Нохчо лаьцна Германехь. Иза дIавала мегаш ву Оьрсийчуьрчу ФСБ\nНохчийчуьра вахархо Мурадов Алихан лаьцна немцойн полицино Германин дозанехь. Иза дIавала мегаш ву Оьрсийчоьнан федералан кхерамазаллин сервисе (ФСБ), яздо Кавказ.Реалиино, цуьнан вешина тIе а тевжаш.\nМурадовн доьзалан векло бинчу хаамца, иза лоьхуш хилла Интерполо, Ярославан коштIарчу ФСБ-н урхаллан хьаькамо Куманяев Александара долийначу бехктакхаман гIуллакхехула. Нохчо бехке веш ву 60 эзар евро барамехь курхалла лелорна.\n2019-чу шарахь шен ваша вехачу Бельге а веана, Мурадовс политикан тховкIело ехна хилла цу мехкан Iедалшка.\nГерманин дозанехь иза нисвелла Францера шен накъосто хьошалгIа кхайкхинчура цIавогIуш. Цо а, цуьнан белхан накъосто а чIагIдарехь, церан компанино Оьрсийчохь эцна лаьттан дакъош дезаделла хилла ФСБ-н меттигерчу урхаллан хьаькамна. И бахьанехь Iаткъам ловш хилла нохчо ницкъаллин структурийн белхахошкара.\nБолчу хаамца, карарчу хенахь Мурадов латтош ву таллламан изоляторехь.


Газа секторерчу Iалашонашна ден тохарш шордеш ю Израил, оцу юкъанна пхьоьалгIачу дийне даьлла Палестинера дIа Израилерчу меттигашна тIе ракеташ кхийсар а.\nДуьненан юкъаралло агIонашка конфликт ерзор доьхучу кху муьрехь а дац хьал гIоьртина лаьттачуьра толуш.\nИзраилан премьер-министра Нетаньяху Беньямина Стилкъекъа-беттан 14-чохь дIахьедина, Израилан Iалашо яц цкъачунна радикалийн ХЬАМАС тобанна ден тохарш лагIдан, аьлла.\nМахьмуд Iаббас, Палестина: "И машар оха тIе ца оьцу"\nПIераскана Израилан эскарша 40 минотехь, секторан доза а ца хадош, тIелетарш дIадаьхьина 160 кеманца а, тIеман техникаца а. Тохарш дина танканашца, яккхий тоьпашца. 150 объект ю тохаршна кIел нисъелларг – ХЬАМАС тобано пайдаоьцу тоннелашна дина тIелетарш доккхачу декъанна.\nГаза секторехь, Палестинан могашаллин министралло бечу хаамца, оршотдийнера схьа вийна 120 сов стаг, царалахь ду 31 бер а, 20 зуда а. Чевнаш йина 900 гергга вахархочунна.\nХЬАМАСо а, "Исламан жихIад" цIе йолчу кхечу радикалийн тобано а бакъдо шайх 20 стаг вийна хилар. Амма Израило и терахь кхин а алсам ду, чIагIдо.\nИзраилехь, цо бахарехь, вийна 7 стаг, царалахь ду 6 шо кхаьчна бер а.\nИордан хин Малхбузерчу бердаца долчу лаьттан доккхачу декъа тIехь лаьтта палестинахойн а, Израилан ницкъхойн а конфликт. Оццу юкъанна летта нах Израилехь жуьгтийн а, Iаьрбий а цхьана бехачу гIаланашкахь а. Израилан президента дIахьедина, пачхьалкхехь чоьхьара тIом эккхарна кхерам бу, аьлла.\n2014-чу шарера схьа оцуул боккхачу барамехь дуьххьара иккхина конфликт ю тахана яьржинарг, боху тергамчаша. Девнаш дуьйладелла дIадахначу мукъаденошкахь Иерусалимерчу Ал-Акса маьждигна гонах – цунна гергахь ю жуьгтийн Еза меттигаш а. Девнаш лелха дуьйладелира кхело Иерусалимера масех Iаьрбийн доьзал хIусамаш чуьра ара а баьккхина, жуьгтийн доьзалш чубахийта сацам бича.


Дукъахь дара ДадагIеран гIоли долу кхаш. Попа-лаьтта тIехь къаьсттина картол, хох, жIонк – муьлхха а орамат дика кхуьура. Уьрдан йистошкахь кхоь-хьаьжкIа юьйра. Варша йистехь боккха кхор бара, оцу куьпахь а уггаре а зоьртала дитт ду ала мегар долуш. Кхаш тIе баьхкинчех дукхахболчара молуш генадоццуш шовда а дара. Цхьана заманахь Дадин дендас, Мадага, баьккхина мохк бу иза. Шовданна гергахь хиларна билгалбина, шен хен-хенахь кхада а кходуш, доладина кхор Iаламат куьцехь гора. БIе шо сов хан ю цуьнан, Дадина хетарехь. Асара-маьрсан хенахь къахьоьгучарна кIелахь садаIа чIогIа бегIийла дара кхузахь. Цул сов, гурахь Iаламат мерза кхораш а хуьлура. Къаьсттина хичубохка а, цу баккха а магош бара Мадаган кхор. Виллина Дадас шен денда вуьйцуш ладийгIинчу Канина а бевзинера и кхор а, цунна гергара шовда а. Ша царна цIерш техкича санна, «Мадаган кхор», «Мадаган шовда» бохуш, дIалелара кIант. Бакъду, тIаьххьарчу хенахь ун хиллера Канина оцу кхурах а, оцу шовданах а.\n«Вадал, битон эций, гIой, шовдан шийла хи дохьуш воьл! Же, вадалахь, кхурах кхозучу гаьнгали чуьра кIант самаваьллий хьажал!» – бохуш, дийнахь сарралц, толлу ж1аьла санна, кхан дохалла лоьллура иза. Асар динчу меттера Iеха схьалехьор а дацара аттачех. Хьалхо, жима волуш, самукъа а долуш вогIура Кана кха тIe богIучаьрца. Х1орш ворданахь боьлхуш, Дадас наггахь архаш а лора Кане. Цул т1ехдаьлла кхин хазахетар дацара к1ентан. Виллина ловзуш лела йиш хуьлура хIетахь. И дIадаьлла – х1инца кхуьнга хьадал-вадал бахар совдаьлла. ДаI санна цIий а велла, х1инца сарралц ида везаш хуьлура х1ара. ГIаж таккхол мел хилларг а вара гIуллакх-балхана тIевоьллина. Сибарехара цIадаьхкина дукха хан а яцара – лаьттана ховха куьг дезара: къацахетарийн карахь дисина, энжададаьллера даймехкан латта. Белхан ка ца долура. Веккъа цхьа Кана хилла ца Iара балхана тIевоьллина, лулахойн ардаш тIехь а хезара, Кана санна, бертаза лоьхкучу берийн чам боцу цIогIанаш. Дукха ницкъаш а ца бора царна, амма гуттар а ловзар дезачу берийн арз-гIовгIа хотешкахь йоцуш ца хуьлура. Йочанаш дIасевцначуьра бохуш, балхана сутарабевлла хьийзара баккхийнаш: тIаьххьарчу муьрехь, догIанаш лаьтташ, асарш дукъделлера. Цундела делкъа-хенахь а, ламаз диначул тIаьхьа а чомахь мижарг баа а йиш йоцуш, хьийзара дай-наной.\nОбновлено 23.07.2019 07:15 | Автор: Administrator 23.07.2019 07:04\nКуьзганаш а ду, Iарждина, гуш. Чохь Iачу стеган аьрру пхьарс Iуьллу парггIата охьадаханчу куьзгана тIехь.\nСтаг дIаса а ца хьожу.\nНах тIаьхьахьоьжу машенна.\nНах иштта буьсу, хьаьжжинчохь.\nБераш а ду тIаьхьауьдуш.\nКотамаш а йовду некъа тIера дIа: «Къакъ-къийкъ, вакъ-вакъ!» – дарца, ченашлахь луьйчуш Iийна.\nЗударийн баганаш гIаьтта, шайн гIуллакхаш а дицлуш.\nМехкарий а ловчкъу, чууьдуш, шаьш тIехь беркъа дIа ца гайта\n– Иза мила ву, мичара?! – хоьтту зударша вовшашка.\nЦхьанна а гина, хезна а вац.\nМичара ву а ца хаьа я кху юьрта хIунда веъна а, мила волчу я хIун лоьхуш!\nМашен тIехйол-йолучу цIа чуьра зударий арахьовду, орцанна санна, сиха, каде, машен мича, хьаьнга йоьрзу, толлуш.\nМашен иштта дIатIехйолу, Iин чуьра хьала гу тIе йолуш, гу тIера юха Iин чу юлуш.\nЗударий вовшашка хьуьйсу, цхьаьнга хоьттуш, юха вукхуьнга.\nОбновлено 22.07.2019 11:53 | Автор: Administrator 22.07.2019 11:43\nПоэзи хIун ю аьлла хаттар дича, хIораммо а эзар жоп лур ду. Поэзи хазалла ю, эр ду, поэзи васташ ду, поэзи синхаамаш бу, синхIоттам, Бексултанов Мусан дешнашца аьлча «Хазалло кхуллу гIайгIа». Абдулаев Лечас нохчийн поэзин Дервиш аьлла цIе тиллина Бецаев Iийсана. Бецаев Iийсас кхуллушъерг поэзи ю, вастийн поэзи. Дуьненан дIахIоттам, адамийн дахар, юкъаметтигаш, синхаамаш, лазамаш, гIайгIанаш, уьш дерриш васташка дерзадо Iийсас. Нохчийн литературехь Бецаев Iийсан поэзин хатI керла делахь а, дуьненаюкъара поэзехь керла бац и тайпа лехамаш. Наггахь цуьнан вастийн къепенна тIаьхьакхиа хала хуьлу, амма, цакхетарг дац аьлл, дIататта ца еза вай цуьнан кхолларалла, ойлаян Iама деза. Нохчийн маттахь эксперименташ яр къобалдан деза. Мотт кхуьуш бу, меттан басарш шордан деза, хIунда аьлча мотт тIебузар санна хуьлу дешнаш, васташ керл-керла кепара ловзор. Цундела чIогIа мехала ю Бецаев Iийсан ойланаш.\nШу-ха сан-ма шад хилла,\nгу-ха сан-ма гура хилла,\nцхьа а лан доцуш,\nсацIена сан синан дин бисна,\nлам сан байлахь а битина,\nлерг-бад сан йохийна.\nЧам баьлла сан чомах,\nчами чуьра дог сан,\nченала и кхоьссина-ма и-ма баьлла,\nбаьлла бала боссийна.\nОбновлено 19.07.2019 10:02 | Автор: Administrator 19.07.2019 07:57\nВаьлла, тов, дуьненна бале…\nДа ву, тов, бекхазчу бехкан…\nСо-м хӀара оьмар тӀеяле\nВолийна кӀари чу лехка.\nДуьтур вай паччахьийн зама\nУьншаре лаллале лайнарг.\n«Аврорас» ткъес тоьхчахьана\nДерг а дац дерриге тайна.\nЦо дуьне Ӏадийна серло\nЛаьмнашна тӀехьаьжча малхах,\nДелира сан а самалха,\nГӀайгӀанех ойланаш херлуш.\nАьхнаерш – оцеран метта –\nЙиссича кӀадъян сан гӀовла,\nМалх а ма бацара летта,\nХьалха ша кхетачул совнах.\nОбновлено 18.07.2019 08:32 | Автор: Administrator 18.07.2019 07:30\nХIинццалц моьттура –\nЛаттайо лаьтта тIехь\nДахаран бух хилла\nНенан дог хиллера\nМел лаьтта, –\nШуна декхар дIаделла\nВера вац, вера вац\nОбновлено 16.07.2019 14:21 | Автор: Administrator 16.07.2019 06:55\nМамакаев Эдуардан – 80 шо


