"Етта аш кхин дIа а!": Къилбаседа ХIирийчуьра яхархо а, полисхоша шайна луъург лелор а\nЗазадоккху-бутт 25, 2020\nХIокху материалан автор ю Кавказ.Реалиин корреспондент Волкова Алиса\nЦхь шо а ду Къилбаседа ХIирийчуьра яхархо Мельниченко Юлия, мочхал а кагдеш, шен вешина йиттинчу полисхочун дуьхьал бехктакхаман гIуллакх доладайта гIерта\nСтохка Зазадоккху-баттахь полицин белхахочо Улигов Мухьамеда кхаа меттехь мочхал кагдира цу йоIан вешин Ростиславан. Дов иккхинера цу шиннан МельниченкогIеран кетIахь. Ростислав шен доттагIчуьнца цIавогIуш хиллера. Цо "некъ ца битина" Мухьамеда урхалла дечу машенна. Улиговна жимачу стага динарг ца тайнера, цо юкъаметтиг къастийнера цуьнца, ша полицин белхахо хилар а ца хоуьйтуш.\nИ гIуллакх къасточу органийн белхахоша бехктакхаман гIуллакх долор юхатухуш хIоразза а яздо Улигов тIех ца ваьлла ша ларварал а, цо ларамаза, куьг бетах а кхеташ, Мельниченко дIататтар а бен кхин цхьа а хIума ца дина шен довхочун, бохуш.\n"Ишттаниг муха хир ду, полицин белхахо машенара охьавоьссина гIашлочух ларвала?", - хоьтту Юлияс.\n14-зза кехат даийтина цуьнга ницкъаллин структурийн белхахоша, бехктакхаман гIуллакх доло бахьана дац аьлла, амма йоI юхаяла дагахь яц.\nДIадаханчу кIиранах цо кхоазлагIа а ша цхьаъ лаьтта пикет дIаяьхьира республикан прокуратурина хьалха. Мельниченкос каралаьцначу кехата тIехь яздина дара "Етта аш кхин дIа а! Талламан комитетан талламан урхалла а, ХIирийчоьнан прокуратура а лачкӀош ю полисхоша ницкъ бар?"\nПикет дIахьош ю Мельниченко Юлия\nХьалха цуьнан акцеш тергал ца йора Iедалан векалша. Ткъа рогIера пикет хиллачул тIаьхьа Мельниченкоца цхьаьнакхийтира цкъа дуьххьара Къилбаседа ХIирийчоьнан прокуроран гIовс Загоруйко Дмитрий, цул тIаьхьа республикерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министран гIовс Вагин Пётр.\nМельниченкос дийцарехь, олийла дац цуьнан дехарш жоп доцуш дисина. Динна шарахь лоьрийн экспертизаш йира. Карарчу хенахь еш ерг 4-гIа ю. Дийцарехь, цуьнан жамIаш муха ду хуур ду 2020 шо чекхдолуш. Амма тIаккха иза тIаьхьа хила мега: зуламийн кодексца "Юккъерчу барамехь могашаллина зе дар" артиклехула зуламхо жоьпе озо магийна хан 2 шо бен дац.\nМельниченкос дийцарехь, хьалха йинчу цхьана а экспертизехь хаттар ца хIоттийнера, тIарица муьшка йича каглур дуй мочхал кхаа меттехь я дац аьлла? Улигов воцург жоьпе озо беза аьлла хета цунна, кехаташ юха эца бохуш а, гайтамаш хийца бохуш а шена Iаткъам бина талламхой а.\nКарарчу хенахь Мельниченкон эшам хилла ваша армехь гIуллакх деш ву. Амма нийсо лоьху йиша юхаяла дагахь яц. ТIеххьара дехар яздина цо прокуратуре Зазадоккху-беттан 14-хь.\nЦу хеннахь гIуллакхехь лакхаваьккхина Мельниченкос жоьпе озор доьху полисхо.


