан 26-чу дийнахь, танкашца болчу Оьрсийчоьнан эскархоша гIо а деш, Соьлж-ГIалана тIелетира Дудаев ЖовхIара куьйгалла дечу Iедална дуьхьаллаьттачу оппозицин ницкъаш.\nШайн исторехь дуьххьара вовшашца тIом бира нохчаша цу дийнахь. ХIинца а билггал хууш дац Соьлж-ГIалана тIелатар дича шина а агIор байинчу нехан терахь. Кхин а ши кIира даьлча Оьрсийчоьнан эскарша буьззинчу барамехь дIаболийра Нохчийчохь хьалхара тIом.\nНохчийчоь: 6 миллион сом белхалошна дIа ца делла хьаькамо\nПачхьалкхан гIишлошъяран хьукматан директорна Нохчийчохь дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийна, шина баттахь сов белхахошна алапа дIалуш хьем барна. Талламчийн версица, ялх миллион сов сом ду вовшахкхеттарг. Карарчу шарахь сецийна ду дуьйцу алапаш.\n"Хьукматан чоьтехь дIадала дезачул а масийттаза сов ахча хиллашехь, дIа ца луш хилла цо", - хаам бо махкарчу талламан урхалло. Бехктакхаман гIуллакх кхин дIа а толлуш ду. Чеченстатан зерашца, республикехь юккъерчу барамехь лерича, 27 эзар сом ду белхан алапа. Ткъа меттигерчу бахархоша чIагIдо, иза 13-15 эзар сом бен дац, бохуш.\nЛахьанан-бутт, 27, пIераска\nГуьржийчу а вахана, цигахь журналист вен гIоьртинчу Боковна-Гуциевна бехк тIебаьхьина\nСтохка аьхка оппозицин "Мтавари архи" телеканалан журналист Габуния Георгий вен Iалашо хилла аьлла, шеконашца лаьцначу Оьрсийчуьрчу вахархочунна Боков Васамбекна шога бехкаш дехкина Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамзаллан урхалло (СГБ). ХIетахь дийца даьккхира официалехь, харц документаш лелош хилла аьлла, лаьцна ву бохуш. Тахана СГБ-но дIахьедина, билггал цуьнан йолу цIе къаьстина шайна аьлла. Масийттазза бакъо йоцуш Гуьржийчоьнан дозанехула Боков Васамбек цIарца чекхваьлларг ву - Гуциев Мохьмад. Бакъо йоцуш Габунияна тIехь тидам а латтош, цунах лаьцна информаци гулъеш хилла цо. Зуламан Кодексан еа артиклехула бехке во Гуциев.\nЛеррина операци дIахьочу заманчохь Тбилисехь лецира кху шеран аьхка 38 шо долу ГIалгIайчуьра схьаваьлла Боков Васамбек. "Мтавари архи" телеканалан директоро Гварамия Никас бахарехь, журналист Габуния Георгий вен Iалашо хилла Боковн. Ткъа Габунияс Оьрсийчоьнан президент аьшнашварна бекхам бан Iалашонца иза вен хьажийнарг ву Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, аьлла дIахьедира Гварамияс, стохка хиллачу "Рустави-2" телеканалан эфирехь. Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамзаллан урхалло (СГБ) а тIечIагIдо шаьш лаьцна Оьрсийчоьнан вахархо цхьанна кIело ян дагахь хилла хилар. Ткъа шена дохку бехкаш тIе ца дуьту Кадыровс.\n"Хаамийн гIирсаша, вовшашца къийса а къуьйсуш, дIасадаржийна Гуьржийчуьрчу ша журналист ву, бохучун къамел. Боху, Нохчийчоьнан Iедал иза вен кечделла. Шайн кхолламана дегабаам бинчу нехан туьйранашца сан кIезиг бала бу ", - яздира Кадыровс шен Telegram-каналехь.\nЛахьанан-бутт, 28, шот\nТегеранна гергахь шайн физик-зарратхо верна Израиль бехкейо ГIажарийчоьно\nГIажарийчоьнан пачхьалкхан телевизионехула вистхуьлуш гIажарийн президента Роухани Хьасана бехке йина Израиль физик-ядершик Фахризаде Мохсен верна. Фахризаде велла госпиталехь пIераскана дийнахь Тегеранна гергахь иза вен гIоьртинчул тIаьхьа. Цуьнан машен эккхийтина, цул тIаьхьа масатоп йиттина. Малхбузерчу талламан сервисаш шекйара и Iилманча ГIажарийчоьнан тIеман зарратан программин куьйгалхо хиларх. ГIажарийчоьно тIе ца дуьту, шаьш къайлах кхиош зарратан программа ю бохург.\nАмерикерчу The New York Times газетан хьастанашна а хета, оцу тIелатарна тIехьа лаьтташ Израилан леррина сервисаш ю аьлла.\nФахризаде веро халонга яккха мега Тегеранца юкъаметтигаш тоян дагахь волчу Американ хаьржинчу президентан Байден Джон курс. Трамп Дональда юкъахбаьккхина ГIажарийчоьнца зарратан программа хьокехь бина барт ша юхаметтахIоттон дагахь хилар хаийтира Байдена. Оцу бартаца а догIуш, цхьана декъана дIайохуш яра Тегеранна Малхбузено кхайкхийна санкцеш, зарратан герз дар гIажароша дитахь.