Цуьнан корта лозура, ткъа сан дог хIинца лозу\nХилларг-лелларг йозане даккха хийлазза дагадеъча а, ницкъ ца тоьий юьсу. Дог лазадоху дагалецамаша, куьйгах дахана кIохцал санна, хьаладаккха хала хуьлу иэсехь диснарг...\n1990-гIа шераш дара уьш. ХIетахь «Вайнах» радиохь балхахь яра со. «Минуткехь» муфтият хиллачу 9 гIат долчу цIийнехь ненайиша йолчохь Iаш. Юьрта дIасалела таро яцара.\nХьанала вехаш верг хала воллуш зама яра иза...\nСтаропромысловски районе, цхьа нах лоьхуш, кхаьчнера цу дийнахь, хьалха цкъа а ца хиллачу метте.\nУрам-новкъа, сайна оьшу нах т1екаре беш йог1уш цхьана йоккхачу стагах бIаьргкхийтира сан. ТIехь беркъа, г1ийла, дегI кхачаделла яра иза. Гуш дара, юу-молучуьнца цуьна кхачо йоцийла. Коьртара йовлакхан ши тIам буйнахь къуьйлура цо, шад бан ца мегаш санна. Улле кхаьчча хиира, йоккха стаг оьрсий яра.\n«Корта лозу сан... корта, сан корта. Суна молха дезара. Дахьар дуй ахь?!», – дийхира цо, со шена улле кхаьчча.\nСатийсам, цхьалла, къахьалла, тешам – уьш ша дерриге а цхьаьна гулделла гуора цуьнан бIаьргаш чохь. Со йистхила кхиале цхьана лулахочо кхоьссира: «ДIаяккхахь, ла ма догIахь, хьекъалх эшначух тера ю иза». Делахь а, ас сайн даге ладуьйгIира.\n«Молхий? Иза-м ас дахьар ду хьуна. Ткъа юург юй хьан?», – хаьттира ас. «Бепиг ду, «Рама» даьтта (маргарин) а ду, маьIа гIуткхи чохь», – олуш, суна тIех а даьлла, дIадахара цуьнан бIаьра хьажар...\nИза кхетамна эшна цахилар цуьнан хьекъалх дуьзна хьаж гича хуур дара.\n«Дика ду. Молха дахьаш со юха йогIур ю хьуна», – дош ло ас цунна.\n«Со цхьанна а ца оьшу. Хьо а йогIур яц», – олу цо г1ийла.\nМасех де даьлча, тIемалой чубогIу боху хабарш а дара дийца даьхна. Амма милла веача а, суна кIордийнера. «Эльдарха а вола-кх, шен сагатлахь», – элира ас. Иза ца веара. ТIемалой баьхкира. Герзах боьттина. Хелхаран бал боккхуш болийра тIом.\nТхо «шина хьера» юккъехь дисира. Тхуна чекх детташ герз дара.\n«Минуткера» микрорайоне боьдучу некъаца долчу тIай тIера танканаша чуетта йолийра. Чудисса лармаш яцара. Масех квартира йохийра, чу йоккха топ а йиттина. ЛадоьгIуш Iара...\nБарт бина аьлла, хезира цхьа кIира даьлча. Некъаца байинарш, лазийнарш схьаоьцуш, машенашна тIе кIайн байракхаш а тоьхна, Шела больницера лоьраш, Мичуринан поселок йолчу агIора г1али чу баьхкира. Иза стогалла яра. Бартах к1езга тешара. Мичара ца хууш герз тоха кхерам бара.\nАвгуст бутт чекхбелира. ГIалахь ненайиша йолчохь со а, базара веанчохь висина хилла тхан ваша а цIа кхечира.\nЭццахь, дуьххьара гира нана буйна Iаса лаьцна. Оха шимма къанйина лацийтинера цуьнга иза.\nЦул тIаьхьа, хIоразза а хIума кхалла хевшича, дагайогIура оьрсийн йоккха стаг, цуьнан дехар, бIаьргаш...\nСоьлжа-Г1алин микроройонера базарна ракеташ тоьхча, долчух ваьлла ца 1аш, декхаре вахара сан ваша. Кхечу пачхьалкхера машени гIирс бухкуш вара иза...\nСоьгахь к1еззиг сом-ком яра. Даггара нийят дина базара яхара со. Базара аьлча а, цхана бахьане. Дай боцу жIаьлеш тIех а довлийтина, кхача бухкучу могIарехь юург оьцуш, йолаелира со. Дисинчу ахчанах порошок, саба а деара...\nЙоккха стаг йолчу яха новкъа елира со. Кет1ара гIантахь хиъна Iара иза. Цунна со евзира. «Де дика дойла хьан», – аьлла маршалла хаьттича, дуьхьал корта ластийра цо. ТIоьрмиг дIакховдийра ас. «ХIара суна беъна ахь?», – хаьттира цо. «Беъна. Тхайн доьзална тIера сагIийна. Хьо сох тешна Iаш юй хаьара суна», – элира ас.\n«Молха а ма ду...», – бIаьрг кхийтира цуьнан молханех.\n«ЙоI, хьо иштта дIаяхийта йиш яц. Дукха хан ю со йолчу адам даза. Сан хIусаме йогIий хьо? Ас сайн чоь, нах гайти хьуна?!», – са айъаделира цуьнан. Сийна басар хьаькхна тиша неIарехула чоьхьа елира тхойшиъ. НеIарна чоьхьа кхин дуьне дара. ЦIена дуьне. Шира шкаф, шира шифоньер, телевизор, куьзга, гIенташ... Куьзгана уллехь «патефон», оьрсийн, французийн маттахь романсаш тIехь йолу экъанаш яра. Куьзганна, радиона, суьрташна тIетесна, куьйгаца тир яьккхина, шура санна кIайн, иту хьокхуш, доладеш лелийна кIадин аьхкаш яра.\n«Хьажал, хIара сан нана яра, иза цуьнан нана. Ткъа хIорш сан дейижарий бара», – бохуш, гура чулаьцна суьрташ гойтура цо. Товш бара уьш, интеллигенци олучу нахах, цхьана историн агIо. Вайн махкахь Дала рицкъ нисдинчу нехан кхолламан лар.\n«Хьо хьехархо ю-кх!», – олу ас, самукъа а долуш.\nСан бIаьра а хьожуш елаелира иза: «Ю дера со-м хьехархо. Эзарнаш дешархой ма хилла сан. Шун халкъ Сибрехара цIа дирзина зама а йогIу дага. Со кхетара шун къомах. Вай массара лайнера Совет Iедалан бала, та1зар».\nIасана тIе а тевжаш, яхана дивана охьахиира иза.\n«1920-чу шарахь Владикавказехь кхечу къаьмнийн меттанийн институт яьккхира ас. Суна масийтта мотт хаьа... Французин, ингалсхойн, немцойн...», – дуьйцу цо меллаша.\nОхам шимма чай мелира. Суна хан йицъеллера хьехархо йолчохь. Аьхна, синтеме дара иза цуьнца.\nСан Шела, цIа кхача езара. Да-нана а ма дара суна сагатдеш.\n«Сан дика йоI», – хьаьстира йоккхачу стага со. – Хьан да-нана дика дуй хаьа суна. Баркалла хьуна. Наггахь, корта лаза а болий, йолало со урамехь. Шерашка яхъелча еза ю-кх цхьалла. Корта цундела лозу хир бу-кх сан».\nЦуьнан корта лозура, ткъа сан дог хIинца а лозу...


Оьрсийчоь -- Темерханов Юсупан адвокаташ Мусаев Мурад а (аьтту агIор), Тренина Дарья а Москох гIалин кхелехь.\nБуданов вер хьокъехь йолчу процессехь Москох гIалин суьдо дIасахецна бехккъасторхойн коллеги. И сацам баран бахьана ду масийтта бехккъасторхо, могуш воцуш а хилла, кхелехь дакъалаца йиш йоцуш висар.\nКерла коллеги кхолла дагахь ю суд тIебогIучу беттан 18-чу дийнахь. Буданов верна бехке веш волчу Темерханов Юсупан адвокаташ дIахьедар дина, цу сацамна латкъам бийр бу шаьш аьлла.\nЕарин дийнахь рогIера кхеташо хилира Буданов Юрий вер хьокъехь толлуш долчу девнан. ЛадогIарш дуьйладелира шина сохьтана тIаьхьа а теттина. Процесс дIайолош чукхайкхира бехккъасторхойн тоба. Цул тIаьхьа суьдхочо хаам бира, кхин а ши бехккъаторхо цомгуш хилла, цу кепара висинарг 11 стаг бен вац аьлла.\nПрокуроро Боярышев Владимира кхел дIайоьдуш дIахьедар дира бехккъсторхой тоьаш ца хиларна кхин дIа кхел йойла дац аьлла. Адвокато Мусаев Мурада дийхира процесс шина денна юкъахяккхар, бехккъасторхой тобаллалц аьлла. Амма суьдхо Коротков Андрей реза хилира пачхьалкхан бехк биллархоша дуьйцучунна. Цо дIасахийцира бехккъасторхойн коллеги.\nМоскох гIалин кхелан зорбан сервисан куьйгалхочо Усачева Аннас дийцарехь, суьдхочо бина сацам бахьана долуш Буданов верна бехке веш волчу Темерханов Юсупан дов юха хоттур долуш ду. Цунах лаьцна хаам бо Кавказский узел интернет агенталло.\nИнтерфакс-агенталло бинчу хаамца, Темерхановн адвокташ дагахь бу бехккъасторхойн коллеги дIасахецарна латкъам бан. Царах цхьаммо Мусаев Мурата дийцарехь, цу сацамах лаьцна хаам хила бехаш бу 10 де далале. Кехаташ шайн кара кхаьчначул тIаьхьа латкъам бийра бу шаьш боху Мусаевс.\nЦу хеннахь Тимирхановн кхин цхьана адвокато Тренина Дарьяс латкъам бина шена дуьхьал бехк-такхаман гIуллакх делларна. Цунна бехке дуьллуш ду теш эца гIортар. Талламхоша чIагIдарехь, Тренинас 100 эзар сом делла хилла Буданов вуьш теш хиллачу Евтухов Александарна. Евтухов суьде веанчул тIаьхьа лачкъийнера муьлуш бу ца хуучу наха.\nЦул тIаьхьа цу стага ши дIахьедар дира, шена адвокато Тренина Дарьяс кхаъ белла аьлла а, адвокато Мусаев Мурада кхерамаш тийсина аьлла а. ТIаьхьо, экспертиза йича, гучуделира Мусаевс аьлларг кхерам тасар цахилар.\nБала хьогуш ву Буданов вуьш теш хилла волу кхин цхьа стаг а. Иза ву Фаталиев Руслан. Адвокато Мусаев Мурада дийцарехь, кху деношкахь ницкъаллин структурийн белхахоша, лаьцна дIа а вигина, йиттина цунна.\nМусаев Мурад: «Соьга телефон туьйхира цо. Гучудаьлларг дара, стомара, дIа а вигина, цунна йиттина хилар. Цо дийцарехь, цунна жаннаш тIе мийраш а биттана, коьртах тIара а диттина. Доьхург хилла суна дуьхьал кийтарлонаш яр, аса цунна 100 эзар сом кхаъ белла хиларх лаьцна а, аса цуьнга харц тоьшаллаш дар дехна хиларх лаьцна а. Фаталиевс дийцарехь, цу кепара кийтарлонаш цо ца йина».\nКхузахь ала деза цу наха шайна гинарг Темерханов дIа а лацале дийцина хилар. Цундела уьш Темерхановн агIончаш бац, уьш шайна гинарг дуьйцуш болу тешаш бу.\nИ бахьана долуш вуно харцонаш лелош дIахьош ю и кхел аьлла, хеташ бу шаьш адвокаташ а, цунна терго еш болу дуккха а нах а. Цунах лаьцна, масала, дийцира кху деношкахь Коммерсант-газетан корреспонденто Мурадов Мусас.\nМурадов Муса: «Суна уьш бехкениг лаха Iалашо йолуш бу аьлла ца хета. Шайна каравеанарг, Темерханов Юсуп кIелхьара ца валийта, шайн кара деана цхьа а тоьшаллаш дацахь а, иза бехке ву аьлла, шаьш долийнарг чекхдакхха гIерташ болх беш бу аьлла хета суна уьш, тешаш бу бохучу наха ,дуьйцург тидаме а ца оьцуш».\nИзза ойла йолуш ву вевзаш волу нохчийн адвокат Хадисов Муса а.\nХадисво Муса: «Уьш и дов дIадерзо гIерташ бу шаьш дIалаьцна волу нохчийн къант чу а вуллуш».\nБуданов Юрий вийна 2011-чу шарахь Мангал-беттан 10-чу дийнахь Москох, вевзаш воцучу стага тапча а йиттина.\nБехккъасторхойн тоба дIасахецна Буданов вер хьокъехь йолчу Москох гIалин кхело


Венехь летта нохчий, сербхой.\nМарсхьокху-бутт 02, 2017\nМашен некъахь хьалха валар къевсина дов иккхина Венехь меттигерчу нохчочунний, сербхочунний юккъехь. Цу гIаларчу Нойбау кIоштерчу урамехь некъан агIо хийца гIоьртинчу сербхочунна дехьа вала некъ ца битинера нохчочо аьлла, хаам бира Венерчу полицин векало Маршо Радионе.\nИ бахьана долуш оьгIазваханчу сербхочо эвхьаза багалейинера нохчочуьнга, шен машенан кор охьа а дахийтина. ТIаккха шина шопаро вовшашка бага етташ, вовшашна агIор машенашца маневраш еш, масех бIе метар некъ бинера, ткъа эххар а сербхочо нохчочун агIор куьйгаца осала жест йинчул тIаьхьа шиммо а шайн машенаш сацийнера Коппштрасе урамерчу автобусан социйлина уллохь. Цигахь и шиъ вовшашна чучча вахнера.\nПолицино чIагIдарехь, ши шопар летта а ца Iаш, цаьрца машенашна чохь хилла болу церан накъостий а хилла латарехь дакъалоцуш – сербхочун хIусамнаний, кIантий, ткъа иштта нохчочунца новкъахь хилла ши стаг, зудий.\nУллехула тIехбуьйлучу наха и латар шайн мобилан телефонийн камершна тIе даьккхина, интернетехь даржийна.\nТкъа шинна а шопаро шений-шений чевнаш йина аьлла латкъамаш язбина шина тайп-тайпанчу полицин декъашкахь.


