Шелделла, гатделла ц1ийзачу син г1елалла, мискалла… Юха а … цхьалхалла.\n- Тезет… Безаман тезет… Бохарх, багарх, лазорах ларбеш, куьйгаш т1ехь лелийначу…, тахана… баьржинчу, боьхначу…богучу…\nДеллаза кевнаш, гулдаза адам, дахаза саг1анаш, до1анаш - даза. Доккхачу дуьненахь - есалла, есалла. Хьо а, хьан къедаьлла, къийделла са а… Кхин х1умма а… Доцуш? Ца гуш. Ца лууш ган. Хьуна хьайнна т1ейоьжна, йисина, йитина тезет. Ма къиза-кх хьан г1иллакхаш, я рабби! Ма декъаза-кх, г1ийла-кх хьо. Дагца дог эца, белшах белш тоха воцуш накъост. Хьо-хьуо… Хьайн вуонаца, хьайн балица, лазамца. Цхьанна а ца гойтучу, кхоьручу гарна.\nЦхьа дог1а, хьан 1ийжачу деган «вотанца» доггах доьлху, шен «б1аьрхишца» хьан безам леррина лийчош, т1аьххьарчу новкъа баккха кечбеш.\nХ1унда? Х1унда, ткъа, - массарна юкъара цхьаъ? Цхьа б1аьргаш, сибат? Цхьа а кхин воцуш, хир воцуш санна? Х1ун ю и безам, сих хьаьрчий, мел майра къонах а, исбаьхьа йо1 а доьналлех бохош, синтемах бохуш? Синошна юкъара т1ай, Дала туьллуш долу? Я..? Ткъа и т1ай-м, дависарг, и т1ай-м дахаран «тулг1енаша» техкадой, малдой, тишдой д1адоккхуш нислойца, уьш (безарш) вовшашна т1екхачале. Адамийн хьекъал, доьналла, собар гуттар а ца тоьийца цу т1ай т1ехула вовшашна дуьхьалкхача. Я… Цхьаъ д1аэхарх Цхьаъ д1аэхарх-м..? Важа дуьхьалван туьгуш, лууш, хууш ца хилча…\nТахана-м… Тахана-м т1аьххьара, т1аьххьара сацам… Къурд… Хьайн дег1ал хьалхадуьйлуш, цунна дуьхьалъиддачу хьайн сина «буржал» тоха. Мерзачу чомехь шега кхийдийна безаман кад цо хамаза, хамаза херцорна. Хьайн син кескех ахь «йоманаш» тихкинчу безамна (бохарна кхоьруш) цо эт1ош, бухбохуш, къиза «тукар тиссарна». «Зарзбеллачохь» ахь цу синпхенашца биттина лаларш цуо дера хедорна.\nЧ1ир? Х1ан-х1а… Ца йоьху. Ца лоьху. Ирс доьху Деле, ирс цунна доьху. Декъазчу цунна.\nОрца доцу барам лаьцна, бесачу новкъа… Аз доцчу зуькарца… Макхделла, басадаьлла дуьне…\n- И беза мохь охьабиллича, парг1атдер дай хьо-м, - хьоьсту дог дег1о.\n- И беза мохь мел мерза … Хаац-кх хьуна, - доьлху дог…


Макашов Алберт - иттанашкахь шерашкахь лехна, амма хила ца тигна ваша\nОьрсийчоь - Оьрсийчоьнан ДУМАн депутат хилла волу Макашов Алберт, 21Сти1991, Москох\nМахках бахаро боккха Iаткъам бина нохчашна массо агIора. Дуккха а доьзалш, хIинца а ловш бу цуьнан тIахьалонаш. 54 шарахь лехна хиллачу шен вешица, Оьрсийчохь вевзаш хиллачу политикца Макашов Альбертаца хиллачу цхьанакхетарах лаьцна дийцина СаьIидбека, Маршо радионан корреспонденте Султанов Ахьмаде.\nЦIерадахаро, массо а агIора тохар дина нохчашна. Шай амалехь, дахаран халонашна къера ца хуьлуш, лайна нохчаша муьлха а баланаш. Дукхачеран хIинца а дакъдаланза ду бIаьрхиш. ХIоранне, шен дагчохь лаьтташ бу и бохамаш. Церан дагалецамашка а атта дац ладогIа кегийчарна.\nХууш ма хиллара, иттанаш эзарнаш адамаш доьххьарлерачу шерашкахь делла, шаьш дуьгучу дIакхаьчча. ТIера баккхий берш дIабоьвлча, церан бераш, Iедалша, шен дола доккхуш хилла. Дийцарехь, оцу хенахь, Казахстанера а, ГIиргIазчуьра а берийн цIенош, хьалдуьзнера нохчех а, гIалгIайх а. Боберийн хала дахара дIатакха цхьаболчеран дезна, кхиберш, шай гергарчара схьа а лохий, шайн доьзалах схьатоьхна.\nВедана кIоштера Хорачуьра вахархочуьнна Махашев СаьIидбекан а, цуьнан вешан а, йишийн а дахар а нисделла иштта. ТIера да а, нана а делла аьлла, кхулла жимах волу ваша а, йиша а берийн цIийне дIадигнера. 5 шо даьлча йиша карийна цунна, амма, ваша-50 шо даьлчий бен мичахь ву а ца хиъна. Цуьнан ваш ву Оьрсийчохь воьвзуш волу политик-инарла Макашов Альберт. Нанас дена вина шен ваша вуьйцуш Махашев СаьIидбекан, легашка къурдаш хIуьтту.\nМахашев СаьIидбек: «1998 шарахь со вахана иза волчу. Цуо тIе а ийцира со. Берийн цIийне дIавуьгуш, иза Махашев Асланбек вара. ХIинца, таханлерачу дийнахь, Макашов Альберт Михайлович бохуш волу инарла-полковник ву. Иза таханлерачу дийнахь, суна тIе схьа ца гIерта. Цуо соьга аьлла, ша ма хьеве, ша хьуна тIегIорталца. Иштта, къамел а хилла дIаскъаьстина тхойших 1998 шарахь. Иза лохуш къахьеггера ас».\nМакашов Альберт тахана пенсе а вахана, юккъерачу Оьрсийчохь вехаш ву. Наггахь, иза, политикан цхьацца программашка а кхойкху телехьожийлашкахь. I998 шарахь, иза Пачхьалкхан Думийн депутат хилла. ХIета, иза волчохь хьошалгIахь хилла Махашев СаIидбек.\nМахашев СаьIидбек: «Сайн цхьа старгI яра сан йисина. Иза а йоьхкина вахара со иза волчу. 1998 шарахь, аьхка цуьнан кабинет чохь хилла ву со. Цуьнана секретарь а еана, цуо хьалвигира иза волчу. НеIарехь, суна доьхьала веана, оцу шен секретаре хаьттира цуо тера вуй тхойших аьлла. «Очень вы похожи друг на друга», элира оцу метишкано.\nТIаккха хазахетта, цо, стоьла юххе а вахана, коньяк а даьстина, шоколадан гIуттакх а даьстина, шина стакан чу иза доьттина, цхьанакхетарах дIамалий вайшиммо аьлла, кад айбира. Иза сайл ялх шо жима волун дела, нохчийн гIиллакхехь иза догIуш а доцийла а хууш, ас эли цуьнга, со молуш вац аьлла. Ас ца молу аьлча, макхвелла, хииан Iачу гIента тIехь аркъал вахара иза. ЙохьIаьржа хоьттира».\nЦхьана сахьтехь, эха сахьтехь бен ца дахделла хилла, 54 шарахь вовшах ца гинчу шина вешийна цхьанкхетар. Цул тIаьхьа, кхин гина а вац и шиъ. ТIаьххьара дIасакъаьстачу хенахь, Макашов Альберта, дош даьккхина шен воккхохчу вешигара Махашев СаьIидбекера, ша тIегIорталца шеца уьйранаш цуо лоьхура яц аьлла.\nМахашев СаIидбек: «Цхьана сохьтехь, эха сахьтехь Iийра тхойшиъ цуьнан кабинет чохь. Шен дин а дийцира, шира керстан дин лелош ву ша бохура. Ша гIалгIазкхи санна лоруш ву а элира. Кхин дIа, ас айса толлура ду, со хье ма ве, цо аьлла, ишшта дIасакъаьстина тхойшиъ. Цуо и аларна, таханлерачу дийнахь, цуьнан гIуллакх ца дохорхьам, Iаш ву со.\n1938 шерера иза а ву, 1933 шерера со а ву. ХIинца, кхин дIайолчу заманна чохь, шен доьзалх а къастийна, тхойшинна эца марзо а яц. Дала аьтто бойла цуьнан. Бакъдерг дийцича, иза дIа а вигина, иза кхиинчу оцу оьрсийн зудчуьнна баркалла боху ас. Цуо цьунах стаг вина-кх…. Стаг вина аьлча а , халкъана а , махкана а, Iедална а, пайдехь а волуш стаг кхийна-кх цуо цуьнах.».\nЭзарнаш бу ишттачу хьелашкахь байна нах, Сибрех дIабохийначохь. Цхьаберш, шаьш къомах муьлша бу а ца хууш, дIалела, елла йолу оьрсийн цIерашцана. Амма, цхьаболчеран, синтем ца хуьлу, шаьш схьадалар мичара ду хиъча, цIа бахка лууш. Масех шо хьалха ГIойтIахь дIаяьлла Нурсет цIе йолу йоккха стаг.\nИза, 50 шо даьлчий бен ца йирзина Нохчийчу. Жима йолчу хенахь, цIерадогIучу хенахь, иза ейна хилла новкъахь. Къена къанъяллалца Нюра цIе а йолуш Оьрсийчохь яхнера иза. Шен кIента йоIехула, къастийна ша нохчо хилар. Шен доьзал а, ша верг дIа а тесина, цуо шен дахаран тIаьххьара шераш ГIойтIахь даьккхина.


Нохчийчохь тIом лаьттина шераш мел генадовларх а дац хедаш махкара дIаоьхучу бахархойн кочар. Даймохк бита ойла йолуш карабо вуно дукха нах. Стенна уьду хазлуш, маьршайолуш ю бохуш юьйцучу Нохчийчуьра бахархой? Шен рогIехь мохк бита сацам бинчу стагца къамел хилира Маршо Радион.\nКхечу пачхьалкхашка дIабаха ойла кхобуш берш шо-шаре мел долу а алсамбовлахь бен лахлуш бац. Цунна даре до юьртдайша а, шаьш могIарерчу бахархоша а. Цара дийцарехь чот йоцуш дукха бу Европе дехьабовла таро хиларе сатуьйсуш Iаш берш. Даймахкана пе а бетташ дIаэхар дукхахболчара кхетадо Нохчийчохь доьзал хене баккха болх-некъ цахиларца.\nЦхьаболчара шаьш мухIажарш довлар дузу цомгашчу доьзалхочунна дарба каро лаарца. ДIаоьхуш болчарлахь кIезиг бац дешан маршо, синмаршо цахилар бахьнехь, хIора шарна а Iаткъаме ладегIам совбийларна Нохчийчоь юьтуш берш а.\nЦу кепара кхузара хьал маьрша доцу дела, «ас-со» а долуш, шен хьажам а, дахар кхетор долчунна тIебазбеллий лаьтташ кхерам хиларна а оьху дукха нохчий кхечу мехкашка дIа боху, вайнах махкахбийлар хьокъехь соьца къамел деш волчу Мовсар цIе йолчу Iилманчо.\nМовсар: «Тхан чохь долу хьал сакIамдеш, чIогIа кхераме ду. Кху чохь нислуш долу хIума муха нисло? Цхьангара цхьа гIалат даьллехь, иза гучуваьллехь цхьа зулам дан гIерташ, нана боккха го,гергарниш жоьпе ийзо ца беза. Стенна аьлчи шен дегара, ненера пурба а даьккхина лелаш ма вац иза. Ас-м цуо цхьаъ дина бохург а шеконе дуьллу. Бакъволу мостагI,лаца хьакъверг кху Iедална цкъа а карош а ма вац…»\nМаршо Радио: Цхьаболчу тергамхоша а боху,хIинца ахьа а билгалдоккху синмаршо цахиларна дIаоьху цкъадолчунна нохчий бохуш…Хьуна мел бух болуш хетта и дIахьедар?\nМовсар: « Суна иза , цхьа шеко а йоцуш, ишта ду аьлла хета. Кхузахь хьо цхьана хIуманна говза велахь,охIла велахь хьан бакъо яц Iедалдайх дага а ца волуш, церан пурба а доцуш, хьайггара хIума лело. Iедалдеца хьан юкъаметтиг елахь, цуьнца хьан уьйр елахь, хьан «нана маре» йоьду, хьо говрахь ву тIаккха.\nВуьшта муьлхха а хIума министрера я кхечу хьаькамера долуш санна дIадоло а деза, дийца а деза. Ишколехь а, кхечу хьукхмат-урхаллашкахь а хIоттийна хьал ишта ду.»\nМаршо Радио: Нохчийчохь майда ю аьлла хетий хьуна хьайна хетарг дIаала, я кхана –лама хир ю ала а?\nМовсар: « Цхьа майда а яц. Тахана, нохчий хIумма а йоцурш а йина, лахбина. Шайна хетарг,Iедална хазахь а ца хазахь а, дIаала хIуттуш стагга а вац, я некъ а бац и дан. Иза телехьожийлащкахь а гуш ду. ХIумма а йоцурш йина гойтуш баккхий нах а. Iедалдас дош оллушшехь бераш санна хьалагIовтту…\nЯздархой а бац, мел шайн таро елахь а бистхила хIуьттуш. Уьш а бу Iедална садоьхкина нах. Шайн оццул дуьненан аьтто хиллашехь, классикаш ду шаьш бохуш шаьш леллашехь, аз дало ца баьхьа.\nЛазам бийца, къомана боьха гIомат коча йоьллича а дистхила доцурш классикаш хуьлу. Валлай ца хуьлу-кх. тхан махкахь хIоьттина хьал муха ду аьлчи,тхо суждане оьхуш ду-кх… Тхан махкара аравала гIерташ ву-кх массо а, ваха а, сакъера а, садаIа а.адам хила а»\nБолх-некъ каро а, Iар-дахар нисдан а, махках а буьйлуш нохчий кхечу пачхьалкхашка дIаэхар хьокъехь соьга дийцина Iилманча теш ву, мичча кхачарх, вайнехан перза цхьа Iалашо хила еза аьлла –ненан мотт ларбар, иза доьзална биц цабалийтар.\nШо-шаре мел долу а Европе дIабаха луурш нохчашлахь алсамбийларх дийцина Iилманча Мовсар тешна ву Оьрсийчохь тергаллучу ледарчу хьелаша, ког баькх-баьккхинчохь гучу хьарамлонаша а, харцонаша а лоьхку адам кхечу мехкашка аьлла.\nНохчийчуьра маршонан гатто хьайча...


Адамаш дакъошкахь духку лоьраш лецна\nМарсхьокху-бутт 06, 2012\nТрансплантаци еш бу лоьраш\nКъелла дан амал доцуш бисинчу наха шайн дегIан межеш юхкуш хилар шуьйра даьржина ду дуьненчохь. Эцархойн могIаршлахь Европера кхиинчу пачхьалкхашкара тароне нах хуьлу. Бакъду, и тайпа йохк-эцарш, дукхахьолахь нахала ца доккхуш, къайлаха леладо, уьш низамца цхьаьна догIуш ца хиларна. Амма Германехь иза чекх ца даьлла...\nНемцойн Гёттинген-гIаларчу лоьрийн цIийнахь болх беш волу ши лор ву меттигерчу Iедалхошна, низамца йоцу адамийн кийрчу меженийн трансплантацеш еш гучу ваьлла, талламе лаьцнарг. Шина шарахь цамгарийн тоьшаллаш, шайна товчу агIор хийца а хуьйцуш, кхаънаш ийдеш хиллачу цу шиммо, шайна ахча дел-делла лазархой хьалха а тоьттуш, царна операцеш еш, ткъа царел а сихо трансплантаци а оьшуш, таьIна болу, амма ахчанца таронаш якхий йоцу нах тIаьхьатоьттуш хилла, бохуш, чIагIдо полицино.\nМасала, шайна каракхаьчна волчу лазархочунна цара цуьнца данне а йоцу чолхе цамгарш тIеяздеш хилла, иза трансплантацина рогIехь лаьттачарел хьалхаваккхархьама. Аьр вай, доIахца цамгар йолчу лазархочуьнца цул совнаха кхин а кхераме жанний лазарш а ду, цундела цунна ечу операцина сихо ян а еза боху сацамаш язбеш хилла шайн клиеттийн анамнезехь. ХIинца цу шинна дуьхьал бехкталламан гIуллакх схьадиллина.\nИ тайпа инзаре харцонаш Германехь шерашкахь лелон лоьрийн аьтто баларх инзаръяьлла немцойн юкъаралла а, лоьрийн цхьанакхетараллаш а. Сихонца гулйинчу пресс-конференцехь Гёттингенерачу лоьрийн цIийнан коьртачу лоьро Фрайтаг Себастьяна гучудаьллачух шен инзарвалар довзийтира.\nФрайтаг Себастьян: „Я хьалха а, я хIинца а и санна хIума вайн махкахь хила йиш ю бохург цкъа а дага ца деанера суна. Дагахь а доцуш, валар нисделча, шен кийрара меже цомгушчарна хьажаяр весете дилларна нах тIеберзо гIерташ вай юкъараллехь дискуссеш дIакхоьхьочу муьрехь йоккха катастрофа ю иза.“\nХIинца меттигера прокуратура толлуш ю, цу шина лоьро лелийна харцонаш бахьана долуш, меженийн трансплантацешка сатуьйсуш Iийначу лазархойх цхьа а вала-м ца велла теша бохучунна. Карарчу хенахь цу лоьраша харцонца 25 лазархочунна трансплантацеш яран операциш йина хилар тIечIагIдан аьтто баьлла Iедалхойн. Ткъа цу шиммо гергарчу хенахь операцеш ян кечвина хилла волу кхин а 25 лазархо а гучуваьлла. Цара а лоьрашна кхаьънаш делла хиллий теша бохург толлуш ду полицино.\nКарарчу хенахь еккъа цхьана Германехь 12000 стаг ву, кийрахь меженийн трансплантаци яре хьоьжуш. Дукхахьолахь царна оьшурш жаннаш я доIах хуьлу. Амма иштта дегIан чкъор а, букъатIум а, дог а, кхийолу межеш а хила йиш ю царна юкъахь.\nНемцойн махкахь цхьаннан а могушчуьнгара меже эца бакъо яц, цунна мах а белла я кхидолу совгIат а дина. Деккъа цхьаммо шен маьршачу лаамца, мехаза, шен меже, ша дийна волуш я веллачул тIаьхьа, цомгушчунна дIаяла бакъо луш весет дича бен, бакъо яц лоьрийн цхьанггера и меже схьаяккха, я дийначуьнгара а я веллачуьнгара. Иза теори ю. Ткъа дахарехь и низам дохон некъаш хилар Гёттингенерчу лоьрийн цIийнахь хIинца гучуьдаьллачо гойтуш ду.\nХиламо карладоккху, Нохчийчохь тIом боьдучу хенахь оьрсийн эскархоша, я олуш ма-хиллара, муьлш бу ца хуучу герзахоша лецначул тIахьа доьза байна нохчийн кегийн нах я зудабераш жимма хан яьлча цхьанхьа гIалийн йистошкахь баъйина схьакарийча, церан догIмаш тIехь, цIонгитIера вортане кхаччалц, лоьрийн маха баьккхина, уьш дIатегна ларш гуш хилла хилар.\nХIетахь фоторепортераша даьхна дисина сурташ а ду цунна тоьшаллина. Иштта байъинчийн гергарчарна хетарехь, шеко яц , церан нехан лоьрийн хьашташна кийрара межеш яьхнийла цу межешца къайлаха мах лелочу зуламхоша.\nИ саннарг шерачу майданахь я цхьанхьа, оьрсийн эскархой Iачу лаьттан тоьланашкахь дан йиш йоцуш, чолхе хIума хиларна, Нохчийчохь шуьйра даьржина дара оьрсийн эскархошца цхьана цу зуламийн декъахь лоьраш а бу, бохуш.\nБакъду, и тайпа лоьрийн мехий даьхна байъина схьакарийна маьрша нах Нохчийчохь мел дукха хиллехь а, цу хьокъехь я оьрсийн а, я нохчийн а Iедалша хIинцалц дIабаьхьна цхьанна а тайпа талламаш бац.\nАдамаш дакъошкахь духкурш лецна