НАЬНАЦАРА ХИЙРАВАЛАР — Сердало\nТIехьарча хана наха юкъе дукха хоз, «хьанехка ший берашцара къоастаяьй, хьанехка ший наьнаца йистхулаш вац, хьанехка бехк боацаш йитай», яхаш дувца хабараш. Вай къаманга вIалла товш къамаьлаш дац уж. ХIана аьлча, саг йитари, нанеи бери къоатстадари, наьнаца ийгIа вагIари чIоагIа во, ийрча эсала, кIалдиса лоархIаш да вай къамо.\nЦхьавола саг ше наьнаца гIарйича, е цунна цатовр дича чIоагIа хала хеташ гIайгIа бала болаш, дог дехе хьувзаш хул. Ший даьцеи наьнацеи кIаьда, Iимерза, дика хилар Ислам дин чухьа халанза даргдоацаш дувца. Из кхоачаш ца деш вола саг Далла хьалхашка доккха къа даьрг ва, цун Iамал Дала дIа ца эцал. Цудухьа наьнаца е даьца ший гIаръяьлча, е царна ше эгIазвахача хьадагдоха деза дезалхочоа ший гIулакх малагIча кIарга тIа латта.\nДукхача Къуръана аяташкахьа хьоахадаьд Дала даьцеи наьнацеи дика хила аьнна, цул совгIа шийх новкъост тохар мо во лаьрхIад из Дала. Сий долча Дала йоах ший Къуръана чухь, «Доахан», яхача сувратагахьа 151 аяьт да из. «Шийх новкъост а ма тоха даьцеи наьнацеи дика а хила». Цудухьа Далла Iаьса хила цар ца мел яхача хана, дас нанас мел яхар кхоачаш де дезаш ва дезалхо.\nШий эгIазал шийга кхаба атта дац, шайтIано Iехавий корзагIа воалаш нийслу саг. Вай даьша яьхад, «Баш-Лоам корта Iобахьаш вале а къонах вац, нагахьа санна ше эгIаз вахача хана ший дегIа доал дулуш саг веце». Иштта лоархI вай къамо ше эгIаза вахача хана ший дегIа доал ца дулуш вола саг. ТIаккха, нанна эгIазвахар мишта лоархI, хIаране ше-шийна уйла е мара езац.\n«Дика а, е во а нанеи бери къоастадар чIоагIа во лоархIаш хиннад вай къамо. Даьла раьза хилва цунна, СурхотIара Хьажа волча, ший гIулакх а дахьаш Ачалкхера бIаьхача наькъа СурхатIе хьаена цхьа кхалсаг хиннай. Ше волча из хьакоа йоалашше, фу дар шугахьа, аьнна хаьттад цунга Хьажас. Даьра ши котам яр са таьлме уллаш цхьанне ялх кIориг яьккхаяр, шоллагIчо цхьа кIориг яьккхаяр. Из цхьа кIориг яьккхар таьлме юха дIа а южаяь, цун кIориг вокха котама дIатIехьа а хийца йоагIа со. Из деце кхы хIама-м дацар, аьннад кхалсаго. ТIаккха, цо ше волча дена гIулакх цунга хьа а ца дувцицийташ, «Нанеи бери къоастадеча балийх вай Дала лорадолда. Жи хье ма йодда яхе дIатохалахь Iайха котамцара къоастаяь кIориг», аьнна юха Ачалкхе цIаяхийтай из БатIал-Хьажа. Цу наьнеи бери лоархIам мелаб, уж къоастадар мел харцахьа да вайна хьахайта даьд из Хьажас. Цудухьа лоравала везаш гIулакхаш да уж. Ше бахьан долаш цхьаккха а саг къастаргвоаца оагIо лаха хьажавеза саг». – йоахар ОльгатIа ваьхача бIаь шерага кхаьча хиннача Кхорахой Хьусена.\nХьадеча хIаманна, дезала, боахама, хьаша лархIара, доахан, ков леладара пайдана еце, ший берашцара къоаста а цаеш цхьаннахьа Iохоаяр гIойле я кхалсаг. Бусалба дингеи къаман Iадатагеи ладийгIача ишта хозагIа товш а да из. Хийла, мараи сесагаи юкъе цатоам эттача, ай кхалсаг мара йий из, Iа цIайохийте меттайоагIаргья хьона, аьле къамаьлаш деш нийслу вайна юкъе цхьаболча наха. ХIаьта кхалсаг йитари, из ший берашцара къоастаяри вIалла кIо деш хиннадац вай даьша.\n«Нагахьа санна кхалсагаца ваха хьайна ца моге, из юта а ца юташ, из був яьккхе ший дезалца хьай доалахьа Iо а хоайий хьайна кхыйола саг хьайоалае. Йита ма йита. Йитарах бала пайда бац. Кхалнах дукха а ма бий вайна хIанз. Кхалсаг Iа хьай доалара а яьккха йитача, доалаш ма дац. Берашта нана эш. Наьна йIоавхал йоацаш кхийа бераш, дега эсала, заьлза са долаш хул. ВIалла а мегаргдац из мо хIама де», – дувц дIахо Кхорахой Хьусена.\nЦхьайолча фусаме бери нанеи къаьстача, бера ший нана гоамалургйолаш, ший наьнах цунга во хабараш дувцаш, ший наьнаца бIарг ца вайташ кхеву цхьаболчар шоай дезалхо. ТIаккха цунна ше Iоваь нана гоамлу. Цул къа а долашах хIама дергдац дезалхочо. ХIана аьлча, нана къин тIера ца йоале Ялсмале бIаргагургьяц цунна, дийшача наха хьаяьхачох.\nНана яхар цхьа моллагIа йола саг яц. Из я, вай ийс бетта ший кер чу а леладаь цул тIехьагIа вай дунен чу даьлча, хало атто ца къестаеш, ший са ца кходеш, вай дошадар, шелдалар, мецадалар, хьогадалар, кIаьддалар кхераш вай хьалкхедеш яр. Дунен чу ше йоаккха ха, вайх дог лазаш йоакх цо.\nХийла нана ший дезалхой меца ца бита пхьераза Iоюж. Наьна сий лакха лоаттаде деза моллагIволча саго. Наьнаца эздел леладе деза. Ший нана езар, цун сий дар цо шийга яхар дар, наьна юхь ца йоагаяр, ший нанна балха така новкъостал дар, цун хало йолаш дола хIама ше хьадар из да дезалхочун хьакъ. ВIалла эхь дац цIагIа йиIиг еце кIаьнко дIа а этта ший нанна дуа хIама кийчдеш а, пхьегIа дIайоаккхаш а, ийнаш дулаш а новкъостал даьд аьнна. Мел дукха вай къахьегарах нанас воашта даьча дикан духьал хам баь даргдац вай.\n«Могаш йоаца ший нана ги а елла цун хьажол тIера даккхардухьа хьажцIен гобоахаш лийнав цхьа Iарбе. ТIаккха, Даьлера салам-моаршал хилда цун, Даьла элча а хиннав цу хьажацIа. Ше даьла Элчан юхе нийсвелча хаьттад цу Iарбечо. Тахханалца сай нанас сайна мел даь дика юхадийкъа ваьннавий со? Ваьннавац, аьннад цунга пайхамаро, Даьлера салам-моаршал хилда цунна. Цо хьона йоаяьча цхьан бийсан мах юхабийкъа ваьннавац хьо, аьнна. Иштта дозал долаш да, нанас ший дезалхочоа деш дола доал». – йоах Назранерча имама ЦIолой Хизира.\nНанеи бери къоастадаьчул тIехьагIа, масала шийна дуккха зоахалолаш хьатIаухашше ший воI хиларах диканга сатувсаш, ший воIа яхаш маьре а ца йодаш пхийтта шера ткъаь шера ягIаш хул хийла нана, цкъа мичча хана а воIах дIа кхийтта яха Iоховрг ма йи ше яхача ийланца. ХIаьта воI ший наьнацара гоамал дIаяьланза из гоама йолаш наьнаца бала а боацаш лелаш хул. Дадала вай даьча! Мишта хетт шоана вай хьаькъалаш? Цу моча метте, са хьакъ хьадала деза, со къин тIера варгвац яхаш дезалхо вагIар, чIоаIа харцахьа да. Ший наьнагара бокъо ехачул цун гора а этта, юхера дIа а цавоалаш латта веза воI.\n«Вай къам мехках а даьккха сибаре дахьийта ха яр из. Ший нанна хьалхишка цхьа лоадам боаца харцахьа хIама даьдар цхьан зIамигача саго. Доккха хIама а ма дацар цо дьара. ХIаьта а эгIаз яхача нанас шийна тоха аьнна тIоара хьалъайдича ведда кIалхарваьлар воI. Цу хана кхийна, саг йоалаерг хинна зIамига саг вар из. ВоI лаца тIехьаедда нана ког лайжа Iокхетачар а йоалаш Iохайра. Цигара ведда ший нанна тIа а вена, хьалъийца ший нана хьамархIа а елла, дIачу а йига цIагIа маьнге тIа Iохоайир цо. ТIаккха, хьаетта, хьайна могар дел сона, аьнна ший наьна когашка Iовижар из зIамига саг. ХIаьта, мискача нанас къин тIера а яьнна, хьажа юкъе барт баьккхар ший воIа. Иштта хила веза воI ше хуле. Ха дIа а ца йохийташ, чехка къин тIера яккха еза нана. Тахан дале а кхоана воаша дийна хургдий хац вайна. Нана къина тIера ца йоале Ялсмале а яц дезалхочоа». – йоах ЖIайрахарча Цискнаькъан Мусса-Молла цIен-нанас Марема.\nШий нана езар, цун сий дар цо шийга яхар дар, наьна юхь ца йоагаяр, ший нанна балха така новкъостал дар. Нана цамогаш хуле, цунна дола дарба лахар, къоанала кIалйисача цунга дика хьожаш, хилар вай массане декхар да. Наьнал дезагIа леладе дезаш хIама дац укх дунен чу. Вайга эггара хьалха укх лаьтта ког боаккхийтар, вай лела Iомадер, багах дош оалийтар нана я. ТIаккха, мишта хул нанна къин тIера варгвац со яхаш, воI вале а, е йоI яле а ший нанна сердаш а нана шийна духьала кхийттача цох оагIув берзабеш а? ХIаьта наьна дег чу-м цатоам, сагото, дехкеяьлар да. Цудухьа, къаьстта шоай наьнаца ийгIа йист ца хулаш багIарашка дехар да са. Жи дайдда дахе, шоашка ха йолча хана йист хила наьнага, къин тIера яккха из, товр дувца цунна.\n«Хьаста еза нана, кIаьда дош ала деза цунга, велавенна мара бIарахьажа йиш яц цунна, цун фу тов хьажа мара хIама де мегаргдац, наьнал бочагIа хIама хила йиш яц сага. Дала из бахьан а оттадаь дуне бIаргадайнад вайна». – йоах СурхатIерча Матенаькъан Асхьаба.\nНаннеи бераи юкъе уж шоайла барт хургбоацаш цхьацца наьнах доаца хIамаш дувцаш царна юкъе цIур бехкараш а нийслу укх заман нах. ЧIоагIа хьашт доацар да цу наха леладер. Цул совгIа шоашта зе а ду цар.\n«Бехк боацаш нанеи бери кхоастадар хьарам да, Даьла Элчас, Даьлера салам-моаршал хилда цунна, аьннад нанна а цун бера а юкъе юкъ къоастаяча сага Дала кхоана доагIача къемата дийнахьа цун а цун безачарна а юкъе юкъ къоастаергья. Бакъда нанна эгIаз ваха вагIа бокъо яц дезалхочун». – йоах бусалба Iилма дийшача сага Мержой Адама.\n«Сагах доацар дувцар доакхагIа дола къа да, белггала къин чу лийга нах ба аьнна белгалбаьхаб уж Къуръана чу. Рузкъа тIакхоавдар, дегIа зе дар санна хьарам да сага сийна тIакхайда из сийза ваккхар. Из хьахул, цунгахьа дола гIалаташ цо дийцача а (гIийбат дар). Бакъда дукха езаш хила еза нана, динга диллача лакха лерхIам бе безача наьнах дог эхкхийтар а, цунца лерхIам ца хилийтара а къингахьа дакъа хургва ший наьнах бер къестадеш вола саг». – йоах дIахо Адама.\nВай сакхетамчу даьхкача нанас хьех вайна, мишта даха деза укх дунен тIа, наха юкъе мишта хила деза, фу леладе деза, малагIа никъ лаца беза. Вай вахарца тоам беш нийсса дIаовттадеш дукха къахьегар нана я. ХIаьта ший нана лоархIаш, цун сий деш цо шийга яхар деш, цун юхь ца йоагаеш хила веза дезалхо.\nКъахетаме волча Дала Дикача хIаманна тIахьеха а, Ше раьза хургволча наькъ тIехьа уж вай дезал кхебе хьаькъал лулда вайна.\nЖи дайдда дахе хьасталаш ноаной!\n← СЕРВИС РОСРЕЕСТРА «ЛИЧНЫЙ КАБИНЕТ КАДАСТРОВОГО ИНЖЕНЕРА»\nГIув хилар беркат да →\nНе тратьте больше необходимого\nМаслахьат тоабан балха чаккхе йир Магасе


Хасавюртан гIалин суьдо, ша йина кхел кIад а йина, цIахь лаьцна латто аравалийтина Нохчийчохь полицин ротан командир хилла Бакаров Хьусайн. Иза цIахь хир ву Лахьанан-беттан 3-чохь таллам бина баллалц, хаам Дагестанерчу "Черновик" газето.\nЦо яздарехь, Бакаров гергара стаг ву Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан уллерчу стеган республикан вице-премьеран Висмурадов Абузайдан.\nБакаров Хьусайн лецира Марсхьокху беттан 3-хь Хасавюртахь Винсовхозный олучу меттехь, "Герз" (Оружие) олу леррина операци дIахьуш. ДегIах хьовсуш полисхошна карийнера цуьнгахь "Глок-17" тапча.\nМангал-баттахь Дагестанехь лецира 35-тта шо долу вахархо, стаг вен гIоьртина аьлла бехке а вина. Талламхоша чIагIдарехь, шина стагаца шен дов даьлча царна тIе граната кхоьссина хиллера цо. Шиннах цхьаъ лазийнера.\nКхушара Охан-баттахь ХIинжа-гIалахь лецира UFC латархо хилла Антигулов Хьаьжамурд герзаш лелорах йолчу шеконца. 33 шо долчу Дагестанан коьртачу шахьаран вахархочуьнгара ши тапча а, патармаш а даьхнера. Антигулов Хьаьжамурд 2017-чу шарера карара зама тIехIотталц летта UFC системехь, 20-зза тоьлла, 8-зза эшна. Иза дахначу Iай ловзаргахь латар бахьана долуш, хадийна хилла цхьаьнакхетаралло цуьнца йина хилла контракт.


ГлавнаяХоамашПарламента Кубок яккхара къовсам дӏаболабаьб Гӏалгӏайчен дикагӏча шахматисташа\n«Ади-Ахмад» спортклубе тахан дӏайолаелар Гӏалгӏайчен Халкъа Гулламо вӏашагӏъелла республикански шахматни турнир. Яхьаш хетаяьй республика Халкъа Гуллама хьалхара состав хержа 24 шу дизара. Хӏанз кхозалагӏа дӏахьош йолча турнире дакъалоацаш 70-нел совггӏа шахматист ва. Уж ба отборочни турашка котбайннараш. Турнира доакъашхошка а хьаьшашка а ше моаршал хоатташ Гӏалгӏайчен Халкъа Гуллама Председатель волча Йовлой Заьлмаха белгалдир: «Халкъа Гуллама Кубок къувсаш яхьаш чакхъяхар дика традици а хинна дӏаэттад. Из Кубок яккха гӏертараш шерагара шерага дукхагӏа хилар тха дог гӏоздоахаш хӏама да. Къаьстта дика хет тхона цу спортсменашта юкъе дукха кагий нах а школьникаш а хилар. Шахматаша дегӏакхувлаш алсам ма доахий берий хьаькъал».\nЦо баркал аьлар Гӏалгӏайчен шахматий федерацен вице-президент волча Гадаборшанаькъан Тимура турнир дика вӏашагӏйоллар бахьан долаш а шоай дикагӏдола ловзар гойта доакъашхошта торо лургйола хьалаш вӏаштӏехьдахар бахьан долаш а.\nЭттача традицегӏа, турнир дӏайолайир Парламента Председателеи дӏадахача шера котваьннача Дебзиев Джабраилеи. Еррига ийс тур хургья, хӏаьта тӏеххьара тур кӏирандийнахьа, февраль бетта 25-ча дийнахьа хургья. Котало яьккхарашта баллаш тергья, хӏаьта дикагӏболча шахматистий торо хургья укх шера финальни турнире Инаркъанаькъан Эрнесто кубок къовсаш ловза.\nХовш да уйла дикагӏа ер, логика гойтар, ше еча хода кӏоаргга уйла ер котвоалилга шахматни улга тӏа.\nПарламента Председатела ловца баьккхар берригача доакъашхошта, сакъердаме пайдане партеш хийла шун, сенна ю цаховш ходаш ма йойла оаш, де хӏама доацаш ма дусалда шо шахматни улга тӏа, аьнна. Эггара дикагӏа гойтамаш даьха спортсменаш сийдеш безбергба Гӏалгӏайчен Халкъа Гулламе. Котбаьннарашта совгӏаташ далар хургда февраль бетта 27-ча дийнахьа – 24 шу хьалха цу дийнахьа хилар Гӏалгӏайчен исторе хьалхарча Парламента хоржамаш. Дикагӏча шахматисташта дипломаш а ахчан совгӏаташ а лургда.


ГIалгIайчуьрчу вахархочунна тховкIело яла дуьхьал ю Украина\nУкраинан кхерамзаллан Урхалло (СБУ) миграцин хьукматна хьоьху гIалгIана Мейриев Русланна тховкIело цаялар. Йоьдучу кхелан кхеташонехь дIахьедина цунах миграцин хьукматан векало. "Оцу органах ца теша цхьа а бух бац тхан", - аьлла цо, Мейриевс шена дуьхьалоярх латкъамбар толлучу Киеверчу суьдехь.\nАдвокато Лапин Александра бахарехь, процессан декъашхошна керла хIумма а дацара миграцин хьукмате СБУ-н куьйгалло дахьийтинчу кехат тIехь. 2017-чу шарахь а даийтира цара Мейриевна мухIажиран статус ма ло аьлла, изза кехат. "Терахьаш хийцар доцург кхи керла дош дацара цу кехат тIехь", - аьлла юристо "Кавказ.Реалии" портале.\nГIалгIайчуьрчу вахархочо лаьцна хиллачу петар чохь Къилбаседа Кавказера тоба дIалаьцна хилар а, цаьргара тапча яьккхина хилар а карладаьккхинера цу кехат тIехь. Лапина чIагIдо, оцу хIусамехь Мейриев вехаш хилла ца хилар а, цунна бехкаш дехкина цахилар а.\nАдминистративан кхело юха а луьстур ду Мейриевн гIуллакх карабогIучу баттахь.\nЯхначу аьхка тховкIело яла шолгIа дуьхьало йина 34 шо долчу Мейриев Русланна Украинерчу миграцин урхалло. 2012-чу шарахь Оьрсийчуьра аравелира Мейриев, ткъа 2013-чу шарахь дуьйна украинхойн зуда а йолуш, Украинехь веха иза.\nОьрсийчуьрчу къайлахчу сервисаша 2015-чу шарахь бехкзуламан гIуллакх долийра цунна дуьхьал. Террорхойн организацехь дакъалаьцна ву аьлла, шеконашкахь латтош ву иза.