Марсхьокху-бутт 07, 2015\nОьрсийчоь --Оренбургехь кхача багон кечлуш бу Россельхознадзоран белхахой, 7Мар2015\nОьрсийчоьно дагон долийна Европера а, кхечу шена дуьхьал санкцеш яьхначу а мехкашкара совдегарша чудохьу рицкъ. Мацаллин дозанашкахь бехаш миллионаш кахь бахархой а болуш болийначу оцу барамаша оьгIазбахийтина дуккха оьрсий а, оьрсий боцурш а.\nИнтернет –машанехь биста кхаччалц гIардаьккхина ма-хиллара 300 эзар гергга буха куьг-язораш дехкина дехар-леткъам кхачийна Оьрсичоьнан бахархоша Путин Владимиран цIарх Кремле, чудохьуш долу даа-мала,кхачанан сурсаташ хIаллакдан магош тIеэцна сацам юхаэцахьара аьлла.\nАмма, олуш ма-хиллара, лерга дуьхьиг а ца ухьуш, пачхьалкхан куьйгалхой «къора» бисна, ма-дарра аьлча. Мелхо а президентан пресс-секретаро Песков Дмитрийс шеконе диллина бахархоша оццул дукха буха куьйгаш дехкина кехат бакълена а яздина хилар.\nЛаккхарчу тIегIанахь бина и сацам бахьнехь Оьрсийчоьнан, бен-бечу кIошташкахь иттаннаш, бIеннаш тоннашкахь хIаллакдан рицкъ: стоьмаш,хастоьмаш,нехчанаш, массо тайпа мерза а, къаьхьа маларш…\nВуьшта аьлча пачхьалкха чу мел йохьуш йолу юург,мерг. И рицкъ хIайраза хIаллакдар тIедуьллуш лаккхарчу тIегIанахь бина и сацам,челакха а,кIорге йоцуш а лерина бегашена а доцуш карзахбевлла Оьрсийчуьра хьовх Нохчийчуьра а бахархой.\nДукхахболчара кхин хила йиш а йоцуш Iовдала а,сонта а хIума лору,мацалла ловш эзарнашкахь шен пачхьалкхехь адам а долуш, сел кхоамза дуург,мерг хIаллакдар. ХIаллакдечу беркатах дуьйцуш ву Теркйист кIоштера къано Гизуев Хьусайн.\nГизуев: «ОстопуьраллахI! Ма доккха хIума ду-кх иза бакълена а дах хIай! Ма доккха хIума ду иза!. Цунах муха дийца деза суна-м ца хаьа. Ирча хьал ду-кх иза. Хьажал кху Iедалдан Iалашо муха ю. Адам гIийла мел хили а уьш вайна муьтIахь хир бу,ца хилча хир бац.\nИшта бу церан хьажам. Мацах паччахь хенахь цхьана стага Шалажехь хи тIехь херх бина хилла аннаш дохуш. Цуо кехат яздина паччахье. Хьан мехкан таро-бахам сов боккхуш,херх бина ша. Паччахьо цунна совгIатана дашо мухIар даийтина.\nЦул тIаьхьа паччахь вохийна,ткъа Советан Iедало хьолада ву аьлла и стаг чувоьллина. ХIинца болу куьйгалхой дозанал дехьа шайн дIабехкина дашо биста кхаччалц бахамаш бу. Делах тешаш волу стаг харц луьйр вац. Цо хьарамлонаш а лелор яц. Иза къинхетаме хир ву.\nХIорш хала нах бу. Хьажал нахана рицкъ дIа ца кхочуьйтуш цара леллориг. ОстопуьраллахI! Мацалла ловш нах дукха ма бу. Царна дIакхачийча дика хир дара .ХIаллак стенна йо?»\nОфициалан кхайкхош дерг бакъ делахь, чудохьучу рицкъанан кехаташ нийса ца хилла. Нагахь иза ишта хилча а дозанал сехьа а ца йовлуьйтуш юхаерзаехьа и машенаш. И стенна ца до бохуш хеттаре вуьйлу соьлжагIалахо Шавалу.\nШавалу: « Дуккха а рицкъ долу дела вайна кхоам хета. Хаттар-м хIутту и мел нийса ду аьлла?Цхьана дас къа а хьегна, цхьана метта дуккха а рицкъ мА ду иза тоннашкахь. Кхара иза мага ца яхь,кехаташ тоаме дацахь, юхаяхьийтахь,схьа а яхий ,хIаллак ма ехьа».\nСел хам-пусар доцуш,сила-а долу и рицкъ, хIаллакдар куьйгалхойн хьакъболлу мах хадош хIума лору бахархоша. Царех ву шелан кIоштера Iумар а,Бавди а.\nБавди: « Рицкъ дIакхоссар, хIаллакдар Делах цакхерар санна, кхераме хIума ду. Суна нийса ца хета иза. ХIара пачхьалкх боьха пачхьалкх хилар тоьшалла ду-кх…»\nIумар: «Миска нахана дIакхачадехьа. И яр-кх гIоле.И бар-кх пайда. Нахана а гIуллакх дара. Нах мацалла байа гIерташ бу кризис ю бохуш. Нахана еш хIуьттаренаш ю-кх. Цхьа пачхьалкх а яц! БОьха хIума ю-кх и деш вверг!»\nБавди:»И товар цIена дацахь,галдаьлла хIума делахь юхаберзабехьа,пачхьалкх бех а ца еш. Хийла пачхьалкхашка мацалла леш адамаш ма ду. ЛартIа делахь церан кехаташ кхоам бац цуьнан? БIеннаш тоннашкахь рицкъ! Зхь дац иза. Кхераме хIума ду-кх иза».\nМацалла ца лайча санна...


ДАIИШ балеяьлла нохчашна\nТахана уггаре баккхийчу лазамех ду нохчашна дуьненан маьI-маьIехь беха шайн кегийрхой Лаьтта тIехь лаьттачу тIемашка лестар. Къаьсттина бале ду уьш Шемахь, Иракъехь бусулбанаша вовшашца кхобучу девна юкъабийлар\nВайнехан кегийрхоша дуьнентIехь лелхачу тайп-тайпанчу тIемашка дакъалацар кху тIаьхьарчу шерашкахь вуно чIогIа дийцаре деш ду нохчийн юкъараллехь.\nДерг аьлча и дийцаре дора аьлла, кхачалуш бац герггарчу Малхбалехь Iаьрбоша шайлахь бечу тIемашкахь дакъалаца луурш. Iедалан хаамийн гIирсаша,ишта меттиг нисьелча, даима а санна, шуьйра кхайкхо эшна а доцуш, еккъа цхьана Веданан кIоштера ворхI стагах лаьтташ йолу кегийрхойн тоба лаьцна низамхоша, къизаллица коьртах яларна, дуьнено а ялхош йолчу Исламан Пачхьалкхан доглазархойн а, агIончаш а бу аьлла.\nЛаьцнарш ткъе иттара а бовлаза кегий нах бу. "Совцийначара «Исламан Пачхьалкх» хазьеш, марзьеш къамелаш дарал сов кхиазхой а, кегийрхой а цу юкъабахийта кхайхкамаш а бина. Царех цхьаъ Шемахь масех шо хьалха дешна а ву.\nЛаьцначех цхьамма даре дина шен Шемарчу Абу-Мовсар цIе йолчу тIемалочунца цхьаьнакхетар а хилла, цу тIамехь дакъалаца кегийрхой карабар хьокъехь. Кхечуо мукIарло дина ша кхоъ юьртахо цу тIамтIе хьажийна кхин а шиъ хьажо Iалашо а яра шен аьлла».\nГерггарчу барамехь ишта бу лецначийн хьокъехь Iедало Iорабаьккхина хаам. Куьг бехке лоруш берш а, белххал,уьш шайн долара баххал холчахIиттина церан дай-наной а гайтина интернетан фейсбук олучу зIенехула а.\nУьш берриш а Соьлжа гIала дIа а бигна, цаьрца дIадехьначу цхьаьнакхетарехь мехкан куьйгалхочо дIахьедина «Йилбазан пачхьалкхан» агIончашна махкахь меттиг яц аьлла.\n«Ас уьш бусалба а ца лору. Царна цкъа а меттиг хир яц Нохчийчохь. И ИГИЛ цIе лело шайтIанийн тобанаш бусалбан динан мостIагIий хилла ца Iа, уьш кху дуьненахь мел долчу адамийн а мостагIий бу». И тайппа дIахьедар дина Кадыров.\n«Исламан пачхьалкх» цIе йолчу боламо бечу тIаме кегийрхой кхачо Iалашо кхабарна лаьцнарш кхела хьалха хIиттор бу я бац хууш дац цкъачунна. Бакъду, дукхахболчу къаноша а, гIеметта хIиттинчара а буххера дуьйна а емал деш ду цу хийрачу тIаме эхар а, кхечарна и тIом хазбар а. Цу хьокъехь хадам боллуш хьажам болчех ву дезткъара ваьлла воккха стаг Хьусайн а.\nХьусайн: "Маггане а мегар доцуш хIума лору ас цига тIаме эхар. Хьо хIун эцна воьдуш ву цига? Стаг вен воьдуш ву-кх хьо. Хьоьга ма ца боху Пайхамара ваха а гIой хьо вейта я хьайн каялахь уьш байа ца боху хьоьга. ГIазот дац иза. Хьо ахча даккха воьдуш ву тIаме. И мегар дац. Уьш ир-кара хIитттош лелаш берш каде хьийзарца а,царна ахчанаш кхийдорца а дузу ас цига тIаме оьхурш лекъаш цахилар».\nАхчана дуьхьа цу тIаме нохчийн кегийрхой оьху аьлла ца хета шена бах Новр кIоштерчу Раисов Салмана. Цо кхеторехь , юкъалелачара дуьйцург цхьа бух болуш хIума ду моьттуш,цига Iехабелла дIаоьхурш дукха бу. Салман ву шен ойла йовзуьйтуш.\nСалман: «Нохчий шайн боцчу тIаме эхар суна лартIа ца хета. Цара шайлахь бечу тIамехь шаьш къастор ю шайн юкъаметтиг. Цу тIе хууш дац цара къуьйсург хIун ду а,хьенан лаам-аьллар тIедаккха уьш леташ бу а.\nШен доьзал а кхобуш,шен да-нана а ца делхош шен цIахь Iа везар. Бухабуьсуш болчеран ойла стенна ца йо? Уьш стенна хьийзабойту? Суна цхьа корта хьовзийна.Iехийна,галбаьхна буьгуш хетта и кегийрхой.\nКхехкаш тIом а болуш , дIавахнарг сехьавер ву я вац хууш а дойцуш, ахча схьаоьцуш кассаш а йолуш меттиг хир ю аьлла суна ца хетта. Цхьанне а юкъа а ца гIерташ шайн цIахь Iийча чIогIа бакъхьа дар-кх».\nГенарчу Iаьрбийн пачхьалкхашкахь тIемаш марсадевлла дикка хан елахь а царех дийцар цкъа лахлуш юха ойбуш лаьтташ ду махкахь. Цуьнца цхьана хьехоза ца юьсу Украина а,цигара кегаре хьал а. Бусалба наха шайлахь бечу тIамтIехь а нохчийн бу,керста нахана юккъехь,Украинехь, иккхинчу девнехь а, шина агIор леташ,тIаьххьарниш бац нохчий.\nЦханхьа тIамтIе бахнарш лоьцуш а,чубухкуш а бу, вуьйш лоруш а,базбеш а. Москвара дуьйна схьа Iедалехь болчара могуьйту и тайпа шалхонаш кхета ца ло могIарерчу нахе.\nХьусайн: «Маггане а мегар доцуш хIума лору ас цига тIаме эхар..."


90 шо долу Кастро Фидел кхелхина\nДуьненаюкъарчу хаамийн гIирсаша Iорадаккхарца, эха бIешарахь Кубан куьйгаллехь лаьттина, революцин лидер Кастро Фидел велла. 2008-чу шарахь дуьйнна пачхьалкхан лаккхарчу даржехь волчу цуьнан вешо, меттигерчу телехьожийлехь кхайкхийна дуьххьара и хаам.\n90 шо дара Кастро Фиделан. ПIераскана суьйранна кхелхина иза. Флорида штатера Кубан иммигранташ Майамин урамашка бевлла къобалбира и хаам. Царех дукхахберш тешна бу, Кубан коммунисташа шайгара дIабаьхна бахамаш, бизнес юхаебрзоре. USA Today газетано яздо, Кастро пачхьалкхан урхаллехь волчу шерашкахь дуьненахь зарратан тIом эккхарна кхерам бара, бохуш.\n11 Iамеркан президентел а тIех ваьхна Кастро. Официалехь партин, пачхьалкхан даржаш дитина, урхалла шен жимахволчу 85 шо долчу веше кховдийнехь а, 1950-чу шерашкахь йолаеллачу «Кубан революцин» лидер ларалуш вара иза. Миллионашкахь агIончаш, иза лорушберш а бара Кастрон доллу дуьненахь. Оцу юкъанна дуккхаъчара шога диктатор а лорура иза.


«Тхан чоьташ дIакъевлина Британехь. Ерриг а чоьташ. И сацам хийца йиш йолуш бац. Декъал хуьлда дешан маршо», - аьлла яздина оцу Кремлан пропагандин ресурсан коьртачу редакторо Симоньян Маргаритас «Твиттерехь».\nЦу сацамна комментари еш, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраллан векло Захарова Марияс доьзна хилларг Британи Евробертана юкъара йолуш хиларца. «Гарехь, Евробертана юкъарайолуш, Лондоно дитина Европехь дерриг а дешан маршонца доьзна ша тIелаьцнарг», - яздина Захаровас «Фейсбукехь».\nRT Лондонехь волчу корреспонденто хаам бина ББС-на шайн канале NatWest банкера кехат деана хиларх лаьцна. Цу тIехь дуьйцуш ду Оьрсийчоьнан компаница лелон юкъаметтигаш хийцар хьокъехь NatWest - о болх болийна хиларх лаьцна. Банко хаам бина, RT каналан аьтто хир бац шайх кхин дIа пайда эца, аьлла. Банкаш иза деш ма хиллара, кхин бахьана дуьйцуш дац Оьрсийчоьнан телеканале.\nБританерчу банко бинчу хаамца, ерриг RT-н чоьташ совцош ю болх бечура ГIура-беттан 12-чу дийнахь дуьйна.\nИза дан дезаш дара дукхахенахь дуьйна, аьлла хета къаьмнийн юкъаметтигашкахула йолчу Chatham House институтан Оьрсийчоьнехула эксперт волчу Лаф Джонна.\nВВС-на ша еллачу комментарехь, цо дуьйцу, дукха хенахь дуьйна гуш дара RT Малхбузенехь бехачу нехан ойланаш хийца гIерташ йолу Оьрсийчоьнан пропагандин машен хилар, бохуш. Харц дерг дуьйцуш а, кхин йолу методаш лелош а бакъйолчу журналистикица йогIуш йоцу кепаш яра цо лелораш, боху эксперто.\nRT компанино пропаганда ярца йоьзна проблема йолу дуккха а хан ю. Гарехь, Британино шен сацам бина Шемахь тIаьхьарчу хенахь хуьлуш дерг а, цунах лаьцна "Russia Today" компанино дуьйцург а тидаме а эцна, аьлла хета Лаф Джонна.\nМалхбузерчу экспертийн цхьа а шеко яц Оьрсийчоьно цунна жоп лург хиларх. Симоньяна «Твиттерехь» хIинцале а яздина, Британино зорбанан гIирсийн болх баран бух бохош бу аьлла. И тайпа хIуманаш вайна кхин а хезар ду аьлла хета экспертана Лаф Джонна.\nБританерчу зорбанан гIирсашна терго еш ю Ofcom олу урхалла. Хаммаш баржоран кодекс дохийча шен сацам бан безаш ю иза. Ofcom-о кху деношкахь дIахьедар динера RT компанино хаамаш баржоран кодекс йохийна хиларх лаьцна, масала, Украинера мухIажирех лаьцначу документалан филмехь. Амма RT-н банкера чоьташ дIакъевлина яц шайн сацамца, аьлла хаам бина Ofcom-о.\nББС-но бинчу хаамца, Британин финансийн министралло леррина дIахьедар кечдеш ду "Russia Today" телекомпанино Британехь болх барх лаьцна.\nОьрсашна зе дина Шемахь\n"Ларлолаш, пропаганда!": Оьрсийн маьрша гIирсаш духьалбевлла пачхьалкхан телевизионна\nДехка мегаш ду Шемарчу Алеппона тIехула кеманаш хехкар


