"Дагестанхойн нана Тереза" олура цунах массара а. Лаьмнашкарчу юьстахчу эвлахь дуьненчу яьлла яра Магомедова Iайшат. Ширачу Iадаташлахь ша кхиъна йоллушехь, ца хилира цуьнах муьтIахь зуда а, нана а. Медицинан лаккхара доьшийла чекхъяьккхинчу цо, шен дахар дIаделира ша санначу Дагестанерчу зударшна. Бакъо йоцчу. Божаршна хьалхара бецачу. Доьзалехь 5-10 бераш лелочу. Могушалла тесна йитарна, хенал а хьалха лечу.\n"Церан а бара лаамаш" аьллачу кино чохь ша Iайшат ца го шуна. Амма ган таро ю, цо гIо дина, кIелхьарабаьхнарш.\n* 1944-чу шарахь Дагестанерчу Годобери эвлахь йинера иза.\nРегионехь гоьяьлла зударийн лор хилира цунах.\n* 1955-чу шарахь Махачкалахь "ГIоьналлин зударшна лазартне" схьайиллира цо.\n* 2005-чу шарахь дуьненан Нобелан совгIатна хьалхатеттира иза.\n* 2008-чу шарахь кхелан сацамца Махачкаларчу центрера араяьккхира иза, цунна дуьхьал цхьа а гIишло ца луш.\n* 2010-чу шеран ГIуран-баттахь кхелхира из, шен 66 шо а долуш.\nХьалхара дакъа. Зудчун букъ.\nДагестанерчу цхьаццайолчу лаьмнийн ярташка некъаш хIинца а дац. Чакхе йоцу исбаьхьа лаьмнийн а, хьаннийн а, аренийн а, стигланийн а пейзажаш - инстаграме хIиттон хаза суьрташ ду.\nУвайсова Равзанат - хьехархо ю. Магомедова Iайшатан пациент хилла а ю иза. 2005-чу шарахь Нохчийчуьра едда еана иза, "Надежда" цIе йолчу мухIажирийн куьпа кхаьчнера. Кхузахь евзинера цунна "дагестанхойн Тереза".\n"Тхо, 15 зуда, Iайшата ша йолчу дIайигира. Цо тIедухура тхуна, маьхза хан яьккхира оха иза йолчахь".\nРавзаната дуьйцу дагестанхойн Iер-дахарх. Товш вац борша стаг беза мохь а эцна, лаьмнашка гIерташ. И зударийн гIуллакх ду.\n"Иштта зударшна тIехь бисина и мохь. Кегийн зударий бу, дIахьаьжча - багахь цергаш ца хуьлу. Цуьнан ма дац 35 шо бен а".\nКиночуьрчу цхьана зудчо, ДАПТАР порталан шеф-редакторо Анохина Светланас, хьовсархошна довзуьйту дагестанхойн ламасташ.\nСветланас куьйгалла дечу хьостано дуьйцу Кавказерчу зударийн бакъонех. Йолалучу хенахь цо яздора - синбахамаллин ламастех а, халкъан корматаллех а. Амма, зударшца лелочу харцонех а, иза аьшнашъярх а, цунна тIехь ницкъбарх а ша кхеттачул тIаьхьа, тема хийцира цо, порталехь а, шен дахарехь а.\nМагомедова Iайшатца шен дуьххьара хиллачу цхьанакхетарх ишта дуьйцу цо:\n"Цхьана горгачу стоьлехь нисделлера тхо. Шаьш лелачу яртех дуьйцура Iайшата. Шена гучу зударех а, шайн баккъаш тIехь цара кхоьхьучу мохьах а. Царех лаьцна дуьйцучу заманчохь аз сецадора цо. МоттаргIанаш яцара уьш, билггал дог лозуш бIаьргех оьху хиш дара уьш. Iадийнера со хIетахь. Со кхийтира, зударийн тема, билггал цунна лазаме хиларх".\nVHS- кассети тIера шира аудио. Цхьана лаьмнашкарчу эвлахь меттигерчу божаршца къамел тасаделла Iайшатан:\n- И беза мохь зударшка хIунда текхабойту аша?\n- Муха? Ишта ламаст ма ду. Борша стеган декхар ма дац иза.\n- Муха юкъара дIадоккхур дара и ламаст?\n- Доккхийла яц. Тхуна дайша тIаьхьалонна дитина ду иза.\n- Зудчунна ницкъ ма хуьлу. Цу тIе бераш а ма до цо.\n- ХIуммаъ хир дац, тхан зударий ницкъ болуш бу!\n"Церан а бара лаамаш" киночуьра сурт\nШолгIа дакъа. Доьзалан туьха.\nЛаьмнашкара туьха доккхийла. КIайчу тIулгашна юкъахь дерзинчу куьйгашца даккхий тIулгаш текхош, уьш отуш, цIандеш зударий бу. Юха лакхахьа, шайн цIа а хьо цара. Наггахь вир тIе тосу цара таьлсаш, цунна а цхьа пхьор даон ма деза. Цундела, эрна ахча дайар хета царна. ТIаккха зудччух, цуьнан куьйгех а, когех а вир хуьлу. Божарийн статусехь дац и болх бар.\nДоьзалехь стеган а, зудчун а юкъаметтигех лаьцна дуьйцуш, цензуре дешнаш ца тоьа Анохина Светланина. Ширачу Iадатех тийсалуш схьадогIу Дагестанера адамаш боху цо:\n"XIX-чу бIешерашкахь лело догIу хIуманаш ду тахана дукха хьолахь, даржийна а, майрчунна а, зудчунна а юкъахь дозанаш детташ, къестамаш бар а. Боршачу стагна хьалха юург ялар, иза чуваьлча-зударий хьалагIиттар. Кхана-лама вен мегара аьлла хетачу боршачу стаге хилла ларам бу иза. Ткъа тахана тIемаш севцна, божарий лахь а, кхечу бахьанашца леш бу. ХIетте а гуш ду-кх суна, хIора денна божарий пхьоьханахь лаьтташ, вовшаца эладитанаш а дуьйцуш, ткъа цу хенахь зударий дечиг латтош, хи кхоьхьуш бу. Зама хийцаелла. Амма адамашлахь дерриг а хьалха санна ду - и нийса дац".\nЙол, туьха, хи - йовхачу заманчохь Iаьнна кечамаш бечу зударша латтош ду и дерриг а. Зудабераш. Къена зударий. Iуьйранна 4 сахьт даьлча хьалагIуьтту уьш. Юург кечой, тIаккха болх бан арабовлу. Буьйсанна юккхахь цIа богIу уьш, гIел а лой. ХIора денна, хIора шарахь.\nДжабраилова Маликат - Iайшатан дуккха а шерашкахь накъост лаьттина ю. Цуьнца цхьана дарбан цIийнехь болх бина цо. Ярташкахула йорт йиттина, зударий кIелхьарбохуш.\n"ХIуммаъ а атта дац дахаран хьелаш. Амма хьалха кхин а хала дара. Лаьмнашкарчу ярташкахь дарбан хIусамаш яцара, бер дечу зудчунна дан гIо а хуьлура. Вертолет тIехь вига везара дарбан цIийне а. Кхин шайн дан амал доцу зударий Iайшат йолчу богIура. Эвлашкара зударий охьабахка гIертара иза уггар а хьалха. Тхан дарбан хIусам царна курорт таръеллера. Жимма са даIа а, дегIе ницкъ баийта а аьтто хуьлура".\nГудабери эвларчу Магомедова Iайшатна бераллехь дуьйна гуш дара зударийн къахьегар. Гергарчара тIеIаткъам бешшехь, цуьнан ка елира школа чекхъяккха а, институте деша хIотта а, лаккхара Iилма карадерзон а. Зударийн лор яра иза. Цуьнан белхан накъосташа дагалоьцу: тIехьаьжна 70 шо хир долу зуда кабинет чу яьлча, цуьнан паспорт тIехь 40 шо а кхачанза хуьлура. Хала дара зударшна кхеран лазартне кхача а. 8 эзар сом мах бара церан юьртара Махачкала кхочург. Йоллу аьхка жим-жима гулдеш, некъана ахча охьадуьллуш хиллера зударша. ТIаккха, Iайшат ша тIе оьхура царна, генарчу лаьмнийн ярташка.\nКхаолгIа дакъа. Ловзар.\nДагестанерчу хьакамаша а, динан дайша а цхьабосса олу: Кавказехь доьзал - юкъараллан дахаран каркас ю. Шайн дIахьедаран тоьшалла далош, гуттар а статистика хьахайо цара: доьзалш бохаран терахь - пачхьалкхехь а уггар а лахара ду олий.\nФилман кхин цхьа турпалхо а ю: Алискандиева ПатIимат. Гуниберчу мохкбовзаран музейн директор ю иза. Цо дагалоьцу, шен хиндолчу ловзарх шена хаарх: "Цхьана дийнахь дас боху соьга:\n"Ас хьо маре дIалуш ю хIокху стаге". Ас хотту: "Дада, и бохург хIун ду?. - Суна вевзаш стаг ма вац иза". "ТIаккха дера еза хьо кхуьнга яха", - жоп ло дас. "ХIара-м мел а вевзаш ву суна",- боху ас, гена гIур доцуш хIума хиларе дог а дохуш. Цхьа ши де даьллачу хенахь массо а хьаьвдда лелаш хуьлу, юург а кечъеш. "Шоьтадийнахь хьан ловзар хир ду, - боху соьга. - Ахь "хIаъ" а ца аьлла, я "хIан-хIа" а ца аьлла".\nДагестанехь олуш ду: маре йоьдучу йоIа шен амал неIарна уллорчу хьостамах дIаолла еза, ша ирс долуш хила лаахь. Оцу мIаьргонера схьа дуьйна цуьнан ирс хуьлу - майра а, бераш а, доьзал а. Кхин ирс зудчунна ган доьгIна а дац. Цуьнан боллу лаамаш хила беза - тховх догIа ца эхийтар. Цундела чIийшаш гулдар а, тхов чIагIбар а, стоьл тIехь юург хилийтар а ду цуьнан гIуллакх а, лаамаш а. ТIаккха хи дар а, туьха даккхар а оьшу цунна.\n"Церан а бара лаамаш" киночуьра\nУггар а хьох чекхйолуш момент ю кино чохь - Анохина Светланин а, цхьана зудчун а къамел. Ирсах лаьцна дуьйцу цушиммо. Шена-шена ирсах лаьцна хетарг.\n"Артист хила лууш яра со. Кино чохь дакъа а лоцуш. Берашца цхьана. ЧIогIа лаьара суна. ТIаккха борша стаг хила а лаьара суна. Зуда а ца хуьлуш. Ас сайн дега хоьттура: "Боьрша стаг хIунда ца хилийтира ахь со?" ТIаккха чIогIа дов дора цо суна. Тхуна, зудаберашна, дерриг а дихкина ду. Цундела лаьара суна борша стаг хила. Тхуна гина хIума дац, школа-цIа. Маре яххалц вежарий тIаьхьа а бовлий, цара ларъеш лелайо хьо. Цундела лууш яра со кIант хила. Шофер хир вара со. Машен лелор яра ас. Амма сан ницкъ ца кхечира цхьа а хIума дан".


