Цкъа моцагIа-моцагIа цхьа саг хиннав вахаш. Инаркъ яхаш хиннав из. Ше цхьаь хиннав вахаш йоккхача эрий ара. Гаьнарча мехкара паччахьа йоI йоалаяьй цо. Хоза баха хайшаб уж цIен-на-неи цIен-даи. Кастта тIехье йолаеннай. ТIехьен тIехье кхийнай. Иштта хьадоладеннад адамаш эрий ара. Дукха ха яьннай уж иштта хоза бахаш. Лоалахошца машаре хиннаб Инаркъ а цун тIехье а.\nХIаьта цкъа цхьан бийсан ди техад, хина форд болабеннаб сигалара чу, лаьттан тIа бессаб сармак. Эрий арена гобаьккха Iобижаб из. ТIаккха Инаркъага аьннад цо: «Со оаш цхьан шера цхьацца саг луш ца кхоабе, аз шеввар вувргва шо», – аьнна.\nГулбеннаб къоаной. Дагабаьннаб. Юххера гIеттав, йоах, Инаркъ: «Со дика ваьхав, шун ираз мара, бала байнабац сона, со гIоргва сармак болча», – аьнна, Iадика а йийца, ший даь хинна тур а хьаийца, сармака тIавахав Инаркъ.\n«Лургба, бац» къовсабеннаб ераш. Bopxl дени ворхI бийсани летаб, йоах, уж цига. Цар деча татаех херцаш хиннад лоамаш, багара беттача ало доагадеш хиннад садоалла хIама, лекъаш хиннад хиш. Юххера тур теха сармака корта дIабахийтаб Инаркъас. Цу миноте ше а вежав Iо.\nЦу хана денз Инаркъ ваьхача хIанз цун тIехье яхача юртах Инаркъе оал. ХIанз-м яц из эрий аре. Айенна е чукхийтта моттиг я Инаркъе уллар – хаьттар аз къонгашка. Аьлар цар сога, аре хувцаеннай хIанз. Сармако летача хана техача фоно сигаленах а кхийтта, сигалера чудеча цо даьккхар, йоах, ор. Из хинна дуккха ха я. ХIаьта Инаркъах яьнна тIехье хIанз а я яхаш тха юрта.\nЕвлой воI Эжа хиннав, Эжий воI Ахка хиннав. Ахкас черсашца доттагIал тессад.\nЛоамар ара а ваьнна, черсий болча наха IотIавахав Ахка. Ахкас Ахка-Юрт яха юрт йиллай.\nЦхьа ха яьннача гIолла Ахка ийгIав черсашцара. Черсаша укхазара дIаваха веза хьо, аьннад. Укхо гIоргвац со, аьннад. Черсий лоархIабаьбац укхунна низ бе.\nТIаккха аьннад черсаша:\nШи «бугIа» вIашагIлотае еза вай, «бугIа» котъяьннар Iергва, вож дIаваха веза.\nМегаргда, – аьнна, раьза хиннав Ахка. Ахка ГуржегIа вахав ший гаргара нах болча, цигара шийна «бугIа» лаха. Цига хиннай цхьа кхалсаг – Ахка доттагIчун нус. Маьр-даьна бIаргадайна хиннад, цо коа нув хьокхаш йоаллаш, коада лела сиргIа, шийна из новкъа йоландаь, циска кIориг кхоссаш санна, коара картах тIехкоссаш. Из кхалсаг йоалаеш цIавенав Ахка.\nШийна тIехьа беррига ГIалгIай мохк а болаш, йиза моакхаза топаш, Iадсаькхаш долаш, бIарчча бIу Ахка-Юрта бигаб Ахкас.\nЧерсий а шоай бIуца Ахка-Юрта баьхкаб.\nЦигга вIашагIакхийттаб уж. Кхалсаго Iотеха черсий «бугIа» йийнай. Черсий баьнна дIабахаб. Ахка цигга ваха хайнав.\n← КъорIа арадаьнна шу\nУКАЗ О внесении изменений в Указ Главы Республики Ингушетия от 17 марта 2020 г. № 49 «О введении режима повышенной готовности» →


Украина -- ГIирме вахана "Ночные волки" тобан хьалханча Александр "Хирург", шен тIаьхьалончашца, Заз,17, 2015\nОьрсийчоьнан президентаца гергарлонца гIарйаьлла йолу Москохара байкерийн тоба Европехула гуо баккха дагахь ю, Толаман де даздеш.\nОьрсийчохь уггаре а евзачех мотоцикалшхахкархойн тоба ю „Буьйсанан берзалой“, шен коьртехь Хирург цIарца вевзаш волу Залдостанов Александр а волуш. И Хирург шуьйрачу юкъараллина шен Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца йолчу доттагIаллин уьйрашца вевзаш ву.\nНагахь санна Малхбузехь байкерийн тобанаш – уьш массарна юйла а хууш, зуламхойх я, мел кIезга а, низамаш лардарна генарчу нахах лаьтташ елахь а, ткъа могIарера бахархой а, политикан а, Iедалийн а векалш царех къехкаш а, уьш емалбеш а белахь, Оьрсийчохь и нах, мелхо а, Iедало хьоьстучех а, кхобучех а бу.\nДаханчу шарахь, масала, Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимирс Залдостанов Александрана пачхьалкхан совгIат делира - Сийлаллин орден. Бахьана, официала хаамехь яздина ма-хиллара, - „кегирхошца жигара патриоталле кхетошкхиоран болх барна а, Даймохк ларбеш эгначу бIахойх долу иэс лардарна а“.\nИ „патриоталле кхетошкхиоран болх“ ша-башха кхеточу Залдостанов Александра ша куьйгалла дечу байкерийн тобанца жигара дакъалецира Оьрсийчоьно Украинин доларчу ГIирма ахгIайренна аннекси ярехь. Цу муьрехь цара, шайн жухIаргийн хьесапехь дуккхаъ къегаш долу седарчий а, йозанаш а, сарташ а тIелетийначу духаршна тIе а, мотоцикалшна тIе а оьрсийн байракхаш а летийна, цу ахгIайренна тIехь долу некъаш дIалийцира, ха даран посташ хIиттайо шаьш, аьлла. Иштта оьрсийн эскархоша схьалийцина йолчу гIишлошна ха деш а бара „Буьйсанан берзлой“ тобан декъашхой.\nХIинца и шайн „патриоталлин болх“ кхин дIа барехь рогIера гIулч яккха лерина бу Залдастанов Александр а, цуьнан накъостий а. Оха бутт бовш уьш мотоцикалшна тIехь Москохара дIа Берлине кхаччалца хахкарш дан дагахь бу, ШозлагIа Дуьненан тIом дIаберзар а, цу тIамехь толам баккхар а даздеш.\nЦу тIамехь советийн эскархоша юхьаралаьцна хилла йолу „Берлин яккха!“ бохуш йолу парол юхьара а лаьцна, оьрсийн байкерш ворхI пачхьалкхехула чекхбовла дагахь бу, немцойн коьртачу шахьаре кхочуш. Беларуси а, Полша а, Чехи а, Австри а, Словаки а, Германи а ю цу пачхьалкхашна юккъехь.\nБакъду, Путинан доттагIий цу кепарчу мотоциклийн маршехь Европехула хахкабала дагахь бу боху хаам цхьаццайолчу Малхбузерчу пачхьалкхашкахь вуно резадацарца тIеэцна. Тоххарехь Фейсбукехь а, кхечу социалан машанашкахь а боламаш баьржина, „Оьрсийчуьра бандиташ Полшехула тIехбовлийтарна дуьхьал“ аьлла цIе а йолуш.\nЦу боламан декъашхоша куьгйозанаш ду гулдеш, Залдостановна а, цуьнан накъостанашна а визанаш ма ло аьлла Евроберта юккъе йогIучу пачхьалкхийн векалташка шаьш язйинчу петицина бухахь.\nИштта цхьа могIа немцойн а, австрихойн а бахархой бу, нагахь санна ЗалдостановгIара цу пачхьалкхашкахула тIехбовлуш хилахь, царна дуьхьало ян кечлуш, интернетухала баьржинчу хаамашка яздина ма-хиллара.\nНемцойн Мюнхен гIалахь вехаш волу яздархо а, журналист а Золовкин Сергей, „Новая“ газетин корреспондент волу, дукхахена дуьйна схьа шен тергонехь латтош ву, „Буьйсанан берзлой“ тобан леламаш. Цунна хетарехь, цуьнан куьйгалхочун Залдостановн цхьа коьрта Iалашо ю – цу хахкаршца кхин а готтох Кремлаца уьйраш чIагIйан а, шен Путинан муьтIахь хилар рогIера гайтарца шена сайаккхар а.\nЗоловкин Сергей: „Цу тобано Оьрсийн бакъонийн системехь ша вуно маьттаза гайтина, - масала, уьш наркотрафикехь декъа хила там бу бохуш йолу шеконаш яра, уьш кхелехула тIечIагйина яцахь а. Залдостановс хьалха а, хIинца а лелочу пропагандийн гIертарийн бахьана, соьга хаьттича, иза, цхьана агIор, ка ма-доллу Оьрсийчуьрчу Iедалшна а, Путин Владимирна а герга гIортар ду, хIинцачул а алсамох цуьнан Iуналла а, доттагIалла а лоьхуш, шен йолчу сана.\nТкъа вукху агIор дийначу пропагандин программин дакъа хилар ду. Цу программин Iалашо, Путино юха а массо а эший, ткъа Малхбузерчу Европано вайца бартбаран гIулчаш йоху, шен санкцеш эрна хиларх кхета а кхетта бохург гайтар ду“.\nЦу юкъана, Полшин арахьарчу гIуллакхийн министран Схетына Гжегожан цIарах язйинчу цу петицин декъахь билгалдаьккхина ду, „Буьйсанан берзлой“ тобин куьйгалхочунна Залдостанов Александрана Цхьаьнатоьхначу Штаташка вахар санкцешца дихкина ду, цуо а, цуьнан тобано а Малхбалерчу Украинехь оьрсийн эскархойн агрессехь дакъалацарна, аьлла. “Буьйсанан берзлой“ цIе йолу тоба йоллучу Полшехула чекхйала лерина ю бохучу хаамо хIинцале вуно эмоционале реакци кхоьллина Полшин бахархошлахь.\nНагахь санна Полшин дозалардаран хьукматхоша масех бIе агрессиве оьрсийн шовинист чекхвалийтахь, тIаккха цара питанаш дан сахьт дац, ткъа Москохано цу питанех Полшина дуьхьал пайда оьцур бу. Цундела оха кхайкхам бо, Залдостанов Александрана а, цуьнан накъосташна а Полшин дозана тIе бовла бакъо лон визанаш ца яларе. Нагахь санна и визанаш елла елахь, уьш юхаяхаре кхойкху оха“, - иштта яздина цу махкарчу „Къийсамехь солидаралла“ цIе йолчу юкъараллин куьйгалхочуо Хлебович Петрас а, цхьа могIа юкъараллин жигархоша а цу петицехь.\nЗоловкин Сергейн хетарехь, Евроберто Залдостанов, Цхьаьнатоьхначу Штаташа санна, сакнцийн могIаршлахь ца хьахор – иза цецваллал хIума ду, хIунда аьлча, и тайпа нах доллучу кхиинчу дуьненчохь „персона нон грата“ санна билгалбаьхна хила безаш бу.\nЗоловкин Сергей: „Цхьаьнатоьхначу Штаташа, шаьш нуьцкъалох а, ондох а пачхьалкхе хиларх терра, даима а алсамох а, майрох а гIулчаш йохура ГIирмана аннекси ярна а, Уркаинин дуьхьал агресси лелорна а, дуьненаюкъара бакъонаш Оьрсийчоьно хьешарна а дуьхьал. Либерале а, цхьаццаболчара ма-аллара дукха кIеда-буьйда йолчу Европано чул а. Соьга хаьттича, Залдостанов санна болу нах муьлхачу а кхиинчу пачхьалкхехь персона нон грата хила безаш бу“.\nШа Залдостанов Александр цкъачунна шек а вац, шена гуонахь иккхинчу гIовгIанах. Полшерчу радиона ша еллачу интервьюхь цуо дIахьедар дина, „питанчаша лелош йолу провокацеш бахьана долуш шаьш шайн маршрут хуьйцур яц“, аьлла.\nБерлинехь кхеле озийна "Hell's Angels" байкерийн тобан декъашхой


Бекхам боцуш дисина Iазап\nМангал-бутт 27, 2016\nКъизаллашна дуьхьалояран Дуьненаюкъара де аьлла кхайкхийнехь а, нах хьалха санна хьийзош бу низамхойн хьукматашках\n«Низамо кхеташ дIабоху: "Ницкъ бан мегар дац цхьанна а агIор; я конфликтехь а, я къоман кхерамазаллана дуьхьал а. Къизалла лайначу нехан догъэцаран кху Дуьненаюкъарчу Дийнахь, вай и зулам лайначу бIеннаш эзарнашкахь нахаца а, церан доьзалшца а цхьанахилар дIахоуьйту».\nХIара дешнаш аьлла Цхьанакхеттачу Къаьмнийн цхьанатохараллан инарла секретара Бан Ги Муна. Кху 19 шарахь адамашна тIехь латточу Iазапца, дуьненахь хIума хийцаделла ца хилар а, я сел лаккхарчу тIегIанера цуьнах дийцарх а, и зуламаш жимлуш ца хилар билгалдоккху тергамхоша.\nНохчийчохь къизаллийца Iазап латтийна ницкъ бечу хенахь, бохург цхьаммо дуьйцуш хезна хIума дац. Дукхачу наха, шаьш лайна иза. Низамхойн каравахча, хIума ца Iуттуш, муьшка ца еш ара ца волуьйту.\nШайн куьйга кIел кхаьчначу, гIора доцучу нахана тIехь шайна луург лелош хиларна бIаьргаш къовлу царна тIехьожучу хьукматаша: прокуратуро а, кхелаша а.\nНохчийчохь, бIеннаш, эзарнаш гIуллакхаш ду, бехк боцу стаг дIалаьцча, низамхоша цунна йиттина а ца Iаш, ахкароша санна цеста гIерташ санна, тIехь Iазап хIоттийна. Суьйра-коьртара Садыков Iалавдин гIуллаккх уггаре а гIарадаьллачарех ду.\nОьрсийчура бахкийтинчу, хIетахь хиллачу милцоша лерг даьккхина цуьнан. Цара шайгахь латтийначу къизаллийн барам а бацара, аьлла цо дийцира Маршо Радиога.\nСадыков: «Сан корта схьабаккха гIерташ бара уьш, юха лерг дIа а даьккхина, хьийзийра. Цхьа бежанна хьокху доккха урс дар-кх цуьнгахь. Иштта кегийрачу нехан пIелгаш дехира. Мансуран пIелг баьккхира цигахь, Альбертан а баьккхира пIелг, Корнукаев Iийсан а баьккхира. Цхьа цомгуш волу цхьа гIазкхи а, кхин верг а схьа а валийна, цаьрга цара баьхнарг а, царна тIехь динарг, хьоьга дIадийца а товш ца хета суна. И хIуманаш леладора-кх цара».\n2000-чу шерашкахь Нохчийчохь нах арабовлура, шайна тIехь латточу Iазапна дуьхьал. Майра дийца а хIуьттара царах дуккха а лайначуьнах. ХIинца махкахь и тайпа зуламаш дац аьлла лоруш ду, ткъа, юккъараллехь-м ма-дарра сурт хууш ду, аьлла Маршо Радиога дийцира Соьлж-ГIалара вахархочо Абдулаев Хьамзата.\nАбдулаев: «Дуьненаюккъера хIара де ООН-о дIакхайкхина а хилча, 20-21 бIешарахь, уггаре а Iазап лайна вай къам а хилча, массаьрга дIагайтича нийса хира ду аьлла хета суна, адамна тIехь ницкъ бар нийса доцийла. Аадамна тIехь ницкъ бар, кхетамо дIа ца лоцу. Вай цIахь и санна хIуманаш хьалха санна дукха ца хилахь а, наггахь хуьлу. Цхьанна а кхетам болчу Iедало иза тIеоьцур долуш хIума а дац».\nХIинца Нохчийчохь атта ца хIутту стаг, шайна тIехь иштта дIалаьцча, Iазап латтина ала. ДIа а ца яздойтуш дийца таро ю, хьоьх тешаш иза велахь. 5-6 шо хьалха, Соьлжа-ГIалара лулахь веха массийта жима стаг дIавигнера полисхоша, тIе а летта. ХIоранна ток йиттина, цхьаъ виссалц. Иза вицвелла хилла. ХIорш бехке ца хилар а къастийна, дIа арабовлуьйтучу хенахь, ток еттачу полисхочо, неIарехьа сихонца дагахь салаваташ а доьхкуш воьдучунга, тIаьхьа мохь а тоьхна хаьттина: -Хьан накъостех а эхь хетар дац хьуна, царна ток а йиттина, хьайна иза ца тоьхча?\n-Дера дац-кх, - аьлла хIара неIаран тIоман тIе куьйг дохьуьйтучу хенахь, юхаверза, ток тохар хIун юду мукъна а хаа деза хьуна, аьлла, гIента тIе охьа а хаийна, шега серий дIа а лецийтина, ток туху аппарат хьовзийнера, воьлуш, ша дечух самукъадаьллачу полисхочо, бохуш буйнаш а къуьлуш дуьйцура оцу жимачу стага.\nЦхьанакхеттачу къаьмнийн цхьанатохаралло къизалш лайначу нахана гIорторъяран Дуьненаюккъера Де дIакхайкхина 19 шо кхаьчна. Сел шуьйра лелачу низамашна, аьлча а, дехкаршна йоккха хан а яц иза.\nТIаккха а дуьйцу гIуллакх дуьненахь ира лаьтташ хилар тидаме эцча, цунна дуьхьала деш дерг тоам болуш ца хилар билгалдолу. Цунна тоьшалла ду, хIора дийнахь аьлча санна, схьахеза масалаш.