"Мадбеллачу стоьмах тарвина". Кавказхойн бакъонаш эшайо набахтешкахь\nОхан-беттан юккъехь Нохчийчуьра волчу тутмакхо Дахтаев Iалбека дийцира, Владимир-махкарчу Т-2 набахте хьажийначунна деш хуьлучу таIзарех, хьоьгуьйтучу къизаллах лаьцна. Новкъаваккхале цунна хаийтира набахтийн урхаллин белхахоша иза цига "кагван"вуьгуш вуйла. Шозза а ца витира цунна тIе адвокат. "Суна иза таIзар дечу изоляторехь вуйла хааррий бен, кхин хIума дац цунах хууш. Цунна шена а ца хаьа ша цига – ШИЗО - стенна хьажийна. Цхьа а комисси а ца кхоьллина, шегара даьлла цхьа а вониг дац, боху цо ша", – дуьйцу Дахтаевн адвоката Чванова Юлияс.\nКъилбаседа Кавказерчу тутмакхийн бакъонаш талхор – иза диллина лаьтта хьал ду, чIагIдо бакъоларъярхоша. "Гражданское содействие" цхьаьнакхетараллин (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн тептара язйина ю иза, амма цо тIе ца эцна шена иза) информацица, 20I9-2020-чу шерашкахь адамийн бакъонаш талхор доьзна хилла динан гIуллакхашца а, сов ницкъ наханна дуьхьалбахарца а.\nНабахтин администраци цуьнна дуьхьалъяьлла Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле цо арз хьажорна.\nРадио Свобода хаамца Дахтаев Iалбек Мурманскерчу №17 набахтехь хилла хан токхуш. 2004-чу шарахь, низамехь йоцчу тIеман гIеранан декъашхо ву аьлла, 25 шарна набахте хьажийна иза. 2018-чу шарахь Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело къастийна цуьнгара тоьшаллаш Iазапна кIел а латтош даьхна хилар. Цул сов, Оьрсийчоь бехкейина адаман шена тIехь кхел нийсонца яйта а, шен а, доьзалан а дахаран ларам байта а йолу бакъо йохийна хиларна. 37 эзар евро дала кхачийна компенсаци еш тутмакхна, амма и сацам хIинца а бац кхочушбина.\n– Шуна шайна а хаьа, терроризмца доьзна таIзар динчаьрга мел ларам бу. Царех наггахьверг а вац уггаре луьра хьелашкахь (СУС) ца кхобуш. Дахтаев юьхьанца дуьйна ву оцу хьелашкахь латтош. Юьхьанца Омскехь вара, цул тIаьхьа Мурманск-махка хьажийна. Юьхьанца мел а тийна дара хьал, ткъа тIаьхьа, Европан адамийн бакъонийн кхел долаелча, йолийра хIара IалгIож а, Набахтин администраци цуьнна дуьхьалъяьлла Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле цо арз хьажийнорна",- дуьйцу Дахтаевн Мурманскерчу адвоката Леткаускайте Лаурас.\nСтрасбурго Дахтаевна 37 эзар евро кхачийнийла хиича, набахтин хьакам оцу ахчанах ах шена деха воьлла. Оцо лора шена "кхидIа а парггIат чохьвалла некъ", боху тутмакхо.\nИза царна легашка гIоьртина вара\n"И кхерамаш бахьана долуш оха Талламан комитете бехктакхам гIаттор доьхуш арз хьажийра. Кхеташ ма-хиллар тIе ца ийцира. Оха аьрзнаш дар дIадахдира. Тхоьга дан делларг цхьаъ бен ца хилира – кхело низамехь дац аьлла, юхадаьккхира, Дахтаев экстремист ву, цо идеологин литетратура яржо тарло аьлла, иза профилактикан хьелашка хIоттор", – дуьйцу Леткаускайте Лаурас.\nЦахеддаш лаьтта кхелаш, Страсбургерчу кхелехь толар – и дерриг а набахтин куьйгалла Дахтаевна дуьхьал доккхуш дара. "Кхеташ ду, иза царна легашка гIоьртина вара. Цундела цара иза колонера набахте хьажор а дийхира", – чIагIдо адвоката.\n"2020-чу шеран ГIуран-баттахь набахте дехьавакха сацам тIеийцира, ткъа 202I-чу шеран Зазадоккху-баттахь цига дIавигира Дахтаев. Кхеташ ду, муха ю Владимир. Иза массара а елхайо. Дахтаевс бахарехь, цуьнга ша набахтин хьаькамо я оперативникех цхьамма аьлла, Владимире "кагвайта" хьажош ву иза, ахь кхузахь тхан садиина, цигахь я ницкъ бина я зуда санна хьийзийна, "хьошур ву" хьо". Иштта дуьйцу адвоката. Радио Свобода зIене елира Мурманскерчу набахтийн урхаллин пресс-веккалтца, дийхира Дахтаевна кхерамаш тьуйсу бохучунна комментари яр. Жоп ца делла.\nВладимире тутмакх дIахьажийначул тIаьхьа гIуллакхна юкъайоьлла кхин адвокат – Чванова Юлия. Цунна Дахтаев цкъа бен ца гайтина – Т-2 набахте хьажавалц йолчу ханна иза кхачийна Пакино юьртарчу №7 набахте. "Нагахь санна цхьана бахьаница со цунна тIе ца йитахь, электронан кехат цуьнга айса яздийр долуш барт бина оха", – дуьйцу Чвановас.\nНабахтехь ламазан куз а, КъорIан а дIадаьккхина, ницкъаша маж а яьшна\nЦо эрна сагатдеш ца хилла: Дахтаев Т-2 набахте дIакхачийча, иза гойла хир дац цуьнан. Шозза ца йитина иза цунна тIе, юьхьанца аьлла, тутмакхашца адвокаташ вовшахкхета чоь мукъа яц, оцу дийнахь набахте цхьа а адвокат вахана воццушехь, шозлагIа яхча аьлла, белхан де чекхдаьлла. Радио Свобода зIене яла гIоьртина Владимир-махкарчу набахтийн урхаллица. Жоц ца деана цкъачунна.\nШа тутмакхна тIе ца кхачаелча, цуьнга электронан кехат яздина Чвановас. Охан-беттан 29-чохь жоп деана. "Довзуьйту ас сайгара хьал. №7 колонера Т-2 дехьаваьккхина со. Схьакхаьчча соьга элира, суна гIудан изолятор къастийна (ШИЗО), иза суна №7 набахтехь 14 денна тоьхна боху. Амма №7 набахтехь иза хьахийна а дацара. Комисси а ца хиллера. Сайна иза стенна тоьхна со кхеташ вац. Охан-беттан 28-чохь ШИЗО чекхъелира, амма 27-чохь суна цигахь даккха кхин а 10 де-буьйса тоьхна. Стенна тоьна-м ца хаьа суна. Ас цаьрга, хьо еана хиллий, хаьттина, ца гIоьртина-те адвокат суна тIекхача. Шайна ца хаьа, элира", – яздина Дахтаевс. Цул сов цо лелочу динан атрибутика а дIаяьккхина цуьнгара – ламазан куз, КъорIан, ницкъаша маж а яьшна.\nКъилбаседа Кавказерчу тутмакхаша массарел а дукха гIело лов набахтешкахь. Деккъа 2019-2020 шерашкахь бакъоларъечу "Гражданское содействие" комитете тутмакхашкара а, церан гергарчаьргара а кхаьчна 543 арз. Дукха хьолехь массо тайпа бакъонаш эшош хиларх ду и аьрзнаш, билгалдоккху Къилбаседа Кавказерчу тутмакхаша набахтешкахь ловчу халонех лаьцна документ кечдинчу Титиев Оюба. Уггаре хьалха далхориг ду етташ хилар. "Дисинарг дерриг а, хала делахь а, лалуш хуьлу", - боху Титиевс.\nИркутскехь цхьа а балхах паргIат адвокат ца караво суна\nКъилбаседа Кавказерчу нехан аьрзнаш кхин а дукха хир дара, юкъараллин цхьаьнакхетаршка царна гIо далуш хилча, тешна ву Титиев. "Набахтеш уггаре къевлина а, къиза а ситема ю Оьрсийчохь. Цигахь лела Iазап дийца а лур доцуш инзаре ду. Ситуаци хIора шарахь оьшуш схьайогIу", - боху Титиевс.\nЦо дийцарехь, уггаре дукха тутмакхаша аьрзнаш ден набахтеш ю Мордовера, Владимир, Иркутск, Саратов, Оренбург, Архангельск мехкашкара. "Масала, Иркутскехь цхьа а мукъа адвокат ца карош хьийза со – Iедалх кхоьру массо а, ца баьхьа тутмакхийн агIолаца", - элира бакъоларъярхочо.\n"Нохчийчохь ши тIом боьдучу хенахь цига хьийсийна хилла бу набахтийн системера белхахой. Къибаседа Кавказерчу тутмакхех дукхахберш тIемалой бу. Царна тIехь гIелонаш латтайо Кавказехь тIемашкахь хиллачу белахахоша. Шайн тIамехь чекх ца яьлла йолу ерриг а оьгIазалла яссайо ког а, куьг а дихкинчу хьесапехь чохь воллучу тутмакхна тIе", - боху Титиев Оюба.


"Сан куьйгаш, буха даха санна, сеттадора"\nПолицина яздина а дуй нийсо лелор?\nГIебарта-Балкхаройчуьра адвокаташ бехктакхаман гIуллакх айдаре хьоьжу шайна тIехь ницкъ бинчу полисхошна дуьхьал, ткъа вукхара юристаш-мехкарий шаьш летта шайна тIе, боху.\nСтигалкъекъа-беттан 20-чу - 21-чу буса иккхина инцидент. Адвоката Жилоков Ратмира "Кавказ.Реалиига" иштта дийцира хилларг. Дихкина долу компьютеран ловзарш латтодо наханна шен доларчу гIишло чохь, аьлла, полици еана цхьана зудчунна, ткъа вукхо дехна Жилоковга, иза адвокат хиларе терра, шений, полисхошний юкъаволар.\n"Карахь цIийнах хьажа бакъо а йоцуш, деккъа дIа дешнашца дина омра кхочушдан баьхкинера полисхой. Шаьш 15 денна чуюллур ю, бохуш, кхерамаш туьйсура зудчунна", - дуьйцу Жилоковс.\nЛуьйш-олуш, конфликт иккхина Жилоковн Iедалхошца. Цо дийцарехь, цхьана полисхочо, тIе а веана, хьаьжах хьаж а гIортийна, аьлла цуьнга:\n- Хьо мила ву? Ас хIинцца йийр ю хьан болх.\nХан ялале полисхоша куьйгех гIоьмаш а тоьхна, шайн декъе дIавигина адвокат. Иза кхиина шен коллегашка телефон тоха – Магова Натальига а, Ципинова Дианига а, Кочесокова Людмилига а. Уьш сихха кхаьчна полице, амма тIе ца битина Жилоковна. ЗIене бевлла адвокаташ Талламан комитетца а, прокуратурица а. ХIоьттина хьал довзуьйтуш ю социалан машанашкахь цара яржийна видео.\nЖилоковн коллегаш иза лаьцна латточу полицин цIенна чубаха гIиртина, шаьш юридикан гIоне эцначу стагана тIекхача низамо муьлххачу а хенахь магош хиларна. Амма чу ца буьтуш, неIаршкара аратиттина уьш. Лаьцна, гIоьмаш тоьхна Ципинована а.\n"Куьйган пхенаш лозу. Сан куьйгаш, буха даха санна, сеттадора. ДегIа тIехь моьнаш дисина. Цунах тоьшаллин акташ хIиттадайтина ас", - элира Ципиновас.\nАдвокаташ полицица къийсало массех сахьт даьлча баьхкина полицин чоьхьарчу кхерамзаллин белхахой. ТIаккха бен тIе ца битина адвокаташ шаьш гIоне эцначу Жилоковна.\n"Эхь дайна лелар полицин белхахойн хатI ду. Амма оццул низамах уьш бохар – иза лан торуш дац. Полисхой, адвокатан кехат-тоьшалла дайча, цIен баьхчалг гина бугIа санна, хьаьвза", Жилоковс бахарехь.\nШайца полисхой луьра хьовзар нахаладаьлла шаьш зударий хиларна, аьлла хета Ципинована. "Кест-кеста бухайоху полисхоша нехан некха хьалхара орденаш, этIадо адвокатийн кехат-тоьшаллаш, баттахь масийттазза хуьлу буй-тIара. Адвокатех полици яша а ца еша", цо дийцарехь.\nАдвокаташа бахарехь, шайна шайгарчу даржаша лучу бакъонел совбевлла полисхой дIа ца баьхна балхара. Мелхо а, цара талламчашка боху, зударий-адвокаташ лийтира шайх, шаьш царех къелхьардовла гIиртира.\n"И гIуллакх вайн республикера ара а ца доккхуш, чохь талла дитахь, шеко яц полисхой тоьлуш доьрзург хиларх. Ткъа Оьрсийчоьнан я Къилбаседа Кавказан гонан тIегIанехь листахь, хир яц полисхойн цхьа а вариант. Оьшуш хилахь, оха массо а инстанцешка дийр ду аьрзнаш", - боху Жилоковс.\nОьрсийчоьнан Адвокатийн палатин президента Пилипенко Юрийс пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхийн министре Колокольцев Владимире кхачийна ГIебарта-Балкхаройчохь полици адвокаташца шога хьовзарх долу дIахьедар, дехна низамехь нийсо яр.\n"Кавказ.Реалиин" корреспондентан аьтто ца белира ГIебарта-Балкхаройчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин пресс-векалтера хиллачун хьокъехь информаци еха. Адвокаташца полисхой кIоршаме хьовзар кIира хьалха хиллехь а, цхьа а дош дац иза хьахош аьлла министраллин сайтехь. Редакцино кехат дахьийтина цига.


Мехала яц адамийн бакъонаш Нохчийчохь - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Мехала яц адамийн бакъонаш Нохчийчохь\nМехала яц адамийн бакъонаш Нохчийчохь\nАдамийн бакъонийн дуьненаюкъара де билгал ца даьккхира тахана Нохчийчохь. Меттигерчу бакъонашларъярхошна кхин хIума ца дисина, адамийн хьолах лаьцна дийцар бен. Ткъа дийца алссам ду.\nНохчийчохь дукха дика хаьа адамийн бакъонийн хама. Тахана нах уьш шай ларъян майра хIуттуш бацахь а, наггахь бен адам хир дац махкахь, оцу баланах кIелхьардаьлла. Тахана Нохчийчохь, оцу тIегIан тIехь болх бечу наханий бен, дага догIуш дац, хIара де, адамийн бакъонаш ларъяран дуьненаюккъера де хилар.\nШайн иза дицдан йиш яц, тахана, махкахь шорта болх бу оцу тIегIан тIехь бан безаш аьлла хета, «Ненан орца» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллин куьйгалхочунна Межидова Зайнапана. Маршо радиога оцу хьокъехь йистхуьлуш, цо билгалдаьккхира, Нохчийчохь бакъонаш йохйина а, хIинца а йохош а, дуккха а нах бу аьлла.\nМежидова Зайнап: «Нохчийчохь, бераш дайна нанойн яц цхьана а тайпана бакъо. ХIокху 15-16 шарахь, кийрахь ша а болуш, догуш дог а долуш лелаш бу-кх наной. Бакъонаш мичахь ю? «16 шо хьалха вайна волу кIант цIа валийна, нах лебеш ю» аьлла суна цIе кхолла гIоьртира вай парламентан куьйгалхо Дукхваха Баштаевич.\nИ бераш лаха а ца олу цьунга, «деллахь Рамзан, вай тоъал кога а дахнера, хIинца мукъна и байна болу кIентий цIа берзийча хIун дара теша», аьлла. Шай цIераш а ца хууш, лоьмарш тIехь дIаловкъийна кегий нах ма бу вай, белла дIабовлалца чу боьхкина. 10 меттиг хаа суна.Цига дIаяха таро а, накъост а вац сан».\nМаршо радио: Нохчийчохь дуккха а бу адамийн бакъонашларъярхой. Цхьаберш, Iедалш тховкIело йина бу, кхиберш и тховкIело йолуш, амма, иза хилар даре ца деш бу, ткъа, Межидова Зайнап санна берш, боккъулийна бозуш боцурш бу, шаьш мел лелош дерг, даго а адамаллийн декхаро тIедожийна хIума а хеташ. Журналист-бакъонашларъярхочуьтнна Саратова Хедина, нийса ца хета, адамийн бакъонашца долу гIуллакх, цхьана Нохчийчохь долчу хьолаца дустар. Иза ерриге а пачхьалкхехь йолу чолхалла ю, элира цо.\nСаратова Хеда: «Цара динарг бен вай кху чохь хуьлуш ма даций. Нохчийчохь бакъонашларъечу нехан хьал тайпа-тайпана ду. Шина декъе бекъабелла уьш. Цхьаберш Iедална муьтIахь болуш бу, кхинберш, боккъалла нахана тIехь латтош йолу харцо юьйцуш бу. Дукхахберш, кхин нислуш хIума а дац бохуш, каръелла цхьанатуохаралш а ю. Дала мукълахь, тхо цу тобанехь ду аьлла ца хета суна. Тахана дуккха а халох ду, адамийн бакъонаш ларъян, хьалхачулла. Кхузачру Iедалшкара ду аьлла ца хета суна, Москохара дуьйна, Путинс лелош политик а, харцо а ю иза».\nМаршо радио: Тахана, шай тайпа билгалдаьккхина Соьлжа-гIалахь, адамийн бакъонашца доьзна долу дуьненаюкъара де а. Тахана цигахь, Iедалан бакъонашларъярхошца, цхьана бертан кIелахь куьг таIийна. Дийнна дийнахь, цу тIехь болх беш бара уьш. Гарехь, чIогIа мехалла документ арадаккха мега цара кхана.


Дозанех лаьттачу хаттарца собар дар дехна Даудовга Дагестанан парламентан спикеро\nДагестанерчу Халкъан гуламан куьйгалхочо Шихсаидов Хизрис схьадиллина кехат дахьийтина нохчийн парламентан спикере Даудов Мохьмаде, яздо "Кавказ.Реалиино". Цо кхетийна, Нохчийчоьнна а, Дагестанна юкъара дозанаш къасточу комиссин болх стенна сецна бу бохучух. Дагестанан парламентан сайта тIехь зорбане даьккхина шинарин дийнахь и документ.\nКоронавирусан эпидемино новкъарло йина, боху Шихсаидовс комиссин балхана. Иштта, цо дийцарехь, берриг а тергам Оьрсийчоьнан Конституцехь бечу хийцамашна кхаж тасийтар вовшахтоха хьажийна цара.\nНохчийчоьнан парламентан спикеро Даудов Мохьмада дахначу оршотан дийнахь дагестанхойн "Новое дело" газето Инстаграмехь шина республикана юкъара дозанаш къасторехь латтачу проблемех лаьцна хIоттийначу поста бухахь комментари йитинера.\nДаудовс бехкаш дехкира журналисташна, "харц информацин Iовраш хецарна".\nДозанаш къасто комисси вовшахтоьхнера стохка Дечкен-баттахь: Нохчийчоьнан агIор парламентан спикер вара цу тобанан куьйгаллехь, ткъа Дагестанан комиссина урхалла дан векал винера цуьнан цу республикера коллега Шихсаидов Хизри.