Оьрсийчохь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн векал Iийначу политологин профессора Макфол Майкла ша Свобода Радиона еллачу интервьюхь тидаме ийцира Оьрсийчуьра тIаьххьара хиламаш – оппозицин лидер Навальный Алексей шена "Новичок" дIовш деллачул тIаьхьа, Германехь дарба а лелийна, цIавирзича лацар, оцу хьокъехь протесте бевллачу нахаца полици къизахьовзар – и дерриг а, цуьнца йоьзна йолу Кремлан позици а муха туьдур ю Американ Штатийн президентан Байден Джон администрацино, Свобода Радиона ен новкъарлонаш декъа а оьцуш.\n– Оьрсийчуьрчу Iедало [Алексея Навальныйца] лелочо гойту репрессеш керлачу тIегIантIе евлла хилар. Хьалха Оьрсийчоьнан Iедало кхеле озавора Навальный, арахь такха хан туьйхира, хIусамехь кхобу таIзар кхайкхадора, амма ца воккхура маршонах. ХIинца иза вен гIоьртина уьш, тоьшаллаш ду шеко йойъуш. Юха, иза цIавеъча, еххачу ханна набахтехь латто сацам бо. Оцу юкъанна репрессеш Навальныйна тIехьажийна ца Iаш, цуьнан агIончашна тIехь а латтайо. Хьалха лаьттинчу демонстрацешкахьчул дукха го вайна лецарш, демонстранташна ницкъбар.\nОьрсийчоьнан бахархошкахь кIезиг йисина энтузиазм, реза бац экономикан хьелашна\n– Ала тарлой, Навальный шена хьалхачул а кхераме мостагI хета Кремльна?\n– ХIаъ. Суна гарехь, зен дохьу реакци ю иза. Путина Навальныйх турпалхо веш ву, халкъан дуьхьа хало Iовша араваьлларг во. Цу тIе, ахь демонстарнаташна чухьаьдда етта, оцо Iедал къахьдо адамашна. Дуккха а талламаш бу бина, цара гойту, протесте бевллачу наханна дуьхьал ницкъ алсам мел боккху а, лахло юкъараллехь режиме болу ларам. Кремло дийриг тида гIоьртича, суна хетарехь, нахе кховдо кхин некъ бац Путинан, халкъе бинчу хаттамаша гойту нах цуьнан политиканна резабоцийла, царна экономикан хьал товш доцийла, ткъа 21 шарахь Iедалехь Iачу стаганна чIогIа хала ду адамашна керла хьелаш дIакховдо. Нах Оьрсийчохь вуно чIогIа резабоцийла гуш ду, къаьсттина дика го иза юкъараллин дог-ойла тергал а еш, оцу хIуманна экам а хилла ехачу Путинан режимна.\nКремло дийриг тида гIоьртича, суна хетарехь, нахе кховдо кхин некъ бац Путинан\nСуна бевза Путинна юкъараллин дог-ойла йовзуьйтуш болу нах. Гарехь, царна хаьа цунна товш доцу хьал хIоьттинийла, цундела цара сацамбина, жигара, къиза хьаьвзина а, протесташ гена йовлале, шоръялале, совцо.\nШен президенталлин юьххьехь санна говза дац Путинан лелар\n– Иза кеп-кепара го Оьрсийчохь, ткъа хьуна муха хета, хIара протесташ къаьсташ юй 2011–2012-чу шерашкахь леллачел? ХIетахь шайн яьржина хиларца инзаре яра уьш, амма сиха йийшира. ХIинцалера протесташ юй Iедална кхераме?\n– Тхан, политикан Iилманерчу профессионалийн, сов баккхий а бац протестан боламийн эволюци тидарца болу кхиамаш. Американ Iедалехь пхеа шарахь айса гулдина зеделларг юьхьаръэцча, сан ала ду – и хаттар кхерамзаллин урхаллаша а латтадо тергонехь. ЦРУ-но а, пачхьалкхан кхечу хьукматаша а кIадбоцург бой, мехаллехь лахбой буьтуш нисло шуьйрра баьржина, андбевлла лела юкъараллин боламаш, мелхо а алсам тидам тIеберзабо пачхьалкхашкахь толамза бирзинчу, политикехь хийцамаш боцуш чекхбевллачу боламашна. Доцца аьлча, соьга алалур дац, бохьур бу политикан хийцамаш хIокху протесташа я бац. Амма автократин режимаш теллича го, шен хан ях мел ло а, шо шаре мел долу а хицамаш бан арабевллачу ницкъо и тайпа режимаш гIелъеш хилар. Бакъдерг ала деза, Путинан автократино протесташ хьошуш юкъабохучу гIирсаша а, церан эвсаралло а со цец-м воху. Вуно хIилла долуш режим ю иза. Амма ши хIума деттало бIара хьалха. Дукха хан ю Путинна дуьхьал цхьа а конкуренци йоцу. Конкуренци яцаро малво политикан лидер. Шен президенталлин юьххьехь санна говза дац Путинан лелар. ШолгIаниг – ас Обама Баракан администрацехь болх бина, боккха ларам бу сан оцу стаге, цуьнгахь хиллачу президентан говзаллах цецвуьйлу со. Делахь а, Обамин президенталла 21 шаре даьлча, со а кIадлур вара КIайчу ЦIачохь ша цхьаъ Iачу оцу стагах.\nДукха хан ю Путинна дуьхьал цхьа а конкуренци йоцу. Конкуренци яцаро малво политикан лидер.\nСуна хетарехь, атта дац юкъараллашка дечу хеттаршца нехан и ойла билгалъяккха, амма тIаьххьарчу 10 шера чохь шайн дахарна дохьуш дика а доцуш, Iедалехь Iачу Путинах нах баккхийбеш беха алалур дац. Хила тарло цуьнгахьа Оьрсийчохь алссам нах. Бахархойн доккхах дакъа ду иза я жимах дакъа ду, хаац, делахь а ала ду, и дакъа цуьнгахьа хилар а ю моттаргIа.\nНавальный демократ ву\n– Хаалой кху муьрехь Навальный, арахьара хьажча, оппозицин лирер хилар?\n– ХIаъ. Суна хетарехь, хьалха а гора иза оцу декъахь вуйла. Кремло иза набахте хьажоро, бехктакхаме озаво аьлла, цунах нийсонан дуьхьа балахьоьгург варо – наха иза харцо лору – чIагIйийр ю Навальныйн позицеш, цунах домократин опозицин лидер а веш, гулбийр бу цунна гонах нах. Бакъду, Навальныйс хьалха заманашкахь дийцина со реза воцу хIуманаш. Амма автократинний, демократинний къовсамехь, оцу коьртачу тIамехь, шеко а йоцуш го, Навальный демократин агIор хилар а, цо демократи чIагIъярхьама лелош болу гIирс маьрша гIирс хилар а. Сан кхетамехь, оцо во цунах оппозицин лидер.\n– Президента Байдена а, Пачхьалкхан секретара Блинкена бехкбиллина Навальный а, цуьнан агIончаш а Оьрсийчохь хьийзорна. ЛадоьгIийла дуй КIайчу ЦIийно Кремлна алссам хаалунйолу гIулчаш яхаре?\n– Суна хетарехь, Навальныйс Байденан администрацига дIакхачийна кост, шена хетарехь таIзар дан догIучу нехан могIа бовзийтарца. Цо аьлла, суна динчу зуламашна дуьхьал шайна Путинна таIзар дан лаахь - со вен гIортарна, набахте хьажорна – ма бе бекхам лахарчу тIегIанашкарчу наханна, ФСБ-н полковникашна. ТаIзар де Путинан режим юзош хьийзачарна, цунна гIортор латточарна. Оцу кхайкхамна жоп дала хан оьшу. Суна ца хаьа цкъачунна, муха хир ду и жоп.\nБайденан администрацино хьакъдоллу гIулчаш яхаре догдоху ас\n– Господин Макфол, кхин цхьа хIума хатта лаьара суна. ТIаьххьарчу хенахь Свобода Радио ю Оьрсийчоьнан Iедало бечу шогачу тIеIаткъамна кIел. Тхан масех журналистанна арахьарчу агентан цIе тIекхоьллина, тхан Москварчу векалтанна арахьарчу агентех долчу низаман цхьайолу пункташ кхочуш ца ярна гIуданаш кхайкхийна. Оцу хьокъехь хьуна хIун хета?\nСвобода Радиона дуьхьал лелош йолу, халахетар дохьуш йолу акцеш совцор ю бохучух теша лаьа суна\n– Суна сингаттам бу иза. И тайпа таIзар кхайкхо бух бац, я иза нийсо а яц аьлла хета суна. Суна хетарехь, Кремль шеконо а, кхерамо а лаьцна хиларан битамаш бу уьш. Иза кхоьру бакъдолчух. Свобода Радиона дуьхьал лелош йолу, халахетар дохьуш йолу акцеш совцор ю бохучух теша лаьа суна.\n– Цхьаболчу Америкерчу низамкхоллархоша изза гIулчаш яха еза боху Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь парггIат шен болх бечу RT телеканална дуьхьал. Хьуна иза муха го?\n– Уггаре хьалха ала дезарг, RT а, Свобода Радио а цхьана могIара хIоттайойла дац. Оьрсийчохь а, ша лелачу кхечу пачхьалкхашкахь а деххачу шерашкахь кхиамца болхбеш схьайогIу Свобода Радио янне а яц Американ Iедалх йозуш, бац, RT санна, пачхьалкхан пропагандин гIирс. Амма ас къобал ца йо цензура, Американ Штаташкахь болх бан бакъо йолуш хила еза RT. Пропагандина дуьхьал факташ яха еза, аьлла хета суна. Амма Оьрсийчоьнан Iедало Американ хаамийн гIирсашка Оьрсийчохь болх ца байта сацам бахь, Байденан администрацино изза, и санна йолу гIулч дуьхьал а йоккхур ю, аьлла хета суна.


Кху деношкахь Нохчийчуьрчу Гезал-эвларчу итт шо долчу Якубов Iарбис 4874-зза лаьттара дегI айдина, рогIера дуьненан рекорд хIоттийна берашна юкъахь. Къилбаседа Кавказехь дуьххьара баьккхина кхиам бац хIара. Амма, "Кавказ.Реалии" портало хаттам бинчу эксперташа дIахьедарехь, кегийчу берашна профессионалан спорт пайден ю олийла дац, уггар а хьалха, церан-дайша а, наноша а шайн амбицеш хьалхаяхар ду иза.\nЯкубов Iарбел а хьалха рекорд хIиттийнарш бу. Масала, стохка Лахьан-баттахь Дубай эвларчу пхи шо долчу Куриев Рахьима цкъа дIахIоьттина, кхин юкъах а ца волуш, 2 сохьтехь 25 минотехь а 4105-зза куьйгаш тIехь дегI лелийра. ТIаьхьо Оьрсийчоьнан рекордийн жайни юкъа а вохуьйтуш, ворхI рекорд хIоттон аьтто белира цуьнан.\nЦунна тIаьхьа дуьненан рекорд яьккхира гIалгIайн Керла Рядант олучу юьртарчу 6 шо долчу Льянов ИбрахIима. 4445-зза лаьттара куьйгаш тIехь дегI лелийра цо. Ткъа Кхарачойн Чергазийчуьрчу Джемакулов Мухьаммада Кызыл-Юртахь изза рекорд йира шина сахьтехь 2085-зза хьала- охьа а таьIаш.\nИ боллу берийн кхиамаш хилира Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан бераша латаршкахь дакъалацарна тIехула хиллачу скандалан фонехь.\nКарладоккху, оцу латаршна юкъаваха йиш яц 21 шо кхаьчна вацахь. Амма хIетте а, ММА-н бакъболу латархой санна тийсабелира 10 шераш долу Кадыровн кIентий, тIехь оьшу экипировка а йоцуш. Гоьваьллачу оьрсийн латархочо Емельяненко Федора емалдира берийн латарш.\nПайда йа зен?\nБерийн рекордех шайна хетарг довзуьйтучу юкъанна, массо а ца хуьлу царна реза: бераллехь дIахьочу гIора дойучу Iамораша ницкъ бан тарло берийн психикана а, церан догIмашна а боху цара.\n"Кавказ.Реалии" портало хеттарш динчу цхьана декъана хетарехь, спортехь жигаралла гайтар даим а пайден ду олийла дац берашна. Ткъа важа дакъа тешна ду, кегийчу берашна жимчохь дуьйна ницкъбича, уьш сиха марзло дегIана хуьлучу йозаллех дIаэен.\nСпортехь бераша дакъалацарх дала цхьа жоп дац элира, "Кавказ.Реалии" порталца хиллачу къамелехь Махачкаларчу спортклубан тренеро. ХIора бер вовшех тера доцуш хуьлу. Цундела массарех а цхьатерра олийла дац аьлла хета цунна.\nКъилбаседа Кавказерчу федералан университетан хьехархочунна Татьянина хетарехь, спортан Iамораша зен до даьIахкаш кхиарехь.\n"ГIуллакх ишта дIадахлахь, ондачу оьзгаша дуьхьало йо дегIан даьIахкашна кхиа, тIаккха тарло и бер лоха диса а", - боху цо.\nПрагерчу фитнес-центран инструкторо Дмитрий бахарехь, оцу шерашкахь дегIана ницкъ хилар дац дуьйцург, психологин гIора ду коьрта, хIунда аьлча, доьналле агIонаш яхчало оцу берашкахь къаьсттина жимчу хенахь.\n"Шен дегIан йозаллица болх бар ду кхузахь коьртаниг, нагахь санна, оцу беро цу кепара рекордаш хIиттош елахь, цуьнан организм ларош ю-кх", - боху эксперто.\nАмма, мухха делахь а, дозанал а арахьа бечу талламаша гайтарехь, юккъерчу барамехь берийн догIмашна ницкъбар тоаме ду.\nМасала, Швейцарерчу а, Канадерчу а Iилманчаша билгалдоккху, кIиранчохь 14 сахьтехь спортехь хилар кегийрхошна тоаме ду. Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкарчу могушалла Iалашъяран органаша кхиазхошна магийначул а барам лакхара гойту цу терахьаша аьлла хета (6 сахьера 14 сахьте гергга кIиранчохь).\nОцу жамIаша тоьшалла до, 17 сахьтал а сов спортан хIусамашкахь хан йойучу нехан могушалла спортаца гергарло данне а доцчу нехачул а оьшуш цахиларх.\nМатериалан автор Билалов МаIаз