Дахаран листара денош Зура Итсмиолорд - Зура Итсмиолорд - Тхан яздархой (наши авторы) - Зорба (публикации) - Неофициальный сайт села Старые Атаги\nШинарин де, 14.07.2020, 16:37\nДахаран листара денош Зура Итсмиолорд\nСиламах чекхдала г1ерташ зезагах терр дара Небисатан дахар. Бакъдрриг аьлча, иза яра зезагах террра, амма цуьнан дахар ша 1аржа экъан т1ахьа дисна к1айн сизах тарлорк-кх сих-сиха.\nБ1аьргин сийнала йовра, кеп-куц хийцалор, г1ора д1адолар.\n- Неби, мичахь ю хьо? Хин т1адам ло суна, - г1ийла йистхилар Бекисат шен меттара. Иза йист хилаз ши к1ира дара.\nБекисатан набкхетча сиха шен белша т1е коьртли тосий, к1удал лестош, шовдан йийсте йоьдара йокхохь йолу йиша. Ма ч1ог1а дехар динера нанас ша яллий жимах йолчу йише хьажа аьлла. Ша яла цхьа-ши де хьалха, Маржан кха т1ехь асар деш яра. Цигахь валар нисделлера цуьнан хьусамде. Наха лораш, сий деш стаг вара иза. Дахаран тайп-тайпана киртигаш хьула-кх. Шен рицкъно сизхьакхначух бен ца ле адам. Маджудан онда дег1 карийра зудчун шийла лаьтта техь 1уьллуш. Стигалкъакъарах кхоьраш йолу Маржан ара-м яллера, шен ц1ийнда чуверза хьевелча, ама цьунан валар нисделлера-кх. Иза стелахаьштиго вийнера. Маржанна цу хенахь ца хаьара ша шолг1а доьзалах хьаьрчана юьйла.\nЙилбазг1алнаш хьийза йора иза, цкъацца тамашийна денош даьхкича. Паспас яллера иза, дог дукха дуткъа делча. Шурул-к1айн мархаш говран ремнех тарлора цунна. Ойланаш цаьрца шен силдукха везна Маджудан т1ахьа йохийтара йийсан 1аш йолу зудчо. Поппан диттах букъ туххий хиин 1ара Маржан сарралца.\n- Нана, со мацйелла, - йоьлхаш х1ийзара кхоъ шо долу Неби. Шен туьтешах тера доллу б1аьрхиш д1асахьоькхара беро.\nШен шийла жммалла ц1а йиц ца лора Маржанан. Йо1 дукха жима йолуш да-нана бердахь чудахан, Шуьйта-г1алан базар даханчохьа, йиссинера ден вешин зудчун хьалха. Хийла яраш юккъахь йижар нисделла цуьнан, гомаш к1орниш дажо яханчара Йокха-Аттаг1ан аренашкахь. Цхьа жима нехчан д1акъа кховдайдой, сискал луш-ца луш, ара йокхара осала дестечу Маржан. Цунна бехк билла сиха ма ло. Хала лай вовшахьбетташ яра иза, дахаран марзо эца ца кхиаш, хьусам да лард йог1а ца кхьууш кхелханер, хенал хьалха. Делан къинхетам боккха бу. Дейтта шо кхаьчча дийнахь маре д1а елар Маржан церан лулахьа хьошал веана Итон-кхаьллар хьерхо вешийн к1анте. Ирча-м вара иза, амма чолакх вацар, онда, товш вара-кх. Шуьйра белш, юткъа г1одаюкъ йоьлаш. Къайленаш йолаш ду-кх вайн дахар, Дала ца делла-кх вайна цера хьулам мичахь бу хаийта. Нийсса итт шо делар Аллахь цу хьусаме доьзал ца луш. Т1аккха, т1екъал кхузза дуьненчу деан бера эхарте д1адоьдуш хан еар. Шина дагахь бара Маджидан гергар нах.\n- Ма доккха Далатохар дина цера хьусамна, - олар наха, амма, - Далла дика хуар ду, - олий 1ад 1ар, Маржане болу безам дагалоций. Каде, хаза г1илаккхаш долу нус нисъеллера царна.\nДаьсса хабар долуш йа доьвне Маджид вацар, дикан-вон накъост вара г1аддайна йа деэшначарна карош.\n- Хьайна зуда ялор ахьа, со ара ца йокхаш, - элира ц1а-шозза Маржанас шен хьусам дега.\nДайна дитар Маджид цуьнна дешнаш. Хаьар, уьш даггара доций. Цу шарахь Жерочуьн аьхке хьееллера. Г1уйренна мажделла г1аш хелхар долийча, шен кийрахь детталуш кхиь са дуй хиира Маржанна.\nЧиркхан серлоне шен т1ехь ц1инден б1аьрг сецна тосаделча, йоьхна хьоьвзар зуда.\n- Соьга ала хумма дуй хьан? - хаьттира Маджид.\n- Цкъачун дац, - г1ийла жоп делар зудчо.\n- Хьо реза елахь, хьажа-х1отта г1ур дара вай тхан ден-воша волчу.\nТийна-та1аь1на шиъ хьаж-г1абакх, цхьан иттехь кан аьржа кхоьш кечйийна, т1ера духар хийца дагахь, не1арера сехьа елар Маржан.\n- Карх ца делар-кх сан тхан ден веших йисанарг йолчу яха. Ц1а дог1уьш чу дерза мегар дарий вай? - багар дала ца кхиар цуьнна, г1овг1а хезча.\n- Ва, Маржан, ков делла. Хьан шичийн нускал т1еэца.\nКогаш т1е хутта хан йолаш вацар Хьамзат, амма ша вокха хеташ хир вара-кх иза. Пхийтт шо долу къант кхечуьнга йиллин хан йолуш шайн кхоъ-диъ ц1а дитна ехаш йолу, шел ялх шо йокха йо1 ядийн веанера. Шегар иза д1а ца якхийта йо1ан г1одюьккъера доьхка даьстийна хиллера.\nБехка-м Хазманна бара. К1анте бегаш бора цо: шен 1овдал бегаш, безам буьйцаш, вола-вала ца вуьтташ.\nНускал когаш берзана дара. Йелха ийзайора йо1.\n- Вай, Дела. Хазман яц хьара? - аьлла нускал мара доьллира Маржана.\n- Суна тешнабехка бина. Сан п1елгара ч1уг ю кхеча к1анте кара йелла.\n- Собар де. Иштта хуьлаш меттигаш дуккха бу. Шена езаш ялийна хир ю-кх хьо-м, - хьоьвзира Маржан.\nШен кучан ши пхош схьала озийна, д1а-схьаь х1ажар ц1ийна нана.\n- Каде хьовза. Ка йолуш борз ю Хьамзат, - аьлла вела къежаш ара велир Маджид.\n- Х1инца кирхьа тосур ду, сан хьоме нус. Вон к1анте ца кхаьчна хьо, Хазман.\n- Вай, аса динарг. Ма ца сецар сан батт. Бехке мила ву суна? Вай, Дела, - бохаш тийжара йо1.\n- Когабоьхьар охьа а йоссий, т1орк1аз т1е охьаха а, йо1а. Сан кечам бан деза. Хаза докха ловзар дира ду вай. Кега-мерза х1умнаш йоцуриг, вайгахь массо х1ума ю.\n- Жима ву иза, хинцаа когаш т1е хоьттина вац.\n- Со лолда хьан, Хазман. Зуда езаш хилча, воккха вай из-м. Ма хаза-дика доладийра ду аса хьан.\n- Аса-м бегаш борий, иза жима ву моьтташ.\n- Шина дагахь хила мегар дац. Дала мукъалахь, ирсен дахар хир ду шу шиннан. Х1инца хьо реза йоьлаш еана алар ду хьун т1аьхь. Доьвне далийта мегар дац хьара г1уллакх, - дикане догдохура Маржанс. - Цкъа-делахь, вайна дов ца оьша, гергалло деза. Шолг1а, хьан кучан пхьарса бат1ийна бу. Сихаллехь, дина хир ду иза. Кхолха...\nГеннара тоьпан кхийсарш хезар шин зудчуна.\nХье ца луш т1ахьа-т1ахьа кхийсарш а йира.\n- Хьо хьуо ю хьай дахар нисда. Ас дош ло хьуна там-текхам ца бар. Тилор тай кхоор дац аса шуна. Хаз-хазниг лур ду шу шинна.\n- Хьо-м яц-те кху балхан бехке? Сийлахь-воккха Дела, хьо тешна ву-кх х1оккха г1улккхан, - мохьбетташ елха йолайеллира Хазман.\nХаалуш кир санна к1айелар Маржан, не1архьа ши зуда, кхоъ боьрша стаг гича.\n- Со реза йолаш, бертахь еана, - альча уьш, хье а ца луш, д1а бахар.\nАмма ши шо даллий Хьамзат талла ваханчохь вайра, Хазман шен ден-воша волча г1ала 1е д1а яхара шен несарийн когаш къеа хьийза ца лууш. Доьзал Хьамзатан бацар, зуда шозза а доьзалхойха д1вкъастира.остайеллар.\nЙочане дара Небисат дуьненчу йеана де. Сарралца стигал йоьлхаш, дог1а деар. Иза Делера хаам хира бара-кх, г1ийла, даимна дуьра б1аьрхишца дуьне даа дезар. Бекисат цулла кхо шо жима яра. Эким заьапан бер дара иза.\n- Сол г1адддайнарг - сан йиша ю, - олий г1арранцехь егош йоьлхар Небисат. Т1евог1аш хьаша вац, тхан хьусам г1ийла хеташ.\n- Нана, суна ч1аба ян 1еман, - аьлла доьхал йедар йо1.\n- Дала дукха яха йойла хьо. Сиха суна лийча хи кеч де. Дика яц со. Собар дел. Ас весет до хьога, Бекисатца дика хила. Дола делахь цьунан. Хьоьх тешна юта ас иза, - аьлла, дай шен дег1ахь хи а кхерзиана, кхалхар хилар Маржанан. Дала тоьхна хан д1айаьча, дахаран сахьта соцу-кх. Дика а, вон а шен-шена дуьсса. Шен ц1е йоцург кхи хумма ца дуьсаш, эхарте д1а доьда адам.\nШен ненахилла ирс бен ца хуьлла йо1ан олу вай. Декъазчун ден ц1ер бохург ду-кх иза, дуй?\n1943-н шеран гуьйре чу йоьрзаш яра.\n- Небисат, х1ара мечка вай берашна оьрьсийн мотт 1амор бу аьлла еаа ю вай юьрта. Шу цуьнан накъостий хилла, йа хьара шун накъост хилла х1умма хира дацар теш? 1ьанан даго дечиг хиьлийта хьожар дара тхо, - аьлла юртда веара кхьера каьрта.\n- Валя, - аьлла неаъсаг1ера Небисат д1атоттуш чуеллира йо1 карахь цхьа т1оьрмаг а, чамда йолаш.\n- Х1арам сан пуьсар деш а яц. Ша шен ден ц1а кхаьчна моьтташ ю, - элар ела а йелла Небисат.\nЮртда 1одика ян ца кхиар, оьрсийн эшарш хезча.\nЦаьцяьллера Небисат шега хьожуж, хьаьрса месаш шарйеш лаьттащ йолу йо1 гича. Ела къежан цо хаийтира, эшар локхуш ериг патифон юй-ла.\nБаш новкъа яцар Валя, шен хеннахьа чу ян хууш яллахь. Нагахь, буьйса юккъе яхча бен чу ца йог1ар. Амма ша х1ейелча боккха шекаран к1ай б1елиг бахьар. Цхьан баттахь Небисатан оьрсийн аббат 1амийра, шен тоалла дешнаш вовшах тухаш яздан 1амийра оьрсийн меттан хьехархочо. Цхьа хума вон дара Сийнаб1аьрги. (Ишта ц1е тиллийра мечкан Небисат). Шен луача хенахь патифон латта йора, Бекисат йижан юй ху1шшех. Берийта шо кхачна пекъар кхи кога ца яхнера, йа дег1 ца даьккханера. Д1абохучуш кхетара йо1, дош хала оллара-кх.\n- Дала седа дуьхалнисйойла хьо, - дагаррахаийта ца йоьаш олара Небисат цхан вон хьожа йог1аш мечка чу еача.\nСатоссуш г1овг1анаш елара.\n- Валя, разбуди хозяйку!\nНана-х1утал санна лаьттара Небисат, шен дег1ахь машийц Бекисат хьарчийна, шега салтийш хун боха ца кхеташ.\n- Дорогая, я положила все пластинки. Там продашь патефон, а деньги экономь. Только хлеб покупай. Я положила вам ядра ореха и изюм. Если бы я знала, зачем сюда ехала, то поверь, что предпочла бы умереть под бомбами. Прости, сестра. За все прости.\nСтудебекар есса яра, салтийчо патифон хьал якхача. Бекисат цхаьна соне д1а а тарйина, патифон кара эцна Небисат охьа хиира шен йишина улло.\nХьалхар Дела орцах ваьлла, Небисат шен йишица д1акхечара Казахстане. Керара ахча кхачийча патифон х1умтоьга чархех хийцира цо. Шен хаа ца хууш Дала цха кормталла елла хиллера цунна. Уггар хьалха шайга хьовса веанна лоьран зудчун коч тийгира Небис, Валяс шен коч йораш гинера цьуна массийтаз. Цом хала ца йорар и, шен тиша коч а йостий.\nМарзделла дахаран листара денош,\nХиндолу маркхолан чамбаккха сецаш,\nШовдан хиша кийра ца 1абош,\nКуцдаьккхина буьйса хьаста ца кхуьаш.\n- Бекисатан каш дитна ц1а ца ялор. Капказе безам лаьтташ къан яллалца когаш теккхий ас Азехь, - дийцира соьга Небис. - Хазманан дакъа ц1а деа ас. Тхоьца 1ар-дахар нисделлер цуьнан.\nШен хьоме йишин кошан барзан латта д1ахьша, шен ден-ненан кешнаш т1е иза даржийна, 1аббалца шовдан хий мелла, Нохчийчохь ша ялар кхоьраш, цха кан латта эцна, б1аьрхиш 1анно кхераш, ц1ерпоште новкъа елла-кх Небисат. Мел деха листа деза цо шен дисан дахаран денош?\nКъастар: Зура Итсмиолорд | Д1аяздина: (27.10.2013)\nХьоьвсина 1588-за | Т1еаларш: 1 | Тидам бар: 5.0/1\n1 isamuslim (27.10.2013 09:16) [Материал]\nЗура, вайн маттахь яздан а ма йолаелли хьо!... Молодец!


Ибрагимов Канта, яздархо\nОьрсийн маттахь язьеш гIарваьлла ву Нохчийчохь дика вевзаш волу дешан говзанча, вайнехан яздархойн кхеташонан коьртехь волу Ибрагимов Канта. Цо зорбане яьхна романаш тIаьхьий-хьалхий кхечу меттанашка йохуш ю. Дукха хан йоццуш цуьнан «Прошедшие войны», «Чекхбевлла тIемаш» араяьккхина вьетнамхойн маттахь. Говзанчаша дийцарехь яздархочо аьтто хилла ламанхойн гIиллакх-Iадаташ, ламасташ, 20-чу бIешеран дахаран хьелаш довзийта.\nЦуьнан дуккха а ирташ немцойн матте а яьхна. Официалан гIардаккхарца немцойн юкъараллин кхеле а евлла, дуьне ган кийча ю цуьнан цхьа могIа романаш : »Детский мир», «Аврора», «Дом проблеи», «Академик Захаров».\nИшта зорбане яха кечьеш ю Ибрагимов киншкаш Китайн пачхьалкхехь а,кубехь а.\nНохчийн исбаьхьаллин литература дика евзаш болчара даре а деш вайнахалахь цхьана а яздархочун хилла бац оццул гочвеш, сел боккха кхиам.ТIаккха а цуьнан кхолларалла тIеэцар а, кхетор а яккхий башхаллаш йолуш ду махкахь. МогIарерчу дешархоша,беккъа цхьана хиламийн бен мах хадош боцчу дешархоша чIогIа даладелла яздархо лору Ибрагимов. Иштачех ву Теркйист кIоштера, цуьнан хьокъехь шен «бакъ» долуш волу Дешиев Мовта.\n«Цо санна киншка язйина оьрсийн маттахь стаг вац.Сайн делах волийла со,урс тоьхча а вилхина воцу со цуьнан «Седой Кавказ» йоьшуш вилхина-кх со. Къам дохийча цхьана гIамаршлахь 40 стаг охьа а кхоьссина висча, цара лайна мацаллин бала гуш вилхина-кх со. Бакъ ду-кх иза.Уьш массо ле. ТIаьххьара и нохчий зуда дIайолу, шен бер шена тIе а доьхкий, делча а шеца хилийта. Амма нана кхелхинчул тIаьхьа бер дийна дуьсу.»\nМаршо радио: Хьуна товш дерг хIун ду?\n«Церан мехаш хедадаллал со дешна а вац. Цхьа хIума эр ду ас. Дала охьа а кхоьллина, совнаха , оьзда доцуш цхьа хIума ца далош язйо цо. Уггар хьалха шен къоман яхь, юьхь, оьздангалла ларйо цо. Цуьнан хIара сов ду-кх аьлла цхьа дош юкъахдуьтур да ахь.Ас дукха хIумнаш ешна оьрсийн маттахь Айдамиров а, Базоркин а кхин а, кхин а. Хьуна бакъдерг дезахь кхо уьш чоьта боьхкинакх. Оццул дика-м яздо цо».\nИбрагимов Канти кхоллараллин исбаьхьаллин «чомах» дуьйцуш ву оьрсийн маттахь язьеш волу и говзанча «оьрсийн» яздархо ларар бакъдолчунна герга хеташ волу Байтан-гочдархо Хатаев Хьусайн.\nХатаев Хьусайн: «Кавказхочо оьрсийн маттахь язьеш хилча, цунна и мотт чIогIа мехала хила беза, дика хууш, цу оьрсашна юкъахь хьала а кхиъна, цаьрца массо тайпа «хьан а, сан а» долуш хила веза. Хьокхуьнан мотт кавказхочуьнан мотт бу, оьрсийн исбаьхьаллин мотт а бац и. И цхьаъ ду. Ас цуьнан «Чекхдевлла тIемаш» ешна. Цо сан шеко кхоьллина шен цхьа бIостаналлица.\nМасала, цигахь цо нохчочун а, жуьгтичуьн а юкъаметтиг чIогIа ирча юьйцу цо. ЧIогIа Iотттавелла гойту ший а. Цабезам бу шинггехь, шинне вовшийн вийна ган лууш. Оцу жуьткичунна вела ган лаьа,нохчочунна изза лаьа. Цунна и мичара даьлла а ца хаьа суна.\nСуна цкъа а нохчаша жуьгтий иштта вон буьйцуш хезна дац. ХIинца ишта мода тайпа хIума яьлла, тIаккха нохчаша юкъахь бу ала цхьаъ хир ду-кх. Цул сов кхин цхьа меттиг а ю. Турпалхо ву оьрси, ткъа да нохчо ву. И оьрсийн кIанттий, дай, нохчи кIанттий цхьанаметтехь нисло-кх. Оьрсийн зудчо вина кIант да кIелхьарваккха веъна бах оьрсийчоьно чубеъначу тIама юкъара дIавига.\nДоцца аьлчи? дешархо тешош хIума дац, шеко кхуллуш ду. ХIун Iалашо йолуш гулбина цо уьш цхьанаметта кхеташ дац. Оццу романехь цхьа атта зуда а ю цуьнан. И хьанах схьаяьлла а ца хаьа.Цхьана агIор мехала адам санна а гойту цо вукхара бодане,дахкарлахь а хIумнаш ду доккха.\nДахарехь хила тарлуш доцу хIумнаш ду-кх. Нохчийн маттана иза цхьа вац. Оьрсийн маттана, оьрсийн културана и мила ву ала ца хаьа суна. Цо Захаровх лаьцна язйинарг гIолехь хийтира суна-м. Вуьшта нохчийн маттана, халкъан хIума лардарехь и мила ву ца хаьа суна. Масала Фазиль Искандер схьаэцча Абхазин маттана а, куртурана и мила ву ? Цхьа а вац-кх. Изза ду-кх кхузахь а. суна вон агIо а го, дика а агIо а го.\nВон агIо ю-кх мотт леш хилар. Москвана хIун толам бу ца хаьа суна мотт балийтар. Бийцарх мотт хуьлу бохург бакъ мА дац. Дешнаш кхолла а деза. Дешнаш кхолла вайн меттан таро мА ю. Масала дотта дуттийла. Амма вай и ца до. Стенна аьлчи оьрсийн дешнаш кийчча долуш ду. Вай царех пайдаоьцу. Москвара дуьйна схьа а, кху чохь а тIехь политика хуьйцуш ца хилча и мотт вайгара дIаболуш бу.»\nМа-дарра аьлчи цхьабосса тIеоьцуш яц Нохчийчохь Ибрагимов Кантин кхолларалла. Цхьаболчара иза стигалан Iаьрчашка хьалахьо, ткъа кхечара могIарера, шех лаьцна даккхийра дийца хьашто йоцу яздархо лору.


