www.islamannur.org - Ден а, ненан а хьаккъаш\nЛахахь вай дагардина пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дена а, нанна а дика хиларан хьокъехь дина хилла долу хаза, оьзда весеташ. Ткъа дайшна а, наношна а, бераш гIиллакхехь оьзда кхетош-кхиорхошна а тIехь важиб ду - кегийра доллучуьра шайн берашна и весеташ Iамор а, царна уьш дIахьехар а. ХIунда аьлча цаьрга уьш схьаэцийта а, цаьрга шайн дахарехь оцу весеташа луш болучу хьехамашца Iамал яйта а.\nА) АллахI резахилар да-нана резахиларца доьзна ду\nИбн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьа а бусалба ма вац, шен бусалба долучу дена а, нанна а Iуналла деш волу, - АллахIа цунна ялсаманин ши неI схьайоьллуш бен, (нагахь цо Iуналла дийриг оцу шиннах) цхьаъ делахь - цхьа (неI схьайоьллур ю цунна). Нагахь цаьршиннах цхьаъ оьгIаздаханехь - АллахI реза хир вац цунна, и шиъ (да-нана) цунна реза хиллалц». (ЛадугIуш волучарех) цхьамма хаьттира: «Цаьршимма цунна деш зулам делахь?». Цо жоп делира: «Цаьршимма цунна деш зулам делахь а»» (Бухарис дийцина «Адаб ал-Муфрад» жайнахь).\nIабдуллахI бин Iамр бин ал-Iасас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахI резахилар - да-нана резахиларца доьзна ду. АллахI оьгIазвахар - да-нана оьгIаздахарца доьзна ду» (Субулус-салам).\nБ) Дена а, нанна а дика хилар АллахIан новкъахь деш долучу ЖихIадал а хьалхара ду, нагахь ЖихIад парз Iайн дацахь\nIумаран кIанта IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, (цкъа) цхьана стага пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь ЖихIад дан Iалашо ю сан». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) цуьнга хаьттина: «Да а, нана а дуй хьан?». Цо жоп делла: «ХIаъ». (ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам, маршо хуьлда цунна)) аьлла: «Цаьршиннан хьокъехь де ЖихIад»» (Бухарис дийцина).\nМуIавийат бин ЖахIимата дийцина, (цкъа) ЖахIимата (АллахI реза хуьлда цунна), пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, элира аьлла: «ХIай АллахIан элча, гIазот дан Iалашо яра сан, хьоьх дагавала веанера со». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина цуьнга: «Нана юй хьан?». Цо жоп делла: «ХIаъ». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Цуьнца цхьаьна саца хьо, боккъалаъ, ялсамани цуьнан когашна гергахь ю» (Ахьмад, Насаи).\nIабдуллахI бин Iамр бин ал-Iасас (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Цкъа) цхьа стаг веара АллахIан пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе, цо алира (цуьнга): «Аса дуй буу хьуна, хIижрат дан а, ЖихIад дан а сайна Сийлахь-Везачу АллахIера ял езан дела. (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттира: «Дех-ненах цхьа а дийна дуй хьан?». Цо жоп делира: «ХIаъ, ший а ду (дийна)». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттира: «Сийлахь-Везачу АллахIера ял езаш а ву-кх хьо, вуй?». Цо жоп делира: «ХIаъ». ТIаккха (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «ХIета, хьайн да-нана долучу юха а верзий, дика хила хьо цаьршинна» (Бухари: 3004, Муслим: 2549).\nВ) Дена а, нанна а дика хиларх ду - и шиъ кхелхича цаьршинна доIа дар а, цаьршимма гергарало лелийначаьрца гергарало лелор а\nБеркатечу а, Сийлахь-Везачу а АллахIан омрина муьтIахь хиларна юкъадогIу иза:\n«Къинхетам беш, муьтIахьаллинн тIам охьатаIабе цаьршинна хьалхахь, ала а ала: «Сан Дела, къинхетам бехьа цаьршиннах, цара жима волуш со кхиа ма вина» («ал-Исраъ»: 24).\nАбу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Велларг даржехь айво, ткъа цо хотту: «Сан Дела, хIара хIун ду?». (АллахIа) олу цуьнга: «Хьуна гечдар дехна хьан кIанта»» (Бухарис дийцина «Адаб ал-Муфрад» жайнахь).\nАбу Усайда Малик бин РабиI ас-СаIидийс (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «(Цкъа) тхо АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучохь долуш, иза волучу веара бану-салама (тайпанах) цхьа стаг, цо хаьттира (цуьнга): «ХIай, АллахIан элча, сайн да-нана деллачул тIаьхьа цхьана а кепара цаьршинна дика дан агIо буй сан?». Цо жоп делира: «ХIаъ, цаьршинна доIа дар, АллахIе цаьршинна гечдар дехар, и шиъ деллачул тIаьхьа цаьршиннан ваIданаш (весеташ) кхочушдар, цаьршимма гергарало тесначу нахаца долу гергаралонаш дIалелор, цаьршиннан хилла доттагIий ларар»» (Абу Дауд: 5142).\nИбн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Уггаре лакхара дика - стага шен дена безначаьрца гергаралонан уьйраш латтор ду».\nIабдуллахI бин Динара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха делахь а, цкъа) Макка боьдучу новкъахь Iумаран кIантана IабдуллахIана (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дуьхьалкхетта хилла цхьа акха Iаьрбо. IабдуллахI бин Iумара цуьнга салам делла, иза шен вирана тIехаийна, ша-шен коьртахь лелош йолу чалба цунна дIаелла. Ибн Динара дийцира: «Цул тIаьхьа оха элира цуьнга: «АллахIа хьекъале валаве хьо, кIеззиг (хIума) делча а реза хуьлуш акха Iаьрбой бай, ткъа, уьш-м!». (Оцу хьокъехь иштта) жоп делира IабдуллахI бин Iумара: «Боккъалаъ, (оцу) стеган да дукха везара Iумар бин Хаттабана (АллахI реза хуьлда цунна). Бакъдолуш, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна ву со: «Уггаре лакхара дика - стага шен дена безначаьрца гергарлон уьйраш латтор ду»» (Муслим: 2552).\nАнаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(Дена) дика дар ду хьуна - ахьа хьайн ден доттагIашца гергарло лелор» («МуджмаI аз-Заваид» жайна).\nГ) Дика дарехь дел а нана хьалхаяккхар\nАбу-ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «(Цкъа) цхьана стага, АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе а веана, хаьттира: «ХIай, АллахIан элча, нахах уггаре а со дика хила хьакъ верг мила ву?». Цо жоп делира: «Хьан нана». (Оцу стага) хаьттира: «Цул тIаьхьа мила ву?». Цо жоп делира: «Хьан нана». (Стага) хаьттира: «Цул тIаьхьа мила ву?». Цо жоп делира: «Хьан нана». (Оцу стага юха а) хаьттира: «Цул тIаьхьа мила ву?». Цо жоп делира: «Хьан да»» (Бухари: 5971, Муслим: 2547).\nИбн Касира шен тафсир жайнахь дийцина, Сулайман бин Бурайдатас дийцира, шен дас дийцира аьлла: «(Цкъа) цхьа стаг хилла шен нана а гехь тIаваф деш. Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина цо: «Цуьнан хьакъ кхочуш диний аса?» аьлла. (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делла: «ХIан-хIа, я цо цкъа диначу узаран (1) (хьакъ-м ца дина ахьа кхочуш)»».\n(1) Узар - доьзалхо вечу хенахь нанна тоьхначу лазаро дайтина долу узар ду.\nБурайдата дийцина: «(Цкъа) цхьана стага пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, хаьттина: «ХIай, АллахIан элча, сайн нана сайн гихь а йолуш, шиъ фарсах некъ хадийна аса, жижиган юьхк охьатесча, иза а ятталун йолучу чIогIачу бурконехь. Айса цунна бан хьакъ болу бекхам биний аса?». Цо жоп делла: «Цунна цкъа тоьхначу лазарна дуьхьал нислуш хила мега-кха хьан и»» («МуджмаI аз-Заваид» жайна).\nИслам-дино дика дарехь дел а нана хьалхаяккхар ши бахьана долуш ду.\nХьалхараниг: доьзалхо бахьанехь нанас дуккха а дукха халонаш хьоьгу дасчул а, хIунда аьлча нанас доьзалхо кийрахь лелаво, иза дуьненчу воккху цо, иза вакхаво цо, дIахIоьттина цунна оьшучуьнга хьаьжна хуьлу иза, цуьнан хьашташ луьсту цо, кхиаво цо иза. Амма дена оцу халонех кIеззиг дакъа бен ца кхочу: цо кийрахь ца лелаво шен доьзалхо, ван ца деза цуьнан иза, вакхон а ца деза цуьнан иза, ненан санна, дийнахь а, буса а керахь лелон а ца деза цуьнан иза. И дерриге къеггина схьадуьйцу Сийлахь-Везачу а, Беркатечу а АллахIа Шен къамелехь:\n«Адаме весет дина Оха: шен дена а, нанна а дика де (дика хила) аьлла. Цуьнан нанас лелийна иза, тIеттIа тIе гIелонаш а ловш, шина шарахь некхах а доккхуш. Баркалле хила Суна а, хьайн дена-нанна а, хIунда аьлча Соьга ю доьрзийла» (Лукъман: 14).\nКIеззиг магIарш лакхахь вайна хезира элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттиначу стага аьлларг: «Сайн нана сайн гихь… лелийна аса. Айса цунна бан хьакъ болу бекхам биний аса?». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цунна дуьхьал делла долу жоп а хезира вайна: «Цунна цкъа тоьхначу лазарна дуьхьал нислуш хила мега-кха хьан и».\nШозлагIниг: нана, Дала шен доьзалехьа шен дагчу биллиначу безамна а, синхаамна а, доглазарна а, къинхетаме хиларна а, доьзалхо дукха везарна а, дегахьчул а дуккха а доьзалехь къинхетам а, Iуналла а, тIалам а, терго а, сингаттам а, гIайгIа а алсам долуш ю.\nТкъа доьзалхочо цкъацкъа шена тIехь долу шен ненан хьакъ лардарехь ледарло йо, хIунда аьлча цунна го шен ненан шеца къинхетаме хилар а, цуьнан шех лозун дог а, цунна ша дукхавезар а. Ненан дог къинтIера даланза ца Iай а хаьа цунна, нанас шен деган кIедаллина шена гечдийр дуйла а хаьа цунна.\nЦундела доьзалхочуьнга весет деш деана Iаламате ШарI: нанна гуттар дика хила, цунна хила ма-веззара муьтIахь хила аьлла, хIунда аьлча доьзалхочуьнга шен ненан хьокъехь кIадо ца яйтархьама а, нанна дика хилар, ненан сий дар, ненаца лараме юкъаметтиг лелор тергамза тесна ца дитийтархьама а, ненах букъ ца беттийтархьама а.\nНенан доьзалхочух доглазар а, иза цуьнца къинхетаме хилар а тIечIагIдо, доьзалхо шен нанна мел чIогIа вон велахь а, иза цуьнах мел кхаьрдаш велахь а, иза цуьнах мел букъбетташ велахь а… И дерриге дицдо нанас - цуьнга муьлхха а цхьа бохам беъча, цуьнга муьлхха а цхьа сингаттам беъча.\nСамаркандерачу Абу ал-Лайсас дийцина, Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцира аьлла: «Iалкъамат цIе йолуш цхьа жима стаг вара элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) заманахь. Цкъа, цомгаш а хилла, цамгар чIагIъеллера цуьнан. Цхьамма аьлла цуьнга: ««Ла илахIа иллаллохI» алахь». Амма мотт цакерчар бахьаница схьацаалалуш кIелвиссина хилла иза. Цуьнгара хьал пайхамаре дIадийцича, цо аьлла: «Да-нана дуй цуьнан?». Хабар дохьуш веаначо жоп делла: «Да воцуш ву цуьнан, къена нана-м ю». ТIаккха цхьаъ иза схьакхайкха вахийтина цо, схьаеъча цуьнга хаьттина цо оцу (кIентан) хьолах лаьцна. (Нанас) аьлла: «ХIай, АллахIан элча, оццул-хIоккхул (дукха) ламазаш деш вара иза, оццул-хIоккхул (дукха) марханаш кхобуш вара иза, (дозаллин а, дукхаллин а) чот йоцуш, дукха дирхIамаш сагIийна хьажош вара иза. (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Ткъа шуьшиннан юкъаметтиг муха яра?». (Нанас) жоп делла: «ХIай, АллахIан элча, оьгIазъяхана ю-кха со цунна». (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина цуьнга: «ХIун бахьана ду хьо цунна оьгIазъхаран?». Цо жоп делла: «Соьгачул а шен зудчуьнгахьа узуш вара иза, массо хIуманехь цунна муьтIахь хуьлуш вара иза». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Цуьнан нана цунна оьгIазъяхар бахьана долуш, мотт сацийна бу цуьнан, цундела «Ла илахIа иллаллохI» тоьшалла ца даладало цуьнга». Цул тIаьхьа (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «ХIай, Билал, гIой дуккха а дечиг гулдел, цIарна юккъехь вагор ву аса иза». (Нанас) аьлла: «ХIай, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), сан кIант, сан деган стом, суна хьалххахь цIергахь вагон воллу хьо иза?! Ткъа сан даге муха лалур ду иза?». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Нагахь АллахIа цунна гечдича хьо йоккхайийр йолуш елахь, резахила еза хьо цунна? Ткъа аса сайн са (дегI) Шен керахь долучух дуй буу: цунна цхьа а пайда бийр ма бац цуьнан ламазаша а я цуьнан сагIанаша а хьо цунна оьгIазъяхана мел ю». Шен куьг хьала а айдина аьлла цо (нанас): «Боккъалаъ, со цунна резахиларна теш ма хIоттаво аса Шен стиглахь волу Сийлахь-Веза АллахI а, хIай, АллахIан элча, хьо а, кхузахь мел верг а». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Билал, гIой лалогIал: Iалкъамате алалой-те «Ла илахIа иллаллохI». Хьанна хаьа, даггара а долуш, АллахIан элчанах эхь а хетта, аьлла хила мега цуьнан нанас ша аьлларг». ДIаваханачу Билалана, вахана ша цуьнан (Iалкъаматан) неIаре ма кхаьчна, бохуш хезна цо: «Ла илахIа иллаллохI». И (кIант) оцу дийнахь велла, иза лийча а вина, марчо а хьарчийна, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цунна докъа ламаз а дина, цул тIаьхьа кошан йисте дIа а хIоьттина, аьлла цо: «ХIай, мухIажарийн а, ансарийн а тоба, шен зудчуьнгахьа ненечул а озабезам сов хиллачунна хуьлда АллахIан неIалт, (АллахIа) къобалдийр долуш ма дац цуьнан тоба а я мах а»».\nХIара хьадис кхечу дешнашца ТIабаранис а, Ахьмада а дийцина.\nНана дика дарехь дел а хьалхайоккхуш ю оцу дийциначу шина бахьанина.\nЛакхахь дийцинарг кхетош-кхиорхошна хаа деза - шайн доьзална а, берашна а, деган стоьмашна а дика хилар а, муьтIахь хилар а, шен ненаца кIеда-мерза хилар а, церан гIайгIаяр а, церан хьаккъаш дан ма-деззара лардар а Iаморан дуьхьа.\nД) Дена а, нанна а дика хиларан гIиллакхаш\nШайн дайшца а, наношца а лелон дезаш дахаран кеп хазъеш долу, лелар исбаьхьа деш долу хIара гIиллакхаш шайн берашна а, доьзалашна а Iамор тIехь ду хIора кхетош-кхиорхочунна а, дена-нанна а. Уьш дIанисдина тIаьхьайогIучу къепехь: боьлхуш-богIуш царна хьалха цалелар, цаьрга кхойкхучу хенахь церан бакъ йолучу цIерашца цакхайкхар, охьаховша лериначохь царел хьалха охьацаховшар, цара муьлхха а цхьа хьехар дича оьгIазцаэхар, церан бIаьрг тIехь сецна юург схьацаэцар, уьш бухахь нислучу меттехь царна тIехула нислуш йолучу лакхенга хьала цавалар, цара де бохучунна дуьхьал цавалар...\nЛакхахь дагардина гIиллакхаш лардан дезар тIедожош болу бух - Сийлахь-Везачу а, Беркатечу а АллахIан дош ду:\n«Хьан Дала тIедиллина хьуна: Ша воцучунна цхьанна а лолла цадар а, дена-нанна чIогIа дика хилар а. Нагахь дех-ненах цхьаъ я ший а къанлахь, ткъа ма олийла ахьа цаьрга «тпуй», тIе а ма чийха царна, дош а лараме ала цаьрга. Къахеташ, муьтIахьаллин тIам охьа а таIабай царна хьалхахь, ала а ала: «Сан Дела! Къинхетам бе Ахьа царех - жима волуш цара со кхиочу хенахь соьх къинхетам ма-барра»» («ал-Исраъ»: 23-24).