ДаIишхой а, терроризм а бакъярна бехк тIехь бити Нохчийчуьрчу вахархочунна\nТовбеца-бутт 07, 2020\nГIаттамхойн могIарш дузарна а, терроризм бакъярна а аьлла, Нохчийчоьнан вахархочунна Арсанухаев Эйдина набахтехь даккха тоьхна бархI шо хийцам боцуш дитина тIеман Апелляцин кхело. "Кавказский узел" агенталло яздарехь, Зазадокху-беттан 19-чохь Ростоверчу тIеман кхело шогачу хьелашкахь даккхийта 8 шо хан туьйхира Арсанухаевна, шен юьртахой "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхойн могIаршка ийзарна. Иза бехкехилар тIечIагIданза дисира, иштта могушалла ледара йолуш а хиллера иза аьлла, дIахьедира цуьнан адвокато.\nМоскван кIоштарчу Апелляцин тIеман кхеле латкъамбинера Арсанухаевн адвокаташа, амма цара а бехкехилар тIехь а дуьтуш, Къилбан федералан кхело бина сацам хийцанза битина.\nХьалхо Арсанухаевн нанас Гунашева Табарика дIахьедира, шен кIантана тIехь ницкъ барх. "Буьйсанна дIабуьйлабелла уьш, сахиллалц балехь латтийнера цара сан кIант. Кхетамчуьра ваьлла хилла иза, дарбан цIийне вуьгучу хенахь а тилкхазваьлла хиллера", - аьлла, дийцина нанас "Кавказский узел" агенталле.\nКхелахойн версица, 2017-чу шарахь шен юьртахошна видеоролик гайтина хилла цо даIишхойх лаьцна, цара лелочунна резаволчу агIор комментареш а еш. Ткъа 2017-чу шеран Марсхьокху-баттахь цхьахволчу юьртахочунна даIишхойн могIаршка хIотта марздеш хилла цо, церан хьалханчана ваIда а деш.


Кадыровн дIовш дала гIоьртинарш лецна бохург эладита ду, ша цунна комментари йийр яц, аьлла Нохчийчоьнан куьйгалхочун пресс-гIоьнчас Керимов Iаьлвис. Оцу хьокъехь хаам баржийна "URA.RU" портало.\n«Ас эладитанийн мехаш ца хедабо», - аьлла Керимовс.\nХьалхо Telegram-ерчу "СКФО Telegraph" канало яздира, Нохчийчохь «дийцаредо мехкан куьйгалхочунна дIовш дала гIоьртина бохуш», аьлла. Оцу хьостано бахарехь, зулам кечдечу тобанца хилла Устрада-ГIалахь мэр Iийна Темирбаев ИбрахIим а, чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьалхара гIовс Алаудинов Апти а, Хьалха-Мартан администрацин куьйгалхо Абдурешидов Валид а.\nTelegram-канало бахарехь, тоьшаллаш дайта лаьцна хилла Алаудинов. Цо бечу хаамца, массех бутт хьалха дийцадаьккхира махкахь, Хьалха-Мартан куьйгалхочой, Алаудиновссий къайлах бартбина хилла дIовш дала, аьлла.\nОццу хьостано дийцарехь, Кадыровн могашалла цIеххьана телхина, дуккхаза а тиларчуьра вийлина иза.\nХьалхо Нохчийчоьнан могашаллин министра Сулейманов Эльхана харцйира Кадыровн могашалла галъялла аьлла яьржина информаци. Яйн кепехь шелвалар доцург, мехкан куьйгалхочунна хилла хIума дац, бохура цо хIетахь.


Итали - полицин карабинераш бу террорхой лохуш, Рим, 30Оха2012\nШинарий дийнахь виъ стаг лаьцна Италерачу полисхоша, „Ал-Къаидаца“ з1енехь хилла бохучу шеконашца. Ιедалхоша дийцарехь, уьш доллучу дуьнентΙехь лелхийтарш дан кечлуш хилла. Бакъду, цу Ιалашонийн тоьшаллаш ца даладо полисхоша, еккъа цхьа цу нахан интернет-машанахь Ιар шеконе даккхаррий бен.\nИталхойн хIурда йистерчу Апулия-кIоштарчу Андриа-гIалахь дIаяьхьнера полисхоша шайн лерина операци. Ткъа зуламхойн тобан декъашхой Миланехь а, Катанехь а, ур-аталла генарчу Белгин коьртачу шахьарехь Брюсселехь а бехаш хилла. Церан декъахь ву иштта, полисхоша чIагIдарехь, Андриа-гIаларчу маьждиган имам а.\n„Дуьненаюкъарчу террорхойн машанца шуьйра зIенаш хилла церан, ткъа цаьрга цу машанехула кхочуш долу хаарш а, инструкцеш а дукха чIогIа алсам хиларна, тхо тешна ду, уьш муьлхачу а хенахь тIелатарш дан аьтто болуш хилла хиларх“, - элира цу хьокъехь пресс-конференци йинчу Италерчу полисхойн леринчу тобан куьйгалхочо Паренте Мариос.\nЦо чIагIдарехь, шеконе лаьцначу тобан декъашхошна тIехь Iедало терго латтош масех шо а хилла, 2007-чу шарахь дуьйна полицино тидаме лаьцна хилла уьш. Ткъа кеста карабинерийн каракхаьчнера, Парентес ма-дийцара, видеоматериалаш, тIемалой кечбеш а, оьккхуьйтурш ян а, уьш лелхийта а Iамош а йолу. Цундела, кхин хьем ца беш, и тоба лаца сацам бира шаьш, бохуш, дийцира цо.\nИштта полисхоша тергоне эцна хилла шаьш шеконе лоручу наха схьайоьллуш а, йоьшуш а йолу интернет-агIонаш а. Цаьргахула кхочуш хилла лецначаьрга Iожалхой кечбарх болу хьехамаш, бохуш, чIагIдо полисхоша. Цул совнаха, церан компьютерш чохь гучуевлла Малхбузерачу „диндоцучарна“ дуьхьал джихад даре кхойкхуш йолу видеош а, аудиош а.\nЛецинарш Итале керла схьабаьхкинчу легале боцучу мухIажиршна юккъехь а шайн могIаршка язбала кийчаберш лоьхуш хилла, бохуш, чIагIдо Iедало. Ткъа уьш, шайн рогIехь, ОвхIане а, Йемене а, Иракъе а, тIаьхьарчу заманахь дуьненчохь нохчийн цIе терроран тIелатаршца доьзна яха юха а йолийна хилар тергоне эцча, кхеташ ма-хиллара, Нохчийчу а хьажон лерина хилла, цигахь зуламаш дан.\nИштта и тIаьхьарлераниг тидаме эцча, юха а, кхеташ ма-хиллара, и зуламхой Европехь шайн тIелатарш дина ца Iаш, Цхьанатоьхначу Штаташкахь а лелхийтарш дан кечлуш хилла. Бахьана – царна Малхбузе ца езар а, антисемитизман йийсарш уьш хилар а ду, бохуш, чIагIдо италхоша.\nМухха делахь а, лецинчарна бехке дуьллург – уьш дуьненаюкхарчу террорхойн машан декъахь хилар а, кхечу динашца а, къаьмнашца а болу цабезам баржош хилар а ду.\n„Ю ялла эчиг ма хилахьара, Шелахь дала тата хилчхьана“ боху нохчийн кица дагадоуьйту цу хиламо а, цунах терра кест-кеста Европехь хуьлуш лаьттачо а. ХIунда аьлча, дукха хан яц цу кепара IалагIож луларчу Испанехь хилла а.\nДаханчу шарахь цигахь иштта йоккхачу гIовгIанца сила волчу цу пачхьалкхан чоьхьарчу гIуллакхийн министро Диас Хорхе Фернандеса, хIинца Италерчу Iедалхоша санна, йоккха пресс-конференци а гулйина, шайн белхахойн боккха кхиам санна дIакхайкхийра, цу махкахь Нохчийчуьрчу террорхойн тоба лаьцна шаьш, аьлла.\nМинистро дийцира, лецначара шаьш бехачу хIусамехь лелхаш долу молха дIадиллина хилла, аьлла. Церан хIусамехь карийна оьккху молха, ша министро мукIарло дарехь, бераш керлачу шарахь лелхийтарш дечу ловзоргашна чохь хуьлучул кхин башха алсам ца хиллехь а, амма и кхоъ, шеко а йоцуш, террорхойн цхьанакхетараллин „Аль-Къайдан“ декъашхо хилла хилар а, ткъа иштта уьш Испанехь а, Францехь а лелхийтарш дан кечлуш хилла хилар а довзийтира Испанин чоьхьарчу гIуллакхийн министро журналисташка.\nБакъду, цул тIаьхьа ах шо даьлча оццу министран гIоьнчаша хаам баржийра, лецна нохчий цхьана а хIуманна бехке хиларан тоьшаллаш ца карийна шайна, цундела уьш дIахецна, аьлла.\nТкъа мича яхара церан „Аль-Къаидица“ ю баьхна хилла зIенаш? Мичахь дисира церан хIусамера даьккхина оьккху молха? Мича дахара цара Испанехь а, йоллучу Европехь дан кечдина хилла терроран тIелатарш?\nЦу хеттаршна цхьаммо а хIинцалц схьа жоьпаш ца делла. Ткъа террорхойн цIе нохчийн къомана тIехь йисира.\nБусалбанашлахь террорхой лоьху дерриг а дуьнено


Нохчийчуьра дIаоьху нах тахана а. Даймахкана а, Оьрсийчоьнна а гена бовла некъ къастийначара, шайга хаьттича, эриг цхьаъ ду: синпаргIато, нийсо, бакъо, шайн берашна кхане лахархьама.\nЮккъерчу барамехь маса стаг дIавоьду цхьана баттахь Нохчийчуьра кхечу пачхьалкхашка? Коьрта бахьана хIун ду дукхахдолчу декъана ткъе иттара бовлаза кегийрхой Даймохк а битина, Iар-дахар нисдан хийрачу мехкашка дIаэхаран? Уьш а, цу могIарера кхин а, мухIажарш буьйлучийн хьокъехь кхоллалуш долу хеттарш жоьпаза дуьсуш ду.\nКхузара хьал-де даладелла а, токхе а ду бохуш, официалан кхайкхо эшна дацахьа а, махкана баккъаш гойтуш берш, шо-шаре мел долу, дебахь бен лахлуш бац.\nТайп-тайпанчу хьостанаша интернет зIенехула Iорадаьхначу терахьашца кху 20I5 шеран хьалхарчу 5 баттахь бIе эзар сов нохчо дIавахна Европе. Официалан боцчу хаамашца Оьрсийсохь уггар а дукха шайн дахаран латтам-дIахIоттам хуьйцуш дехьа-сехьа буьйлурш вайнехан векалш бу.\nВуьшта аьлчи болх-некъ а болуш, синтемечу, маьршачу дахаре сатуьйсуш гуттаренна а дозанах буьйлуш берш. Ирс-аьтто лаха, доьзалш дIатарбан эзарниш нохчий Европан пачхьалкхашка лестар цхьабосса ца кхетадо вайнахалахь.\nЦхьаболучара кхеторехь нах махках бийлар керла дац. Таханлера сурт тергалделла Миклайн хенахь а боху масала Гуьмсан кIоштерчу Магомадов Iисас.\nЦо,коьртаниг махкара хьал ладегIаме, кхераме хиларна тIера дуьйна дуккха а бахьанаш даладо, цхьамма лоьхкуш санна нохчий махках бийларан.\nМагомадов: « БIешерашкахь хьалха а ихна нах кхечу пачхьалкхашка шайн аьттонна а, таронна а. Доьзална сагатдеш дIаоьхурш а бу, кхузахь дерг кIезиг хеташ, тоаме ца хеташ, нийсоне а, бакъоне а сутуьйсуш дIаоьхурш а бу дукха. Тахана шаьш хьийзорна, шайна цатов хIумнаш дукха хиларна а оьху-кх. Аьттонна, цигахь генехь аьтто хиларе сатуьйсуш, бераш когахIиттаре дог дохуш дIаоьху-кх».\nТахана Нохчийчохь долчу хьолан лахара мах хадош хIума ду бахархой кхечанхьа дехьа бийларан, боху Новр кIоштерчу Аслана. Уьш дIаэхар шена лартIахь а хета, жимма таро елахьара ша а гIур вара, диканах уьдуш адам дIагIур доций а хаьа шена элира цо доцца.\nАслан: «ДIаэхар лартIахь хета-кх. Шайна дика меттиг йолчче, низам долчче дIаоьху-кх».\nДаймохк беза а безаш, амма амал дацарна, шайн аьттонна оьху адам дIа боху Соьлжа кIоштерчу Хизриев Абус. Кхечара санна цо а билгалдоккху дахар паргIат долу дела дIаоьху нах бохуш.\nХизриев: «Аьттонна оьхуш бу, Даймохк ца безаш оьхуш бац. Дахар цигахь паргIат долу дела, Iедало адаман терго алсам йо дела, гIийланиг, мисканиг тергамза ца вуьту дела оьху-кх».\nКъастам боллуш, билггал ша хIун ала гIерта а хууш, кхета атта а долуш, шен махкахой дIаэхарх дош элира байтанча-гочдархочо Хатаев Хьусайна а.\nХьусайн: «Кхузахь долчу хьолана нах реза бац-кх, цундела дIаоьху нах, синпаргIато йоцу дела, ладегIам алсам болу дела, кхузахь хIуъу хила тарлуш долу дела. Хьалха махках бийлар а, тахана дIаэхар а тера дац дера данне-ам. Уьш дуста догIуш дац. Цу хена хIара мохк караберзош тIом беш хилла Оьрсийчоь. Адам царна кIел саца ца лууш а, Iехийна ,тийлина а дIаихна Хонкар махка а, Урдане а.\nТкъа тахана кхузахь гуш дерг кхин сурт ду. Шайн къоман Iедалхойх кула а хилла а уьдуш бу тахана нах махкара».\nМассара а дийцинарг цхьана кепа а тоьхна, жамI дан гIоьртича билгалдолург цхьаъ ду: вайнах Даймахкара дIаоьху, ладегIамечу дахар хьаьхна, синпаргIатоне са лаьтташ.\nНохчийчоьнах бIоба таръелла


Дуьненца гергарлонаш чIагIдеш бу гуьржий\nТбилисехь еврошкола схьайоьллуш\nЕвропаца а, Азица а тесначу зIенех Гуьржийчоьнна болу пайда гойту карарчу кIирано. Деккъа цхьана шинарийдийнан Тбилисера хиламаш бу хIорш: махка веъначу Японин арахьарчу гIуллакхийн министро куьг яздина Гуьржийчоьнна 343 миллион доллар кредит лучу бертан кехаташна буха; Тбилисе веъначу Еврокомиссаро Хан Йоханнеса схьайиллина "Малхбалерчу Гергарлонийн Европера школа" - ялх пачхьалкхера бераш хир ду цигахь доьшуш.\nЕреванера шен визит йирзича веара Японин коьрта дипломат Таро Кано Тбилисе. Оццул лакхарчу даржера японхо хIинцалц хилла а вацара Гуьржийчохь.\nТбилисехь Канос куьг яздина Японе кхача луучу гуьржашна визан раж малъеш. Ткъа луш долу кредит хьажийна ду гуьржашна шайн лаьмнашкахула (Рокота дукъ тIехула) мехкан малхбале малхбузенца цхьаьнаюзуш некъ билла.\n"Кавказан регион – Ази, Европа, Гергара Малхбале цхьанатуху ков ду. Кавказехь дахар маьрша хилча, дуьненан кхерамзалла а йолу сов", - аьлла Японин министро ша еллачу пресс-конференцехь.\nГуьржийн дипломатийн куьйгалхочо Залкалианис хаамбира журналисташка, ши пачхьалкх вовшашна юкъара йохк-эцар маьршачу кепе йоккху некъ беш ю, аьлла.\n… Итт шо хьалха Гуьржийчоьнна, Оьрсийчоьно агресси йинчул тIаьхьа, 200 миллион доллар делира Японис. Оцу ахчано аьтто бира хIинца хьехабо некъ билла боло.\nОццу шинарийдийнахь тIеийцира Тбилисино кхин а цхьа веза хьаша – Еврокомиссар Хан Йоханнес.\nШа гуьржийн премьер-министрца Бахтадзе Мамукица еврошкола схьайоьллуш цо элира:\n- Вай шиннах цхьа харжам бан таро йолуш ду: паргIат дахар экспорте даккха, я гIоьртинчу хьаланна импорт ян.\nЦо бохучунна тIедоьгIна аьлча, Гуьржийчоьной, Европой къахьоьгу паргIат дахарна экспорт еш. Керлачу школехь деша охьахиина 6 пачхьалкхера 30 бер. Хенан йохалла кхин а и тайпа юкъара школаш а, берийн бошмаш а Тбилисехь схьаелла бартбина Хана а, Бахтадзес а.\nГуьржаша дозалла до Евробертаца юкъахь йохкучу школех йолу программа шаьш долчуьра кхочушъян йолош. Шен оцу программин цIе ю "2020 шо кхачале – 20 коьрта Iалашо". Оцу цIаро а гуьржийн-Европан гойту юкъарлонийн шоралла.\nДуьйцу документ тIеийцира Брюсселерчу саммитехь 2017-чу шарахь. Цуьнца а догIуш, Евроберто Гуьржийчуьрчу реформашка дуьллур ду 2020-гIа шо тIекхачале 450 миллион евро.\nДуьненахь уггаре беллабелла бехачу мехкех лору тахана Гуьржийчоь. Цига маьршша ваха-ван йиш йолуш ву 99 пачхьалкхан вахархо. Иштта маьрша, шуьйра лоьху гуьржаша дуьненца гергарлонаш шаьш а.


