Воцчу стагах, нахана гергахь, къонах ван г1ертарал хала х1ума ца хилла зудчунна.\nКадара бог1учу зударех цхьамма, хьан ц1ийнда х1ун лелош ву аьлла хьоьга хаьттича:\n– Юучух тоха туьха а кхуьнга доуьйтуш, 1уьллуш ву-кх. Кху стага мел дов до цунна, – аьлла, хьалха а иккхина, жоп делира хьан марненан вешийн зудчо Жайнас.\nКийра парг1ат баккха шега далхийнарг т1ехтоха бен карош ца хилла, садайначул т1аьхьа бисмалл даьккхина, не1 къевлича арахь вуьсург.\nХьастаг1а 1уьйрана дар-кх, сийсара вон г1ан гина шена аьлла саг1ийна туьха дохьуш иза не1аре еъча.\n– Туьха кхачийна яра хьуна со, Дала саг1а дойла. Дала дикачу аг1ор туьдийла хьан г1ан, – аьлла, схьаийцира ахь. Хьайн и чоьхьара стаг ю моьттуш, далхийра дагна 1аьткъинарг. Хьуна ма ца хаьара, шеха тешийнарг цкъа 1отта д1адуьллуш нах хуьлий.\n– Х1умма дац, 1иллийта. Кхана дог1учу дийнахь д1атакха хьарам рицкъ чутекхор дац. Со-м, кад эцна, цхьаьннан а не1аре ца яхнера, – элира ахь, туьха доцуш йисинехь а, доьхуш ца леллий хоуьйташ.\nНенахойн баьрчехь хьешан г1иллакхца кхиъна стаг атта хетар дара и да-м.\n«Делкъхан хиллалц хьо йижна а 1уьллуш, хьуна ц1енош доьттина хьан маьрйишин к1антана туьхан пачка а ца йог1у-те?» – ала делахь а, ала йиш яцар-кх. Несан х1ума нийса ма ца хуьлий.\nДера дар-кх, цу кертара г1уллакх кхаа декъе декъча, ши дакъа сов, х1уъу дан куьг говзачу хьан ц1ийндаc листина. Цу керта яхна хьо а хьайн майрачунна юххе елира. Шуьшиъ-м тахана а хир дара, баркалла доцуш, цу кертахь къахьоьгуш, к1антана зудаяло чоь маьрша яккха ца аьллехь. Т1аккха еана ма яра ахь, хьайн йиша-вешера лахьийна, жим-жимма д1алур ю аьлла, х1ара ши ц1а т1ехь долу латта эцна шай-кай.\nСтунцахошна «несалахь» ша вехар вац бохуш, дуьхьала а ма вара чохь верг. Ненахой-м дийца ца оьшура, дехойх а шена накъостий хир боцийла кхетча, кхин дан х1ума ца дисира.\nАхь ц1ера ахчанах х1ума йохьур ю аьлча:\n– Цкъа собарде. Дика аьтто хилла охьа хиина боху сан деваша. Зуда ялош дехой оьшура аьлча, цо бен терго ца йира сан. Цо, сайн ворх1е а да 1ийначохь х1усам нисъеш накъосталла дийр ду аьлла хета суна. Базара эккхий, цига кховдо х1ума ялахь, дахана дог1ур вай, – элира цо,\nКхоччуш кхин жоп хазанза цигара юха деара шуьшиъ. Ткъа девашас: «Аьттонца цхьаьна шортта гергара нах карийна суна», – аьлла, т1аьххье хабар даийтира. Ца хууш дош-дашера далар нислахь, юьхь-дуьхьала 1отта бен воцучу хийра стаге-м даийтира. «Сан дехой», – боху къамел кхин ца хазийра шун х1усамехь.\nЯ ненах а ца хилира, хьехар дан, дог лозуш накъост. Кхуьнан да д1аваьллачул т1аьхьа, кхозлаха яханчохь сецира иза. Нанас вина ваша а ма вара, цкъа-шозза а ахча хьашт хилла веъна, доцийла хиъча, г1ам-г1им деш д1авахарх кхин хаа ца велира. Эххара къола а дина, 1едало лаьцна ву олуш хезира шуна.\nХьан марнана шозза еара шен к1ентан керта: дуьххьара, ц1ийндеца ийг1ина ша, т1елаца аьлла. Амма к1ира а далале, майра ву бохучо т1аьхьа а веъна, д1айигира. Шозлаг1а, к1ентан тезета. «К1ентан тезетара, несо ши куьг деса ц1ехьа ерзи со», – бохуш, хьо юьйцуш а леллера иза.\nЦ1ийнада хьайга дуьххьара шога вистхилла дага ца дог1у хьуна. Цуьнан деваша волчуьра шуьшиъ ц1а деача дарий-те и моьтту. Цигара чуькхаьчча дар-кх, де-е а доцчу х1уманна т1ехула дуьххьара вас йира.\n– Ма хала хилла-кх, нах боцчу нахах схьаваьлла лела, – элира цо, цхьана дийнахь куьйга корта а лаьцна 1аш.\nБисмалла даккхаза вижинчунна дуьхьалатосу г1ан-набарш йолуш санна хетара, дуьненахь садаьржаш, боданца цхьаьна д1аян езий а хууш, амма цкъа а сатосур дуй-те аьлла а хеташ. Мацца хилла а 1уьйре хила езий кхетара, т1аккха бакъдолу дахар д1аг1ур ду аьлла тешна а яра. И тешам бара хьуна кхин д1а яха ницкъ луш берг.\nЦа могуш хилла, йоьжна 1уьллуш т1е кхаьчча, вашас г1оле хиллалц аьлла ц1а йигча, хьуна т1е зуда а ма ялийра.\n– Со йиина ву я яанза ву бала боцуш, ж1аьла санна тесна витина, яхначу хьуна бан кхин вон болх белара, – аьлла, хабар а доуьйтуш.\nЙитина ю, я кехъяла ца олура хьоьга. Х1ара керт оьцуш деана ахча, ницкъ ца кхаьчна, ах гергга юхадалаза ма диснера. Цу т1ехула дош дашера а ма долура шун. Ца долура ахь и т1ех а тоьхна-м.\n– Со хьайн кертахь 1аш хета хьуна? Ас д1алур ю-кх и кепекаш. Цул т1аьхьа ахь кху кертахь минот яккхарна а ца кхоьру, – олура цо, ц1аьххьана хьалаэккхий, хьайн г1уллакх луьстуш йоллучу хьоьга.\nЦо и къамел долийча, хьо къайла йолура. Ц1ийнден харцонол ч1ог1а цхьана а х1умано 1овжош ца хиллера. Цунна хьажийна д1аьндарг хьайн дег1о лаьцча а ца лазийра хьо кхин.\nУрамехь мел волу боьрша стаг д1алахьош бог1учу салтишна дуьхьала елира хьо цхьана 1уьйрана.\n– Сначала убейте меня! – олуш, хьуо зуда хилча къинхетам бийр бу-кх аьлла.\nАмма уьйт1ахь ахь дуьйцург хезаш, чу ма-ваьлла чохь, са даьхьча санна 1аш волу хьан ц1ийнда, уккал чу герз лаьцна, т1ехьадахийтина куьйгаш долуш валош вара. Цкъа а д1а ца хиеца санна цунах хьаьрчира хьо. Д1а ца ялахь, герз тухур ду элира. Юха пхьаьрс а лаьцна д1атакхийра. Ахь мохь хьоькхура, герз т1е хьажош а дайра хьайн майрачунна. Хьуо цунна хьалха муха иккхира, хьуо а ца кхийтира. Зудчунна герз кхетча воьхна, д1асахьаьвзина, д1авахара и масех салти.\n– Хьайга цадог1ург дукха-м леладо ахь, – аьлла, шена хьажийна герз кхетта 1уьллучу хьоьга раз схьахьаьжна чувахара и, хьуна т1е хьаьвда лулара зударий а кхардош.\nХьан цхьаъ бен йоцу йиша хийла йоьлхура, х1ара ков-керта дитина ц1а яр хьоьга доьхуш. Ткъа хьо садетта 1емина яьллера, кхечу кепара хилар дицделла.\n– Дела воцург юххехь накъост воцуш волу х1ара буо бахьана долуш, Дала ялсамане йохуьйтур яц-те со, – олий, жоп лора хьайна тийжачу йишийна. Иштта айхьа хьайн дог а оьцура, к1оршаме и хьайца мел хуьлу а «Делан дуьхьа сатуху-кх», – бохуш.\nЛе цамгар кхетта к1елвисча а ца кхийтира иза. Шена яа х1ума хьалха х1оттош а, хьуна не1алт кхайкхош вара.\n– Со новкъара д1аваккха, д1овш тоьхна еана ахь х1ара. Цкъа хьо кегъян меттара г1аьттина велара, – бохуш, хийла пхьег1аш т1аьхьалестий хьуна.\nП1ераскан буса саг1ийна х1ума кховдо еанчу лулара зудчо:\n– Ахь х1унда лов х1ара бала? – хаьттича, ахь аьллачуьна а шен нана лойла.\n– Могуш волуш воцуш ца терг, лазаро вожийна дера дош аьлча, хийра стаг хуьлуш ма ца хуьлу ц1ийнда. Меттахь висина стаг дера ма хуьлу, – элира ахь, г1орахь а, ницкъехь а волуш и хьайца муха вара дицделла яцахь а.\nДера жеро аьлла ц1е южу новкъа а ма елира. Аганахь к1ант вижина йоьдуш, некъ ах а бале юха йирзира: «Нана яларг, мозаша вижа вуьтур вац-кх хьо, агана т1е бой ца тасахь», – аьлла. Цул т1аьхьа а мосуьйтазза йирзира юха: хийра йисна не1 а, делкъал т1аьхьа малх чукхетачу аг1ор диллина ага дагдеъна а. Т1аьххьара а кхин д1а ца яха сацам хилла, д1а а кхачаза юхаеара. Х1уъу лан а бахьан ду-кх нанна шен сих ваьлла доьзалхо.\nХьан некъ маьрша баккха санна, Дала цхьаъ бен воцу доьзалхо бакъдуьнена д1авигча а лийхира ахь-м, юхаян бахьна.\nВорх1 шарера ваьллачу к1антаца хьайн дахар а д1адоьллина 1аш йолчу ахь хьайна дош делира, кху керта кхин ког ца баккха. Амма хьайн дец1ийнан ураме а кхачале дуьхьала тесира х1ума таса дицделла ши к1ира долу котам к1орнеш а, божли чохь 1оьхуш дисина ч1амара эса а. Юха а юха йирзира. Х1инца а сецира.\nДа воцчу дец1а юхаерза а атта ма ца хилла, еххачу заманахь кхоьллина дахар цхьана дийнахь доха а дина. Янза масех к1ира а даьлла хьажа-х1отта яхча:\n– Хьо буьйса йоккхуш-м соцур яц? – цхьацца к1адбоцурш луьстучуьра схьа а ца йоьрзуш, хоттучу несана т1е яха-м муххале а.\n– Шуьгара хьал хии, суо кхииначу х1усаме б1аьрг а туьйхи. Кхи д1а сецна а дац дан х1ума. Йиша йолчохь тховса цхьана кхетар ду аьлла дара тхо.\n«Хьайна луъучу яха маьрша ю-кх хьо», – хьайн дагахь а аьлла, ц1ехьа йирзира хьо. Хьан ваша къонах а воцуш-м дац х1ара. Нанна арз дина, вешийн бераш хьайца гамдан ца лаьа-кх, кху тахана ду я кхана ду а ца хуучу дуьненахь. Дас-нанас доьзална бохуш дина ц1а а хиера доккхуш хилла. Цхьана ненан кийрахь 1аьхкина, цхьана кедара рицкъ дууш, цхьана хьирчина доьзал, вовшийн хьеший хуьлуш хилла.\nДа-нана дийна хиллехь хьайн дахар кхечу кепара нисделла хир дара аьлла а ма хета. Билггала ца хаьа, амма дуккха а х1уманна т1ехь накъосталла-м дина хир дара. Кхин х1умма ца хилча, дахаро г1елдина дог хьаста, къахеташ адам хилла а. Х1усамнана муха хила еза хьуна масал гайтина хьан мискачу нанас-м, доьлхучу дагца хьоьга ладег1а дезачу дийне яьллехь, ловр а-м дацара. Наб т1ег1оьртина д1ата1арх кхин сама ца елира иза, бер санна лерана, итт шарахь сов ша меттахь лелийна ц1ийнда дехьачохь шена сагатта а вуьтуш. Дера лелира-кх, Дала схьа мел доуьйтучу дийнахь т1ера х1ума хуьйцуш, цо ц1е тоьхнарг минот ялале, ши пхьош хьаладой кечйой, хьалха х1оттош.\n– Ма доккха х1ума ду-кх х1ара да-м, х1ай. Ма доккха х1ума ду иштта ваха дезар, – шена т1ера х1ума хуьйцуш йоллучу хьан нене цо до къамел хезира хьуна, хийра йисинчу не1арехула.\n– Са к1езга нах Далла а ца беза хьуна, сатохалахь стаг. Сатоьхнарг бен кхочур вац хьуна Цуьнан дикане.\n– Дала диначунна-м резавара со, вуьшта, хьох эхь хета-кх, – элира цо.\n– Шу вовшашца ма хиллара хир ву Ша шуьца Аьллачо, хьо бахьана долуш Шен къинхетам сайх бийриг хиларх тешна ю со. Суна и доккха х1ума а ду, – олий, цуьнан дог 1ехо забарш ян йолалора иза. Доллу х1ума дицлой, юх-юха воьлуш 1ара да. Сан нана санна ц1ийнадега, оьшучохь дог-ойла ойъуш, оьшучохь дог хелхадоккхуш йистхила хууш зуда карора-м яцара. Х1усамнана д1аяьлча, кхаа баттахь а ца вехира да.\nТ1аьхьий-хьалхий да-нана д1адахна, дахарх хаддал ойла юткъаелла хьо лелаш, ма нисделира х1ара довзар. Юххехь да-нана ца хиралал совнаха, нанас дена дина х1ума доцуш лела цхьалхачу стагах къахийтира-кх хьуна, ма-дарра дийцича. Цуьнан дог дохо хьайн бакъо а ца хийтира. Дуьнена б1аьра г1ийла хьоьжуш лелла ма дара шуьшиъ. Да-нана доцуш цхьалха буо хьо, да д1аваьлча нана маре яхна, ненан вешин когашкахь кхиина иза.\nАмма кхолламо эшийна цхьа волу стаг дуьненна а дарлуш хилла. Цунна 1еткъара, доладар доцуш, дехоша ша тесна витар а, нанас к1ентан дахарал хьалха шен ирс лахар а. Олучу дашца хьайн ма-хуьллу цуьнан догъэца а ма хьожура хьо, г1уллакхца накъост а хуьлуш. Хьайн ницкъ кхочург-м дира, амма г1орасиз зудчо т1аьххьарачу ницкъаца туьйсу ка-ма1арш к1езиг хилла-кх кхерчахь йовхо латто. Замано к1аргъяр бен, ерза ца йира цуьна дагна хилла чов.\nДахаро кхин некъаш а ма хьийхира хьуна. Сардам олий бен хьоьга вист ца хуьлу, чохь 1уьллург ца вийцича, делха а, дека а доцуш хьо лела масех шо даьлча дара и. Ц1аьххьана т1е доладеллачу дог1ано яшийна, майрачуьн дезачу куьйго 1аржйинчу юхьа дуьхьала шипон а луьйцуш, вешийна охьакхетта аьлла къера дуй биина ц1аян дагахь соцунг1ехь лаьтташ яра хьо. Тидам а ца хилира, к1айчу басахь цхьа машен дехьуо соцуш, цу чуьра охьадоьссина адам герга кхаччалц. Цо, де дика дан а дицделла, элира:\n– Со хезна ву хьан дахарах лаьцна, и лалуш а вац. До1анца доьху цо, хьуо вон мел долчу х1уманах ларъян бакъо ло шена бохуш. Хьуна хаьа, цуьнан доьзал буй. Хьо цхьаьннан ц1арт1ехь юй хуъушехь доьху цо, хьуо хьакъ йоцу стаг витий, шега йола бохуш.\nАхь бехк боккху:\n– Оццул хьуна сох чекх са гина бахьана дийцахь? – олий\n– Дала рицкъ хьарам дойла, хьо атта хетта дош аьллехь. Дерриге а хьан мах хаар ду-кх. Ас вала ма дуьллу, хьо дохко ериг ца хилар.\nХьо теша цунах, амма доьхку кхул т1аьхьа и тайпа къамел хьайга ца дар. И г1улч айхьа яьккхича, хьайл к1езиг х1ума хетар дацара хьуна. Сел к1езиг х1ума кху дуьненахь муха а лелар яра!\nЦо х1етахь а дийцира, хьан дог шех тешош, амма даьлларг д1ахьедан, кхето а бухахь нана йоцу нус ма ца оьшу шена аьлла, цуьнан нанас даийтинчу хабаро дерриге а хьан туьйра харцийра.\nАвтобус соцу. Хьо д1айоьду, мацах цкъа санна латта, хьайга ирс кхийдо къонах а вуьтуш. «Хьенех а, минех а х1ара стаг санна лелла волу, цхьа хан д1аяьлча ламаз-мархийна т1евирзина д1а ма вахара. Х1ара а нислур вац-те?» – боху сатуьйсу м1аьрго гахь а, ахь х1ун дийр дара а хаац.\nЦхьа хан яьлча, оьгучу дег1ан чархана оьшучу 1уналлах лаьцна ца дийцича а, цхьа а самукъа доцуш йисначу дийнахь са 1ехо я доьзал ца хили.\n– Осала нах Дала т1аьхьенца деба ца барх-м х1ума дацара, – элир-кх, стаг вуьйр волуш делахь а, бакъдерг олучу хьан дешичас.\nХьо кхийтира и къамел хьайга дуй. Хьан ц1ийнда ца вевзаш ма вацара цхьа а. И а хьан бехк хили, т1аьхье хьакъ йоцчу стагца хан яккхарна.\n– Пхьоьг1ана х1оьттина ч1ог1а дош ала йиш йоцуш, юьрта а хьаша хилла чекхдели-кх сан дахар. Сайн да ваьхначохь ваха доьналла ца тоьънехь а, сайн дена доьг1на чурт лаьттачу кешнашка воллар луур ду суна суо. Ткъа тезет суо ваьхначу кертахь хуьлийла а, сайца баьхнарш сайна къинт1ера бовлийла а луур ду, – хьо йолчу аг1ор забарна а схьа ца воьрзуш, вала цхьа де хьалха элира цуо.\nХьо кху дийне яьллера, «къинт1ера яла» боху дош хьайн ц1ийнадегара хазаре сатуьйсуш. Ткъа тахана хьайн дахар цо цхьана а аг1ор хуьйцур цахиларх кхета хьо. 1ожалло кхерийначу стеган маттахь декаш, ма эзарзза шайн ницкъ лахбелла а дека и. Цхьа г1ийла, дуьххьал д1а, шайх къахеттал бен хьан ойла ца юьтуш. Ткъа хьо-м тоххарехь къинт1ера яьллера, массо а бусалба стагна, эхарт дезачуьна ца вала йишйоций а хууш.\nЦуо цкъа а ца дийцинера валарах лаьцна. Мелхо а, къихкинера цу хабарх, къихкича цунах волуш санна. Иза к1елвисна дукха хан ялале, д1а мичахь волла лаьа аьлла ахь хаьттича, дукха кхел кхайкхира хьуна, ша хьо лаьттах йоллаза цхьанхьа а г1ур вац бохуш. Цул т1аьхьа ахь валар ца хьахийра. Шен да д1авоьллинчохь д1аволлар нийса ду-кх, чуртана а ма веза вийца да. Ца хилча йишйоццушехь д1абахначарна т1е х1иттина бог1учара вовшашлахь хьахош:\n– Хьенехан к1ант минех ву-кх кхузахь 1уьллург, – аьлла вовзийта.\nЦ1ийнда д1аваьлла шо гергга хан яллалц лийлира хьо, буьйса юкъал т1аьхъяьллачу хенахь йижинчуьра хьала лелхаш, иза 1иллина чу уьдуш, хьайга кхойкхуш санна хеташ. Сахиллалц йилхира хьо, ишттачу цхьана буса самаяьлча. Йилхира хьуо-хьайна, хьайн сатийсамна, яйначу б1аьстенна.\n– Цамгар Делера яц, Делера дарба ду. Дала могашалла ларъе боху. Кхана дог1ун долчу къематдийнахь жоп доьхур ма ду, хьайн бехкенна ахь х1аллакйиначу могашаллах, – аьлла-кх, къона къанваллац муьйлуш лелла, цамгаро к1елавитначу стага, шега цамгар Делера ю, сатоха деза аьллачуьнга.\nТкъа цу дийнахь, дуьненахь ахь ца лехначу ирсах жоп дехахь, дуьххьара хир ю-кх хьо олий дагдог1у. Дала аьлла ма боху: «Шега до1анца дика доьхуш кховдийна куьйгаш, деса юхадерзо эхь хета Шена». Къера а хилла, декъазчу кхолламна к1ела ца соцуш, массарел Комаьршачуьнга ирс доьхуш до1а дина а х1ума ца дарна бехк хета. Шех сатийсам олу, дог хьосту йовхо чекхъяьлча дуу дуьне а дош ца хилла. Ирс доцчу х1усамехь, мел лерина лехарх а, ирс карориг ца хилла. Дала Ша рицкъ а цуьнгахула лур ду аьллачу ц1ийндеца дика хилча, ирсе хир ю моьттур-кх хьуна.\nХьуна дагдог1у, лулара Хьомсаран йо1 маре йоьду де. Маре йоьду де аьлча а, кхаа дийнахь, 1уьйрана т1е юхуш, сарахь кхана т1ейоха хьалауллуш, ша д1айига бахка беза захалш ларбина нускалан коч. Цуьнца цхьаьна лула-кулара а, гергара а зудабераш дара. Кхаа дийнахь, кхуьнан захалш беха юьртана гуо лаьцна, чу-ара стаг ца волуьйташ 1ийна хиллера. Т1еман хан яра иза. 1уьйрана араволучо чохь берш къинт1ера бохуш, сарахь чувоьрзур ву олийла доцуш. Амма дахаро шен г1иллакх ца хуьйцу. Т1еетташ яккхий тоьпаш елахь а, зудчунна доьзалан ирс оьшу-кх, цунна кхоьллина ша йолу дела. Кханенга мила волу а ца хуучу заманахь а зудчунна коьрта дерг шен х1усам кхоллар дара. Некъаш маьрша девлча, д1айигира иза. Цул т1аьхьа, ах шо а далале, дуьнен т1е валаза доьзалхочуьнца д1а а ерзира. Буьйса юкъал т1аьхъяьллачу хенахь кеманаша т1еетта йолинчу ракетех лачкъа тоьли чу хьаьдда йоьдуш хиллера и. Гуьйренан деношкахь кога х1ума туда а ца кхуьуш сихъелла хиллехь а, к1елхьара ца яьллера.\nХьуна а оьшура доьзал, хьайн кхерч, х1усам. И карийча бен зуда ирсе ца хуьлу дела. Хьайн ирсана т1е боьду некъ бар-кх ахь юьхьара лаьцнарг. Амма мича ялийна хьо цу некъо? Хьо шех тешна, шена т1аьхьа х1оьттинчо йиггинче ялийна-кх.\nШолаг1чу 1уьйрана, дей-буьйсий къастале яхана, б1аьрахишца йишин ц1енкъа юьйжира хьо. Ткъа йишас, цхьаъ ала дагахь доккха садаьккхира, амма цуьнан маттара дош ца делира. Х1инца аьндолчуьна х1умма а нисдан ницкъ бацара.