Сура Зингаташ — Википеди\n27 Сурат АН-НАМЛ Зингаташ (Маккахь доьссина‚ дерриге 93 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. ТIа-син. ХIорш ду КъурIанан – билгалчу жайнан а аяташ. 2. Шаьш нийса некъ а‚ муъма нахана кхаъ а хилла болу. 3. Уьш бу шаьш ламаз а хIоттадеш‚ закат а луш‚ уьш эхартах а тешаш бу. 4. Баккъалла а, эхартах ца тешаш берш – Оха хазйина царна шайн Iамалш – иштта уьш дIа-схьа уьдуш бу. 5. Уьш бу шайн Iазапан боьханиг шайна хуьлуш дерш‚ эхартахь уьш хир бу тIех эшнарш. 6. Баккъалла а, /хIай Мухьаммад/ хьуна /нуьцкъала а/ дуьйцуш ду КъурIан Ша хьукаме а‚ хууш а волчун гергара. 7. Мусас ма элира шен доьзале : "Суна хааели-кх цIе‚ со шуна тIавогIур ву цунах цхьа хабар дахьаш ‚ я аса шуна бахьар бу цхьа бегаш болу кIогалг – шу дохдала мегара-кх". 8. Иза цига веъча‚ цуьнга кхайкхира: "Декъала хили цIергахь верг а‚ цуна гонахь верг а ‚ вонах цIена ву Дела – Iаламийн Да. 9. ХIай Муса! Баккъалла а, Со веза волу хьукаме волу Дела ву. 10. Охьатаса хьайн Iаса". Шена иза /Iаса/ гича‚ етталуш текхарг санна‚ и /Муса/ дIаведира‚ вуха а ца вирзира. "ХIай Муса! Ма кхера. Ца кхоьру Сан гергахь элчанаш 11. Зулам динарг а бен. ТIаккха цо ша динчу вонна метта диканиг дахь – тIаккха баккъалла а, Со гечдийриг а‚ къинхетам бийриг а ву-кх. 12. Хьан че долла хьан куьйг – ахьа схьадоккхур ду иза кIайделла цхьа а хало а йоцуш‚ ФирIавне а‚ цуьнан къаме а долчу исс /Iаламатийн/ чохь /цхьа Iаламат ду иза/. Баккъалла а, уьш хили песакх нах . 13. Шайга Тхан гучадевлла‚ аяташ деъча‚ цара элира: "ХIара билгала бозбуанчалла ду!" 14. Царна керстаналла дира цара‚ шаьш /дагца/ тешнехь а /уьш Делера хиларах/, зулма дарца а‚ куралла ярца а. Хьажал‚ муха хилла вон леллачийн тIаьхье?\nДакъа 2 15. Оха делира Давуде а‚ Сулеймане а Iилма. Цу шиммо элира: "Хастам бу Далла‚ Ша тхо даздинчу Шен дукхах болчу муъма лел. 16. Сулеймана ийцира Давудан ирс‚ цо элира: "ХIай нах! Тхуна Iимийна олхазарийн мотт‚ тхуна делла массо хIуманах /ниIматаш/. Баккъалла а, иза билгала дозалла ду". 17. Гулдира Сулейманна цуьнан эскар жинех а‚ адамех а‚ олхазарех а долу  тIаккха иза (эскар) дийкъира (могIаршкахь). 18. Уьш зингатийн боьрана тIе кхаьчча‚ элира /цхьана/ зингато: "ХIай зингаташ! Чудолалаш шайн баннашна‚ шу хьеша ма хьешахьара Сулеймана а‚ цуьнан эскаро а‚ шайна ца хууш". 19. Иза вела къежира цуьнан /зингатан/ дешах‚ элира: "Сан Дела‚ ахьа суна таро лолахь хам бан Хьайн ниIматана‚ Айхьа суна а‚ сан дена а делла долчу‚ Хьо шена реза волу‚ дика Iамал ян а‚ со дIатохалахь Хьайн къинхетамца дикачу лешна юкъа". 