ЛОМAР ШОЗЛАГIА КIІЙЛЕННА Бахарєв 2 сторінка - реферати та учбові матеріали на um.co.ua\nЛОМAР ШОЗЛАГIА КIІЙЛЕННА Бахарєв 2 сторінка\n- Са ноанахой хи ТIА вуха хьаст-м егIахьа ба! - Аьлар Таьтас.\n- Болч, Iохьалхавaла; тхо тIехьадоагIа Хьон! - Аьлар ЦIок'а.\nХі ТIА баьхка дукха нах хула ха яр Єрашов хьасте нійсбеннар. Iуйре лостаеш, дисководу кхоача а денна; делк'а ха Хілаль, цIагIа Еша дисководу дахьа баьхкaбар вже. КIудалаш баламех ядаш а; Юхе Iооттаяь латташ а; хьаухаш, чуболхаш, кIудал кхуркхолга кIал відтанути дисководу ецаш; дукха бар кхалнах. Хьаст Хоза кійчбаьбар, гобаьккха беттa аьлхах бола Кхера а хьеха Коаст баь кхуркхолг а болаш. Цу кхуркхолга чугIолла, декаш тата а деш, хьачуухар кIудал чу хьастара дисководу.\nДукхагIбараш к'онах кхалнах бар, наггахьа істій ??нійслора. Дисководу ійца чудолха нускалаш дале а, е мехкарій балі а; духьалйоагIаш шоайл йоккхагIа йола саг нійс'елча; цо дувнаш телашше, оззайій кIудал хьаяь-ккхе; шоашкара дисководу дIачу а Деттіт; чуйохійтар. Шийно гIулакх даьр маьре яханза яле: «Дала хьайна дезача дікaга кхоачайойла хьо», - оалар. Маьре яле: «Хьайга кхаьчaчох кхоачам беш яхійла хьо», - оалар. ЗIамагIал Дарці е даьча гIулакхa ловця баккхарца, шійгара Хоза гIулакх дIахьокха гIертар хIараяр. ВоккхагIвар зIамагIчaр лархIара доза оза Делчо, наьха мо к'ахьега дезаргдар. Іштта боккхагIчaр зIамагIій бору лерхIам. «К'аман дошо зама» ала мегаргдолаш, Хоза ха яр з.\nЄрашов Санна мехкарех бIаргтоха а царца к'амаьл де а баьхка хьаста Керте кхи кагій нах а бар, кIудалаш йіза яьнна, Чубаха кійчбеннача мехкарашца латташ. ДIатIа-Айтте, кагійча нахага Салам денна, дисководу хьаецаш боахкача мехкарій БОЛЕХОВ Беркат бійцар Акхара. Цу ханна Кхурі-кхолгa кIалхара кIудал хьаяьккхaча йоIа аьлар:\n- Шоаш хьога дале, дисководу мала!\n- Укхаза хьатIадоагIаш хьога дар тхо, шух бIарг ма кхійттінге а ДізАр!\n- Тха хьастардар мо дисководу меннадац Оаш! - Аьнна, Хоза елаелар йоI.\n- Хьакховдабе чaмі; Акхара фуннагIа дувце а, з гIаьххьа хьогвеннав! - Аьлар Лома.\n- Юхьаргйій зі чами дIабала, бодабой а Міча хов Іа з! - Аьлар йоIа.\nБегаш болаш йолчоа тара яр з.\n- Мехкарій мaра, чамеш удадеш Хул ?! - Аьлар Лома.\nТIаккха йоIа, кIудала конах улла чами хьа а ійцa, кхуркхолгa дIакIалхьекха йісттелцца хьал а бізa, Ломага кховдабір. Чами хьа а ійца, Лома аьлар:\n- Оаш молій дисководу?\n- Іраз долаш вахалва, хьаьнала Хілд! - Аьлар шінне-кхаьнне цхьатарра.\n- Дисководу крейда дезарашта дезалда шо, - аьнна, Баркал аьлар Лома.\n- Ховргда-кх Хьон, хьо наьха Чаме чура дисководу молаш воаллаш, Дошув тIакхоаче! Даьлага ба шун шінне БОЛЕХОВ, гIаьххьа хи ТIА йоагIа ха а я цун! - Аьнна, велавелар Таьта.\n- Бовзаш ба Єрашов? - Чехка Хаттар Деларей йоIа.\n- Мішта бац Єрашов бовзаш, даьра, ба! Ер-м, кхи гIулакх доацаш, цох бIаргтохар духьа ма венавій кхича юртара укхаза!\n- Хьайла, мічахьа кхайдай; зIаміга яле а, Iовдала-м, даьра, Яц! Черс аьла мо зIаміга саг вий ваьккхар. Укхох бIаргкхеташше, аз-м сай ма лаьрхIаварій ер, - яхаш, бегаш дIахобеш яр йоI.\n- ТIехьайісай хьо, - аьнна, белабелар гонах ла-ттараш.\n- Тхоца-м новк'остій ба, з гівеллача а Болар дохоргдоацаш! Еггар есалагIа вола з ца хілча, кхивар мегацій шоана?\nЙоIа перетирань тIабахійтар, мала із аьлча мо. ТIаккха Лома аьлар:\n- Шун юртарча наьха йішій-воI вола ер Латта Таьта ва-кх!\n- ХIa, - аьлар йоIа, - хIанз шо довз сона! Дукха ха йоаццаш УКХ юрта саг йоагIаш а, нускал хи ТIА доаккхаш а, сак'ердаш хіннадій шо? З сона Дошосі Хантотеі дійцaдар; кагій нах а баьхка, сак'ійрдар оаха, яхаш.\nЦу ханна хьагучаяьлар хи ТIА йоагIа Пхі кхалсаг. ДукхагIа йолча хана, іштта вIашагI а кхійте, Болхарі мехкарій хи ТIА. Вже хьалтIакхaча боахкача хана, хIанззалца вIалла йіст ца хулаш лаьттaча мехкарех цхьанне аьлар:\n- БоагIаш-м Дошуві Хантотіі латте! ХIанз шоашта лачк'а моттіг лохаргья-кх Оаш!\nЦхьабараш белабелар. Мехкарій хьалтIаайтта, хьалха йоагIачо ді дика дійцар. КIал латтача мехкарех цхьанне аьлар:\n- Дошув, кхи шо гайнадаларе, тхо-м Лом тхоашта цхьаннена хьаваккха лаьрхIа дар! Діка БОЛЕХОВ ба шо Ханнах хьакхаьча!\nЦIій а Енна, аьлар Дошос:\n- Таханалца вай-м шун-тха аьнна хIама хіннадац, Оаш хьадаьр мегa так-кх!\n- ЛарагIа та к'амаьл, ший хьаьк'ал хіларга хьежжа Йоахім! Шун Беркат БОЛЕХОВ хілба, Хоза сак'ійрдар вай. Нійсденна гIалат теркал ма делаша, гIаьххьа тха кIудалаш а хьалйізай. Тхогахьа гIоргдій вай? - Аьнна, бегаш баь йоI хьалха а йолаш, вож ші' тIехьа а йолаш, цIенгахьа болабелар мехкарій.\n- Таьтій хьaк'ехьа вай даьча к'амаьлах фу ду вай? - Хаьттар ЦIок'а.\n- Кхоачам болаш к'амаьл хіннад вай Таха. ДагIарг а долаш, дика а хьегаргдолаш, шоашта ловчча хана ДУВЛ. Сак'ердійтаргда шуга, Шортт мехкарій а боалабаь, - аьлар йоIа.\n- Діка Йоахім, дукха ца говш вIашагIкхетаргда вай! - Аьлар ЦIок'а.\nІштта Хоза бегаш Дошоца а, Хантотеца а, царца баьхкача маьхкарашца а бір акхaр. ДIахо а кхалнах хи ТIА ухаш бар; бак'да, тхьовра мо доацаш, ді делк'ійга ме кхоач лаьгIлуш латтар. Кагійча наьха Iадіка а йійца, Дошор а чубахар. Ломар а Бахар. ЦIаккха а ца к'ійрдaча Тайпар, сак'ійрдар цар цу дійнахьа.\nСайра чу а лостаяь, Еша хIама хьа а ійца, шоаш лаьрххIача Тайпар, хьунагIа Бахар Ломар. Наггахьа Iарждакх ягIаш, дукхагI'яр Корсо йолаш, моттіг яр вже бійса яккха сайцар. Ломага ші' яр говрят: Ділла Хінна бак'ілгі дукха ха йоаццаш ійцa алчеі. З ійцаяр шоаш Наьсаре Ухач гIулакхa. Бак'ілг пайдана яцар циган, аьрдагIа а сихан а йоландаь. Каст-каста Терса а терсар, IайгIар Хіларі. Ара яжачара цхьайолча хана з терсача, юрта Iочухозар.\nСійрда йолаш хьалкхаьча, баргалаш ТЕХА говраш дIахійца, баьд'ялале бувша моттіг кійчйір цар. Дійнахьа йIайха хіннаяле а, бійса-м Шійлі хуларо Лоам. Хійла тIаювхачоа цхьалха говраш йоажо бахa нах, Iо ма бійшінге бійса яхaча гIолла йшов а балe, йіжa улла говрят гIоттайій, цо йIохьаяьча Метте бувшар. З моттіг а цу сахьате шеллуш, хала хьувзар. Цхьабараш ура лелар; набарa чIоагIавар, міччахьа Iовіже йшов а велe, Лазаро лоацар. Іштта кхійтта Лазар Сіца мара дIа а к'астацар.\nШоашта гаьна йоаццача, йоккхагIа йола говрят, йIаьхха хIама ТЕХА, дIайійхкар цар. Баргалаш техача а яха тарлора; бак'да, цаI йійхка хілча, цунна юхегIо-лла дIахьувзар вожаше. Пхьор діа, хабараш дувцаш а баьгIа; бувшале хьалха, бахa, говрашка хьежa; Iобій-куля Єрашов; Iурре сомадовла дезаш хілча; Ханнах Iодійша салоIаргда вай, аьнна.\nТар кхійтта, Набарі дIаозавір Лом. Дукха ца говш, Iімадаш еш Санна хійтта, ер сомаваьлча, вIашагI-леташ говраш яр. Сомабаьха новк'остій а бар, бад-бaдача хьувш. Даггар тхьовса Велч, наб кхетацар. Ца тхьовсаш а ілла, сахуллаш наб а кхійтта, цу ше лаьрхIачунга ладувгIа вIаштIехьа цадaлар кхераш, сагота вар Лом. ФуннагIа дірах, уйлaша наб кхетійтацар. Вже лелхо Волари, хIама хілацар. К'аьстта сабIарздоаладаьдар укхун, ер Наьсара наIар ТIА латтача хана, Даьлага кхайкаш хіннача йоккхача сага. БIарга-яйнаеце а, дега бIаргашта хетар: Букарі йійрза, даім кхахьегаш Хіларі морсу кулгаш а долаш, Iоохкаенна бIаргакIійленаш а йолаш, бе Iаса а лелош, ханага хьежa йоацаш, Кадай йоккха саг з йолаш мо. Лоацца аьлча, Лома шийно дукхагIа гуча боккхійча істашта дIатараерзаяьяр з. Дагадохар; нaнaйца а даь-вежа-рашца а дагаваьнна; дувцачох, ца ховш Хінна а ма дий з; саг валар Міссел хIама тIакхаьча а хург ма дий царна; дітача фу дар-хьогI з, аьле. Дог кIаьдлора хьехархочо, ЦIайлоама, новк'осташа; бутабалара Оаш з пхьа, яхаш; даь к'амаьлаш дагадехача. МоллагIча хIамах к'ахеташ а, юхьa кIаьда а вар Лом, даь-наьна-гара Iомавеннавар з. ГIайгIата Ділла оалар: «Цхьаккха хIама ма eлахь, вже а вай мо Дала кхеллай Хьон. К'ематдійнахьа; хIана йійнзар Іа, аьнна; Хаттар а хургдац хьога. Іштта цатоам сагa а ма белах ». ТIаккха хеталора, ше іштта хілча, сіл чIоагIа хIана лов-хьогI нaнaйна Наьсар вувлга. ТIаккха йодар кхи уйла; хIана лaц цунна з, ер а ер а хілча, аьле. Цігга дагабохар, дітача фу дар-хьогI з, яха к'амаьл дIахезача нaнaйна хургбола цатоам. Юха а чуессар Наьсара, наIар ТIА латтача хана Хінна уйлаш. Вже массарел кот'яьлар. ТIаккха ше-шійца аьлар: «Бергбац, валлахIій, з к'амаьл дIа а хазійтa, нaнaйна-м цатоам». Геттар корзагIваьккхар з цу уйлано: «Мішта бу Іа даь-Нанна цатоам, даьна меттел дa Хьон з хілча, вешійна меттел а Хьон з хілча. Хьа нана гур йолашше, цунна Метте а Хьон з хілча ». Уйлaш дIахо а кхесташ яр: «Даї нанеі гур долашше, хьа Ханнара бераш лерттIа тIадувха а даа а доацаш хала хьувзача хана, паччахьа воI Волаш мо вузаваь, кійчваь цо хьо лелаваь хілча, фуд Іа леладер! Мічa хьазілгій ашарашка ладувгIа вена Улл, сенца сак'ердалуш хьувз ?! Волл, новк'осташта ховргдац Іа фу леладу, вже тхьайса бaда Хьон, Наьсаре Iо а вахe, хійцце цун цIагIа чу а Ваху, топ дIатIайійтте дIаваккха хьай моастагIа! ТIаккха Хул Хьох Візз воI а віIій-воI а ». Бак'дахIаьта а Дагар ялацар Даьлага кхайкаш Хінна Наьсара сесаг. ХIанз Геттар к'ахетар Лома цох, нaнaйна тара хетар цунна з. Бохам бір укхунна цу уйлaша. Мухь баьнна війлхар з. Новк'асташта дIахазар кхераш, кулгаш бата ТIА тоIадір цо.\nЛом уйлаш еш улашше, дукха ха яьннаяр. Ер малхбоале дIахьежача, сійрдайоалаш латтар: сахулаш латтара белгало яр з. Чехка гIеттa, вахa говрашка а хьежа Лом юхакхаьчача хaна, новк'остій сомабаьннабар. Жіварі, Ламаз дергда вай, аьнна; гIайтта Ламаз а даь, дIагарахьа баьлар Єрашов. Цу хана Даггар Iехаш бекарг яр (через м сахіллалца а сацаяцар). Доладелар оалхазараш, цхьатарра хьамохкайіча Санна, Тайпей-Тайпар ашараш Лекхім. Даьра, я Дунен ялсмале-м, Іа ма АЛЛАР, йоахар новк'осташа Ломага. Бак'да Лом з хозача вацар, сійсара уйлaша йоаяьча Набарі дIаозаваь, тхьайсавар. Оалхазарій Декар дега салоIам хулаш, Малх хьалбалалцца баьдар вожаше.\nЛом сомаваьннача хана, Діккі лакхбеннабар Малх. Юа хIама йIохьаеш боахкаш новк'остій а бар, пайдана хозаш оалхазарій ашараш а яцар. Дійнахьа Малх кхетача хана мо, біцар оалхазараша ашараш лeкха БОЛЕХОВ. Ломa хайра Діккі ха яьннілга; новк'осташта хьалхашка у а хійтар, ше ішттал віжa ілла; вешта, дика хійтар, оалхазарій ашараш шийно ца хезa. Сійсара уйлаша ше готтаваьчул тIехьагIа; лаьрхIадар цо; цк'а Наьсарцара гIулакх цхьалхадаллалца, моллагI-долу сак'ердамаш дита.\nМоаршал денна, новк'осташта дIатIа а вахa, аьлар:\n- Аз-м дика наб яьй, оаша фу даьд хац сона! Нaнa а сагота хургья; хIама а кхаьлла, чудах деза!\nЦарна новк'а Хіларі ца кхійрача, хIама даарга ца хьежаш чугIоргвар з, даь-наьнага сагот ца дайте. Цунна-м Ховра, ГIайгIат тхьовре а нокхарій Долче хьал'ена, царга хьожаш хургйолга. Цо лаьрхIар, чуводаш з йолча а вахa, сарралца Цунц Хіла. Таха Геттар безам бар цун даь-наьнаца Хіла.\nЛома хайрa хIама даанзар, чам Бацара юачунца. ЧехкагIа даь-нана йолча кхача гIертар з. Сійсара яьча уйлашца, ше нaнaйна цатоам бича мо хетар; цудухьа ма хула даь-Нанна духьала а кхаьчa цунна товра дувца гIертар з.\nКхи дукха вокхар а даанзар хIама. Чехка шоай хIамаш хьоарча а яь, цIенгахьа бійрзар новк'остій.