2. Жайна охьадоссор /ду хIара/ Веза волчу‚ хьукаме волчу Делера.\n3. Баккъалла а, стигланашкахь а‚ лаьттахь а делилш ма ду муъма нахана.\n4. Шу кхолларехь а‚ /массо а лаьттахула/ даьржинчу дийнатехь а делилш ду ша тешаш долчу къамана.\n5. Буьйса-де хийцадаларехь а‚ Дала стиглара охьадоссинчу рицIкъехь а (догIехь а), Ша цуьнца деллачул тIаьхьа латта дендина долчу‚ мох хьийзарехь а делилш ма ду хьекъале долчу къамана.\n6. ХIорш Делан аяташ ду‚ Оха доьшу уьш хьуна бакъдолчуьнца. Муьлхачу хабарех Делал а‚ Цуьнан аятил тIаьхьа теша уьш?\n7. /Боккха/ бала бу массо къа деш /чIогIа/ харцлуьйш волчунна.\n8. Ша ладугIуш волчу шена тIехь доьшуш долчу Делан аяташка тIаккха чIагIлуш волчу /шен къиношкахь/ кураваьлла шена уьш ца хозучух /ца хезаш санна/ - ахьа кхаъ баккха цуна лазош долчу Iазапаца.\n9. Шена Тхан аятех цхьа хIума хиъча - иза схьалоцу цо белам бой. Уьш шайна сийсаза долу Iазап хир дерш бу.\n10. Церан хьалхахь жоьжахати ю. Цара гулдинчо а‚ Дела воцу цара лаьцначу доладийраша а хIумма а кIелхьара доккхур дац царех. Царна деза-доккха Iазап ду.\n11. ХIара бу нийса некъ. Шайн Кхиош-кхобучун аяташ керста динарш - /уьш бу/ шайна лазош долчух уггар чIогIа Iазап хир дерш.\n12. Дела ву Ша хIоьрд шуна муьтIахь бинарг цу чухула кема лелийтан а Шен омраца‚ шуьга лехийта Цуьнан дозаллах /хIоьрдан ниIматаш - чIера‚ маржанаш…/‚ шу хир дацара-те баркалла олуш.\n13. Шуна муьтIахь дина Цо стигланашкахь мел дерг а‚ лаьттахь мел дерг а - массо а Шегара. Баккъалла а, цу чохь делилш ма ду ойла еш долчу къамана.\n14. Ахьа ала иман диллинчаьрга гечдойла цара Делан деношка дог дохушбоцучаьрна Цуьнга бекхам байтархьама нахана шаьш /дуьненахь/ гулдеш хиллачуьнца.\n15. Милла велахь дика дина - цуна шена ду иза‚ милла велахь вон дина - цуна шена дуьхьал ду иза а. ТIаккха шайн Кхиош-кхобучун тIе дIадерзор ду шу.\n16. Оха делира Исраилан кIенташка жайна а‚ хьукам а‚ пайхамаралла а‚ рицIкъ делира царна цIена долчарех‚ Оха базбийра уьш Iаламел.\n17. Оха елира царна /динан/ гIуллакхан билгалонаш. Церан хилпало ма ца хилира шайга Iилма деъначул тIаьхьа бен вовшийн юкъахь хьагI хиларна. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобучо кхиэл йийр ю царна юккъехь къемат дийнахь шайн шеца хилпало хиллачохь.\n18. ТIаккха хьо /я Мухьаммад/ хилийтина Оха /динан/ гIуллакхан бакъонехь - цуьнан тIаьхьахIотта‚ ца хууш болчаьрийн дезаршна тIаьхьа ма хIотта.\n19. Баккъалла а, цара Делера хIумма а кIелхьара доккхур дац хьуна. Баккъалла а, зуламхой церан цхьаберш вакхарийн доладийраш бу хьуна. Дела доладийриг ву /Делах/ кхоьруш болчаьрийн.\n20. ХIара - билгалонаш ю /бIаьрг беллош/ нахана‚ нийса некъ а бу‚ къинхетам а бу тешаш долчу къамана.\n21. Къинош летийначаьрна метта-те Оха шаьш иман диллнчаьрца‚ дика Iамалш йиначаьрца цхьанисса хуьлуьйтур бу - шайн денбалар а‚ балар а? Ма вон ду-кх цара деш долу хьукам.\n22. Дала кхоьллина стигланаш а‚ латта а бакъдолчуьнца‚ хIора сина ша гулдинчуьнца бекхам хилийтархьама а‚ царна /цхьанне ца динарг бахьанехь/ зулам дийр дац.\n23. Хьуна го-й и шен шена дезарг шен дела лаьцнарг? Дала тила витина иза шен хаарца‚ Цо мухIар тоьхна цуьнан хазарна а‚ дагна а тIе‚ цуьнан бIаьрсана тIе кирхьа диллина Цо. ТIаккха иза хьан нисвийр ву Делал тIаьхьа? Аш ойла ца йо?\n24. Цара элира: "ХIара вайн дуьненан дахар бен кхин дахар дац. Ло /вайн цхьаберш/‚ дуьнена бовла /цхьаберш/‚ вай хIаллак дийр ма дац замано бен". Церан ма дац цуьнца цхьа а Iилма. Уьш /беккъа иштта/ моьттуш бу.\n25. Царна тIехь Тхан билгала долу аяташ дешча‚ церан делил ма ца хилира цара алар бен: "Схьабалабе тхан дай шу бакълуйш хиллехь".\n26. Ахьа ала: "Дала дендийр ду шу‚ тIаккха Цо долуьйтур ду шу‚ тIаккха гулдийр ду шу къематдийне‚ шена чохь шеко йоцчу"‚ делахь а дукхох болчу нахана ца хаьа-кх.\n27. Делан ду-кх стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла. Сахьт хIоттинчу дийнахь - оцу дийнахь оьшур ма бу харцберш.\n28. Хьуна гур ма ду массо уммат гора дахна. ХIора уммат кхойкхур ма ду шен жайна тIе - тахана шуна бекхам бийр ма бу аша деш хиллачуьнца.\n29. ХIара ду Тхан жайна тешалла дийр долуш шуна бакъдолчуьнца. Баккъалла а, Тхо хилира дIаяздеш аша деш хилларг.\n30. Иман диллинарш а‚ дика Iамал йинарш а - уьш бухкур бу церан Кхиош-кхобучо Шен къинхетамна чу. Иза билгала болу толам бу-кх!\n31. Ткъа ца тешаш хилларш /цаьрга эр ду/: "Сан аяташ ца хилира шуна тIехь доьшуш? Аша куралла ма йира - тIаккха шу къинош ден къам хилира".\n32. /Шуьга/ элча: "Баккъалла а, Делан ваIда бакъ ю‚ сахьт /хIуттур ду/‚ шеко яц цу чохь"‚ аша элира: "Ца хаьа тхуна‚ сахьт хIуттур ду а‚ вайна хуург-м цхьа моттар бен дац‚ баккъалла а, тешаш ма дац тхо".\n33. Гучаделира царна шаьш дина хилла вонаш‚ хьакхаделира царех уьш шех ца бешаш хилларг.\n34. Элира /цаьрга/: "Тахана Тхуна шу дицделла‚ шуна хIокху денца цхьаьнакхетар дицдаларх терра. Шун чугIойла /жоьжахатин/ цIе ю‚ вац шуна цхьа а гIоьнча".\n35. Иза ду /шуна/ аша Делан аяташ беламе лаьцна хиларна а‚ дуьненан дахаро шу Iехорна а. Тахана уьш арабохур бац цу чуьра‚ цаьрга тоба дар а доьхур дац.\n36. Далла бу хастам‚ стигланийн Да волчу‚ лаьттан Да волчу‚ Iаламийн Да волчу.\n37. Цуьнан ду сийлахь-доккхалла стигланашкахь а‚ лаьттахь а‚ Иза ву веза верг а‚ хьукаме верг а.


"ЧIогIа доьналла долуш адам ду иза". Титиев чохьваллочу набахтехь хилла бакъоларъярхой\nУстрада-ГIаларчу №3 набахтехь таIзар ловш волчу бакъоларъярхочун Титиев Оюбан бакъо ю ши кIира даьлча ша хенал хьалха маьршаваккхар деха. Оцу хьокъехь хаамбира цуьнан адвокато Заикин Петра. Зазадоккху-беттан 18-чохь наркотикаш лелорна диъ шо хан кхайхийра цунна Шеларчу гIалин кхело.\nДеношкахь Соьлжа-ГIаларчу "Мемориалан" декъан куьйгалхо волчохь хилла цуьнан коллегаш-бакъоларъярхой. Цара дийцарехь, Титиевгара хьал вон дац, могашалла а ю тоьур долуш. Маршо Радиога цунах лаьцна дийцира "Мемориалан" куьйгалхочо Орлов Олега.\n– Тхо тхаьш тIе ца дитарна кхерара, амма ца хилира набахтерчунна тIекхача проблема. Низамо ма-хьеххара, цуьнан геграчаьргахула оха дийхира тхаьш Оюбна тIедитар, чуелира паспортийн копеш, магийра тхуна чудаха. ДIакхечира, чудитира, дуьхьало ца йира.\n– ХIун хьал ду цуьнгахь? Дог-ойланца муха ву?\nТхуна го, маршонах ваьлла дикка хан хиларе терра, иза хийцалуш ву\n– Шалхадаккха догIу цо ша бохурггий, тхан бIаьргашна гурггий. Оюба даима а олу "дерриг дика ду". ЧIогIа доьналла долуш адам ду иза, малвала ца магадо шена, ша доьналлах воьхна воцийла гойту даима а. Тхуна го, маршонах ваьлла дикка хан хиларе терра, иза хийцалуш ву (цхьа шо ах шо гергга ду чохь воллу). Цу тIе, эха шарахь иза изоляторерчу чоьнехь ша цхьаъ валлийна. Цундела боху ас, ша иза къонахаллина тIегIертахь а, гуш ду цуьнан дегIера хьал, …цунна атта дац набхти чохь а яхь ларъеш ваха. Дарба оьшучохь ю могашалла. Делахь а, ша хенал хьалха мукъаваккхаре сатуьйсу Оюба, оха хьехош йолу, низамо цунна кхачош йолу бакъо ю иза. Хуьлу я ца хуьлу тхан аьлларг, хено гойтур ду. Боху цо-м, дерриг дика ду, дац набахтино кхачош долчу хьелашна ала хIума. Амма гуш ду оцу хьоло цунна эшам беш лаьттийла.\n– Тутмакхашка болх бойтучу набахтехь ма вуй иза. Болх беллий цунна?\n– Ца белла цунна болх. Оюба дийцарехь, 70% чохьбохкурш бу болх беш. Набахтел арахьа къахьега буьгу уьш. Ас кхеторехь, яц набахтин кертахь белхбан меттигаш. ГIишлошъечу буьгу, кибирчигаш ечу буьгу, кхечу белхашка буьгу уьш. Ткъа бухабисинчу 30% наханна ца хуьлу бан болх. Ца вуьгу оцу белхашка Оюб. Хуур ду-кх, кхидIа хIун хуьлу.\n– Чохь кхобучара аьрзнаш дой администрацина дуьхьал? Оюбца муха бу цигарнаш?\nЛеткъаш вац Оюб – иза, билгал а доккхуш, хаийтар доьхура цо\n– ХIан-хIа, резавоцуш хIума дац шен бохура. Иза, билгал а доккхуш, хаийтар доьхура цо. Массаьрца санна бу цуьнца набахтин белхахой, шакъастош вац, озабезамаш а ца бо, гIело а ца йо. Юьхьанца, чудоьлхуш , кIеззиг - арадовлучу хенахь а кIеззиг, къамел дира оха набахтин куьйгалхочуьнца. Тхуна иза вон адам ца хийтира, Оюбна вониг хилийта лууш а вацара, тIебогIучу гергарчаьрца шога а вацара, низаман гурашкахь болхбеш ву аьлла хийтира тхуна иза.\n– Кхечу тутмакхашца къамелаш дойла хилирий шун?\n– ХIан-хIа. Яц тхан и бакъо. Делахь а, гонах хIиттийна гIенташ а, лецнарш ган баьхкина церан гергарнаш а бара кертахь. Иза цигахь даима а хуьлу хьал дуйла кхийтира тхо. Гергарчарна атта ду тIекхача, мукъаденошкахь ца баьхкичхьана, кхечу муьлххачу а дийнахь йиш ю нехан шайн стаг ган. Тутмакхаш уггаре аттачу хьелашкахь кхобучу кепан ма юй набахти. Ткъа тхо, Оюбан доттагIий, кхачало цунна тIе, хьалххе дехар чуделчхьана.\n– Шен доьзал гойла хиллий Оюбан?\n– ХIаъ. Маситтаза а гина цунна шен ваша, йиша. Нохчийчохь даха дисина йиший, ваший ду цуьнан уггаре гегарниг. Зуда а, бераш а дIадахана махкара.\n– Хенал хьалха набахтера араваккхалур ву аьлла хетий хьуна Оюб?\nЦхьа а вон хIума дац набахтехь Оюбера даьлла\n– Комментареш ян дукха хIума дац сан. Ала йиш ерг ду цхьаъ: низамо бакъо ло цунна. Хенал хьалха аравала ца маго цуьнгара даьлла дац цхьа а сакхт. Цундела торуш ду мукъаваккха. Цу тIе, кхелахочо, ша сацам дIабоьшуш, довзийтира, муьлхачу хьелаша шена таро ло Оюбна атта набахти кхачо а, бехкалла малдан а. Вай-м кхеташ ма дуй, дац Оюбера даьлла вон, дерриг а тIекхоьллина ма дуй. Кхелахочо аьлларг тидаме эцча, маршо яла магадо цунна низамо.\n"Массарна а хаьа со бехке воцийла"\n1918-чу шеран юьххьехь лецира Оюб. Талламо чIагIдарехь, кIомал карийра цуьнан машена чохь. Титиевс, полисхоша бухакхоьссина шена наркотик, боху. Бакъоларъярхочун коллегаш тешна бу цунна боцу бехк тIебаьхьина хиларх.\nТитиевн адвокатна Заикин Петрна хетарехь, догдаха таро ю Оюб набахтера хенал хьалха мукъаваккхаре:\n– Низамо лучу бакъонга хьажча, хила йиш йолуш ду иза. Массех хьал ду лардан дезаш: хенал хьалха мукъавоккху мур тIекхаччалц хила ца деза низамца талхош цуьнгара даьлла хIума. Дика хир дара тхан а, тхуна кхача боьгIначу оппонентийн а ойла цхьаьнаеъча.\n– Аш чуделла иза хенал хьалха араваккхар доьху кехаташ, я чудала дагахь ду шу?\n– ХIан-хIа, хьалхе ду. Стигалкъекъа-беттан 9-гIа де тIе ца кхачна, маьIна дац цкъачунна, хIунда аьлча, и де тIекхаьчча ю Оюбан дехардан бакъо.\n– Хьуна хууш, муха бу Оюбца набахтин хьакамаш? Хенал хьалха иза мукъаваккха ца магош хIума-м дац цуьнгара даьлла? Цуьнгара и сакхт даккха гIертарш буй-те?\n– ХIан-хIа, цуьнгара хIума даккха гIерташ цхьа а вац цигахь. Ас къамелдина Оюбца, массаьрца санна, цхьабосса, бу шеца набахтин белхахой, боху цо. Суна ала лаьа, кху ситуацехь таIзардаран система низамехьа лела, Нохчийчуьрчу массо а набахтешкахь ду и хьал. Ша изоляторехь кхобучу хенахь а олура Оюба, пачхьалкхо кхачийна таIзар кхочушдечу белхахоша ца дохадо низам. Цундела хилла бац тхан цаьрца цакхетамаш, элира Заикина.\nТитиев Оюбан дов политикаца доьзна ду олу бакъоларъярхошна. Цуьнан адвокаташа билгалдехира, 2017-чу шеран ГIуран-баттахь, Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад Титиевна лийча, волийна Титиев хьийзо, олий. Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Instagram бакъоларъярхоша дIакъовлийтина, элира хIетахь спикеро. Титиевна гIортор еш, цуьнгахьа дуккха а кхайкхамаш, протестан дIахьедарш даржийра бевзаш болчу наха, дуьненаюкъарчу а, Оьрсийчуьрчу а политикаша, хьукматаша, бакъоларъярхоша.


