"Левада-центр": 1991-чу шарера схьа лерича, къаьсттина чолхе дара бахархошна 2020 шо\n2020-гIа шо къаьсттина чолхе дара Оьрсийчоьнан бахархошна 1991-чу шарера схьа лерича. "Левада-центро" бинчу талламан жамIаша гойту иштта терахьаш. Оьрсийн "Свобода" Радионо яздо цунах лаьцна. Цуьнца а догIуш, 1991-чу шарера схьа дуьйна дуьххьара 88 процент бахархоша дIахьедина, доьду шо пачхьалкхна къаьсттина хала дара, цул хьалха хиллачул а аьлла.\nХаттамехь дакъалаьцначу 65 процент респонденташа аьлла, шайна а, шайн доьзалашна а 1998-чу шарера схьа дуьйна Iаламат чолхе дара доьду шо. Хеттаршкахь дакъалаьцначу ах бахархоша 2020 шо хала я Iаламат хала дара аьлла, дIахьедина. Беркате шо дара аьлла 10 проценто. Аьтто боцуш шо дара боху 47% респонденташа, бIегIийла шо дара боху 44 проценто.\nХьал телхина го Оьрсийчоьнан бахархошна Iер-дахарца а, дешаран хьукматашкарчу белхашкахь а, дарбан хIусамашкахь а, ахча даккха болчу аьттонца а, гонахарчу хьолаца а, НАТО-н пачхьалкхашца йолчу юкъаметтигашца а.\nЦхьана а кепара хийцамаш ца гина дуккхаъчу пачхьалкхан бахархошна ницкъаллийн структурашкахь а, хаамийн гIирсашкахь а, къаьмнийн юкъаметтигашкахь а, кхерамзаллехь а, маьрша шена хетарг аларехь а.\nХаттам дIабаьхьнера "Левада-центро" карарчу беттан 18-20-чу а деношкахь. Дакъалаьцна цу юкъахь 18 шарера бевллачу 1 609 стага.


Немцойн Дрезден гIалахь ГIадужу - баттахь дIайолаеллачу талорхойн тобанна тIехь процессехь шен болх юха а дIаболийна кхело. Бехке озийначу 16 стагах лаьтташ хиллачу зуламхойн тобанера 4 стаг ву лийцинчеран гIенташкахь. И виъ нохчийн къомах ву.\nБакъду, талорхойн тобанехь нохчел совнаха оьрсий а, украинхой а, Малхбалерчу Европерчу пачхьалкхашкара нах а хилла, Дрезденерчу прокуратурано чIагIдарехь. И 16 стаг лаьцна ву. Царна лерина кхин а масех кхел хир йолуш ю.\nКарарчу хенахь жоьпалле озийна волу виъ жимстаг 28 шарера 31 шаре кхаччалц хенаш йолуш ву. Уьш берриш а Германехь я тховкIело йолуш бу, я тховкIело шайна хьаяларе ладугIуш бехаш хилла.\nЦарна бехке дохкучу зуламийн терахь вуно лакхара ду - бехкталламан акташ а ю 4000 сов агIонах лаьтташ. Мафин хьесапехь зуламе тоба а кхоьллина, нахера шантажца ахчанаш дахар а, кхерамаш тийсар а, ницкъ барш а, корт бахон наркотикаш а, иллегале герзаш лелор а ду царна бехке дуьллуш.\nДрезденерчу прокуратурехь Маршо Радиона тIечIагIдина ма-хиллара, кхин а масийтаза цхьанакхетар бу кхелахой, цу веа стагана хан кхайкхаяле.


Парламенте чакхъяьлар культурни тӏехьален объекташ лораеча федеральнии региональнии законаш телхадеш хиларах йола парламентски слушанеш\nГлавнаяХоамашПарламенте чакхъяьлар культурни тӏехьален объекташ лораеча федеральнии региональнии законаш телхадеш хиларах йола парламентски слушанеш\nЙовлой Заьлмаха тхьамадал а деш Парламенте чакхъяьлар Лоаман Гӏалгӏайчен культурни тӏехьален объекташ лораеча федеральнии региональнии законаш телхадеш хиларах йола парламентски слушанеш. Слушанешка дакъалоацаш бар паччахьалкхен ӏаьдала региональни органий викалаш, исторени культурани памятникаш лораяра хьалхалатта эксперташ.\nХалкъа Гуллама дешареи, культурани, дин организацешцарча бувзамийи хьакъехьарча комитета председатель йолча Амриева Марема ший доклада тӏа белгалдир Гӏалгӏай Республика законаша тешам лулга, культурни тӏехьален объекташ лораергхилар тӏехьа тӏайоагӏача тӏехьенашта.\nЦо белгалдир Гӏалгӏай Республика Арбитражни суда 2008-ча шера июль бетта 14-ча дийнахьа баьча соцама кӏийлен тӏа Лоаман Гӏалгӏайчен культурни тӏехьален объекташ федеральни доалехьа я аьнна лаьрхӏалга а, цудухьа уж лораяра балхаш леладе дезар федеральни ведомство йолга а (Росимущество яле а е моллагӏа кхы организаци яле а). Цхьабакъда цу тайпара организаци таханарча дийнахьа белгалъяь яц. Иштта Амриева Марема белгалдир Гӏалгӏай Республика Правительствас цу гӏулакха тӏахьожам эсала лоаттабелга а, Джейрахско-Ассински паччахьалкхен историко-архитектурнии ӏаламеи музей-заповеднико болх во белга а. Культурни тӏехьале лораяра законаш телхадара хьакъехьа судаша тӏаийдаь соцамаш а доаггӏача тайпара кхоачашдеш дац.\nГӏалгӏай Республика Правительства Председатела заместитела декхараш кхоачашдеш йолча Овшанаькъан Пӏаьтӏамата а бакъдир из тӏехьале лорае декхарийла йола федеральни организаци белгалъяь йоацилга. Цу хьакъехьа Гӏалгӏай Республика Мехкадас каьхат яьздаьд Росимущество.\nДжейрахско-Ассински паччахьалкхен историко-архитектурнии ӏаламеи музей-заповедника беча балхах дийцар цун директор волча Харсинаькъан Мохьмада. Цо аьлар из заповедник Россе доазон тӏа эггара йоккхагӏчарех цаӏ я, аьнна. Укхаза 64 000 гектар йолча доазон тӏа цхьа эзари ах эзари совггӏа архитектурни объект я.\n2012-ча шера денз 2017-ча шерага кхаччалца йолча юкъа федеральнии моттигерчеи бюджеташа ахча хьа а хийца, реставраци яь кийчъяьй «Аьрзи» гӏалай комплекса 7 объект, «Хамхи» архитектурни комплекса 5 объект, «Оздечера» вӏов, «Морчера» вӏов, «Хаьнера» вӏов, «Аьрзера» ши вӏов, «Аьрзера» цхьа гӏала. Цунца цхьана заповедника директора аьлар, гӏалашта реставраци йира ма эшша ахча хилац, хьаду балхаш технологи телхаеш ду, жаи доахани лелаш хиларо доккха зе ду. Дуккха кадастрови белхаш даьдале а, заповедника а лораеча моттигий а доазонаш белгалдаь дац. Объектех 80 % яраш технически паспорташ а кхыдола документаш а доацаш я. Цудухьа дош суде дӏачуделча пайда балац, хӏана аьлча судо деррига документаш хьада оал, хӏаьта уж тхога дац.\n«Аьрзи» яхача паччахьалкхен ӏалама заповедника директора заместитель волча Дударанаькъан Тимерлана дийцар из заповедник лораеча нийслуча халонех.\nШий аргӏагӏа, Росимущества Гӏалгӏай Республикерча территориальни урхала кулгалхочун заместитель волча Банханаькъан Батыра хоам бир, Гӏалгӏай Республика Джейрахски района доазон тӏара культурни тӏехьален 1065 объект федеральни доалахьа йолга. Цунца дувзаденна, территориальни урхало дукха къахьийгад культурни тӏехьален 119 объект паччахьалкхен кадастрови учете оттаеш а царна технически планаш кийчъеш а.\nЦу къамаьле хьинаре дакъалаьцар республика общественноста викалаша Куркъанаькъан Русланеи Дударанаькъан Анзореи.\nЗаседани хилар кхаь сахьата, цу юкъа пхи доклад йир ӏаьдала тайп-тайпарча даькъий викалаша.\nКультурни тӏехьален объектий хьал техкачул тӏехьагӏа Гӏалгӏай Республика Халкъа Гулламо соцам бир, цу хьакъехьа ӏаьдала органаша бу болх тоъам боацаш ба, аьнна. Эггара хьалха из доагӏаш да Росимущества Гӏалгӏай Республикерча территориальни урхала. Шин ведомства кулгалхой шоай даржашка боагӏаш хилара хаттар оттадир депутаташа.\nЦул совгӏа, депутаташа Гӏалгӏай Республика Правительствага дӏахайтар дича бакъахьа долга ер балхаш: Джейрахско-Ассински музей-заповедника болх тахкар, хӏара болхлочун декхараш белгалдар, цу болхлочо тӏахьожам лоаттабе беза къаьст-къаьста объекташ а территореш а белгал а яь; законодательство телхадар бахьан долаш а законагӏа доацаш боахам лелабар бахьан долаш а культурни тӏехьален объекташта хинна зе меттаоттадара де дезар белгалдар. Из деррига а дича бакъахьа да цхьан бетта (2018-ча шера апрель бетта 23-гӏа ди хьатӏакхоаччаш).\nХалкъа Гуллама Председатела дагадохийтар, депутаташа массехк заседани яьлга дувцача деша хьакъехьа, цу заседанешка дакъалоацаш ӏаьдала болхлой а болаш. Царех цхьаяраш циггача лоам хьал а баха, цу гӏалашта юххе а яьй. Цу деша бехктокхаме йолаш дукха ӏаьдала структураш а я. Цхьабакъда, гӏулакх меттахьа доалаш дац. Йовлой Заьлмаха аьлар, ер дош цхьан кога тӏа даккхалца совца лаьрхӏа бац депутаташ аьнна.\n«Гӏалгӏайчен юкъерча бӏаьшерий архитектурни памятникаш – российски халкъан рузкъа да. Дерригача дунен культурни тӏехьален дакъа дола маьхале лораяр да вай дувцар. Законо яхар кхоачашде деза, ший декхараш кхочашдеш воацар бехке ве веза. Таханарча дийнахьа укх даькъе цхьаккха тайпара беш болх бац цааьлча далац тхо», – аьлар Йовлой Заьлмаха.


ЦIий Iаьнна ГIалгIайчохь: герзан а, уьрсан а чевнаш хилла иссанна\nГIалгIайн Солж гIалахь, алссам наха дакъа а лоцуш, герзаш а детташ, иккхинчу девнехь лазийна 9 стаг. Дов иккхина ХациевгIеранний, ФерзаулигIеранний доьзалшна юкъахь. Къевсинарг ду кIоштан декъайогIучу ГIажарий-Юьртарчу администрацера дарж. Юкъаметтигаш шина доьзало хьалхо йолийна хилла къесто.\nШинарин дийне баьллачу къовсамехь дакъалаьцна уьрсашна а, герзашна а тIебевллачу наха. Кеп-кепара чевнаш хилла щина а агIонна: Ферзаули доьзалера лазийна Iаьрби, Iаьлви, Ренат, Салман, ХациевгIарех чевнаш хилла ву Iумар, Руслан, Ризван, Ахьъяд, иштта Альтемиров Вахита а.\nЛазийнарш Шолжерчу кIоштан дарбан цIийне дIакхехьа болийча, цига дIахьалхина шина а агIонера гергарнаш. РогIера летарш хIиттийна цара цигахь. Лазийна кхин а кхо довхо.\n"Лиэта нах 200-не а кхочур бара, ткъа уьш совцо бацара ницкъ, тIекхаьчначу полисхойн дийзира Росгварди яло. ХIинца Iедалан ницкъаша ларъеш ю дарбан хIусам", - дийцира Кавказ.Реалиига ГIалгIайчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллерчу хьостанаша.\nДов долийнарш билгалбохуш ю полици.


Репрессеш лайначу нохчашна тIехIоьттина Оьрсийчоьнан Инарлин прокуратуран хилла талламхо. Нохчийчоьнан Iедалхой тIе ца тов цунна\nЧиллан-бутт 23, 2021\nСталин Иосиф, Ленин Владимир, Калинин Михаил, 1919 шо\nОьрсийчоьнан инарлин прокуратуран хиллачу талламхочо Степанов Игора хьехна Нохчийчоьнан шахьарахь бехачу нахана, меттигерчу Калининан цIарах йолчу гIалах хоттаеллачу эвлан цIе хийцар Дайн Иэсан цIарца. 1944-чу шарахь Юккъерчу Азе хьажийначу нохчийн иэсан сий дайъар санна ду аьлла хета Степановна, Калининан цIарах и меттиг йитар.\nХIетахь Лакхарчу Советан президиуман куьйгаллехь хиллачу Калинин Михаила куьйгъяздинера "Нохч-ГIалгIайн АСССР дIайохорах" кечдинчу омрана. Оцу документа тIехь цо билгалдаьккхинера, "немцошца Кавказехь тIемаш боьлхучу заманчохь дукхахаболу нохчий а, гIалгIай а даймахкана ямартбевлира, фашисташкахьа дехьа а бевлла" аьлла.\n"Ас дехар динера Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане Калининан цIарахчу гIаланах хоттаеллачу эвлана, нохчийн къомана тIехь, я кхечу къаьмнашна тIехь геноцид лелийна воцучу Оьрсийчоьнан вахархочун, я кхечу пачхьалкхерчу вахархочун цIе тиллахьара аьлла", - дийцина Степановс фейсбукерчу шен агIонехь.\nШен дехар Соьлжа-ГIала хьажийнера ша бохуш, кхин дIа а яздо Степановс. ГIалин Iедалхоша жоп делира шена, и хаттар листар мэрина тIехь ду, амма и дехар меттигерчу вахархочуьнгара хила дезаш ду аьлла.\n"Со Соьлжа-ГIалин вахархо вац, сан мэрина тIе гIойла а дац. Калининан бехках хIаллакхиллачийн цIарах Соьлжа-ГIалара цхьаъ хьалхавер вацара-те", - яздо Степановс.\nАхматан кIоштана юкъайогIуш ю Калининан цIарах йолу эвла.\nПутина кхайкхам бина харжамхошка, "дош лардалуш болу депутаташ" харжа аьлла\nВоронежан кIоштахь полицин декъана тIелатар дина вевзаш воцчу стага\n"Со ца йийна". Тарамова Хьалиматан керла кхайкхам


Иракъан а, Шемин а дакъош тIехь халифат кхайкхийна суннатоша\nШема -- Халифат кхайкхор даздеш бк суннатойн гIаттамхой 30Ма 2014.\nШа Исламан халифат кхуллу шен куьйга кIел долчу Шемин а, Иракъан а лаьттанаш тIехь, аьлла дIахьедина Иракъан а, Левантан а Исламан пачхьалкх» олучу гIаттамхойн тобано. ХIун маьIна ду оцу хааман, хIун мах бу хенан йохаллина? Маршо Радион корреспондента Бежан Фруда лоьху оцу хеттаршна жоьпаш.\nХалифат кхоллар а кхайкхош, боламан цIарх дIахадийна суннатойн гIаттамхоша «Иракъ а, Леванта а» боху дешнаш. ХIинца цара шайгарчу шаьш шина пачхьалкхан дакъойх вовшашна тоьхначу махках деккъа дIа «халифат» баха долийна.\n«Халиф» кхайкхийна боламо ал-БагIдади Абу Бакар. «Исламан пачхьалкхо» дуьнентIера массо а бусулбанаш боьху халифна байIат даре.\n«Халифат» Iаьрба маттахь халифна мутIахь хилар бохург нисло. Мохьаммад Пайхамар (IалайхIи салам) веллачул тIаьхьа, 7-чу бIешарахь кхоллаелла. Халиф ларалуш хилла дерриг а уммин хьалханча. Бакъ халифат – рашидун – дуьххьара халифаш Iийначу веа шайхаца юзу – Абу-Бакарций, Iумарций, Iусманций, Iелиций. Царал тIаьхьа халифатан коьртехь лаьттина тайпанийн ши гара Омейядаш, Iаббассидаш. 15-чу бIешарахь монголаша йохийна халифат.\nЛондонерчу пачхаьан бусулба колледжан хьехархочо Керстен Карла дуьйцарехь, Iела-халифах имам баха долийна шиIаташа. Цул тIаьхьа дуьйна имамо имам а хуьйцуш дIадахана бусулбанийн пачхьалкхалла.\nКерстен: «Iелин асхьабаша халиф а ца олуш, имам аьлла цунах. Цул тIаьхьа шиIаташа имамо даржера имам хуьцуш хилар тIечIагIдина».\nДелахь а халифаш шайх олуш баьхна Туркойчуьра султанаш 1923-гIа шо кхаччалц. И институт йохийна туркойн дуьххьарлерчу президента Ататюрк Кемала.\nДуккхаза а гIиртина цхьацца-цхьацца мехкашкара бусулба лидерш халифат юхаденъян. Амма дуккхаъчу бахьанаша ца белла царна и аьтто.\nТахана «Исламан Пачхьалкх Иракъ а, Леванта а» шех олуш хиллачу боламо халифат дIакхайкхор ша дIалецначу Шемин а, Иракъан а лаьттанаш тIехь царна дIачIагIбала лаар ду, аьлла хета тергамхошна.\nКерстен Карлна хетарехь, исламан дуьненна керла политикан дозанаш кхолларо галдохур ду хIинццалц лаьттина Iаьрба мехкийн дозанаш.\nКерстен: «Тахана йолуш йолу дуьненаюкъарчу системаца шайн резадацар тIе а чIагIдеш, цунах къаьсташ йолу политикан раж а хIоттош, шаьш долаэцначу лаьттанаш тIехь дIачIагIбала гIерта гIаттамхой халифат кхайкхорца».\nЛондонерчу бусулба колледжан хьехархочунна Керстен Карлна дийцарехь, ларамза дац мархийн бутт болалуш суннатойн гIаттамхоша халифат кхайкхор. Оцу баттахь бусулбанаш къаьсттина суьпа хуьлу, боху цо.\nКерстен: «Шаьш санна йолчу юкъарлонаша суннатойн гIаттамхой къобал беш белахь а, СаIуда Iаьрбийн пачхьалкх тамаша бу реза хилахь. СаIуда Iаьрбийн паччахьо шена «бусулба ши хазна ларъечун» цIе тIеэцна ( Маккарчу а, Мединарчу а маьждигийн верас). Ткъа иза, ма-дарра аьлча, ша а ду халифан дарже кхоччуш дарж».\nХIун дохьур ду халифат кхайкхоро?