\nИштта АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дош а ду:\n«Шен дена дика хилла ма вац - оьгIазлонца шен бIаьрг цунна тIехьаьжийнарг» (МуджмаI аз-Заваид: 8).\nIайшата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу, шеца цхьаьна вокха стаг а валош, цхьа стаг веара. (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттира цуьнга: «ХIай, мила ву хIара хьоьца верг?». Цо жоп делира: «Сан да ву». ТIаккха (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Ткъа цунна хьалха валий ма лела, цул хьалха охьа ма хаа, цуьнан (бакъ йолучу) цIарца кхайкха ма кхайкха цуьнга, дов ма де цунна»» (МуджмаI аз-Заваид: 8).\nКхин дIа салафаша шайн дайшца а, наношца а хIара хаза гIиллакхаш мел лерина лелийна хилла гойтуш долу цхьадолу дийцарш дуьйцур ду.\n- «Iуюн ал-Ахбар» жайнахь, и жайна яздиначо дийцина тIаьхьара дийцар: «Цкъа цхьамма Iумар бин Зайде хаьттира: «Дийцахь, хьан кIант мел дика ву хьуна?». Цо жоп делира: «Цкъа а дийнахь вола ца велла со - иза суна тIехьа соьцуш бен, я буьйсанна (некъахь зене хIума ду я дац хьожуш) - иза суна хьалха воьдуш бен, тхевна тIе хьала а ца ваьлла иза - со шена бухахь нислучохь».\n- «МужмаI аз-Заваид» жайнахь, и жайна яздиначо дийцина тIаьхьара дийцар: «Абу ГIассана ад-Диббийс аьлла: «Сайн деца цхьаьна араваьллера со, де къевкъина хан яра иза. Дуьхьалкхеттачу Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) соьга хаьттира: «ХIара мила ву?». Аса жоп делира: «Сан да ву». Цо элира: «Воьдучу хенахь цунна хьалха ма гIо, цунна тIехьа я цунна агIор хила. Хьайний, цунний юкъадIашхула цхьа а ма валийта. Хьайн ден тхевна тIехула ма лела. Хьайн да цуьнга хьаьжна йолу Iаркъ (2) яа схьа ма эца, хIунда аьлча цунна езаелла хила мега и»».\n(2) Iаркъ - тIера дукхах долу жижиг дIаэцна йолу даьIахк.\n- «Iуюн ал-Ахбар» жайнахь, и жайна яздиначо дийцина тIаьхьара дийцар: «Маъмунас (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла: «Фодл бин Яхьйа санна шен дена дика хилла кIант вайна ма вац суна. Иза мел дика вара хьуна аьлча: Яхьйа цкъа а дохдиначу хица бен ламаз оьцуш вацара, ткъа и шиъ цхьаьний цкъа набахтичу воллиначу хенахь, цхьа шийла еаначу буса набахтхочо (хи дохдан) дечиг чу ца даийтинера. Ткъа Фодлас (шен да Яхьйа дIа а вижийтина), хьала а гIаьттина, вахана чохь хи дохдеш долу шиша схьа а эцна, (хих) и дуза а дуьзна, чиркхан цIарна улло а лаьцна, дIахIоьттинера, Iуьйре хиллалц и шен керахь а долуш, лаьттинера иза. ХIара дерриге дина цо - шен дена дика хиларан, довхачу хица цуьнга ламаз эцийтаран дуьхьа»».\n- Цкъа Салахь веана хилла Мансуран кхеташоне. Ша цуьнца къамел дечу юккъехь кест-кеста олуш хилла иза: «(Сан дас (АллахIа къинхетам бойла цуьнах)» олий). (Мансуран) кехочо РабийIас аьлла цуьнга: «Хьайн дена къинхетам кеста-кеста беха оьшуш дац хьуна муъма-нехан амир волучохь». (ТIаккха Салахьа) аьлла: «Аса бехк ца буьллу хьуна, хIунда аьлча ден марзонан чам бевзачух тера дац хьуна». Вела а къежна, Мансура аьлла: «И бу хьуна Бану ХIашимхошна новкъа гIоьрттиначунна бекхам»».\n- Ибн Хьиббана шен «Сахьихь» жайнахь дийцина: «(Цкъа) Абу-Дардаъ волучу веаначу цхьана стага хаьттина: «Боккъалаъ, сан дас зуда ца ялийча вита а ца вити со, ткъа хIинца соьга, иза йита бохуш, омра а до цо?». (Абу Дардаа) жоп делла: «Хьоьга хьайн дена а, нанна а вон хила аьлла омра дийр долуш вац со, я хьоьга хьайн зуда йита аьлла омра дийр долуш а вац со. Делахь а, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезнарг-м дуьйцур ду аса хьуна. (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Да - ялсаманин неIарех юккъера неI ю». Ткъа хIинца, хьайна лаахь - и неI ларъе, хьайна лаахь - лар а ца еш, йита а йита». Цо элира: Суна хетарехь, IатIаас аьлларг: цо и зуда йитира дара».\nАбу Дардаа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (цкъа) цхьана стага, ша волучу а веана, элира аьлла: «Сан зуда ю, ткъа сан нанас соьга иза йита боху!». (Оцу хьокъехь) Абу Дардаа аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна суна: «Да а, нана а - ялсаманин юккъера наьIарш ю». Хьайна лаахь - оцу неIарех вала а, ца лаахь - ца вала а (йиш йулуш) ву-кха хьо»» (Тирмизи: 1901, цо аьлла хIара «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду).\nIумаран кIанта (АллахI реза хуьлда цаьршинна), аьлла: «(Шен хенахь) суна дукхаезаш зуда яра сан, амма Iумарна (АллахI реза хуьлда цунна) ца езара иза. (ТIаьххьара а) цо элира соьга: «Йита иза!». Ткъа аса ца йитира. ТIаккха Iумара (АллахI реза хуьлда цунна), пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда) волучу а веана, оцу дерригенах лаьцна дIадийцира: ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Йита иза!»» (Абу Дауд: 5138, Тирмизи: 1189, цо аьлла хIара «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду).\nЕ) Дайшка а, наношка а лараме цахиларан волла дIахьеяр\nДена а, нанна а вон хилар бохург, кхечу дешнашца аьлча: дена а, нанна а Iеса хилар ду, цаьрга лацадогIар ду, цара аьлларг цадар ду, церан хьаккъаш ларцадар ду…\nДена а, нанна а вон хиларна юкъадогIу: кIант ша оьгIазваханачу хенахь шен дега кIелдIашхула хьежар а, кIантана ша шен ден могIарехь хетар а, иштта ша шен деца нисвелла хетар а.\nВон хиларна юкъадогIу: доьзалхочо шен дена а, нанна а куьйгех барт баккха цатигар, доггах цаьршиннан ларам а, сий а дан цагIертар а.\nВон хиларна юкъадогIу: доьзалхо кураллин керавахча – сел шен ден цIарца ша дIавовзийта эхь хетачу тIевалар, нагахь къаьсттина иза нах хьоьгучу а, гоьяьллачу а юкъараллехь велахь.\nВон хиларна юкъадогIу: доьзалхочо мискачу шен дена а, нанна а рицкъа цалаттор, даарехь-маларехь кхачо цаяр, сел цаьршимма шайн доьзалхо ШарIан кхиэле лучу тIе а доккхуш, шайна хьакъдолу рицкъа латтор къедане шайн доьзалхочунна тIедожадайтаран дуьхьа.\nУггаре а чIогIа вон хилар ду: доьзалхочо шен дена а, нанна а «тпуй» бахар, цаьршинца карзахе а, оьгIазе а юкъаметтиг лелор, шен аз церан озал хьалаийдар, царна тIечийхар, лазочу дешнашча цаьршинна чевнаш яр, и шиъ сийсаздаккхар, и шиъ юьхьIаьржа хIиттор, оцу шиннах цавашар, цаьршиннан амалш аьшнаш яр.\nЦундела вай цецдовла а, тамаша бан а хIума дац: АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дена а, нанна а вон хиларх лардала дезаш хилар схьахьедина хилар, вон цахилар цо тIедиллина хилар, дена а, нанна а вон хуьлучунна и бахьанехь хуьлуш долу къа а, къинан мохь а, Iамалш йохар а довзийтина хилар, иштта хIокху дуьненахь а, догIун долучу эхартахь а цуьнгара оьцун йолу чIир йовзийтар а.\nАбу Бакрата НуфайI бин ал-Хьариса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Даккхийра къинош довзийта аса шуна?». (Юха-юха а деш, кхузза дира цо шен и хаттар). Оха элира: «Дера дийца, хIай, АллахIан элча!». (ТIаккха) цо элира: «АллахIаца накъост лацар (ширк дар), да-нана цаларар». (И олучу хенахь, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) куьйгана тIе дIатевжина вара, тIаккха, охьа а хиъна, цо элира: «Боккъалаъ, харцдерг дийцар - харцтоьшалла дар ду!». Юх-юха а бохуш, и (дешнаш) бехира цо, оха аллалц: «ЭхI», иза дIатийча» (Бухари: 2654, Муслим: 78).\nIабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, стага шен дена а, нанна а неIалт алар - уггаре даккхийрачу къинойх ду!». (Наха) хаьттира: «ХIай, АллахIан элча, ва муха эра ду стага шен дена а, нанна а неIалт?». Цо жоп делира: «(Иштта нислур ду и, нагахь) иза (кхечу) стеган дена сийдоцурш дийца волалахь - тIаккха важа а волалур ву цуьнан дена сийдоцург дийца. Иштта иза (кхечу) стеган нанна сийдоцурш дийца волалахь – тIаккха важа а волалур ву цуьнан нанна сийдоцург дийца!»» (Бухари, Муслим).\nIабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Стага шен да-нана сийсаздаккхар даккхийрачу къинойх ду!». Наха хаьттира: «ХIай, АллахIан элча, ва муха доккхур ду шен да-нана стага сийсаза?!» Цо жоп делира: «Дера доккхур ду: иза (кхечу) стеган дена сийдоцурш дийца хIуттур ву - тIаккха важа а волалур ву цуьнан дена сийдоцург дийца. Иштта иза (кхечу) стеган нанна сийдоцурш дийца хIуттур ву - тIаккха важа а волалур ву цуьнан нанна сийдоцург дийца!» (Бухари: 5973, Муслим: 90).\n- МуIаз бин Жабала (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) весет дина шега, итт хIума ларде аьлла: «Хьо вехь а, хьо вагавахь а - цхьана а тайпа ширк ма де. Хьайн дена а, нанна а вон ма хила - цара хьайга хьайн зудчух а, хьолах а вала бохуш омра дахь а… ».\n- Абу Бакрата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Массо къинош а Шена ма лаъара АллахIа тIаьхьатотту къематдийне - дена а, нанна а вон хилар доцург. Боккъалаъ, цунна (дуьхьал бекхам, Iазап) бар АллахIа сихдо, иза валале хьалха, иза дуьненахь а волуш» (Хьаким, АсбахIани).\nИштта вай лакхахь дийцира, Iалкамата дийцина долу хьадис (дика дарехь дел а нана хьалхаяккхар дийциначу декъехь). Юха а леррина и дакъа деша - хаа таро хир ю хьан: шен да а, нана а цалараран тIаьхье мел вон ю.\n- Абу Ал-Iаббас Ал-Асаммас дийцина, Iаввам бин Хьушиба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцира аьлла: «Цкъа цхьана юьрта воьссинера со. Оцу юьртан йистехь кешнаш дара. Малх дIабуьзначул тIаьхьа, оцу кешнийн кертарачу кешнех цхьа каш схьа а делладелла, оцу чуьра цхьа стаг аравелира - корта виран корта а болуш, дегI адаман дегI а долуш. (Вир санна) кхузза Iаьхира иза, тIаккха каш дIакъовладелира. Цхьана йоккхачу стагана тIенисвелира со, я месех, я тIергIах хIума тоьгуш Iаш йолучу. Цхьана зудчо хаьттира: «ДIора йоккхастаг гой хьуна?». Аса жоп делира: «Гуш ю, ткъа хIун ду хилларг?». Цо жоп делира: «(Оцу кошара ара Iаьхначу кIентан) нана ю хьуна иза». Аса хаьттира: «ХIун ду цаьршинна юккъехь лелларг?». Цо жоп делира: «Виллина дIа къаьркъа муьйлуш вара иза. Сарахь ша цIавирзича, шен нанас шега аьлча: «ХIай, сан кIант! АллахIах кхерахь! Маццалц мийла дагахь ву хьо и къаьркъа?», цо олуш хилла цуьнга: «Ма Iехахь суна, вир санна!». Цо элира: «Малх дIабуьзначул тIаьхьа велира иза. (Веллачахьана дуьйна) хIора дийнахь малх дIабуьзначул тIаьхьа, каш схьа а деллалолой, оца чуьра ара кхузза Iаха а Iаьхий, юха кошо тIекъовлалой шен кийра хьуш ву иза» (АсахIанис а, кхечара а дийцина).\nВай дагардинарш коьрт-коьрта баххаш дара - хIора кетош-кхиорхочунна шен доьзалхо оцу баххашна тIехь кхиор а, уьш царна Iамор а, цунна уьш довзийтар а важиб долу. Доьзалхо жималлехь дуьйна жим-жимма кхуьуш, дена а, нанна а дика доьзалхо кхиийта а, хуьл-хуьлуш, дена а, нанна а муьтIахь доьзалхо хилийта а, жима воллучуьра дайн а, нанойн а хьаккъех кхеташ а, уьш девзаш а, уьш лардеш кхиийта а, хIунда аьлча сара саранара балале саттийча саттало, амма цуьнах дитт хилча - сатталац и.\nБер жималлехь дуьйна, Ислам-дино шегара ма-леххара, цунна шегара ма-деззара, хIара хьаккъаш нийса лардеш, кхочушдеш хилахь, ткъа оцо кхиболучу гергарачийн а, лулахойн а, хьехархойн а хьаккъаш дикахо лардийр ду, хIунда аьлча дена а, нанна а дика хиларан а, уьш лараран а дикалла – шех беркат долуш ерриге юкъараллин дикаллин хьост ду. Дена а, нанна а дика хиларна тIехь кхиийначу а, и шиъ лоруш кхиийначу а, и шиъ дукхадезаш кхиийначу а, цаьршинна муьтIахь долуш кхиийначу а берашна а, доьзалшна а аттах хир ду - лулахо а, воккханиг а, хьехархо а, берриге нах а ларарна тIехь оьзда кхиа.\nДийциначу дерригенах жамI а дина, кхетош-кхиорхочунна а, доьзалан дена-нанна а хьалха охьадохку вай - доьзалхочунна Iамо дезаш а, берашна хьеха дезаш а, бераш царна тIехьажо дезаш а, бераш оцу новкъа даха дезаш а долу коьрт-коьрта хьехарш:\n1. Нанас а, дас а мел диначу омрина муьтIахь хилар - АллахIана Iеса хилар доьхуш деш омра и дацахь.\n2. Цаьршинца къамел дечу хенахь - къамел оьзда а, кIеда-мерза а, эсала а дар.\n3. Ша волучу и шиъ я оцу шиннах цхьаъ чудаьлча - цаьршиннан ларамна хьалагIаттар.\n4. Iуьйранна а, суьйранна а, царна хазахетар хиндолучу хенашкахь, оцу шиннан куьйгех барт баккхар.\n5. Цаьршиннан цIе а, сий а, ларам а, даьхний а лардар.\n6. Цаьршиннан ларам бар а, сий дар, цаьршимма мел доьхург дIадалар а.\n7. Ша лелон лериначу дерриге белхашкахь а, гIуллакхашкахь а, дечуьнгахь а цаьршиннах дагавалар.\n8. Кест-кестта цаьршинна доIа дар, цаьршинна гечдар дехар.\n9. Цаьршинна тIебиссина, и шиъ долучу баьхкина хьеший белахь, неIарна улло охьахаар, цаьршиннан хьажаран а, бIаьраэшаран а леррина терго а еш, хIунда аьлча хьешашна хьалха хозуьйтуш ала а ца тарлуш, цхьаъ де бохуш хила мега цаьршимма.\n10. Цаьршимма де аьлла дацахь а, цаьршинна самукъа дера долу а, царна цуьнах там хин болу а хIума дар.\n11. И шиъ долучохь аз цаийдар.\n12. Цаьршимма къамел деш юкъа цалелхар, цаьршиннан къамел цахедор.\n13. Нагахь цаьршимма пурба луш дацахь, хIусамера ара цавалар.\n14. Нагахь и шиъ дижина делахь, цаьршинна новкъарло цахилийтар.\n15. Елахь шен зудчуьнгахьа а, белахь шен доьзалехьа а цаьршинна хьалхахь озабезамаш цабар.\n16. Цаьршимма хьайна ца товш долу цхьаъ динехь - цаьршингара бехк цабаккхар.\n17. И шиъ долучохь, нагахь вела бахьана дацахь, вела цавалар.\n18. Цаьршинна хьалха йолу юург схьацаэцар.\n19. Цаьршиннал а хьалха юучунна тIе куьг цадахьар.\n20. И шиъ хиъна Iаш а долуш, дIацавижар, нагахь цаьршимма пурба ца лахь.\n21. Цаьршинна хьалхашхула ши ког дIацахецар.\n22. Цаьршиннал хьалха хIусамна чу цавалар, новкъа боьлхучу хенахь цаьршинна хьалха цавахар.\n23. Цаьршимма кхайкхича, сихха, хьемза цара хIун боху хьажар.\n24. Цаьршиннан доттагIийн сий-ларам бар - и шиъ дийна долучу хенахь а, и шиъ деллачул тIаьхьа а.\n25. Шен дена а, нанна а дика доцучу адамца доттагIалла а, гергарало а цалелор.\n26. Цаьршинна доIа дар, къаьсттина и шиъ деллачул тIаьхьа, цаьршинна оцу доIанах хуьлуш пайда болун дела. Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла:\n«Сан Дела! Къинхетам бе Ахьа царех - жима волуш цара со кхиочу хенахь соьх къинхетам ма-барра»» («ал-Исраъ»: 24).