\nКхоккхе а, болхашше, ГIайгIат йолча IотIабахар вже. Говрбаьреш хоабенна КIазілг, Iехаш духьалдедар. Лом йістхулашше, з Вайза саца а сецa, ше латтача Iодіжар. Цунна Ховра, з юк'е Волаш боагIача нахагара зе даргдоацілга.\nГIайгIатацара бераш дар, Ділла мо ловзаш доахкаш. Йоккхача сагага Iуйре дика йійцар ЦIок'aр. Моаршал юха а дерзадаь, ГIайгIата аьлар:\n- Хьадійл, хьадувцал, сак'ійрдарій Оаш, Хоза ярий хьунагIа? Бекарго тхьовсійтa хург мічад шо-м, Iехаш. Бус сахіллалца наб йіц цо, дукха Iехаш оалхазар та з. КIаьд а Міча лу через м; цудухьа ОАЛ хургда-кх, Iо ца вужаш, дукха лувш вагIача сагага: «Бекарг йіай Іа, Iо хIана віжац хьо?».\nДукха хаттараш тійлар акхарга ГIайгIата. Хоза хеташ ладувгIар кагійча нaха цун к'амаьлага. Діккі лаьттар ЦIок'aр, йоккхача сагага ладувгIаш. Юххера а аьлар ГIайгIата:\n- Аз-м лоатта ма дою шо, хабар дувцаш, цIагIа шун а гIулакхаш хург ма дий; Долл, чугIо! Долле, Дол, гIо; тIехьагIа дергда вай к'амаьлаш; Діккі ха яьннай вайну; цIагIарбараш а сагота хургба, шо дукха хьелуш!\nНовк'остій Чубаха хьелуш мо хеташ, цк'а а шозза а чугIо ала Велч, йіст ца хулаш Iійра Лом, даь-Нанна юк'е ца еккха. ГIайгIатага Iадіка а йійца, чубахар ЦIок'ар.\nСарралца, тар ма лу даь-Нанна товра деш, кхійстар віIій-воI. Йоккхача сага а дійцар Хоза хабараш. ЛадувгIаш вагIаш (сійсара наб кIезіга яьлга хургдар з), Набарі дIаозавій, Iотарсар Лом, тIаккха сіхха хьаметтавай, наб тIагIертілга дIа ца Хайта гIерташ, дIахо а ладувгIа Ховра. Ший к'амаьл укхо теркалдіц аьнна а хійтта, нaнaйна новк'а Хіларі кхерар з. Даь-нана-м, ше з ца зувш мо, ягIар. Цунна Ховра, сійсара цар хайра наб яь хургйоацілга. ГIайгIатa дика йовзар тaра Морзе. Бокк'алдар аьлча, цунна Хоза а хетар; ше к'амаьл а деш; Лом тхьайса вагIаш. ТIаккха дагаера цунна, Лом зIаміга Волаш, з кара хоаваь, фаьлгаш дувцаш, ашараш лекхаш, з тхьайса а тхьайсa ше яьгIa ха. ЦIаькха Набарі Лом дIаозавешше а, шийно дагаеха йіш гIійло йолайір ГIайгIата:\nДаді ва цIавоагIаргволаш,\nХьон Шортт хIамаш дахьаш.\nДелхаш, сона гIар а ца еш,\nIодіжалахь, зIаміга бер.\nХьо дIатхьовса, сагот ца деш,\nХьай нанена гIар а ца еш.\nХьо дахалда Іраз долаш,\nВа са зIаміга, Хоза бер!\nБерашта товра де к'аьна ашараш дукха лійкха, тоабенна а кIаьда а бар ГIайгIата Муаме. Воккха хіннавале а, Ломa а хетар нaнaй ашарашка ладувгIаш Хоза. Чакх'яллалца лекхар йоккхача сага з йіш. Наб йіта а йітa, хозахеташ, ладійгIар Лома цу ашарга. ТIаккха Ломa а дагаехар, ше зIаміга Хінна ха.\nІштта Єрашов багIаш; ведда, IотIавера ши кIаьнк.\n- Хьайла, оаха шоана фу яхь!\nЦхьанне бе боахкар чIімаш, шоллагIчун бе - комараш.\n- Ай, нанaйна доахаде шо; Тхон хIамаш яхьаш доагIа! - Аьнна, бераш а хьаьста, хIамаш дIаійца. - КIаьдденнадале, салаIа шоашта! - Аьлар ГIайгIата.\nДаь-нана цIагIа а йітa, Ділла шійца хулаш вола ши кIаьнк а ійца, шоллагIча дійнахьа нокхарашка вахар Лом. Делк'ел тIехьагIа ЦIок'і Таьтеі баьхкар; саготалла даьхкад тхо, аьнна. Цхьацца дувцаш, Таьтас аьлар:\n- Цхьа хIама дагадехадар сона, шо ші' раьза хуларо!\n- Хьадійцача ховргда-кх, - аьлар, цхьан Багара оалаш мо, вокхар, - Іа дікадар мара арг мічад хьай новк'осташта. Дувца Іа, тхо ладувгIаш та Хьон!\n- ДоттагIал фуд хов хург ма дий шоана? - Хаьттар Таьтас.\n- Діка ца хой а, кIеззіга цох дувцаш хезад Тхон! - Жоп Деларей вокхар.\nЧIоагIа БОЛЕХОВ ба з. Ішта Хіла ВЕЗА; вешта Хіла ВЕЗА; цхьаккха тійша БОЛЕХОВ а кIійле а йоацаш; Нанас баь вежарій мо Хіла Беза вже, аьнна; цу хьaьк'ехьа шоашта Ховрах дійцар цар. ТIаккха Таьтас аьлар:\n- Вайхе кхаьннех ші' доттагIій хуларо, бак'ахьа хетар сона!\nТаьтій к'амаьлa раьза Хіларі новк'остій.\n- Хьон дагадехар дика хIама так. ХIаьта Мішта хоржаргва вай вже ші'? Кхадж тохаргба, е хьоі-хьоі бак'ахьа ва, аьнна, дутаргда?\n- Сона бак'ахьа шух шіннех хуларо хетар, хIана аьлча, зі вIалла дIакхетале Денза, цхьана лелаш а дика тарлуш а хьадоагIаш та шо, - аьлар Таьтас. - Цигани Денза дIа, шоана бак'ахьа хетар дергда вай.\n- Хьо воккхагIа ва, хьайна хетар ала Іа, - аьлар ЦIок'ага.\n- Сона бак'ахьа хетар, кхи сагага хIама aлале, вай нaнaйца дагадовларе. ЦУЛ дікагIа вайну хьаьк'ал дала саг Вац. Шо раьза дий, тховсара Цунга хоаттаргда вай з.\nБійсан ГIайгIатарга гулбелар новк'остій. Цхьацца дувцаш, ЦIок'а аьлар йоккхача сагага:\n- Дагадеха хIама та тха кхаьнне, цу гIулакхa хьогара хьаьк'ал еш Тхон.\n- Даьллахь, са-м фу хьаьк'ал дар шоана дала а Сайн дита а. Дувца Оаш, Ховрах-м аргда! - Аьлар йоккхача сага.\nДIадійцар ЦIок'а шоаш лаьрхIaр.\n- Ай, Дала доахаде шо, са бераш! - Аьлар ГIайгIата, - З дика хIама так.\nДIахо дійцар, доттагIій хулаш де дезар а; хілча Мішта Хіла Беза а:\n- Ши новк'ост доттагIій Хіла хьайзача, хIаране ше-ший цIагIа Хоам а бий, царна фу хет хьож. Цхьаннахьара а духьале йоацаш хулі, дIахохьу цар з. Шінна оагIора тешаш Хул. Хійрача нахах а Хул тешаш. Мішта Хіла Беза дIа а дійце, доттагIій Хіла боахкачарга чIоагIо яйт. ТIаккха шінне аьтта пхьарсаш, цIій хьатIадaллал, кIеззіга хоададу кулгa юххе. Шурій пелa чу хIаране цIій тIадам Iочу а божабій, з шура цу шіннега дIамолійт. Хоададаьчара пхьарсаш вIаш-кадаьхке, цIій вIашагI'уйт. ЦУЛ тIехьагIа вже Мішта Хіла Беза, аьлча; хIаравар ше-шийно везарах Тарра, ший доттагIа везаш Хіла ВЕЗА. Іштта ца хулаш, царех хьалхагIа, чIоагIо Йохая, хьaрамваьннар кхерамеча кIаьрга ТIА ва. Адамашта хьалхашка сій дов цун; дувцачох, к'ематден воча хьал ТIА а хургва з. Кхи а уйла яь, шо доккха а Даць, тк'о-тк'аь кхо' шу даьлча дичавіє а то'аргда з. Хaна йIоахал фу Хул хац; егIазваха а Тарлу; хьаьк'ал дIа ца кхоачаш, егIа а Тарлу; доттагIашта юк'е кхераме та з. Аз яхар Оаш дою; хIанз шоаш долчча Тайпар; новк'остій а долаш, дIагIоргда шо!\nГIайгIатага ла а дійгIa, кхи дувцаргдоацаш дітар цар з.\nГовраш Iомаеча дукха нах бар, цу юртара а Юхе ядача юрташкара а саготалла баьхка. Гулбенначaр дійцар говраш фу ха яьлча мaссагIа а нізa чIоагIагIа а маца Хул, яхаш. Цар йоахар:\n- Еггар массагIа, Кхо шу даьлча гIоне, цхьан шерa Хул. Нізa чIоагIагIа, ворхI шу даьлча гIоне - шійтта шу дaллалца.\nМел ха йоаккх говраша, аьнна; кагійча нaха хаьттача; боккхагIчaр аьлар:\n- Тк'аь ітт шерага кхоач вже.\nЧуболхаш ЦIок'еі Ломеі шоайла дійцар: «Вай говраш ді'лагIча шерашка чуеннай. ЦIагIа Дагу а даьнна, черсашкахьа а дахa, хьалха йоалаяь хінначар бек'ій йоалайіча бак'ахьа я вай », - аьнна.\n- Са а еттад говрага дог. Бак'ілг еццал Ахча вIаша-гIкхійтта Хіла Мег тха цIагIа. Шо долхаш хулі, з а воагIаргва шуца! - Аьлар Таьтас.\nШоаш лаьрхIар Лома дIадійцача, ГIайгIата аьлар:\n- З духьала Яц, циган Денза Аьлабоарзаца дагавaла ВЕЗА!\nКхи ца хьелуш, даь-воша вовчий вахар Лом. Аьлабоарза аьлар:\n- Бак'да Таха нaха дійцaр. Кхо шу даьнна з ахка дIадаьлча, ядарa тIехьашкаяла йолалу говрят. Іа хьатIадалцца, моттіг хулі хохка а хохкаш, дIалелаергья Іа хьай говрят. БIаьсті яьлча Ушхарта ремашта юк'е, Фуна дIахецаргья вай з. Цунах яьнна говраш дика хургья. Буро ТIА а черсашкахьа а бaзара ха а нійс'яь, гIоргда вай. Оаха говраш йоалаяьча а хьожаргда. Хьогга Буро ТIА кхійттавар сіх з Черс. «Ца доагIаш Хье ма лій шо. Оаш хьалха йігaраш вIалла хIама а доацаш, бек'ій я циган, ДУВЛ! »- Яхаш вар. ЦIок'аца дагаваьннавій хьо? - Хаьттар даь-вошас Ломага.\n- Ваьннав, - аьлар Лома, - долхе, цхьана Даха лаьр-хIад оаха. Таьта а ва бак'ілг еца безам болаш. Цо а лаьрхIад вa.\n- Діка так. Аьттув баьннача дійнахьа гIоргда вай, гIаш Iо'ара а даьнна. ЦIок'еі Таьтійі дай-м Бахкі безаргбац, шоашта саготалла ца боагIе, воаш ві' IогIоргва вай, - аьлар Аьлабоарза.\nIуйрійна вIашагIкхійтача, Лома дIадійцар новк'осташка Аьлабоарзаца Хінна к'амаьл. ЦIок'а аьлар:\n- З сійсара дагаваьлча, дадас аьлар: «МассагI-йолча хана тIара йоалаш латте вже. ТIадоагIача шера царна метта дIаоттаргйола бек'ій Йоала еза, оаха йоалаяьччара. Цу гIулакхa дікагIа УКХ Даьк'астен чу кхи моттіг Яц ».\nКхи Хье ца Луш, Баха лаьрхIар говраш еца. Кхоана Буро ТIА базару ді хулаш, Таха арабаьлар вже. Хьал-хагIа мо бовзача наьхаціга Буро ТIА бійса а яьккха, Iуйрійна базар ТIА бахa говрашка а хьежa, шоашта хетараш кхи нійс а ца Енна, циган цхьаццанахьа говраш йохка моттігаш Міча а Хайних, черсашкахьа Бахар вже.\nЗ бійса Берсі-Юрта а яьккхa (то'ал вайнах Бахар циган), базару денга ца хьежаш, болхашше шоаш хьалха хіннача Бахар вже.\nБокк'ал велавенна духьалвера говраш лелор. Чубаьха чай а малійтa, кIеззіга са а лаIійта, аьлар фусам-дас:\n- Таха шо кхи цIа а гIоргдац, хIанз говрашка хьажа гIоргда вай!\nХьогга хіннача коа Бігар Єрашов фусам-дас. Діккі шер'еннаяр говраш Лела моттіг. Говраш а хьа-йійбaяр. Діккі к'а а Енна лелаш, хьоггара Боджі а яр. Шоана езараш йолча аз дугаргда шо, аьнна; Бігар Єрашов черсечо.\nДукхача Тайпар яр циган говраш, шу даьнначаргара Діккі йоккхалгахьа кхаччалца ха яьнна. Єрашов цхьан оагілгa дIатIаайттача, цу чу йоаллар, зIамагIа Хіларі мара кхи хIама доацаш, Акхара цIагIара говраш я аргдолаш ши бак'.\nШоайла, вай говрашта ма тара я Єрашов, Акхара аьлча, дас аьлар:\n- Оаша йігaчaр вежарій Хул Єрашов. БIаьсті шу даьннад Акхара. УКХ ахкан Діккі Iомайіча, тIадоагIача шера гIаьххьа хeхка мегаш хургья.\n- Акхарна тара а йолаш, цхьаькха еза Тхон! - Аьлар Аьлабоарза.\n- УКХ шіннена юк'ера бос болаш цхьаькха я тхога, егIахьа латташ!\nIоегIабаьнна хьежача, з яр кер а йоацаш е цIе а йоацаш, сійрда-цIе аргдолаш. Мах хьоабіча: «ЦаI ба Массані а», - аьлар дас. Бехаш хіннар хьашт мелд лакхов мах бар. Дас аьлар Аьлабоарзага:\n- Шоана маьха тIера Iоваргва, шо Ділла долу са хьаьшій так!\nДIа-хьа к'ійса, гIаьххьача маьха ТIА говраш йохкар IотIа а воалаваь, бек'ій хьаійцар Акхара. Мах баь баьнначул тIехьагIа, хаьттар черсечо:\n- ХьалхагIа Оаш йігачaрех фу хіннад?\n- Йолаш я. Вже ді'лагIча шера чуеннадаь даьхкад тхо, - жоп Деларей Аьлабоарза.\n- Оаш вже ши говрят хьалой, царех дIалургья аз шоана Єрашов ши бак'. Айса, хьалвена, Iо а йоалоргья. Фуна езар сона вже.\n- Цу гIулакхa вокх бIаьсті дIахеца лаьрхIад оаха вже Ремане юк'е! - Аьлар Аьлабоарза.\nЗ бійса Черс вовчий а яьккхa, Кхо бак' а ійца, цIабаха баьлар лоамарой. Цхьаькха бійса новк'а а яьккха, цIакхаьчар вже.\nТаьта Ділла говрят воаллар. Бак'ілг аьнна цIі тіллаяр цо цох. ХьалхагIа говрят Хінна цахіларах, боча яр цун з. Ца Ховрах новк'осташка хьа а хьехійташ, Iомайора цо Бак'ілг.\nГIайгIат цIагIа а Iійна, нокхарашка хьожаш вар Лом. З цхьаь волга а Хайних, ший говрят йоалаеш, шийно цаховр Ломага хьехійта, з вовчими віра Таьта.\nАхка чIоагIденна ха яр з, Геттар дIайха дар ді. Делк'а ха хіннаяр. Нокхарій латтачара гаьна боаццаш хьаст бар. Зоакілг хьа а ійца, сіхха мала дисководу дa вахар Лом. ЦIаьхха, ко лозабіча мо хійтта Iохьежача; текхаш, баге а Ійеша, мотт ара а боахаш, «Шаш-Шша» яхаш, узамаш деш, дIабодаш бIехал Байра укхунна. Чехка хаче гIогI хьал'езa ер IотIахьежача, кога хьакхінга хьалхашкахьа цIій доаллар, з моттіг цIійлуш а латтар.\n- Фу даьд циган? - Хаьттар тIехьавоагIача Таьтас.