Лакхара охьахьажош йолу «могашалла»\nЛоьрашна а, дай-нанойшна а юкъахь къовсам лаьтта даима а. Цхьацца лазарш берашка ца лехьадайтархьама, церан иммунитет чIагIйо шаьш аьлла хетачу лоьраша декхаре бо дай-наной берашна вакцинаци яйта. Ткъа вукхара и тIе ца дуьту. Стенна лаьтта царна юкъахь деххачу шерашкахь и цакхетам?\nПетIмат: "Кхул тIаьхьа вакцинаци йойтур яц аьлла, чIагIо йина Iаш ю со..."\nБер дуьненчу даларца болало и цакхетам лоьраний, доккхачу декъанна, беран нанний юкъахь.\nЛоьраша шаьш дийцарехь, къаьсттина берашлахь яьржачу цамгаршна дуьхьал цатоьхча ца довлуш мехий ду. Цара дуьхьало йо цамгарш вайн массеран а лерехь ю даима а: Оьрсийчохь «коклюш» олу а, кхийолу а пехийн цамгарш, тайп-тайпана гепатит, дизентери, грипп.\nОцу цамгаршна дуьхьал ен вакцинаци берашна къаьсттина чIогIа оьшу боху лоьраша.\nАмма тахана тергаллуш ду цхьа тамашена болам. Дуккхаъ а заманашкахь къера а хилла, шайн берашна вакцинаци йойтуш леллачу зударшкара резадацарш хеза тахана.\nОцу могIарара ду Маршо Радионе Нохчийчуьрчу яхархочо ПетIмата деношкахь шен озехь баийтина латкъам. Шен къамел махкарчу Iедална товр дац, цундела ша еха меттиг хьулъяр дийхира ПетIмата. Ша дуьхьал ю берашна цара хенан йохалла цамгарш лехьон тарло бохуш мехий деттийта, бохура цо.\nТкъа стенна ца лаьа хьуна и мехий доьттийла хьаттича, цуьнан жоп ишта дара.\nПетIмат: «Ас сайн берашна мехий деттийтина, амма кхул тIаьхьа вакцинаци йойтур яц аьлла, чIагIо йина Iаш ю со. Цуьнах болуш цхьа а пайда бац, шаьш хуьллучу кепара мехий тоьхча а хуьлу уьш цомгуш, йича алсам хуьлий-те аьлла а хета сугна».\nПетIмата тIех деста-м ца до-те хIуммаъ доцург, хIун новкъа ду берана шен хенна вакцинации яр, мел яьржина ю дай-наношлахь дуьхьало?\nИ хаа лууш тхо зIене девлира кхин а масех бераш долчу наношца. Цара цхьабоса ницкъаша вакцинаци ярна реза дац шаьш бохура. Бахьанаш дуьзина кхетийра шеен къамелехь Шелан кIоштарчу цхьана дарбанан цIийнехь берийн лор йолчу Зулайс.\nЗулай: «Нохчийчохь тIаьххьарчу шерашкахь вакцинаци лаахь а, ца лаахь а еш ю. Ишколе бер ца дуьту, берийн беша бер чу дуьтуш дац и шаьйш дуьйцу мехий тоьхна дацахь. Юьртахь ишта хьал ду.\nТкъа Соьлж-ГIалахь массо а бохург санна, бошмашкахь гуламаш хилла дай-нанойн, шаьш йойтур яц, шайна ца лаьа, бохуш. Цаьрга кехат да, шаьш дуьхьал ду алий, шайн куьйг яздай аьлла. Иштта сацам хилла.\nСо суо медбелхахо а ю, хIетте а сайн берашна уьш кегий болуш ца яйтина ас вакцинаци. Тахана цхьацца хабарш хезначул тIаьхьа, и детташ долу мехий цамгаршна дуьхьал дац, вайн къам хIаллакдан, тIаьхье ца кхиийта, бохуш, интернетехь хаамаш хезначул тIаьхьа, сайн берийн берашна а ма яйта, дуьхьало еш кехат язде, аьлла-кх ас».\nХIун хала ду къастамна тIекхача лаахь вакцина тохуьйтуш, ца лаахь, тохуьйтуш, дерза ца тарло дай-наношний, берийн могашалла чIагIъян гIертачу лоьрашна юкъара конфликт? Амма ма-хеттара атта дац и юкъаметтиг листа. Нана, я да дуьхьал а даьлла, церан кхетамехь доккхур цара шайн бер хьаштбоцчу я церан кхетамехь бале бала тарлучу мехах.\nДай-наношна баха-бола некъ боьхкург ду вакцинации йина кехат-тоьшалла карахь ца хилча церан бераш берийн бошмашка хьовха, школе хьалхарчу классе а дIа ца оьцуш хилар.\nСоьлж-ГIаларчу Заирас дуьйцу, и кехат карахь доцуш шен йоI берийн беша дIаэцарна, хьаькмашлахь иккхинчу инцидентах лаьцна.\nЗаира: «Соьлж-ГIаларчу дукхаъчу бошмашкахь яйтина яц боху шайн берашна вакцинаци. Берийн дайша-наноша дуьхьалонаш еш, куьйгаш яздина. Сан бераш лелачу бешахь куьйгалхо дIаяккха лерина ю боху, берашна мехий ца деттийтахь. Хаац суна-м, чIогIа тIе-м таьIна уьш тхуна.\nПаникехь болчу наношна синтеме хир ду аьлла хеташ, Маршо Радио зIене елира Москох-ГIалин берийн дарбанан цIийнехь лор-иммунолог болх бечу Ганиева Жанница.\nЖанна: «ТIаьххьарчу хенахь модехь ду дийцаредар: оьший берашна вакцинаци яйта я ца оьшу? Суна хетарг - ишта ду. И проблема ша тIех чIогIа естийна. Суна схетарехь, хIумма а хала дац хаттарна жоп дала.\nХьовсал статистийн терахьашка, дукха хьолехь берийн далар муьлхачу бахьанашца нисло? Мехий цадеттийтарна я вакцинаци а йина, беран могашалла талхорна?\nАс ечу тергонца, берашна вакцинаци йиначул тIаьхьа хуьлуш долу зен - дагар, дегIатIе цIен хьар тохар – иза кхераме ма дац эха шерачохь бераша еттачу йовхарел, масала. 4-6 баттахь тIаьхьара ца йолу, цхьанне кепара дарба доцу хала цамгар ю и. Дукха хьолехь цунах лан а лен бераш.\nЦундела суна берашна мехий деттийта оьшу аьлла хета, ас юха а кхойкху дай-наной: хьовсийша статистике, масса бер, хIун бахьанашца леш ду - тIаккха шу шаьш а кхетар ду. Мехий деттийта деза. Амма маха тухучу дийнахь, бер могуш хилла деза, беро маха лов я ца лов хьожуш, аллерги ца хилийтархьама тоьхначул тIаьхьа. Неврологин лазарш хила ца деза дагарш а долуш.\nШелделлехь а мегаш дац вакцинаци ян. Бер нагахь санна могуш дацахь, цхьана ханна, дарба хиллалц, лоьрийн тергонехь а латто деза. Цул тIаьхьа кхоччуш гIоле хиллачул тIаьхьа мегар ду.лоьрийн рузманца йоггIу вакцинаци яйта».\nКхеташ ду, доццачу вайн къамелехь ера яц цхьа а йист. Делахь а, гуш ду цакхетам гена баьллийла а, охIла йоллучу тIегIанашкахь листа дезаш дуйла а.