Зазадоккху-бутт 04, 2013\nВена -- 600 сов стаг гулвеллера Венехь нохчий Австрера арабахарна дуьхьал хиллачу митинге. 03Заз2013.\nШоьтн дийнахь Венерачу Вестбанхоф цIе йолчу цIерпошта вокзалана хьалхахь гуллбеллера Австрера вайнехан мухIажарш. Дуьхьалонан акци дIаяхьаран бахьана – тIаьхьарчу хенахь сих-сиха нохчийн мухIажарш дийначу тобанашца цу махкара арабуьйхуш хилар дара.\nДелкъана дуьйна Венера Вестбанхоф цIе йолчу цIерпоштан вокзалан агIор дIа мел йоьдуш йолчу вагон чохь аьлча санна хезаш бара буьйцуш нохчийн мотт. Гуш яра боларца а, хотIаца, духарца а генара дуьйна схьа вайнехан буйла къаьсташ болчу нехан тобанаш а.\n„Шу митинге доьлхуш дуй?“, „Митинг мичахь ю хаий шуна?“, „Нийса догIуш дуй те тхо?“- иштта дара Вестбанхофан хьалхарчу майданахь тIеоьхучара бухарчаьрга луш хилла хеттарш.\nКху тIаьхьарчу иттех шарахь цкъа а ца гулбеллера цхьанна а Европерачу гIалахь цу тайпана дукха вайн махкахой дуьхьалонан акци ян. Цуо а гойту, мел шуьйра барьжина вайнахалахь шаьш нуьцкъаха меттигерачу Iедалша цIехьа хьажор ду бохучух болу кхерам. Ткъа и кхерам бан а бу боккха.\nБакъдолш, даханчу цхьана шерахь 300 сов вайнехан мухIажар Оьрсийчу юхавелла Австрин мигранташца йолчу хьукматан белхахоша. Кхин масех бIе, араваккха кечвина, депортацин набахтешкахь ву, ткъа гуларчу хьесапехь кесталгIа Австрера цIехьа хьажон кечвинарг 1000 сов нохчо ву, бохуш ду мухIажаршлахь даьржина хабар.\nЦу тIе тоха догIу, тIаьхьарчу хенахь Австрехь тховкIело луш долу кехаташ, мухIажарша шех „позитив“ олуш долу, доллушехь а масех стаг меттигерачу хьукматхоша араваьккхин хилар, Iедалан белхахочо ца хууш, гIалат а дина, елла хилла и позитив, аьлла, бахьана а далош.\nЦундела гулбеллачийн Iалашо - Австрехь тховкIело а, кхерамазалла а лоьхуш кхаьчна болу шайн даймахкара бевдда нах церан чаьлтачашка дIабалар сацаде, аьлла кхайкхам бар а, Австрера вайнехан диаспора, еш цхьа адуьхьало а йоцуш, и хIума кхин дIа а тергал деш Iен дагахь йоцийла меттигерачу Iедалшна дIахаийтар а ю.\nМитингехь жигара дакъалоцуш хиллачех цхьаъ ву Венехь вехаш волу, цхьана хенахь Нохчийн Республика Ичкерин депутат хилла волу Исханов Хьусейн. Маршо радионе иштта дийцира цуо сел бертахь халкъ шайн бакъонашкахь къийса ураме даларх лаьцна\nИсханов Хьусейн: „Вайнах кху махкара арабахар- иза, цхьана агIор, вайн вешан бехк а бу, вайна вешан бакъонаш ларъян ца хаарна. ХIунда аьлча, кху Iедало вайна аьттонаш беш бу, бакъонаш ларъян а, митингаш ян а. Цхьа а хIума а ца деш, вай Iаш хилча, хIорш а цецбовлу, вай иштта массо хIуманна а резадолуш Iаш ду моьттуш.\nАмма вайна ма хаара, вайн нахана паргIат цIа баха а лаьа, цIахь вуо хьал ду ала а ца лаьа, цигахь нах хьийзабо ала а ца лаьа, амма кхузахь „позитив“ а еза. Вайна тIехь оьрсаша йина йолу харцо нийса йина аьлла, вай Iаш санна, сурт кхоллало тIаккха“.\nВенехь вехаш, мел кIезга а, 13 эзар сов вайнехан мухIажар ву, официала хьосташ чIагIдарехь. Цундела, ма - дарра дийцича, 600 сов стаг дуьхалонан акцехь дакъа лаца араваьлла хилар- иза боккха кхиам белахь а, амма кхузахь бехачу нохчийн, гIалгIайн терахье диллича, иштта доккха хIума а дац иза. Дукха бу вайнахалахь „цу митингех хIун до, царех хIун пайда болу, ма кIордийна-кх и митингаш!“ боху дог-ойла йолу нах. Цу кепарчу кхетаман хьокъехь иштта дийцира Исханов Хьусейна:\nИсханов Хьусейн: „Вай хIара лелош ца хилча, вай митинге урамашка довлуш ца хилча, кхузарчу Iедална цIахь дерриге а дIатоделла ма моьтту. Кхузахь ПутингIара еш вуно чIогIа пропаганда а ма ю. Вайн цIахь когасалазаш а хахкало, некъаш а ду деш, цIенош а ду, дерриге а дика ду, бохуш.\nАмма бакъонаш ма яций цигахь. И бакъонаш яц аьлла, вай дIаала дезаш ду. И вай ца дахь, кхана вай боккъал а ара дохур ду кхузара. Ткъа вай арадахахь, ваьшна хиндерг ма хаа вайна. Я бан болх а бац цигахь, я стаг маьрша а вац цигахь- дийнахь а вац, я буса а вац“.\nЦIерпоштин вокзала хьалхахь митинг а йина, цул тIаьхьа вайнахах схьакхеттачу Австрин антифашистийн боламан жигархошца цхьана Вени юккъехула гIаш меттигерачу парламентан гIишло йолчу дIабахара дуьхьалонан акцин декъашхой, транспаранташ а, Ичкерин байракхаш а айъина, шайн Iаьткъинарг лозунгашкахь кхайкха а деш.


www.islamannur.org - 34-гIа сурат «Сабаъ»\n34-гIа сурат «Сабаъ»\n[Маккахь доссийна, шовзткъе дейтта аят ду]\n1. Хастам бу АллахIана, Шен [долахь] долчу стигалшкахь дерг а, лаьттахь дерг а. Цунна хьакъ бу хастам эхартахь а. И – Хьикматениг, Хуург ву.\n2. Цунна хаьа лаьттах доьдург [дулург] а, цигара хьаладолург а, стигалара охьадуссург а, цига [стигала] хьаладолург а. И ву - Къинхетамениг, Гечдийриг.\n3. Цатешачара [керстанаша] элира: «Сахьт [къематде] догIур долуш дац вайна». Ала [хIай, Мухьаммад]: «Къайлахдерг хууш волчу сайн Делах дуй ма буу ас! Билггал, догIур ма ду и [сахьт] шуна. Я стигалшкахь а, я лаьттахь а Цунна [АллахIана] къайла ца йолу ченалггал [мискъалан зарратал] хIума а, я цул жиманиг а, я цул йоккханиг а - и дерриге а билгалчу Жайнахь [Лавхьул Махьфуз чохь] долуш бен,\n4. иман диллина, дика гIуллакхаш диначарна бекхам бархьама. Царна кечдина гечдар а, комаьрша рицкъа а ду».\n5. Ткъа Тхан аяташ гIелдан гIерташ къахьегначарна кечдина лазочу Iазапах балахьегар ду.\n6. [ХIай, Мухьаммад,] хьан Делера хьоьга доссийнарг бакъ дуй хаьа Iилма шайга деллачарна, Нуьцкъалчуьнан, Хастамечуьнан новкъа нисвеш долу.\n7. Цатешначара элира [цабашарца]: «Оха цхьа стаг вовзийтий шуна, шуна дуьйцун волу, шу, кескашка декъаделла дIадевлча, керла юхакхуллур долуш ду бохуш?\n8. АллахIана тIехь доцург кхоьллина те цо, я жинашца тайна ву те иза?». ХIан-хIа! Эхартах цатешарш Iазапе бухкур бу, кIоргга тиларна чохь а бу [уьш].\n9. Ца го те царна шайна хьалха дерг а, шайна тIехьа дерг а стигалахь а, лаьттахь а? Тхайна лаахь, лаьттане дIахудуьйтур ма бу Оха уьш, я стигалара кескаш эгор ма ю Оха царна тIе. Боккъалла а, цуьнгахь билгало ма ю, дохко а ваьлла, [АллахIе] вирзинчу массо а лайна.\n10. Даудана Тхайгара комаьршалла [пайхамаралла а, Жайна а] елира Оха. [Оха] элира: «ХIай, лаьмнаш, олхазарш! Цуьнца [Дауд-пайхамарца] цхьаьна хастам бе [я тасбихь де]!». Эчиг а кIаддира Оха цунна [Дауд-пайхамарна].\n11. [Оха элира Дауд-пайхамаре]: «[ДегI хьулдеш] гIагIанаш туса [я кечде], [гIагIанийн] чIагарийн барамаш а ларбе. Диканаш де [я дика Iамалш е], хIунда аьлча Суна гуш ду аш дийриг».\n12. Сулайман [пайхамарна] мох а [муьтIахь бира Оха], Iуьйранна дIахьокхий беттан некъ беш болу, делкъал тIаьхьа дIахьокхий а беттан некъ беш болу. ЦIастанан хьост хьадийтира Оха цунна. Жинашна юккъехь цунна [Сулайман-пайхамарна] хьалхахь болх беш дерш дара цуьнан Делан пурбанца [омранца]. Ткъа царех Тхан омранна тIера даьллачуьнга [жоьжагIатин] цIергахь Iазап Iуьйшуьйтур ду Оха.\n13. Цара [жинаша] йора цунна [Сулайман-пайхамарна] лууш йолу гIишлош а, хIолламаш [сарташ] а, хин Iаьмнаш санна [даккхийра] кедаш [боганаш] а, шаьш дол-доллучохь лаьтташ долу даккхийра яйнаш а. [ХIай], Даудан охIла [тайпа]! Iамал е [АллахIана] шукар деш. Ма кIеззиг бу-кха Сан лайшха шукар дийраш.\n14. Оха цунна [Сулайман-пайхамарна] валарца кхел йинчу хенахь, иза веллий ца хиира царна [жинашна], лаьттан нIаьна бахьанехь а бен, цуьнан Iаса йиъна [я цистина] хилла болу. Ткъа иза охьавоьжначу хенахь, жинашна хиира [билгалделира]: шайна къайлахдерг хууш хиллехьара, шаьш сийсазчу Iазапашкахь лаьттина хирг цахилар.\n15. Сабаъхошна [Йемен-махкарчу Iаьрбийн цхьана тайпанна] шайн дехийлехь билгало яра - аьтту а, аьрру а агIор [йолу] ши беш. [Цаьрга элира]: «Шайн Делан рицкъа даа шайна, Цунна баркалле а хила. Дика мохк а, гечдеш волу Дела а [ву шуна]!».\n16. [Амма] баккъаш а тоьхна, дIабирзира уьш. ТIаккха, чIинг [сунт] а йохош, карзахе Iовраш хийцира Оха царна тIе. Церан ши беш хийцира Оха къаьхьа стоьмаш долчу шина бешаца – асл олучу диттан а, цхьажимма сидр олучу диттан а [стоьмаш долчу].\n17. Иштта бекхам бира Оха царна, уьш цатешар бахьанехь. Бекхам бой, ткъа, Оха, баркалле боцучарна а бен?\n18. Царна [сабаъхошна] а, Оха беркатдинчу [Шемин] ярташна а юккъехь вовшийн ган а гуш ярташ юьйгIира Оха. Царна юккъехь барамаш къастийна некъаш а дира Оха. [Оха элира]: «Лела шайна царна юккъехула буьйсанашкахь а, деношкахь а маьршша [я цхьа а кхерам боцуш]!».\n19. Цара [сабаъхоша] элира: «Тхан Дела! Тхан некъашкахь социйлийн яккъаш генаяха Ахь!». Шаьш-шайна зулам дира цара. [ТIаьхьа йогIучу тIаьхьенашна] дийцар дира Оха царех. [Массо а мехкашкахула] бохийна дIасабаржийна Оха уьш. Боккъалла а, оцу [балхехь] - билгало ма ю массо а собаре волучунна, баркалле волучунна.\n20. Царна [сабаъхошна] тIехь кхочуш дира иблисо шена хеттарг. Ткъа уьш цунна [иблисана] тIаьхьа а хIиттира, муъма-нахах цхьа тоба йоцург.\n21. Царна тIехь цхьа а Iедал [я урхалла, я ницкъ] дацара цуьнан [иблисан]. [Амма цо зийра нах] - Тхуна хаархьамма [я Оха къасторахьамма] эхартах тешаш верг цуьнах [эхартах] шеконехь волучух. Хьан Дела - массо а хIуманан Лардархо ву.\n22. Ала [хIай, Мухьаммад]: «АллахIе кхайкхавезачу меттана шаьш [деланаш] лериначаьрга кхайкха аша!». Церан карахь [я долахь] дац ченалггал [мискъалан зарратал] хIума а я стигалшкахь а, я лаьттахь а. Царна чохь долчу цхьана а хIуманан декъашхой а бац уьш [цара шайн деланаш бу бохурш]. ГIоьнча а вац Цуьнан [АллахIан] царна юккъехь.\n23. Цхьаьнненан а гIодаккхаро [я щапаIатдаро] гIо а дийр дац Цунна [АллахIана] хьалха, Цо шена пурба деллачо а бен. Церан дегнашкара кхерам дIабаьлча, вовшашка хотту цара: «ХIун аьлла шун Дала?». Цара [Маликаша] олу: «Бакъдерг, хIунда аьлча Лекханиг, Воккханиг ма ву И».\n24. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Мила ву шуна рицкъа лург стигалашкара а, лаьттара а?». Ала [хIай, Мухьаммад]: «АллахI! Боккъалла а, тхо я шу нийсачу новкъахь ду я билгалчу тиларна чохь ду».\n25. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Шуьга хоьттур дац [я жоп доьхур дац] оха летийначу тхан къинойх, я тхоьга а хоьттур дац [я жоп доьхур дац] аш лелийначух».\n26. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Вайн Дала дерриге а дIагулдийр ду вай [къематдийнахь], тIаккха нийсонца кхел йийр ю Цо вайна юккъехь. И ву - Схьадоьллург [я Нийса Кхелахо], Хуург»\n27. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Схьагайтийша суна, шаьш Цуьнца беш болу накъостий. ХIан-хIа! И - АллахI ву, Нуьцкъала, Хьикмате волу».\n28. Массо а нахе вахийтина ву Оха хьо [хIай, Мухьаммад], [муъма-нахана] хаза хаамча вина а, [керста-нахана] ларбеш [я кхерамтосу] хьехамча вина а. Делахь а, дукхах болчу нахана ца хаьа-кха [иза].\n29. Цара олу: «Кхочуш маца хир ю и ваIда, нагахь аш дуьйцург бакъ делахь?».\n30. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Шуна ваIда дина [къематан] де ду - шуьга сохьтана а дIататталур доцуш, я хьалхадаккхалур [тIеозалур] доцуш».\n31. Цатешначара элира: «Тхо цкъа а тешар дац кху Къуръанах а, я цул хьалха хиллачух а». [ХIай, Мухьаммад! Хьуна [гинехьара и] зуламхой, [къематдийнахь] шайн Дална хьалха уьш лаьттачу хенахь, дешнашца вовшашна жоьпаш а луш. Шаьш гIийла хиллачара эра ду кураллаш йиначаьрга: «Шу ца хиллехьара, тхо бусалбанаш хилла хир ма дара».\n32. Кураллаш йиначара эра ду гIийла хиллачаьрга: «Оха сецийра [я дохийра], ткъа, шу нийсачу некъах, и шуьга беъначул тIаьхьа? ХIан-хIа! Шаьш дара шу зуламхой».\n33. Ткъа гIийла хиллачара эра ду кураллаш йиначаьрга: «Аш мекарлонаш лелийра-кх буса а, дийнахь а, омра а дора-кх аш тхоьга АллахIах цатешарца а, кхинаш Цуьнца накъостий нисбарца а». Шайн дохкобовлар хьулдийр ду цара шайна Iазап гинчу хенахь. Буржалш тухур ду Оха цатешначеран вортанашна тIе. Бекхам беш буй, ткъа, царна цара лелийначунна а бен?\n34. Цхьана а юьрта ларбеш волу хьехамча ма ца вахийтина Оха, цигарчу хьоло качбиначу [я дика хоьгучу бахархоша] олуш бен: «Боккъалла а, тхо шуьга даийтиначух тешаш дац».\n35. Цара элира: «Тхан алсам бу бахамаш а, доьзалш а [муъма-нехачул а], я тхуна Iазап а лур дац».\n36. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Боккъалла а, сан Дала Шена луучунна рицкъа совдоккху, гат а до [я кIезиг а до], амма дукхах болчу нахана ца хаьа [иза]».\n37. Я шун бахамаша а, я шун доьзалаша а Тхуна герга далош дац шу, нагахь аш, иман а диллина, дика Iамалш ца йинехь. Ткъа царна совгIат совдоккхур ду, цара динарг бахьанехь. Уьш [ялсаманин] чоьнашна чохь хир бу маьрша [кхерамза].\n38. Тхан аяташ гIелдина, кIелдита гIерташ къахьоьгуш берш [къематдийнахь] Iазапе бухкур бу.\n39. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Боккъалла а, сан Дала Шен лайшха Шена луучунна рицкъа совдоккху, гат а до [я кIезиг а до] иза. Аш йина муьлхха а харж [я делла сагIа] - Цо [АллахIа] меттахIоттор ю и. И - рицкъалучарех Уггаре диканиг ву».\n40. Цу [къематан] дийнахь берриге а дIагулбийр бу Цо уьш [керстанаш]. ТIаккха эра ду Цо маликашка: «Шуна Iибадат деш барий хIорш?!».\n41. Цара [маликаша] эра ду: «ТIехцIена ву Хьо! Хьо ву тхан Iуналдархо, уьш бац. Жинашна Iибадат деш бара-кх уьш, царех дукхахберш царех [жинех] тешна а бара».\n42. Тахана шуьга вовшашна я пайда а, я зен а далур дац. Зуламхошка эра ду Оха: «Iовша шайна [жоьжагIатин] цIеран Iазап».\n43. Царна [элчано] Тхан билгала долу аяташ дешча, цара [керстанаша] олу: «Шун дайша Iибадат диначарех шу юхадаха лууш [я юхадаха Iалашо йолуш] стаг бен вац иза-м». Цара олу [юха а]: «[Мухьаммад-пайхамара] шеггара кхоьллина харцо бен яцара хIара-м [Къуръан]». Ткъа бакъонах цатешначара олу, и шайга еанчу хенахь: «ХIара-м [Къуръан] билгала бозбуунчалла бен дацара».\n44. [ХIай, Мухьаммад,] Оха жайнаш ца деллера, ткъа, цаьрга, церан уьш Iамон йиш йолуш долу, я хьол хьалха цаьрга вахийтина ларбеш волу хьехамча а вацара Оха.\n45. Царел хьалхарчара а харцбира [элчанаш], ткъа Оха царна деллачух [ницкъах, бахамах, таронах, деххачу дахарх] уьтталгIа дакъа а ца кхаьчнера [Маккарчу мушрикашна]. ХIетте а, цара харцбира Сан элчанаш. Муха хилира, ткъа, Сан царна инкарло яр [я Iазап далар]!\n46. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Боккъалла а, ас цхьана хIумане бен кхойкхуш дац шу: АллахIан дуьхьа [АллахIана муьтIахь а хилий] шишша а, цхьацца а дIа а хIиттий, тIаккха ойла яйша. Шун накъост [Мухьаммад-пайхамар] жинашца тайна вац шуна. Шу лардеш волу хьехамча бен вац иза, чIогIа Iазап тIедале хьалха [шуна ваийтина волу]».\n47. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Ас шуьга доьхун долу совгIат – шуна шайна хир долуш ду, ткъа суна совгIат - цхьана АллахIа дийр ду. И массо а хIуманна Теш ву».\n48. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Боккъалла а, сан Дала бакъо йоуьйту [я харцонна тIе бакъо тосу]. Къайленаш хуург ву И».\n49. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Бакъо схьаеана. Харцоно кхин хIумма а кхуллур дац, я юха а йогIур яц [и]».\n50. Ала [хIай, Мухьаммад]: «Нагахь со тилавеллехь - сайна зенна тилалуш ву-кха со. Нагахь со нийсачу новкъахь велахь - сан Дала соьга бина хаам бахьанехь ду-кха иза. И - Хезаш, Уллехь ву».\n51. [ХIай, Мухьаммад,] хьуна уьш [къематдийнахь кешнашна чуьра гIиттийна] кхерабеллачу [Iадийначу] хенахь гича. [Тхох] бовдалур бац уьш, гергахьочу меттигера [кешнашкара] схьалоьцур бу уьш.\n52. Цара эра ду: «Иман дилли оха цуьнга [Мухьаммаде а, Къуръане а]!». Царна муха карор ду, ткъа, оцу генарчу меттера тешар [я гечдан хьакъ хилар]! [ХIунда аьлча иза дуьненчохь хила дезаш ду, ткъа уьш хIинца эхартахь бу]!\n53. Хьалха теша ма ца тийшира уьш цуьнах [бакъонах]. Хетаршца цIераш кхоьхкира цара генарчу меттигера.\n54. Царна а, царна дезначунна а юккъехь дIахоьттина дуьхьало хир ю. Царел хьалха хиллачу царех терачарна а [хилла иштта]. Боккъалла а, синтем боцучу шеконашкахь бара уьш.