ТIаьххьара денош вуно «комаьрша» дара Кавказехь бен-берсачу хиламашна.\nКадыров Рамзан ханна даржехь витар\nДIадахначу кIиранахь тайп-тайпана, могIарерчу адамийн, политологийн, тергамчийн тидам тIе а берзош, хиламаш хилира Кавказехь.\nКадыров Рамзан ханна мехкан куьйгаллехь витар.\nРостов шахьаран кхело украинхойн эскархо бехке хилар тIечIагIдеш, тIаьххьара хилла кхел.\nРостоврчу Къилбаседа Кавказан тIеман кхело валлалц набахтехь кхаба сацамбар ХIинжа-ГIалин мэр лаьттина Амиров СаIид.\nДагестанерчу ХIинжа-ГIаларчу берийн интернатехь куьйгалхоша а, хьехархоша а берана тIехь ницкълаттор.\nБуьззина а боцу керланийн могIа бу иза.\nКадыров Рамзан ханна даржехь витар.\nОьрсийчоьнан президента Путин Владимира «Кадыров Рамзана нохчашна тIаьххьарчу хенахь дина диканаш, Оьрсийчоьнна а пайде хилар юьхьар а эцна, иза ханна Нохчийчоьнан урхаллехь вуьтуш сацам тIеэцна”.\nЗорбанехь шуьйрра дийцаредора политологаша, тIаьххьарчу хенахь Кадыровс а, цуьнан гоно а латтийна скандалаш бахьанехь, Кремло иза даржах мукъаваккха там бу бохуш.\nАмма карабогIучу беттан 5-чу дийнахь хан чекхйолу мехкан куьйгалхо даржехь вити, тергамчийн прогноз харцъеш.Тидаме ца ийци, журналисташна, бакъоларъярхошна дина тIелетарш, оппозицина тийсина кхерамаш а.\nПутинан Кадыровца хиллачу къамелехь цхьанне а кепара дегайовхо ца хааелира Оьрсийчоьнан бакъоларъярхойн юкъараллийн векалшна, Нохчийчоьнан куьйгалхо хуьйцур хирг хиларан.\nКхидIа йолчу ханна Кадыров даржехь чIагIваро, досту цуьнан куьйгаш, шена луъург дан а, ала а, цуьнан аьтто бу шен режим чIагIъян, аьлла жоьпаш делира «Кавказан узел» агенталлан хаттамехь дакъалаьцначу бакъоларъярхоша Орлов Олега, Ганнушкина Светланас, Борщев Валерийс.\nРостов кIоштарчу кхело Савченко Надежда бехкееш бина сацам.\nРостоврчу Донецк гIалин кхело Зазадоккху-беттан 22 –чу дийнахь ерзйира украинахойн эскархочунна Савченко Надеждина тIехь ен кхел.\nИза бехкейина оьрсийн ши журналист верна а, бакъойоцуш Оьрсийчоьнан доза хадорна а.Набахтехь даккха 22 шо а кхайкхош, 30 000 соьмана гIуда а кхайкхош йирзина кхел.\nСавченкон адвокаташна хетарехь, кхелан сацам коьрта а бац, хIунда аьлча, Савченкон гIуллакх политикаца доьзна ду.\nБакъонашларъяран «Мемориал» юкъаралло Савченко Надежда политикан тутмакх лору.\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн департаментан пресс-секретара Кирби Джона кхелан сацам харц бу аьлла дIахьедина, Минскехь бинчу бертаца бIостанехьа а болуш.\nАмиров СаIидана тоьхна хан юьту хийцам боцуш.\nОьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело дахначу кIиранах листира ХIинжа-ГIалин мэр лаьттинчу Амиров СаьIидан гергарчара а, цуьнан адвокаташа а хьалхо бинчу кхелан сацамна резацахиларца чуелла аппеляци.\nАмиров бехкево теракт кечъярна а, шен политикан конкуренташ байъа Iалашо кхабарна а. Цул совнаха, 20I11-чу шарахь Оьрсийчоьнан Талламан комитетан ХIинжа-гIалара белхахо Гаджибеков Арсен верна а бехке лору иза.\nКхело шен сацамца валлалц набахтехь яккха хан кхайкхийнера Амиров СаьIидна. И сацам аппеляци листинчул тIаьхьа а хийцам боцуш битина.\nКарарчу хенахь, кхелана дуьхьал рогIера къийсаман гIулч яккха лерина бу Амировн адвокаташ. Уьш дагахь бу Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан президиуме а, Европан кхеле а аьрзнаш дан, бохуш дIахьедо адвокатийн тобанан куьйгалхочо Постанюк Владимира.\nХIинжа-ГIаларчу берийн интернатехь зуламаш\nДагестанехь бехктакхаме гIуллакх айдина берийн интернатан белхахошна, интернетехь берашна тIехь лелийна къизаллаш Iораевллачул тIаьхьа.\nДахначу кхаарийдийнахь Оьрсийчоьнан Талламан комитето бехктакхаме гIуллакх даьккхина ХIинжа-ГIаларчу «Терго» цIе йолчу уьнах цIена доцчу берийн цIийнехь шайх тешийначу берашна тIехь белхахоша ницкъбар, къизаллаш лелор толлуш.\nПачхьалкхан Думин депутата Курбанов Ризвана гIаттийнера и дов, социалан машанехь оцу интернатехь лелочу харцонех, цигахь лаьтта ледара, могашчунна а томехь доцу Iер-дахаран хьелаш довзуьйтуш, «ХIинжа-ГIалин волонтераш» тобано хаам баржийначул тIаьхьа. И гIуллакх терго йоцуш цадитар доьхуш буха куьйгаш яздинера 130 эзар стага.\nЦу дийнахь Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана вовшахтоьхначу Кхерамзаллин кхеташонехь дийцаредира берийн интернатера хьал.\nАмма даржхоша бакъ ца дира хьал ма-дуьйццу маьттаза хилар, интернатан белхахой зен видеокамераш хIиттон сацамбира цара цхьабоса.\nКарарчу хенахь берийн интернатехь дIахьо талламан белхаш.\nДахначу кIиранах хIора а охьабагарбинчу хиламийн тIахьалонаш ларъян дуьсу къибаседа-кавказхошна.\nТкъа сатийсам беха дикане.


Репрессеш лайначу къаьмнашна лерина конференци юкъахъяьккхина гIалгIайн Iедалша\nОхан-бутт 28, 2018\n"Репресси лайначарна реабилитаци яр: тахана долу хьал а, кхочушдаран проблемаш а" аьлла, и документ тIеэцна 27 шо кхачар билгалдоккхуш ГIалгIайчохь хIотийна конференци юкъахъяьккхина. И барам вовшахтоьхначара бина и хаам "Кавказ.Реалии" портале.\nДелкъанна сахьт даьлча йоло лерина бара смпозиум ГIалгIайчуьрчу цхьана хьешан цIийнехь. Нохчийчуьра, Кхарачойн-Чергазийчуьра, ГIебарта-Балкхаройчуьра векалш а, иштта туркаш-месхетинцаш а бара цига гулбелла.\n"ГIалгIайчоьнан гIортораш" организацин векалша чIагIдарехь, ГIебарта-Балкхаройчуьрчу делегаташца зIене бевлла хилла ГIалгIайчоьнан арахьарчу зIенийн, къоман политикан министраллан белхахой. Цара тIедожийна хилла, оцу барамехь дакъа ма лаца аьлла.\n"Юкъахь конференци дIаяхьийта вайга аьллера хьо Iедалшка, амма уьш реза ца хилира. ТIаккха даржхой симпозиумна кечам бечу хенахь новкъарлонаш ян буьйлабелира, шаьш ма хетта дIахьо и бохуш", -резабоцуш дийцина оргкомитето.\nЖигархошна цхьанхьа дуьхьало йира конференци дIаяхьарехь, цул тIаьхьа ГIалгIайчуьрчу цхьахйолчу отелехь хIотто барт хиллачу тIаьххьарчу минотехь куьйгалхоша бина барт бохийра. Юха а кхи цхьа майда а карийна, цигахь дIаяхьа гIертара тхо, цу чу а полисхой кхайкхийна, къийсамаш бу дIабоьлхуш", - аьлла боламан декъахочо.\nIедалан коьртерачаьргара цкъачунна цхьа а комментари яц "Кавказ.Реалиин".


Seventh Pillar - Ливий Исламан т1еман тоба\nДуккха а чубоьхкина болчу Ливин т1еман тобанан (хьалха ша ницкъбаран Аль-Каидан филиал хилла йолчу) куьйгалхоша 400 аг1онт1ехь зорбатоьхнера шаьш Аль-Каида 2009 шеран 17 сентябран идеологина дуьхьал ду, аьлла.\nТексто х1окху тайпана цитатийн гочдарш юкъалоцу:\nДжихад туьран къийсаме далош малдар – иза г1алат а, кхачамбацар а ду.\nДжихаде вала мегaр дац ден-ненан бакъо а, ахча луш болчийн а (кредиторийн) бакьо йоцуш.\nДжихадехь эхь-бехкан барам бу; иза Джихад Дела дуьхьа а, зударий, бераш, баккхий нах … байар законна дуьхьал хилар лоруш.\nИштта г1иллакхаца а, эхь-бехка ца цхьана ду Джихадо тешна бехк, шен дош лардар, йийсаршца къинхетаме хилар, беллачарна дерташ ца дар…\nМохьаммада ламаст лоруш болучеран ойла сецира политика ситуаци герзаца хийцар ца магош.\nСектантехь а, тайбамезмехьа а (тайп-тукхум лоруш оза-безам лелор) болу, дуьненан г1уллакхехьа болу а 1едалехь къийсам граждански т1ом боло йиш йоцуш лара.\nНуьцкъала д1ахьош йолу реформана, беш болу хицамийна законехь йолу альтернативаш диканиг дар т1едожор a, ткъа вон a, да’вах a дехкар ю.\nИсторин масалш – иза элчанан ламаст лардеш адамийн барт хилла хилар: паччахьийна, губернаторшна а юкъахь къийсам ца хуьлуьйтуш, церан бартаца, собарца деле кхойкхуш, дика а кхайкош, зулам доьхкуш хилар и бу нийса некъ.\nЭкстремизман цхьа долу бахьанаш: Бусулбан некъан юкъараллашкахь къинош даржар; динах болу а, долуш далчух болу а кхетам нийса цахилар; ох1ула боцу и куьйгалле бaьхкинчу нехан шайн г1уллакхе ойла йоцуш, хетарца хьоьжуш хилар, церан образовании цахилар а, иштта кхин а.


Халкъа мотт — дай раьгIен хаза лувкхера - ZAMANHO\nГIалгIай мотт — заман йовзаш йоаца чотт, цхьа кхерам бецаре, из мотт бицбалар, искара юкъе байнадIабалар.\nМа кIезига хаза вайна юкъе, халкъа мотт. Из дики лертIи бувца нах дай гIалашк лечкъача мо латт цун гIулакха, цун хьал. ГIалгIай яхаш чIоагIа кхайкарал деш лела вай укх дуне тIа, мичча нийсадалача а, амма из гIалгIай мотт бувц сел хала хеташ, хIийра метташца хул вай йист, вIалла юха ца увзалуш, кхы цхьаккха уйла а ца еш. Вешта ший наьна меттал хIам ала безам эттача а, юкъе дукхагIа дола дешаш эрсий хул, лергаш тIа тоам боаца лазар хинна отташ. Вай мотт укх дунен меттай овла хилча, тесса сенна дут вай тхьоврата даьй ганзи совгIати. Уж лораде нидзи корти боацаш да вай. Довла сом ва нах, дела шоай бIаргаш хьа.\nМотт яхар — оаз яхилга да. Вайна воашта из наьна оаз ца хазар, чIоагIа во а гIайгIане а этта къаман хатар да. Цу тайпар лазар дIадаккха дарбхо эшаш воацилга цхьаккха хаттар доацаш ховш да массанена дика. Изза мо а, шоай мотт боацаш, къамо ший овлан лард хоарцаеш хьадоагIалг а вIалла къайле йоацаш. Вай бувца мотт — адмий мотт ба, оалаш хиннад вай даьш. ХIаьта тахан хазаш дола хабар, цаьгена оазмата таралесташ хьадоагIашду у санна, дай сий деш, лархIа а лоархIаш бола метта тара вIалла доацаш. Хатта а ца хаьттача вIалла Iелой укхаза вай малаш да: эрсой, гIалгIай е шоай мохк боаца цаьгенаш? ХIанза мо мара вай цу метта доала ца дой, халкъа искарах иштта мехках а даргда, бIаргаш дийланза, доаца когаш тIа урраоттанза. Цу тайпар кхелах вай хьогаш лийна дале, из хьатIа а лаьце меттаза леларгда, хало йоацаш, керта мIарилгаш хьекха эшаш а доацаш. Иштта аттагIа а да, дукха сапаргIата долаш. Мел дукха къамаш дайнад эзара зама юкъе, царех къаьна искар а хинна е дицденна тхьоврат мо лувкхера санна наггах лерга кхеташ. Цу тайпар во ма отталд вай къама, вай сий дола наьна метта а.\nГа лергайоацаш цун доалде деза, бIарга локхаш, дарба а деш. ХIаьта мотт бицлургбоацаш из ден-денца бувца беза, ца довза дош миччара доагIа хьатохкаш, гIалгIай меттал мишта оал хьогI уйла а еш. Амма бакъ да, из уйла ца е, эрсий меттал хьааьлача дукха аттагIа да, из бахьан долаш хац вайна воай мотт, сагий беза-м а бац ший наьна меттал йист хила а, ле а. Вай мотт къаьна а хеташ, ца башаш лелаш вай зIамаларч а я, цхьа бола боккхий нах а даггара эрсий метта дика ког тIатоIобаь йист мара хилац, кхерам бац вIалла а, из бицбалар, кIай лоаме дохка юкъе къайлабалар а. Иштта мо мара вай цун зе деш ца хилча, цу тайпар метто никъ лацар цецвала эшаш а доацилга. Тиша барзкъа а кхосс да, керда заме товши бIарга отташи доацандаь. Цудухьа леш латта вай мотт а, керда этта ханац къувса корда а баь.\nКхозза хувцаш хиннад вай меттай йоазув: Iарбийи лаьтмийи эрсийи. Эрсий алапаш тIалаьца долаш, дукха аттагIа дешаш а, Iояздеш а хиннад, вешта цу эрсий йоазувца дукха эрсий дешаш хьаийца вай метта юкъе леладеш хIанза а да вай, доаца дешаш хьа ца тохкаш, лаха а ца лохаш вай яздара Iилманхой а ба. Вай гIалгIай алапат зийнадий оаша, эрсий алапат да-кх, вай йоазмат, ма чамза, ма деканза да. Цу тайпар йоазматаца гIалгIай меттал Iоязцалур тамаше яц, из Iояздаьчул тIехьагIа Iодешацалур беламе хIам отташ. ХIанза-м кхет тхо, вай кагий нах гIалгIай китабаш дешаш доаца бахьан, гIалгIай меттал яздеш йоаца терко. Бехка вай йоазмата этта лард я, из кIезига-дукха гIалгIай оагIарах доаккхаре, дика-м хургдар, бийсане фаьрго декашду илли мо, легаш тIа тоам а болаш, зовне зурам хинна отташ. Бакъа-м да, таханар деношк лергаш лекъа леларгда, из хаза безам а боацаш, хьахазач меноте, йист хинначоа делалуш.\nКхы цхьа хIам ала лов, эрсой а хиннаб шоай мотт боацаш лелаш. Зама хувцача оагIарах нийсалуш Iингалсай мотт бувцаш хиннаб уж моццагIа, вешта паранза меттаца декаш хиннаб, эрсий оазмата ца башаш. Амма тахан мел гаьна баьннаб уж шоай къаьна миска нах бийца меттаца, хоза шоай дихоамаши тептараши китабаши долаш, керда кердагIа ашараши, тIехьа тIехьагIа дийнсурташи юкъе доалдеш наха товрде гIерташ. Вай цхьа лертIа гIалгIай меттал мара яздеш доаца дихоам а хургдий-те аьнна хет, цу тайпар сурт бIаргашк кIалийхкача. Ма миска вай, ма къе вай мотт, ма ираз долаш беркате наьха метташ.\n14. КIимарс 2013 шу\nдихоам (да) — газета\nзIамаларч (я) — молодеж\nйоазмат (да) — грамматика\nоазмат (да) — речь\nпаранза — французский\nIингалсай — английский