(Чаккхе. Юьхь еша 6-чу лоьмарехь)\nЮсуфан (Делера салам хуьлда цунна) лаамца паччахьа иза лаьттан хазнина тIехIоттийна. ВорхI шо деана догIанаш догIуш, дIадийна ялта дика кхуьуш. Цул тIаьхьа Мисарахь а, кхийолчу меттигашкахь а йокъа хIоьттина. Массо а меттера нах ялта эца богIуш хилла Мисара. Юсуфан (Делера салам хуьлда цунна) вежарий а баьхкина цига ялта эца, цунна уьш бевзина, амма царна и ца вевзина. Цаьрга хаьттина цо, кхин цхьа а ваша вуй шун, аьлла. Цара жоп делла, дена вина ваша ву, аьлла. Царна ялта доьхкина, уьш дIабохуьйтуш, Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цаьрга шайн дена вина ваша валаве, аьлла. Нагахь и ца валавахь, шуна ялта духкур дац ша, аьлла цо. Шаьш цIа баьхкича, шайн дега Якъубе (Делера салам хуьлда цунна) дийцина цара паччахьа шайга аьлларг. Биньямин шайца ваийтахьара аьлла, дехар дина цара шайн дега. ЯIкъуба (Делера салам хуьлда цунна) царна жоп делла, ша Биньямин воуьйтур ву шуьца, аша Делаца чIагIо яхь, шаьш дийна а, маьрша а долуш иза цIа ца валош вуьтур вац‚ аьлла. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) волчу уьш баьхкича, цо шен ваша маравоьллина, ша цуьнан ваша вуй хаийтина. Иза ша\nволчохь сацон ойла хилла цуьнан. Церан тIоьрмигаш чу кIа духкучу хенахь, Биньяминан тIоьрмига чу ялта дустуш болу дашо кад биллийтина цо. Уьш новкъабевлча, царна тIаьхьа мохь а тоьхна, шу къуй ду, аьлла. Церан тIоьрмигаш чу хьаьжначул тIаьхьа, Биньяминан тIоьрмига чуьра хьалабаьккхина дашо кад. Иштта, Дала аьтто бина Юсуфан (Делера салам хуьлда цунна) шен ваша ша волчохь сацон. Шайн дега Якъубе (Делера салам хуьлда цунна) шаьш йина чIагIо дагаеана, цара дехар дина, цуьнан метта шайн юкъара цхьаъ лацахьара, аьлла. Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) шайн дехарна жоп ца делча, догдиллина дIабахна уьш. Хьан кIант Биньямин къола дар бахьанехь схьалаьцна, аьлла цара шайн дега. Якъуба (Делера салам хуьлда цунна) цаьрга аьлла: «ХIаъ! Шун синоша цхьа болх хазбина шуна. Собар дар дика ду-кх».\nТIаккха царна къайла а ваьлла, чIогIа вилхина иза, шен гIайгIа-бала Деле балхош. Цул тIаьхьа цо аьлла: «ХIай сан кIентий! ДIагIо‚ Юсуфах а, цуьнан вешех а лаьцна таллам бе. Делан къинхетамах дог ма дилла. Баккъал а, Делан къинхетамах дог дуьллур ма дац Делах ца тешачу къомо бен».\nШаьш Мисара кхаьчча, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) волчу бахана уьш. Цара цуьнга балхам бина, шайга хало, мацалла а кхаьчна, аьлла. Юсуфе (Делера салам хуьлда цунна) шайна сагIина ялта лахьара, аьлла, дехар дина цара. ТIаккха Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цаьрга аьлла: «Шуна хиъний‚ шаьш жехIил долуш Юсуфах а‚ цуьнан вешех а шаьш хIун дина?»\nВежаршна хиъна, иза шайн ваша Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) вуйла, цара аьлла: «Баккъал а, хьо Юсуф вуй?» Цо царна жоп делла: «Со Юсуф ву, хIара сан (нанас вина) ваша а ву. Дала къинхетам бина тхох. Баккъал а, Делах кхоьруш верг а‚ собар деш верг а (Дала Iалашво), баккъал а, Дала ца эшайо дика дечеран ял».\nЮсуфа (Делера салам хуьлда цунна) дIабахийтина уьш, шайн берриге а доьзалш балош ша волчу схьадуьйла, аьлла. Цо шен коч а яхьийтина цаьрга, шен ден юьхьа тIе хьакха и, цунна бIаьрса юхадогIур ду, аьлла. Цара Юсуфан (Делера салам хуьлда цунна) коч шайн ден юьхьа тIе хьаькхча, цуьнан бIаьрса юхадеана. ТIаккха уьш берриге а Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) волчу баьхкича, шен да-нана мара а къевлина, цо аьлла: «Чоьхьадовла Мисарна‚ Дала мукъ лахь‚ маьрша а долуш!»\nШен да-нана паччахьан гIанта тIе охьа а хаийна, уьш цунна сужуде бахана. ТIаккха Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) аьлла: «ХIай сан хьоме да, хIара ду-кх суна хьалха гинчу гIенан тидар‚ сан Дала бакъ дина иза. Цо суна дика дина, со набахти чуьра араваккхарца‚ гIум-арара шу схьадалорца – шайтIано суна а, сан вежаршна а юкъа дов тесначул тIаьхьа. Баккъал а, сан Дела тIех Къинхетаме ву-кх Шена луучуьнца. Иза хууш верг а ву‚ хьукма нийса деш верг а ву».\nЮсуфа (Делера салам хуьлда цунна) дуьнен чохь баккхий баланаш лайна, цул тIаьхьа доккхачу дарже а кхаьчна иза. И дерриге а хьелаш шега кхаьчча, Везчу Деле ша ийманехь а волуш валийтар дехна цо: «Сан Дела‚ баккъал а, Ахь паччахьалла а делла суна‚ Ахь суна гIенаш тидар а Iамийна‚ стигланаш а‚ латта а кхоьллинарг – Хьо ву-кх сан доладийриг дуьненахь а‚ эхартахь а‚ Ахь со валийталахь, бусалба а волуш‚ со дикчу нахах а тохалахь!»\n1. Дена тIехь декхар хилар, шен доьзалшна юккъехь нийсо яр а, царах цхьаберш шена вукхарал алсам безаш хилар хьулдар а (цара вовшашца хьагI лацарна кхерам болу дела).\n2. Шена гина долу хаза гIан уггаре а шена везачунна дийцар а, кхиболчарах хьулдар а пайден хилар.\n3. Шега бала кхаьчначу хенахь, Далла тIе болх а биллина, собаре хилар – иза пайхамарийн (Делера салам хуьлда царна) гIиллакх хилар.\n4. Дала Шен гергара нах дIатесна буьтуш цахилар а, уьш бехке цахилар гучудаккхар а, агана чуьра бераш царна тоьшаллина хIиттийна а.\n5. Зударийн мекарло йоккха хилар.\n6.Баккъал а, Шех кхоьруш, Шена муьтIахь болчу наха динчу доIина Дала жоп луш хилар.\n7. Дала Ша цхьа къам балица зийча, дуьненахь а, эхартахь а цунна диканца бекхам беш хилар.\n8. Муьлхха хьал хIоьттича а, Делан къинхетамах догдилла цамагар.\n9. Дикчу стагана гина долу хаза гIан бакъ хуьлуш хилар.\n10. Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) дехна ма-хиллара бусалба а волуш ша валийтар дехар – иза массо а бусалба стеган декхар хилар.


30 шарахь дуьххьара Мисаре визит йина ГIажарийчоьнан президента\nМисара -- Мисаран президент Мурси Мохьамед а (Аьт), ГIажарийчоьнан президент Ахьмадинежад Махьмуд а (Аьр) аэропортехь, КъахIир, 05Чил2013\nТкъе иттех шарахь дуьххьара Мисаран коьрта гIала КъахIире вахана гIажарийн президент Ахьмадинежад Махьмуд. Дийцарехь, шиIатийн бусулба нехан президент цхьаьнакхета там бу Мисарера Ал-Азхар университерчу суннийн бусулба динан деца Шайх Ахьмад ал-Тайебца.\nЧиллан беттан 6-чу дийнахь КъахIирехь хир йолчу Исламан Цхьанабелхан Организацин саммитехь дакъа лаца вахана ГIажарийчоьнан делегацин урхаллехь гIажарийн президент Ахьмадинежад Махьмуд.\n2011-чу шеран юьххьехь революци а йина, мисархойн президент хилла Мубарак Хьосни вохийначул тIаьхьа дуьйна Мисарца йолу шен юкъаметтигаш тоян гIерташ ю ГIажарийчоь. 1979-чу шарахь ГIажарийчохь сиаламан революци иккхинчул тIаьхьа телхинера шина пачхьалкхан юкъаметтигаш.\n«Бусулба вежарий» боламо гIортор еш волу Мисаран президент Мурси Мухьамед а ваханера ГIажарийчу даханчу шеран Марсхьокху-баттахь дIаяьхьначу Бертах Кхетаза Йолчу Пачхалкхийн Боламан саммитехь дакъа лаца.\nЯханчу аьхка дуьххьара маьрша президент хаьржина Мисаран президент къобалвира ГIажарийчоьно, Юккъерчу Малхбален кхиаман хьалхара тIегIа а, «бусулба нах самабовларан» а билгало ю иза, аьлла.\nОццу хенахь, ши пачхьалкх вуно кIорга цхьанаца дараш долуш ю Шемара тIеман тIехула. ГIажарийчоь, Шеман президентан Асад Башаран тIаьххьара бисинчу накъостех ю. ТехIран хаза нехан санна дуьхьал ю Шемана чуьра девнна юкъа арахьара ницкъаш гIортарна.\nТкъа, Мурси, мелхо а Шеман режимана дуьхьал ву. Шеман Iедал харцон гIертачу гIаттамхошкахьа дуй хоуьйтуш дIахьедарш дина Мурсин Iедало.\nШемара тIом хир болчух тера ду Исламан Цхьанабелхан Организацино КъахIрехь дийцаре дийр долчу коьрта хаттарех. ТIом бахьанехь цу организацин декъашхо хилар цхьана ханна сацийна ду.\nМисарна 30 шарахь Мубарак Хьоснис урхалла дечу хенахь ГIажарийчоьнан а, Мисаран а юкъаметтигаш къаьхьа яра.\nДаханчу шарахь дуьйна юхаметтахIиттон юьйлаелира шина агIонан юкъаметтигаш. Амма буьззинчу барамехь дIанисъйина яц дипломатан уьйраш.\nЦкъа мацах гIажарийн, мисархойн хиллачу андий юкъаметтигашна зе хилира, ГIажарийчохь исламан революци а иккхина, Мисаро Израилца машаран барт бича. ГIажарийчоьно къобалъеш яц жуьгтийн пачхьалкх.\nШина пачхьалкхана юкъахь мостагIалла хилар билгалдоккхуш, ГIажарийчоьно ТехIранера цхьана ураман цIе тиллина, Израилца дуьххьара машаран барт чIагIбинчу мисархойн президент вийначу исламистийн тобанна куьйгалла динчу Садат Анваран.\nШина пачхьалкхана – ГIажарийчоьнан мостагIий лоручу Мисарна а, Израилна а миллиардаш долларшкахь гIо кхачадо Цхьаьнтоьхначу Штаташа хIора шарахь.


"Лешна" ахча декъна Жириновскийс ЦIен майданехь\nЛДПР партин куьйгалхо Жириновский Владимир\n"Лешна" ахча декъна Жириновскийс ЦIен майданахь\nЛДПР партин куьйгалхочо Жириновский Владимира, ЦIен майданехь Ӏийса пайхамар виначу денна хьажийна хIоттийначу базара а вахана, шен кисанара ахча декъна цига баьхкинчу нахана, ша политико кхеторехь, "совгIаташна а, чебурекашна а". Цунах лаьцна яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\n1000 соьман купюраш дIасайоькъуш, Жириновскийс уьш схьаоьцучу нахах лаьцна йина Iовжаме комментареш. Ша аьлча, цо уьш "бобераш" а, "заьIапхой" а, " гӀаплой" а, "леш" а бу баьхна.\nЗорбанан гIирсаш хаам бо, ахча дIадекъарна трансляци яра еш ЛДПР хьалханчан инстаграмехула бохуш. Карарчу хенахь видеога хьажа аьтто бу YouTube-хь.\nОьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан этикехула йолчу комиссехь хаам бина Жириновскийн лелар шаьш дийцаре дийр ду Дечкен-беттан 13-гIа де чекхдаьллачул тIаьхьа, карарчу хенахь цу комиссин декъашхой балхахь ца хилирна аьлла.\nОршотан дийнахь хаамийн гIирсаша иштта хаам бира Волгоградерчу блогеро Аудиторе Альфредос 200 эзар сом дIасакхоьссина хиларх лаьцна, меттигерчу цхьана махбаран центрна хьалха. Шен акцех лаьцна цо хьалхе хаам бина хиллера, йиллинчу хенахь ахча схьаэца лаам болуш бIеннаш нах а гулбеш.\nМеттигерчу vI.ru сайто чIагIдарехь, ахча доькъучохь адам тIеттIагIоьртина хиллера, амма чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Волгоградан кIоштан урхаллан зорбан сервсио дIахьедар дина, и акци дIахьош цхьа а низам ца дохийна аьлла. Болчу хаамца, зе хилла аьлла латкъам бина стаг а вац.\nАудиторе Альфредо ву Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Волгоградан кIоштарчу векалан гIовсан кIант Носаев Мухьаммад.\nБлогеро дийцарехь, Волгоградан куьйгаллина хьалхе дуьйна хууш дара, цо дIаяхьа леринчу акцех лаьцна. КIентан дас, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Волгорадан кIоштарчу векалан гIовс волчу Носаев Тамерлана шен кIантера даьлларг зене хIума дацара, дезачу деношкахь совгIаташ эца нехан таро хилийта, ахчанаш дIасакхийсинера цо аьлла, яздо РИА "Новости" агенталло.\nВолгоградан кIоштарчу Кадыровн векалан гIовсан кIанта ахчанаш нахана юкъа кхийсар ца тайна Нохчийчоьнан Iедалхошна. Къилбан Федералан гонехь Кадыровн векал волчу Гочаев Руслана дIахьедина, блогеран лелар новкъадеана Iедалхошна аьлла, яздо МК хьостано.


Казахстанехь президентан харжамашкахь толам боккхуш ву Токаев\nКазахстанан карарчу хенахь куьйгалхо волу Токаев Касым-Жомарт толам боккхуш ву цу мехкан президентан харжамашкахь. Коьртачу харжамийн комиссино хьалххе бинчу хаамашца, кIиранан дийнахь хиллачу харжамашкахь цо гулдина 70,6 процент кхаьжнаш, дакъалоцуш 77 процент харжамхой а болуш.\nШолгIачу меттехь ву оппозицицин кандидат Косанов Амиржан – 16 процент. Казахстанан исторехь дуьххьара президентан дарж къовсуш хиллачу зудчо Еспаева Данияс гулдина 5 процент гергга кхаьжнаш. Верриг а харжамашкахь дакъалоцуш вара 7 кандидат.\nБозуш боцучу тергамхоша чIагIдарехь, харажамаш дIахьош низамаш дохийна меттигаш бу.\nКазахстанехь президентан харжамаш кхайкхийра, Назарбаев Нурсултана и дарж дитинчул тIаьхьа. Цу мехкан хьалхарчу президентехь дисина ладаме Iедалан урхалла.\nМаьрша Европа/ Маршо Радио корпорацино емал дира Мангалан-беттан 9-чохь хенал хьалха хилла харжамаш дIабахьарх лаьцна дуьйцуш болчу Азаттык Радион (Маршо Радион Казахийн сервис) корреспонденташца Казахстанан Iедалша лелийнарг.\nКазахстанан Iедалша Мангалан-беттан 9-чохь дIалецира Азаттык Радион журналисташ Троценко Петр а, Тойкен Сания а, ткъа хьалхо дихкира Чехийн Респуликера харжамаш дIабахьарх лаьцна дийца Маьрша Европа/ Маршо Радион 7 журналист шайн махка чувар.