Санкт-Петербурган вице-губернатор: "Ницкъбар декхар ду полицин"\nСанкт-Петербурган вице губернаторо Елин Евгенийс дIахьедар дина, "полици ницкъбаран орган ю", цундела "цьунан агIор ницкъбар – цуьнан декхар ду", аьлла. Иштта комментари йина цо, Невски проспектехь Commode барехь садоIуш хиллачу нахана полицин белхахоша еттар кхетош, яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nIедалхочо бехказдаьккхина нахана еттар, бар-о болх муха бо хьажа баьхкина Роспотребнадзоран белхахой арабовлуьйтуш ца хиллера аьлла. Елинан дешнаш далийна Петербургерчу "Фонтанка" зорбан гIирсо.\nКхаарин буса Талламан комитетан Санкт-Петербургехула йолчу урхалло полицица а, Росгвардица а, Розпотребнадзорца а, гIалин бахаман комитетца а цхьаьна рейд йина хилла коронавирусан билламаш кхочуш барехула бараш а, ресторанаш а толлуш. Официалан болчу хаамца, низам дохийна меттиг гучуяьлла хилла царна кхаа меттехь, шайна юкъахь Commode бар а йолуш.\nЦу чохь хиллачу наха хаам бина социалан машанашкахь, рейд дIахьуш полисхоша массерна а йиттира, цхьа а стаг къаста ца веш аьлла.\nЦул тIаьхьа масех сахьт даьлча Талламан комитето хаам бина, рейдан ларшкахула бехктакхаман гIуллакхаш долийна шаьш, барашка а, ресторанашка а баьхкинчу нехан хьаштонаш кхочуш ца ярна аьлла. Бехке бийраш хьахийна бац, "муьлуш бу ца хуу нах" алар а бен.\nИштта дуьйцуш дац муьлхачу барийн а, ресторанийн а долахошна таIзар дийр ду а.


Нохчийн мухIажаре Гериханова Амине хеттарш ца хилар тIечIагIдина Украинерчу полицино\nУкраинан Къоман полицин стратегин талламан департаменто официалехь тIечIагIдина, тIаьххьарчу пхеа шарахь Украинехь яьхна йолу нохчийн зудчун Гериханова Амиминин хьокъехь цхьа а низамца ца догIу гIуллакхех лаьцна хаамаш бац, аьлла. Иза Румынехь дIалаьцна Оьрсийчоьно Интерполехула динчу дехарца, Оьрсийчу экстрадици яран кхерам лаьтта цунгахь.\nНохчийн "Вайфонд" бакъоларъяран ассоциацин арзана, стратегин талламан департаментан куьйгалхочун гIовсан Рубель Андрейс куьйг яздина деллачу жоьпехь бигалдаьккхина ду, Гериханова Украине 2017-чу шеран Мангал-беттан 1-хь кхаьчна, 2022-чу шеран Зазадоккху-беттан 11-хь махкара ара а яьлла.\nГериханован бехк хилар шеконе диллина бехктакхаман гIуллакхаш дац Украинехь, таллам бар дац цунна дуьхьала долийна, цо низам хедийна аьлла хаамаш бац Украинехь.\nИштта билгалдоккху, стратегин талламан Департаментан – вовшахкхеттачу зуламхошна дуьхьало латточу а, оперативан-талламан гIуллакх лелочу а органехь – Гериханова Шемахь хилла аьлла хаамаш ца хилар. Цунна Украине кхачар доьхкуш сацамаш а дац дина.\n"Вайфонда" билгалдоккху, Оьрсийчоьно цунна дуьхьала даьхна бехкаш харцдо оцу кехато, иштта дагадоуьйту, низамехь доцуш политикан а, динна а тIехула а пачхьалкхо хьийзийна волу стаг дуьненаюкъарчу конвенцино мухIажар лору.\n36 шо долу Нохчийчуьра Гериханова Амина лецира Зазадокху-беттан 13-чохь шен жимачу бераца Румыница долчу дозанехь Украинера араяла гIертачу хенахь. Оьрсийчоьнан дехарца Интерполон лехамашка еллера иза – мухIажар бехкейо Шеман дозана тIехь боьлхучу тIемашкахь дакъалацарна. Пхи шо гергга хьалха Нохчийчуьра дIаяхара Гериханова, цул тIаьхьа Киевехь ехира иза. Румынехь иза дIалецира, цуьнан кIант берийн цIийне хьажийра – тIаьхьо цуьнан гергарчу стага дIавигира иза цигара.\nМангал-беттан 7-хь Румынера кхел реза ца хилла нохчийн зудчунна Гериханова Аминина тховкIело яла – миграцин сервисан сацамна цо бина латкъам тIе ца лаьцна. Апелляцин инстанцехь иза къовса дагахь ю Гериханова.\nСтигалкъекъа-беттан 4-хь Гериханована экстрадици йарна бинчу сацамна дуьхьала чуделла арз тIе ца лецира румынхойн лаккхарчу кассацин кхело. Оцу сацамна бина латкъам иштта Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхелехь толлуш бу.\nГериханова Аминина хилларг дуьххьара дац: Чиллан-беттан чакхенера дуьйна Къилбаседа Кавказера схьабевллачу Оьрсийчоьнан бахархоша меттигерчу миграцин сервисо къоман а, динан а тIехула дискриминаци йарна саццанза латкъамаш до. Бакъоларъярхоша бахарехь, уггар чIогIа нохчех хьакхделла иза: уьш дIалаца мега, йа депортаци йан мега, официалехь къайлахчу сервисийн лехамашкахь уьш бацахь а, ткъа Румынех транзитаца чекхбовлуш балахь а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Ламаз деш волуш тIадам балар хаалахь, йа ламаз динчул тIаьхьа цуьнан билгало карайахь, ламаз кхочуш хуьлий? Коьрта агIо\n2) Ламаз дина ваьллачул тIаьхьа хьайн бедар тIехь хьуна тIуналлин билгало карийнехь, тIаккха хенан барамца и тIуналла ахь ламаз динчул тIаьхьа араяьлла хила йиш йолуш елахь, хьан ламаз нийса лоруш ду. ФикъхIехь цхьа бакъо ю: нагахь санна хилла долчу хIуманан билггал хан хууш яцахь, цунна уггар герга йолчу хенахь хилла хуьлуьуйту и хIума. И бохург хIун ду аьлча: хьуна карийна йолу тIуналла хьо ламаз деш волуш араяьлла хила а йиш ю, ахь ламаз динчул тIаьхьа араяьлла хила а йиш ю. Билггал иза маца араяьлла хьуна хууш дац. Цундела, хьуна и тIуналла араялар ламаз динчул тIаьхьа билгалдаьлла хилча, цунна уггар герга йолчу хенахь араяьлла хуьлуьйту вай иза, ткъа и хан хьо ламаз деш воцу хан ю. Цундела, и хьан ламаз кхочуш хуьлуш ду.


"Шен дахарехь Екатеринбургехь хилла вац иза"\nЕкатеринбургехь бизнесмен вийна аьлла, кхеле хIоттийна Хасаев Мовсар бехке вац боху цуьнан гергарчара а, адвокаташа а.\n2011-чу шарахь Стигалкъекъа-беттан 27-чу буса вийна бизнесхо Арутюнян Ашот. Бехктакхаман кодексан 105-чу артиклца (стаг вер) гIуллакх айдина Свердловск кIоштан Талламан комитето динчу зуламна дуьхьал.\nМасийттазза юкъахдаьккхира и гIуллакх таллар, амма 2016-чу шарахь шеконаш эгийра Нохчийчуьрчу вахархочунна Юсупов Романна тIе. Цунна вевзаш хиллера Арутюнян. Талламчашна хетарехь, оцу зуламна бехке хила а тарлора иза. Кхечу артиклца бехкевина, чохь латто Юсупов кхелхира 2013-чу шарахь Екатеринбургерчу СИЗО-хь.\nСтохка Марсхьокху-баттахь Юсуповн шайгахь долчу суьрташ тIерачу нахах кхетта, хьаьнца уьйраш, зIенаш яра веллачун талла Нохчийчу баьхкира полисхой.\n"Суьрташ тIехь хиллачу массаьрга а хатта лууш бара уьш, амма цхьа Хасаев бен тIе ца веанера. Иза цкъа а хилла вац Екатеринбургехь. Бакъдерг дийцича, цуьнан гергара нах тайп-тайпанчу хенашкахь хилла бу цу гIалахь, шайн бизнесан хьашташца. Суьрташ тIехь ша а, цхьаццаболу нах а бевзинера кхунна. Полисхой дIабахара. Хасаев волчух тера ду Арутюнян вийнарг аьлла, 4 баттахь кехаташ а кечдина, юхабаьхкинера уьш иза лаца", - дуьйцу адвокато Абубакаров Жабраила.\nКху шеран Дечкен-баттахь Нохчийчуьрчу Устрада-гIалахь дIа а лаьцна, БуьритIерчу кхеле хIоттийра полисхоша Хасаев.\nХасаев Мовсар маьршаваккхар доьхуш, Москох хIоттийна пикет\n"Хасаев вада там болуш ву аьлла, кхело сацам а бина, Екатеринбурге дIавигинера. Церан бакъо яцара и дан, хIунда аьлча, иза лацарна бина латкъам бара. Цу тIе кхелахошкахь цунна дIасавалар доьхкучу хенахь ца хилла Хасаевн могушаллех тоьшалла а, лулахоша цунах лаьцна бина хаамаш, я цкъа а лаьцна, Iедалца гIуллакх деана ву я вац а дацара къастийна.\nНизамашкахь цхьа могIа бу билгалбаьккхина, нагахь оцу стагца психикан лазар делахь, цунна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх доло ца магош. Цундела цхьана кхелахочехь цуьнан могушалла зийна документ а доцуш, лаьцначунна дозанаш тоха бакъо яцара", - билгалдоккху адвокато.\nШен хьагI-гамо цуьнца хиларна вийна Хасаевс Арутюнян бохуш, бехкаш дохкура цунна юьхьанца, дуьйцу адвокато Абубакаровс.\nМатериалашкахь яздо "2011-чу шарахь Екатеринбургехь цIеххьашха шегахь гIаьттинчу цабезамца Хасаевн ойла хилира Арутюнян А.Н вен".\nМакаровн тапча а эцна, 2011-чу шарахь Стигалкъекъа-беттан 27-чохь буьйса юккъе яьллачу хенахь, Арутюнян вехачу хIусамна хьалха веана хиллера Хасаев. Бизнесхо ларвеш а Iийна, иза шен хIусам чу воьдучу заманчохь кIесаркIагчу тапча тоьхнера цо цунна. Цул тIаьхьа тидам хиллера Мовсаран, иза веха цIа лердечу шина хадархочун – Паньковн а, Лопаткинан а. И шиъ волчу агIор а герз кхоьсинера цо, амма хадархой къайлабовла кхиънера.\nАдвокташа чIагIдо, оцу хаамашкахь шалхо хилар. 2011-чу шарахь гIуллакх долочу хенахь, ТТ тапчаца 7.62 калибр йолчу патармаца вийна бизнесхо аьлла, билгалдаьккхинера талламчаша. Свердловскан кIоштан Талламан комитетан куьйгалхочун гIовсе, юстицин полковнике Колбасине оцу хьокъехь ша арздинера, дуьйцу адвокато. "Техникан гIалат хилла иза" аьлла, жоп даийтира шена боху Колбасина.\nАрутюнян вуьйш тешаш хиллачу Паньковн а, Лопаткинан а кийтарлонаш а дуьхь дуьхьал йогIуш яц, чIагIдо адвокато. Полисхоша тIеIаткъамбарца, харц тоьшаллаш до цара аьлла, тешна ву адвокат. Паньковс дуьйцу, Арутюнян ша вехачу цIа чу воьдучу неIаре ма кхеччи, оцу цIийнан тIехьара цхьа стаг схьаиккхира, аьрру куьйга лаьцна пакет а болуш. Ша спортхо волуш санна, маса ведда герга а веана, пакетчуьра тапча схьа а яьккхина, 2-3 метар генара бизнесменна туьйхира цо бохуш, чIагIдо цо.\nТкъа юьхьанца дуьйцуш, тIелатар динчун юьхь-сибат ца къаьстинера царна, я вевзар а вацара юха гича а: бIаьргаш тIеоьзна бейсболка яра цуьнан, тIерачу курткан кач а бара хьала айбина аьллера цара. Жимма хан яьлча, цуьнан аматаш дагалеца велира и шиъ, боху адвокато.\nЦкъа - исс шо хьалха даьккхинчу сурт тIехь вевзинера шина тешана Хасаев, тIаккха юьхь-дуьхьал хIоттийча а, иза вара аьллера.\nЦу шиммо вуьйцург Хасаев хуьлийла дац бохуш чIагIдо, иза Iалашван векал винчу Абубакаровс, хIунда аьлча, 1998-чу шарахь ха кагделла, цул тIаьхьа даьIахкаш нийса а ца хоттаелла, цхьа ког вукхул а боца бисина Хасаевн. Иза дикка астагIа ву, цундела вада де долуш вац иза. Цу тIе, и чов бахьана долуш Паркинсонан цамгар ю цуьнца: куьйгаш дегадо цуьнан боху адвокато.\nХасаев Мовсар бехк боцуш латтош хиларна дуьхьал йина пикет\nХасиевн адвокат тешна ву, оцу гIуллакхан бу бохучу тешашна психологин тIеIаткъам беш хиларна. Материалашкахь "тоьшаллаш ду низамашкахь магийна йоцу кепаш лелийна хиларх талламаш дIахьочу муьрехь". Цо бахарехь, кехаташ юкъахь документ карийна цунна, зуламан гIуллакх толлучу юкъанна Лопаткинна дицделларг карладаккхархьама цуьнца болх бина" аьлла. "Говзанчаш-психологаш тIе а гулбина, иэс меттахдоккхуш, белхаш бина оцу бехкзуламан гIуллакхан хIора а декъахоца а. Цундела 6 шарахь дагахь ца лаьттина дерриг а юха карладаьлла массарна а цхьабоса", - дуьйцу адвокато.\nХасаевн гергарчара чIагIонаш йо, шайн стаг Свердловскан кIоштахь цкъа а хилла вац бохуш. Бизнесхо вуьйчу дийнахь Хасаев Нохчийчохь хиларан тешаш иттанашкахь бу: деваша дIавуллучу тезетахь хилла иза цу дийнахь.\nХьалхо "Кавказ.Реалии" портало яздира, Свердловскан кIоштарчу полисхошна кхерамаш туьйсу Нохчийчуьрчу полисхоша аьлла. 66.ru агенталлан информацица, Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан векал кхаьчна хилла Екатеринбурге, меттигерчу полисхошка Хасаев "мукIарло ден долчу цхьана стагца" хийцар деха.\nТIаьхьо Хасаев Мовсаран вашас Шемала ura.ru хьостане дIахьедира, Екатеринбурге Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIовс Алаудинов Апти варах. Шен ваша лоцучу операцехь хилла а ву Алаудинов аьлла, билгалдаьккхира цо.\nТкъа адвокато Абубакаровс бакъ ца до Свердловскерчу полисхошна Нохчийчуьра тIеIаткъамбина хилар а, Хасаев хийцарх дийцарш хилла бохург а. Дерриг а долийна эладитта ду аьлла, хета адвокатна.\n"Пачхьалкхан Думе ас латкъамбарна а, сан арз федералан тергоне эцарна а баханера уьш (нохчийн полисхой) Свердловскан кIошта. Цу тIе меттигерчу республикан куьйгалле а девллера тхо, хIунда аьлча, Хасаев уллора бевзарш а, цуьнан гергарнаш а тешаш бац, иза бехке хиларх. Нохчийчуьрчу омбудсмене а дехар динера Хасаевн наха, Веданахь митинг а хIоттийра, цундела Iедалхоша омра динера, гIуллакх талла аьлла", - дуьйцу адвокато.\nБайначу баттахь Хасаев Мовсаран гергарчу наха пикеташ дIаяьхьира Москохарчу Талламан комитета хьалха, цуьнан гIуллакх листар Талламан комитетан коьртачу аппарате дIадалар тIедожош.\nАкцеш кхи дIа а яхйийр ю шаьш боху ХасаевгIара. Нагахь цара шайна ма хетта жамIаш ца гайтахь, Европерчу кхеле девр ду шаьш бохуш, дIахьедо цара.\nТекстан автор Сугуева Юлия, гочйинарг Димаева Лиза


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Сан хаттар ламаз карахь ца латтарх лаьцна ду... Коьрта агIо\nИштта эцна долчу ламазца цхьа парз бен дац мегар дац ахь, йа вуьшта аьлча хIора парз ламазана керла ламаз эцар тIедужу хьуна, цуьнан хан хиллачул тIаьхьа. Делахь а, цкъа ахь иштта ламаз эцча, цамгарна а доцуш кхечу бахьанца хьан ламаз карара ца даьллехь хьайна луъучул кхийолу Iамалш йан мегар ду ахь цуьнца, хуьлийла иза суннат ламаз дар, йа схьа а эцна Къуръан дешар, иштта кхидIа а. ХIинца вай дийцинчунна вай масала маьркIижа а, пхьуьйра а шина ламазца масал далийча – маьркIижа ламазан хан хила герга ма-йахханехь (йа хила ма-хилланехь) цIано йийр ю ахь. МаьркIижа ламазана молла ма-кхайккхинехь ламаз оьцур ду ахь, тIаккха сихха маьркIижа ламаз дийр ду ахь. Нагахь санна цамгар бахьана а доцуш, кхечу кепара хьан ламаз карара ца далахь, хьайна луъу суннат ламаз дан мегар ду ахь, Къуръан деша а мегар ду ахь, кхидолу Iибадат дан а мегар ду. ТIаккха, пхьуьйра хан тIехIоьттича, пхьуьйранна азан дича (молла кхайкхича) юха а цIано а йина, керла ламаз оьцур ду ахь, тIаккха сихха пхьуьйра ламаз дийр ду ахь, цул тIаьхьа хьайна лаахь оцу айхьа эцна долчу ламазца суннат ламазаш дан а мегар ду ахь.