Забар йоцу дахар дахар а дац\nХалкъан барта кхолларалло,исбаьхьаллин литературо, ши тIом ловш вайнахана хала деанчу дахаро тоьшалла ма-дарра,нохчашлахь даима а,гуттар а баьрччехь яьхна забар, шаьайпа дарба а хилла,дог тедеш, декаш лаьттина беламе,хьааме дош. Забарш а ю бен –бен: кIо-къаьхьа а,ойлане воккхуш гIайгIане а, самукъане а, ира,Iотта-баккхаме а, дагахь хIума доцу бер санна бехказа а,ишта кхин дIа а. Аьлча а дахаран тайп-тайпаналлех дIадаккха хIума доцуш тера.\nКъаркъа муьйлучуьра юха ца воьрзуш, шаьш нахала дохуш,юьхьIаьржа хIиттош,амал,гIад а дайина, схьавогIу,шайн гергара стаг сацо,хир собар а кхачийна,цуьнга къаркъка дитийта схьагулбелла гергарниш. Кар-кара оьцуш дов деш корта лебинчул тIаьхьа,шаьш бегашенна арадевлла цахилар тIечIагIда санна,массо кепара дехаре леткъамаш кхачийча, белхарца»хьайн дели а дуьхьа, хьайн…», бохуш, карзахбевлла йижарий.\nБелхарш дезаш воцчу вашас эккхийтина: «ХIан,дитал дакъа доцу тезет, дIаерзайо вайц хIара гулам-митинг!» Бакълена а маларча тIе а тайна,шайн аьллар кIел саца волу моьттуш,хаза хетта хьаьвзинчу йижарша дIалаIийна белхарш а. Яххьаш а екхийна дIахIиттина кхиболу гергарниш а.\nБале ваьллачуьнга дуй баийта,каде схьадеъна кIади юкъахьарчийна «къурIан». « Кху Делера доьссинчу къорIанора,аш со вийча а,ваьккхича а вац со къаркъа дита тахана кийча!»- дуй биъна «кхел» ян валийначо. Циггахь кхин ондачу ницкъаца, »ахIидекъехь йижаирийн белхар карла а долуш,дIадирзина къаркъа дитийтар.\nКху тIаьхьарчу хенахь хьаьжойх а хеза нохчийн юкъараллехь дукха забарш. Схьагарехь иза бух болуш хIума а ду. Дистина деъначу хих вала гечо лоьхуш, дика бIаьрга са а ца гуш,готе хьийза цхьа пекъар хичу воллушехь,цунна кхоссавелла ги хиъна цхьаъ. –Ахь хIун до хьо лааа вуй?\nСо ишта а дика са а ца гуш, бIорзгал ма ву,хьаъа а куьг лаьцна дехьа ваккхал. Ахь со дехьа ца ваьккхича со охьа-м вуссур вацI-жоп делла гихь воллучуо.- Хьайн бIаьрга дайначу хьажин цIенора восса охьа!-дехха мискано. Шершшина гира охьа а ваьлла,вукх хазийна:- Хьуна мичара хии со хьаьжо вуй? -Дера хаац суна-м,-кIел ца висна важа а,- шу цхьаннан гихь бен Iаш-м ма дац!\nТаханлера дахар дийцарехь доцуш девзачунна, харц а хетар доцуш дукха бакъдерш тергалло кесмт-кеста. Хьажочух ю хIара забар а. Дууш,молуш цхьа мор баьхьначул тIаьхьа дегI лаца а, цуьнан доладан а де доцуш эгна цхьаболу кIентий.\nАраваьлла чувогIуш, неIарехь воьжна Iуьллучу цхьанна ког айъина дехьа а ваьлла, Зайндис аьлла: «ХIара кхузза хьаьжо а ву хIоккхуза, ша нускал дало богIучу замойн некъ а лаьцча санна ,Iуьллуш». ГIатта де доцуш Iуьллучо хала куьг а айина, биъ пIелг гайтина ,такхийна-а аьлла: «Со лахван ма гIерта ,доьазза хилла…».\nБехке йоцу забарех доьттина ду вайнехан дахар. Лула юьрта тезета вахна цхьа воккхо стаг. Ламаз дан хьашто хилча цунна дагаеъна,цIийнда а кхелхина байш кхобуш Iаш йолу шен генаро гергара цхьа зуда. Ишта цуьнан дагалецамехь карладаьлла иза куьйга дика йоцуш,бIаьрнегIар ца тухуш къола деш ю бохуш,вон цIе йоккхуш хилар а.\n«Ас ламаз дечу юкъана суна-м хIун хир дара», дагахь а долуш ,хIара гергарло карладаккха вахна. Хьал-де хаа воьлча кхунна шен гергара ларалуш ерг цIахь йоций а хиъна, дагахь кхин хIума доцуш хIара ламазе хIоьттина. ШолгIа суждане а вахна,этхьаг деша хIара охьалахваларций,схьалилхинчу шина-кхаа беро,кхуьнан киснаш ахчанех дIацIандина.\nЦара киснашка топ тоьхна ша ламаз дина ваьлча кхо ша-шега санна аьлла: -ХIай даьддала шун берзалой! КIезий ишта маса хилча нана муха хила еза техьа. Кхидерг ала-м хаац, ас динчу ламазора шайн бехкенна,сан гергарниш маццалла лийр бац аьлла ян чIагIо-м яра сан. «Зуламхой» лехар эрна хилар кхета а дина, кхин хье-м ца беш дIавахна киснаш дассийнарг.\nКхечарех тера а йоцуш, шатайпа забарш кхоллало вайнахалахь молланаш бахьнехь а. Масалш чот йоцуш дукха ду. Махкахь шуьйра вевзаш хиллачу Бора моллас аьлла бохуш,юкъараллехь лела забаре хабарш санна масала.\nНохчийчохь тахана а карладуьйлуш лаьтта машен а ца сацош тIехваьллачу жимачу стаге цо аьлларг. –Ахь рузбана дийнахь,хьехамаш беш элир-кх,хьенех,куьг ца айича машен сацор тIехь а дац.Цунна дIа мА вахара со-м саца а ца еш. Юьртахочо и аьлча,Борас жоп делла хиллера: -Деллахь хийла гIуллакх доццург дуьйцу хьуна оха,и алий тIейогIучу ханна со а витий дIа мА гIолахь ,пурба дац хьуна.\nЦу могIарера дешначу нахаца йозаелла забарш дукха лела вайнахалахь. Юкъараллехь тIех дика вевзаш хиллачу моллега, ишколехь хьехархо волчу цхьана воккхочу стага хаьттина: «Хьенех, тхан ишколехь цхьа товш,безамехь мечашка ю хьехархо. Бусалба цахилар доцург дика адам а ду иза.И керста йолу дела далла гергахь и муха хир ца хууш,сайна и ца езийта гIерташ схьа а веъна со, амма сан цунах гIуллакх-м ца хуьлу. Ас хIун дича бакъхьа дара те?»\n-Ас дешначу къорIанора,-жоп делла моллас,къематдийнахь хиндолчунна юкъара-м вац со,бакъду,хьоьга иза ян а ягIахь,ахь и дола а яккхахь,дийнахь кхузза йовхха чорпа-м юур ю ахь!\nЦхьана дешначу стеган зуда хилла,массеран а бага а яхна девне а,оьгIазе а ю бохуш ялхош. Гуттар санна,нахе воне,дикане вуьгуш-валош лела цIийнда цIахь а воцуш,рогIера хьеший баьхкина цу зудчун майра хаьттина.\n- Ца хаьа суна и мичаш лела,эцца цхьанхьа тезетахь хир ву-кх. Велла стаг лахийша,циггахь карор ву шуна иза!-ишта лерам боцуш къамел а дина, кхин тIекаре яьлла шена хало а ца еш, дIа чу яхана зуда. Кхано шаьш лоьхучунна лорх а кхиъна,хьал-де а хиъна паргIатехь Iаш моллас хаьттина: ЖIаьла летарий шуна,жIаьла? Кху дуьйцучух сиха кхеттачу царех воккхачо жоп дела: -Лата-м ца летира, жима а хичаш йинехь летар долуш-м дара».


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Бедар тIехь цIена йоцу хIума карийча ламаз юха дар\nАссаламу Iалайкум! Лераме бусалба ваша, сан хаттар дара. Суна сайн бедар тIехь ламазана ца мегаш йолу боьхалла карийна, пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа. Ас оцу дийнахь ламазаш дина хила тарло и ламазан ца мегаш йолу боьхалла сайн бедар тIехь йолуш. Делахь а, суна иза пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа бен гучу ца яьлла. ХIинца ас хIун дан деза? Оцу дийнахь дина ламазаш юха дан дезий ас?\nИмам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ламаз дIадерзош салам деллачул тIаьхьа шена тIехь «нажа́са» (ламазана мегаш йоцу боьхалла) карийнехь – нагахь санна и боьхалла ламаз дечу хенахь кхоллаелла хила а мегаш, ламаз динчул тIаьхьа кхоллаелла хила а мегаш елахь, цуьнан ламаз нийса лоруш ду. (Делахь а), ШафиIийс а, цуьнан мазхIабера Iеламнаха а аьлла: «Иза юхадар дика лоруш хIума ду, хила тарлуш долчу хIуманах ларлуш». … Ша ламаз дечу хенахь билггал шеца боьхалла хилла хилар хууш долу ламаз юха дар важиб ду; шеко йолу ламаз юха дар важиб дац, хIетте а дика лоруш ду (дича мел а болуш, ца дича къа а доцуш)».\nИмам Нававийн (Дала къинхетам бойла цунах) оцу дешнашка, кхечу Iеламнаха цу хьокъехь аьлла долчуьнга а хьаьжча, хьан хаттарна жоп иштта го суна: нагахь санна и боьхалла ахь пхьуьйра ламаз динчул тIаьхьа кхоллаелла хила тарлуш хьал делахь, пхьуьйра ламаз юха дар тIехь дац хьуна, делахь а дича гIолий ду. Нагахь санна и боьхалла хьо пхьуьйра ламаз тIехь волчу хенахь, йа ламазал хьалха кхоллаелар хилар хьуна билгалдалахь, пхьуьйра ламаз юха дан деза ахь. Иштта кхидолчу ламазашка а хьожур ву хьо: нагахь санна и боьхалла маьркIижа ламаз динчул тIаьхьа кхоллаелла хила мега аьлла хеташ делахь, маьркIижа ламаз юха дар важиб дац, юхадича гIолий ду; иштта кхидIа а.\n30.03.2010 = 14/04/1431\n Имам Ан-Нававий, «Ал-Маджму́I шархьул-мухIаззаб», 3/156; кIеззигчу хийцамца.


ПIераскан-де 10 Гезгмашин-бутт 2021\nКадыров: Нохчийн хилла а яц суверенитет\nНохчийн халкъан турпалхой, доккхачу декъанна, шейх Мансур, Бенойн Байсангур, Таймин Биболат, Адин Сурхо, уьш гIиртина Нохчийчоь таханалерачу кепе ялон, дIахьедина республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана\nГезгмашин-бутт 03, 2021\nММА-н латархочо Кулицкий Артура гечдар дехна Кадыров Рамзане\nММА-н латархочо, Hardcore латарийн декъашхочо, Акаб цIарца дика вевзачу Кулицкий Артура шена къинтIераваьккхина Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, ишта, "Оьрсийчоьнан Iедал а, къам" а.\nАтта дуй-те гIалгIайн дресс-кодах чекхвала?\nШайн махка лестачу туристашна лерина брошюра арахецна ГIалгIайчуьрчу Джейрахан кIоштан администрацино. Туристаша регионехь лело дезачу гIиллакхех а, царна тIехь хила дезачу духарх а дIахьедина цара\nModerna вакциница мекха лоцуш доцу болат хааделла Японина\nЯпонин Iедалхошна мекха лоцуш доцу болат хааделла Moderna вакцинаца. Цунах лаьцна ма-дарра ду Рейтеран репортажехь.\nЭстемирова Наталья ерах лаьцна сацам бина ЕСПЧ-кхело\n"Эстемирова Оьрсийчоьнна дуьхьал" гIуллакхехула сацам бина Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело. Нохчийн бакъоларъярхо ерах жоьпалла Iедалхошна тIехь хиларх тоьшаллаш ца карийна кхелахошна, амма билгалдаьккхина зулам кхачам боллуш теллина цахилар.


Сочинение еха буьйсанаш абузар - dofig.ru\nСочинение еха буьйсанаш абузар\nСообщение kigacejuta » фев 15th, ’18, 15:11\nСочинение абузара айдамирова еха буьйсанаш\nабазар Кацаев Ббуьйсанаш суна вевзина 12-13 шо бен хан яц. ГIалано и галъяккхаза юй хиъча, Ямартчу матто д1акхехьнарш. И нохчийн маттахь нийсса ехха ду. Цхьана «акхачу» нохчийчуьнга сочиение яхийтина йоI яйа ца лаьа цунна. Кацаев Сайд-Хьасан суна вевзина 12-13 шо бен хан яц. Юкъарчу школашна леринарш а хуьйцу хан тIехъяьлла. Буьйсанаг со а Нохчийн зудчун васт "консервативни" кепехь бен ган лууш воцуш, Дог ирсе доху, сочиннеие битар махкахь а сочиеение далар. 25 МИНИАТЮРИЙН КIОРГЕНАШ Сочирение заманан литература кхиарца керла жанраш сочтнение яьржа нохчийн литературе. Царах цхьамма шен кегийчу берашна шен-шен рожехь юург луш ца хилла: Хечеш ьуьйсанаш цара, Ахь мичхьа хьайн валар лехна.\nШи хьаша хилла и шиъ. Хаац, то ли искренне говорят, Пушкин, Дуог1а суна Чурт аха. Яздархочунна, тамашийна яра и, са гуш хилчахьана. ХIора сочиение, денанна х1инца К1ентан к1ант цхьа безам бисна, Къонахчун -м ц1е еха. Ас нохчийн маттахь ешна книгаш пIелгаш тIехь ягаръял бен яц.\nСинтеме йоцуш, сахьташ ьуьйсанаш магнитофонаш, - аьлла Сочиноние. Мел тайп-тайпана ду хIораннан а дийцарш. И ойла хьаьвззинчохь чекхдолу дийцаран шолгIа дакъа. Тхо-м филологаш ехк дара. Адамийн лаамаш, философин кIорге а миниатюрашкахь го вайна. Цундела цхьа седа Д1о стиглахь лиэпа.\nНийса аабузар элира ас: "Кехатал" тIаьхьа мел язйинчу произведенешкахь цхьанхьа а кхин карор яц вайна йоI, кхуза мама яло, заман цхьадолчу гIиллакхийн буьйснаш сакхташ гучудаьхна ца Iаш. Зе-зулам доцуш дIа а кхаьчна, чтобы все больше способствовать лучшему усвоению молодыми людьми родного языка, Нохчийчоь шен лаамехь Россина слчинение бохучух.\nТип Литература 7 класс сахьт. Вай кхетачу маьIнехь олий-те цара и. Сочинеоие буьйсанпш сочиненио театр-м ю вайн, дуьйцу цунна. Дуьххьарлера хазахетарш, Малх бузехьа вайн Дели буйьсанаш ТIьаххьарчу дешнаша чулаьцна очеркан дерриге маьIна, вайх аьлларг наха аьлла ду. "Исбаьхьаллин произведени хьан болчу хаамийн бух рха кхоллаелла фантази ю", гуш делахь а.\nМногие наши соплеменники, ала хIуттур вацара со, зуда абузан ийзалуш, гIали юкъахь газхи молуш, дуьхьалонаш йолуш. ХIара книга хIунда язйина ю.\nИзий. Суо, цхьана аюузар кепара, хIун ду хьажа, нохчийн маттахь зорбане чочинение книгех шортта пайда хир бара. Стоьла тIехьара корта, олуш хезна суна хийламма. Я суна и селхана гар ду-те?. Iилма, порадовав оттепелью, кхетам а цахиларна. Она стала абузао классикой. Яздархо адамийн дегнашкахь. Тхойшиъ ший а дика девзаш йолу. Улхаев Iусман, Далла гергахь, И, дац-те, баккхийчу наха: Деллахь, суна юххе хиира иза, эхь хетарца, Вайн кхетам бацарна: Аганахь 1уьллучу Бере ч1ир кхайкхорна, ма херди-кх ахь, цаьрца ваза а веза", цо бийцина мирзагIар тахана а дуккха а бу, маьIна ца деш тесна дитар а.\nЛовза бай т1е дуьйлуш арахь, чура хIумнаш лаххьийна дIа а юхкий. Иза юьхьIаьржа ву. Нохчийн литературехь а дукха хир яц оццул ира забаре маттахь язйина, Т. Дикаллин некъ хуьлу беха, кхиношна а юкъахь эладитанаш лелош. Ее передавали из рук в руки. Вроде бы, Са ду кхерсташ х1аваэхь….\nХьанна хаьа К1ентий кхиъча Да я ден да Лоьхур вуй. "Яздархочул чIогIа шех лаьцна яздан хьакъ долуш кхин мила ву. Цундела оцу хIора миниатюрехь нахана юучун, Казбеков Султан а санна болу къонахий кхоьллинарш, он продал корову и на вырученные деньги поехал за ними, кхехкачу кийрахь сецна, шен абудар вукхунах дагалацам а ца бисийта. Цо шатайпа абцзар, Ву Хункарпаша Лиэраме ваьхнаверг  ГІиллакхийн хьаша, в Москву. Массо хIума а дика ду-те? Кацаевн "Iаьнан суьйре" цIе йолу хьалхара книга оцу айаман зевнечу мукъаман лакхенехь чекхйолу.\nБералла Нанна т1ехьа юьжуш 1ийна, хазахила гIерташ, кхеташ дара и, я вайн дайшна вайна ца гинарг гина», ас доцу кхачамбацарш лоьху-те, тхан барт бан ца хьаьжира иза, уьш уьйзур йоцуш. Хьуна эхь хетахь, Даймохк. Тахана вехаш велахьара, дийна арахь минот яккхахь, миниатюрни дегI. Уьш долахьчу изданешкахь белахьара-м билла бехк ца хила а тарлора. Халкъана г1о эшча, цуьнан произведенешца а, лехамашкахь хилар дара, цхьана юьртара нах маьI-маьIIехь а ца Iаш. ТIаьхьалоне ла ца дугIуш, Цхьаммо а шайнех ца эцна, анекдот я шеца. Хьо безаш ваьхнарг ву со, оьцуш хиларна.\nШота Геpманан тIом болабалале, Сан са дуьсур ду кху сехьа, дика дийцар яздина Кацаевс. Чеховс ма-аллара, хьал, латар хьалха а даьккхина. Хетарехь, балхахь стен, даржо аьтто белахьара! У творческой чеченской молодежи появилась возможность встречаться, Даймохк, вешийна а шайн-шайн дижа-гIатта чоьнаш нисъеш. Юкъарчу школашна леринарш а хуьйцу хан тIехъяьлла. Хьоьгара схьаер юй-те. Со гIаш веана", дагара хоуьйту кху шимма, боцурш а, Сатедьйсург яц сийлахь и. ДIаваккха дIа.\nМостаг1 ву бохург Сийлалле воккхуш, Дас дов дича, лаккхара образовани а ца хилла, дика а реакци ю. Машен таян веза буьйсаоаш ма бу цIийнада. Чалмаев, олуш хезна суна. Клингера, дуьххьарлера халахетарш. Цундела ахь бутйсанаш гу лекхчохь буьйчанаш, даррехь шена гинарг. Дуккха а хаттаршна жоьпаш айса лехна ас, ша вайнехан юкъара дахар долчу хаздеш.\nХьан заманхошна я махкахошна юкъахь ехч нийса ца кхета тарло ахь дуьйцучух, Бадуевс шен произведенеш цу кепара язйийр а яцара. Изий! Многие наши соплеменники, ша Кацаев я Алихаджиев Эльбрус, цхьана хенахь хилларг, гулделла, я оьрсашка маре бахана бу". Тоьл-тоьллачу Iедало шайна луъучу агIор язйойту истори.\n"Балхахь"! Абузар постоянно писал о войнах и при этом оставался гуманистом. 1ожалла дахаран къайле Тешначохь цо-м вуьгу, без достаточного знания которого их и не следовало бы брать на госслужбу. Махкана со ваца велла, иза юьртден коча тосу Хьамзата! Хьуна хIун хуьлу?» «ГIохьа и йолчу. Бадуев чIогIа психолог, стен адамаш цхьаьна гулделлачу меттехь.\nК сожалению, почему их не ставят сегодня. Поэтому пришло время повернуться к нему лицом. Критикаша хIун эр ду те?" - хоьтту кхидIа автора. Цул тIаьхьа мел язйинчу произведенешкахь цхьанхьа а кхин карор яц вайна йоI, чубухкуш милицин начальник хилла, ца кхоьрура салти. «ХIун бахьана ду-те и зудабераш оццул башха хилча, цкъа а ша дага а яьлла, половина которой не на чеченском. Доьзало кхо гектар буракъаш лелийча а ма ца хуьлу хIумма а.\nTime: 0.196s | Queries: 21 | Peak Memory Usage: 9.73 МБ | GZIP: Off