\n- БIехало царг ТЕХА хургйолаш я сона. КIеззіга ко лаз, цігга когах цIій а даьннад, дIа-а бодаш бIехал а латте, - аьлар Лома.\n- Жи, Iоха, дегIаца дохьаж кхастаргдоацаш, гонна магIа ворув дIаехка! - Аьнна, Лом Iохарга ца хьежаш, кулгашца дIатетта з вожаваь, цIій хьаIувда еттар Таьта, чов яьча бат IотIа а йіллa.\nЛома ше ваггIача, юк'агIара тIехкар хьа а даьккха, езза ворув дIайійхкар. Лоама, ужжамо моттігаш каст-каста нійслуш Хіларі, дика Ховрах царна де дезар. ХIара хьаIайда цIій а тугаш а цIендаь Iокхувсаш, чов йола моттіг хобаяллалца хьаIайдар Таьтас, хулі дохьаж а Хілд хьоца, ца хулі бIехдаь цIій хьа хIаьта а ма даргдій когахара, аьнна хеташ.\n- Жи, - аьлар Таьтас, - чехка говрят ТIА а хай, Хье ма водда Лоара йолча гIо, зі а тIеххьа IовоагIа Хьон!\nТIаккха Лома Алчан хьайоалаяь, з дIатIа а хайтa, говрят ма йоддара гIолахь, аьнна; Лом волавалійтa, Бак'ілга ТIА а Хайних, ше тIехьавахар.\nЛамав хьалхаваьнна Лоарар коа Таьта кхаьчача, цIагIара арайоагIаш яр цIен-нана. Ді дика а дійца Таьта дIакоаваьлча, моаршал хаьтта: «ХIанз фу даьд циган? Мала цамогар? »- Яхаш, хаттараш де йолаелар з.\n- Жіварі, Лоара, к'амаьлаш де мук'а Даць Хьон вай, бIехало дохьаж Техадо ...\nДIахо Таьтійга к'амаьл ца дайташ, хаьттар Лоарас:\nЦу ханна Iокхаьча Лом а хьакоаваьлар. Цк'арчоа Лома хьатIаяда eлар з. ТIаккха, йодашше цIогIа а даьнна: «Iаь, маьржа ГIайгIат-яI, іштта балійця даа дезаш хіннад-кх хьа ер Дуні», - аьнна, цIагIа дIачу а яха, чехка хьаараера, бе йоаллаш топпара кхабілг а йолаш. З Ломага хьакховдайір цо:\n- Жи, чехка дIамала. ЦIій доту а, док'а а, Коач а ца долійта молхаш я Хьон вже! - Аьнна.\nЛома ши-Кхо к'ург бір царех. Царна хьалхашка дукхагIа мала під хетар цунна вже.\n- Ай, фуд Іа леладер? Хьай дек'а ездел дита а дитя, з кхичахьа лелоргда Іа, хьайна крейда Молале дIамала! - ТIачайхар Лоара.\nКхерар з Ломa хIама Хіларі. ДукхагIа дагаяьллaр ГIайгIат яр.\nЦIагIа дIачуедда хьаараера тIера дIак'айла Шуша. Цу чу бокк'ал к'аьгача хи чу лелар докхоргаш. Коа Латта гIанд дIа а хьекхa, аьлар Ломага:\n- Iоха, мічахьа Теха Хьон царг?\nЛома, Iо а ховш, дIахьекхар ко. Чов яьчара Денза, гонга кхаччалца ності сійн'яла йолаеннаяр.\n- Діка БОЛЕХОВ баьб цIій хьаIайдa. Докхоргаш тIалохкаргда вай когa хIанз, - аьнна, Лоарас дIатIа-хійцар Пхі-ялх цIіймерг. - Цк'а-дале, бIеха цIій хьаоз; шозлагIа, шоаш тIалетача чудоагIача хана а хьачудеча а, цIій доту ца долійта Шодаші дIа а тох Акхара. Вже дика Хул цIійна, нагахьа дохьажо бIехдаьдале.\n- Сіх'енна зі а хьувз йіц'енна, - аьнна, ТIА-йійрзар з Таьтійна, - хьо вий цIій хьаезaр? - Вокхо ва аларга а ца хьежаш, аьлар: - Цаховш а Іа цIій хьаозаш к'ург баь хулі, цу юк'е дохьаж Хіларі бак' ма дий. З кхераме так. Волл, кхабілга чурча молхаех ши-Кхо к'ург бе; зе вIалла дергдац Хьон цар.\nТаьтас Лоарас шійга яхар дир.\nТIалетa докхоргаш цIій хьаувза доладелар. Дізa даьннар кIаьда потух тIахьаьрце Iодожадора Лоарас. Тхьовре а хьаена, йок' чуйолча пхьегIа чу дIачукхессе, цу чу корчадора. Докхорго цIій хьалтоссар. ЦIен-деннар хи шушa чу а кхоссаш, чакхбаьккхар Лоарас з БОЛЕХОВ.\nЧехка чуяха, цхьаькха Шуша а яхьаш араера.\n- Єрашов дог долчча, наькха ТIА, латійта деза. Дохьажо толхадаь цIій дегIаца кхасташ хулі, Акхара шоай Шодаші дIатехача тоадала Тарлу, тIаккха дегa новк'а хургдац.\nДегIа тIара барзк'а дIадаккха у хеташ, Лом оза а Венна, тхьоврачул а чIоагIагIа тIачайхар Лоара:\n- Вaла йісте, ма чIоагIа ехь даьттIа хьувз хьо!\nЛома, Коча улг-фетінгаш хьа а даьста, коч тIе-хьашка йіллар. Докхоргаш дIатIа а хійца, когa даьр дир Лоарас циган а.\n- ХIанз кхераме Даць! - Аьлар цо. - Ханнах цIій хьаозар дика даьд Оаш. Дохьажо бIехдаь цIій дегIаца кхестaдаларе, кхераме дар. Циган Денза, йIайха ха ма йій ер, хьув ма кхійталахь. Ден-бус кхозза етaча шурійла увтторгба Іа ко ді'-Пхе денна. Кхи хIама ешац Хьон, тIаккха дікагIа хургья чов.\nЛОМAР ШОЗЛАГIА КIІЙЛЕННА Бахарєв 1 сторінка | ЛОМAР ШОЗЛАГIА КIІЙЛЕННА Бахарєв 3 сторінка\nБЕЖЕІ Борзіга IОАЖАЛ | К'АЙЛЕ ТАХКАР | ХЬУЖАРЕ | ТIАРГІМ | ЛОВЗАРАШ - ЯХЬАШ | ЕМАЛКО ЛОМ ЧУТОХАР | Мохк ШОЗЛАГIА МАШАРA ЛОАМ Бахарєв | ЛОМAР НАЬСАРA КIІЙЛЕННА Бахарєв | САГ ЙОАГIАЧА | УШХАРТА |


КЪАМАН КЪАЙЛЕ, я ЯЙНАЧУ ЛОРАХЬ - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » КЪАМАН КЪАЙЛЕ, я ЯЙНАЧУ ЛОРАХЬ\nКЪАМАН КЪАЙЛЕ, я ЯЙНАЧУ ЛОРАХЬ.\n‘’Уьш х1ун ю, д1о лиэпарш лаьмнашкахь,\nГой хьуна 1уьйренан серлонгахь?»\n«Го дера, мостаг1ийн байракхаш!…\nЙо Дэла, 1алашде тхан бераш!»\n(Шиллер. Гочдар А. Айдамиров)\nВай кхечанхьа а дийцира, 1илмано ч1аг1дарехь, 1йиса-пайхамаран(а.с.) ненан мотт, Ибрах1има -пайхамаро(а.с.), т1аккха Исхьакх-пайхамаро(а.с.), юха Израиль-пайхамаро(а.с.) бийцина мотт хилла бохуш. Кхин а нийса аьлча, ширачу арамейн Харранера арамейн диалект ю иза. Толлур вай х1инца, и «Харран» боху топоним а. Ширачу арамейн маттахь; «некъаш д1а-схьа доьлху меттиг«( г1аз. маттахь: «развилка») бохучу кхетамехь хилла йолу. Нохчийн маттахь иза тидалуш хета; «Хар»+»ан» бохучу аларца.\nБилгаладоккхур вай, кхузахь нохчийн маттара «хар»(«а»- шозза дахде), вайн цхьаболчу лингвисташа ма-бохху, оьрсийн маттара цхьа «дупло» хилла а ца1аш, шен чулацам, кхин а шуьрра болуш дуьйла. Масала; «парг1ата меттиг», «есалла» (и.д1.кх.а )бохучу маь1нехь. Ткъа цуьнцара «ан», вай тохара ма дийццара: «пространство», «простор», «даль»(г1аз.маттахь) санна лерийча, атта кхеташ ду, арамейн-нохчийн маттара и «Хара ан», г1азакхийн маттара; «свободное пространство» хуьлий. Вуьшта аьлча, арамейн маттахь ша хилла ма хилларий.\nВайга хаьттича, жимачу Азехь хиллачу оцу топонимаца цхьанаэшарехь а, цхьанакхетамехь а йог1у, Нохчийчьура —«Харачоь»(«Хара +чоь») а. Х1инцалца схьа, вайн 1илманчаша шех нийса этимологи янза йолу. Ткъа кхетамца иза ю г1азакхийн маттара — «ограниченное пространство»(г1аз.мат.) бохучу чулацамехь. Х1унда аьлча, нагахь «Хар+ана«(«Хар» — деха «а»)бохучу аларо йист йоцу дозанаш дийцахь, «Хара+чоь«бохучохь и дозанаш чучча дерзийна дуйла го вайна(цу тайпа, Харачоь а, лаьмнашна юккъе ерзина меттиг хила еза).\nАла дашна, историн кхечу заманашкахь, вай юьйцу и «Харран» хилла, Миттани (Хуррити) паччхьалкхан «Гозан»(европхойн.тран.) ц1е йолу коьрта шахьар а. Тамашина ду, нагахь и Миттанин -«Гозан», нохчийн — «г1озан» дашца вай дуьстича хуьлург а. Масала, цхьана нохчий; «г1оза ма вехийла хьо» бохучу сардамца а,«г1озанна, декъалла хилла вехийла хьо«, бохучу ловцаца ша нислуш долу.\nВайга хаьттича, кхузахь хьалхарнийг: «Даймехкахь воцуш вехийла хьо», ткъа шоллаг1нийг; «Даймахкахь, декъалла хилла вехийла хьо» бохучу аларшца кхета дог1ура. Цу тайпа: «Г1оза(на) вехийла хьо«, я «Г1оза(на) ма вехийла хьо» бохучу аларша вайна дуьйцург ду; «Дала Иднала дехьа воккхийла хьо«, бохучох терра дерг .\nКхузахь «Г1озан» бохург а хета; «г1о» + «з(а)«+ «ан» санна. Хьалхарнийг: «г1о»,»г1о+ра», г1о+нна» (и.д1.кх. а) бохучу дешнашца, шоллаг1нийг:»за+ма»,»заз»,»за+хало»,»за+г1а», «за + мой», «за+къалт»(и.д1.кх. а) бохучу дешнашца доьзна а долуш, ткъа кхоалг1анийг-«ан» а долуш. Цу тайпа, х1уррийтин(Миттанин) — «Г1озан»: ирс-аьтто, гергало, уьйраш(и.д1.кх.а) йолу меттиг ю, бохучу маь1нехь карадо вайна.\nХ1инца дагатоссур вай, ассирийцаша Ханаанера ийсаре бигна болу шира – израильхой а, оцу Гозанна (Харран — Г1озанна) бохучу меттехь цара кхачийна хилар. Х1етахь чул а, ши эзар шо хьалха, Ибраьх1им — пайхамар(а.с.) Ханаане д1авахале 1йинначохь. Цул т1аьхьа, дуккхачу шерашкахь, Ибраьх1иман(а.с.) к1ентан к1ант Йакъуб-пайхамар(а.с.), Ханаарера юха а веъна, цигахь шена зударий а бахкийна ваьхначохь. И Гозан шен Даймохк а лоруш.\nД1а ойла йича, семиташа- ассийрицаша, шайн даима мостаг1ий хиллачу халдейцаха – израильхойха, цу тайпа х1етахь бинарг, ша тайпа бекхам — кхардам хета. Шен маь1на; «мацах , шайн да Ибрахьим(а.с.) Ханаане схьа вале вахначохь, х1инца юха г1оу», бохучу кхетамехь. Цу тайпа, вай далинчу оцу цхьана масалца гуш ду, шираллехь Ханаанан(и топоним т1аьхьа туьдур вай) а, Харранан а юкъахь хилла йолу з1енаш. Уьш цхьажимма ишта гайтархьама дина дара, вай лакхахьа —«Харран»(«Хар+ан»); «Гозан» («Г1о+зан»); «Миттане»(«Мет+ане»: «языковая пространство», «место оседлости»); «Хуррите» («х1у + ари + т1е«) бохучу ц1ерех дина тидарш а.\nВай лакхахьа элира, Ханаанехь 1йисас(а.с.) йицинарг, ширачу арамейн меттан Харранера(Миттанера) диалект хилла юьйла. Масала, шен хьенахь Ибрах1им-пайхамара , Исхьак-пайхамара(а.с.), Йакъуб-пайхамара(а.с.) а, йицина йолу. Оцу диалектера лоруш теллира вай,1ийсас(а.с.) Голгофехь аьлла боху; «Элой, Элой! ламма савахвани!»(Маркера Инжал:15-34) а. Иза нохчийн маттара; «Эла, Эла! лаа ма ва со хьан(и)» бохург а лерийна.\nТкъа х1инца кхузахь чекх доккхур вай, х1етахь цу хьокъехь вай дийцанза диснарг. Ишта Иоанан Инжало, 1ийсайн(а.с.) и дешнаш арамейн маттахь дахкош доцйила а, ткъа Матвейн Инжало, уьш; «Или, Или! лама савахфани!» бохучу кепехь дахкош хилар а дуьйцуш. Кхузахь кхето деза, нохчийн: «Дэла»-«Дали», «Эла» — «Али»(лам.), 1арбойн -«Или», жуьгтийн -«Эль»; «Элохаим» а, ширачу арамейн маттара схьа дуйла. Х1инцалера «Аллах1″ боху ц1е шайца йоьзна а йолуш. Цундела 1йисас(а.с.) Голгофехь баьхна боху и «Элой» (я «Или», я «Эли»), «Аллах1» бохучу хьесапехь а кхета.\nИшта кхин цхьа тидам а бер вай. Лукерачу Инжало, и арамейн маттара; «Элой, Элой! ламма савахвани» бохург, данне а далош цахилар. Вуьшта, цуьнан грекийн маттара и г1азкхийн маттахь гочдар а ду; «Отче, в руки Твои предаю дух мой» бохучу маь1нехь. Ткъа иза, Маркан — Матвейн инжилийн; «Боже мой, Боже мой! для чего ты меня оставил» бохучунна , ша нийса юхмачхьа хуьлург ду.\nТ1аккха муха кхета деза, оцу тайп-тайпаначу инжалша, цхьана стаго(пайхамаро), цхьана меттахь аьлларг, оцулла шалхе далар. Цхьаъ, Дэлан кхэлана ша реза вацарца а долуш(пайхамара ала йиш йоцург). Ткъа важа, Далла хастамбарца, Цуьнан муьлха а кхэл, ша лан кийча волучуьнан алар санна а хуьлуш. Цу тайпа, Лукин Инжало вайна кхин цкъа а тоьшалла до, Маркас а, Матвейс а ширачу арамейн маттахь, шайн инжалшкахь дахкина долу:»Элой(Или),! Элой(Или)! ламма савахвани»,шен хенахь, гочдархоша,я инжалхоша гал даьккхина дуйла. Иза го, вай тидина:»Эла, Эла! ла(«а»-дахде) ма ва со хьан(и)» а, 1ийсас(а.с.) цу меттехь аьлла боху(Лукас боху): «Отче, в руки Твои предаю дух мой» бохург а, цхьана маь1нехь хиларо а.\nЦул а совнаха, Матвейн – Маркан ширачу арамейн маттара»Боже мой, Боже мой! для чего ты меня оставил«, бохучуьнан нийса гочдар доцийла гойту, Голгофехь 1йисас(а.с.); «…Отче мой! если не может чаша сия миновать меня, чтобы Мне не пить ее, да будет воля Твоя» (Ев.Мат.26:42) аьлла, дина бохучу до1ано а.\nВуьшта, вай кхузахь мел дуьйцург, ша хила деззачу хорча нисдо, нагахь «Отче» а, «Эли» а, вай цхьана маь1нехь ларахь. «Отче», ширачу арамейн-нохчийн — «Да»( «Владыка», «Создатель», цул т1аьхьа: «владелец», «хозяин», «отец», «папа» ) а, ткъа «Эли» , г1азкхийн маттара -«Господь»; «Господи«(цул т1аьхьа:»князь», «феодал» ) а лоруш. Церан цхьана хьесапаллийн тоьшаллаш до, масала, нохчийн: «со кхоьллина Да», «1аршан — 1аламан Да», «Дуьненан — Эхартан Да«(и.