ГIадужу-бутт 30, 2021\nГуьржийчоь -- Зугдидера кхажтасаран куп, 30ГIад.2021\nШот дийнахь, Гуьржичоьнан пхеа шайн урхалла дечу гIалахь а, 15-тта муниципалитетехь а шолгIа мур бу дIабоьдуш муниципалитетийн харжамийн. Харжамашкахь коьрта дуьхьаланча ю, 2011-чу шарахь миллиардеро Иванишвили Бидзинас кхоьллина, Iедалехь йолу "Гуьржийн сатийсам" парти а, "Цхьаьнакхетта оппозици" а, хиллачу президентан Саакашвили Михаилан "Цхьааллин къоман болам " партин инициативица кхоьллина йолу.\nКоьрта тидам тIебохуьйтуш бу Тбилисехь а, пхеа йоккхачу гIалахь – Потехь а, Руставехь в, Батумехь а, Зугдидехь а, Кутаисехь а дIадоьдучу кхажтасарна, цигахь "Цхьаьнакхеттачу оппозицин" кандидатийн толам баккха баккъалла шанс хиларна "Гуьржийн сатийсам" партин кандидаташна тIехь.\nГIадужу-беттан 1-чу дийнахь къайлаха Украинера цIавеанчул тIаьхьа лаьцна волу экс-президент Саакашвили Михаил цхьа бутт гергга хан ю мацалла хьоьгуш волу, ша дIахецар тIедожош. Кхажтасар дIадоладалале цхьа де хьалха пачхьалкхан хилла волчу куьйгалхочо дехар дира махкахошка, харжамашкахь дакъалацахьара аьлла кхайкхам беш.\nСаакашвилис варе до, харжамийн жамIех цуьнан шен кхоллам а боьзна хилар. "Шун дакъалацарца доьзна ду, лийр ву со я вехар ву", - аьлла ду журналисташна цуьнан адвокатех цхьамма дIадешначу дIахьедарехь. Шен хьалхалерчу цхьана дIахьедарехь Саакашвилис хаам бира, "валлалц я маьрша ваккхалц" мацалла хьега дагахь ву ша аьлла.\nМассийтта харжаман куьпах кхажтасар дIадоьдуш ду, къовсаеллачу партийн цIарах болчу тергамхошна а, "гIортор йон тобанашна а" юкъахь тасадаларш а хуьлуш.


Украина -- ОБСЕ-н миссин векалш бу Malaysia Airlines Boeing 777 кема охьадоьжначу меттехь лаьтташ. Товб. 18, 2014.\nУкраинехь Малайзи доьду кема чудаийтарна гуонахьа сихонца хил ма-беза талламаш баре кхойкхуш ю дуьненан юкъаралла.\nУкраинин дозанна тIехь маьрша нах дIасалелош долу кема чудожарца я иза цхьаммо чудаийтарца цу махкара хьал а, дуьнено Оьрсийчоьнца цигара хьал бахьана долуш хIинцалца схьа лелийна юкъаметтигаш а бухера дуьйна хийцалур ю аьлла хеташ бу Малхбузера дуккхаъ тергамчаш.\nЦу тергамхойх доккхахчу декъан шеко яц, и кема Украинин малхузехь Оьрсийчоьнан гIоьнца а, цуьнан питнашца а, цуо латточу герзашца а тIемаш беш болчу сепаратисташа чудаийтина ду бохучух. Цхьаццаболу аналисташ кхин а гена бовлу шайн хетаршкахь – цара хила там бу бохуш дуьйцу, и кема Оьрсийчоьнан дозанна тIера герз тоьхна чудаийтина хила а.\nМухха делахь а, маьрша нах чохь болу кхечу пачхьалкхан кема Украинин дозанна тIехула доьдучара чударо цу конфликтехь кхин юхаверза некъ ца буьтуш долу доза хадийна аьлла хета тергамхошна. „Малайзерчу кеманца Iоттайеллачу трагедино гойту, Украинин малхбалера хьере хьал мел гена даьлла бохург: Москох, цхьа а эхь-бехк а ца лардеш, цигара хьал холчохь латторхьама питанаш лелош ю, ткъа Киев шен миллионаш бахархойх шеконаш йолуш ю, уьш террорхой буй-те бохуш.\nЦул совнаха тароне а, тIеIаткъаме а болчу украинхоша, шайн бахамаш ларбархьама, марсаюьху и конфликт“, - бохуш яздо пIераскан дийнахь шен коьрта артиклехь немцойн „Тагесанцайгер“ газетано. Цундела, тешна бу журналисташ, дуьненан юкъаралло шен шога дош ала деза хIинца мукъане а – тIеман шинна а агIонна кхетташ дIа а гойтуш, сихонца цхьаьна охьа а хевшина, машаре дагадовларш дIадолор бен, церан кхин некъ боцийла дIа а хоуьйтуш.\nКеманна чохь велларг бехк-гуьнахь а доцу 300 герга стаг ву. Бакъду, цу мисканинй кхоллам уггаре а кIезгох хьехош бу Украинас, Оьрсийчоьной хиллачух вовшашна бехк тIетатта гIертарехь. Иштта пIераскан дийнахь Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира муьлха а кема шен дозанна тIехь чудоьжначу пачхьалкхено жоьпалла такха еза хиллачух аьлла дIахьедар дира. Ткъа Украинин президента Порошенко Петрас террорхой, сихбелла, шаьш динчун лараш яйъа гIерташ къахьоьгуш бу аьлла элира.\nМалхбузерчу аналистийн а, хаамийн гIирсийн векалийн а кIеззиг шеконаш ю, и бохам Оьрсийчоьно дакъа ца лоцуш хилла бохучух. Иштта масала, The Wall Street Journal чIагIдарехь, Вашингтонерчу куьйгалло тидаме оьцуш а яц, украинхойн тIеман ницкъаша и кема чудаийтина хила йиш ю боху верси, хIунда аьлча царна кхеташ ду куьг бехкенарш оьрсийчоьно кхобуш болу сепаратисташ хилар.\nЦхьаццадолу тоьшаллаш а ду цу хIуман. Иштта, масала, Малайзин кема авиадиспетчерийн экранашна тIера дайнера I6.20 минот яьлча. Ткъа цул тIаьхьа нийса 25 минот яьлча и кема чудеънера. Сахьт а далале социалан машанашкухалу яьржира, Оьрсийчоьнгахьарчу сепаратисташа шаьш украинхойн кема чудаийтина бохуш деш долу дозаллаш.\nХиллачун бехкенарг милла а велахь, шинна а пачхьалкхана юхькIам болуш хIума дац и кема чудар, бохуш дуьйцу Венерчу политолога Чапханов Руслана. Уггаре а коьртаниг – цу чохь хилчу нахана а, церан гергарчарна а баьлла бохам бу элира цуо Маршо радионе. Ткъа бехке мила ву-вац бохург, шеко йоцуш, къайлагIур дац, мацах Шотландин стиглахь Каддафин наха кема чудаийтина хилар къайла ма ца даххара.\nЧапханов Руслан: „ЮхькIам болуш хIума дац иза я Путинна а, я Порошенкона а. И кема чудаийтархьама тоьхна хилла аьлла а ца хета суна цара цунна. Цу Донецкехь а, Луганскехь а болу нах кхин башха и герзаш лелон хууш нах а бац. Ца хууш чудаийтина ду иза цара, схьагарехь. Суна иза тоххара Каддафис Шотландин стиглахь Локерби гIалахь кема чудаийтар санна хета. Иза санна, хIара а къайла гIур дац.\nСуна хетарехь, чIогIа тIеIаткъам а, вуон тIаьхьалонаш а хир ю Оьрсийчоьнна и бахьана долуш. Дуьненчохь дукхахболчара оьрсаша чудаийтина лоруш ду и кема. Путин Владимиран а, Оьрсийчоьнан а престижана доккха зе а ду иза. Дуккхаъчу хенахь яккхий харжаш ян езар ю Оьрсийчоьнан и шайн престиж юхаметтахIоттон гIерташ“.\nДуккхаъчу тергамхошна хетарехь, хIинца Оьрсийчоьнна дуьхьал кхин а цхьа могIа керла санкцеш тIеэца там бу Малхбузено. Ши де бен дацара Цхьанатоьхначу Штаташа а, Евроберто а Оьрсийчоьно Украинехь лелош долу питанаш бахьана долуш цу пачхьалкхан дуьхьал керлачу санкцийн кочар тIеэцна.\nХиллачун Оьрсийчоь бехке лоручу аьзнашна юккъехь дека бевзаш болчу Малхбузерчу политикийн аьзнаш. Иштта масала Цхьанатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретар лаьттинчу Клинтон Хилларис элира журналисташка, оцу бохамна бехке берш Оьрсийчоьнгахьара гIаттамхой хиларх тешам лсамболуш бу аьллера. Ткъа Iамеркерчу сенатора Маккейн Джона Оьрсийчоьне хилачух жоьжагIатан мах балийта беза элира.\nЕвропера аьзнаш мелла а собаре дека. Иштта немцойн канцлер Меркель Ангелас элира, и бохам хилла хIинца а дей-буьйсий бен ца даьлла, бехке мила ву-вац бохучун жамIаш дан хьалхехь ду хIинца а, аьлла.\nОьрсийн гIоьнца чудаийтина Украинехь Бониг аьлла хета Малхбузенехь


Ши на́на — Сердало\nЙоккхача сага кхо воI вар. Царех воккхагIвар чувоалла бархIлагIа шу дар. ХIаьта шоллагIвола воI цIаьхха цамогаш а хинна кхалхар, цхьа кIаьнк ваь нускал а дусаш. Ший кIаьнк а ийца цIаяхар из, кхы укхаза Iе ший хIама дисадац аьнна.\nНаг-наггахь хьа а йоагIаш, кIаьнк гучавоаккхаш, ший вежарашца дIаIеш яр кхалсаг. Массехк шу даьлар иштта ераш лелаш.\nКъона саг яр, гIовна-кепа́ тоаенна яр. Маьр-цIаьша оалар: Беллама́рш, яьгIа́ яргьяц хьо, тха саг хьа а вале, хьайна цхьа фусам лаха хьажа. Из хьехар, хиннача маьра-на́нас а дора:\n– Хьа кIаьнк хIама эшаш леларгвац. Со даь-на́на хилча, даь-вежарий хилча. Хьай укхох бIаргтоха дог эттача, даь-цIа́ йоагIаш санна, укхаза хьааха ма́ра езац хьона.\nДехар из дош, хинна нус, кIаьнк даьшка хьа а венна, маьре яхача.\n– Iергдарий юх хьайна зуд.., – аьлар хиннача маьра-нанас, ше хьалха дийцар диц а денна.\nХинна несий гIалаташ хьамаьлхадаьлар. ГIалаташ доацаш малав? Кхы вай а мичад милейкаш. Даьра дац. Шийдар гуш хилац, наьхадар пхьегIа тIа доал. Иштта ма дий вай, адамаш.\nХиннача несийцар гоамал, кIаьнка́ тIаежар. Даь-на́на ма ярий из, боца эггара кIаьдах, къахетамех хила езаш. Из да́цар. БIарахьажар цIимхара дар. Укхан дика оамалаш Iомае йоал со яхаш, кхеставора цо кIаьнк. Даь-наьна бIаргкIалхар ада ваьлар кIаьнк. ЙIовхало хила езача шелал етталора бона.\nФу дар из? ВиIий чIир лехаш яр на́на, ше ма ярра кхета а ца еш.\nБера́ дай санна ноанахой а беза. Ай мичара! КIаьнк ди-бийса да́ккха ноанахошка вахийтавеза аьлча, чухьарйоалар. Цамогаш хиле Iокхетар.\nБийса яьккха́ ноанахой болча хинна кIаьнк цIавеча, цхьа-ши ди доаккхар цох гIерташ, цун ва́хар къахьдеш.\nБакъдар а́ла доагIа, кIаьнка́ даар-малар эшацар, лерттIа тIадувха дар, вижа моттиг яр. ЙIовхал я́цар. Йоккхача сага къаьстта новкъа дар, ноанахошка ваха́ кIаьнк наьнах дIакхетар. Цига вIашагIбетталора уж.\n– ДIа а вихье, на блюдечке, дIалу вай кIаьнк цу зуда…\nО-о! Кхалсага хьагIе даьнна дог кIоаргеи баьдеи хулаш хиннад. Хьанна дагадар, ер иштта хург ма дий аьнна.\nЦаховш а маьре яхачун цIи яьккхача, ди-бийса дохадора цIагIа мел волчун.\nБагар сардамаш ха́дацар:\n– Нана, – оалар из тее гIерташ, зIамагIволча воIа, – хьаштдоацар ма дувца. Из шийна маьре яхай. Я́ха яхай. Е вайна а, е даьшта а эхь тIадена яха́яц.\nЦкъа, дибийса даьккха йиший воI воалавеш наIарга венача кIаьнка наьна-вешийга, гIожа къамаьл дир йоккхача сага, цар йишех «йовсар» оалаш. Цох цатоам баьлар шинна оагIорахьарча къонахашта юкъе.\nБакъдар аьлча, хиннача за́хала ший эздел дохадинзар. Да́ла са́бар лулда хьона, аьнна, дIаваха́вар.\nИз дош ший лергах кхийттача, йоккхача сага ма́ра аьнна хиннадар:\n– Сов кIаьда хиннад са кулг. Дизза къонахчун доал долча коара кхалсаг из къамаьл де йохьаргьяцар. Укхан чу да́ьгIа аькха хIанз ма́ра гучадаьннадац.\nСаг йоалайинза волча воIа́ дIатIа а вийрза́ аьлар:\n– КIаьнк, Iайха саг йоалайича, ладувгIаш хилала́хь, фийла хилала́хь. Аькха гучадоаллаше а, хьай кулг мел чIIоагIа да дIахайтала́хь. Саг къавелча, цун лазар а къалу. Къаьнача лазара́ дарба дац хьона. Вай даьша даьккха кица да: тIаьда болаш соттабе саьрьг, аьнна.\nАкхар чувоалла воI цу ха́на ах ха текха ваьннавар. Хьакимашта лайча, тоалуш латт ер, аьнна, цIавайта йиш йолаш вар.\nЧувоаллачо шийгар язду каьхаташ, адвокаташа законаш белгалдоахаш яьздаьраш, цхьа бахьан даьккхе, ак аьле юхадерзар. Бахьан лаха хала мичад.\nЦхьан дийнахьа, дIахайна доккха каьхат яьздир на́нас, воI бахьан дега чу латта ба́ла кодабеш. ВIалла дог долашвар велхаргволаш дар каьхат-м.\nШи-кхо кIир даьлча жоп юха дера: хьа лоткъам тахка а техкаб, хьанехк мукъаваккха бахьан кора а да́гIац, аьнна.\nПхьера гулбенна ба́гIар дезал. Истола тIа уллар ак аьнна дена жоп. Елхаш ягIар на́на. Корта чубелла уйлане ваха вагIар да́.\nЦIаьхха, зане тIаена, дог деха, тIайийрзар из юстаро ваьгIача зIамагIча воIа:\n– Хьо ма вий вай жайнаш, КъорIаш кIалтIадетташ, шайхала ва́ла гIерташ. Хьаа́лал – фуд ер? ХIана вайтац цар Султан цIа? Даггара дуIаш дича, хIана лац сона жоп? Са́гIаш тел аз. Эзар КъулхIа дийшад аз. Ялале́ сай цIен юкъе воI мархIаволла безам ба са. Са деций къа? Со фу даьр я? Фу бехк ба са? Бий са бехк?\nТаккхалча ва́гIар воI, харцахьа хьежаш.\n– ХIана ва́гIа хьо мунда мо? Бехк беце, са воI цIа хIана вайтац? Бий са бехк? Хье цох кхеташ вале, хьаа́ла. Малав бехке? Шо да, е цун къаьна на́на я хой хьона? Хой? – чуръяьлар из.\nСатем эттача цIагIа зIамсага меллашха оаз яьлар:\n– Хов. Из-м кIоарга хьаькъал эшаш, шайхала ва́ла эшаш, хIама дац.\n– Хов ях Iа?\n– Ях. Хов.\n– Фу хов хьона?\n– Вайна деза жоп Да́ла цадалара бехке малав хов.\n– Малав из тIаккха?\n– Хьо я.\n– Хьо. Цхьаькха хов сона: из бехк малагIа ба а. Хьажал, на́на, Iаьдало ха теха воалла хьай воI цIа́ а воалаваь, хьай мархIа воллар хьогаш я хьо. Хье санна йолча кхыча кхалсагаи цун воIаи юкъе юкъ ехк Iа, уж вIашагI ца кхетийташ. Наннеи цун бераи юкъе бутув пен хинна эттай хьо. Цу ханна Даьлага кхайк хьо, хьай воI вехаш…\n– Ай, малий из Iа ювца нана а цун бер а?\n– Из на́на, даьра я, вай хинна нус Белла. Цун бер да укх цIагIа лела цо ваь хьа виIий кIаьньк. Даьла гуш ва шеддар!..\n– Ай, Iа мишта нийсъю со цу йовсарца?!\n– Саца, нана! Саца! МоастагIашта кара ва хьа воI. Из дага а вехе саца…\nЦхьаьккха а-м да: шийна хьалхашка везагIвар, вайвар малав Далла шийна хов. «Со!» аьнна хетар дика а дац.\n– Хьо а ва́гIа из дагадолаш? – тIайийрзар из ма́ра́.\nВокхо корта оагабир:\n– Саца. Къа а деннад вай. Баге мукъагIа юхаоза хьай.\n– ХIанз Iа яхар бакъдале, аз ер кIаьнк хоза лувча а ваь, кеч а ваь, на блюдечке дIа а вихьа дIавала веза, цу з… тоам бе. ТIаккха са Султан мукъаваргва?\n– Со дог тийша ва: Iа из хьа а дича, дегаца Далла хьалхишка бехказъяьнна, вай Султан, Низболчун амарца, кастта вайца пхьор дуаш ва́гIаргвар. Со-м цхьаькха цхьан хIамах а кхер, чIоагIа кхер.\n– Сенах кхер хьо, мерIурьг?\n– Со кхер… кхер…\n– Сенах? Ва аьле ва́ла!\n– Со кхер: цу Беллайна тоамбар ца хилийта…\n– ТIаккха? Аз Султан набахта вутаргвар а́ла воаллий хьо?\n– ДIахо а́лац аз – са на́на ма йий хьо… Даьла дагавохаш хила дезар-кх вай…\nНиI теха араваьлар из.\nКоазой Аюпа Iийса\n← Культура дегIаяр\nВахара наькъаш →