Нохчийчохь 8 дагестанхо вер Европан кхеле даккха бохку бакъоларъярхой\nБакъоларъярхойн "Дуьненаюкъара Агора" а, "Бакъонан инициатива" а юкъараллаша Европерчу адамийн бакъонийн кхеле арз хьажийна, дахар хадор а, гIелояр а дехкарх, кхелехула бакъо лаха йиш хиларх долу дуьненаюкъара низамаш талхийна Дагестанера 8 стаг вар толлуш, аьлла. Оцу хьокъехь хаам баржийна РБК-но.\nОрзехь бакъоларъярхоша билгалдоккху талламо адвокатийн дехар кхочушдина цахилар. 2016-чу шеран гурахь кегийнах байча, талламо церан телефонаш сихха ца зейтина, видеотергамна хIиттийначу камерашкара тоьшаллаш шайна ца довзийтина, боху юристаша. Цул сов, ур-атталла бехктакхаман гIуллакх деша аьтто а ца бина адвокаташна талламчаша хьовха, кхело а.\n2016-чу шеран ГIадужу-баттахь айдина Дагестанера 8 вахархо лачкъорах долу гIуллакх. Гиначара тоьшалла дарехь, лецна, кхаа декъе а бекъна, машенашкахь дIабигина и нах. ТIаьхьо церан декъий Нохчийчохь схьакарийна. Iедало бахарехь, машенашкахь хиллачу кегийрхоша герзаш диттина полицина тIе, оцу тасадалехь байина уьш.


Стигалкъекъа-бутт 05, 2022\nШен телеграм-канале хIоттийна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен йоьIан, мехкан культурин министр йолчу Кадырова Iайштан керта воьдуш яьккхина видео. Цу тIехь гуш ю уьйтIахь дIахIоттийна Lamborghini Urus машен, иза яц хьаькамо официалехь чуеллачу деклараци тIехь. Иштта къаьстина, Кадырова Iайшатана хуьлу пайда 2021-чу шарахь 50-зза сов кхиъна хилар – 845 эзар соьмана тIера 44 миллионе.\n23 шо долчу Кадыровн йоьIан цIахь яьккхинчу видео тIехь къегина можа, масех миллион сом мах болу Lamborghini хиллехь а, цуьнан деклараци тIехь билгалъяьккхина ю хIусамдена тIеязйина, 200 эзар сом мах болу "Лада 210740" автомобиль. Пачхьалкхан балхахь а йолуш, 2021-чу шарахь муха аьтто хилла Кадырова Iайшатан 44 миллион сов сом даккха, хууш дац.\nИштта 2021-чу шарахь Нохчийчоьнан культурин министран долахь 1 617 квадратан метарш йолу доккха цIа а, ялх сотай лаьтта тIехь ши хIусам а гучуелира – оцу боллу бахаман мах хила тарло 50 миллион сов сом. Шен хIусамненан куьйгакIел болх бечу Кадырова Iайшатан хIусамдас бина пайда тIаьххьарчу шина шерачохь хийцабелла бац, цхьа миллион ах миллион сом ду.\n2021-чу шарахь чуеллачу декларацица а догIуш, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан уггар а хьал долу Оьрсийчоьнан регионан куьйгалхо ву. Тептарехь цунна тIаьхьа вогIучу итт губернаторна хиллачу санел а совболу дахначу шарахь цунна хилла пайда.\nНохчийчохь адамийн бакъонаш Iалашъян векал винчу Нухажиев Нурдис дIакхайкхийра Нохчийчоьнан куьйгалхочун йоIана Кадырова Iайшатана "Адамийн бакъонаш Iалашъярна" аьлла, мидал яларх.\nАдамийн бакъонаш шога хьешарна Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Пачхьалкхан департаменто 2020-чу шеран аьхка цуьнан дена дуьхьал яьхна санкцеш хьакхаелира Кадырова Iайшатах а.


Кхоллам муха бу хууш дац\nСельментаузене боьдучу некъаца билгало\nЕвропан адамийн бакъонашкахула кхело декхарелахь йина Оьрсийчоь 920 сов эзар евро компенсаци яла, Оьрсийчоьнан ницкъаллин структурийн белхахоша лаьцна дIавигинчул тIаьхьа вайначу 10 нохчочун гергарчарна.\n"Байсултанова а, кхин берш а Оьрсийчоьнна дуьхьал" гIуллакх а къастийна, Европан адамийн бакъонашкахула кхело сацам бина Оьрсийчоьнан Iедалша Европан адамийн бакъонаш ларъяран конвенцин маситта артикл йохийна хилар х лаьцна. Царна юкъахь ю адаман ваха йолу бакъо а, адаманна тIехь Iазап латтор дехкарца йоьзна бакъо а, маьрша хила йолу бакъо а, эвсаре таллам дIабахьа йолу бакъо а.\nДоьза байначеран гергарчу нехан латкъам Страсбурге чулуш гIо динера "Правовая инициатива" проектан а, "Нохчийчоьнан наной" юкъараллин вовшахтохаран а юристаша. Европан кхело бинчу сацамехь билгалдоккхуш ду нохчийн лечкъийна хилар буьззинчу барамехь Оьрсийчоьнан федералан эскарша Iуналла дечу кIошташкахь.\nГергарчарна хIинца а ца хаьа доьза байначу нехан кхоллам муха нисбелла. Низамаш лардон органашка динчу дехарша гIо ца дина байна нах карор Iалашонца. Официалан кепара болийна хилла талламаш маситтоза юкъахбаьхна, цхьа а дохьуш жамI а доцуш. Адамаш лечкъийнарш муьлш бу ца къастийна.\nКхело билгалдаьккхина Оьрсийчоьнан Iедало даре деш хилар Нохчийчохь адамаш дар, амма Iедал къера ца хилла иза динарш шайн эскархой хиларна.\nИштта, АдамовгIера ши ваша 18 шо долу Руслан а, 21 шо долу Супъян а лачкъийна 2001-чу шарахь. Сельментаузенехь лаьцна дIавигина и шиъ, тIеетталуш йолу нана герзаш детташ юха а яьккхина. Верриг и шиъ лачкъош дакъалоцуш хилла ткъех тIеман барзакъ доьхна туьтмаьжгаш йоьхкина герзаца волу стаг.\nКхин а ши кIира гергга хан яьлча гергарчаьрга кехатан цуьрг кхаьчна шина кIантера. Нохчийн маттахь яздина хилла цу шиммо "Дон-2" эскаран декъан кертахь латтош ву шаьшшиъ аьлла.\nКхин а 3 бутт баьлча Шелан кIоштан милицин белхахочунна вевзина ши ваша нанас гайтинчу сурта тIехь. Цо хаам бина шена и шиъ ФСБ-н кертахь гира, улле хIоттийна ха а долуш, нехаш дIакхисса араваьккхина аьлла. Цо дина тоьшаллаш тIечIагIдинера кхин а шина милцочо.\nВежарийн АдамовгIеран нанас дийцарехь, тIаьхьо цуьнан аьтто баьлла хиллера шен ши кIант ларвеш хиллачу ФСБ-н белхахочуьнца къамел дан. Цунна а вевзина хилла сурташна тIехь Руслан а, Супьян а, амма цо шен дан хIума а дац аьлла, и шиъ кестта я Нальчике, я Моздоке дIавуьгур волуш ву аьлла. Шина вешех хилларг хIун ду хууш дац хIинца а.\nДоьза вайначу 10-х кхин а 5 стаг ву цхьана эвлара. Уьш байна ала мегар ду цхьана хеннахь. 2001-чу шеран ГIуран-беттан 30-хь дуьйна 2002-чу шеран Дечкен-беттан 2-чу кхаччалц Куршлойн кIоштарчу Цоцин-Эвлахь "зачистка" олу талламш беш хилла Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан чоьхьарчу эскаран дакъош. Юрт гоне лаьцна хилла тIеман техникица. Эвлан йистехь кхоьллина хилла "фильтрацин" олу меттиг. Цига буьгуш хилла Цоцин-Эвлахь лоьцу нах.\nЦу юртахь "зачистка" ечу хьалхарчу дийнахь тIематасадалар хилла, цхьана хIусаманна таллам беш. Цу чохь хиллачу нохчийн тIемалоша вийна 4 оьрсийн эпсар а, салти а. Кхин а 8 чевнаш йина хилла. Цу чохь хилла болу берриг нах а байина, цIенош а дагийна.\nТIематасадалар дIадирзинчул тIаьхьа Оьрсийчоьнан эскархой чулилхина хилла луларчу МагомадовгIеран доьзал бехачу хIусамна. Цара лаьцна фильтрацин пунке дIавигина 25 шо долу Магомадов Шайх-Ахьмад а, цуьнан гергара 5 стаг а.\nШолгIачу дийнахь берш а дIахецна, Шайх-Ахьмад воцург. Гергарчара дуьйцу, иза тIаьхьо дIахоьцур ву аьллера шайга бохуш. Амма цуьнах хилларг хIун ду хууш дац хIинца а.\nКхин а цхьа шо даьлча бехктакхаман гIуллакх долийра Магомадов лохуш. Амма иза теллина чекхдаьккхна дац хIинца а. Магомадов Шайх-Ахьмад лоьхуш Страсбургерчу кхеле латкъам бинера цуьнан нанас. Иза елира 2016-чу шарахь ГIуран-баттахь.\nМагомадов вайначу дийнахь доьза вайна Цоцин-Эвлара вахархо Исраилов Хьамзат. Иза а хилла оццу фильтрацин пункте дIавигина.\nСтрасбургерчу кхелан сацамехь аьлла ду 2001-чу шарахь ГIуран-беттан 31-чу дийнахь полицин белхахочо хаам бина хилла гергарчу нахе цу эвларчу цхьана кертахь дакъа карийна шена цуьнан дегIаца хилла Исраилов Хьамзатан делла паспорт аьлла. Амма дакъа хьена ду официалан кепара къастийна ца хилла. 2002-чу шарахь бехктакхаман гIуллакх долийна Исраилов вер хьокъехь. Иза чекхдаьккхина дац.\n2002-чу шарахь Дечкен-беттан 1-чу дийнахь доьза вайна Цоцин-Эвлара дIавигина БайсултановгIера 3 ваша – Ахьмад а, Хампаша а, Сулиман а. Керта лилхинчу эскархоша (хилла лаххара а 60 стаг) лебан буьгу аьлла дIабигина вежарий. 2002-чу шарахь Оханан-баттахь прокуратуро бехктакхаман гIуллакх долийна хилла вежарий БайсултановгIара доьза бар хьокъехь, амма иза ца теллина.


Керлачу Iедало гуьржийн полисхойн алапаш хьаладаьхна\nТбилисерчу Хораван цIарахчу урамехь кхиазхой байарна дуьхьал йолийна хилла протестан акцеш йирзинчул тIаьхьа Гуьржийчохь дIахIоьттинчу Iедало 100 долларна лакхадаьхна ницкъаллийн структурийн белхахойн алапаш. Гуьржийн оппозицин лидеро, экс-президенто Саакашвили Михаила йоьдучу эфирехь дIакхайкхийра, ша пачхьалкхе юхавагIахь полисхойн алапаш шозза хьаладохур ду ша аьлла.\nГуьйренан президентан харжамаш гергакхочучу хенахь Iедал а, оппозици а полисхой шайна тIехIиттийта гIерта оцу кепашца. Карабеанчу баттахь дуьйнна гуьржийн полисхойн алапа 1150 лари хир ду (470 доллар), хIинцалц чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахоша оьцуш хиллачул а 100 долларна сов.\nБахтадзе Мамукин керлачу урхалло тIеэцна и сацам, дукха хан йоццуш Тбилисехь хIиттийна акцеш йоьлхучу заманчохь президент лаьттинчу Саакашвили Михаила полисхошка кхайкхамбича. "Къомаца цхьана хила", нагахь ша гурахь хинболу президентан харжамаш бахьана долуш Iедалан коьрте юхавагIахь, полисхойн белхан алапаш шозза лакхадохур ду аьлла, дош а луш.