20. Иза волавелира олхазарш леха‚ тIаккха элира: "Суна хIуттут хIунда ца го‚ я йоцучарех хили иза? 21. Аса Iазап дийр ма ду цунна чIогIа Iазап‚ я аса урс хьокхур ма ду цунна‚ я суна цхьа билгала делил дахьар ма ду цо". 22. Жимма хан ялийтина /еъначу хIуттуто/ элира: "Суна хиира‚ хьуна ца хиънарг‚ аса деъна хьуна Сабаъара бакъболу хаам. 23. Баккъалла а, суна карийна /цхьа/ зуда‚ ша царна тIехь паччахьалла деш йолу‚ цуна делла массо хIуманах /паччахьалла‚ ниIмат‚ беркат‚ хазалла и. дI. кх./‚ цуьнан сийлахь-йоккха Iарш а ю (хаза кечбийна маьнга). 24. Суна карийна иза а‚ цуьнан къам а сужд деш малхана‚ Дела а витина‚ хазйина царна шайтIано шайн Iамалш‚ цо дIатилина уьш /нийсачу/ новкъах  уьш нис ца ло. 25. Цара сужд хIунда ца до-те Далла‚ Ша Iорадоккхуш волчу хьулделларг стигланашкахь а ‚ латтахь а ‚ Шена хууш волчу аша къайладоккхург а‚ аша дIахьедориг а? 26. АллахI ву‚ кхин дела вац‚ Иза воцург‚ сийлахь-йоккхачу Iаршан Да Ша волу". 27. Цо /Сулеймана/ элира: "Вай хьовсур ду‚ бакъ лийна-те хьо‚ я хьо хилла-те харцлуьйчарех? 28. Хьада‚ хIара сан кехат эций дIагIо‚ царна хьалха кхосса иза‚ тIаккха царна юьстахвала‚ хьажа‚ цара хIун жоп лур ду". 29. Цо элира: "ХIай‚ элийн тоба‚ баккъалла а, кхаьчна соьга сийлахь долу кехат. 30. Баккъалла а, иза ду Сулейманера‚ цо /дуьйцу-кх/: "Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца. 31. Шу лакхадовла ма гIерта сол‚ суна тIе дуьйла мукIара а хилий (Дела цхьаъ веш)".\nДакъа 3 32. Цо /Билкъисо/ элира: "ХIай элийн тоба! Сацам бе суна сан гIуллакха тIехь. Со ца хилла-кх сацам беш гIуллакхан‚ шух дагайолуш бен". 33. Цара элира: "Вай ницIкъ болуш а ду‚ чIогIа хьуьнар долуш а ду‚ гIуллакх хьоьгахь ду-кх‚ хьажахь-ткъа‚ хIун омра до ахьа". 34. Цо элира: "Баккъалла а, паччахьаша шаьш юьртана чубаьхкича‚ йоха йо иза‚ цуьнан охIлах сийлахь берш сийсаза боху цара. Иштта до цара. 35. Баккъалла а, аса дохьуьйту царна /Сулеймангара/ совгIат‚ тIаккха хьожур ю‚ стенца буха боьрзу бахийтинарш". 36. Иза /Билкъисо ваийтинарг/ Сулейман волчу веъча‚ цо /Сулейманас/ элира: "Со даьхница хьоле во аша? Дала суна делларг дика ма ду Цо шуна деллачул а‚ делахь а шу шайн совгIатаца даккхийдеш ду-кх. 37. Вухаверза царна тIе‚ тхо догIур ду царна тIе эскарца‚ шеца уьш лалур боцчу‚ Оха арабохур бу уьш цу чуьра /шайн махкара/ сийсаза хилла‚ уьш кIелбуьсур бу". 38. Цо /Сулеймана/ элира: "ХIай элийн тоба! Шух муьлха вогIур вара суна тIе цуьнан /Билкъисан/ таж яхьаш‚ уьш суна тIе бахкале мукIар а хилла?" 39. Жинех уггар нуьцкъал долчо (Iифрито) элира: "Со догIур ду хьуна тIе цуьнца‚ хьо хьан меттигера хьалагIаттале. Со цу тIехь нуьцIкъала а‚ тешаме а ду". 