Лахьан-бутт 28, 2012\nДоттагIаллин кхерч схьабиллина Венехь, 26Лахь2012\nВенехь оршот сарахь схьайиллира цхьа мехала хIусам – динашна а, къаьмнашна а юккъехь диалог лахаран кхерч аьлла цIе а йолуш. СаIудийна Iедалша кхоьллина йолу иза доллучу дуьнентIера а беза хьеший а баьхкина, йазйира Австрин президентан белхан резиденцехь. Цу хьешана юккъехь Цхьанакхеттачу къаьмнийн инарла секретар Бан Ки Мун а вара.\nСаIудий Iарбойн пачхьалкхий, Испаний, Австрий – и кхо мохк бу Венехь схьайиллина йолу саIудийн элин IабдуллахIан цIе лелош йолу Дуьненаюкъара Тайп-тайпанчу Динашна а, Культурашна а, Къаьмнашна а юккъехь Диалог Лелоран Кхерч кхоьллинарш.\nЦундела цу пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министраш, - саIудерчу элин кIант а, министр а волу СаIуд аль Фейсал а, Испанера Хосе Мануэль Маргаллос а, Австрера Михаэль Шпинделеггер вара, цу Кхерчан инаугураци дIайолийнарш.\nДаздарш Австрин президентан резиденцехь Хофбургехь дIахьош дара. Цига дIакхачале а гуш дара, меттигерачу полисхоша шайн болх вуно сема дIахьош буйла. Хиламехь аккредитаци йина болу журналисташ а, хьеший а масех таламмийн дозанех чекхбовла безара.\nЦарех хьалхарчехь сан, ала дашна, инзар яларца тергал дан дийзира, дагахь а доцуш, сайн тIоьрмиг чохь дисина долу цхьа жима швейцархойн урс полисхочо, шен цецвалар хьул а ца деш, хьаладакхар. Цу бехкечу хьолах муха кIелхьара ер яра теша бохуш ойланаш еш йолчу сан коьртахула чекхделира эзар сурт: „нохчо- австрерачу президентан резиденци- урс- террорхо“ бохучу схемина гоунахьа хьийзаш йолу, Оьрсийчохь яьккхинчу хенан лараш Европехь а дIа ца йовш хиларна тоьшалла а деш.\nАмма полисхочо, со эчиг лохуш долчу кевнах чекхъяьллачул тIаьхьа, вела а велла, юха дерзийра сан урс а, тIоьрмиг а. Схьахетарехь, цунна кхин кхераме герз а ца хеттачух тера дара соьгарниг.\nИнаугурацин сийдолу хьаша санна Вене веана вара Цхьакхетачу къаьмнийн инарла секретар Пан Ги Мун. Цуо шен къамелехь элира, ша дукха хан йоцуш Гергарчу Малхбалера юха вирзина ву, аьлла.\nЦигахь го, къаьмнашна а, динашна а юккъехь цакхетамаш а, гамонаш а хиларо мел инзаре вуонаш а, баланаш дахьа адамашка, элира цуо шен къамелехь, Венехь и кхерч кхоллар вуно мехала хилар билгал а доккхуш.\nПан Ги Мун: «Иза Цуьнан Возаллин эла IабдаллахIин уггаре а баккхийчех сатийсам а хилла дIахоьттинера — стигланийн динаш шайх олучу динийн векалш вовшашна герга балон йиш йолу хIусам кхоллар. Эла Iабдалла тешна ву, и хIусам юккъера Венехь схьайоьллуш хилар ларамаза а дац, иза вуно доккха мехалалла а, маьIна долуш хIума а ду бохучух. ХIунда аьлча, Вена Европин дега юккъехь Iуьллуш ю, ткъа Австри дуккхаъчу шерашкахь кхечу пачхьалкхашна юккъехь толеранталлийца а, хийрачу динашка а, культурашка а болчу ларамца гIараяьлла а ю».\nФоруман хьешанна юккъехь бара доллучу дуьнентIера тайп-тайпанчу динийн лаккхарчу даржашкара векалш. Масала, Константиполан экуменийн патриарх волу Бартоломеус а, Ватиканерачу Папин динашца уьйраш латоран хьукматан куьйгалхо кардинал Тауран Жан-Луи а, Мадридера епископ Антонио Варела а. Иштта Европерачу раббинийн куьйгалхо а, Москохарчу жуьгтийн коьрта раббин а Пинхас Голдшмидт а, бусулбачийн цхьаьнаболхбаран юкъараллин куьйгалхо Исаноглу Элемеддин а, дуьненюкъарчу Исламан Лигин куьйгалхо доктор Iабдулла ат -Турки а.\nАвстрерачу коьртачу шахьаран уггаре а хазчу меттехь, Шоттенринг урамехь, шен туш долчу цу кхерчан куьйгалла деш ву мацах Саудийн Iарбойн дешаран министр хилла волу Фейсал Iабдурахман бин Муаммар. Ткъа цуьнан хьалхара гIоьнча Австрин юстицин министр хилла йолу Клавдия Бандион -Ортнер хIоттийна.\nКхерчан болх билгалбоккхуш хир ю 9 стагах лаьтташ йолу Кхеташо, дуьненан даккхийчу динийн векалша юккъехь а болуш, - кхоккха бусулбий, керистийн динашкара, цхьа-цхьацца жуьгтийн динерий, иудаизмерий, буддизмерий а волуш.\nИ кхерч кхоллар 2007-чу шарахь Саудин эла IабдаллахI Ватикане а вахана, цигахь Папица цхьанакхетачул тIаьхьа долийнера. ХIетахь дуьйна цу кепара динашна юккхехь тIай кхолларан кхерч яр — иза эла IабдаллахIан боккха лаам бар, бохуш, дийцира цу пачхьалкхан арахьарчу гIуллакхийн министро СаIуд аль Фейсалс.\nСаIуд аль Фейсал: «Иза Цуьнан Возаллин эла IабдаллахIин уггаре а баккхийчех сатийсам а хилла дIахоьттинера — стигланийн динаш шайх олучу динийн векалш вовшашна герга балон йиш йолу хIусам кхоллар. Эла Iабдалла тешна ву, и хIусам юккъера Венехь схьайоьллуш хилар ларамаза а дац, иза вуно доккха мехалалла а, маьIна долуш хIума а ду бохучух.\nХIунда аьлча, Вена Европин дега юккъехь Iуьллуш ю, ткъа Австри дуккхаъчу шерашкахь кхечу пачхьалкхашна юккъехь толеранталлийца а, хийрачу динашка а, культурашка а болчу ларамца гIараяьлла а ю».\nЭлин кIанта СаIуда аль Фейсала иштта карладаьккхира, и кхерч шен-шен латта тIехь схьаеллар къуьйсуш Берлин а, Мадрид, Вена а хилла хилар.\nСаIудий Iарбой бу кхерчан коьрта спонсораш а. Хьалхарчу кхаа шарахь I5 милион евро ахча хьажор ду цу махко цуьнан хьашташна. Цул совнаха, цара иштта 7,5 миллион а делла, и кхерч чохь йолу хIусам эцна, масех шарахь дуьйна Австрин куьйгаллин тоян ка ца долуш я ахча ца тоьуш лаьтташ хилла йолу иза тоян декхар шена тIе а йоьцуш.\nЦу кхерчаца бала боккха бара Австрерачу юкъараллехь а, журналистийн гонашкахь а. Нагахь санна националистийн хьежамаш болчу меттигерачу FPÖ партин векалша кхерамаш баржош хиллехь, «бусулбанаш бу богIуш» я «СаIудера ваххабиташа Венехь туш тоьхна» бохучу паролашца, прессехь кест-кеста бистхуьлура тайп-тайпана «эксперташ».\nЦара дийцаре дора, мегар дуй теша, шайн махкахь зударшка машен а ур-талла ца лелайойтуш болчу саIудашка Венехь и тайпа кхерч схаьеллийтар, цуьнна куьйгалла дайтар а, бохуш. Критикаша билгалдоккхура, и кхерч оьшуш а, пайде а хилара, амма бакъахь хир дара саIудхой цунна ахча а луш а, амма цуьнан балхан юккъе а ца гIерташ Iад йича, бохург. Доцца аьлча, «ваххабитийн ахча шаьш ваххабиташ йистах а болуш новкъа-м хир дацара» бохучу хьесапехь.\nДелахь а, дукхох болу меттигера политикаш а, юкъаралин жигархой кхеташ бу, и кхерч, ша саннарг дуьненчохь хIинцалца схьа хилла а боцу, вуно пайдехьа хиларх а, цуо динашна а, къаьмнашна а юккехь барт барехь гIулчаш йохург хиларх а.\nАвстрин арахьарчу гIуллакхийн министро Шпинделеггер Михаэла элира цу хьокъехь : «Диалоган кхерч- иза доккха гIо ду, дуьненчохь толеранталла яржорехь а, вовшашка болу тешам алсам баккхарехь а. Ас дозазалла до, и хIусам Венехь кхоьллина хиларна», - аьлла.


Американ президента Джо Байдена шайн Польшерчу векалан дарже хьалхатеттина "шийла тIом" болчу заманахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн коьрта арахьара политика кхоьллархо хиллачу Бжезински Збигневан кIант Бжезински Марк, хаам бо "Американ аз" портало.\nПолякийн мотт хууш волу Бжезински-жимахаверг Американ векал хилла ву Швецехь, Обама Барак президент, ткъа Байден вице-президент волчу хенахь.\nИза иштта болх бина ву Клинтон Билл президент волуш Къоман кхерамазаллин кхеташонехь. Цуьнан 4 шо хьалха кхелхина да, Польшехь вина волу Бжезински Збигнев вуно Iаткъаме къоман кхерамазаллехула хьехамча вара Картер Джимми Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент волчу заманчохь. Советан пачхьалкхана дуьхьал лаьтташ доьналлин позици лацарехьа вара иза.\nСтигалкъекъа-беттан 26-чу дийнахь кхелхира 89 шо долу Бжезински Збигнев. Нохчийчоьнан доттагI а, тIеман бала Iовшуш болчу нохчех дог лозуш политик вара иза.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Картер Джиммин администрацехь Къоман Кхерамазаллин Хьехамча хилла ву Бжезински Збигнев Иза онда Iаткъам бан таро йолуш вара дерриг а дуьненерчу политикан а, Iилманийн а гонашкахь.\nОьрсийчоьно "ца оьшу" хIост кхолларо Iаткъам бийр бац шен балхана, боху Америкерчу Фондо\nБжезински винера Варшавехь, дешнера цо шен дас дипломат болх бечу Канадехь. ШолгIа Дуьненан тIом дIабирзинчул тIаьхьа, Польшех коммунистийн Iедал хIоьттича, цуьнан доьзал биснера Малхбузехь.\n1953-чу шарахь Бжезинскис чекхяьккхина ХIарвардан (Harvard University) университет, ткъа 1958-чу шарахь иза хилира Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн махкахо.\nI999-чу шарахь Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь кхоьллинчу Нохчийчохь Машар ХIоттабаран Iамеркан Комитетан (American Committee for Peace in Chechnya) гIантда вара Бжезински Збигнев.\nБжезински-жимахаволчо дипломатехь бинчу белхашна тIетоха мегар ду иза Обама президент волуш а хьалхара директор хилла хилар Арктикехула куьйгалла дар кхочушдаран Комитетан.


Жириновскийна оьгIазбахначуьра юха ца боьрзу нах\nЛахьан-бутт 02, 2013\nОьрсийчоь -- Либерал-демократин партин лидер Жириновский Владимир, 13ГIу2012\nОьрсийчоьнан парламентан вице-спикеро, либерал-демократин партин куьйгалхочо Жириновский Владимира телехьожийлехула шаьш сийсаздеш дина къамел дита лерина бац кавказхой. Нохчийчоь, масала, тахана ю Жириновскийна луьйш.\nЦо аьлларг тергоне эца а оьший те аьлла, цхьа «чан яккха» говза политик а, бозбуанчаллин говзанча а, Пачхьалкхан Думан жухарг а санна тIеоьцуш ву иза, Нохчийчохь хьовха, Къилбаседа Кавказан дукхахйолчу кIошташкахь а.\nЦо Кавказ а,цигахь деха къаьмнаш а хьокъехь, федералан телеканалехь динчу къамелана гонах лаьтта гIовгIа тIекхетахь бен йижа туьгуш яц. Кегий къаьмнаш дебарна иза дуьхьала стенна ву? Стенна бу цуьнгахь кху меттигашка а,кхузахь бехачу нахе а оццул цабезам? Гонаха кIохцал сара а лаьцца, Кавказ дIакъастош херйича, Оьрсийчоь ирсе хир ю моьтту те цу жухарг-политикана?\nОьрсийчохь доладан стагга а воцуш, адамех яссаелла эзарнаш ярташ, тийсина лаьтта миллион гектараш кхаш-аренаш ца го те цунна? Кавказера а, кхечу меттигашкара а кегий къаьмнаш а доцуш, Оьрсийчоь ша яхалур йоций ца хууш ву те и стаг? Ишта а, кхечу кепара а хеттаршка буьйлу Жириновскийн хьокъехь бахархой. Цара кхеторехь иза Оьрсийчоь йохарехь сихо ян араваьлла стаг ву.\nЖириновский Владимирах а, цо Кавказах доьзна дийцинчух а сан къамел хилла\nНовр-кIоштерчу вахархочуьнца Саламов Мохьмадца.\nСаламов: «Цо дина къамел суна цхьа абсурд хета. Россехь эр ду-кх вай цхьа бер долуш дукха бу, наггахь берш бу ши бер долуш, ткъа кхо бер дерш-м церан турпалхой бу. Вайх дIакъастахь, церан дебар хир а ма дац! Кхузахь, Кавказехь, адам дебар чIогIа ма ду.Кхузахь бераш дар алсам хилар бахьанехь лаьтташ ма ю Оьрсийчоьнан къоман дукхалла а».\nИ ца хууш ву кхин и стаг ша?\nСаламов: «Валлай Iазамора и ца хууш –м хаац суна, цхьа хьекъална дика воций-м хаьа суна. Нохчий дебаш а бу, шайх жоп луш а бу, шаьш хIун леладо хууш а бу, къахьогуш а бу. Ша хаац Кавказан къаьмнаш ца дезаш и лелаш вацахь.\nКъаркъанаш муьйлурш дукха хуьлу-кх Оьрсийчхь. Соьца дешначу сан накъоста а дуьйцура, болх охьа а тосий, оьрсий маларе бирзича, къанбеллачу зударша белха а боьлхуш, даьхнех къахеташ, цаьрга хьовсура бохуш. Цу шина йоккхачу стага узу, бахара, бежаний,ткъа колхозан хьаькамо шура дIахьо, бохура. лапа эцначу кхаа –деа дийнахь шаьш и леладо, бохура. ХIара дича и хир ду, кху аьттан тIаьхье дика ю и кхио еза, кханенна, ламанне а ойла а еш, тIаьхаьло а йолуш, церан белхалой бан а ма бац».\nМаршо Радио: И ца хууш ву Жириновский?..\nСаламов: «Хьалха заманахь хьоладайша шайна самукъаненна лелош жухIаргаш хилла-кх. Изза ву-кх иза а. Хьекъал хилча, цо и къамел дийр ма дац. Тергал а ца веш витар бен молха а доцуш цхьа жухIарг вара иза-м».\nКъилбаседа Кавказана гонах керт яхьа а еза, кхоалгIа бер дуьнентIе даьккхинчарна гIуданаш тоха а деза, аьлла, Жириновскийс хааме даьккхинарг дийцаре дина нохчийн депутаташа а. Цара сацамбина цуьнга мандат охьа- диллийта, иза депутатан даржах мукъаваккха болх дIаболо.\nШайн коллегас дийцинарг лартIехь хеташ бац Къилбаседа Кавказера Пачхьалкхан Думан цхьаболу депутаташ а. Царех ву Саралиев Шамсаил а.\n"Масийтта шо ду, - боху цо, - Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсашкахь Кавказ нажжаз еш, вон мел дерг кхузара схьадолуш санна, ялхош йолу. Къоман кхетамехь уьш Кавказе цабезам кхион лелош хIуманаш ду…къаьмнийн барт эгIо, уьш чуьчча дахийта, мостагIалла дебон, Iалашо цхьаъ ю - Оьрсийчоьнах Къилбаседа Кавказ дIа а къастийна,пачхьалкх дакъошка ерзо…Тоьур ду Кавказ бехке яр!»\nГерггарчу барамехь ишта дIахьедар гIардаьккхина депутата Саралиев Шамсаила. Цуьнца яхье бевлча санна, Жириновскийс дина къамелн хьокъехь, цунна тIеIаткъам бан леррина гIулчаш яха дагахь бу Дагестанара а, Хирийчуьра а депутаташ а.\nНохчаша нажжаз во Жириновский