\nЛахьанан-бутт, 29, кIиранде\nУкраинехь Iорадаьхна Голодоморах долу документаш\n1932- 1933 шерашкахь пачхьалкхехь лаьттина мацалла (Голодомор) дагалоцучу Лахьан-беттан 28-чу дийнахь Украинин Кхерамзаллин Урхалло Iорадаьхна оцу муьрехь иккхинчу демографин кризисах долу документаш.\nОцу хьокъехь хаам бина Фейсбукехь оцу хьукматан пресс-векалто. "Советан пачхьалкхехь 1937-чу шарахь бахархой багарбеш д Iабаьхьначу барамо гайтина баккъал а демографин кризис хIоьттина хиллийла. Пачхьалкхерчу демографаша Украинехь 35 миллион вахархо ву аьлла хеташ хилла, ткъа зераша гайтина бахархойн терахь, 1926-чу шарахь санна, 25 миллион бен доцийла", - боху Кхерамзаллин урхаллерчу говзанчаша.


Тамара адамова ма хаза йоьду зама хьо\nМа хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду ма хаза йоьду зама хьо са дог ахь хёсту жималло и еьхош хьора хазчу хабаро ма хаза йоьду жималла са б1аргаш доьлуш хазалла са ойла хоьстуш ц1енцу безамо.Исполнитель: Тамара Адамова Название песни: Жималла Добавил: Пользователь Тамара Адамова. слушать скачать Тамара Адамова Тамара Адамова Хьоменаг (New 2015) M95 Хьоменаг (New 2015) M95 6:34. Динара Залумханова - Маха за йоьду зама хьо. Слушать Скачать На гудок. Ма леха. Summay - Ма сиха йоду хьо са къона зама.Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама. 04:13. И эхуш хора хазчу хабаро, Ма хаза еду жималла, Са баргаш диелуш хазалла, Са ойла хэстуш цэнчу безамо. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Тамара Адамова - Безаман ц1е Заурбек и Милана. Тамара Адамова Ма леха.Тамара Адамова Малх санна елалой, ураме ялахьа, нана, Со йоху некъ ларбеш гайтахьа хьо дуьхьал яьлла Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо.Макка Сагаипова - Хаза къант Красивый парень. Тамара Адамова - Ма хаза йуда зама хьо. слушать скачать Чеченская супер Хэ а суна 4:13. Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо.Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. У нас вы сможете скачать песню Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо в популярном формате mp3, найтиМа хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. 3:52 Summay - Ма сиха йоду хьо са къона зама. Другие песни исполнителя Тамара Адамова.Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Хеда Хамзатова - Со-м ца йоьду хьо д1атесна, нана. (добавить в избранное) 05:38.\nТамара Адамова — Ма хаза йоьду зама хьо.\nнеизвестный — ма хаза йоьду зама. Тамара Адамова - Безаман ц1е Заурбек и Милана. Адамова ма хаза йода зама хьо.Т. Время проигрывания: 04:13.Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо.Тамара Адамова - Сайна ца гахь. Тамара Адамова - Ма хаза йуда зама хьо.Т.Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо: Сан дог а хьостуш жималло, Иза 1ехош х1ора хазчу хабаро! Ма хаза йоьду жималла: Сан б1аьргаш доьлуш хазалла, Сан ойла хьоьстуш ц1енчу безамо! Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо.Хеда Хамзатова - Хьол хаза, хьол эзда. 4:13 Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама. Адамова Ма хаза еду зама хо, Са дог а хесту жималло. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а Читать текст . Summay - Ма сиха йоду хьо са къона зама. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. 03:42. Ну вот тут песни Ма хаза йоьду зама которые можешь скачать бесплатно .4:13 Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама. ма хаза йоьду зама хьо са дог ахь хёсту жималло и еьхош хьора хазчу хабаро ма хаза йоьду жималла са б1аргаш доьлуш хазалла са ойла хоьстуш ц1енцу безамо. По вашему запросу у нас есть Ма хаза йоду зама хьо, Тамара Адамова.Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо.Рекомендуем послушать. Т.Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо: Сан дог а хьостуш жималло, Иза 1ехош х1ора хазчу хабаро! Ма хаза йоьду жималла: Сан б1аьргаш доьлуш хазалла, Сан ойла хьоьстуш ц1енчу безамо! Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо. Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо. ха1а суна ха1а суна вай хаза хан даим леттаряц вай мел дялхарх Тамара Адамова - Ха а суна. На нашем сайте вы можете скачать Ма хаза йоьду зама хьо в формате mp3 абсолютно бесплатно, а также слушать песнюМа хаза йоьду жималла: Сан б1аьргаш доьлуш хазалла, Сан ойла хьоьстуш ц1енчу безамо! Хаьа суна, хаьа сунна - Вай хаза хан даимна лаьттар яц. Тамара Адамова - Хаза суьйре. Текст песни "Тамара Адамова — жимала". тамара адамова - веза хьо. BMSTUDIO.BE - Адамова Тамара - Хьо хазавелла. Здесь можно прослушать онлайн и скачать в mp3 формате Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо, а такжеМа хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Текст песни: Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойлаВ их число попали слова песни Тамара Адамова Безам (Жималла), которые часто поют не только в России, но и за рубежом. Тамара Адамова - Мел хаза йогу 1уьйренаш (exclusive M95). Тамара Адамова хьо хаза велла.\nТамара Адамова Ехийла хьо дукха, ирс дохуш, дог хостуш, дог1ила хора де. 04:13.Адамова Жималла - ма хаза йоьду зама хьо. Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо. Хаъа суна, хаъа суна, вай хаза хан даим лаьттар яц Вай маьл даьлхарх На этой странице вам доступнен для прослушивания в любом качестве и чтения текста песни Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо онлайн.Текст песни ОФРА ХАЗА - Im Nin Alu. Чеченские Песни ЛАРИСА ИРИЗИЕВА - Са дахар зезаг санна ду хьо new 2016г. Тамара Адамова - Дог хьо ма Iийжа. Хаъа суна, хаъа суна, вай хаза хан даим лаьттар яц Вай маьл даьлхархТамара Адамова - Ма хаза йоьду зама хьоmp3-pesnja.com//Представленная на данной странице песня Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо.mp3 доступна для скачивания в ознакомительных, не коммерческих целях. Тамара Адамова: Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Хеда Хамзатова - Хьол хаза, хьол эзда. Все тексты песен Тамара Адамова. Тамара Адамова - Са ваша (M95). Элина Шоипова - Ма сиха йоьду хьо зама. Тамара Адамова - Безаман ц1е Заурбек и Милана. Тамара Адамова Хьо хазавелла. Макка Межиева - Ма зама хир яр. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Тамара Адамова Текст Ма хаза йоьду зама хьо. слушать скачать Лезгинка ма хаза йоьду зама хьо 4:13.. ма хаза йоьду зама хьо са дог ахь хёсту жималло и еьхош хьора хазчу хабаро ма хаза йоьду жималла са б1аргаш доьлуш хазалла са ойла хоьстуш ц1енцу безамо. Tamara Adamova - Ма хаза еду зама хьо.Тамара Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Хаъа суна, хаъа суна, вай хаза хан даим лаьттар яц Вай маьл даьлхарх Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо.Тамара Адамова - Ха а суна. Исполнитель: Тамара Адамова. Главная. Мы ищем песню: ма хаза йоьду зама хьо.Исполнитель: Тамара Адамова Песня: ма хаза йода зама хьо (Как красиво течет наше время) [04:13]. 1:11 Ahmad - ma hazaa yodu prioraaa. На музыкальном портале Зайцев.нет Вы можете бесплатно скачать и слушать онлайн песню « Хьо хазавелла» (Тамара Адамова) в формате mp3. Т. Тамара Дадашева - Хьо воцуш хаза дац. ма хаза йоьду зама хьо са дог ахь хёсту жималло и еьхош хьора хазчу хабаро ма хаза йоьду жималла са б1аргаш доьлуш хазалла са ойла хоьстуш ц1енцу безамо. Тамара Адамова Хъа а сунакрасивая чеченская песня(Кавказ Радио 90.8фм)guzei.com/kavkaz-radio.Тамара Адамова Ехийла хьо дукха (Чечня). search close. Хаъа суна, хаъа суна, вай хаза хан даим лаьттар яц Вай маьл даьлхарх Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо.Тамара Адамова - Нохчи ду тхо. Хаз ешаар - Яха йоьду д1а (new 2015). Вы попали на страницу, где можно скачать Тамара Адамова - Ма хаза йоду зама хьо mp3Текст песни: Ма хаза йоьду зама хьо Са дог а хьоьстуш жимало И 1ехош х1ора хазчу хабаро Ма хаза йоьду жималла Са б1аьргаш доьлуш хазала Са ойла хьоьстуш ц1енчу безамо. Тамара Адамова - Безаман хаза йоза (New 2015). Т.Адамова - Ма хаза йоьду зама хьо: Сан дог а хьостуш жималло, Иза 1ехош х1ора хазчу хабаро! Текст песни Тамара Адамова - Жималла.