Грекийн маттахь Делан Йозанийн хІара хьалхара тептар «генесис» цІе йолуш ду. Иза «схьадалар» бохург ду. Наха хІокху тептарх иштта аьллера, цо дуьне а, адам а кхолларх а, къа схьадаларх а, дуьнен чохь балахьегар дІадоладаларх а, Дала адамашна дечух а лаьцна дуьйцу дела. Доладалар шина декъе декъа мегар ду:\n1-11 кортош: Царна чохь дуьне кхоллар а, адамийн юьхьанцара истори а ю. Цу декъа тІехь Адамах а, Хьавах а, Кхаимах а, Хьабулах а, Нохьех а, хи тІедаларх а, Бавелан бІаьвнах а лаьцна дуьйцу.\n12-50 кортош: Царна чохь исраилхойн ширачу дайх лаьцна дуьйцу. Хьалхарниг ИбрахІим ву. Цуьнан Делах тешар а, Далла муьтІахь иза хилар а гойту кхузахь. Цул тІаьхьа ИбрахІиман кІантах Исхьакхах а, кІентан кІантах Якъубах а (Исраил аьлла, кхин цІе а ю цуьнан), Исраилан халкъан шийтта тайпа кхоьллина волчу Якъубан шийтта кІантах а дуьйцу. Къаьсттина боккха тидам тІебохуьйту тептар тІехь Якъубан кІантах Юсупах а, Якъубан а, цуьнан кІентийн а шайн доьзалшца Мисар-махка дІакхалхарх а лаьцна дуьйцучунна.\nАдамех лаьцна цу тептар тІехь дийцахь а, иза уггар хьалха Дала динчух лаьцна дийцар ду. Иза дІадолало Дала дуьне кхолларх лаьцна дуьйцуш, ткъа чекхдолу Дала Ша адамаш Іалашдийр ду аларца. Юьхьанцара дуьйна чекхдаллалц тептаран коьрта декъашхо Дела ву. Цо кхел а йо, зулам дечарна таІзар а до. Цо Шен нах дІа а буьгу, царна гІо а до, церан кхоллам дІа а нисбо. И шира тептар яздина дара, халкъан Делах долу тешарх лаьцна дІаяздархьама а, иза дийна долу тешар санна Іалашдархьама а.\n1 Юьхьанца Дала кхоьллира стигалшший, латтий.2 Ткъа латта даьсса а, кегарин а дара, гобаьккхина кІорга хи а, Іаьржа бода а бара, ткъа Делан Са хиш тІехула лелаш дара.\n3 Дала элира: «Хуьлийла серло». ТІаккха серло хилира.4 Дела хьаьжча, Цунна и серло дика хийтира. ТІаккха Дала серло боданах къастийра.5 Серлонах Дала «де» элира, ткъа боданах «буьйса» элира.\nИштта суьйре а дІаелира, Іуьйре а еара. ДІаделира цхьа де.\n6 Дала элира: «Хи юккъехула а доькъуш, дуькъа хІаваъ хуьлийла».7 Иштта хилла дІахІоьттира: Дала дуькъачу хІавааца хи шина декъе дийкъира. Цхьа дакъа хІаваана тІехула хуьлуш, важа дакъа бухахь дуьсуш.8 Цу дуькъачу хІаваах Дала «стигал» элира.\nСуьйре а хилира, Іуьйре а тІееара. ДІаделира шолгІа де а.\n9 ТІаккха элира Дала: «Стигалан бухахь долу хи дерриг цхьаьна а кхетийла, екъа меттиг а хуьлийла». Иза иштта хилира.10 Екъачу меттигах Дала «латта» элира, ткъа цхьаьнакхеттачу хих «хІорд» элира. И дерриге гича, Далла иза дика хийтира.\n11 Цул тІаьхьа Дала элира: «Лаьтта тІехь йолийла сийналла а, буц а, ялта а, шайна чохь хІу а долуш, стоьмаш ло дитташ а, шайна хІора стоьма чохь хІуш а долуш. Оцу хІух юха а изза тайпа ораматаш а хуьлуш». Иштта хилла дІахІоьттира.12 Латто сийналла а елира, буц елира, ялта а кхиира, шайн-шайн тайпана хІу а луш, уьш юха а йовлуш. Стоьмаш ло дитташ а хьаладевлира, шайна чохь хІуш а долуш, царех кхин а цу тайпана дитташ а довлуш. Иза а, хьаьжча, Далла хазахийтира.\n13 Юха а суьйре дІаелира, Іуьйре а еара. Чекхделира кхозлагІа де а.\n14 Дала элира: «Хуьлийла стигалахь серлонаш! Лаьтта тІе билгалонаш лойла цара, де буьйсанах а къастош, хенан заманаш а йоькъуш, денош а, шераш а доькъуш.15 Лаьтта тІе шайн серло а лойла цара». Иштта хилла дІахІоьттира.16 Цу тайпана кхоллаелла шиъ коьрта серло, царех йоккхачо дийнан, ткъа жимочо буьйсанан Іуналла а деш. Седарчий а кхолладелла стигалахь.17 Уьш Дала дІанисдина стигалахь, лаьтта тІе шайн серло ялийта а,18 дийнан а, буьйсанан а Іуналла дан а, серло боданах къасто а. Дела хьаьжча, Цунна и дерриге а хазахийтира.\n19 Суьйре а еара, Іуьйре а тІекхечира. ДоьалгІа де а дІаделира.\n20 Юха Дала элира: «Хуьлийла хи чохь дуккха а, массо а тайпана садолу хІуманаш. ХІаваэхь тІема довлийла дуккха а тайп-тайпана олхазарш а».\n21 Иштта кхоьллира Дала Іаламат хІордан дийнаташ а, массо а тайпана хи чохь йолу садолу хІуманаш: яккхий а, кегий а. ХІаваэхь тІема девлира дуккха а массо а тайпана олхазарш. Дела, хьаьжча, Ша кхоьллинчунна реза хилира.22 Цо, уьш декъалдеш, элира: «Дебийла шу, тІаьхье беркате а хуьлуш, хІордаш хих дузуш. Дуккха а олхазарш кхуьийла дуьнен чохь».\n23 ТІееара суьйре, хилира Іуьйре а. ДІаделира пхоьалгІа де а.\n24 Юха Дала элира: «Хуьлийла лаьтта тІехь массо а тайпана садолу хІуманаш а, даьхни а, текхаргаш а, лаьттан акхарой а, шайн-шайн тайпанашца». Иштта хилла дІахІоьттира.25 Тайп-тайпана акхарой а, даьхни а, лаьттан текхаргаш а, ерриге тайпанашца кхоллаелира. Хьаьжча, Далла иза а хазахийтира.\n26 ТІаккха Дала элира: «Кхуллур Вай адам, Вешан аматехь а, вастехь а долуш. Хуьлийла уьш олалла деш дуьнен чу мел кхоьллинчу са долчу хІуманашна тІехь: хи чуьра а, лаьтта тІера а дийнаташна тІехь а, лаьттан текхаргаш тІехь а, хІаваэра олхазаршна тІехь а, дерриге лаьтта тІехь а».\n28 Уьш декъалбеш, Дала элира: «Дебийла шу, тІаьхье стам а луш, дузийла аш латта, шайн дола доккхийла аша иза. Олалла дойла аш массо а хи чуьра чІерашна тІехь а, хІаваэра олхазаршна тІехь а, дерриге а лаьтта тІера дийнаташна тІехь а».\n29 Юха а элира Дала: «Шуна ло Аса дерриге а лаьтта тІера массо а хІу тосу ораматаш а, массо тайпана стом ло дитташ а, шайна чохь оццу диттийн хІу а долуш. Царех хир ю шуна юург.30 Ткъа ерриге а садолчу хІуманна а ло Аса массо а тайпана гІа-буц. Ерриге а лаьтта тІера акхарошна а, массо а стигалара олхазаршна а, хІора лаьттан текхаргана а юург хир ю иза». И дерриге а хилла дІахІоьттира.\n31 Оцу Ша мел кхоьллинчуьнга Дела резахиларца хьаьжира. Иштта еара суьйре а, Іуьйре а хилира. ЯлхалгІа де а дІаделира.


Оралла духар тIера дIаяккхар - 37 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ\nIаишас (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Делан элчанан (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) куча тIера оралла дIаюьлура ас, тIаккха шен куча тIехьа хин томмагIаш а долуш ламазе араволура иза».\nМуслима дийцинчу хьадисехь иштта аьлла а ду: «Делан элчанан (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) куча тIера дIахьокхура (хьакхайора) ас иза, тIаккха цуьнца ламаз дора цо».\n- Оралла духар тIера дIаяккхар ду хIокху хьадисехь дуьйцург.\n- Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) куча тIекхетта йолу оралла (борша стеган дегIамарзо кхочуш хуьлуш арайолу тIуналла) ша́ дIа муха яккхара дуьйцуш ю Iаиша (Дела реза хуьлда цунна) хIокху хьадисехь. ТIуьна хилча хица дIаюьлура ша́ иза, йакъаелла хилча куьйга дIахьокхура ша́ иза бохуш дуьйцу. ТIаккха Пайхамар (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) ламазе араволуш хилла и духар шена тIехь а долуш, дIайилина хилча оцу хинан томмагIа а долуш цу тIехь, дIахьаькхна хилча иза кхин йила а ца юьлуш, тIаккха ламаз деш хилла цо оцу духарца.\n- Божарийн оралла ламазана боьха лоруш яц, хIокху хьадисо ма-гайттара. Иза боьха лоруш елхьара хьакха а йина юьтур яцара иза Iаишас (Дела реза хуьлда цунна), мелхо а дIаюьлур йара. ТIуьнан йолчу хенахь цо иза дIаюьлуш хилар – иза дIайилар важиб долу дела хилла дац, оралла боьха лоруш йолу дела хилла а дац, дIайилар дика хилар гойтуш хилла ду. Иштта аьлла шафиIий а, хьанбалий а мазхIабера Iеламнаха.\n- Эвхьаза гIулкх хилча зудчуьнан йо́луш тIуналла а боьха лоруш яц, божарийниг санна, шафиIий мазхIабера Iеламнаха ма-аллара.\n- И тIуналла ламазана боьха лоруш яцахь а, духар цунах дIацIандар дика ду, хIунда аьлча иза марш а, шатт а санна ю. Уггар гIолий дерг – и кхетта йолу меттиг дIайилар ду, хуьлийла иза тIуьна йа йакъаелла. Йакъаелларг дIахьакхийча а тоам хуьлуш бу, хIетте а, дIайилар дика ду.\n- ТIуьна духарца ламаз дан мегаш хилар а, адамана боьха хеташ йолчу хIуманца а ламаз дан мегаш хилар а девза вайна хIокху хьадисера. Адамана боьха хеташ йолу хIума бохург хIун ду аьлча – шариIато боьха лоруш йолу хIума (масала, хьаткъ, боьхала, кхо, цIий, и.кх.дI) а йоцуш, ламазана ца магош йолу хIума а йоцуш, адамашна боьха хеташ йолу хIума ю иза, масала хатт, кира, чан, иштта кхидIа а. ТIекхетта хатт йа поппар болуш ламаз дан мегаш ду, хIунда аьлча тIе хат кхетта долчу духарх вай боьха ду алахь а, хатт шариIатехь боьха лоруш бац, ламазана цIена боцуш лоруш бац.\n- Пайхамаран (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) гIуллакхе хьожуш, цунна оьшург деш хилла йолчу Iаишатан (Дела реза хуьлда цунна) дозалла девза вайна хIокху хьадисера.\n- ХIусамнана шен хIусамден духаре хьажар а, иза цIандар а, цуьнца балакхачар а дика хилар девза вайна оцу хьадисера. Хаза Iерах а, дика хан яккхарх а, вовшашца дика хиларх а ду хIусамнана иштта хилар.


Европан де — Википеди\nЕвропан кхеташо кхоьллина де, Шуманан декларацин де\n5 а, 9 майхь\nЕвропан барт, Европан кхеташо\nЕвропан де Викилармехь\nЕвропан де — хӀора шеран Европан бартан а, Европан кхеташонан а машаран, цхьааллин Ӏида. Европан де шиъ ду, уьш даздо 5 а, 9 майхь, кхоьллина Европан кхеташоно (ЕКХ) а, Европан барто (ЕБ) а ша-ша. ЕС Ӏида девза кхин а «Шуманан декларацин де».\nЕвропан кхеташонан дено даздо 1949 шарахь ша кхоллар, ткъа Европан союзо даздо, 1950 шарахь ЕБ кхоьллинчара де даздар кховдадарна. Европан де ду европахошна юкъахь уьйранаш чӀагӀъярхьама кхоьллина дийнна европан символан могӀанера цхьаъ.\nБрюсселехь Европан де даздар\nЕвропан кхеташо кхоьллина 1949 шеран 5 майхь, цундела и де хаьржина Ӏидан, 1964 шарахь Ӏида хилла чшагӀдина иза. 1985 шарахь Европан юкъаралло (тӀехьа Европан союз хилла йолу), тӀеэцна Европан Кхеташонан Европан символаш, масала Европан байракхь. ТӀаккха а, хьалхарчаша барт бира шайн Европан де дан 1950 шарахь 9 майхь Шуманан деклараци йина шо кхачарна. Декларацис кховдадо Францин а, Германин а болатлалоран а, кӀоран а промышленносташ цхьаьнатохар, цуо Европан кӀоран а, болатан а цхьанатохар (дуьххьарлера Европан юкъаралла) кхолларе далийра, иза хуьлу кхолларан момент. Иштта, 1985 шарахь Миланехь Европан кхеташоно чӀагӀдира 9 май ЕС байракхан де.\nЕвропан конституцис юридически чӀагӀъян езара ерриг европан символаш, амма иза тӀе ца эцарна, лелаяр хӀинца де-факто лелош ду. Конституцин альтернативехь, Лиссабонан барт тӀехь бу символика къобалъеш болчу ялхийтта декъашхочун кхайкхам. Европан парламенто официалан къобалдина 9 май Ӏида хилар 2008 шеран октябрехь.\nДаздар[нисъе бӀаьра | нисъе]\nЕвропан денна кечйина Португалера ишкол\n9 май даздо тайп-тайпаначу кепара дукхах йолчу пачхьалкхашкахь — Европан союзан декъашхошкахь а, луларчу Туркойчоь, Украина, Молдави пачхьалкхашкахь а, ца даздо Йоккхачу Британехь евроскептицизм бахьнехь. Цул сов, Украинехь официалан тӀегӀанехь даздо Европан де 2003 шарахь дуьйна майн кхоалгӀачу шота дийнахь.\nӀидан политикан амал хиларна, оцу дийнахь дӀакхоьхьу дешаран белхаш Европан бартах лаьцна я Европан интеграцин гӀо лоций арабовлу. Байракхо ловзайо ладаме роль юкъарчу даздаршкахь кхин цхьа символ санна. 9 май гӀоле хетташехь, цхьаболу европахоша хьалха санна даздо и Ӏида 5 майхь, адаман бакъонаш, парламентан демократеш, законан локхалла лардарехь Европан кхеташонан роль билгалйоккхуш. Цунах къаьсташ, Шуманан деклараци бу французийн а, немцойн а кӀора а, болат а цхьанатохаран кховдам бен бац. Цул сов, 9 май цхьаьна нисло Советийн Союзан хиллачу мехкашкара ШолгӀачу дуьненан тӀеман Толаман денца (Малхбуза Европехь даздо 8 майх).\nВовшахтоьхна Къаьмнийн Кхолламан де\n↑ Есть ли у ЕС государственные праздник? Архивацийина 4 майхь 2009 шеран., Декларация Европейской Комиссии к Украине (ТӀе цакхочу хьажорг)\n↑ Кубосова, Люсия Не продлён мандат Баррозу, предупрждение членов Европейского Парламента. Обозреватель ЕС (9 октября 2008). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 5 апрелехь. Теллина 2008 шеран 9 октябрехь.\n↑ Ламминг, Р. (9 мая 2008) День Европы, но не в Великобритании, Федеральный союз Архивацийина 4 майхь 2009 шеран.\nЕвропан бартан символаш\nЕвропан байракх • Евро (хьаьрк) • Европан хӀост • Европан де • Европан бартан девиз\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Европан_де&oldid=2601449»\n9 майра Ӏиданаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 31 март, 08:00.