Интерполехула лоьхуш хилла гIалгIа маьршаваьккхина Украинерчу кхело\nОдессерчу Малиновскан кIоштан кхело лаьцначуьра маьршаваьккхина, Интерполехула Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша лоьхуш хилла ГIалгIайчуьра вахархо Белхароев Илес. Одессерчу жигархочо Балаба Аленас бина и хаам Кавказ.Реалиига.\n"Чохь вуьтуш цунна тоьхна хилла 40 дей-буьйсий чекхдаьлла, экстрадици еш лаьцна вуьтучу меттана суьдхочо цIахь вуьтуш сацам бина", - аьлла жигархочо.\nЦо билгалдаккхарехь, Белхароевн интересаш ларъеш маьхаза бакъонан гIо латточу программехула волу адвокат хиллера.\n"Кхелехь вистхуьлучу Илеса дийцинера, шен цхьаболу гергарнаш Оьрсийчохь байъина, вуьйш набахтехь бу аьлла. Суна хетарехь, оцу дIахьедаро тIеIаткъам бина хила тарлора суьдхочунна а, кхелехь хиллачарна а", - аьлла, тIетоьхна цо.\nБалабас дийцарехь, 2019-чу шарахь Москвахь вийначу "Э" Центран куьйгалхочуьнца Эльджаркиев ИбрахIимца доьзначу гIуллакхца вузу иза Оьрсийчохь. Зулам кхочушдархьама Украинера Оьрсийчу тапча яийтина хилла Беохароевс, боху Оьрсийчоьнан бакъоларъяран органаша.\nМаршо Радионо ма-яздарра, Эльджаркиевн гIуллакхна тIехула лаьцна ву 11 стаг, цхьаберш лаца кхайкхийна бу, масала, Картоев Къурейш. Туркойчохь иза къайлаваьлла бохуш а дуьйцу.\nСтохка Дечкен-баттахь Москварчу кхелахоша лаца кхайкхийра ГIалгIайчуьра Аушев ИбрахIим а, БелхароевгIеран Адам а, Iийса а. Уьш а бехке беш бу Эльджаркиевна кIело ярна а, иза верна а. Дуьненаюкъарчу лехамашкахь бу уьш.\nЭльджаркиев ИбрахIимна тIелатар дина ву аьлла, лаьцначу Белхароев Алихана Чиллан-баттахь дIахьедира адвокаташка, шена тIехь ницкъ бина аьлла.


ГIалгIайчуьрчу школашкахь металлодетекторш хIиттош ю\nГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека массо а школашкахь металлодетекторш хIиттон еза аьлла, тIедиллина. «И гIирс дIахIотториг мехкан бюджетера цхьа сом дойур дац, доьшилийн гIишлошъярхоша шайна тIелаьцна харж», аьлла дIахьедо Евкуровс.\nДахначу шарахь зорбанаша яздира, Къилбаседа Кавказан мехкаш кхиорехь, пачхьалкхан программица а догIуш, Оьрсийчоьно ГIалгIайчоьнна щколаш, берийн бошмаш а ян 310 миллион ахча делла хиларх. Евкуров лерина ву оцу школашкахь металлодетекторш яхка.\nИштта хадархой керлачу гIирсах пайдаэца Iамош кечамаш дIахьур бу. Цул совнах, дукха хан йоццуш йина яьллачу, амма хIинца а болх бан йолаялаза Магасерчу школехь регионерчу Iедалан металлодетекторо болх муха бо хьожуш, зераш дIадахьа Iалашо ю.\nОцу гIирсо дуьхьало йийр ю хийрачу нахана школачу бовлуш, SMS-хаамца берийн дайшна-наношна дIахоуьйтур ду бер школе схьакхаьчча а, школачуьра арадаьлла хан а.


2002-чу шарца дуьстича, 500 эзар сов вахархо тIекхетна Къилбаседа Кавказехь\nОхан-бутт 03, 2012\nНохчийчоь -- Кремло хIоттийначу Нохчийчурча Iедалан къона агIонча Соьлж-гIалан урамашкахь нах тешо гIерташ ву бахархой лаларехь дакъа лаца, бохуш, Соьлж-гIала, 14ГIад2010\n2002 шарера 2010 шаре кхаччалц лаьрча, 500 эзар вахархо тIекхетта Къилбаседа Кавказехь. Цуьнах лаьцна хаам бина оршотан дийнахь ХIинж-гIалахь хиллачу «2010-чу шеран Оьрсийчохь бахархой лараран жамIаш» цIе йолчу горгачу стоьлехь вист хуьлуш Оьрсийчоьнан пачхьалкхан статистикан федералан сервисан куьйгалхочо Суринов Александара.\n2010-чу шарахь хиллачу бахархой лараран жамIаш Дагестанехь дар ларамаза дац аьлла, дIахьедар дина цу республикан куьйгалхочо Магомедов Мохьмадсалама.\nЦо дийцарехь, уггар дукха къаьмнаш деха Оьрсийчоьнан Федерацин субъект ю Дагестан. Цу республикехь бехаш бу 117 къоман а, этникан тобанийн а векалш. Бахархой тIекхетарца Дагестан шолгIачу меттехь ю Оьрсийчоьнан субъекташна юкъахь.\nКху тIаьхьарчу 10 шарахь, ГIебартойн-Балкхаройчоь а , ГIалгIайчоь а дIаяьккхича, вукха республикашкахь а, кIошташкахь а бахархойн терахь алсам даьлла.\nГIебартойн-Балкхаройчохь бахархойн терахь лахделла 4,6 %. Цуьнан бахьана ду, аьлла, хета говзанчашна цу республикера адамаш дIаэхаран терахь алсам хилар, цигахь дуьненчу довлучу берийн терахьелла а.Адама дIадоьдуш ду ГIалгIайчура а.\nКъилбаседа Кавказехь уггара дукха бахархой тIекхетна болу меттиг ю Нохчийчоь (I5%). ШолгIачу меттехь ю Дагестан (I3%), тIаккха - Кхарачой-Чергазийчоь (8,7 %).\nКъилбаседа Кавказехь къезиг доьзалш бу доьзал бу, аьлла, кехаташ доцуш. Цигарчу республикашкахь масийтта зуда йолу доьзалш хилар а гучудаьлла. ГiалгIайчохь 30 стаг ву шиъ, я масийтта зуда йолуш. Нохчийчохь-75. Ставропол-кIоштахь - 6. Ерриг а Оьрсийчохь и хьал ду 1616 доьзалехь.\nЭкономикехь жигаралла гойтуш болу нах а къезиг бу Къилбаседа Кавказехь, ерриг Оьрсийчохь лаьттачу хьолаца дуьстича. Болх беш боцучу, я и болх лоьхуш боцучу 15-64 шаре боьвллачу нехан терахь ду цу регионехь 26%.\n2010-чу шарахь хиллачу бахархой лараран жамIашца Оьрсийчохь вехаш ву 142 миллион 900 эзар стаг. Оьрсийчоь борхIалгIа меттиг дIалоцуш ю кху дуьнентIехь бахархойн терахь доккха хиларца, Китай а, Инди а, Iамеркан Цхьанатоьхна Штаташ а, Индонези а, Бразили а, Пакистан а, Бангладеш а дIаяьккхича.


Веа нохчочунна 170 эзар евро далар тIедожийна Оьрсийчоьнна ECHR-кхело\nТерроризмна тIехула дохку бехкаш тIелаца бохуш, полисхоша ницкъбинчу Нохчийчуьрчу Оразбаев Эльдара а, Зулькарнаев Муслима а, Сатабаев Тимура а, Чапанов Iумара а латкъам бинера Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле (European Court of Human Rights-ECHR - ECHR). 2002-2006-чу а шерашкахь ницкъхоша гIело хьегийтинчу веанна 170 эзар евро компенсаци яла еза аьлла сацам бина кхелахоша. Иза бовзийтина ECHR-н сайта тIехь шинарин дийнахь.\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело бакъ дина, Оразбаевн а, Зулькарнаевн а, Сатабаевн а, Чапановн а гIуллакхехь ницкъ бан доьхкуш, нийсонца кхел ян кхачийна Конвенцин низамаш дохийна хилар, яздо "Медиазона" гIирсо.\nШен латкъамехь Орзабаевс хаам бинера, 2004-чу шарахь Ставрополан кIоштахь лаьцнера ша, герз латтийна аьллачу бехкаца. Цул тIаьхьа Нохчийчу дIавигча иза бехкевинера гIаттамхойн тобанехь хилла ву аьлла. Цо дийцарехь, коьртах тIоьрмиг а боьллина, батарейкех дIа а тесна, йиттинера цунна гIожмашца а, электрошокерца а. Цхьа шо даьлча ша дина мукIарло хийцира цо, юха а леттера цунах полисхой.\nИзза арз динера Зулькарнаевс а. 2006-чу шарахь Волгоградан кIоштахь каравахнера иза, батарейкех дIа а вихкина, йиттина хиллера цунна а. Бутт баьлча ша хьалха дийцинчунна дохковаьллера иза, цул тIаьхьа Нохчийчу дIа а вигина, цигахь юха а леттера цунах.\nПхи бутт бу Казахстанехь ММА-н нохчийн латархочунна ницкъбен\nСатабаевн дешнашца, Соьлжа-ГIалахь дIалецира иза 2002-чу шарахь леррина операци дIахьочу юкъанна. Цо а дарединера, батарейкех дIа а вихкина, хи чохь долу шиша коьртах диттинера шена, ницкъбинера электрошокерца а аьлла. Иштта, противогаз тIе а йоьллина, букъах а, хьаьж тIе а цигаьркаш Iиттинера цунна. Эххар а, шена хьалха дехкинчу кехаташна куьйг яздинера цо, деша а ца доьшуш.\nЧапанов лаьцнера Шелахь ша вехачу хIусамехь 2005-чу шарахь. Къола дина алий, бехк тIелаца бохуш, хи чохь долу пластикан шиша диттинера цунна, Iазап лелийнера цунна тIехь электрошокерца а цхьана. Нагахь санна, шаьш бохург ца дахь, цуьнан доьзалхочух йолчу зуда хьийзор ю шаьш бохуш, кхерамаш а тийсинера.\nЕвропан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело 50 эзар евро кхачийна Оразбаевна а, Зулькарнаевна а, Сатабаевна а, Чапановна – 20 эзар евро дIало аьлла ду Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело бинчу сацамехь.


Террорхой лоьху Европерчу сервисаша\nДечкен-бутт 21, 2015\nФранци -- Террорхой хиларх шеко йолуш лоьцу нах кху муьрехь\nПарижехь динчу терроран зуламаша жигарадаккхийтина европахошкахошка шайн мехкашкахь тероррхой лехар. Массех махкахь лецна шеко кхуллу бусалбанаш. Мел хьаште ду уьш лецар гойтур ду талламаша. Хинццалц паргIат хилла Европера дахар а ду цхьаболчу нахана халонга долуш...\n„БIаьрлагIа ю Европехула кхерсташ- терроран бIаьрлагIа“, - иштта ала мегар ду кху деношкахь, вевзаш волчу шина классикан, Марксан, Энгелсан дешнаш мелла а хийца а хийцина. Массо а аьлча санна тIеIаткъаме Малхбузера пачхьалкхаш чIагIлуш ю, террорхоша дан тарлучу тIелатаршна кийча хилархьама.\nЮкъараллехь а, телевизионашкахула а, хаамийн гIирсашкахь а лоьмар цхьаъ хилла дIахIоьттина радикала исламхойх а, джихадхой а болу кхерам. Ур-атталла яккхийчу Европерчу шахьарийн урамашкахь а гуш бу меттигерчу Iедалийн сингаттам- майданаш а, туристаш лела меттигаш а, пачхьалкхан мехала объекташ а кIирделла хан деш ю Парижехь терроран тIелатарш хилчу дуьйна схьа.\nИштта, масала, масех де хьалха цхьана террорхойн тобанца тIеман тассадалар хиллачу Белгехь Iедалхоша эскар урамашка даьккхина, къепе ларйарехь дакъалаца – 300 сов салти ву Брюсселан а, Антверпенан а гIаланийн кхерамазалла ларйан араваьккхина.\nХууш ма-хиллара, Антверпен гIалахь Европехь уггаре а яккхийчех жуьгтийн диаспора ю, цундела цу къоман векалш беха кIошташ а, жуьгтийн музей, церан дашо а, алмазаш а духку туьканаш а ларйийр ю эскархоша. Иштта террорхойн тобанца тIеман тассадар хиллачу Верьве гIалахь а хир бу салтийн къепеларйарехь дакъалоцуш.\nБелгехь хиллачу тIеман тассадаларх аьлча, дечкен беттан I5-чохь Верве гIалахь террорхойн къайлахчу тобанна дуьхьал лерина операци дIаяхьира белгихойн полицино.\nЦу пачхьалкхан инарла прокуратурано бинчу хаамца, Шемахь тIамехь дакха а лаьцна, юхабирзина хилла джихадхой Белгехь терроран тIелатарш дан кечлуш хилла. Уьш лаца дагахь йолийначу операцехь тIеман тассадалар а хилла, террорхойн тобан ши декъашхо вийнера, ткъа цхьаъ лазийна Iедалхойн каравахнера.\nАмма масех джихадхочун ведда къайлавала кадаьллера. ХIинца Марокко пачхьалкхара орамаш долу цхьа жимстаг лохуш бу Белгера Iедалхой. И 27 шо долу Iабдулхьамд Аббауд цIе йолу кIант шаьш йохийначу террорхойн тобан куьйгалхо хилла аьлла тешна бу уьш. Карарчу хенахь я Туркойн махкахь я Грецехь къайлаваьлла а лору цара иза.\nГрецехь а, ала дашна, дIаяхьира кху деношкахь Iедалхоша джихадхошна дуьхьал лерина операци. Шота дийнахь цигахь лецира виъ стаг, радикала исламхойн хьежамаш кхобуш хиларна шеконе а лаьцна. Цкъа хьалха, Белгерчу а, Грецерчу а Iедалхоша хаамш баржийра, и лаьцнарш Белгехь Iедалхошца тIом бинчу тобанера хила там бу аьлла, амма жимма тIаьхьуо и хаам бацаре бира цара.\nДжихадхошца къийсам латторан эстафета шега оьцуш Италино а кху деношкахь махках ваьккхина исс стаг. Царна юккъехь Тунисан а, Мисран а, Мароккон а, Пакистанан а бахархой бу. Цу пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхийн министр волчу Алфано Анжелинос журналисташка бинчу хаамца, цу иссамо ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанна декъашхой лохуш хилла Италехь, ткъа царех шиъ шаьшшиъ а хилла Иракъе ДаIишах дIакхета ваха кечвелла.\nХIинца шайн даймехкашка экстрадици шаьшна йинчул тIаьхьа, шайн кадалахь, цигара дIа шайна лууче баха йиш хир ю церан элира Алфанос, и тактика, - террорхошца гергарло долу нах махкара арабахар - кхин дIа а шуьйра юхьара лаца дагахь ду шаьш аьлла тIе а тухуш. Цул совнаха, цуо хаам бира, Италера 59 стаг хIинцале а ДаIиш тобанах дIакхетта аьлла, уьш берриш а шаьшна цIерашца бевзаш а бу, аьлла.\nАвстрера хIинцале а Шемахь а, Иракъехь а тIемаш бан баханчу нехан терахь 200 стагал совдаьлла. Царех доккха цхьа дакъа нохчех лаьтташ бу бохуш чIагIдо меттигерчу Iедалша. Изза сурт ду Германехь а, Францехь а.\nИ сингаттаме хьал бусулбачу нахана шаьшна шайн дин харцахьа кхетар а, дуьнене а цара иза цундела гарачу хьесапехь кхийдош хилар а хета политологна Асхабов Хьамзатна. Цунна хетарехь ши фактор – бусулбачийн, къаьстина къоначийн, шайн дин ца довзарий, Малхбузерчу Iедалхоша, цу нахаца болх барна метта, и хIума шайн Iалашонашкахь ловзорий хета цунна хIоттаделлачу хьолан бахьана.\nАсхабов: „Бусулбана нехан шайн динах долу хаарш тоуьш ца хилар а, умматана юккъехь и дин доллучу дуьненна а машар а, беркат а дохьуш хилар а, цу динан исбаьхьалла а дIагайта, дIакховдон хууш болуш нах ца хилар а гойту хиллачуо. Амма иштта декъаза сурт ду Европан а, Малхбузенан а куьйгалхоша хIоьттинчу хьолах лелош дерг а, царна а ца хаа кху хьолехь говза муха леладеза, дика-вуон муха къастон деза, церан реакцих гуш ду церан гуьнахь ца хилар“.\nЦунах терра ойла йовзийтира вевзаш волчу Iамеркахойн арахьарчу политикан аналиста Шапиро Джеремис ша Дойче Велле агенталлина еллачу интервьюхь. Цунна хетарехь, йоллу Малхбузе террорхой тIелатаран кхерамехь ю бохург дукхатIех даздина дийцар ду.\nХIора а теракт хиллачул тIаьхьа дуьненчохь даьржа цу кепара и кхерам бестийна бийцар, амма хIораза а гучудолу иза бух боцуш хилар, элира цуо. Европера кхерамазалла ларйаран ницкъаш шайн болх дика бевзаш а, иза дика беш а бу, цуо дийцарехь. Ткъа юкъараллехь кхерамаш дебор – иза уггаре а хьалха аьтто-радикалхошна а, расистийн хьежамаш болчарна а санехь ду аьлла хета аналистана.\nМасаллийно цуо даладо Францерчу „Къоман Фронт“ цIе йолчу ултра-аьттора партино шена цу террорхойн зуламах пайда бан гIертар а.\nНах бу лоьцуш Европехь\nАш муха туьду Парижехь хилларг?\nФранцин къайлаха ницкъаша кечвина иза 33 %\nОьрсийчоьнан ФСБ-но дайтина зулам 46 %\nДАIИШ ю бехке 3 %\nДен-ненан бехк бу 3 %\nБехке, ша воцург, стагга а вац 15 %