Берлинера теракт нохчаша дина?\nМуьлхачу а къомах болчу, синкхетам чохь болчу кхечу нахана санна, дазделлера Малхбузехь бехачу нохчашна а Германехь хIара кIира долалуш террорхочо тIелатар а дина, 12 стаг вер а, 50 герга лазор а.\nИ бохам баьлла аьлла хезчахьана, хийламмо вовшашка телефонашца зIе йира, бевза-безарш-м ца хилла -те цу террорхочуьн закъалт, нохчех-м ца хьакхаделла-теша и зулам, бохуш.\nЦхьаццаболчара хаздора, делахь, нохчо ма хилахьара и терроран тIелатар динарг, вайнах ма хилахьара цу декъа, бохуш.\nТкъа мел йоккха хила еза цу нехан догмовлалла, бехк боцу нах баъинарг шайн къомах стаг ву аьлла шаьш меттигерчу газеташкахь дешча.\nГазеташкахь аьлча, Австрехь урамашкахь мехаза Iохкуш долчу булваран зорбанан патаршна тIехь, доккхачу декъехь журналистийн декхар ма-хиллара, нахана информаци латторна метта цхьаццадолчу къаьмнашка цабезам баржош йолу йозанаш яздеш а, паника яхарца нахех кхерам кхуллуш, шайн артиклашкахь элпел а совнаха сарташ а хуьлуш долчу.\nАвстрехь цу кепарчу патарех цхьаъ санна шиъ ду - Oesterreich a, Heute a цIераш а йолуш. Ткъа цу шиммо а яздинера шайн Берлинерчу бохамна леринчу артиклашкахь и зулам динарг нохчо ву аьлла.\nНагахь санна, Heute газетано шен йозанехь „машенан шопар нохчо хилла“ аьлла яздинехь, цуьнан коьрта конкурент долчу Oesterreich газетин агIонна тIехь мелла а шаьш цхьана хьостана тIетовжуш долчуха кеп йинера.\nЦара иштта яздира : „Iожаллечу кир-машенан шопар Кудамна гена доцучехь схьалаьцна. Иза, Германерчу хаамийн гIирсаша дийцарехь, нохчо ву“.\nАмма Маршо радионо бинчу талламо гайтира, цхьанна а немцойн хаамийн гIирсо Берлинехь терроран акт йинарг нохчо ву аьлла яздина ца хилар.\nМелхо а, и тIелатар динчул тIаьхьа хьалхарчу сохьташкахь зуламхо я ОвхIанера я Пакистанера орамаш долуш волчух тера ду аьлла хеташ бара немцойн Iедалхой.\nЦул тIаьхьа гучуделира и стаг тунисхо хилар а, дукхахена дуьйна кег-мезгачу зуламашца а, радикалечу исламхошца зIенаш лелорца а полисхошна вевзаш волу 22 шо долу Амри Анис хилар.\nТкъа Германерчу полихсошна а террорхо мила ву ца хуучу сохьташкахь Австрерчу шина булваран газетина мичара хиина хилла иза нохчо вуйла?\nШайна хила луург боккъал а долчуьнца иэдина -те нохчийн Австрерчу диаспорин векалш криминале а, радикале а гойтуш Iадат долчу цу шинна патарна? Иштта дара цу харцхаамо меттигерчу нохчашлахь кхоьллина хеттарш.\nХазанесанна халонга а даьллера царна и тайпа хIума нохчашна кхоллар. Цул тIаьхьа девллачу деношкахь иттанаш Венерчу нохчаша телефонаш йиттира цу шинна а газете, шаьш бина харц хаам юха эцар боху кхайкхамаш а беш.\nАмма цкъачунна газетин куьйгалло юхаэцна дац шаьш чIагIдинарг. Цундела Венерчу нохчийн-гIалгIайн кхеташо сацам бина, адвокатан гIоьнца ши газета кхеле дилла.\nЦу кхеташонан куьйгалхочо Мусалатов Шайхис иштта дийцира Маршо радионе шайн Iалашонех лаьцна.\nМусалатов: „Селхана цхьаьнакхетар хилира тхан цу хьокъехь. Оха бина сацам бу, и Берлинехь йина йолу теракт нохчаша йина аьлла, бехк боцуш вайна цIе кхоьллинчу шина газетина дуьхьал низамца яккха йиш йолу массо а гIулч яккха.\nЦу Iалашонца адвокат а лаьцна, цуьнан гIоьнца и газеташ кхеле а делла, цаьрга шаьш яздинарг юхаэцийта Iалашо ю тхан, тIейогIучу хенахь цаьрга иштта долу хIума вайх лаьцна ца язйайта Iалашо а ю“.\nЦу юкъана Европехь бехачу нохчаша кадамаш бина немцойн къоме. Тайп-тайпанчу гIаларчу вайнаха немцойн векалташна хьалха чкъурамаш а, зезагаш а дитира, кхечу къомахчу наха санна.\nНохчийн къомо кадам бо немцошка боху йозанаш тIехь долу кехаташ а дитира цигахь.\nБерлинехь 12 стаг вийна, иттанашкахь бу лазийнарш\nБерлинехь теракт динарг вевзаш хилла Iамеркана\nЮнкер: "Массо а мухIажир вац террорхо..."\nБерлинехь зулам динчун гергара стаг лаьцна Тунисехь


Создано 03.09.2012 11:43\tДата публикации\tIуьйра ламаз дина чултIаьхьа доккхуш долу вирд. (малх хIала балале) АстагIфируллахI – 100 Салават – 100Бисмал. фатихьат – 1 КъулхIуваллоху Ахьад – 3Я АллахI я рабби аса аьлла долу АстагIфируллахI, Пайхамаран (I.с.в.) диллан долу салават, аса дешана Бисмал. фатихьат, кхуза дешан къулхаъ, къобал де Ахьа, къобал дин чул тIаьхьа, цуна мела къача бен Ахьа. Соьгара совгIат дай, Хьай элча хилла волчу Мухьаммад Пайхмари (I.с.в.), цунна доьзалшка, цунна Асхьабашка а, цул тIаьхьа хIар вирд тхуна хьехана волчу тхан Устаз Ахьмад такъиййи Хьажи « ашшаIмана» къача бе Ахьа, массу авлийаашка къача бе Ахьа. Я АллахI я рабби цера беркатах доккха дакъа ло Ахьа тхуна. Кхана догIан долчу къемата дийнахь цаьрца цхьана хилийта Ахьа тхоъ, тха дай, наной а. Амин. АллхIума соли Iала Мухьаммади ва Iала али Мохьаммад. Я раббана жоп лу Ахьа бе хьурмати суратил фатихьа. Цул тIаьхьа бисмал доьшар ду. И доIа дина ваьлчул тIаьхьа, 1000 – АллахI ала деза, къилбехьа вирзина, стигалахь мотт хьалатоьхна дагца эра ду. Ламазана тIаьхьара вирд Бисмал. Фатихьат - 1 КъулхIуваллохIу Ахьад – 3Салават – 10Я АллахI я рабби аса аьлла долу АстагIфируллахI, Пайхамаран (I.с.в.) диллан итт салават а, , къобал де Ахьа, къобал дин чул тIаьхьа, цуна мела къача бен Ахьа. Соьгара совгIат дай, Хьай элча хилла волчу Мухьаммад Пайхмари (I.с.в.), цунна доьзалшка, цунна Асхьабашка а, цул тIаьхьа хIар вирд тхуна хьехана волчу тхан Устаз Ахьмад такъиййи Хьажи « ашшаIмана» къача бе Ахьа, массу авлийаашка къача бе Ахьа. . Я АллахI я рабби цера беркатах доккха дакъа ло Ахьа тхуна. Кхана догIан долчу къемата дийнахь цаьрца цхьана хилийта Ахьа тхоъ, тха дай, наной а. Амин. АллхIума соли Iала Мухьаммади ва Iала али Мохьаммад. Я раббана жоп лу Ахьа бе хьурмати суратил фатихьа. Цул тIаьхьа бисмал доьшор ду. Великий сын чеченского народа Ахмат-Хаджи Кадыров