40. Шегахь жайнан Iилма долчо элира: "Со догIур ду хьуна тIе цуьнца‚ ахьа бIаьрган негIар тохале". Шена иза /Билкъисан Iарш – маьнга/ гича‚ шена хьалхахь лаьтташ‚ цо /Сулеймана/ элира: "ХIара сан Кхиош-кхобучун дозаллех ду‚ Цо со зерхьама‚ баркалла олу аса я инкарло йо. Баркалла аьлларг  цо шен дуьхьа олуш ду‚ инкарло йинарг  баккъалла а, сан Кхиош-кхобург хьал долуш а ву‚ сийлахь а ву". 41. Цо элира: "Хийцам бе цуьнан Iарша тIехь‚ вай хьовсур‚ евзий цунна иза‚ я хир ю-те иза и ца евзачарех. 42. Иза /Билкъис/ еъча элира /цуьнга/: "Иштта ю-й хьан Iарш?" Цо элира: "Иза йолчух тера ю хIара". /Сулеймана элира шена Билкъисехь Iилма дуйла хиъначул тIаьхьа/: "Тхуна Iилма деллера цунначул /Билкъисал/ хьалха‚ тхо муьтIахь хилира /Далла/". 43. Иза /Билкъис/ юхатуьйхира /цхьана Далла Iибадат дарах/‚ цо иза а витина кхечунна Iибадат даро . Баккъалла а, иза ма яра ца тешачу къамах. 44. Элира цуьнга: "Чуйола гIалина!" Шена иза гича‚ цуна моттаделира иза алссам хи ду‚ цо шен настарш гучаехира. Цо /Сулеймана/ элира: "Баккъалла а, иза гIала ю къегинчу аьнгалех йина". Цо /Билкъисо/ элира: "Со Кхиош-кхобушверг‚ бакъалла а аса зулам ма дина сайна ‚ мукIар хили со Сулейманаца цхьаьна Далла  Iаламийн Дена".\nДакъа 4 45. Оха вахийтира Самудашка церан ваша Салихь‚ Далла Iибадат де‚ аьлла  уьш‚ ши тоба а хилла‚ къийсабала буьйлабелира. 46. Цо элира: "ХIай сан къам‚ шу хIунда сихло вониг /дарца/ диканиг /дарал/ хьалха? Гечдар дехахьара аша Деле‚ шух къинхетам бан там бара". 47. Цара элира: "Хьо а‚ хьоьца берш бахьанехь тхуна вон билгалонаш хааелла". Цо элира: "Шун дакъа (диканиг я вониг) Далла гергахь ду. ХIаъ‚ шу ду-кх питане лоьцуш долу къам". 48. Цу гIалахь хиллера исс стаг‚ лаьттахь боьханиг даржадеш волу‚ диканиг а ца деш. 49. Цара элира: "Вовшашна дуйнаш баа Делаца‚ вай буьйсана войур ву иза а /Салихь/‚ цуьнан доьзал а‚ аьлла тIаккха эр вай цуьнан верасе : "Тхо дацара цуьнан доьзал хIаллак хуьла чохь ‚ тхо бакълуьйш ма ду". 50. Мекарло йира цара мекарлонца‚ Оха йира /церан мекарлонан дуьхьал/ мекарло мекарлонца‚ царна ца хууш. 51. Хьажал‚ муха хилла церан мекараллин тIаьхье: Оха этира уьш а‚ церан къам а  берриге. 52. ХIорш ду церан цIенош‚ доьхна лаьтташ‚ цара зулам дина хиларна. Баккъалла а, цу чохь делил ду-кх ша хууш долчу къомана. 53. Оха кIелхьарабехира иман диллина хилларш‚ шаьш /Делах/ кхоьруш хилларш. 54. ЛутI а /вахийтира Оха шен къомана тIе/‚ цо шен къоме ма элира: "Боьханиг леладо ткъа аша? Шуна гуш ма ду и! 55. Шу оьху ткъа божарашна тIе безамца‚ зударий буьтий? ХIаъ‚ шу ду-кх жехIал къам". 