Европехь жигаралла гойтуш ю исламан банкаш\nТовбеца-бутт 16, 2012\nДубаи--Исламан банкаш могIарера гIуллакх ду Iаьрбийн махкашкахь, ткъа хIинца уьш яьржаш ю Европехь а.\nТIаьхьарчу шерашкахь Европехь банкийн системах тешам байна нехан. Цу хьелашкахь меттигерачу ахчанийн институташца болчу къйисамехь жигара дакъа лоцуш ю бусулбачу банкийн система. ХIора денна ала мегар долуш, алсам долуш ду Германехь а, Австрехь а шарIан бух тIехь кхоьллинчу банкашца юкъаметтигаш лелочу нехан терахь.\nДавлетмирзаевгIеран доьзал Германехь бехаш болу 12 шо ду. Доьзалан да, Овхьад, цIахь, Нохчийчохь, инженеран дешар Iамийна хилла волу, Европе схьавеанчул тIаьхьа дечиган пхьоралла а Iамийна, Германерачу Хiессен-лаьтта тIехь цхьана аннаш дечу фирмехь болх беш ву.\nЦуьнан хIусамнана Лайлаъ бусулбачарна леринчу берийн бешахь кхетам-кхиорхо ю. Диъ шо хьалха, Германин пачхьалкхан олалла тIеэцарца, меттигерчу бахархойн йоллу бакъонаш а, аьттонаш а кхаьчна цу доьзале. Цундела немцойн паспорташ шаьш цхьаэцна дуккха хан ялале шайн долахь цIа эца ойла кхоллаелира церан.\nБакъду, цIа эца тоъала ахча вовшахкхетта ца хиларна, кредит эцар тIедуьйжира. Ка ма доллу, бусулба динан баххаш лардан гIерташ къахоьгуш болчу царна, могIарерчу меттигерчу банкера юхалург ахча эца ца лиира. ХIунда аьлча, бусулба динехь магийна дац ахчанах проценташ яхар а, ялар а.\nЦундела цкъа хьалха мелла а йиш йоьхна хьаьвзира Нохчийчурчу мухIажарийн доьзал. Амма дукха хан ялале шеца берийн бераш болх бечу цхьаьна туркойн махкарчу зудчо бусулба банк лаха шайна аьлла хьехар дира шена бохуш, дуьйцу Лайлаъа. Интернет-машанехула лехамаш дIаболийча, дукха къахьега ца дийзира цуьнан, Германехь шарIан бух тIе а тевжина, кхоьллина йолу масех банк карош.\nДуьххьара Германехь шарIаца йогIуш йолу банк ши эзар итталгIачу шарахь Манхайм-гIалахь схьайиллина. Кувейт Тюрк Банк цIе йолу бусулба финансийн институт яра и гIулч яьккхинарг. Цара шайн клиенташца бечу балхахь коьртаниг а, уггаре а шуьйра баьржийнарг а тешам болуш ахча дIадилларца боьзна бу.\nИслам-дино доьхку бусулбачарна шайн рицкъ хьарам гIуллакхашца уьйр йолчу хIуманех хьакхадалийтар а, дино дихкина долу сурсаташна тIехь са яккхарехь иза декъа дахийтар а. И бохург ду, бусулбачеран бакъо яц корта бахон маларшца, я тонкица, я хьакхин жижгаца йохка-эцар лелорехь декъахила.\nТкъа могIарерчу банке охьадиллина долу шен ахча и йохка-эцар лелорах хьакхалур дац аьлла, тоьшийла дац цхьана а стеган. ХIунда аьлча, банкаша кредиташ лучу совдегаршна юкъахь, шеко а йоцуш, нисло и тайпа бизнес лелош берш а.\nШозлагIниг, бусулба динехь вуно дера дихкина ду ахчанна тIера, иза юхалург а делла, проценташ яхар. ШарIахь риба олуш долу и къа дакхийчарах лоруш ду исламехь. Цундела, бусулбачу банкашка шайн ахча охьадуьллучу нехан бакъо яц цуьнах проценташ эца.\nБакъду, и бохург дац бусулбачарна цхьана а тайпана шаьш банке диллинчу ахчанах пайда ца хуьлу бохург. Дукхах йолчу шарIаца кхоьллинчу банкаша шайн клиенташна кест-кеста совгIаташ до, ахчанца я сурсаташца.\nХаттар кхолладала там бу иштта, банкашна хIун пайда хуьлу цу кепарчу балхах аьлла, мацах Молла Несарто бина мах ца хуьлу цара беш берг, риба, аьлча а, проценташ яха йиш ца хилча? Амма банкаш а ца юьсу шайна цхьа а пайда боцуш. Иштта, масала, нагахь цхьа клиент машен эца лууш валахь, банко цунна иза лаха а лохий, цхьаьна мехах схьаоьцу. ТIаккха клиентера са а йоккхуш, цунна иза дIаюхку, цунна машен эца кредит даларан метта.\nЦу машенан мах клиенто, хIора баттахь цхьацца дакъа а луш, дIатокху, могIарерчу банкашкахь санна, механа тIехула кхин а проценташ яла а ца дезаш. Йохк-эцар бусулбан динехь магийна хиларна, и хIума шина а агIонна санехь хуьлу. Изза хьал ду цIенош а, гIишлош а эцарца а.\nБакъду, цIеношца дерг билггала Германехь цкъачунна дIанисделла дац. ХIунда аьлча, немцойн низамийн башхаллаш бахьана долуш, банкийн цкъа хьалха цIа оьцуш, юха цул тIахьа иза клиентана дIадухкуш а, шозза пачхьалкхана лаьттах йолу ял яла деза.\nИ бахьана долуш цIенош дохка-эцарца дерг цкъачунна дукха даьржина дац Германерчу бусулба банкинг лелочарна юккъехь. Изза бахьана ду ДовлетмурзаевгIеран доьзал а цкъачунна цIа эцарца сихо ца еш сецна хиларан а. ХIунда аьлча, и низам хийцарх долу хаттар немцойн юкъараллехь а, банкийн инстуташкахь а тоххарехь айдина ду.\nБусулба банкинг махкахь яржарца иза хуьйцург хиларх шеко а яц. ХIунда аьлча, беккъа цхьа бусулбанаш хилла ца Iаш шарIан бух тIехь йолчу банкийн балхах пайда оьцуш берш. ТIаьхьарчу шерашкахь, финансийн кризисаш лелхар бахьана долуш, меттигерчу банкийн системех бIаьрг бедда могIарерчу бахархойн.\nШайн ахча лардайта охьадиллина йолчу ахчанийн институташа иза шеконечу спекуляцешкахь ловза а дина, эххар а дайина хилар бахьана долуш, боллучу а бахамех боьхнарш кIезиг бац Европерчу пачхьалкхашкахь. Цундела дела денна алсам долуш ду меттигерчу бахархошна юккъехь бусулба банкингаца бала кхачар а.


Публицистан Ибрагимовн кхелехь хилла рогIера ладогIарш\nТахана Соьлж-ГIалахь Октябран кIоштарчу суьдехь дIайирзина публицистана Ибрагимов Ризванна тIехь йоьдучу кхелан рогIера кхеташо.\nЦуьнга хеттарш дира цуьнан агIоно а, тIекхойкхучу прокуроро а.\nИбрагимов Ризвана жоьпаш делира, ша историйн таллам бан маца а, хIун Iалашонца волавелла. Дуьххьара бахьан-нохчашна шен орамаш довзийтар а, цуьнца доьзна шайна тIехь жоьпал хиларх кхетор а. Цо аьттехьтIе ца дитира, шена бехке дуьллу, къаьмнашна юкъахь питан даржош ву бохург.\nКийсак а ялийра цо шен книги тIера, ша автор ву аьлла эксперташ зуламе лаьрра йолу. Иза оьрсийн яздархочуьнан националистан Дорманчук Константинан артикал тIера схьаэцна хиларх хьахийна а дац цара, аьлла тидам бира Ибрагимовс.\nКхела кIела валийначу нохчийн историн талламхочо Ибрагимовс цул совнаха хаам бира, шен йозанаш зорбане дахале, ша Iилманан академи а, муфтияте а цхьайолчу министралшка а уььш таллахьара аьлла хьажийнера аьлла. Иштта цхаь моггIа меттигерачу газеташкахь а тIетоьхна арайийлина цуьнан книгаш тIера цхьацца дакъош. ХIета, ма ца лаьрра уьш цхьанна а зулам дахьаш а, питане а,-аьлла тIетуьхира яздархочо.\nИбрагимов Ризван левар цу тIехь дирзина дац. ПIераскан денна дIатеттина кхело рогIера кхеташо.


Инфоурок › Другое ›Конспекты›Конспект урока на тему "Диалоган кепаш"(7 класс)\nУрокан ц1е: «Диалоган кепаш».\nУрокан 1алашонаш: диалогах лаьцна долу хаарш карладахар; диалоган кепех лаьцна хаарш далар, уьш вовшехкъасто 1амор.\nШардар №21,аг1о 17.\nДуьхьал ала хIума доцуш, вист ца хуьлуш, вехха кIанте дIахьоьжуш\nлаьттина кхо корта болу Хожа. Эххар а, доккха са даьккхина, цо аьлла:\n– Со къера ву. Хьо туьйли. Ахь толам баьккхи. Сайн истангах топ а йина,\nдIаваха веза со кхузара.\n–Вуно дика хир ду. И ма дара тхуна дезарг.\n-Ладог1а тексте. Муьлханиг ю диалог?\n-Муьлхачу предложенехь ду авторан дешнаш?(Шолг1ачу).\n-Муха къастийна авторан дешнаш ,реплика?(Авторан дешнел т1ахьа ши т1адам биллина, реплика керлачу мог1анчуьра йолийна,хьалха тире юьллуш,доккхачу элпаца).\n-Муха билгалйоккху реплира ,авторан дешнаш цунна хьалха хилча?Репликина т1ехьа нисделча? Реплика авторан дешнашна юккъехь нисъелча?\nПаччахьо,омра а дина, и ший а ваша шена т1е валаве аьлла.Цо цаьрга диъ х1етал-метал а делла.\n-Х1ун ю дуьнен чохь уггар онданиг а,сиханиг?\n-Х1ун ю дуьненчохь уггар а ерстинарг?\n-Х1ун ю массо а х1уманал к1еданиг?\n-Х1ун ю массо а х1уманал хьоменаг?\nОцу хаттаршна жоп дала кхо де хан елла царна.\n-Дада!И тайниг аса д1акхалла мегий,\nМел мерза хила мега и тайниг-йо1!\nХьажахьа,ва дада, и охьаоьгу,\nАс караэций?Ас тохий з1ок?\nХаджимурадов Вахит «Бабин хьуьнраш».\n– ЛадогIал, Децин бераш, шух цхьамма бепиган цуьрг кхаьллича, вузур варийиза? – хаьттира Децас стоьла гуонаха хевшинчу берашка.\n– Вай... Вацара, дера! – дийладелира бераш.\n– ЛадогIал, бераш. Оцу бепиган цуьрго дам ца дузорх, зингат я кхийолу жима са алмат мацалла лечуьра кIелхьара яккхалур рий цуьнга? – шозлагIа а хаьттира Децас.\n– Яра... – аьлла, Децин къамело ойлане ехира ладоьгIуш Iен бераш.\n-Х1ун 1алашо йолуш дина къамел ду хьалхарчу текстехь?(Х1ума хатта).\n-Иштачу диалоган кепах хаттаран кеп олу.\n-Х1ун 1алашо йолуш дина къамел ду шолг1ачу текстехь?(Олдахаран к1орни гуттар а дагадуьйлуш ду шен дех).\n-Ишттачу диалоган кепах дагаваларан кеп олу.\n-Х1ун 1алашо йолуш дина Децас къамел кхоалг1ачу текстехь?(Бершна беган пусар дар т1едилла).\n-Оцу текстан коьрта 1алашо ю берашна бепиган бусар дан т1едиллар. Ишттачу диалоган кепах т1едилларан кеп олу.\n-Стенах лаьцна дуьйцур ду вай тахана урокехь?(Диалоган кепех).\n-Муьлханаш хир ю урокан коьрта 1алашонаш?(Диалоган кепех лаьцна хаарш шордар).\n-Д1абеша 17-г1а аг1он т1ера хаамаш. Стенах доьзна ду диалоган кепаш билгалйовлар?(Текстан 1алашонах).\n-Муьлха 1алашонаш йолу тексташ телли вай?(Хаттаран, т1едилларан, дагаваларан).\n-Х1ун 1алашо ю дагаваларан текстан?Т1едилларан?Хаттаран?\nШардар № 23, аг1онаш 17-18.\n-Д1аеша хьалхара текст.Муьлха 1алашо билгалйоккху цо?(Т1едиллар).\n-Муьлхачу дашо билгалдо т1едиллар?(Нисде).\n-Д1аеша шолг1а текст.Муьлха 1алашо билгалйоккху цо?(Г1иллакхе вистхилар).\n-Муьлхачу дешнаша билгалдо г1иллакхе вистхилар?(«Бехк ма билла», «Кхин ма висалахь»).\n-Д1аеша кхоалг1а текст.Муьлха 1алашо билгалйоккху цо?(Хаа лаар,дагавалар).\n-Муьлхачу дешнаша билгалдо хаа лаар?(«Хир юй» хаттар даларца).\n-Д1аеша йоьалг1а текст.Муьлха 1алашо билгалйоккху цо?(Хаттар,хаа лаар).\n-Муьлхачу дашо билгалдо г1иллакхе вистхилар?(“Хаза юй» хаттарца).\n-Муьлха тексташ ю уьш?\nШардар№ 25, аг1о 18.\n-Д1адеша т1едиллар. Муха кхочушдан деза шардар?\n-Ойлае! Воккхачу стеган лерам беш,муха дан деза къамел.Уггар хьалха-маршалла хатта, шозлаг1а-цуьнан г1уллакхе хьовса и.кх.д1а.\nV.Керла хаарех пайдаэцар шардар.\n1. Карточкашца болх бо.\n-Д1аеша тексташ. Т1еоьшу хьаьркаш а х1иттош, диалоган кеп къастош,схьаязъе.\nСалманна ч1ог1а езаелира хоккей.\nТ1е а хилла йохкархочуьнга хаьттира цо()\n-Деца()х1ун доьхуш ю хоккей()\nК1ант()куьйкаш ма 1итталахь, йохор ю ахь()-аьлла, цхьа чордо йистхилира йохкархо.\n-Дуьзний хьо()цхьогал?-аьлла н1авло.\n-Тахана санна ч1ог1а дуьзна хилла дац со цкъа а()-аьлла цхьогало.\n-Дало х1инца, ас самукъадоккхур ду хьан()-аьлла,н1аьвло.\nVI.Урокан жам1 дар.\n-Стенах доьзна ду диалоган кепаш кхоллаялар?(Текстан чулацамах доьзна ду. Текстан 1алашоне хьаьжжина билгалйовлу диалоган кепаш).\n-Диалоган муьлха кепаш евзи шуна?\nVII.Ц1ахь бан болх балар.\n2.Шардар № 24, аг1о 18.\nХьекъал доьлла ахархочун даг чу.\nТIаккха цо ойлайина: «Элана ас жовхIар\nа хIунда луш дара? Ас сайн белла дин\nШовхална а хIунда бигийтира? Цо йоI\nелча, йоIах а стенна уьду?» – аьлла.\nХьекъало нускал долчу юхаверзийна\n– Сох бIаьрг кхетча, хьо стенга ведира?–хьаьттина нускало, иза чувеъча.\n– Вайша вовшахкхетча, вовшахкхета\nбезаш ши седа бара. И шиъ вовшахкхеттийла хьажа вахнера со, – аьлла, жоп\n– ХIинца алал Деце, сагIийна цIазамаш\n– ХIинца алал Деце, сагIийна цIазамашлой шуна? Шуна хезний, гиний, баккхийчара «пIераскан буьйса ю тховса» аьлла, сагIа дала дезар хьахош, кертахь я лулахь Iачарна бахьийта сагIин кад кечбеш?\n– Хезна! Хезна! Со вохуьйту мамас, кемпеташ,туьха я шекар дIало олий, – элира жимачу кIанта.\n– Гой шуна, мел хаза ду бусалба нехан гIиллакхаш. СагIа делча, Далла дукхадезар ду шу. Цундела, эрна дIа ца кхуссуш, бепиган цуьрг а, «Делан дуьхьа олхазаршна сагIийна» алий, охьайиллалаш. Дала къобалдийр ду\nшун сагIа. Далла дукхадезар ду шу. Ялсамане дуьгур ду шу цхьана жимачу бепиган цуьрго.\nВсего просмотров: 451772