Политковская Анна ер хьокъехь таллам бина бевлла талламхой\nГIадужу-бутт 16, 2012\nЖурналист Политковская Анна ер хьокъехь таллам бина яьлла Оьрсийчоьнан Талламан комитет. Эххаре а бехк кховдийна кхаа вешега МахмудовгIаьрга Рустаме а, ИбраьхIиме а, Джабраиле а, ткъа иштта Хаджикурбанов Сергейга а, Гайтукаев Лом-Iеле а.\nЦунах лаьцна хаам бина Талламан комитетан официала векало Маркин Владимира. Цо дийцарехь, уьш герга гIоьртина Политковская ен еза аьлла, дехар динарг мила ву бохучу хаттарна жоп карорна. Иза мила ву цкъачунна дуьйцуш дац.\nЦу гIуллакхана юкъаозийна вара кхин цхьаъ стаг а. Милицин белхахо хилла волу Павлюченков Дмитрий. Амма цуьнан гIуллакх ша толлур долуш ду, цо шен бехк хилар даре а дина, талламхошца юкъаметтигаш лелорна.\nНовая газетехь болх беш йолу Политковская Анна йийра Москох шен хIусамна хьалха, 2006-чу шарахь ГIадужу-беттан 7-чу дийнахь.


Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмираташкахь тIеман гайтам схьабоьллуш ечу фотосессехь ларамза нисвелла Украинан вице-премьер Уруский Олег Нохчийчоьнан куьйгалхочунна уллехь. Оцу хиламо дов эккхийтина Киевехь: лаккхарчу хьаькаме бехкаш боху, иза къам къинтIерадаккха декхаре а веш. Стенна ца веза оццул Кавказерчу регионан куьйгалхо Украинехь?\nБараман да йолчу бухарчу пачхьалкхан – Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмиратийн – протоколо шена къастийначу метте дIахIоьттира ша, хилла дац шен Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнца юкъарло я ша и юкъарло оьшуш а вацара, аьлла Урускийс.\nАмма оцу къамело ца дижийна дов: Украинехь арахьарчу гIуллакхийн министр Iийначу Климкин Павела халкъ къинтIерадаккхар тIедожийна Урускийна. Цуьнан дешнашца аьлча, вице-премьерна мегаш дац иштта лела, цо динарг пачхьалкханна бетах тIара тохар санна ду.\nАмма Кадыров а ца Iийна аланза: шена Уруский мила ву хаъане а ца хаьара иза Абу-Даберчу тIеман техникан дуьненаюкъарчу гайтамехь шена уллехь лаьтташ, аьлла цо.\n"Селхханалц и Уруский мила ву бала хилла а вац со. Хиинехь, улле а вуьтур вацара", – яздина Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен телеграм-каналехь.\nБакъду, кIезиг тешаво оцу къамело, Кадыровна ца гина хуьлийла дац бараман протокол, хиина хила деза шена уллехь нислунверг Украинан вице-премьер вуйла.\nЛегалехь воцу политикан векал а, боксе безам а\nУкраинерчу хьаькамна оьшуш дац, гуш ма-хиллара, Оьрсийчоьнан регионан куьйгалхочунна уллехь нисвала. Ткъа и куьйгалхо, масала, тIеман хьелашца доьзна, политикехь, бизнесехь девнаш дахарца вевзаш велахь-м муххале а. Ткъа Кадыров-м ву Украинехь оцу "корматалица" гоьваьлла. Оцу бахьаница дозу Урускийга Киевехь жоп дехар а. Ша Соьлжа-ГIалахь санна, халкъ шена къинтIера а доккхуьйтуш.\nКадыровна Украина тергонехь кхаба оьшу, кхин бахьана ца хилча, цигара нохчийн диаспора йоккха а, шен башхаллаш йолуш а хиларна. Амма иза а дац Кадыровна шен цIе чIагIъян бен оьшуш хIума - имидж ирахь латторхьама, Оьрсийчуьрчу наханна хьалха реклама еттархьама. Дагалоцур вай 2014 шо: Кадыровс Киеверчу шен векалан Цицулаев Рамзанан гIоьнца лецначуьра мукъабоху Москвара журналисташ. Президента Путина довха баркалла олу Кадыровна дипломатехь говза хьовзарна.\nАла дашна, ша Цицулаев ши шо даьлча Украинан кхерамзаллин урхалло махкахвоккху. Оцу урхалло – СБУ – бахарехь, Донбассехь Украинехьа тIемаш бечу нохчех мел дерг гулдеш лелла Цицулаев, ткъа ша ца хилла легалехь махка веана а.\nМа-дарра аьча, Майданера хиламаш буьйлабаллалц, ГIирмина аннекси яллалц, Донбассехь конфликт эккхалц йолчу заманахь Кадыровца юкъаметтигаш лелайора Украинехь бевзаш болчу наха. Масала, Кличко Виталий – иза Соьлжа-ГIала леларо а, цигара куьйгалхой Киеве кхачаро а журналисташна бух лора шина агIонна юкъахь довха гергарло ду баха. 2014 шо чекхдаьлча лела бух бацара иштачу юкъаметтигашна.\nДелахь а стохка, Кадыровн агIор реверанс йира Киеван мэро: камерашна хьалха кIунзалвелира, Нохчийчоьнан куьгалхочо яржийначу флешмобехь дакъалоцуш.\nКадыров а, Донбассера тIом а\nЦа йисира Донбассера конфликт кадыровхой декъа ца боьлхуш. 2015 шеран Товбецан-баттахь Кадыров къерахилира республикера "лаамхой" Оьрсийчоьно тIекарло ечу сепаратистийн агIор тIом беш хиларх. 2018 шарахь Кадыровс дош делира Донбассерчу "патриоташна "массо а кепара гIо латто".\nБаккъал а бара тIеман аренашкахь хаалуш кадыровхой, амма уьш яккхий тобанаш яцара. Гарехь, цаьргара оьшург Кадыровн агIор сепаратисташкахьа тIом беш нохчий буйла хаийтаррий бен дацара.\nУкраинан эскаршна дуьхьал тIемаш бинарш социалан машанашка ларамза хIитточу посташа гучубоху, боху гучу еллачу орденаша а, мидалша а. Масала, Кадыровн цIарах йолчу лерринчу полкан буьйранчас Чалаев Замида шен цхьа бIаьхо винчу денца декъалвеш хаийтира цо Украинехь а, Къилба ХIирийчохь а, Либехь а, Шемахь а тIемаш бина хилар.\n2018 шарахь Украинехь тидаме ваьккхира Одессехь веха нохчийн совдегар Мусаев Халид, иза Кадыровн эмиссар ву Украинехь бохура. "Луганскан Халкъан Республика" олучу сепаратистийн декъехь тIемалошна ахча-бохча латторна бехкевира иза.\nКадыров а, Украинехь мехах нах байъар а\n2017 шеран ГIадужу-баттахь Донбассехь Украино дIаяьхьинчу операцешкахь дакъалаьчна Окуева Амина йийра Киевна гергахь. Цул хьалха маситтазза йинера кIело цунна а, нохчийн батальонан буьйранчина, цуьнан майрачунна Осмаев Адамна а. Украинан чоьхьарчу гIуллакхийн куьйгалхочун гIовса, депутата Геращенко Антона Оьрсийчоь ю, элира, оцу зуламашна тIехьалаьтташ.\nОьрсийчоьнца дузу Киевехь нохчо Махаури Тимур, дагестанхо Гусейнов Арсен вер а.\nИза доцуш, 2017 шеран ГIадужу-баттахь Киеван центрехь кIелойира Украинан Радин депутатна Мосийчук Игорна. И зулам дуьйзира Кадыровца – цо 2014 шарахь, лечкъа а ца деш, аьллера, ша дагахь ву Мосийчук хIаллакван.\nТкъа Нохчийчоьнан куьйгалхочо харцдо политика бахьанехь Украинехь ша нах бойъуьйтуш лела бохург.\n"Украинана дуьхьаллаьтта радикализм"\nВорхI шарахь тIеман хьелашкахь ехачу Украинана бен-башха яц агрессор-пачхьалкхца лела юкъаметтигаш – иштта туьду Урускийца иккхина скандал Киеверчу Малхбале толлучу Центран куьйгалхочо Данилов Сергейс.\n"Кхузахь ю Кадыровн фактор а. Цо 2014 шарахь бина кхайкхамаш хезна Украинерчу бахархошна, евза цуьнан позици а, реакци а, цо лелориг а – тIемаш лаьттачу зоне шен тIемалой хьийсор, иза нийсо яц, мостагIалла ду, аьлла хета экспертанна.\nКавказ.Реалиица къамел деш цо элира, Киево скандал бахьанехь ден дIахьедарш дозу ша Оьрсийчоьнан векалшца къайлаха гергарлонаш леладо бохуш дохку бехкаш тIерадахархьама.\nУруский Абу-Даберчу гайтамехь Кадыровна уллехь нисвалар украинахошна цатар уггаре хьалха дозало Нохчийчоьнан куьйгалхочо царна товш вацарца, элира Ukraine Analytica агенталлин коьртачу редактора Шелест Ханнас.\n"Украинахой Оьрсийчоьнна резабацар а дац коьртаниг, коьртаниг ду Нохчийчоьнан лидеро Украинанна дуьхьал радикалан хьажам баккхар а, Украинан территори дIалацар къобалдар а", – билгалдаьккхира Шелеста.\nЦо бахарехь, скандална бухахь ду хьеший тIеоьцучара хIоттийначу проколера гIалат. Амма украинахой оьгIазбахийтина Урускийс, ша Абу-Дабе дIакхаьчча, "хIоьттина ситуаци тоярхьама цхьа а хIума дина дацарца, цуьнца доьзна цо ден къамел ледара хиларца".