Ассаламу Iалайкум! Шича яло мегаш ду ШариIатехь, амма вайн Iедалехь дац. Цхьана Iелам-стага яздина дешнера ас, ШарIо гергарлонаш чура гергарло а, арара гергарло а лору аьлла. Чура гергарло – хьуна яло хьарам ерг ю боху, арара гергарло – хьуна бало мегаш берш бу бах. ТIаккха боху цо, и гергарлонаш нехан Iадаташка хьаьжжина хуьлу. ХIокху хаттарехь со кхета луург – вайн Iадатехь муха хила деза и? Суна дуьйцуш хезнера, ШарIо нехан Iадаташ лору аьлла. Оцу балхах кхетавехьа со, айаташкахь, хьадисашкахь хIумма дуй цунах лаьцна? Дала сий дойла, Дела реза хуьлда!\nИмам Ибн Касира – Дала къинхетам бойла цунах – шен тафсир тIехь дуьйцу вайна, Исламан дикаллин дуккха а йолчу агIонех цхьа агIо юьйцуш, бало мегаш, йа ца мегаш болчу зударийн хьокъехь Ислам-динан хьукм нийса а, юккъара а хилар. Керстанаша (христианаша) шайн гергарлонехь ворхIолгIа гола тIехъяьлча бен зуда яло ца магочу хенахь, жуьгташа шайн уггар гергарниг а ялочу хенахь – масала вешн йоI – Ислам-дино юккъара агIо лаьцна цу гIуллакх тIехь, кхечу гIуллакхаш тIехь санна. Керстанаш санна дехьара агIо а ца лаьцна цо, жуьгташа санна сехьара агIо а ца лаьцна цо, муххале юккъара нийса агIо лаьцна цо.\nОцу юккъарчу агIона юкъадогIуш ду шича-махчалахь захало дан мегаш хилар. Иза цхьа а шеко йоцуш, Дала Къуръан тIехь чIагIдина хIума ду. Ткъа цхьаболчу нахана, иза олуш хезча моттало, бусалба дино шича ялор дика ду, я важиб ду бах олий. Иштта моттадалар цакхетам бу. Цхьа хIума бусалба дино хьарам ца дар, иза магадар – и хIума дика ду аьлла, иза къастор дац. Муххале а, и санна долу хIума я вон а дац, я дика а дац шен бухехь. Бакъду, цунна тIе цхьацца хенахь, цхьацца хьолашкахь, цхьацца бахьанаш дахка мега, оцу дика а, вон а доцучу хIуманах йа дика хIума, йа вон хIума хуьлуйтуш. И бахьанаш дIадевлча, и хIума юханехьа шен бухе доьрзу.\nВай дийцинчунна масал а хуьлуьйтуш, шича-махчалахь захало дарга бусалба дин а, цуьнан Iелам-нах а муха хьевсина хьовсур ду вай. Бусалба динехь цхьанне а агIор деана йа айат а, йа нийса хьадис а дац, шича-махчалахь зуда ялор йа дика хилар гойтуш, йа вон хилар гойтуш. Кхидолу муьлхха а мегаш долу хIума санна лерина иза бусалба дино, йа дика ду а ца олуш, йа вон ду а ца олуш.\nТкъа дуккха а Iелам-наха, генара (шен гергара йоцу) зуда ялор дика лерина, зуда хоржучу хенахь генарниг харжар дика лерина. Iелам-нехан дешнех цхьадерш дуьйцур ду вай, иза билгалдалийта:\nИмам Аш-Ширбúнийс – Дала къинхетам бойла цунах – бах «МугIнил-Мухьтáдж» тIехь: «Ал-Бахьр» жайна яздинчо а, «Ал-Байáн» яздинчо а хьахийна, Имам ШафиIийс – Дала къинхетам бойла цунах – билгалдина аьлла, шен некъах (йа тайпанах) болчаьрга зуда ца яхийтар дика хилар. Аз-Занджáнийс цуьнан бахьана иштта лерина: захалонан бахьанех цхьа бахьана ду тайпанаш юкъахь зIе кхоллайалар, церан дика барт а, цхьанакхетар а хуьлуьйтуш, церан дош цхьаъ хуьлуьйтуш. Имам ШафиIийна цу дашехь лиънарг шен тайпанара гергарчаьрца захало ца дича дика ду аьлла кхета веза. ТIаккха, хIокху вай аьллачуьнца ца догIуш хетадала ца деза Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Зайнаб – Дела реза хуьлда цунна – ялор, иза шен дейишин йоI йоллушехь, хIунда аьлча цо иза мегаш хилар гойтуш ялийна иза. Иштта и маьIна долуш ду Iелин а, ФатIиматан а – Дела реза хуьлда цаьршинна – захало, и шиъ вовший дукха уллера гергара а дац».\nИмам Ибн Къудáмас – Дала къинхетам бойла цунах – бах, «Ал-МугIнú» тIехь, стага зуда хоржучу хенахь лардича дика долу хIуманаш дуьйцуш: «Гергара йоцург харжа еза цо, хIунда аьлча ишттачуьнан бераш дика хуьлу дела, цундела олуш ду: «Генараниг яла йе аш, бераш гIийла, заьIап хир дац шун»… Кхин а, генарниг харжар дика ду, хIунда аьлча захалона юкъахь мостагIалла кхолладала мега дела, зуда йитарца, ткъа захало гергарчаьрца хиллехь цо гергарло хададойтур ду, Дала чIагIде аьлла долу».\nИ вай хьахийнарг масех Iелам-стага аьллачуьнан масал дара, гергарчу нахаца захало дарх лаьцна. Уьш боцучара а, кхин а дуккха Iелам-наха аьлла ду, гергара йоцург ялор дика ду аьлла. Цара иза аларан бахьанаш лакхахь хьахийнарш а ду, цул совнаха, Iумара – Дела реза хуьлда цунна – аьлла аьлла цара дийцина дош а ду: «Генараниг яла йе аш, бераш гIийла, заьIап хир дац шун». Iумара – Дела реза хуьлда цунна – иза цхьана стаге аьлла бах, цуьнан дерриг охIлу оза гича. Цхьацца меттехь и дош хьадис ду аьлла деана ду, делахь а иза хьадис дац, муххале а, Iумаран – Дела реза хуьлда цунна – дош ду.\nХьуна ма-гарра, гергарчаьрца захало ца дар дика ду аьлла дуккха а Iелам-наха. Цундела, вайн Iедалехь гергарчаьрца захало дар лелош дацахь, лелор дац иза. Ткъа нагахь санна цхьана къома юкъахь иза ялош Iадат делахь (масала вайн лулара дархоша а, суьйлаша а, цхьадолчу мехкашкара Iаьрбоша а леладо гергара захалонаш), я цхьамма шен цхьана бахьанийна иза ялайахь, вон хIума дуй иза, хьарам хIума дуй иза, Дала хаттам бийр болу хIума дуй иза? Шеко йоцуш, хьарам хIума дац иза, Дала хаттам бийр болу хIума а дац иза.\nАмма оцу ахь далийначу дашехь аьлла дерг – нагахь санна цо бохург, бусалба динехь яло хьарам йолу а, йоцу а зуда нехан Iадаташкахь долчу гергарлоно билгалйоккху бохург делахь, иза цхьа а шеко йоцуш харц ду, хIунда аьлча Динехь цхьа хIума хьарам дан йиш ерг АллахI бен вац, ткъа АллахIа билгалдина сацийна ду хьарам болу зударий муьлш бу а, хьарам боцурш муьлш бу а.\nАмма ШарIана а, Iадатна а юкъахь йолчу юкъаметтигах лаьцна, хьо хьажа: ШарI а, Iадат а.\n ХIара дош дийцина Ибн Къутайбас «Iуйýнул-Ахбáр» тIехь, ИбрóхIúм Ал-Хьарбийс «Ал-ГIарúб» тIехь а, Ад-Дийнаварийс «Ал-МуджáласахI» тIехь а, иштта кхечара а.


Иркутскехь кхеле озийна стаг лачкъош дакъалаьцна 5 нохчо\nЧиллан-бутт 20, 2020\nВевзаш волчу бизнесхочунна а, Нохчийчуьра 5 вахархочунна а стаг лачкъорна кхел еш ю Иркутскехь. Бохам хиллачуьнга 300 миллион сом мах болу гIишлонаш шайна тIеязъяйта гIерташ хилла кхеле озийнарш. Цунах лаьцна хаам бо Сибнет.ру сайто, Оьрсийчоьнан Талламан комитетан меттигерчу урхаллан зорбан сервисна тIе а тевжаш.\nТалламан версица, бехке вон бизнесхо вевзаш хилла регионехь, совдегарийн бакъонаш ларъярхо а, меценат а санна. 2018-чу шарахь шен накъост лачкъо сацам бина цо, цуьнан долахь йолу гIишлош схьаяха дагахь. Церан мах бу билгалбаьккхина талламхоша 300 гергга миллион сом.\nЦуьнах лаьцна хиъна низамаш лардон органашна. Зулам дечу минотехь лецна берш а цуьнан декъашхой.\nБехктакхаман гIуллакх толлуш талламаш бина 30 меттехь, шайна юкъахь Москва а, Соьлж-ГIала а йолуш. Кхеле озийначеран хIусамашкахь карийна герз а, гIоьмаш а, рацеш а, бронежелеташ а. Зулам вовшахтоьхначуьнгара схьадаьккхина 270 эзар доллар ахча.\nЦу гIуллакхехула кхеле озийначу нахана 15 шаре кхаччалц хенаш тоха мегаш ю.


Шемарчу Гутехь динчу кеман тохарша 30 стаг вийна, 100 гергга лазийна\nЗазадоккху-бутт 16, 2018\nПIераскандийнахь Шеман Малхбалерчу Гутехь динчу кеман тохаршкахь велла 30 стаг, шайлахь 6 бер а долуш. БIе гергга маьрша вахархочунна кеп-кепара чевнаш йина. Шеман бакъонаш хьешарна тIехь мониторинг латточу центро бина и хаам.\nАсад Башаран эскаро, Оьрсийчоьно гIо а деш, авиа тохарш деш ду оппозицин дакъошна. Бакъонашларъярхойн хьесапашца, шо доладелчхьана цигахь эзар гергга маьрша вахархо вийна. ООН-ан барамашца, Малхбалерчу Гутехь 70 процентна йохийна гIишлош.\nДукхаболу бахархой лаьтта бухарчу ларми чохь бехаш бу. Юучуьнца, молучуьнца, молханашца къоьлла лаьтта цигахь. Гуманитаран гIо хьош йоьду яккхий машенаш масийттазза юхаерзийра анклаван дозанера тIемаш жигарабовларна.\nБайначу беттан тIаьххьарчу деношкахь ООН-о 30 денна маслаIат кхайкхира Малхбалерчу Гутехь, хIетте а герзаш совцуш дацарна, маьршачу бахархойн ка ца йолу гIаличуьра арабовла.


Украинерчу тIаме хьийсийначу Нохчийчуьрчу бахархойн терахь хьахийна республикехь\nБархI эзар сов стаг хьажийна Нохчийчуьра Украинана дуьхьала Оьрсийчоьно бечу тIамехь дакъа лаца. Оцу терахьна юкъавогIу 1794 кхечу регионашкара йолах эцнарг, иштта 1360 Нохчийчуьра "лаамхо". Республикера лаамхой бу бохурш тIаме хьийсор нуьцкъах хуьлу бохуш дуьйцура хьалхо бакъоларъярхоша.\nНохчийчоьнан парламентан куьйгалхочо Даудов Мохьмада ЧГТРК "Грозный" пачхьалкхан телехьожийлехь хьахийна Украине хьийсийначийн терахь. Даудовс бахарехь, 8172 стаг – иза республикера Украине бахийтинчу берриг нехан терахь ду, цига юкъа богIу ницкъахой санна, "лаамхой" а.\nБакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран хаамашца, Мангал-беттан 3-хь Украинехь бара Нохчийчуьра хьийсийна 3000 "лаамхо", царах 1400 – нохчий.\nНохчийн бакъонашларъяран организациша а, блогерша а дийцина, республикера "лаамхойн" кепехь Украинерчу тIаме бигархьама лечкъабечу бахархошкара кхочучу кхайкхамех лаьцна. Цара бахарехь, харжам атта бац: йа контрактана куьйг яздина нах байъа воьду хьо, йа билггала йоцу хан "къайлахчу" набахтешкахь яккха кхерам лаьтта хьоьгахь.\nКадыровс дош делира, Украине тIом бан воьдучу хIора "лаамхочунна" 300 эзар сом лур ду аьлла. Масех кIира даьлча и ахча далар сацийра.


Цхьаьнатоьхна Штаташ -- Лос Анджелес, хIурдан йист, Оха2006\nСоветан пачхьалкхан набахте йоха а йоьхна, дуьненан мичча маьIIе ваха а, ван а маршо Оьрсийчоьнан бахархошна яьлчахьана, таронечу оьрсийн совдегарша Iадат лаьцна, Европехь садоIа а, сакъера а. ТIаьхьарчу хенахь царех уггаре а даккхий ахчанаш дерш, Европерачу тийначу лаьцнашка баха дIаоьхуш а бу.\n„Оьрсий бу богIуш“ бохуш болу дешахIоттам шуьйра евзаш ю доллучу дуьнентIехь а. Даима а ца хуьлу иза, ша хезачуо, къаьстина и хезаш берш Малхбузерачу Европехь бехаш белахь, хазахетарца тIеоьцуш. Схьахетарехь, уггаре а дуьнентIехь девзаш долу оьрсийн масех дош „погром“, „водка“, „калинка“ цу дешахIоттамо карладоккхуш хиларна долчух тера ду иза.\nХIунда аьлча, тIаьхьарчу шерашкахь ахчано хьалабуькъна болу „керла оьрсий“, хьалха сакъера Европе бахкарах тоам беш хиллачу, хIинца дийна хьешийн цIенош я гIапнаш, я уггаре а езачех вилланаш а иййеш, Iе-баха Европе сехьабуьйлуш бу. Ткъа уьш сехьабийларца меттигерачу нахана цхьа могIа новкъарлонаш йоьзна хуьлу.\nМасех шо хьалха хIинца гуттар а солида кеп лелош волу Прохоров дийна цхьа тоба мехкаршца Францерачу Куршевелехь полицино маьттаза леларна сацаваллаллца таронечу оьрсашна марзаелла хилларг Францера лаьмнашкара курорташий, ког-салазаш хохку меттигаший яра Iай, ткъа аьхка - циггара Лазуран хинбердаш олуш йолу меттигаш яра.\nАмма тIаьхьарчу масех шеран, олуш ма-хиллара, тренд, оьрсийн олигархаш гIовгIане Европера яккхий гIаланаш йитаъ юьтуш, шайн гIовгIанашца тийначу немцойн а, австрихойн а Альпашца Iоьхкучу ярташка а, кегийчу гIаланашка а сехьа бовларехь ю. И мода йолийнарг мацах цкъа Москох-гIалин да хиллачу Лужковн хIусамнана, миллирдер йолу Батурина Елена лара йогIу.\nЦуо Австрерачу КицбухIель цIе йолчу цхьана жимчу лаьмнийн юьртах шена чуохь Iе вилла а, ткъа ишта бизнес лелон хьешийн цIа а эцначул тIаьхьа, тароне оьрсийн тобанашкахь чухьаьлхира КицбюхIелера лаьттанаш а, цIенош а схьаийдан, вовшкара къийсаъ къуьйсуш ша - ша алсамох ахча дала а гIерташ. Цул тIаьхьа цара цу цхьана хенахь тийна хиллачу, боллучу австрихойн махкара нах Iаламах марзо эца а, Альпашка бIарг а тухуш, тийналле ладогIа а оьхуш хиллачу меттигах цхьа хаддаза сакъераран, маьхIарш хьекхаран, сахиллалца мукъамаш а, цIогIанаш а декаран кIуркIамане йира. ГIишлошний, латтанашний цара базбина мехаш ца бийцича а.\nХIинца изза „Оьрсий бу богIуш“ бохучу хьолах кхера буьйлабелла Германин дозанна тIехь Iоьхкучу Альпийн бахархой а. Немцойн махкан уггаре а хазчу маьIIехь, Баварерачу Гармиш-Партенкирхен олучу гIалахь, вилла эцна дукха хан йоцуш оьрсийн олигархо Абрамович Романа. Меттигерачу Die Welt газетано яздарехь, хьалха и хIусмаш Оьрсийчоьнан хьалхарчу президентан Ельцин Борисан йоIан, Дьяченко Татьянин, долахь хилла.\nАла дашна, и Дьяченко Татьяна бахьана долуш масех кIира хьалха гIовгIа яьржинера Австрехь а. Цу пачхьалкхин олалла тIе а эцна, цигахь ехаш йолчу цунна австрихойн паспорт низамца а доцуш, меттигерачу хьукматхошна кхаъ белла, даьккхина дуй теша цуо, аьлла, шеконаш кхоллаеллера Австрерачу Iедалхойн. ХIинца и хIума толлуш бу меттигерачу прокуратурин белхахой.\nМухха делахь а, хIинца Абрамович немцойн Альпийн уггаре а лакхарчу бердана, Цугшпитце олуш болчу, уллохь ваха хиъчахьана, цига дIахьелхина, шайн Iедалехь, кхин болу оьрсийн совдегарш а. Царна юккъехь ву, цхьаццаболчара чIагIдарехь, Усманов Алишер а, Дерипаска Олег а, Прохоров Михаил а. Цул совнаха, циггахь, гена воцуш, Iаш ву Советан пачхьалкхан президент хилла волу Горбачев Михаил а.\nНагахь санна, гIишлонаш юхкуш-оьцуш болчу маклершна тароне оьрсийн цига баха ховшарх дика хIонза йолуш елахь, меттигерачу бахархойн даллане а самукъа ца долу цу тайпанчу лулахойх. Цкъа делахь, цу меттигашкара тоьл-тоьллачех долу дакъанаш шайн дола доху цара, шозлагIа делахь, лаьттанийн а, гIишлойн а мехаш сенчу стигал кхаччалла лакхадоху.\nТкъа кхозлагIниг, схьахетарехь, уггаре а коьртаниг, - шайн къелла лан а Iемина, цIехьана даккхийчу ахчанашка кхаьчначу нехан хуьлуш ма-хиллара, - башхачу амалшца гIарабевлла болчу „керлачу оьрсаша“ шаш гамбо миллионер а, латтаахархо а цхьатерра хета Iеминчу меттигерачу бюргершна.\nХIунда аьлча, цхьана Баварерачу лаьмнашкарчу хьешийн цIачохь болх беш волчу юург дIахIотточуо ма-аллара, „Нагахь санна, пхьор диинчул тIаьхьа шаьш хьуна, массара санна, чай мала олий, шайнаш лахь, массарна а иза гайта гIерташ а, цул совнаха, хьо хьайн бухадисинчу дахарехь шайна къежаш а, вецаш а хила веза, аьлла хета оьрсийн совдегаршна. Ткъа оьзда амалш йолчу наха шаьш тхуна чай мала хIума кховдочу хенахь, иза нахана хьовха, шаьш шайна гайта а товш ца хеташ санна, хуьлу“.