Охан-бутт 26, 2013\nIамерка -- Маршонан хIоллам.\nКху тIаьхьарчу ткъех шарахь массо а агIор хьехош болу нохчий даиман а ладегIа Iемина кху дуьнентIехь цхьа вониг хилча. Амма Iамеркехь, Бостонехь, марафон дIахьуш болчу нахана юкъахь лелхийтарш дина аьлла хезча, цхьана а кепара дагадогIийла дацара цу юкъахьакхабелла вайнах хир бу бохург.\nАмма хIинца, гарехь, шеко къезиг ю йисина и тIелатар динарш вежарий ЦарнаевгIар Тамерлан а, Джохар а хиларх. Масала, “Washington Post” газето бинчу хаамца, Царнаев Джохара даре дина и ши эккхийтар дина хилар ша а, шен вашас а леррина кеч а дина дина хилар.\nЦу бохамах лаьцна хилларг билггал хIун ду хууш дац. Таллам дIабоьдуш бу. Ткъа хIора денна гучубуьйла цу хиламах лаьцна хаамаш, цхьацца хенахь нисса бIостанехьа хуьлу.\nДелахь а, цуьнга хьажна доцуш, хIораммо хIоьттуш дерг ду, хIун бала боьссийна хилла царшинга Iамерке а вахана маьрша наха байъал? Хьанна бекхам бан, мила кхеро, хьанна бала боссо гIерташ хилла и ши стаг. ХIунда ваьлла и шиъ, шаьш дийцинчух теша а тешна, шайна тхов-къело еллачу нахана дуьхьал? ХIунда хьаржина ЦарнаевгIара Iамерка шайн мостагI.\nБахьанех хьехаош дерш ду бусулба дин, буслба дино Делах тешар доьссича, ара а валий адамаш дайар хьохуш долуш санна, бохуш эргIад оьху цхьаберш. Нагахь Иракъехь, ОвхIанистанехь а Iамерко тIеман операциш дIахьош ю аьлла куьйгайина бомбанаш лелхийта араваьлла и шиъ хиллехь, цулла а хьалха цIахь бацара царшинна мостагIий бохуш хоьтту вукхара.\nБостонехь хилларг новкъа деана бара оха цу хьокъехь къамел дина болу нах. Царах ву Нохчийчохь шолгIа тIом болалуш 18 шо а бен хилла воцу, цу тIеман уггаре а хьехош долчу тIематасадаларшкахь дакъала кхиийна волу Садаев Рамзан. Цуьнан цIе, кхеташ ма хиллара, хийцина ю.\nМел чIогIа ойланаш ярх ша тIаьхьа кхууьш вац цу шина жимачу стага динчунна, ша цхьамма царах пайда ца эцнахь бохуш дуьйцу Рамзана.\nСадаев Рамзан: «Суна хетарехь, цхьана агIор цхьана наха юкъанисбеллачух тера ду уьш, Iаьрбийн мехкашкарчу нахана юкъа. Тахана яздеш дерг иза ду царах. Дерг ца хаьа суна. Иштта цхьана нахана юкъа а кхаьчна, цхьаммо пайда эцна аьлла хета суна. ХIунда аьлча, цхьа идеяш а эцна (лелаш ца хилла) ... Iамерка мичахь ю, вай мичахь ду?..\nХIинццалц цу махко вайна дина (во) хIума хааделла дац. Мелхо а, дуьнено а, Оьрсийчоьно а террористаш вайх олучу хенахь, вайх гIаттамхой а олуш лелла мохк бу иза.\nАмма со вехачу махкахь... карахь газет а ду сан, таханлера газет ду хIара. СМС-аш ю дIасакхоьхьуьйтуш. Соьга цхьа 20х кхаьчна хир ю уьш. Митинг ян еза вай кху гIалахь Iамеркан векалаллана хьалха, и кIант дIалацарна аьлла, яийтина ю уьш. Ткъа газеташкахь яздина ду нохчий террористашкахьа лоцуш бу аьлла».\nНохчаша кху тIаьхьарчу шерашкахь ондда бала Iоьвшина. Ткъа вайна дукхах болчарна гинарг царшинна гиначух тера дац бохуш дуьйцу Рамзана.\nСадаев Рамзан: «И бала Iевшина хир бу аьлла ца хета суна цара. Кегий бу уьш. Вайн махкахь вайна тIе яйнашкахь и бомбанаш ца кхиссинехь а, стигалара а, кхечу гIаланашкара а тIе ма йиттиний вайна уьш. Вайна и хьал гина, ткъа кегийрчерна иза гина дац. Со кхеташ вац цу нахах. Аса тIелоцуш хIума дац иза».\nКанадехь вехаш волу Мохьмад Бостонехь тIелатар динчу Царнаев Тамерланал а 3-4 шо валахь бен кхин воккха вац. Цундела мехала ду цунна хетарг хаар а, цуьнан ойланаш йовзар а. Луларчу Iамеркехь динчу лелхийтарех лаьцна кху деношкахь ойланаш еш ву ша бохуш дуьйцу цо.\nМохьмад: «Дуьххьар иза хьа дина хууш дацара. ЦарнаевгIера фамили евзуш яц. Ткъа уьш нохчий бу аьлча, чIогIа цецваьллера со. Цкъа дуьххьар оьгIазло йоьссира соьга, кхара хIун леладо аьлла. Вуьшта а дика цIе йоккхуш дацар вай аьлла. Царшинна цхьа боккха тешнабехк биний те аьлла шеко йолуш ву со. Бусулба а, нохчий а болун дела.\nДуккха а пачхьалкхашкара бусулба нах бу кхузехь Азера а, Европера а. Цкъа юххара гергарло таса гIиртир уьш соьца. ДогдетIа хьо цхьа вай хетча. Дукха чIогIа майра къамелаш дан уьш буьйлабелча, ванах, и майра къамелаш дан веана хIара кхуза олий ойла кхоллалора. Шайн пачхьалкхашкахь йоцуш йолу бакъо царна луш ю кхузахь. Царна генахь сецна со, цу балхана.\nЯхье ваккха атта ву нохчийн стаг. Цундела Iехавелла аьлла хета суна и шиъ, адамаш бен ма дац вай".\nКанадехь вехачу Мохьмаде а хаьттира Маршо Радионо Бостонехь маьрша нах а бойуш, кхераман тIелатар динчул тIаьхьа, нехан хьайца йолу юкъаметтигаш эгIар ю аьлла хетий хьуна аьлла\nМохьмад: "Дуьххьар тIехтухур ду моьтутуш вара со. Тхо нохчий дуй хаа (кхузахь) тхо къезиг далахь а. Амма тIех тоха гIерташ а, къелхула хьоьжуш а стаг ца хаавелла суна.\nЦхьаболу нах интрнетехь майралла гойтуш хуьлу. Иза майралла яц. Цхьаберш хуьлу интернетехь гIазот деш. Дина хIума а доцуш, бехке хуьлу цхьаболу «пекъарш». Дог Iаьржа а, къиза а нах ца хуьлу уьш.\nАмма кху дуьнентIехь цхьа а къам дац, шайн къомах схьаваьллачу стагах жоп луш. Цундела цхьа декъаза хила веза аьлла а ца хета суна нохчий хиларх. Вай къам Дала кхоьллина ду. Цхьаннелла а даладелла а дац вай, я оьшуш а дац вай».\nВевзвш волу Iилманча, филологин доктор Байсултанов Дауд Бельгехь вехаш ву. Бостонехь хиллачу бохамах лаьцна ойланаш йо цо а.\nБайсултанов Дауд: «Уггаре а хьалха и во хиларна нохчашна санна халахетта хир ду аьлла ца хета суна. Вайнахана оцу вонан мах хаьа. Цундела хилла долу во Iамеркахошна хилла ца Iаш, адамашна хилла. Ткъа адамашна хилла во нохчийн дегнашкахь йоккха меттиг дIалоцуш ду. Политикан а, динан а Iалашонаш кхочуш ян дина ду аьлла ца хета суна иза».\nХилларг дикка талла дезаш хIума ду аьлла хета Байсуотанов Даудана. Амма шена цхьа хIума хаа бохуш, кхин дIа а дьуйцу цо.\nБайсултанов Дауд: «Со талламан говзанча вац. Наха доьшшург ду аса газеташкахь а, интернетехь а доьшург а. Амма суна цхьа хIума хаьа. Нагахь вай вайна юкъара зIенаш хедаяхь, цу тайпа зIе хаьдда стаг шена луург дан маьрша хуьлу.\nКхуза схьабаьхкина болу нах дикка тIаьхьабисина шайн берел а. Маттаца а боху аса, хааршкахула а, техникан агIор а. Цу хIуман тIехь вайн берийн хьалхе ялахь а, мотт а, культура а, истори а шайн карахь йита еза йоккхучу тIаьхьено. Шайн тIаьхьенашца зIе ца хадор, Даймахкаца зIе ца хадор а, вайн ламасташ карладахар а Iалашо хила еза йоккхучу тIаьхьенан. Кху дахарехь гIортор еза вайна, ткъа и гIортор вайн къоман ламасташ а бен ца хуьлу»\nШишани Мурад вевзаш волу журналист ву, Б-и Б-и Си-н аналист ву иза. Бостонера бохам нохчашца бузуш халахетта Iаш ву ша бохуш вара иза.\nШишани Мурад: «Малхбузехь со веха дуккха а хан ю. Вовшашца дика тIекарло ю вайн. Кхечу махкашца а дика юкъаметтигаш ю вайн. Цхьа а дов дац вайн Iамеркахошца а, я Къилбасадерчу пачхьалкхашца а.\nНохчийчохь шолгIа тIом болабелча цхьаберш буьйлабелира исламан тобанашкахьа узуш, исламан дешнаш лелон а, исламан байракхаш хьалийа а. Цу хенахь дуьйна цхьа кIеззиг хийцамаш хуьлуш бара. Амма уггаре а радикалан ойланаш йолучерна ахууш дара шен тIом а, шайн дов а оьрсийн пачхьалкхаца хилар.\nХIара цхьа цIеххьана хилларг, Бостонехь хилларг дуьйцу аса, кхеташ дац хIунда хилла, и ши кIант цу агIор хIунда вирзина а, церан Iалашо хIун яра а. ХIинца а цунна жоп делла стаг вац.\nБакъдерг дийцича, чIогIа халахийти. Даиман а дозалла деш дара вай. Лулахошка вист хилча а дийцара тхо нохчий ду, тхан адамашца мостагIалла дац, тхуна халонаш тIекхаьчна 200 шо ду бохуш. Цхьа дов ду тхан, амма кхечу пачхьалкхашца машаре даха лууш ду тхо бохуш, иштта кхиина нах ду вай. Юха дийца вовлавелча, газеташ тIехь «чечен» аьлча хьахийча, корта оллийна Iан везаш хир ву».\nИ интервью гочйина Чабаев Лоьмас.\nМ.Р.: Бостонехь лелхийтарш динарш нохчий бу аьлла баьржина хаам муха тΙеэцна Ιамеркарчу нохчаша?\nРоховански: «Хаамийн гΙирсаша дехарш дахкийтира, шайна нохчашца къамелаш дан лаьара аьлла. Бохамах лаьцна шайна ма хеззина, соьца зΙене елира мехкан малхбалехь еха кхо нохчийн зуда. Уьш Ιадийна бара, боьлхура-кх. Царна хала дара хилларг лан.\nЦарел тΙаьхьа ас дуккха а нохчашца къамелаш дина – уьш массо а бу боьхна. Шаьш кхузахь кеп-кепара кхетам-ойла йолуш дуйла хаийла шуна, боху цара. Оьрсийчохь а, Къилбаседа Кавказехь а санна, кхузахь шаьш дерраш а террорхой ду бохийла ца лаьа царна».\nМ.Р.: Хиллачуьнца доьзна шайна кхузахь репрессеш ярах-м ца кхоьру нохчий?\nРоховански: «Юьхьанца дуьйна а олу цара, «со аравала (араяла) а ца хΙутту, суна суо кхерамзаллехь а ца хета. Нохчийчуьра тхо дуй хиича, гома хьоьжур бу тхоьга нах». Суна ца хета, уьш массо а шайна тΙелетарш дарна кхоьру аьлла, амма сингаттамехь-м бу уьш.\n«Нью-Йорк Таймсе» Бостонехь Ιийначу нохчийн лоьро Баиев Хьасана а даийтина кехат, ша оьгΙазвахана зуламхошна, уьш муьлш белахь а, ткъа уьш нохчий белахь, цара сийдойъу шен къоман, аьлла. Ιамеркахошна нохчий хаза лаьа, амма нохчашна ца хаьа, шаьш хΙун дийца деза цаьрга».\nМ.Р.: Шун адвокатийн тоба хΙумма а дан лерина юй шайна зе хиларна кхоьру нохчий синтеме балош?\nРоховански: «Оха Facebook агΙо cхьайиллина нохчий а, Ιамеркахой а вовшех дагабовлийта. "Нью-Йорк Таймсо" дийцира ишттачу боламах лаьцна, интернетехула вовшашца дагабовлучу нехан тоба 80 стаге хьалаюьзина, аьлла. Ιамеркахоша яздо нохчашка, «вай массо а Ιамеркахой ду, тхо шуна накъосталлехь ду, ма кхера, тхуна шу ган лаьа, оха декъалдо шу тхан махкахь», бохуш.\nХΙора а нохчочо санна емал до Бостонехь зулам дар, зуламхой а емал бо. Ас а яздо Фейсбукехь, хьовсал шу, нохчий, шуьца ма яц Ιамеркахойн гамо, бохуш. Нохчий вуно реза бу ишттачу хьажамна. ...Сайна хетарг эр ду ас, и ши кΙант хΙара ю аьлла кхин зΙе йолуш хилла а ма вац Нохчийчоьнца. Нохчийчоь бехказа йохуш къамелаш дан хьашт ду аьлла а ца хета суна цундела».


Юхьаьнцарчу классийн хьехархошна семинар йира\nХууш ма-хиллара карлаяьхна ю вайн республикин школашкара юхьанцарчу классийн нохчийн меттан Iаматаш. Уьш йовза а, цаьрца болх бан Iама а жимма хан еза. Оцу Iалашонца Нохчийн Республикин дешаран а, Iилманан а министерствон Дешар кхиоран институтан Iилманан белхахоша республикин юьхьанцарчу классийн нохчийн меттан а, литературин а хьехархошна лерина семинар-практикум дIаяьхьира. Цуьнан тема яра «Керла Iаматаш – керла таронаш» аьлла.\nРеспубликин ерриге а кIошташкарчу школийн юьхьанцарчу классийн хьехархой бара оцу семинар-практикумехь дакъалоцуш. Иза дIаяхьаран Iалашо яра нохчийн маттехула карлаяьхна йолчу Iаматашца болх барехь нислучу хаттарех дерг дийцар а, хьехархошна оцу Iаматийн хьокъехь хетарг довзар а, керлачу Iаматашца гайтаман дарсаш дIадахьаран «мастер-класс» яр а.\nДешар кхиоран институтан директора Умхаев Хьамзата маршаллин дош олуш, билгалдаьккхира юкъараллехь нохчийн мотт цабийцаран а, цабовзаран а ледарлонах дерг. «Тахана схьагуш долчу суьртаца, вайн школашкахь бераша вовшашца буьйцург а оьрсийн мотт бу, оцу берашна тIаьхьабогIучу дайша-наноша буьйцург а оьрсийн мотт бу. Уггаре а хьалха ца хиъча йиш йоцу мотт хила безара шен ненан мотт. Вай йоккхачу пачхьалкхехь дехаш ду. Оьрсийн а, ингалсан а меттанаш хууш хила деза вай, уьш дуьнен меттанаш ду, амма шен къоман мотт хууш хила а везара хIора а. Вайн къоман са а вайн нохчийн маттаца ду. Иза иштта хир дац наха вовшашка буьйцуш берг нохчийн мотт бацахь. Шуна, хьехархошна дика хаьа нохчийн меттан беркатах дерг. Тахана цхьаволчунна хета тарло вайн школашкахь йолу дешаран программа чолхе ю аьлла. Школашкахь нохчийн маттана къастийна сахьташ тоьаш дац олу хьехархоша. Тоьаш а дац. Советийн заманахь кIиранах луш хилла долу ялх сахьт ца тоьаш а Iийна вай-м. Вай ца боху таханлера Iаматаш хила ма-еззара, кхачам боллуш, дика ю, амма вайн тахана йолчарах тоам а беш, цаьрца болх бан Iемаш, цхьаьнакхетарш, семинараш дIаяхьа лерина ю институт вайн республикин дешаран а, Iилманан а министран Байхаiв ИсмаьIалан тIедилларца».\nСеминар-практикум дIахьош бара республикехь бевзаш болу нохчийн меттан а, литературин а Iаматаш вовшахтохархой Эдилов Салавди а, Солтаханов ИбрахIим а.\nЭдилов Салавдис билгалдаьккхира: «Тахана вай пайдаоьцуш лелош йолу Iаматаш кхачам боллуш дика Iаматаш ю ца боху оха. Муьлхха а керла Iамат юкъаяьлча иза пхеа шарахь дIасаяржо езаш ю. Iаматашна тIехь долу ледарниг цаьрца болх беш долчу шуна, хьехархошна, дика гур ду. Карийна гIалаташ, кхачамбацарш дIа а дохуш, юха карлайоккхуш хуьлу Iаматаш дуьнен чохь массо а маьIIехь».\nСолтаханов ИбрахIима хьехархошна йовзийтира ша вовшахтоьхна электронни АБАТ. Проекторна тIехь АБАТ-н агIонаш гайтира цо. Хьалхарчу классана лерина электронни Iамат (АБАТ) кийча ю. Цуьнан лаккхара мах а хадийна говзанчаша. Дешаран федеральни стандартаца йогIуш хIоттийна ю иза. Ткъа шолгIачу классан нохчийн меттан Iаматан электронни кеп, цкъачунна, кийча яц.\nБерийн мелла а самукъадера долчу кепара, тIехь керла, къегина суьрташ долуш йина ю иза, цул сов, берашна ойла ян Iамор долу ловзаран кепехь долчу тIедахкаршца тIеюьзна а ю керла АБАТ.\n«Школашкахь нохчийн маттана лерина долу сахьташ а, программа а цхьаьнайогIуш нисъян еза. Цкъачунна, дукхахйолчу школашкахь нохчийн маттана лерина долу сахьташ кIезиг ду. Оьрсийн маттахь 33 элп ду, нохчийн маттахь – 49. Оьрсийн маттана цхьана кIиранна луш дерг 6 сахьт ду, ткъа нохчийн маттана билгалдинарг 3 сахьт бен дац. Вайн керла Iаматаш Iамар кIиранах 4 сахьтехь хиларна лерина йина ю. Цунах дерг а къасто дезаш ду вай», – билгалдаьккхира И.Солтахановс.\nСоьлжа-ГIалин №4 йолчу гимназин 4-чу классан нохчийн меттан а, литературин а хьехархочо Эжаева Розас ша кечдина гайтаман дарс (демонстрационный урок) семинаран дакъалацархойн тидаме диллира. Массеран а тидам тIебохуьйтуш, чулацаме болх бара цо кечбинарг. Хьехархоша шайна пайдехь хир долу дуккха а хIума схьаийцира. Дешар кхиоран институтан директора Умхаев Хьамзата а, ткъа иштта, Iилманчаша Эдилов Салавдис а, Солтаханов ИбрахIима а, евзаш йолчу нохчийн меттан хьехархочо Вагапова Асета а лаккхара мах хадийра Р.Эжиеван гайтаман дарсан.\nСеминарехь барт хилира юьхьанцарчу классийн нохчийн меттан хьехархойн белхан гIоьнна сайт схьаелла. Цигахь хIоранан шен агIо хир ю, хьехархойн вовшашна зеделларг довзийта аьтто хир бу.\nИштта, оцу семинарехь дакъалоцуш бара «Ас дIалур ю ПКЭ» (Пачхьалкхан коьрта экзамен) пособи вовшахтоьхна болу авторш, дешар кхиоран институтан Iилманан белхахой Нохчийн Республикин халкъан хьехархо Абдурзаков Шертбек а, нохчийн меттан а, литературин а хьехархо Тутаева Сацита а. Оцу пособех лаьцна доцца дош элира цара. Умхаев Хьамзата кхин цкъа а карладаьккхира Дешаран а, Iилманан а министран Байханов ИсмаьIалан дIадолорца республикин нохчийн меттан а, литературин а хьехархошна юкъахь берашна лерина нохчийн маттахь дийцар яздаран конкурс дIахьош хилар.\nБеркате хилира семинар-практикум дIаяхьар. Хьехархойн дуккха а дара дийца а, хатта а. Царна дуккха а керланиг девзира оцу дийнахь..


www.islamannur.org - Дакъа 30: ДогIа делхар седарчийн д1ах1иттарех дазор\nДакъа 30: ДогIа делхар седарчийн д1ах1иттарех дазор\nСийлахь-Везчу Аллах1а аьлла: «… (Аллах1а шайна деллачу) ризкъан шукар дан дезачу меттана, шайна дог1а делхийтинарг Аллах1 хилар харц до аша?» («Вакъи1ат»: 82).\nАбу Малик ал-Аш1арийс (Аллах1 реза хуьлда цунна) дийцна, Аллах1ан элчано (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сан умматехь жох1лаллех буха дисина диъ 1адат ду, цара диттане а дуьтур доцуш: ц1е яхана йолу схьаваьллачу меттигех дозалла дар, тайпанаш (я тукхамаш) емалдар, дог1а делхар седарчех дазор, беллачарна т1ехь тийжар. - Цул т1аьхьа т1етуьйхира цо. - Нагахь тийжиначо ша ялале хьалха тоба ца дахь, къематадийнахь 1аьржа силаман духар т1ехь г1аттор ю иза, к1омарех юьзна». («Муслима»: 943).\nЗайд бин Халида (Аллах1 реза хуьлда цунна) дийцина: «Аллах1ан элчано (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Хьудайбехь ша хьалха а ваьлла 1уьйра ламаз дайтира тхоьга. Цу буса ч1ог1а дог1а деънера. Ламаз динчул т1аьхьа нахана т1е а вирзина элира цо: «Шайн Дала х1ун аьлла хаьий шуна?». Наха жоп делира: «Аллах1ана а, Цуьнан элчанна а дика хаьа цунах дерг». Т1аккха элира пайхамара: «Цо аьлла: «Сан лайшна юккъехь гучубевлла Сох тешаш берш а, Сох цатешнаш берш а. Нагахь стага вайна дог1а Аллах1ан комаьршо а, Цуьнан къинхетам а бахьанехь дог1у бахахь - иза Соьца ийман диллина ву, седарчашца керстаналла дина ву. Нагахь стага вайна дог1а седарчийн д1анисдалар бахьанехь деана ду бахахь - иза Соьца керстаналла дина ву, седарчашца ийман диллина ву» (Х1ара хьадис - Бухарис: 2/277, 433 кхин 7/338; Муслим: 71).\nЦунах терра долу Муслима дийцинчу хьадисехь Ибн 1аббаса аьлла, цхьаболча наха элира аьлла: «Х1оккх-оцца цхьана седано элиркх бакъдерг». Т1аккха, т1аьхьара аят доссийра Аллах1а: «Х1ан-х1а, Аса ч1аг1о йо седарчий охьаэгачу меттигех! Ткъа х1ара ч1аг1о, шуна хиъча, йоккха ю. Боккъала а, х1ара-м сийлахь Къор1ан дай, 1алашдечу Жайнара. Ц1еннарш бен хьакъа балац цунах. 1аламийн Делера охьадеана. Оцу дийцарца а терго яц шун? (Аллах1а шайна деллачу) ризкъан (шукар дан дезачу меттана, шайна дог1а делхийтинарг Аллах1 хилар) харцдо до аша?» («Вакъи1ат»:82).