Колонешкахь а, СИЗО-хь а эпидеми яржарх карта хIоттийна бакъонашларъярхоша\nСтигалкъекъа-бутт 25, 2020\nОьрсийчоьнан набахтешкахь а, талламан изоляторшкахь а респираторан цамгарш яржарх карти тIехь билгалдоккхуш, бакъонашларъярхойн тобано а, адвокаташа а "Серая зона" аьлла проект йолийна. "Коммерсанте" дийцина цунах лаьцна "Общественный вердикт" фондан директоро Таубина Натальяс.\nТаIзарш кхочушдаран федералан урхаллан (ФСИН) цомгашчерах лаьцна официалан статистика зорбане яьккхина ца Iаш, проекто информаци ло тутмакхаша а, церан гергарчу наха а бечу хаамашна тIехь а. Иштта проектан авторша зуьйш ю хаамийн гIирсаша Iорайоккху информаци а.\nХIора тIечIагIдан таро йоцчу меттигах бакъонашларъярхоша кехаташ дохьуьйту прокуратуре а, ФСИН-е а, набахтешкахь талламаш а бай, лецначарна а, колонийн белхахошна а кхерамзалла латтае аьлла.\n"Информацин блокада а, юкъараллех ФСИН-ан урхаллаш, къаьсттина эпидеми йоьдучу заманчохь дIакъовлар а" дан мегаш доцург ду, аьлла бакъонашларъярхоша.\n"Серая зона" проект юкъаяьккхинчарна хетарехь, тутмакхашна церан гергарнаш тIе ца битаро "социалехь хьал дуьйлина", хIунда аьлча, церан гергарчара сагатдо, шайн нахах цхьана а кепара информаци хаа аьтто ца хиларна.\nКарарчу беттан 14-чохь тIаьххьара ФСИН-о хааме даьккхира, СИЗО-хь а, колонешкахь а лецначарна коронавирусан ун даларх. Урхаллан зерашца, эпидеми яьржичхьана 617 белхахо а, 145 шеконашца лецна а, тоьхна хенаш йоху нах а цомгуш хилла. Пенитенциаран системера 208 стагана а, 29 тутмакхана а дарба хилла. Беллачех хаийтина дац.


Iарбийн мотт а Iамийна, Цхьаьнатоьхначу Iарбийн Эмираташка яхана, цигахь ахча а даьккхина, Оьрсийчу юхаян - иштта лааамаш бара Санкт-Петербургерчу студентан Шмидтке Екатеринин. 2009-чу шарахь Димаьшкъарчу Iарбийн меттан Институте деша тасаелира иза. Амма бакъду, маьршачу масех шерачохь мотт шар ца белира цуьнан. Iарбойн мотт бийца декхаре йира иза гIаттамхойн тIамо а, Шемарчу набахтено.\n2009-чу шарахь Димаьшкъарчу Iарбойн меттан институте деша хIоьттира со. Иштта атта а ца хиллера мотт Iамо. Цкъа делахь, 18 пачхьалкхашкара студенташ бара группехь, доккхачу декъанна, ингалсан мотт буьйцура оха вовшашца. ШолгIа аьлча, шемахойн диалект Iаламат чIогIа къаьсташ ю литературехь йолчух. Иштта ехха йиссира со Шемахь. Юьхьанца Димаьшкъарчу хьоладайн кIошташкахь ехаш яра со, цул тIаьхьа жимма къенчу меттиге дIаяхара. Суна хетарехь, кхечу пачхьалкхера со цхьаъ бен яцара цигахь, ткъа ингалсан маттахь вистхуьлуш стаг а вацара. Дукха ца Iийра со цигахь - гIали чохь демонстрацеш йолийра.\nДемонстрацеш, маршо, "демократин доза" а\nДуьххьара Димаьшкъахь арабевлла нах цхьа чIогIа самукъане гора. Британера Кристина цIе йолуш цхьа доттагI яра сан, ас боху цуьнга цкъа: "Хьажахьа, президентехьа, Асад Башарехьа бу-кх уьш".\nЦо жоп делира: "ХIаъ, амма суна хетарехь, царна бен-башха а дац, хьаьнгахьа шаьш ду, церан смаукъадолу меттиг бу хIара".\nАсад Башарехьа арабевлла шемахой. Шема, Димаьшкъа,2011 шо\nБоккъал а, тIаьхьо президентана дуьхьал арабуьйлура нах. Тхуна а лаьара цаьрца дакъалаца. Амма, тхо кхечу пачхьалкхера даьхкина хидаре терра, кхоьрура.\n"Мухабарат" олу цхьа дош ду. Шеман къайлаха сервисаш ю уьш, ма-дарра аьлча, мотт беттачийн, бахархошна тIехь контрол латто урхалла ю иза.\nШема а веана, цигахь кхаа батте ваьллачу хIора а студентан цхьа доттагI волу. Массарна а ца хаьа, иза мухабаратера вуйла. Арахьара чубаьхкинчу наха лелочунна а, церан дахарна а тIехь терго латтайо цара. Нагахь санна, шайна цхьаъ тусалахь, хаамбо.\n1996-чу шарахь тIемало хилла цхьа стаг вевзинера суна. Цунна гIан гинера, Шеман президент хиллачу Асад Хафезна ша герз тухуш. Шеца балхахь болучаьрга дийцина хиллера цо и гIан. Iуьйранна хIума кхоллучу хенахь дийцинера цо гIан, делкъал тIаьхьа набахтехь хиллера иза: "Оха меттавалор ву хьо, хьан гIенаш а патриотикан хила деза" баьхнера цуьнга. Пхеа шарахь эхашарахь набахтехь валлийнера иза. 2011-гIа шо карадеача, нах гIаттаме ийзон волавеллера иза.\nРежимна дуьхьалбевлларш. Шема, Идлиб, 2012 шо\nАс къамелаш динчу шемахоша олура, революци оьшу шайна, амма иза цхьа маса хир ю. Царна моьттура, шайн "Iарбийн бIаьстенна" Европа тIетовр ю.\nКхаа баттахь сатоьхча - Шемахь демократи хир ю. Ас хоьттура: хIун ю демократи?\nСуна жоп лора: "Демократи-маршо ю". Дика ду, ткъа хIун ю маршо? "Маршо - демократи ю".\nЕкатеринас дагалецарца, конфликт йолаеллачул тIаьхьа Шемара бахархой маьрша дIасалелара пачхьалкхехула.\n"Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхоша дIалаьцначу, йа Маьршачу шемахойн эскаран территори тIе йоьдучу автобуса хаа йиш яра Димаьшкъахь.\nКоьртаниг дара - блокпосташкахь бечу талламах чекхвалар. Шайгахь герз доцург массо а волура цигахула дехьа.\nIарбойн маттахь бекхам "интикама" бохург санна хеза\nАлеппона гергарчу меттиге даьхкира тхо 2012-чу шарахь, тхайн доттагIашца цхьанакхета. Блокпосташ дукха хиларна тхо ца ларийра серло йоллушехь тхаьш доьлхучу эвла дIакхача, цундела Алепперчу хьешан хIусамехь буьйса йоккхуш совца барт хилира тхан.\nМухабаратера стаг вара хIора Шемарчу отелехь. Хьешан хIусамехь Iар а долуш, хIора цигахь соцучух хаам беш хиллера цо.\nТхо цигахь севча, тхоьгара паспорташ дийхира цо, шолгIачу дийнахь информаци дIакхачийра. Шу муьлхачу динах ду аьлла, хаьттира тхоьга цигахь. Сан доттагI Кристина Евангелин керстанах ю, цо ма-дарра дIа а элира. ТIаккха цхьахвериг хеттарш дан вуьйлира, и бохург хIун ду, Делах теший бохуш. Евангелие схьаэца элира цуьнга Кристинас.\nШемахь керстанаш а бу, православин а, католикан а килсаш а цхьана ю, амма Евангелие даржор - зулам лору. Оцу бехкана набахте а вохуьйту, зина динарш а, сагIа дехнарш а санна. ХIетахь тхуна ца хаьара цунах лаьцна.\nТхоьга хеттарш деш хиллачу Шемарчу къоман кхерамзаллан урхаллерчу цхьаммо, соьца буьйса яккха лаьа шена элира. Ас дуьхьало йира, тIаккха со аьшнашъеш, боьха мотт лебора соьга, эххар а элира: "Ас бекхам бийр бу хьуна".\nШолгIачу дийнахь полисхойн декъе дIадигира цо тхо.\nСаццанза йоьлхура со. Камера чохь долу хьелаш ледара хетара. Дийнахь цкъа бен юург ца лора, амма йовханиг хуьлура. Цкъацкъа олура: "ДогIа ду догIуш, мила гIура ву шуна оцу йочанех кхалла хIума эца?"\nПолисхой буьйлура тхох, етта а еттара тхуна. Итт дийнахь чохь латтийра тхо. Цул тIаьхьа боккъал а йолчу набахте кхачийра тхо. Цигахь билггал ирча хьал дара.\nШема. Алеппора набахте\nСайна гинчух метта ца йогIура со. Лаьттахь массанхьа а Iохкуш адамаш дара. Меттиг ца тоьара, адамийн боьха догIмаш дар-кх вовшахъийна. Хьацарш а, цIийш а дIаийна массеран а цхьатеррачу басехь духарш дара - таьIна мокхачу басахь. Цхьаболучарна йиттинера, чевнех ноткъанаш йинера. Боьхачу хьожехь корта а хьийзара.\n20-х стаг чохь волчу камера чохь дIатардира тхо, доккхачу декъанна, зуламаш дина а, нахаца лелла а зударий бара уьш.\nХи а, кораш а, йа садоIийла а яцара камера чохь. Дийнахь шозза туалете дохуьйтура тхо. Пенаш тIехула хи хуьлура охьаоьхуш, тховх а ладарш Iенара. Массанхьа а мезий дара, кIамдарш девлира.\nЦхьаммо неI схьаеллахьара аьлла, дехар дича, набахтен белхахоша олура: "СадаIа лаьара хьуна? Схьайоьл кхуза"- месаш тIера а лоций, текхабора зударий, цIийш туьсуьйтуш, еттара, тIаккха юха а набахте чу кхуссура.\nЦигахь дийнахь цкъа бен ца лора яахIума. Кхехкина шийла ши картолг а, кхо хьокхам а. Наггахь Iайгахь хумус лора, мустбеллачу тIоца йа зайт-стоьман даьттанца.\nХоллехь хеттарш дора тхоьга. Лаьтте боьха хуьлура, цIийх а юзий. Юург дIасалуьстучу тутмакхо а цигахь бора шен болх. ТIехбовлучу набахтен белхахоша еттара цунна, карара юург охьа а эгош.\nТхоьца чохь долу зудабераш сих-сиха цомгаш хуьлура, юучух цатам хуьлий хьийзара, ткъа молханех цхьа анальгин бен луш а дацара.\nТIулгийн лаьттахь дара тхан дуьйшар а. Дуьххьара тIетосу юргIанаш дара тхан, амма уьш сиха тIададора, цул тIаьхьа цхьа хаза тайп-тайпанчу беснашкахь матар тосура царна. ХIаваъ довха дара, амма пенаш шийла.\nСуна хетарехь, Кристина (доттагI)цундела цомгаш хилла хир яра. Жаннашкахь лазарш дуьйладелира цуьнан. Даим а мохь оьхура цуьнгара, юучух а, молучух а хаьддера. Юха сенъяла йолаелира иза, тиларчу а яхара. Камеран неI еттара ас: "ГIо дейша, сан доттагI ю леш" бохуш. Жоп делира: "Иза елча, хаийта".\nИштта олура цара. Тхуна хезара кхечу камерашчуьра оьху маьхьарий "Тхоьца велларг ву" бохуш. Багахь цхьаъ Iуьйшушшехь, хадархочо олура: "ХIума кхаьллина ваьлча, араоьцур ву".\nАдаман дахар цигахь цхьана а хIуман меха дац. Массарна а тIехь бохург санна, ницкъбира оцу набахтехь. Масех сахьтехь Iазап латтадора. Тхо ца хьийзадора, хила тарлора иза, тхо кхечу пачхьалкхашкара даьхкина хиларна.\nПолитикан зуламхой ду шу олура тхоьга. Кхин а мел чохь дуьтур ду хаьттича, жоп луш стаг а вацара.\nПолицин декъехь со ларийра сайн доттагIчуьнга дIахаийта, тхо совцадарх. Цуьнах а аьтто белира тхуна. 20 де даьлча Оьрсийчоьнан векалтана карийра тхо. Тхуна тIейогIучу заманчохь депортаци а еш, Димаьшкъарчу кхечу набахте дехьадохуш, кехаташ кечдан буьйлабелира.\nЦхьана сахьтехь кхачийра тхо Димаьшкъарчу Кафер Сусси набахте. Эххар а посол а веара тхуна тIе. Евангелие дин даржорна тхо политикан зуламхой лору цара аьлла, кхетийра тхо. Цул тIаьхьа цхьа кIира даьлча Оьрсийчу дIахьовсийра тхо.\nПетербургехь Шмидтке Екатеринас дешна суьрташ даха Iамош. Масийттазза Шема юхаяхара иза, оцу пачхьалкхерчу дахарх суьрташ даха. 2017-чу шарахь Германи а, Туркойчу а яхара иза, Шемара бахкинчу мухIажиршца къамелаш дан. "ПаргIато йоьху доIанаш" цIе тиллина документалан фотопроект кечйира цигахь Екатеринас. Шемарчу набахтехь хиллачийн суьрташца, цара лайначух дуьйцуш.


Ийс шу даьннача Ялхарой Мухьмада, ший ханаравола кIаьнк кIалхара воаккхаш, доккха денал гойтар\nЗIамигача турпалхочун дагалаьтта доккха гIулакх\nГIалгIай мархий бетта 23 ди 2022 шу\nМосковски областерча лицее дешаш вола Ялхарой Мухьмад, ший ханара кIаьнка гIо дарах, газеташка, телевизионни хоамашка гIолла турпал волаш, массанена дIавайзар. Мухьмада даь из доккха денал эшаш дола гIулакх, цхьаккха сага ца ховш диса а мегар, цо кIалхара ваьккхача кIаьнка нанас, Мухьмад ухача берий спортивни «Орленок» яхача лагере хьаена, деррига хьадийцадецаре. Цо гIо даьча кIаьнка нана, доккха баркал ала ера Мухьмада, хIаьта яьннача ханага хьежжа а воацаш деналах дизза дог долча кIаьнка-м из ший даьга а наьнага а аьннадацар.\n«Видновские вести» яхача газета тIа, иштта дIадоладу журналиста ший къамаьл. — «Муттхьал бетта шоллагIа ди дар лаьттар. Ишколера хIамаш чуйоахка ший тIормиг цIагIа Iо а оттабаь, Тимоховски пруд болча ваха сихвелар Мухьмад. Цига гулденна, цун довзаш бераш а дар. БIарга цIазам тохача юкъа хьахилар из хатар. Ма даггара, чуийна бераш ловзаш доахкача юкъа, царна юкъера цхьа кIаьнк, цIаьхха, пруда берда тIара лайжа шийлача хи чу вежар. Сов сиха хьахиннача цу хатаро унзара даьха бераш, фу дича бакъахьа да ца ховш латташ, Мухьмад, ше ма водда, кIаьнка гIо де оарцагIа вахар. ДIахо дувц зIамигача турпалхочо — «Хи чу вежача кIаьнка IокIала ца ваха гIерташ, ма даггара, цу лакхе яда дахчаш хьалувцар.\nШе аравоалалургволаш вацар из! Сов кхеравенна, ма даггара, гIо дехаш цIогIа деттар цо. Со, цун гаьна а воацаш, лагIашта юхе латтар. Кхерам яха дош, са керта чу дацар цу хана. Из кIалхара ваккхар мара, кхы уйла яцар са. Се Iочувожаргмавий аьнна, вIалла, юхаозавала йиш йолаш дацар этта хьал. Кулг Iочукховдадаь хьаараозавир аз из. Дего, ма даггара, яхар цаI дар — «Хин IокIала вахийта йиш яц хьа из!»\nТахан цу зIамигача кIаьнка, ший дегIацара гойта доккха гIулакх, вайна доккхийчарна а массал да. Ший вахара уйла ца еш, сага оарцагIваха денал эш. ЦIаьхха, иштта хатар иккхача хье ца луш гIо де хьовзар, ше мо вола саг кIалхарваккха оттар, хами махи баь варгвоаца дика я. Иштта лаьрхIар из гIулакх- Ленински округа администрацен кулгалхочун гIонча йолча Квасникова Татьянас, Московски областерча МЧС болхло волча Джкин Сергея, пхье спортивни кхуврча кулгалдеча Авдеев Григоре. Ялхарой Мухьмада спортивни кийчо еча, «Орленок» яхача, клубе баьхка хилар уж берригаш. Грамоташи, баркал оалаш дола каьхаташи денна, доккхача дешаца цо гойта майрал, денал дийцар цар. «Видное-ТВ» яхача телеканала журналисташа бахархошка дийцар, Мухьмада карагIдаьнна гIулакх. Иштта, из доккха гIулакх шоай дешархошта дийцар «Видновские вести» яхача газета корреспонденташа а.\nЦхьана вIашагIкхийтта, уж, баьхка хилар Мухьмад волча кхуврче. Шоашкара грамота енна, мерзача даарашца, хозача къамаьлашца, баркалца вай зIамигача турпалхочун дог хьаьста бахар уж. Шийна кховдадаь мерза даараш, деррига бераш хьагулдаь, дийкъар Мухьмада.\nИшттача хьехамца кхеву кIаьнк, тахан, вахара наькъа тIа воаккхаш. Мухьмад ухача клуба кулгалдеча Гаджимурадов Гаджимурада дийцар: «Бераш, духхьала, низа чIоагIа хилара тIехьа кхедаь Iац со! ЛоархIаме да, цар дега хьал дикача, беркатеча хIаман тIехьа уж кхебар, массе хана из чулоацаш бола хьехам царна лоаттабар. Дика дари, во дари къоастаде Iомабу оаха уж зIамига болча хана денз. ХIанз цар дегашка чIоагIдаьр, массе хана цар дегIаца дахаргда. Цунга хьежжа, цхьа хала, гIо эшаш моттиг цIаьхха нийсъелча шоай оарцагIабаха безалга хов царна». Ше язъяьча статья тIа Филатова Викторияс юкъедоаладу цIихезача тренера Ионов Федора дешаш. Тахан «Орленок» яхача клубе ухача берашца, болх дIахьош ва из. — «Мухьмад ший тайпара кIаьнк волаш хьавоагIа юххьанца денз. Эггара хьалхарчарца дIаелар цо «желтый пояс» оалача оагIонцара экзамен.\nЯхьашка доккха денал хьокхаш чакхвувлаш хиннав из массе хана, дуккхаза котало кхихьарех а ва тхона. ШоллагIа моттиг ше яьккхача, ца говш цун тIехьа, хьалхара меттиг йоаккхаш хьавенав. Шийна хьалхашка ше Iооттадаь декхар кхоачашде хьожаш ва из, яьннача ханага хьежжа доацаш! Тренировкаш тIехьа ший группе санна, боккхагIчар гIуппе а дIакхухь цо. Дог дика кIаьнк ва Мухьмад! Гуш да, хоза хьехам луш, дикадар хьалхадоахаш кхеваьлга. Кхы дикагIа хила йиш йоацаш дика воI ва ше, варий, тха бочагIа вола спортсмен а ва!»\nЗIамигача турпалхочун дег чу тахан кхедеш цхьа доккха дика да. Кхийна ваьлча цIера кхерамзленца ювзаенна професси харжа лаьрхIа ва из. ЧIоагIа лов Мухьмада, цIи йоеш болча, болхлошта юкъе хила. Тахан вайна ха йиш яц, воккха хилча цун уйлаш хувцалургйий. Кхыбола вахара никъ харжа мег цо... Бакъда, цаI-м белгал да тахан! Сага гIо эшача метте, оарц дехаш нийслой уйла ца еш, хье ца луш новкъостал де оттаргварех ва Ялхарой Мухьмад! Сага оагIув хьаллацара тIехьа, цох дика зIамига саг хургволга вайна массанена гуш да, хIанзехьа. Из кхеваьраш тахан цох доаккхал де йиш йолаш ба - боккъонца вола эздий, сийдола, деналца вола къонах ва, кхоана цар вахар сийрдадаьккха хьалъоттаргвар!