Кхо бух а, церан тоьшаллаш а [Нохчийн маттахь] ] [ Мухьаммад бин Сулайман ат-Тамими Гочдархо: Iаббасан кIентан Турпалан кIант Фарукъ : 1433 - 2012 Islamannur.org\n«Кхо бух а, церан тоьшаллаш а [Нохчийн маттахь] ] [ Мухьаммад бин Сулайман ат-Тамими Гочдархо: Iаббасан кIентан Турпалан кIант Фарукъ : 1433 - 2012 Islamannur.org ...»\nКхо бух а, церан тоьшаллаш а\nМухьаммад бин Сулайман ат-Тамими\nГочдархо: Iаббасан кIентан Турпалан кIант Фарукъ\nКъинхетамечу а, Къинхетам бечу а АллахIан цIарца!\nХаалахь, АллахIа къинхетам бойла хьоьх, вайх хIора а диъ хаттар Iамон\n1. Iилма: цо чулоцу АллахI вовзар, Цуьнан Пайхамар вовзар, Ислам-дин\nдовзар тоьшаллин баххашна тIехь.\n2. Оцу Iилмано ма-бохху Iамал яр.\n3. Нах оцунна тIекхайкхар.\n4. Оцу гIуллакхехь тIеIитталучу халонашна собаре хилар.\nОцу деа а хаттаран тоьшалла АллахIан къамелехь ду:\n«Къинхетамечу, Къинхетам бечу АллахIан цIарца! Аса дуй буу малхбузан хенах! Боккъалаъ, хIора адам эшамехь ду - Делах а тешна, диканаш дина, вовшашна бакъдерг хьехна, вовшашна собар хьехна боцурш» («ал-Iаср» сурат, 103:1-3).\nИмам ШапиIа (Сийлахь-Везачу АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла:\n«АллахIа Шен халкъана тIе кхин тоьшалла доссийна цахиллехьара а, хIара сурат доцург, кхачам боллуш хир ма дара царна иза".\nИмам Бухарис (Сийлахь-Везачу АллахIа къинхетам бойла цуьнах) шен бакъ хьадисийн гуларехь аьлла:\n«Iилма - къамелел а, Iамалел а хьалха даьккхина хила дезаш хиларан хьокъехь дерг дуьйцу дакъа ду хIара».\nТкъа цунна тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Хаалахь, АллахI воцург кхин дела цахилар. Хьайн къинна гечдар а деха» («Мухьаммад» сурат, 47:19).\nВайна ма-гарра, АллахIа «хаар» къамелел а, Iамалел а хьалха хьахийна.\nХаалахь, АллахIа къинхетам бойла хьоьх, хIора бусалба стаг а, хIора бусалба зуда а тIаьхьара кхо хаттар довза дезаш хилар а, цара бохург дан дезаш хилар а.\nХьалхараниг: Вай АллахIа кхоьллина хилар, цо вайн Iар-дахаран рицкъа делла хилар, эрна ваьш дитина цахилар. Цо вайга элча ваийтина, ткъа цунна муьтIахь хилларг - ялсамане гIур ву, цунна Iеса хилларг – жоьжагIате гIур ву.\nЦуьнан тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«Боккъалаъ, Оха шуьга элча ваийтина, шуна дуьхьал тоьшалла ден волу, пирIуне элча мавахийттара. Ткъа ПирIун Iеса велира элчанна.\nХIетахь Оха Iазапечу катохарца лецира иза» («ал-Муззаммил» сурат 73:15-16).\nШолгIаниг: АллахI реза хуьлуш вац - Шена лолла дарехь цхьа-цхьаъ Шеца накъост нисварна, хуьлда иза Дала Шена гергаоьзна долу малек, я Дала ваийтина волу Пайхамар.\nЦунна тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Дерриге маьждигаш (массо лолла ден меттигаш) АллахIан ду.\nЦундела, АллахIца нис а вай, цхьана а цхьаьнга ма кхайкха» («алЖинн» сурат, 72:18).\nКхоалгIаниг: Элчанна муьтIахь а хилла, АллахI цхьаъ винарг - Алла\n«АллахIах а, Къематдийнах а тешачарна юккъехь нах карор бац хьуна\n- АллахIца а, Цуьнан элчанца а мостагIалла лелош берш безаш, уьш белахь а церан дай, я церан кIентий, я церан вежарий, я церан гергаранаш. Церан дегнашкахь АллахIа иман кIаргдина, Шегарчу сица чIагI а бина Цо уьш. Ялсаманин бошмашка бохуьйтур бу Цо уьш, шайна чохь хиш лелаш йолучу. Даима оцу чохь хир бу уьш. АллахI реза ву царна, уьш а бу Цунна реза. Иза ю - АллахIан тоба. Боккъалаъ, АллахIан тоба - декъала хилларг ю» («ал-Мужадала» сурат, 58:22).\nХаалахь, АллахIа Шена муьтIахь хиларан новкъа нисвойла хьо, ИбрахIиман дин Хьанифиййат - цхьана АллахIна лолла дар дуйла, айхьа лелош долу дин дог цIенна Цунна хьажийна а долуш. И аьлла омра дина АллахIа массо а нахе.\nЦуьнан дуьхьа кхоьллина а бу Цо уьш, Сийлахь-Везачу АллахIа ма-аллара:\n«Жинаш а, адамаш а кхоьллина ма дац Аса - цаьрга Сайна лолла дайта а бен» («аз-Зарийат» сурат, 51:56).\n«Сайна лолла дайта» бохучу дешнийн маьIна – «Со цхьаъ вайта» бохург ду.\nАллахIа омра дина тIедиллина уггаре а доккханиг – Тавхьид ду. Иза – дерриге а лолла цхьана АллахIна хьажор ду.\nАллахIа дихкиначарех уггаре а доккханиг - ширк ду. Иза - АллахI воцучу муьлхха а цхьанна лолла дар ду.\nЦунна тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIа аьлларг ду:\n«Лолла де цхьана АллахIна, цхьа а хIума накъост а ма лаца Цуьнца»\n(«ан-Нисаъ» сурат, 4:36).\nКХО БУХ Нагахь хьоьга хаттахь: «ХIора а адамна хаа беза кхо бух муьлха бу?», ахьа жоп ло:\n1. Шен Дела вовзар.\n2. Шен дин довзар.\n3. Шен Пайхамар Мухьаммад (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вовзар.\nХьалхара бух: АллахI-Дела вовзар\nНагахь хьоьга хаттахь: «Хьан Дела мила ву?», ахьа жоп ло:\n«Сан Дела - АллахI ву, Шен ниIматашца со а кхиийна, иштта дерриге Iаламаш а кхиийна волу. Иза - аса Шена лолла дийриг а ву. Иза воцург лолла деш кхин цхьа а вац сан».\nЦуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIа аьлларг ду:\n«(Берриге) хастам – (цхьана) АллахIна бу, Iаламийн Дела волучу»\n(«ал-Фатихьа» сурат, 2).\nТкъа АллахI воцу дерриге а хIума - Iалам ду, ткъа со - оцу Iаламех цхьаъ ву.\nНагахь хьоьга хаттахь: «Хьайн Дела стенца вевзина хьуна?», ахьа жоп ло:\n«Суна И - Цуьнан Iаламаташца а, Цуьнан кхолламашца а вевзина.\nЦуьнан Iаламатех ду буьйса а, де а, малх а, бутт а. Ткъа Цуьнан кхолламех ду ворхI стигал а, ворхI латта а, царна чохь мел дерг а, царна юккъехь мел дерг а».\n«Цуьнан Iаламатех ду - буьйса а, де а, малх а, бутт а. Сужуде ма эха я малхана а, я баттана а. Сужуд АллахIна де, и дерриге а кхоьллина волучу, нагахь шаьш лолла Оцу цхьанна деш делахь» («Фуссилат»\nСийлахь-Везачо кхин а аьлла:\n«Боккъалаъ, шун Дела – АллахI ву, ялх дийнахь стигланаш а, латта а кхоьллина, цул тIаьхьа Iаршана тIехь айвелла волу, (боданечу) буьйсанца (сирла) де дIалоцуш волу, сихонца цунна тIаьхьалелаш йолу. Малх а, бутт а, седарчий а Цуьнан омрина муьтIахь ду. Шеко йоццуш, кхолла а кхуллу Цо, омра а до Цо. Беркате ву АллахI, Iаламийн Дела волу» («ал-АIраф» сурат, 54).\nДела - шена лолла деш верг ву. Ткъа цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу\nАллахIан къамел ду:\n«ХIай, нах! Шайн Далла лолла де, шу а, шул хьалхараниш а кхоьллина волучу, - (АллахIах) кхоьруш хир ду шу. Латта – мотт бина Цо шуна, ткъа стигал – тхов. Стигалара хи даийтина Цо, цуьнца шуна дуучунна стоьмаш а кхиийна Цо. (Иштта дуйла) шайна хуъушехь АллахIца цхьа-цхьаъ накъост ма нисве» («ал-Бакъара» сурат, 2: 21-22).\nИбн Касира (Сийлахь-Везачу АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла:\n«Ткъа и дерриге а хIума кхоьллинарг - Шена Iибадат дан хьакъ верг ву».\nАллахIа Шен омрица тIедехкиначу Iибадатийн тайпанех ду - Ислам, Иман, Ихьсан. Иштта царех ду: доIа дар, кхерар, сатуьйсийла (ражаъ), таваккал дар, лаам (рагIба), кхерар (рахIба), кхерар (хашйа), сийллаллина муьтIахь хилар, дохковаларца АллахIе верзар, гIо доьхуш доIа дар, ларвар дехар, орца дехар (истигIаса), гIурба дер (даьхнина урс хьакхар), нузар дар, иштта кхин долу АллахIа омрица тIедехкина долу дерриге Iибадаташ а. Ткъа дерриге а и\nIибадаташ цхьана АллахIан дуьхьа дан дезаш ду. Цуьнан тоьшалла СийлахьВезачу (АллахIан) къамел ду:\n«Боккъалаъ, (ерриге) Iибадат ден меттигаш АллахIан ю. Цундела АллахIца цхьаьна кхечу цхьа-цхьаьнга ма кхайкхалаш» («ал-Жинн»\nЛакхахь дагардиначу Iибадатийн тайпанех муьлхха а цхьаъ АллахI воцучунна хьажийнарг - мушрик а, копар-керста а лоруш ву.\nЦуьнан тоьшалла СийлахьВезачу (АллахIан) къамел ду:\n«АллахIца нисвина кхечу деле кхойкхучеран – оцу хьокъехь шайна тIетовжа цхьана а тайпана тоьшалла дац цаьргахь. Цуьнан хьесап дар цуьнан Делехь ду. Боккъалаъ, керстанаш декъала хир болуш бац»\n(«ал-Муъминун» сурат, 23:117).\n«Дехар - Iибадатан тIум ю».\nЦуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу (АллахIан) къамел ду:\n«Шун Дала аьлла: «Соьга кхайха, Аса жоп лур ду шуна. Боккъалаъ, Суна Iибадат дан куро еш берш – жоьжагIате гIур бу, сийсаз а бина (осала а баьхна)» («ГIафир» сурат, 40: 60).\nЛолла дарехь цхьана АллахIах кхера везар (1) гойту Сийлахь-Везачу\n«Царех ма кхера, Сох кхера шу, нагахь шаьш муъманаш делахь» («Али Iимран» сурат, 3:175).\n(1) Лолла дарехь кхерар (хавф) - адамо ша цхьаннах кхерар бахьанехь цунна лолла дар ду. Ткъа оцу тайпана болу кхерам АллахIах а бен хила йиш йолуш бац. Нагахь адамехь оцу тайпана кхерам Сийлахь-Веза АллахI воцучу кхечу цхьаннах белахь - иза доккха ширк лору.\nЛолла дарехь догдохийла (2) цхьана АллахIе хила дезар гойту СийлахьВезачу АллахIан къамело:\n«ХIан, шен Далла дуьхьалкхетаре догдохуш волучо - дика Iамалш йойла, шен Делаца цхьаьна цхьа-цхьанна лолла а ма дойла цо» («алКахIф» сурат, 18:110).\n(2) Догдохийла – лелаш а, цуьнга кхача а таро йолуш долучу цхьана хIумане кхача я цуьнга кхача таро йоцуш долу хIума цуьнга кхача таро йолуш дан лаам хилар ду адамийн. Шен чулацамехь муьтIахь хилар а, хьаставалар а долу догдохийла Сийлахь-Везачу АллахIе дерзийна а бен хила йиш йолуш дац.\nНагахь оцу тайпана долу догдохийла АллахI воцучу кхечунна хьажийна хилахь - иза я жима ширк я доккха ширк лоруш ду. Ткъа и жима ширк хилар я доккха ширк хилар - догдохуш волучуьнан дагна чохь долучух доьзна хир ду.\nТаваккал АллахIна тIе дан дезаш хилар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«АллахIна тIе таваккал де, нагахь шаьш муъманаш делахь» («алМаида» сурат, 5:23).\nСийлахь-Везачо иштта аьлла:\n«АллахIна тIе таваккал диначунна - И кхачаме ву» («АттIалакъ» сурат, 65:3).\nЛолла дарехь лаам (рагIба) а (3), кхерар (рахIба) а (4), сийлаллин муьтIахьалла а (5) хила дезар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Боккъалаъ, дика гIуллакхаш дарехь каде хьийзара уьш. Тхоьга кхойкхуш а бара, догдохуш а, кхоьруш бегош а, Тхан сийлаллина муьтIахь а бара уьш» («ал-Анбияъ» сурат, 21:90).\n(3) Лаам – вуьшта аьлча, луучуьнга, дезачуьнга кхача гIертар.\n(4) Кхерар (рахIба) – кхузахь дуьйцуш долу кхерар - АллахIа къилахь диначу гIуллакхех а, Цо цамагийначу хьарамлонех а генавоккхуш долу кхерар ду.\n(5) Сийлаллина муьтIахь хилар бохучуьнан чулацам - АллахIна муьтIахь хилар а, хьаставелла хилар а ду, хIокху дуьненан дахарех хьакхалуш делахь а. Иштта Цо хIиттийначу ШарIан бакъонийн хьокъехь делахь а, Цо доьгIначунна а, Цуьнан кхиэлана а реза хуьлучу а, муьтIахь хуьлучу а кепара.\nКхерар (хашйа) (6) гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Ма кхера царех, Соьх кхера шу» («аз-Зумар» сурат, 2:150).\n(6) Кхузахь кхерар бохучо дуьйцург - Iилманан буха тIехь ша кхоьруш волучуьнан Сийлалла а, Воккхалла а, Цуьнан доккха паччахьалла а довзарна долу кхерар ду.\nДохковдовларца АллахIе дерза дезар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Дохкодовларца шайн Деле дерза, муьтIахь а хила Цунна» («аз-Зумар»\nГIо доьхуш доIа дар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Хьуна цхьанна Iибадат до оха, Хьоьгара цхьаьнгара гIо а доьху оха»\n(«ал-Фатихьа» сурат, 1:5).\n«Нагахь айхьа гIо доьхуш делахь - АллахIе деха».\nДола дар а, ларвар а дехар а гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Ала: «ГIо лоьху аса садаржочу Делехь»» («ал-Фалакъ» сурат, 113:1).\n«Ала: «ГIо лоьху аса адамийн Элехь»» («ан-Нас» сурат, 114:1).\nОрца дехар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«ХIан, аша шайн Деле, кIелхьардаха аьлла, орца дийхира, ткъа Цо жоп делира шуна» («ал-Анфал» сурат, 8:9).\nГIурбадер (даьхнина урс хьакхар) гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«ДIаала цаьрга: «Боккъалаъ, сан ламаз а, сан гIурба дар а, сан дахар а, сан валар а - Iаламийн Дела волучу АллахIан дуьхьа ду, Шеца цхьана а тайпана накъост воцуш волучу»» («ал-АнIам» сурат, 6:162Суннато гойту и:\n«АллахIа неIалт аьлла - АллахI а воцуш, кхечуьнан дуьхьа урс хьаькхначунна».\nНузар дар гойту Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Цара кхочуш до шаьш дина нузарш, кхера а кхоьру уьш шен вон дIасадаьржина хин долучу дийнах» («ал-Инсан» сурат, 76:7).\n***** ШолгIа бух: Ислам-дин довзар Ислам-дин – Тавхьидехула АллахIна муьтIахь хилар а, Цо аьлларг дар а ду, ширкан а, ширкан агIончийн а декъахь цахилар а ду. Цуьнан кхо тIегIа ю:\nИслам, Иман, Ихьсан. Ткъа оцу хIора а тIегIанан къаьст-къаьстина арканаш ю.\nХьалхара тIегIа: Ислам\nИсламан арканаш - пхиъ ю:\n1) ХIокху кепара тоьшалла дар: «Шена лолла дан хьакъ волуш, АллахI воцург, кхин дела вац, ткъа Мухьаммад - АллахIан элча а ву».\n2) Ламазаш дар.\n3) Закат даккхар.\n4) Рамадан баттахь марханаш кхабар.\n5) АллахIан Сийлахь-Дезачу цIенна тIе хьаждан вахар.\nАллахI воцург кхин дела цахиларан тоьшалла дан дезар гойту Сийлахь-Везачу\n«Тоьшалла дина АллахIа, лолла дан хьакъ волуш Ша цхьаъ воцург кхин дела вац аьлла, иштта малекаша а, Iилма долучара а. Нийсо латтош ву И. Кхин дела вац, И воцург, Нуьцкъала а, Хьикмате а волу»\n(«Али Iимран» сурат, 3:18).\nЦуьнан маьIна: «Цхьа-цхьаъ вац шена лолла дан хьакъ, цхьа АллахI воцург».\n«Цхьа-цхьаъ вац шена лолла дан хьакъ» бохучу дешнаша чулоцу – наха, АллахIна а доцуш, шайна лолла мел деш долу хIума дацаре даран маьIна.\n«Цхьа АллахI воцург» бохучу дешнаша - лолла цхьана АллахIна дан дезаш хилар тIечIагIдо, лолла дечу юккъехь Цуьнца цхьа-цхьаъ накъост а ца нисвеш, хIунда аьлча Шен олаллехь а вац Цуьнца цхьа а накъост.\nИ дешнаш кхетош а, церан маьIана достуш а ду Сийлахь-Везачу АллахIан къамел:\n«ХIан, ИбрахIима аьлла шен дега а, къоме а: «Боккъалаъ, со цIена ву\n– оцу аша лолла (Iибадат) дечарех массарех а, со кхоьллинарг воцучух. Боккъалаъ, Цо вуьгур ву со нийсачу новкъа». Цо дитира и (АллахI бен кхин дела цахиларан тоьшалла) шен тIаьхьенехь, церан нийсачу новкъа тIе нисбала йиш хилийта» («аз-Зухруф» сурат, 43:26-28).\n«Ала: «ХIай, Жайнин охIла! Тхуна а, шуна а юккъехь цхьабосса долучу дашна тIедуьйлий вай: (иза) - вай АллахI воцучу цхьаннена а лолла цадар а, Цуьнца цхьа-цхьа хIума накъост цанисъяр а, АллахI а витина, вай вовший делий дина цалецар а ду. Нагахь цара букъ тохахь, аша дIаала: «ХIета, тешаш хила шу тхо бусалбанаш хиларца»» («Али Iимран» сурат, 3:64).\n«Мухьаммад - АллахIан элча» хиларан тоьшалла гойту Сийлахь-Везачу\n«Элча веъна шуьга шуна юкъара. Дазло цунна аша хьоьгу баланаш.\nДоггах ву иза шуьца. Муъминашца кIеда-мерза а, къинхетаме а ву иза» («ат-Тавба» сурат, 9:128).\n«Мухьаммад АллахIан элча ву» бохучу тоьшаллин маьIна:\nЦо мел диначу цуьнан омрашна муьтIахь хилар ду.\nЦо мел биначу хаамехь иза бакъ вар ду.\nЦо дихкиначух а, ма де баьхначух а ларвалар, генавалар ду.\nЦо гайтиначу некъаца а бен АллахIна лолла цадар а ду.\nЛамаз дан дезаш хиларан а, закат даккха дезаш хиларан а, иштта Тавхьидан чулацамах кхетош долу тоьшалла а Сийлахь-Везачу АллахIан къамелехь ду:\n«Царна тIедиллина дацара - АллахIна Iибадат дар бен, Цуьнан дуьхьа шайн дин дIацIандеш, бакъ долучух тешаш, ламазаш деш, закат доккхуш. И ду - бакъ долу дин» («ал-Баййина» сурат, 98:5).\nМарха кхаба дезар гойту АллахIан къамело:\n«ХIай, АллахI цхьаъ винарш! Марха кхабар тIедиллина шуна, шул хьалхарачарна тIедиллина ма хиллара. Кхоьруш хир ду шу» («алБакъара» сурат, 2:183).\nХьаждан дезар гойту АллахIан къамело:\n«АллахIна хьалха ХьажцIенна тIе хьаждан баха декхарийлахь бу нах, нагахь церан цига кхача новкъахь оьшу ницкъ белахь. Нагахь цхьамма керстаналла дахь – АллахI Iаламашка хьаште вац» («Али Iимран» сурат, 3:97).\nШолгIа тIегIа: Иман Иман – кхузткъе итт сов дакъа ду. Ткъа цуьнан уггаре а лакхара дакъа - хIара дешнаш алар ду: «Шена лолла дан хьакъ волуш цхьа-цхьаъ вац, цхьа АллахI воцург», ткъа уггаре а лахараниг - новкъара новкъа йолу хIума дIаяккхар ду. Эхь хетар - Иманан генех цхьа га ду.\nИманан арканаш ялх ю:\n1) АллахIах тешар,\n2) Цуьнан малекех тешар,\n3) Цуьнан жайнех тешар,\n4) Цуьнан элчанех тешар,\n5) Къематдийнах тешар,\n6) ДоьгIначух тешар - цуьнан дика долучух а, иштта вон долучух а.\nОцу ягарйиначу иманан ялх арканийн тоьшалла АллахIан къамел ду:\n«Дикалла яц - аша шайн яьххьаш малхбалехьа а, малхбузехьа а ерзор. Ткъа дика деш верг - АллахIах а‚ къематдийнах а‚ малекех а, жайнех а‚ пайхамарех а тешнарг ву» («ал-Бакъара» сурат, 2:177).\nДала доьгIначух (къадрах) теша везаш хилар гойту АллахIан къамело:\n«Боккъалаъ, массо а хIума къадранца кхоьллина Оха» («ал-Къамар»\nКхоалгIа тIегIа: Ихьсан Ихьсан – цхьа рукна ю. «Ихьсанан бух – ахьа АллахIна лолла дар ду, хьайна И гуш волуш санна. Хьайна И гуш вацахь а, Цунна хьо гуш хилар а хууш».\n«Боккъалаъ, АллахI – (Шех) кхоьручаьрца а, ихьсанца дика Iамалш ечаьрца а цхьаьна ву» («ан-Нахьл» сурат, 16:128).\nАллахIа кхин а аьлла:\n«Ахьа болх тIе билла Нуьцкъалачунна, Къинхетамечунна, хьо гуш волучунна - буса ламазашкахь лаьттачу хенахь а, сужудаш дечарна юкъахь хьо хьала-охьа теIаш а. Боккъалаъ, И – Хезаш, Хууш ву» («ашШуIараъ» сурат, 26:217-220).\n«Муьлххачу а гIуллакхехь хьо велахь а, КъурIанера ахьа цхьаъ дешахь а, муьлхха а хIума аша дахь а – билггал, шу гуш шун тешаш ду Тхо, шу и дандоьлча юьххьера дуьйнна» («Йунус» сурат, 10:61).\nИштта Суннатера цуьнан тоьшалла - массарна а девзаш долу Жабраил малик дарах лаьцна дуьйцу хьадис ду, ХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хилла долу.\n«Цкъа тхо АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуламехь хевшина Iаш долуш, дагахь а доцуш, цхьа стаг тIевеара тхуна, бIаьрг кхулучу кIайн духарехь, кIарула-Iаьржа месаш а йолуш, цуьнга хьаьжча, иза некъаца ву-кха ала йиш а йоцуш. Тхоьх цхьанна а вевзаш а вацара иза. Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуьхьал охьахиира иза. Шен голаш цуьнан голех а хIуттуш, шен куьйгаш шен варешна тIе а дохкуш, цо элира:\n«ХIай, Мухьаммад! Ислам-дин довзийтахь суна».\nАллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира:\n«Бакъ лоь хьо».\nТхо цуьнах цецдевлира - цуьнга хетта а хоьттуш, бакъ лоь хьо бахарах!\n«Ткъа хIинца иман бохург хIун ду довзийтахь суна».\n«Иманан бух – хьо тешар ду: АллахIах а, Цуьнан малекех а, Цуьнан жайнех а, Цуьнан элчанех а, тIаьххьарачу (къематан) дийнах а. Иштта хьо доьгIначух тешар а ду, дикачух а, цуьнах санна вончух а».\nЦул тIаьхьа (Жабраила) элира:\n«Ихьсан хIун ду дийцахьа суна».\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира:\n«Ихьсанан бух – ахьа АллахIна лолла дар ду, хьайна И гуш волуш санна. Хьайна И гуш вацахь а, Цунна хьо гуш хилар а хууш».\n«Ткъа хIинца къематдийнах дерг довзийтахь суна».\n«Шега хоьттуш верг-м вац цуьнах лаьцна ша хоьттуш волучул а сов хууш хIума долуш».\n«Делахь хIета, цуьнан билгалонаш йовзийтахь суна».\n«(Къематде гергадаран билгалонех хир ду) - гIарбаш-зудчо шена эла яр, иштта хьуна гар а - когаш берзинарш, догIмаш дерзинарш, таро йоцу жаIуй, шайн хIусамаш лакхаярехь вовшашлахь сов бовла гIерташ».\nЦул тIаьхьа и стаг дIавахара. Ткъа со цхьана ханна бухависира.\nТIаккха Пайхамара хаьттира:\n«ХIай, Iумар! Хьуна хаьий, и хеттарш хьан дира?».\nАса (Iумара) элира:\n«АллахIна а, Цуьнан Элчанна а дикаха хаьа цуьнах дерг».\n«Боккъалаъ, иза - Жабраил дара, шуна шайн дин Iамон деана».\n***** КхоалгIа бух: Мухьаммад Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вовзар Цуьнан юьззина цIе - Мухьаммад ибн IабдуллахI ибн Iабд ал-МуттIалиб ибн ХIашим ю. ХIашим - Къурайшин тайпанах ву. Къурайшаш - Iаьрбой хилла бу, ткъа Iаьрбой – Делан доттагI волучу ИбрахIиман кIентан ИсмаьIилан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда царна) тIаьхьенах бу.\nПайхамар кхузткъе кхаа шарахь ваьхна. Царех шовзткъа шарахь пайхамараллин кост тIедиллале хьалха ваьхна иза. Ткъе кхаа шарчохь пайхамар а, элча а волуш ваьхна иза.\nАллахIа пайхамараллин кост тIедиллина цунна - «Икъраъ» аят а доссийна, ткъа элча вина Цо иза - «Муддассир» аят а доссийна.\nЦуьнан гIала Макка хилла. Ткъа Медне хIижрат дина цо. АллахIа ваийтина иза\n- нах ширках ларбеш, Тавхьиде кхойкхуш. Цуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу\n«ХIай, дIахьаьрчинарг! ХьалагIатта, кхераме дерг дIадовзийта! Хьайн Дела вазве! Хьайн бедарш цIанъе! Боьхаллех ларло! Дика а ма де, цул а дукха хьайна юха хиларе сатуьйсуш! Хьайн Делан дуьхьа собаре хила!» («ал-Муддассир» сурат, 74:1-7).\n«ХьалагIатта, кхераме дерг дIадовзийта!» бохучу дешнийн маьIна – АллахIца накъостий нисбарах юхабахарца ларбе уьш, АллахI цхьаъ варе а кхайкха.\n«Хьайн Дела вазве!» бохучу дешнийн маьIна - ван ма веззара цхьаъ варехула вазве И.\n«Хьайн бедарш цIанйе!» бохучу дешнийн маьIна - хьайн Iамалш ширках цIанйъе.\n«Боьхаллех ларло!» боху дешнашкахь юьйцу боьхалла – цIунаш а, жаIараш а ю, ткъа царех ларвалар бохург - уьш йитар ду, царех дIахадар ду, иштта царна лолла дечу нахах дIахадар а ду.\nИштта оцу новкъахь Тавхьиде кхойкхуш итт шо даьккхина цо. Цул тIаьхьа стигала ваьккхина иза, цигахь парз пхи ламаз тIедиллина цунна. Царна тIаьхьа догIучу кхаа шарахь Маккахь парз-ламазаш а дина цо. ТIаккха, хIижрат а дай, Мадине дIакхалха аьлла, Делера омра а деана, хIижрат дина цо.\nХIижрат – ширк долучу (керстанан) махкара бусалба махка дIакхалхар ду.\nТкъа иза хIокху умматна парз а дина тIедиллина ду. ХIижрат дар - къематде даллалц лаьттар долуш а ду.\n«Боккъалаъ, шаьш-шайна зулам дина а болуш, малекаша шайн синош эцначаьрга хоттур ду: «Муьлхачу хьолехь дара шу шайн динах долучунна?». Цара жоп лур ду: «ГIийла а, гIийлонехь латтош а дара тхо лаьтта тIехь». Цара хоттур ду: «АллахIан латта шортта дацара, ткъа, шуна, шайн хIижрат дан?». Церан Iойла жоьжагIате ю. Ма вон ю-кха церан боьрзийла»». Царна юкъа ца богIу - гIийлонехь болу стегарий, зударий, бераш, я гIора а доцуш, я кIелхьарабовлийла а, я (Медне боьду) некъ а ца хууш болу. Царна гечдан герга ду АллахIа, хIунда аьлча АллахI - къинтIера волуш а, гечдеш а ву» («ан-Нисаъ»\n«ХIай, иман диллина Сан лайш! Боккъалаъ, Сан латта шортта ду шуна.\nСуна цхьанна лолла дойла аша» («ал-Iанкабут» сурат, 29:56).\nАл-БагIавис (АлахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла:\n«ХIара аят доссоран бахьана бусалба нехан хьокъехь ду, Маккахь а севцина, хIижрат а ца деш биссина хилла болучу. АллахIа Иманан цIарца кхайкхам бина цаьрга».\nХIижрат дан дезаш хилар гойту Суннатера тоьшалла Пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) къамел ду:\n«ХIижрат дан дезар соцур долуш дац - тоба къобалдар саццалц, ткъа тоба къобалдар а соцур дац - бузехьара малх схьакхетталц».\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Меднахь дIатарвеллачул тIаьхьа, кхин долу Исламан декхарш тIедехкина цунна: закат а, марха а, хьаж а, азан а, жихIад а, дикане кхайкхар а, вониг дехкар а, иштта кхин йолу Iамалш а.\nИ декхарш кхочушдеш лаьттина иза Меднахь ша даьккхиначу итт шарахь, ткъа цул тIаьхьа дIакхелхина иза (АллахIера салават а, салам а хуьлда цунна).\nАмма цуьнан дин ша ма-дарра бухадисина! Цхьа а дика дац - цо шен умматна гайтанза, я вон а дац - цо шен уммат цуьнах ларданза.\nЦо гайтина долу дика - Тавхьид а, АллахIна мел дезарг а, И реза волуш мел дерг а ду.\nЦо ларло баьхна долу вон - ширк ду, АллахIна мел цадезарг а, Цо бехк бокхуш мел дерг а ду.\nАллахIа вайн элча дерриге адамалле ваийтина ву, дерриге жинашна а, адамашна а парз дина тIе а диллина цунна муьтIахь хилар. Цуьнан тоьшалла\n«ДIаала: «ХIай, адамаш! Со – шуьга массаьрга а вайитина АллахIан элча ву»» («ал-АIраф» сурат, 7:158).\nАллахIа цуьнгахула Шен дин дуьззина, кхоччуш дина царна. Цуьнан тоьшалла\n«Тахана Аса дуьзна шуна шун дин. Шуьга кхоччуш Сайн ниIмат дIа а кхачийна Аса. Ислам - шун дин хила реза а хили Со» («ал-Маида» сурат, 5:3).\nПайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дIакхелхина хилар тIечIагIдо Сийлахь-Везачу АллахIан къамело:\n«Боккъалаъ, хьо а лийр волуш ву, уьш а бу лийр болуш. Цул тIаьхьа, къематдийнахь, шайн Далла гергахь вовшашца къийсадала хIуьттур ду шу» («аз-Зумар» сурат, 39:30-31).\nАдамаш, деллачул тIаьхьа юха ден а дина, гIовттор долуш ду.\nЦуьнан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Оха цуьнах (латтанах) кхоьллина шу. Цуьнга юха а дерзор ду Оха шу. Цигара юха хьала а дохур ду Оха шу» («ТIахIа» сурат, 20:55).\nАллахIа иштта аьлла:\n«АллахIа латтанах кхиийна шу, ораматаш санна. Цул тIаьхьа Цо цуьнга дерзор а ду шу. Юха а цигара хьаладохур долуш а ду Цо шу»\n(«Нухь» сурат, 71:17-18).\nГIиттийначул тIаьхьа адамашка барт хоттур бу. Шайн Iамалашка хьажжина бекхам а хир бу царна.\nОцу хьокъехь Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла:\n«АллахIан ду стигланашкахь мел дерг, лаьтта тIехь мел дерг:\nзуламхошна бекхам бархьамма - цара диначуьнна дуьхьал, дика диначарна - диканца бекхам бархьамма а» («ан-Нажм» сурат, 53:31).\nГIовтториг хилар харц мел дийриг - гаур ву. Оцу хьокъехь Сийлахь-Везачу\n«АллахIах цатешачарна моьттуьра - шаьш дендийр дац. ДIаала цаьрга: «Мелхо а, сайн Делах дуй ма кхуллу аса: билггал, гIовттор долуш ма ду шу, ткъа цул тIаьхьа шуна дIадовзуьйтур долуш а ма ду аша мел динарг. Иза - АллахIна атта ду»» («ат-ТагIабун» сурат, 64:7).\nАллахIа массо а элчанаш (керстанашна) кхерам хилар дIахьедеш а, (бусалбанашна) хаза кхаьънаш дохьуш а бахкийтина бу. Оцу хьокъехь\n«Оха элчанаш бахкийтина - хаза кхаъ хьуш, кхерам хилар дIахьедеш, элчанаш бахкийтиначул тIаьхьа АллахIна дуьхьал даккха цхьа а хIума ца хилийта» («ан-Нисаъ» сурат, 4:165).\nЭлчанех хьалхараниг Нухь хилла (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ткъа тIаьххьараниг - Мухьаммад хилла (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Иза - пайхамарех тIаьххаьраниг а ву.\nДуьххьара ваийтина элча Нухь хиларан тоьшалла Сийлахь-Везачу АллахIан къамел ду:\n«Боккъалаъ, Оха хаам боссийна хьоьга а, Нухье а, цул тIаьхьа баьхкиначу пайхамаршка а хаам ма боссабарра» («ан-Нисаъ» сурат, 4:163).\nМассо а умматашна АллахIа элчанаш бахийтина - Нухьана тIера дIадолийна Мухьаммадна тIекхаччалц, цхьана АллахIна лолла дар царна тIедуьллуш а, тIагIутана лолла дар царна доьхкуш а.\n«Боккъаллаъ, массо а уммате элча вахийтина оха: «АллахIна лолла де, тIагIутах ларло» аьлла (омра а деш)» («ан-Нахьл» сурат, 16:36).\nАллахIа массо а Шен лайшна тIедиллина Шех тешар а, тIагIутаца керстаналла дар а.\nИбн ал-Къаййима (АллахIа къинхетам бойла цуьнах) аьлла:\n«ТIагIут олу – лолла дарехь а, тIаьхьавазарехь а, муьтIахь хиларехь а тоьхна долучу дозанал лай тIехволуш долучу хьокъехь».\nТIагIуташ дуккха а ю, амма царех коьртаниш пхиъ ю:\n1) Иблис (Делан неIалт хуьлда цунна).\n2) Шена и дарна реза а волуш, шена лолла дайтинарг.\n3) Нах шена лолла даре кхайкхина верг.\n4) Дала къайладинарг шена хаьа бохуш верг.\n5) АллахIа боссийначу буха тIехь а доцуш хьукма дийриг.\nИ дагардинарш гойту тоьшалла АллахIан къамелехь ду:\n«Динехь ницкъ бар дац. Нийса некъ къаьстина ма баьллий тиларах.\nТIагIутаца керстаналла а дина, АллахIах тешнарг - цо уггаре а тешаме тIам лаьцна» («ал-Бакъарат» сурат, 2:256).\nИза - хIокху «Кхин дела вац, шена лолла дан хьакъ долуш, АллахI воцург» бохучу тоьшаллин чулацам а бу.\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «ХIокху гIуллакхан (динан) корта – Ислам ду, цуьнан бIогIам - ламаз ду, цуьнан бохь - АллахIан новкъахь жихIад дар ду».\nТкъа массарел а дика хуург АллахI ву!\nАллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда вайн Пайхамарна Мухьаммадна а,\n«БЭИП "Суюн"; Том.3, Ноябрь 2016, №10 [1,2]; ISSN:2410-1788 ДНК-ГЕНЕАЛОГИЯ ТАТАРСКИХ ФАМИЛИЙ — 2. КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ. Часть 2-я Б.А. Муратов Крымские татары, не делятся по фамилиям, а разделяются по кланам. К тому же не в...»\n«Карла Стивенс "Жажда чистоты" Как сохранить драгоценный дар Бога — целомудрие Посвящение Я посвящаю эту книгу моему любящему, милому и доброму мужу Джесси. Я каждый день благодарю Бога за тебя. Ты для меня важнее всех в этом...»\n«Светлой памяти НИКОЛАЯ ПЕТРОВИЧА СЫЧЕВА А. Н. ГРАБАР Несколько заметок об искусстве Феофана Грека По случаю юбилея Андрея Рублева советская литература о древне русском искусстве обогатилась целым рядом монографий и статей, посвя щенных жизни и и...»\n«Гетьманська церква (с. Сулимівка) Є в Бориспільському районі невелике, проте давнє село Сулимівка, перша згадка про яке датується 1615 роком (тоді воно називалось Сулиминцями). Саме тоді воно було подароване польським магнатом Станіславом Жолкевським Іванові Сулимі – помічникові керуючого панським...»\n«Электромагнитное излучение – вред или польза дайджест Составитель: Титова Л.К. Екатеринбург 2014 Оглавление Введение Электромагнитное излучение и человек Виды излучений Источники электромагнитного излучения Изучение электромагнитных излучений Измерение излучения от бытовой техники Влияние электромагнитного излучения на человека Польза электромагнитног...»\n«Небылицин Антон Андреевич ЭМОЦИОНАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ И ЕЕ СОСТАВЛЯЮЩИЕ: ЭКСПРЕССИВНАЯ ИНТЕНСИВНОСТЬ Статья посвящена определению и раскрытию статуса понятия интенсивности, являющейся количественным показателем меры, степени экспрессивности вы...»\n«Комплексный интернетмаркетинг Более 1 500 успешно реализованных проектов Официальные представительства в России, Украине и Республике Беларусь Более 200 специалистов, над каждым проектом работает команда професс...»\n«Содержание Глава №1. Единицы измерения 1.1 Таблицы единиц измерения 1.2 Перевод единиц измерения Глава №2. Высота полёта 2.1 Уровни отсчёта высот, обозначения высот 2.2 Эшелон перехода, высота перехода и переходный слой 2.3 Пересчёт давления QNH в QFE 2.4 Эшелонирование...»\n«ФГОС и ФГТ (сравнительная характеристика) ФГОС ФГТ Приказ Минобрнауки от 23 ноября 2009 г. N 655 Об утверждении и введении в действие России от 17.10.2013 федеральных государственных N1155 треб...»\n«Министерство образования и науки Российской Федерации Федеральное агентство по образованию ГОСУДАРСТВЕННОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ ВЫСШЕГО ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ РОССИЙСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ГИДРОМЕТЕОРОЛОГИЧЕСКИЙ УНИВЕРСИТЕТ А.И. Угрюмов ДОЛГОСРОЧНЫЕ МЕТЕОРОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОГНОЗЫ Допущен...»