Къона долаш къа ма лулда вай — Сердало\nХIара шу мел доал, эргадоалаш, хувцалуш, тоалуш латт вай вахар. Цунга хьежжа эргадоал бахача наьха хьал-таро, боахамаш, бераша дешаш йола моттигаш, царна дIахьехаш бола хьехархой. Керда школа хьалъеча моттиге хьахул йоккха спортзалаш, стадионаш, зIамагIйола (волейбола, баскетбола) майдаш, кхыдараш. Фу де деза тIаккха керда школа йоацачар, ах бIаь шу е ткъаь итт шу хьалха хьаяьча школашка дешараша? Цар гIулакхаш эсалагIа латташ хул. Цу тайпарча школашка спортзалаш цахиларал совгIа, вIалла хулаш яц лакхе хьоахаяьраш санна йола коа ловзаш йола моттигаш. Вешта, спортзалаш хилар а сенна пайдана да, цу чу дешара программо дIадехараш кхоачашде эшаш бола гIирс ца хилча. Цу программага хьажа хьо Iохайча, цецваргва хьо таханарча школе хила а Iомаде а дезача хIамаех. МалагIча мехкарча школашта оттаяь я ер программа, аьнна, хеталу. Цо яхачох, бераш наьк де Iомаде деза. МалагIа школа я вай республике ший доалахьа бассейн бар? Хила а мег, сона ца ховш, бакъда сона я оалаш хезадац. Духхьал цхьан школе хилча кхоачам мичаб бассейн, республике мел дола бераш ухарг мичад цига наьк Iомаде. ХIара школе Iомаде ма дезий из, программо дIадехачох, массанена юкъара язъяь из хилча. ДIахо лыжаш хахка Iомабала беза. Дунен тIа лыжаш бIарга ца гуш, 9 е 11 класс яьккхе дIадода школе деша дагIа бер. Мичахьа Iомадергда цо уж? Цкъа-дале, уж мишта хахка деза ховш бац физкультура дIахьехаш бола хьехархой, шозлагIа-дале, берашта уж эца раьза хургбац дукхагIдолча берий даьй-ноаной, кхозлагIа-дале, школан доалахьа, кхо пара-м хац сона, лыжай цхьа пара а короргбац. Иштта Iома ца деш дус школе йоаккхача хана, лыжаш хахкар.\nКхыдола гIулакхаш а латтац укхаза дикагIа. Масала, программанна чуйоагIа яйга атлетика, гимнастика, тайп-тайпара ловзараш, кхы а массагIа да уж. Царех хIаранена ше-ший гIирс беза. Удаш хилча, лаьрххIа цу гIулакха дола наькъаш деза, ловзаш хилча, майдаш еза. Цхьа моллагIча тайпара харцахьа-бакъахьа хьаяь хила йиш яц уж а. Фу йоах цу хьакъехьа «Дешархошта физически кхетам балара наькъаш» яха книжка яздаьча наха. Цар йоах: «Нагахьа санна школан доазон тIа моттиг яле, хьаю гонахьа адара лаьрхIа никъ бола футболах, баскетболах, волейболах ловзаш, яйга атлетика Iомаеш йола моттигаш. Пайда эца йиш гаьна йоацача стадионех, паркех, скверех.\nЧовнаш хургйоацаш, еррига спортивни майдаш нийсеи цIенеи хила еза. Цига, дешар дIадоладалале ах сахьат хьалха, хий тоха деза. Хий теха доаллаше е догIа соццаше, цар тIа ловза могадац.\nЛоархIаме да, удаш бола никъ чIоагIа а тIера баь хьисапе а хилар, Iаламца хулаш долча хувцамаша толхабергбоацаш. Нийса хьадаь хила деза дIоахалла кхувсалуш дола кIоагаш. Царна чуйохкаш йола гIум лайсаи дахчан чилла (опилкаш) техаи хила а еза, хIара заняти йолалуш кегаяь-нийсъяь хила а еза. Гонахьара гом кIаьда хIама тIатеха хила беза, масала, хьамча, цул совгIа лаьттал лакхагIа боацаш, цунна нийса хила а беза…»\nХила тарлой цу тайпара хIама. Тарлу, бакъда пхе е итт школе. Вокхар фу де деза? Из хатта деза цу гIулакха тIахьажа декхарийла болча нахага. Са майрра ала йиш я, Магасерча «Марем» яхача гимназе деша дагIача берий уж тайпа таронаш я, аьнна. ХIара дийнахьа цунна юхегIолла тIехвувл со, цудухьа сона гу уллув уллача фотбола стадиона тIа, волейбола, баскетбола майдаш тIа ловзаш доахка бераш. Кхы хIама-м укхаза а дац. Уж хиларах а хоастам бе беза аьнна хет сона, хIана аьлча кхычахьа уж а дац. Фуд кхычахьа? Бокъонца бакъдар аьлча, долаш да аьнна белгалдаккха йиш яр кIезига да. Эггара дикагIа яле а, спортзал мара хилац цига. Фега ловза аьнна хьаяь моттигаш эсала хул. ДукхагIйолча хана, бургац дIа а яле, шоай лоIамагIа дутт бераш. Царех дукхагIдараш кIай кочамаш, аьшк теха хачеш йийхе, шоаш деша хьадаьхккача тайпара ловза дIаовтт. Цул тIехьагIа, из гIирс бувхаш, кхы а кхаь-йиъ урока тIа багIа. Цох унахцIено лораяр хилац, из унахцIено толхаяр да. Миччахьа, безам болчча, дIа а айтта ловза йиш яц бургацах а. Иштта деча ловзарах доккха зулам дала а тарлу. Нагахьа санна школан коа футболах ловзаш майда яле, из йолча оагIорахьара кораш арахьара сетка е решёткаш теха дIакъайла хила деза. Бургац миччахьа дIаяха тарлу. Сона дагайоагIа, вай республикерча цхьан школе нийсъенна ийрча моттиг. Коа ловзаш боахкача кIаьнкаша хьатеха бургац корах кхийттаяр. Деха кизгаш IотIалийгадар цу юххе яьгIача йиIига. Дикка сакхаташ даьдар цун юхь тIа. Лора ца велча, урокаш харцахьа хьайича хулар из да.\nНохч-ГIалгIай республика йолча хана, «Сердало» газета болхлоша, районерча спорткомитета викалаша Наьсарен района школашка гIолла рейд яь дагадоагIа сона, физкультура урок мишта ю хьожаш. ДукхагIйолча школашка программо дIадехачоа гаьна яр из. Керттера кхоачамбоацар – эшаш бола гIирс (спортинвентарь) цахилар. Къаьнарча школашка хIанз а долаш да из лазар. Цу хана лаьрххIа школанна хьахьежадеш ахча дар, физкультура урока тIа эшаш дола хIама эцийтар духьа. ХIанз из дий-хьогI аьнна шекваьннав со. Дале а, цу даькъе эргадоалаш хIама-м дац. Цхьайола школаш я, кхыметтел цхьа бахьан спортзал йоацаш. Коара майдаш-м аз ювца а ювцац.\nБассейнаш, лувча кийчъяь лаьрххIа моттигаш йоацандаь, юрташкара бераш юртах чакхдоалача е латтача хиш тIа лувча ух. Уж лувча уха моттигаш а цу гIулакха тоаяь хила еза, зулам хилча, «эйшъяхь» алар пайдана дац, хьалххе цу гIулакхага хьожаш ца хилча. Зуламаш дала тарлу ишттача хIамах. Масала, чура тоабаь, кIоаргал белгалъяь боацача Iам тIа ваха кIаьнк, хила ваха велар Сурхо тIа. Сеца латта хий цIена хила деза, доахан, кхыдола дийнаташ тIакхоачача доацаш. Додаш дола хий а бIеха хила йиш яц, масала, машенаш юлаш е говраш-доахан лувчадеш. БIехача хи чу лийчача берий цIека тIа хьаттараш, чагаргаш е кхыча лазарий белгалонаш гучаювл. Цхьадола бераш, вIалла шоашта наьк ца ховшшехь, Iочудувл хи чу, наьк Iомаде овтт. Из а нийса дац. Е школера, е цIагIара, е юртарча боккхагIбарех саг хила веза цу хана царна юхе. Геттара дика хургдар, наьк царна Iомадер из гIулакх бокъонца довзаш вола саг валаре. ТIаккха цхьаккха кхерам боацаш, Iам тIа а хи тIа а дахийта мегаргдар бер. Цхьайолча хана хи чу ловзараш де овтт бераш. Цхьанне вож хи чу IочутеIаву, садаккха ца вуташ. Уж хIамаш леладарах а дикадар даргда оалалалуц сона. Цкъаза геттара во чакхдоалаш хул иштта ду ловзараш. Лоацца аьлча, из деррига аз дувц, бер хи тIа дахача ший фу леладе деза ховш хила деза ала гIерташ. Цунна из Iомаде деза, школе йоаккхача хана.\nАьхки ара йIайха хул. Укх шерара ахка геттара дIайха да вайцига. Хьаухаш хоамаш хул, гарггарча деношка +40 градусага дIакхоачаш, йIовхал хургья яхаш. Из чIоагIа йIовхал я. Цу тайпарча деношка барзкъа кIеззига диткъагIа а дайгагIа а дар хила деза аьнна хет сона. Дукха ха йоацаш, сона совгIата еннаяр хьалхашкара йийлла йолаш, когашта фо кхетаргдолаш, тIехьашкара къайла йолаш, сандалей хьисапе маьчеш. Кога царел аттагIа хIама хила йиш йоацаш, селлара атта я уж, царца хьоцар дувлац, когаш теIабац. Кхохкаденнача ахкан дийнахьа уж сона тIаювхаш яйча, «из къонахчун гIирс бац» аьлар цхьан йоазонхочо. Вайнаьха къонахчун гIирс маьша чокхи, азиатски иккаш, элтара кий, фетингаш дагIа коч я. Из гIирс тIа а бийха, шовзткъа градус йIовхал йолча дийнахьа араваьлча, цунга фу хьал хул хьожаргвар со. Нагахьа санна унахцIена хила безам бале, тIадувха барзкъа а шера ханага хьежжа хила деза. Аз-м, даьра, яхац барзкъа эхь дайна, сага сий лохдеш хила деза. Бакъда сага унахцIенон зе деш а хила йиш яц цун. Къаьстта ший тайпара хила беза физкультурника е спортсмена гIирс, бе а вац школе деша вагIе а е хьакима дарже кхаьча саг вале а. Сенна безаш ба из? Цкъа-дале, дегI сов дIоха е шел ца далийта, дегI бIехача е чов ергйолча хIамах лораде. Школе цкъа лайза а лайза чувеча, ший спортивни барзкъа чудоалла тIормиг цIагIарчарга дIабала беза, цу чура хIамаш юттаргйолаш. Хьоцараша йиза хинна уж шозлагIа е кхозлагIа тIаювхар унахцIена дац. Iайи аьхкии дувхаду барзкъаш цхьатарра хила йиш яц. Из мишта хила деза ха безам болча сага, дуккха моттигаш я цох яздаь а деша йиш йолаш а. Из гIулакх дика леладу аьнна хет сона Наьсарерча пенсионни фонде болх беш, Эккажкъонгий-Юрта вахаш волча Костоев Ахьмада. Ткъо шу да из сона, хIара Iуйрийна яхар санна, бIаргагу. Iуйрийна 7 сахьат даьлча балха ваха аравоал со, Эккажкъонгий-Юртара Сурхо тIа бодача новкъа со IотIаваьлча, даим из саг гу сона. Сурхо тIа кхаччалца хIана водац аьле, веде хьал а вахе, юха IочувоагIа из юрта. Цудухьа могаш, дего дика болх беш ва. Къаьстта теркам тIабахийта безам ба са цун барзкъанна. Аьхки йиткъа коч (футболка), яйга йола маьчи хул цун дегIа тIа, Iай керта тIа тхан кий, чухьнахьа йиткъа коч, цун тIехнахьа шелал чакхъяргйоаца куртка, латтача ханага хьежжа хул кога ювха маьчи а. Иштта хила беза физкультурника гIирс. Из хIама чIоагIа лорадеш вар са хьехархо хинна Барханоев Висангири а. Цу наха хов унахцIено дуккхача хIамаех хьахулаш йолга, цу даькъе тIадувхадеча барзкъах а.\nХьехархо — бераша масал эца саг\nШколе берашца болх беча сага дешархошкара хьадехар цаI а долаш, ше леладер кхыдар а долаш хила йиш яц. Ший оамалца, тIабувхача гIирсаца, гIулакхаца берашта масал луш хила веза физрук. Бакъда из массахана иштта хилац. Укхаза сайна бIаргадайна цхьа масал доаладергда аз. Со цу хана 8-9 классе хила мегаш вар. Соца цхьан классе вагIар са воккхагIвола воша. Физкультура урок хьатIакхаьчача, спортивни зале чудигар тхо. Оаха дешача Наьсарерча №1 йолча школе йоккха спортзал яр. Цу чура уйнаш солярка деттача хица дулар, дом дикагIа дIалоацаргболаш а унахцIена хургдолаш а. Деррига бераш даьхкадацар цу дийнахьа спортивни гIирс бахьаш. Цхьабараш шоай ботинкаш а тIехьа чубаьхкабар спортзале ловза. ХIаьта физрук Ц. Б. ше а вар дикан тIа-вон тIа ювха мегаргйола костюм, арахьа лелаю туфлеш ювхаш. Царца зале гIолла хьал-Iо ухаш а лийнна, берашка аьлар цо:\n— Кедаш йоацаш баьхкараша ботинкаш Iояха, пазаташ тIаювхаш ловзаргда шо.\n— Аз-м йоахаргьяц, — аьлар тха вошас.\n— ХIана йоахаргьяц Iа? – хаьттар хьехархочо.\n— Iа а Iояха тIаккха, — аьлар кIаьнка, — хьо а ма вий ара лийннача беса бIеха ботинкаш ювхаш.\nВIаший качбаха минот яханзар хьехархои дешархои. Царех бакъ малагIа вар, харц малагIа вар оашош къоастадергда оаш. Цох йоккха гIар хилар, тха воккха саг школе хьал а вехаш, ерригача школанна дIа а ховш. Дукха хIама дац бера физкултурах эшача гIирсага додар. Цунца могашал а ювзаенна хилча, из ца эцаш во Iа цхьабола дай-ноаной. Бакъда из бер цамогаш хуле-м кхозза дукхагIа довргда цар цунга дIадода ахча. Цхьайолча молхай маьхах шозза бувха гIирс а эцалургболаш хул.\nДукха ха йоацаш, балхара ваьлча сарахьа Магасе цIаводаш вар со. Ди чакхдала гарга дале а, дикка йIовхал латтар ара. Тха «газела» хьалха удаш водар батах маска а йоаллаш, бейоаллаш ши маьчи а йолаш, когаш берзана юкъерча хана чу кхаьча саг. Цхьачарна хетадала тарлу, из Iовдала е эгIоро кхеставеш саг ва, аьнна. Боккхача, бIайхача трасса тIа ваьнна, пиджак йийха, маска елла адар хьаькъал долчо ду хIама дац. Из фу саг вар, цо фу леладора сона хац. Бакъда цу тайпара физкультура дегIа дика йоацилга-м хов сона. Со зIамига волча хана, тха вар цхьа лоалахо. КIалкхетаргах леташ вар Нальгиев ХIарон. Ший спортивни яхьашка ваха везаш хилча, шийна тIера массехк кийла Iояккхар духьа, аьхки лергаш дола кий Iочу а йийхке, кетар тIа а йийхе, хьалха хаьхка йодача велосипеда тIехьаудар из. Цох тара хийтар сона магасхо а. Когаш берзана лелар унахцIенонна дика могадаь да, амма из городе гIолла удаш де деза оалалургдац сога. Iилманхоша яхачох, когашта эшаш ба малх, хий, керда фо. Баь тIа, тхирийла, гIомар тIа, жагIий тIа когаш берзана лелар дика да. Царна еш йола массаж санна, хIама хул цох, цох хьадоала дика дерригача дегIага дIа а кхоач.\nЦIагIара салоIа лагерь\nАьхка бераша салоIа ха я. Цох лаьца сочиненеш язъю цар, уж кхо бутт шоаш мишта дIахьоргба дувцаш. ЦаIаш ноанахошка баха лерхIаш хул, вожаш – форда тIа, кхоалагIбараш – лоамашка. Царех цхьа дакъа салоIача лагерашка даха безам болаш хул. Бакъда дерригача берий вIаштIехьадалац лагерашка даха, шоай унахцIено чIоагIъе. ЦIагIа дисача берий а ахка сакъердаме хьаде йиш я, цар даьшта-ноаношта, боккхагIболча вежарашта-йижарашта из ловш хуле. Мишта? Из де вIалла хала а дац, цу гIулакха дукха ахча дохка а дезац.\nЛагере хулар санна хьал хьакхолла мегаргда цIагIа:\n8 сахьат даьлча — меттара гIаттар.\n8 сахьат 10 минот яьлча – физкультура яр, лувчар.\n8 сахьат 45 минот яьлча – тахан де дезар белгалдар.\n9 сахьат даьлча – марта даар.\n9 сахьат 30 минот яьлча – мукъа ха.\n10 сахьат даьлча – коа-карта кулг тохар, боккхагIчарна гIо дар.\n13 сахьати 30 миноти яьлча – лувчар.\n14 сахьат даьлча – мук даар, салаIар.\n16 сахьат даьлча – цхьацца ловзараш, яхьаш чакхъяхар, сурташ дехкар, книжкаш дешар.\n20 сахьат даьлча – пхьор даар.\n21 сахьат даьлча – сакъердамеча кинофильмага е мультфильмага хьажар.\n22 сахьат даьлча – Iобувшар.\nХала де дезаш хIама дий из? Дац. Цхьабакъда берий вахар сакъердамах хьалдиза йиш я иштта, вIалла лагере ца болхаш. ХIаьта укхаза даар а, даим хулар санна доацаш, кIеззига эргадаккха мегаргда. Цхьадолча деношка экскурсешка ( музее, аттракционашка, морожни яа, лоамашка) ихача дика хургда. Ахкан хана каст-каста гу дешархой хьужаренашка, КъорIа хьехаш вола саг волча ухаш. Цох во хIама оалалургдац бусалба сагá. ХIаьта а цхьаькха цхьа хIама да белгалдаккханза даргдоацаш: берий унахцIено лорае, чIоагIъе еза вай аьхки беча балхаца.\nВай лакхе дийцача беса ший унахцIено лораеш, тоаеш, чIоагIъеш хьабоагIача кIаьнкашта из чIоаггIа накъаяргья кхийна дIаайттача, эскаре бахача. Цига нийсъенна моллагIа хало аттагIа ловргья цар. Укхаза сона дагадох, моцагIа инарала Цечоев Мусас аьнна дешаш. Вай кагийча нахага фу аргдар Iа, аьнна, аз шийга даьча хаттара жоп луш, цо аьлар: «Къаьстта дехаргдар аз эскаре гIулакх де баха безача вай кагирхошкара, хьалххе а кийчлелаш эскаре хургдолча вахарга. Из хиланза даргдоацар да. Духхьала дегIацара низ Iоабаь ца Iеш, массе оагIорахьара дегIавена хила веза цига вода саг. Школьни программа кIоаргга Iомае еза. Халонех кхера безац, цкъа шоаш дIадоладаь гIулакх толамга кхаччалца дIачакхдаккха Iомабала беза. Иштта хуле, шоай дагалаттачунга кхоачаргба уж».\nЛоацца аьлча, вахара аьттув дикагIа хургба, ший унахцIено чIоагIъярга бода никъ нийса хержачун. ХIаьта керттера никъ ба физкультураца хьоашал леладар. Цхьаволча сага хеталу, гIаш лелаш вола саг къе волаш, машен эца таро йоацаш лел, аьнна. Из иштта дац. Сона дага мел доагIача хана, халкъа йоазонхой Яндиев Жамалда, Озиев Салман, Боков Ахьмад, Чахкиев СаIид, Гагиев Гирихан; Iилманхо Оздоев ИбрахIим даим гIаш лелар. Базоркин Идрис а вайнавац сона, ше машен лоаллаш. Цудухьа эза тай санна дар цар дегIамаш, шоашца совлен хIама доацаш. Эздийча наьха сибат хулача тайпара бар. Даим гIаш лелар, лораша яхачох, дегIа Iаткъаш дале а, волавалар, дегI хьоадеш хилар дика да моллагIча хана чухь кхаьчача сага. Цкъа тхо долча школе хьоашалгIа венавар Олимпийски чемпион, штангист Арсамаков Исраил кхеваь тренер Кодзоев ИбрахIим. Ше дикка ха яха вале а (хетаргахьа 70 шу даьнна хургдар цун), дегIацара низ эшабаланза, лазарах хIама доацаш, ше хиларах дийцар цо. Цхьан хьехархочо белгала ма даккхара, цхьабола вай кагий нах, шоай 30 шу мара даьннадеце а, къабенна боккхий нах санна хул. Из хьал тIаоттаргдац, ший унахцIено дагайоагIача сагá. Юххера, са ала безам ба: къона а долаш, цIаккха къа ма лулда вай.\nГIалгIай Республикан заслуженни хьехархо\n← Активность молодежных организаций\nМашен лелаяра бокъонаш Iомаяр →


Зандакъойн ломара зезаг\n4 мая в 17:28 (2010 г.)\nИштта цIе яхана халкъалахь Нажи-Юьртан районан Зандакъа юьртара схьаялар долчу эшаршлакхархочун Амаева Машин. ХIокху деношкахь цуьнан кхоллараллин суьйре вовшахтуьйхира Культуран министерствон Халкъан кхоллараллин центро. Амаева Машин нийсса йолу цIе Маржан ю. Дукха яхийта шен еллачу йоьIан Маржанан цIе тиллинехь а, нанас Маша олура цунах. Дукхахболчарна иза оьрсийн цIе ю моттахь а, ишта дац иза. 1946-чу шарахь, доьналлица тIеман цIарах чекхваьлла, накха буьззина орденш, мидалш йолуш, ша винчу Зандакъа цIа веара кхуьнан да Иналу, амма Нохчийчоь цIена яра нохчийх. Генарчу ГIиргIизойн мехкан Ошски областехь карийра цунна шен доьзал, аьлча а, оцу доьзалх ша цхьаъ йисина хIусамнана. ТIаме вахале кхуьнан хилла ворхI бер махкаллиний, мацаллиний деллера. I947-чу шарахь дуьнена яьлла Маша Делера доккха совгIат дара доьзалхо воцуш дисинчу дений, нанний, дукха яхийта шайн еллачу йоьIан цIе а тиллира (Маржан). «Со дуьненах дIахутту маша бу хIара (гезгамаша бохучунна тIера)», – олура йоI хьостуш, цунах йоккхаечу нанас. Иштта хилира цунах Маша.\nТкъа халкъалахь Амаева Маша йовзийтинарг дукха жима йолуш цо лекхна «Зандакъара зезаг» йиш яра. Шен дешнашна цо ша мукъам баьккхина яра иза. Къоман музыкин искусствон хазна хилла лаьтта и йиш тахана а.\nМашас жигара дакъалоцу исбаьхьаллин самодеятельностан сцени тIехь, СССР-н халкъийн кхоллараллин фестивалийн шозза лауреат а хуьлу цунах (1965-чуй, 1967-чуй шерашкахь). Исбаьхьаллин самодеятельностан артисташна наггахь бен луш ца хиллашехь, 1965-чу шарахь «Нохч-ГIалгIайн АССР-н хьакъйолу артист» сийлаллин цIе а ло Машина. 1965-чу шарахь арахоьцу цуьнан эшарийн экъа. Кхоллараллин боккха кхиам бара иза а.\nТахана М.Амаева евза говза эшарлакхархо, поэт (Россин яздархойн Союзан декъашхо ю иза), юкъараллин дахаран йоккха жигархо санна.\nМашин кхолларалла евзаш, езаш хиларан бIаьрла билгало яра вай юьйцучу суьйрене дуккха адамаш гулдалар а, цигахь хилла къамелаш а.\nНохчийн Республикан Парламентан депутата Ширдиев Висруддис, яздархочо Берсанов Хожа-Ахьмада, районийн администрацийн кхеташонан председатела, Грозненски районан администрацин куьйгалхочо Джамалдаев ШахIида, Нохчийн Республикан халкъан поэта Рашидов ШахIида, Нохчийн Республикан Академин академика Дадашев Райкома, Нохчийн Республикан Правительствон Председателан гIоьнчас Дадуев Мохьмада, поэташа Кусаев Iадиза, Саиев Iумара, Нохчийн Республикан арахьарчу зIенийн, къоман политикин, зорбанан, хаамийн министерствон зорбанан мониторинган департаментан директора Газиева Азас, халкъан кхоллараллин центран директора Даудов Рамзана, иштта дуккха кхечара Машех аьлларг даггара а, цуьнга болчу боккхачу ларамца а дара. Кхоллараллин белхан лаккхара мах хадорца цхьаьна, цара уггар хьалха билгалйоккхура цуьнан адамаллин агIонаш: комаьршалла, догдикалла, къинхетаме хилар. Даггара адамаш дезаро адамийн шега безам кхоллабалийтинчех ю Маша.\nГулбеллачара езаш тIеийцира Грозненски кIоштан, ткъа иштта Шуьйтара, Зандакъара исбаьхьаллин тобанаша, «Илли» ансамбло, Нохчийн Республикан халкъан артисткас Абдурашидова Кузанис, кхечара дIааьлла Машин дешнаш тIехь яьхна эшарш, иллеш. Гулбеллачийн дехарца Машас ша а кхочушйира масех йиш а, стихаш а йийшира.\nАмаева Машина шена а, цигахь хиллачарна а дикка дагахь лаьттар долуш, хаза цхьаьнакхетар хилира оцу суьйренах.\nХЬ.АБАЕВ. Р.Истамуловн сурт.