Таджикистан -- Абдулатипов Рамазан,Оьрсийчоьнан Такжикистанехь векал волчу заманахь, 11Лах2008\nКху деношкахь ша тайпа мур лаьттира Дагестанан куьйгалхочунна гонаха. ХΙинццалц оцу даржехь Ιийна Магомедов Мохьмадсалам дΙавоккхуш ву балхара, цуьнан метте кхин хIоттош ву Кремло, бохуш, даржадора журналисташа. Амма Кремло, аьлча а, президентан Путин Владимиран пресс-секретара Песков Дмитрийс, иза бакъдац, олий, дацаре дора и къамелаш. Делахь а, хийцамаш бина чекхбаьхна Оьрсийчоьнан президента. Магомедовн метта ханна хΙоттийна гоьваллла политик-суьйли Абдулатипов Рамазан.\nΙедалан аппараташкара ловзарш даима а хуьлура Оьрсийчохь шашаха мекара а, лахахь веха вахархо Кремлах кхетар воцуш а. Ткъа Магомедов Мохьмадсалам Дагестанан урхаллера дΙататтар шен хьесапехь хΙиллан гура лаьцна хиллера Путин Владимира.\n«ХΙан-хΙа, иза аьттехьа а дац, Москох Магомедов веънехь а, иза тΙеэца язвина а вац Владимира Владимировича, ткъа рогΙе язвича бен а ца оьцу цо стаг шена тΙе», -бохура Песков Дмитрийс, Кремлан пресс-буьйранчо, юх-юха а даьржий кхочучу эладитанашна дуьхьал, чΙиркъе а вуьйлуш.\nАмма хΙинца дΙанисделла дерриг а шен-шен хорша – Магомедов Мохьмадасалам вохийна, аьлча а, хийцина даржехь, цуьнга, иза бахьанехь белхалойн штаташ дΙаса а шорйина, Оьрсийчоьнан президентан администрацин куьйгалхочун гΙовсан кΙант а луш. Хууш ма-хиллара, Путинан амалехь дац, цо шена муьтахь йолчу хьаькамийн тобанерчу нахе шена вас йойтуш, уьш байлахь буьтуш – цхьанхьара куьйгалхо вохийна олий а доккхий, цунна кхечу меттехь хьалхачул а тоьлла меттиг кхачош Ιедал ду пачхьалкхан ден.\n...Амма иза-м кхин тема ю. Вай юьйцург Дагестан ю.\nБΙе шарал а веха, хьоьгуш, хьежна, шен даймахкана пайде хила лууш, Абдулатипов Рамазан шега хΙинцца бен кхачош а доцчу дарже.\nМила ву Абдулатипов? Иза мила вац ала ду кхин а атта.\nПоэт, прозаик, фольклорист, политолог-комментатор ву ала бакъо йоллуш байташ, дийцарш, афоризмаш язйина, теле-радио-зорбан тидарш дина цо вуно дукха. Лаккхарчу тΙегΙанара дипломат – Таджикистанехь Оьрсийчоьнан векал Ιийра иза массех шарахь. Кремлан а, цунна гонахарчу а институташна къаьмнех зераш даран эксперт-говзанча – Къаьмнийн гΙуллакхийн министр а Ιийна иза и тайпа министралла йолуш.\nДашца аьлча, шеко а йоцуш, лаккхара корматалла а, Ιилма а, гΙиллакх-оьздангалла а йолуш стаг ву Абдулатипов.\nАмма эхаза, эвхьаза, бΙостане хеталур долуш ду, баккъала а ойла йича, хΙутту хаттар. Ша Абдулатипов-м мага а там бара дагестанхошна, ткъа оьший-те Кремлана цо ша балха тΙ а кхачале дийр ду бохург. Ша оьздангаллица, нехам ларам шегахьа ΙаΙорца, махкахь барт ма-хуьллу барца чекхвала хьожур ву, Дагестанна уггаре хьалха оьшу кху муьрехь ши хΙума – барттий, коррупцех иза паргΙатъяккхаррий, боху Абдулатиповс.\nТкъа дела денна Ιедалан цΙарх, мостагΙий а бина, бусулба нах бу Дагестанехь, гонаха а санна, бойъуш. Уьш байъар тΙедуьллуш ду Кремло Кавказерчу массо а куьйгалхошна. Ткъа и ца дина, мел гена дΙаваха воллу Абдулатипов? Иза кхеташ дац.\nМаршо Радионо кхин а дуьйцур ду Дагестанан керлачу куьйгалхочунна, аьлча а, цкъачунна, ханна цуьнан дарже хΙоттийначу Абдулатиповн бовлучу аьттонех лаьцна.\nМаьΙне ду хийцамах лаьцна дагестанхочуьнга дийцийтича. Уладиев Сулиманна дика евза ша веха Дагестан а, цигара хьелаш а – иза дуккха а Ιийна массо а тΙегΙанарчу депутаташлахь, хьакамаллашкахь.\nУладиев: «Ιалашонаш цуьнга Дагестанан халкъана тΙе а тевжаш бен кхочуш ялур ю. ЦΙеначу, оьздачу, похΙмаллечу, къоначу, тешамечу, хьакъдоллучу дагестанхошна тΙе товжахь. Иштанаш бац бохург бакъ дац. Бакъду, хΙинццалц куьйгаллехь Ιийначара дерриг а дина иштанаш ма-хуьллу кΙезиг хилийта, цара уьш байъина, Ιедале ца битина, гена дΙасалаьхкина. ДуьнентΙехь шаьш уггаре дика хьакамаш ду бохуш халкъ тешон а тΙехь гΙерташ. Уьш моттаргΙанаш ю, оцу пуьташца дерг а чекхдаккха деза. Цундела Дагестан шатайпа Авгин-паччхьан говрийн гота ю , иза кхаьллех дΙацΙанъеш цхьа Геракл бен а ларалур вац».\nЭрна дац политик, Дагестанера жигархо Уладиев Сулиман Абдулатипов Рамазанан баьнболчу аьттонех вагар. Махкахь кΙезиг Ιийна ХΙинжа-ГΙалин бΙаьргаш чохь Москохара ваийтина ларалуш волу и хьаькам. Цунна ца евза бухахь вовшахъеттаелла ондда ницкъ болу тобанаш, цаьргара гΙо хир ду ала а дац, нагахь Абдулатипов коррупцица баккъала а къовсавала валлахь.\nБакъду, Путин Владимир ву цуьнгахьа, ву цкъачунна, цо муха болабо шен некъ хаъалц йолчу ханна. Масала, цунна Абдулатиповс вовзийтира, хьийхира шийтта шо хьалха луларчу Нохчийчохь тΙом болабелча и мохк Кремлана мутахь бен болу стаг – Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. И стаг карор боккха кхиам а бара. И санна боккха кхиам Дагестанехь а баккха безар бу. Амма баккха безар бу иза Абдулатиповн шен, аьттонаш беш цунна ала а дац мила хир ву.\nЦундела ван а ву Абдулатипов ханна хΙоттош хьаькам. КхиндΙа хиндерг цуьнга шега хьаьжжина, йохучу гΙулчашка, карочу юкъарлонашка, махкахошка буьйцучу матте хьаьжжина хир ду. Ткъа уггаре коьртаниг – Кремлана товччу кепара махкарчу гΙаттамхошца къийсавала дезар ду цуьнан...


Ассаламу Iалайкум! Доьххьара хьуна АллахI реза хуьлда ала луур дара, ахь сан хьалхалера хаттарна жоп даларна. Ткъа, шолгIа хаттар нисделлера сан ламазах лаьцна.\nСо Европехь Iаш ву, вечерний курсаш эр ду вай, цига оьхуш ву со, ткъа маьркIижа ламаз со цигахь волуш нисло сан, амма иза дита суна ца лаьа. Со сайн машен чу хиан до ас ламаз. Сайна цигахь яьсса кабинет нислахьара цу чохь дан ма-деззара дийр долуш вара со иза, амма ша-ерш кабинеташ дIалаьцна хуьлу. Иштта кепара и ламаз дан мегаш дуй теша, машен чохь охьа а хиина?\nЦундела, хьой доьшуш волчу меттехь хьайна яьсса чоь ца карайахь, чохь адамаш долчу чохь а дан мегар ду ахь ламаз, у́чахь (коридор чохь) а дан мегар ду, тхов тIехь а дан мегар ду, уьйтIахь а дан мегар ду, кетIахь а дан мегар ду, кхийолчу муьлхха а меттехь дан мегар ду. Ламазана кIел тоссуш кегий кузнаш санна хIуманаш ю хIинца юхкуш, хьарча а йина жимчу кисана йахкало уьш, механа вуно йорах а ю уьш. Хьайна карайахь иэце, иза лелайе хьайца, уча дIахIоьттина а, уьйтIа дIахIоьттина а ламаз дойла хир ю хьан иза буха а тесна. Буха тасса цхьаъа хIума ца хилча а, ламаз нийса лоруш ду, еккъа цIенкъана тIехь дича а ламаз нийса лоруш ду, беца тIехь дича а ламаз нийса лоруш ду, лаьтта тIехь дича а ламаз нийса лоруш ду, асфальт тIехь дича а ламаз нийса лоруш ду. Вуьшта аьлча, буха хIума тесна хилар ламазан билламех дац, йа баххех а дац.


Бахархоша емал во берана йиттина волу полисхо\nКхиазхочунна нохчийн полисхочо етташ яьккхинчу видеон скриншот.\nБахархоша емал во берана етташ воллу полисхо\nКху тIаьхьарчу масийтта дийнахь Нохчийчохь а, цуьнан дозанал арахьа а, интернетехь а йийца яьккхина ю полисхойн духар доьхначу стага кхиазхочунна етташ йолу видео. Ши кIанттий, цхьа йоIIий ду, цхьана кабинета чу а дигина, чеха а деш, латтош. Бехказа а буьйлу уьш, шаьш аьллачунна.\nЦхьана кIанта олу Илисхан-Юрт еза юьрт ю, шаьш цу юьртана аьлларг юхаоьцу. Важа а юьхьIаьржахIоьттина корта охьатаIийна лаьтта, ша дохковаьлла бохуш. Коьрта йовлакх тиллина йоI а ю царна уллехь. Ала ахь а аьлча а, йист а ца хуьлуш лаьтта иза.\nЦуьнан багара дош а ца делира. Иза а яра ватсаппехь оьзда доцу къамел динарг. Юха кхин цхьа видео а ю цу хьокъехь. Цхьана Iедалан кабинете валийначу кIантана 2-3 тIара туху полисхочо.\nЛата а лата, вовшашна герз а тоха бохуш хьехамаш бо, Илисхан-Юртан тIехоьттинчу полисхочо. И видеош чIогIа йийцаре яьхна социалан машанехь. Бехке бо оцу берийн дай-наной а, царна етташ болу полисхой а. Амма къаьстина мага ца до наха, иштта гIалаташ девллачу кхиазхошна еттар.\nНохчийн юкъаралхочо Абуезидов Сулимана берийн гергарчарна тIера бехк ца боккху, амма собаре боцучу полисхойн бехк бу аьлла хета шена, элира цо цу хьокъехь вистхуьлуш: "Массо а берашна юккъахьи социалан гIирсаш баьржина, боьха хIуманаш а дуьйцу, маьттаза къамел а до".\nХIунда до бохучу хаттарна жоп а луш, кхин дIа а дуьйцу Абуезидовс: "ТIом а хилла, иза дIабаьллачул тIаьхьа шайн хIусамаш таян гIерташ, уьш дайн-нанойн Iуналлера девлла, цхьамма Iама ца дича уьш иштта дуьсу-кх, схьалаца тIам, дIахIотто бух боцуш къамелаш деш. Iедалхойн гIуллакх дац царна тIе куьг дахьа. Дийцинехь, цуьнан дега-нена дIа а хьедай, догIуш далахь, гIуда тоха. Ткъа, хIорш, оцу берийн дай а, наной а хуьлий, лата боьлху. Шайн Iовдалалла ю. Нохчийн низамхошна болх бан ца хаьа. Берана а, стагана а тIекхевда".\nХьалха полисхо вахале стаг Iамош хилла хилар дагадоуьйту Абуезидовс: "Хьалха оцу балха вахале эха шарахь Iамавора, стагана тIе ма кховда, цуьнан бакъонаш ларъе олий. ТIедаьхьча, цуьнах къизалла олу. ТIекховдахь, балхара дIа а ваьккхина, чувуллур ву хьо олура. Ткъа, хIорш чухоьхкуш бу. ЖIаьлеш дина-кх цу нахах".\nНохчийчохьь болу низамхой иштта буьрса бацахьара, царна оццул ца езаш йолу "Къизаллашна дуьхьал комитет" йогIур яцара махка, аьлла хета Науран кIоштан вахархочунна Сальмурзаев Шадидана: "Низаман гура чохь дац вай? Мегар дац дера етта.Къизаллашна дуьхьал комитеташ хир ма яц, цара етташ ца хилча".\nИзза боху нохчийн журналисто Серганова ТIауса а. Цхьана а кепара магон йиш йолуш хIума дац Iедалхочо маьршачу стагана, берана тIе муххале а, куьг дахьар, элира цо: "Маьттаза къамел дар цхьанна а агIор гIиллакхца дац, уьш мел кегий бераш далахь а. Делахь а, цаьргара и ледарло яьлла хилча, цаьрга низамца цхьанекъ лело безара. ТIе а чехаш еттар, цхьанна а агIор догIуш хIума дац".\nНохчийн бакъонашларъярхочо Саратова Хедас оцу берашца кхолладеллачу хьолехь терго йина цхьа хIума ду. Шаьш етташ хилча, видео хIунда яржийна?\nЮха а, Нохчийчохь нахана тIехь таIзарш деш ду, аьлла леррина дийцийта дина теша иза, элира цо: "ТIеман духар а дуьйхина цхьа кегий нах лен а беш, царна тIе куьйгаш кхийдор иза нийса хIума дац. Иза цхьаммо а магийта дезаш хIума дац.И санна хIуманна вай чIогIа дуьхьал хила дезаш ду. Цхьа хаттар а кхоллало: И санна хIума дIа а язйина иза интернет чукхуссучу стага, иза хIунда дина аьлла. Шаьш лелош йолу харцо дIагайта я цхьаъ кхеро? ХIун бахьанаш ду цунна? Иза нийса ду аьлла цхьанна а лартIехь волчу стага а эр дац".\nШаьш аьллачу хIуманна Нохчийчура бахархой дохкохбовлар я дохкохбахар даьржина хIума ду. Кху тIаьхьарчу шерашкахь дуккха а хилла и санна дерг. ХIинца Нохчийчоьнан дозанал ара а даьлла иза. Ткъа, даггара олий теша дохкохбевллачара кхерийнчул тIаьхьа и дешнаш, царна шайний бен ца хаьа.