Цамгаршца долчу берашка хьажа Iамеркера къинхетаме жухарг веана Соьлж-ГIала\nНохчийчоь -- Жухарг Пэтч Адамс а, цуьнан тоба а Соьлж-ГIалахь. 27Лахь2013.\nДуьненахь а вевзаш волу жухарг-лор Пэтч Адамс веана Нохчийчу. Цигахь цо берийн а, гIаддайначу нехан а самукъадоккхур ду. Цуьнца йоккха тоба а ю, 50 иттех стагах лаьтташ йолу. Уьш а бу жухаргийн духарш доьхга.\nЦкъа а ца хилла Нохчийчура дарбанан хIусамашкахь кху тайпаниг. Жухаргийн духар а доьхна, тIелетийна цIе марош а долуш, яьккхий можа мачаш а йолуш болу нах бара Соьлж-ГIаларчу 2 берийн дарбан хIусамехь лелаш.\nИ тоба дуьненахь вевзачу жухарг-лор олу Пэтч Адамс коьртех верг яра. Цу юкъахь мехаза лелачу наха, цомгуш бераш долчу а лелаш, церан самукъадоккху. ХIинца берийн чоьнаш чу а оьхуш, забарш еш бара хьеший.


Стигалкъекъа-бутт 03, 2015\nДукха хан йоццуш Маршо Радионе ватсапехула сурт кхечира цаевзачу, амма цхьа шатайпа сирла, цIена бIаьргаш, оьзда аматаш долчу йоьIан. Тхо гуттар а цецдехира оцу суьрта тIехула яздинчу дешнаша. И йоI харцхьа новкъа яьлла, цо шен нахана а, нохчийн къомана а тIе эхь деана аьлла дара йоза.\nЦхьацца дезчу деношкахь, масала, нохчийн меттан дийнахь я нанойн де билгалдоккхуш къаьсттина алсам хеза Нохчийчохь зударшка ларам боккха бу, церан хьашташ, лаамаш уггаре лакхарчу тIегIантIехь бу бохуш.\nДешнаш…Цхьана дийнан деса дешнаш…\nДешнийн есалла хаало хIора а зудчунна денна а шена тIехIуьттучу харцонашлахь, иэшамашкахь, халонашкахь. ХIун бехк бара-те суьрта тIера эсала, къежна хьоьжучу йоьIан?\nТIаьхьо тхоьга вовшахтасаделира цуьнан дахаран сурт. Хуьулуьйтур вай иза Амнат. ЙоIе безам болуш хиллера и ехачу юьртара цхьа милцо, я хIинца ма-аллара, полисхо. ЙоIа шен кхин ойланаш, хьежамаш бу, хьоьца гергарло ца оьшу шена аьлла жоп делла, дIатеттина хиллера кIентан безам.\nИ ца лайначу «Ромеос» бекхам бина хиллера Амнатна, цуьнан суьрта тIе оьзда доцу дешнаш а яздина. Шина кIиранах сингаттам лаьттинера йоьIан доьзалехь. Амма тIаьхьо зуламхо гучу а ваьккхина, цунна доггIу таIзар динехь а, цкъа а дер дац и де иэсера Амнатан ден, шен телефонтIе, хьайн йоьIан доладе аьлла даийтина кехат-сурт.\nНохчийн халкъан артист, доллу шен дахар театрна дIаделла къоман йоI ю Багалова Зулай. Нохчийн Iадаташ уггаре луьра долчу заманчохь йолаелла Зулай театрехь болх бан. Чолхе хилла цуьнан дахар.\nМаршо Радиоца хиллачу къамелехь, хала дуй нохчийн зудчунна тахана яха, аьлла, деллачу хаттарна жоп луш цо элира, хала дац, нагахь санна гIиллакхийн гурашкахь и ехаш елахь.\nБагалова: «Со сайн дахаран да ю! Шен дахаран да муьлхха а нохчийн зуда а ю, шен ночхийн гIиллакхашца, нохчийн зуда а хилла иза лелахь. Халонаш массаьргахь а ю. Паччахьан зудчунгахь а хуьлу халонаш. Бакъду, белхан меттигашца ледара ду, балха ваха хала ду.\nИза а дерриге а дуьненчохь хIоьттина хьал ду. ХIара Оьрсийчоь гуттара а хилла миска, тиша, къен. Казахстан дагаеача, цигара цIа даьхкинчул тIаьхьа лайна халонаш дагаеача, суна-м ца хета тхаьш, нохчийн зударий декъаза а.»\nТахана Нохчийчохь хьаькамашлахь даьржинчу уьнан хьокъехь а хилира тхан Багалова Зулайца къамел. Герз карахь хилча, шаьш дуьнена дай хета нохчий хьалха а хилла боху Зулайс.\nБагалова: «И санна дерш а хуьлуш ду. Со реза яц и нах сийсазбарна! Делахь а, тахана хилла а ца Iа-кх и тайпаниг. ТIом кхузахь болчу хенахь, чубоьхкина хилла зударий. Нохчийн милцоша ши йоI хьийзайора боху, хьоладайн хилла и ши йоI. Сайна йийцина и ши йоI цкъа а дагара ца йолу суна. ТIаккха немцойшца ву цьнан кIант аьлла, цхьа йоккха стаг яра боху, шен кIентан кIантаца чохь латтош.\nДенна цхьацца церг йоккхуш еттара боху цунна. Цхьана дийнахь хийисте а даьккхина оцу йоккхачу стагана а, цуьнан кIентан кIантанна а тоьпаш туьйхира боху. Уьш а ма хилла вайн нохчийн милцой. Церан тIаьхье хир ю-кх тахана иштта харцахьа лелаш. И ойла йо-кх ас!»\nХьалхо хилла ду боху хIинца ас дийца леринарг. Ламанца йолчу юьртара охьаеана, базарахь йохк-эцар лелош йолу цхьа йоI, нехан зуда, хазъелла Соьлжа-ГIалахь вехачу жимчу стагана. ЙоIа мах бечу меттигна юххехь туька хиллачух тера ду цуьнан.\nГенара гар бен, йовза ца кхиъначу кIантана и нехан зуда юй ца тусаделла. Кхуьнца а, я нахаца а бала боцуш, зуда шен декъаза мах беш хилла.\nИштта, цхьа хан яьлча, маларх кхетта веъначу кIанта нах боцчохь тIехъяьккхина забар йина оцу зудчуьнца. ОьгIазъяхначу вукхо тIара тоьхна боху оцу стагана бетах, ша нехан зуда хилар а, шега забарш йойтург цахилар а дIахоуьйтуш. Ца тешна кIант оццул хаза а, жима а йолу и зуда марехь хиларх.\nНакъостаца кIело а йина, балха йогIуш, лаьцна, боккха ницкъ беш, ядийна цо иза. Юкъахьаьвзина къаной машар бан кхиале, йишин марзошка ца хьоьжуш, аралилхинчу вежарша, вижинчуьра гIаттийна, оцу буссехь вийна куьгбехкениг а, цуьнца зуламдеш цхьана хилла накъост а.\nЧIир хьеяр доцуш, «шуьга ала дош дац тхан, аш лардинарг шайн сий ду», аьлла, битина, бах, уьш шина кIентан верасаша.\nИшта буьйцу хьалхалера къонахий!\nШайгахь Iедал а, карахь герз а хилча, шаьш дуьненан а дай ду, шайна хIуъа а мегар ду моьттуш, дайн гIиллакхашний, Iедалан низамашний тIе ког хецна бехачу таханалерачу дукхахболч хьаькамех шена хетарг элира Веданарчу вахархочо, поэта Хасаров ШаIранис а.\nХасаров: «Нохчийн цкъа а лай а, элий а хилла бац. Исторехь схьадуьйцуш ду-кх и. Массо а мел къен велахь а, хьал долуш велахь а, халкъана а, лелочу гIуллакхашна а хьалха цхьатерра, бехкана а, гIиллакхна а цхьатерра лоруш хилла.\nТахана муха ду, къечо лардан дезаш ду закон а, къоман гIиллакх дIадахьа дезар а цуьнан кочахь ду, олуш дерг а цунна олуш ду. Ткъа хьалдолчунна шена луъург лелон мега, гIело ян а мега мискачунна, нийса доцу хIумнаш лело а мега. Цаьргара масала ду кегийчара оьцуш».\nХаъал алсамдаьлла Нохчийчохь божарша зударий балор, зударша дукха маренаш дар, зударшна тIе зударий кхийлар а. Бусулба дино магийна боьршачу стагана 4 зуда яло бохуш шаьш шайна мага а деш, цара дакъазабоху зударийн терахь а ду айделла.\nАмма дешначу наха дийцарехь зудчунна тIе зуда ялоран а ду шен бахьанаш а, некъаш а. Маршо Радиоца къамел хиллачара билгал ма-даккхара, и низамаш мискачу нахе лардайта юкъадохуш ду. Нагахь Нажий-Юьртара Гучигов Нажуд санна хьо гIентан да велахь хьуна мегар доцуш хIуммаъ а дац.\nНохчийчохь аьлча а, доллу дуьнено а Нажий-Юьртарчу полицин куьйгалхочун 57 шаре ваьллачу Гучигов Нажудан луларчу юьртара I7 шо долчу Хедига кхерстинчу безамах лаьцна.\nХедин гергарчу йоIа Селимас дуьйцу ма-дарра.\nСелима: «Тхан дешичин йоI ю и Хеда. Даима кIоштахь хIитточу барамашкахь дакъалоцура цо, байташ йоьшуш яра иза, мотт хаза бар-кха цуьнан багара. Цхьанхьа гина Хеда хазъеллера оцу полицин куьйгалхочунна, тIе хабар даийтинера цо. Хедас ша реза яц, хьоьга ишта къамелаш дан а ца тарло ша, хIунда аьлча хьо сан дел а воккха стаг ву, гIиллакхехь ца хета шена аьллера.\nХIетте а къар ца луш, цунна совгIаташ кхоьхьуьйтора. Хедас схьа ца оьцура, юкъалелачара шайна и совгIаташ а дуьтуш оцу стаге йоI реза йолчу тIера къамелаш дина хилла. ЙоI шега ца яийтахь, ша и дийра ду, важа дийра ду бохуш, кхерамаш туьйсуш. ЙоьIан нах пайдабоцчу а баьхна, и йигаза Iийр воцуш ву-кх и».\nНажин-Юьртарчу хьаькаман безамах лаьцна саццаза дуьйцу тахана зударша а, божарша а. Хетарш, моьттурш ...массане ду уьш. Амма цхьа а ца хIутту Гучигов Нажудана тIе. Ца теша цуьнан ойла цIена хиларх, бехкаш доху шен берийн хеннара йолчу йоьIан бIаьра муха хьежа воллу иза, бохуш.\nСоьлж-ГIаларчу берийн бешахь болх беш ю Маршо Радио зIене яьлла Динаева Зарема. Дехха хилира тхан къамел.\nДинаева: «Зудабер экама хIума ю, мел хIуъа дийцича а. Суна и нийса а ца хета. Зуда а, бераш долуш стаг ма ву иза. Ткъа и йоI цуьнан берел жима хила мегаш ю. Шен дуьйцуш кхин захало ду а аьлла цу йоIа, хIетте а тIаьхьара волуш вац. Дас йоI реза яц аьлча а да а пайдабоцчу а ваьккхина, цхьана даржехь балхахь болу таро ю йоьIан нах.\nЙоI ца яийтахь, цуьнан нах балхара дIабохур бу ша бохуш, кхерамаш тийсина боху. И бер ду, важа воккха стаг ву, цуьнга и хIун дийца воллу, цуьнан бIаьра муха хьежа воллу, со кхеташ яц. Нийса доций-м хаьа суна и. Орца даьккхича, дала орца доцчу зудчун гIуллакх декъаза ду-кх».\nХууш ма-хиллара Гучигов Нажуда тIе захало дахьийтинчу йоьIан карарчу баттахь бен I7 шо а ца дузу.\nЕрриг Оьрсийчохь санна, Нохчийчохь а кхиаза долу зудабер маре кхайкха а, дига а магош доцу низамаш ду, ткъа муха къардо уьш меттигерачу наха, аьлла хаьттира ас Зареме. Заремин жоп ишта дара.\nДинаева: «I8 шо кхаьчна йоI яцахь там-мах бар дихкина ду Нохчийчохь муфтиято. Со санна миска волчунна магош дац I8 шо дуьзна дацахь маре яха, дегара пурба дацахь, зуда ядо а магош дац, низамаш тIехтасар а, и даржехь ву, цуьнгахь Iедал ду, тIаккха цунна мегаш хир ду-кх и. Суна тIаьхьало йолуш ца хета и захало, хилахь а.\nШена кIорда ма йиннехь эцца совгIат-хIума а дина цIа хьажор ю, йоIана дакъаза ялар хуьлу. и цхьаъ хилла ма ца Iай Нохчийчохь. Хазлой дIабуьгуш, шайна кIордийча юха цIа хьийсош дакъазабаьхна дукха йоьIарий бу».\nЗаремица берийн бешахь хехо болх беш ву Сатаев Зайнди. Божарийн вовшашца барт чIогIа латтахь а, ша Зайнди ца хьоьгу шолгIа зударий кхуьлучарех.\nСатаев: «И зударий схьакхийларх тоьаш ма даций, ялийначул тIаьхьа царна тIехь Iуналла дан а деза, шолгIа делахь, и хIинца деш долу захалонаш дуй, Iедалан балхахь болчарий, лааахь-ца лаахь бохуш деш долу захалонаш тIаьхьало йоцуш ду. Оццул йоккха юкъахь хенан башхаллаш хилча, муххале а. Стага ойла ян ма еза, делахь цхьа ши шо даьлча со муха хир ву-те, дахар муха хир-те, аьлла.\nЦул совнаха, ша деш долу захало шинна а агIорара нах реза а болуш хила дезаш а ду. Тахана со хууш вац, муха ларъян еза шен чуьра кхиъна йогIу йоI, ша цхьанхьа а ара а ца йолуьйтуш, чохь ца латтаяхь. Делахь а, чу-ара ца ваьлча а ца волу...Со хууш вац.\nДуккха а меттигаш бу, ишта цхьа йоI хазъелча, цуьнан нах сийсаз а бохуш, лаахь-ца лаахь дIаюьгуш, ца яийтича шайга, нах балхара дIабоху. Вайн цIахь дукха меттигаш бу-кх ишта».\nДаима зударашна луьйш хеза божарий. КIезиг хеза, бечу хьехамашкахь, ларалаш зуда, сий делаш цуьнан олуш. Суна евзачу цхьана зудчо ма-аллара, «зудаберан мах, роддоман неIарехь дуьйна хадабо: кIант вича - беза кхаъ, ткъа йоI кхайкхийча - итт туьмий, Сацитий, Тоитий»…\nМехкарийн лаамза маренаш