Iамеркан Штатийн халкъан кхерамзаллин кхеташонехь Европера, Оьрсийчуьйра хьал зуьйш йолу президентан леррина гIоьнча Хилл Фиона дIаер ю даржера Гезгамашин-баттахь, яздо Iамеркарчу прессо.\n2017-чу шарахь хIоттийра Хилл дарже. Кремлца лела юкъаметтигаш шагъярехьа хиларца евзара иза.\nБританехь йина Хилл Фиона. Дешна, белхашкахь хилла Iамеркахь. 1987-88-чу шерашкахь Москох Торез Морисан арахьарчу меттанийн институтехь хаарш шардира цо. Iилманийн доктор хилла цунах Гарвардехь 1998-чу шарахь, Оьрсийчуьрчу юкъараллин-политикан кхетаман орамех лаьцна диссертаци язъярца.\nОьрсийчоьнан президентах лаьцна, цунна критика еш книга арахецна йолу Хилл Фиона муха ларор ю Трампан администрацехь болхбан, муха цхьаьнабогIийла ду цуьнан а, президентан а кхетамаш, хоьттура политикаша вовшашка.\nЦхьаболчу хаамийн гIирсашна хетарехь, эшам хир бу Трампан гонна Оьрсийчоь тIех дика йовзарца гоьяьлла а, Вашингтонерчу политикаша лоруш а йолу говзанча даржера дIаяхча.\nХилл Фионех дуьсу дарж Iамеркахь герз даржорна тIехьожучу урхалхочуьнга Моррисон Тиме лур ду аьлла хета эксперташна. Ткъа ишта нислахь, хаа ду алссам адам хIалладен герзаш кхоллар Оьрсийчоьнца дицаредар эвсардакха дагахь юйла Трампан администраци, боху тергамчаша. Цул совнах, Моррисон вевза зарратан герзаш шогга тергоне оьцийла лууш хиларца.


ХӀокху версица йолу хийцам бина кепаш я файлаш хьажаза ю. ЧӀагӀъелла верси хьаьжна яра 2018, 12 январь.\nРоссийн Федераци Закон араделла «Политически таӀазараш бохамбинарш юхаметтахӀотторах лаьцна» («О реабилитации жертв политических репрессий») (1991 шеран 18 октябрь)\nПасхаев, Бувайсар Алуевич (1991 шеран 29 январь) — нохчийн кикбоксёр, шозза Российн чемпион, Российн Кубок яккхинарг, Европан чемпион, дуьненан Кубкан совгӀатхо, профессионалашна юкъахь дуьненан чемпион;\nТухугов, Зубайра (1991 шеран 15 январь) — ийина кепар латархо, Fight Night версин Европан чемпион;\nЧужигаев, ИбрахӀим Суманович (1991 шеран 16 июль) — нохчийн самбист а, ийина кепар латархо а, Российн а, Европан а панкратионан чемпион, Российн кунг-фун чемпионатан дато совгӀатхо, дукха халкъашна юккъера къийсамийн толамхо;\nЭдилов, Абдулкерим Халидович (1991 шеран 25 ноябрь) — ийина латаран Российн а, дуьненан а чемпион, тӀеман самбон Москван чемпион.\nБислиев, Абдул-Хамид Махмудович (1944 шеран 1 июнь — 1991 шеран 11 ноябрь) — физикан-математикан Ӏилманийн доктор, профессор, Нохчийн пачхьалкхан университетан проректор, СССР мисарболатан хиламийн коьрта говзанчах цхьаъ.\nХьост — «https://ce.bywiki.com/w/index.php?title=1991_шо&oldid=2526504»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 12 январь, 19:36.


Нохчийчоь-- Тевзана, 2016\nНана го сайн, сийна уьйтIе, кIайн кир тоьхна жима цIа.Iаьнан ехачу буьйсанца, тийналлин гIара а хезаш, суо цхьаъ цхьалха, ойланашца сайн, дIатаьIина Iуьллучу суна, геннара хьиегIа гIайгIа санна я гергарчу аьзнашца сайн бералла дуьхьал хIуьтту дагалецамийн некъашца.\nЮха суо а го, жима бер долуш, паднара тIехь вежаршца ловзуш.\nСан суьрташ серладуьйлу юха, юьхь-бос гуш, аматаш; хIетахьлера хIоттам а сайн, беран кхетам, Ненан аз.\nЦо еш хилла галнаш а го, нуьйда таIорца бертиг а къовлуш, текха тIехь сецна кIайн Iаь, сан цергех дийлина хи а.\nЮха Ненан елар хеза, кIайн цергаш, кIеда ши куьг, тхох хIора а хьостуш цо, доIанашца дIавижор а.\nТIаккха гIенаш бераллин (куьзган чохь гуш санна) дуьхьал оьху иштта суна, сайн хиллачу ловзоргашца.\nМа дарра го Iуьйранна суо (ах гIенах а, самах а волуш), галл-гал а лелхаш, паднара тIера теса тIе кхача схьавогIуш а. ТIаккха Нанас саца а вой, охьа лах а луш, мара вохкар, юха суо Ненан белаш тIе корта товжош вижа гIертар а.\nСан Хьаби, маца, мичахь, хIун некъашца хьодур-кх со лаха цкъа: есаллин бухбацаре я стиглан Iаьршашка!\nДала херрехь, декъалчаьрца хуьлда-кх вайн вовшийн гар: «Нана яла хьан, сан кIант!» - аьлла, со хьаста хьо тIе а хьодуш.


Адвокат Мусаев Iалавди.\nСтавропол кIоштан муфтин гIовс волчу Байчоров Курман-Iелина тIехь кхел ю дIайоьдуш Кисловодскерчу суьдехь. Цунна бехке дуьллуш ду наркотикаш лелор. Байчоровн адвокатана Мусаев Iалавдина хетарехь цуьнца Iедалша лелочу харцоно гойту ерриг а Оьрсийчохь лаьтташ долу сурт.\nСтохка гурахь Кисловодск гIалана йистехь лаьцнера Байчоров Курман-Iела. Машенца вогIучу цунна дуьхьал лилхинчу герзхоша, ара а такхийна, дегIаца таллам бинера. Цуьнгахь наркотикаш хилла аьлла бехке вина иза хIинца. Иза харц бехк бу аьлла хета и стаг вевзаш волчу нахана.\nБайчоровн гIуллакх талламхошна а, прокурорашна а мел лиънехь а, тийна дIагIур доцийла гучуделира цхьа моггIа адвокаташ цунна гIо дан баьхкича. Оцу тобанна коьртехь ву воьвзуш волу юрист Мусаев Iалавди. Оршотан дийнахь йолийна кхел. Маршо радиога телефонехула дийцира цуо оцу гIуллакхах лаьцна.\nМусаев Iалавди: «ГIурбан кхолагIчу дийнахь, жижиг дIасадекъа араваьллачу хенахь кисана наркотикаш а кхиссина, чувоьллина ву и стаг. Цунна гIо дан арадевллаа ду тхо. Оьрсийчохь нийсонан кхелан система ян а юй теша бохуш лелаш ду тхо. Шайна луучу агIора цара чекхдоккхуш ду иза».\nБайчоровца Iедалан цIарах лелачу наха лелон харцо шена юьйцуш хезна а яц боху адвокато Мусаев Iалавдис.\nМусаев Iалавди: «Кхунна дуьхьал долийна гIуллакх кху дуьненна тIехь низам доцучу меттехь санна дIадоьдуш ду. Чоьхьарчу гIуллакхийн министралла а, федералан кхерамазаллийн сервис а, меттигера Iедалш а ду цунна бехке».\nИштта, харцонан бух тIехь адаманна дуьхьал гIуллакх долийча иза тIейогIучу заманахь бIостанехьа доьрзур ду шайна Iедалшна. МогIарерчу нехан оьгIазло кхоллало бохуш дуьйцу адвокато Мусаев Iалавдис.\nМусаев Iалавди: «Кхузарчу Iедалийн Iовдалалла ю. Я оцу федералан центрна хIуьттаре ю кхара лелош ерг. Иштта лелош дерг бахьана долуш лаьмнашка оьхуш бу нах. Тахана Байчорован кIант ву, Ариф цIе а йолуш. 11 класс чекхаяьккхина цуо. Хьекъал долуш кIант ву иза. Ткъа, тахана цунна хIара Iедал муха дезара ду?»\nМусаев Iалавдийн кIант Мурад ву Оьрсийчохь а, дозаналла арахьа а, гIарваьлла адвокат. Политковская Анна ерах а, Буданов Юрий верах а долу ши гIуллакх дара цуо тIаьххьара дIадаьхьначарах. Иштта уггаре а хала гIуллакхаш аш тIелоцуш хилча, шуна хуьлуш буй Iаткъам, аьлла деллачу хаттарна иштта жоп делира Мусаев Iалавдис.\nМусаев Iалавди: «Дала схьаделла са, цуо дIа а оьцур ду. Вайна тIехь, ларвалар а, бахьанаш лелор а ду. Вай цIера схьаоьхуш ву Абубакаров Адам цIе йолу адвокат. Цуьнга хаам баийтина телефон тIе оцу юкъара тхо дIа ца довлахь, дукха жигара лелахь, цу стеган меттан набахте чугIура ду шу аьлла. ХIорш боьха хIуманаш ю, кхерам цаьргара буйла хаьа. Амма, озаделла, совцур дац тхо».\nБайчоров санна наркотикаш лелийна аьлла, 4 шо хан а тоьхна, чувоьллина ву нохчийн юккъараллан жигархо Кутаев Руслан. Тахана-кхана цуьнан кхелан аппеляци хир ю республикан Лаккхарчу кхелехь луьстуш. Церан гIуллакхаш цхьаьна авторо хIоттийначу сценарийца хуьлуш ду аьлла хетало.\nОьрсийчура кхелан система йоьхна аьлла хета адвокатана Мусаев Iалавддина


"Рейтер": Либин мехкадаьттан NOC компанино шена зуламе лору Оьрсийчуьра «Вагнер»\nМехкадаьтта доккху Либера объекташ Оьрсийчуьрчу «Вагнер» компанино, тIе блок-посташ а хIиттош, тIеман хьашташка ерзорна ша резайоцийла хаийтина Либин пачхьалкхан мехкдаьттан NOC компанино пIераскана дийнахь, яздо Маршон Радион Оьрсийн сервисо.\n"Рейтер" агенталло бечу хаамца, NOC компанино бехкеечу арахьара Либе яьхкинчу тIеман тобанашлахь цхьа «Вагнер» хилла ца Iа, бу Шемара а, кхечу пачхьалкхашкара а баьхкина тIемалой. Либино мехкадаьтта доккху меттигаш кхайкхаза махка биссинчу арахьарчу ницкъаша тIеман хьашташка ерзийна, масала, Эс-Сидр портехь, боху агенталло.\nЛибин къоман мехкадаьттан NOC компанино шен белхан объекташ тергалъян векалш бахкийтар дехна Дуненаюкъарчу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн организацига.\nВашингтоно дуккхаза а дIахьедарш дина Оьрсийчоь Либин чоьхьарчу гIуллакхашна юкъагIертар емалдеш. Ткъа Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло хIоразза а луш долу жоп цхьаъ хуьлу: йоцучу факташна тIехь кхоьллина Либин бахьанехь буьллу бехк, билгалдоккху "Коммерсантъ" газето.\nЛибехь чоьхьара ши ницкъ бу Iедал къуьйсуш. Цхьаъ – Саррадж Фаезан Триполера «Къоман бертан Iедал», шолгIаниг – Тобрук гIаларчу парламентехьа волчу инарлин Хафтар Халифан «Либин къоман эскар».


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Цхьа ши-кхо жайнин цIе алахьара ахь гIиллакхаш дуьйцуш долу.\nАссаламу Iалайкум! ХIокху сайт тIехь дерг долуш дара соьгахь, далахь кхиъ цхьа ши-кхо жайнин цIе алахьара ахь гIиллакхаш дуьйцуш долу, нахана юкъахь, йа къаьстан мутаIеламехь хила дезаш долу гIиллакхаш дуьйцуш. Аллах диканца бкхам бойла.\nХIокху сайта тIехь дерг бохург схьахетарехь «Бусалба динан гIиллакхех» бохург хир ду хьан, Шейх Iабдул-Фаттахь Абу-ГIуддас (Дала къинхетам бойла цунах) яздина долу.\nИза доцург а, хIокху сайта кхин цхьа жайна ду, шена юкъахь гIиллакхаш дуьйцуш долуш, къаьсттина мутаIеламана а, вуьшта муьлхха адамана а оьшуш долу. И жайна «Нисваларан юьхь» цIе йолу жайна ду, Имам ГIазалийс (Дала къинхетам бойла цунах) яздина долу. Iаьрбийн маттахь цуьнан цIе «Бида́йатул-хIидайахI» ю. И жайна вуно чIогIа пайдане жайна ду хьуна, суна сан дахарехь дукха пайда хилла жайна а ду хьуна. Цу юкъара фикъхIаца доьзна долу цхьадолу хIума жимма къовсаме долу хIума ду, ткъа ишттарниг цу юкъахь кIеззиг ду, важадерг дерриге вуно пайдане хIума ду, дикка ойла а еш Iамо а, деша а мегар долуш.\nКъаьсттина мутаIеламехь а, Iеламстагехь а хила дезаш долу а, хилча дика долу а гIиллакхаш дуьйцуш уггар дикчу жайнех лоруш ду Имам Ибн Джама́IахI цIе йолчу Iеламстага (Дала къинхетам бойла цунах) яздина долу жайна, «Тазкиратус-са́миIи вал-мутакаллим фи́ адабил-Iалими вал-мутаIаллим» цIе йолуш.\nИмам ал-Ма́вардийс (Дала къинхетам бойла цунах) яздина а ду цхьа дика жайна, гIиллакхех лаьцна, «Адаб ад-дунйа́ вад-ди́н» цIе йолуш.\nХIокху заманахьлера Iеламстага Шейх Мухьаммад ал-ГIазалийс (Дала къинхетам бойла цунах) яздина а цхьа жайна, «Хулукъул-муслим» (Бусалба адаман гIиллакх) цIе йолуш. Иза а дика жайна хила тарло. Хетарехь, оьрсийн матте даьккхина а ду иза.\nУьш доцурш кхин а дуккха жайнаш ду Iеламнаха цу гIуллакхах лаьцна яздина.\nАхь хоьттучунна хьуна пайда бийр болуш ду хьуна Iеламнехан дахарх лаьцна ешар а, Iеламнаха шайна шайн дахарехь зеделлачух лаьцна ешар а. Иштта долчу жайнех ду, масала, Имам Ибнул-Джавзийс (Дала къинхетам бойла цунах) яздина долу ши жайна, «Сифатус-софвахI» а, «Сойдул-хо́тIир» а цIе йолуш долу. Кхин а, Шейх Салманан «ТIуфу́лату къалб» цIе йолуш долу жайна дешарца а хьехар до ас хьуна, Iаьрбийн мотт хьайна дика керабирзинчул тIаьхьа.