Блинкен Энтонис дIахьедина Газа юхаметтахIоттош гIо дан дагахь хиларх лаьцна\nАмерикин Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретар Блинкен Энтони\nАмерикин Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретара Блинкен Энтонис дIахьедина, Израилна а, ХЬАМАС тобанна а юкъахь 11-тта дийнахь конфликт лаьттинчул тIаьхаьа Газа асанерчу бахархошна дуьненаюкъара гIо-накъосталла дайта дагахь ду шаьш аьлла, яздо Свобода Радионо.\nБлинкена аьлла цунах лаьцна шинарин дийнахь Иерусалимехь Израилан премьер-министраца Нетаньяху Беньяминца хиллачу цхьаьнакхетарехь. Пачхьалкхан секретарь ву Дечкен-баттахь президентан Джо Байденан инаугураци хиллачул тIаьхьа оцу регионе баханчу Америкин Iедалан белхахойх уггар лакхарчу даржехь волу Iедалхо.\nАмерикан дипломатин куьйгалхочо билгалдаьккхина Вашингтона юьхьарлаьцнарг хир ду "Газехь хIоьттина гуманитаран доьхна хьал гIолечу даккхар" аьлла. Цо дийцарехь, мегар дац, оцу асанехь Iедалехь йолчу ХЬАМАС тобане пайда эцийта, палестинахойн территорина тIехь инфраструктура меттахIоттош гIо дарх.\nЙоццу визит дIахьуш волу Блинкен Урдан хин Малхбузерчу Бердерчу Рамаллехь цхьаьнакхета дагахь ву Палестинийн автономин куьйгалхочуьнца Iаббас Махьмудца. ХЬАМАС-ца контакташ ян дагахь вац иза. Малхбузено и тоба терроран лоруш ю.\nИзраилан армин а, ХЬАМАС-ан кху беттан 10-хь даьллачу тIеман девнехь Газа асанехь меттигерчу лоьраша бинчу хаамашца вийна 240 сов вахархо. Израилехь байинчу нехан терахь ду 12. Герзаш деттар сацош маслаIат хилла Стигалкъекъа-беттан 21-хь. И раж коьртачу декъана ларйеш ю шина агIоно.\nБайденан администрацина критика йора, цхьаболчу Конгрессерчу демократаша а цхьаьна, хетарехь, иза кризисна юкъа ца гIортарна. КIайн ЦIийне кхайкхамаш бора Израил хьокъехь мелла а луьра позици лаца бохуш. Администрацино дIахьедарш дора тIемалоша бен-башха а доцуш ракеташ еттарх Израилан ларъяла бакъо хиларх лаьцна.\nТIаьхьо КIайн ЦIийно бинчу хаамехь дуьйцуш дара, "тийна, амма жигара дипломати" лелорна а, Мисар пачхьалкха гIо дарна а маслаIат каро аьтто баьлла бохуш.


Ламаз Iамадар — Зори Ислама\n09.03.2021 15.06.2021 Administrator\n(Юьхь 2021 шеран\nЛамазах Iарбийн маттахь сола́т олу. Сола́т бохучу дешан маьIна доIадар ду.Ткъа шариIатан Iилманехь, ламаз – иза Делан дуьхьа долчу ниййатца, Алло́хIу Акбар аларца долалуш, салам даларца чекхдолуш, шатайпана бехкамаш болу дешнаш алар, меженаш меттахъхьеяр ду. Цунах солат аларан бахьана – шена чохь доIанаш дукха хилар ду. Ламаз дар важиб (дича мела хир болуш, дитича къа хир долу Делан омра ду) ду хIора бусалба стагана, зудчунна тIехь.Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Аш шайн берашка ламаз де ала, церан ворхI шо кхаьчча; церан итт шо кхаьчча, аш и ламаз бахьана долуш царна тоха, дIабуьйшучу меттехь дIаса а къастабе уьш» (Абу Давуд).\nЛамаз важиб хиларан бехкамаш\nЛамаз важиб ду хIара бехкамаш шеца болчунна:\n– Бусалба хилар;\nКерста волчо бусалба дин тIеэцахь, дине валале хьалха шен дисина ламазаш доькхуш дан ца деза.\n– Пхийттара валар(ялар);\nДелахь, итт шаре бевллачул тIаьхьа берашка ламаз дайта деза,ца дахь, човхийна я яйн муьшка йина.\n– Хьекъалехь (иэсехь) хилар;\nХьераваьллачунна, иэсах ваьллачунна тIехь важиб дац ламаз дар. Шена гIоли хилча, дисина ламазаш доькхуш дар дац цунна тIехь.\n– БIаьрса, хазар долуш хилар;\nБIаьрзе, къора волуш дуьненчу ваьллачунна тIехь важиб дац ламаз дар, иза вистхуьлуш велахь а. Нагахь санна пхийттара ваьлча цуьнан бIаьрса, хазар дайнехь, ламаз дар важиб дац цунна тIехь. Ша товелча, шен дисина ламазаш доькхуш дан ца деза цо.\n– Бусалба дин девзаш хилар;\nДинах хезна хIумма а доцуш волчунна (бусалба дин кхачазчу меттехь вехачунна) важиб дац ламаз дар. Шена дин довзале хьалха дIаяханчу хенахь ца дина ламазаш доькхуш дар а дац цунна важиб.\n– Зуда хIора баттахь догIучу цIийх, берах паргIатъяьлла, (цIанлуш) догIучу цIийх цIена хилар.\nОцу хьолехь йолчу зудчунна важиб дац ламаз дар, я цIанъеллачул тIаьхьа – и дисина ламазаш доькхуш дар.\nЛамаз дитаран хьукма\nЛаамаза (вицвелла, набкхетта висина) ламаз дисинчунна къа дац, шен дисина ламаз доькхуш дичхьана волуш ву иза. Амма ламаз важиб дац, аьлла,и ца деш дуьхьал ваьлларг керсталли чу вужу.\nЛамаз нийса хиларан бехкамаш\nЛамаз къобал хир дац, хIара бехкамаш кхочуш хилча бен:\n– Ламазан хан тIекхачар;\n– Ламаз эцна хилар;\n– ДегI, бедар, ламаз до меттиг цIена хилар;\nДегIана я бедарна тIехь боьхалла хилар ца хууш (я и дIаяккха вицвелла) дина ламаз къобал хир дац. Юхадан деза цо и ламаз. Нагахь санна боьхалла хьакхаелла меттиг билгал яцахь, ерриг бедар я дегI дила деза.\n– Iаврат (хьажа хьарам йолу меттиг) дIахьулдар;\nСтеган Iаврат – голашна, цIонгина юккъера меттиг ю. Зудчун Iаврат – юьхь, куьйгаш доцург, дерриге дегI ду. Дерриг Iаврат я цунах цхьа дакъа гуш дина ламаз къобал хир дац. Амма махо я кхечу бахьано Iаврат гучудаккхахь, сихха шен Iаврат дIахьулдина, ламаз кхочушдан мегар ду.Ткъа и ца хьулдеш хьелахь, ламаз духуш ду цуьнан.\n– Къилбехьа (Маккарчу КаIбатехьа) верзар.\nХIора бусалба стагана тIехь ду, цхьана дийнахь-буса пхи фарз ламаз дар. И хIора ламаз шен-шен хенахь деш ду.\n1) Хьалхарниг – 2 ракаIатехь долу Iуьйра ламаз ду (ши Бисмилла, цхьа Этхьиг). Оцу ламазан хан Iуьйрана малх кхетале йолу хан ю. Iуьйра ламазехь ший а Бисмилла чIогIа доьшур ду.\n2) ШолгIа ламаз – иза 4 ракаIатехь деш долу делкъа ламаз ду (диъ Бисмиллий, ши Этхьиггий).\nЦуьнан хан малх делкъенга баьллачул тIаьхьа хуьлуш ю. Цунна ниййат иштта дийр ду: «Ас ниййат ди, сайн фарз диъ ракаIат делкъа ламаз Далла дан», – аьлла. Iуьйра ламаз деш санна, ши Бисмилла, Этхьиг дешна ваьлча, салам ца луш, юха а ши Бисмилла, цхьа Этхьиг дешна лур ду салам. Ламазехь мел доьшуш дерг шена хезачу барамехь доьшур ду.\n3) КхоалгIа ламаз – 4 ракаIатехь деш долу малхбуза ламаз ду (диъ Бисмилла, ши Этхьиг). Цуьнан хан – малх делкъал тIаьхьенга лестина, мажбала болабелча хуьлуш ю. Малхбуза ламаз, делкъа ламаз санна, деш ду. Цаьршинна юккъехь йолу башхалла – иза ниййат дар ю. Малхбуза ламазна ниййат иштта дийр ду: «Ас ниййат ди, сайн фарз диъ ракаIат малхбуза ламаз Далла дан», – аьлла.\n4) ДоьалгIа ламаз – 3 ракаIатехь деш долу маьркIажа ламаз ду (кхо Бисмилла, ши Этхьиг). Цуьнан хан малх чу ма-буьззи хуьлуш ю.\nЦунна ниййат иштта дийр ду: «Ас ниййат ди, сайн фарз кхо ракаIат маьркIажа ламаз Далла дан», – аьлла. Iуьйра ламазехь санна, ши Бисмилла, цхьа Этхьиг дешна, хьалагIаьттина цхьа Бисмилла дешна, рукуI, сужданаш дина, шолгIа Этхьиг дешна, аьтту агIор салам лур ду, юха аьрру агIор салам лур ду. ХIокху ламазан хьалхара ши Бисмилла хозуьйтуш, юккъерчу озехь доьшур ду, ткъа дисина цхьа Бисмилла шена хезачу барамехь доьшур ду.\n5) ПхоьалгIа ламаз – 4 ракаIатехь деш долу пхьуьйра ламаз ду (диъ Бисмилла, ши Этхьиг). Цуьнан хан, малх дIа а буьзна, цуьнан цIелла дIаяьллачул тIаьхьа (герггарчу хьесапехь, цхьа сахьт ах сахьт даьлча) хуьлуш ю. ХIара ламаз, делкъа, малхбуза ламазаш санна, деш ду.\nЦунна ниййат иштта дийр ду: «Ас ниййат ди, сайн фарз диъ ракаIат пхьуьйра ламаз Далла дан», – аьлла. Цуьнан башхалла – хьалхара ши Бисмилла, маьркIажа, Iуьйра ламазашкахь санна, чIогIа доьшур ду, ткъа дисина ши Бисмилла шена хезачу барамехь доьшур ду.\nЛамаз даран кеп\n1. Ламазан арканаш (бIогIамаш)\nРукна (дукхаллин терахьехь – арканаш) хIума латтаран бIогIам, хIуманна тIетовжар, гIортор бохург ду (Iарбийн маттера гочдича). Рукна кхочуш ца хилча, Iибадат къобал ца хуьлу. Ламазан кхойтта рукна ю:\n1. Ниййат дар;\nНиййат дагахь дийр ду, маттаца алар суннат а ду.\n2. Ламаз дехкаран Алло́хIу Акбар (такби́ратуль-ихьра́м);\nАлло́хIу Акбар шена хезачу(къаьстачу)озаца, массо элп доккхуш ала дезаш ду ламаз ша деш велахь, я имамана тIаьхьа доьхкуш велахь. Иштта, ламаз доьхкуш ирахь лаьтташ хила а веза.\n3. Ламазан Бисмилла ирахь волуш дешар;\nИрахь латталуш вацахь, хиъна Iаччохь дан мегар ду ламаз; хиъна ца Iалахь, тевжина волуш а. Адам кхетамчохь мел ду, ламазах хьалхадуьтуш дац иза.\n4. Ламазан Бисмилла (Фатихьат) дешар;\nФатихьат дагахь ца хаахь, Къуръанна тIера деша мегар ду, я цхьанна тIаьхьара олуш деша мегар ду.\nФатихьат нийса дешаран бехкамаш:\nХIара бехкамаш (условия) кхочушбеш ца дешахь, ламазан Бисмилла къобал хир дац, цуьнца цхьаьна ламаз ца хуьлу къобал:\nа)шена хезаш дешар;\nб)аятийн рогIалла ца хуьйцуш дешар;\nв) аяташна юкъа дукха хан (паузы) цо юлуьйтуш дешар;\nг)элпаш нийса дахар, шалха элпашна тIехь терго яр;\nд) аятан маьIна хуьйцуш долу гIалат ца даккхар;\nе) аятан дош я элп ца хийцар;\nж) Iаьрбийн маттахь дешар;\nз) кхоччуш (дерриге) дешар, я (ца хаахь) цуьнан метта шена хууш долу Къуръанан кхин аяташ дешар. Аяташ деша ца хаахь, Фатихьатан дохаллин барамехь Дела хьахор ву. Иза а ца далахь, Фатихьат дешна волучу ханна вист ца хуьлуш ирахь лаьттар ву.\n5. РукуIе вахар (куьйгийн пIелгашца когийн голаш лоцуш, букъ (цIенкъица) пурхнехьа нисбеш, охьатаIар);\nРукуIан бехкамаша юкъалоцу:\nа) рукуIехь тем бар(пауза);\nб) рукуIе вахар бен дагахь цахилар;\nв) ирахь волуш рукуIе вахар.\n6. РукуIера хьаланисвалар;\nРукуIера хьаланисваларан шен бехкамаш бу. Багарбийр бу вай уьш:\nа) рукуIера хьаланисвалар бен дагахь ца хилар. Нагахь санна кхеравелла хьаланисвеллехь, къобал хир дац цуьнан хьаланисвалар;\nб) хьаланисвеллачохь тем бар, дегIан меженаш рукуIе вахале йолчу кепара дIанисъяллалц.\n7. Ши сужда дар;\nШи сужда даран бехкамаш багарбийр бу вай:\nа) корта, ворта тIеязъеш, хьаж лаьтта диллар;\nб) тем бар;\nв) хьаьжа тIехь хIума цахилар (хьаж дерзина хилар);\nг) сужда дар доцург кхин хIума дагахь цахилар;\nд) сужданехь вархI меженна тIевазвалар (хьаж-мара; ши куьг; когийн ши гола; шина коган пIелгийн геш);\nе) шена тIерачу бедарна тIе сужда ца дар, нагахь санна и бедар цуьнца цхьаьна меттахъхьийр йолуш елахь.\n8. Шина сужданна юккъехь охьахаар;\nШина сужданна юккъехь охьахааран бехкамаш буьйцур бу вай:\nб) охьахаар бен кхин ниййат цахилар.\n9. Тiаьххьара Этхьиг деша охьахаар;\n10. ТIаьххьара охьахиъча Этхьиг (ташаххIуд) дешар;\nЭтхьиг дешарца боьзначу бехкамашна тIе тидам бохуьйтур бу вай:\nа) шена хезаш дешар;\nб) еха соцунгIаш ца яр;\nв) хиъна волуш дешар (хиъна Iалуш вацахь, бехказа ву);\nг) Iаьрбийн маттахь дешар (ца хаахь, кхечу маттахь деша мегар ду, делахь а Iарбийн маттахь деша Iамо деза);\nд) хIора элп нийса доккхуш дешар.\n11. ТIаьххьара охьахиъначохь Этхьиг дешначул тIаьхьа Пайхамарна (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) салават диллар;\n12. Ламаз дерзош салам далар;\nЛамаз дерзош салам даларан бехкамаш буьйцур бу вай:\nа) дегI къилбехьа долуш салам далар; корта хьовзош алар суннат ду;\nб) шена хезаш алар;\nв) Iаьрбийн маттахь алар;\nЦа алалахь, кхечу маттахь ала мегаш ду.\nг) массо дош нийса алар;\nд) оцу шина дашна (Ассала́му Iалайкум) юккъе хан ца йолийтар.\n13. РогIалла ларъяр.\nМасала, хаа а хууш рукуIел хьалха суждане водахь, я Бисмилла ца доьшуш рукуIе водахь, ламаз духуш ду. Иштта ламаз духу, дала дезачул хьалха ламаз дерзоран салам делча.\nХIокху кхойтта рукнах цхьаъ я масех кхочуш ца яхь, ламаз къобал хир дац. Масала, ниййат ца деш, я сужда ца деш, я Бисмилла ца доьшуш дина ламаз къобал хир дац.\nИлесов Iелин Iарби\n← Про важность земледелия\nВ Грозненских образовательных учреждениях прошел региональный этнографический диктант «Бовза беза ненан мотт!» →\nКатегория людей, за которых ангелы делают дуа\n29.10.2019 16.03.2020 Administrator\nБольшая тайна маленькой суры\nГIурбана Iийдан де


Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш юкъаяьхна Евроберто а, Iамерко а\nОьрсийчоь -- Газпромбанкан цхьана декъан гIишло, Москох, 2014.\nПIераскан дийнахь нуьцкъале йирзина Малхбузено Оьрсийчоьнна дуьхьал тIеэцна йолу рогIера экономикан санкцеш, цхьа могIа Европера пачхьалкхаш, къаьстина Оьрсийчоьнца доза долу Финлянди, царна дуьхьал хиллехь а.\nЦкъа хьалха Европерто, ткъа цул тIаьхьа масех сахьт даьлча Цхьанатоьхначу Штаташа а тIеэцна йолу керла санкцеш коьртачу декъехь Оьрсийчоьнан экономикан тIум ларалуш йолчу нефтан а, газан а секторех хьакхалуш ю. Цхьанакхеттачу Европин официала журналехь зорбане яьхначу цу санкцийн деталашкахь деша йиш ю, "Роснефть", "Транснефть", "Газпром нефть" цIе йолу яккхий концернаш гIуданаш лаьцначеран могIаршлахь хилар.\nИштта тIеман гIирсаш а, сурсаташ а кхуллуш йолу коьрта оьрсийн концернаш - "Уралвагонзаводий", "Оборонпромий", Цхьанатоьхна кеманашдаран корпораций а ю цу могIаршлахь.\nЦул совнаха, Евроберто сацош бу Оьрсийчоьнца ша хIинцалца схьа цхьана беш хилла болу лаьттабухахь мехкадаьтта лахарца а, даккхарца а хилла болу болх а, ткъа иштта Арктикехь цуьнца цхьаьна мехкадаьтта лахар а. Аналисташна хетарехь, цу гIулчаша Оьрсийчоьнна даккхий зенаш дийр ду, зенаш дарал совнаха, цуьнан мехкдаьтта а, газ а яккхаран белхашкахь сел оьшуш йолу керла лакхара технологеш йоцуш йиса там бу иза.\nКонцернел совнаха, иштта адамаш а ду керлачу санкцеша юккъелаьцна. 24 керла стаг ву Малхбузено билгалваьккхина. Царна юккъехь политикш а, депутаташ а, хьукматхой а, ур-аттала спортхой а бу. Царех уггаре а вевзаш верг шен скандалан дIахьедаршца вевзаш волу, дукхахболчу тергамхоша жухIарган ролех Кремлан лаамаш юкъараллийна дIабовзийтаран болх беш лоруш волу Пачхьалкхан Думин депутат Жириновский Владимир ву. Ву царна юккъехь „Ростех“ корпорацин куьйгалхо Чемезов Сергей а. Ала дашна, и Чемезов шен хенахь, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир санна, Советийн Пачхьалкхан Кхерамазаллин Комитетехь болх бина а, цу комитето, Путин санна, Малхбалерчу Германе хьажийна а, цигахь Путин Владимирца доттагIалла тасделла а волуш, Кремлан коьртачу гIентан ден уггаре а гергарчу накъостех ларалуш ву.\nОьрсийн Iедалхойх иштта керлачу санкцеша лаьцна кхин пхиъ Пачхьалкхан Думин депутат а, Оьрсийчоьнан президентан ГIирмаца доьзначу гIуллакхийн гIоьнча волу Мурадов Георгий а, гIалгIаскхийн эскарийн атаман волу Воробьев Юрий а. Ларамаза дац иштта цу нехан могIаршлахь иштта 76-чу Псковерчу десантийн дивизин буьйранча инарла-майор Наумец Алексей нисвалар а. ХIунда аьлча, цу дивизин салтий а, эпсарш а бу тIаьхьарчу кIиранашкахь сепаратистийн агIонехь Киевана дуьхьал тIеман беш гучубийлинарш а, цигахь байъинчул тIаьхьа, къайлаха шайн даймахкахь дIабоьхкина гучубевлларш а.\nСепаратисташ хьахийначуьра аьлча, керла санкцеш хьакхало иштта ша шех „Донецкан халкъан республикан премьер-министр“ олуш волчу Захарченко Александрах а, оццу сепаратистийн низамца йоцучу цхьаьнакхетараллин тIеман министр ша лоруш волчу Кононов Владимирх а, Луганскера халкъан республикан премьер-министр ша шех олуш волчу Цыпкалов Геннадийх а, цхьа могIа кхечу сепаратистийн тIеман а, политикан а куьйгалхой а.\nКерлачу санкцех шен оьгIазло хьул еш яц Кремл. И санкцеш гIаръевллачул тIаьхьа сахьт далале Путин Владимиран пресс-секретар волчу Песков Дмитрийс цецвалар гайтира цу кепарчу хиламийн гуолатохарх. „Тахана Евроберто тIеэцначу сацамех аьлча, цунах кхоьтийла данне а дац. ТIаьхьарчу деношкахь президент Путинан къинхьегамца яьхна йолу машарехьа гIулчаш тидаме эцча-м муххале а“, - элира цуо еарий буьйсанна хан яьллачу хенахь, санкцех долу коста хаамийн гIирсашкахь баржа болабелча.\n„Кху хьолехь тхуна кхеташ ду, Брюсселехь я ца го, я ган ца лаьа Донбассехь долу бакъдолу хьал, иштта царна цигахь ца лаьа, Оьрсийчоьно Донбассера хьал тодарехь йохуш йолу гIулчаш ган“, - аьлла тIе а тухуш.\nКхин а цеце яра Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло хиллачух ша динчу дIахьедарехь. Цу хьукматан сайта тIехь яздина ду „И гIулч яккхарца Евроберто шен харжам бина - Украинин чоьхьара кризис машарца дIаерзорна нийса дуьхьал болу харжам...\nТахана Брюссело а, Евробертан пачхьалкхийн куьйгалхоша а шайн бахархошна жоп дала дезар ду, цара уьш конфронтацина юккъе а хIунда буьгу, церан коча экономикан стагнаци а, белхан меттигаш йохаран кхоллам а хIунду туьтту бохучу хаттарна“, - аьлла. Цу дIахьедарехь, цхьаьна агIор, Кремлан гаррехь долу хиллачух догдатIар.\nТкъа вукху агIор жимма беламе а, кхардаме а хетало оьрсийн дипломатийн хьукмато Европин бахархошна а, церан белхан меттигашна а сел гатдеш долу са – пачхьалкхан куьйгаллехь волчу масех стеган политикан амбицеш а, дегабаамаш а бахьана долуш кху масех баттахь бIеннаш эзарнаш Украинин бахархой тIеман баланашка лацийтинчул тIаьхьа, масех эзар стаг цигахь вийначул тIаьхьа, ткъа иттанаш эзарнаш шайн ков-кертах боьхначул тIаьхьа.\nГIалат хир дара амма Оьрсийчоь санкцешна дуьхьал цу кепара догцIена декаш долу дIахьедар а дина соцур ю бохучух тешар. Мелхо а, шен агIор керла гIулчаш яха дагахь ю Москоха, цу гIулчех могIарерчу Оьрсийчоьнан бахархошна мел зе хир делахь а. Иштта, цу пачхьалкхан куьйгалло ша тIеэца тарлучу санкцех дуьйцучохь хьахийра, дозанал арахьара машенаший, духарший чудар лахдан там бу аьлла.\nЦул совнаха, Европе йоьду газ лахйан йиш хилар а къадийра Оьрсийчоьнан премьер-министро Медведев Дмитрийс масех де хьалха. Бакъду, цкъачунна цуо хадон там бу аьлла йийцинарг цхьаццайолчу Европерчу пачхьалкхаша Оьрсийчоьнера эца а оьцуш, Украине реверс еш, аьлча а, и газ Украине юхаерзош хиларца доьзна дара.\nТкъа духарехий, машенех дерг аьлча, уьш цкъачунна пачхьалкхан барамашкахь хьукматашкахула оьцуш долчу дехарехий, машенехий бен хьакхалуш хир дац. Цундела шайн Оьрсийчоьнан урхаллийн декъашхойн а йиш хир ю кхин дIа а Брионин говзанчашка шаьшна кхин дIа а коч-мача тегийта а, Германера машенаш хехка а.\nКим Жонг Ун-ан миллионашца ведда Юн Тэй Йонг\nОьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш кечйеш бу Евробарт\nХанна сецна Украинера тIом\nКийча ю Европан рогIера санкцеш


Хийрачу дешнех цIанбан беза нохчийн мотт\nДагестанехь суьйлаша болх болийна шайн мотт хийрачу терминех цIанбеш. Изза болх бара нохчийн маттаца а бан безаш, аьлла хета нохчийн лингвисташна.\nЦхьацца комиссеш а, тобанаш а кхуллу меттан нийсаяздаран а, бийцаран а низамаш къасторхьама. Амма къамелел кхин гена ца долу. Шарахь цхьана дийнахь меттан де аьлла билгал а доккхий, нохчийн духар а духий, холхазан куйнаш а тохкий, нохчийн кхача а бууш, нохчийн эшаршка ла а дугIуш, дIадерзадо ненан мотт ларар.\nТкъа иза тахана болчу хьолах а, цунна оьшучу хьаштех а, дуьйцуш а дац, хьахош бен.\nДагестанехь, суьйлин мотт цIанбарехь, болх болийна аьлла хезча, нохчийн меттан говзанчаша иза хазахетарца тIеийцира. Шайн мотт лоруш долу къам а лара мегар ду.\nАмма халахеташ дерг ду нохчийн меттан бала кхочуш ца хилар. Меттан говзанчо Вагапов Iарбис а билгалбоху баланаш. Амма тIеэцна лелош долу дешнаш дIадохуш болх, ойла а еш, сиха а ца луш бан безаш бу, элира цо.\nВагапов: «Кхечу меттанашкара тIеэцна дешнаш массо а маттахь хуьлуш ду. Уьш ша дерш дIадаха ца оьшу. Амма шен маттахь керла дош кхолла мегаш ду, нагахь санна меттан гIирсашцаний иза кхолла хууш нах а болуш, и кхоьллинарг маттаца догIуш а делахь. Оцу агIор болх беш со а вара, кхиберш а бу. Наггахь долу дешнаш юккъе а девлла вайн.\nМасала: «Алам»- «предложение», «Говза»-«произведение», «Iамат»-«учебник». Иштта дуккха а ду уьш. Со-м хьоьгуш ву суьйлех, бакъдерг дийцича. Иштта хила а деза. Амма тIехвала а, сихвала а мегар дац. Ткъа чакхенца долу гIуллакх а дан дезара. Цхьа ца алалуччохь, керла суффикс кхоьллича, гуттара дика хира ду».\nУггаре а боккха бала, нохчийн матто ловш берг, иза юккъараллехь шуьйра бийцар дастаме хетар а, иза кхин дIадолчу дахарехь оьшург ца хиларх тешар а. Оцу кхачамбацарша маттана хуьлу гIело, кхин а язъйо, аьлла дуйцу Вагапов Iарбис.\nLinguist Vagapov Arbi\nВагапов: «Цхьана сахьтехь, ахь эзар дош хийцича, нахана иза хIун ю хууш а ца хилча, цуьнах мотт ца хуьлу, иза талхор бен. Доца дешнаш лело деза. Хьажал, тарелка бохуш лелаш ду-кх вай, бошхап а, хедар а ца олуш. ТIо а ца олуш, сметана олуш а лелаш бу цхьаберш. Йохь а ца олуш, колбаса а олу. Шен долу дешнаш леладехь, тIаккха догIур ду нехан дешнаш.\nМаршо Радио: Нохчийн мотт денбаран гIуллакх жигара доккхуш ца хилча, иза Iедалца Iоттаделла, политикан хаттар-м дац теша? Нохчийн маттана Iаткъам бечу оьрсийн маттана кхерам хир бу аьлла-м ца хета-те царна?\nВагапов: «Цхьа а шеко йоцуш, гуттара а хилла ду иза. Делахь а, вайн а йолуш ю цхьацца коммисеш, терминологи а, орфографии а тIехь болх бийр бу аьлла.\nАмма юха а, тIаккха а хьуна тIехь верг вуй, Iедал боху ас оьрсийн, царна а ца лаьа, шай маттера валийта. Шайх дIа а тарвелла, дIавахийта ма лаьий царна. ХIора стагана шена хаа дезаш ду, шена хIун лууш ду. Къоман яхье хьаьжжина хир ду. Иза хилахь, мотт дебар бу, ца хилахь-эшна богIур бу».\nКхечу маттера дешнаш, нохчийн метта юккъера дIадахаран болх кхечу дешнашца мотт цIанбаран болх, тIекхетта дан мегар долуш хIума дац, бохуш цхьа ойла ю ненан маттахь язъечу яздархойн а, поэтийн а, журналистийн а, хьехархойн а. И болх аттачу бер бара, нагахь санна, мехка дозанал арахь бехачу нохчаша, хIун дешнаш леладеш ду, теллича а.\nИ болх бича дика дара аьлла, ойла кховдийнера Iедале яздархочо, нохчийн литературехь реализман бухбиллархо лоручу Кацаев Сайд-Хьасана. Амма, и гIуллакх, дIа ца дахара шен, элира цо.\nWriter Katsaev Said-Khasan\nКацаев: «Тюркизмаш а, арабизмаш а дIадахарх цIанлуш бац мотт. Шен заманций, юккъедаьхкина дешнаш ма дай уьш. Хьайн маттахь алалуш долу дешнаш, кхечу маттахь ала ца оьшу. Ткъа, «халат» боху дош, хьайн матте доккхучул а, иза дитича атта дац? Тюркийн меттанаш, чIогIа хьал долуш ма ду. Ас массийтаза ойла кховдийнера, оьрсийн маттера дешнаш, я гуьржийн, я туркойн, я вай диалекташкахь, я Iаьрбийн мехкашкахь болчу нохчаша муха олу, талла а толлуш хIума дан дезара аьлла. Лаьтташ ду-кх и хIума. Вай дийцарий бен, кхин хIумма а деш дац».\nНохчийн мотт а, Къилбаседа Кавказера кхечу къаьмнийн меттанаш а, леш дIабовлучарах бу аьлла дIакхайкхина цхьанакхеттачу къаьмнийн цхьанатохаралло. Кхиъ 50 шо даьлча, царна тIехь къамел деш а, язъеш а нах гуттара а кIезга хира бу аьлла хаам баржийна оцу цхьанатохараллехь, къаьмнийн кхиамаш толлучу урхалло.\n"Тюркизмаш а, арабизмаш а дIадахарх цIанлуш бац мотт!"


Цхьа лам хаьрцича, харца кечло шолгIаниг\nКъоначу чкъурана терго оьшу шен маттаца зIе латторехь\nШо-шаре мел долу а къоначарна вайнехан гIиллакх-Iадаташ ледара довзар, цара уьш кIезиг лераме хилар, нохчийн Iедалехь адамаша (гергарчара а, хийрачура а) вовшашца юкъаметтигаш, уьйр-марзонаш муха лела йогIу хаъане цахаар я къовзийна хаар ненан маттаца дузурш дукха бу махкахь.\nЭхьениг,оьзда а, товш а доцург дIататтарехь, аьттехьа ца дитарехь, юьхьIаьржонах ларваларехь Iаламат чIогIа гIо до нохчийн матто боху цхьаболчу зеделлачу махкахоша. И мотт бахьнехь, мел ницкъала халонаш тIехIиттарх нохчаллех ца бухуш,даима деза а,сийлахь а лоруш, ворхIе дайшкара дуьйна схьа, къомо, заманан кIоргера таханлерачу дийне схьакхачийна вайнехан шатайпаналла билгальяьхна гIиллакх-Iадатийн жовхIарш.\nКъоначу чкъурана карарчу хенахь уьш дицделла дагIар ненан маттаца дузу цуьнан терго ечу Iилманчаша-яздархоша хьовх,ур-атталла дешначу наха а. Иштачех ву цIеран ТIехьа-Мартанан кIоштара соьлжагIалахо Мехтиев Муса.\n«КIезиг молланаш бац тахана маьждигашкахь хьехамаш бечу юкъана а оьрсийн дешнашна тIе а тийжаш, къамелаш деш. Цаьрга лан а ледара дугIу, я дог ца догIу. КIорггера хаа а хууш, цIена нохчийн мотт буьйцуш волчуьнга дукха лорий ладугIу наха, цо далхориг, цо беш болу хьехаммма-м хьала а, охьа а, дош хеташ, тIе а лоцу.\nИшта къамел дира Мехтиев Мусас шен ойла нахе дIакхачорехь нохчийн мотт дика хаар вуно маьIне хилар билгал а доккхуш. «Нохчийн мотт дикаш хууш волчунна,-боху Мусас, - иза йоI елахь а, кIант велахь а башхалла а йоцуш, дика хаьа хьуна вайнехан гIиллакх-Iадаташ а.\nБакълена а шайн мотт дика хууш болчара цкъа а хьан некъаш хедар бац хьуна,боьдуш-богIуш хьоьца лераме а хир бу хьуна,шайгара оьзда доцург а долуьйтур дац хьуна». И чIагIам бинарг вара кхузткъара ваьлла соьлжагIалахо Мехтиев Муса. Цунна хетарехь ненан моттий, гIиллакх- Iадаташший вовшахбаха йиш йоцуш цхьаьнабозабелла кхетамаш бу.\nНенан мотт ледара хааро дайдо юкъараллехь гIиллакх-Iадаташ,байлуш схьабогIу нохчалла боху кхетам а аьлла хетарш а бац кIезиг. Цхьаболчарна и чIогIа халонга долу,цара шайн ницкъ кхочучу барамехь дуьхьало йо нохчийн маттах а, цуьнца доьзна гIиллакх-Iадатех а, нохчаллех а ца тила.\nИ кхетамаш перза а лерина ишта гIулч яьккхина масала, Теркйист кIоштан Бена-юьртарчу вахархочо Виситас. Ас цуьнан юьззина цIе ца йоккху айса цуьнгара пурба даьккхина цахиларна. Иза ворхI шо Францехь даьккхинчул тIаьхьа, билггал бакъ а долуш,хIорда йистехь шен долахь хилла кхо чоь йолу хIусамаш а йитина, хIора дийнахь 70-80 евро ДаймохДалапа догIу болх а битина, Даймахке схьаян дуьхьало йина зуда а йитина,шен кIант а валош цIа веъна.\nБахьана цхьаъ ду-кIант нохчаллех цатилийтар. Кху сохьта ас вуьйцург базарахь ялта духкуш ву: хьаьжкIаш,мукх,жарж. Ала дашна цо шен юьртара кхин зуда а ялийна. Цу масал тIера доладелира сан яздархочуьнца Эльжуркаев Мохьмадца вайнехан гIиллакх-Iадатех а, ненан маттах а, нохчаллех а къамел.\nШен рожехь цо а далийра масал.\nЭльжуркаев: «Руслан бохуш ву сан цхьа накъост. Йоккха бизнес а йолуш, тIедогIуш даккхий, миллионашкахь ахчанаш а долуш, Сочехь дIатарвелла Iаш волу иза цIа веъна-кх доьзал а балош. Хьо стенна веъна цIа аьлча оцу Руслана элир-кх: «Сан доьзалх нохчий хир бацара, цундела царех нохчий хилийта веъна».\nХIетахь дуьйна цуьнан ойла еш Iийна-кх со. Хила а ма ца хуьлу. Хьажал, оцу гIалахь болчу кегийрхойн а, кху юьртахь бехаш болчийн а гIиллакхаш мел бен-бен ду хаьий хьуна? Уьш ши тайпа бу-кх! Кхузза юьртарчийн гIиллакхаш хаъал алсам довлу-кх!\nРоссехула дIа а бахна бехачийн гуттар а дIа ма довлу уьш. Цундела шен махкахь, шен къоман юккъехь Iар доккха совгIат ду. Хьо а, со а Iалур вацар-кх геналлехь хан токхуш. ХьастагIа тхан юьртан моллас боху, деллахь, хьенех, оцу цхьана вайн юьртахо волчу вахнера со, йоI маре йоьдуш, там-мах бан.\nОцу стеган хIинцачул тIехь вуно чIогIа лерам бийр болуш ву-кх со. Вуно чIогIа тайна-кх суна цуьнан къамел. Маре йоьдучу йоьIан деваша хиллера иза. Цо кхиийна а хилла и йоI. Да цуьнан хила а ца хилла. И йоI схьалуш цу девашас элир-кх: «Хьенах, шу хIара йоI бахьнехь юьхьIаьржа хIуьттур дац шуна! ХIара йоI ша гIиллакх-оьздангаллица шена кхиийна яцара нахана нус хила кхиийна яра!». Мел хьекъале аьлла цо!»\nНохчийн гIиллакх-Iадатех а, маттах а къамел дина Эльжуркаев Мохьмад а, и санна бIеннаш кхиболу говзанчаш а тешна бу вайнехан шатайпаналлех дуьзна гIиллакх-Iадаташ, тIекхуьу чкъор кхетош-кхиорехь кIорге йолу вайнехан Iедалехь баьрччехь лаьттина, биллам-тIедахкарш,ламасташ диц ца далийта а, юкъараллехь нохчийн мотт бацабар, хIинцачул а массехазза а жигара даккха догIу аьлла.