56. Ца хилира цуьнан къоман дала жоп‚ шаьш алар бен: "Арабаха ЛутIан доьзал шайн юьртара. Баккъалла а, уьш ма бу цIанбала гIерташ болу нах". 57. Оха кIелхьара ваьккхира иза а‚ цуьнан доьзал а‚ цуьнан /цхьа/ зуда йоцург  цуьнан кхоллам бухаюьсучарех хилийтира Оха. 58. Оха доьттира царна тIе догIа  вон хилира шайна кхерам тесначаьрна догIа.\nДакъа 5 59. Ахьа ала /хIай Мухьаммад/: "Хастам бу Далла‚ салам ду Цуьнан лешна‚ Цо хаьржина хиллачаьрна. Дела тоьлу‚ я цара /Цуьнца/ лаьцна накъостий тоьлу? 60. Я Ша стигланаш а‚ латта а кхоьллинарг‚ шуна стиглара хи а даийтинарг /тоьлу/? Оха ялийтина цуьнца /догIица/ бошмаш‚ шайца хазалла а йолуш‚ аша ма долуьйтара дацара цуьнца /цу хица/ дитт‚  /я кхин/ дела ву АллахIаца? ХIаъ‚ уьш ду къам‚ ша юьстахгIерташ /бакъдолчух/. 61. Я Ша латта хилийтинарг чIагIо хилла‚ юккъехула татолаш динарг‚ цу тIехь лаьмнаш динарг‚ шина хIоьрдан юккъехь дуьхьало йинарг‚ я /кхин/ дела ву АллахIаца? ХIаъ‚ царех дукхахберш ца хууш бу-кх. 62. Я Ша жоп луш верг шена гIело хиллачунна иза Шега кхайкхича‚ и зулам дIадоккхушверг‚ шу хуьлуьйтушверг лаьттан дай  я /кхин/ дела ву АллахIаца? КIеззиг ду-кх шу кхетарг. 63. Я Ша шу нисдешверг аренан а‚ хIоьрдан а боданашкахь‚ Ша мох бохуьйтушверг кхаъ хилла /догIа дарна/ Шен къинхетамал хьалха  я /кхин/ дела ву АллахIаца? Лакха ваьлла Дела цара /Шеца/ накъост лацарх. 64. Я Ша кхоллар долошверг ‚ тIаккха иза карладоккхург ‚ шуна рицIкъ луш верг стиглара а‚ латтара а  я /кхин/ дела ву АллахIаца? Ахьа ала: "Даладе шайн делил‚ шаьш хиллехь бакълуьйш". 65. Ала: "Ца хаьа стиглахь волчунна а‚ лаьттахь волчунна а къайлахьдерг Дела воцчунна". Царна хаалур дац шаьш маца юха дендийр ду. 66. ТIекхиъний церан хаарш эхартана? ХIаъ‚ уьш шеконехь бу цунах. ХIаъ‚ уьш цунах бIаьрса дайна бу. 67. Элира цатешначара: "Тхох а‚ тхан дайх а латта хилча‚ тхо арадохур долуш ду-й /кешнашкара/? 68. ЧIагIо йинера хIокхунца тхуна а‚ тхан дайшна а хьалха а. Иза-м хьалхалерачийн туьйранаш бен дац". 69. Ахьа ала: "Лела лаьттахула‚ хьажа‚ муха хилла къинош диначеран тIаьхье". 70. Ахьа са ма гаттаде царна‚ ма хила халонехь цара ечу мекарлонех. 71. Цара олу: "Маца хир ю и ваIда шу бакълуьйш хиллехь". 72. Ахьа ала: "Тарло герга хила шуна цхьацца аша сихдеш дерш". 73. Баккъалла а, хьо Кхиош-кхобушверг дозалла долуш ма ву нахана тIехь‚ делахь а царех дукхахболчара баркалла ца олу-кх. 74. Баккъалла а, хьо Кхиош-кхобушверг Ша хууш ву-кх церан дегнаша хьулдеш дерг а‚ дIахьедориг а. 75. Дац цхьа а къайлахдерг стиглахь а‚ лаьттахь а билгалчу жайна чохь /яздина/ доцуш. 