Закаев Ахьмад ву Украине оьрсийн чугIортарна дуьхьала хIоттийначу акцехь. Лондон, 2022-чу шеран Зазадоккху-беттан 5-гIа де\nЗакаев Iелас, къобалъязчу Ичкерин урхаллан куьйгалхочун Закаев Ахьмадан воккхахволчу вашас, шен гергарчу стага Украинехь динчу дIахьедаршна критика еш видеокхайкхкам дIаязбина. Хьалхо Кавказ.Реалиина хиира, Закаев Iелин Хьалха-Мартанчуьра хIусаме цхьана дийнахь шозза ницкъахой баьхкина хиларх, шайца видеооператор а волуш.\nКхайкхам нохчийн маттахь арахийцира телеграмерчу "Про Чечня" каналехь.\n"Закаев Украине вахана, Ичкерин векал ву ша бохуш, Нохчийчуьра [тIаме] боьлхучаьрга Оьрсийчоь агрессор ю бохуш хьийза. Аса сайна хетарг эр ду цуьнан хьокъехь. Оьрсийчоь – агрессор яц. Кхузара новкъабевлларш вайн бусулба дин а, шайн пачхьалкх а ларъян арабевлла… Нахана хаьа, аша [Закаевн делегацис] мел-дуьйцург пайда боцу хIума хилар", - аьлла Закаев Iелас. (Нохчийн маттера Кавказ.Реалиин гочдар).\nЦо иштта тIетоьхна, нохчий "меттахIоттийначу республикехь хIумма а тIе ца оьшуш" бехаш бу аьлла.\nСтигалкъеъка-беттан 23-хь Кавказ.Реалиина хиира, Закаев Iелин хIусаме ницкъахой баьхкина хиларх, шайца видеооператор волуш. Хьолана уллорчу хьостано хаамбина, Закаев нуьцкъаха видео тIе дIа а язвина, дIабахана хилла уьш, иза шайн куьйгалле дIагайта, амма юхабаьхкина оцу жамIана шаьш реза ца хиларна. ТIаьхьо Закаев Iелас камерана хьалха дIабийшира цара кечйинчу текстан чулацам. Закаев Ахьмадан Киеве вахарца а, цо цигахь динчу зевнечу дIахьедаршца а доьзна хета иза къамелдечунна.\nИза дуьххьара дац нохчийн ницкъахоша Закаев Ахьмадан гергара нах Iедалехьа йолчу видеош тIехь дIаязбала декхаре беш. Дайначу шеран ГIуран-баттахь Закаев Iелас къам дика деха бохуш, шен вешига Iедална критика ма йе бохуш, видео дIаязйира. Иштта цо бохура, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана цуьнан цхьахдолу дехар кхочушдина: "Суна гIо дина, суна кхузахь вайн паччахьо (Кадыров Рамзана. - ред.) гIо дина, вошалла дина, сан дехарна жоп делла. Делан пурбанца, [нохчийн] къам дика деха, къоманна хIумма ца оьшу. Дала диканиг дойла".\n2021-чу шеран Гезгмашин-баттахь Закаевн гергарчара камерана хьалха неIалташ элира цунна. Гезгмашин-беттан 22-хь Закаевн гергарнаш бевзаш боцчу герзаца болчу наха дIабигира. Гезгмашин-беттан 23-хь масех Кадыровгахьа йолчу инстаграмерчу агIонашкахь гучуелира цаьрца видео.\nХьалхо къобалъязчу Ичкерин векалш, шен коьртехь арахьарчу урхаллин хьалханча Закаев Ахьмад а волуш, цхьанакхийтира Киевехь Украинан Лаккхарчу радан профилан дуьхьалонан комитетан векалшца а, депутатца Гончаренко Алексейца а, Оьрсийчохь магийна йоцчу ГIирмерчу гIезалойн боламан куьйгалхочуьнца Джемилев Мустафаца а, хьаькамашца а, иштта, Украинан ТIеман ницкъийн могIанашкара нохчийн тIемалошца а. Закаев ца х1оьттина цхьанакхетарх лаьцна дерриг охьадийца, амма д1ахьедина, делегацино Украинана "дукха хIуманна тIехь" г1о дийр ду аьлла.


Нохчийчохь ша лайначу халонех дийцина Салахьа\nМисарарчу футболан тобан ловзархочо Салахь Мухьаммада даредина, дуьненан футболан чемпионат йоьдучу заманчохь Нохчийчохь шаьш лайначу халонех. Мисаран футболан Федерацина къаьсттина реза вац Салахь, шен а, футболхойн а кхерамзалла лаккхарчу тIегIанехь Iалаш ца ярна.\n"Со ларвина а ца Iаш, йоллу команда Iалашъе аьлла дехнера ас. ХIунда аьлча, дукха новкъарлонаш йора тхуна чемпионат йоьдучу хенахь. Масала, шозза ресторанчу хIума кхалла ваха аьтто ца белира сан, цигахь гулделла дукха адам хиларна", - даладо Салахьан дешнаш Британин The Guardian хьостано.\nНохчийчохь куп тоьхна Мисаран футболан тоба ловзуш яра Оьрсийчуьрчу а, СаIуда Iарбийчуьрчу а, Уругвайра а футболхошца. Массо а матчашкахь эшийра Мисарара тоба.\nКадыров Рамзана лараме Нохчийчоьнан вахархо аьлла, сийдарца цIе елира Салахь Мухьаммадна. Мехкан куьйгалхочо дIахьедарехь, "шена динчу хьошаллина а, хIиттийначу хьелашна а догреза хилла дIавахара Салахь".\nМисарарчу цхьа могIа хаамийн гIирсаша емалвира Кадыров, шайн футболан тоба бахьанехь шена пиар йина цо аьлла.


SpaceX Falcon 9 ракета а, Crew Dragon космосан кема\nМолдовехь президент хаьржина премьер-министр хилла Санду Майя\nМолдавехь кIиранан дийнахь хиллачу президентан харжамашкахь шолгIачу муьрехь толам баьккхина Европехьарчу кандидата премьер-министр хиллачу Санду Майяс. Иза гойту оршотан дийнахь харжамийн коьртачу комиссино довзийтинчу жамIаша.\nСандуна шайн кхаьжнаш дIаделла 57, 7 процент харжамашкахь дакъалаьцначара. Цу кепара Молдавин исторехь президент хаьржина зуда. Сандуца президентан дарж къовсуш волчу карарчу хенахь оцу даржехь волчу Додон Игора гулдина 42,3 процент кхаьжнаш.\nSpaceX шозлагIа а космосе дахийтина Crew Dragon космосан кема\nSpaceX компанино Дуьненаюкъарчу космосан станцех (ICS) дIахотта космосе дахийтина шен шолгIа Crew Dragon кема. Falcon 9 олучу ракето шен некъ болийра Американ Флорида штатерчу Канаверал мысерчу космодромера. ICS тIекхача Crew Dragon-нна дезар ду 27 сахьт.\nКосмосан кемантIехь ву 4 астронавт: америкахой ХIопкинс Майкл а, Гловер Виктор а, Уокер Шеннон а, ткъа иштта Японина эрокосмосан талламийн агенталлан астронавт Ногучи Соити а. Дуьненаюкъарчу космосан станцехь уьш Iийр бу 6 баттахь.\nПандемия елахь а кхин тIаьхьатоттур яц Токиора Олимпиада\n2021-чу шаре дIатеттина Токиора Олимпиада дIахьур ю шен хеннахь, дуьнентIехь хIинца а пандемия эшийна яцахь а.\nОцунах лаьцна ортшотан дийнахь, Лахьанан-беттан 16-хь барт бина Токиохь хиллачу цхьаьнакхетарехь Японин премьер-министро Суга Ёсихидэс а, Дуьненаюкъарчу олимпийн комитетан куьйгалхочо Бах Томаса а.


Германи -- Нобелан литературан лауреат Грасс Гюнтер шен БехIлендорф-гIаларчу цIа чохь, 05Оха2012\nШатайпа экаме ду немцошна тахана жуьгташка муьлхачу а дахаран агIонца доьзна бехкбакккхар, церан пачхьалкх йийцаре яр - иштта бу Германис Холокост бахьанехь токхуш долчу декхаран мах. Амма и дерриг а ца лоьруш, Израил ГIажарийчоьнна тIелата дагахь ю бохург дийцаре диллина шен махкахь немцочо Нобелан совгIатан лауреата поэта Грасс Гюнтера. Цо шаьш емал барна реза бац жуьгтий...\nСо хIунда Iа вист ца хуьлуш,\nма деха лечкъадо ас гаррехь дерг,\nхийлаза ловзар санна Iамийнадерг,\nцу ловзаран чаккхенехь вайх массарех а,\nвай дийна дисахь,\nцхьа гIийла гIаларташ денъерг.\nИ ю иза, и цара чIагIдрехь,\nхьалха тIелата йолу бакъо,\nАмма со хIунда ца ваьхьа теша и важа пачхьалкх,\nцигахь дуккхаъ шерашкахь дуьйна -\nкъайлах делахь а - амма\nзарратийн потенциал йоллушехь,\nхIунда аьлча, цара цхьа а зер тIе ца дуьтуш хиларна.\nЦхьаммо а хьахо ца хIуттуш латтош долу и хIума а,\nсо а вара-кх цу вистцахиларан декъахь,\nамма соьга кхин дIа иза ца лало,\nхIунда аьлча, суна иза сайна гIело еш болу аьшпаш санна го,\nсайна ницкъ бар санна го, цхьаъ цу хьокъехь вистхилахь,\nоцу сохьта гIуда тоха там бу боху кхерам хилар -\n„антисемитизм“ боху вердикт тIе тоха кийча лаьтташ ма юй...\nИ байташ Нобелан совгIатан лауреат волчу Грасс Гюнтера немцойн уггаре а доккхачех долчу "Зюддойче цайтунг" газетехь зорбане яьхна. Царна чохь йийцаре еш Израилан, ГIажарийчоьнан зарратийн бомбанаш елахь а, амма шаьш байташа а, олуш ма-хиллара, бомба иккхича санна болу тIеIаткъам бина Германехь. ХIунда аьлча, шозлагIа дуьненан тIом дIабаьллачул тIаьхьа йолчу исторехь дуьххьара цу тайпа гаррехь Израил-пачхьалкхан агIор иштта ира критика ян хIоьттинчарех хьалхарниг ву Грасс Гюнтер.\nНемцойн юкъараллехь чIогIа экама ду жуьгтийн къомаца а, Израил пачхьалкхаца а доьзна долу хIума. Наци режим Iедалехь йолчу хенахь миллионаш жуьгтий байъарна а, холокост кхолларна а бехке йолу Германи тахана а и бехк текхна яьлла яц. Миллиардашкахь компенсацеш еллехь а, доллучу дуьнентIера немцойн махкахь баха луучу жуьгташна тховкIело еллехь а, Израил пачхьалкх кхуллуш, кога-ира хIуттуш доккха дакъа лаьцнехь а.\nЮкъараллехь я хаамийн гIирсашкахь Израиль критике ян ца хIуьтту я политикаш а, я исбаьхьаллин векалш а, шайна антисемит боху цIе кхолларна коьруш. Цу хьокъехь Гамбургерчу университетехь машар талларан профессор волчу Цоьлнер Фольфганга иштта дуьйцу:\nЦоьлнер: „Фашизман заманчохь оха тхаьш дакхийчу зуламашна бехке дина хиларна, дукхохболчарна хета, шайн Израилан агIор цкъа а цхьа критика ян бакъо яц аьлла. Бакъду, суна хетарехь, хIинцалераниг санна долчу хьолехь - Израил ГIажарийчоьнна тIеман тIелатар дан кечлучу хьолехь, - иштта дIа кхин лелон йиш йолуш хIума дац. Цу хьолан хьокъехь дерриге а ма -дарра дуьйцуш йолу дискусси ца хилча ер яц“.\nГермани -- Холокостан музей, Берлин, 18ГIу2008\nИзза ду хIинца немцойн карарчу хенахь уггаре а сийлахьчу яздархочо Грасс Гюнтера дийцаре динарг. Амма иштта изза ду цо шен байташ зорбане йоххушехь царна гонаха иккхинчу гIовгIанан бухахь а. „Цабезаман панфлет“, „хьеравалар“, „мотт хьекхаран театр“ - и тайпа комментареш йира Германерчу жуьгтийн юкъараллийн векалша а, немцойн цхьаццаболчу политикаша а и байташ араевлла месех сахьт а далале.\n„Со Iадийначехь висна, - элира журналисташка Германерачу жуьгтийн коьртачу кхеташонан президента Грауманн Дитера. - Грасс Гюнтера язйинарг байт яц, политикан панфлет ю“. Грауманна дийцарехь, цу байто гойту дика яздархочух даима дика политикан эксперт хуьлуш воцийла.\nАмма кхин ойла ерш а бу Германехь. Немцойн ПЕН-клубан президент волчу Штрассер Йоханна дуккха а шерашкахь дика вевзаш ву Грасс Гюнтер. Цо аьттехьа а ца дуьту яздархо антисемит хилар.\nШтрассер Йоханн: „Иза-м вац антисемит. Цо Израилан куьйгаллин политикана критика йина. Нагахь санна иза антисемитизм елахь, тIаккха Израилехь бехаш болу шовткъе итт процент жуьгтий а антисемиташ хила беза-кх, хIунда аьлча, цара а йо-кх шайн куьйгаллийна критика“.\nНемцойн пачхьалкхан куьйгалло Грасс Гюнтеран скандалан поэзин кхолларалла бахьана долуш шаьш шек ца хилар гайтира. Меркель Ангелин векал волчу Зайберт Штефана цу хьокъехь билгалдаьккхира, Германехь исбаьхьаллин а, дешан а маршо хилар.\nИштта шена тIе тидам бохуьйтуш ду Германехь уггаре а воккха литературан критика лоруш волчу, меттигерчу хаамийн гIирсашкахь „Критикан Дела“ олий бен шен цIе йоккхуш а воцчу Райх-Раницки Марсела ша Грассан байта хьокъехь хIумма а эр дац, аьлла, дIахьедар дар. Райх-Раницки Марсел ша бер долучу хенахь Освенцимерчу концлагерехь дийна висина ву, цуьнан боллу доьзал бен а бийна. Цундела цо хIун олу теша байтийн хьокъехь аьлла, ладоьгIуш дукха а нах бара Германехь.\nТкъа цу юкъана Грасс Гюнтера немцойн телевизионна ша еллачу интервьюхь билгалдаьккхира, шен байташ бахьана долуш йолийна гIовгIа, цу байтийн чулацамна тIера тидам дIа а баьккхина, мелхо а, авторан тIелатарш дарехь, цу байташкахь айъина долу мехала хаттарш бег а даьхна, мехаха даха Iалашо йолуш гIаттийна, аьлла.


26 гIалгIа политикан тутмакхийн тептаре язвина\nГIалгIайчуьрчу бакъоларъярхойн "Машр" юкъаралло политикан тутмакхийн могIарашка язвина Магасехь Зазадоккху-беттан 26-чохь гулам хIотторна лаьцна кхобу 26 жигархо. Нохчийчоьнца шайн махко дозанаш къастош бинчу бертанна реза бац уьш. Цул сов, ГIалгIайчоьнан куьйгалхочуьнга Евкуров Юнус-Беке дарж дита а баьхна цара.\nГуламна дуьхьал - бекхам\nПротест айарна бехктакхаме ийзочийн цIерш йоху "Машро". Политикан тутмакхийн статус къастийна царна. Ткъа гIуданаш а тоьхна, маьрша битинчех олу юкъаралло "репрессеш лайна нах".\n"Iуьйре герга кхочуш, тIехь ницкъ а беш, нах дIасалахка хIоьттира Iедал [Зазадоккху- беттан 26-чу дийнахь –Ред.]. Оцу бахьаница вовшахъхьаьрчира тIелетта ницкъхой а, царех Iалашбала гIерта нах а. Цул тIаьхьа Iедало репрессеш йолийра, бух а боцуш, бехктакхаме ийзабо болийра мехкан куьйгалхочунна товш боцу оппоненташ", боху бакъоларъярхо Муцольгов Мохьмад коьртехь волчу "Машр" юкъаралло.\nЛецна латточех бу оппозицин лидерш Мальсагов Муса, Чемурзиев Барах, Барахоев Ахьмад, Ужахов Малсаг, Хаутиев Бахьавдин, жигархой Кациев Хьасан, Нальгиев ИсмаьIал, Плиев Муса, кхиберш.\n26 стаг ву, "Машро" бахарехь, ГIебарта-Балкхаройчоьнан, Къилбаседа ХIирийчоьнан изолятошкахь латтош, 100 сов вахархочунна тоьхна даккхий гIуданаш. Хьийзош бу, юкъаралло тоьшалла дарехь, протесташка арабийлина боцу нах а тIехь.\n"Машаре манифест яра иза"\nГIалгIайн лидерш а, жигархой а лецарх, царна дуьхьал бехктакхамаш гIовтторах долу документаш зуьйш ю бакъоларъярхойн "Мемориал" центр, элира "Кавказ.Реалиига" оцу дуьненаюкъарчу хьукматан кхеташонан куьйгалхочо Орлов Олега.\n"Сан кхетамехь, лецна кхобу нах политикан тутмакхийн тIегIана баха йиш ю муьлххачу а хьукматан. Амма царна и статус ялале талла деза дерриг а, бало беза хьакъдоллу бух", - билгалдаьккхира Орловс.\nБакъоларъярхочо дагадоуьйту политикан тутмакхаш муьлш бу. Уьш политика бахьанехь цхьацца боцу бехкаш Iедало тIехьерчийна нах бу, бакъоларъярхочо дийцарехь.\n"Масала, элира Орловс, - Нохчийчуьра бакъоларъярхо Титиев Оюб, иза наркотикаш лелорна бехкевина, амма оха иза политикан тутмакх ву боху. Даима а эриг хуьлу, "Мемориалан" версица полит-тутмакх, амма изза тептар кхолла бакъо ю муьлххачу а юкъараллин. "Машран" а ю бакъо цхьацца нах политикан тутмакхаш лара", аьлла хета "Мемориалан" куьйгалхочунна.\nГIалгIайн оппозицина дуьхьал айина компани шаьш тергалъеш ду, гуламера нах ницкъаша дIасалахка оьшуш ситуаци яцара Магасехь, иза машаре манифестаци яра, цунна дуьхьал ницкъ баккхар ца догIу дуьненаюкъарчу низамашца, масала, адамийн бакъонийн Европерчу конвенцица, элира Орлов Олега.\n"Хьал эшна догIу"\nПолитикан тутмакхийн тептар хIотто дуьхьало хуьлийла дац цхьана а хьукматна, элира "Кавказ.Реалиига" Human Rights Watch юкъараллин Оьрсийчуьрчу программин куьйгалхочо Локшина Татьянас.\n"Ткъа муха тIеоьцу наха и тептар, мел дIасадаржадо, муха дIакхочу нехан кхетаме - иза и даржош йолчу хьукмате халкъалахь болчу ларамо гойту. ГIалгIайн оппозицин лидерш лецна латтор харцо ю, сов ницкъ баьккхина царна дуьхьал", - аьлла хета Локшинана.\nЦо дагадоуьйту, карарчу муьрехь гIалгIайн оппозиционерашна дуьхьал айдина "девнаш материалашца дузуш" хьийзаш талламчаш хилар. "И нах гурашка лаьцна мел кхобу, Iедалца а, халкъаца а къамелдан бертан комиссеш кхоллар, дийцарш дIадахьар хьехадойла а дац, гIоьртина ду хьал, телхаш ду кхидIа а", - боху дуьненаюкъарчу Human Rights Watch хьукматан Оьрсийчуьрчу векало.