Имамийн тидаме » Нийсо-Дагестан\n08.05.2019 306 0 niyso\n2019-чу шеран 27-чу апрелехь д1аехьира «Имамаш Машарехьа а, Бартхиларехьа а» ц1е йолчу юкъараллин Советан кхеташо. Кхеташонехь юкъа а дихкира, дийцаре а дира т1ебог1учу мархин Рамазан баттах а, марха дастарх а доьзна масъалаш. Советан декъахоша шайн къамелашкахь билгалдаьккхира Рамазан бутт вайн динехь ша-тайпа беза бутт хилар, оцу баттахь Дала бусалбанашна т1едиллина Шена гергахь дукха деза долу 1ибадат – марха кхабар.\nКхеташонан декъахоша даггара декъалбо вайн махкахь бехаш болу бусалбанаш оцу безачу баттаца, везачу Деле доьху, Цо и вайна т1екхачор вай дерриге а могуш-маьрша а долуш, вайн мохк машарехь а, кхерамазаллехь а зовкх хьоьгуш а болуш. Кхеташонехь т1еийцира марха кхабарх а, дастарх доьзна цхьацца хьукманаш.\nХууш ма-хиллара, цамгарций я кхечу бахьанашца марха кхаба ца могучунна дино т1едуьлу г1уда (фидьят). Цуьнан барам бу цхьана дисинчу мархина метта юьртахь дукхачу хьолехь дуучу ялтин цхьа мудд ( 1 мудд = 600 г). Цуьнга терра, бутт чекхболуш х1ора сина т1ера дала дезаш ду мархин парз сахь – закат аль-фит1р. Цуьнан барам а жайнашкахь билгалбаьккхина: цхьа сахь – 4 мудд, я 2,4 кг юьртахь дукха буучу кхачих. Шари1ато кхузахь тергалдеш дерг мискачу стеган маслахьат, аьлча, цунна пайдехь дерг ду. Цундела и барамаш сов баьхча, дикох ду. Шен бухца беънарг кхача хиллехь а, цхьаболчу лерамечу имамаша магийна, и сахь кхочуш долчу мискачу нахана хуьлу пайда хьалха а баьккхина, и сахьаш ахчанга дерзор. Цунна т1е а доьг1на, кхеташоно дика лору марха кхаба ца мегначунна цхьана мархина т1ера луш йолу фидьят (г1уда) к1еззигчу барамехь 50 сом хилар. Мархин парз сахь, х1ора Рамазан баттахь дийна мел хиллачу сина т1ера луш долу, хьатта цу беттан т1аьххьарчу дийнахь малх чубузале дуьненчу даьлларг а т1ехь, 100 сом лору.\nКхеташонан декъахоша къаьсттина тидам т1ебахийтира марха досту де - 1ийд аль-фит1р даздарх лаьцна масъалашка. Бусалба динехь иза доккха дезде лоруш ду. Оцу дийнахь наха Дала шайна т1едиллина деза 1ибадат кхочушдарна, Дала шайна деллачу ни1маташна Цунна шукр деш, И вазвеш, И воккхавеш (Аллах1у акбар аларца), шайн хазахетар гучудаккха деза. Оцу дийнахь дезчу г1уллакхех ду 1ийд-ламаз дар, вовшийн декъалбар, баккхийчаьрга, цомгуш болчаьрга, гергарчаьрга, лулахошка чубоьдуш, уьш декъалбеш, лаахь царца стака чай молуш 1ар. Нах баккхийбеш, хазахетар, Далла хастам беш, вовшашна безаш хилар - и бу 1ийдан коьрта чулацам.\nАмма вайна юкъахь, халахеташ делахь а, 1ийд ч1ог1а халчу даьккхина. Вовшашца йохье а бовлий, шен хьал тергал а ца деш, деза совг1аташ доькъу наха вовшашна, яккхий харжаш йо. Декхарш а оьций, уьш шерашкахь такха ца луш, ч1ог1ачу халоне х1уьтту дукха болу нах. Уьш вайн динца ца дог1у х1уманаш ду, деккъа нахана гайтарна лело х1уманаш ду. Оцунца царна мела муххале а хир бац, ткъа къа хиларна герга ду. Цул доьхнарг ду, оцу денна кечам беш, йохка-эцархоша хан яьлла йолу (просроченные) продукташ юхку, наха уьш оьцу, вовшашна йоькъу. Цуьнца дукха нах, къаьсттина кегий бераш, цомгуш хуьлу. Иза, хаа хууш, нахана зулам дар лору дино. Иза даккхийчарах къа ду, Дала, и берриг нах шайна къинт1ера бевлича бен, гечдийр доцу. Цунах ларлуш хила деза вай.\nКхеташоно кхойкху массо а имам х1ара сацам нахе бовзийта. Х1ора имамана т1ехь ду шен хьехамашкахь, п1ераскан дийнахь хут1банашкахь нахана марха кхабаран а, дастаран а бакъонаш шуьйра йовзийтар, марха достучу денна лерина яккхий харжаш яр, уьш ян декхарш эцар, хан яьлла продукташ йохкар, нахана зенехь долу хьарам х1ума хилар билгалдаккхар.\nКхеташонан декъахой тешна бу т1ебог1у Рамазан бутт вай ша ма безза т1елоцур хиларх, ша ма безза д1абахьар, ша ма безза новкъа боккхур хилар. Вайна хаа деза: марха кхабар деккъа юучух а, молучух а юхавалар дац. Иза массо а вочу х1уманах, муьлххачу кепара адамна, са мел долчу х1уманна зен-зулам дарх юхавалар ду, вовшашца бертахь, мерза, маьрша хилар ду. Дала цу т1ехь тавфикъ лойла вайна.\nАвтор: «Имамаш Машарехьа а, Бартхиларехьа а а» юкъараллин организацин Совет


Дуьне, Дечкен-бутт 01, 2015\nМухIажаршна немцойн урхалло деш долу зенаш царех тIаьхьалонца болучу пайданал алсамох ду аьлла хета Германерчу тергамхошна.\nГIуран-бутт 28, 2014\n2014-чу шеран 17 битам\nДоьрзучу шеран уггаре бIаьрлачу хиламех лаьцна дуьйцу кху суьрташа - Украинерчу баланех, Газа-секторехь лаьттинчу Iазапах, Иракъ, Шема лаьцначу "Исламан Пачхьалкх" шех олучу терроран тобанах...\nБусулбанаша шайн динан хазалла ларйича...\nХIунда дагийна Швецехь маьждиг?\nКерста наха 1иса-пайхамар вар даздечу еарийдийнахь Швецехь маьждиг дагийна цхьана зуламхоша. Пхеа стагана чевнаш йинчу цу талорна бехкенарш х1инца а каронза бу, амма хиламо гойту, бехке Европехь даьржаш долчу ислам-дине гамо юйла.\nОьрсийчоьнан соьман кIира\nНохчийчуьра тIом бийцаребира Австрехь\nГIуран-бутт 04, 2014\nНохчийчоь юьйцу дуьнено юха а\nСоьлж-ГIалахь иккхина тIом тергоне эцна дуьненан хаамийн гIирсаша. Цунах лаьцна кеп-кепара яздо, ткъа массара а кхетош а ду цхьа хIума: мел шайн шахьара хазйинехь а, нохчий резабоцийла шайгара маршо дIаяьккхинчу Путин Владимиран а, Кадыров Рамзанан а ражимна.\nIедало ши "террорхо" вийна Чегемехь\nПрокуратурехула воьду школе?


ГIадужу-бутт 24, 2018\nНохчийчоь -- Оьрсийчоьнан президентан Къилбаседа Кавказера векал Матовников Александр а, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а.\nКавказехь стенна ло Iедал воIе, вешига, шичига?\nКъилбаседа Кавказехь кхо кеп ю меттигера Iедал даржашка тардеш. Цхьаъ – хьаькамалла Кремло шеггара бахкийтинчу "хьешашка" луш. Масала, Дагестанехь Васильев Владимире санна. ШолгIаниг –дарж дегара хенан йохалла воIе кховдош. КхоалгIаниг – гIенташ долахь, шича-вашалла а лоруш, латтош.\nАдыгейхь, ГIебарта-Балкхаройчохь, Нохчийчохь ца хеддаш лела тIаьххьара ши кеп – Москох къастийначу доьзалех бен урхалла цатешор. Стенна?\nКъегина масал ду дукха хан йоццуш ГIебарта-Балкхаройчоьнан куьйгалле оццу даржехь Iийначу Ковков Валерийн воI Коков Казбек хIоттор. Хьалхо Адыгейхь "коьртачу гIента" хаийра мехкан президент Iийначу Тхакушинов Асланан юьртахо, цуьнан зудчун цIийнастаг Кумпилов Мурат. Кремло дарже ваьккхина Кадыров Ахьмад вийча, цунах дисина Нохчийчуьра урхалла президенто Путина тешийра цуьнан воIах Рамзанах.\nБакъду, цхьа Кавказ хилла а ца Iа Iедал доьзалшна Путина доькъуш кхаьчна. Кхушара жигарадаьккхина Кремло пачхьалкхан лаккхарчу даржашка шен элитин бераш хийшор. Юьртбахаман министран дарж делла ФСБ-н (къайлахчу сервисан) директор Iийначу, пачхьалкхехь Кхерамзаллин Кхеташонан куьйгалхо волчу Патрушев Дмитрийн воIе Патрушев Николайга. И санна озабезамаш лела меттигаш вуно дукха ю Оьрсийчохь. Гергарлонашкахула Iедал декъар муха нисло тоам боллуш дика теллина "Петарбухара политика" фондо, цо дуккха а бовзуьйту Путина шен доттагIашна там беш гIенташ делларш.\nКхин тIетовжа нах бац\nДелахь а, йоккха башхалла ю федераланний, регионийнний элиташна юкъахь. Федералаш буьззина дай бу Оьрсийчоьнан. Регионалийн гIора дозу Кремлах, цо кхийдочу ахчанех. Оьрсий бехачу регионашкахь, меттигашкара дехьа-сехьа а бохуш, цхьа нах лелабо Кремло пачхьалкхан урхаллехь. Ткъа цхьацца бахьанашца шен бIаьрг тIехIоьттинчу доьзалшкахь кхобу Кавказера урхалла. Стенна?\nХаттарна жоп луш, ала тарло: Кавказ шатайпа регион ю. Бакъду, хила тарло ишта а. Къилбаседа Кавказехь халкъашна дац тешош шайна куьйгалхой харжар (цхьа Нохчийчоь ю оцу могIарара йолуш – харжамаш бен кеп а хIоттош хаийна цига "паччахь").\nНохчийчохь Iедал цхьана доьзале тардар дозу ала тарло цигахь, даккхий зенаш а деш, ши тIом лаьттина хиларца. Ткъа ГIебарта-Балкхаройчохь, я Адыгейхь хIунда ло Iедал дегара воIе, гергарчуьнгара – гергарчуьнга?\nЖоп хила тарло ишта: нахалахь хьалхе цхьана беза-бевзачийн карахь ган Iаьмначу мехкашкахь дефицитехь бу урхалле хийшо хьакъ болу нах. Дац иза кавказхошлахь дешна, куьйгалла дан Iаьмна, зеделла интеллигенци яц бохург. Ду Кремлна оьшу нах, цуьнан цIарх караелла архаш муьтIахь лелор йолу нах кIезиг бу бохург.\nОццу тешамбацарца дозу президентна хадеш лелла нах "чоьхьарчу" Оьрсийчохь губернаторийн даржашка хIиттор а. Ткъа Кавказехь Оьрсийчоьнан элита тIетовжа торуш, лаккхара даржаш тешо мегаш гонаш бац хьалха урхаллехь а Iийна, Кремлна шаьш "дика" а гайтина юьстахбевллачу хьаькамийн доьзалш бен. Путинца гергга берта вахана стаг хилла веза цигахь Iедалан мукъа караоьцург – уьш партино, я ахчано зийначу нехан я бераш ду, я уллера гергарнаш бу.\nТайп-тукхумца, я шен цхьана доьзалшца йозучу уьйрашкахула куьйгалхой къестор шордан тарло Кремло Кавказехь. Хьаькамаш халкъе хоржуьйтуш боцчу кхечу мехкашкахь а хийша там бу "коьртачу даржашка" куьйгаллехь зийначу дайн кIентий, шичой, йиша-вешин бераш – ГIалгIайчохь, Кхарачой-Чергазийчохь, Къилбаседа ХIирийчохь.\nАмма ца го кавказхой цивилизацина тIаьхьакхиаза нах бу олуш хуьлучу оьрсийн эксперташна, мел кхераме некъ бу Кремло боккхушберг – Оьрсийчуьра Iедал, дерриг а, монархешкахь санна, шена беза-бевзачу, шена муьтIахь гайтинчу доьзалшка дIадалар.