1ер-дахаран хьокъехь долу туьйранаш — Нохчалла.com — Чечня, чеченцы, обычаи, традиции, история и многое другое\n— Шу стенга доьлхуш ду? — аьлла, хаьттина цо цаьрга.\nЗудчо шен майра а вигахьара аша аьлла, дехна цаьрга. Вуьгур ву шаьш аьлла, оцу кхаа стага……\nАйхьа а ма яста х1ара х1ума схьа, хьайца болчаьрга а ма ястийта, ц1а а хьой, хьайн зудчуьнга д1ало, — аьлла цо.\n— Х1инца хиин хьуна, зудчо дича бен ц1ийнах ц1а ца хуьлийла.\n— Х1ара х1ун ялг1у ду? — аьлла хаьттина. Х1ара-м хьан яйно динера, — аьлла Молнесарта.\n— Хьажахь, хьоьга ала вон хеташ 1ара хьуна ша, хьан яй, вай марша, кхелхина.\n— Вай! Хьера-м ца ваьлла хьо, яй кхелхаш мичахь гина хьуна? — аьлла, цецваьлла лулахо.\n— Х1унда ца хуьлу иза кхелхаш, ялг1у да а мегий цо, — аьлла Молнесарта.\n— Хьо валарг, хьо вераг, эхь ца хиэта хьуна иштта хиина 1ан, нах ца го хьуна белхаш беш бохку. Дечке г1ой, дечик мукъана а да. Цо гуттара а и дуьйцуш, диллина схьакхехьна, уьйт1е а юьзна лаьтташ дечик а хилла.\n— Даа х1ума де, со кож* еха воьду, — аьлла араваьлла лулахошка вахана майра. Шен вир а кечдина, гарт лаьцна диг ирдина, кет1а а веана, цо зудчуьнга аьлла:\n— Схьада айхьа дина даа х1ума, со кечвелла дечке ваха.\n— Х1ара селхана хьох йисина сискаллий, дуьра к1алддий-м ю хьуна, и хьуна сов а ю-кха, -аьлла зудчо.\nЮучунна т1ехула нахала вала бехк а хетта, дечке вахана и. Корехула и д1авоьдий а хьаьжна, и д1авахнийла хиъча, «Эх1ей, дела ма ва хьо юха» аьлла, цунна т1ехьа сардам а боьллина, шен везаре хаам бан кечъелла зуда.\n— Селхана дуьйна корта лозуш ю со, молла волчу йоьду со, — лулахошка а аьлла, яхана иза.\n— Коьртана жайна-х1айкал даккха хьо вига еана со, — аьлла.\n— Деллахь, зуда, дов ма делахь, — аьлла майрачо. — Цу хьуьнах цхьа х1ума хууш стаг а карийна, хьевелира со, — аьлла.\n— Ой, мила вара иза? — аьлла хаьттина зудчо, ша ден дов диц а делла.\n— Вай дечке доьлхучу боккхачу новкъахь аьрру аг1орхьа болчу попа чу вог1у иза делкъан ламазна. Цигахь гур вара иза. Деллахь, ма бакъ х1уманаш дуьйцу цо. Иштта стаг наггахь хир вац. Ч1епалг-х1ума ца хилча, ца дуьйцу цо, ца дуьйцу аьлча а, ца х1утту цуьнан бакъдерг. Хьо а яха мегир дара хьуна цига-м, хьайна лаахь.\n— Деллахь хьуна х1ума хаа аьлла, еанера со, х1ара ч1епалг дохьуш, — аьлла чу кховдийна цо уьш.\n— Х1ума хаьа бохуш-м ма ву со, — аьлла волавелла важа дийца. Гуттур дийцина, дийцина, уггар т1аьхьа аьлла:\n— Мар ву хьан, хьо и ца везаш ю, везаш кхин стаг а ву хьан, — цо шега аьлча, зудчо аьлла:\n— Х1ун дича лийр вара-те и сан мар? — аьлла.\n— Шун ши етт бу, — дийца волавелла х1ума хууш верг, — 1аьржаниг, къорзаниг. Къорзаниг хьан бу. Ши сту а бу хьан. И кхо хьайба, кхечу стагана х1ума ца гойтуш, дааде, лийр ву иза, б1аьрса а дайна.\n— Стаг, вайн къорза етт бен беза вай, хьуна кхерам бу боху цо, и ца бехь, — аьлла, майрачо, ма бейта боххушехь, бейтина етт зудчо. И етт а бууш, толуш вог1уш хилла майра. Зудче кест-кеста:\n— Б1аьрса довш ду-кха сан, — олуш. Т1еххьара а, б1арзвелла ша аьлла, сецна иза, х1умма цагург а хилла.\n— Суна оцу лакхахь маьнга бе, цигахь вита со, со новкъа ву хьуна а, чуоьхучарна а, — аьлла, шена лакхахь маьнга а байтина, хьалаваьлла иза.\n— Айг1арех ловза деза вайша, — аьлла, ловзадаьлла и шиъ. Кхоно молла хьалахьаьжна лакхахь вижинчуьнга.\n— Хьайн да велла биссийла хьо айг1ар! — аьлла, ша хьала волуш шеца эцна йолу г1айракх оцу бага тоьхна, мел йолу церг чуяхийтина цо моллин.\nДечге оьхуш, дечиг а кхоьхьуш — т1аккха и дохка а духкуш, бераш кхобуш 1аш хилла иза.\nДестечунна хезна хилла х1ара шиъ дийна ду аьлла. Цо сацам бина и шиъ схьа и лехна, х1аллакдан. Цхьаьна дийнахь дестечо, мах а белла, цхьа стаг ваийтина йо1 йолче, вешегара ду аьлла, кара кехат а делла. «Эла ц1ера а валийтий, ша долу жа схьадаладайта, эскар х1аллакьхуьлуш ду шен» аьлла яздина хилла кехат т1ехь.\n— Бахам х1аллакбеш ю хьан йо1, — аьлла цо паччахье.\nИ хиъначу паччахьо куьйгаш даьхна йо1 д1ахецийтина, хьуьнха а йигина. Йоьлхуш д1аоьхуш йолу и йо1 доккхачу хи т1е кхаьчна. Дехьа ца ялалуш, хин йистехь хиъна 1аш, йо1ана наб озийна. Г1енах цунна гина цхьа воккха стаг. Цо йо1е дийцина дестечо динарг. «Исс ломал дехьа цхьа ши берд бу, шина бердал дехьа цхьа шовда ду. Цу шовданан хи хьакхахь хьан ши куьг юха шаьш ма-хиллара хир ду» аьлла, д1авайна иза.\n— Чуван мегар дуй? — аьлла, чу вахначу к1антана ши куьг доцу шен йиша ца евзина, ткъа йишина и вевзина. К1анта бийцина ша арабаьккхина некъ.\n— Д1а ма вижалахь, бажо к1а-х1аллакдийр ду хьуна. Ц1а а яхана, юха схьакхаьчначу дестечунна к1ант вижина карийна, к1а бажо х1аллакдеш хилла.\n— К1а-м шен да велла даахьара, г1ан гина валлалц вити велара-кх ахь со, — аьлла к1анта.\n— Шена дийца и г1ан, — аьлла хьовзийна дестечо к1ант.\n— Десте лойла сан дуьйцур-м делахь, — аьлла, к1анта ца дийцина.\n— Хьо ма сиха веа, — аьлла. К1анта жоп делла:\n— Г1ан гинера суна, и шена ца дийцича, со лаьллина ц1а ваийти…\n— Сайн дада лойла сан и дуьйцур делахь, — аьлла, ца дийцина к1анта дена а г1ан.\n— Хьо х1ун деш лела, к1ант? — хаьттина эло. К1анта дийцина, шена гина г1ан ца дийцича дестечо а, дас а эккхина ша аьлла.\n— Хьо х1унда 1а куллах тасавелла? — К1анта ша дерг цуьнга дийцина. Цул т1аьхьа йо1а ша хи т1е моссаза йоьду, к1антана бепиг а, жижиг а дахьаш хилла.\n— Хьо хье х1унда елла? — аьлла, к1анта хаьттича, йо1а дийцина, паччахьо цхьатера ши н1аьна яийтина шен дена т1е. Царех йоккханиг а, жиманиг а къастае аьлла. Цунна х1ун дийр ду ца хууш ву шен да.\n— 1уьйранна яах1ума таса ахьа цу шинна н1аьненна. Къоначо махана дуьхьал а йирзина, юур ю, къеначо махана букъ а тоьхна, юур ю. Т1аккха и шиъ къасталур ю хьога къенаниг а, къонаниг а.\n— Стенна хьеелла хьо? — аьлча, йо1а дийцина.\n— И-м хала доцург ду, схьало ахьа айхьа еана яах1ума, — аьлла, х1ума а йиина, к1анта дийцина:\n— 1уьйранна ж1аьлешна яах1ума таса. Къоначу ж1аьло, къеначунна ка а етташ, юур ю.\n— Иза-м хала доцург дара, схьало ахь яах1ума, — аьлла, схьаэцна жижиг а, бепиг а диъна, к1анта дийцина.\n— Хьайн дега хьайна г1ан гира ала. Ахь хийисте лаьллича, къонаниг хийисте бацах ка а етташ г1ур ю. Ткъа къенаниг сихха ц1а яха г1ертар ю, сихха х1оъ баа. Иштта къастае ахь ши говр.\n— Х1ун хилла х1инца? — аьлла к1анта. Йо1а дийцина паччахьо аьлларг. И чхьонкар ца кхоссахь ша эла вохор ву аьлла. И муха кхуссур ю ца хууш, массо адам холчохь ду.\n— Иза-м халадоцург дара. Схьало ахьа яах1ума, — аьлла, схьаэцна бепиг а, жижиг а диъна. — Тоххара ахь бердах кхоссийтина к1ант хьала а ваьккхина, 1ахара етт а бийна, и к1ант доккха урс кара а делла, сан мара а хаийна, оцу к1анта и етт а биъна араваьлча, и чхьонкар кхоьссина паччахьан г1ала йохийна г1ан гира хьайна алахь.\n— Иза-м тоххар велла хир вара.\n— Цкъа вуй хьажа, бахийтахь нах, муш а эций, — дехна йо1а.\n— Аша х1ун до? — аьлла хаьттина оцу к1анта кхаьрга. Шаьш-м паччахь волчу доьлхура аьлла кхара. Ша а ву шун накъост аьлла, т1аьхьах1оьттина иза.\n— Ма тамашийна х1ума ду х1ара. Хьо стенах воьлу? — аьлла хаьттина кхара.\n— Иза-м тамашийна х1ума дацара, тамашийна х1ума чхьонкар кхоссар ду, — аьлла. Иза а царах схьакхетта.\n— Ахь х1ун до? Гуш х1ума доцуш, стенна 1ад хьежош 1а хьо? — аьлла хаьттина кхара. Цо жоп делла: исс ломал дехьа сай го шена. Дег1ах тоххал гуча а ца болуш, курах тоьхна къахко а ца лууш, 1а ша аьлла цо.\n— Ма тамашийна х1ума ду и, — аьлла цецбевлла х1орш.\n— Тамашийна х1ума чхьонкар кхоссар ду, — аьлла цо. Иза и царах схьакхетта.\n— Ма тамашийна х1ума ду ахьа лелорг, — аьлла, х1орш цец бевлча, к1анта тамашийна х1ума х1ара дац, чхьонкар кхоссар ду аьлла. И к1ант кхарах схьакхетта.\n— Ма тамашийна х1ума ду и, — цецбевлла х1орш.\n— Иза-м тамашийна х1ума дацара, чхьонкар кхоссар ду тамашийна х1ума, — аьлла цо. Иза а кхарах схьакхетта.\n— Ах схьаэца, — аьлла кхара.\n— Д1ахьо яах1ума, — аьлла, д1акхайкхина кхаьрга. Яах1ума схьаян ваханчу к1анта, ша ма-аллара, яах1ума хийцина еана. Кхарна х1умма ца хилла, ткъа кхаьрца х1ума йиънарг велла.\nЦхьа паччахь хилла 1аш. Цуьнга аьлла: «Ламаз де! Цхьа доккха х1ума т1едан дезаш ду хьуна». Паччахь шена доккха х1ума хиларна кхоьруш, ламазаш деш 1аш хилла.\nШуьшиъ хьенан ву аьлла хаьттича, цхьаммо ша барзо ваьхьнарг ву, вукхо ша хе ваьхьнарг ву, — аьлла.\n— Саг1а доьхучунна т1улгаш тохий вай?\n— Ма тоха. И саг1а доьхург вац, паччахь ву, — аьлла.\n— Дийцахь, к1ант, со т1елхигаш йоьхна а ма вара, муха вевзира хьуна со?\n— Д1адаханчу п1ераскан дийнахь маьждиге рузбана вог1уш ахьа лийзинчу цу хьан когех, боларх вевзира, — жоп делла к1анта паччахьна.\n— И-м к1адда а боцург дара, сан эрна хан ма яйа.\n— Ой, к1адда а боцур муха ду и? Дийцахьа, х1ун дича х1ун хир дара-техьа? — хаьттина паччахьо.\n— Сагатдан ца оьшу хьуна. Кхана 1уьйрана со хьо волчу вог1ур ву. Ахьа х1етале дикачех кхузткъе кхоъ дин а, кхузткъе шиъ бер а кечде. Х1оранна а- терсмаймал тур а, вир-б1арз а, бож а.\nИ паччахь вехачу шахьарна шаьш чоьхьа доьвлчхьана «г1алх» мел аьллачу ж1аьлин са даккха аьлла омра дина к1анта шен берашка. Ж1аьлеш дойуш, х1орш бог1уш, цецбевллачу шахьаран бахархоша хаьттина: Аш х1ун леладо, х1ай? — аьлла.\n— Тхо паччахьана т1едог1уш ду! — жоп делла берийн буьйранчас. Кхарах лаьцна паччахье хаийтина наха.\nСхьадахкийта, новкъарло ца еш, — аьлла паччахьо.\n— Аш лелорг х1ун ду, ж1аьлеш дойуш? — хаьттина цо берашка.\n— Сийсара, ворх1 лам а битина, барх1алр1ачу лам т1ехьахь, же юккъе борз иккхина, жа х1аллакдеш, ас кхойкхуш мохь беттарх, царех цхьаммо а «г1алх» ца элира, — жоп делла к1анта.\n— Ой, ворх лам а битина, барх1алг1ачу лам т1ехьара хьан жа дойуш, кхузарчу ж1аьлешна мичара хезар дара? — цецваьлла паччахь.\n— Тхан паччахьан х1орда бухара айг1ар терсича, ворх1 лам а битина, барх1алг1ачу ломарчу хьан кхелашна а хезнерий и? — жоп делла к1анта.\n— Хьо ву суна т1е ваийтинарг, аса маж а йолуш, воккха стаг ваийта ма аьллера?\n— Маж-м х1окхуьнан а ю, — олуш, бож хьалха кхоьссина к1анта паччахьана. — Делахь а маж хиларх ца тоьа, хьекъал ца хилча.\n— Г1аш а, говраца а, стиглахь а, лаьттахь а воцуш, чохь а, арахь а воцуш стаг ваийта ма аьллера ас. И мичахь ву?\n— Г1аш а вуй со, говраца а вуй со, стиглахь а вуй со, лаьттахь а вуй со? Чохь а вуй со, арахь а вуй со?\n— И мукъана х1ун дара хьан? — хаьттина паччахьо.\n— Бога дешиниг х1оттор — дешел а ч1ог1а наха хьайн сий до бохург дара хьан. Цу чуьра сирла хи — хьайн хьекъал дукха ду бохург дара хьан. Ас ч1ешалг тасар — оццул хьуна къорга хетачу хьан хьекьална т1ай тиллина, сан хьекъал дехьа далалур ду бохург дара.\n— Вари, вари, аса ца аьлла олийла дац хьуна, куьйсачу стагана балха ма х1отталахь: куьйса стаг сутара а, тешам боцуш хуьлу хьуна, — аьлла.\n— Ахьа х1ун леладо, жима к1ант? — аьлла хаьттина цо.\n— Со-м цхьанна чух1отта бохуш веънера, — аьлла к1анта. Со ву-кх балха х1отта стаг лоьхуш, — аьлла куьйсачу стага. Х1ан-х1а, куьйсачу стагана балха ма х1отта аьлла весет дина сан дас, — аьлла, д1аволавелла к1ант.\n— Ахьа х1ун леладо, жима к1ант? Хьо ма лела? — аьлла. Со-м болх лоьхуш ма лелара, — аьлла жоп делла, х1умма а шек воцуш к1анта.\n— Со ву-кха балха х1отта стаг лоьхуш, — аьлла куьйсачу стага.\nХ1ан-х1а, куьйсачу стагана балха ма х1отта аьлла весет дина соьга сан дас, — аьлла к1анта.\n— Ахьа х1ун леладо, к1ант? — аьлла.\nБолх лоьхуш лелара со-м, — аьлла к1анта. Со ву-кх балха х1отта стаг лоьхуш, — аьлла куьйсачу стага.\n— Ванах, шу дерриге а куьйса-м дан х1окху юьртахь мел дерш а? — аьлла, цецваьлла к1ант.\n— Ду дера, — аьлла куьйсачу стага. Делахь, со хьуна балха х1оттаза вер вац-кх. Биначу балхана ял мел лур ю ахьа? — аьлла к1анта.\n— Вайшиннах хьалхе дохковаьллачо лур ю ял: атйокх еккалц даош-малош кхобур ву ас хьо. Реза вуй хьо? — аьлла куьйсачу стага.\n— Х1ара ворда а йожий, хьайца х1ара эр а эций, дечиге г1о вайна. Эр оьккху-оьккхучу оьккхур хьо хьайн ворданца.\n— Дика ду, — аьлла, вахана, дечиг а дохьуш, эр лелх-лелхачу и лелхаш, ц1а вог1уш хилла к1ант. Шайн кет1а ма кхеччи, дахана ур, ловза а иккхина, кет1арчу утармин 1уьргах чекхъиккхина.\n— Х1ей, дела диса хьо хьайн да велла! — аьлла, вахана, шен ворда д1а а хецна, хьаьккхина и вовшах а йоккхуш, утармин 1уьргах чекхъяьккхина к1анта.\n— Хьо х1ун деш ну? Хьера-х ца ваьллнй хьо? — аьлла.\n— Со-м х1ара не1алт хилла йовсар чекхдаьллачухула чекхвала г1ерташ ма воллура. Ворда а, цхьа сту а чекхбаьккхина волуш воллу со. Х1инца цхьа сту бен бисна а бац, — аьлла жоп делла к1анта.\n— Д1авала, хьаштдоцург ма леладе! — аьлла, воьхна хьаьвзина куьйса стаг.\n— Дохковолий хьо? — аьлла, хаьттина к1анта.\n— Дохковала а, ца вала а х1ума дацара и-м. Х1ан, валал, дитал и, — олуш, куьйсачу стеган керта бахана х1орш.\n— Хьадал, оцу вайн бешана керт ел! — аьлла, вахийтина куьйсачу стага х1ара к1ант.\n— Х1ара х1ун ду ахьа динарг? Иштта йо керт? Аса даьхний чекх ца девриг керт е ца аьллера хьоьга? — аьлла, карзахваьлла куьйса стаг.\n— Дера дац х1окхунах чекх-м, цхьа а бежна а, я стаг а! Хьажал, хьо валалой, хьо ца тешахь, — аьлла к1анта.\n— Хьажахь оцо дуьйцучуьнга! — аьлла, кегаш т1ехула ког дехьа-боккхуш х1ара воллуш, дика лачбоккхуш хьокха тоьхна, ност а йош, куьйса стаг охьа а виллина, хаьттина к1анта:\n— Валалур вуй? — аьлла.\n— И к1ант вай аттачу балхах дита ца воллу. Д1авахийтаза вер вац иза: Тховса оцу вайн 1ожа т1е а ялий, атйокхах ека хьо. Шен ял а елла, д1авохуьйтур ву вай и к1ант, — аьлла.\nТ1еяьлла, «ат-йокх», «ат-йокх», аьлла атйокхах екна нана.\n— Не1алт хуьлда хьуна! Стенна ека хьо, хьайн хан йоцуш? — аьлла, арахь вижина 1уьллучу к1анта топ тоьхна, охьаяхийтина куьйсачу стеган нана, атйокх ю моьттуш.\n— Вай х1инца довда деза, ца довдахь г1уллакх хир дац, оцо дерриге дойур ду вай, цхьацца х1илланашца, — бохуш.\n— Дукха гена девллий-те вай? — аьлла, чуьра схьаваьлла х1ара к1ант.\n— Ой, хьо тамашена 1аламат! — аьлла, цецбевлла, вовшашка хьаьвсина х1орш. Т1аккха, кхин дан х1ума а ца хилла, цхьана охьахевшина шайна х1ума а йиъна, берда йисте, и к1ант а т1ехь, д1абийшина.\n— Ас кхоно, х1окхуьнан наб ч1аг1ъеллачу хенахь, х1окху берда йистера д1а а ваьлла, х1ара ша вуьтур ву хьуна берда йистехь. Аса хьайна м1ара къовзийна муьшк йича, мийраш тохий чукхоссалахь иза.\nЦара дуьйцург хезначу к1анта, кхарна наб а кхетийтина, ша берда йистера вукху аг1ор а ваьлла, м1ара къовзийна муьшк йина зудчунна. Зудчо мийраш тоьхна бердах чувахийтина шен майра — куьйса стаг.\nПросмотров 12 337\nчитать чеченскую сказку\nДела реза хульда массарна хIара страница язъйарна! Интернет чохь къеззиг ю вайна маттах лаьцна дийцарш, информаци, суьрташ. ЧIогIа хаз хетта суна хIара страница карорна.