Германи -- Веллман Карл-Георг (Karl-Georg Wellmann) (аьрр), хIинца Украинин президент волчу Порошенко Петроца, Берлин, 2014\nОьрсийчоьнан дозанан хьукмато юхаверзийна Меркел Ангелин хьехамча волу немцойн депутат, шайн махка вар деа шарана цунна дехка а доьхкуш.\nОршот дийнахь рогIера хорам баьлла Германин, Оьрсийчоьнан юкъаметтигашкахь, Москохарчу Шереметьево кеманийн портера, чу а воуьйтуш, немцойн уггаре а вевзачех политик, Бундестаган депутат Веллман Карл-Георг юхахьажорца. Меркел Ангелас куьйгалла дечу Кериста-Демократийн партин арахьарчу гIуллакхий коьрта эксперт а, шен, немцойн кацнлеран, хьехамча а волу иза оьрсийн дозанийн хьукматхоша персона нон-грата ву хьо аьлла, чу ца витинера кIирандийнахь.\nЦул тIаьхьа оцу сохьта юхаван шена кема ца нисдаларна а, и шеца баьлла болу Iоттабаккхам хIинций-хIинций дIаберзаре ша сатессина хиларна а, кеманийн портерчу собардаран чоьнехь, гIента тIехь хиина буьйса а яьккхина, кхин гIуллакх ца хилла, оршот дийнахь Берлине юхавирзинера политик.\nШа иза шеца нисделлачух вуно цецваьлла ву. Хазнехсанна лакхарчу тIегIанерчу Оьрсийчоьнан политикаша а, бевзаш болчу юкъараллин жигархоша а кхайкхина вара ша Москоха, Украинин хьокъехь дагадовларш дIадахьа, бохуш дийцира Веллман Карл-Георга ша юхавирзинчул тIаьхьа немцойн Берлинер Курьер газете. „Со кхеташ вац церан и тайпа лелар стенца доьзна ду бохучух, со даима вара Оьрсийчоьнца барт баран агIонча“, - элира цуо.\nЦхьаццадолчу хьостанаша чIагIдарехь, немцойн депутат Москоха кхайкхинчу политикашна юккъехь ву Оьрсийчоьнан Федерацин Кхеташонехь дуьненаюкъарчу гIуллакхийн комитетан куьйгалхо волу Косачев Константин а, президент Путинан регионала интеграцин хеттамийн хьокъехь хьехамча волу Глазьев Сергей а.\nТамашийнарг ду, цу тIегIанерчу наха, Кремле а, Оьрсийчоьнан урхалле а массо а неIарш шайна схьайиллина болчу, Малхбузера лакхарчу даржера гIарваьлла волу политик шаьш хьошалгIа кхайкхича, цунна чуван некъ бехкийтар магор. Я царна хууш ца хиллачух тера ду, шена Веллманна санна, иза Оьрсийчу вар дихкинчу нехан Iаьржачу могIаршлахь вуйла.\nЯ цуьнга кхайкхинчул тIаьхьа чувиллина хила везаш ву иза цу персона нон-грата болчу негIан могIаршна, Кремлан Украинерчу леламашна ира критика еш волу немцойн политик цу кепара сийсазвархьама а, цунна хIуьттаре ярхьама.\nХила там бу иштта, Веллман Карл-Георг Оьсрийчу боьду некъ бихкинчарна юккъехь нисвалар – иза Кремлан векалша цуьнга шега хилла ца Iаш, массо а Малхбузерчу тергамхошка а, политикашка хьажийна цхьа сигнал хила, аьлла хеташ ву Малхбалерчу Европин институтан Iилман белхахо, политолог Чапханов Руслан.\nЧапханов Руслан: „Цу хIуман цхьаъ бахьана а, цхьаъ бен йоцу а агIо а ю аьлла хеташ вац со. Суна хетарехь, цу тIегIанерчу политикаша кхечу пачхьалкхенан векал шаьш дIа а кхайкхина, цул тIаьхьа чу а ца воуьйтуш, цуьнга дозанан хьукматхоша цхьацца маьттаза кхамелаш а деш, иза араваккхар – иза цхьа сигнал ю аьлла хета суна Европерчу аналисташна а, партнершна а.\n„Тхо барт бан лууш ду, амма тхан могIаршлахь кхинарш а бу, барт ца безаш, шога гIулчаш яха кийча берш а“ бохучу кепехь сигнал хета суна иза“.\n2019-гIа шо кхаччалца шена Оьрсийчу вахар-вар дихкина волу Веллман Карл-Георг тIаьхьарчу шарчохь Украинин хьокъехь ша динчу цхьа могIа зевнечу дIахьедаршца гIарвелира немцойн а, дуьненаюкъарчу а хаамийн гIирсашкахь. Иза немцойн-украинхойн парламентхойн тобан куьйгалхо ву. Даханчу шарахь Украинехь харжамаш дIабоьлхучу хенахь Веллман Европехь кхерамазаллин а, цхьаьнаболхбаран а юкъараллин миссица цхьана цу харжамийн тергамхо вара.\nХьастагIа, Украинерчу Оьрсийчоьнехьарасепаратисташа герз тохар сацорах болу барт рогIера бохийча, ткъа иштта Оьрсийчоьнан даккхий герзаш а, эскархой а Донбассехь хиларан рогIера тоьшаллаш гучудевлча, Веллмана ша немцойн dpa агенталлина еллачу интервьюхь Оьрсийчоь „тIамца махбархо“ ю элира, Украинин Малхбузехь тIом а, гамо а сийсош йолу. Цуо иштта шен къамелашкахь кест-кеста билгаладоккхуш дара, Оьрсийчоьнна дуьхьал кхин а шогоха йолу санкцеш яха езаш хилар. Хетарехь, цуьнан и позици йолчух тера ду хIинца Веллманах яхнарг а.\nВевзаш волу немцойн политик, канцлер Меркел Ангелин хьехамча Веллман Карл-Георг, цхьа а бахьана а ца далош, бер санна дозанера юха а верзийна, цIахьажоро вуно йоккха IалагIож яьккхина Германерчу политикийн могIаршлахь. Немцойн арахьарчу гIуллакхийн министраллин политикан декъан куьйгалхо волчу Лукас ХIанс-Дитриха иза шена ма-хиънехь, протестан нота хьажийна Германерчу Оьрсийчоьнан векале Гринин Владимире.\n„Немцойн урхаллина хетачуьнца, Оьрсийчоьно Веллман чу ца витар я кхета йиш йолуш а, я тIеэца йиш йолуш а хIума дац“, - иштта дахкадо цуьнан дешнаш Ройтерс агенталло. Иштта Москохарчу Германин векалто а официалан протест хьажийна Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралле хиллачун хьокъехь.\nЦул совнаха, шинари дийнахь немцойн Бундестаган вице-спикер волчу Зингхаммер Йоханнеса дIахьедар дина, кху деношкахь Оьрсийчу ваха лерина вара ша, цигарчу лакхарчу политикашца а, дипломаташца а цхьаьнакхетарш дан, амма хIинца, Веллманца хIоттийна кеп бахьана долуш, ша цига гIур вац, аьлла. „Бундестаган куьйгалхочун гIовса со хиларх терра, къобал дан йиш яц сан, сайн коллега Москохарчу аэропортера, дуьйцуш бахьана а доцуш, юхаверзор“, - элира цуо.\nАла дашна, бахьанех дерг. Я Кремло а, я Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло а цкъачунна цхьанна а кепар хиллачун бух балийна бац. Цу хьокъехь шега хаттар динчу журналисташка Путин Владимиран пресс-секретар волчу Песков Дмитрийс дипломатийн хьукматехь хатта цунах дерг элира. Веккъа цхьаьна Пачхьалкхан Думин депутат волчу Слуцкий Леонида шен Твиттерехь шинари дийнахь боцца хаам битинера цунах лаьцна, Веллман чу ца витар – иза Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхначу санкцешна делла жоп ду, аьлла.


"Iедал хийцалур ду, бIаьвнаш юьсур ю..."\nЛахьан-бутт 24, 2017\nЦкъа 500 миллиард мах кхайкхийна, хIинца 1 миллиард долларе хьалабаьлла «Ахмат-Тауэр» бIов яран мах. Ткъа оьший-те иза бахархошна?\nГовзанчаша дийцарехь, Соьлж-ГIалахь бух ботта болийна «Ахмат Тауэр» бIов локхаллица а, йоккхаллица а, цу чохь кхуллучу таро-хьелашца а шех терниг кхин йоцуш, Оьрсийчохь хьовх, ерриге Европехь а тоьллачех тоьлла.\n435 метар лекха, куьце, хазна-гIишло, стигал Iаьрше хир ю. Цуьнца цхьана йозаелла хир ю боху «Грозный Молл» цIе йолу йохка-эцаран, самукъадаккхаран цIентар шена чохь 150 сов туька а, исс ресторан, кафеш, исс зал йолу кино гойту хIусамаш, берашний, баккхийчарний лерина самукъадоккху майданаш а ишта кх. дIа а.\nХIун аьлла хета бахархошна, Соьлжа гIалахь лаххаре а 1 миллиард доллар механ гIишло йогIа йолаярх? Мел цхьаьнадогIу я мел морзахъдуьйлу махкахошна цу декъехь хетарг а, моьттург а?\nЦу хеттаршна жоьпаш лоьхуш гучудолу могIарера махкахой шайна хетачуьнца, моьттачуьнца кхаа тобане бекъалуш хилар: цхьаболчара, гIишлош гуттаренна махкахь юьсур ю, цундела дела дика еш лору, шолгIачара, ахча дахьа меттиг йоцу дела дозаллина еш лору, ткъа кхоалгIачарна, уьш йича а ца йича бен дIа а дац. Соьлжа гIалахь куьце гIишлош яр юьхькIаме хетачех ву Умаров Къурайш.\n"Хьешашна гергахь а юьхькIаме хир ду"\n"ГIалахь и бIов еш а, кхин гIишлош яр а сунна чIогIа товш ду,- элира Къурайша. - Цхьаммо а дIаса а йоккхур яц, халкъана юьсур ю. Баьхкинчу хьешашна хьалха а вуно дика юхькIаме ду-кх мохк а, гIала а цIиньялар, хаза хилар а. Нехан са а ца дууш уьш еш елахь, гуттар а башха хир ду".\nАхча дахьа меттиг йоцу дела еш ю сел инзаре яккхий, лекха стигал-бохь гIишлош. И тайпа хьажам бу таксахо болх бечу Асхабов Бисланан.\n"Ахчано йойтуш ю. Спонсорш бу бохург ас шеконца тIеоьцу, - боху Асхабовс. - ТIетаьIIина доккхуш а, духкуш а маьхкадаьтта ду. Нах –м дIа Iийр бара".\n"Шайн шортта ахча долу дела еш ю"\nШена вон ца хета оццул тоьлла бIов-гIишлош Нохчийчохь югIуш, боху шлахочо Исаев ХIарона. Цунна гергахь, лаьтта тIехь мел кхоьллина хIума, берриге бахам-гIишлош гуттар а деха долчу къомана юьсур ю.\n"Шортта ахча долу дела йо. Массо хIума а, даима а деха долчу къомана юьсур ю, цундела суна дика хета сайн махкахь бIаьрла гIишлош еш. Iедал а хийцалур ду. Исторехь масалш дукха ду.\nШаьш доладаьхначу латтанаш-колонешкахь дукхе дукха гIишлош, шахьарш йоьгIа колонизаторша. Царех хIун хилла? Бухарчу халкъашна йисна-кх. Уьш цхьаммо дIахьур ма яц. Изза хир ду кхузахь а". И къамел динарг ву Шелан кIоштера Исаев ХIарон.\n"Адам а, дуьне а цецдаккха гIерта"\nТуьйранашкахь санна еш ю гIишлош, и туьйранаш чекхдевлча хIун хир ду-м хаац бохуш шеконехь ву Новр кIоштера воккха стаг Висар-Паша.\n"Дозаллина лелош хIуманаш ду. Шаьш-шайна кхоьллинчу туьйранашкахь бехаш бу цхьаберш, - дуьйцура Новр гIаларчу воккхачу стага Висар-Пашас. - 400 метар сов лекха бохург забар яц. Адам, дуьне цецдаккха гIерта. ГIан-набарш дIа а евлла самабевлча хIун хир ду-м ца хаьа".\nНахана зен-зулам а доцуш, адам а ца хьийзош еш елахь, мел йича а новкъа дац муьлхха а гIишло аьлла ойланца чIагIвеллачех ву Новр гIалара вахархо Халилов Зураб а.\n"Кхин бала а, гIайгIа а ма елира кху дуьненахь и цара йо гIишлош бен,-бохура Халиловс.- Мегаш ду-кх цара уьш нах а ца хьийзаш еш елахь".\nСоьлжа гIалахь Оьрсийчохь а, Европехь а тоьллачех тоьлла «Ахмат Тауэр» бIов йогIаро юкъаралле цхьа бехке боцу бекъамаш беънехь а, бес-бесар тIедахкарш деш, декхарш хIиттош, шайна тIеIаткъам ца бичахьана мегаш ду стигал Iаьршашка хьалаоьхуьйтуш гIишлош йогIар.