Сенна ду вай ца эша зенаш? — Сердало\nВай къам сов доккха ца хиларах, дукха нийслу вай воайла гаргалонаш дIа-хьа еш. Укх деношка нийсделар са, цхьан хьоалчагIийна шиннахьа гаргарча наьхацига ваха везаш. Из дар са даь-веший йоI наьна-веший воIага йодаш хьоалчагIа. Шаккханахьа а ца вахача валацар со. Цкъа-дале даьшкахьара гаргалол гIулакх лакха лоаттаде дезаш ма дий, шозлагIа-дале ноанахошта а йиший воI ца эттача валац.\nДа дIаваьнна нанас ше кхебеш бар уж дезал. Дукха къахьийгадар цо царех нах бе гIерташ. Боккъала хоза, тоам болаш мехкарий хилар йиIигех боккхий хилча. Иштта зоахал а хинна йоккхагIйола йоI маьре яхйта эттар нана. Коа мел вар хоза хьаэтта, хIаране мога гIо-новкъостал деш кийчйир йодаш йола йоI. «Да валаре ер эшаргдацар сона», — аьнна цун хетаргдолаш цаI хIама дитанзар кхоаччаш ца деш.\nХьоалчагIа хила деза ди хьатIакхача кхо ди диса ха яр. Фуд-малад хьажа вахар со саг йодача коа. Деррига а Даьла къахетамца дика вIаштIехьадаьннад, яхаш, шийна новкъостал даь гаргара нах а цхьацца кхыдараш а дувцаш тхо даь-веший сесагаца латташ едда хьатIаера нанна, маьре йодачул зIамагIйола цIагIара йоI, цо аьлар:\n— Нани, Iа хьаденна ахча тоанзар тхона совгIаташта дехка банташ эца. Шахьаре юха даха хьалда дезаргда уж, укх сахьате совгIаташ дIахьоарчадергдолаш да.\n— Мегаргда, ваштIехьадар дергда вай, — аьлар нанас йоIага.\nСо кхийттанзра цар фу дийцар. Са хIама дIахатта кхелехьа даь-веший сесага аьлар:\n— Даьллахьа, ма дукха хул-кх акхар уж дезараш. ХIанз уж совгIаташ кийчдаь доаларе-м…, ткъаь итт бIаь тума ахча дода-кх царга, эша хIама эцаш а, уж дIахьоарчаде хьайоалаеча кхалсага лур а дIалаьрхIача.\n— Ай, хIама дергдац, мехкарашта эшар дIале Iа. ХIама эше хьайистхила мара езац, аьлар аз.\n— Ераш машенаца базар тIа бига вIаштIехьадоаларе доккха гIулакх хулар сона, — аьнна хьоастаелар сога из.\n— Даьра бугаргба, такси хьатIаеха ма кхув-м, — аьнна машен хьатIа а йийха коара дIаараваьлар со.\nБига безараш сиха хьаара а байнна дахар тхо базар тIа. Дукха ца говш, сиха юхабаьхкар базар тIа дIачубахараш. Айхьаза, дика йоI я из шоллагIаяр:\n— Хаьжал, мишта хоза лента ийцад оаха совгIатех дIахьоарчаде, — яхаш, цунца сакъердам а болаш тIорме чура хьадоахаш къегаш цхьа хIамаш хьахьекхар цо сога.\n— Хоза да, хьо йодача хана кхы а хозагIдараш эцаргда вай, — аьнна аз а бегаш беш, чукхаьчар тхо. Сайна хоза ваьгIа, чай а менна бийса хинначул тIехьагIа чувахар со.\nХоза кийча а яь араяьккхар йодаш йола йоI хьоалчагIа долча дийнахьа. Кулг лаца венача зIамсага нускал дIаарадоаккхача хана, цIагIа латтача исташа «Ма хоза нускал хилар Хадех», — яхаш накъаяьккхар из.\nЗамеш коара дIаарабаьлча, даь-веший сесаг хьа а йийха, укхазара гIулакх аттачахьа ма даьннадий, со ноанахошка ца вахача валац, аьнна, ловца а баьккха, бехказа ваьлар со.\n— Ай, из фу яхилга да, ваха веза, дика лаьттад шо, Даьла раьза хилва шоана, — яхаш баркал кхайкадеш накъаваьккхар со даь-веший сесага.\nСо Iокхаьчача ноанахой гIадбаха, «нускал денад» яхаш чам болаш хьувзаш бар. Денна цига а хинна сарахьа чувера со.\nШоллагIча дийнахьа ноанахой багIача юрта отта везаш хилар со цхьан гIулакха. Юхе гIолла тIехваьнна дIаваха тоам ца хеташ, фуд-малад а аргдолаш саг енача коа дIачуэттар со. ХьоалчагIа дулх кхехкадаь яш а пхьегIаш а дIайоахаш даггара хьувзаш бар цу цIен нах. Безаме духьала ера сона наьна-веший сесаг.\n— Ай, керда захал ма венавий вайцига, даьра гIоргвац хIама ца диача-м», — аьнна оззаваь чутокхавир со.\nГIаххьа марта ха а яр из. ДIачуваьнна сайна дика хIама а диа, сагIа а аьнна араваьлар со. Хиннараш дика захалаш болга а, нускала нана дика кхалсаг йолга а, царна дувцаш, шо мо болча наьха йоI во хила йш яц цар а яхаш со латташ нускала цIа кийчдеш баьхка йиIигаш боагIар бе доахкаш а, къегаш пакеташ, каьхаташ долаш. Сога моаршал хаьтта, шоай бе йоахка хIамаш Iо а ехка юха цIагIа чубахар уж. ТIаккха уж моргаш хIамаш яхьаш цIаькха юхабаьхкар.\n— Сов дукха а ца говш, сихагIа де оашош дер, шеярг хьаара а яьккхе йоагае уж нувхаж догIа доладалехьа, морхаж а я вайна тIаяхка, — яхаш уж сихбеш яр фусам-нана.\n— Мегадда, — аьнна йиIигаш дIачубахача цар хьаара денача каьхаташта IотIа а хьажа аьлар наьна-веший сесага:\n— Даьллахьий, кхом беций цу хIамай, уж кийчдеш дукха кхийста хургья хьона са захал.\nЦу нувхашта юкъе са бIарг тIаэттар, даь-веший йиIийца базар тIа а даха оахош дена хиннача къегача лентанна. Дохадаь, дIакхосса мара пайдана доацаш цIитоха кийчдаь уллаш дар из.\nНаькъа цIавоагIаш дукха уйла йир аз цу гIулакха. Са дагара дIадалацар дукха къахьегаш йоI кийчъеш из дIайодача цIен наха ду зенаш, хIаьта юха уж хьадоасташ, урсаца хеда а деш, уж дIакхувсаш долча гIулакхах цецваьнна а вар со. Вешта цецвала-м кхы хIама а дисадацар укхаза. Сенна эш из, аьнна хета сона хIанз. Фу кхоачашде деш да уж зенаш? Духхьала наха гойта деш да из, сурташи, видеоши хургйолаш? Е пайда боаца хозал бахьан долаш деш да из? Цхьачар-м хьанехка йоIа поартол иштта хоза кийчъяьяр яхийта ду хургда из. ХIаьта дукха ба, доацача хьала тIа из хIама наха а ма дой яхаш шоашта бехк хилар кхераш кхоачаш деш.\nИз цаI дац аз дувцар. Ер аз хьадаьр-м цхьа масал мара дац. Вай къаман хинна а доацаш, ца эшаш юкъе даьха Iадаташ да сона дукхагIа дагадоахкараш. Йода йоI шозза кийчъеш стилист веха веза, цунна лу итт бIаь тума ахча. Коа видео яккха еза, аьле оператор воалавийя цунна лу шозза е кхозза дукхагIа ахча, иштта уж совгIаташ кийдеча сага а… Долчо-м сов хала ца хеташ кхоачашду из гIулакх, хIаьта доацараш дукха ба из шоай де деза мотташ шоашта зенаш деш. Дукха кагий нах багIа вай мехка, дIаваллахь, саг йоалае торо ма яцар са, яхаш, хьоалчагIа деча ший де деза зе дагадоаллаш. Иштта дукха дай ба йоI яхийта хIанзе йиш яц шийга, таро яц ший яхаш, зоахалонаш юха детташ. Х1анз юкъе даьккха цхьаькха цхьа хIама да цIаккха вай къаман хинна доаца Iадат – маьре йодача йоIо зизай цIов тIехьашкахьа кхоссар. Ери-ери мара дий яхаш вай Iадаташ юха а доахаш, ери-ери мара дий яхаш кхыдараш юкъе доахаш латт вай. Цох а дувцаргда вай тIехьагIа.\nМассехк шу хьалха мехка бусалба Iилма дийшараш а, Iадатаца никъ бераш а, Iаьдала викалаш а барта баьхка цхьацца дола хьалха хиланза тIехьагIа юкъе даьхка хала Iадаташ дIадаьхадар. Вайна хала хете а царца цхьана гIалгIай эзди Iадаташ а юстарадаьхар. Ер шийна тIехьа хIама зехьа доадеш дола гIулакхаш а дIанийсдоре бакъахьа дар вай мехка массавар оарцагIа а ваьнна.\nМоллагIа цхьа хIама дIадоаккхаш хилча цун кога метта цул дикагIдоа кхыдола хIама юкъе даккха деза. Из ца дича наха додар а доагIар а ше-ше доалаш мо хьаюкъе доах.\n← Хьалхара хьукъам кастта хургба\nЧесть и высший долг служить Отечеству


Алапа хир дац декхар хилахь\nМангал-бутт 03, 2014\nКоммуналан хьаштех, ахчанаш дIа ца делча, Iедалан белхахоша арз дол, шайна алапа схьаэцар ца хуьлу бохуш. И хIума Iедалша, официала гIара а даьккхина деш дац, амма, мьулхачу вахархочуьнна Iедалшца йолчу юккъметиган лаьтташ ю цигара и справкеш.\nIедалан белхахоша и бала хьоьгу, масех шо ду. Алапа схьаэцарца боьзна а ца Iаш, муьлхачу вахархочо, Iедалца цхьа гIуллакх Iоттаделча, къаьстина кехаташца доьзна долу, иза дIагIурту, коммуналан урхаллашкара справкех. Ахь, цигара, коммуналан хьаштех ахча дIаделла аьлла, и кехатан чкъуьйриг еъча, хьуна йоххург дIало, амма, иза яцахь-гIуллакх ца хуьлу. Боккхачу кхерамца, шайна магийна дац, и справка ца хилахь, я алапа, я кхидолу гIуллакх дан олу, хазарна кхоьруш санна цигарчу белхахоша.\nБелхан меттигашца ледарло йолчу меттехь, цхьана агIора ахча кардогIуш ца хилча хIетте а, ка ца йолу, хIора баттахь, зил тоьхча санна, хIора баттахь аьлча санна, коммуналан хьаштехь тIекхеташ долу ахча дIадала. Цундела, дукхачу наха, ка-мIара тосий а, шина-кхаа баттахь, гул а дой, дIало иза.\nТкъа, Iедалан ца тов, шена дала дезаш долу декхар хьедича. Иштта хьал, шай балха тIехь а дара боху Нохчийчуьрчу цхьана министраллехь болх бечу Айзана. Тахана шайга цуьнах олуш хIума дац, амма, шен гергар стаг, ша санна Iедалан балхахь йолчуьнга, аьлла ду алапа дезахь, коммуналан хьашташ дIало аьлла. Дашан аьлча, петар чохь, масла, кхо стаг валахь а вазийна, ахча дIа ца далар, бIостнехь доьрзу царна массарна а.\nАйзан: «Алапа схьаоьцуш справка яла езара, иза коммуналан хьаштех декхар дац аьлла. Хьалха уьш йогIуш и хIума дора оха. ХIинца, хIокху муьрехь ца ехна тхоьга уьш. Массара а и справкеш яхьара, декхар дац аьлла. Сан маьрйиша а , тхан петар чохь дIаязйина яра. Цуьнга балха тIера ехнера и справка. Тхан петар чохь декхар дара, цундела оха, цунна бала ца хилийтархьам дIаделира, иза дала таро йоццушехь».\nКоммуналан хьаштех, ахча нахера дIаоьцуш, иза схьадоьхуш а башха къа ца хьоьгу Iедалша. Дукханахь ю иза дIалуш меттигаш, амма, яьккхий рагIанаш хуьлу цигахь а. Интернетехула шайна тIера декхар дIадаккха а таро яц, ерриге а Оьрсийчохь санна. Цхьацца ца хуучу бахьанашца, и аьтто ца ло, коммуналан урхаллаш. Цхьаболчу нехан, шеко ю, оцу ахчанца бозбунчалла лелорхьам, ца до иза. Цулла совнах, газах, цхьаннахь, тоьках кхечанхьа, хинах а, нехаш дIаяхарх, кхозлогIачу меттехь луш ду коммуналан хьаштех ахчанаш.\nТIом дIабирзича, махкахь, къепе дIахоьттича, талучу дахаран, баркаллана санна, наха, шайгахь далахь а , дацахь а дIадала долийра и ахчанаш. Уггаре а жигаралла лакхъелира, дIадаханчу шина шарахь. Администрацийн лаккхара белхахой хьалха а бовлуш, и декхарш схьагулдора, Нохчийчоьнана куьйгалхочуьнна Кадыров Рамзанан омра кхочуш деш- коммуналан хьаштехь долу ахчанаш гулдар I00 проценте хьалдаккха аьлла.\nИ дика гайтамаш а болуш схьадогIуш дара гIуллакх, амма, хIара шо доладеллачу дуьйна, цIеххьана телхина и куьцехь долу сурт. Болчу хаамашца, нахана я ца лаьа и ахчанаш дIадала, я царна тIедогIучу ахчанца догIуш дац, дIадала дезаш дерг. Мухха а далахь, цкъа хилла а ца Iаш, Iедалша хаийтина, шайна дала дезаш долу декхарш, шаьш дуьтург ца хилар. КестолгIа юха а лела тарло хьакамаш, хIора петарах хан йоццучу хенахь, уллехь герзхой а болуш, ахчанаш схаьдоьгIуш.\nБаттах вала 7412 сом тIех дукха ду аьлла хета Iедалшна\nКоммуналан декхарш схьадохуш Iаткъам бан болийна Нохчийчохь\nСтенга яхана Газпроман Нохчийчура газ?\nПутин вен теракт ян кечлуш хиларна Украинехь лаьцна латточу Осмаевн гIуллакх цхьана ханна сацийна\nГIирмера сатийсаман дахар\nТок ягорна юкъара жоьпалла


Обновлено 16.01.2019 08:16 Автор: Administrator 16.01.2019 08:06\nДӀаяханчу хене ойланца юхаяхча, суна хӀун хета хаьий Хьуна? Къахьега марзйинарг а, хӀуманан пусар дан Ӏамийнарг а юха а Хьо хета-кх... Массо хӀума лерина, доггаха ду-кх хьан... цхьа башха доггаха... ДагадогӀу суна, цӀахь бан беллачу балхах кхета а ца кхетта, цхьаъ хатта дуьххьара, киншка а йохьуш, Хьуна тӀеяр. Ахь дов ца дира, амма лаьтта буха яллал эхь хетийтира, "Урокехь кхунах дуьйцуш стенгахь яра хьо?" – аьлла. Кхин со ца хӀуттура Хьуна тӀе ян. Со кхийтира, урокехь керлачу хааршна саьхьара хила езарх. Киншкаш хьахаелча, суна хӀун деа ала ахь дага... ТӀеман шерашкахь Хьайн библиотека ларъяр а, тхоьга ахь весет дар а... Нанас цкъацкъа хьовза а ма вора: "Тхол хьалха кӀелхьараяха кечйинарш уьш ю хьан", – олий. ДӀо генарчу махкахь, тхоьца цхьаьна шайх мухӀажарш йина, уьш лар а ма йира!.. Ма-оьшшу, вайн гергарчу Ӏумаран йоккха машен а ма нисъели. Массеран сал-пал а, иштта хьан "бахам" а чутарбаллал. Тхо цига дӀа а тардина, Хьо цӀа вале дина весет: "КӀирнах цкъа машенан неӀ еллий, чу мох кхетийталаш, ларъелаш уьш тӀуналлах", – аьлла. Дош дезар, хӀуманан пусар дар ма дара и. Хьан киншкашца йолу юкъаметтиг шатайпана хиларх дукха жима йолуш кхийтира со. Дагахь ду: "Мужалт аркъал ма яккха, киншка ах схьаеллий, еша атта долчу кепара тӀе а ерзош, еша. Бага пӀелгаш Ӏуьттуш, аг1онаш дӀа а ма херца. Хьажал кхуза, иштта лакхара д1ахарца атта хуьлу хьуна агӀо", – аьлла, дуьххьарлера туьйранийн гулар сайн караялар... И мастер-класс-м ас сайн дешархошна а ло хьуна хӀинца а.\nӀ0- ӀӀ -чуй классашкахь Ахь нохчийн мотт хьоьхуш, кхечу берашна хьалха озабезам бо ца алийта, дуьххьара соьга хаттар а суна мел чӀогӀа товра… Ӏ4-Ӏ5 шо кхаччалц чӀогӀа озалора со хьох. Нохчийн Ӏадато ма-бохху и хиларх тӀаьхьо кхийтира со. Ткъа тахана вайшиъ доккха ши доттагӀ ду... "ХӀаъ, Луиза еъча санна, велалохьа тхуна а", – вукхаьрга а бохуьйтуш. Хаа дезара царна, вайшиннан ваьшшинна къайленаш юй а. Со бер долуш дуьйна: "Сан дена товр дарий-те хӀара гӀуллакх?" – олий, вуочу хӀуманах даима а ларъяла иэс даларна Далла хастам бина а ца йолу. ЭхӀ, ма дукха хаза хабарш дар-кх Хьох дийца, амма тховса суна коьртаниг Хьо декъалвар ду! .. Дада, хьо вина Де долчу буса кхин цхьа лаам а гӀаьтти сан... Хьуна хьуо кара ма-варра, кху дахарехь суна суо а карайойла! Ас бохучух хьо дика кхетар вуйла хаьа суна... Алапина, ахчанна, бохчанна а доцуш, кху дуьненахь бекхам хиларе са а ца туьйсуш, Дела дуьхьа мела баккха Хьуна Хьо каринийла вайн юьртана а хаьа!.. Сан а бара-кх и лаам, иштта суна суо а караяр... Цунах юха а ял Хьуний, Маминий хир ма яра...\nАллахӀ-Дала дуккха а, дуккха а вахавойла Хьо тхуна массарна а!!! Могуш а, маьрша а волуш!!!