Адамаша хийцина зама (я замано хийцина адамаш...) - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nАдамаша хийцина зама (я замано хийцина адамаш...)\n01.11.2017 12:13 Среда\nДуьненарчу б1еннаш пачхьалкхашкахь дехачу халкъаша шайн историх дуьйцуш, билгалдоху тайп-тайпана терахьаш. Биккхийберца, дозаллийца дуьйцу шайн пачхьалкхашкахь хиллачу карчамех, революцех, бинчу т1емех. И т1емаш, г1аттамаш, революцеш шайн пачхьалкхехь хиллехь а, уьш бахьнехь эзарнаш, миллионаш адамаш х1аллакьхиллехь а хастамца дуьйцу цара. Цхьана историкаша шайн хьежамашца язйина муьлххачу а пачхьалкхан истори, бакъ йолуш санна, т1еэца а, 1амо а езаш хилла, оцу пачхьалкхан куьйгалхоша язъяйтина дела. Хан-зама д1аяьлча, пачхьалкхан д1ах1оттам, куьйгалхой хийцабелча, юха а кегайо, юхаязйо истори, юхаязйинарг пачхьалкхан керлачу куьйгалхоша къобалйинчул т1аьхьа бен зорбане а ца йоккхуш. Т1аккха и истори халкъана хьеха йолайо, к1ез-к1езиг а хьоьхуш, берийн бошмашкахь, школашкахь, лакхарчу дешаран заведенешкахь.\nАйса х1окху дуьненахь йоккхачу заманахь дуккха а х1ума гина а, хезна а, дешна а ву со. Гинчо а, хезначо а суна делларг башха дукха а дац, ас дешначуьнца дуьстича. Хан-зама д1аяьлча, исторехь керланиг девзича, цхьадолчуьнга керлачу хьежамашца б1аьргтоха воьлча, хийла суна бакъ мел хеттарг харц карий суна, хийла харц мел хилларг бакъ а карий. Уггаре а халаниг хиллера кхетамехь, иэсехь бакъ а, харц а хийцар, оцу шиннах цхьанна хьайн синкхетаман баьрччехь меттиг ялар. И меттиг а шеконца билгалйоккху: «Замано юха а хийцамаш-м бийр бац-те кхетамехь?» — бохуш.\nЦхьа б1е шо д1адаьлла Сийлахь Йоккха Октябрьски социалистически революци Петербургехь д1айолаелла, ерриге а Россин имперехула яьржина а, цул т1аьхьа большевикаша хаза дуьйцуш а, адамийн ц1ий 1анош а, шайн 1едал д1ах1оттийна. «Паччахьан 1едало шуьгара схьадаьккхина, г1алг1азкхашна д1аделла латта юхадерзор ду шуна. Шайн г1иллакхашца, ламасташца, бусалба динна маршо а йолуш, шайн мехкан дай а долуш, парг1ат дехар ду шу», — бехира нохчашка а, кхечу къаьмнашка а большевикаша. И къамелаш, кхайкхамаш бина дукха хан ялале, нохчий большевикийн 1едална дуьхьал бу аьлла, харц ц1е а кхоьллина, герз охьадуьллуьйтуш операци ю аьлла, иттаннаш ярташ йоха а еш, б1еннаш нах лецна д1абигнера. «1едало герз охьадуьллуьйтучу хенахь», — олий, хьахайора баккхийчара и хан. И къизалла лайнарш оцу хенах кхин х1умма а ала баьхьаш бацара, шайн синош кхерамо, тешнабехко дахьийна дела. «Колхозаш йохкучу хенахь», — олура баккхийчара. Уьш а ехкина хиллера къизаллийца, реза мел воцург х1аллаквеш, «кулак» ц1е а туьллий, махках а воккхуш. Колхозехь делларг бен кхин х1ума а доцуш 1ачарна (ХХ-чу б1ешеран 70-80-г1ий шераш) ца хаара оцу колхозийн бух мел йоккхачу къизаллийца биллина хилла. Хьоьгучу къине хьаьжжина яла ца лора колхозехь цкъа а. Цаваллал, хене валлал х1ума лора-кх.\nДуьненахь массо а меттехь къелла, харцо ю, ткъа СССР-хь нийсо, токхо ю бохуш, д1ахьош идеологически болх бара. Иза леррина беш идеологически болх буй оцу хенахь суна а, со санначарна а, ца хаара. Дуьйцург шадерриге а бакъ ду моьттура. Дика ду-кх, иза бакъ ду моьттуш хилла, иза харц дуй оцу хенахь хиънехь, цхьаболчийн дегнаш лилхина хир дара. И дерриге а бакъ ду моьттинчарех со а, сан нийсархой а бу. Советан 1едалан хенахь ваьхначарех ву со. Сийлахь Йоккхачу Октябрьски социалистически революци хилла 40 кхочуш, 1957 шарахь, Казахстанехь вина со. Пионерийн а, комсомольцийн а организацийн декъашхо хилла. Октябренок хилла, «Дедушка Ленин» бохуш, ас а, кхечара а мероприятешкахь стихаш йоьшуш. Т1аьхьо, школехь доьшуш волуш, тидам бан вуьйлира со тхайн дас-нанас дечу къамелийн: «Вай Сибрехахь долуш… Казахстанехь долуш…». Боккхачу безамца ц1ераш йохура дас-нанас шайн лула-кулахь баьхначу нехан. Цара къаьмнийн ц1ераш а йохуш, хьахабора шайн хилла лулахой: немцой, балкхарой, кхарачой, оьрсий, г1езалой, казахаш, грекаш…\n«Халкъан мостаг1ий» бу аьлла, шайн махкара Казахстане, Г1ирг1азе а д1абигна хиллера уьш Советан 1едало. Даймохк мостаг1чух ларбеш шозза чов хилла тхан да а нохчашна т1аьхьа хьажийна хилла. Шен гергарнаш мичхьа бу, дийна бу-бац итт шо даьлча бен хаа йиш ца хилла цуьнан. Махках баьхначу шарахь Г1ирг1азехь нана, ваша, гергарнаш белла хилла цуьнан. Изза кхоллам бара кхечу нохчийн а. Студент волуш 1амийра ас пачхьалкхан истори, школехь 1амийнарг керлачу хааршца т1е а юзуш. Леррина хьоьхуш, 1амайойтуш яра КПСС-н истори. Зачетехь а, экзаменехь а хаарш толлуш дара, цхьа ц1е, терахь нийса ца аьлча, инзаре доккха г1алат а лоруш. СССР пачхьалкхера адамаш Гимнаца д1адуьжуш дара, Гимнаца самадолуш дара. Х1ора шеран 7-чу ноябрехь массо а школашкахь, кхечу дешаран заведенешкахь, пачхьалкхан кхиамаш буьйцуш, хуьлуш мероприятеш яра, г1аланийн коьртачу урамашкахь демонстрацеш, парадаш хуьлуш. Революцин баьччин В.И.Ленинан х1олламан когашкахь леррина тойина меттиг хуьлура, партин куьйгалхой президиумехь а болуш. Радиокедахула сих-сиха д1акхайкхадора, дуккха а кхиамаш а буьйций, «Да здравствует Великая Октябрьская социалистическая революция!» — олий. Трибунина хьалхахула чекхбовлучара, кхайкхам къобалбеш, ч1огг1а мохь тухура: «Ура!» — олий. Цхьаберш х1аллакбеш, дийна бисначаьрга, човхош, хьостуш, даржаца оьцуш, шаьш къобалбойтуш, дехха лаьттина советан 1едал 1991-чу шарахь дуьйхира СССР пачхьалкхаца цхьаьна. И 1едал долуш мерза диъначарна мерза дагадог1у иза, къаьхьа диъначарна къаьхьа дагадог1у. Ткъа цхьаболчарна, шайн къона хан оцу хенахь д1аяхарна, безамца дагаоьху и зама. Сан хенарчарна советан 1едало, исторех харцдерг дийцар бен, кхин даккхий вонаш ца дина. И «харцдерг» а х1инцца т1аьхьа бен гучу ца даьккхина шаьш «бакъдерг» бен дуьйцуш дац баьхначара. Бакъ а, харц а хено а, замано а къастор ду. Дика елахь а, вон елахь а, вай къобалъяхь а, ца яхь а, вайн истори ю-кх иза. Бакъду, мацах «эрна шок йиттинарг» хила-м ца лаара…\nМацах цкъа Хошкалдера цхьаъ вахна хиллера Хасун-Юрта базара, шена хьашт-езарг а оьцуш. Шена хьашт-езарг эцна ваьлча, ойлане ваьлла х1ара, «Х1инца х1ара х1умнаш ц1а муха хьур яра-те?» — аьлла. Ойлане а ваьлла 1ачу кхунна д1анехьо говран ворданахь г1айг1ане хиъна 1аш цхьа миска гина. Хьаьккхина цунна т1е а вахана, къамеле ваьллачу кхунна хиъна, и миска шена болх лоьхуш, базара веана хилар. Т1еваханчо ша жа1у оьшуш веанера а аьлла, ворданахь волчо ша жа дажо реза ву а аьлла, барт хиллачу х1окху шимма Хошкалде бог1у некъ юьхьарлаьцна. Къамелана юккъехула хошкалдахочо хоттуш а, жа1уьно жоп луш а хилла:\n- Алахьа бакъдерг, хьалха-т1аьхьа жа дажийна вуй хьо?\n- Дера ву! Со дукха жа дажийна ву.\n- Уьстаг1ий т1егулдеш, муха шок туху ахь? Уьстаг1ий хит1а дуьгуш, 1индаг1е дохуш, муха шок туху ахь? Ц1а дуьгуш… бохуш, хаттарш деш хошкалдахо хилла.\nШен ма-хуьллу доггаха, жа дерг резаван г1ерташ, жа1уьно оцу бехачу новкъа шок етташ, х1орш юьрта д1акхаьчна. Шайн да базарара ц1а ван хьевелча, сахьаьвзина, дуьхьалбеанчу доьзало, сихха ворданна т1ера схьаэцна, х1умнаш д1аяьхьна. Ша х1инцца схьавог1у аьлла, цаьрца цхьаьна «жа дерг а» д1авахна. Т1екхаьчна яьлла маьрк1ажхан хилла, пхьоьг1анара д1абоьлхуш нах хилла, «жа дерг» ваханчу аг1ор а хьоьжуш, шен ворданахь хиъна 1аш х1ара миска а хилла. Уллехула т1ехволу цхьаъ, х1ара юьртара воций а хиъна, кхуьнах хьаша ван дагахь, кхуьнца къамеле ваьлла.\nШаьшшинна къамел дерзош, жа дажжол ирс ца хиллачо эли бохура:\n- Кхин х1ума-м новкъа дацара суна, оцу Хасун-Юьртара Хошкалде кхаччалц болчу некъан бохалла айса эрна биттина шок новкъа бу-кх.\nЦунна а дайна, оцу заманах теша а тешна (шаьш тешийна дела я теша кийчча хилла дела!) «эрна шок биттинчарна» дагахьбаллам битна оцу замано, д1аяхана…


...22 шо хьалха даьккхинчу суьртан лорах - Пулан йолчу\nЗазадоккху-бутт 31, 2017\nChechnya --Pulan Bazaeva, chechen rebel 1994\nБу нохчашлахь доьналла долуш зударий\nНохчийчуьрачу хьалхарчу тIамехь майралла, доьналла, цхьана эшшара адамаллагайтина нохчаша. Герз карахь ца хиллехь а,гIаддайначарна гIо-накъосталла деш шортта нохчийн зударий а хилла, даймахка беъначу т1амна дуьхаьлаьтташ. Царах цхьаъ ю 77 шо долу Роьшничуьра яхархо Базаева Пулан.\nБохаман юьхь-сибат аьлла цIе тилла мегар ду Нохчийчуьрчу хьалхарчу тIамехь даьккхинчу цхьана суьртана. Цу тIехь ю йоккха стаг, шен чета бер а диллина, иза кIелхьара даккха хьаьдда йоьдуш. Цуьнан юхь тIехь гуш бу доза доцу бала. Хаало иза шехъ йогуш йоцийла. Иза хIинцца дуьненчу даьллачу беран дахар хадарна кхоьру.\nХьалхарчу тIамехь леллачарна евза и зуда. Иза Базаева Пулан ю. Цуьнан карара бер 3-4 де долу кIант ву. ТIаьхьо къаьстина иза гIалгIа хилар. Пуланин хIинца 77 шо ду. Нохчийчохь хьалхара тIом болабелча, цIийндегара пурба а даьккхина, шен бархI бер къинтIера а даьккхина, даймохк ларбан араяьлла лелла иза.\nХIетахь цуьнан 55 шо дара. ХIинца иза Роьшничохь шен кертахь еха. Еарийндийнахь Пулан йолчу бахара «Нохчийн Историн Юккъараллан» декъашхой. Шен дахаран оцу киртигах хазахетарца дуьйцира цо Маршо Радиога.\nБазаева: «ТIом болабелча сайн цIийндега аса пурба дийхира тIам тIе яхийта со аьлла. Цо пурба делча, со массо а хIуманна къинтIера ер яра аьллера ас цуьнга. Яло, гIо тIам тIе аьлла, вела а велла, кхо туьма делира цо суна. ЧIогIа эсала вара сан цIийнда. Дала гечдойла цунна! Со гIазоте йоьду тIаккха, аьлла, сайн чу а яхана, лийча а лийчина, ала дезарг а аьлла, дIаяхара со, кхин 1995 шарахь Роьшничохь конгресс хиллалц цIа а ца еара».\nХьалхарчу тIамехь дуккха а нохчийн зударша а, зудабераша а дакъалаьцна. Дукхахболучара лазийначарна дарбадора. ХIораммо шен дан таро ерг дора. Гуттар а герзаш тIедеттачу хенахь, Пулан а, кхиберш а, хирцинчу петаршна кIелхьара дийна а, лазийна а нах хьалабохуш хилла. Тайп-тукхум, къам а ца къестош, кIелхьарабаьхна цара уьш. Сурта тIера, шен четахь волу кIант а иштта кIелхьараваьккхина ша, дуьйцу Базаева Пулана.\nБазаева: «Реском чIогIа егайора, чуетташ. ХIара дуьне дегийна чудоуьйтуш санна чуеттара. ЦIенош кIелахь шортта нах бара маьхьарш бетташ. Сан марахь долу бер дина 3-4 де бен дацара. Цуьнан нана гIелъелла яра, цомгуш хиларна. ГIатталуш а яцара иза. Оха уьш а, кхиберш а схьа а балабой, кIелхьарабохура».\nХийла оьрсийн а, нохчийн а, кхечу къаьмнийн а нах къеста ца беш, хьоьшура тIамо. Хийла стаг ша а, ша санна гIоьнна арабевллачех а теший, уьш тIом боцчу метте арабохура шаьш, бохуш шен дагалецамаш кхин дIа а дуьйцу Базаева Пулана.\nБазаева: «Цхьа оьрсийн зуда яра чIогIа йоьлхуш. Ша ма йитахьара бохура цо, тхо нохчашца Iийна аьлла, дойур ду бохура. Цуьнан йоI а яра цо маьнги тIе тесначу хIуманна кIелйоьллина. Иза а, цуьнан йоI а кIелхьараяьккхира оха».\nТахана Базаева Пулана ца евзаш стаг хир вац Нохчийчуьрчу Iедалан дайшлахь, царех хьалхарчу тIамехь дакъалаьцначарна муххале а. Шена гIо-накъосталла дан гIерта цхьаберш, боху цо. Амма цхьана а адамера ша я ахча а, я кхидолу гIо а ца эцна, я оьцур а дац, ша мел динарг Делан а, къоман а дуьхьа дора, боху Пулана.\n22 шо кхаьчна Нохчийчохь луьра Хьалхара тIом болабелла (видео)\n22 шо кхаьчна Нохчийчохь Хьалхара тIом болабелла\nНохчийчохь тIом хилла а боцуш санна...\n"Юха а цхьа наной белхор бу-кх цара..."\n…Ткъа тIамах дисина иэс-м дуллур дац лаьттах\nЧергизбиев Имампаша: "Ас баркалла олу кхолламна"\nМинаш дIаяхаза йуьсу Нохчийчохь а, ГIалгIайчохь а