Пхенаш хедийначул тIахьа, етташ ницкъбина СИЗО-хь нохчашна\nЛахьан-бутт 20, 2017\nПIераскан дийнахь Москохарчу кхелехь шаьш-шайн пхенаш хедийначарех цхьаммо шена йиттина аьлла даредина. Адвоката Багдасарян Иннарас РБК агентале бина и хаам. Кхелан хIусамехь инцидент йирзинчул тIаьхьа бина ницкъ.\nИштта адвоката дийцина, бехкебечара шайн пхенаш хедийначул тIаьхьа, царна тIе лоьраш ца кхачийтина хиларх.\nМедикин пхи тоба еана хиллера орцах, амма зенаш хиллачарна тIе ца битина. Церан куьйгаш кисешца дIадихкина, цул тIаьхьа лоьрийн гIо кхаьчна аьлла, дIадерзийна цара, дийцина Багдасаряна.\nХулиганалла лелийна аьлла, лаьцна латточу кегийрхошна чохь яккха хан тIетохарх дийцарш дина Москохарчу кхелехь оршотдийнахь.\nКхи а шина баттана чохь буьтуш сацам тIеэцна кхелахоша. Лецначийн адвокаташ тешна бу, шина шарахь кхи цхьалхе а ца йоккхуш СИЗО-хь латто кегий нах, шайна тIе куьгаш хьочу хьоле балийна хиларх.\nМаршо Радионо яздинера, Москох гIалин кхелехь, кхеташо дIайоьдуш а йолуш, ша-шен пхенаш хедийнарг ву 6-ннах 5 стаг. Вон лелла аьлла, лецна болу и нах 2015-чу шарахь дуьйна чубоьхкина латтош бу талламан изляторехь.\nТалламхоша чIагIдарехь, и нах бехке беш бу «Тануки» ресторанна тIелатар дарна. И зулам деш цаьргахь хилла герз а (тапча а, арбалет а, карабин олу топп а, «Сайга» олу таллархойн тоьпаш а), бейсболан биташ а.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Cо делкъа ламаз а дина новкъа волуш хилча, цунна тIеоьзна малхбуза ламаз дан мегар дуй ас? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Масала, со делкъа ламаз а дина новкъа волуш хилча, цунна тIеоьзна малхбуза ламаз дан мегар дуй ас, нагахь санна хууш делахь со малхбуза ламазан хенахь новкъахь хир волуш вуй?\nДела реза хилла хьуна!\nХууш ма-хиллара, ламаз тIеттIаоза магар а, дацдан магар а дIа ца долало, новкъа волучо шен некъ дIа а болийна, ша вехачу меттиган гIишлойх иза дIакъаьстича бен. Цундела, юьртан, йа гIаланан гIишлойх дIакъастталц ламаз дацдан мегаш дац. Амма оцу гIишлойх дIакъастталц ламаз тIеттIаоза ца магар – иза дукхах болчу Iеламнаха аьлла ду. Иза нийса а ду. Цундела, нагахь санна хьайга малхбуза ламаз новкъахь далур долуш делахь, новкъа ва́лаза а волуш тIеттIаоьзна дан мегар дац ахь иза. Амма нагахь санна хьуна хьайга иза новкъахь далур дац аьлла хетахь, йа вуьшта аьлча новкъахь иза далур ца хиларан кхерам белахь, тIаккха а дукхах болчу Iеламнаха мегар дац олу иза тIеттIаоьзна дан, делахь а цхьаболчу Iеламнаха магадо иза тIеттIаоза. Дац дан ца магадо, тIеттIаоза магадо.\nИмам Муслима дийцина Ибн Iаббасера схьа (Дела реза хуьлда цунна), цо аьлларг: «Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ламазаш тIеттIауьйзира Мединатехь, кхерам а, догIу а доццушехь». Ибн Iаббасе хаьттина тIаккха СаIид ибн Джубайра: «ХIунда дира цо иза иштта?». Цо жоп делла: «Шен умматана дукха хало ца хилийтархьама».\nКхечу дийцаршкахь деана ду Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлда цунна) и хIума ша́ иштта дина хиллера аьлла, Пайхамарера (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) и хьадис а дуьйцуш. Цо и деш гича, цхьана стага Абу ХIурайрате (Дела реза хуьлда цунна) хаьттина хилла иза, цо а бакъдина иза.\nХIара хьадис тидарехь Iеламнехан тайп-тайпана аьлла дешнаш ду. Дукхах болчу Iеламнаха аларехь, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) и хIума даран бахьана цамгар хилла. ХIора ламаз шен-шен хенахь дан дезар дуьйцуш долчу хьадисаца хIара хьадис цхьаьнатухуш, иштта и маьIна дина дукхах болчу Iеламнаха, цамгар бахьана долуш хилла хила деза иза аьлла. Ткъа цхьаболчу Iеламнаха и хьадис ша́ ма-дарра схьаэцна, цундела царна гергахь, цхьа бахьана хилча тIеттIаоза мегаш ду ламазаш, цхьана билламца: цунах Iадат ца дичахьана, даим тIеттIа ца ийзичахьана, юх-юха тIеттIа ца ийзичахьана. Иштта аьллачу Iеламнахах ву Ибн Си́ри́н а, Раби́Iат а, АшхIаб а, Ибнул-Мунзир а; шафиIий мазхIабера баккхийчу Iеламнахах хилла волу Ал-Къаффа́л а, Абу Исхьакъ Ал-Марвазий а; хьадисан Iеламнахах цхьаболчара аьлла а ду иза.\nЦундела, нагахь санна новкъахь хьоьга малхбуза ламаз далур дац аьлла кхерам белахь, оцу хьадисана тIе а доьгIна, оцу Iеламнаха аьллачунна тIе а доьгIна, делкъачунна тIеоьзна дан мегар ду ахь иза, Дала мукъа лахь. ХIетте а, цунах Iадат дан мегар дац, иза сих-сиха дан мегар дац, наггахь иштта цхьа доккха бахьана хIоьттича хила йиш йолуш хIума ду иза.\n20.04.2010 = 06/05/1431\n Хьажа: Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъаланий, «Фатхьул-ба́ри́», 2/24; Имам Ан-Нававий, «Шархь сахьи́хь Муслим», 3/17.


Свердловскан мехкан губернаторна Кадыров дуьхьал ваккха гIерта пропагандист Соловьев\nОьрсийн телехьожийлан белхало, пропагандист Соловьев Владимира шен программан эфирехь Свердловскан мехкан губернаторна Куйвашев Евгенийна Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане "хьекъал далийтар" хьехна. Хелхаран къийсамашкахь дешархоша тверках а, чирлидингах а тардина хелхар дина йолу лицейн директорна тIехьоьттинера Куйвашев.\nРегионан дешаран а, кегийрхойн политикан а министра Биктуганов Юрийс директор шен даражах мукъаваккхар хьехча, губернаторс иза дан ца оьшу элира - дешархойн хелхар цо "ца йогIу забар" ю аьлла тIе а тухуш.\n"Дешархойн дайшна а, наношна а цхьа а кхераме хIума ца гина цара диначун хьокъехь. Со царах дукхазза атта теша, рогIера тхан гIалахь цхьаъ ца тайначу телехьожийлан белхалочух Соловьевхчул а", - билгалдаьккхина Куйвашевс.\nСоловьевна ца тайна Куйвашевс цкъа мукъане Украинана дуьхьала бечу тIамах лаьцна шена хетарг ца аларна, амма дешархошна тIехIотта хан цунна карорна. Иза волча Кадыров хьажор хьехна цо.\n"Хьо латтахь а, охьавожахь а. Баккъала а, Рамзан Ахматович хьажон везий те цига, Куйвашевна хьекъал хьеха?" – хаттар дина журналиста.\n"Танцевальная галактика" хелхаран школера къовсамехь дина дешархоша критикана кIел нисделла и хелхар. Стигалкъекъа-беттан 12-хь хилла иза, Дуьненаюкъарчу хелхаран денна лерина. Видеоно шуьйра юкъараллин резонанс гIаттийча лицейхь чоьхьара таллам болийра. Екатеринбурган мэрехь билгалдаьккхира, хелхаро ламасте йоцу мехаллашна пропаганда еш ца хилар. Хелхадийла Iамийна доцчу бераша ца йогIучу кепехь вовшахтоьхнера хелхаран тайп-тайпана хатIаш а, агIонаш а, аьлла цара.\n2019-чу шарахь пачхьалкхан "Грозный" телехьожийлехь кхиазхой бехказа бийлийтира социалан машанашкахь комментариш язъярна.\n2020-чу шарахь юкъараллин жигархоша шозза гуш-хезаш бехк ца биллар дехийтира Буьри-ГIалин яхархочуьнга ша студентан Де даздечу юкъанна динчу хелхарна.\nНохчийчоьнан вице-премьера Умаров Джамбулата дIахьедира, "бехказа бийлийтаран тIехдика практика" ерриг Оьрсийчоьнехула яржон еза, аьлла.


Оьрсийчоьне заррат герзаш жимдаре кхайкхина Обамас\nМангал-бутт 19, 2013\nГермани -- lамеркан президент Обама Барак Брандербурган кевнна улле къамел дан веана Германин канцлерца Меркел Ангелица, Берлин, 19Ман2013\nБерлинера Бранденбурган кевнна уллехь къамел дира тахана Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президенто Обама Барака. Цо кхайкхам бира Iамеркан а, Оьрсийчоьнан а заррат герзаш нийсса кхаа декъана лахде, аьлла.\nОбамас иштта, кхайкхира, Европера оьрсийн а, Iамеркан а тактикан герзийн терахь жимдаре а. Тахана шина пачхьалкхехь – Iамеркехь а, Цхьанатоьхначу Штаташкахь а долчу заррат герзан барам 1950-чу шерашкахь хиллачул сов бац, аьлла. Билгалдаьккхира Обамас.\n«Заррат герзаш мел ду, вай боккъалла а кхерамазаллехь дац», цундела, 2010-чу шарахь куьг яздинчу Стратегин Герзийн хьокъехь бинчу бартаца къастийначул а, «машаран дуьхьа» хIинца долу заррат герзаш кхоалгIачу декъе кхаччалц лахдан деза, элира Обамас.\nОбама: «Вай Iамеркан я Германин махкахой хилла ца Iа. Вай дуьненан махкахой а ду. ХIокхул хьалха цкъа ца хилча санна, вайн кхолламаш цхьанаийна бу. Вайн йиш яц массо хIаллакдаллалц хьоьжуш Iа. Заррат герзаш мел ду, вай боккъалла а йолчу кхерамазаллехь дац»\nДуьне зарратан герзах маьршадаккхаран новкъахь хIара еккъа цхьа гIулч ю, кхечу пачхьалкхаша а яккха тарлуш йолу, аьлла билгал а даьккхина, герзаш жимдаран дагадовларшкахь дакъа лацаре кхайкхира Обамас кхин йолу пачхьалкхаш а.\nОбамин Берлинера къамел «гIуллакх даре кхойкхуш» ду аьлла КIайчу ЦIийнан векалша.\nIамеркан президенто кхайкхам бира демократина гIортор яре а, девнаш дерзоре а, Iалам хийцадаларца къийсаре а, заррат герзаш даржорна доьхьало яре а.\nОбама: ГIала йоькъуш хилла сиз долчехь вай лаьтташ хиларо боху, цхьана пене доьхьало ялур яц нийсо гIертарна, машаре гIертарна, стеган дега чохь богучу машаре гIертарна.\nКегийрахойн могIаршкахь белхаш боцчерийн терахь лахдан Iалашонца, Европано экономикан политика хийца езара аьлла, билгалдаьккхира Обамас. Европан зонера бюджетан кризис бахьанехь 12% бу белхаш боцурш. Ткъа Грецера а, Испанера а терахь, 50% кхоччуш лаьтта.\nБрандербурган кевнан малхбале агIора Обама къамел дарна доккха маьIна дира хьажархоша.\n50 шарахь «шийла тIом» уггар баьржинчу хенахь, хIетахьлера Iамеркан президент Кеннеди Джон а вистхиллера Берлинехь. Шина декъе екъначу гIалин бахархошка къамел дан волалуш, «со а ву берлинхо», аьлла, ша цаьрца цхьаьна вуйла хаийтира Кеннедис.


Стигалкъекъа-бутт 09, 2016\nНохчийчоь -- Нохчийн Республикан куьйгалхо Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вийра 2004-чу шарахь Стигалкъекъа-беттан 9-чу дийнахь Соьлж-ГIалахь. Соьлж-ГIала,10Стиг2013.\nСтигалкъекъа-беттан 9-чу дийнахь Толаман де даздеш тIеман парад хилла Соьлж-ГIалахь. Оццу дийнахь 12 шо хьалха оццу гIалахь «Динамо» стадионехь, бомба а эккхийтина, вийра изза хилам базбеш волу Нохчийчоьнан администрацин куьйгалхо Кадыров Ахьмад-Хьаьжа. Муха стаг вара Кадыров Ахьмад-Хьажа, хьанна оьшуш дара иза вер бохучух лаьцна дуьйцу иза Нохчийчоьнан муфтий волуш дуьйна вевзаш хиллачу наха.\n2004-чу дийнахь Стигалкъекъа-беттан 9-чу дийнахь, шайн коьртехь Кадыров Ахьмад-Хьаьжа а волуш, Кремло билгалбаьхна Нохчийн Республикан куьйгалхой трибуне охьахевшинера «Динамо» стадионехь Толаман денна хьажийна даздаршка хьажа.\nЦIеххьана хилира эккхар. И бахьана долуш 7 стаг вийра, 50 гергга стаг чевнаш йина вара. Лазийначарна юкъахь вара вуно еза чевнаш хилла Кадыров а. Амма дарбанан хIусаме дIавуьгуш кхин кхетамча цавогIуш велира иза.\nТахана, иза хилла 12 шо даьлча а, билггала дала жоп дац хьа а, хIун Iалашо йолуш а дина Кадыров Ахьмад-Хьаьжина дина тIелатар бохучунна.\nКадыров нохчийн тIемалошна тIехIоьттина, церан дог ойъуш лелачу хенахь дуьйна вевзаш хилла ву иза Масхадов Асланан адъютант, а цул тIаьхьа Ичкерин парламентан депутат а хилла Исханов Хьусайн. Цо дагалоьцу.\nИсханов Хьусайн 1\nИсханов: "Суна иза вевзаш вара. Хьалхара тIом балале а, цул тIаьхьа а штабе вогIуш хуьлуш вара иза. Оцу хенахь (тхуна) бакъахьа хеташ а бусулба стаг хеташ а вара иза. Оцу заманчохь бусулба Iилма хууш волу стаг оьшуш вара. Вайн къам хIинца Советан Iедална къеллара даьлла дин баш девзаш дацара. Цундела цхьацца хIуманаш кхето вайнахана оьшуш вара иза".\nДуьненаy дахарх тасавелла а, и дош хеташ а стаг вацара оцу хенахь я Кадыров Ахьмад-Хьаьжа а, я нохчийн маьршонехьа къуьйсучу нахана юкъахь болу нах а бохуш кхин дIа а дуьйцу Исханов Хьусайна.\nИсханов Хьусайн 2\nИсханов: "Оцу хенахь цхьа а вацара бахамна а, даьхнина а тIаьхьаваьлла лелаш. Кхи хьал а дара, кхин зама а яра. ХIинца вайн цIахь дерг аьттехьа а дацара. ШолагIа тIом балабалале вайн къам декънера. Ша-шех кхун дуьнентIехь хуьлуш хIумма а дац. ФСБ-но вуно боккха болх бинера вайна юкъахь. Цара динан тIехь декъна вай. Дойуш адамаш а, тIейетташ бомбанаш а йолуш Кадыровна дагадеана хир ду шега хьал толур ду аьлла".\nИсханов Хьусайнна хетарехь, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа тешна хиллачух тера ду шега тIом сацалур бу бохучух.\nИсханов Хьусайн 3\nИсханов: " ТIом сацо гIоьртира иза. Амма гIазакхашна тIом сацон агIо яцара. Царна оьшург вайн республикера рицкъ а дара, имидж а яра, рейтингаш а яра, харжамаш а бара оьшуш. Иза гIазакхаша вийна бохучух шеко яц сан.\nЦуьнан метта Рамзан хIоттийра. Тахана толам бу ала а хIуттур вац со. Тахана Кадыров Рамзан ву, кхана иза шен цIагIур ву шен метта цхьа Сидоров хIоттийча. Вайн нохчийн къам оцу Оьрсийчоьнна къеллахь дуьсуш ду. Вайн къоманна оьшург паргIато ю, маршо ю".\nАюбов Ясраил-хьаьжас дуьйцу ша бусулба дешар доьшуш волуш дуьйна вевзаш вара шена Кадыров Ахьмад-Хьаьжа бохуш.\nАюбов: "Со доьшуш вара, ткъа Ахьмад-Хьаьжа Куршлойн эвлахь Исламан институтехь ректор вара. Со цига вахча дика тIеийцира цо со. Суна цамоьттучу агIор хилира иза. Iилма а доьшуш Iийр ду вай аьлла шен институте кхайкхира цо со.\nЦо даиман а айинарг дара "Делан чуханах тасалойла шу, декъа малойла шу бохург. Иштта и Iалашо йолуш вара иза. ХIара хийцамаш буьйлабелча а Ахьмад-Хьаьжина тIекхочуш вара со. Дан кхемал а долуш, кхетам а, Iилма а долуш вара иза. Дела кхел вайн карахь яц..."\nИчкерин махках даьллачу Iедалан куьйгалхо Закаев Ахьмад тешна ву Кадыров Оьрсийчурча куьйгалхойн омрица вийна бохучух.\nЗакаев Ахьмад 1\nЗакаев: " Иза тIемалоша вийна цахилар цхьа а шеко а йоцуш суна хууш ду. Шемила шена тIелаьцнехь а, цхьана а кепара тIемалошкахула хилла дацара цунна дина тIелатар а, иза вер а. Иза оьрсийн леррина структуро дина дара. Ша цаьрца бинчу бертах гIазакхий боьхна хиларх кхийтира иза".\nТIемалошна данне а оьшуш дацара Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вер боху Закаевс.\nЗакаев: "ТIом бечу Масхадов Асланна а, цунна гонаха болчу тIемалошна а оьшуш дацара иза вер. ХIун толам бохьур бара иза вийча? Толам цо бохьур бацара, къийса а луш цуьнан метта дIахIитта лууш болу нах Оьрсийчоьнан болун дела".\nЗакаев дийцарехь, Оьрсийчоьнан куьйгалхоша леррина политика лелайо нохчий Оьрсийчоьнна дуьхьал латтар цхьана стеган цIарца дуза гIерташ.\nЗакаев Ахьмад 3\nЗакаев: "Оьрсийчоьнна а, нохчашна а юкъахь йолу проблема гIазакхаша ма-аллара "персонефицировать" йо оьрсаша. Я Дудаев олий, я Масхадов олий, я Яндарбиев олий...Тахана цара лелориг а дика гуш ду вайна. ГIазакхашна цатовш дерг, цара цаловш дерг нохчайн къам ду, нохчийн амалш ю".\nКадыров Ахьмад-Хьаьжа вийна де дагалацар дIатеттина ду тахана долчу Нохчийчоьнан Iедалша Стигалкъекъа-беттан 10-чу дене.\nЗакаев: TIемалошна оьшуш дацара Кадыров Ахьмад-Хьажа вер\nБаледаьлла нохчашна рогIера Дезде\nБIаьрла зулам дича бехк коча тосу къам дина оьрсаша нохчех