76. Баккъалла а, хIокху КъурIано дуьйцу Исраилан кIенташна церан шена чохь хилпало йолчух дукхадерш. 77. Баккъалла а, иза нийса некъ бу‚ къинхетам а бу муъма нахана. 78. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучо кхиэл йийр ю царна юкъахь Шен хьукамца. Иза сийлахь-везаверг а ву‚ хууш верг а ву. 79. Хьо тIетовжа Далла. Баккъалла а, хьо билгалчу бакъдолчунна тIехь ма ву. 80. Баккъалла а, ахьа /хIумма а/ хозуьйтур дац беллчарна‚ ахьа хозуьйтур дац кхайкхар къора болчарна уьш юхабевла а дIабевдича. 81. Хьо ма вац нисбешверг бIаьрса доцурш шайн тиларах. Ахьа хозуьйтур ду деккъа Тхан аятех тешаш болчарна – тIаккха уьш бу мукIар берш . 82. Царна дош тIедоьжча‚ Оха лаьттан кийрара схьадоккхур ду царна бежана‚ цо цаьрца къамел а ден долу. Баккъалла а, нах хилла Тхан аятех ца тешаш.\nДакъа 7 83. /Ахьа хьахаде/: оцу дийнахь Оха гулйийр ю хIора умматах Тхан аяташ харцдеш хиллачух цхьа тулгIе  уьш дIа-схьа нисбийр бу . 84. ТIаккха уьш /хьесап дечу меттиге/ беъча‚ /Дала/ эр ду: "Аша харцдира Сан аяташ? Шу ма дацара шайгахь /уьш харцдан/ Iилма долуш а‚ хIун Iамал еш хиллера шу?" 85. ТIедуьйжира царна тIе /Iазап бакъхиларан/ дош цара шайгара зулам далийтарна ‚ уьш бист ца хуьлу . 86. Царна ца го-те Оха хилийтина хилар буьйса‚ шайна чохь садаIан‚ де а серладаккха . Баккъалла а, цу чохь билгалонаш ма ю тешаш долчу къомана. 87. Оцу дийнахь сур локхур ю  кхоьрур ву стигланашкахь мел верг а‚ лаьттахь мел верг а Далла лиънарг воцург . Массо а Цуьнан тIе вогIур ву мукIар а хилла. 88. Хьуна гур ду лаьмнаш‚ хьуна шаьш Iуьллуш ду моьттуш  амма уьш дIа-схьа лелаш хир ду мархаш санна  Делан кхоллар ду иза‚ Ша массо хIуманна хьукам динчу. Баккъалла а, Иза аша дийриг дика хууш верг ву-кх. 89. Дикачуьнца веънарг  цуна цул диканиг /ша деъначух/ хир ду‚ уьш кхерамах оцу дийнахь маьрша хир бу. 90. Вочуьнца веънарг  юьхь цIарга ерзийна хир ю цуьнан. Аша еш хиллачу Iамалашца бен бекхам хир бу-й шуна? 91. Суна омра дина хIокха /Макка/ гIалин Дена Iибадат де аьлла‚ Ша иза хьарам йина йолчу‚ Цуьнан ду массо хIума а. Суна омра дина со мукIар хиллачех хила‚ аьлла. 92. КъурIан деша аьлла а‚ нисвелларг /цу КIуръана тIе/ иза нислуш ву шена. /Нах иманах/ тилошболчунга ахьа ала: "Со кхерам тосучарех ву ". 93. Ахьа ала: "Хастам бу Далла. Цо гойтур ду шуна Шен аяташ  тIаккха шуна уьш девзар ду. Хьан Кхиош-кхобург ма вац цара дечух гIапал ".\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Зингаташ&oldid=88607»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 08:52, 9 май 2013.