Оршот-де 15 Охан-бутт 2019\n"Да вийра, нана елира"\nПачхьалкхан думан депутат Макиев Зураб улло а ваьлла, дахначу кIиранах БуьритIе цIа далийра кхо бер: ваша а, цуьнан ши йиша а. Къилба ХIирийчуьра церан да а, нана а масийтта шо хьалха дIадаханера "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойх дIакхета Iалашонца.\nМуха кечбо Iамеркан президенташна лерина машенлелорхой\nКIайчу цIийнан "Iамеркан Аз" хьостан куьйгалхо Херман Стив хилира Мэрлин штатерчу базехь дIахьочу Iаморашкахь. Цигахь автомобил лело Iамош бу Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн къайлахчу сервисийн массо а белхахой.\nОхан-бутт 14, 2019\nНохчийн грамматика 3 минотехь (иссалгIа дарс, цIердешан меттигниг дожар)\nБархI дожарх ворхIалгIаниг ду Меттигниг дожар\nОхан-бутт 12, 2019\nКадыров: Газах декхар дита деза, 6 узбек цIахьажийна Нохчийчуьра, «ФСБ белхахо» чуйоьллина гIалахь\nМалхбалера тIемаш ДАIИШ эшорца боьрзучу муьрехь дуккха бу цуьнан могIаршкара уьду тIемалой. Царех ву Малхбалера шен даймахка а кхаьчна, дагалецамашка ваьлла Назаров Рустам Iабдул-Ахьад.\nГазах декхар дуьтур дац нохчашна, Барахоевн гIуда тоьхна, хелхар деш хилларг толлур ду\nГIалгIайчуьра протесташ Кадыров Рамзанна дуьхьал гIаттам бу аьлла, хьесап дина политолога Белковский Станиславс. Йоллу Къилбаседа Кавказна тIехь Кадыров доладан гIертар бахьана долуш иккхина конфликт ю иза, тешна ву эксперт. ГIалгIайчуьра протесташ шех хьакхалуш йоцуш санна, кеп хIоттийна Iа Москва.\nОхан-бутт 10, 2019\nIамеркахошна кхераме Оьрсийчоь, Тбилисе кема лелар ду, герзца къастина дов\nХьакхарчийн фермехь кхаа баттахь вацийна таджик\nИсмоилов Бегиджон Таджикистанера ахча даккха, аьлча а, балха вахана Оьрсийчу. Ша цо бахарехь, кхаьчна лолле: паспорт схьадаьккхина цуьнгара, мехаза вацийна кхаа баттахь, дийнахь буса 13 сахьтехь хьакхарчий лелайойтуш.\nБасаевс Путине дахьийтинчу кехатна гонах\nБесланера лоьмар 1 йолу школа дIалаьцначу тIемалоша дIасакхехьийтинчу кехатийн копеш "Правда Беслана" сайт тIера дIаяхар тIедожийна "Роскомнадзоро" юха а. Сайт кхоьллинчу Литвинович Маринас хаамбина кхунах лаьцна.\nОхан-бутт 09, 2019\nНохчийн тIемалочун 11 шо тоьхна, Дукузов дIалуш ву Украино, 4 стаг вийна нохчийчохь некъахьовзамехь


Шамилан кIоштарчу полицин декъан хиллачу хьаькамна Алиев ИбрахIимна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх доло прокуроро дуьхьалоярна латкъамбинчу ГасангусейновгIеран шина вешин дена Гасангусейнов Муртазалина тIетайна Дагестанан Лакхара кхел. 2016-чу шарахь ГасангусейновгIеран ши кIант Наби а, Гасангусейн а вийначул тIаьхьа, уьш гIаттамхойн могIаре бехира цо.\n"Оха чуделла арз къобалдина, хIинца материал хьалхарчу инстанцин кхеле дIахьажор ю цигахь юха луьстур долуш ду Алиевна дуьхьал гIуллакх даккха дуьхьал хилар бакъонца ду йа дац", - аьлла, хаамбина "Iазапашна дуьхьалояран Комитетан" юристо Янгулбаев Абубакара. Кхелехь ГасангусейновгIеран интересаш Iалашъеш ву иза.\nНицкъаллийн структурийн белхахой байъа дагахь, царна герзаш детта волавелира Гасангусейнов Наби а, Гасангусейн а бохуш, чIагIдора Алиевс. Шайн берашна реабилитаци яйта гIерташ, цхьана шарахь а, эхашарахь а лол биттира церан дас а, нанас а.\nХарцо лелорна а, шайн гIуллакх тесна дитарна а Алиевна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх даккхар тIедожийнера Гасангусейнов Муртазалис. Масийттазза талламчийн органашка вуьйлура иза, Алиев жоьпе озор доьхуш, амма цхьацца бахьанаш а хьийзош, жоп ца лора цунна.\nДечкен-бутт бовш Дагестанан урхалхочун декхарш кхочушден Меликов Сергей цхьанакхийтира ГасангусейновгIеран деца-ненаца. Шега далург дийр ду, церан ши кIант вийначун таIзар дархьама аьлла, дош деллера цо.\n2016-чу шарахь Шемалан кIоштарчу Гоор-ХIиндах эвлахь йоьдучу леринчу операцехь байъира вежарий-жаIуй 17 шо долу Наби а, 19 шо долу Гасангусейн а. ТIемалой бара уьш аьлла, дIакхайкхийра ницкъаллийн структураша, амма бахархой ца тийшира оцу информацех.


Кевнаш къевлина, ахча дац. Хьанна юьзина пачхьалкхо резерваш?\nБлант Максим, Маршо Радио, оьрсийн сервис\nОьрсийчохь шога хьелаш кхайкхийна. Пачхьалкх дийна латто оьшу цхьа дакъа доцург, карантинехь Iан беза 100 миллион сов бахархой. Экономика сецна. Адамашна а, бизнесна а пачхьалкхера комаьршша гIо оьшур дуйла гуш дара кризис йолалушшехь. Амма дац халкъанна пачхьалкхера цкъачунна гуш цхьа а накъосталла. Оцу хьокъехь дуьйцу Маршо Радион оьрсийн сервисо.\nКоронавирусах Оьрсийчоь хьулъяла йоьлла, доккхачу декъанна, президента Путин Владимира байначу беттан 25-чохь бахархошка дIахьедар динчул тIаьхьа. Амма цуьнан къамел данне а дацара Iедало дендолчу гIоьнах лаьцна – балхах мукъабехира бахархой кIиранна, ткъа уьш кхабар тIедожийна бизнесна.\nПачхьалкханна тIера декхар охьадоккхуш, къинхьегаман министралло а даржийна шен дIахьедар. Байначу а, хIинца болабеллачу а беттанашкахь белхолойн къахьегна денош дацара, я кIезиг дара аьлла, лахдойла дац церан алапаш, боху урхалло. Белхаш латточу хьукматийн бакъо яц, цо бахарехь, наханна мукъадитинчу кIиранна ахча ца дала.\nШен рицкъ ца хьедичхьана\nАмма ца аьлла я президета а, я къинхьегаман министралло а, белхийн хьукматашна стенгара дер ду цIахь Iачу белхалошна дала ахча. Ткъа дихкина алапа лахдан а, ахча ца луш нах садаIа хьовсо а. Иштта ду, кхечу кепехь данне а дац!\nКхечу пачхьалкхашкахь компанешна Iедало ло алапашна дIадала дезачу ахчанах 80%. Ткъа Путина оцу хьокъехь дош а ца аьлла.\nКхеташ ду, хьаькамашна, церан урхаллашна, массо а тайпа долчу эскаршна, полицина, къайлахчу ницкъашна пачхьалкхан бюджет ю. Пенсеш, кара беъначу беттан а тIехь, дIахьовсийна регионашка. Ткъа бисинарш? Уьш шаьш хIинццалц IаIийнарг дIадууш бу, пачхьалкхо, хьолах а кхетта, шайна гIодаре са а туьйсуш.\nЦомгуш хиллачу бахархошна лучу ахчанах аьлларг а ду изза – алапашка хьажжий, хьалха санна, дIало. Амма хьан дала деза иза? Дера деза болх латточу компанеша, фирманаша, совдегарша.\nЯл тIехьаттар дац иза яла ца еза бохург\nКхин а цхьа аьтто дIакхайкхийна Путина: декхарлашка яхана компанеш банкротийн декъа ма йига эха шера чохь. Ткъа цигахь а ца аьлла дош Iедале ялун йолчу компесацех лаьцна. Таро йоцчу фирманашна ахча даларна бехке банкаш ю – цундела цара шаьш ловр бу и бала, Iедал мукъа ду оцу проблемах а.\nТIедогIу рицкъ коронавирус бахьанехь 30% лахделлачарна ханна тIерадаьккхина ипотеках ахча дIадалар. Бакъду, изза дина кхечу пачхьалкхаша а, амма цара банкашна меттахIоттор ду хилла зен. Ткъа Путина оцу хьокъехь а ца аьлла цхьа а дош.\nДекхарш ханна тIехьататтар дац уьш дIадала дезар дац бохург. Дезар ду дIадала цхьа хан еъча, делахь а, дацахь а дIадоьхур ду.\nУн ловш, цунах шайн хIусамашкахь хьулделла Iачу халкъанна, я вирусо лаца а лаьцна, дарбан цIеношкахула лелочу наханна деш долу гIо а ду беламе. Кху баттера дуьйна дIа кхаа баттанна 5000 сом лур ду кхо шо кхачанза долчу беранна, нагахь санна доьзал ненан капитал эца бакъо йолуш белахь. И бу беш болу берриг а аьтто!\nБюджет юзарх ойла а хазийра Путина шен къамелехь. 1 миллионал сов банкехь ахча долчу нахера а, Оьрсийчуьрчу компанешкахь акционераш болчу кхечу пачхьалкхийн бахархошкара а (цара оьцучу дивидендашна тIера) йоккху ял лакхайолу, элира президента.\nДика ду, буьтур вай Оьрсийчоьно ишта а ловзош боцу арахьара акционераш. Амма муьлш бу Путина буьйцу «миллионал сов» ахчанаш дерш? Бац уьш олигархаш, миллиардераш. Валар-висар хилахь а аьлла, шен хьал банкашка диллина Iен пекъарш бу. Грефа Германа, Оьрсийчоьнан Сбербанкан куьйгалхочо, чекхдер дац аьлла, банкашкара ахча наха дакъошка а даьккхина, миллионал лахдеш, массийтта метте охьадиллар – стеган массо а депозиташ тергалйийр ю пачхьалкхо.\nФинансаш могуш а, дуккха а «церан» ю, халкъан яц\nХалкъан доккхахдолчу декъе дегабаам бойту хьоло: «вайгахь финансийн паргIато ю», «вайн резерваш ю яккхий», бохуш дина къамелаш ца хилла пачхьалкхерчу массо а бахархойн таронех лаьцна деш – бюджетера ахча оьцучу халкъан декъах лаьцна деш хилла. Шаьш-шайна юьтуш ю кху сов халачу муьрехь пачхьалкхан текха тIера рицкъ дууш йоцу компанеш, фирманаш, совдегарш, цаьрца къахьоьгу белхалой а. ХIун ду хуьлуш дерг? Iедалан структурех, цуьнан компанех, системах йоцу массо а компанеш, фирманаш, цигара нах буьсу шаьш гулдинарг даа, шайн кисанах тоам бан.\nПутина дина къамел а, ден гIуллакхаш а цамаггал къаьсташ ду кхечу пачхьалкхийн лидерша дечух. Оцу хьоло шеко юьту Путин а, цуьнан го а пачхьалкхехь хIоьттинчу хьолах буьззина кхета бохучух.\nПрезидентан къамело шайн дегнаш чохь йитина хьу къайла ца яхьаелира еарийдийнахь цо шеца къамеле кхайкхинчу бизнесхошка.\nЦхьамогIа экономисташа, шайлахь Iилманча Гуриев Сергей а, Чикагорчу университетан а, Оьрсийчуьрчу Экономикан Лакхарчу Школин а профессор Сонин Константин а волуш, кехат дахьийтина Путине, Центробанко а, министрийн кабинето а фирманийн дайшна-совдегаршна деш дац цхьа а гIо, аьлла.\nКехатан авторша боху, коронавирусо йохийна экономика, финансаш Iалашлур яц бюджетера луш долчу 300 миллиард соьмаца, дайа дезар ду 20-30-зза дукха ахча - 5-6 триллион. И ахча сихха ца хилахь, ирча хьал хIуттур ду Оьрсийчохь, боху экономисташа.\nКехато ойла яйтинчух тера ду Кремле. Центробанко а, Iедалан хьалханчаша а шаьш дийр ду аьлла кхечу пачхьалкхаша дечу гIоне кхоччуш гIо Оьрсийчохь а. ХIинца тIетаьIIина болхбан йолалуш ю пачхьалкханна кехатан ахча арахьоьцу хьукматаш. Таронаш йолчу банкашна луш ду 5 триллионе кхаччалц ахчанаш, йоккхур яц, боху, и ахча юхалуш охьаюьллу шеран ял 0,15% бен.\nАьлла пачхьалкхо, ша юхалург ахча хуьлуьйтур ду белхалошна дIадала ахча доцуш йисинчу компанешна. Путина юхьанца дийр ду аьллачу гIоьнал тоьлаш ду хIинца дан мега боху гIо.


Нохчийчоь -- Оьрсийн ксенофобина дуьхьало еш хIоттийначу гуламехь, Соьлж-ГIала, 21Мар2013\nКъаьмнийн юкъаметтигаш балансехь латтош ша тайпа кепаш ю Кремлан, ша пелхьон волучо лелабе эрз санна. Шен карахь цхьа кеп, ирча, къиза, цим тосу кеп сов а иккхина, хьал дестадоьлча, кхин, маслаΙате хетало кепаш чухоьцу Ιедалша. «Вовшах а дохуш, олаллехь кхаба халкъ» боху къена кеп яц юьтуш цкъа а.\nКавказхошца барт чΙагΙбен, кхидолу къаьмнаш цаьрга безаме хьоьжуьйту некъаш баха беза, аьлла долийра стохка хΙетта дарже хΙоттийначу Оьрсийчоьнан культуран министра Мединский Владимира. Кинохь, теле-радио журналистикехь, газеташкахь аьшнаш а ца беш, мелхо а дикачу амалшца гойтийла хΙинцачул тΙаьхьа кавказхой, бохура шен къоман синкхетам ксенофобин сакхтех цΙанбан оьшу аьлла хетаделлачу министра.\nТкъа хΙинццалц, кху ткъе иттех шарахь стенгахь яра Кремль? Иза ша яц тΙемашца а, къаьмнаш аьшнашка даьхна дийцарца а пачхьалкхехь национализм а, нацизм а яржийнарг, боху хаттар гΙаттадора Мединскийс айдиначун дикачу тΙаьхьалонах тешаш а боцчу кавказхоша.\nАмма оцу юкъанна стохка а, кхушара а дуккха а дΙовш тийсина къаьмнийн юкъаметтигаш къахьъеш баккхийчу а, кегийчу а политикаша. Масала, стохкалера ду, дерриг къаьмнаш а и шайца гома хиларх доьллачу Оьрсийчоьнан пачхьалкхан думин хьаькамех волчу Жириновский Владимира дина хΙара къамел.\nЖириновский: «Проблема цхьаъ ю - Москох, Къилбаседа Кавказ. Кхин проблема яц. Вай царна массарначул дукха ахча ло бюджетера. Уггаре къезиг оьцу цаьргара ял. Ткъа хьовсийша цаьрга. Цигахь сов дуьзина ду бераш. Дикачу духарахь ду. Тоьлла хΙусамаш, ...машен ю хΙораннан. Цу юккъехула боху, шаьш массо а белхаш боцуш ду. Ца лаьа, болх бан ца лаьа».\nКхечу политика, оппозиционера Лимонов Эдуарда иштта дуьйцу кавказхойх, аьлча а, нохчех лаьцна.\nЛимонов: «Нохчийн дан хΙума дац вайца. Уггаре хьекъалениг ду царех дозан асанца дΙакъастар. Бехийла уьш цигахь, вай – кхузахь. Ца тоьарий Оьрсийчоьнан эскаран, оьрсийн пачхьалкхан берраш нохчий хΙаллабан доьналла, я Сталина санна, уьш дехьаховшо – ца тоьанехь, дΙаяла еза-кх оцу къизачу, барт боцчу нахана церан маршо».\nТахана юха а гΙаттийна Кремлан гонаша, кавказхошна оьрсий а, кхидолу къаьмнаш а герга дуьгу программаш юкъаяха еза, аьлла. Цунна лерина кхуллуш ю Москох а, ша Кавказехь а и болх бен йолу хьукматаш.\nАмма шек бу тахана Кремлан омаранаша хийцамаш бохьур бу, цо ша кхиийна, яржийна, чΙагΙйина ксенофоби цΙеххьашха юхаер ю бохучух дукха политикаш, къаьсттина кавказхой.\nДукха шераш ду кхарачо Таганидзе Султан Москох мел хуьлучу къамьнийн юкъаметтигаш дикачу хьоле йига тарло аьлла хеталучу барамашка лела а, цигахь цо ерриг Оьрсийчоьнан кавказхойн конгресс олучу юкъараллехь кегийрхошца болх бечу декъа тΙехь куьйгалла леладен а. Ксенофобица дерг а, цуьнца латточу къийсаман а хатΙ иштта го Султанна.\nТогонидзе: «Социологийн хаттамо ма-гайттара, Москох цхьа процент бахархой бен бац кавказхой гича ловш, еккъа цхьа процент. Вайна баккъала а го Москох урамашкахь нах кавказхошца мел чΙогΙа гома бу. Национализм хеза, вайна, цуьнца ийна го ваьшца лелаен юкъаметтигаш кеп-кепарчу хьаькамийн.\nСелхана иза арахь бен нислуш цахиллехь, хΙинца и ду пачхьалкхан дайн кхетамца. Иза цара, эхь а ца хеташ, даржадо, гойту ерриг пачхьалкхан телехьожийлашкахь, радиочухула, газеташкахь. Я нехан а я пачхьалкхан структурашкахь а хуьлуш бац цхьа а хийцам. Вайна гуш ду юкъараллехь хьал телхаш».\nКавказан васт тодеш, цΙиндеш болх бан кхуллуш ю Оьрсийчоьнан президентна тΙе а тевжаш болх бан декхар долу "Вайзаманалара Кавказан политикан Центр" шен цΙе лелор йолу хьукмат. Цуьнан директор хΙоттийна Осенников Андрей. Центро куп тухуш ю Пятигорскехь.\nГарехь, къаьмнийн юкъаметтигаш галморзах йовларан барам совбаьллийла, иза шена а, махкана зуламе дуйла кхета Кремль. Тахана къаьмнашна юкъара херонаш яшаен, йохъен мур болош ю иза. Ткъа хууш дац цхьанненна а цуьнан мел аьтто бер бу, пачхьалкхан политика мел хийцалур ю оцу новкъаяла.\nХила тарло, дегΙ семан тΙехь латтаде шен карара эрз тΙех разбаьллийла Кремлан дена гуш хила а. Хьал иштта делахь, цхьа пайда бан а мега керла кхуллучу Центро.\nКавказ ца хьастахь...