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Хьаьждан дихкина негаташ Iумрате хийцар дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Хьаьждан дихкина негаташ Iумрате хийцар дуьйцу дакъа\n235. Жабир ибн IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Пайхамара а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнан асхьабаша а хьаьждан (негатца) ихьрамаш тIедуьйхира. Пайхамар а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ТIалхьа а воцучу цхьаьнггахь а гIурбанна кечдина дийнат а дацара. Ткъа (цул тIаьхьа) Йеменара схьа Iела кхечира. (Цуьнца цхьаьна а дара гIурбанан дийнаташ). ХIетахь цо элира: «Аса а духу ихьрам, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуьйххиначу негатца». Цул тIаьхьа Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен асхьабашка омра дира: (хьаьждан дихкина шайн негаташ) Iумрате хийца аьлла, оццу ихьрамехь хьаьжцIенна гонаха тIаваф а де, цул тIаьхьа месаш а яцъе, цул тIаьхьа ихьрам а даста аьлла. Ткъа иза - массарех а хьакхалуш дара, шайца цхьаьна гIурбанан дийнаташ далийнарш боцучарех. (Нах) дийца (буьйлабелира): «Мина даха муха ларор ду, ткъа, вай, хIинца а (вешан зударшца меттанашкахь деъначу гIуллакхан бехкечу меттера Iийдалун ораллин) тIадамаш сецна а ца хилча?!». Цуьнах дерг Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дIа а кхаьчна, (церан дагахьдерг цунна хиъначу) хенахь, цо аьлла: «Сан, юха а вахана, хьалха динарг (дерриге а юхадан) таро елахьара - сайца цхьаьна гIурбанан дийнат дуьгур ма дацара аса, ткъа сайца дийнат ца хиллехьара - ихьарам достур ма дара аса». ХIетахь Iайшатан (АллахI реза хуьлда цунна) цIано юьйхира. ХIетахь (хьаьжан) Iамалш ерриге а кхочуш йира цо, хьаьжцIенна гонаха тIаваф дар доцург. Цул тIахьа, ша цIаньелча, хьаьжцIенна гонаха тIаваф а дина, цо элира: «ХIай, АллахIан элча! Шу а (Медне) юхадоьрзаш ду-кха хьаьж а, Iумрат а дина, ткъа со – цхьа хьаьж а дина?». Хетахь цо омра дира Iабд ар-Рахьман ибн Абу Бакре: цуьнца цхьаьна ат-ТанIим олучу меттиге гIо аьлла. Ткъа цо цигара дIа Iумрат а дихкира» (ал-Бухари: 1651, Муслим: 1213).\n236. Жабир ибн IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна (Макка кхечира тхо. ХIора а тхоьх, хьаьждан дагахь, лайббайк) бохуш вара: «ХIан, со хьуна хьалхахь ву. Хьаьж (дан негат а ду сан) (Лаббайка бил-хьажжи)». Амма АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), (хьаьж а дастий, Iумрат дехка аьлла) омра дира тхоьга. ХIетахь оха (тхаьш хьаьждан дихкина тхешан негат) Iумрате хийцира» (ал-Бухари: 1570, Муслим: 1218).\n237. IабдуллахI ибн Iббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элча а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнан асхьабаш а Зил-Хьижжат беттан йоьалгIачу (буьйсанан) Iуьйранна (Макка кхечира. Тхох хIора а) олуш вара: «ХIан, со хьуна хьалхахь ву. Хьаьж (дан негат а ду сан) (Лаббайка бил-хьажжи)». Амма АллахIан элчано Iумратана (олуш долу лаббайк ала аьлла) омра дира. ХIетахь цара хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! (ХIинца, хьаьж а даьстина, Iумрате довлуш хилча) хIун ду хьанал хуьлуш?». Цо жоп делира: «Дерриге а хьанал ду» (ал-Бухари: 1564, Муслим: 1240).\n238. Iурва ибн аз-Зубайра дийцина: «(Цкъа, уллохь) хиина Iаш со а волуш, Iусама ибн Зайде хаьттира: «(Iарп-лам) а битина (Муздалифе) воьдучу хенахь дIа муха воьдура АллахIан элча?». Цо жоп делира: «(Дукха чехка а доцуш, я дукха меллаша а доцуш), юккъерачу барамехь. Ткъа шена паргIат меттиг нисьелча, болар сихдора цо» (ал-Бухари: 1666, Муслим: 283/1286).\n239. IабдуллахI ибн Iамр ибн ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «ДIасакъаьста хьаьж дечу хенахь АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуккха а хаттарш дира. Цхьана стага хаьттира: «Суна ца хаьара, ткъа гIурба деле хьалха корта баьшна аса?». Цо жоп делира: «Кхераме хIуммаъ дац! ХIинца юха де ахьа гIурба». Веана кхечу стага хаьттира: «Суна ца хаьара, ткъа тIулгаш кхийсале хьалха гIурба дина аса?». Цо жоп делира: «Кхераме хIуммаъ дац! ХIинца юха кхийса ахьа хьайн тIулгаш». Муьлххачо а, хьаьжан тIедахкарех муьлхха а цхьа тIедиллар хьалха-тIаьхьа даьккхина дар нисделла шен аьлла хаьттича, цхьа жоп лора цо: «Кхераме хIуммаъ дац! КхиндIа де ахьа»» (ал-Бухари: 1736, Муслим: 1306).\n240. Iабд ар-Рахьман ибн Язид ан-НахаIис дийцина: «Аса (цкъа) ибн МасIудаца хьаьж дечу хенахь, боккхачу бIогIамна тIе а вахна, КаIба шена аьрру агIор а дуьтуш, ткъа Мина аьтту агIор а юьтуш, дIа а хIоьттина, (цигара дIа кегийра) ворхI тIулг кхуссуш гира суна цо. ТIакха элира цо: «ХIара цунна тIе (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) «ал-Бакъара» сурат доссийна йолу меттиг ю» (ал-Бухари: 1747, Муслим: 307/1296).\n241. IабдуллахI Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Я, АллахI! Къинхетам бехьа кортош бошучарех!». Наха элира: «Месаш яцъечарех, хIай, АллахIан элча!». Цо юха а элира: «Я, АллахI! Къинхетам бехьа кортош бошучарех!». Наха юха а элира: «Месаш яцъечарех, хIай, АллахIан элча!». КхоалгIа элира цо: «Месаш яцъечарех а» (ал-Бухари: 1727, Муслим: 317/1301).\n242. Iайшата (АллахI реза цуьлда цунна) дийцина: «Пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна хьаьж деш нисделлера тхо. ХIетахь гIурбанан дийнахь (Макка а дахана) тIаваф дира оха. Ткъа Сафиййан цIано йохар нисделира. Циггахь Пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), стеган шен зудчуьнца (меттахь догIу эвхьаза гIуллакх) даийта лаам хилча, аса элира: «ХIай, АллахIан элча! ЦIано йоьхна ма ю иза». Цо элира: «Вай (Маккара) арадовла йиш йоцуш, вай совцо йоллу, ткъа, иза?». Цара элира: «ХIай, АллахIан элча! Цо гIурба дечу дийнахь-м дина тIаваф». ТIаккха элира цо: «ДIановкъа довла шайна, хIета».\nКхечу хьадисехь хIокху дешнашца дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Иза вон ду! ГIурбанаш дечу дийнахь тIаваф диний, ткъа, цо?». Цхьамма жоп делла: «Дина». ХIетахь цо элира: «ДIагIо, хIета» (хIунда аьлча, Iодикан тIаваф тIехь дац цIано йоьхна болучу зударшна)» (ал-Бухари: 1771-1733, Муслим: 386/1211).\n243. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «ЦIано йоьхна зударий боцучу массо а нахе дина омра дара: хьаьжцIенна тIаваф а дай бен дIамагIо аьлла» (ал-Бухари: 1755, Муслим: 1328).\n244. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Ал-Iаббас ибн Iабд ал-МуттIалиба АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), Минахь а ца йоккхуш, буьйса Маккахь яккха бакъо ялар дийхира, хIунда аьлча цунна тIехь хьаьжошна хи мелорна декхар Iуьллура. Ткъа АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) и дан бакъо елира цунна» (ал-Бухари: 1745, Муслим: 1315).\n245. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ЖамI олучу меттехь тIеттIаозийна маьркIажан а, пхьуьйранан а ламазаш дира. ХIора (ламазна), шен-шена а деш, къамат а дира, я оцу шина (ламазна) юккъехь а, я цаьршиннах цхьаннена а тIаьхьа тIедеш долу суннат ламаз а ца дира цо» (ал-Бухари: 1673, Муслим: 287/1287).


Нохчийн студенташна арз кхаьчна Буру-гIалара\nХIирийн махкарчу лоьрийн академехь доьшучу нохчийн студенташна арз кхаьчна кху деношкахь. Иза дохьуш веанера оцу доьшийлан проректор Бутаев Таймураз. Зорбанан цIийнахь цо студентийн дай-наношка дIахьебира уьш.\nНохчийчуьра 300 сов ву шаьш долчехь доьшуш, доккха дакъа дика кхиамаш болуш а бу, амма цхьаболчеран дешаран дикалла дика яц, аьлла дIадовзийта веънера ша аьллера цо гулбеллачаьрга. И гулам къевлина болун дела, цига журналистийн кхача аьтто ца белира. Иштта дай-наношна ца лиира цуьнах дийца.\nЮьхькIаме ца хуьлу бераш бахьанехь баккхийнарш. И юьхьIаьрже церан цхьана гергарчарна хилла Iаш яц. Иза дерриге а къомана тIехь хуьлу. Иштта, лергах мехий а догIуш, пачхьалкхан дозаналла арахьа дешна Соьлж-ГIалара вахархочо Дудаев Зураба.\nШа даима кхерра боху цо, нохчийн цIе ша йожорна: «Ас доьшучу хенахь цIера даима гIо хилла суна. Сан гергарчу наха, ас телефон моссуза туху соьга, ахь гойтург нохчочун сий ду, йоьхь ю, хьо Нохчийчура араваьлча, хьан цIе яц ахь ларъеш ерг, дерриге а къоман цIе ю, махкан ю, бохуш, суна даимма хьехар дора цIера чара. Суна со цигахь волчу хенахь, соьга хьаьжча, нохчийн нах гойла хаара. Нохчийн мохк гойла а хаар. Сайгара ледарло ца ялийта, далуш дерг дина ас».\nТахана Буру-гIалара нохчийн студенташна арз дар, уьш цIера ара а бевла, тIера Iуналла дIа а даьлла ца доьшуш Iаш бац, аьлла хета Дудаев Зурабан. ЦIерачеран мало ю иза. Цара кхеттош-кхиорехь далийтина гIалат ду аьлла хета цунна: «Арабевлачул тIаьхьа, ледар лелаш берш хила-м хуьлу. Шайн чуьра дIахьош ду цара иза.\nКегийчу хенахь цIерачара гIиллакхехь Iамийнехьарасцара арабевлча а гIилалкхехь чекхбевр бара. Уьш Нохчийчуьра арабевлча, гIиллакхах боьхна аьлча со ца теша. Церан гIиллакх Нохчийчохь а ца хилла. Шайн гергара нах Нохчийчохь болун дела жимма ларлуш лелла уьш. Ша, сий а, юьхькаме стаг араваьлча а хийца ца ло».\nНохчийн студенташна а, аренца вуьшта лелачарна а тIехь терго еш ю цIера Iедалан векалаташ. Хийла уьш тIе а кхойкхуш царна хьехамаш беш хуьлу. Амма Буру-гIалара арз дар санна дерг цкъа а хилла дац. Схьахетарехь, цуьнан кхин а цхьа тIаьхье хир ю. Ткъа, республикан лаккхарчу куьйгалле и гIуллакх далахь, уьш тийна таьIIина цигахь Iийра хиларх шеко яц.


Казахстанехь хенал а хьалха харжамаш хилийтарна дуьхьалбевлла нах\nХенал а хьалха Казахстанан президентан харжамаш дIабахьарна дуьхьал протесте бевлла Нур-Султанехь а, Алма-Атахь а. Оппозицин маршан иттанашкахь декъахой дIалецна полицино коьртачу шахьарехь, дуьйцу "Азаттык" радиос. Ницкъахошца протестхойн дийцарш хиллачул а тIаьхьа полисхоша иттех Нур-Султанехь лаьцна стаг дIахецна. Полицин автобусашкахь иттех протестхо вуьссу дIахецаза.\nЛецнарш берриш а маьрша баххалц шаьш дIасадевр дац аьлла гулбеллачара. Шайгара чхьонкарш йиттина полисхоша цхьаболчу Нур-Султанехь лецначарна. Хьалхо гулбеллачарна дуьхьал веанчу прокуратуран векало дIахьедира, протестан акци "низамашкахь яц" аьлла. Ишта тIедожийра цо протестхошна дIасабохар. Делахь а адам лаьтташ дара.\nПротесташ йоьлху Алма-Атахь а. Шина а митинге ваьлларг вара мел лахара а бIе вахархо. Казахстанан бахархошка карабогIучу беттан 9-чохь пачхьалкхан президент харжарна бойокт е бохуш, кхайкхамаш бора протестхоша. Гулбеллачара тIедиллина политикан тутмакхаш а, хьалхо хиллачу протестийн акцешкахь дакъалаьцнарш а маьршабахар а. Казахстанан шахьаран Астанан цIе Нур-Султан аьлла, хийцарна дуьхьал хиларх а лозунгаш хезайора митингехь.\nСтигалкъекъа-беттан 1-чу дийнахь Казахстанехь билгалдоккхуш ду халкъан цхьааллин де. Цуьнца доьзна официалан барамаш дIахьош бу пачхьалкхехь. Дезачу денца халкъ декъалдира Нур-Султанехь хьалхарчу президенто Назарбаев Нурсултана. Ишта къоме вистхилла карарчу хенахь Казахстанан лидер волу Токаев Касым-Жомарт а.\nБайначу беттан юьххьехь дуьйна йолийна Казахстанехь хенал а хьалха пачхьалкхан президентан харжамаш хилийта дуьхьалболчийн протесташ. Акцин декъашхой тешна бу, харжамашкахь бакъйолу политикан конкуренци хир яц аьлла. Оцу бахьанашца урхалхочун декхарш кхочушдеш волу Токаев Касым-Жомарт президент харжарна кхоьру уьш.\n30 шарахь сов президент лаьттинчу Назарбаев Нурсултана декхарш охьадехкира Зазадоккху-беттан 19-чохь. Делахь а шен карахь йитина цо дуккха а коьрта бакъонаш.