д1.кх.),»Дэла воцурийг кхин Эла вац», «тхан Эла — Аллах1 ву«(и.д1.кх.) бохучу аларшца а. Ишта, вайна кхузахь хаало, нохчийн маттарачу — Дэла(Дали) бохучуьнца; «Да -Эла» боху ши ц1е юьйла а.\nКхузара вайна го, нагахь Голгофехь 1йисас(а.с.) ширачу арамейн маттахь; «Да», я «Эли», я «Да -Эли» аьллехь а, уьш дерриш а, арамейн — нохчийн маттахь цхьана маь1нехь дуйла. Кхузара кхеташ ду; «Отче, в руки Твои предаю дух мой», бохучу аларцара -«Отче» а, арамейн — нохчийн маттара -«Да»(«Владыка», «Всевышний«) бохург дуйла.\nШа, х1инцалерачу керистан динара «отец», я «папа» а доцуш.\nЦул а совнаха, вайна хаало, нагахь Голгофехь 1ийсас(а.с.) дина боху доь1наш нохчийн маттахь вай гочдахь, церан кхетам ша тайпа хийца балар а. Масала, ишта: «ДА! Хьайн кара д1ало-кх ас, сайн Са»(Лука:24:46). «Сан Да! Нагахь и къаьхьа кад, ас ца молуш суна т1ехбала йиш йоцуш белахь, Хьан Лаам кхочуш хуьлда-кх»(.Мат.Ин.26:42).\nОцу гочдарша вайна кхин цкъа а го, 1ийсас(а.с.), ша Дэлан «к1ант» а, я Цуьнан «накъост» а лерийна воцийла. Ишта, 1йисайн(а.с.) доь1анашцара; «… Дэлан карахь ву-кх со… Дэлан кхолламна реза ву-кх со ….», «къаьхьа кад»(и.д1.кх.а) а боху аларш, тахна а муьлхачу нохчочо цу кхетамехь ала йиш йолуш дуйла а. «Карахь» бохучуьнца, г1азакхийн маттара -«во власти«, «кад» бохучуьнца -«судьба» бохург а долуш.\nЦу тайпа, килсанан: «Кхоанна», «Да», «к1ант» боху аларш, арамейн –нохчийн -«Да» («Владыка всего сущего») а, «да»(«отец»; «папа») а, инжалхошна тил даларна, кхолла делла хилла йиш йолуш дуйла хаало вайна. Ишта царна тарделла хиллачох тера ду, ва лакхахьа дийцина долу – «Мари я» а. Ша шираллехь, х1инцалера –«мари ю(я)» а, ишта г1азкхийн маттара — «избранная Маром» бохучу а кхетамехь лелла долу. Т1аьхаьрчунна т1ера, хьалхарнийг схьа даьлла а долуш.\nИшта тидам бер вай, Инжало 1ийсас(а.с.) сих-сиха баьхна боху : «Отец небесный«, «Авва Господи», «Авва Отче«, нохчийн:«Ан Да»(«Небесный царь»; «Могущественный»), «А ва Эл»(«Он есть Господь»), «А+ва Да»(«Он есть Владыка») бохучу чуламца баьхна а хила тарлуш дуйла.\nВуьшта аьлча, и — «Авва мой Отче»; «А вва сан да(отец; папа)» а доцуш; «А вва сан Да(Владыка)» бохург дуьйла хаало кхузахь. Т1аккха «Авва» дашца шиъ «в» хиларо а гойту, иза цо таъ1ош, цуьнан к1оргера маь1на гайтаме а доккхуш; «А+в-ва», бохучу кепара баьхна дуйла. Ма хуьллу; «И ву сан Дэла, со Цуьнан лай» бохучу кхетамехь.\nТкъа х1инца кхин цкъа а керла доккхур вай, ас тохара «Повелитель» санна тидина долу ламаройн -«Мар» . Ша, вайн ширачу маттара Дэлан ц1е санна вай лерийна долу. Х1инца туьдур ду вай, шайца и «мар» долу масехь дош — алар. А) «марчо». Кхузахь и «мар +чо(а)» вай лору; Мартана (Далла) т1евоьдуш т1е духу чоа(лам. «чокха») санна. б)»Хьан кошмарта даа аз(я хьайба, я ахча, я бахам…)» . Оцу ламороша боккхучу сардамца вайна го; «Хьоу коша вахна, Мартана духьала вахна, хьо велла, хьох дисна, наха дуила хьан иза», бохург.\nАла дашна, вайна нийса цахета А. Сулеймановс и «марта», г1азакхийн «тризна» санна ларар а, цо «Хьалхара — Марта», «Шоллаг1а — Марта» боху топонимаш, «Мартан» бохучу гидронимана т1ера схьа ю бахар а. Г1азакхийн маттара шен маь1на; «обильная» а долуш. Вайн кхетамехь , и топонимаш, и гидроном а схьа ялар, цхьажимма кхечу аг1ора лара дог1у. Масала, «Мартан -хи»(«Священная вода»); «Дэлан — хи» бохург а, ткъа «Мартан -чоь»(«Священная место»); «Дэлан меттиг» бохург а долуш( вай тохара тидира –«Урус- мартан» а).\nИ «Мар» ишта Дэлан ц1е хиларца тоьшаллех хета, х1инца а ламороша, мара ирча бу алар а, я марана лиэн а магош цахилар. Адам -пайхамар(а.с.) кхуллуш, Дала цунна уггаре а хьалха йоьхь т1е биллинарг мар хилла бохуш. Хетарехь, церан кхетамехь и меран ц1е а, цигара схьа яьлла лоручох тера ю цара. Кхузахь ишта дагатоссу, б1абилхоша шайн дэлах -«Мардук(ъ?)» олуш хилла хилар а. Вай олучу «мер+дукъ» бохучуьнца ша цхьана дог1уш долу. Кхузахь го, «дукъ» боху дош а, г1азакхийн маттара- «бремя»; «защита»; «перевал»;…санна дуйла а.\nКхузахь и «Мар» вай керла даккхарна кхин цхьа бахьна а ду. Масала, мозг1арша шаьш бечу хьехамашкахь даима а олуш ду, 1йисас(а.с.) массо а хенахь; «машар шуна», «марша г1ойла», «маршалла шуьга«(и.д1.кх.) баьхна бохург. Шайна оцу аларийн ма даррий маь1на х1ун ду цахуушехь. Ткъа вай оцу дешнийн къайленаш йосту,вайн – «марша г1ойла»; «марша вог1ийла» бохучу аларшца а, «марша«, «маршо», маршалла«, ма(р)шар (и.д1.кх.а) бохучу дешнашца а. Церан; «Мар + Ша», «Марера салам» (Дэлера салам)…., бохуш вай до тидарш, г1азакхийн маттара; «Мар един» (Дэла цхьаъ) , «Мир от Мара»…. санна а лоруш.\nЦу тайпа вайна хаало, 1ийсас(а.с.) оцу дешнашца баьхнарш: «Дэла(Мар) цхьаъ ву»; «Дэлера салам-маршалла хуьлда шуна», бохург хилла дуйла. Ишта , нохчийн- «Марша вог1ийла»; «Марша г1ойла» а, г1азакхийн маттара – «Приходи свободным», я «Уходи свободным» а доцуш, «вахар –вар Дэлаца хуьлда хьан», хилар а. Кхузара ган деза, 1арбойн – салам; туьркин — мархьаба; жуьгтийн — шалом, арамейн -нохчийн «Мар + шалла» (Дэлера салам) т1ера дуьйла а. Цу кепара ду, вайн назманцара; мархьаба хьо марша ва, Дэлан Элча марша ва…а, ишта, машарца доьзна долу — «мара кхета», «мара воьлла» а .\nТерго ер вай ишта, латинан маттаца католикаша йираца олу — «Аве Мария» а, ламоройн; «А я Мари (я)»(И ю Мари) санна вайна карош хилар. Г1азкхийн маттара шен маь1на; «она избранная Господом(Маром)» санна а долуш. Ткъа вай дечу тидарах гуттаре а цатешачунна далор вай, цу хьокъехь кхин а масехь делил. Хьалхарнийг: «1имранан х1усамнанас элира: ЭЛА, сайн кийрахь доллург, ас Хьуна лерий-кх, къобалдеш д1аэцахь и соьгара, Хьо ма вара дерриг хуург а, хезарг а.»(Къор1ан 3:35). Шоллаг1нийг: Ша пхьораха парг1ата яьлча, цо элира: Эла, ас йо1 йина(Далла цунначол а дикоха хаьара, цо йо1 йинийла, к1ант йо1 санна воцийла а), цунна Мария ц1е а тиллина, Хьан 1уналле а, 1алашонна а д1ало-кх ас и, ларъехьа иза а, цуьнан т1ахье а т1улгаш тохначу Иблисах»(гочдар; оьрсийн маттарачу Къор1анна т1ера).\nЦу тайпа, Мариян нанас, Ханнас, ша Мариях йолчу заманчохь, Дэле диначу доь1нашцара вайна го; цо шен кийрарачу доьзалхочох — «Мари+я», я «Мари ва» аьлла дуйла. Амма цо йо1 йина, цундела цуьнан ц1е а, «Мари я»(Дэла я) тиллина цо.\nИшта, и «Мар» шираллехь арамейн -нохчийн маттаца Дэлан ц1е хилар дуьйцу Тоурато а. Масала; «И будут в тот день, говорит Иегова, ты будешь звать Меня: «Муж Мой», а не будешь уже звать Меня «Ваал мой!«»(Книга пророка Осия; 2:16) бохуш. Шаьш ламоройн диалектикехь гочдича; » Цу дийнахь боху Иеговас, ахь сох эр ду, «Мар Сан», Сох кхин цабохуш «Ваал сан!» бохург хуьлуш долу( вай цкъачунна ца туьду: «Иегове» а, «Ваал» а). Ткъа х1инца кхин цкъа а, и байт г1азакхийн маттахь йоьшур вай; «И будут в тот день, говорит Иегова, ты будешь звать Меня: «Повелитель Мой», а не будешь уже звать Меня «Ваал мой». Гуш ма дарра, оцу цхьанна тидарца, цу байтан дикка хийцам хуьлуш буйла го вайна.\nД1а дер вай кхин а, и тайпа тидарш. Оси-пайхамара(а.с.) бийцинарг а, арамейн — нохчийн мотт буйла гайтарца. Хьалхара тидар: «Опять она сделалась беременна, и родила дочь; и сказал ему: нареки ей имя Лорюхама : потому что Я уже не помилую дома израилева, но увлеку, увлеку их«(Кн.пророка Осии; 1:6). Аллачуьнан гочдар: «Юха а пхьора хилира и, йира йо1; элира цуьнга: тилла цуьнан ц1е Лорюхама: х1унда аьлча, Ас кхин къинхетам бир бац израилхойн ц1ийнах, амма зуьр, зуьр бу уьш». Кхузахь дерриг а, ша хила ма деззара д1анисло, нагахь Лорюхама(я «Луьра хаам»?) бохучу ц1еран маь1на: «Луьра къам»(Преступный народ) бохучу хьесапехь вай дешахь.\nШоллаг1а тидар: «Когда она отняла от груди Лорюхаму , опять сделалась беременно и родила сына». «Он сказал: нареки ему имя: Лоамми: потому что вы не народ Мой, и Я не буду ваш«(Кн.пророка Осии; 1:8-9). Цуьнан гочдар: «Цо элира:ц1е тилла цунна: Лоамми: х1унда аьлча, шу Сан къам а дац, Со шун а хир вац». Кхузахь доьшур вай — Лоамми: Лоу+къамми(«Ропчущий народ«) бохучу кхетамехь. Т1аккха оцу байтара вайна хаало, израилан къам, Дала шена муьт1ара даьлла къам санна, цхьана ханна шех хердина къам дуйла. Иза; «Луьра къам»(Преступный народ) а, Лоу къамми(«Ропчущий народ») хиларна.\nДелахь а, вайна хаало, дуьненчохь шаьш дуккха а зийначул т1аьхьа, Израилан(а.с.) береха, Дала юха а къинхетам бир буйла. Цу хьокъехь, кхечанхьа Осис(а.с.) ишта боху: «Амма цхьана хенахь, Израилан бераш, х1ордан г1ум санна дагардан чот а йоцуш хир ду. Эццахь, Дала шайга: «Шу Сан къам дац» аьллачохь; Цо, цаьрга; «шу, Диначу Дэлан лай ду». Вайн кхетамехь и бохург ду ; цхьана заманчохь, шаьш Дала дуьненчохь дуккха а зийначул т1аьхьа, Израилан (а.с.) бусулба бераш, Дэлан къинхетамца Ханаана(Шема) юха доьрзур ду бохург.\nТуьдур вай х1инца, Оси-пайхамаран (а.с.) ц1е а. Ша, вайн ширачу «1аси«(фам.»Асаев», «Асуев») бохучу ц1арца яр а совнаха, шен «1а+са» бохучу кепехь, вай тидинчу «1йи+са» санна йолу(вайн «1аса» а, г1аз. маттара: «опора»). Дагадеъначура дийцича, «1ЙИ+СА» боху ц1е, Дэлан Малайко 1йиса-пайхамарна(а.с.) тиллар а, Инжало ишта дуьйцу ; «…г1енахь Дэлан Малайко элира цуьнга: Дауд к1ант Юсуп! хьайн зуда Мария т1еэца ма кхера; Цуьнан кийрахь кхолладелларг — Г1овсачу 1анара(от Святого Духа = «1ЙИ+СА») са ду хьуна. Цо к1ант вийр ву, тилла цуьнан ц1е 1йиса….»(Матвейн Инжал: 1:20-21).\nЦу хьокъехь, кхин цхьана Инжалан байто а ишта дуьйцу: «Се, Дева во чреве приимет и родит Сына, и нарекут имя Ему: Еммануил, что значит: с нами Бог» бохуш. Цуьнан нохчийн маттара маь1на ду: «Цу Йо1а, шен хаскечу эцна волу во1 вийр ву, туьллур ю Цунна ц1е Еммануил: «вайца Дэла ву»(Матвейн Инжал: 1:23)бохург. Оцу шинна а маттара и байташ цхьатерра яра, нагахь цаьрцарчу арамейн -«Еммануил» («Эммануэл») бохучу ц1еран маь1на, нохчийн маттахь кхин кхетам луш бацахьара.\nТ1ехула т1е, вайна ишта а гуш ду, оцу ц1арах — » Вайца Дэла ву» бохуш деш долу тидар ч1ог1а ледара дуйла. Ткъа вайн кхетамехь иза ду, ширачу — арамейн нохчийн маттара – «1эммину-Эл». Шен г1азкхийн маттара маь1на — «ученный от Господа» а долуш . Оцу «1эммину-Эл» хьалхара дакъа вайна го: «1эммину», «1аммин (в)у», «1аммина«, ткъа шоллаг1нийг: «Эл» («Ал»,»Ил»): «Эл»(«Дэл») санна.\nИ тидарш динчул т1аьхьа, х1инца юха йоьшур вай и байт. Ишта; «Се, Дева во чреве приимет и родит Сына, и нарекут имя Ему: Еммануил, что значит : ученный от Господа«.\nГуш ма даррий, оцу шина байтана юкъахь дукха яккхий башхаллаш хаало вайна. «Вайца Дэла ву» бохучунна метта,»Вайна веънарг Дэлан лай, Цо хьехнарг ву» бохург а долуш.\nЦу тайпа, и Тоуратан-Инжалан:»ЕммануИл-ЭммануЭл» вай лору; «1аммин ву Дал»(«научен Господом»), «1аммина(рг) Эл», «1аммина Дал» бохучу маь1нехь долу аларш.\nКхечу аг1ора дийцийча, Инжало ишта вуьйцург хета Мухьаммад — пайхамар(с.а.с). Цунна Дала шен омрица(Джабра1илгахула) деша 1аморна а, Цо цуьнгахула адамашна Къор1ан а доссарна.