Ионийн республика — Википеди\nЖелтойн мотт, Итальянийн мотт\n2659 квадратан километр\n236 000 стаг (1864)\nИонийн республика (желт. Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων; итал. Stati Uniti delle Isole Ionie) — 1815 - 1864 шерашкахь хилла йолу историн пачхьалкх. Йоккха Британин протекторат хилла. Желтойн пачхьалкх кхоьллинчул тӀаьхьа Йоккха Британис совгӀатан елла грекийн паччахьна I-чу Георгана.\nИонийн гӀайренаш бӀешерийн дохаллехь Венецин республикан юкъахь хилла, амма 1797 шарахь Кампо-Формийн машарца дехьаяьхна революцин Францин. 1798—1799 шерашкахь оьрсийн-туркойн ницкъаша французаш гӀайрен тӀиера аракхийсина, кхоьллира цигахь ВорхӀ гӀайренан республика, иза лаьттира 1800 - 1807 шерашкахь. Цул тӀаьхьа Францис юха а дӀалецира Ионин гӀайренаш, уьш юкъатуьйхира Иллирийн провинцешна.\n1809 шеран 2 октябрехь Закинфан уллохь ингалсаша йохийра французийн флот, дӀалецира гӀайренаш Закинф, Кефалини, Китира. 1810 шарахь ингалсаша дӀалецира Лефкас. Корфу йисира французийн урхаллехь 1814 шо кхаччалц.\nВенин конгрессо санкци елира Йоккха Британин «доттагӀаллин протекторатан» уьш дӀадала. Йоккха Британис хӀоттош яра цигахь тӀеман администраци, ткъа Австрийн империс гӀайренашна гаранти лора Йоккха Британица цхьабосса коммерцийн статус яла. 1817 шеран 26 августехь чӀагӀйира «Мэйтлэндан конституци», цуьнца кхуллура ворхӀ гӀайренан федераци, ткъа сэр Томас Мэйтлэнд хуьлура цуьнан хьалхара Лакхара комиссар.\n1864 шеран 29 мартехь Йоккха Британис, Желтойчоьс, Францис, Российс Лондонехь куьг яздина, ратификаци хиллачул тӀаьхьа гӀайренаш Желтойчоьнан долайовлу аьлла. 28 майхь Лакхарчу комиссаро арадаьккхина прокламаци Ионин республика Грекийн паччахьаллах дӀатухуш.\nЛатинан Америка а, Карибан бассейнан а Къилба Атлантикин а гӀайренаш а\n1910—1931 Къилба-Африкан Союз¹\n1915—1931 Къилба-Малхбуза Африка³\n1892—1976 Гилбертан а, Эллисан а гӀайренаш³ (Кирибати и Тувалу)\n1901—1942 Австралийн Союз\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ионийн_республика&oldid=5021865»\n1815 шарахь кхоллаеларш\n1864 шарахь дӀаяьларш\nЙоккха Британин хилла протектораташ\nГучуевлла 1815 шарахь\nЯйна 1864 шарахь\nЖелтойчоьнан исторера пачхьалкх\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 8 июнь, 14:38.