Нохчийчоь -- Нохчийн бераша дехкинчу суртех лаьцна йолу "Боьлху малх" филм гойтуш даьккхина сурт. 15Стиг2007\nХIара программа шина декъахь лаьтташ ю. Хьалхарчу декъехь шуна хезар ю кху деношкахь ОвхIанистанехь хилла юхавирзинчу Маршо Радион Украинин сервисан корреспондентаца Хотин Ростислаца интервью. ШолгIа дакъа ду Маршо Радион онлайн билиотекаа хьажийна. ШолгIачу декъехь шен байташ йоьшур ю нохчийн вевзачу поэто Бисултанов Аптис. Цул тIаьхьа шуна хезар ду нохчийн яздархочуьнан Кацаев Сайд-Хьасанан "Бодашкахь" цIе йолу дийцар. Иза дIадоьшур ду авторо.\nКху деношкахь ОвхIанистанехь, ши кIира а даьккхина, Маршо Радион штаб-хIусаме юхавирзина Украинин сервисан корреспондент Хотин Ростислав. Хууш ма-хиллара, и мохк а бу Нохчийчоь санна иттаннаш шерашкахь тIемаш ловш. Цундела ларамаза дацара тхуна цигахь хуьлучух лаьцна мелла а шуьйра дийца лаар.\nХотин Ростислав шен хенахь хьалхара тIом боьдуш Нохчийчохь хилла а ву.\nРостислав, хIун Iалашо йолуш ваханера хьо ОвхIанистане, билггала цхьаъ талла вахана вара хьо?\nХотин Ростислав: «Со проект еш вара. Ас дуьстира Советан пачхьалкх 1979-чу шарахь ОвхIанистанна чугIортар а, Оьрсийчоь 2014-чу шарахь Украинина чугIортарца. Суна дуккха а цхьаьтера хIуманаш гира цу Кремлан шина тIеман кампанехь».\nОвхIанхой шаьш а вуно боккха бала хьоьгуш бу. Церан ницкъ тоьий кхечу меттигашкахь хуьлучунна тидам бан?\nХотин Ростислав: «ОвхIанхой, баккъалла а, чIогIа политикана юкъаозабелла нах бу. ХIора а жигара радиога ладугIуш а, телевизионе хьожуш а ву. Керланаш лардо цара. Кху тIаьхьарчу иттаннаш шерашкахь шайн махкахь тIемаш боьлхуш хиларна вуно чIогIа тидам беш бу уьш кху дуьнентIехь хуьлучунна. Къаьсттина Советан пачхьалкх шайна тIелеттачул тIаьхьа цара шайн тидамехь латтайо Москохо кху дуьненан цхьацца меттигашкахь дIахьош йолу тIеман кампанеш».\nТкъа хаьий овхIанхошна Украинехь хIун хуьлуш ду?\nХотин Ростислав: «Массерна а хаьа Украинера ГIирма дIаяьккхина хилар. ОЬрсийчоьно цуьнгара ГIирма дIаяьккхина хилар. Цул сов, дукхах болчарна хаьа Донбассехь, Украинин малхбалехь дIабоьдучу тIамах лаьцна. Цу хьокъехь шайн ойла а ю церан».\nТкъа хьангахьара бу аьлла хийтира хьуна ОвхIанистанан бахархой?\nХотин Ростислав: «Царна хетарг цхьаъ ду. Цара узу жимчу пачхьалкхехьа. Онда пачхьалкхо агресси йинчу гIийлачу пачхьалкхехьара бу уьш. Ткъа ОвхIанистан дукха къен пачхьалкх хиларна, цара билгалдоккху Украина а Оьрсийчоьнал а къен хилар. Царна нийсо яц аьлла хета шел а къен йолчу бала хьоьгучу махкана тIелатар. Иза овхIанхошна ца деза. И царанп хетарг дагах кхеттера суна, журналистана санна".\nТIом гина а, иза бина а нах даиман а хьехар дан лууш хуьлу мостагI эшо дан оьшург дуьйцуш. Ткъа хIун хьехар дира цара украинахошна Оьрсийчоьнна кхиаме дуьхьал латта?\nХотин Ростислав: «Муджахедашца, масийтта командираш хиллачу нахаца къамелаш дира ас. Советан армица тIом бина бара уьш. Цара делла коьрта хьехар политикан дара ала мегар ду. Цара юх-юха а дуьйцург дара украинахой цхьаъ хила безаш хилар, церан барт хила безаш хилар. Украинахой вовшен дегабаамаш бар а, цакхетамаш а битина цхьаьнакхета безаш бу бохура цара. Воккхачу лулахочо дов кхайкхийна.\nЦундела украинахой цхьаъ хилла дIахIитта беза. ТIаккха бен украинахой тоьлур бац Оьрсийчоьнал. ШолгIа цара дуьцург дара Украино нисса дIа, шера арахь тIом бан цабеза бохург. Оццул йоккха йолчу Оьрсийчоьнан армица мегар дац цу кепара толам баккха гIерта аьлла хетара царна. Цара хьехар дора партизанийн тIом бан беза бохуш.\nКхин цхьа хьехар дара цара диначерах хIоъ-молханах лаьцна. ОвхIанистан къен пачхьалкх хиларе терра, царна хетара Украинин эскархоша патарманаш кхоо деза аьлла. Кхин цхьа хьехар дара, цара дийцарехь, берриг а Украинехь болу оьрсийн шпионаш дIабаха аьлла. Цу кепара шпиономани яра цера... Коммунисташ а, Оьрсийчоьнехьа болу нах а лахкабеза аьлла хетара царна».\nРостислав, хьо Нохчийчохь хилла ву цигахь хьалхара тIом боьдуш. ХIинца шайн мохк, Украина, оццу баланах чекхболуш а болуш, хIун эр дара ахьа Нохчийчохь хиллачух лаьцна?\nХотин Ростислав: «ОвхIанистанехь цхьана историко профессоро соьга элира ши пачхьалкх ю цхьанна а къел ца тIаьна а, цкъа а къел тIаьIар йоцуш а аьлла. Цо хьахийнарг яра ОвхIанистан а (ткъа иза бакъду цунах империн Iожалхо олу) Непал а. Ас царна тIетухур яра Нохчийчоь. Нохчий жима къам ду. Амма иза эшо чIогIа хала ду. Я цаьрца барт бан беза, я уьш берш хIаллак бан беза.\nАмма, охьа а таIийна, царна урхалла дан чIогIа хала ду. Цу хенахь суна гинарг дара нохчийн къам доьналла долуш хилар. Хьалхара тIом болу хан яра иза, шолгIачу тIамехь со хилла вац. Цу хенахь дерриг а херцаршлахь дара, амма адамаш, нохчийн доьналла... Къам жима ду. Цуьнан кхоллам дукха къиза хилла, бохамаш баккхийн хилла. И дара-кх суна дагахь лаьттинараг».\nМаршо Радионо кху тIаьхьарчу хенахь кхочуш еш йоккха проект ю шен интернетан сайт тIехь. Иза ю «Нохчийн иртийн хазна» цIе йолу онлайн библиотека. Цигахь оха гулдеш ду нохчийн а, нохчийн мате гочдина кху дуьнентIера гоьбевллачу поэтийн а, яздархойн а байташ а, дийцарш а, ткъа иштта туьйранаш а. Цхьаболчу нохчийн поэташа а, яздархоша а шаьш йовзуьйту шайн кхолларалла.\nТахана оха шун тидаме юьллур ю цу библиотехь нохчийн вевзаш волчу поэто Бисултанов Аптис ешна шен байташ а, нохчийн яздархочуьнан Кацаев Сайд-Хьасанан «Бодашкахь» цIе йолу дийцар а. Иза дIадоьшур ду авторо.\nЦаевзарг Cо хьоьца волало хуьлу хьо тIома, Со хьуна велало хуьлу хьо гома. Со соцу мал хуьлий тулгIенаш яржош, Юьжу хьо сан дагалецамийн Iома. Лаьхьанан когийн лар дIаевлла хенаш, Зингатан бIаьрга го хьан куьйгийн кенаш. Со вуьсу секха дог гIевланга дуьллий Хаддаза тергалдан хьох долу гIенаш. Со тIома гIотту хьо тIулг хуьлу кочахь. Со хьуна дарло хьо елало коча. Хьан йистцахиларо синбердаш херцош Хьоьга ладоьгIий сан са лере кхочу. Берд байна тулгIенаш дIадаьлла дахар, Чуьртана доладар хьоьга догдахар. Хьо юьсу бIе эзар бехкаман долахь Есаллехь сан деган мохь хуьлий яха. Хьуна тIекхевдича гIоьмаша лоцуш... Хьуна букъ берзийча кхардамо лоцуш... Дерриг а карийна дерриг а дайча, МукIало ду-кх хьуна хьуна бен доцу. ЦIа доцуш лелла со цIе йоцуш лелла, Мохк боцуш лелла со, некъ боцуш лелла Хьан озо вижавеш, хьан озо гIаттош Хьо гIам ду, йиша ю ца хууш лелла. Хьоьга ладегIар - мохе цIа дехар. Хьоьга ладегIар - тIулге са дехар. Хьо цхьаъ бен йоцуш ерг, цкъа а ца хилларг, Серлонна йоцуш ерг боданехь тилларг. БIе эзар цIе йолуш дуьненчу яьлларг. Сан деган ца боьрзу мохь хилла яьлларг Хьо йицъян гIертар - куьйга хи шардар. Хьо йицъян гIертар - кога гIан къардар. Ден букъехь со воцуш, хьо ненан кийрахь Къастийна дара те гергара хийра. Азаллехь вайн синош кхуллучу хенахь, Къастийна дара- те самах я гIенах? Хьоьга ладегIар - хьо йицъян гIертар. Соьцанна гIур ду цкъа кешнийн керта.\nБодашкахь Аьхке. Тийна, эсала буьйса. Сан – берхIитта шо. ТIаьххьара трамвай а, рельсех еттало чIургаш а цIийзаш, парке чуйоьрзу. Буьйса юкъал тIехъяьлла. Кхи лаьттича а эрна ду. Социйлехь, некъо гола тухучохь, школана дуьххьал, соьца скамейки тIехь хиъна Iаш кхо йоI ю. Юххерчу бедарш тегаран фабрикера балхара богIучух тера ду уьш. Наггахь, трамвай микрорайоне охьайоьрзуш, кхузахь сацар нисделла сан. Сарахь, бенара арахецна олхазарш санна, тIаьхьий-хьалхий фабрикера арадуьйлу къона зудабераш. Чучча а бахана, вовшашна тIе а теIаш, жимма лаьттинчул тIаьхьа, гIала мел ю, массо а агIор дIасабаьржа. Со тIевеана дукха хан яц, вовшашка дистхилла а дац тхо. Накъоста ша волчохь буьйса яккха боххушехь, юкъараIойле схьагIерташ ву со. Сайн маьнги тIехь бие наб кхеташ вац со. –Шу ма тIаьхьа арадевлла? – олу ас. Уьш бист ца хуьлу соьга. Со а кхи хабаре вала а ца гIерта. Соьга а хьоьжуш, вовшашка шабарш до цара. Цхьамма, халла хезаш: –ХIахIа, хIахIа, – олу, юххерниг сацо а гIерташ. Вукхо соь-гахьа а йоьрзий: –Хьажахь, – олу. – Хьан цIе хIу ю? Ас сайн цIе йоккху. –Студент-м вац хьо? –Ву. –Тхо балхара догIуш дара. Кхул тIаьхьа, мел Iийча а, трам-вай йогIур яц. Тхойшиъ-м микрорайоне йоьдуш ю. ХIара шаца йита Iаш яра. ДIакхетор ярий ахь хIара? Хьоьх теша мегардуй? «Минуткехь» Iаш вуй хьо? –Со гIур яц. Собар дийр ду ас. Шуьшиъ дIагIойша, – олу йоIа. –ДIакхетор юй ахь хIара? –Дера кхетор ю-кх, – олу ас. – Кхана хIара балха ца ягIахь,тхан юьрта догIур ду-кх шу, сту баккха. И шиъ сапаргIат дIайоьду. Жимма Iийна: –Вайшимма хIу до? – хотту ас. –Хьо дIагIо,– соьга хьожу иза.– Трамвай ларйийр ю ас. –Кхул тIаьхьа Iийча а эрна ду. Иза йист ца хуьлу. «Орца дала!» – аьлла, мохь тоьхча а, хе-зачохь адам доцуш, иза соьх ийзалуш Iа. –Хьуна лаахь, сахиллалц а хиъна-м Iийр ду вайшиъ. Iуьйрана со занятешка ваха а веза. Хьо кхузахь а йитина дIавахар а нийса дац. Хьан накъосташна гергахь соьца ма ю хьо. Со дIавахча мила вогIур ву хьанна хаа? И кхеро гIерташ вац со, кхолладеллачу хьолах кхето лаьа. Иза сайх цатешар новкъа ду суна. ЙоIан лаамца, цуьнан соьца самукъа а долуш, со йоIана тIехьовза тарлахь а (сайн романтик волу, хьалхарчу миноташкахь суна и дага а догIу), амма йоIан гIелонах, сайх тешна йисарх а пайдаоьцур болуш вац со. Кхи цкъа а гур яцахь а, иза сайх тешийла лаьа суна. Цунна вешалладан кийча ву со. –Хьан ваша вуй? – хотту ас, йист ца хуьлуш, токан сера тIехь хьоза санна, хебна Iачу йоIе. –Вац, – олу цо. –Сан ю хьуна йиша, – олу ас. Иза кхи йист ца хуьлуш, хьала а гIоттий, суна тIаьхьа хIутту. Юьртара уггар а хаза йоI хьалха а яьккхина, буьрсачу хьаннашкахула вогIучу Калойн санна, йоIе безам а бахана, хьере ойланаш къахко ирачу шаьлтанца кераюкъ хадо ца деза сан. (Бусалба дин тIе эцале хиллачу гIиллакхашца, къонахийн къовсамехь тоьлла кIант, массарал а хазачу йоIаца, генарчу ломан хьехахь буьйса яккха дезаш ву, цIена юкъаметтиг а ларъеш. Хьалха ваьлла воьдучу Калойга кхойкху Зорас. «ХIу боху ахь?» – юхавоьрзу хIара. «Со хьалха ялийта, сайна тIехьахула цхьа хIума тIекхетарна кхоьру-кх со». Исбаьхьчу цуьнан дегIах хьакхадала лаьа шен куьг шаьлтанца хада а дой, и ойла генна эккхо, тIе туьха духку Калойс. ЦIий оьхуш, Iийжаш долу куьг къуьйлуш вогIучу Калойс хотту йоIе: «ХIинца хетий хьуна, тIехьахула цхьамма лоцур йолуш санна?» – «ХIинца ца хета суна», – олу Зорас.) Къегина дуккха а сирла седарчий ду стиглахь. БогIамашна тIерачу чиркхашна герга кхаьчча, гучура довлу уьш, дехьа ваьлча юха а лепа. ГIалин урамаш деса ду. Кху агIор цIенош а дац башха. Аьчка некъана тIехула тесначу тIай тIе кхочу тхойшиъ. ЙоIе цIе хIу ю а ца хаьттина ас, я юха ган йиш хир ярий а. Эвхьазавала а ца гIерташ, ша схьакхетаярна, декхар хеташ, цо шен цIе юьйцийла я вола олийла а ца лаьа суна. Нагахь кхуьнан деган кIоргехь жимма шеко, кхерам биснехь а, и тIаьххьара кхерам а дIаболийла лаьа. Цуьнга эрна ойланаш ца яйта, некъ бацбан а, цхьана а кепара шалха тида йишйоцу, къамелдо ас йоIе. Цуьнан юьхьдуьхьал хьажа а ца гIерта со. Кхана дийнахь гича, иза евзар а яцара суна. Амма иза къона, хаза а хилар хаало. ЮкъараIойлана хьалха кхаьчча: –Хьо схьакхаьчна. КхидIа яха яьхьар ю со, – олу цо. –Со схьакхетош дара вайшиъ? – велало со. Шайн цIийна тIе кхаччалц дIаюьгу ас иза. Чуяхале жимма соцунгIа хуьлу иза, ас хIумма олий-те, бохург санна. БерхIитта шо! ЙоIан, кIентан а синош уггар а вовшашна тIекхийда, безам уггар а мерза хуьлу хан. Ярташкахь – хий-истехь, белхешкахь, синкъерамашкахь, ловзаргахь; гIалахь – кинотеатрашкахь, кафеш чохь, доьшучохь, Iачохь, подъездехь, скверехь, дитташ кIеларчу скамейки тIехь… ВерхIитта, берхIитта, ткъа шо долчу хенахь – маьлхан серлонал а, беттансерло лоьху. Куьйго куьг къуьйлу… «Хьан ваша вуй?» – «Вац». – «Сан ю хьуна йиша», – аьлча, тIаьхьа хIоьттина ю хIара суна. –Iодика йойла хьан, – олу ас. –Дела реза хийла хьуна, – олу цо, лохачу кевнал чоьхьа а йолуш.… Оцу буса, шаьшшиъ доьдучу дIакхаьчча, кIелдилла ча а тодой, тIера чоа схьадоккху Калойс. Цо лелочух шен агIор кхеттачу Зорас, цунна и дагадеънехь ша хIаллакьхиларх а кхетта: «Калой, хьайн Делан дуьхьа», – олу. «Со-м хIара мотт тобеш вара», – олу Калойс. Калойга ша маре яхана гIан го йоIана. И самаха (халкъан тидам!) кхочуш а хуьлу. Боьха меттанаш долчу наха дуьйцу: « Лаа дац хьуна иза цуьнга яхар. Цу буса хилларг къайладаккха яхана». Ткъа шо хилла Iийр дац, Базоркин Идрисан «БIешерийнбоданера» цIе йолу и роман ас ешна. Вайнехан яздархойн сунатоьллачех хеташ произведени ю и. Трамвайн социйлехь со кхаа йоIана тIе а Iоттавелла, царах цхьаъ ас дIакхетийначу буьйсанал тIаьхьа, пхийтта шо даьлла. ХIетахь цкъа-шозза соьга маршалла а даийтира цо. Со кхи и йолчу а ца вахара. Я кхи гина а дац тхойшиъ. Нагахь гинехь а, вовший ца девзаш, тIехдаьлла хила а мега… 2001