Iамерко а, ОБСЕ-но а емалдина Оьрсийчоьнан Iедалан "арахьарчу агентех" низам\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн департаменто Оьрсийчоьнан Iедал бехкедо бозуш боцчу журналисташна тIеIаткъам барна, "арахьарчу агентех" низамаш юкъа а даьхна. Пачхьалкхан департаментан векало Нойерт Хизера дIахьедо, оьрсийн Iедалхоша Iамеркан хаамийн гIирсашна ("Iамеркан аз", "Маршо Радио") дуьхьал бен лелош ца хиларх и низам. Иштта комменари йитина Нойерта Москохарчу кхело "Маршо Радио" медиакорпорацина гIуда тохарх.\nАрахьарчу зорбанашца болх бен журналисташ "агентийн" статусе бахар а иштта критике диллина Нойерта. "Оьрсийчоьне юха а кхайкхамбо Цхьанатоьхначу Штаташа… коьрта бакъонаш ларъяре, маьрша дош алар а цхьана", - дIахьедо Нойерта.\nОьрсийн аудиторин интересехь болх бечу йозуш йоцчу медиана тIелатар ду элира кхело тIеэцна сацам Iамеркан BBG-н директоро Лэнсинг Джона. Цо билгалдаьккхира, Iамеркан Конгрессо ахчанца латточу "Маршо Радио" медиакорпорацина а, "Iамеркан аз" радиокомпанина а дуьхьал долийна ду и низам аьлла.\nМаршо Радионо хааме даьккхира, еарийдийнахь Москох Тверан кIоштан кхело 100 эзар сом гIуда тохарх "Маршо Радиона", "арахьарчу агентан" хьесапехь болх бечу организацино Iедалан урхаллашка финансех информаци цаяларна, аьлла".\n"Маршо Радион" юристо бахарехь, корпорацин аьтто бацара дуьйцу документаш тIедожийначу хенахь чудала – дуккхаза а дехарх, Оьрсийчоьнан юстицин министралло ца гайтира, муьлхачу кепехь кечдан деза уьш, цу тIе, документаш чудала низамо елла хан тIехъяьлча бен а ца йовзийтира церан хила еза кеп.


06.07.2016 Поздравление Главы администрации Ножай-Юртовского района Геремеева Вахита Садулаевича жителей района с Ураза-Байрам - 29 Августа 2016 - Администрация Ножай-Юртовского муниципального района ЧР\nГлавная » 2016 » Август » 29 » 06.07.2016 Поздравление Главы администрации Ножай-Юртовского района Геремеева Вахита Садулаевича жителей района с Ураза-Байрам\nШеран шийтта баттах цхьаъ болу Рамазанан беттан марханаш кхобуш, бусалба наха шайн ерриге а ойла Далла т1еерзийна яра. Ламазашкахь, до1анашкахь х1ораммо дехнарг вайн сийлахь Кхолламхо реза волчу тобанах дар, къиношна гечдар, ийман ислам ваьшкахь а, вешан доьзалшкахь а алсамдаккхар дара.\nХ1окху дезчу дийнахь гучудовлу б1ешерашкахь ч1аг1делла исламан башха ламасташ. Цара къаьсттина мехала маь1на леладо халкъ ийманехь, оьздангаллехь ч1аг1дарехь.\nВеза хилла волчу Дала марханаш къобалдойла вайн, лайна хало меле язйойла, могуш, маьрша, бертахь хуьлийла ванй дахар. Х1ора х1усаме, х1ора доьзале хазахетар, барт, токхо, аьтту бохьийла марханаш дастаран дезчу дийно.\nТ1ейог1учу хенахь марханаш лаца, кхаба, даста могашалла, хьуьнар лойла вайна Дала.


Оьрсийчоьнца керла барт бан лууш ю Абхазера Iедал карчо араяьлла оппозици\nСтигалкъекъа-бутт 29, 2014\nГуьржийчоь -- Сухумехь митингехь вистхуьлуш ву Хаджимба Раул, Стиг 27, 2014\nШа Гуьржийчоьнах йозуш йоцуш пачхьалкх ю аьлла дIакхайкхийначу Абахазин коьртачу гIалахь Сухумехь оппозицин митинг хилира Шинарин дийнахь. Цигахь дакъалоцуш бара 5 эзар сов бахархой. Цара доьхург дара реформаш яр а, министрийн кабинет дIасахецар а, президенто дарж дитар а.\nОппозицин хьалханчех цхьаъ волчу Хаджимба Раула иштта элира цунах лаьцна.\nХаджимба Раул: «Ша куьйгалла дечу кху шерашкахь президенто шен гонерчу цхьана а стагана бакъо ца лора шен болх бан. Шен гIуллакх далахь а, дацахь а массеран а метта церан декхарш кхочуш деш вара иза. Цо шена тIеэцначо, ма-дарра аьлча, вайн пачхьалкхехь авторитаран режим хIоттийна".\nШен агIор Абхазин лидеро Анкваб Александра дIахьедар дира, Iедало шега далург дерриг а дийра ду хуьлуш дерг низаман хоршахь дисийта аьлла. Цо иштта дIахьедар дира махкахь хуьлург Iедал хийца гIортар ду аьлла.\nАнкваб Александр: "Низамашца дуьстича, иза, шеко а йоцуш, ницкъаца Iедал дIалаца гIортар ду, герзах пайда а оьцуш.\nДелахь а низаме дерза аьттонаш бу шайн аьлла хета цунна.\nОппозицин декъашхой реза бац президенто махкахь урхалла дар авторитаран кеп йолуш ду бохуш. Цера иштта сагатдеш дерг ду махкахь политикан а, экономикан а, социалан а проблемаш къарглуш хилар. Уьш иштта реза бац Абхази тIех сов йозуш хиларна Оьрсийчура доуьйтучу ахчанах.\nПрезидентан администрацина хьалха лаьтташ болу нах ладоьгIуш бара президент шайна хьалха вистхиларе. Амма цо иза ца дира. Тергамхоша дийцарехь, хаьлха цу тайпа митингаш хилча президент даиман а аравала вист хила. Цундела шайн жамI дира гулбеллачара.\nМитинган декъашхо: «Милла аравалахь а, хьаъ хIуъа а алахь а, вай, тIараш а тухуш, дIахьажор ву хIинца президент воцу Анкваб Александр».\nЦул тIаьхьа дуьхьалонан акцин декъашхоша дIалецира президентан администрацин гIишло. Цу нахана хьлха ваьлла вара Анквабаца харжамашкахь президентан дарж къовсуш хилла Хаджимба Раул.\nАбхазехь хуьлург бахьана долуш са саготта хилар хаийтина Москохо. Оьрсийчоьнан агIо тергам беш а, синтем байна ладоьгIуш а ю цигахь хуьлург бахьана долуш аьлла ду Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло динчу дIахьедарехь.\nКхаарин сарахь Сухуме кхаьчна Оьрсийчоьнан делегаци, шен коьртехь Оьрсийчоьнан президентан гIоьнча Сурков Владислав а волуш. Стигалкъекъа-беттан 28-чу дийнахь Сурков цхьаьнакхийтира Анкваб Александрца. Цо иштта дагадовларш дIадаьхьна оппозицин лидершца. Интерфаксо дийцарехь, и цхьаьнакхетар хилла Сухумехь парламентан гIишлонехь.\nАбхазехь хуьлучу политикан процессашна юьстах ца йисина меттигера православин килса. Махкахь машар ларбаре кхйкхина цо. Килсан зорбанан сервисо динчу дIахьедар тIехь аьлла ду, «хуьлийла Абхази къорггера килсан пачхьалкх, шен дерриг а гIуллакхашкахь православин килсо бохург юьхьарлаьцна а йолуш» аьлла.\nКарахь болчу хаамашца, 60 процент Абхазин бахархой керстан динехь бу, 16 процент бусулба бу, вуьйсуш Делах тешаш боцурш а, я кхин дин лелош болу а нах бу.\nЕарин дийнахь оппозицино дIахьедар дина Оьрсийчоьнца керла барт тIеэца беза Акбхазино аьлла. Цу документан тIехь аьлла ду шайн бакъонаш ларйарехь а, къоман лаам кхочашбарехь а шайна тIехIоьттина йолу пачхьалкх Оьрсийчоь цхьаъ бен яц аьлла.\nОьрсийчоьнца керла барт бан лууш ю Абахазера оппозици\nДаздарш хилла Абхазехь а, Къилба ХIирийчохь а.\nТбилисе - салам\nАбхази а, Къилба ХIирийчоь а къобул ярна дохкояьлла Тувалу


Ма к1езиг баьхна уьш... - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nМа к1езиг баьхна уьш...\nД1адаханчу б1ешеран 20- чу шерашкара 90-чу шерашка кхаччалц берг (Сибрехахь\nдаьккхина 13 шо доцург) нохчийн мотт 1илманан бух т1ехь теллина, фольклор гулйина, литература кхиъна мур бу вайн къоман дахарехь. Юккъерачу Азехь а, Казахстанехь а цхьа а бакъо йоцуш хан текхна, мацалло а, сингаттамо а хеназа дахарх хединчийн гергарнаш а, т1аьхьенаш а дайн махка юхабаьхкина, когах1уьтту мур бу иза. Цу хенахь Соьлжа-Г1аларчу хьехархойн институте оьрсийн мотт, литература а, нохчийн мотт, литература а школашкахь хьеха говзалла шайна 1амо деша бахара иттаннаш кегийрхой. Царах цхьа а цхьаъ вацара Г1ум-Азин арахь нохчийн мотт школехь 1амийна, арахь нохчийн мотт школехь 1амийна, нохчийн йоза шайн б1аьрга гина а. Царах х1ораннан а сирла, ц1ена лаам, 1алашо яра:\nнохчийн къоман г1ад – цуьнан мотт – дакъа ца далийта, дийна латто. Царах, хьалхарчу студентех, махкахь а, махкал арахьа а дика бевза 1илманчаш,\nхьехархой, яздархой, журналисташ хилира. Церан 1илманан белхаш, 1аматаш т1ехь,\nговзарш 1амош, цара кхетошкхиош къоман керла чкъор хьалакхиира, советски идеологина\nнохчаллах ца дохаделла долу. Нохчийн ламасташца, г1иллакхашца, 1адаташца,\nматтаца, литературица, историца йолу уьйр-марзо ца хадош, мелхо а уьш кхиош баьхначу к1еззигчу наха лардира къоман са, цуьнан г1ад. Идеологин дай дукха г1иртира нохчийн ловзарех – «комсомольски свадьбаш» дан а, синкъерамех\n– «вечеринкаш» ян, тезетан ламасталлин кеп хийца а, цаьрца цхьаьна нохчийн 1ер-дахар\nа, амал а хуьйцуш. Цхьаболчара хууш я ца хууш, кхеташ\nя ца кхеташ, къоман амалехь д1ах1оттийначу дахар-1еро новкъарлойора идеологашна, цара бечу балханна. Дийнна институташ, 1илманчаш, партин, советийн а белхалой бара\nкъаьмнийн амална б1останехьа дерг кхуллуш, даржош, марздеш. Къоман орам, амал, хьежамаш а боцу керла «Советски стаг» вара кхио везаш. Бусалба динехь дерг хуучу, лелочу а, нохчалла ларйинчу а наха къилбанах, къоман некъах ца дохуьйтуш, ца туьлуьйтуш,\nлардира нохчийн къоман цхьа дакъа. Оцу заманахь цхьадолу даккхий къаьмнаш а шайн орамех д1ахедда, даьржинера, кхечу къаьмнех д1аийнера я цхьана а къоман йоцучу амалшкахь,\n1ер-дахарехь хан-зама йоккхуш дара. Оцу къаьмнийн векалша меттанаш дицдинера, цхьана а\nкъоман билгалонаш шайца йоцчу кепехь ловзарш дара, валарвисар д1адерзадора. Цхьанна а\nбехк билла, бахк баккха йиш яц, оцу заманахь шу хийца х1унда делира аьлла. Дог1машна, кхетамна, иэсана, хьежамашна, амална беш т1е1аткъам бара дашца, ницкъаца, 1ер-дахар\nхийцарца а. Ша аьлларг цадинарг, къобал цадинарг, шайна т1е цавирзинарг, муьт1ахь\nвоцург, аьлча а муьт1ахь вац аьлла хетарг, барт-хаттам а боцуш, къайлахчу тешаша тоьшалла дичхьана, доьза войуш вара. Иштта х1аллакбира б1е эзарнаш 1еламнах, 1илманчаш,\nяздархой, журналисташ. Хийла да-нана х1аллак а дина, байлахь дисира бераш.\nЦарах пачхьалкхана муьт1ахь пионераш, комсомольцаш, коммунисташ кхиийра. Уьш а, кхиболу а «советски нах» чекхбовлура Ц1ечу майданахула, «Ленинан зиярта» т1ехь лаьтта\nбаьчча, чалтач И.В.Сталин декъалвеш хьоькхучу маьхьаршна\nюкъа шайн маьхьарий а эдеш, Ша мохь ч1ог1а ца хьаькхча, уллерчо шена моттохарна а кхоьруш. Адам кхерийна, 1адийна, шаьш-шайх дог а диллина, шайн синошкахьа даьлла зама хилла иза. Советийн заманахь йозадешар 1амо аьтто хилларш а, и зама т1еяле 1аьрбийн йоза-дешар 1амийнарш а х1аллакбарца д1айолийра ХХ-чу б1ешарахь нохчийн а, кхидолу а къаьмнаш х1аллакдаран юьхь. 1едалан къизаллина а, харцонна а, г1елонна а дуьхьалбевлира цхьаберш. Халкъалахь обаргаш аьлла ц1е яьржира церан, ткъа 1едало а, 1едалан векалша а «антисоветские элементы», «бандиты», — олура царах. Обаргаш тайп-тайпана хилла: 1едалан харцо лан а ца елла, цабевллачу денна арабевлларш, курхалчаш, обарг бовларан бахьанаш 1едална бен цахуурш а. Мухха делахь а, доккха бахьана а дина,«обаргех» доккха бахьана а дина, дийнна халкъах «мостаг1» а дина, махкахдаьккхина нохчийн халкъ, воккха а, жима а, зуда а, бер а ца къестош. Цхьана юьртара кхечу юьрта хьошалг1а ваха а хала долчу заманахь хадийна къоман орам, «цкъа а шайн Даймахка юхадог1ур дац шу!», — бохург кхетаме дуьллуш. Февраль беттан шийлачу 23-чу дийнахь, новкъана бина кечам а боцуш, арадаьккхинчу халкъо бехачу некъан хало лайна, стенга, х1унда дуьгу ца хуучу хаттаро са а дууш. Эхьбехкан гурашкахь къийлабелла, харцо, Даймахках къастор лан а ца делла, бехачу новкъахь беллачийн хьесап тахана а ца дина, Л.Берияс ша вагонаш чу боьттинарш мел бара аьлла, И.Сталине еллачу телеграммехь билгалдаккхар бен. Бакъду, нохчийн халкъ махкахдаккхаран\nбахьана хьехочохь «обаргийн», «бандитийн» а дукхаллийн барам терахьашца «нийса» нисбина, цхьаболчу «историкаша» тахана а т1ехдетта нохчашна, «шун бандиташ дукха хиларна\nмахкахдаьхнера», — бохург. Оцу хенахьлерчу Конституционо а цхьана стагана кхиэл ян а бакъо\nца лора, бакъонан бух кечбина, «тешаша» тоьшалла ца дича. Оцу хенахь а, я вайн заманахь\nа закон дац дийнна халкъ махкахдаккха бакъонанбух болуш. Ахгергга халкъ Казахстанехь, Г1ум-Азин арахь х1аллак а хилла, дийна биснарш ц1а бахкийтира, шайн бакъонашкахь\nметта ца х1иттош. «Шу бехказадаьхна дац, къинхетам а\nбина,ц1адахкийтина ду», — олура нохчашка.