Лахьан-бутт 08, 2013\nОьрсийчоь -- Спарткана, Шинникана юкъара матч девнаца йирзина, Ярославл, ГIадужу-бутт 30, 2013.\nФутболаца йоьзначу хулиганизмана а, расизмана а шен ма-хуьллу тIе архаш таса гIерта Оьрсийчоь. Оцу пачхьалкхе Ингалс-мехкан зеделларх пайда эцалур бара. ХIунда аьлча, спортера тобанийн ницкъ а, кхечу къаьмнашка болу цабезам а дIабоккхуш чIогIа кхиаме хилла Ингалс-мехкан Iедалш.\n30 шо хьалха дерриг а дуьненахь футболаца йоьзначу хулиганаллица евзаш яра Англи. Цунах «ингалсан цамгар а» олу. ХIетахь дуьйна Англера хьал хийцаделла. Цу пачхьалкхо баккхий кхиамаш баьхна тобанийн ницкъ а, кхечу къаьмнашка болу цабезам а бухабоккхуш. 2018-чу шарахь футболан дуьненан чемпионат тIеэца кечлучу хенахь, шен ма-хуьллу, цу проблемица къийса хьожучу Оьрсийчоьно масала эца мегар дара Ингалс-пачхьалкхан Iедалшкара.\nБоккха ницкъ а, цхьабарт ийшира цу махкарчу полицина а, спортан Iедалшна а, кхелашна а, футболан клубашна а, футболах ловзархошна а, футболан фанаташна а ингалсан футбол цIанъеш.\nСтадионаш юхайира, жIуганийн тIехьажар аттачу даккха а, къепедацаршца къийсам латтон а. Полици хилла мелла шога а, чолхе а. Низам дохийначаргара жоп доьхуш а, андий гIулчаш яьхна. Юкъараллин къепе йохийнарш, масала, церан футболан тоба цIахь ловзучу хенахь стадионе баха йиш йолуш бацара. Царна еза тоба махкал арахьа ловза йоьдучу хенахь а, царна арабовла бакъо ца лора.\nРасизмаца, кхечу къаьмнийн векалшка болчу цабезам долу собар а, доцчунна тIедаьккхира. И низам дохош болчаьргара, бевлла дIабовллалац стадионашка баха йолу бакъо дIайоккху я, прокуратурано къастадо царца дерг.\nПовар Пьяра, Лондонехь туп тоьхначу, дискриминацица къуьйсучу машанийн Футбол Европерчу расизмана доьхьал (FARE) бохучу организацин кхочушдаран директор ву. Шога гIулчаш яхаро, цхьана йоцачу хенахь бен ца къастайо проблема, боху цо. Ингалс махкахь динарг уггур маьIне хIума, кхетош-кхиор а, юкъаралла юкъаозор а дара.\nПовар: «Тхуна билггал хууш дерг хIун ду аьлча, репрессеш еш, низамаш тIеэцар цкъа а ца хуьлу тоъал дика. И фанатийн тобанаш Iамон а, царца кхетош-кхиоран болх дIабахьа а беза. Футболан фанатийн тобанашца болх бан, дикка ахча долу дика проекташ кховдон еза. Цара и низам алсам дохочарца эвсара болх бан беза.»\nИттаннаш юкъараллийн а, гIо-накъосталлийн а организацеш кхоьллира расизмаца къийса. Спортан Iедалша ахчанаш латтадо царна. Цара дакъа лоцу спортан клубийн белхашкахь. Иштта, юкъаийзабо хьалха хилла а, хIинцалера а футболах ловзархой. Хенан йохалла церан аьтто белира, футболан фанатийн лелар хийца.\nДуьненан Футболан Чемпионат йоьдучу хенахь хулиганалла а, расизм а ца хилийта Iалашонца, Оьрсийчоьно Ингалс-мехкан низамех масалла ийцира, баханчу Мангал-баттахь хулиганаллина доьхьал низамаш къобалдеш.\nКарадогIучу шеран Дечкен-баттахь дуьйна болх бан долалур долчу Фанатийн низам цIе йолчу низамца а догIуш, Оьрсийчохь футболан матч йолуш юкъараллехь къепе йохийначу фанатана гIуда тухур ду 15,000 сом барамехь. Къепе йохийначарна тIехь хир ду 160 сохьтехь Iедална белхаш бар а. Стадионе вахар доьхкур ду 7 шарна.\nОьрсийн полици декхар йина аьллар тIера бевллачу футболан фанатийн Iаьржа цIейоза хIоттон. Уьш оьшуш ду, бехкениш билгалбаха видеосистема хIотточу хенахь.\nАмма и низамаш болх бан долаланза дара, баханчу баттахь Оьрсийчохь футболан матч дIахьуш.\nЕвропан футболана урхалла деш йолу UEFA хьукхмато баханчу баттахь Оьрсийчура ЦСКАна гIуда туьйхира, Химкерчу Аренехь ЦСКА а, Манчестер а ловзучу хенахь, Манчестеран ловзархой сийсазбеш маьхьарий хьекхначул тIаьхьа.\nUEFAно дина таIзар рогIерчу цIера матчехь гур ду ЦСКАна, UEFAн чемпионатан лигин турнирехь. Оцу хиламо Ингалс-махкахь йоккха гIовгIа яьккхира. Iаьржа аматахь болчу футболах ловзархоша UEFAна критика а йина, цунна тIедиллира, ЦСКА Европера къийсамашкара дIаяккхар. Шен агIора, Манчестер Ситера кхечу къаьмнийн векалшка болу цабезам тIех бестийна буьйцу, UEFAно дина таIзар дукха шога а ду бохучунна тIехь лаьтта ЦСКА.\nГребби Джед, Расизмана ЦIиен карта Гайта цIе йолчу, расизмана доьхьал хьоьхучу Британера гIо-накъосталлин организацин кхочушдаран директор ву. Оьрсийн Iедалш хIинца а футболан хулиганалла а, расизм а яц бохучу тIегIанехь ду оьрсийн Iедалш, боху цуо. Дуьненаюкъара футболан юкъараллин алсамболучу тIеIаткъамах хьалхаяла Iалашонца цхьа жимма шогуо низам тIеэцна Оьрсийчоьно.\nГреббис бахарехь, Оьрсийчоьнна доьхьал кхоччуш гIулч яккха тарло, иза Дуьненан Футболан Чемпионатана юкъара дIаяккхарна тIекхаччалц. Кхуьуш сингаттам бу, Оьрсийчохь Дуьнена Футболан Чемпионат дIахьучу хенахь, цуьнга хьовса гIур болчу туристийн кхерамазаллин хьокъехь.\nОьрсийчура расизман културано Европерчу Iаьржачу аматера футболах ловзархошка кхайкхамаш бойту, 2018-чу шеран Дуьненан Чемпионатана бойкот йе, бохуш.\nГребби: «Оьрсийчоь санна йолчу пачхьалкхийн хIун гIиллакх ду аьлча, шайн цхьа а проблема йоцу кеп хIоттош гIиллакх ду. Цу агIора хийцамаш байта, цунна кхоччуш дехкарш кхайкхон тарло. Вайна массарна а Оьрсийчура статистика гина. Британера я Европан кхечу пачхьалкхашкара а Iаьржа аматехь болу футболах ловзархой а, фанаташ а, шайн дахар кхерам а лаьтташ, лууш бац Оьрсийчура Дуьненан Футболан Чемпионате баха.»\nИнгалс-махкара хьал хийца долийнарг, Белгехь 1985-чу шарахь Хейзел-стадионехь хилларг дара. Цу стадионо тIеэцнера Ингалс-махкара Ливерпул а, Италерчу Ювентусан а Европан Футболан Чемпионат ерзош дIаяьхьна тIаьххьара матч.\nЮвентусан 39 фанат велира, кхин а 600 фанатан тайп-тайпана чевнаш йира, Ливерпулан фанаташ Ювентусан фанаташна тIехьаьлхича. Шина агIонан фанаташ боькъуш болу пен охьабуьйжира, тIетаттаелла тоба бахаьнехь. Дукхах болу Ювентусан тобан фанаташ цу пена кIелахь бисира. Вуьйш, тIехула уьдучара хьаьшнера. И ирча хилам бахьанехь Ингалс-мекхан футболан тобанашна пхеа шарна дихкира, Европера къийсамашкахь дакъа лаца.


Адамийн бакъонаш ларъяр\n10 декабря в 10:43 (2009 г.)\nКхин а цхьана комиссин хьокъехь Нохчийн Республикехь адамийн бакъонаш ларъяран Векалан дIахьедар 2009-чу шеран 23-чу ноябрехь шуьйрачу хаамийн гIирсашкахь зорбатоьхна Нохчийчухула йолу юкъараллин комисси кхолларан хьокъехь долу дIахьедар. Оцу документана буха, хаам беш ма-хиллара, куьйгаш яздина российски региональни бакъонаш ларъяран организацеша. Тхуна, нохчийн бакъонаш ларъярхошна, хазахета декхар ду аьлла хеталора Нохчийн Республикехь бахархойн бакъонаш ларъярна кхачояран хьокъехь тхайн накъосташа иштта гIайгIа беш хиларна. Бакъонаш ларъяран цхьайолчу российски организацеша Нохчийчухула йолу юкъараллин комисси кхолларан хьокъехь болчу хаамо башха чIогIа хазахетар ца кхуллу тхоьгахь. Цул совнаха, оцу кепара долчу «даккхийчу» дIахьедарша мелхо а цакхетар кхуллу. Хаттар хIутту: хIун ду кхузахь алсамха, даггара цакхетар, кийтарло, даррехь ямартло, я дIахьедарна буха куьйгаш яздинарш кирхьанна тIехьа болчу режиссерийн карахь шайна хууш доллушехь тайнигаш хилла дIахIиттина?\nТIаьххьарнаш кIезиг евзаш йолчу, ма-дарра аьлча, янне а евзаш йоцчу бакъонаш ларъяран организацийн цIершна тIехьа дIалечкъа гIертахь а, цара лелориг сел чIогIа девзаш хиларна, уьш муьлш бу а, Нохчийчохь царна хIун оьшу а хаа гIерта ца оьшу. Нохчийн халкъе болу церан безам шеконаш кхоллайолуьйтуш а бу, гIеххьа кIорда а бина. Iаламат чолхечу хьелашкахь верхIийтта шарахь дахаро Iамийна тхо даггара дог лазар кийтарлонех атта къасто. Кхин а цхьана бакъдолчух а кхетта тхо – оха сатийса ца оьшу тхешан къастийна цхьалхадахаза долу гIуллакхаш тхайна гуонаха долчу «дикачу» дуьнено къастор ду бохучуьнга. Баккъал аьлча, оха лехам беш хIума а дац. И «нийсонан» дуьне тхуна хIумма а декхарийлахь дац. Тхан къастоза долу гIуллакхаш – уьш тхан гIуллакхаш ду. Делан лаамца уьш оха, дуьйцийла йоццуш, къастор а ду.\nТидам тIебохуьйтуш ду Нохчийчухула йолчу юкъараллин комиссехь бакъонаш ларъяран организацийн векалалла. Масала, цунна юкъаяхана шен цигахь алссамчу барамехь Россин ФСИН-н учрежденеш йолуш йолу, шен цигара къасто дезаш долу гIуллакхаш шайн дукхаллин барамца российски бакъонаш ларъярхошна хьовха, дуьненаюкъарчу бакъонаш ларъяран организацешна а тоьар долуш йолу Коми Республика. Изза ала мегар ду сибирски регионах а. Я схьалоцур вай масална Воронежски область. Иза евзаш ю меттигерчу националистически организацийн расистски гучудийларшца. Делахь-хIета, адамийн бакъонаш ларъярехь къасто дезаш долу гIуллакхаш Нохчийчохьчул дукха дацахь, кIезиг доцуш йолчу Россин регионашкарчу накъосташна гIолехь хир дара аьлла хета, уьш къасторна тидам тIебахийтича. ДоггIучуьра аьлча, оцу регионашкахь кIезиг дац Нохчийн Республикан лаьтта тIехь тIеман зуламаш дина долу адамаш а. Оцу зуламхошца доьзна долчунна бакъонан суьдо толам баккхаре кхача хьовса беза цигара тхан накъостий. Цул совнаха, Россин регионашкахь Iаламат дукха ю нохчийн бакъонаш талхоран меттигаш, пенитенционарни системехь нохчийн къомах болчу Россин гражданашна тIехь латтош дерг ца дийцича а. Тхан накъосташна цигахь бу-кх мел оьшу а бан болх.\nГIиллакх-оьздангаллина тIе а доьгIна, Нохчийчухула йолу комиссеш кхоллале хьалха российски региональни организацеш нохчийн бакъонаш ларъярхойх дагайовла мукъана а декхарийлахь яра. Иза цара ца дина, цо кхин цкъа а гойту Нохчийн Республикехь адамийн бакъонаш ларъярна тIехьажийна цара лелош дерг даггара цахилар. Ткъа Нохчийчохь кхоьллинчу керлачу юкъараллин комиссин гIуллакхаш рогIера пиар-кампани хилла доьрзур ду. Баккъал аьлча, и комисси кхоьллина Нохчийн Республикехь адамийн бакъонаш ларъяран хьолах болчу «Кавказски узел», «Мемориал», МХГ, «Граждански гIоьналла», оццу «легионера» кхиерш санна йолчу организацийн хаамашна тIе а доьгIна. Оьшуш яра керла рупор, изза хаамаш керлачу кепара кечбина бовзийтархьама. Цунах йоллу шен ерриг бутафорски «цхьаьнатоьхна мобильни тобанашца» Нохчийчухула йолу юкъараллин комисси кхолларан башха йоккха йоцу къайле. Ткъа оцу комиссина хаамийн хьоста дуьсур ду, хьалха а санна, «шаьш бовзийта ца лиина болу НР-н НПО-н векалш».\nНохчийчохь адамийн бакъонаш ларъяран организацеш хиларан бакъдерг тIе ца лаца гIерта лакхахь цIерш яьхна организацеш. Цуьнан бахьана нохчийн бакъонаш ларъярхоша церан белхан кепаш къобалъеш цахиларх а доллу. Дуккхазза а Iожалла шайна тIехIиттина болчу нохчийн бакъонаш ларъярхошна царначул дика хаьа нохчийн халкъана гIо деш дерг а, зулам деш дерг а хIун ду. Шаьш гIарабаха а ца гIерташ, таьIIина шайн гIуллакх до цара. ДуьххьалдIа тIаьхьарчу хенахь, нохчийн бакъонаш ларъярхой юкъагIортар бахьанехь, паргIатваьккхина бакъо йоцуш сацийна хилла ялх гражданин. Правительственни йоцу бакъонаш ларъяран организацийн векалш Нохчийн Республикан Президентаца Кадыров Рамзанаца цхьаьнакхетаран жамI хилира билггалчу гражданашна компенсацеш дIадалар, билггалчу юьртан бахархошна шайн долахь цIенош дарна лаьттан дакъош къастор, дуккха а гIатташ долчу цIеношна ремонт яр. Нохчийн бакъонаш ларъярхой бахьана долуш хенал хьалха паргIатваьккхина РФ-н УФСИН-н Нохчийн Республикехула йолчу учрежденешкахь шайна тоьхна хенаш йохуш хилла 300 сов стаг. Ткъа оцу учрежденешкахь Россехь тоьлашха долу хьелаш кхоьллина. ТаIзарш динарш Россин кхечу регионийн дукхах йолчу учрежденешкахь йоцуш йолчу производствехь гIуллакх деш бу. Иштта бакъдерш дуккха а дало йиш ю. Ткъа Нохчийн Республикан бахархойх чубоьхкинчарах маса стаг хенал хьалха паргIатваьккхина, Нохчийчухула йолчу юкъараллин комиссина юкъа дIаязбеллачу бакъонаш ларъярхоша гIо а деш?\nНохчийн бакъонашларъярхойн ницкъ кхечира Iедалшца, ша аьлча,\nбакъонашларъяран органашца цхьаьнагIуллакхаш дар вовшахтоха. ТIаьххьарчаьрца барташ а бина цхьаьнагIуллакхаш даран хьокъехь. Iедалшна дуьхьал а ца бовлуш, ткъа цаьрца цхьаьнагIуллакхаш даран некъах пайдаэцар бахьанехь церан ницкъ кхаьчна республикан бIеннаш бахархошна гIо дан. Нагахь цхьаннан цунна тIе тидам баханехь, цунах дерг довза ерриг таронаш йолуш ю. Нагахь Россин регионашкарчу тхан накъосташна Нохчийчохь адамийн бакъонашца долу хьал баккъал а довза лаахь, данне а оьшуш дац республике дахкархьама «цхьаьнатоьхна мобильни тобанаш» вовшахъеттар. Цхьаьнакхета шайна гражданашца, бакъонаш ларъяран организацешца, Iедалан векалшца, я Нохчийн Республикехь адамийн бакъонаш ларъяран Векалан хIора шеран докладаш тIехь дерг хIун ду мукъана а хьовса. Оцо таро хуьлуьйтур яра Нохчийн Республикехь билггалчу адамашна билггал гIо дарна бакъонаш ларъяран организацийн ницкъаш цхьаьнатоха.\nИза ца дахь, муьлххачу а комиссин хиндерг, лакхахь цIе яькхинчун а тIехь, хьалха дуккха а барамехь Нохчийчухула хиллачу виртуальни комиссешна хилларг ду – хаамийн гIирсашкахь жимма гIовгIа йинчул тIаьхьа йицъялар.