ДегӀастан футболан истори — Википеди\nДегӀастан футболан истори\nДегӀастан футболан истори йолаелла 1920-гӀа шерашна юькъан юьххехь. ДегӀастан клубаш дакъалоцу республикан кедехь а, чемпионатехь а, ткъа цхьацца командаш — Российн чемпионатехь (хьалха — ССРС чемпионатехь).\n2 ДегӀастан футбол тӀемал тӀаьхьарчу муьрехь (1940—1980-гӀа шерашкахь)\n3 ДегӀастан чемпионаш\n4 ДегӀастан клубийн ССРС а, Российн а чемпионаташкара статистика\n5 ДегӀастан футболан керла истори\nФутбол тӀемал хьалхарчу заманахь кхиар (1920—1930-гӀа шерашкахь)[нисъе бӀаьра | нисъе]\n1927 шарахь кхоьллира дуьххьарлера спортан юкъаралла — «Динамо». Цул тӀаьхьа шо даьлча йира стадион, цунна тӀаьхь дӀахьора оцу юкъараллин матчаш. «Динамо» ехачу заманахь, 70 шо гергга, лаьттира ДегӀастан футболан флагман (футболан дуьненахь «Анжи» юкъаяллалц).\n1930-гӀа шерашна юккъера дуьйна гӀиртира ДегӀастан АССР чемпионаташ а, Кедаш ловзор а дӀадахьа. Дуьххьарлера чемпионат а, Кад ловзор а дӀадаьхьира 1936 шарахь. Дуьххьарлера дегӀастан чемпионаш хилира ХӀинжа-ГӀалара «Темпан» футболисташ. Цул тӀаьхьа 4-за тӀаьхьий хьалхий толам базбира ХӀинжа-ГӀалара «Динамон» футболисташ.\nДегӀастан футбол тӀемал тӀаьхьарчу муьрехь (1940—1980-гӀа шерашкахь)[нисъе бӀаьра | нисъе]\nТӀом чекхбаьлча (1946 шарахь) ХӀинжа-ГӀалара «Динамос» яьккхира ДегӀастан пхоьалгӀа а титул. 1947 шарахь туьйлира капитан Шмуничевн команда (ХӀинжа-ГӀала). Цул тӀаьхьа — юха а туьйлира ХӀинжа-ГӀалара командаш: «Старт» а (1948—1950-гӀа шераш), «Звезда» а (1951 шо).\nРеспубликан хьалхе къовсаран дуьххьарлера коьрта гӀалара йоцу тоьлла команда хилира Шури-ГӀалара «Пищевик» (1952 шарахь). 1953 а, 1954 а шерашкахь ДегӀастанан чемпионатан дешийн мидалш ехира юха а «Динамос», иза ворхӀазза ДегӀастанан чемпионаш хилира.\n1955 шарахь тӀекхечира рагӀ футболех ловзаран коьрта республикан турнирехь чемпион хила дербентан командан. ХӀинжа-ГӀалара командаш юха хьалха хилира 1956 шарахь (ХӀинжа-ГӀалан гулйина команда), 1957 шарахь («Динамо» — 8-гӀа титул). Дербентан консервийн комбинатан команда туьйлира 1958 шарахь. Кхин дӀа дербентхой ца туьйлира ДегӀастан чемпионатехь цкъа бен — 1961 шарахь («Урожай»).\n1960 шарахь кхин цхьа гӀала а хилира чемпионийн даймохк («Труд» Каспийск). 1962 шарахь дуьйна толаман сери хилира оццу «Трудан», 13 толам (1962—1965, 1970—1972, 1974—1977), цунах 14-за республикан чемпион хилира. Шина коьрта гӀалан командаша кӀеззиг йохийра «Трудан» статистика, 1966 шарахь туьйлира «Дагэлектромаш», ткъа 1973 шарахь - «Луч».\nДегӀастан чемпионаш[нисъе бӀаьра | нисъе]\nКеп:Дешийн мидал Кеп:Детийн мидал Кеп:Борзанан мидал Бомбардир Клуб Голаш Толамхо Финалхо Чот\nДегӀастан клубийн ССРС а, Российн а чемпионаташкара статистика[нисъе бӀаьра | нисъе]\nТайп-тайпанчу хенашкахь тайп-тайпанчу союзан а, российн а лигашкахь левзина ДегӀасра 11 команда. Профессионалан (говзанчийн командаш) тӀегӀанехь: ХӀинжа-ГӀалан «Динамо» (1946 шарахь дуьйна), «Анжи» (1992 шарахь дуьйна), каспийскан «Анжи-Хазар» (1949 шарахь дуьйна), «Дагдизель» (2003 шарахь дуьйна), «Дербент» (1966—1970 а, 1992—1996 а шерашкахь). Езархойн хьалхеяккхарехь (КФК/ЕФЛ): Кизилюртан «Автомобилист» (1991, 1994), «Хасавюрт» (2003), Избербашан «Каякент» (2002—2003), Шури-ГӀалара СКА-«Темирхан‑Шура» (2002), Карабудахкентан «Газпром-Бекенез» (2002—2004), магарамкентан «Леки» (2008—2009).\nДегӀастан футболан керла истори[нисъе бӀаьра | нисъе]\n↑ Союз федераций футбола ЮФО. footballufo.ru. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 12 августехь. Теллина 2012 шеран 10 январехь.\n↑ Шури-ГӀала завоевал Кубок Дагестана по футболу(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чура 2010 шеран 22 августехь. Теллина 2011 шеран 5 декабрехь.\n↑ Чемпионат республики Дагестан по футболу. Высшая лига Архиван копи 27 апрелехь 2012 дуьйна Wayback Machine тӀехь\n↑ Чемпионат Дагестана по футболу-2011(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чура 2016 шеран 5 мартехь. Теллина 2012 шеран 6 июнехь.\n↑ История клуба «Дербент» на сайте КЛИСФ Архиван копи 29 сентябрехь 2007 дуьйна Wayback Machine тӀехь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ДегӀастан_футболан_истори&oldid=3672530»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 16 октябрь, 16:40.


"Верхний Ларс" пост\nЦкъа а кхачор юй оьрсийн-гуьржийн дозанехь чакхармашкахь лаьтта раьгIнаш?\nДуккха а артиклаш зорбане яьхна, хIуммаъ кIезиг а ца дийцина дозанхойн "Верхний Ларс" олучу постах лаьцна. Кест-кеста информацийн хроникехь кхочу цунах лаьцна хаам, цкъацкъа федералан прессано тергоне оьцу и тема. Iаьнан хенахь а, бIаьстенан юьххьехь а ТIеман-Гуьржийн некъ даим а дIакъовлу Крестовый олучу дукъал дехьаволучу меттигехь лайш лаьтташ хиларна, хьаьтт чухахкаяларна кхоьруш а. Стигалкъекъа-беттан дезачу деношкахь а, аьхкенан беттанашкахь а Тбилиси а, хIордаца йолчу курорташка а йоллу Оьрсийчуьра бохучу санна, дIагIертачу туристаша яккхий раьгIнаш хIиттайо цига боьдучу некъаца.\nГуьйренца Гезгамашин а, ГIадужу а беттанашкахь тийналла лаьтта цигахь, дехьа-сехьа бовларца а дуьхьалонаш ца хуьлу. Лахьан-баттахь сезон дIайолало, дозанхойн шлагбаум супермаркетан неIарш ю а моьттуьйтуш.\nТкъа Къилба ХIирийчоьнан интернет-хьостанаша хаамаш баржабо "ТIеман-Гуьржийн некъ дIакъевлина бу массо а кепарчу машенашна", "Некъ къевлина бу яккхийчу машенашна", "Даим санна болх беш бу дозанхой некъа тIехь" бохуш, цIераш тохкуш.\nКир дIасакхоьхьу машенаш 10-15 дийнахь латтайо Iаьнан заманчохь. Машенашлелорхой-м дIабоьлла оцу хьолах. Бакъду, дозанхошца юкъаметтигаш ледара хьулу церан.\n"Цкъа цхьанна а делла а дац ахча, я лур а дац"\nХьалхо редакци хаам кхачийра цхьана зудчо. "Верхний Ларс" постехь дозанхоша бечу балхана латкъам бора цо, хIоразза а оьрсийн-гуьржийн постех дехьаволург 100 доллар ахча доккху бохуш.\n"Нагахь санна, ахь ахча ца лахь, машен схьайоккхий паркингехь дIахьоттайо, ткъа иза цигахь мел ю хIора дийнахь-бусий ахча доккху. Проблемаш карайо царна кехаташца а, хьочу мохьца а", - яздора цу зудчо.\n"Кавказ.Реалиин" корреспондент вахара, дукъах дехьабовла раж ларъечу, Буьри гIалин йистерчу яккхий машенаш лаьттачу станци. Къамел дан а реза бара машенашлелорхой, жимма кхермца хаалуш белахь а.\nДжумбер ву ша аьллачу, Гуьржийчуьрчу стага дозанхоша бечу балхана реза а воцуш дийцира, даим а дехьаволуьйтург ахчанаш кхийдо деза шайн бохуш.\n"Цкъа мацца а со дехьа мел вийлинчу посташлахь уггар а чамбоцург ю "Верхний Ларс" олу пост. Даим а цхьацца проблемаш хуьлу-кх цигахь", - дийцина цо.\nИзза латкъамаш бийр бу аьлла хеттера, дехьо машенца лаьттачу цуьнан махкахочо Гочас а, амма цо кхечу куьцехь дийцира: "ХIара машен ас лело 15 шо ду. Цкъа а цхьанна а делла а дац ас ахча, я лур а дац. Соьгара цкъа дехна а дац, я дала деза аьлла, къедамаш бина а бац".\n"Ах Оьрсийчоь кхобурш тхо ду, ткъа кхара рагI ца ларйо"\nОьрсийчоьнан Къилбаседа-ХIирийчуьрчу дозанал а арахьа йоккхучу хIуманна тIера ял оьцучу организацехь дийцира, постехь даим болх беш кхерамзаллан белхахой бу, церан компетенцехь ду ахчанаш доху шайн коллегаш лецар. Делахь а, дIадахначу шарахь цхьа а коррупци лелийна меттиг хааелла яц.\n"Верхний Ларс" олучу меттигехь ха деш чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан шен кхерамзалла Iалашъяран декъан белхахой а хуьлу. Церан декхар ду, коррупцица доьзна зуламаш ДПС-н белхахошка ца леладайтар. Царех цхьаммо, Кравцов Владимира (цуьнан дехарца цIе хийцина) дийцира, дукха хьолахь, дозанехула хьем ца беш чекхбийлархьама, кир дIасакхоьхьучу машенашкарчу наха кхаьънаш кхийдадо шайна аьлла.\n"10-12 сахьашкахь рогIехь лаьттинчу туристийн нерваш кхачайо. Ткъа кIиранашкахь латта декхаре хуьлу яккхий машенаш йолу нах. Цундела цкъацкъа ДПС-н белхахочунна сом-ком кховдайой, рогIехь ца лаьтташ, постана тIекхача гIурту уьш. Некъ ларбеш лаьттачу хенахь, собар кхачадой латарш хуьлу, девнаш дуьйлу. Къаьсттина скандале бу Эрмалойчуьра машенлелорхой.\nАх Оьрсийчоь шаьш кхобуш ю, цIена хи а кхоьхьуш, юьртбахаман сурсаташ а, диканиг къаьркъа а латтош олу цара. Машенаш массерачул а цIена хуьлу церан. Ткъа уьш реза ца хуьлу, дукха хьолехь, шайн рогIе ца хьоьжуш, чекхбийла гIертачу Къилбаседа-ХIирийчуьрчу машенашлелорхошна", - боху Кравцовс.\nСтохка Гезгамашин-баттахь "Верхний Ларс" олучу постехь хиллачу проблемаша декхаребира дозанхой "Рубеж-м" олу, машенаш узу автоматикан система юкъаяккха. Цо гучудаьккхира, автофураша хьош болу мохь магийначул а тIехсовхилар, цундела хIора низам дохийначунна административан боккхачу барамехь гIуда тухура. ХIетахь оцу керлачу низамашна кийча боцу машенашлелорхой, ца хIуттура постан территори тIе бовла а.


Орца доьху оьрсийн набахтешкара нохчийн тутмакхаша\nНухажиев Нурди, Нохчийчоьнан омбудсмен\nНохчийн тутмакхаш, хууш ма хиллара, Оьрсийчоь мел ю, маьI-маьIIерачу регионашкахь йолчу набахтешкахь латтош бу. Долчу тоьшалшца, уьш вуочу хьелашкахь а бу. Нохчийн тутмакхийн амал кагъян гIоьртина ца Iаш, царна, шай хуьлчу агIора, хала хьелаш латтадо набахтийн куьйгалло.\nХанты-Мансийн кIоштерачу Югра олучу меттехь набахтехь чохь воллучу Ушаев Хьамзата дукха хан йоцуш арз дина нохчийн бакъонашларъярхошка, шен могашаллина набахтехь терго еш яц аьлла. И тутмакх, цомгуш хилар, лоьрийн дукхачу талламаша къастина, иза дарбан хIусаме вахь а виллина, юха цигара хеналла хаьлха аравалийта везаш волшехь, иза ца хуучу бахьанашца деш дац набахтийн куьйгалло.\nОцу хIуманна тIе тидам бахийтар доьхуш, Оьрсийчоьнан бехктакхаман системан урхаллан куьйгалхочуьнна Корниенко Геннадийн цIарах дIахьедар дина, Нохчийчохь долчу адамийн бакъонашкахула векал волчу Нухажиев Нурдис. Маршо радиога цо ишшта дийцира.\nНухажиев Нурди: «Оха и санна долу хIума тахана дийцина Iаш дац. Иза оха деш долу дукха хан ю. Адамна, чувоьллина хилча а , иза маьрша хилча а, уггаре а оьшуш ерг могашалла ю. Лоьраш, цигахь да ма дезза, Iуналла деш ца хуьлу цигахь. Оьрсийчоьнана набахтешкахь, адам туодан а, иза хийца а, Iалашо йолуш деш хIума дац. Адама хIаллак деш, иза човхдеш, система ю иза. Иза цамгар ю кхетта».\nНохчийн омбудсменан шеко ю, набахтехь цомгуш хиллачу тутмакхашна, цигахь болх бечу лоьраш дарба дахь. Уьш, набахтийн куьйга кIелахь бу, цундела, цара де аьлларг дийра ду, боху цо.\nНухажиев Нурди: «Лоьрашка гIо далура дац. Цара иза дийра а дац. Лоьрийн система, оцу набахтийн хьаькамийн куьйга кIелахь ю. Иза дIа а яьккхина, иза кхечу пачхьалкхашкахь санна йозуш йоцуш е! Лоьраш церан куьйга кIелхь хила безаш бац. Иза оха боху дукха хан ю. Ишшта мел ду, йолу цамгар ю а эра дац. Нагахь санна, цу чохь валар хиллехь, иза стенах велла, а эра ждац, хIунда аьлча, иза царна шайна доьхьал дера жду. Иза ша дерг, цхьа уьйриг а хилла дIалаьтташ ду-кх».\nОьрсийчохь йолчу набахтешкахь долу хьал, къаьстина ночхашна чIогIа хал ду, ла, царна массо а агIорар Iаткъам хуьлуш болун дела, аьлла дийцира, ша а, чувоьллина, набахтешкахь, дуккха а шераш даьккхинчу меттигерачу вахархочо. Шен цIе яьккха а лууш вац иза.\nХилла волу нохчийн тутмакх: «Кхуза цIера цигахь чувоьллина стаг, оьгIазе а воцуш ара ца волийла, суна сайца дуьстича а хета. Цига дIакхаьчначу стаган, иза маьрша ца хилар сов, массу а агIора, холчох латтош бу. Суна ц ахзаа. Наха ла муха ловш ду иза. Цхьана Делан къинхетамца, арабовлуш хира бун ах.\nОцу лаьцначу нахаца а бала бу цуьнан, юха набахтийн администрацийца а бала бу цуьнан. Кхузза бала токхуш бу кхуза вай цIера дIабахана болу нах. Массу а агIорар телха уьш. Суна сайна гина иза. Чохь йоккху хан вай цIахь яьккха, цхаь меттиг нислура яц теша?».\nОьрсийчоьнан набахтешкахь чохь латточу нохчийн тутмакхийн хьелашна терго даиманна латтош ю, нохчийн бакъонашларъярхоша. Шаьш хийлуза, кехаташ а, аьрзанаш а до пачхьалкха бекхтакхаман урхаллан куьйгалле. Цхьацца хIумш дало шайга, амма, дерриге а хьал хийцалуш дац, аьлла тидам бира Нухажиев Нурдис.\nНухажиев Нурди: «Жоп а ло. Дуккха а хIумш, вайх лаьцна хьакхалуш дерг, цара кхочуш деш меттигаш а ю. Амма, дерриге а хьал, вай аьлча, иза хийцалуш дац. Царна тIехь Iуналла деш Прокуратура ю. Ткъа, иза шен агIора, кхелехь адаман тIекхойкхуш ерг ю, цунна хан тухуьйтуш.\nТIаккха, муха ларйийра ю цо, шай кхелехь оццула хан а кхайкхина чу воллийтинчу стеган бакъонаш? Цундела, и хьал кхечу, Европерчу набахтешкахь санна дIа ца хIоттадахь, кIохцал дахана меттиган дарб дар санна хуьлу, ткъа, дерриге а хьал туолура дац».\nНухажиев Нурди агIонча ву, Оьрсийчоьнан бекхтакхаман система хийца езаш хиларна. Европерачу набахтех масалла эца дезаш ду, аьлла хета цунна. Оьрсийчоьхь санна, чу воьллина волу стаг массо а агIора вахьтеIош, дуьненахь дукха меттигаш яц аьлла тидам бира цо.\nНухажиев Нурди: « Тутмакхаш ларбеш царна тIехьожуш берш, уьш эскархой бу. Уьш хила безаш бац. Кхечанахь санна, психологаш, педагогаш хила беза. Арара го, эскархоша латто беза. Чохь болу хьаькамаш маьрша нах хила безаш бу. «Гражданин начальник» олуш вистхуьлуш, оьрсийчоьнан набахтешкахь бен дац. Европерачу набахтешкахь цIе яьккха а, вистхила а йиша ю».\nКъоман билгалонца болу ца безам, арахь хилла а ца Iаш, Оьрсийчохь набахтешкахь а баьржина. Чохь баьхкинчу наха дийцарехь, шаьш санна болчу оьрсийн тутмакхашца кхин башха бала а ца хуьлура, амма, цхьа омра долуш санна, тIехьожуш болу салтий а, церан куьйгалло а, ма хуьллу Iаткъам бан гIерташ, нохчийн къар бан гIерташ хIума леладо.\nДийцина ца валлал, доккха масал дар, Зубайраев Зубайрс ша набахтера аравалле, хьегна болу бала. Могуш а, маьрша, хилла волу и жима стаг, заьIапхо а вина аравалийтинера, иза шайна къера ца хилла аьлла.\nНохчийн тутмакхийн орца...