«Проект»: Росреестро къайлабаьккхина Кадыровн шолгIачу зудчун бахам\n"Проект" ресурсо Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан шолгIа хIусамнана ю аьллачу Хазуева Фатимин цIе хийцина Росреестро "Оьрсийчоьнан Федераци" аьлла. "Проекто" бина цуьнан тидам, яздо "Медиазона" гIирсо.\nОхан-баттахь журналисташа бинчу талламца, Кадыровн шолгIачу зудчун Хазуева Фатимин долахь яра Соьлжа-ГIалара бассейнца цхьана йолу шахьар. Ткъа хIинца, Росреестран кехаташца, оцу шахьаран долахо Хазуева яц, "Оьрсийчоьнан Федераци"ю.\nГрозненскан кIоштарчу Кишинев олучу меттигехь лаьтташ ду, йиллина бассейн а йолуш, 9 эзар квадрат долу цIа. Оцу кIоштахь дIатарбелла Нохчийчоьнан урхаллера кхинболу хьаькамаш а.\nИшта, Хазуеван долахь 370 миллион сом доьху чу-ара ца баккхалун бахам хаабелира "Проектна" Москвахь а цхьана. Хаамийн гIирсо билгалдаккхарехь, Кадыровн администрацехь болх беш ю иза официалехь, 100 эзар сом ца кхоччуш алапа а оьцуш. Даржашкахь бу цуьнан гергара нах а цхьана.\n"Проекто" чIагIдарца, Хазуева шолгIа зуда хилира Кадыровн Нохчийчохь хазаллин конкурсехь цо дакъалаьцначул тIаьхьа.\nШаьш талламаш Iорабаьхначул тIаьхьа, шайн сайтана тIелетарш до, социалан машанашкахь яржийначу материалан видеоверсина аьрзнаш до бохуш, хаамаш бора "Проектан" журналисташа. "Грозный" канало бинчу латкъамца ютубехь дIакъевлира церан талламан материалаш.


www.islamannur.org - ХIума яаран а, хи маларан а гIиллакхаш\nХIума яаран а, хи маларан а гIиллакхаш\nИслам-дино хIума яарна а, хи маларна а ларийна гIиллаккхаш ду. Доьзалхочунна уьш Iамо а, хьеха а, оцу гIиллакхашца бераш нисдан а декхарийлахь ду да-нана а, кхетош-кхиорхо а, иштта берах жоьпаллехь мел верг а. И гIиллакхаш лахарачу рогIехь ду.\nХIума яаран гIиллакхаш\nА) ХIума яа волалуш юьххьехь бисмилла даккхар, йиъна ваьлча - Далла хастам бар\nIайшата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIума юучу хенахь шух хIораммо а Сийлахь-Везачу АллахIан цIе йоккхийла. Нагахь (хIума юучу) юьххьехь Сийлахь-Везачу АллахIан цIе яккха вицлахь, цо олийла: «АллахIан цIарца» юьххьехь а, чаккхенехь а» (Абу Дауд: 3767, Тирмизи: 1859).\nИмам Ахьмада а, кхечара а дийцина, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша хIума йиъча я хи мелча олуш вара аьлла: «Хастам бу АллахIана - вай дузийначу а, вайна малийначу а, вай бусалбанех диначу а» (Имам Ахьмад).\nБ) Юург емал цаяр\nАбу-ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цкъа а цхьана а тайпа юург емал ца йора: шена и езахь - юура, ца езахь - Iадда юьтура» (Бухари: 5409, Муслим: 2064).\nВ) Аьтту куьйга хIума яар, шена хьалхха кховдар\nАбу Саламатан кIанта Iумара дийцина: «Беран хенахь АллахIан элчано дола деш, цуьнан Iуьналлехь вара со. Гуттар а шун мел ду (массо а шуьнан кIажошкахула) сайн куьг кхерстош Iедал дара сан, амма (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) соьга элира: «ХIай, кIант! Ала: «АллахIан цIарца!» («БисмиллахIи»). Хьайн аьтту куьйга а яа, хьайна хьалхха а кховда» (Бухари: 5376, Муслим: 2022).\nГ) ДIатевжина а волуш, хIума цаяар\nХIунда аьлча, дIа а тевжина, хIума яарехь - могашаллина зенаш ду, кураллин билгалонаш а ю.\nАбу Жухьайфа ВахIба бин IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Айса хIума юучу хенахь (цхьана а хIуманна) тIетевижий ца юу аса» (Бухари: 5398).\nД) ХIума юучу хенахь къамел дар суннат лерина ду\nДжабира (АллахI реза хуьлда цунна), дийцина: «(Цкъа) пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен цIерачаьрга (муьлхха а цхьа) чамбийриг ехча, цара элира: «Вайгахь, къонза доцург, кхин хIумма а ян-м яц». ТIаккха (къонза) схьа а дехна, хIара дешнаш а олуш, хIума яа вуьйлира иза: «Ма дика чамбийриг ду-кха къонза, ма дика чамбийриг ду-кха къонза!» (Муслим: 2052).\nПайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цIеначу хьадисашкара билгалдаьллачух ду - ша хIума юучу хенахь цо шен асхьабашца къамелаш дина хилар.\nЕ) Ша хIума йиъна ваьлча, шена хьошалла диначунна доIа дар суннат ду\nАнаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхьмар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), (цкъа) Iубадатан кIант СаIда (АллахI реза хуьлда цунна) волучу веана хила. Цо цунна хьалха бепиг а, даьтта а диллина. Иза даа а диъна, цул тIаьхьа пайхьмара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Марханаш долучара марханаш достийла шуьгахь, шун кхача дикачу наха а боийла, малекаша гечдар а доьхийла шуна!» («АфтIара Iиндакумуссоимуна, ва акала тIоIамукумул аброру, ва соллат Iалайкумул малаикату»)» (Тирмизи: 785, хIара «хьасан» хьадис ду аьлла цо).\nЖ) Шел а воккханиг волучохь цул а хьалха хIума яа цаволавалар\nХьузайфата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «Тхайн АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна хIума яар нисделча, оха цкъа а цхьана а хIуманна тIе тхешан куьг ца хьора - АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIума яа волаваллалц а, цо цхьа хIума схьаэццалц а. Цкъа тхо цуьнца хIума яа цхьаьнакхетта а долуш, тхан цхьа йоI тIееара. ТIелаьллича санна (сихъелла), (оцу сохьта шуьна чохь йолучу) юучунна тIе шен куьг даьхьира цо, амма АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) катоьхна цуьнан куьг схьалецира. ТIаккха цхьа акха Iаьрбо веара - иза а, (иштта) сиххвина, цхьамма тIелоьллуш санна. Иза а сацийра (элчано), катоьхна куьг а лаьцна. ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Боккъалаъ, Веза-Сийлахьчу АллахIан цIе яккханза йолу яахIума шайтIано шена магайо. Иза дара и йоI кхуза ялийнарг а - цуьнгахула шена кхача магоран дуьхьа, амма аса катоьхна схьалецира цуьнан куьг. Цул тIаьхьа хIара акха Iаьрбо валийра цо кхуза - цуьнгахула а шена кхача магоран дуьхьа, амма аса катоьхна схьалецира цуьнан куьг а. Аса дуй ма буу сайн са Шен карахь долучух: боккъалаъ, (шайтIанан) куьг ма дара сан карахь - аса катоьхна цаьршиннан куьг схьалаьцначу хенахь»» (Муслим: 2017).\nЗ) НиIматан пусар дар, пусар доцуш цахилар\nАнаса (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша хIума йиъна ваьлча, шен кхаа пIелгах мотт хьокхура. Цо элира: «Нагахь шух цхьаьннан (юучух) юьхк охьайожахь, (и юьхк) шайтIанна ца юьтуш, схьа а эций, оцу тIера совнаха йолучух и дIа а цIанъяй, яа и». Цо тхуна тIедиллина бошхап дIацIандар. Цо элира: «Боккъалаъ, шуна ца хаьа шайн кхачанехь муьлхачу юьхкехь ду беркат»» (Муслим: 2034).\nХи маларан гIиллакхаш\nА) Хи мала волалуш юьхьехь бисмилла даккхар, мелла ваьлча - Далла хастам бар, кхоккха къурд беш малар – суннат ду\nИбн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Эмкало санна цхьана метта (цкъа хьаладерзадай) дерриге хи дIа ма мала. (Юккъехь) шозза, кхузза (са а доккхуш мала), молучу хенахь - «АллахIан цIарца!» («БисмиллахIи») а ала, мелла девлча - АллахIана хастам а бе» (Тирмизи: 1886, «хьасан» даржехь хьадис ду и аьлла цо).\nБ) Китан бертигера хи малар дихкина ду\nАбу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ца магийра жимачу (я йоккхачу) китан бертигера хи малар» (Бухари: 5627).\nЦкъа-делахь, юкъараллин оьздангаллица ца догIу и. ШолгIа-делахь, оцу хи чу могашаллина зенехь йолу хIума йожа а тарло.\nВ) Молуш долучу хи чу мох бетта цамагар\nИбн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршина) аьлла: «Пайхмара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дихкина пхьегIина чу садеIар а, цунна чу хIуп бахар а» (Тирмизи: 1889).\nЦхьа а къайле яц, пхьегIина чу садеIарехь а, хIуп бахарехь а могашаллина долу зенаш хилар а, юкъараллин гIиллаккхашна а, оьздангаллина а иза дуьхьала хилар а.\nГ) Хи молуш а, хIума юуш а охьахаар хастаме лерина ду\nАнаса (АллахI реза хулда цунна) аьлла: «Пайхмара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) стагана ирахь а волуш (хи) малар дихкина. Къатадата элира: «Оха Анасе хаьттира: «Ткъа (хIума) яар»? Цо элира: «Иза гуттар а вон ду (вуно ирча ду)» (Муслим: 2024).\nАбу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхмара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьаммо а, хIуъа хилча а, ирахь (хи) ма молийла, ткъа вицвеллачо - (ша мелларг) охьаIеттаде» (Муслим: 2026).\nПайхмара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ирахь хи малар а ду бух цIена болучу хьадисашкахь дуьйцуш. Ткъа цо ирахь а волуш хи маларан бахьана - и мегаш хилар довзийтаран дуьхьа ду. Хи молучо охьа а хиъна молучул а, ирахь а волуш малар гIолехь долуш меттигаш а йогIу, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ирахь а волуш замзам-хи маларе терра. Ирахь хи мала магоран бахьанех кхин а цхьаъ ду - бусалба дино дайдаре а, атта даре а, хало ца яре а кхойкхуш болу КъурIанан бух: «Шуна - дайдан лаьа, АллахIана - хало ян ца лаьа».\nД) Дешин а, детин а пхьегIаш чуьра хи малар дихкина ду\nУмму Саламатас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Детин пхьегIина чуьра молуш волучуьнан кийрахь жоьжагIатин цIеран гIовгIа хир ю» (Бухари: 5634, Муслим: 2065).\nМуслиман кхечу ривайатехь аьлла: «Бокккъалаъ, дешин а, детин а пхьегIина чохь юуш я молуш волучунна…».\nЦо кхечу ривайатехь аьлла: «Бокккъалаъ, дешин я детин пхьегIина чохь молуш волучуьнан кийрахь жоьжагIатин цIеран гIовгIа хир ю».\nЕ) Гай дуза цамагор:\nАбу Кариматас ал-Микъдад бин МаIди Карбас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Адамо, (цкъа а) шен гайнал вон пхьегIа ца юьзна! Адаман кIантана юучух (масех) юьхк кхачаме ю, цуьнан гIоьнца цуьнгахь гIора лаьттан йолу, нагахь иза (кхин а сов яанза) ца валахь; (гайн) кхоалгIа дакъа - яахIуманна, кхоалгIа дакъа - маларна, кхин а кхоалгIа дакъа – (атталлина) садеIарна» (Тирмизи: 2381, хIара «хьасан» даржехь хьадис ду).\nКхетош-кхиорхой декхарийлахь бу хIара гIиллакхаш къовламе лелон а, иштта уьш шайн берашна а, доьзалашна а дIахьеха а… Шайн юкъараллин дахарехь уьш оцу гIиллакхашка марзбалийтаран дуьхьа а, цаьрга уьш болийтаран дуьхьа а, шаьш нахаца лелош йолу юкъаметтигаш цаьрга оцу гIиллакхашца нисйина лелаяйта а.\nТурпалан кIант Фарукъ.


Талламан Комитето зуьйш ю ГIалгIайн ШарIан кхел\nМуфти Хамхоев Iиса\nГIалгIайчохь динан бакъонца девнаш луьсту ШарIан кхел яхана Москварчу хьаькамийн тидамна кIел\n2019-чу шеран Мангал-беттан11-чу дийнахь Оьрсийчоьнан Талламан Комитетан белхахой хьаьвсина ГIалгIайчоьнан муфтиятан а, Бусалбанийн Центран а хIусамех. Хеттарш дина БЦ-н куьйгалхочуьнга Хамхоев Iисага а, цуьнан вешига Мусага а (санитаран хьелаш талхорна дукха хан йоццуш дIакъевлинчу Несарарчу базаран да ву Муса). Левина талламчаша муфтиятан къеда Мартазанов Iабдурахьман а.\nЯц Iеламчаш "ахка" еанарг меттигера полици я къайлах сервис – ницкъхойн тоба арахьара яийтина ГIалгIайчу. "Хьешаша" Бусалбанийн Центр гоне а лаьцна, теллина, дIадаьхьна цуьнан документаш.\nЦул тIаьхьа Хамхоев а, Мартазанов а Талламан Комитетан Магасерчу декъан урхалле вигира. Лецначийн гергарнаш а, муфтиятан белхахой а гулбелира оцу метте. Левинчул тIаьхьа дIахецна ши Iеламча.\nМеттигерчу тергамчашна хетарехь, ШарIан кхелан болх а, цо Iедалан урхаллашна мел новкъарло йо а талла бахкийтина хьаьакамаш. Ишта го шена, аьлла яздина Фейсбукехь, масала, жигархочо Абадиев Мусас.\nАбадиевна хетачунна тIехь ву "Яблоко" партин ГIалгIайчуьрчу кегийрхойн декъан лидер Муцольгов Руслан а. Махкара Iеламнах шайна тIеберзо, муьтIахьбан гIерта Iедал, цо "массо а ницкъ арабаьккхина дерриг а куьйга кIел эца", ткъа цунна гIоьнна баьхкина федералан центрера нах, боху Муцольговс.\nГIалгIайн муфтиято дукха хан йоццуш ШарIан кхеле вийхира мехкан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек. Бахьана дара "Россия 24" телеканало, ГIалгIайчохь "зуламхойн тобанаш" еха, низам а дохош, шен хьал дебош" ву муфти Хамхоев, аьлла, даржор. Муфтиятна хетарехь, мехкан Iедало некъ белла федералан телеканална ишта къамел дан.\nКеста хила безачу муфтин харжамашка Хамхоевга шен кандидатура ца йиллийта арабевлла хьийза ницкъхой, аьлла хета ГIалгIайчуьрчу оппозиционерашна.\nШа Талламан комитетера ара ма-велли, кху беттан 11-гIачу дийнан сарахь Iеламнахе а, махкахошка а вистхилла Хамхоев Iиса. Оьрсийчоьнан низамаш, конституци талхош дина хIума дац Бусалбанийн Центро, элира цо, махкахой а кхайкхира ма-хуьллу низам лардеш хиларе.\nПрокуратуро, полицино, Талламан комитето муфтият теллина хилар ца хьехадо церан пресс-гIоьнчаллаша. ГIалгIайн оппозици бен яц хилларг хьахош.\nОьрсийчоьно официалехь ца ло ШарIан кхелашна бехктакхаме гIуллакхаш листа бакъо, ца кхачабо цуьнга цхьана а кепара ницкъ. Делахь а, ШарI дахаре дерзош меттигаш а йогIу: "бусалба ипотека" ло Казанехь, Дагестанехь ю динца лела бизнес, доккхачу декъанна бусалба нах бехачу мехкашна бакъо ло динан дезденош балхах мукъадаха.\nКъилбаседа Кавказерчу бусалбанийн Координацин центро ГIалгIайчоьнан муфтият тIех дукха гIерта пачхьалкхан гIуллакхашна юкъа аьлла, шен декъара яьккхира кхушеран юьххьехь.\nГIалгIайчоьнан Бусалбанийн центрах Хамхоев Iисас доладо 2004-чу шеран Мангал-беттан 8-чу дийнахь дуьйна. Оцу дарже иза кхозлагIа хаьржира 2014-чу шарахь. Махкарчу бусалбанийн рогIера гулам хила беза тIебогIучу баттахь. Центран куьйгалле ваха лаам ца къадийна цхьаммо а, Хамхоев юха а хIотта мега цуьнан коьрте, боху ГIалгIайчуьрчу тергамчаша.\nХууш бу махкахой, мел ца веза шайн муфтина ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнус-Бек. Стохка бIаьста иза динах къастош такфир дира Хамхоев Iисас – оцо марсадаьккхира 2009-чу шарахь цушинна юкъадоьлла дов. Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташоно бекхбиллира Хамхоевна. Ткъа махкарчу Iедало дIахьедира, къоман барт эгIабо, хьал кегаре дуьгу муфтиято, аьлла.


Охан-бутт 19, 2019\nНаьсаран кIоштахь дIалаьцна ГIалгIайчуьрчу тайпанийн Кхеташонан куьйгалхо Ужахов Малсаг. "Медиазоне" лаьцначун кIанта Ужахов Руслана дийцарехь, пIераскан Iуьйранна шина машенахь ницкъахой баьхкира церан хIусаме. Шайгара кехаташ а ца гойтуш, Ужахов Малсаг машена а хаийна, "комитете" вуьгу аьлла, дIавигира, дийцина цо.\nЕаридийнахь Магасерчу кхело 20 эзар сом гIуда хьарчийра Ужахов Малсагах, стохка аьхка хIоттийначу протестан акцехь хилла ву аьлла. Кху беттан юьххьехь Магасан кIоштан кхело Зазадоккху-баттахь хIоттийначу митингехь дакъалацарна шолгIа а гIуда туьйхира цунна, 150 эзар соьман барамехь.