Москвара арахьарчу гIуллакхийн министраллан гIишло\nКIиранан дийнахь, Охан-беттан 18-чохь, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло тIекхайкхинера шайн пачхьалкхера Чехин Республикан посол Пивонька Витезслав. Прагерчу Оьрсийчоьнан дипломатин миссица мостагIаллица лелийначунна дуьхьал шаьш протест кхайкхош хиларх дIахаийтина цуьнга.\nПивонька Витезславе хаам бина, Москварчу Чехин векалтера 20 белхахо шаьш "персона нон грата" дIакхайкхорах. Тахана, Охан-беттан 19-гIа де чекхадалале Оьрсийчоьнан дозана тIера дIабаха безаш бу уьш.\nДе хьалха Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллас дIахьедира: "Чехин Iедалхоша цкъа а ца хиллачу кепара сацам тIеэцна, Оьрсийчоьнан векалтан 18 белхахо махкара аравоккхуш, Врбетицерчу тIеман базан гIишлошкахь динчу лелхийтаршна оьрсийн къайлаха сервисаш бехке ю аьлла, тешалла доцучу, шайггара кхоьллинчу бахьанашца. Абсурде хIума ду, хIунда аьлча, динчу лелхийтаршна Чехин Iедалша хьалхо бехк тIебожийнера оцу гIишлойн урхалла дечу фирмашна", аьлла.\nШаьш дуьхьал жоп лур ду аьалла, хаам бира Оьрсийчоьно Чехин пачхьалкхан урхалле, "вайн шина пачхьалкхна юкъара эвсара кхиаме йолу юкъаметтигаш йохорах доллу жоьпалла оцу провокаци йинчарна шайна тIехь дуйла дIахаийтархьама" аьлла, билгалдаьккхина Оьрсийчоьнан МИД-ан дIахьедарехь.\nЧехехь жигара дийцарш ду долийна, Оьрсийчоьнан къайлаха сервисаш динчу лелхийтаршна бехке хиларх бинчу хаамашна тIехула. Оьрсийчоьнехьа узуш къамелаш дарца гоьваьлла Чехин президент Земан Милош, хаам барехь, тIетайна Iедалхоша лелочунна, ситуацех цхьа а комментари а ца луш.\nКху деношкахь Чехин премьер-министро а, арахьарчу гIуллакхийн министро а дIахьедира, 2014-чу шеран ГIадужу-баттахь а, ГIуран-баттахь а Врбетицехь герзаш кхобучу меттигехь лелхийтарш дарна Оьрсийчоьнан къайлаха сервисаш гунахь ю аьлла. ХIетахь ши стаг вийра оцу лелхийтаршкахь. Чехино арабоху бахархой, чIагIдарехь, къайлахчу сервисийн белхахой бу.\nОьрсийчоьнан агенташа йинчу диверсех Евробертан пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министрийн кхеташонехь дийцаре даккха Iалашо хиларх дIахаийтина Чехино. Прагана тIетайна цуьнан агIончаш - НАТО, шайлахь Американ Цхьанатоьхна Штаташ а йолуш.


Шайн къомана депортаци йина Де дагалоцуш даймахка хьажахIотта веанера 60 месхета-турко\n84 шо долчу Караев Вахитна – иза Самцхехь – Джавахетехь - вина ву – дика дагадогIу, Гуьржийчуьра шен нах бохийна де.\n«Тхан юьртан цIе Крыман яра. Iай, машенаш чу а диттина, Зигило юьрта дигира тхо. Цигахь цIерпошта хийшийра, вагонаш чохь бархI-бархI доьзал бара. КIиранашкахь дIаихира Юккъерчу Азе», - дуьйцу Караевс.\nКIадо еш деъначу Хрушев Iедалан заманахь Вахит а, дукхахболу месхета-туркой а Гуьржийчоьнна герга йолчу Азербайджане дехьабевлира баха. Моьттура царна шаьш даймахка дIакхалхор ду цкъа мацца а. Амма ца нисделира иза Советан Iедал долуш. Я цул тIаьхьа а ца нисделла.\nТуркойн гара ду месхета-туркой. Гуьржийчуьрчу Месхете хевшира Iосмалойн пачхьалкхо гуьржийн мохк дIалаьцча.\nСталинан омрица 1944 шарахь Гуьржийчуьра бохийра уьш а, цаьрца цхьаьна эрмалой-хемшилаш а (бусалба къам), курдой а, кхаракалпакаш а. Хьовсийра Узбекистане, Казахстане, ГIиргIазойчу. Оццу хенахь бехира шайн мехкех нохчий, гIалгIай, кхарачой, балкхарой, гIирма-гIазалой, Идалца беха немцой, кхидолу къаьмнаш. Амма и массо а къаьмнаш цIадерзош, шаьш болччу битира месхета-туркой.\nI989 шарахь Узбекистанехь талор дира оцу къоманна бухарчу бахархоша, иттаннаш эзарнаш царех охьаховшийра Iедало Краснодаран махка, Азербайджане, Украине. Ткъа Гуьржийчу юхабахка аьтто ца баьлла депортацин 50 шерачохь 2000 доьзалан бен.\n2007 шарахь месхета-туркошна репатриаци еш низам арахийцира Гуьржийчоьно – бакъо яра церан 2010 шо тIекхачале даймахка юхадерза бакъо еха. Амма чуделлачу 15000 дехарх тIеэцнарг дац 5000 бен. Ша-кепара мехкан вахархо вен паспорт делла 400 туркочунна. Кхиболчийн аьтто ца баьлла гуьржаша доьху документаш гулдан.\nАх миллион месхета-турко веха дуьнентIехь: Казахстанехь, Оьрсийчохь, Туркойчохь, Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь, Азербайджанехь.\nГуьржийчу ваха 60 шен къоман стаг кхайкхинарг ву Алиев Жавид, месхета-туркойн Оьрсийчуьрчу «Ватан» («Даймохк») юкъараллан лидер. Оцу пачхьалкхо шаьш чу ца дуьту боху эладита дижорхьама йинера шаьш шайн визит, боху цо.\n«Гуьржийн парламенто 2007 шарахь тIеэцначу репатриацин низамах «цIа ца дохкуьйту омра» аьлла цIе тиллинера наха. Царна шаьш кхуза дуьтур а дац моьттура», - дийцира "Кавказ.Реалиига" Алиевс.\n2010 шарахь кхачийна дуьйцучу низаман ницкъ. Цо вуно дукха документаш доьхура, цIийца уьш лаьхкинчу Узбекистанера а тIехь.\n«Делахь а, бу аьтто луучунна Месхета юхаверза, амма оцу аьттонах пайдаоьцурш кIезиг бу. Гуьржийчоь чIогIа хийцаелла. Цхьаболучийн кхетам хьалхалерраниг бисинехь а, Европан кхетам берш алссам бу, месхета-туркой цIаберзарна тIера бу дукхахберш», - боху юкъаралхочо.\nМахка хьажахIотта баьхкинчу туркошца къамелдеш мухIажирийн а, махкахь дехьа-сехьа баьхначу нехан а тергоечу министраллан векало Асатиани Русудана дуккха некъаш бу цIаберза луучу нехан, элира.\n«Цхьаммо а ца доьхку цIа эца а, мехкан вахархо хилла, охьахаа а, массеран а йолу бакъо а йолуш ваха а», - аьлла хета Асатианина.\nДаймахка хьошалгIа баьхкинчех цхьамма бохура, гуьржаша луш болу аьтто эрна бовш бу, ахча деза юхабахка луучу нахана хIусамаш нисъян а, баха ховша а, Азербайджанехь доьхкинчу цIийнах луш долу ахча тоьар дац Гуьржийчохь дIатарвала.


Стунйиша лачкъийнарг маьршаваьккхина ГIалгIайчохь\nШен стунйиша Алиева Елизавета лачкъийна аьлла кху Iай 6 шо хан а тоьхна набахте хьажийна ГIалгIайчуьра Евлоев Мухьарбек маьршавалийтина аьлла, хаамбина "Кавказ.Реалии" портале "Бакъонан инициатива" организацин векалша. ГIалгIайчуьрчу цхьана хьостано хаийтина и информаци бакъонашларъярхошна. Стенгахь ву Евловца декъахь хилла аьлла, 5 шо хан тоьхна Парагульгов Мурад цкъачунна хууш дац организацин векалшна.\nХьалхо шен сайтан агIонаштIехь "Кавказ.Реалии" ресурсо дийцира, АлиевгIеран йижарех Елизветех а, Маремах а. Марем Евлоев Мухьарбекехь марехь яра. 2015-чу шеран аьхка Марем еддера цIера, цIийндас къиза еттар бахьана долуш. Герзаца болчу Евлоевн гергарчара машен чу а тоьхна, стенга буьгу а доцуш, къайла баьхьнера Мареман йища Елизавета а, цуьнан цIийнда а. ТIаьхьо маьрша даьккхира ший а. Елизаыветас Iедале латкъам бинера, амма терго йоцуш дитира цуьна арз.\n2015-чу шеран гурахь Марема далхийра шен йише, шен цIийндас Евлоев Мухьарбека шена тIехь латточу Iазапах. Цул тIаьхьа яйна, тахханалц хабар дац Мареман. Ши кIира даьллачул тIаьхьа бехктакхаман гIуллакх айдира, Марем йийна аьлла. Амма тахана а гIуллакх дерзаза ду.\nЕвлоев Мухьарбек Iедало маьршаваккхарца кхераман зил тIехь ду Алиева Елизаветин а, цуьнан гергарчийн а дахар аьлла "Бакъонан инициатива" организацин бакъонашларъярхоша.


Путинна а, цуьнан ражна а дуьхьал эшарш гулйеш ю цхьана албомехь\nОьрсийчоь -- Путин Владмир, 14Стиг2013\n2011-чу шарахь ГIура-беттан 4-чу дийнахь Пачхьалкхан Думе харц харжамаш хиллачул тIаьхьа Оьрсийчохь юьйлаелира иттаннаш эзарнаш наха дакъа лоцу дуьхьалонан акцеш. 2012-чу шарахь Зазадоккху-беттан 4-чу дийнахь, Путин Владимира толам а боккхуш, президентан харжамаш хиллалц яхйелира уьш.\nЦу юкъана язйина ю хIара йиш музыуканто Попов Сергейс.\nШа президент хIоьттинчул тIаьхьа оппозицин боломан лаг къовла волавелла Оьрсийчоьнан президент хIинца а сецна вац. Дуьхьалонан акцешка арабовлу нах сихонца дIахьо полицино. Адамийн маршонаш а, дош ала йолу бакъо а гатйеш низамаш тIеэцна Путинана лаам сихонца чекхбоккхучу Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутаташа.\nОфициалан пропагандо мостагIий бу аьлла дIакхайкхийна бу жимма а адамаллан ойла йолу нах. Суьдаш тIеоьцу сацамаш а бу политкан бух болуш.\nЦу хьолехь 2012-чу шарахь дуьхьалонан болам гIелбелча гучуелира «КIайн албом» аьлла цIе тиллина йолу Путин Владимирна а, цо хIоттийначу Iедалан ражна а дуьхьал йолу эшарийн гулар. Таханлерчу дийнахь цу юкъахь ю 300 гергга йиш.\nОппозицин агIончашна гIортор еш бара цхьаболу яздархой а, артисташ а, поэташ а. Ткъа дукхах болу эшаршлакхархой юьстах бисинера цу гIуллакхана.\n"КIайн албом" вовшатхоьхначу Липинский Александр дийцарехь, иза арахецарца кхочуш бина и кхачамбацар.\nЛипнинский: - "КIайн албомо" кхоччуш дIакъовлур ю и кIайдарг. Иза тхан Iалашо а ю. Музыкан уггаре а хьалхара Iалашо ю юкъараллан климат могаш дар а, сирла ойланаш кхоллар а».\n"КIайн албомана" юкъахь дакъалоцуш бу гIарбевлла болу эшаршлакхархой. Царах ву, масала, президентан Путин Владимирна юьхьадуьххьал критика ян ваьхьна волу ДДТ тобан куьйгалхо Шевчук Юрий. "КIайн албомана" юкъахь ю цо язйина «Маршо» цIе йолу йиш.\nПутинна дуьхьал йолчу хьалхарчу эшаршна юкъахь ю музыканто Обломов Василийс а, журналисташа Парфенов Леонида а, Собчак Ксенияс а лекхна хIара йиш а.\nМузыкан критик Троицкий Артемий а ву оппозицин боламан хьалханчех цхьаъ. Иза юьстах ца висина «КIайн албомана».\nКапитан Кенгуру олучу тобано локху хIара йиш.\nТкъа хIара Рабфак тоба ю.\nКIайн албоме ладогIа аьтто бу интенетехь кхун адресца: www.soundcloud.com.\nПутинна гIортор йина Германерчу бизнесхоша\nОьрсийчоь йовза лаахь, хьажа цуьнан...мидалшка\nФСБена сема хилар тIедиллина Путина


Калининградехь гIуда тоьхна эскархошна-дагестанхошна. Деза лоручу хи чохь мачаш йиларна\nКалиниградерчу Iиса Пайхамаран килсанна уллехь, дезачу хин хьоста чохь, мачаш йилинчу Балтин хIордакеманийн декъан эскархошна таIзар кхайкхийна меттигерчу тIеман гонан кхело. Дагестанера волу Сайханов Расул а, Магомедов Джамалуддин а ву дин лелочарна халахетар дарна жоьпе озийнарг, яздо "Коммерсанто".\nБехканна къерахиллачу Сайхановна тоьхна 100 эзар сом гIуда, ткъа къарвала ца хIоьттинчу Магомедовна – 200 эзар. ШолгIачо ша "мачаш ченах цIанъеш бен вацара", шена ца гира хьостанна тIехула кхозу икона, аьлла. Цо чIагIдарехь, ца гина цунна шеца эскарехь волчу Караханов Азада видео йоккхуш а. Шена ца хаьара охьадогIу хи "деза" дуйла, аьлла цо.\nГовзанчашна эскархоша динчуьнца карийна уьш "дин лелочу нахах ца бешаш хьовзар", боху "Медиазонас".\nСацам тIеоьцуш кхело тидаме дехкина таIзар кIаддеш долу хьелаш: бехкечара нах шайна къинтIерабахар а, килсанна сагIадар а.


Шена суьдхочунна а бале даьлла Осмаевн дов\nДечкен-бутт 19, 2013\nУкраина -- Путин вен кечамбеш хилла аьлла, лаьцначу Осмаев Адаман кхел йоьрзучу кхаьчна, Одесса, 12Чил2011\nУкраинехь йоьрзучу кхаьчна Путин Владимир, Оьрсийчоьнан куьйгалхо, вен араваьлла хилла бохуш жоьпе ийзочу нохчочун, шелахочун Осмаев Адаман кхел. Талламчел башха, нийсонехьа къасталуш йоцчух тера ду кхел а – цо беша болийначу сацамо бакъдо иза вуьззина бехкехилар.\nОдессерчу Приморски кΙоштан кхело Осмаев Адам террорхойн тобан декъашхо а, цигарчу Тирасполан урамехь дахначу шеран Чиллан-баттахь эккхийтар дарна бехке а хиларх болу шен сацам дIабеша болийна.\nХΙетахь оцу бохамах велира 26 шо долу нохчо Мадаев Руслан, чевнаш хилира Казахстанера схьаваьллачу Пьянзин Ильяна – иза хΙеттехь лецира меттигерчу кхерамзаллин урхаллан. Бутт гергга хан яьлча лецира Осмаев а.\nЦул тΙаьхьа ницкъахоша дΙакхайкхийра, шаьш а, оьрсийн коллегаша а Путин Владимир - оцу хенахь Оьрсийчоьнан премьер-министр а, президенталле кандидат а вара иза - вен араяьлла тоба Ιораяьккхина аьлла.\nТеракт ян кечлуш вара ши нохчо а, оьрсий а бохург тΙечΙагΙдеш бу хΙинца кхело дΙабеша болийна сацам а.\nИза 73 агΙонах лаьтта. Сацам боьшуш сахьт сов хан яьлча, прокурора Зайцева Аннас, суьдхо къадъелла-бодъелла хилар а гина, дийхира кхел цхьана ханна юкъахъяккхар. Оцунна резахиллачу суьдхочо тΙебогΙучу беттан 4-гΙачу дийне дΙатеттина кхелан белхан рогΙера де.\nАмма хΙинцале кхело довзийтинчу сацаман декъо гойту Осмаевна нехан бахам талхорал а, оьккху коьчал лелорал а совнаха бехкаш а буйла тΙехьарчош.\nСацаман кийсиг: «2011-чу шеран ГΙуран-бутт бовш Осмаевца скайпехула зΙенебевлла бевзаш боцу Кавказ Имаратан Туркойчохь беха векалш, цара цунна тΙедожийна Одессехь петар лаца а, цига вогΙуш волу ши стаг тΙеэца а – Мадаеввий, Пьянзинний. Цара Оьрсийчохь лелхийта езаш хилла массех экономикехь башха йолу меттигаш. И ши стаг лелхарш дан Ιамон декхаре вина хилла Осмаев. Мадаевс Осмаев а, Пьянзин а резавина Оьрсийчоьнан Ιедалан куьйгалхо Путин Владимир воьш терроран акт ян».\nБехкбилларан дехкарш ду, аптекашкахь а, туьканашкахь а бухкучу муьлхачу гΙирсах, молханах бохкура Осмаев а, цуьнан накъостий а эккхийтар дан дуьйцуш. Ондда оьккхург а кечйина, иза мобилан телефонца оьшшучу меттехь, оьшшучу сохьтехь эккхийта бахкара уьш, боху сацамо.\nОсмаев Адаман цΙийннана Окуева Амина тешна ю кхелан дайша кхоьллинарг туьйра бен а дацарх.\nОкуева: «И сацам цхьана декъазчу детективан дийцарх тера бу. Кхерамзаллин урхалла, йозанан экспертизаш а еш, Осмаевца цхьаьна Пьянзин а левечу меттана – ткъа иза дина а дац – Ιаьнан суьйренашкахь и аьшпаш кхуллуш Ιийча санна хетало».\nОсмаев Адаман адвокат Черток Ольга кхеташ яц оццул дукха галморзахе хΙуманаш стенна ду девнан дуьхехь. Иза, масала, цецъюьйлу, тешийн могΙара дΙа стенна ваьккхина яьгначу чоьнаш чохь массо а пенаш тΙехь цхьабосса цΙеран ларш яра баьхна цΙеяйъархо – оцу тешо гойтура, боху адвоката, петар чохь эккхийтар ца динийла. Кхелан сацамо Осмаев во оьккху коьчал яр хьехнарг а. Ткъа Черток Ольгас, графологаша билгалдаьккхина бомба муха йо яздинарг Пьянзин вуйла, боху.\nЧерток: « Стагна тΙехь мел гΙело ян еза, хьовсийша, цо ша ца динарг а шена тΙеэццал»\nВорхΙ бутт бу ша а, кхечара а Осмаевна теΙхь низамо магош йоцу гΙело йо бохуш, орца доху, амма теллина а дац тхан аьрзнаш, тΙаьххьара кехат ас оцу хьокъехь пачхьалкхан прокуроре кху деношкахь а яздина, бохура адвоката Черток Ольгас.\nСуьдхо къадъялар коьрте а эцна, юкъахбаьлла болх кхело дΙахьор бу Чиллан-беттан 4-гΙачу дийнахь.\nОсмаев Адаман кхелехь