qac Аqac*дам мацах дукха хилла йолу гІала, цхьа а стаг воцуш санна йисина-кх и гІала. Лаьтташ ю иза йисна Іачу зудчух таръелла. Халкъашна юкъахь сийлахь йолуш лелла и гІала. Мехкашна тІехь а эла хилла лаьттина и гІала. Ясакх луш ерг санна хилла дІахІоьтти-кх и гІала.\nqac Бqac*уьйсанна иза йоьлху къаьхьачу белхарца. БІаьрхиш а ма ду цуьнан беснеш тІехула охьаоьхуш. Вац-кх цхьа а иза тейийриг и езначу массарна а юкъахь. Цуьнан берриг доттагІий а ямарта хили цунна. МостагІий а хилла, дІахІитти-кх уьш цунна.\nqac Вqac*он тІе а догІуш, халчу лоллехь иза хили, ЯхІудан халкъ йийсаре ма диги. Хийрачу мехкашкахь даха иза хаийти, амма цхьа а синтем цунна-м ца карий. Массо а цуьнан мостагІий цунна тІаьхьабевли. Готта йолчу оцу меттехь уьш цунна тІекхии.\nqac Гqac*ІайгІанехь ма ду Цийонан некъаш, Царна тІехула ца леларна деза де даздийраш. Ма яссаели хІинца цуьнан ерриг а ков-керташ, Цуьнан динан дай а бу узарш деш лаьтташ. ЙоІарий а ма бу цуьнан йоккхачу гІайгІанехь. Йоккха къахьо ма ю цуьнгахь шегахь а.\nqac Дqac*ІахІитти-кх коьрте цуьнан массо а мостагІий, Иза цаезнарш тоьллачу хьолехь бу. Везачу Эло цунна и вон тІедаийти, Цуьнан бахьана а цуьнан дукха къинош хилар ду. МостагІашна хьалха, йийсаре а дахана, Доьлхуш, дІаоьхуш цуьнан бераш а ду.\nqac Еqac*ли-кх дІа Цийонан йоьІан хазалла. Элий а бу цуьнан, дежийла доцу сеш санна, дерриг гІора дІа а даьлла, таллархочунна хьалха бевлла.\nqac Жqac*оп а лоьхуш, баланехь а, гІело хьоьгуш а ша лелачу хенахь, дагаяьхки Ярушалаймана тоххара хьалха шен долахь мел хилла йолу хазнаш. МостагІчун карах цуьнан халкъ доьжча, цунна гІо дан цхьа а дІа ца хІоьттира. Сийсаз а еш, иза хІаллакьхилча, цуьнан мостагІий цунах кхаьрдира.\nqac Зqac*ене долу къинош летадора Ярушалаймо. И бахьанехь догдели нехан а цунах. Хьалха, и хеста а еш, язйина лелларш хьоьжу хІинца массо а ца бешаш цунах, гарна шайна и хІинца ерзинаяьлла. Ша а цо ма доху даккхий синош хІинца, шена эхь хетарна, дІа а йоьрзуш.\nqac Иqac* боьха томмагІа юх тІехь дара цуьнан. Ца йора цо ойла шех хиндолчун. Цуьнан йожарх нах инзарбевллера. Вац-кха цуьнан догъэца хІинца цхьа а. «Схьахьажахьа, Веза Эла, сан гІайгІа-балане, ХІунда аьлча сан мостагІа вазвелла дІахІоьтти!»\nqac Кqac*уьг цунна тІе ма кховдийна буьрсачу мостагІчо, Ярушалайман халкъан мехала мел йолчу хІуманна тІе. Хьан деза долчу цІа чу боьлхуш го цунна кхечу къаьмнех берш. Царах лаьцна Ахь омра ма дина, Хьайн гуламан метте ма дуьйла аьлла.\nqac Лqac*оьхуш напха шена, доккха са а дохуш, Дерриг а хьан халкъ шен синехьа даьлла, Шен мехала мел йолу хІума цо юучух дІало, ша гІелделла доллушехь, дийна дисархьама. «Хьажахьа хьо, Веза Эла, – оцу халкъо боху – юьхьІаьржачу хІоьттина долу сан хьал хІинца муха ду.\nqac Мqac*ассо а новкъахула тІехдовлурш, шуна иза хІумма а дац! БІаьрг тохий, схьахьовсийша, юй те иштта цамгарш? Дуй те иштта лазар, суна кхеттарг санна? Буй те иштта бала, суна белларг санна? Везачу Эло Ша кхачийтира иза суна Ша оьгІазваханчу цу халчу дийнахь.\nqac Нqac*ийсса лакхара Цо цІе охьа ма теси, сан даьІахкашна иза кІоргге чу ма ели. Со дІалоцу бой Цо сан когашка теси. Со, охьа а йожийна, Цо юха ма ерзийти. Сан синах а кхетта, Цо со дІа ма теси, Дийнахь сарралц Цо со гІелйина дІахІоттий.\nqac Оqac*ццул долу сан къинош вовшех а дуьйцина, шен куьйгаца царах суна дукъ Цо дина. ТІаккха и дукъ суна Цо коча диллина, иза бахьанехь сан берриг а ницкъ гІелбалийтина. Хьалдолчу Эло дІаелла-кх со схьаялалур йоцучеран кара.\nqac Пqac*Іелг Шен меттахбаккхарца дІатеси Хьалдолчу Эло Суна чохь карийна мел болу сан нуьцкъала тІемалой. ТІаккха суна дуьхьал Цо эскарш дІахІиттий, Цаьрга хІаллакбайтархьама сан къона тІемалой. Мутт доккхучу гІирсо санна, Цо дІахьаьши яхІудхойн йоІ йолу и Ярушалайм-гІала.\nqac Рqac*еза йоцуш йоьлху со, бІаьргаш бІаьрхих дуьзна сан. Вац со денъян цхьа а, тейийриг а вац-кха сан. Бераш ду сан дог доьхна, МостагІа шайл тоьлла дела».\nqac Сqac*атуьйсуш, кхийдадо шен куьйгаш Цийоно, амма вац-кха цуьнан догъэца цхьа а. Якъубан халкъах лаьцна Везачу Эло омра дина, цуьнан лулахойх Цо мостагІий цунна бина. Царна юкъахь Ярушалайм-гІала дІахІоьтти-кх сийсазниг а хилла.\n«qac Тqac*къа Веза Эла бакъонца ма лела, Цуьнан даше ас ла ца доьгІна дела. Сан балане хьажий, ладогІалаш, халкъаш, Сан йоІарий, сан къонахий йийсарехь ма бу.\nqac Хqac*олчу хІоьттинчу хенахь сайн накъосташка кхайкхира со. Амма цара, ле а йина, Іехийра со. Сан динан дай, сан къаной, шайн са кІелхьардаккхархьама, шайна напха а лоьхуш, лечу хьола тІе бевлла.\nqac Хqac*ьажахьа соьга, Веза Эла, дог доьхна со хиларна, Суна чохь мел йолу хІума егаеш дІахІоьтти. Дог а меттахдаьлла сан, Хьуна ас дуьхьало ярна. Арахьара деанчу туьро сайн берех со яьккхи. ЦІера хьал, ялар санна, ма ду сан хІинца.\nqac Цqac*арна ас узарш деш хезна, Вац-кха сан догъэца цхьа а. ДІахезна сан мостагІашна Со къизачу баланехь хилар. Айхьа аьлла де тІедаийтахьа, Уьш а Ахь сох дІатарбехьа.\nqac Іqac*есаллица цара мел динарг Хьуна хьалха дІахІуттийла. Сан къинош бахьанехь суна динарг Ахьа царна а дойла. Тийжамаш сан бу-кха гІийла, Дог а сан мел гІелделла».


Къаман хьехархо — Сердало\nГIалгIай метта кепайоазув хьахилар а цун ларда тIа хьалхара литературни йоазош арадала доладалара а зама я 1920-1940 шераш. Халкъа ший йоазув хьахилар – къаман гIулакх-оамалца хувцам хилар санна хIама да, эрсаша революция оал цох. Йоазонгара дIадолалуш да халкъа дешар, кепайоазув, хоамбаржар, литература – цу массадолчо халкъа кхетам дегIабоалабу. Хьакхеллача йоазонна хьалха а байнна дIаовтташ бола викалаш къаьстта хьинар долаш а, къаман яхь йолаш а, денале нах хила беза. Ишта ца хилча гIулакх чакхдаргдац. Цу тайпарча нахах хиннав ГIалгIай къаман эггара хьалхара хьехархо – Беканаькъан ДордагIа Тембот.\nВайна ховчох, гIалгIай къам йоазонга даьнна бIаь шу а хьалдизадац. Къаман меттала йоазув дацар, аьнна, вай мотт-м, кега ца луш, цхьацца хьагучадувлача кердача хIамашта цIераш техкарца, дегIаихаб. Дукха кицаш, ховли-довзалеш, сакъердаме дувцараш, фаьлгаш дувцарца метта лоаттабаьб мотт, вай даьша. Бакъда, цхьа да оарцагIвала везача хьале эттаб гIалгIай мотт 19 бIаьшарено ший доал 20 бIаьшаренга ковдадаьча замах. Цу ханна из кхета а даь, мотт каьхата тIа баккхаргахьа къахьега болабеннаб вай къаман цхьаццабола къонхий. Цига хьалхалаьттарех ва къаман хьехархо Тембот.\nМалсагнаькъан Кураза Зоврбика вай йоазув хьакхеллача хана, массарел хьалха а ваьнна шийна тIа а ийца, наха юкъе из дIадоаржадеш къахьийгарех ва Тембот. Керда кхелла йоазув 1921 шера чIоагIдаьчул тIехьагIа, из йоазув шин шера гаргга кулгайоазонца леладаьд цар. ХIаьта из кепайоазон тIа даккхардухьа дукха къахьегаш, кийчон балхаш дIакхахьа дийзад. Из болх а ДордагIа Тембота дукхагIбар шийна хьатIаийца хиннаб.\nБеканаькъан ДордагIа Тембот ваьв 1873 шера декабрь бетта 27 дийнахьа Йоккхача Ачалкхе. Цхьаькханахьа хьоахадаьд 1878 шера февраль бетта 10 дийнахьа из ваьв аьнна. Бакъда цох бакъдар, нийсагIдар малагIа да ца хой а, лоархIаш дар хьалхара таьрахь да.\nТембота да ДордагI хьал-таро дика долаш саг хиннав. ДIадувш лаьтта а долаш, дукха жа-доахан а долаш, Буро тIеи Ачалкхеи, шиннахьа, тикаш а йолаш. Буро тIарча тика чу дохкаш дуа хIама хиннад, хIаьта Ачалкхе хиннача тика чу цIен боахама, вахара эшар хиннад. Тембота нана, Доврбеканаькъан Букачис Iумара йоI хиннай.\nЗIамига кIаьнк волча хана денз хьисап долаш хIамах дика кхеташ кайоаллаш хиннав Тембот. Ший даьна тIехьадешарца Къуръана цхьаццадола айташ а, къаман багахбувцамаш а, халкъа иллеш а Iомадаь хиннав из дагахьа, хIаьта кицаш-м цунна дукха ховш хиннад. Эггара хьалха деша дIаволалуш, цкъарчоа шоай юртарча маьждиге Iомадаь хиннад цо Iарбий йоазув-мотт. ТIехьагIо Наьсарен Буро чу хиннача дешарле дIавеннав из дас. Из яьккха ваьлча, цо деш гIалгIай керттера шахьар хиннача Боро тIарча реальни училище. 1893 шера из чакх а яьккхе дIахо деша вода из Ростове хиннача Варшавский политехнически институте. Цхьан шера дийшача, цамогаш хиларах из институт йите цIа а вай, шийна дарба а дай, Буро тIа хиннача паччахьалкхен банке чинал долаш болх бу цо. Цу замалахь Буро тIа дика даь шоай цIенош а хиннад цар.\nКхыбола гIалгIай къонгаш санна бIорахой тIем тIа а моастагIчоа духьал латаш дакъа лаьцад Тембота. Деникинцашта духьал латаш тIем тIа чов а яьй цунна.\nГIалгIай къам паргIатдаргдола оагIо лохаш, цу оагIорахьа дукха теркам лоаттабеш къахьийгарех ва Тембот. Ханаца шийна улув баьхаб цо ше мо уйла йола нах. 1920 шерашка из чIоаггIа чуув къам сердалонга дигара Iилман балхаш тахка, уж дIаязде, дукхача шерашка шийна дагалаьттар кхоачашде къаман тIера хало дIаяккхара къахьега волалу, дIаболабу боккха юкъара болх. Беррига ший низ дIалу цо къаман гIулакх-оамал дегIадоаладара, хьенаре дакъа лоац вахар эргдоаккхача оагIорахьарча балхаца, дукха уйла ю, къахьег ма хулла чехкагIа бIаьшерашка хьайоагIа боадо халкъа юкъера дIаяккхара, къаман меттала дола йоазув арадаккхара. Къаьстта вай къам йоазув мотт ховш ца хилар чIоагIа Iаткъаш хиннад цунна. Из хьагаш хиннав дунен Iилманца къахьегаш шоай мот, гIулакх-оамал, хьисап довзаш из доашхаш къахьегаш болча кхыча къаман нахах. Бакъда царех хьегарах бала пайда боацилга кхета а деш из гIийртав шийна могача тайпара къам сердалонга дига, къаман хьалхале лаццал ба аьнна шийна хетарашца къахьега.\nМалсаганаькъан Зоврбика «Сердало» яха вай хьалхара газет хьакхеллача хана, цун редактор из ше хиннав. Дале а, цунна чIоагIа эшаш хиннав газет ларттIа кхоаччаш леладергдола цIенхашта вола саг. Газета геттара эшаш хиннав дика гIалгIай мотт ховш а керда хьахинна гIалгIай йоазув ховш а вола саг. ХIаьта Тембота Зоврбикаца ший доттагIал хилар бахьан долаш, хьалххе а цунгара хьа а ийца, Iомадаь хиннад из йоазув. ХIаьта дIабувцаш бола гIалгIай мотт-м Темботал дикагIа ховш атта саг хиннавац цу замалахьа. Из ва эггара хьалха гIалгIай мотт хьеха волавенна саг, къаман хьехархо. Газета «Сердало» бехктокхаме секретарь а волаш, таржамхо а волаш болх баьб цо редакце хьинаре къахьегаш\nБолх дIаболабаь а балалехь Тембота вIашагIъеллай дика гIалгIай мотт ховш а цу меттала язде ховш а болча нахах йола йоаккха йоаца тоаба. Уж ба Хоаной Осман, Оазнаькъан Салман, Овшнаькъан Махьмад, Iоахарнаькъан Лорса, Дахкилгнаькъан Бахьаудин иштта кхыбараш а. Ший беррига низ оарцагIа баьккха царна дIахьийхад цо из керда даьнна йоазув. Уж кхы дукха ца говш цох дIа а кхийттаб.