Кху аьхка Словакино дIавелира Яндиев Аслан\nХIун хир ду Европано Оьрсийчоьне дIабеллачух?\nДаймахкахь Iазап латтийна шайна тIехь, хIаллакдийр ду шаьш бохушшехь, Малхбузерчу пачхьалкхаша тIаьхьий - хьалхий Оьрсийчоьне дIалуш бу кавказхой. Оьрсийчоьнан Iедалша бакъонца кхелаш йийр ю царна тIехь аьлла, дегайовхо юй теллира "Кавказ.Реалии" портало.\nЕвропа: теракташ динчул тIаьхьа\nКъилбаседа Кавказера масех вахархо схьакхачийна Москох кху цхьана кIиранчохь. Байначу беттан тIаьххьарчу дийнахь аэропортехь охьадоьссира ГIебарта-Балкхаройчуьра вахархо валош догIу кема. Шемахь тIемашкахь хилла бохуш, бехкево иза.\nШега цо тховкIело йоьхушшехь, Германино депортаци йинера цунна Оьрсийчу.\nОццу дийнахь Полшано шайн пачхьалкхера араваьккхира, 2007-чу шарахь шаьш тIеэцна нохчо Байдуев Азамат.\nПолшера Белги дехьаваьллера Байдуев, амма 2017-чу шарахь теракташ кечдеш лелла аьлла, бехк а хьарчийна, меттигерчу Iедалхоша Полше юхахьажийра иза. Циггара дIа Оьрсийчу экстрадици а йира цунна.\nДахначу кIирандийнахь бакъонашларъярхочо, Human Rights Analysis Center цIе йолчу организацин куьйгалхочо Гисаев Ахьмада хааме даьккхира иза Нохчийчохь лачкъийна дIавигина аьлла.\nЦо чIагIдарехь, Байдуев Азаматан девешин керта а лилхина, бIе гергга герзашца болчу наха, бахьанаш а ца дуьйцуш, стенга вуьгу а ца хоуьйтуш, къайлаваьккхинера Азамат.\nТIаьхьо Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло тIечIагIдира, шаьш иза вигина хиларх.\nИшта кавказхой тIеэца дуьхьало латтайо Украинехь а.\nБайначу беттан тIаьххьарчу деношкахь БуьритIерчу вахархочунна Мейриев Русланна бакъо ца елира Украинано шайн пачхьалкхехь ваха.\nТеррорхойн тобанашкахь дакъалаьцна ву бохуш, Оьрсийчоьно бехкевеш ву иза.\nТоннашкахь бохург санна хаамаш Iорабоху информацин агенталлаша, Малхбузено тховкIело ца луш, шайн мехкашкара арабохучу нахах.\nМалхбузено "экстрадицин конвейер" латоран масех бахьана ду.\nТIаьххьарчу масех шерашкахь кеп-кепарчу мехкашкахь дечу теракташа хоршехь латтош ю Европа. Париж, Брюссел, Стокголм – тептар мел а дIадахдан йиш ю.\nИ зуламаш дан нах кечбечаьрца буьйцу Къилбаседа Кавказера схьабевлла бахархой.\nМасала, Стигалкъекъа-баттахь Францин коьртачу шахьарахь уьрсаца тIелатар дина аьлла, дIакхайкхийра 21 шо долу нохчо Азимов Хьамзат. ЦIера Устрада-гIалара хиллера иза.\nЦуьнан 4 шо долчу заманчохь Нохчийчуьра арадаьллера цуьнан да а, нана а. Политикан тховкIело а еллера царна 2004-чу шарахь, ткъа 2010-чохь Францин бахархой беш, кехаташ деллера цу доьзална.\n"Оьрсийчохь ницкъбой-те лаьцначарна? ХIаъ, бо"\nХаттар дуьссу, муха кхоллам хир бу даймахка дIахьовсийначийн?\nДемократин пачхьалкхехь ницкъахоша а, кхело а толлу, хьан хIун дина (гIалаташ а дийла тарло, амма цхьа наггахь).\nТкъа олийла дуй, Оьрсийчуьра кхелаш Iедалца йоьзна а яц, цигахь полисхоша къизаллаш ца лелайо аьлла? Тамаш бу-кх.\nОьрсийчохь Iазапаш леладой аьлла, шега хаьттича, дера леладо аьлла, къамел долийра бакъонашларъяран "Мемориал" центран куьйгалхочо Черкасов Александра.\n"Схьалистал тIаьххьарчу хенан документаш. Масала, "Сети" олучу юкъараллан гIуллакх схьаоьцур вай. Цуьнан декъашхошна тIехь Iазап латтийна Петарбухахь а, Пензехь а. Я "Ярославан истори" хьахор вай", - дагадаийтира Черкасовс.\nБакъонашларъярхочо "Кавказ.Реалии" портале дийцарехь, тIехь ницкъбар даим хилла а ду, долуш а ду.\n"Талламаш дIахьочу хенахь а бо ницкъ, къизачу хьелашкарчу набахтешкахь латтабо, - дагардо эксперто. – Iазап латточу, тIехь ницкъ бечу, нах бойучу меттигашка стаг дIавала мегар дац. Делахь а, шайна ца оьшу нах ишта новкъара боху къайлахчу сервисаша", -дуьйцу цо.\n"Стаг вуьйш кхел кхайкхор Оьрсийчохь дIадаьккхина, делахь а, "дуккха а меттигаш бу вайн пачхьалкхехь, Малхбузено Оьрсийчоьне схьавелла Къилбаседа Кавказера вахархо дIа а лоций, тIаьхьо цуьнан дакъа гергарчаьрга дIалуш.\nСтаг вен кхайкхор юкъарадаьккхинехь а, иза веран кхерам лаьтташ бу", - аьлла, тешна ву "Мемориалан" куьйгалхо.\nЧеркасовс оцу юкъанна билгалдоккху, "мухIажирш а кеп-кепара хуьлуш хилар".\n"Шемарчу "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобан могIаршкахь лаьттина нах а бу. ТIаьхьо Оьрсийчу юха ца боьлху уьш, шайна хенаш кхайкхор юйла а хууш, уьш Европехь совцу. ХIун дан деза? ДаIишхой – дашо, дети структура ма яц", - дуьйцу Черкасов Александра.\nКхузахь коьрта цхьа хIума ду: хIун тоьшаллин документаш ло Оьрсийчоьно, шаьш тIе мухIар таIийна стаг схьавалийта.\nМасала, Великобританино I5 шо хьалха дуьхьало йира Оьрсийчоьнна, цо Ичкерин премьер-министр Закаев Ахьмад дIавехча.\n"Со теш вара, цундела оьрсийн прокуратурано даийтина кехаташ ас лерина зийра. Закаевна дуьхьал даьхначу бехкийн итте а пункт бух боцуш яра", - дагалоьцу бакъонашларъярхочо.\nТахана Европа дуьхьал ю мухIажиршна тIехIотта.\nХIун дан деза аьлла, хаьттича, юкъахь зIе латто еза – бакъонашларъярхоша а, къайлахчу сервисаша а, шайга кхаьчначу информацех дакъа а деш" элира бакъонашларъярхочо.\n"Ишта ца хилахь, "харц дараш" хуьлуш лаьттар ду: цхьаберш къизаллина кIел боьлхуш, уьш бала а тарло, ткъа вуьйш, набахте кхачо хьакъ белахь а, кIелхьарбуьйлуш, оцу хьоло мухIажираллин институтна а йо дискредитаци", - аьлла хета Черкасов Александрна.


Вашингтон: Конгрессерчу Халкъан Векалийн Кхеташоно даредина эрмалойн къомо геноцид лайна хилар\nIамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессерчу Халкъан Векалийн Кхеташоно (The United States House of Representatives) шинарийдийнахь даредина Османийн имперехь 1915-чу шарахь эрмалой хIаллакбар геноцид хилар.\nКхеташонерчу 435 векалех дукхахберш резахилла оцу историн хиламца доьзна Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь «эрмалойн геноцид» термин юкъаяккха. Iамеркахоша бехк буьллу геноцид яржочу муьлххачу а заманна, Iедална, зулам лору 1,5 миллион эрмалой хIаллакбар, боху тIеэцначу резолюцино.\nХьалха Iамеркахь дуккхаза а кхоже дехкина «эрмалойн геноцид» емал ярх долу хаттар, амма Атлантикан альянсехь (НАТО) йолчу Туркойчоьнна цатам цабархьама юьстахтоттура иза харцъяр.\nХонкарахь ца лору 1915-чу шарахь эрмалой байар геноцид – Осмалойн импери юхучу муьрехь массо а туркоша а, махкарчу кхечу къаьмнаша а цхьабосса лайна баланаш, боху Туркойчоьнан политикаша.\nТуркойчоьно кху муьрехь Шемарчу курдошна дуьхьал дIаяьхьначу тIеман операцино дагалоцуьйту эрмалойн историн масал, боху Конгрессан декъашхоша. Оцу хьокъехь иштта аьлла Векалийн Кхеташонан спикера Пелоси Нэнсис: «Курдойн бахархошна туркойн эскарш тIехьалхаро дика кхетаво вайн зама а юйла кхераме, сов тIех юьстахтиттира вай маьттазчу зуламах долу бакъдерг».\nТуркойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министра Чавушоглу Мевлюта, туркойн Iедалх а, халкъах а хьакхалуш боцу «эхье сацам бу иза» аьлла Конгрессо арахецначу резолюцех.


Лазийначо цалазийнарг вуьгуш ву...\nМемориал организацин белхахо документаш кечдеш ю таллам бан баьхкинчарга дала, Москох, 28Заз2013\nБакъонашларъяран организацийн болх юкъахбаккха низам юкъа а даьккхина, цунах шуьйра пайда оьцуш ду оьрсийн Iедалш. Адамийн бакъонаш ларъечу, Iедалх йозуш йоцчу вовшахтохараллашна дуьхьал болх болийна оьрсийн Iедалша хIинца Нохчийчохь а. Цхьайолчарна ял лакхаяьккхина, вукхарна – миллионашкахь гIуданаш тоьхна. ХIинца шайн болх охьа а тесна, Iедална хьалха бехказайийла езаш ю, оццу Iедалша иэшош йолу, гIийлачу нехан бакъонаш ларъеш хилла вовшахтохараллаш.\nДуьххьара и таллам буолийна, йозуш йоцучу цхьанатуохараллийн кхеташонна тIера. Цхьа шо сов хьалха дуьйна, беш болу болх сацийначу цу цхьанатохарална, ял йоккхучу инспекцино кехат даийтина, цара цхьа миллион ах миллион сов сом ял яла еза а, цуьнцана гIуда а такха деза аьлла. Оцу цхьанатохараллан коьртехь йолчу Исаева Таисас, хаамийн гIирсашка дIахьедар дина, шай хьокхехь буолийна болу таллам, цхьа а бух болуш бац аьлла. Журналисташ шега телефон дукха еттара йолу дела, цо иза дIаейина, масне хуьлу, интервью лучу хенахь, оьгIазе цхьа хIума аьлча, цуьнан тIаьхьалонаш халу хира юй а хууш.\nЧоьххьарчу гIуллакхан министраллийн, экстремизман доьхьала къийсам латточу декъера кехат селхана кхечу цхьанатохаралле а деана. Иза ю, «Нохчийчоьнан бакъонашларъяран центр» олуш ерг. Цуьнан куьйгалхочуьнца Эжиев Минкаилига, хIинцалца атта дара зIене вала, амма, тахана къаьстина хала хилира. Цо Iуьйрана дуьйна, цхьана даржхочуьнна тIе воьдуш, кхечуьнна тIе воьдуш де дайина. РогIераниг волчуьра ара а ваьлла, кхи цхьаъ волчу воьдучу хенахь, аьтто белира цуьнца телефончухулла къамел дан. Кхолладеллачу хьолах лаьцна цо ишшта элира.\nЭжиев Минкаил: Соьга а кхаьчна кехат, экстремизман доьхьало ечу центрера. Шай балахах лаьцна, кхеташ а, финансийн агIо гойтуш долу документаш а, даийтхьара аш аьлла дара цу тIехь. Нохчийчохь мел йолу цхьанатохаралш, низаман гурана чуьр а ца йоьвлаш болх беш ю. ТIаккха, цхьанна а агIора, низамо ма бохху беш болх бу. Талламаш беш балахь, дIагайта тоьшаллаш а ду тхоьгахь. Цунна тхо кийча а ду.Новкъарло хира ю аьлла хеташ а вац со. Суна цул сов хетарехь, Оьрсийчохь йозуш йоцучу цхьанатохараллехь, агенташ бу боху, тIеэцначу низаман бахьанца лелош ду хIара хIума».\nМаршо радио: «Йозуш йоцчу цхьанатохараллехь хьакхалуш долу низам тIеэцначулла тIехь, шуна финансийн агIонна тIехь, муха хааделла?».\nЭжиев Минкаил: «Цхьа агIора рицкъ ца латийча цхьанатохаралла ца йолу. Цхьацца юккъараллийн фондаш хуьлу. Iедалан цхьа новкъарлонаш еш, доьхьалонна акцешкахь дакъалацар ю, аьлла хета суна хIара талламаш буолабар. Амма, и болх лелош Нохчийочхь цхьанатохараллаш яц. Низамо ма бохху, болх бо цара».\nМаршо радио: Йозуш йоцучу цхьанатохараллийн болх Нохчийчохь гIеххь гIелбала буолабелира, 2009 шарахь, «Мемориалан» коьрта белхахо а, журналист а Эстемирова Наталья муьлша бу ца хуучу герзхоша йийначулла тIехь. Дукхахболчу бакъонашларъярхошна, гIоле хийтира, Iедалан куьйга кIела бахар. Бисинчара, уьш цхьана куьйга пIелгашца а багарлура болуш бара, шай болх хIинцалца дIахьош бара, амма, церан а аьтто бацара, хьалха санна, оцу тIегIан тIехь жигаралла гайта. Гарехь, хIинца, оцу бисинчеран лаг лаца Iалашонехь ду Iедалш.\nЛазийначо ца лазийнарг вуьгуш ву...