Мариуполян цхьахйолчу кIоштахь бу кадыровхой\nСоциалан машанашкахь «Оьрсийчоьнан коьрта военкор» аьлла, цIе яхначу Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана денна шен телеграм-каналехь дуьйцу Украинерчу тIамах. Украинхошкахьа тIемаш бечарех «шайтIанаш» а, «бандеровцаш» а олу цо, ткъа Оьрсийчоьнан эскаран могIарехь долу нохчийн дакъош, цо бахарехь, тIемаш беш бу «вайн даймехкан, халкъан, доллу адамаллин а мостагIашца».\nКадыровн хьехамчана Шахидов Адамна хетарехь, Украинера нохчийн эскархой – "Делан некъа тIехь къахьоьгу муджахIидаш" бу (исламан терминологехь "тIемалой"- Редакцин билгалдаккхар), ткъа цигахь белларш – "шахIидаш" ("динан тIамехь"- джихIадехь эгнарш.- Редакцин билгалдаккхар.).\nУкраинехь кадыровхой тIемаш беш бу "йилбазан тIаьхьенца", шайн къам а, дин а Iалашдеш бохуш, дуьйцуш волу Нохчийчоьнан цIарах Пачхьалкхан думехь депутат волу Делимханов Адам а цо бохучунна реза ву.\nУкраинера тIом "джихIадан" бу боху Нохчийчоьнан муфтийс Межиев Салахьа дIахьедо, нагахь санна лаамхой ца хилахь, "НАТО-ца цхьаьна Оьрсийчу йоллу боьхалла а, дино ца магош дерг а кхочур ду".\n"Европан гIиллакхашна а, кхинйолчу боьхаллина а дуьхьал» лаьтташ бу Украинехь нохчийн бIахой\nЦунна тIаьххье къоман политикан, арахьарчу зIенийн, информацин, зорбанан министро Дудаев Ахьмада дIакхайкхийра, нохчийн эскархой "Европан гIиллакхашна а, зударий, божарий вовшашка маре эхарна а дуьхьал" лаьтташ бу аьлла.\nУкраинехь Оьрсийчоьно тIом болийна кхо бутт баьлча, "Левада-центро" бинчу хаттаман жамIашца, 81 процент пачхьалкхан бахархой тIетов цо йинчу агрессина. Оцу юкъанна, тIаьххьарчу хенахь Украинера тIом бакъбеш йолийна кампани кхин тIе а жигара яьллачу Нохчийчуьрчу бахархоша дийцира Кавказ.Реалиина, хуьлучух ма-дарра шайна хетарг.\n"БархI шарахь барт бан а мегар дара»\nМуслим, 40 шо, хадархо, Шела кIоштара Сиржа-Эвла:\n– Пхи шо а ду со оцу зомбояьшке хьоьжуш воцу. Цигара схьа ду эхь доцу харцдерг а, факташ хьийзор а. Бераш муьльфильмашка хьоьжу телехьожийлехь, вуьшта даим а дIаяйина ю тхан и. Амма сан доттагIашлахь бу Киселевн а Соловьевн а, «Грозный» телеканалан информацех а тешарш, сайн ма-хуьллу цаьрца политика ца йийца хьийза со. Цу тIе кху заманахь башха тешаме а дац. Амма бакъду, со дуьхьал ву Украинехь бечу тIамна! Муха бакъдийр ду шайн суверенитет йолчу пачхьалкхана тIелатар, муха бохур ду маьрша нах бойурш – АллахIан некъа тIехь бу?\nАслан Ш., 38 шо, балхахь вац, Шуьйтан кIоштара Борзой эвла:\n– Сан кIоштахь интернет цхьацца меттигашкахь ледара ю, цундела телехьожийла юьсу коьрта информацин хьаст. Интернет чохь эзара документалан тоьшаллаш ма ду Оьрсийчоьно Украинана дуьхьал йинчу агрессин, дуккхаболу тхан кIоштан бахархой а баккъал а тешаш хуьлу, Путинна кхин биссина некъ бацара, Украинехь тIеман гIишлошна тIе бен йетташ яц бомбанаш, маьрша нах тоххара пачхьалкхера арабаьхна бохучух. Амма уьш аьшпаш бу! Агитаци яр даьржаш ду хIора денна. Пропаганда дукха хиларна, сан мелхо а цабезам гIаьттина Оьрсийчоьне а, тIамехь болчаьрга а. Тхан кIоштара бахана а бу дуккха а Украинехь, лазийнарш а бу. Дукхахболчийн декъий гергарчарна дIадохка схьаделла а дац. Шайн 300 эзар дIатекхна – каш дац, йа джихIад а дац!\nЗелимха, 30 шо, бакъоларъяран органийн белхахо, Соьлжа-ГIала:\nКхана Украине гIо алахь, оцу дийннехь балхара дIавер ву со\n– Сан йиша Украинехь марехь ю. Цуьнан марнана украинхо ю, сан йишин берийн пхенашчохь украинхойн цIий а ду. ХIара джихIад делахь а, со цкъа а гIур вац цига герз эцна. Масех шо хьалха сайн хьекъал ца тоьъна тIеман структурашка балха хIоьттина со, амма кхана Украине гIо аьлла, сайна омра дахь, оцу дийннехь балхара дIавер ву со. Набахтехь хан яккхар гIоле хета суна сайн йишин берийн бIаьргаш чу хьажа эхь хеташ лелачул а. БархI шарахь мегар дара бартбан, дипломатехь доллу хетттарш листа, амма Путинна хIара тIом оьшуш бара.\nАнзор М., 25 шо, таксхо, Хьалха-МартантIе:\n– Тхан цхьаболчу кегийрхошна муфтий – авторитет хета. Со таксхо болх беш ву, ца ваьллачу денна къамел тасаделча кхета со, мел доьхна хьал ду… Кхиъна даланза кегийрхойн коьртеш Iехон атта ду, амма дуккха а тоьшаллаш ма ду, уьш харц хиларх. Оьрсийчоьнан салташа, церан могIарехь кадыровхой а, Бучехь, йа Ирпенехь лелон къизаллаш ган аьтто бу, Мариуполь гIалех хилларг ган а йиш ю… Нохчийчохь тIемаш боьлхучу хенахь Кадыров Ахьмада кхайкхира нохчий гIазоте, и бахьана долуш мел дукха кIентий хIаллакхилира. Тахана цуьнан кIентан цIарах Нохчийчоьнан муфтий ву кегийрхошна керлачу тIаме баха провокаци еш. Украина оцу тIамехь хIуъа хилахь а тоьлар ю, ткъа вайна бале дер ду.\nЗаурбек, 45 шо, физкультурин хьехархо, Веданан кIошт:\n– Украинехь боьдург тIом бац, «спецопераци» ю бохуш, тхо тешон гIерта, ткъа оцу юкъанна джихIад- динан тIом болуш санна, кхайкхамаш бо. Наггахь дан хIума цахиларна хьожу со нохчийн телехьожийле. Цхьана сарахь хезира суна Шахидовс "нохчийн эскархой вай дин бехдан гIертачарна дуьхьал тIемаш беш бу" олуш. Ма гена бевлла уьш!\nИбрахIим, 23 шо, программист, Веданан кIошт:\nТIеман хенахь а, теллинчул тIаьхьа а, харжамаш хиллачул тIаьхьа а бен ца буьтту иштта дукха аьшпаш\n– Вевзаш волчу Бисмарка ма-аллара, тIеман хенахь а, теллинчул тIаьхьа а, харжамаш хиллачул тIаьхьа а бен ца буьтту иштта дукха аьшпаш. Со хIунда теша везаш ву украинхоша шаьш шайна тIе бомбанаш етта, цIерш туьйсу, хIара тIом бац, "спецопераци" ю, Украинехь берш бохург санна "бандеровцаш" бу бохучу къамелех? ХIаъ, Оьрсийчохь дIакъевлина йоллу йозуш йоцу ресурсаш, цо а ма до тоьшалла, информаци цхьана агIор бен схьалуш цахиларан. Ас хIинццалц схьа а йоьшу кхин йолу зорбанан гIирсаш, факташ юста, мах хадо, сайн цхьа ойла хилийта. Украинехь шайн белла тIемалой дIабухкуш гича а кхета хьо, мила ву бакъ. Суна гира, шайн белларш тIаьххьара новкъа бохуш голаш тIе охьалахбелла бара уьш, ткъа вайн беллачийн декъий а дац ур-атталла схьалуш. Церан цIераш къайлайоху, церан дахаран мах хадабо итт эзар соьмаца.\nДжихIад ду йа джихад дац?\nКъобалъязчу Ичкерин хьалханчас Закаев Ахьмада "цхьа а доцург" а, "цIена Оьрсийчоьнан пропаганда а ю элира Межиев кхайкхам.\n"Муфтиятан дIахьедар бакъдерг санна тIеэцар – Оьрсийчоьно цхьана Iалашонца дIахьош йолчу пропагандаца тайна хилар ду, джихIадан а, Пайхамаран а дуьхьа Украине бахна нохчий бохуш, цхьа агрессиве нах санна уьш гойтуш. Цхьа а доцург ду иза исламехь а, исламан бакъоне а диллича», -элира Закаевс.\nIаламат дукха информаци яьржинчу заманчохь хала ду агитацих а, пропагандех а Iеха ца вала, аьлла хета исламан дин толлучу Ярлыкапов Ахьмада.\n"Дукха хьолахь бусулбачу наха шайна цхьа авторитет хоржу, цул тIаьхьа цуьнга бен ла а ца дугIу. Цхьаболчара ладоьгIу СаIуда Iаьрбийчуьра авторитеташка, вукхара – Афганистанера, кхозлагIчара – Оьрсийчоьнан муфтийшка", - кхетадо эксперто.\nЦунна хетарехь, Украинехь тIемаш бен эскархой тайп-тайпанчу бахьанашца нисбелла цигахь, амма "АллахIан некъа тIехь берш" царлахь Iаламат кIезиг бу.\n"Дуккха а бу цигахь ахчана дуьхьа бахнарш, уьш экономика ледара йолчу Оьрсийчоьнан регионашкара бу, цара ойла янне а ца йо динан дайн хеттарийн, джихIад ду йа джихIад дац бохучу. Суна хетарехь, хIара джихIад ду аьлла, ойлаерш уьш башха дукха бац", - билгалдоккху Ярлыкаповс.\n"Европерчу нохчийн Ассамблейн" куьйгалхо Албаков Шемал аьттехьа а реза вац, Украинера тIом джихIад ду бохучу бусулбачу динан дайшна. Цунна хетарехь, абсурд ю иза.\nЦхьа а "денацификаци", "демилитаризаци" а, ламастан мехаллаш ларъяр цигахь хуьлийла а дац\n"Со тешна ву, кIезиг процент ю цигахь динан ойланца арабевлларш, дукхахберш – ахчанца боьзна йа цхьа политикан интерес йолуш. ХIинца муьлххачу информацина тIекхочийла ю, массо а кхеташ ву хьаштдоцург дуйла хIара, Цхьа а "денацификаци", "демилитаризаци" а, ламастан мехаллаш ларъяр цигахь хуьлийла а дац, хIара ерриг а пропаганда ю, делахь а, цхьацца бахьанашца баха ма дезий церан", - боху Албаковс.\nОцу юкъанна аннекси йинчу ГIирмин Киево тIеэцначу муфтийс Рустемов Айдера кхайкхамбира Кавказан а, ГIезалойн а, Башкортостанан а къаьмнийн имамашка а, Оьрсийчохь бехачу бусулбанашка а. Цо дийхира, "акха, вежарий бойу спецопераци" емалъеш, дистхила аьлла, ткъа Делах тешаш болчаьрга дийхира – военкоматера шаьш тIекхойкхуш оьху кехаташ тергамза дита, хIуъа а де, тIамтIе ца даха аьлла. Ткъа хIинцале тIемаш боьлхучу меттигашкахь нисбеллачаьрга кхайкхамбина Рустемовс, карагIо аьлла.\nТIамтIе боьлхучу "лаамхойх" денна бохург санна видеош зорбане йоху Кадыров Рамзана - цуьнан критикаша хьалхо чIагIонаш йора, меттигера бахархой бертаза хьийсош бу тIаме, ницкъаллин струткурийн белхахой боцурш, шаьш тIаьхьадевлла, хьийзош болу нах а цхьаьна бохуш.\nБакъоларъяран организацеша дIахьедира Нохчийчохь божарий лоьцуш хиларх, нагахь санна, "лаамхо"» санна уьш Украине тIаме ца болхахь, царна дуьхьал бехктакхаман гIуллакхаш дохур ду шаьш бохуш. Доккхачу декъанна 1АДАТ оппозицин боламо хааме даьккхира, Нохчийчоьнан "кеп-кепарчу кIошташкара бIе [лечкъийначу] нахах".\nУкраинана дуьхьал тIамехь дакъалаца Нохчийчуьра хьийсийначу кадыровхойн а, "лаамхойн" а цIераш тIехь тептар зорбане даьккхина Украинан тIеман министраллан талламан коьртачу урхалло. Ши эзар ах эзар гергга бу уьш.


1алин васт сочинение на чеченском языке\nНохчийн матттах лаьцна сочинени\nУрок чеченской литературы 10 класс 1. Гайсултанов «Александр Чеченский»\nУрокан ц1е: «1812-чу шеран т1еман турпалхочун инарла-майоран Александр Чеченскийн васт.» 10 класс\nСочинение на чеченском языке,о чеченском языке.\n«Наурская средняя общеобразовательная школа №3»\nЯзйинарг: Тунжаханова Сати\n10 –чу классан дешархо\nНохчийн маттах, нохчийн маттахь…\n«Мерзачу озаца сан амал lехош,\nнанас со хьистийнарг нохчийн мотт бу. »\nХаьий теша вайна и Дала делла ни1мат 1алашдан а, лардан а?\nВай дуьненчу девлча, дуьне довза доладелча, вайна гонаха дуьххьара хезаш берг ненан мотт бу. Цу маттахь берана хеза ненан к1еда, аьхна дешнаш, дуьхьала дош дало берана ца хаахь а, деладаларца гойту цо шена цунах кхетар. «Алал, хьоменаг»- бохуш нанас 1амадо дуьххьарлера дешнаш. Ма хазахетарца олу беро и дуьххьарлера, ненан дагна тамехь дешнаш. Нанас 1амадо бера нохчийн маттахь шен ойла даше ерзаян.\nКху доккхачу дуьненахь бац аьлла хета суна адамийн маттах ненан мотт олуш. Амма олу иза нохчийн маттах.\nСан доьзалехь даима бара бекаш нохчийн мотт. Нанас башха ч1ог1а доцучу озаца буьйцура и мотт, делахь а цо меллаша аьлларг дагах а кхеташ дешнаш хуьлура.\nСо школе яхча евзира суна меттан к1оргалла. Нохчийн маттахь дийцарш, туьйранаш, иллеш, х1етал-металш, чехкааларш. Хиира нохчийн мотт иза бух боцу х1орд буйла. Доггах безаш т1еийцира аса нохчийн мотт 1амор.\nНохчийн маттахь дуьххьара туьйра сайна хезча, со инзаръяьлла, буьйсанна наб ца кхеташ 1ийра. Наб кхетча, сан г1енаш чохь дара Алхаст а, Маьлха-Аьзни а. Х1етахь дуьйна сан шолг1а ц1а а хилла д1ах1оьттира библиотека. Цу хенахь со кхоалг1ачу классехь яра.\nЛакхарчу классашкахь суна вевзира Бадуев С., цуьнан Бешто а, Бусана а. Цара шовданна йистехь балхийна безам. Ма хаза, аьхначу дешнашца дуьйцура Бештос Бусанига шен дагара. Муха хир бара сан эсала нохчийн мотт и дагардийцар доцуш.\nВевзира Абузар Айдамиров, шен «Ехачу буьйсашца», воккхачу стеган до1анашца, шайн Даймохках бевллачу мух1ажаршца. Муха хира бара сан нохчийн мотт Абузаран ира, буьрса, дог ойбуш долу дешнаш доцуш.\nСан даг чохь дуккха хан яьлча а декара Яшуркаев Султанан «Маьрк1ажа- бодан т1ехь к1айн хьоькх» повесть т1ерачу турпалхочун Мадин аз: «Х1ан-х1а, тхо цкъа а лийр дац. » Массо баланех чекхдевлла, сеттина букъ нисбеш, майра, онда лаьттара ду сан нохчийн халкъ, цу халкъан ондда г1ортор, орам хилла лаьтташ болу сан нохчийн мотт а.\nАс х1ара мог1анаш яздочу хенахь дерриге дуьнен т1ера къаьмнаш баланехь долу хан ю, ун даьржина хан ю. Амма со теша вайн нохчийн халкъ цу баланех чекхдер ду, нохчийн маттахь иллеш декар ду, маьждигаш чохь бусулба нах гуллур бу (Дала мукъалахь!).\nЮха а ас боху, ду-кх и нохчийн мотт дог1а, дуьненан моссо не1 йоьллу дог1а. И дог1а луш ду-кх х1ора стагана и дуьнен чу волучу дийнахь. Йоьллу-кх цу дог1ана массо не1, адамийн деган не1 а.\n— Вайга весет санна дека бевзаш болчу нохчийн поэтийн дешнаш.\n-Варийлаш, меттан сий делаш, варийлаш, шайн мотт биц ма белаш, варийлаш, шайн кхерчийн дай хилалаш боху цара вайга х1оранга а.\n— Даймохк безаш воцург къонах вац\n— Ша вина, кхиъна Даймохк мел хьоме, мел мерза, мел сийлахь бу яхь йолчу к1антана\n— х1инца аша шайн тобанан ц1е тилла еза ( къонах, яхь, дахар,маршо) Х1ора тобанна луш т1едиллар ду ( бека мукъам) 1.* Дешнашца А.Чеченскин куц-кеп х1оттадар\nЧитайте также: Английский язык в каменске уральском для детей\nХьехархо : Х1инца вай къастош ерг муьлха произведени ю-м хиира вайна. Вайн урокан ц1е муха хир ю аьлла хета шуна? Ткъа 1алашо?\nХьехархо : Х1ун дог-ойла кхоллайолуьйту шун х1окху повесто?\nЦул т1аьхьа П. Н. Ермоловс ша волчу д1авуьгу жима стаг. Хьалхе дуьйна гучуелира к1ентан сурт дилларан корматалла. Ша отставке а вахана Москва шеен доьзалца Москвахь ваха д1анисвелча шен т1елаьцна к1ант адаман суртдиллархо Лев Волков волчу 1амо д1авелира Ермоловс.\nЧитайте также: Глоссарий по истории русского литературного языка\nЧитайте также: Дао дэ цзин на китайском языке


Путинца а, Алиевца а цхьанакхета Москва веана Пашинян\nЭрмалойчоьнан премьер-министр Пашинян Никола Москва кхаьчна. Ломарчу Карабахехь лаьттачу хьолах дийцарш дIахьур ду цо Оьрсийчоьнан а, Азербайджанан а президенташца Путин Владимирца а, Алиев Ильхьамца а. ТАСС агенталло яздарехь, оршотан дийнахь бина и хаам Эрмалойчоьнан Оьрсийчуьрчу посоло Тоганян Вардана.\nМасех сахьт даьллачул тIаьхьа цхьанакхетар болуш бу уьш аьлла, Фейсбукерчу шен пена тIехь хаийтина Эрмалойчоьнан премьеран пресс-секретаро Геворкян Манес. Иштта, цо билгалдаккхарехь, къамелаш дирзинчул тIаьхьа официалехь зорбане йоккхур ю хиллачу къамелан пресс-релиз.


"Куриев Оьрсийчоьнна дуьхьал" аьлла, бинчу латкъаман хьокъехь Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело (ЕСПЧ) сацам бина, Оьрсийчоьнан Iедалхой бехке бу 32 шо долу Куриев Муслим валарна аьлла. Кхело билгалдаьккхина, адаман бакъонаш ларъечу Конвенцин 2-чу артиклца йолу "дахаран бакъо" а, 8-чу артиклан ("лараман а, доьзалан дахаран а бакъо") а йохийна хилар.\nЛаткъамбинчунна компенсаци дIаялар тIедожийна 60 эзар еврон барамехь, хоуьйту "Мемориало" (Оьрсийчоьнан Iедалша арахьарчу агентийн тептаре яьккхина организаци, "Мемориал" цунна реза ца хилла. - Редакцин билгалдаккхар.).\n2014-чу шеран Зазадокху-беттан 22-чохь ГIалгIайчуьрчу Плиево эвлахь къайлахчу сервисийн а, чоьхьарчу гIуллакхийн а белхахоша вийра меттигера ши вахархо - Дышноев Башир а, Куриев Максим а. Iедалхойн версица, Куриев вийнера герзаш кхуьйсучу юкъанна. "Мемориалан" белхахоша хьесап дина, ницкъахошца кхийсаршка иза ваьлла вац аьлла.\nГIадужу-беттан 5-чохь 2010-чу шарахь тоьпаш тоьхна вийначу ГIалгIайчуьрчу вахархочун Цечоев Гиланин доьзалехьа сацам бина Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело (ЕСПЧ). Цуьнан вахаран бакъо йохийна хилар тIечIагIдинчу кхело вийначун доьзална 20 эзар евро компенсаци хIоттийна, хаамбина "Правовая инициатива" проекто (арахьарчу агентийн тептаре яьккхина проект - редакцин билгалдаккхар.).\n2010-чу шарахь Дагестанехь вайначу ГIалгIайчуьрчу вахархочун Хутиев Мухьаммадан гергарчарна 60 эзар евро компенсаци ялар тIедожийна Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело тахана.\nЛелийначу къизаллашна а, адамалла йоцчу хьелашкахь набахтехь латторна а дуьхьал 2015-чу шарера 2020-чу шаре кхаччалц Оьрсийчоьнан Iедалхошкара 3,5 миллион евро аьрзнаш чукхачийначарна дIакхачон сацамбина Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело. Оьрсийчоьнан 46 регионера кхаьчна оцу кепара латкъамаш Европан кхелан инстанци.