Эльдерханова Зайнап. КIайн Iаж\nМа дукха хуьлуш хилла-кх дуьне дезаран некъаш... Цкъа хьалха бералла хуьлу. Иза де долалуш йогIу Iуьйре ю. Ткъа де – иза дахар ду. Цул тIаьхьа делкъахан йогIу. Цхьайолу Iуьйренаш шелъелла, кхоьлина йогIу, юха делкъехь, беснеш тIехь кIаг хIуттуш, малх белало. Малх – иза ахь хьайн дахаран ирсах дог диллинчу хенахь хьуна тIехьоьжу Делан къинхетам бу.\nЮха суьйре йогIу. Къоналла а дIаяьлла, чохь-кертахь дерг дан а лууш, амма ницкъ а ца тоьаш, техкаш шен чу йоьдучу йоккхачу стагах тера ю суьйре. Суьйрено вох ца во, суьйрено гIан-набарна тIевуьгу. Ткъа суьйре дIаяьлча бода богIу.\nКъаналла дIаяьлча гуо кхочуш хуьлу. Кхин жималла а ца йогIу, кхин керла Iуьйре а ца йогIу. Чурта тIе диллина тхи доьлху хьуна, хьан меттана.\nХилларг, хIинц-хIинца хьуна тIехбаьлла ловзуш баханчу полланах тарлой, генна долий дIадоьду. Зама, хьан бералла, бевз-бевзина керла чам, бос, хьожа хIинца дагалецамашца хьошалгIа гIерта. Бераллера, ирсечу хенара мIаьргонаша дог делхадо. Аьхка деана догIа, ван а хууш, веанчу хьешах тера хуьлура.\nБешахь кIайн Iаж бара. Наж санна стомма, цхьабосса дIасакховдийначу генашна тIехь, пастан хьожа оьху, Iежаш латадора. Тхан массеран а бара и Iаж. Лулахойн, доттагIийн, гергарчийн. ДогIа догIура, мох а болура.\nТIаккха беша хьодура хьо. Цхьаьннан а куьг тIе ца кхача йишйоцуш, Iожан буьххьера Iежаш сийначу бай тIе охьаэгна карадора. Iежаш даккхий хуьлура, ткъа уггаре а самукъадолург – Iежаш шортта хуьлура.\nТуьйранан бешахь санна, хьайна без-безарг схьаоьцуштIеда, сийначу бацалахь лечкъина кегий пастанаш санна долу Iежаш схьаоьций, чухьодура хьо... Ма-йоьдду метта йолура. Бовхачу метта. Кучан пхьош хьокхуш цIандой, мутт лелхаш дуура мерза Iежаш. Хьан дуьне эццахь доладеллера, хьуна кхидIа иза дан а дац моьттура. Цундела иза хьан ирс хиллера.\nАьхке йовха латтахь а, догIанаш-м хIинца а догIу... Беша йоьду хьо, аьлча а, беш лаьттинчу метте. БIарлагIа санна дуьхьал хIуьтту хьуна, наж санна, нуьцкъала Iаж, цунна бухара сийна буц, гуонахара,оха ах-улх кегйина, халла лаьтташ йолу юьйцина керт.\nХIетахь хьунадукхаезара и меттиг, хьо хьелора цигахь. Нанас, тIаьхьа мохь тухий, гIуллакх каракховдо дIаюьгура хьо. ХIинца латта хьайна ма-ттов, хьайн дагалецамийн урамаш цоьстуш...\nХьо кхойкхур яц хIинца... Хьоьга кхойкхун ерг дIаяхана, кIайн Iаж санна, лаьттина меттиг а йоцуш. IиндагIаш малхо дотту хIинца. Еса майда.\nХьан когаш лаьтта йиллинчу бетон тIехь кIадло. БIаьргаш, дагалецамах чекх хьажа гIерташ санна, хьогаме хьоьжу буточу бетоне.\nХьуна хета-кх, дIаяхна хаза хан цунна бухахь йисча санна, бетонца дIашардина хьайн ирс. КIайн Iаж хIинца базарахь бухкуш нисло, ткъа чам цхьанхьа а ца карабо...


Инфоурок / Другое / Конспекты / Перевод сказки "Хорсам" "Репка"\nГочдархо Ибрагимова З.М.\nВоккхачу стага хорсам д1адийна.\nВоккхачу стага х1ара къамел дира:\n«Хорсам доккха хьалакхиа,\nБоккха хастом кхиийта\nАлсам хи хьуна дуттур ду,\nСо воккхавеш , хьо кхуьур ду!»\n–Вай, ма ч1ог1а г1елвелла со,\nЖиммал наб ян мегар ду!\n-Воккха стаг шек воцуш наб еш ву,\nАмма хорсам кхуьуш ду.\nГуьйре еъна т1е ма кхечи,\nВокхха стаг а самавели.\nКхеравелла д1а – схьа хьаьжи.\n– «Схьадаккха дезаш хорсам ма ду,\nИ х1инца доккха хилла хир ду.\n- Гуш ду суна хорсам бешахь…\nМа хаза кхиина , ма доккха хилла!»\nАмма хорсам реза дац,\nШа схьадаккхийта лууш дац!\n(воккха стаг тасавелла хорсамах)\n– «Маржа я1, воккха стаг,\nМа каде вац хьо,\nСо-м хорсам даций,\nСо ж1онк ма ду!\nБ1аьргаш билаза ву техьа хьо?\nХорсамел б1ойттозза дуткъа ма ду со!\nЖ1онкийн сок ца мелла ахь?\nСо тоьхна чорпа ца йиина ахьа?\nЦхьа къайле а ма ю сан,\nВитаминаш соьца мел дуккха ю!\n– Схьадола, тускарна чу дала.\n- Х1ара ма тамашийна х1ума ду!\nБ1аьста аса д1адийнарг хорсам ма ду!\n- Х1умма а дац, кх1узахь х1орш шорта ду.\n– Вай, вай, вай ахь х1ун до, воккха стаг?\nСо-м хорсам даций, со картол ма ю!\nИ ца хууш цхьа а цициг ма дац!\nМассо а хастоьмийн корта со ма бу!\nШозза шиъ санна хууш ма ду,\nЧоьрпий чоьхь картол яцахь,1айг буйна ахьа ма лаца.\nЧипсаш сох еш ма ю!\nСо хьан коьрта хастом ма бу!\nСхьайола, тускарна чу яла.\nСо-м сай хорсам схьалаха воллу!\n- Хьо ма к1орга лаьтта буха дахана!\nВанах воккха стаг, хьо цомгуш вукха.\nИ сникерш дукха йиъна ахь?\nКиношка дукха хьежна хьо?\nПеша т1ера чу-м ца кхетта техьа хьо?\nКопаста ца евзачу т1е ма ваьлла хьо!\nСо хорсамах тера ма яц!\nЦунна т1ехь цхьа ч1ор бен дац!\nАмма соьца уьш цхьа б1е ма ду!\nЦхьа а нуьда йоцуш ду!\nВоккха стаг, со копаста ма ю!\nСо ца хилча салат есса ма ю,\nМуьлхха а яах1ума со т1е тоьхча\nИттозза дика хуьлуш ю!\nКхи т1е, со хи чу йолла йиш ю.\n1а чекхдаллалц со юуш ма ю\nХьайола хьо а, тускарна чу яла.\n- Ванах, х1ара ма тамашийна х1ума ду!\nШи сахьт кху хесан т1ехь со воллуш ду,\nИ хорсам да мукъане мичахь ду?\nХ1ара доллург дукха и, со тешна ву!\n(в.с тасавелла хорсамах)\nБаьргийн куьзганаш дайна те хьан?\nЯ шайт1ано корта хьовзийна те хьан?\nБуракъ хорсамах тараелла хьуна?\nСо-м цулла б1ойттазза хаза ма ю!\nПайдехь, мерза а со ма ю.\nЧорпа ма яц, буракъ ца хилча!\nВинегретта а чам ма бац, со тоьхна ца хилча.\nАмма со-х ахь котлеташ яхь,\nУьш яа хьо волалахь,\nБакъ ма ду, хьо азлур ву.\nСо хьан коьрта хасстом ма бу!\nСхьайола тускарна чу яла, меттиг хьуна а карор бу.\n-Ванахь и хорсам мичахь ду те?\nХ1арам дац те?\n(в.с. тасавелла хорсамах)\nХох: Сан бос хорсамах жимма тера бу.\nАмма со хох бу,\nЖиммал к1он ма хуьлу со.\nХалкъана дика бевзаш бу со.\nУггаре мерза шашлык хуьлу,\nЦунна улле билча со!\nЯах1ума еш болчу нахана,\nЧ1ог1а безаш бу - кха со.\nЧорпанна а, хударана а, со т1етуху,\nПираьшкаш еш а юкъатуху,\nЦамгаршна кхераме со бу.\nГрипп сох ч1ог1а кхоьруш ду.\nТускарна чу хаа хьо а.\n- Вайна буьйса хуьлуш ю.\nСтиглахь бутт а гучу болуш бу.\nСо ц1а ваха веза!\nКхана хьалххе г1аьттина,\nХорсам лаха вог1ур ву!\nСуна – м наб т1ег1ерташ ю.\nВай, х1ара тускар мел деза ду.\nМашен елхьара ма дика хир дара!\nМел дика кхиийна хасстоьмаш!\nКху т1ехь туьйра чекхдели,\nНомер материала: ДВ-544829\nИбрагимова Зина Мусаевна 28 дней назад


Іедал а, политика а Кхиамаш лакхабаха некъаш лоьху\n7 декабря в 12:16 (2009 г.)\nМасех де хьалха Нохчийн Республикан Президент Кадыров Рамзан цхьаьнакхийтира Россин федеральни налогови службин Нохчийн Республикехь йолчу урхаллин куьйгалхочуьнца Вазарханов Исламца. Цхьаьнакхетаран юьххьехь республикан куьйгалхочо И.Вазарханов декъалвира Россин Федерацин налогийн органийн белхахойн дезчу денца. «Сан цІарах даггара декъалбе налогийн органийн берриг а белхахой шайн корматаллин дезчу денца, баркалла ала вайн республикан зовкхан дуьхьа цара хьанала болх барна», – элира Кадыров Рамзана. Цо иштта билгалдаьккхира республикан куьйгалло налогийн органийн белхахошна болх барна оьшу хьелаш кхолларна къаьсттина тидам тІебохуьйтуш хилар. Масала, шайн корматаллин дезде тІекхочучу деношкахь керлачу гІишло чу дІакхелхина Россин Федеральни налогови службин районашна юкъарчу Гуьмсерчу инспекцин белхахой. ХІинца вуно дика хьелаш ду церан шайн белхан декхарш хьакъ ма-дду кхочушдан. Тоьллачех компьютерш а, йийбар а, кхиболу гІирсаш а бу.\nРоссин федеральни налогови службин Нохчийн Республикехь йолчу урхаллин куьйгалхочо Вазарханов Ислама даггара баркалла элира Нохчийчоьнан Президентана Кадыров Рамзанна, цо налогийн органашкахь къахьоьгуш болчеран терго ярна, церан хьашт-дезарш кхочушдарна. «Гуьмсера тхан белхан накъостий чукхелхинарг Іаламат хаза, пхи гІатт долу гІишло ю. Болх бан хьелаш хилла ца Іаш, налогаштакхархошца болх бан а, церан хьашташка хьовса а вуно хаза, аьхна зал ю. ХІинца кхин а дика болх бойла ду-кх налоговикийн. Бакъдерг дийцича, цу отделенин белхахоша даима а боху балхахь дика кхиамаш», – бохура И.Вазархановс.\nЦо дийцарехь, кху шеран исс баттахь республикан налогийн органаша, гул а йина, Россин Федерацин бюджете дІахьовсийна 9 миллиард 876 миллион сом налогаш. И болх тахана а дІахьош бу, пайдаэцаза йисина тІаьхьалонаш юкъа а ялош. Ткъа тІаьхьалонаш И.Вазархановс дийцарехь, йолуш ю. Вуьшта аьлча, налогаш буьззинчу барамехь схьа ца луш йолу предприятеш а, организацеш а ю. Цаьрца долу гІуллакх къастийна цхьалхадаккхарна тІехьажийна беш болх бу. Масала, Нохчийчоьнан прокуратуре хьажийна транспортехула налоган декхар тІехь долчу 12 эзар стеган хьокъехь долу гІуллакх. Цул сов, лаьтта тІера налог яккхар а дац хила дезачу тІегІанехь. Делахь-хІета налогаш лахьоран гайтам лакхабаккха тІаьхьалонаш йолуш ю.\nВазарханов Ислама чІагІдеш ма-хиллара, таханлерчу дийнахь а Къилба-Федеральни округехь тоьллачех цхьаъ лоруш ю Нохчийчуьра налогови хьукмат. Амма цунах тоам бина бац уьш. Лакхахь хьахийна ма-хиллара, шайн белхан гайтамаш лакхабакхархьама керла тІаьхьалонаш лоьхуш а, уьш гІуллакхана юкъаялош а бу республикан налоговикаш.\nЦхьаьнакхетар дерзош Нохчийн Республикан Президента Кадыров Рамзана дІахаийтира Нохчийчоьнан налогийн хьукматан балхахь керла кхиамаш хирг хиларх ша тешна хилар, цу тІехь церан аьтто хуьлийла шена лууш хилар. Цу хьокъехь хаамаш бира республикан Президентан а, Правительствон а


Цхьа гIулч хьалхахьа яккхар\nАнгалин йоккхачу яьшкичу хи а доьттина, чIара дIахецна. Юьхьанца паргIат лелаш хилла и цу чухула, тIаккха жимма хан яьлча, стомма ангали а диллина, дуьхьало йина, ах яьшка бен паргIат ца юьтуш. ЧIерана къаьсташ ца хилла и куьзга, цундела яьшкин дехьа йисте кхача дагахь, дIагIоьртташехь, куьзганах кхеташ хилла и.\nДуккха а хан яьлла и гуш доцу пардо дохон гIерташ чIеро къахьоьгуш. Эххара а, чIеран гIора кхачийна, кхин ца беттабелла и цу куьзганах, къарбелла и. ТIаккха Iилманчаша куьзга дIадаьккхина. Амма чIара кхин цкъа а дехьабала ца гIоьртина. Яьшкин цхьана эхехь нека а деш, Iийна и, йоккхачу цу яьшкин дехьа агIо а шена маьрша юй а ца хууш я и хаа а ца гIоьрташ.\nВайн дахарехь а хила тарлой-те иштта: цхьа а дуьхьало йоццушехь, зедделачо вай хьалхахьа дIа ца хоьцуш? Кхин цхьа гIулч хьалхахьа а яьккхина, вайн къинхьегаман стоьмаш муха хуьлу хьаьвсича хIун хир дара-те?