"Халкъан губернатор" махках валийтина Украинин дозанхоша\nШинарийн дийнахь, муьлаш бу ца хуучу наха тIелатар а дина, чевнаш хилла волу «Луганск-къоштан «халкъан губернатор» Болотов Валерий къайлах вада а ца водуш, официалан кепара дIавахана Оьрсийчу. Пачхьалкхан дозанан сервисан гIаьнден гIоьнчо Астахов Сергейс бинчу хаамца, Болотов, Украинин паспорт а гайтина, махках ваьлла «Должанский» олучу дозанерчу пунктехула.\nАстаховс дийцарехь, и стаг сацаве аьлла цхьа а омра дацара делла Украинин кхерамазаллин органаша. Лаккхарчу Радехь вист хуьлуш Украинин халкъан депутато Ляшко Олега критика йира мехкан ницкъаллин структурашна.\nСепаратизмаца къийсам дIахьош ду шаьш бохуш, моттаргIанаш лелош болу нах жоьпе озо беза бохуш вара иза. Сепаратистийн лидер дозанехула чекхвалар талла аьлла омра делла Украинин президентан декхарш кхочуш деш волчу Турчинов Александра.


Чехин репортеро Нохчийчуьрчу тIамах язйина книга ешар тIедиллина Варшаверчу кхело\nВаршавехь бусулбачу зудчунна тIелатар динчу Полшин вахархочо еша еза Чехин тIеман репортеро Прохазкова Петрас Нохчийчуьрчу тIамах лаьцна язйина книга. Ишта сацам тIеэцна Варшаверчу кхело кху кIиранах. Цул совнах, набахтехь баккха биъ бутт хан а кхайкхийна суьдхоша полшхочунна.\nДахначу шеран гурахь тIелатар динера Б.Камила бусулбачийн духарца йогIучу жимчу зудчунна, шена тIехь терго латтайора цо аьлла.\nТкъа кхелехь зудчо латкъамбинера, шена уллохула тIехволучу Камила, Мухьаммад Пайхамар аьшнашвеш, дешнаш аьллера шега аьлла.\nЦул тIаьхьа цуьнан сурт даккха гIоьртинера и зуда, полицига дIавалхо дагахь. ОьгIазечу Камила некъатIера дIа а тоттуш, мийра тоьхнера цу зудчунна. И сурт гинчара ишта дарединера, синагоге воьдучу ортодоксан жуьгтица а девне ваьллера Камил аьлла.\nБусулба зудчун сий дайа гIортарна а, юкъараллан къепе йохорна а аьлла, Полшин вахархо бехкевина Варшаверчу кхело. Ишта цунна тIедиллина цхьана эхашерачохь Прохазкова Петрас язйина "Алюминевая королева: русско-чеченская война глазами женщин" (The Aluminium Queen: The Russian-Chechen War Through the Eyes of Women) книга еша а, цул тIаьхьа цуьнан чулацамах шена хетарг яздина, кхелахошка чудала а.\nЮьйцучу книги тIехь авторо дIаязйина ялх нохчийн а, оьрсийн а зударшца ша йина интервью. Цара дуьйцу Нохчийчохь бинчу тIамах шайна хетарг. ТIеман трагеди а йовзуьйтуш, доллу дуьненна дIахаийта гIерта Чехин журналист, мел чIогIа экстремале хьелаш хIиттахь а, и зударий баха а, шайн гергара, шайна беза нах Iалашбан гIертарх кхерамах, шелонах, мацаллех.


Эзарнаш польшахоша дакъалецира Польша Евробартана юкъахь йисарехьа хиллачу акцешкахь\nПольша, Варшавера акци\nПольшехь эзарнаш бахархоша акци дIаяьхьна кIиранан дийнахь, ГIадужу-беттан 10-хь, Польшин конституци хьалхе йолуш ю Евробартан конституцина аьлла, Конституцин суьдо бинчу сацамна дуьхьал. Цунах лаьцна хаам бина Свобода Радионо.\n"Немцойн тулгIено" дийцарехь, Замковая олучу Варшаверчу майданахь демонстранташа гулбеллера "Тхо дуьсу!", "Тхо Европа ю!" лозунгашна кIеллахь. Цу тайпа акцеш хилла Гданьскехь а, Познанехь а, Щецинехь а, Краковехь а, цхьайолчу кхечу гIаланашкахь а.\nПольшин Конституцин суьдо кху деношкахь сацам бира, Польшин низамаш коьрта ду Евробертан низамел а аьлла. Суьдхоша билгалдаьккхира, Евробартан низамийн цхьадолу дакъош дуьхьал хилар Польшин Конституцина.\nДуьхьалонан акцешка кхайкхинера адамаш Европан Бартан гIантда хиллачу, Польшин экс-премьера, полшахойн оппозицин лидера Туск Дональда. "Вай кIелхьаръяккха еза Польша, вайн метта цхьаммо а дийр дац иза", - яздира цо твиттерехь.


Шема -- Оьрсийчоьнан СУ-34 тIеман кема ду Шемара Deir ez-Zor провинцехь бомбанаш етташ. 08.2016.\nШемахь тIеман зуламаш дарна бехке йо Малхбузено Оьрсийчоь, ткъа нохчийн кегирхой кхин дIа а Шемарчу тIаме оьхуш бу.\nШемарчу гIаланашкахь, уггаре а хьалха кIиранашкахь дуьйна Асадан эскарша го бина, бомбеш еттачу Алеппохь эзарнашкахь маьрша адамаш дайъарна бехке коьртачу декъехь Оьрсийчоь лору Малхбузено. Цхьаьнатоьхначу Штатийн куьйгалхоша масех де хьалха дIахьедар дина, Шемин хьокъехь Оьрсийчоьнца долчу массо а дагадовларшкара шаьш арадовлу, аьлла.\nТкъа Евробертана юккъе йогIучу пачхьалкхийн куьйгалхоша адамаллин дуьхьал зуламаш Шемахь Асадан режимо дарна жоьпалла цу режиман тIехь хилла ца Iаш, цунна белшаш гIорточу Кремлана тIехь а ду бохучу хьесапехь дIахьедарш до.\nЦу дIахьедаршкахь уггаре а шога дерг немцойн канцлеро Меркел Ангелас кху деношкахь дира. „Оьрсийн, Асадан эскарша Шемахь лелориг варварийн къизалла ю“, - элира цо, ткъа Германин арахьарчу гIуллакхийн министро Штайнмайер Франк-Вальтера, ала дашна, Оьрсийчоьнан урхаллица озабезам болуш ларалуш волчу, „террорхоша тIом бан арабевллачара лоьрийн цIеношна тIелатарш деш ца хуьлу“, - элира.\nЕвропера хаамийн гIирсаш а бу кху деношкахь Оьрсийчоьнан а, Асадан а кеманаша шемахошка латтош болу баланаш а, цара маьршачу нахана тIехь йо къизалла а дийцаре беш. Немцойн уггаре а тIеIаткъамечех Шпигел журнало шен тIаьхьарчу лоьмарех яьржинчу артиклехь цхьа могIа гIулчаш ягар йира, Кремлан Шемарчу леламашна дуьхьал Европерчу могIарерчу наха яха йиш йолу.\nИштта журналан авторо кхайкхам бира юкъаралле хIора дийнахь меттигерчу Оьрсийчоьнан векалташна хьалха дуьхьалонан акцеш дIаяхьаре. Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир воьд-воьдучу меттигашкахь цуьнан новкъа а буьйлуш, маьхьарш деттаре, артиклехь ма-яздара, „Алеппорчу нанойн маьхьарий Путин шен кеманчуьра охьа мел вусучохь хезаш хилийта“.\nНемцойн уггаре а йоккхах тираж йолчу Билд газетано а кхайкхамаш бо шен хIора лоьмарехь Путин Владимире, Шемахь нах байъар сацаде, бохуш. Шинари дийнахь шен рогIерчу цу темина леринчу артиклехь газетано яздира, Москохана дуьхьал цунна лазаме хин йолу экономикан гIулчаш яхарой бен Путин шен леламех юкха ваккхалур вац, аьлла.\nНемцойн Баьццарчу партин декъашхочо Хабек Роберта цу хьокъехь Балтикан хIурда кIехула Оьрсийчуьра газан биргIа Германи йилларан „Къилбаседа хьадам“ цIе йолу проект сацон еза алар а хьахийра артиклехь.\nЦу юкъана, хетарехь, Оьрсийчоьнан эскархоша Шемахь маьршачу нахана тIехь шаьш лелон къизалла алсам яккхар Малхбузехь бехачу нохчийн кегирхойх а хьакхало, тамашийначу кепар.\nДаханчу шарахь дуьйна мелла а лахделлера Европерчу пачхьалкхашкара нохчийн кегийра нах Шемарчу тIаме эхар, амма тIаьхьарчу шина-кхаа баттахь церан терахь юха а лакхдаьлла. Иштта, Австрерчу кхелашкахь дела денна аьлча санна дов хотту, Шема баха новкъа бевллачех лийцинчу вайнеха кхиазхойн а, кегирхой а.\nЦу кегирхой цхьаъ ву масех де хьалха Венерчу кхело кхо шо хан тоьхна чувоьллина волу Сагамирзаев Тимур. Террорхойн цхьаьнакхетараллехь дакъалаьцна хиларна бехке вина иза ДаIиш тобан вербала белшашгIорторна а, шеца кхин а ши накъост а ваьккхина, Шема дIаваха кечамаш беш хиларна.\nМаршо радиоца шен хиллачу къамелехь халла бен нохчийн мотт ца хуучу 16 шо долчу джихадхочо иштта дийцира, ша ДаIишаца бала кхача маца муха волавелла бохчух.\nСагамирзаев Тимур: „И цхьа кIант вевзира суна, Шемахь хилла цIавеана вара иза. Цуьнца динах лаьцна дукхаъ къамелаш дира ас. Динца бала кхача волавелира со. Ламаз дан а, марха кхаба а долийра ас. Суна и дерриге а хьалха ца хаьара. Цкъа хьалха цо соьга могIарера хIумнаш дуьйцуш, масала, ламаз деш муьлханиш суранаш деша деза бохучух лаьцна.\nИштта и санна дерг дуьйцур-кх. ТIаккха жим-жима ДаIишах лаьцна хIумнаш дийца долийра цо. Цо цигахь дахар муха ду дуьйцура. Цигахь хьайн дин маьрша лелон бакъо хир ю бохура цо. Хаза дуьйцура цо массо а хIума.\nАс кортош дахар сайна дика ца хета, суна иза харцахь хета, и Iожалхоша маьрша нах лелхийтар а харцахь хета аьлча, цо элира иза иштта де аьлла КъурIан чохь яздина ду, аьлла. Со цкъа хьалха ца тийшира. Цул тIаьхьа жим-жима со суо а цу хIумнех теша волавелира“.\nЦу юкъана кху деношкахь Венина йистехь Iуьллучу Винер Нойщтадт гIалахь рогIера нохчийн жима стаг лаьцна, шен петарахь бомбанаш еш гучу а ваьлла.