Нохчийн Мотт Дахаран Хазна Сочинение — Книжный портал\nadmin 23.08.2018 23.08.2018 Комментарии к записи Нохчийн Мотт Дахаран Хазна Сочинение отключены\nНохчийн Мотт Дахаран Хазна Сочинение.rar\nШен ненан мотт халкъо сий ойбуш 1алашбахь,\nЦу халкъан парг1ато цхьаммо а хьошур яц.\nВай нохчий ду. Веза-Воккхачу Далла кхоьллина вай нохчий: цо делла вайна нохчийн сибат; цо делла вайна нохчийн г1иллакхаш, ламасташ; цо белла вайна Нохчийн мотт! Со йинчу, х1ара дерриг а Дуьне вайна совг1атанна деллачу, вайн цхьаъ бен йоцчу, кхин хилла йишйоцчу сан Ненан мотт-х1ун хир ду цул деза, цул сийлахь,цул хьоме?! Нохчийн мотт –вайн къоман аз ду, вайн къоман илли ду, вайн къомон назма ю. Ненан матто вай 1амадо Даймохк беза. Цо 1амадо вайна дуьненан а, адаман а хазалла йовза.\nДуьйцийла йоццуш, шен мотт ца хуу стаг даима юьхь1аьржа хир ву, шен къоман хьалха хилла ца 1аш, кхечу къаьмнашна хьалха а, х1унда аьлча цунна евзар яц къоман синан к1оргенаш, бевзар бац цо луш болчу кхачанан чам. Муьлхха а стаг цу хьолехь хилар, яхь цахилар, ледара хилар ду. Иштта ца хила, суна хетарехь, йохье а дуьйлуш, 1амо беза вай вайн дайша, наноша хьост санна, ларбеш, ц1ена латтийна вешан ненан мотт. Наггахь хеза вайна: «Иза вовшех кхеттал бийца хиъча а тоьар дара», — олуш. Ма — дарра аьлча, и стаг шен къомах цавашар ду. Иза д1адахнарг а, хиндерг а доцу стаг ву. Цу докъазаллах Дала лардойла вай!\nЧекхйолуш суна Ахмадов Мусан байташ яло лаьа:


Шинари-де 9 Лахьан-бутт 2021\nКолонехь суьйличо шена гIо дарх дийцина Навальныйс\nАзербайджанерчу суьйличо набахтехь шена латтийначу гIоьнах дийцина политика Навальный Алексейс. Вуьйцург ву, къола дарна ИК-2 колонехь хан йоккхуш хилла тутмакх Османов Нариман. Администрацино Iаткъам барна кхерам лаьтташехь, Навальныйс бахарехь, цуьнца тIекере хиллачу кIезигчех цхьаъ вара Нариман\nЛахьан-бутт 05, 2021\nХIунда оьшу Кадыровна доттагӀий-гӀаланаш?\nНохчийчуьрчу гIаланашца вашалла кхолла лааран Iалашо йовзийтина Босни а Герцеговина а пачхьалкхарчу кхаа гIало Европерчу бусулбанийн Форумехь. Амма тIаьхьо хиъна, Кадыровга шеггара кхайкхам дIахьажийнарг Завидовичи гIалин мэр Муянович Хашим хилар\nЛахьан-бутт 04, 2021\nХаттар: Оьший-те нохчийн зударша машенаш лело?\nЗударшна машенашна хьалха хевшина лелар нохчийн Iадатехь догIуш дац, олуш хеза вайн нахана юкъахь. Делахь а, шо-шаре мел долу а алсам бовлуш бу Нохчийчохь машенаш лелон зударий. Оьший-те вайн нехан зударшна машенаш лело, аьлла хаттар делира Маршо Радион корреспонденто Соьлжа-ГIаларчу бахархошка\nЛахьан-бутт 03, 2021\nМила хилла Туркойчохь лецначу нохчашна хьалхаваьлла?\nТуркойчохь лецна Нохчийчуьра бахархойн тоба нохчийн куьйгалхочун Кадыров Рамзанан омраца лелаш хилла, ткъа церан куьйгалла деш хилла Пачхьалкхан Думан депутат Делимханов Адам а, бизнесмен Дукузов Казбек а хилла. Къоман талламхойн организацина тIетевжина баржийна и хаам туркойн зорбанаша. Шпионажалла\nЛахьан-бутт 02, 2021\nВелларг дIавуллуш лехьо ахчанаш бахьана долуш, Кубанехь дакъа деана кIоштан администраце\nПенсхочун дакъа деана Кубанехь Тимашевскийн кIоштан администраце. Гулбеллачара дийцарехь, меттигерчу моргехь дIа ца оьцу иза. Юьхьанца хаам бинера, дакъа деанарг еллачуьнан кIант вара аьлла. ТIаьхьо прокуратуро дIахьедира, иза цига деанарг белларш дIаберзочу доларчу фирмин куьйгалхо хилла аьлла\nХаттам: Муьлха, хьенан книгаш йоьшу аша?\nКиншкаш йоьшурш вайн махкахь кIезиг бу, тергамчийн хьесапца аьлча. 30-40 шо хьалха санна ешаре, библиотекаш хьашт долуш бац таханлера кегийрхой олуш хазахь а, синтеме ду кху интернетан заманахь исбаьхьаллин литературица безам, уьйр йолу кегийрхой хилар.\nАстраханерчу кхетамна галбевллачу нехан дарбан хIусамера ведда Нохчийчуьра Алханов Мохьмад. 2000-чу шарахь Шуьйтан кIоштарчу Улус-Кертахь Псковерчу десантхошна тIелатар динчех ву аьлла, шена тоьхна хан йоккхуш вара иза\nБашкортостанера дуьйна Нохчийчу рицкъ лаха веана Азат. Арахь шелъелчхьана маьждигехь буьйсанаш йоху цо, юучуьнца гIо до меттигерчу бахархоша. Делахь а, саццанза болх лоьхуш ву Азат. Шен дахар дикачу агIор дIа а нисдина, Нохчийчохь виса лууш ву иза иза\nМалхбузен итт пачхьалкхан векал Туркойчуьра аравоккхуш бина сацам юхаэцна мехкан президенто ЭрдогIан Реджепа. Векалш "юхабевлла", "тIейогIучу заманчохь ларлур бу шаьш дIахьедарш деш" аьлла туркойн президенто\nГIадужу-бутт 25, 2021\nШемарчу Идлибехь куптоьхна волу нохчийн джихIадхойн тIемалойн командир Шишани Муслим (Маргошвили Мурад) кечлуш ву шена тIелата мегаш йолу меттигера тIемалойн тоба тIамца юхатоха\nСоьлжа-ГIалахь ехаш йолу Джабраилова Нона 15-шо долу къона музыкант ю. Карарчу хенахь Соьлжа-ГIаларчу филармонехь, симфонин оркестрехь болх баьш ю иза. 5 шо долуш дуьйна Iад хьокху пондар Iамо дIаеллера иза дас-нанас. Магомаев Муслиман цIарахчу корматаллин къоман мукъамийн ишколехь дешна цо.\nГIадужу-бутт 22, 2021\nНохчийн филармонин директоро дIахьедина, "культурица боьзна а боцуш, шайггара социалан машанашкахь иллеш олучу артисташца къийсам латтон" дагахь хиларх. Амма дуьххьара дац иза-м


Иракъехь йийсаре лаьцна тIемало верах бехказваьккхина Iамеркан эскархо\nIамеркан тIеман хIордан ницкъийн лерринчу эскаран тобанан командир Галлахер Эдвард а (аьрру агIорхьара хьалхара), цуьнан ваша Шон Галлахер а (юккъехь), ткъа иштта цуьнан хIусамнана Андреа а кхел дIайирзинчул тIаьхьа, Iамерка, Калифорни, Сан-Диего, 2Товб2019\nИракъерчу Мосулехь йийсаре лаьцна тIемало леррина верна бехке веш вара Галлахер Эдвард\nБехккъасторхойн тIеман кхело бехказваьккхина шинарин дийнахь, Iамеркан тIеман хIордан ницкъийн лерринчу эскаран тобанан командир Эдвард Галлахер. Иза бехке веш вара 2017-чу шарахь Иракъехь йийсаре лаьцна "Исламан пачхьалкх" тобан тIемало, ша дийриг кхета а деш, верна.\nГаллахер бехказваьккхина массо а бехкех, цхьаъ биссалц. Эскархо бехке вина веллачу тIемалочун уллехь, кепаш а хIиттош, сурташ дахийтарна.\nАдвокаташа чIагIдора Галлахерна тешна бехк бина бохуш, цуьнан куьйгакIеллахь болчу эскархоша, командир даржах вохо гIортар Iалашонца. Цара дийцарехь, бехкбиллархошкахь цхьа а тоьшаллаш дацара цо иза дина хиларан – ша аьлча дацара, прокуратурана хетарехь, Галлахера вийна бохучу тIемалочун дакъа.\nБехкбиллархоша чIагIдора, уггар коьрта тоьшалла ду цо кхехьийтина такстан хаамаш а, сурташ а, бохуш. Цу суртех цхьанна тIехь Галлахер ву цхьана куьйга кхелхинчу тIемалочуьнан месаш а, вукха куьйга урс а лаьцна кеп хIоттийна лаьтташ. Текстан хаамехь цо яздина: "(Ас) дIаваьккхина хIара кху таллархочун уьрсаца".\nЦул сов, прокуратуро тоьшаллаш санна далийнера цуьнца цхьаьна гIуллакх деш болчу эскархоша дийцинарг. Адвокташа чIагIдора, лахарчу чинехь болчу эскархоша, тIех сов шайна тIехь буьйранчалла дан луучу командирана дуьхьал бунт айар ду хилларг бохуш. Цара иштта тIе тидам бахийтира бехккъасторхойн Галлахеран уьрса тIехь кхелхинчу тIемалочуьнан цIийн ларш карийна ца хиларна.\nБехккъасторхойн жюрина юкъахь вара 7 эскархо – 5 хIордан гIашсалти а, 2 тIеман хIордхо а, шайна юкъахь лерринчу тIеман тобанан цхьа эскархо а волуш. Цара късто дезаш дара билггал хилларг хIун ду – баккъалла а урс тоьхна вийна тӀеман йийсархо 2017-чу шарахь Стигалкъекъа-беттан 3-хь 19 шарахь ТIеман хIордан ницкъашкахь гIуллакх динчу, маситтоза Иракъехь хиллачу 40 шо долчу Галлахера я иза Сан-Диего цIавирзинчул тIаьхьа цуьнан эскаран накъосташа кхоьллина ду цунна дохку бехкаш, шайн командир, совгIат а делла, даржехь лакха ца ваккхийта бохург.\nТIеман дов хаттаран системица а догIуш, кхеле озийнарг бехке ван реза хила дезаш ду бехккъасторхойн кхаа декъах ши дакъа (кхун бехктакхаман гIуллакхехь – 7-х 5-ъ). Иза иштта ца хилахь бехкъасторхоша я къелхаьрваккха везаш ву бехке веш верг, я мал дан дезаш ду цуьнга кховдийна бехкаш.\nТIеман йийсархо вер доцург, Галлахерна бехке дуьллуш дара Иракъера ши вахархо вен гIортар а, кхин а 4 зулам дар а, шайна юкъахь маьрша бахархошна герзаш деттар а, кхелхинчу нахана уллехь кепаш а хIиттош сурташ дахар а, шена дуьхьал таллам дIабахьарна новкъарло яр а долуш.\nШина кIиранах суд йоьдуш кхелехь тоьшаллаш дира 10-х лерринчу эскаран тобанан декъашхочо. Царах цхьаммо лоьрийн дешар дешна волчу Скотт Корис дийцира кхеле, шена гира аьлла, шен хьаькамо йийсаре лаьцначу тIемалочун логах урс тухуш.\nЦул сов, цо дийцарехь, садаIа аьтто бечу леринчу системина тIе а тесна, лоьраш йийсархо кIелхьарваккха гIоьртича, Галлахера пIелг а таIийна юькъира чухула кислород догIу юткъа биргIа, цу кепара иза вен а вуьйш. Цо кхетийра ша динарг "къинхетамалла гайтар" дара аьлла.\nВерриг а аьлча, 7 эскархочо дIахьедар дира, шайна гира аьлла, Галлахера цIеххьана урс детташ, Мосулехь бомбанаш еттачу хенахь йийсаре лаьцначу стагана. Шина тешана, цу шиннах цхьаъ Скотт а волуш, гинера Галлахера тIеман йийсархочун логах урс дохуьйтуш.\nВуьшта кхелан процесс дIайоьдуш гучуделира, вийначу тIемалочун улле дIа а хIуьттуш, сурташ дахийтина хилар берриг а аьлча санна Галлахера куьйгалла деш хиллачу тобанан декъашхоша.\nАдвокаташа чIагIдарехь, сурташ а, текстан хаамаш а кхехьийтар Iовдал забарш яр дара, тIемаш боьлхучу меттигашкахь массо а эскархоша лелош долу.\nСхьавалийна чов хилла стаг Iамеркан лерринчу эскаран тобан декъашхошка дIавеллачу Иракъан инарло дIахьедар дира, йийсархочун чевнаш ца йира Галлахера аьлла. ХIордан гIашсалтийн сержанто Кирайло Джорджиос а элира, тIемало хьалхо хиллачу чевнех велира, цунна логах йина чов хилар ца гира шена аьлла.\nКхин цхьа кхел хилира Галлахерна тIехула лаьттачу командирана лейтенантана Портер Джейкобана тIехь. Цунна бехке дуьллуш дара тIеман йийсархо вийна хила мега аьллачу шеконах лаьцна шен хьаькамашка ца хаийтар.\nГаллахерна дуьхьал хилларг уггар гIараяьлла суьдан процесс яра Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн ТIеман хIордан ницкъийн исторехь. Иза дIахьош шен даржера дIаваьккхира ТIеман хIордан ницкъийн коьрта прокурор. Иза хилира, Галлахеран адвокаташа вошашка кхехьийтина электронан кхеташ прокуратуро тергалдина хилар гучудаьллачул тIаьхьа.