"ТIеман зуламаш а, кхероран политика а Нохчийчохь 1994 – 2004" рапорт кечдина "Доза доцу лоьраша"\nГезгмашин-бутт 17, 2014\nДуьне -- Доза доцу лоьраш (MSF)\n«ТIеман зуламаш а, кхероран политика а Нохчийчохь 1994 – 2004» цIе а йолуш рапорт арахецна «Доза доцу лоьраш» организацино.\nНохчийчохь наггахь а стаг хир вац Médecins Sans Frontières (MSF) «Доза доцу лоьраш» организаци ца евзаш. Хьалхара тIом болабелча уггаре а хьалха орцах бевлла Нохчийчу кхаьчначу нахана юкъахь бара цу дуьненаюкъарчу организацин лоьраш.\nЦу хенахь дуьйна Нохчийчохь хуьлург шайн тидамехь латтош бу цу организацин белхахой. Кху беттан 16-чу дийнахь цара шайн керла рапорт арахецна «ТIеман зуламаш а, кхероран политика а Нохчийчохь 1994 – 2004» цIе а йолуш. Иза ду 372 агIонах лаьтташ.\nЦу рапортана тIехь «Доза доцу лоьраш» хьул а ца деш дуьйцу шаьш Нохчийчохь болх барх лаьцна а, ткъа иштта хетарг ала дезаш хьал хIоттош гуманитарийн кеп йолу кхераме хьал хIоьттича цу организацино сацамаш тIеэцар муха хилла бохург а.\nМасала, «Доза доцу лоьраш» санна йолчу организацин Iедал дац цхьа а политикан дIахьедарш деш, я хуьлучу конфликтана юкъагIерташ а. Амма Нохчийчохь хуьлург гуш уьш Iа ца белира юьстах латта. Иштта 1999-чу шарахь Нобелан Машаран совгIат схьаоьцуш цу организацино Нохчийчохь маьрша нахана тIе бомбанаш еттар сацаде аьлла кхайкхам бира.\nСовгIат дIалуш церемони хилира оццу шарахь ГIура-беттан 10-чу дийнахь. Шен баркалла олу къамел «Доза доцу лоьраш» органиацин президенто Орбински Джеймса долийра иштта: «Кхо бутт бу Нохчийчоьнан бахархошна, Соьлж-ГIалин бахархошна тIе бомбанаш етта. Ас кхайкхам бо Оьрсийчоьнан президенте Ельцин Борисе: сацаде маьрша бахархошна тIе герзаш деттар».\nХууш ма-хиллара, муьлхха а тIом боьдучу меттехь болх бар чIогIа кхераме хIума ду. ХIун тIехIуттур ду хууш ца хуьлу. Ткъа цу тайпа кхераме, я сихха цхьаъ дан дезаш хIуманна шаьш дуьхьал хIиттича «Доза доцу лоьраш» динарг дуьйцуш ду цу рапорт тIехь.\nУьш тIаьхьакхиа лууш бу нийса дара те шаьш лелийнарг я дацар-тебохучунна. Рапорт тIехь буьйцуш бу Нохчийчохь ши тIом боьдуш а, цул тIехьа хаьл «лортIе» деанчу хенахь а цу организацина дехкарш до билламаш а, проблемаш а, хIун дан деза ца хууш хIиттина хьелаш а.\n«Доза доцу лоьраш» организацино зорбане даьккхина «ТIеман зуламаш а, кхероран политика а Нохчийчохь 1994 – 2004» цIе йолу ша кечдина рапорт ингалсан а, французийн а, оьрсийн а меттанашкахь.\nХанпаша масийтта шарахь болх бина ву «Доза доцу лоьраш» организацехь. Нохчийчохь хьалхара тIом баьлча, Хасавюрта а баьхкина, цул тIаьхьа Нохчийчохь шайн гуманитарийн болх дIаболийра цу организацин векалша бохуш дуьйцу цо.