\nЮххера а ший болх болабаьб газета «Сердало». Цун хьалхара номер араяьннай Буро тIа май бетта хьалхарча дийнахьа 1923 шера. Пхи бIаь газет да уж эггара хьалха араяьнна хинна тираж. Из хьалхара номер арайоалача дийнахьа, цох боккха кхаъ хинна, Наьсаре вIашагIа а кхийтта, Буро тIа кхо бIаь совгIа саг вахар тхо, яхаш, дувцар боккхийча наха. Из йоазув хьакхоллара ди гIалгIашта массаза а лоархIаме хиннад.\nГазета бехктокхаме секретарь хиннув тIех лоархIаме вола Беканаькъан ДордагIа Тембот. Наьна меттагахьа чIоагIа говзал, хьисап долаш саг хиннув из. Юххьанца деррига къа ше хьега дезаш хиннад цун газет арадала доладелча. Бакъда, цо из болх, чIоагIа цох доккхал деш, бIа ца къожабеш, хьабеш хиннаб. Из газета хьакхоллача а цу юкъе доккха дакъа лаьца ва из. Цу газетах доаккхалдеш, цун хьалха лаьтта ши саг вувцаш, цох лаьца ДордагIа Тембота язъяьй, «Сердало» яхаш цIи а йолаш, байташ.\nДахалда вайна «Сердало»! —\nВай культуран чарх,\nВайна байта малх.\nЗоврбика тIехк я хьо,\nТембота дулх да хьо,\nТкъамаш дIаьха да хьа,\nБIаргаш сийрда да хьа.\nХиланза хьалдаь, дале хьалкхийна,\nЗовне екача назмех чуийна,\nВай лоаман тархаш сомйоахаш доагIа\nХьо, заман тур, культуран дIоагIа.\nСела чIоагIа вай мотт каьхата тIа балар дезаш хина гIадваха яздаьд поэта уж мугIараш. Укх байташкахьа хьалхарча бIоагIилга тIа йоах цо «Сердало» вай культуран чарх хилар а, из сийрда малх хилар а. Дог тийша хиннав из мотт дIаяьзбеш хилча цунца дIаязъеш йола культура, дукхача нахага дIакхоачаргхиларах. ДIахо шоллагIча бIоагIилга тIа шеи Зоврбики шиъ вIаший хеттав цо. Зорбиках газета тIех я йоах, хIаьта шийх – Темботах – газета дулх да йоах. Дулх тIадоацача тIехкан чIоагIале яц, тIехк юкъе ца йоалле дулхан а низ бац! КхоалагIча бIоагIилга тIа цо дувцар да, цхьа ший маIан долаш. Лоаман юрташка бахача нахага из кхоачарг хиларах дог тийша, цох дог гIоздаьнна ва из, шоллагIа дале, лоаманхой вахар газета тIа дувцаш хилар а хьахьокх цо.\nЦу хана гIалгIай йоазув кхолларо дукха вай кагий нах дешара тIахьийхаб. Массанена а дагадаьллар хиннад «Дешар сердало – цадешар боадо» яха керда даьнна кица. Цу хана гIалгIай йоазонхошта шоаш деш долча йоазонна кепатохийта из цхьа газет мара кхы моттиг хиннаяц. Иштта дегIааха болабеннаб ГIалгIай йоазон мотт. «Сердало» бахьан долаш шой начIал лакхдеш, говзал ираеш, дош кIоаргдеш къахьийгад юхьанца цу ханарча йоазонхоша. Из газет бахьан долаш а хиннаб царех дукхагIчарех эзди йоазонхой.\nХьалха газет «Сердало» духхьала гIалгIай меттала хиннад, хIаьта тахан дукхагIча даькъе эрсий меттала да из. ФуннагIа даь а, деррига йоазо гIалгIай меттала хургдолаш даккха дезар из.\nУкх 2018 шера май бетта хьалхарча дийнахьа «Сердало» газета 95 шу даьннад. Вай уйла йича, дукха ха я из. Доаккхалде мегаргдолаш газет да из. Боаккха мул ба цо ший вахаре баьккхар! ЧIоагIа мах бар цун, нагахьа санна из деррига а гIалгIай меттала арадувларе. Дала низ лулба цунна гIалгIай меттала дала! Вай хьахинна каьхата мотт эггара хьалха караийцачарех а ца Iеш, Темботах хул хьалхара хьехархо а. 1923 шера Областной дешара отдело вIашагIйохк курсаш. Темботах тийша хиннай уж а. 1923 шера диъзлагI арадоалача газета тIа кепатох цо «Хьехархой курсаш» яха статья. Тахан а ший мах бовнза я из. Цо йоах:\n«Вай, гIалгIай мехкара хIанзара дешар, эрсийчул совгIа гIалгIай меттала а да. ГIалгIай метта дешар юрташка хьеха гIалгIай хьехархой беза.\nНаьсарерча Буроча уллача школе укх июнь бетта юххье 1923-ча шера хьехархой курсаш я йолалургйолаш. Курсаш лоацца я, цар ханаш кхоккха бутт мара бац.\nЦига хьехаргбар цкъа гIалгIай мотт ба, шоллагIа — хьисап, кхоалагIа — географи, диълагIа — истори; деррига а дешар гIалгIай меттала хургдолаш да.\nДеша баьхкача наха мехка чотах хургболаш хьехархой кхача, книжкаши тетрадаши да, цхьабарашта чуIе фусам хургья. Курсашка деша бехараш ба бусулба дешар дийша, хIанз хьужарешка деша багIараш а, баьннараш а — берригаш а ханна 20 шерал зIамагIа боацаш. Цига дешаш ба эрсий мотт дика хов кагий нах а.\nДешар кхаь бетта йистедоалаш да. Дийша баьннарий бокъо я хьаштдолча юрта хьехархо хила, эрсий хьехархошта нийсса алапи а долаш. Хьужарера мутаIалам вар ший хьужаре юха чуваха бокъо йолаш ва цу тIа гIулакх де, хьашт дале из дешар новкъа доацаш цу юрта хьехархо ва из, дизза алапи а долаш.\nХьехархочун болх бе безам боацачоа шийна Iомаде дешар хул цох. Дешаро массаза а соввоаккх саг. Ший наьна меттала дешар доаца къам къамашта юкъе вIалла къам а дац хIанз, акха къам лоархI цох, сий далац цун. Ший меттала дешар доацача къаман саг, дешар долча къамашта юкъе нийсвелча, ший къаман йоазув ца хилар шийна мел Iаткъ цунна дика хов. Цудухьа шоай наьна меттала дешар хиллал ираз хиннача къамо модз санна мерза а хеташ Iомаде дезар из, вешта моллагIча къаман дешар вай везачо Iомадолда…».\n«… дешар ший наьна меттала даьлча, из ца хар доккха эхь да, кхувш боагIача гIалгIай кагийча наха.\n– Со визза гIалгIа ва, — ала йиш яц цун ший меттала дола йоазув ца хейча!».\n«МоллагIа долча кхыча къаманца яхье этте латт вай, воай лоалахошца, хьаькъалахи, говзалашкеи дунен сердалонгеи додача хIаманна, кхычоа санна вай хьал ца эттача, цунна вай йоаккхо ца йича, ийрчадаргда вай наха хьалхашка. Вай яхь хила еза воашта нийссача къамашца.\nВайна а беза воай чура че лелае нах. Уж ца хилча, вай йиш яц воай йоазонга дала. Цудухьа хьа а дIа а ца кхувсаш сахьа-ташца хьалкхеде деза вай воай дешар. Дешара вай хьалха далар шун кара да, кагий нах! Керттера шун кара да из!».\n«Сеца хий, мелла кIоарга дар, аьнна, тхьайса латт, тхьайса хIама — денначоа нийсса да». «Iийнача берзал лийнна цогал теннад», — яьхад вай даьша. Сомадала гIалгIай къам! Iа а хьа-эца укх маьлха дунен тIара кхыча къамашта нийсса хьайна доагIа дакъа!\nШий дакъа хьал ца эца саг а — саг вац, ший дакъа хьалъэца ца хов къам а къам дац».\nИштта нахага кхайкамаш а деш, чакхйоал из статья.\nХьехархой курсашка хьийхача а ца Iеш, Тембота гIалгIай йоазув Iомадаьд советски партини школе курсашка. Къаьстта цун хьехархочун начIал гучадаьннад из ГIалгIай хьехархой-техникуме хьехаш хиннача хана. ДукхагIбола вай къаьнара йоазонхой цо хьийха ба. Воай хьалхарча мугIарашка латта йоазонхой вахар тахка айттача гучадоал вайна ДордагIа Тембот царна хьехаш хинналга.\nЛитератураца, грамматикаца, юкъарлон балхаца дукха я вай тахан лелаеш йола ший хана Тембота кхелла хинна терминаш. Вай орфографен хьалхара бокъонаш увттаяьр а из ва.\n1928 шера апрель бетта 2 дийнахьа арадаьннача «Сердало» газета номера тIа «Ши зама» яха ший поэма IотIаяьккхай цо.\n«Ши зама» ювцача хана вай теркам тIабахийта боагIа цун поэтически говзала. Йолалушшехьа а халкъа кицан тIара дIайолалу из:\nСигала морх йоацаш,\nДогIа делхарг ма дац, —\nДег тIа бала боацаш,\nБIарг белхарг ма бац.\nУкх кицашца хьахов вайна поэт цIена гIалгIай мот ховш хиларал совгIа халкъа кицаш довзаш а цар маIан дика кхетадеш а хинналга.\nТембота прозаически кхоллам ба дукха статьяши очеркаши. Цо повесташ язъеш хиннай, алар, цхьаккха лар йолаш хIама дац. ДукхагIа йола цун очеркаши статьяши кепайийтай цун хьамсара хиннача «Сердало» газета тIа. ВIалла кIорда а ца деш дийнахьа а бус а цу тIа вагIаш хиннав из. Цун кхача хиннаб из газет.\nБеканаькъан ДордагIа Тембота кхоллам гIалгIай литературе чIоагIа лоархIаме ба. ГIалгIай дукхача йоазонхоша ма аллара ший тайпара гIалгIай поэзи хьайолаенна хьаст ба из. ГIалгIай къаман гIулакх-оамал, мотт, къаман Iадаташ дегIадара ший беррига низ дIабеннаб цо. Дукха яздаьдац Тембота, бакъда кхоллама йоазо кIезига дале а мотт бикъа ба цун, бIарчча библиотека хьалйиззал маIан даккха йиш йолаш ба цун хIара кхоллам. Цун кхоллам бешаш хилча хIарача ший заман хьашташ кхоачашдеш хила веза саг, яхача уйлан тIа вода. Тембота из дика кхетадеш а хиннад.\nТембот дагавоагIаш хинначар хийла оалаш хиннад, цо дукха вай багахбувцам дIаязбаьб. Бакъда, уж деррига балхаш шоай ханна кепа ца тохарах, мича дахар ца ховш дIадаьннад. Къаьстта дукха хиннадар, йоах, Тембота дIаяьздаь турпала-эпически иллеши, шира дувцараши, наьртий оаламаши.\n1939 шера кхелхав ДордагIа Тембот. Дала гешт долда цунна! Вийрза моттг Дала даькъала йойла!\nХалкъа хьехархо хиннача Беканаькъан ДордагIа Тембота хьамсара хиннача «Сердало» газета укх шера 95 шу дизад май бетта 1 дийнахьа. Ше хьакхеллачахой мехка дола кердадараш, хувцамаш, наьха вахара хьал белгалдеш хьадена газет да из. Тахан а шийна ма могга хьинаре къахьегаш мехка хьал тоадалар дог доахаш болх беш я «Сердало» редакци.\n«Сердало» — гIалгIай кепайоазон ираза никъ.\nБеканаькъан ДордагIа тембота 95 шу хьалха ма аллара, дахалда «Сердало» — вай культуран чарх!\n← «Сердало» газета 95-шу дизарга


Саакашвилин лор: Гуьжийчоьнан экс-президент госпитализаци яр оьшуш ву\nСаакашвили Михаил Тбилисехь\nНабахте чувоьллина, цул тIаьхьа мацалла хьегар ловш волу Гуьржийчоьнан экс-президент Саакашвили Михаил госпиталехь охьавиллар оьшуш ву, цуьнан могашалла телхаш хиларна, хаам бина кIиранан дийнахь Оьрсийчоьнан ТАСС агенталло, цуьнан лоьрана тIе а тевжаш. Цунах лаьцна яздо Американ Аз зорбан гIирсо.\nМалхбузенехьа волу, ГIадужу-беттан 1-чу дийнахь мацалла хьегар кхайкхийна политик дIалецира, масех шарахь махкал арахьа ваьхначул тIаьхьа иза къайлаха Гуьржийчу веанчул тIаьхьа. 2018-чу шарахь Гуьржийчохь, иза дуьхьал а воцуш, кхело сацам бира цунна хан тоха, даржо шена лучу бакъонел тIехваларна а, президент волуш ша лелийнарг кIайладахьарна а.\nСаакашвилин лоьро Кипшидзе Николоза дIахьедина, ша экс-президентан хьал дийцаре дина хилар, карарчу хенахь иза латточу Тбилисина гена йоццуш йолчу набахтин лоьрашца.\n"Ас эха сахьтехь къамел дира цуьнца, тIейогIучу буса хIун дан деза дуьйцуш. Кхана юха а цунна тIехIотта ваха дагахь ву со. Тхан иза дарбанан хIусаме вига дезар ду, мьттуш ву со" – дIахьедира лоьро гуьржийн телеканале, хаам бо ТАСС агенталло.\nХьалхо Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа дIахьедира Гуьржийчохь Саакашвили дIалаьцначул тIаьхьа шаьш "вуно лерина ладоьгIуш ду хуьлучуьнга" аьлла.\nПачхьалкхан департаментан векло Прайс Неда кхайкхам бина Тбилисе, "Саакашвилица лелош дерг нийсонца леладе адамийн бакъонашкахула Гуьржийчоьнан низамашца а, Гуьржийчоьно дуьненаюкъараллана хьалха тIелаьцначу декхаршца а догIуш ма хиллара" аьлла.\nУкраинин махкахо, Гуьржийчоьно лехаме велла Саакашвили къайлах Гуьржийчу веара Гезгмашин-беттан 29-хь, ткъа ГIадужу-беттан ё-чу дийнахь иза лецира гуьржин низамаш лардон органийн белхахоша. Цунна гIо дина кхо стаг а ву суьдо лаьцна. Саакашвилис дIахьедина, ша политикан тутмакх ву аьлла.