Хьа дихкинера Мачаликашвили дарба лелон Венерчу клинике кхачор?\nГермани - Берлинера "Шарите" клиника, 2014\nХьа дихкинера Мачаликашвили дарба лелон Венерчу клинике валор?\nГуьржийчуьрчу Панкиси чIожехь Iедалхоша леринчу операцехь герз тоьхна чевнаш а йина, цу чевнех кхелхина волу Мачаликашвили Темирланна Венехь дарба дар ца магийтина хилла Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министралло. Иза гIарадаьлла кху деношкахь меттигерчу Iедалхоша журналисташка дина дIахьедар бахьана долуш.\nАвстрерчу булваран прессех ларалучу Кроне газетано зорбане яьккхинчу артиклехь чIагIдеш дара, Мачалакашвили Чатаев Ахьмадан гIортонча хилла, иза цунна гIодеыш а хилла, ДаIиш тобан агIонча а хилла бохуш.\nГуьржийн Iедалхоша чевнаш йина комехь волу жимстаг и бахьана долуш Австрерчу коьртачу шахьарерчу АКХ цIе йолчу лоьрийн цIийна кхачон дихкина хилла, газетано чIагIдарехь, меттигерчу Iедало. «Террорхошна гIодархой вайн махка бахкийта дера йиш яц. Кхерамазаллин бахьанашца террорца боьзна хиларна шеконехь болчарна импорт яр магор дац. Дарба Iалашонца кхуза кхача гIертачарехь а хьакхалуш ду иза», - иштта даладо артиклехь Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министран Кикл ХIербертан дешнаш.\nХьалхо яьржинчу информацица, Гуьржехара хьукматхой гIоьртинера, кIелвисина волу Мачалакашвили я Австре, я Германе, я Туркойн махка операци ян вига. Германерчу Шарите клиникера а, Туркойчуьрчу лоьрийн цIийнера а шаьш цу кIантана дарба дан кийча хилар хоуьйтуш жоьпаш а кхаьчнера, дийцарехь. Ткъа бакъдуй Венерчу лоьрийн цIийне чевнаш йина жимстаг кхачор Iедалан омрица дихкина хилар?\nМаршо Радиоца къамелехь Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин прессица болхбаран декъан векало Мараковиц Александро элира, и тайпа бехкам хиллехь, иза кхерамазаллин бахьанашца хилла хир бу, амма деталаш шена евзаш яц, аьлла: «И ахь дуьйцуш долу масала... Суна хетарехь, чоьхьара кхерамазалла ларъярца доьзна дара, цунна кхуза кхачар дехкар. Суна хетарехь иштта ду иза. Суна билгал хууш дац оха, чоьхьарчу гIуллакхийн министралло конкрете дуьхьало иза схьавалорна йина я ца йина, ас толлур ду и хIума».\nМаршо Радиоца шозза а къамелехь чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин векало ша Мачалакашвили дарба дан Вене меттигерчу Iедало ца ваийтина бохург билгал талла а теллина, хаам бийр бу элира, амма ши де даьлчул тIаьхьа а зIене ца ваьлла иза.\nАвстрера а, Туркойчуьра а клиникаш кийча ю Мачаликашвили дарба лелон тIелаца\n"Дуисехь хилларг эскархойн говзалла ца хилар ду"\nПIаьнгазахь хиллачу операцин жамI дина Гуьржийчоьнан кхерамазаллан сервисо


Токиохь йоьдучу Олимпиадехь борзанан мидал яьккхина Нохчийчуьра орамаш долу Оьрсийчоьнан боксер Хатаев Имам реза ца хилла, ахфиналехь шен хиллачу латарх суьдхоша динчу хьесапна. Оцу тасадаларшкахь толам Британерчу спортхочунна Уиттекер Бенджаминна дIабелира.\n"Хьалхара раунд [суьдхоша] суна йитира. ШолгIаниг, хIаъ ялийтахьа цунна, - билгалдаьккхина латархочо. - КхоалгIачу раундехь, суна хета, айса дуккхазза а цунна йиттира аьлла. Сох уьдуш ма лийлира иза", - далийна Хатаевн дешнаш "Спорт-экспресс" ресурсо.\nЗорбано билгалдаккхарца, Хатаев лата юкъаваьллера, стохка Дечкен-баттахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн финансийн министралло санкцеш тоьхначу, нохчийн латархой "Ахмат" клубан гимнаца. Адамийн бакъонаш йохочарна тIехь терго латточу Вашингтоно "Магнитскийн тептаран" буха тIехь дуьхьал йохуш ю и санкцеш.\n"Со сайна реза ву. Толам баккхархьама сайга мел далург дира ас аьлла хета суна. Олимпикан ловзарш ду уьш, уггар а лакхара тIегIа ю иза. Со кхеташ вац, Олимпиадехь оцу тайпаниг муха хир ду", аьлла Новости агенталле Хатаевс.\nХатаев Имам – латархо-марзвелларг ву, юккъерчу йозаллин категорехь тасалуш волу. Оьрсийчоьнан спортан говзанча а, чемпион а ву иза, Олимпиадехь дуьххьара дакъалоцуш а ву.\nКоронавирусан пандеми бахьана долуш стохка юкъахдевлла Олимпиадин ловзарш карарчу беттан 23-чохь дуьйладелла Японин коьртачу шахьарахь Токиохь.\nМаршо Радионо яздира, Товбеца-беттан 28-чохь Гуьржийчуьрчу ПаьнкIазара схьаваьлалчу, Австрин цIарах Токиохь дIахьочу Олимпиадехь тасавеллачу 26 шо долчу Борчашвили Шемала борзанан мидал яьккхина 81 килане кхаччалц йолчу йозаллин категорехь.


Стигалкъекъа-бутт 16, 2021\nИзраилан премьер-министра Нетаньяху Беньямина дIахьедина, Израилан эскаро Газа секторерчу палестинахойн радикалийн тобанашна ден тохарш дахлур ду махкахь кхерамзалла латторхьама уьш цунна "дан мел оьшу а", аьлла.\nИзраилна тIе Газа секторан лаьтта тIера ракеташ етташ хьийзачу ХЬАМАС тобано ша тIелетарш кхин дIа а латтор ду боху. Шина агIонна юкъа машар билла гIертачу дуьненан юкъараллийн цкъачунна аьтто ца балла иза дан.\nКIиран буса Палестинерчу тIеман тобанаша 1000 сов ракета тоьхна Израилна тIе, царех цхьаерш пачхьалкхан юккъерчу кIошташка да а кхачош. Дукхахъерш, Iалашоне ца кхочуьйтуш, шаьш стиглахь хIаллакйина, хаам бо Израилан эскархоша.\nХЬАМАС тобано дечу дIахьедаршца, иза дуьхьал жоп луш ю, Израилан кеманаша тохар дина, Газа секторера уггаре лекха гIишло йохорна. Оцу гIишло чохь цхьана декъанна офис яра Associated Press агенталлин а, Al-Jazeera телекомпанин а. Изралан эскархоша, шаьш цунна тохар дина, "маьршачу нехан букъ тIехьа лечкъаш" лелачу ХЬАМАС тобано шен къайлах сервис цу чохь латтош хиларна, боху. Associated Press агенталло бекхбиллина Израилна, тоьшаллаш доьху ша бохучунна. Израилан тIеман министралло ша тохар дале сахьт хьалха хаийтина иза дан кечлуш ша юйла, оцо хан йитина журналисташна хеннахь кIелхьарбовла.\nКIирандийнан Iуьйранна Израило бомбанаш йиттина Хьамас тобан лидерех волчу Синвар Яхьъян а, цуьнан вешин а цIенна тIе. Авиатохарш динчу гIишлош чохь нах ца хилла, аьлла бу хаам. Тохарш ша Газа секторерчу тоннелашна до – царна чохь герз латтадо ХЬАМАС тобано, чIагIдо Израилан агIоно.\nОршотдийнахь марсаделира Израилна тIе ракеташ еттар а, Газа секторна Израилан эскарша тохарш дар а. Ши эзар сов ракета тоьхна хьамасхоша, ткха Израилан авиацино а, артиллерино а Газа секторна дина 1000 сов тохар. ТIаьххьар болчу хаамашца, велла 150 палестинахо а, 10 израилхо а.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташа, Израилан дуьхьалоян бакъо хиларх даре а деш, гIулчаш йоху конфликт йижорехьа. Президента Джо Байдена телефонехула къамелдина Нетаньяхуца а, Палестинан автономин куьйгалхочуьнца Iаббас Махьмудца а. Амма Газа секторна тIехь олалла латтош йолу ХЬАМАС яц Iаббасан буьйраш кхочушдеш.


Оршотан сарахь, Лахьан-беттан 2-чохь, Венехь виъ стаг а вуьйш, герз детташ лелларг ша цхьаъ хилла, дIахьедина Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министра Нехаммер Карла, хаам бо Маршо Радион оьрсийн сервисо.\nНехаммера бахарехь, шинарин дийнахь Австрин полицино 18-28 шераш долу 14 стаг лаьцна, уьш терроран тохаран декъахь хилар зуьйш. Австрин паспорташ хиларал сов, цаьргахь ду Бангладешан, Къилбаседа Македонин, Туркойчоьнан, Оьрсийчоьнан паспорташ.\nБратиславера болчу хаамца, Венехь зенаш динарг яхначу аьхка Словакехь герз эца гIиртина хилла. Амма иза лело бакъо шегара ехча, висина гайта документ доцуш. Словакин агIоно шегахь йолу информаци дIакхачийна Австрин пачхьалкхан ницкъашка. Ткъа Венехь оцу информацех хеннахь пайда ца эцна хила тарло, иза толлуш ду, аьлла Нехаммера.\nВена шахьарна юккъехь наханна тIелеттарг ву 20 шо долу Австрин, Къилбаседа Македонин паспорташ долу Фейзулай Куйтим. Стохка набахтехь баккха 22 бутт тоьхна хилла цунна, иза Шема а вахана, ДАIИШ-ах дIакхета гIеташ хилар бахьанехь. Амма тоьхначу хенах 8 бутт чохь а баьккхина, араваьлла иза набахтера карара шо тIехIуттуш.\nПолицин хаамца, Фейзулай хилла махко "дерадикализаци" ян билгалбаьхначу нехан могIаршкахь. Делахь а, ца гайтина цо шеца Австрина ша зуламе хиларан битамаш, ца хааелла цуьнца кхераме Iалашонаш.


"Мифаш дицлуш Iедал дац": адамаш кхерон туьйра хилла 5G мобилан зIенан машанах\nCOVID-19 ун 5G серий доцчу (Wi-Fi технологи) машанехула даьржа бохучух тешаш болу Оьрсийчуьра юкъараллин жигархой арабевлла бу мобилан зIенан чардакхашна тIехь йолу коьчаллаш йохош, керланаш ца хIитта йойтуш а. Духьалонн акцеш хилла оцу хьокъехь Къилбаседа Кавказехь а. Амма мобилан зIенан компанешна 5G бахьана долуш сагаттадан бахьана ца го. МикротулгIенан пешан йолчул а кIезиг ю 5G станцеша луш йолу радиаци, ткъа мобилан зIенан чардакх цIанна герга мел хуьлу а, иза кIезиг хуьлу, чIагIдо цара.\nКъилбаседа ХIирийчохь цхьана шарахь шозза – Ногир а, Мизур а ярташкахь – дагийна мобилан зIенан чардакхаш, 5G зIе хиларна кхоьруш. Дагестанехь оцу кепара станцеш яхкарна дуьхьал митингаш хилла Новогеоргиевкехь а, Керла Черкейхь а, ХIинжа-ГIалахь а, Ашага-Сталахь а. Цу кеппара дуьхьалонан акцеш хилла Кхарачой-ЧергIазийчуьрчу Черкесскехь а, Усть-Джегутехь а, ткъа иштта Зеленчукская станицехь а, Кубанерчу Армавирехь а, Ставрополь гIалахь а.\nМобилал зIенан антенна уллехь хиларх кхера оьшуш дац\nОцу юкъана 5G мобилан зIенах коммерцин кепара пайда оьцуш бац Къилбаседа Кавказехь хьовха, цхьана а Оьрсийчоьнан регионехь а. Иза зеран зонаш ю кхоьллина цхьацца яккхийчу гIаланашкахь.\n"Базан станцина гена мел ву абонент, цуьнан телефоно алсам энерги йойъу цуьнца зIе латто, цундела, кхеташ ма хиллара, электромагнитан радиацин тIегIа а лакхара хуьлу. Ткъа мобилан зIенан чардакх уллехь мел хуьлу а, дика хуьлу сигнал, лахара хуьлу радиацин тIегIа. Цундела мобилал зIенан антенна уллехь хиларх кхера оьшуш дац. Цхьа а кхерам бац цуьнгара схьаболуш, зIе дика хилар а бен", - дийцира Кавказ.Реалиин корреспонденте "МегаФонан" зорбан сервисехь.\nКхузаманахьлера технологеш юкъаяхарна саготта бу НАФИ аналитикан центро 2019-чу шарахь бинчу талламехь дакъалаьцна 38 процент Оьрсийчуьра бахархой\n5G чардакхаш – уьш механа еза технологи ю. Масех миллион сом мах болу объекташ яр бахьана ду зIенан дикалла а, интернетан сихалла а латтор, цунах пайда оьцуш болу нах дукха хиларна, билгалдаьккхира Кавказ.Реалиица шен хиллачу къамелехь Краснодаран махкарчу МТС станцин директора Ласкавый Сергейс. Цуьнца цхьаьна 5G массанхьа а хилийта план ю шайн, бохуш вара иза.\n5G мобилан зIенна дуьхьа бу цхьаболу дуьненна а бевзаш болу юкъараллин жигархой а, актераш а, Iилманчаш а. Масала, литературехула Нобелан совгIат делла йолчу Алексиевич Светланина хета оцу технологина Iаткъам бийр бу аьлла адаман иммунан системина.\nКхо эзар сов стагах лаьтташ ю 5G зIенаца низамашца къийсам латто дагахь йолу "ВКонтакте" социалан машанехь кхоьллина "Убрать сотовые вышки от домов!" (ДIадаха мобилан зIенан чардакхаш цIеношна уллера) юкъаралла.\nКхузаманахьлера технологеш юкъаяхарна саготта бу НАФИ аналитикан центро 2019-чу шарахь бинчу талламехь дакъалаьцна болу 38 процент Оьрсийчуьра бахархой. Царах кхоалгIа дакъа тешна ду инновацеша кхерам бохьуш хиларх. Дуьхьал болчу нахана юкъахь дукхаха берш бу зударий а, ярташкара бахархой а, пенсионераш а, тIедогIучу рицкъан барам лахара болу нах а. Царнахета тIаьхье дика хир яц аьлла терахьашца йоьзна тенологеш лелоран.\n"Иза кхето мегар ду терахьйин технологех лаьцна нахана хуург ледара хиларца а. Уьш наггахь цакхета хIунда оьшуш ю шайна терахьийн технологи, муха гIо дийр ду оцу технологино хIора денна долчу дахарна бохучух. Цуьнца цхьана мехала ду технологеш юкъаяхарца а, кхиорца а бахархойн царах лаьцна долу хаарш алсамдахар а", - боху НАФИ аналитикан центран векало Лейсан Баймуратовас.\nIилманца йогIуш йоцчу фейкашца къийсам латто беза, иза ца дахь "халкъ дахаран хьелашкахь оьшуш йолу техника хIаллакъян долалур ду, цу чохь хиъна Iаш шайтIа ду бохуш", хета Антропогенез.ру интернет-порталан коьртачу редакторна Соколов Александрна.\n"Мифаш дицлуш Iедал дац, адамаш кхерарх пайда оьцу тайп-тайпанчу куьг цӀена доцучу наха", - элира цо Кавказ.Реалиица къамел деш.\nДерригдуьненан могашалла ларъйон вовшахтохаралло дийцарехь, электромагнитан Iаткъам вуно лахара бу ур-аттал кхузаманахьлерчу гIаланашкахь а. Делахь а, цомгаш воцучу стеган могашалла теллича гуш ца хуьлу и Iаткъам жимма а хаалуш хилар.\n"Оцу Iаткъаман лар цахиларо гойтуш ду иза баккъалла а цахилар. Амма оццу кепара иза хила тало вайн талламан кепаца иза каро аьтто ца хилар а. Цундела дацаран жамIаш мелла а кIезиг тешош хуьлу, ондда гуш а лолуш жамIаш ца хилча", – аьлла ду Дерригдуьненан могашалла ларъйон вовшахтохараллан сайта тIехь.


Йеменехь гIаттамхошна тохарш деш ду коалицин кеманаш\nШолагIа де ду Саудин Iаьрбийн пачхьалкхо куьйгалла дечу коалицин кеманаша Йеменан коьртачу гIалахь Санехь а, кхечу кIоштIашкахь а ракеташ а, бомбанаш а етта. Церан Iалашо ю цу махкахь яккхийн территореш дIа а лийцина тIемаш дечу шиIатийн хуситийн гIаттамхой эшор.\nМалхбузерчу агенталлаш бинчу хаамашца, ПIераскан Iуьйранна кеманаш тохарш дина Санерчу президентан гIишлонна. Йеменан президент Хади Мансур дIавахана махкара.\nЗазадоккху-беттан 26-чу дийнахь иза дIакхаьчна Саудин Iаьрбийн пачхьалкха. Йеменан могашаллан министраллан белхахоша чIагIдарехь, тIахьарчу шина дийнахь 39 стаг вийна коалицин кеманаша тохарш дар бахьана долуш.\nСаудийн Iаьрбийн пачхьалкхо куьйгалла дечу сунниташна а, церан бертахошна а хетарехь, гIаттамхой бу Йемен дIалоцуш ГIажарийчоьно пайда оьцуш болу гIирс. Сунниташ дагахь бац и план кхочуш хилийта. Карарчу хенахь хуситийн карахь ю Къилбаседа Йемен а, къилбера масийтта провинци а.\nРостовхь - «террорхой» лецна, БуьритIехь – «наркоман»