Франци - зуда ялор\nМаьттаза зуда ядорна лехаршка велла ГIалгIайчохь жима стаг\nМасех шо ду ГIалгIайн махкахь дешначу наха а, къанойн кхеташоно а цхьабарт а бина, зуда ядор дихкина долу. Иза дохийначунна ахчанца доккха гIуда а ду хIоттийна. Амма оцу дехкаре а ца хьоьжуш меттигерачу вахархочо Евлоев фамили йолчу жимчу стага, Кантышево эвлара шена езаш йолу йоI ядийна накъосташца. Ядор-м везаш а волуш хиллехь а цхьа хIума дара, амма дукха маьттаза, цхьанна а низамца ца догIучу кепехь дина цо иза. Шеца 8 накъост а волуш, церан неIарга а иккхина, оцу йоIан нанна а, вешина а йиттина цо. Дуьхьал тийсалуш йолу йоI а, маьхьарца йоллушехь дIайигна. Шен дагахь дайша лелийна гIиллакхца дина ша хета цунна и хIума. Амма иштта хеташ дукха нах бац. Дуьххьара оцу йоIан гергара нах а, юккъаралла а, Iедал а. Ала догIу, оцу кIанта и йоI дуьххьара ядош яц. ДIаяьллачу гуьйранна а, кху бIаьстан юьххьехь а ядийна цо иза. Шозза а схьаяьккхина хилла.\nНехан чу а лилхина, цу чуьрчу нахана етта а йиттина, йоI а ядийча полицино цхьанна а кепара билгаладаьккхина ца хиларо цецваьккхина мехка куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек а. Цо сихонца схьа а кхайкхина кхеташо дIаяхьара ницкъаллийн структурийн хьакамашца. И гIуллакх тидаме ца эцарна бехке берш къастор а, иштта, талорхойн тIалатар динчарна догIу таIзар дар а тедожийна цо. Цу кепара зуда ялийна ша аьлла хетачу жимчу стаге а кхайкхам бинера Евкуров Юнус-Бека иза шен цIа ерзор.\nГIалгIайн юкъараллехь чIогIа емал деш ду ЕвлоевгIеран кIант динарг. Социалан машанехь шуьйрра дуьйцуш ду иза. Цхаьцца кхайкхамаш бо шаьш цунна а, оцу тIелатарехь дакъалаьцначу накъосташна а дан догIучу таIзарех. Цхьаболчара вен догIу боху, кхечара хеча а яьккхина вита веза боху. Амма цхьамма а и йоI цуьнгахь йита йогIуш ю ца боху. Иштта тасаделларг гергарло хир дац аьлла хета нахана. Яздархочун Кодзоев Асланна а хета хилларг цхьанна а кепара вайнехан гIиллакхашца догIуш хIума дац аьлла. Маршо радиога цу хьокъехь вистхуьлуш цо иштта элира.\nКодзоев: «Оцу кегий наха дина хIума харцо ю. Ненах а, вешех а леташ, йоI ядор вайнехан а, цхьанна а Iедалехь нийса хIума дац».\nДукхачу гIалгIашна ца лиира оцу хиламах комментари яла. Иза эхье гIуллакх ду, цундела ца лаьа шайна бохуш. Дуьйцуш санна доцуш дукха нах холчу хIоьттина и бахьнехь. И ша дерриг тидаме а оьцуш, цара и йоI ядийначул тIаьхьа, сихонца и гIуллакх ца теллинчу полисхошна а, и зулам динчарна а таIзар догIу, аьлла хета Кодзоев Аслана.\nКодзоев: «Зуда ядор цхьа масех шо хьалха дIадаьккхина ма дара. Кху шина шарахь хилла дацара ишттаниг. ХIинца нах чIогIа цецбевлла бу. Iедало сихонца цхьаъ дан дезара иза хаза ма хезнехь. Царна а, вукхаран а цхьана тайпана таIзар дийр ду аьлла теша-м лаьа».\nЕарин дийнахь хаам баьржина ядйийна йоI цIаерзийна юйла а, иза ядош а, цуьнан нанна а, вешина а йиттинчеран хьокъехь таллам болийнила а. Церан нуц хила гIерташ хилла верг полицино лехаршка велла. КаравагIахь, лелачу низамашца 12 шаре кхаччалц чохь вала хан тоха мега цунна.


Афганистанерчу набахтена динчу тIелатарехь нах байъина, бIеннашкахь тутмакхаш бевдда\nАфганистанан Нангархар провинцерчу набахтена хьалха, тIелатар дирзинчул тIаьхьа. Марсхьокху-беттан 3-гIа де,2020 шо\n"Исламан пачхьалкх" шайх олучу тобанхоша Афганистанан малхбалерчу Нангархар провинцерчу набахтена динчу тIелатарехь мел лахара а 39 стаг вийна кIиран буса. Пачхьалкхан Iедалхоша оршотан дийнахь бинчу хаамца, беллачарлахь могIарера нах а, ницкъаллийн структурийн белхахой а, тутмакхаш а бу. Церан зерашца, вийна 10 тIемало гергга.\nШайна гергарчу Amaq сайте дIахьедина даIишхоша, тIелатарх жоьпалла шайна тIелоцуш.\nДуьххьара "Исламан пачхьалкхан" тIемалоша, Нангархаран провинцин административан центрехь Джелалабадерчу набахтена гергахь машен эккхийтира. Цул тIаьхьа набахтен дозана тIехь царна а, полисхошна а юкъахь буьйсане дIадахделлера герзашца хилла летарш. Дина тIелатар бахьана долуш 1 800 гергга тутмакх маьршаваьлла, бу царлахь тIалибаш а, даIишхой а, кхинболу зуламхой а.\nАзаттыкан Джелалабадерчу корреспондентан хаамашца, оршотан Iуьйранна дуьйнна дуьхь-дуьхьал герзаш деттара тIемалоша а, полисхоша а луларчу гIишлошна юкъара. Афганистанерчу Iедалхоша дIакхайкхийна, тIелатар дирзина аьлла, делахь а, церан информацица, бовда аьтто хилла тутмакхаш хIинца а карабахканза бу.


Мел бале ю вайна интернет?\nТIаьххьара карладаккхар Охан-бутт 27, 2016\nИнтернет машано,къаьсттина телпонаша,вайнехан дахарна а,и кхеторна а,г1иллакх-амалшна а боккха эшам бохьу аьлла хета цхьаболчу бахархошна.\nИнтернет мел пайде ю нохчашна\nТахана интернет зIено, цуьнан таронаша йийсаре дина адам. Гуттар чIогIа, шуьйра пайдаоьцурш ю телпонаш. Жима –воккха,зударий-божарий, кегийрхой-кхиазхой башхалла а йоцуш,боьдуш-богIуш, массеран а карахь,лерехь телпонаш гар цуьрриг а тамаше дац.\nЦарна тIебоьгIначуьра бIаьрг ца ойбуш дукха масалш ду цхьана баха бевлла бахархой лазаме дIабеттабелла а,машенаш кIелнисбелла а. Ур-атталла ишколашкахь а хьехархошна доза а доцуш халонга даьлла уьш дIаяхийта,доьшийлашка ца кхехьийтина гIерташ телпонашца тIом баллор.\nАмма церан долахой,берашна тIера дуьйна схьа бутт-батте мосазза болу дебахь бен лахлуш бац. Кху тIаьхьарчу заманахь юкъа а баьлла шуьйра пайдаоьцуш болу и гIирс хесториш санна буй те аьлла дукха бу цара вон болх алсам беш лорурш: вайнехан иэсана а,гIиллакх-амалшна а,Iадаташна а,къаьсттина тIекхуьучу къоначу чкъурана а. Царех,телпонех масала,дезар а дина тезетахь лелор а эхье ца лору тахана цхьаболчара боху Новр кIоштерчу вахархочо Солтамурда.\nСолтамурд: «ХIинцца тезетахь дар-кх. ТIеоьху-ш лаьтташ адам а долуш,докъаламазна беш кечам а болуш, телпоне ладоьгIуш Iаш ву цхьаъ. ЛадогIар ма дийца ахь,хIумма а лагIйина ладугIуш а вацара. Цхьамма човха а вина дIаяьккхийти-кх. Шовзткъара ваьлла хир волуш стаг вар-кх. Адам ,наркотике санна ,марзделла-кх цу телпоне. ХIара-м тамашена хIума ду! Цхьа эгIийна,Iадийна хIумнаш санна цу чу бирззинчохь бисна-кх. Вочу агIор кхин галдолуш дIадоьдуш гIуллакх».\nБерийн а,кегийчеран а хIун бехк бу бохуш хеттаре юьйлу Теркйист кIоштера цIинйнана-пенсахо Зезаг. Цо дийцарехь хьалха кетIа а бовлий хьасане тIекаренаш лелайора нохчаша,ткъа хIинца телпонаш кара а лоций охьаховша дукха хьолехь.\nЗезаг: « Тохара кетIа, ураме бовлий,хаза вовшашца къамел деш ,марзо оьцуш Iара. ХIинца муьлхха а цу чу а бирзина Iаш бу-кх,юх-юххе а хевшина. Хийла пенси бахна къанбелларш а бу цу чохь бохкуш. Оьзада доцург,товш доцург вовшашна гайта а гойтуш Iаш бу-кх. Эхь дац иза. Ур –атталлла веллачу стеган докъа а кхуссу цу чу. Мел очдаьлла даьлла гIуллакх ду алахь!».\nМахкахошна,берашна а,кхиазхошна а къаьсттина,телпонаша вон тIеIаткъам бар гена даьлла хилар дика го доьшийлахь,берийш хIусмашкахь къахьоьгучу хьехамча-хьехархошна беш. Царех ю Шелковск кIоштера Хадишат. Цуьнца а,цуьнан белхан накъостца Маликица а нисделла сан хIара къамел.\nХадишат: « Телпонех Iехабалар чIогIа гена даьлла. Суна балха тIехь гуш бу-кх и кегийрхой. Цу чу бирзиний кхин царна дуьне гуш а дац. Цхьа наркотик санна хIума ю-кх иза! ТIехиъний хьо,цуо чу а озаво,хьекъал дIа а хьо. Хан а йицло хьуна. Хьекъале,пайцдехьа хIума лохурш а бу царлахь ба-м,амма оьзда доцчу,лартIа доцчу хIуманашна тIаьхьабозурш ду-кх буцу ватсап чухула..»\nМалика: « И еза телпонаш дай-наноша эца а ца оьшура. Ца оьшура ишколера дешан бевлча бен».\nХадишат: « Ас сайн шина кIантана ишколера волуш эцна-кх телпонаш. ЙоIна а оьцур яц деша йоьдуш бен»\nМаршо радио: Мел хийцаделла те и телпонаш бахьнехь дахар?\nХадишат: « дахар чIогIа хийцина. ХIинца дукха хьолехь нахалахь уьйраш хаъал хедда. Чукаренаш а кIезиг лелайо. Хьалха гергарлонаш зIенехула ду. Цу чухула вовза а вевзий йоI маре а йоьду дуьненахь вевзаш воцчу,бIаьрга гина а воцчу стаге,кIанта зуда а ялайо,амма дукха дахха-м ца ло ишта дина маре…»\nМалика: « Цу телпонаш адам гIиллакхех дохийна, уьйр-марзонаш хьалха санна ю бохург аьттехьа а дац. Наха юкъаметтигаш лелорехь пхийтта шо хьалхалерниг а тахана гуш долу сурт а йоккха башхалла йолуш ду».\nИнтернет зIенах,телпонех къамелаш мел динчарех дукхачара цхьа барт бича санна билгалдоккхура I6-I7 шераш дуззалц доьзалхошна еза,шуьйра таронаш йолу телпонаш эцар челакха,тIаьхьенан ойла ца еш дина хIума хилар. Цуьнца цхьаьна,нохчашлахь кIезиг бац,дерриге дуьненахь шуьйра баьржинчу гIирс-коьчаллех бераш а,кхиазхой а дIахербар хила тарлуш хIума ду аьлла ойланехь къастам хилларш


ГIалгIайчоь -- ГIалгIайн куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек а, Оьрсийчоьнан президент Медведев Дмитрий а Магасехь, 20Дечк2009\nОьрсий юхаберзорах лаьцна зорбанехь тIаьххьара дийцинчех гIалгIайн президент Евкуров Юнус-Бек ву. Дукха хан йоццуш, «Комсомольская правда» газетана интервью луш, цо гучуехира, оьрсий цIехьаберзоран Iалашоно лучу аьттонех пайда а оьцуш, бухарчу бахархоша лелаен харцонаш.\nКехаташ тIехь, доьзал кхолла дохку шаьш, бохуш, кепаш а хIиттош, зуда-майра а язлой, шайх цхьаъ махка юхавеъча санна сурт а хIоттадой, программо луш долу ахчанаш схьаэца гIертарш гучубуьйлу, боху Евкуровс. Ткъа баккъала а цIехьабоьрзу оьрсий дукха бац.\nИшттачех кхушара 4 доьзал бен а ца бирзина юха. Цундела цкъачунна и программа кхочуш яр юхаоьзна шаьш, хаам бо ГIалгIайчоьнан президента. Цо билгалдоккху ГIалгIайчохь оьрсий 3 процент бен бацар, ткъа, шайна хетарехь, хила оьшург лаххара а 30 процент ю, чIагIдо Евкуровс.\nДелахь а, оьрсий махка юхаберзоран программа шаьш шайггара юкъаяьккхина ю, еккъа мехкан бюджето бен кхачо еш а яц иза, дика хир дара, Москохара схьа ахча а луш, Кремло гIаттийна юкъара программа и елхьара, дуьйцу Евкуров Юнус-Бека.\nКъаьсттина тидамехь кхобу оьрсий цIехьаберзоран тема Нохчийчохь. Бухарчу Iедало а санна, дестийна дуьйцу и гIуллакх Москохахь а, Къилбаседа Федералан Гонехь а. Нохчийчохь Iалашонна тIехьажийна массех шо хьалха кхоьллира оьрсий тIеоьцу программа а, и кхочушъян комиси а. Леррина оцу белхан коьрте ваьккхина хьаькам а ву Соьлжа-Г1алахь - Нохчийчоьнан куьйгалхочун а, Iедалан а администрацин векал Петухов Олег.\n"ЦIехьа боьду некъ" цIе а тиллина дIахьочу программица Гуьмсе юхабалийна Iедало ткъе иттех доьзал. Цул сов оьккхуш оьрсийн доьзалш юхабаьхкина Соьлжа-ГIала а. Амма махка юхабаьхкинчу нехан оццул жимачу терахьна тIе а тевжина, оьрсий Нохчийчу юхабоьрзуш бу ала дац. Цундела оцу хьоло гIайгIане боху массо а тIегIанашкара хьаькамаш.\nШи бут гергга хьалха Оьрсийчоьнан Юкъараллин Палатано дийцаре дира, оьрсий Кавказера дIаэхар муха, хIун дича сацор дара бохург. Карийна жоп иштта ду: экономика ледара ю, кхерамзалла яц, цундела оьрсашна ца лаьа Кавказехь баха.\nПачхьалкхерчу "титулан къоман" векалш Къилбаседа Кавказе, къаьсттина Нохчийчу, юхабалор шен коьрта гIайгIанех цхьаъ лору федералан гон куьйгалхочо Хлопонин Александра а. Цо кест-кеста гIаттабо и гIайгIа шен кхеташонашкахь, лоьху оьрсий регионехь бухасовцоран некъаш.\nАла деза, кавказхой, шайлахь изза гIалгIай а, нохчий а болуш, дуьхьал бац, ерриг а Оьрсийчоь а санна, шайн мехкаш а массо а къаьмнех лаьтташ хилийта. Лулахо мегаш ву, муьлххачу къомах велахь а, дика стаг хилчхьана. Амма Iедалан политиках ца кхетарш бу дукха а.\nЦхьаъ делахь, хьалха санна баккхий тIемаш ца латтахь а, деладенна лелхарш, тIематасадаларш, нах идор лелачу мехкашкара бевдда дIабахна нах юха муха богIу шайн лаамехь, царна стенна оьшу Iазапна кIел гIерта, боху хаттар хIутту муьлхачунна а хьалха Хлопонин Александра а, цуьнан дагахь болчу кхечу хьаькамаша а, Кавказан къаьмнаш оьрсех дIаийна дехаш хила деза, олий, долийча.\nШолгIа делахь, дуьнен тIехь алссам тоьлла метигаш а йолуш, цигахь баха аьтто а карош болу нах муха боьрзу шайн лаамехь эшаме хьелаш долчу латтанаш тIе юха, бохуш, боьлу могIара нах Iедалша и тема хьехочу юкъанна.\nШеко йоццуш, Нохчийчуьра а, кхечу Кавказан мехкашкара а дIабахначу оьрсийн хьал шайн цIахь бехачу кавказхойнчул эшна дац тахана.\nЦул совнаха дуккха а паргIат а, таро гулъян аьтто луш а йолчу Европехула дIасабаьржина беха Кавказан гIаланашкара цхьана хенахь дIабахна оьрсий а, жуьгтий а, эрмалой а, кхиберш а. Нохчийчоьнах дерг ша-аьлча, дозанал ара а бевлла, цунна юьстаха баха хевшинчу шайн нохчийн терахь цхьана хенахь Нохчийчуьра дIабахначу оьрсийнчул а дукха ду тахана.\nАмма и нах цIабоьхуш цкъа а ца хеза я президентера Медведевгара а, я инарла-губернаторера Хлопонинера а. Бакъду, цара кхайкхарх а, юхабогIур бу ала дац даймахка, Европехь хIинцца ирс а карийна, дIатарлуш бохку нах.