\n«Доза доцу лоьраш» олу гуманитарийн организаци кхоьллина Парижехь 1971-чу шарахь. Тахана иза дуьненаюкъара болам бу 23 ассоциацех лаьтташ болу, Швейцарехь штаб-хIусам а йолуш. «Доза доцу лоьраш» вовшахтохаралло кхочуш еш программаш ю 70 пачхьалкхехь.\nЦу организацино гIо до и гIо оьшуш болчу нахана, церан полититкан хьежамех а, уьш муьлхачу къомах бу а, муха аматехь бу а, хIун дин лелош бу а бохучуьнга ца хьожуш аьлла ду цу вовшатохараллан хартина тIехь. Цу новкъа дIайоьдуш а ю иза.\n«Доза доцу репортераш»: Маршонийн хьал\nОьрсийн интернет-шпионаш баьржина Европехула\nНохчийчохь лела ша-тайпана низамаш


Наьна меттах экзамен елар — Сердало\nУкх деношка (7 мае) вай мехка мел йолча школашка 9-ча классе дагIача бераша наьна меттах йола экзамен елар. ХIанзалца цар яздора диктант, бакъда укх шера шоашта ховр, Iомадаьр кхыча тайпара хьахьокха дийзар цар. Вешта аьлча, экзамен керда кеп йолаш яр. Шин сахьата цар жоп дала дезар 15 хаттара, цул тIехьагIа белгалъяьча кхаь темах цхьаннех 70 – 100 дешах латта сочинени язъе езар. Йоазон балха темаш атта а сакъердаме а яр. Масала, сочинени язъе йиш яр сецара хьаракий лоархIамах, лоаман мехка хозалах, даьх-наьнах, къахьегамах, тIема зуламах, иштта кхыча лоархIамеча хIамаех.\nХаттарашта нийса жоп далара йовза езар фонетика, морфологи, дошкхоллар, синтаксис, лексика, пунктуаци, кхыдола метта доакъош. ХIара хаттара нийса жоп делча, 1 (цхьа) балл йоаккхар, сочинени дика язъярах 10 (итт) балл яккха таро яр дешархой. Балхаш дIатIа-хьатIа яздергдоацаш, КИМ-аш (контрольно-измерительни материал) пхе тайпара (пхи вариант йолаш) яр.\nСурхо тIарча ийс шера дешача школерча бераша а Iуйрийна 10 сахьат даьлча гIоне, делкъийна 12 сахьат даллалца из экзамен дика дIаяла гIерташ къахьийгар. ХIаьта цар толамца дIаелар из. Укхазарча 9 «а» классерча наьна меттах экзамен еннача 19 сагах цхьанне кхоъ яккханзар. 14 дешархочо 5 (пхиъ) йоаккхаш, 5 сага 4 (йиъ) йоаккхаш, гIалгIай мотт шоашта ховлга а безилга а хьагойтар цар. Пхиаш яьхарашта юкъе бар Алхазурова Заира, Аушева Макка, Аушева Зарета, Булгучев Мансур, Муцольгова Тамара, кхыбараш.\nДIахо деша дезаш кхы ши класс йисай цар. Уж я 10 – 11 классаш. Цу классашка гIалгIай мотт Iомабеш йола урокаш цар хургьяц. Цу шин шера алхха говзамеча литературан йоазош мара довзаргдац дешархошта. ХIаьта а мотт дIахо шаьрбе, цIенбе йиш хургья цар йоазон балхаш – сочиненеш, изложенеш, дувцараш – кхоллаш.\nНаьна меттах, литературах кIира йиъ урок мара ца хуле а, уж Iилмаш дезаш болча кагирхошта ха корайоагIа шоай наьна мотт Iомабе. Царна вахаре из накъабаргхиларах шеко яц са вIалла.\n← Кастта 720 дешара моттиг йолаш керда школа хьаелларгйолаш я ГIази-коа\nСурт – дега цIенала гойтам →\nШколы в режиме качественного ремонта