www.islamannur.org - 212-гIа дакъа\nБуса дечу ламазан дозалла\n«Буьйсанах цхьа дакъа тIедечу ламазна хьажаде - хьайн Деле хьо хастамечу меттиге кхачавайтаран дуьхьа» («ал-Исраъ», 79).\n«Шайн агIонаш (буьйшучу) меттанех къестайо цара» («ас-Саждат», 16).\n«Буса кIеззиг бен наб ца йора цара…» («аз-Зарият», 17).\n1160. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуттар бус-буса (сел деха) ламазаш дора, цуьнан ши ког (берриге) этIа а этIаш бузуш. Мухха а (цкъа) аса хаьттира цуьнга: «И хIунда до ахьа, хIай АллахIан элча, хIунда аьлча хIинцале а гечдина ма дай хьуна дIадаханачуй, хиндолучуй (дерриге) къиношна?». (Оцу хьокъехь) цо жоп делира: «Баркалле (шукаре) лай хила ца вогIу со?!» (Бухари: 4847, Муслим: 2820. Цаьршиммо дийцина чулацам цхьатера болу хьадис, МугIира бин ШурёIас дийцина долу).\n1161. Iелас (АллахI реза хуьлда цуна) дийцина. Цкъа цхьана буса пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), иза волучу а, ПетIамат йолучу а веана, хаьттира: «Ламаз ца до ашшима?» (Бухари: 1127, Муслим: 775).\n1162. Салим бин IабдуллахI бин Iумар бин ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда царна) дийцина, (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Мел дика стаг ву-кха IабдуллахI. Ма дика хир дар-кха иза бус-буса ламаз деш велахьара». Салима аьлла: «Оцул тIаьхьа IабдуллахI кIеззиг бен наб еш вацара буса» (Бухари: 3739, Муслим: 2479).\n1163. IабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (шега) элира аьлла: «ХIай, IабдуллахI! Хьенехах тера ма хилалахь, (хьалха) гуттар бус-буса ламазаш дан гIуьттуш хила волучу, ткъа цул тIаьхьа ламазашна гIаттар дитина хилла волучу» (Бухари: 1152, Муслим: 1159).\n1164. Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа), пайхамар а волуш (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цхьамма цхьа стаг вийцира: «Iуьйре хиллалц вижина Iиллина волу». (И хезначу пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «ШайтIано шен лергашна чу (я лергана чу) хьатIкъа тоьхна стаг ву иза» (Бухари: 1144, Муслим: 774).\n1165. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлхха а цхьаъ дIавижича, цуьнан кIесаркIаг тIехь кхо шад бо шайтIано, царех хIоранна тIе тохар а деш, (ала а олуш): «Ехха ю хьуна хьан буьйса, наб е ахьа!». Ткъа нагахь (стага) сама а ваьлла, Сийлахь-Веза АллахI хьахавахь - цхьа шад схьабасталур бу, нагахь цо ламаз эцахь - (шоллагIа) шад схьабасталур бу, нагахь цо ламаз дахь - (кхоалгIа шад) схьабасталур бу. Цул тIаьхьа стаг Iуьйранна хIайтъаьлла а, резаволуш а хир ву. Амма цо и (дагарадинарг) ца дахь - иза самавер ву, вочу хьолехь са а долуш, маргIалвоьлла а волуш» (Бухари: 1142, Муслим: 776).\n1166. IабдуллахI ибн Салама (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIай, нах! Салам даржаде, (хьеша-дена а, таро йоцучунна а) хIума а яае, буьйсанца ламазаш а де, (кхинболу) нах бийшина Iачу хенахь - и бахьанехь ялсамане гIур ду шу (Iазапах) маьрша» (Тирмизи: 2487, цо аьлла: «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду хIара).\n1167. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Рамадан (баттал) тIаьхьа марха кхабар уггаре дезаха дерг - АллахIан Мухьаррам бутт бу. Парз-ламазал тIаьхьа уггаре дезаха дерг - буса ден ламаз ду» (Муслим: 1163).\n1168. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Буса деш долу ламазаш - шишша ракаIат ду. Нагахь хьайна Iуьйра-ламазан хан тIекхачарна кхерам хIоттахь - цхьа ракIат вуьтар а дай (дерзаде ахьа буса ден хьайн ламазаш)» (Бухари:990, Муслим: 749).\n1169. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) буса ден ламазаш шишша ракаIат хуьлура, ткъа (тIаьххьара) цхьа ракIат вуьтар а дой (дерзадора)» (Бухари: 995, Муслим: 749).\n1170. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) буьззина бутт, марха а ца кхобуш, тIехболуьйтуш нислора, тхуна цо (оцу баттах) кхаббане а марха кхобур долуш а дац-кха аьлла а хеталуш. Ткъа цкъацкъа марханаш кхобура цо, тхуна цо (оцу баттахь) марха кхабар юкъаха дуьтур долуш а дац-кха аьлла а хеталуш. Хьуна иза буса ламазаш деш ган лиъча - билггал, гур ма вара хьуна иза (буьйсанан ламазаш деш). Хьуна иза вижина ган лиъча - (вижина) ган таро а хир ма яра хьан иза» (Бухари: 1441).\n1171. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуттар а (буса) цхьайтта ракаIат ламаз дора. И дечу хенахь цуьнан (хIора) сужда а цо шен корта хьалаайбале шух муьлххачунна а шовзткъе итт аят деша тоьур йоллучу ханна дахлора. Цул совнаха, Iуьйра парз-ламаз дале хьалха (тIедеш долу) ши ракаIат (ламаз) дора цо. Цул тIаьхьа шен аьтту агIонна тIе дIавужуьра иза, ша волучу ламазе дIакхойкхуш волу (муаззин) валлалц» (Бухари: 995, Муслим: 749).\n1172. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) я мархин баттахь, я кхечу беттанашкахь (бус-буса) цхьайтта ракаIатал сов ламаз деш вацара. Хьалха диъ ракаIат ламаз дора цо. Ткъа ахьа ма хетта (соьга) уьш мел хаза дара а, мел деха дара а! ТIаккха кхин диъ ракаIат ламаз дора цо. Ахьа ма хетта (соьга) уьш мел хаза дара а, мел деха дара а! Цул тIаьхьа кхин кхо ракаIат ламаз дора цо. (Цкъа) аса хаьттира цуьнга: «ХIай, АллахIан элча! Вуьтар-ламаз дале хьалха дIавуьжий хьо?!». Цо жоп делира: «ХIай, Iайшат! Сан бIаьргаша наб йо, амма сан даго наб ца йо» (Бухари: 1147, Муслим: 738).\n1173. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуттар а буьйсанан юххьехь дIавуьжура, ткъа цуьнан чаккхенгахь хьалагIоттура иза - ламаз даран дуьхьа» (Бухари: 1146, Муслим: 739).\n1174. (Цкъа) ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа) цхьана буса пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна буьйсанан ламаз деш волуш, сел веха лаьттира иза, цхьа вониг дан ойла а кхоллалуш сан». (Цуьнга) хаьттира: «ХIун дан ойла хиллера хьан?». Цо жоп делира: «(Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) ша цхьаъ лаьтташ а витина, охьахаа ойла хиллера сан» (Бухари: 1136, Муслим: 773).\n1175. Хьузайфас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа цхьана буса пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIоьттина ламаз динера аса. Иза «Бакъарат» сурат деша волавелча (сайлахь) ойла хилира сан: «БIе (аят) дешначул тIаьхьа рукуI дийра ду-кха цо (аьлла)». Ва амма кхин а (дIавахара иза доьшуш). ТIаккха ойла кхоллаелира сан: «ХIокху ракаIатехь дерриге дIадоьшур ду цо и (сурат)» аьлла. Цо-м и кхиндIа а (ца сацош) дIадийшира. (Сайллахь) элира аса: «И дерриге дешна ваьлча рукуIе гIура ву-кха иза». Оцул тIаьхьа «Нисаъ» сурат деша волавелира иза. И (дерриге) дешна а ваьлла, оцунна тIаьххье «Али Iимран» (сурат деша) волавелира иза. Иза а (иштта, чекхадаллалц дерриге) дийшира цо. ХIора элп дика къаьсташ а доьшура цо. «АллахI сийлахь ве!» аьлла долучу аятна тIе (мосазза кхечи) «Сийлахь ву АллахI!» («СубхьаналлахI!») боху дешнаш олура цо. (АллахIе) дехар (хьахош долу аят) доьшучу хенахь – доьхура цо. (АллахIе) кIелхьарваккхар (дехар хьахош долу аят) доьшучу хенахь – кIелхьараваккхар (доьхуш) доIа дора цо Цуьнга. Цул тIаьхьа (пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) рукуIе охьавахара. (Цигахь) ала хIоьттира иза: «Сийлахь ву сан Воккха Дела!» («Субхьана роббил Iазим!»). Герггарачу хьесапца цуьнан рукуI дахделира ирахь лаьттиначул деха. ТIаккха элира цо: «АллахIана хезийла, Шена хастам бинарг, тхан Дела, хастам бу Хьуна!» («СамиIаллахIу лиман хьамидахI, роббана лакал хьамд!»). Цул тIаьхьа, хьала а нисвелла, ирахь лаьттира иза, герггарачу хьесапца рукуIехь ма латтара веха. Цул тIаьхьа суждане а вахана элира цо: «Сийлахь ву сан Лекха-Лекха Дела!» («Субхьана роббиял-АIла!»). Сужда а дахделира цуьнан, герггарачу хьесапца иза ирахь лаьттиначул деха» (Муслим: 772).\n1176. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «(Цкъа) АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «Уггаре дезаха дерг муьлха ламаз ду?». Цо жоп делира: «Вехха лаьтташ дерг ду»» (Муслим: 756).\n1177. IабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIана уггаре а дукха деза ламаз – Даудан ламаз ду, АллахIана уггаре а дукха деза марха – Даудан марха ду. Гуттар ах буса наб а еш, (тIаккха) цуьнан кхоалгIачу декъехь ламазаш а деш, ткъа (юха а) буьйсанан ялхалгIа дакъа наб а еш, дедда юкъа марханаш кхобуш а вара иза» (Бухари: 1331, Муслим: 1159).\n1178. Жабира (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Боккъалаъ, буса цхьа мур бу - бусалба стага (оцу хенахь) Шега доIа дича, Сийлахь-Везачу АллахIа муьлхха а цо дехна долу хIокху дуьненан я эхартан дика, билггал, луш, ткъа иза хIора буса а (хуьлуш) ду» (Муслим: 757).\n1179. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух буса хьалагIаьттиначо муьлххачо - ламаз дIадоладойла, (цул а) хьалха дайн ши ракаIат (суннат-ламаз) а дай» (Муслим: 768).\n1180. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхтам а, маршо а хуьлда цунна) буса ша хьалагIаьттича - шен ламаз дайн ши ракаIат (ламаз дарна) тIера дIадоладора» (Муслим: 746).\n1181. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цамгар я муьлхха а кхин бахьана долуш, шен буса ден ламаз юкъахдиссича, гуттар а (тIедеш долу) шийтта ракаIат дора дийнахь сарралц» (Муслим: 746).\n1182. Iумар ибн ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь муьлхха а шух цхьаъ гуттаренна а ша КъурIанера бус-буса доьшуш дерг я цуьнах цхьа дакъа дешанза виссахь, наб а кхетта, тIаккха цо (юкъахадиссинарг) Iуьйра-ламазний, делкъа-ламазний юккъехь дешахь - буса дешча санна дIаяздийр ду и цунна» (Муслим: 747).\n1183. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа къинхетам бойла стагах - буса хьала а гIаьттина, ламаз деш волучу, шен зуда а сама а яьккхина, нагахь иза хьала ца гIаттахь, цуьнан юьхьа тIе цинцаш тоьхначу! АллахIа къинхетам бойла зудчух - буса хьала а гIаьттина, ламаз деш йолучу, шен майра сама а ваьккхина, нагахь иза хьала ца гIаттахь, цуьнан юьхьа тIе цинцаш тоьхначу!» (ХIара хьадис «сахьихь» иснад а йолуш Абу Дауда дийцина: 1308).\n1184. Абу СаIийда (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь стага шен зуда буса сама а яаьккхина, цара цхьаьний ламаз дахь (я: цо цуьнца цхьаьна ши ракIат ламаз дахь) - уьш дIаязбийр бу (АллахI) хьехочу стегаршна а, зударшна а юккъе» (хIара хьадис, «сахьихь» иснад» а йолуш, Абу Дауда дийцина: 1309).\n1185. Iашайта (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлххачунна а цхьанна ламазехь наб озаяхь - дIавуьжийла иза, шена наб (ийзор) дIадаллалц, хIунда аьлча, боккъалаъ, нагахь шух муьлххачо а цхьамма, наб ийзош а волуш, ламаз дахь - АллахIе шена гечдар деха (а воьлла, цуьнан метта) ша-шена сардам болла (я неIалт ала) тарло цо» (Бухари: 212, Муслим: 786).\n1186. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлхха а цхьаъ буса гIаьттича, ша бохург хIун ду а ца кхеташ, КъурIан деша хала хилахь - (кхин тIе наб ян) дIавуьжийла иза» (Муслим: 787).\n Кхузахь вуьйцург - хIара хьадис дийцина волучуьнан да Iумаран кIант IабдуллахI ву.\n Цуьнан чулацам иштта бу: и стаг ерриге буса вижина Iийна хилла, буса тIедеш долу суннат-ламазаш дан хьала а ца гIоттуш.\n Я шад чIогIа хилийта, я стагана хIумма а ца хаадалийта деш ду иза.\n Вуьшта аьлча: «Хьешана кхача хIоттабе, таро йоцучарна хIума яае».\n Иштта а хууш ду: кхузахь къамел Рамадан беттан хьокъехь доцийла, муьлхха а цхьана кхечу баттах лаьцна ду дуьйцург. Парз-марха дац дуьйцург, тIекхобуш долу суннат-марха ду.\n Кхузахь дуьйцучуьнан чулацам: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) «Бакъарат» сурат деша волавелира «Фатихьа» сурат дешначул тIаьхьа» бохург бу.\n Вуьйшта аьлча: «…буса дешча хуьлуш ерг санна йолу ял хир ю цунна».