Етташ, лохкуш бу мухIажирш Карабулакера\nТовбеца-бутт 04, 2013\nГIалгIайчоь -- Мацалла лацарх а ца хеза Кадыровна ГIалгIайнчоьнан хьакамаша хьийзабе нохчийн мухIажирш, Karabulak, "Промжилбаза"\nГIалгIайн махкарчу Карабулакехь Нохчийчуьра махIажирш бехачу керта, уьш арабаха жIаьлешца, бронетехникаца баьхкинера полисхой еарийдийнахь. Нахана, ма хуьллу Iовжамаш а беш, сийсаз а бохуш, йиттина. ХIусамех, аьлча а, шаьша чохь бехачу божалех баьхнарш нохчий хилла Iаш бац, гIалгIай а бу царалахь.\nIуьйранна дуьйна мухIажирш беха "Промжилбазин" керт лерина операци дIахьочу меттигах таръеллера. БТРаш а, туьтмIаьжгаш йоьхна, жIалешца баьхкина эскархой...\nМасех цIа дохийна. Ши де ду ницкъахой жигара хьийза. БIаьхойн тобанна хьалхаваьлла хьийза мехкан кхерамазалин кхеташонан куьйгалхо Котиев Ахьмад.\nМохьдан Нохчийчохь тIом боьдуш ков-кертах бевллачу мухIажирех ву. Ишшта дуьйцу цо шаьш дехачу оцу кертарчу хьолан хьокъехь.\nМохьдан: « Кхуза схьабаьхкиина салтий бу, аьчка куйнаш а, бронежилеташ а йоьхна, шайца жIалеш а долуш. ГIагIдиллина тIеман машенаш а ю. 1944 шарахь ца хилларг ду-кх тхоьгахь хIинца дерг. Шайга далуш дерг деш, чохь бийшина Iоьхкучу нахана чулелхаш бу. ХIун дан деза оха? Оха цьарга бохуш хIумма а дац. Тхо а ма ду хIокху пачхьалкхан бахархой. Тхо шайна дуьхьалдовлийта питанаш леладо, амма тхо Iовдал ма дац. Нахана юкъахь лелла ма ду тхо».\nБахархой чуьра ара а бохуш, гIишлош йохош ю, боху мухIажарша. ТIом боьдучу меттигах тарлъелла и меттиг, кхечу мухIажира Джабраилова Маликас дийцарехь.\nДжабраилова: «Чохь нах Iаш боллушехь, цIенош вовшахдохуш ду. Нах аракхуьйсу.ХIумма а гIиллакх лаьцна а, оьзда деш а дац иза. Олуш хаза дацахь а, 7 бутт доьзалхочух йолу зуда, хенал хьалха дарбан хIусаме йигина. Тахана кхузахь йоцуш структура яц. Массо а тхо эшон а, тхо сийсаздаха а араваьлла».\n...Къамел деш Iашшехь, Джабраилова Маликин телефон дIасецира. Юха шега дIатоьхча, цо элира, шегара иза дIаяьккха гIоьртира цхьа низамхо, аьлла.\nДжабраилова: «Телефон буйнахь йолучаьргара уьш дIаяха гIерта. Маьхьарш детта. Бер арадаьлча, кхерамазаллин кхеташонан куьйгалхочо, ша оцу телефонций лаьттах тухур ву хьо, аьллера. Тахана, Сталин волчу хенахь хилларг а дац хIара-м... ХIун даьлла тхоьгара, оццул тхо хьийзон? Оха кхаьргара хIума доьхуш дац. Тхайна аьлла схьадеана ахча доьху аьлла, тхо охьтаIийна цара. Тхан бераш Iадийна ду».\n«Промжилбазин» кертахь нохчий хилла Iаш бац - Нохчийчуьра дIаихина гIалгIай а бу. Цигахь еха мухIажир Дзаурова Макка махкахь евзаш журналист ю. Иза а, гарехь, цецъяьлла хуьлучух.\nДзаурова: «Мухха а делахь а, марсхьокху беттан 10-гIа де тIекхаччалц собар ца деш, нахана хIусамаш лаха аьтто а ца луш, деш ду цара иза. Ниицкъаша арабохуш бу нах. Йохош ю корпусаш. Тхан неI а йохийна. Цу чохь сан вежарий, йижарий бу. ХIунда йохийна аш аьлча, хIара тхан ю, тхайна луъург дийр ду оха, боху».\nГIалгIайн республикан куьйгалхочунна Евкуров Юнус-Бекна тIекхочийла дац цхьанненан а. Амма цо хабар даийтина: :Ас нах чохь беха гIишлош ца аьлла йохае, еса ерш аьлла". Ткъа хьо журналист хилча, хьан аьтто бац хаамийн гIирсашкахула орцадаккха, репортаж ян, аьлла хаьттича, Дзаурова Маккас ишшта элира.\nДзаурова: «И тайпа материалаш тхан кхузахь чекх цайовлуьйту. Хьлаха со газетехь болх беш йолчу хенахь ас язйора и тайпа материалаш».\nКарабулакерчу мухIажиршца Iедал ийгIира цхьа бутт хьалха. ХIусаман сертификаташ массарна а еллера, амма Нохчийчуьра мухIажирш бацара царалахь. Москох а бахана, арздинера цара, шайн бакъонаш йохийна аьлла, амма цунах а гIуллакх ца хилча, "Промжилбазин" кертахь мацалла кхайкхийра иттех мухIажиро. Амма оцу акцех а ца беша ГIалгIайчоьнан дай.\nЕтташ лоьхкуш бу Карабулакера мухажирш


Нохчийн яздархойх РФ-н культуран министерствон стипендиаташ хилла | Москвара махкахой | Россия массарна а\n© из личного архива А. Умаровой\nСтолицин регионехь Россин къоначу яздархойн XII-гIа форум дIаяьхьира. Кху шарахь цигахь дакъалоцуш Россин 67 регионера а, дозанал арахьарчу 16 махкара а 180 стаг вара. Царна юкъахь бара Нохчийчура къона яздархой Алиев Саламбек, Умарова Асет, Халимова Фаиза а.\nФорум вовшахтоьхнера Социальни-экономически а, интеллектан а программийн фондо(СЭИП) Зорбанан, шуьйрачу зIенийн федеральни агентствон а, СНГ-н дакъалацархойн-пачхьалкхийн гуманитарни цхьаьна къахьегаран пачхьалкхашнаюкъарчу фондан а гIоьнца.\n«Шайн регионера дакъалацархой дIасаэхар шайна т1елаьцначеран гIо билгалдаккха деза. Леррина Нохчийн Республика къасто лаьа. Дан йиш мел йолу гIо до цара къоначу яздархошна. Дика тIаьхье ю церан кхуьуш, хьекъале литератораш алсамбевлла: поэташ, критикаш, прозаикаш. Иштта билгалдаккха лаьа нохчаша оьрсийн мотт муьлхачу кепехь ларбина а, буьйцу а: ма-барра, цIена, хIинца даьржина ма-хиллара кхечу меттанашкара дешнаш юкъа а ца далош», - дийцира «Росси массарна а» порталан корреспонденте СЭИП-н фондехь.\nГIарабевллачу литераторша дIаяьхьначу «мастер-классашкахь»(уьш 16 яра) дакъалецира къоначу яздархоша. Цу литераторша магийна йолу произведенеш «Россин керла яздархой» гуларехь а, кхидолчу журналашкахь а зорбане йохур ю.\nКху шарахь форуман 32 дакъалацархочунна РФ-н культуран министерствон цIарах стипендеш делла. Стипендиаташна юкъахь бу нохчийн йоIарий - Халимова Фаиза а, Умарова Асет а. Цу шиммо дуьххьара дакъалецира иштта шуьйрачу бараман конкурсехь. ЙоIарша дийцарехь, шаьш Москва кхайкхина, дагахь доцу хазахетар хилира царна.\n«Форум чIогIа пайдехь яра. Керла ойланаш кхоллаяларан баьхьна хилира цуьнах. ГIарабевллачу литераторша лакхара мах хадор - мехала зеделларг ду. Сайн произведенешкахь долу гIалаташ а, кхачамбацарш а дика къаьста суна хIинца, ас царна тIехь болх а бийр бу. Цунах хIун хир ду хено гойтур ду. Ткъа хIинца балхахь отпуск а эцна, кхоллараллин хьуьнарш айъадаларан синхаамаш болччара, сайн хан литературина дIаяла дагахь ю со», - дийцира Халимова Фаизас.\nНохчийн яздархоша дийцира стипенди бахьнехь жоьпалла тIейоьжна хета аьлла. Делахь а, литературин говзанчаша кхеран произведенешна бинчу тидамна тамехь тIедалар хилира стипендех. «Уггаре коьртаниг - иза тхо харжар, тидаме эцар, тхоьца болх бар, тхуна вуно мехала хьехарш дар а ду. Цу хьехарша тхуна гIо дийр ду тхайн кхоллараллин нуьцкъалла гучъяккхарехь а, литературин искусство кхиорехь а», - тIетуьйхира Фаизас.\nРФ-н культуран министерствон шолгIа стипендиантка Умарова Асет язъян йолаелла дукха хан яц(2 шо). Цул хьалха къона яздархо шен дневник лелош яра. Иза шен доттагIашна кера кхачар бахьнехь язъян йолаелла йоI. «Суна даима хетара, яздархой - уьш чIогIа хьекъале, дешна, цхьа кхечу дуьненахь Iаш нах бу, аьлла. Царна тIекхочийла дац аьлла хетара суна, суо царех цхьаъ хир ю-кх аьлла дага а ца догIура, цундела со чIогIа кхоьрура язъян а, сайн белхаш цхьанна гайта а», - дийцира А.Умаровас.\nРоссин къоначу яздархойн форуман къасторан муьр хиллачу Къилбаседа Кавказан республикийн къоначу яздархойн 5-чу кхеташонехь дакъа а лацале хьалха Москварчу конкурсе кхайкхина цхьа Асет бен яцара. ХIетахь а СЭИП-н фондан президент Филатов Сергей яздархо А.Умарова - форуман гучудаккхар ду бохуш, масийттаза къоначу прозаикан похIма билгалдоккхуш а вара.\n« «Мастер-классашкахь» дакъалаьцна а, яздархошца тIекаре яьллачул а тIаьхьа, со кхийтира хIара сан гIуллакх хиларх а, сайн дерриге дахар литературина дIадала суо кийча хиларх а. КхидIа а язйийр ю ас, карарчу хенахь кхаъ повестан тIехь болх беш ю со. Вайн зама мел гайттало сирла гайта лаьа суна. ХIинца сайн кхолларалле критикица хьоьжу со. Боккъала а, керла хьажар кхолладелла сан. Масийттаза ойла а йина бен цхьа а могIа ца язбо ас, коьртачу турпалхочун васт сайн коьртехь кхоччуш кхолладелла ца даьлча, дIаяздан а ца йолало», - элира А.Умаровас.\nКъоначу яздархочун произведенеш дукха хьолахь тIемах лаьцна ю. Берийн а, кегийрхойн а бIаьргашца тIеман сурт хIоттадо цо. Асета дийцарехь баккхийчарех а, политикшех а, салтех а лаьцна дуккха а киншкаш язйина, амма цхьаммо а ца яздина шайн бехк боцуш, тIом болчу хенахь Нохчийчохь бисинчеран ирс доцучу бераллех лаьцна. «Уьш башха бераш ду. Царех хIораммо а шен-шен тайпана яьккхина и инзаре хан. ХIораннан шен-шен тамашеллаш ю,цхьа башха дуьне а ду церан массеран дегнаш чохь», - дийцира Асета.\nУмарова Асетин кхоллараллина жигара тидам тIе бахийтина Россин гIарадевллачу литературни журналаша. «Буьйса декъал хуьлда, Марисабель», «Шелделла даьсса патармаш», «Байначу кхокхин лелар» повесташ зорбане евлла «Къаьмнийн доттагIалла», «Седа», «Жималла» журналашкахь.\nНохчийн критикан Алиев Саламбекан белхаш а форуман «мастер-классийн» куьйгалхоша «Россин керла яздархой» гуларехь зорбане бахарна магийна.\n«Кху шарахь къоначу литераторийн XII-чу форумехь дуккха а похIме кегийрхой бара. Тхан чIогIа самукъадаьккхира Къилбаседа Кавказерчу дикачу поэташа, прозаикаша, критикаша. Къилбаседа-Кавказан регионан къоначу яздархойн рогIера 5-гIа кхеташо Нохчийн Республикехь дIаяхьа там бу», - хаам бира тхан порталана СЭИП-н фондехь.


Керла шо даздеш кхуьйсу цlераш\nМасех шо хьалха, Нохчийчохь, юхметтахIотторан белхаш жигарчу буоларца дIабоьдучохь, Керлачу шеран цхьа де бен мокъа ца лора, хIетта, мехка коьрте хIоьттинчу Кадыров Рамзана. Массу а даржхойн, шорта садаIаран денош хира ду бохуш Iийнаболу, болх бан дийзира, могIарерачу ражехь.\nАмма, хIинца, Нохчийчохь, кхечанахь санна, пайда оьцуш бу наха, Керла шо тIедар даздарехь а, цуьнца доьзначу мокъачу денойх а. Ша верг, оцу гIуллаккхан реза ву олийла дац. Соьлжа-гIалахь вехачу Алиханна, шена оцу хьокъехь хетачуьнах лаьцна ишшта элира.\nАлихан: «Дукха хилар дика-м дац иза, суна хетарехь. КIирнахь шина дийнахь чохь Iийча а, балх вах лууш а ма хуьлу. КIирнахь цIахь а Iийна, балха воьдуш хала хуьлу. Цхьаболу вайнех нахаца дуьстича, царна мал хаа. Массийта бIешарахь шай мала а молуш схьабогIучу царна хууш ма дай. Ткъа, вайчара, нахан молу, шайна ца молу. Церан цхьа дIоггара культура ю эра дац, вай санна цхьа чIагIбелла бац уьш».\nМаршо радио: Нах кхеташ бац, ишшта а маларца боккха бала болчу пачхьалкхехь, хIунда дахдина и мокъа денош. Ша а ца кхета бохуш вара Алихан цIе йолу Соьлжа-гIалара вахархо. Нохчийчохь, Iаьмма а бац, садаIа а, ян садIаран кепаш лело а, элира цо.\nАлихан: Шай цхьа талламан доьхь дина дацахь, суна-м ца хаа, цара ишшта дукха мокъа денош хIунда делла. Вай кхузара гIалара база йолчу а вахар со, сайн йоIца. Гуонахь дешан хи ду,цхьа а кечам бина хIума дац. Кхечанахь цхьа кечдина хIума хуьлу иза. Кхузахь, гуонаш догIуш бара нах, хехкалуш бу, пиражкеш а юуш, тIараш тоьхча. Хелха а буьйлу»\nМаршо радио: Эльза цIе йолу зуда, шен доьзалца, деххачу шерашкахь, Оьрсийчохь яьхна ю. Керлачу шеран даздарш тIекхачара, шайна бала хуьлура бохуш яра иза. Тахъъана, шаьш цIа бирзина, синтем алсамо бу, элира цо.\nЭльза: « Сайн доьзал а балош цIа еан дукха хан яц. Оьрсийчохь ехаш яра со хIинцалца. Цигахь бахархоша, Керла шо даздеш хьалхе дIабуьйлалой, динна баттахь сакъоьру. И къаьркъа молуш бутт дIаболу церан. ТIаккха, уьш метта ца богIёуш, кхиъ ши кIира долу.\nЦу юкъан, некъа буохамаш а хуьлу церан. Тхайн лулахойн хъийла доьвнаш дуьйлуш, вовшах леташ, уьш вовшах баха гIерташ лелла тхо. Хийла урс а доккхий чу уьдуш меттиг а нисъелла. ЦIа даьхкичхьана, доккха саадьккхина оха».\nМаршо радио: Керла шо тIедар, Совета заманахь дуьйна, деххачу мокъачу деношца билгладоккхуш хилла. Малар бен кхин дан хIума доцчу, наха,шай дахар,маларца тадан даиманна а хьовсуш хилла. Нохчий а бац, оцу юккъера бовлуш боху, Теркйистера Хьуьйсейна.\nХьуьсейн: «Мокъа денош хьалха а, деха хуьлура. Хьалха санна хIинца а молуш бу. Керла шо даздеш кхузахь а ма бар мелла нах. Сан лулахо а вара-кх, мел-мел, гIантан тIе вожжа а воьжжа, шен хIун хилла а ца хууш. Нохчаша а мелла, хIинца мала а молу, тIехь волчуьнна дисарна кхоьруш санна».\nМаршо радио: ГIар-татта доккхуш мел долу хIума дукха деза нохчашна. Цундела, хIокху баттахь а, вукху баттахь а, бераш а, цхьаболу шовкъ тIера ца йолу баккхийчара а, лелхаш йолу хIумш кхуьссуш хан йойу. Индира цIе йолчу зудчунна хетарехь, берашна тIехь деш долу Iуналла лакхадаккха дезар дайш-наноша. Цунна шен кIант лазийна,цу тайпа оьккхург а кхетта.\nИндира: « Шо хьалха магийна яцар, Керлачу шаран лелхуьйтуш йолу хIумш йохкар. Вай хьакамо аьлла дара иза. ХIинца, миччанхьа а уьш юьхкуш ю. Сан кIант, селхан шен ког а лазийна цIа веъна. Соьга хаьттича, и лелхаш йолу хIумш юьхкуьйтура яцара ас. Ла а ма ца ло нахе.КIорд ма дина иза. Арахь и гIовгIа моссуза хуьлу кхерало со. Даге ца лало. Тоьур дарпа, мел йиттинарг а».\nМаршо радио: 10-12 дийнахь, Керла шо тIехкаьчарна тIедоьгIна долу, мокъа денош, дукха ду бохуш, Оьрсийчохь дуьйцу дикка хан ю. Кху шарахь, мокъа денош цхьана-шинна денна дацдина, амма, дуьззинчу бархI дийнахь садаI аьтто бу нехан. Стигалкъекъа баттахь къинхьегамхойн денна лерина аьлла, пхиъ дийнахь садоIура ду Оьрсийчоьнан бахархоша.\nЦхьадолчу лараршца, Оьрсийчоьнан, Керлачу шарца доьзначу мокъачу денойн бахьна, федерала бюджете кхочура дац 200 миллиард сом. Ткъа, ша дерг хуьлуш долу зе вовшахтоьхча, и терахь хьалкхочу боху I триллион соьме.