Москварчу "Неолит" кафена хьалха хиллачу тасадаларх а, цул тIаьхьа стаг верах а шуьйра яздина "Росбалто".\nАгенталлан хьосташа дийцарехь, шайн махкахочунна вас йина аьлла, Нохчийчуьра бахархой бекхам беш хилла Азербайджанера схьабевллачарна. Нохчочунна тIехь ницкъ мел бинчарна йиттина, ткъа азербайджанхойн лидер, "авторитет" Оруджов Гариб вийна, тапча тоьхна.\nХилла ситуаци дика евзачо "Росбалте" дийцарехь, Дагестанехь кхиъначу нохчочун Алиханан дов даьлла хилла Москварчу Печатники олучу кIоштахь бехачу азербайджанхошца. "Оруджов Гарибан" тобанера хилла уьш. Печатникехь авторитете стаг ву ша бохуш, лелаш хилла Оруджов.\nЦо терго латтош хилла цхьа могIа ресторанашна а, йохка-эцаран базаршна а тIехь. Ткъа "Неолит" кафе цуьнан штаб-квартира хилла.\nСоциалан машанашкахь доладелла хилла Алиханан дов дуьххьара. Цу майданахь аьшнашбина хилла цо шен оппоненташ а, доллу Азербайджанан къам а. Юьстах вала аьлла, кхайкхича, ша цхьаъ тIевахана хилла иза.\n"Адамца цхьана минотехь ахь къамел дича, хьуна хууш ма хуьлу, и стаг могуш ву, йа вац. Иштачу нахаца дов къастор - ша цаларар ма ду", - боху агенталлаца къамел дечо.\nАлиханна йиттина, иза кхетамчуьра валлалц, цул тIаьхьа машенан багажник чохь Оруджовна тIевигина хилла. Цул тIаьхьа иза метта а валийна, кхи а тIе йиттина цунна.\n"Масех сахьтехь ницкъбина Алиханна тIехь. Ша могуш ца хиларна, цунна-м хууш ца хилла шена тIехь дийриг хIун ду а. Видео тIе дIа а язвеш, шена гечдар дехийтина ца Iаш, осал мел дерг а дийцийтина цуьнга азербайджанхоша. Цул тIаьхьа хьажа томехь йолу цхьа видео яржийна цара. И дерриге а Оруджовс куьйгалла а деш, дина хIума ду", - аьлла, дийцина агенталле шен цIе яккха ца лиинчо.\nТIехь экзекуци йинчул тIаьхьа юха а багажник чу а хаийна, юьстах ваьккхина, охьатесна хилла Алихан.\nОьрсийчоьнан кеп-кепарчу гIаланашкахь нохчийн диаспорийн векалша дийца даьккхина и гIуллакх социалан машанашкахь видео Iораяьллачул тIаьхьа. Москвахь шайггара таллам бина цара, мила ву оцу доллучунна а тIехьа лаьттарг зуьйш. ТIаккха сацамбина нохчаша, Азербайджанера схьабевллачаьрца "тIом" бан.\n"Кхузахь Алихан вийцина ца Iа, леттачарна цхьанна а иза вевзаш ца хилла. Массо а эргIадвахийтинарг ша и ситуаци ю", - аьлла, билгалдаьккхина "Росбалт" агенталлан хьостано.\nТIаьххьара а, масех нохчочо шайца цхьанакхета аьлла хилла Азербайджанерчу бахархошка. Дахначу еаридийнахь буьйсанна "Неолит" кафе чохь вовшахкхета барт хилла шина агIонан. Нохчийчуьра а, кхечу Оьрсийчоьнан регионашкахь а бехаш болу нохчий а гуллуш хилла Москвахь, Алиханна тIехь харцо лелийначарна бехкам бан. Вовшахкхетта Москвахь бехачарех йоккха тоба, царех дукхахберш профессионалан латархой а болуш.\n30 стаг хилла верриг а кафе хьалха тIевеанараг. Азербайджанхой кийча бара уьш тIеэца, амма оццул дукха нохчий вовшахкхетар бу аьлла, дагахь ца хиллера царна.\nДов къасто хIорш кафен уьйтIа бевлча, машенашчуьра охьалилхинчу нохчаша юкъаметтиг къасто къамелаш а ца деш, летта азербайджанхойх, травматкиан герз а детташ. Баьхкинчара хоьттург Оруджов хилла, ткъа иза-м, дийцарехь, шен машенахь дIаваха кхиъна.\nИза лаха тIаьхьабевллачу нохчашна каравеана Оруджов Самаркандан булварехь. Вада гIоьртинчу цунна циггахь тIаьхьашха герз диттина, вийна иза. Цул тIаьхьа дIасабевлла нохчий.\nАгенталлана хилларг ма-дарра дийцинчунна хетарехь, кхи тIаьхье йолуш хир яц хIара истори. "Боллу азербайджанхошна дуьхьал йолийна акци ма яцара иза, цхьана тобано динчу цхьана зуламна бина бекхам бара", - аьлла цо.\nХааза дуьсу, муха хир ю ницкъаллийн структурийн хиллачух реакци. ХIинцале оцу зуламан талламбан юкъаозийна МУР-ан белхахой.


Товбеца-бутт 11, 2013\nТемишев Ислам, МахкатIера тIемало, цо кховдийначу хааман гIоьнца байъира Iедало дахначу Iай вежарий ГакаевгIар Муслим а, Хьусайн а, церан 9 накъост а.\nНакъостан тешнабехкаца кхелхина, нохчийн исторера схьаэцча, хийла къонаха, масала, Эвтархойн Ахьмад, обарг Зелимха, Дудаев ЖовхIар, Масхадов Аслан, дуккха а кхиберш. Тешнабехк бар, накъосташна ямартло яр цкъа ца хилла вайн къомо къобалдеш. ТIемалойн ГакаевгΙеран тоба кхелхачу дийнахь ваьлла Темишев Ислам накъостий бухкучу новкъа, я хьалха дуьйна царех а кхетта, уьш бухкуш лелла, кхеташ дац. Емалво Темишев Маршо Радиоца къамел диначара а...\n2008-чу шарахь кхетта Темишев Ислам муджахΙидех – деа шарахь сов лелла хьаннашкахь. Цуьнан бΙаьхонан башхаллаш муха яра ала хууш хΙума дац. Стохка Ιай YouTube йиллинчу видео чохь ву иза ломарчу лайн некъахула шайн баннашка богΙучу тΙемалошца. Иштта ду цуьнан хΙетахьлера къамел.\nХΙун ю тешнабехк, мел кΙорга бу цуьнан орамаш нохчашлахь? Оцу хьокъехь шен ойла йовзуьйту Францехь вехачу веа шахIидан дас Деналбека.\nКхел ен кеп ю Ιедалша Темишев Исламна тΙехь тахана хΙиттош. Цо шена беана пайда юьстах а буьтуш. Тамаше ду Кадыров Рамзанца болу а, боцу а нохчий цхьабосса оцу кхелана тIера хилар. ...Я тамаше ца хила а тарло иза. ...Тешнабехкан мах болучух тера ду иштта.\nКъам духкучийн мах