Мархин бутт хийцавала аьтто бу - Олхазар - Яздарш - Динул-Ислам\nМархин бутт - хийцавала аьтту бу\nМарха кхабарх лууш дерг, цуьнан коьрта Iалашо ю бусалба стаг Делах кхоьруш хилар, тIаккха цигара схьа цуьнан а́мал туойалар, иза дикачахьа́ хийцавалар. Дала Ша́ бусалба нахана мархин бутт кхабар парз даран бахьана довзийтина вайна, «шу Делах кхоьруш хилийтархьама» аьлла долчу Шен сийлахь дезчу дешнашца (Сурат «Ал-Бакъарат», 183 айат).\nМарха кхобучо дагахь латтадо ша́ яахIума ца яар а, молу хIума ца малар а шен Делаца ша́ бина барт болу дела хилар, ша́ Делера шена ме́л хиларга догдохуш волу дела хилар. Цо дагахь латтадо даим АллахIана ша гуш хилар, ша лелориг Цунна хууш хилар, ша эриг Цунна хезаш хилар, цундела массо вочу хIуманах ларло иза, олучу дашах а, дечу гIуллакхех а, ечу ойланех. Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Марха кхабар ларвалар ду; нагахь санна шух цхьаъ марха кхобуш хилахь вон къамел а ма де, вон хIума а ма де, галво́лу хIума а ма де». «Марха кхабар юучух а, молучух а вухакхетар (хилла Iаш) дац, мелхо а иза эрна къамелах а, боьха къамелах а ларвалар ду».\nДоьххьара дуьйна шена хьанал долу, Дала шена магийна долу хIума – юург а, мерг а – АллахIа иза тIедожийна долу дела ша́ Iаддуьтуш хилча, доьххьара дуьйна хьарам долу вон хIуманаш муха дуьтур дац цо?! Хьарам долче бIаьрг хьажор, хьарам долчуьнга ладогIар, хьарам долу къамел дар, гIийбат дар, харц лер, боьха мотт лиебар, боьха къамел дар, эладита лелор, иштта кхидолу массо вон хIуманаш муха дуьтур дац бусалба стага, Делера шена ял хиларга догдохуш, Дала шех къинхетам барга догдохуш, Дала шена ялсамани йаларга догдохуш ша́ марха кхобуш хилча?!\nIумара аьлла (Дела реза хуьлда цунна): «Марха кхабар – деккъа цхьана юучух а, молучух а вухакхетар хилла ца Iа. Пуьташ боттарх, харц дерг дийцарх, эрна къамелах, дуйнаш даарх вухакхетар ду иза». Жа́бира аьлла (Дела реза хуьлда цунна): «Хьой марха кхобуш хилча, ахь марха кхабийта хьайн бIаьрсине, хьайн хазаре, хьайн матте, харц ле́рах а, къилахь долчу хIуманех а; адамана новкъарло а ма йе. Айхьа марха кхобучу дийнахь хьайн лелар дика долуш хила, паргIат хила. Айхьа марха кхобу де а, марха ца кхобу де а цхьатера ма хилийта».\nИштта дика лар йита езаш ю марха кхабаро бусалба стагана тIехь. АллахIана оьшуш дац вай хьийзор, йа вайна хало йар, йа вай мацдар, йа хьагдар. Марха кхабарх АллахIана лууш дерг – вай Шех кхоьруш хилийтар ду, вайна оцу мархано дика Iаткъам бар ду, дика лар йитар ду, вай дикачу агIор хийцадалар ду. Цундела аьлла Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна): «Харц дерг дийцар а, цуьнца Iамал яр а Iад ца дуьтуш верг – Далла оьшуш дац цо даар а, малар а Iаддитар». «Пуьташ боттар а, цуьнца Iамал йар а, сонта хилар а Iад ца дуьтуш верг – АллахIана оьшуш дац цо даар а, малар а Iаддитар». «АллахIана оьшуш дац, боьха къамел дар а, харц лер (пуьташ боттар) а Iад ца дуьтуш волчо юург а, мерг а Iадйитар».\nТкъа нагахь санна марха кхабарх и пайда хуьлуш бацахь, цо кхин деш асар дацахь, боьха къамел дар, пуьташ боттар, гIийбат дар, вочу метте бIаьргаш хьежор Iаддуьтуш дацахь – мацалла а, хьогалла а бен кхин хуьлуш пайда бац марха кхобучунна. Дала иштта кхаьбна долу марха къобал дийр хилар а йоккха шеко йолуш хIума ду. Делан Элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Марха кхобург хила мега, оцу марханах мацалла бен шена хуьлуш кхин (дика) хIума доцуш, Iуьйкъанна ламазаш дийриг а хила мега, сема Iар бен цунах шена хуьлуш кхин (дика) хIума доцуш».\nЦундела, АллахI Далла муьтIахь хуьлуш ша́ юург-мерг йитаре терра, массо вон хIума шех дIакъасто гIорта веза марха кхобург. Марха дохочу хIуманех а, хьарам долчу хIуманех а ларвалар – и ду марха кхобучо дан дезарг.\nМархин бутт – дика аьтту бу хийцавала луучунна, цIанвала луучунна, дикаллин лакхалле кха́ча луучунна.\n Хьаким, Ибн Хузайма, Ибн Хьиббан.\n Ибн Аби ШайбахI.\n Ибн Ма́джахI, Наса́ий.\n Насаий, Ибн МаджахI, Хьаким.


Комик Оливер Джон: ГIо дeйша Кадыровн цициг лохуш!\nНохчийчоьнан куьйгалхочун цIера деддачу цицигна гонаха бегаш лела.\n"Лом санна хаза дара цициг"\nКадыровс ма-баххара аьлча, лом-тайниг санна хаза ду цициг.\nИнстаграмехь лохуш гIодехначу цуьнга халахетар дIакъадицнарш вуно дукха белахь а, хууш дац, карийна цициг, я кароза ду хIинца а.\nIамеркарчу комико Оливер Джона шега миллионашкахь хьовсучу нахе а дехна Кадыровн цициг лохуш дакъалацар.\nИштта ду Оливеран къамел.\n«Кадыров Рамзанан хIара цициг дайна. Нохчийчоьнан куьйгалхочо кхайкхам бина нахе, шен цициг лохуш гIоде, аьлла. Бингл – тайп цициг ду дайнарг. Нагахь санна шу республикехь Iаш а делахь, и тайпа дийнат шуна массех де хьалха дайна а делахь, хIинца йиш ю шуна оцу республикан куьйгалхочуьнца уьйр таса.\nХIаъ, ерриг а Нохчийчоьнна тIедиллина цициг лаха аьлла. ХIунда аьлча, куьйгалхочунна шена иза ца карийна дела.\nХетарехь, лехна цо и цициг и хила тарлучу меттигашкахь, ца карийна,хила тарло, масала, цхьанхьа малхехь даьржина Iуьллуш. Я цхьаьннан бIаьра хьоьжуш, ижу лоцуш.\nКадыровна цициг дарца доьзна хилла халахетар иза дика кхаъ бац. ХIунда аьлча, цуьнан низамхой нах лечкъорна а, хьийзорна а бехкебеш хиларна.\nКадыровх йолчу Википеди-агIонтIехь дийнна дакъа ду цо нехан бакъонаш талхорах лаьцна. И агIо хилар а дац диканна. Оцо гойту цуьнан цIе вон йоккхуш юйла.\nОливер Джон: Кадыровн амплуа\n718p | 40,4MB\nАмма нагахь санна шуна Кадыров ма-варра вовза лаахь, цуьнан инстаграме хьовса. Шен цициг дарах лаьцна дуьйцуш хиларал совнаха, цо шен 1 млн 800 эзар хьажархочуьнга ша хIора дийнахь муха дегI меттахдоккху гойту меттиг ю Инстаграм. Спорт тIаьхара локхуш Европера поп-эшар а йолуш лелайо цо.\nКадыров дегIе ницкъ боссочу муьтан шишанах тера ву, чу садеанчу шишанах.\nБакъдерг аьлча, ас хьоьхур дацара шуна цуьнан инстаграмехь тIех дукха дажа - оцо шуьга дицдойтур ду, цхьана хенахь стаг веле хьалха, цо белан гIаж цунна йиттина сурт. Мелла а дицдолуьйту цо иза, амма дерриг а ца долуьйту.\nЦуьнан интаграм лерина ю шена Путин мел веза гайта. Хьовсийша, мел ирсе хетало иза. Со-м ца хилла оццул ирсе цкъа а! Бакъдерг аьлча, цецвала дац - Путина Нохчийчоьнна тIехIоттийна Кадыров 2007-чу шарахь, цундела Кадыровна Путин ваъал дукха веза.\nХьовсал, Путин юхь-сибат тIехь долчу цуьнан куче! ХIинца хьовсал кхечу изза Путин тIехьволчу куче! Кхин цхьаъ а ю Путин тIехь волу коч! ХIинца Путин тIехь волу пуди-коч ю! И массо а суьрташ цуьнан инстаграмехь ду.\nПутин тIехь волу кучамаш ерраш а яц вайна яйнарш. Кху тIехь а го вайна Путинан сибат. Шен доттагIчуьнца Путинан тIехь волчу кучахь. Ткъа хIара кхин цхьа сурт ду, тIехь мелверг Путинан сурт некха тIехь долчу кучамашкахь.\nПутин тIехь волчу сирчу суьрте хьожуш, цу кучах хьоьгу хIара. Шеко а йоцуш, хаа тарлуш ду иза кху суьртаца.\nИнстаграмин агIоне хьаьжча, гуш ду Путинал сов, цунна Путин тIех волу кучамаш езийла, я дийнаташ.\nИштта гойла ду лоьман кIеза, бер санна, караэцна Кадыров Iа сурт а. Я цуьнца вижина Iуьллуш. Говрах самукъадолуш. Говр хьоьстуш. Я буьйнахь котаман кIорни ловзош. Я карахь хIун ю а ца хуург кхобуш.\nЛуъург олийла ду шун Кадыровх, бакъоларъярхоша а санна. Амма оцу стагна хаьа шена хIун оьшу. ХIинца иза хьоьгург ду шен дийнат цIадерзар ду. Иза вайн массеран а бала бу, лоьхург ца карийча иза гIеххьа хьераволу.\nКху мукъаденошкахь цхьанхьа шен телефон йицйина цо. Музейхь охьайиллинчохь йисинера иза. Бакъоларъярхоша бахарехь, эзар стаг юха а валийна, бераш а цхьаьна, телефон хоьттуш хьийзира.\nАс хила торуьйту, барт хатта балийнчех хIораммо а, хьайн телефон тIе зIе тоха хьаьжний хьо, аьлла, хоттуш.\nХIаъ, хIаъ, бакъду, эзарнаш юхабало атта ду, телефон тухучул!\nЦхьа телефон бахьанех оццул нах хьийзийча, цициг дайча нохчашна муьлха таIзар дийр дац цо?\nИ шен ден декъа дахьарг, и цициг, ца лехча ца довлу-кх вай! Иза вай дина даьккхина хила а деза. Цундела ду оха тховса Кадыровн цициг лоху кампани йолор.\nИза хIумма а доцург ду. Нагахь санна цицигах шун бIаьрг кхеттехь, Кадыровца зIене довла твиттерехула я инсстаграмехула. Хаам баийта цуьнга, «суна гина хьан цициг».\nНагахь санна шуна цуьнан цициг ца дайнехь, месседж яхьийта, «суна хьан цициг ца гина», алий.\nТкъа нагахь санна цициг ца гинехь, амма цунах тера цхьа хIума гинехь, шаьш шекделахь, цуьнан сурт а даккхий, Кадыровга хьажаде.\nИ кхо хIума дар хьоьху ас, дайна цициг лохуш».\nКомико Оливер Джона дина дехар даьржина Твиттерехула а, Фесбукехула а. Иза тергоне эцначех цхьамма яздо, Кадыровн цициг, цо махкахь бахархошна хIоттийначу гаттонах дедда, дIадахана хила тарло, бохуш.\nШа Кадыровс а делла комикна Оливерна жоп.\nВладивостокехь, Японехь, Исландехь хьовха Iамеркарчу КIайчу ЦIийнехь а дайна нахана шен цициг, инстаграмме цара яздарехь, боху цо. Ткъа Путин адамашна везаран билгало ю цуьнан сибат тIехь долу кучамаш цара лелор, яздо Кадыровс. Амма массо а мехкашкахь тIеман хьу яржош волчу Обамин сурт-м дац нехан некха тIехь, боху Кадыровс.


Бахархошна ахча дIасадекъар хьокъехь Оьрсийчуьрчу Iедалшка кхайкхам бина экономикан говзанчаша\nОхан-бутт 15, 2020\nМахкахь цхьана шарахь динчу сурсатийн а, гIуллакхийн а мехах (ВВП) 4-10 процент барамехь дакъа хьажо деза кризис йолчу ханна бахархошна а, бизнесхошна а гIортор ян. Цунах лаьцна аьлла ду "Либералан мисси" фондан экономисташа кечдинчу "Коронакризис-2020: ХIун хир ду, ткъа хIун дан деза?" цIе йолчу дIахаитарехь, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо, "Ведомости" а РБК а хьасташна тIе а тевжаш.\nЦуьнан авторшна юкъахь ю экономикан Лаккхарчу школан кхиаран центран директор Акиндинова Наталья а, ткъа иштта Оьрсийчоьнан Коьртачу банкан куьйгаллехь хилла Алексашенко Сергей а, Вьюгин Олег а, Америкерчу Чикагон университетан профессор Сонин Константин а, кхиберш а.\nЦарна хетарехь, дуьненан экономикан цхьана шарахь динчу сурсатийн а, гIуллакхийн а механ гайтам охьабер бу 3 гергга процентана. Экономисташ дийцарехь, Оьрсийчохь и терахь хир ду 9 процент. Цул сов, Оьрсийчоьнан бахархой шайн хIусамашкара ара ца бовлуш Iаш а болуш, мехкадаьттан мехаш охьабевлла, ткъа бюджетан аьттонаш лахбелла.\nЭкономисташна хетарехь, ун даьржинчу хенахь пачхьалкхо бахархошна нисса неха кара (баттахь 20 эзар сом) ахча дала деза, коммуналан хьашташна ахча далар шена тIелаца деза, пенси шозза алсамдаккха деза.\nПачхьалкхана цу хьашташна оьшур ду 3 триллион гергга сом баттахь. Бахархошна гIортор ян езар ю пачхьалкхо 2-3 баттахь, аьлла хета докладан авторша.\nЦул сов, царна хетарехь, Оьрсийчохь аттачу даккха деза болх ца хиларна пособи оьцуш регистраци яр, ткъа цу ахчанан барам алсамбаккха беза 25 процентана.\nДIахаийтаран авторша дийцарехь, бахархошна а, жима а, юккъера барам болчу а бизнесна гIортор еш 50 процент ахча дайа дезар ду Оьрсийчоьнан къоман хьал-дахаран фондера.\nКризис а йолуш, кхачам боллуш нахана гIо ца даро адам карзахдаккха мега боху, Сонин Константина.\nАльфа-банкан эксперташа бинчу талламца, яьржаш пандеми а йолуш, экономикан кхераме зонехь ву жима а, юккъера а бизнесехь болх беш волу 6 миллион стаг а, цхьа миллион сов транспортан сферехь къахьогу нах а, яздо "Ведомости" газето.\nГовзанчашна хетарехь, пачхьалкхо уггар хьалха ахча дала деза компанешна, церан белхахошна алапа дала аьтто хилийта. Иза дахь нисса дIа бахархойн кара ахчанаш дала оьшур дац.\nКоьртачу банко а, Оьрсийчоьнан Iедалан векалша а цкъачунна цхьа а комментари йина яц экономистийн дIахаийтарна.


Увайс Шарипов — Хьоме ю M Декъал йойла хьо — Чеченская песня. Философское Мнение Философия рэпа Mp3. Теперь мы рекомендуем загрузить первый результат Дала декъал йойл хьо хаз йо1 MP3 который загружен Ансар Рашидов размером 1. Ансар — Дала гечдойлахьуна, Дала декъал войла хьо сан ваша.\nСоип Касумов — Хьоме Заира M Бацаев Завалу Дейиш Дал декъал йойл хьо инчу дянца. Даггара Ас Хьо Декъал Йо Слушайте и качайте музыку в хорошем качестве. Хавани Хажиева Декъала йо йиначу денца New йойоа Декъал йойла хьо Чеченская песня.\nНеизвестно — Сан хьоме йезар. Турпал Джабраилов — 1а дика йойла хьа. Ламанхой — Сан хьоме езар M Неизв — Хьо дийнахь, буьйсан дагчу йижна яьлла, Дахар ду са хьоьца дезна, сан хьоме езар.\nЧеченская песня винчу денца декъал во Анзор Алиев — Торой безах цакхетш хьом хунда яцара New [M95]. Нохчий Группа — Хьоме зарема.\nХусейн Горчаханов — Со д1а воьду хьоме езар. Ишим Безграмотный учитель страшнее бомбы Mp3.\nДал декъал йойл хьо Мадин. Лиза Ахматова — Хьоме сан Даймохк M Дал декъал йойла са хьоме нус Mp3.\nДала Декъал Йойл Хьо Сан Хьоме Йиш — Скачать mp3 бесплатно\nХьехам шоип ролик Mp3. Quake Champions Welcome Keel Mp3.\nСулумбек Тазабаев Йинчу денца хьо декъала йарца. Элина Дагаева — Хьоме нус video edit [M95].\nДекъал йойла хьо Чеченская песня. S — Сан хьоме езар Мы рекомендуем загрузить первый результат Дал декъал йойл хьо сан хьоме Йиш Хьава размером 6. Дала декъала йойла хьо йинчу денца Дала ирсе дойла хьан дахар хьан массо а лаам кхочуш хуьлуш.\nХусейн Горчаханов оекъал Со д1а воьду хьоме езар M Дар ёд мондай оча Mp3.\nСамые горячие новинки музыки, популярные альбомы, быстрый поиск музыки онлайн, скачивание бесплатно и без регистрации. Дал декъал йола хьо са нен йиш.\nДаггара Ас Хьо Декъал Йо Зачем трптать мою любовь Mp3. Чеченская — Сан хьоме езар — Сан хьоме езар. Дала декъал йойл хьо Карина. Далл Декьал Йойл хьо йинчу денца.