26 ноября в 16:31 (2009 г.)\nНохчийн Республикан культуран министраца, «Вайнах» ансамблан исбаьхьаллин куьйгалхочуьнца, Россин Федерацин халкъан артистаца Музакаев Дикалуца интервью Музакаев Дикалу вина 1960-чу шеран март беттан 24-чу дийнахь Казахстанан Целиноградски областан Романовка юьртахь. 1975-чу шарахь цо чекхъяьккхира Серноводскера юккъера ишкол. Цул тIаьхьа дийшира Соьлжа-ГIаларчу культуран-серлонан училищехь. 1986-чу шарахь тIехдика дешарца чекхйоккху Культуран Москвара пачхьалкхан институт. Цигахь караерзайо балетмейстеран-хьехархочун говзалла. Къинхьегаман некъ болийра 1976-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн «Вайнах» цIе йолчу хелхаран пачхьалкхан ансамблан солист волуш. Институт чекхъяьккхинчул тIаьхьа оцу ансамблан балетмейстер хуьлу цунах.\n1992–1996-чуй шерашкахь болх бо халкъан хелхарийн «Нохчо» ансамблан директор а, коьрта балетмейстер а волуш.\n– Дерриг дуьненахь евзаш йолчу «Вайнах» ансамблан 70 шо кхаьчна. Кхана-лама пачхьалкхан тIегIанехь цунна лерина даздарш а хир ду.\nОцу юбилейна иштта шуьйра кечамаш бар ларамаза дац. «Вайнах» ансамбло хIун маьIна леладо нохчийн къоман культура кхиорехь?\n– И маьIна билгалдархьама тоьар ду оцу ансамблехь хьалакхиъначу культуран гIуллакххойн, гоьбевллачу артистийн цIерш яьхча а.\nДраматически театр дIакъастийча, искусствон ерриг жанрашкахь баьхна кхиамаш «Вайнах» ансамблан цIарца боьзна бу (хьалха цуьнан цIе «Нохч-ГIалгIайн хелхаран а, эшаран ансамбль» яра). Дуьненна а вевзаш волу хелхарча, СССР-н халкъан артист, Социалистически къинхьегаман Турпалхо Эсамбаев Махьмуд хIокху ансамблехь хьалакхиъна ву. Кхин а цIерш яьхча: Айдамирова Марем, Дагаев Валид, Дакашев Ваха, Ганаев Олхазар, Магомедов Султан, Димаев Iумар, Шоипов СаьIид, Сардалова Зулай, Эдисултанов ШитIа, Дидигов Билухьаьжа, Ахмадов Рамзан, Элимбаев Тапа, Мальцагов Докка, Дидигов Мохьмад, иштта кхин а, кхин а. Иллиалархой, эшаршлакхархой, хелхарчаш, балетмейстерш. Ларамаза дацара хьуна ас церан сийлаллин цIерш цаяхар. Шайн цIершца цхьа а эпитет, сийлаллин цIе ца ялийча а, бевзаш, вайн культурехь шайн бIаьрла лар йитина нах бу уьш. «Вайнехан» беркатана ду кхиамца болх беш Пачхьалкхан эшарийн, хелхарийн «Нохчо» ансамбль, ткъа иштта берийн ансамблаш «Даймохк», «Башлам» хилар. Царех хIора а хIинцале кхиъна дуьненахь а шайн цIе яккхийта. Иштта цIе яккха еза Москвахь йолчу Эсамбаев Махьмудан цIарахчу искусствийн ишколан а. Оцу ерриг кхоллараллин коллективийн куьйгалхой «Вайнехан» ишколах чекхбевлла бу.


Торшин вийна, Висмурадов лазийна...\nНохчийчоь -- Байкерийн гайтам, 2015\nНохчийчохь Невр-кIоштахь некъа бохамехь вийна «Альфа» олучу лерринчу тобан хьалханча хилла волу Торшин Юрий. Ткъа Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан гIаролхойн хьалханча Висмурадов Абузейд лазийна ву.\nТоршин вийна, Висмурадов чов хилла ву...\nНохчийчохь Невр-кIоштахь некъа бохамехь вийна «Альфа» олучу лерринчу тобанан хьалханча хилла волу Торшин Юрий. Цуьнах лаьцна хаам бина цу тобанан ветеранийн сайт тIехь.\nТоршин хилла Harley-Davidson олучу кхо чIурга йолчу мотицикална урхалла деш, цунна хьалха йоьду мотоцикал хаьрцаш аьлла, хаам бина "Российская газето", Нохчийчурча орцаллин министраллана тIе а тевжуш. Цу хаамца баш кхеташ дац хилларг хIун ду.\n"Кавазский узел" сайто дийцарехь, Торшинца некъа хьовзам хилла «Ахмат» латархойн клубо вовшахтоьхначу хехкадаларшкахь. Оццу хьостано дийцарех, оцу некъан хьовзамехь лазийна Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнан гIаролхойн хьалханча Висмурадов Абузейд.\nОццухьостано бинчу хаамца, карарчу хенахь Кадыровн юххера стаг лоруш волу Висмурадов Соьлж-ГIалахь клиникехь охьавиллина ву. Хьал во хиларна иза Москох дарба дан вига аьтто бац цкъачунна бохуш хаам бо "Кавказский узело". Висмурадовца лазийна кхин цхьа стаг. Иза ву спортхо Бибулатов Мохьмад. Полици толлуш ю хилларг.\nОьрсийчура зорбан гIирсаш хаам бо Торшин Юрий Брянскехь 1958 шарахь вина хиларх лаьцна. 1982-чу шарахь иза юкъатоьхна хилла Советан пачхьалкхехь КГБ-но кхоьллинчу «Альфа» цIе йолчу лерринчу герзан тобанна.\nИ стаг хилла ОвхIанистанехь а, Къилбаседа Кавказехь а тIом бина. Бесланехь тIемалоша дIалаьцнаxe школана а, Дубровкехь дIалаьцначу театрана а штурм йинарг а ю цу стага куьйгалла дон тоба. 2000-чу шарахь и болх битина хилла Торшина. Ткъа 2015-чу шарахь дуьйна иза вара Нохчийн республикан куьйгалхочуьнан хьехамча.\nОьрсийчура Nation News сайто, Нохчийчура "Ночные волки" тобан хьалханчина Мутаев !аьлвина тIеа а тевжаш, иштта хаам бо: "Торшин ши чIург йолчу мотоциклна тIехь вара, коьртахь шлем а йоцуш. Иза цIеххьана мотоцикл сацо гIоьртира. И бахьана долуш охьавуьйжира иза. Цунна тIехьа вогIуш вара "Терк" лерринчу тобан хьалханча Висмурадов Абузайд. Иза а саца гIоьртира, разваьлла уллехула вала гIоьртира, амма иза тIехула велира Торшинна.\nNation News сайто хаам бо Торшин оццу маьIаргонна велла хиларх лаьцна. Висмурадов дарбан хIусаме вигина.\nОьрсийн мотоциклш, басарш а хьаькхна, Украинин байракхах тарйина гуьржаша\nНохчийчура байкершна мотоциклаш оьцуш доьхкина ахча мича хьажо мегар дара?\nМотоциклийн метта - нохчийн дошам\nНохчийчохь флешмоб а, митинг а ю дIахьош


Оьрсийчоьнан тIеман министро дахьедина Цхьанатоьхна Штаташ Iаьржачу хIорда чохь хилар провокаци ю\nНАТО-н хIордкеманаш Iаьржачу хIорда чохь тIеман Iаморашкахь\nОьрсийчоьнан тIеман министра Шойгу Сергейс провокаци ю аьлла, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн ТIеман ХIордан Ницкъаш Iаьржачу хIорда чохь хилар, америкахойн кхин а цхьа хIордкема стратегин хишка кхаьчначул тIаьхьа.\n"Иза тхо зен гIортар санна хIума ду, мел кийча ду тхо, мел кхачо йолуш кечйина оха Iаьржачу хIордан бердаца лардаран система", - элира Шойгус пачхьалкхан телевизионе Лахьан-беттан (ноябрь) 7-хь.\nШойгус элира изза до кхечу пачхьалкхаша а, амма цIе ца яьккхира билггала цхьана а пачхьалкхан. Мангал-баттахь (июнь) Оьрсийчоьно дIахьедира, доьхнарг ца хилийта варе деш герз кхоьссира шаьш ГIирмин хишкахула чекхдолучу Британин тIеман-хIорда кеманна, аьлла.\nIаьржа хIорд юкъаметтигаш гIоьртина латтон меттиг ю Кремлан а, Малхбузен а, Оьрсийчоьно ГIирмана аннекси йинчул тIаьхьа. Оцу гIулчо аьтто бира Оьрсийчоьнан ахгIайренан Iаьржачу хIордан бердаш шен Iуналле эца.\nДукхахйолчу пачхьалкхаша къобал ца йина Оьрсийчоьно йина аннекси, цара хIинца а бакъо йоьху Украине ГIирмаца долчу хишкахула шайн хIордан кеманаш чекхдовларан хьокъехь.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташа куьйгалло дечу тIеман альянсан, НАТО-н, декъашхойн доза ду Iаьржа хIордаца. Царна юкъахь ю Румыни а, Болгари а, Туркойчоь а. Цхьанатоьхначу Штатийн даттагIаллин пачхьалкхаш, Украина а, Гуьржийчоь а, ю Iаьржачу хIордаца доза долуш.\nЦхьаьанатоьхначу Штаташа Iаьржачу хIорда чохь тIеман Iамораш дIахьо шен бертахошца а, партнерашца а, ткъа иштта рожехь гӀаролла до хIорда чохь.\nШойгус элира, Лахьан-беттан 4-хь Iаьржачу хIода чу деанчу Американ Цхьаьнатоьхначу Шатийн 6-чу флотан USS Mount Whitney хIордкеманна тидам беш ю Оьрсийчоь аьлла.\nАмерикан Цхьанатоьхначу Штатийн ТIеман ХIордан Ницкъаша дIахьедина USS Mount Whitney хIордкемано Iаьржачу хIорда чохь дIахьучу операцеша гойтург ду Цхьанатоьхна Штаташ а, НАТО а оцу регионах жоьпалла долуш хилар.


Берашкара даьллачух жоп доьху дай-наношкара\nЛахьан-бутт 02, 2017\nНохчийчоь -- Соьлж-ГIаларчу цхьаьнакхетарехь. 11.02.2017.\nБерийн зуламех жоп доьху дай-наношкара\nКегирхой кхетош-кхиоран болх жигара дIабоьдуш бу Нохчийчохь. Цу хьокъехь рогIера цхьаьнакхетар дIадаьхьира еарин дийнахь кегийрхойн министерствохь. Лаккхарчу Iедалера векалш а болуш, иза цхьанатоьхнера нохчийн юкъараллин гIуллакхъхоша. Иштта цига шайна лаамца баьхкинера Шема дIабаханчеран наной. Царна лиънера, шайн берашкара даьлларг довзийта.\nХьехамашка ладогIа гулбинера цхьацца лаккхарчу дешаран кхерчашкара кегий нах а, зудабераш а. Ша вистхуьлуш динехула Iедалан департаментан куьйгалхочо Абазов Рустама дIакхайкхийра, гал а ваьлла, нийса ког ца баьккхинчунна низамо магош долу таIзар дина а ца Iаш, цуьнах жоьпалла дена-нанна а тIехь ду аьлла.\nАбазов: «Айфон чохь ваьллачу стагана турпалхо веза. Иза царна караво Шемахь хиъна Iаш. Цо цуьнан коьртана Iаткъам а бо, тIаккха цо магадо шен да а, нана а ден а. Дас-нанас ца деш долу Iуналла ду иза. Ас а, вай а дина цаьрца къамел. Вайн ворхIе дас а, церан ворхIе дас а шайн бераша динчух жоп луш схьадогIуш ма ду даима а».\nИ кхеташо дIахьочу журналиста, бакъонашларъярхочо Саратова Хедас халахетарца билгалдаьккхира дукха хан йоцуш Шемара Iедало цIа балийначу зударех цхьанна а ца лиъна аьлла оцу кхеташоне бахка. Иза цара баркаллин метта дан дезара, бохура цо. Иштта хаам бира Соьлж-ГIалара цхьана колледжера масех дешархо а, терроран тобанашца уьйраш ю аьлла дIалаьцна хилар.\nЦуьнах дерг муха ду дийцира оцу колледжан векало. Цо а билгалдаьккхира массо а хIуманна ден а, ненан а бехк хилар.\nКолледжан векал: «И бераш доьшучу хенахь дигина дац. Уьш мукъачу хенахь дIадигина ду. ЧIогIа дикачу доьзалера бераш а дара уьш. Цхьаьннанда зуькрехь-зератехь а ву. Вайн дай-наношна моьтту бер чохь хилчхьана кхерам бац. Дас-нанас бохург мостагI а тарлой, цара бохург тидаме а ца оьцуш, интернетехь бохучух теша».\nОцу кхеташоне баьхкинчу наноша а къамел дира микрофон кар-кара а луш. ХIораммо шен-шен бохамех дуьйцура. Варийлаш, Iеха ма лолаш, элира хIокху зудчо.\nШема дIаяханчу йоьIан нана: «Хьовсал хIокху суьрташка. Цхьанна а йоьIан, цигара цIа балийначеран бIаьргаш чохь синкъерам бац шуна. Тахана тхо наной, цкъа а хIун ю ца хиинчу интернетехь дохкуш ду шуна, тхан бераш-м дац теша уьш бохуш лоьхуш. ХIора беран юьхь-сибат гича, тхайниг дуй теша иза бохуш лелаш ду шуна тхо. Тахана шайн дайн-нанойн ойла елаш».\nДжамиля цIе йолу Дагестанера яхархо а еънера оцу гуламехь дакъалаца. Шен йоI токхо а, таро а, кегий бераш а долуш ирсе доьзалехь ехаш яра, амма иза а Iехийна шен майрачуьнца Шема яхийтина, бохуш, шен масал далийра цо.\nГIалгIайн махкара яхархо а яра оцу цхьаьнакхетарехь дакъалаца еана. Цо а лакхахь ма-дийццара, къамел дира.\nСаламова ПетIамат цIе йолчу зудчун йоI ю Шема а яхана, берашца карош йоцуш. Иза цига хьажийнарш зударий бу. Ахчанах бохкабеллачу нахах ма тешахьара шу бохура цо.\nСаламова: «Дала мукъ лахь, ас сайн йоI схьа а лохур ю, иза цига яхийтинарш а лохур бу. Ас доьху шуьга ма тешалаш царех. Уьш бохкабелла нах бу шуна».\nХIара тайпа цхьаьнакхетарш сих-сиха дIахьор долуш ду массо а маьIIехь. Кегийрхой шайн агIор баха онда болх беш ду меттигера Iедал. Амма хIетте а, еккъа цхьана интернетехула уьш шайна тIекIабан исламистийн тобанийн аьтто муха болу, схьахетарехь, тIаьхьакхуьуш бац кхузахь.\nШема кхача лаам белахь а - кхел\nДАIИШ-ан тIемахочуьнга безамо бIарзйина агент Шема кхаьчна\nШема тIаме воьду 50 гергга стаг сацийна Нохчийчохь тIаьхьарчу 4 баттахь\nХарц ойланех вешан къона чкъор вай лар ца дахь...\nТIемалойх дIакхета ойла хиларна Нохчийчохь набахте хьажийна кхо стаг\n"Кавказ-Центран" администратор вер луьстучу кхелехь гуш вац киллер Валидол\nОьрсийчуьра ши эскархо вийна Шемахь\nСан лулахо Ярашмаьрдара... Моника\nИракъерчу набахтехь волчу тIемалочун видео Telegram-е хIоттийна Кадыровс\nГерманехь лаьцна Шема тIаме вахана хилла нохчи\nЦуркану Роман: Сан ваша тIом бина ву Украинехь\nIедалца галваьлча дуьне телха...\nЯккхий хенаш йиттина набахтехь такха Дагестанан пхеа вахархочунна\nКраснодарехь лецна Навальныйн штабера массо а. Ша "талламбеш" ю аьлла полицино\nШи оьмар кхачаяллалц набахтехь Iийр волчу амир "Магасна" кхоалгIа кхел ю еш\nШен бер етташ лелорна хан тоьхна Алтайхь гIалгIайн зудчунна\nМалхбузерчу шен дозанашка оьзна Оьрсийчоьно ши арми а, десантан кхо цхьаьнакхетаралла а\nКадыровна ца лаьа оппозиционере Навальныйга Къуръан дIакхачадойтийла\nХIинжа-ГIалахь Навальныйн штаб юьллушехь вайна ши жигархо схьакарийна полицехь\nГадаев Хьалха-Мартанарчу полицехь ву, ткъа «Магас» кхеле валийна юха а\nНуьцкъаша мехий деттарх дийцинчу къаночуьнга гечдар дехийтина