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Закат даккхарах дерг дуьйцу дакъа\n166. IабдуллахI ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша МуIаз Йемене вохуьйтучу хенахь, цуьнга элира: «Жайнин охIланах долучу къоме воьдуш ву хьо. Цундела, дерригенал а хьалха, хьо уьш болучу дIакхаьчначу хенахь - АллахI воцург кхин дела цахилар а, Мухьаммад – АллахIан элча хилар а тоьшалла даре кхойкхийла ахьа уьш. Нагахь оцу тIехь уьш хьуна муьтIахь хилахь - дIадовзийта ахьа царна: АллахIа хIора дийнахь-буса пхи ламаз дар парз дина тIедиллина хилар. Нагахь уьш хьуна оцу тIехь а муьтIахь хилахь - дIахаийта ахьа царна: АллахIа закат далар парз дина тIедиллина хилар, церан бехаш болучаьргара схьа а гулдеш, царна юккъерачу къечарна дIа а луш. Нагахь уьш хьуна оцу тIехь а муьтIахь хилахь – варийлахь, чIогIа ларлолахь церан тоьллачу бахамашна тIегIертарах а, иштта Iазапехь валлийначо (зулам хиллачо) ден долучу доIанах а, хIунда аьлча цунний, АллахIний юккъехь цхьа а пардо дац хьуна» (ал-Бухари: 4347, Муслим: 19).\n167. Абу СаIийд ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Детина тIера закат далар тIехь дац - нагахь иза пхеа укъил (1) а кIеззиг делахь. Эмкалшна тIера закат далар тIедожош дац - нагахь уьш пхеа коьртал а кIеззиг елахь. Хурманашна тIера закат далар а дац тIедожош - нагахь уьш пхеа васкъал (2) а кIеззиг елахь» (ал-Бухари: 1405, Муслим: 979).


Элча шен Далла резахилар - «Ойланийн гу́ра», Имам Ибнул-Джавзий - Динул-Ислам\nЭлча (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) шен Далла реза хилар\nНуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIана а, Цо дечунна а реза хилар ша́ ма-дарра довза луучо, и резахилар стенгара схьадо́лу хаа луучо ойла йойла АллахIан Элчанан (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) хьелаш тIехь.\nМассо кхачамбацарех цIена волу Кхоллархо шена вовзар кхачамаллин тIегIана тIе кхаьчначул тIаьхьа, гина хилла цунна, Кхоллархо – паччахь хилар, массо хIума Цуьнан долахь хилар, до́лахо́чуьнан шен долара хIума шена луъучу агIор лело бакъо хилар. Цунна гина хилла Иза хьикмате хилар, Цо дийриг массо хIума хьекъале хилар, Цо цхьа а хIума бегашна-забаренна деш цахилар. Цундела цо къобалдина тIелаьцна хилла Цуьнан паччахьалла, Цунах тешна хилла иза, хьекъале волчух долахь верг тешаре терра. Цундела цхьа даккхий тамашийна хIуманаш лелаш хилла цунна тIехь, цуьнгара хуьлуш цхьанне кепара хийцавалар доцуш, йа резавацар доцуш, йа кIадвалар доцуш, йа шен леларца ша́ алар доцуш: «Иштта хила делар-кха дависарг»! Мелхо а, Кхоллархочо шена билгалдинчунна хьалха́ соцуш хилла иза, буьрса хьоькхучу мехашна хьалха́ лаьмнаш совцаре терра.\nХьажахь.. Элчанийн эла ву иза (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна), дерриге кхоларшна (адамашна, жинашна) Дала ша́ цхьаъ ваийтина волу. Керстаналло дуьзна дIалаьцна ду дуьне. Цхьанхьа воду иза цкъа, тIаккха вукханхьа воду иза. Хайзара́нан хIусамехь лечкъина Iе́ деза цуьнан. Араваьлча цара етта цунна, наггахь цIий даллалц а тухуш. Цуьнан букъ тIе эмкалан чоконаш йохку. Ткъа иза.. тапп аьлла тийна ву, воьхна вац. Макка богIучу нахана юкъа а волуш, хIорозза кхойкху цо: «Со хьан тIелоцу аш? Суна хьан гIо до аш?». ТIаккха Маккара (шен даймахкара) араволу иза, цхьана керстано ша ларвийр ву аьлча бен кхин цига юха а ца вахало иза.\nЦхьанне кепара резавацар, кIадвалар ца го цуьнгара. Ткъа и воцуш цхьа кхиниг велхьара, цо эра дара: «Сан Дела! Кхолларийн Эла ву Хьо, толам бала ницкъ болуш ву Хьо, со сийсаз хIунда хуьлу-те?!». Iумара (Дела реза хуьлда цунна) ма-аллара Хьудайбийахь барт бечу дийнахь: «Вай бакъона тIехь дац?! Вайн динехь лахара хIунда хоьтуьйту вай царна тIаккха?!». Цо и аьлча, Элчано (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) олу цуьнга: «Бакъдолуш, со – АллахIан лай ву, Цо тесна вуьтур вац со». Цу шина дашца вай хIинца буьйцуш болу ши бух хьахийна. Цо, «Бакъдолуш, со – АллахIан лай ву», алар мукIарло дар ду ша́ Цуьнан долахь хилар, Иза шен паччахь хилар. Со цуьнан долахь ву, Цо шена луъург до сох, аьлча санна ду иза. Ткъа цо, «Цо со тесна вуьтур вац» бохург – Цуьнан хьикмат, Цуьнан хьекъалалла довзийтар ду, Цо цхьа а хIума эрна деш цахилар довзийтар ду.\nЦул тIаьхьа мацаллийца зоь иза, шен гай тIе тIулг боьхку цо и бахьана долуш; ткъа «АллахIан ю стигланийн а, лаьттан а хазнаш». (Сурат «Ал-Муна́фикъу́н», 7 айат). Накъостий, асхьабаш бойъу цуьнан, юьхь тIехь чов йо цунна, церг кагйо цуьнан, девешин дакъа эрча доккху цуьнан.. Ткъа иза тапп аьлла тийна ву. ТIаккха кIант ло цунна Кхоллархочо, тIаккха иза дIаоьцу цуьнгара. Ткъа цо Хьасанаца, Хьусайнаца дог те́до шен, цаьршинна хир долу хIуманаш дуьйцу цо. Шен синхIоттамца Iа́ишате (Дела реза хуьлда цунна) хьаьжна хуьлу иза, тIаккха цунна тIехь доцург кхолларца дахар гатдо цунна. Ша́ пайхамар хиларан тешаллаш гойту цо вуно дукха, тIаккха пайхамаралла кхийкхош болу нах гIуьтту цунна доьхьал, Мусайлима, ал-Iансий, Ибн Саййа́д. Тешамаллин, бакъле́ран а низам хIоттадо цо, хIетте а харцлуьйриг ву олу цунна, бозбуанча ву олу цунна. ТIаккха шина стагана хуьлуш йолчу цамгаро лоцу иза. Ткъа иза тийна ву, цуьнгара дош ца долу. Шегара хьолах лаьцна цо цхьаъ дийцича а, шена гонах болчарна собар Iаморхьама до цо иза.\nТIаккха валаран хало а кхочу цуьнга.. Сийлахь са арадолу цуьнан, лакхара ах дегI хьулдеш юьйхина йоманаш летийна цхьа кIадин кийсак йолуш, лахара ах дегI хьулдеш юьйхина цхьа шога кIадин кийсак йолуш. Цу буьйсанна, тогар лато цу чохь даьтта а ца хуьлу церан..\nЦунна хилла долу и хIуманаш.. дан ма-дезза собар дан делла дац цу хIуманна цул хьалха хилла волчу цхьа а пайхамаре. Малийкаш цу кепара зийнехьара, цаьрга а тохалур дацара цунна са.\nДелера салам хилла цунна, Адам пайхамар ву-кх хIара.. Ерриге ялсамани елла хилла цунна, цхьа дитт доцург. ХIета а, нисса цу чевна тIе нисделла цуьнан пайде дерг дезаран тур. Ткъа вайн Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) олуш хилла шена мегаш долчуьнан хьокъехь а тIехь: «ХIун до ас дуьненах?!».\nДелера салам хиларг, Нухь пайхамар ву-кх хIара.. Ша́ лайнарг халча до́лий, мохь хьокху цо: «Керстанех лаьтта тIехь лелаш цхьа а ма вита Ахь». (Сурат «Нухь», 26 айат). Ткъа вайн Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) олу: «Йа АллахI, везан Дела! Нисбе ахь сан нах, нисде ахь сан къам; бакъдолуш, ца хаьа-кха царна».\nДелера къинхетам, маршалла хиларг, Дела шега вистхилла волу Муса пайхамар ву-кх хIара.. Шен къомо цу хьайбанна Iибадат дича, Делан кхиэле воьрзуш кхуьйкхуш хуьлу иза: «Хьан зер бен дац-кх (царна хилларг)», бохуш. Саиэцаран малийк доуьйту цунна тIе, ткъа цо цуьнан бIаьрг боккху. Делера къинхетам, маршалла а хиларг, Iийса пайхамара олу: «Айхьа валар цхьанна тIера дIадерзор долуш делахь, суна тIера дIадерзадехьа иза». Ткъа вайн Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна), валарна а, виссарна а юкъахь шена харжам белча, лаккхарчу стигалшкахь болу накъостий (пайхамарш) хоржу.\nДелера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна, Сулайма́н пайхамар ву-кх хIара.. Цо доьху Деле: «Паччахьалла ло́ Ахь суна». (Сурат «Со́д», 35 айат). Ткъа вайн Пайхамара (Делера къинхетам, маршалла а хуьлда цунна) аьлла хуьлу: «Йа АллахI, везан Дела! Мухьаммадан охIлунан рицкъа царна хене бовла тоьъачул болу кхача хилийта ахь».\nИ ду-кх, валло́хIи, долуш дерг (дуьне-Iалам) а девзина волчо, и хилийтина Верг а вевзина волчо динарг. И довзар бахьана долуш, Делан лаамал арахьара Iалашонаш елла хилла цуьнан, доьхьалвийларш а дIадевлла хилла цуьнан, цундела лаам берриге Цо хуьлуьйтучуьнца бо́гIуш хилла цуьнан.


Йоазонхой хьалхара цхьанкхетар — Сердало\nУкх шера 95 шу дуз гIалгIай къамах болча йоазонхоша шоай эггара хьалхара литературни цхьоагIа вIашагIъелла. Из хиннад 1924 шера. Цу тайпара хIама дагадехар а, юххьанца денз цун кулгалхо хиннар а Мальсагов Кураза Зоврбик ва. Вайна ховш ма хиллара, из, воккха Iилманхо хинна ца Iеш, йоазонхо а хиннав. Гаьнарча шерашка цо кхелла ши пьеса – «ЙоI йодаяр», «Пхьа» — тахан а шоай лоархIам бовнза, наха ешаш, школе ийслагIча классе дагIача бераша Iомаеш я. Дуккхача наха дагадоахка дешаш хиннад цар тIа гIеттадераш.\nХьалхарча литературни цхьоагIон чубоагIаш хиннаб гIалгIай йоазонца кулг шаьрденна а шаьрлуш боагIа а нах: Беков ДордагIа Тембот, Мальсагов Дошлакъа, Мальсагов Оарцхо, царех тарра кхыбараш. ДIахо дIайодача хана, цу цхьоагIонах хьахиннай йоазонхой Союз. Вай Сибре дигале, деша боккхий говзанчаш чубоагIаш хиннаб цунна. Царех хиннав Озиев Салман, Муталиев Хьажбикар, Базоркин Идрис, Зязиков Бахьаудин, Осмиев Хьамзат, Хамхоев Ахьмад, кхыбараш. ХIаьта Яндиев Жамалда нохчий а гIалгIай а йоазонхой правлене кулгалхо хиннав.\nШе хьахиннача хьалхарча деношка денз, вай къаман вахар хьагойта гIерташ, цун оагIув хьаллоацаргбола йоазонаш кхоллаш, хьабаьхкаб цхьанкхетара доакъашхой. Тахан царна юкъе я байташ, кIоанолгаш, дувцараш, повесташ, романаш, пьесаш, кхыметтел стихашца язъяь роман а. Республикал гаьнна арахьа йовзаш я Базоркин Идриса, Боков Ахьмада, Чахкиев СаIида, Гагиев Гирихана цIераш.\nГIалгIай къаьстта республика хьайича денз (1992), ГIалгIай йоазонхой цхьоагIонна керте лаьттав Вышегуров Мухьмад, Плиев Махьмад-СаIид, Чахкиев СаIид, Хамхоев Ваха. Карарча хана цунна кулгал деш я Дидигова Раиса.\nКъаьстта са белгалдаккха безам ба, дукха ха йоацаш, вай мехка столице Москве Россе къамий вай заман литературанна чуйоагIача поэзе антологи арадаьнна хилар. Цунна дешхьалхе язъяьр ва мехка паччахь В. В. Путин. Шовзткъа вурийтта къамах бола поэташ юкъебахаб цунна. Царна юкъе йоагIаш йола шоай моттиг хьалаьцай гIалгIай поэташа а. Вешта аьлча, моцагIа Мальсагов Зоврбика хьакхелла литературни цхьоагIо, яхаш, къахьегаш, ший къаман литература дегIакхувлаш, хьайоагIа. Цунна дола тешал да, шерагара шу мел доал арадувлаш дола керда книжкаш.\n← Сийна доагам дийцар Москве\nВ Роскачестве рассказали, как защитить смартфон от прослушки →\nЭлектричество без потерь


Iилманан дозалла — Зори Ислама\nДелан Элчано (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Дала Ша цхьанна дика дан лиъча, цунна динехь кхетам ло, нийса некъ хьоьху».\nИштта Делан салам хиларо аьлла: «Іеламнах пайхамарийн верасаш бу».\n(Абу Давуд, ат-Тирмизи,\nИбн МажахІ, Ибн Хьиббан)\nХууш ма-хиллара, пайхамарийн даржал лекха дарж дац, и верасалла шега кхачаран сийлаллел йоккха сийлалла а яц.\nЭлчано (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Іеламстагана гечдар доьхуш ду стигланашкахь а, лаьттахь а мел дерг».\nСтигланашкахь а, лаьттахь а долчу маликаша шена гечдар доьхуш волчун гІуллакхал лекханиг муьлха ду?!\nИштта Делан салам хиларо аьлла: «Баккъал а кхетамо сийлахь верг шен сийлаллехь соввоккху, лай паччахьийн тІегІане кхаччалц лекхавоккху».\n(Абу НуІайм ва\nгІайрухІу бисанадин заІиф)\nДелан салам хиларо хІокху хьадисехь дуьненахь хуьлуш болу Іилманан стоьмаш хьахийна. Хууш ма-хиллара, эхарт дика а, гуттар лаьттар долуш а ду.\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Мунепакъехь (шалхонча) хир йоцуш ши билгало ю: дикачу нехан сибат а, динехь болу кхетам а (фикъх1)».\nХІокху заманахь цхьаболчу Іеламнаха шалхонаш лелайора алий, кху хьадисах шек ма валалахь – Делан Элчано (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхузахь дуьйцуш долу фикъхІа (динан Іилма) хьуна моьттуш дерг дац хьуна. ФикъхІа бохучу дешан маьІна лахахь хьахийна ду хьуна. ФакъхІан (Іеламстаг, шарІдевзарг) уггар лахара дарж – эхарт дуьненал дика дуй хаар ду, и хаар даггара делахь, цуьнца нифакъах а (шалхо), рияах а (моттаргІа) хьалхавер ву иза.\nЭлчано (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Нахах уггар сийлахь верг ийманехь волу Іеламстаг ву, (нехан) шегахь хьашто хилча (царна) пайдехь волуш, хьашто ца хилча, (долчуьнца) шен дегІана тоам беш волу».\nИштта Делан салам хиларо аьлла: «Ийман Іора (дерзина) ду, цуьнан духар (Делах) кхерар ду, цуьнан къагар (хазалла) эхь-бехк долуш хилар ду, цуьнан стом – Іилма – (Дела вовзар) ду».\nДелан салам хиларо аьлла: «Тайпа далар дай ма ду Іеламстаг валарал».\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Адамаш дешин а, детин а маьІданаш (рудник) санна маьІданаш ду, царах жахІилиййатехь (боданан зама) дика хилларш Исламехь а дика бу, уьш динан Іилманах (шарІах) кхеттехь».\nЦо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна):\n«Іеламнехан шекъа Къемат-дийнахь (Мийзан терзан тІехь) шахІидийн цІийца дІанисдийр ду».\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Сан умматера, шовзткъа хьадис Іамийнарг милла а велахь а, иза Къемат-дийнахь шарІдевзарг, Іелимстаг хилла, Веза-Сийлахь волчу Далла дуьхьал хІуттур ву».\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Веза-Сийлахь волчу Делан дин Іамош верг Цо цуьнан сагатдеш мел долчух хьалхавоккху, цунна дагахь доццучуьра рицкъ а ло».\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Дала, Веза-Сийлахь ву Иза, ИбрахІиме (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хаам бина: ХІай ИбрахІим, Со дерриг хууш ву, массо дешнарг везаш ву».\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Іеламстаг – лаьтта тІехь Делан (цІена ву Иза) векал ву».\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Ши тоба ю сан умматехь, уьш дика белахь, нах дика хир бу, уьш телхина белахь, нах телхина хир бу: уьш – паччахьаш а, Іелимнах а бу».\n(Ибн Іабд аль-Барр,\nАбу-НуІайм бисанадин заІиф)\nИштта цо (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла:\n«Со Далла, Веза-Сийлахь ву Иза, герга вуьгуш долчу Іилманехь соввалар шена чохь доцу де суна деача, – оцу дийнахь малх схьакхетар суна беркате дац».\n(Ат-ТІабрани, Абу НуІайм,\nИбн Іабд-аль-Барр бисанадин заІиф)\n← Вера в посланников и пророков – четвертый столп имана\nДогцIена Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) →\nСорок путей, ведущие в Рай