Механа еза, хабарна говза микрофон\nЗазадоккху-бутт 20, 2013\nНохчийн пачхьалкхан телерадиокомпанин лейбл\nСоьлжа-гIалахь схьадиллина радион керла цIа. И гIишло схьайоьллуш Iедалан дайша лаккхара мах хадийра меттигерчу хаамийн гΙирсийн. Амма мел хаало и гΙирсаш тоьллачех буйла махкана?\nРеспубликан куьйгалла а кхайкхина, схьадиллинчу Соьлжа-гIаларчу пхоьазза тIекIелдинчу Радион цIа чохь 2008чу- шарахь дуьйна яра арахьарчу гIуллакхийн а, зорбанан а министралла. ХIинца дерриг а цIа хир ду махкарчу радионбелхахошкахь.\nРадиожурналисташна, бахарехь, дукха баккхий аьттонаш бийр бу церан болх кхин а лаккхарчу тIегIан тIе боккхуш. Керла гIирс а бу леррина чубохьуш.\nКерла гIишло схьайоьллуш, Iедалан дайша тIедожийра барта къамелан говзанчашна болх хьалха санна дика а, лаккхарчу говзаллийца а дIабахьа.\nХIинцалц ишттачу цхьанакхетарехь тоьллачу белхахошна ахчанца совгIаташ а, оьшучарна цхьаъ-шиъ петар а луш хуьлура, амма хIинца масситтанна «мехкан хьакъ долу журналист» цIе а тиллина, дIадерзира де.\nШайн агIор журналисташа дош делира къастийначу некъа тIера шаьш девр дац аьлла. Ткъа иза-м цара ца аьлча а дац шеконе!\nНохчийчохь тахана ю шиъ телеканал а, кхоъ радио а. Ду иттаннашкхахь газеташ а, журналаш а. Уьш массо а санна Iедалан таронца арахоьцуша ду.\nХакамийн гIирсийн башхаллах дерг аьлча, уьш вовшех ца къасттал тера а бу. ХIора газетан хаьлхарчу агIон тIехь ду республикан куьйгалхочун сурт. Изза куьйгалхо ву даима а теле-радиожурналистийн багахь а. Керланийн агIо я программа йолаялар а, чекхаялар а цхьана темехь хуьлу - республикан куьйгалхочо бечу балхах лаьцна.\nКритиканаметтиг цхьанхьа бац. Iедалхойн кхачамбацар хьахош а дац.Кадыров Рамзана маситтаза аьлла ша хестор сацаде, цул а Iедалшна критика е. Амма, и хьехам лере а ца оьхьна махкарчу журналисташа.\nГергарчу хенахь «Грозный» телеканалан болх лаккхарчу тIегIан тIе бала тарло, и болх бан оьшучу гIирсах доьзна хIума иза делахь. ХIокху деношкахь Японе яханчуьра цIайирзина оцу телекомпанин куьйгаллера тоба а, журналисташ а. «Панасоник» компаница дийцарш а дина, цаьргара дукха гIирс оьцур бу аьлла барт а бина. ХIора сарахь Японехь шаьш бинчу балхах лоций а дуьйцу эфирехь бахана баьхкинчу векалша.\nДийцарехь, тоьлалчех видеокамераш а, студин гIирс а бохьур бу кестта Нохчийчу. Цунах баккхийбе радио, телефизионан а журналисташ. Амма ца дуьйцу шайн эфирийн чулацам мел хийцалур бу.\nДукха хан йоцуцш Соьлжа-гIалахь схьайиллина аз дIаяздеш йолу студи. Шаьш болчохь Оьрсийчоьнан гIарабевлла эшаршлакхархой хир бу, эшарш аязъеш а, клипаш йохуш а бохучух тешна бу оцу студин белхахой. Мичара бу шуьгахь и тешам аьлла хаьттича, тхоьгахь механа еза, ИНгалсехь йина микрофон ю, и санначуьнца шайн эшарш дIаязъйина Элтон Джона а, Бритни Спирс а олу студихоша.\nТоьллачух хир бу радион белхахойн гIирс, яц цуьнан шеко а. Шеко ю, бакъдерг, харцдерг ма-дарра дуьйцуш, бахархойн хьашташ, баланаш уллера гойтуш хиррий те и керла гIирс бохучуьнца.\nРадиона керла цIа дина


Пачхьалкхан бух, конституци, хийца кечлуш – тIеман гайтам\nТахана, Мангал-беттан 24-чохь, Оьрсийчохь даздеш ду «дехьатеттина» хилла Толаман Де. ТIеман гайтамца халкъан патриотизм чIагI а еш, нахе конституцин хийцамаш къобалбайта а, ша даржехь йоккху хан дIаяхъяйта а гIерта президент Путин Владимир.\nДуьненан ШолгIачу тIамехь Германи эшор дазден де Стигалкъекъа-беттан 9-гIаниг ду. Иза цаваьлла, ун даржар бахьана долуш, таханене даккха дийзира Путинан.\nАмма Мангал-беттан 24-гIаниг а дац могIара де – 75 шо хьалха, 1945 шеран оцу дийнахь хIоттийна Советан эскарша Германи эшор даздеш шайн дуьххьара парад-гайтам.\nТоламан Де конституцин хийцамаш халкъо кхаьжнашца тIечIагIбечу дийнал хьалха даздар къаьсттина мехала ду Путинна. Оцу даздарша кIезиг шеко юьту царел тIаьхьабогIучу «харжамашкахь» цунна кхидIа а, 2036-гIачу шаре кхаччалц даржехь виса некъ бер бу бохучух. Охан-беттан 22-чу дийнахь хила езаш яра плебесцит, пандеми юкъайоьлла ца хиллехь.\nШа Iедалехь Iачу 20 шера чохь, президентан я премьер-министран даржашкахь, иза виллина гIиртина Советан замананан васташ меттахIитто а, Оьрсийчоьнан селхане халкъе язъяйта а – патриотизм чIагIъян.\nДIадахначу кIиранах Москвахь Оьрсийчоьнан патриарха Кирилла йозалла «йоссийра» денош хьалха йиначу Оьрсийчоьнан эскарийн коьртачу килсанна. 20 миллион эскархой а, могIара бахархой а леш, «Даймехкан Сийлахь тIом» бирзина 75 шо кхачарна лерина хIоттийна килс.\nПачхьалкхехь коронавирусан пандеми марсаяьлла хьийза аьлла ца Iаш, 13 пачхьалкхера 13 000 эскархо а, 200 сов тIеман машен а, 75 кема а арадаьккхина ЦIечу Майдана Оьрсийчоьнан тIеман ницкъ гайта.\n600 эзар стаг уьно лаьцна Оьрсийчохь – дуьнентIехь кхоалгIа меттиг бу иза. Официалехь велла лоруш ву 8000 стаг, амма и терахь дуккха а лахара ду баккъал а долучул, боху вуно дукха тергамчаша.\n"Дуьхьал тосур бу ас кхаж, со дийна йисахь"\nТIаьххьарчу деношкахь пачхьалкхехь кхайкхина изоляци, кхиболу бехкамаш дIабохуш бу массо а регионашкахь. Амма хьалха а санна, лакхара ду уьно дийнахь-буса лоьцучу нехан терахь – 7000.\nБакъду, Толаман дийнан гайтамехь тидаме оьцу коронавирусах нах ларбала безаш хилар.\nПутин цунна гонаха хила тарлучу нахах дIакъастош ву ЦIечу майданахь. Цо хIара денош гергакхаччалц яьккхина хан хьулвелла, ша-шеца, Москвана юьстахарчу резиденцехь.\nГайтаме балийна Даймехкан Сийлахь тIеман ветеранаш а хир бу вовшашна юкъахь интервал а йолуш ховшийна. Гайтам хIоттош дакъалоцу эскархой а бу вовшех дIасабаьхна дIахIиттош.\nЦIечу майдана мел вогIург теллина лоьраша.\nМоскван мэра Собянин Сергейс нахе дехна шайн-шайн цIахь совцар, тIеман гайтаме телевизорехула а хьовсуш. Ткъа кхечу гIаланашкахь я бац хIоттош тIеман гайтам, я хIоттийна, кIеззиг наха дакъа а лоцуш.\nМосква ца богIуш, цIахь севцца дукхахйолчу пачхьалкхийн лидерш. Стигалкъекъа-беттан 9-чу дийнахь Толаман де даздан шаьш догIур ду аьллера хьалха Францин, Чехин, Хорватин, Китайн куьйгалхоша. Амма даздарш таханене дIатеттича, Москва баха хилла шайн Iалашонаш юхаэцна цара.\nГайтаме баьхкина Беларусан, Казахстанан, ГIиргIазойчоьнан, Молдован, Сербин, Таджикистанан, Узбекистанан президенташ. Баьхкина гайтаме Гуьржийчоьнах, дуьненаюкъара низам а дохош, дIакъаьстинчу Абхазин, Къилба ХIирийчоьнан куьйгалхой а. Ван тарлуш ду цига Боснин куьйгалхойх волу Додик Милорад а.\nМатериал кечйина Маршо Радион Оьрсийн сервисан репортажашех пайда а оьцуш.


Туницан бердан гергахь кхелхина лаххара а 50 мухIажар\nСтигалкъекъа-бутт 11, 2019\nИтали -- Шайн махка гIерта мигранташ кIелхьарбохуш бу Италин орцанхой.\nЛаххара а 50 стаг кхелхина Дуьненаюкъарчу хIорда чохь Тунисан бердана гергахь хинкема харцар бахьана долуш, хаам бо Reuters агенталло. Африкерчу пачхьалкхашкара мигранташ тIехь болу иза хилла Итале доьдуш.\nДуьненаюкъарчу мигранташкахула вовшахтохаралло бинчу хаамца, кеман тIехь хиллачу 70 стагах кIелхьарваккха аьтто баьлла 16 стаг. Орцанхошна карийна 3 дакъа.\nМигранташ тIехь болу кема арадаьлла хилла Ливин малхбузенехь йолчу Зуара портера. Цу махкара дIаоьхучу мухIажарийн терахь алсамдаьлла Триполина гонах тIемаш дуьйладелчхьана. Оханан-бутт юккъеболуш инарла Хафтар Халиф коьртехь волчу эскарша тIедуьйладелла Iедалан ницкъийн карахь йолчу Ливин коьртачу гIалана.\nДуьненаюкъарчу мигранташкахула йолчу вовшахтохаралло далочу терахьашца, 2018-чу шарахь Дуьненаюкъарчу хIорда чохь кхелхина 2300 гергга стаг а, зуда а, бер а. 120 эзар мухIажаран аьтто баьлла Европе дехьавала.


Хиллачу бохамна хьалха шаьш бисинарш\nМахкара Iедал, цуьнан лаам-таронаш зе санна, карзахдаьллачу Iаламо юха а даккхийра зенаш дина бахархошна Нохчийчохь. КIезиг бац чохь Iа бен боцуш биснарш.\nМасех де хьалха догIанца хьаькхначу мохо цхьаболчу бахархошна дина зенаш иттаннаш эзарнашкахь дагарло.\nКIошташлахь алсам зенаш динчех цхьаъ ю Теркйист кIошт.\nКарзахдаьллачу Iаламо къаьсттина дукха нахана эшам бинчех ю Лаха Невре, Лакха Невре,ЧIулга юрт, Бена юрт, ярташ,суьйре,Iелин юрт.\nДуьххьара мох баьллачу суьйранна 30-35 эзар вахархо виснера ток йоцуш.\nЦхьайолчу ярташкахь и ток хIинца а кхачо йоллуш схьаелла а яц.\nМасала Лакха Неврехь охьадиттинера лакхарчу Iаткъамца ток йоьду бIогIамаш. Тахана а тодеш ду телаш тIеоьхкина бIогIамаш.\nЮкъ-кара бен ток яц Бена юьртахь а. Ахь муьлхха цIе яьккхича а харц хир дуй те аьлла дукха бу ярташкахь зенаш хилларш.\nФронтонна доьттина еттинчу кибарчигийн оганаш чу а детташ,хIусамаш чуьра баккхал, йийбар, ур-аттал ангалин пхьегIаш кеггийнарш а бу, тхевнаш тIе а оьгуш.\nЛакха Неврехь цхьа некъахо веза ваьккхина, машенан корабаьрг а отуш мохо шифер тIе а тоьхна.\nДукха хан йоццуш дина даьккхинчу оьздаллин цIийнан тхов дамар цу беш бохийна ницкъалчу мохо Iелин юьртахь.\nАлсам зенаш хиллачу лахановрахоша а,лакхановрахоша а чIагIдарца цкъачунна Iедало гIо деш дац зенаш хиллачарна. Цара дийцарехь орцаллин министараллин белхой ярташкахула бIаьрг тухуш чекхбевлла, хIун-мила ду хьовсуш санна.\nБилггал хууш дац бахархошна шайна Iедалера мел, мича барамехь гIо хир ду я дац. И хир дац аьлла шеко кхобурш дукха бу. Бахархой шайн бохамашций цхьа бисина хетачех ву Лаха Неврера вахархо Зайндиев Леча.\nЛеча: «Деллахь тхевнаш дIакхехьний, керташ чуйиттаний меттигаш дукха ю.БIогIамаш а херцийна. Цхьадолу тхевнаш мохо горгам санна хьерчийна. Орцаллин министараллин белхой хьаьвсина дIабахна, цхьаболчарна кехаташ а яздина, амма гIо да-м ца долийна цкъачунна. Шайна-м кхоллур яра цара…»\nЦхьаболчара билгалдаккхарца юртдайша дIааьлла нахе, шуна дан гIо дац, хIусмаш меттахIитторехь шаьш лол тоха хьовса. Цунах а, гIийла бохкучу нахе деанчу вонах а, церан дан амал цахиларх а дуьйцуш ю,ас юьззина цIе ца йоккхуш юьту лакха Неврера яхархо Асет.\nАсет: «Нехан тхевнаш дукха дохийна. Сан маьрйишин а тхов дIакхоьссина. Иза ю хьуна цомгаш кIант а волуш гIийла йоллуш. Баьхкина бохура хьовса. Юртда а веъна хилла хьенан хIун йохийна хьожуш.\nЮха тIаккха хIусмаш йохийнарш тIебахча,шаьш дIатое аьлла,шен шуна дан гIо дац паргIа-т дIатое аьлла Мисканаш дукха бу мохо де дохинчарлахь. Цхьа зуда суна а хууш шен денцIа дIаяхна мохо бен боха а бина.. Артисташний, футболисташний, концерташ мел ловзочарна дала-м хуьлура иза».\nАла дашна кху Теркаца Iохкучу кIошташкахь кест-кеста нислуш ду чехкачу мохо зенаш дар.\nСтохка –лурчах,масала, цIеххьана ницкъала кхерстинчу мохо даккхий зенаш дира нахана Ломаз юьртахь.\nЦул дикка хьалха Iаламца доьзна эшаме меттиг нисьелира Iелин юьртахь а.\nБакъду кхачо йоллуш Iедалхой орцах бевлира бохург,кIедо аьлча бакъдолчунна гена дара. Мел тоаме дацахь а цхьаболчу юьртахошна гIо хилира.\nИ дерриге гина а,хууш а болу дахарехь зеделларш кхин дIоггара дегайовха а бац,Iедалхоша шайлахь де доьхначарна сторпал-дукъонца, кибарчигца, эчигца аьтто бийр бу-кх аьлла\nНепалехь мохкбегийна шоьтадийнахь\nКъилба Азерчу мохкбегоран ирча тIахьало\nМакедонехь Iалам карзахдаьлла