Дала хьо къинойх цIанван лушболчу балина гонаха шайтIано сингаттаман бIарлагIаш, гIаларташ хIиттош, хьоьца гIайгIанаш карзах а йохуш, и хьуна Дала хьо ца везаш белла бу моттуьйту. Моттар бен дац и. КIеззиг дерг доккха гойтуш, доккха дерг кIеззиг гойтуш, хьо гIайгIане хилча, сакъералуш, адамийн билггал мостагIа долу шайтIа ду и хьоьца ловзуш. Цо дагатуьйсуш ю адамна къелла а. Хьан даге моттарш туьйсу цо, юха оцу моттарех хьан даг чохь цхьа а бух боцу кхерамаш кхоллало. Хьо кхера волало тIаккха, стенах кхоьру а цахууш, кхера цхьа а бахьана ца гуш.\nСинан шен кхача бу, дегIан шен кхача бу. И хаа деза уггар хьалха. ДегIанна кхача хIиттийнера аьлла са дузур дац хьан. Садуьзча бен сица паргIат хир вац хьо. Сица паргIат ца хилча, хьоьгара гIайгIа а, сингаттам а дIа а бер бац цкъа а.\nСинан кхача – Дела вовзарехь, Дела хьехорехь, Деле верзарехь, Далла хьаставаларехь, Деле гечдар дехарехь бу. Кхин бан а бац, цигахь бен.\nДелан кхолламан а, хIара долу Iалам латтош волчу Делан ницкъ кхачаран а ойла а еш, шен деган маттаца а, коьртан маттаца а даим Дела хьехочунна, Шега дехначунна жоп луш, шена гергахь караво Дела. Ткъа Дела Шен къинхетамца гергахь волчу меттехь шайтIано дагатуьйсуш болу сингаттам, гIайгIа а хила йиш яц, хIунда аьлча цигахь шайтIа хуьлуш дац. Дела хьехош болчу нахана гонаха цIеран пардо ду шайтIанна, и герга гIоьртича, дага а деш. Адаман багара юьйлу Дела хьехоран Iаь – цIе ю шайтIанна. Нехан хьогIан бIаьрганна, бозбуанчаллина, саьхьараллина тIедан некъ ца хуьлу даим Дела хьехош волчу стагана. Цундела хьо Дела хьахо вицвалийтар ю шайтIанан ерриг Iалашо. Дела хьахо хьо вицвалар – шайтIанан толам бу. И шайтIа тоьллачу меттехь гучуболуш а бу кхерам, сингаттам. И ду и Делан гергарчу нахана тIехь кхерам хир бац, гIайгIане а хир бац уьш бохург. Уьш даим деган маттаца а, коьртан маттаца а Дела хьехош, ойла а, дог а Делах хоттаделла болу дела. Царна шайна гушдерг гучу хенахь и шайна гушдерг ца гуш, и гушдерг кхоьллина, кхуллуш волу Дела го, хуьлушдерг хуьлуьйтушверг, кхуллушверг И бен цахилар, Цунна гергахь массо а хIума делла, гIорасиз хилар, вуочух дIахьовзор, дикачунна тIеверзор Цуьнгахь бен цахилар, Цуьнан Лаамца, Цуьнан Ницкъаца бен хIумма а хуьлуш цахилар бIаьрганегIар тухучу юкъана а диц ца деш.\nМел долчу хIумангахь «Ла илахIа иллаллохI» – «кхин Дела ма вац АллохI воцург» го царна.\nИ бен ма вац хIокху доллучу Iаламехь хуьлуш мел долу хIума хуьлуьйтушверг, хуьлуш мел доцург ца хуьлаьйтушверг. Тийнадерг тийна ма дац, хьуьйшдерг хьуьйш ма дац, цхьа а дегI меттахдолуш ма дац Цуьнан пурбанца бен. Цхьа а хIума кхоллар, хилийтар Цуьнгахь бен ма дац. Шена Iибадат дан хьакъдолуш кхин Дела а ма вац, И воцург. Шега болх дIабала а, дегайовхонца Шега товжо а хьакъдолуш, хьан деган лаамаш, сатийсамаш кхочушбан, деха а, дехча дала а цхьа а ма вац, И воцург. Хьуна пайда бан а, зен дан а ма вац, И воцург. Цунна гергахь доллу хIума а гIорасиз ма ду. Цунна ца лаахь хир ма дац хьуна хила мел луушдерг.\nТIаккха оцу Дела цхьаъ хиларехь, оцу Дела цхьаъ варехь, нисдан ма-дезза шайн дахар, ойла а, тешар а нисдина, и хьал шайца латточу Делан гергарчу эвлаяашкахь а, церан некъашца, церан лорах боьлхучаьргахь а хIун кхерам хир бу, хIун сингаттам хир бу, Делан къинхетам, Делан орца, Делан гIо даим царна гергахь хилча? Хьайна а иштта, оцу хьолехь хила лаахь, даим Дела хьехош хила хьо, оцу белхан ойла а еш. Хьайна дуьненахь, эхартахь ирс долуш хила лаахь, ирс каро лууш хьо велахь, даим Дела хьехош хила хьо, цигахь бен карор дац хьуна и. Ахь леха-м лоьхур ду, хьуна кара-м дийр дац. Хьо мел дукха дуьненан даьхни долуш велахь а, синтем хьоьгахь бацахь, хьо дагца паргIат а вацахь, хьуна хьайгахь дерг ирс хетар дац. Цо чIагIдо ирс дуьненан хIуманехь цахилар. Дуьненан хIума тахана хуьлу, кхана ца хуьлу. Ткъа Дела хьехор, ахь хьайгахь латтийчахьана, даим хьоьгахь хуьлуш ду, хьоьца хуьлуш.\nИрс – сица маьрша, сица паргIат хиларехь ду. Сица маьрша хир вац синна шен кхача дIалуш ца хилча. Са а ду, дегI санна, шен кхача а луш, дузо дезаш. Цундела сица маьрша, сица паргIат болу нах, ирс долу нах – уьш даим Дела хьехошберш бу, шайна даим догIанах тIебоьлхуш болчу Делан къинхетамо уьш хьоьстуш болу дела. Царна цхьа а кхерам бац гушдоцчу шайтIанера а, шина кога тIехь лелаш долчу шайтIанера а. Уьш ларбеш бу долу хIума а Шен Урхаллехь, Шен Паччахьаллехь Долчо. Долуш мел долу хIума долуш ду хьуна Цуьнга хьашт долуш. Цунна ца хууш, Цуьнан лаам боцуш, ша-шаха хуьлуш цхьа а хIума а дац хьуна.\nДела цахьахор – сингаттам бу хьуна.\nДела хьахор – синшоралла ю хьуна.\nДела везаран, Дела хьехоран марзонца юста цхьа а марзо а яц хьуна хIокху Iаламехь.\nМа дукха хIума ца оьшур-кх адамана ирсе хила. Ма дукха адамаш дIадоьлху-кх, ирс а долуш, шайгахь дерг ирс ца хеташ, оцу ирсе сатуьйсуш.\nИ ирс гушшехь цагар, карондолччехь и цалахар, ирс ирс цахетар ю-кх адамийн дакъазалла. Адамана шен доцург хета даим ирс. Юха, шегахь хила а хилла дIадаьлларг, шех дIа а къаьстина, дайнарг ирс хета долало адам, ирс и хиллийла а хууш.\nКъениг – цхьа хIума хьаштъерг ву. Шен долчух тоамбийриг – къен вац, хIунда аьлча и хIумане хьаште йолуш вац. Цунна шен ду аьлла хета. Цуьнан дог токх ду. Цуьнан сица тем бу. И ву ирс долуш.\nДолчух тоам а ца беш, кхин а дезашверг ву хьашт. Цунна шен дац аьлла хета. Цуьнан дог токх ца хуьлу. Цуьнан сица тем ца хуьлу. И ву къен. Цунна цкъа а карор дац ирс, я карийча хаа а лур дац.\nЦаIабарх, долчух тоам цабарх олу и сутаралла. Иштта шен сутараллица Iехаво-кх дуьнено, хьекъал кхола а дой, доцург ду а моттуьйтуш, дерг дац а моттуьйтуш.\nБакъ ду и, адамана хIума хьекъалца го. Цунна тоьшалла ду – бIаьрса дайнарг гIенаха сагуш хилар. Самонна чохь волчу бIаьрса дайнначул бIарзе ву самонна чохь воцу сагушверг. Дуьненал яккхий а ю адамийн дуьненах йолу ойланаш. Аьлча а, дуьнено, Iеха а веш, шех кхуллуш йолу ойланаш.\nКху харцдуьненахь шен юьхьсибат дита а ца лаьа шена, аьлла, кхин шен сурт ца доккхуьйтуш, бакъдуьненчу вирзина волчу Артхана билла\nцхьа а бехк болуш дуьне хIара доций хууш ву со, ша Делах ца теша бохушверг, шега вуон деъча, Деле кхойкхуш сайна хезначу дийнахь дуьйна.\nЦундела, айса къуьйсучарна къийса дитина долчу кху дуьненах суна кхачам хилла-кх\nДала, синош кхолла а кхоьллина,\nсо вац ткъа шун Дела? – аьлла, цаьрга хаттар а дина,\nБакъду-кх и, Хьо ву-кх тхан Дела, аьлла цара жоп а делла,\nюха шаьш дуьненчу даьхча, Дала шайгара эцна йолчу оцу чIагIонах ца доьхначу синойх сайн са хилар.\nСуна кхачаме хилла-кх\nДуьненан кийрахь Дала чу са мел кхоьллина долу хIума сайн куьйган зуламах маьрша хилар.\nдикане догдаха а, диканах дог ца дилла а йолу сан бакъо цхьангге а хьашалург цахилар.\nнехан маршо лоьруш йолу сайн маршо.\nнохчийн ломахь кхиъна болчу къеначу акхачу кхуран IиндагIехь карош йолу синпаргIато а,\nнохчийн Iаламо ас шена тIедоьгIна хьажар шен исбаьхьаллин куьйгашца къевллина шен марахьарчор а.\nкорта айббина бийца сайн мохк хилар а, цуьнан цIе Нохчийчоь хилар а.\n– Машен яц хьан, хьенех?\n– Яц сан машен. Амма кху дуьненчохь мел йолу машенах а, ас хуьйцур боцу ши ког-м бу сан. Цул дезаниг а ду – цунна Далла хастамбар.\nБакъдолуш, ма дукха хIума ца оьшу-кх\nадамана ирсе хила: и ирс ган бIаьргашший, Далла хастам беш, оцу ирсах воккхавеван, кийрахь сема доггий хилчхьана. Ма дукха адамаш дIадоьлху-кх, ирсе а долуш, ирсе са а туьйсуш.\nШахIидан воI Дауд-хьаьжа кхалхарна\nДелан дика лай а, Делан гергара а муха хила веза хьехарна хьайн сирла дахар а дитина,\nтхан иэсехь даха Делах кхерарх долчу нуьрах догу хьайн юьхь-сибат а\nкху хьешан цIа долчу дуьненахь хьайн хьошаллах ца вухуш,\nцхьаьнцца а баьрче къевсина, дог айделла, васхала ца вуьйлуш,\nхьайн деган дикалла ца кхоош, даим хьайгара цхьа бехк божарна кхоьруш, ийзалуш, хьан меттан эшарх доьжначо цатам бина да а воцуш,\nэзарзза хезнарг а, ахь дуьйцуш, даим керла а хуьлуш, гIамаро дIахуду хи санна, хьайн беркате Iаь нехан дегнаш чу а юьжуш, кху дахарх оьзда дIа чекх а ваьлла,\nтхан дагадийларца тоьвжу меттиг еса а юьсуш,\nхьо волуш даккхийдедина тхан дегнаш, хьан тхох къастарна, лаьттах кхетта ангалин пхьегIа санна, ата а луш, хьо вайча серладийлина тхан бIаьргаш, догIанан марха санна, кхола а кхулуш,\nцIархазмана а, лерхазмана а доцу, шайгахь цхьа а шалхо а йоцу\nнехан деза-доккха тоьшаллин дош хьайх даха а дуьтуш,\nхьуо цавевзинарш а тIехь холчу а хIиттош,\nайхьа цкъа а ца лехна долу хIара дуьне а дитина,\nхьо хьайна тIехдукха везна волчу хьайн Делан дикане воьрзучу дийнахь,\nтхуна Дала хаийтир-кх Ша дIавуьгушверг Шен гергара стаг вуйла.\nХIара мIаьргонаш, хIара денош, хIара шераш,\nхIокху дахарехь мел нислуш болу лазамаш,\nгIайгIанаш, Iовжамаш, цатемаш, халахетарш,\nсингаттамаш шеца а эцна дIаяхана,\nяйна, дIаяьллачу хене вуха а хьоьжуш,\nцхьана сарахь, малх бузуш,\nкетIарчу диттан IиндагIе а хиъна,\nловзучу берийн аьзнашка ла а доьгIуш, Iаш,\nма чIогIа хьаьгар ву-кх\nхIинцца карахь йолчу хIокху хена чу вухаверза,\nлан мел дезнарг юха лайна а...\nДIагIур ю хан, хIора шен мIаьргонца вай къан а деш, безарш-бевзарш вайх къеста а беш.\nДIадер ду дерриг, цхьа дагахьбалламаш бен буха хIума а ца дуьсуш. ДIадаьлча бен хаа а ца хаьа адамана хIуманан мах.\nШаьш беркъа лелла а вай кечдеш лелла болу,\nшаьш меца Iийна а вай дузош лелла болу,\nдаим вай вуонах,\nмассо а хIуманна тIехь вайн аьтто а, кхиам а хилийтар,\nвай могуш-маьрша лелор Деле а доьхуш, Далла хьесталуш баьхна болу вайн дика дай-наной дIабахана хир бу, Дала уггар сиха жоп луш долу шайн доIанаш эцна, хьан хIусамаш марзонех яьсса а йитина.\nЯ ахь хийла вас йина долу адам а хир дац дийна, тIевахана, къинтIерадаккха. Оцу дагахьбалламел доккха Iазап а хир дац-кх хьуна къонахчуьнга дан.\nТIаккха ойла сема йолчунна,\nдог дийна долчунна,\nйоьдучу хенан мах хуучунна\nмел хаза ю\nкхана шен марзонашца,\nшен дагахьбалламашца карлаюьйлур йолу,\nхIинцца карахь йолу хIара хан.\nКхана хьо шех хьегар волчу ирсан да ву-кх хьо тахана.\nМел еза ю,\nвайга ойла еш хила аьлла волчу Дала шех дуй бууш йолу хан!\nШена динарг декха бекхамна сихвалар, сихха и дIа ца декхча, шена тIе эхь догIу, ша къонах ца хуьлу моттар – къонахаллин кхетам цабовзар ду.\nКъонахийн кхетам иштта бац, я цкъа а хилла а бац иштта. Къонахашкахь собар хилла даим, шаьш къонахий болу дела. Собар кхачийча а собар карош хир ву, баьхна, къонах.\nВай ца боху: зулам мел дечунна къинтIера а волуш, и, шен зуламаш дойтуш, Iаддавита веза, бекхам хила а ца беза. И – кхин агIо ю.\nМел дукха хьуьнарна тоьлла, доьналлин дай баьхна дуьненахь, динарг ца дуьтуш, бекхам оьцуш. Амма наха бIешерашкахь биц ца беш, къонахийн масалшкахь бахка а беш, шайн дийцарша хийла вайн бIаьргех хи а доккхуш, нехан иэсехь биснарш – шайгахь бекхамна доьналла доллушехь, къинтIерабийлинарш, чIираш йитинарш, вуонна дуьхьала дика динарш бу. Цундела аьлла къинтIеравалар – де долчу, доьналла долчу стеган амалех ду.\nЛата санна ца лата а доьналла оьшуш меттиг йогIу. Мел хала ду шен оьгIазло саца а йина, шен оьгIазлонал хьекъал толо. И хала долу дела ма ву шен оьгIзло сацалушверг чIогIа а. Хала дерг дича бен чIогIа а ма ца хуьлу стаг. Аттадерг-м хьаьнгга а дало. Цундела, баттара шаьлта яьккхича, цIийн тIадам ца боккхуш, чуйилла мегар дац, олуш, схьадеана ду вайн къоман. И мичча-миччахь а атта ца яккхийта, герза тIе кховда къонах сих ца валийта, и тоха а ца оьшуш гIуллакх дерзахь, юха батта чу йилла езар долу дела.\nСихалла – къонахийн амал яц.\nКуц буьрса хиларо,\nмеженаш ондда хиларо,\nадамийн догIмаш тIехь толамаш бахаро,\nлатарна кайолуш хиларо къонах вина цхьа а къонах ца вевза вайна.\nВайна буьйцуш мел хезна болу къонахий догдика нах, адамаллех дуьзна адамаш хилла, сихалла хьекъалал хьалха ца эккхийтал кхетам болуш.\nОцу доллучунна къеггина тоьшалла вайна карадо шел воккха къонах хилла а, я хир а воцчу вайн Пайхамарехь, Делера салам-маршалла хуьйла цунна, цуьнца нислуш, цуьнан лорах схьабаьхкинчаьргахь. Хьехар дезаш веанчунна кхузза хьехар дина вайн Пайхамара, Делера салам-маршалла хуьйла цунна, «ОьгIаза ма эха», – аьлла, кхузза а олуш.\n«ОьгIазлоно лаьцнарг шайтIано шена вехна», – олуш ду. ШайтIано ловзош хила йиш яц къонах. Къонах – шен мостагI къарлушверг ву. И мостагI – цуьнан дегI ду, цуьнан дегIан лаамаш, дегIан сакхташ. Шен дегIал воккха мостагI хир вац къонахчунна. Шен дегI цакъарлучуьнга цхьа а къарлур ву бохург бакъ дац.\nЦундела аьлла вайн Пайхамара: «ЧIогIа вац нах къарбешверг. ЧIогIа ву – оьгIаз вахча, шен оьгIазло шегахь сацо ницкъ кхочушверг».\nЦундела оьшуш бу массо а хIуманах нийса кхетам. Кхетам нийса ца хилча, ша дешдерг цхьа чIогIа сийлахь хIума ду а моьттуш, Iеха а лой, цхьа галдаьлларг, цхьа осала хIума до цхьаволчо. Юха цунах хьовзам болу.\nЦхьа а дов дац маслаIатца бен доьрзуш. Я цхьа а тIом а бац, шина а агIор болчу наха вовшахкхетий, цхьа бартбой бен, боьрзуш.\nТIаккха, мацца дахна а маслаIата тIе и даха дезаш хилча, маслаIатечу къамело дерзор долуш делахь, гена а ца доккхуш, цунах цIийнан Iовраш ца еш, дола ма делла, дерзийта деза муьлхха а дов. Дов дика хIума яц. Доьвно толош хIума а дац. «Хьо тоьлла долчу доьвнал гIолехь ду хьуна хьо эшна долу маслаIат», – баьхна хьекъалан дайша. Дов дезна а, дов лехна а бац къонахий. Къонахий даим девнах идда.\n«Нах боцчу нахаца долчу гергарлонал нах болчу нахаца долу дов тоьлу», – олуш ду. Нах болу нах кхетам болуш хуьлу, цундела цаьрца долу дов гена ца долу бохург ду и. Цундела оьшуш ду хьекъална сема хилар.\nКъонахий – сема нах бу!\nСо Нохчийчохь вина нанас дена,\nас дитинчу кху дуьненал къена.\nхьал доцийла хууш,\nцуьнца нийса нисдан\nдарж доцийла хууш,\nкху сайн махке болу\nмаьрша безам хестош,\nреза ву со лела,\nдеса куьйгаш лесто...\nлаам бу сан иштта,\nсуо ма-варра виса,\nчарташ дечу пхьеро\nлаам къобалби сан.\nДог тIулгах къаьстачохь\nАс хастадо –\nлам ломана горбахна аьлча,\nя охьадоьду хи хьаладирзина аьлча\nсуо тешахь а,\nлазам боцчохь безам карор бу бохучух сайн цатешар.\nдуьхьала хIара доллу дуьне схьаделча а, айса дIалурйоцу сайн синмаршо.\nшайна тIекхоьвдича, къовзош болчу нитташкахь долу доьналла а.\nНохчийчоь езаш сайх мел кхеттачу цамгарна айса цкъа а лохур доцу дарба.\nАс хастабо –\nша мила ву ца хаахь а,\nша мила вац хаъал\nоьздачу стеган кхетам.\nамма ахчанца эцалуш доцу сий.\nшен кучан вета баьстина а паргIат ца волуш, къонахчо ларйина нохчийн оьздангаллин лаккхара кеп.\nлаьттан бIаьра а яхана,\nдиттан га а лаьцна\nлаьттачу йоIа ечу ойланехь хила лааро кхуллуш болу сайн синхьагам.\nас адамана кхоччуш адам доьвзур ду аьлча, со харцлуьйш ву бохучун бакълер.\nсан дегайовхо мел йолчу шеконех цIанъеш долу, карахь кхокхий дузочу стеган куьйгаш.\n«ДегI дац, кIант, бедарша дохдешдерг. ДегI хиллера – бедарш йохъешдерг», – аьлла, цхьана къаночо довзийтина долу дахарах шена зиэделларг.\nша долччохь дIакхетта Iуьллучу берана набаро оьхьучу гIенашкахь сайн самавала лаар.\nйитаза а ца ваьлла, ша йитина Нохчийчоь гIенах гина, хийрачу махкахь набархаваьллачун бIаьргаш чохь къегина хиш.\n«Чуьрк елахь а, хьуо везаш тIегIертарг цкъа а дIа ма татталахь», – аьлла, цхьана воккхачу стага сайна дина хьехар.\nСайн дог тIулгах къаьсттачохь кхолладелла долу хIара сайн могIанаш а хестадо ас.\nХьайн хьалхе а, чаккхе а йоцуш волу Дела!\nЕсалла, бода, серло, хан, меттиг, агIо, Iарш, стигланаш, латтанаш, хIара доллу Iалам кхоьллина волу Дела!\nОцу цхьана а хIумане хьашт воцуш,\nоцу цхьана а хIуманах возуш воцуш, уьш Хьайга хьашт долуш латтош волу Дела!\nХьайн волуш хиларехь,\nХьайн белхашкахь цхьаъ волу Дела!\nАйхьа мел кхоьллина долчу хIуманна шен-шен куц, башхалла, барам, доза, шен-шен билгало елла волу Дела!\nМеттигах, агIонах, меженех, коьрте догIучу куьцех, дозанах, барамах цIена волу Дела!\nХьайх тера хIума а доцуш, Хьуо цхьана а хIуманах тера воцуш волу Дела!\nАхь хьалхе а елла,\nоцу шайн хьалхе йолуш Ахь мел кхоьллина долчу хIуманех\nХьайн хьалхе йоцуш волу Хьо тар ца веш,\nоцу Айхьа кхоьллинчу хIуманийн билгалонех Хьо цIанвеш,\nтхуна Хьуо нийса вовзар,\nХьайх нийса тешар,\nХьуо нийса цхьаъвар делла волу Дела!\nХьайн Хаарх хIумма а къайла гIур доцуш волу Дела.\nМалх, бутт, седарчий шайн-шайн некъахь, хоршахь нисдина волу Дела!\nОлхазарийн тIемашна хIаваъ муьтIахь а дина,\nуьш стигланийн есаллехь, паргIатонехь гIовттош волу Дела.\nХьуьйш мел долчу хIуманехь\nхьер кхуллуш волу Дела!\nТийна мел долчу хIуманехь\nтер кхуллуш волу Дела!\nМаьлхан зIаьнаршца ловза а ловзуш, охьаюьйшуш йолчу ченех цхьа буьртиг Ахь билгалбинчу некъаца бен охьа а ца богIуш,\nи хIора буьртиг лаьттахь Айхьа билгалйинчу метте бижош волу Дела!\nМацвелларг вузош волу Дела,\nхьагвелларг хих Iабош волу Дела!\nХьажочу бIаьргана гойтуш волу Дела!\nДоьгIначу лергана хазош волу Дела!\nКарчочу маттах аз, эшар юьйлуьйтуш волу Дела!\nКховдийначу куьйге лоцуьйтуш волу Дела!\nБаьккхина ког ловзуьйтуш волу Дела!\nХьайн хиларе хьашт долуш,\nХьо хиларна лаьтташ долу хIара Iалам,\nбIаьрган негIар кхетале, цкъа а ца хилча санна, цахиларе дерзийна, дIадаккха ницкъ болуш волу Дела.\nАхь хIунда дахкадо аьлла Хьайга хатта а, Хьайга ца дахкадайта а да а воцуш,\nХьайна лиъча Тхо дерриш, цкъа а ца сецаш, даим лаьттар долчу цIеран Iазапехь дахко йиш йолуш волу Дела!\nХьайн къинхетамо массо а хIума чулоцуш волу Дела!\nБIаьрго ца лоцуш йолчу кегийчу сагалматашна, садолчу хIуманашна шайн дегIан дIахIоттар делла,\nцарна бийца мотт белла,\nцарна меженаш елла,\nтIамаршкахь долу хьал хууш,\nцеран деган ойланаш хууш волу Дела!\nIаьржачу буьйсанан боданехь Iаьржачу тIулга тIехула доьдучу Iаьржачу зингатан коган лар хууш волу Дела!\nХьо ца хьахийча,\nмурйоьлла, цIергахь кIур туьйсучу дечиган хьесапе доьрзу тхан дегнаш, Хьуо хьахийча,\nйокъа лаьттинчохь догIано маргIалш санна, дендеш волу Дела!\nХьуо хьехо мотт биталахь, Везан Дела, бохуш, Хьайна хьеставелла волчу Аюб пайхамаран дуьхьа,\nХьуо хьехоран марзонан чам бицбай, дахаран чам ма къахьбелахь тхуна!\nСаьхьарчу адамийн дуьне ца девзачу\nхьан ирсах хьагаро дуьзначу сан дагна\nдуьхьала цхьаъ долуш,\nтIаьхьашха кхин долчу нехан\nхастамел, тамехь ду самаьрша хьан декар, аьлла,\nас муха кхетор ду дитта тIехь дека и олхазар...\nас муха кхетор ву,\nша кийрахь къуьйлучу дIаьвшах\nдош дан бен, кхин говза воцу\nсайн декъаза довхо,\nхьагI – иза мел дукха еттаро схьай оьллур йоцу\nсинтеман неI къовлуш дIатоьхна догIа ду аьлла...\nшех дуьне кхетале дуьненах кхеттачо\nеш йолчу дуьненал яккхийчу ойланех\nса хилча, веллал бен воцушверг,\nзиэн хилча, велххал бен воцушверг,\nсискална вацар бен,\nсискалах вузар бен,\nкхин цхьа а Iалашо йоцушверг...\nсо винчу шахьарахь\nкъовлалуш маьркIажан бода,\nког лаьттах ца кхеташ,\nбIаьргана гена мел юьйлу,\nтIаьхьа а хIоьттина,\nдIайоьдуш йолу сайн ойла\nас муха тешор ю\nсайх дуьне дуьсур ду бохучух...\nКъонах хила – онда хила веза,\nэвлаяъ хила – тIомаволуш хила веза,\nхьекъале хила – дешна хила веза,\nгIиллакхе хила – охьатеIаш хила веза,\nирсе хила – хьалдолуш хила веза,\nстаг хила – шога хила веза,\nIовдал хила – маIаш йолуш хила веза, –\nмоьттуш болчу нахана юккъехь ваха\nсобар долуш хила-м веза…\nхьох йолу ойланаш ца йиталуш,\nхьох йолу ойланаш Iадйитча а,\nхьох долу гIенаш ца диталуш,\nхьо йист ца хуьлучу хенахь\nхьан къамел стимал а къахьлуш волчу ас\nсайна хьо карлайохуш йолчу хIокху гуьйренах\nсайн дог цаIабаран цIарах\nхьайн йист цахиларехь\nахь тIулгера баьккхинчу толамца!\nшен юьхь тIехь къаьста хазахетар лачкъо\nшегахь доцчу хIилланца\nас, малх сарахь дIабузарна,\nцкъа а малхаца цаюьстинарг,\nсоьгахь хинболу сингаттам\nсан воккхавеварал базбинарг\nхьайна ган лаахь,\nОрцанна жоп доцуш дисинчу маьхьарех эхь хетар дара суна,\nБекхамна ка йоьхна, вашас лайначу гIелонах эхь хетар дара суна,\nАганахь хинболу турпала къонахий техкийначу наноша\nйиначу семачу набарах эхь хетар дара суна,\nКошаза вайначу кIанте ладоьгIучу ненан сатийсамах эхь хетар дара суна,\nВорхI вешин йишин тIамо дохийначу дозаллах эхь хетар дара суна,\nТхайна кху дуьненчохь корта айббина дIалела бакъо йоккхуш эгначу вежаршна доьгIначу хIолламех эхь хетар дара суна,\nТIулгийн маттахь бен\nясталурйоцчу хьан лазаман къайленах эхь хетар дара суна,\nХьан доь дайа гIиртинчу мостагIчунна къинтIера а ваьлла,\nхьох кхидIа воккхавеван а,\nхьан лаьтта тIехь коше догдаха а,\nхьан ломахь карочу синтемах ирсъэца а,\nсуо хьан цIеначу хIух ву баха а...\nНохчийчохь вахарал деза ду суна –\nНохчийчоь сайна чохь яхар.