"Баракато" беркат дохьу нохчийн берашна\nГIуран-бутт 05, 2015\nЕвропехь кхьуьучу нохчийн берашна юккъехь дукха ду, ишколашкахь а, университеташкахь а кхиаме доьшуш дерш. Амма бу иштта, гIо-накъосталла ца хилча, шаьш ца ларош берш а. Ишттачарна дешарехь гIодаран Iалашонца кхоьллина дукха хан йоцуш Венехь „Баракат“ цIе йолу цхьаьнакхетаралла.\n„Берийн хиндерг хилийтархьама“, „хIокхеран дуьхьа лелар-кха“, „берашка дешийтархьама“ - иштта хуьлу Европехь бехачу вайнаха вовшашлахь шаьш хийрачу генарчу меттигашкахь дисаран бахьанаш дуьйцучохь.\nТкъа хIун дан деза, берашка дешийтархьама бохучух бахьана динчеран амма доьзалхой дешарна тIера ца хилча?\nЯ уьш шаьш а шайн доьзалхой башха дешарна тIетеIош бацахь, дуьненан рицкъанна тIаьхьа а бевлла, Европано дагахь а доцуш деллачу аттачу дахарх Iеха а белла, ахча Iедало дешча а, ца дешча а, болх бича а, ца бича а схьалуш ду бохучу бIарлагIечу ойланах Iехабелча?\nХIан-хIа, цхьанна а кепара олийла дац лакхахь хьахийарш Малхбузехь бехачу нохчийн юкъара кеп кхуллу адамаш ду аьлла.\nОлийла дац данне а, аренца беха вайнах, я цIахь бехарш, я мичхьа а бехарш цхьатерра бу аьлла а. Малхбузерчу пачхьалкхашкарчу нохчийн диаспоршкара нах - уьш бен -бен бу, муьлхачу а юкъараллехь нах бен-бен хуьлуш ма-хиллара.\nЦхьаболчу дешар цхьа пайда боцу, ца хилча а мегаш долу хIума санна тIеоьцу. Вукхаьргахь – доьзалехь дешарна а, кхиаме болх барна а терго алсам йо.\nШинна а тайпанч доьзалехь амма хила тарло, бераш ишколехь ца ларлуш, мел къахьегарх цхьаццайолчу теманех ца кхеташ. Ишттачу хьелашкахь нохчийн берашна гIодархьама, церан дешарца йолу марзо алсам яккхархьама кхоьллина ю Венехь „Баракат“ цIе йолу цхьаьнакхетаралла.\nЦу проектан декъашхой шаьш бу, дукхахьолехь, кегирхой, я Венерчу лакхарчу дешаран тушпхьанийн студенташ, я кесталгIа дешна бевлла къона говзанчаш. Цундела массарна чул а дикох уьш кхета, дешар мел мехала а, амма цуьнца цхьаьна мел хала а хIума ду бохучух.\nЦу тIехь нохчийн берашна гIо-накъосталла дар а, царна ишколехь ца кхеташ дуьсучунна уьш тIаьхьакхиабар а ю Баракатан Iалашо бохуш дийцира Маршо радионе цу цхьанакхетараллин декъашхочуо Iабдул-ГIанис.\nIабдул-ГIани: „Тхо, вовшахкхеттарш, вайн къомах долчу берашна а, вайн къомана а са а гатдеш, цхьа лазам а болуш, долу нах ду. Тхуна юккъехь кхузахь тайп-тайпанчу факультеташкахь доьшуш болу кегирхой а бу, дешна бевлла, нахаца белхаш бан бакъонаш а йолуш болу говзанчаш а бу.\nТхан Iалашо муха ю оха аьлча, кхечу меттигашкахь болчарна хезча-м ца кхета а мега, амма кху Австрехь бехачарна дика девза и хьал- вайн бераш доьшарца бала болуш ца хилар, ткъа цхьаццадолу дай-наной уьш дешарна тIетеIош ца хилар, ахчанна а, рицкъанна а тIаьхьабевлла, даа-мала, вижа меттиг хилчахьара, дешар мехала ца хеташ уьш хилар.\nТкъа кху махкахь вуно яккхий таронаш ю, вайн къоманна а, бусулбачу нахана а пайдехь долу Iилманаш а, говзаллаш а Iамон. Цу вайн берашна деша мотиваци яр а, уьш дешарца бен кхиамаш боцийла бохучух кхетийтар а ю тхан Iалашо“.\nНагахь санна Нохчийчохь я оьрсийн мотт лелачу меттигашкахь дешарна тIехь кхиаме хила башха хала дацахь, Малхбузера дешаран система шен башхаллаш а, чолхеналлаш а йолуш ду. Цу башхаллашна тIаьхьа кхиа халахуьлу дай-наношна, оьрсийн ишколийн система бен ца евзаш долчу.\nИштта, масала, хьалхарчу классашкахь дуьйна къаьсташ хуьлу Малхбузехь, муьлхарниг дешархо тоьллачу ишколе – гимназе – гIур ду, ткъа муьлхарниг – мелла а эшначу юкъарчу ишколе. Хьалхара диъ шо дIадаьлча йолало ша-башха сегрегаци. Тоьлла кхиамаш болу бераш гимназе доьлху, гIийлоха дерг -кхечу ишколашка.\nЦу бекъамо гимназе ца кхочуш дисинчу берийн синошна хийла чевнаш йо, ткъа дай-наношна а шаьш бехке хета, шайн доьзалхошна ма оьшу тидам ца бина-те шаьш я шайн доьзалхой кхечарел эшна бу -те олий.\nАмма гимназе даха беран кадаьлча а чекхболуш бац конкуренталлин къийсам. ХIора шарца а, бер лакхарчу классашка мел долу а, чолхе йолу гимназера программа, ткъа и бахьана долуш дуккхаъ бераш дIакъесташ нисло.\nЦу тIе гIуллакх ца далийтархьама дукха ахчанаш дайъа дезаш хуьлу дай-нанойн, шайн берашна репетиторш лоцуш. Баракатерчу кегирхоша амма шаьш вайнехан берашца беш болу болу мехаза бо, я берашкара, я церан дай-наношкара цхьа а сом ца доьхуш. Iабдул-ГIанис дуьйцу.\nIабдул-ГIани: „ХIинца кху сохьтехь дIайоьдуш математикан урок ю кхузахь, цхьа а сом луш я цхьа кепек дай-наношкара доьхуш а доцуш, вайн къомана пайдехьа хилчахьана Делан Шен дуьхьа аьлла и хIума тIе а лаьцна.\nИштта дIайоьдуш медицина Iамон луучарна кечам баран курс а ю, ша цига деша дIатассавеллачу вайн цхьана нохчочуо дIахьош. Кхечу меттигашкахь цу курсахь 700 евро доьху, ткъа цуо ша шен къоман нахера сом оьцур дац, шена шен кхомана пайдехьа хила лаьа, аьлла беш бу и болх.\nИштта кхузахь хьоьхуш ингалс мотт а бу, оьрсийн мотт а бу. И оьрсийн мотт а вайна оьшуш бу, вайн иза хаа безаш хуьлу, шен мостагIчун мотт а хаа беза, меттанаш алсам мел хуу а дика ду“.\nБаракат цIе йолу цхьаьнакхетаралла Венехь кхоьллина дукха хан яц. Амма хIинцале а шуьйра йовза яьлла иза меттигерчу вайнахалахь, ткъа цига оьхучийн, эха луучийн берийн терахь вуно лакхара ду. Амма Iабдул-ГIанина а, цуьнан накъостийн а са токхдоккхуш дерг кхин ду – сел дукха дай-наной шайн берийн дешаран кхиамашна саготта а хилар, уьш церан дешарна терго еш хилар.\nIабдул-ГIани: „Тхо иттех стаг ву вовшахкхеттарг. Вуно дукха бераш ду тхо долче оьхуш. Бакъудрг аьлча, тхан аьттонаш иштта башха баккхий бац цкъачунна, хIунда аьлча оха мехаза беш бу и болх, кхин цхьа а финансировани а йоцуш.\nХIора группехь а оха схьаэца леричнарел совнаха бераш гулделла, амма кхин а дахка лууш долучу берийн дай-наноша зIе етта тхоьга. Уьш оха рогIе дIаязбо, кхана-лама тхайн керла группанаш схьаелла аьтто ма баьлла, схьаоьцур болуш.\nАмма цу хьолехь тхуна массарна а уггаре а боккха кхаъ хилларг ду, нохчийн берийн дай-наной оццул цу берашка дешийта лууш хилар, цара цу хIуманна гIайгIа беш хилар ду.\nХIинцале а 40 герга адам ду тхан рогIехь собар деш. АлхьамдулиллахI, чIогIа хаза схьадогIуш ду дерриге а“.\nБаракат цIе йолу цхьаьнакхетаралла Венехь кхоьллина дукха хан яц...


Стигалкъекъа-бутт 13, 2022\nУкраине хьажорах кIелхьарбовла аьтто лоьхучу Нохчийчуьрчу бахархошкара аьрзнийн терахь алсам даларх лаьцна дIахьедира нохчийн бакъоларъяран "Вайфонд" ассоциацехь.\nОрганизацин дIахьедарехь яздина ду, Оьрсийчуьра арабовлуш гIо дар доьхучу иттанашкахь республикерчу бахархошкара хаамех лаьцна, хIунда аьлча, Украине хьажон кечбеш бу уьш.\n"Оцу наха бахарехь, тIеман, йа ницкъаллин хIоттамийн белхалой бац уьш, ур-атталла, заьIап хиларо а кIелхьара ца воккху Украине хьажорах", - тIечIагIдо "Вайфондехь". Ассоциацино билгалдоккху, Нохчийчуьра арабовларехь гIо дан шайн аьтто ца хилар.\nОцу тайпа хаамех лаьцна Кавказ.Реалиина еллачу интервьюхь "Вайфондан" цхьахйолчу кхоллархочо Садулаева Аминас дийцира: "Тхан номераш тIе наха яздо: "Орца довлийша, со хIинца тIаме хьажош ву, суна ца леа иза дан".\nНохчийчуьрчу Iедалхошна оппозицехь долчу телеграм-каналаша видео яржийра, махкара "шайн лаамехь" Украине боьлхурш новкъабохучуьра яьккхина – коврана тIаьхьахьоьжучу зударийн белхарш хеза цу тIехь. Гоне ерзийначу меттигехь лаьтташ бу уьш.\nКадыровн критикаша чIагIдо, меттигера бахархой бертаза тIамехь дакъа лаца хьежош бу, ницкъаллин структурийн белхахой боцурш, шаьш тIаьхьадевлла лела нах а цхьаьна. Иштта, Охан-беттан 9-хь меттигерчу пабликаша видео гIаръяьккхира, Турцехь вехачу блогеран Халитов Хьасанан ваша тIаме хьажош.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо саццанза видеош гойту, тIаме меттигера "шайн лаамернаш" хьийсош, масийттазза кхайкхамбира цо конфликт марсаяккха аьлла, Путин Владимире дехарш а дира, цхьана дийнахь Украинан дуьхьал зарратан герз даккхар магийра.\nХьалхо Кадыровс дIахьедира, Гуьмсера центро хIора кIирнахь "дIахьажон кечбо 200 гергга шайн лаамехьберш", иштта билгалдоккху цо, буьйцурш шен декъехь кхечу регионашкара бахархой а хилар. Conflict Intelligence Team талламхойн тоба ккхоьллинчу Левиев Руслана Кавказ.Реалиина еллачу комментарехь билгалдаьккхира, Гуьмсерчу центрехь бина кечам буьззинчу барамехь бу ала йиш яц.\nОхан-беттан чакхенехь Нохчийчохь гучуелира украинхойн Мелитополера лачкъийна йолу малхбузехь йина йолу масех миллион евро мах болу юьртбахаман техника. ТIаьхьо хиира, кадыровхойн оцу машенашка болх байта аьтто ца баьлла хилар, геннара царна блок тохарна.


Германи -- Канцлеран даржехь кхозлагIа а тIечIагIйина Меркель Ангела, ГIур17, 2013\nНемцойн Бундестаган 63I депутато 462 озаца шинари дийнахь тIечIагIйира Меркел Ангела юха а шен канцлеран даржехь. Шина баттахь сов дIадаьхьанчу Германин министрийн кабинет кхолларах долу дагадовларш масех де хьалха дIадирзинчул тIаьхьа хилира иза. ШозлагIа дуьненан тIом дIабаьлчахьана цкъа а хилла дацара цу кепара деха дагадовларш Германехь харжамаш хиллачул тIаьхьа.\nИза стенца доьзна дара аьлча, харжамашкахь толам баьккхинчу Меркелан Кериста-демократийн партин, цуьнца декъа йолчу Кериста-социалистийн кхеташонний кхаьжнаш ца тоьара, шайн ницкъашца урхаллин кабинет кхолла. Цундела царна тIедоьжнера, меттигерачу низамашца, харжамашкахь шозлаха я кхозлаха меттиг яьккхинчу партица, министрий кабинетехь гIенташ доькъуш, коалици кхоллар.\nШина баттахь цкъа шозлаха меттиг яьккхинчу Социал-демократийн партица къайлаха дагаюьйлуш, тIаккха кхозлаха меттиг яьккхинчу Баьццарчу партин векалшца берта йоьдуш, сацам бина ца йолуш, юкъаралла а, политикан гуонаш а ладоьгIуш латтийра Меркела. Эххара а сацам бовзийтира – социалисташца цхьаьна ша урхалла дан реза хилар.\nИ бохург ду, немцойн министрийн кабинетехь ворхI министралла социал-демократашна кхочу бохург. Царна юккъехь коьртачех дарж ду – Германин арахьарчу гIуллакхий министран дерг. Иза масех шо хьалха цкъа оццу даржехь хилла волчу вевзаш волчу немцойн политикана Штаймаер Франк-Вальтерна кхаьчна.\nОьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а бахархошна иза вевза, цкъа мацах Шредер Герхард немцойн канцлер волчу хенахь, ткъа Нохчийчохь юкъебаьлла боьдуш къиза тIом хиллачу хенахь немцойн арахьарчу гIуллакхийн министр а, Шредеран гергара доттагIа а хилла хиларца, цуо кест-кеста шен Оьрсийчоьнан куьйгаллица хиллачу цхьаьнакхетаршкахь „Нохчийчуьра хьал – иза Оьрсийчоьнан чоьхьара гIуллакх ду“ бохург чIагIдеш хилла хиларца а. ХIинца а иза цу дарже юхавирзича, Оьрсийчоьнца тIаьхьарчу хенахь гIеххьачул сов шелйелла йолу Германин юкъаметтигаш толур ю аьлла хеташ бу тергамхой.\nИштта социалистийн партин куьйгалхо волчу Габриэл Зигфридна коьртачех министралла кхаьчна – экономикан дерг. Белхан министралла а, доьзалийн министралла а, Iаламлардаран дерг а, юстицин дерг а социалисташкахь ду.\nХьахон догIу иштта, шен лерина министралла ца кхаьчнехь а, амма немцойн министрийн кабинетан декъашхо хила дуьххьара туркойн къомах йолу зуда Озогуз Айдан. Иза канцлеран администрацехь миграцин а, мухIажарийн а, интеграцин а пачхьалкхан секретаран даржехь хир ю.\nИштта хьахон догIу, дуьххьара немцойн исторехь тIеман министраллин коьртехь зуда хIоттийна хилар. ВорхI беран нана а йолуш, шен хенахь доьзаллийн министр, тIаккха белхан, ткъа цул тIаьхьа социалан министр хилла йолу фон дер Ляен Урсула ю хIинца Бундесверан куьйгаллехь.\nМацах цкъа ша доьзалийн а, интеграцин а министр йолчу хенахь вуно чIогIа мигрантийн доьзалийн интеграци ярна тIе тидам бохуьйтуш яра фон дер Ляен, цуо Берлинехь а, кхечу гIаланашкахь берийн берашкахь а, ишколашкахь доьшучу кхечу кхаьмнийн орамаш долчу берашца цхьаьнакхетарш дIахьора кест-кеста, ша йолчу балха а кхойкхура дешарехь тоьлла долу мигрантийн бераш. Ишттачу цхьана цхьаьнакхетаре немцойн мотт дика хаарна кхайкхина Берлинерчу цхьаьна берийн бешара 5 шо долу нохчийн йоI а яра.\nЮкъарчу хьесапехь аьлча, керлачу урхаллера мигранташна а, хийрачу мехкашкара хьалха а , тIаьхьа схьаихначу нахана башха да воккха вечу агIор хийцамаш хир бу аьлла ца хета тергамхошна. Консервативе керистаний хьежамаш болу Меркела куьйгалла деш йолу парти цкъа а яцара мигранташна башха тIера, ткъа тIаьхьарчу шерашкахь экономикан кризис кIарга мел ло а, хийрачаьрца йолу гамо немцойн юкъараллехь алсам йолуш лаьтта.\nIедало амма шен агIор и хьежамаш лахбан я банне а дIабаха йохуш башха гIулчаш а яц. И дерриге а гуш болчу мигранташа, шайна юкъехь Нохчийчуьра берш а болуш, харжамашкахь дакъа лаца шайн бакъо ерш Меркелан Кериста-демократашна а ца тоссуш, Баьццарчу партина а, социалисташна тессира кхаьжнаш. Немцойн МайнтIерачу Франкфуртехь вехаш волчу Ахмадов Сайхана санна.\nАхмадов Сайхан: „Кхаж хьанна тоссура вайнаха аьлча, дукхахболчара суна бевзачара социал-демократашна а, баьццарчу партина а тоссура. Церан политика мелла а тхаьшна гергар хеташ ду тхо. Ткъа Меркелна вайчара кхаж ца тассаран бахьана, суна хетарехь, кху тIаьхьарчу хенахь кхузарчу юкъараллехь долу хьал мелла а вуочу агIор хийцаделла аьлла хеташ ду тхо.\nМацах цкъа яханчу хенахь кху махкахь хиллачу кепара цхьацца радикалан хьежамаш юха карлабуьйлуш санна хета тхуна, кхечанхьара тIебаьхкинчаьрца а, хийрачаьрца а йолу юкъаметтигаш а гамлуш санна хета. Ткъа и хIума иштта хиларна бехке Iедалан куьйгалла ю. Цара иза магош дацахь, иза иштта даьржаш хир дацара юкъараллехь“.\nАмма Германин харжамийн жамIашна тIеIаткъам балла дукха бац цигахь нохчийн мухIажарш. Церан аьзнаш хIурдалахь хин тIадам санна кIеззиг ду цкъачунна. Ахмадов Сайхана ма-дийцара, хIора шарахь харжамашкахь дакъалаца бакъо йолу вайнах алсам бовлуш белахь а.