Инфоурок › Другое › Рабочие программы › Пояснительная записка к календарным планам по ингушскому языку за 9 класс\nКхетора каьхат (пояснительная записка)\nТаханарча школан хьалхашка латт доккхий декхараш. Керттерча даькъе уж да хьалкхувш йоаг1а т1ехье эздел долаш, г1улакхаца, нахаца товш, 1имерза, ший моттиг д1алаца ховш, Даьхе а, къам а, дезал а лоарх1аш, шийна хьалхашка латта декхараш кхетадеш, цу хьаькъахьа къахьегаш, дийша, 1илман лардаш 1омаяь, вахаре царех пайда эца ховш хьалкхеяр.\nВахар дег1адоаг1а 1илма, техника, культура дег1адарца. Царга хьежжа хила беза дешархошта тахан беш бола хьехам. Школашка вахарцара бувзам ч1оаг1баро д1адех хьехархошкара дешархой теркам т1абахийта дезар – дукхаг1а долча даькъе шоашка уйла яйтар, 1илман лардаш тохкаш болх байтар, 1омадаьчох вахаре пайда эца ховргдолаш.\nНаьна мотт 1омабар, грамматика хар боккха лоарх1ам болаш да дешархой кхетам дег1абоалабара, х1ана аьлча, мотт 1омабарца кхетаю мета хозал, из б1аьхий хилар, кхыча къамий мотт а дикаг1а кхетабу бераша, цар культура йовза а новкъостал ду. Дешархошта д1ахьехар хила деза уж кхетаргболаш, ц1енача, аттача меттала, 1омадаьчох ма хулла дукхаг1а дукхаг1а пайда эца йиш хургйолаш. Цудухьа наьна мотт хьехачо керттердар хьакъоастадеш, цунна теркам т1абохийташ, грамматически бокъонаш в1аши юсташ бе беза ший болх.\nНаьна метта урокаш т1а дешархоша г1алг1ай метта грамматически лардаш 1омаю, къамаьл шаьрдара балхаш а ду.\nПхелаг1ча классе доладу грамматически дакъа – морфологи 1омае, из болх д1ахьо ялхлаг1чеи ворх1лаг1чеи классашка. Из раздел я къамаьла доакъоех кхетам луш, хьалха царех 1омадаьр к1оаргдеш, шердеш. Къамаьла доакъош 1омадеш дешархошта ха деза предложенешта юкъера уж шеко йоацаш белгалдаха.\nБарх1лаг1ча ийслаг1ча классашка синтаксиси стилистики 1омаю. Цу даькъе дешархой дика кхеташ хила беза предложенешта юкъерча дешай мел долча бувзамех. Грамматика 1омаеш дешархой ха декхарийла ба деша лард,чаккхе, овла, дешхьалхе, суффикс, уж яздара бокъонаш; къамаьла доакъош, цар нийсаяздара бокъонаш; предложеней тайпаш, предложене маьженаш, предложеней чура дешай бувзам. Берашта ха деза дош мишта хьахиннад, из малаг1а къамаьла дакъа да, иш.кх.д1.\nИйслаг1ча классе чоалхане карара предложенеш 1омаеча хана дешархой кхетабе беза предложенешка керттераяри карараяри къоастае ховргдолаш, царна юкъера бувзам тахка могаргдолаш.\nПунктуации 1омаеш дешархой теркам т1абахийта беза предложене интонацена, оаз лаьг1луча нонаг1а йолча хана сецара хьарак доаг1аш хул. Цхьайолча моттигашка интонаци теркалъяр – хиланза даргдоацарех да, х1ана аьлча, из теркалъ ца йича, малаг1а хьарак оттаде деза ховргдоацандаь. Иштта из теркалъярца увттаду предложении кхоачалуча т1адам, хаттара е айдара хьарак.\nСинтаксис 1омаеча хана хьехархо декхарийла ва интонаце зем а боаккхаш, цунах пайда эцара торонех дешархой дика д1акхетабе, х1ана аьлча, интонации хувцаро предложенена ма1ан а сецара хьаракаш а хувца тарлу. Керттера къамаьла доакъош 1омадара хьехархочо д1акхетаде деза бераш цар синтаксически лоарх1амах.\nДешархой къамаьла культура лакхъяри 1омадаьчун навыкаш дег1айоалаяри хила деза х1ара урока. Из болх д1ахьо тайп-тайпара упражненеш кхоачашъярца. Упражненеша новкъостал ду 1омаяь бокъонаш ч1оаг1ъе, орфографически а пунктуационни говзал ч1оаг1ъе, грамматически материал дикаг1а кхетае а, йоазонца цунах пайда эца а.\nГовзамеча йоазонех пайда эцаш, дувзаденна къамаьл шаьрдеш дешархой теркам т1абахийта беза хьехархочо сочиненеш, изложенеш язъяра,говзамеча текста тохкам бе 1омабара.\nТайп-тайпарча дошлоргех пайда эца 1омаде деза хьехархочо бераш, шоаш бувцаш бола мотт б1аьхий, ира, говза, хоза бувцаргболаш, къамаьл деча хана а йоазув деш а г1алаташ дергдоацаш. Х1ара уроках, кердачох хоам беш, хьалха 1омадаьр дагалувцийта деза дешархошка, кердачун хьалха 1омадаьчунца бувзам а беш.\nХ1ара классе шу д1адолалуш а шу чакхдоалаш а хьалха 1омадаьр кердадаккха деза дешархошца, программаца белгалбаьккха дувзаденна къамаьл шаьрдара болх бизза д1абахьа беза.\nГ1алг1ай мотт хьехара г1улакх доагг1ача тайпара хьехархочо д1ахьой, дешархошта шоай наьна мотт безалургба, шоаш 1омабеча кхыча къамий метай бокъонаш йовза атта хургда.\nНомер материала: ДВ-391856


Маьхза Шамсутдиновн адвокаташ хIиттина Нагиев а, Чапанов а\nШеца цхьана эскаран декхарш кхочушден бархI салтий вийначу Шамсутдинов Рамилна адвокаташ хIитта бахна ГIезалойчуьра а, Нохчийчуьра а, Саратовн кIоштара а адвокаташ - Нагиев Руслан, Чапанов Сайд-Мохьмад а, Тугушев Равиль а. Daily Storm хьостане бина цунах хаам Нагиев Руслана.\nОцу гIуллакхан материлаш йолуш ю адвокаташкахь, Нагиевс бахарехь. "Салтийн гергарчаьрца дийцарш ду цкъачунна дIахьош, цхьа барт хир бу тхан. Кхузахь гонорараш хьехош а яц, сайн коллегашца Тугушев Равильца а, Чапанов Сайд-Мохьмадца а цхьана маьхза гIо дан сацамбина оха", - аьлла Daily Storm хьостне Нагиевс.\nЦкъачунна олийла дац шайн боху адвокато, иза Iадашварехь муьлха стратеги шаьш лоцур ю. "Хила тарло оцу заманчохь иза аффектехь хилла а, делахь а, и верси бакъйойла дац экспертиза ца йича", - боху Нагиевс.\nИшта цо дийцарехь, Шамсутдиновна гIо дахьара аьлла, цуьнга дехар дина Оьрсийчуьрчу Азин декъан Динан урхаллан векалша.\nБайначу беттан 25-чохь Забайкальерчу тIеман декъехь 20 шо долчу салтичо Шамсутдинов Рамила вийна 8 стаг, шинна чевнаш йина. Талламан комитето бехкзуламан гIуллакх диллина цунна дуьхьал. Чита гIаларчу гарнизонан тIеман кхело шина баттана лаьцна вуьтуш, сацамбина.


Оьрсийчоь -- Новгородерчу боберийн хIусамехь еха жима йоI, 19ГIур2012\nПIерскана дийнахь Путин Владимира цу низамна тIе куьг таIийна хиларх лаьцна хаам бира Кремлан зорбанан сервисо. Оьрсийчоьнан президентан Путин Владмиран зорбанан секретаро Песков Дмитрийс бинчу хаамца, хIинца иза болх бан долалур ду 2013-чу шарахь Дечкен-беттан 1-чу дийнахь дуьйна.\nПутин Владимира Еарин дийнахь дIахьедар динера, шена цхьа а бахьана ца го и низам тIе ца чIагIдан аьлла. Хьалха а вара Оьрсийчоьнан президент Iамеркехь тIеэцначу «Магнитскийн актанна» дуьхьал шайн жоп дала деза шаьш бохуш. Амма боберин низам Пачхьалкхан Думо кечдина бохуш чIагIдора цо. Делахь а журналисташна а, эксперташна а хетарехь, иза кечдинарг ю президентан администраци.\nБуберашна дуьхьа йолу артикл йоцург цу низаман тIехь ду «Магнитский актана» делла долу жоп. Вуьшта аьлча, Оьрсийчоьнан Iедалша шайн махка бахка визанаш а лур яц, шайн пачхьалкхерчу банкашкара чоьташ дIа а къовлур ю, бахамах пайда эцар а доьхкур ду Оьрсийчура бахархойн бакъонаш талхош бу аьлла, шайна хетачу Iамеркерчу Iедалхошна.\nЦул сов, Путина куьг таIийначу низамца а догIуш, Оьрсийчохь болх бан бакъо хир яц Iамерко ахча лучу Iедалшца йоьзнчу организацийн. Иштта доьхкуш ду Iамеркан паспорт долу нах болчу организацишна Оьрсийчохь болх бар а.\n«Антимагнитскийн» аьлла цIе тиллинчу Оьрсийчохь тIеэцначу низамо баккхийн къийсамаш лелхийтина цу махкарчу юкъараллехь. Оьрсийчоьнан социалан хаттаршкахула йолчу вице-премьеро Голодец Ольгас леррина кехат яздинера Путин Владимире, цу тIе куьг ма таIадахьара аьлла дехар деш.\nЦул хьалха цу низамна критика йира Оьрсийчоьнан кхаа министро, ша аьлча арахьарачу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс а, дешаран а, Iилманан а министро Ливанов Дмитрийс а, ткъа иштта схьадиллина долчу Iедалан хаттаршкахула волчу министро Абызов Михаила а.\nАмма цу хьокъехь комментари еш, Путин Владимиран зорбанан секретаро Песков Дмитрийс дIахьедар дира дукхах болу министрш реза бу цу низамна аьлла.\nПутина куьг таIийна "Антимагнитскийн" низамна


ГIебарта-Балкхаройчуьрчу вахархочунна шозза хан тоьхна "Кавказ Вилайатна" гIодарна\nГIебарта-Балкхаройчуьрчу 21 шо долчу Индреев Хьасанбина набахтин пхи шо хан тоьхна террорхойн "Исламан пачхьалкханна" байIат дина хилла "Кавказ Вилайатан" баьччина Лихов Хизарна гIодарна.Талламан версица, Индреевс, ша дас аьлларг деш, 2015-чу шеран Герзгмашин-баттера 20I6-чу шеран Марсхьокху-батталц шен хIусам а, кхача а латтийна Лиховна а, цуьнца хиллачу тIемалочунна Битоков Алимна а. Ткъа и шиъ вийна ницкъхоша 2016-чу шеран Марсхьокху-баттахь.\n2018-чу шарахь Чегеман кIоштан кхело Индреев Хьасанби юкъарчу хьелашкахь хан такха набахте хьажийна низамехь йоцчу гIеранна гIодарна 2 шарна 3 баттанна.\nТкъа 2021-чу шеран Охан-беттан 27-чохь кхин цкъа а йина цунна кхел – Ростоврчу тIеман трибунало, оццу зуламна, амма хIинца иза бехкевина "Исламан пачхьалкханна" гIодарна. Кхелахочо пхи шо кхайкхийна шен сацамехь, амма юкъаръяьккхина цо набахтехь а, лаьцна волуш а яьхна хенаш, хаам бо бакъоларъяран "Мемориал" центро (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина "Мемориал", амма цо тIе ца обцу шена и статус – редакцин билгалдаккхар).\nАдвоката Бычков Николайс элира, Индреев Лиховна гIодарна юха а бехктакхаме озоро Оьрсийчоьнан Конституци талхийна – цуьнаца а догIуш, стагна шозза таIзар дойла дац цхьана зуламна дуьхьал.\nАдвоката бахарехь, тешех цхьаммо а ца аьлла Индреевна Лихов даIишхо вуйла хууш хилла, церан юкъаметтигаш могIарчу дахаран къамелаш тIехь бен ца хилла. Шена деллачу дашехь Индреевс ша бехке вац аьлла.\nЗазадоккху-баттахь ФСБ-н директора Бортников Александра бохура, Къилбаседа Кавказехь "хIаллакбина терроризман жигараллин массо а коьрта бенаш а, массо а бандитийн куьйгалхой а".


Германехь немцойн диалектан къовсамехь толам баьккхина нохчочо\nГIуран-бутт 09, 2017\nНемцойн ХIессен лаьттарчу ишколийн лакхарчу классашкахь хIора шарахь дIахьош бу меттигерчу диалектехь немцойн мотт дика бийцарехь къовсам. Германехь цIеначу немцойн маттаца цхьаьна тайп-тайпанчу бундеслаьттанашкахь лелачу диалектийн меттанех уггаре а чолхечарна юккъехь ларалуш ю хIессенхойн диалект. Цу лаьттахь бина а, кхиъна а боцучу нахана Iамон чIогIа хала ларалуш а ю иза.\nКху шарахь йоллучу ХIессенерчу иттанаш ишколашкара 200 сов дешархоша дакъалоцучу Hessischer Mundart диалектан немцойн меттан турнирехь толам баьккхина нохчийн кхиазхочо. 13 шо долу Актемиров Рамзан ву иза.\nМаршо Радионе цу кIентан гергарчара бинчу хаамца, диъ шо кхаьчна хилла Рамзан шен доьзалца Германе кхочучу хенахь. Цкъа хьалха Берлинехь а баьхна, цул тIаьхьа Франкфурте дIабаханчу АктемировгIеран доьзалехь воккхахверг ву Рамзан. ХIессенхойн диалект цо шен немцойн доттагIашца къамелаш деш Iамийна.\nАктемиров Рамзана толам баьккхинчу диалектийн къовсамехь изий, Боснера орамаш долу кхин цхьа кIанттий дIаваьккхичахьана, массо а меттигерчу хIессенхойн доьзалшкара дешархой хилла.


Гурахь Оьрсийчурчу саммите вогIур вац Обама Барак\nГезгамашин-бутт болалуш Оьрсийчурчу Владивостокехь хир йолчу Азин а, Тийначу-хIордан а регионан саммите ца ваха сацам бина Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Обама Барака. Цу форумехь гIаьнтада хир волуш ву Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир.\nКъайчу ЦIийно бинчу хаамца, цу деношкахь Iамеркехь хила безаш бу Демократин партин къоман конвент олуш болу гулам. Цу гуламехь Лахьан-беттан 6-чу дийнахь хир болчу Iамеркан президентан харжамашкахь кандидат санна официала кепара хаьлхатоттур волуш ву Обама Барак.\nДаханчу кIирнах Путин Владимира хаам бира, ши-кхо де даьлча Iамеркехь Кэмп-Дэвидехь хир йолчу G-8 олучу саммите гIура вац ша, аьлла. Iамеркан президентан гIоьнчех цхьамма дIахьедар дина Владивостоке ца ваха Обамас бина болу сацам жоп дац Путина динчу дIахьедарна делла долу, аьлла.