Нохчийчоь --коммуналан декхарш дIадала рогIехь лаьтта бахархой, 2015.\nНохчийчохь диллина, нехан хIусамашкахула а лелаш, тоькан, газан мах, коммуналан ял гулъеш лела белхахой. Декхарш тIехь долучу хIусамашкара хи, газ, ток дIахедайо Iедалхоша. Ткха хIун бахьанаш ду ял дIацаяларан?\nКху муьрехь вуно жигара хьийзаш ду Iедал бахархошка токана, хина, газана ахчанаш охьадохкуьйтуш. Кхечу кIошташкахь аьттехьа а дац кхузахь долу сурт: Iедална декхарийла цахилар хьокъехь испаравка олу тоьшалла ца дехьча, балха тIехь алапаш схьа ца лучу зиле кхаьчна гIуллакх.\nХIуъу а дина бахархошка токхамаш байта гIерташ масса хьийза Iедалхой а, церан хьадалчаш а тергаллуш цу гIуллакхна бала ца кхочучунна мотта тарло, шайгахь ахчанаш доллушехь,хIуьттаренна и ца луш Iаш бу нах.\nИза аьттехьа а дац. Таро ян а йолуш, Iедална йогIу ял дIа ца луш Iаш берш, банне бац ала хаац, белахь а дукха бац. Амма Iедалан балхахь мел болчарна а, боцчарна а, коммуналан олу ахчанаш охьадахкийта, беш болчу тIеIаткъаман дозанаш, бутт батте мосазза болу а шордеш схьабогIу кхузахь маьхькIамхой.\nИ тIеIаткъам марсабаккха некъаш царна карадо а. Цунна тоьшалла кху деношкахь ишколашкахь тIетаьIIина дIахьуш болу дай-нанойн гуламаш. Церан Iалашо изза ю ягочу ток-газана йогIу ял охьайиллар. Шайн бераш доьшучу Новр кIоштерчу Ищерин юьрта ишколехь хилла соьца къамел деш йолу Айсет а. Цо дуьйцу шена гинчух а, хезначух а.\nАйсет: « ХIара бераш къар а ца делла со яхнера цу гуламе. Суна а, кхечарна а моьттура дешарх дийца бохку. Иза хьаха а ца дира. Дуьйцург коммуналан ахчанаш охьадахкар дара. Таро яц бохуш леткъамаш бийраш дукха бара. Цхьаберш кхоьруш а бара, шайн берашна лахара оценкаш яхкарна, нагахь ял дIа ца лахь. Шен хенна ахча дIа ца лахь газ а,ток а дIахьадор ю бохуш кхерам а тесира. ХIун хир ду-м хаац, карзаха чIогIа бевлла хIорш».\nСоьца къамел динчу Айсета билгал ма даккхара ишколерчу хьехархойх а нахера ахча схьадоккхуш, цхьа шатайпанчу некъ-гIирсах санна пайдаэца гIертачух тера ду урхаллехь берш.\nЮьхьарлаьцнарг кхиамца я кхиамза муха доьрзур ду ала хала ду. Мухха делахь а еккъа цхьана ишколашкахь хилла ца Iаш цу кеппара болх дIабеш бу кхечу доьшийлашкахь а, Iедалан куьйга мел йолчу - могушаллин, къинхьегаман, социалан хьелаш листаран а, спортан – массо министараллашкахь а, церан куьг кхочийлашкахь а.\nАла дашна, къанойн, берийн цIийнаш-центарш, кхийолу социалан дезарш луьсту хьукхматаш куьйга кIел йолчу министараллехь барта арадаьккхина омра хилла, кху ГIуран беттан 3-чу дийнахь, газана, токана ахча охьадиллаза волу гIуллакхъхо балха тIе ма вита аьлла.\nИ луьра сацам бахьнехь, кхечаьргара лург ахчанаш а дохуш, белхоша токхамаш бина масалш кIезиг дац. Адам вуно чIогIа холча а хIиттош, кеп-кепара тIеIаткъам бар, низамо магош ду техьа, дац техьа боху хаттар хIоттийнарг а «кхузарчу» барам-бустамца вуьстича – иза лартIа воцу дуьхьалонча ву.\nВарзапний, нуьжаний юкъанисделлачух тера, токана, газана ахчанаш охьа ца дехкича Оьрсийчоьнан пачхьалкх, энгали пхьегIанах тера йоьхна, атаелла дIаяла герга яхначуха хьийзош бу Iедалан балхахь берш а, боцурш а, таро ерш а, гIийла лол бетташ хене буьйлурш а.\nЦу тIаьххьарчех ву юьззина цIе а йоккхуш ша мичара ву дуьйцийла ца лиъна 59 шо долу Хьасан а. ВорхI доьзалхо а волуш ши кIант а, заьIапхо йоккха йоI а ю шен. Бан болх а бац. Хилча и ши кIант мукъа а ца Iа. Цу шимма катоьхна даккхинарггий, цу йоIана догIу пенси бен тIедогIуш хIума а дац, кху балхана хIун дан деза хууш вац ша бохуш вара Хьасан.\nШен таро цахилар гуш лаьтташехь, газ-токана ахча схьало бохуш, денна схьахIуьттучу Iедалхоша а хьийзаво лаг лаьцна»,- дуьйцура гIаддайна Хьасана.\nХьасан: «Ягочу газана 120 эзар сов охьадилла дезаш ву со. Токана-м 3-4 эзар сом бен дац. Иза муха мичара дала деза-м ца хаьа суна. Сол пекъарш а бу дукха. Муха ца хуьлу махкахь 85% сов болх-некъ боцуш волавелла лелаш хилча. Тхо санначарна гIо дан Iедалан некъ бу-бац ца хаьа сунна, хилча а къутIа а дина лачкъийна латтош хир бу.\nАс стена бах аьлча, сунна хууш цIийнда а вела цхьа декъаз лол бетташ зуда тхан эвлахь. Масех бутт бу цуьнан газ дIахадийна. Бакълена а тароне хьаьжжа а доцуш хьийза-м бо кхара нах. Жимма таро елира, дависарг, со цхьаъ бен ца висарх, валлай бара хIара доьзал ас лаххьийна Европе дIабохуьйтур. ХIара тхан республика тIаьххьар а къам а доцуш яссаяла мегаш ю-кх».\nТок, газана, хина Iедална охьадилла догIучу ахчанах а, шен а, нехан а йоцчу таронех дийцина Хьасан хеттаре вуьйлура, дан хIумма а доцчу бахархошна гIо деш, озабезам беш Iедалан цхьа некъ бан а бац - те бохуш.\n«Хала дела балица, нахала ца довллал, чохь напха латтало тхойга,тхол гIаддайнарш а ма бу. Цара хIун дан деза?-хоьттура Хьасана.\nКIеззига а ницкъ белхьара бохура цо,цхьаъ буха ца вуьтуш,хIара бала ца хьегийта берриге доьзал Европе дIахьажор бара ша.\nДерг аьлча, мел хала хеташ делахь а, и саннарш кхузахь чот йоцуш дукха бу.\nАйсет: "ХIун хир ду-м хаац,карзаха чIогIа бевлла хIорш...»


ХӀокху Дуьненахь дерриге а вовшех дозаш кхоьллина АллахӀ Дала... Стигал-Латтий, Дуьне-Эхарт, адам-1алам цадийцича а, адам адамах а дозу...\nДуьнентӀе ша мел яьккхина садолу хӀума, ткъа уьш-м ягарйина цаваллал дукха ма-яй: акхарой, дийнаташ. сагалматаш - зингата биста кхаччалца шен-шен хьекъал, шен-шен дахар, шен-шен хьашт долуш кхоьллина Дала.\nШа мел кхоьллинчу садолчу хӀуманашна юкъахь уггаре а хьекъале, кхетаме, тамашийна хаза амалш, гӀиллакхаш, декхарш долуш кхоьллина Дала адамаш!\nАдамийн декхарех, хьаштех, дахар-леларх, дебарх - ДуьнентӀ е дала шена яккха еллачу хенахь, Эхарта дерзали хаа дезарг а, лело дезаг а билгалдаьккхина Дала ша даздина доссийначу КъурӀанна тӀехь а, жайнашкахь а.\nДела резаверг лардеш, вовшийн дола деш, нийса даха вайна хаахьар Дуьненахь а, Эхартахь а ирс долуш хир дара вай. Амма, оцу ирсе кхача атта дац, коьртан а, деган а, когийн-куьйгин а къинхьегам оьшу цунна.\n«Адамийн гӀиллакх - ялсаманийчуьра ара а даьлла, ялсаманий чу юха доьрзур долуш а ду» олуш хезна хир ду шуна. Дукха ду вайн бусалба динца догӀуш, динан буха тӀехь кхолладелла а хаза гӀиллакхаш.\nМасала, аьр вай ийман, ийман-исламан цхьа дакъа ду, оьздангалла, цӀеналла, къинхетамалла - уьш оцу хазачу дешан тӀегӀанаш ду. Шеко йоцуш бусалба динан бухтӀера схьадогӀуш ду уьш.\nТкъа, нохчий къомо деза лоруш долу тешаме хилар, сий, яхь, доттагӀалла, ларам - и дерриге а билгалдахарш нохчийн къомо лардеш схьадохьу - теша, нохчийн къам Дуьненан къаьмнашна юкъахь а дика къам хиларх.\nЭзарнаш шерашкахь, хьалхено тӀаьхьене луш схьадеана вайн къоман хаза гӀиллакхаш, мел халачу хенахь а, мел даккхийрачу зерех чекхдовла дезарх...\nМахках даьхна, кхечу къаьмнашна юкъа кхийсина даржо гӀертарх, мацалла хӀоттийна осалалла яржо гӀертарх, тӀемийн халаллехь вовшашца оьвхьазадаха гӀертарх бусалбаналла ларделла вайн къоме - дегнаш бусалба хиларна. Делах тешарна, халачу зерех оьзда чекхваьлларг Далла а везна дела.\nТахана кхолламо мел халачу зере кхоссарх - кхана нахана юккъехь корта айбина лелан йиш хилар лардо нохчаша - и ю иза - нохчалла!\n1962-чу шарахь цӀенчу безамца доьзал кхоьллира Батукаев Салмана а, Магомадова Жаннас а. Кхиамца, оьзда ларийра юьхьанцарчу халонашца. Болабелира доьзал. Гергарчийн са цагатдеш, шиммо а болх беш кхоьллира доьзалан токхо.\nКъоман ламасташца, гӀиллакхе, могашалла ларъеш хьалакхиийра 4 кӀант. Массаьрга а дешийтира. Гергарчу наха хьовха, лула-куларчара а дозалла деш беркате хилла дӀахӀоытира и хаза доьзал. Дений-наний хетарехь, доьзалехь йоӀ цахиларрий-бен кхин эшам бацара. Амма, иза а дӀанисделира кӀентий зударий балон буьйлабелча... ХӀинца Салманан а, Жаннин доьзалехь ду 4 кӀант, 4 йоӀа.\nКхечу тайпана хьежам бац церан шайн несаршка. Тахане оцу боккхачу, бертахьчу доьзалан самукъане ю - берийн бераш...\nДог доккхадедо церан иймано, барто.\nУьш беркате бехаш бу йоккхачу цхьана кертахь.\nДала тӀаьхье беркате йойла церан!\nДоьзалхой шайн-шайна а, дена-нанна а, махкана а, къомана а хьанал а, пайден а кхион оьшу церан дахаран xӀopa минотехь: тергам, къинхьегам, само, муьтӀахь хилар...\nОцу декхаран коьрта дакъа кхочу - нанна, хӀунда аьлча, бер дуьнентӀе даьллачу миноташкахь дуьйна цунна оьшу ненан деган йовхо, бӀаьргийн Ӏуналла, коьртан а, куьйгийн а къинхьегам...\nНенан ойла а, безам а, хьекъал-кхетам а шадерриг а тӀехьажийна хуьлу беран хьаштана. Доьзалхо кхиаре терра тӀедеттало ненан декхараш - иза кхетош-кхиорца, шен къоман гӀиллакхаш, ламасташ цунна довзийтарца, нахаца йолу юкъаметтиг ларъяйтарца... аттал, доьзалехь хила езачу юкъаметтигашна а 1амо дезаш ду бер.\nБилггал бакъ долуш, доьзал ийманехь кхиорна тӀехь цунна накъосталла дина ша а цӀенчу, бусалба доьзалехь кхиъна хиларо. Цуьнан да-нана: Магомадов Ширвани а, Айзан а дара ийман, ислам долчу доьзалшкахь кхиина беркате ши стаг. (Дала гечдойла царна.)\nЛакхарчу дешаран заведени, Нохчийн пачхьалкхан университетан филологически факультет чекхъяккхаро а хаарш ӀаӀийра. 30 шарахь болхбира Жаннас юьхьанцарчу классийн, цултӀаьхьа лакхарчу классийн а дешархонша оьрсийн мотт, литература а хьоьхуш. ХӀинца пенсехь ю. Хаарший, дахаран зеделлачой гӀо дира шен бераш а гӀиллакхе, оьзда кхион.\nХууш ду, доьзал ийманехь, беркате кхион оыну ненан къинхетам, къинхьегам, хьуьнар.\nНанас ларъйо берийн могашалла, унахцӀано, кхуллу синхьаамаш, Дуьнене хьежам.\nОцу декхаршца дика лараелла Батукаева Жанна.\nЖаннин дахарехь дукха ду цуьнан комаьршаллин, кӀеда-мерза гӀиллакхе хиларан масалш.\nДалон лаьа тӀаьхьарчу хенара цхьаъ: Нохчийчохь тӀемаш лаьттачу шерашкахь царна тӀевоьссина, цара лелийра 56 стаг, зудий, бер. Бохамо меттах баьхна гергара нах, доттагӀий, цхьана хенахь хилла лулахой шайн декъа тӀера уггаре а дика меттиг, уггаре а дика кхача латторца, вайн ворхӀе дайшкара схьадогӀуш долу хьаша лелоран, ларваран, лараран декхар сийлаллийца кхочушдира Салманий, Жаннасий, церан доьзалой.\nДела резахуьлда царна.\nЮьртахь дика ц1е йоккхуш, наха лоруш доьзал бу цераниг.\nШа, х1усам-нана, нана, деннана йолуш бечу «боккхачу балхо» юьстах ца яьккхина Жанна юкъараллин дахарна. Иза ларайо марзошца, дехошца ненахошца, лулахошца гӀиллакх лелон. Цундела иза дукхаеза массарна а.\nМукъачу хенахь, иза кӀезиг ягӀахь а, цо язъйо дахаран тайп-тайпанарчу хиламех байташ. Цуьнан архивехь ю Даймахках, безамах, оьздангаллех, доьналлех, зударех лаьцна байташ. Царех цхьаерш зорба тоьхна араевлла.\nКъамел дерзош ала лаьа: хьоме Жанна, Салман, ирсе, беркате хуьлда шун дахар тӀейогӀучу хенахь а. Шайн берех а, берийнберех а Дала даккхийдедойла шу.\nДаймехкан синтемах, доьзалан беркатах, доьзалхойн аьттонех, церан муьтӀахь хиларх Дала Ӏабадойла шу. Берийнберийн ийманах, могашаллех, самукъанечу аьзнех юьзна хуьлда шун хӀусам.


Геремеев Руслан лоьху талламчаша\n«Коммерсант» газето хаамбарехь, Немцов вер толлуш низамхой лерина бу полицин эскаршкарчу «Къибаседане» цIе йолчу батальонехь эпсар лаьттина Геремеев Руслан леван. Талламан комитетна хетарехь, лецна латточу Дадаев Заура а, Эскерханов Тамерлана а хьалхо динчу тоьшаллашца а догIуш, тарло и стаг оппозицин лидер веран декъахь хила.\nТкъа Дадаев а, Эскерханов а тIаьхьо юхавелира шаьш динчу даренех – цундела теш санна хаттаме кхойкхуш ву Геремеев, «Коммерсанто» бахарехь.\nХьалхо «Новая Газета» («Керла Газета») олучу хаамийн хьостано а яздинера, шена хетарехь, хьаькамаллехь болчу ГеремеевгIеран Руслан цIе йолу майор хила тарло Немцов вен нах хьажийнарг, аьлла. «Керла Газето» чIагIдо, иза Нохчийчоьнан цIарах Федерацин Кхеташонехь векал волчу Геремеев Сулиманан а, Пачхьалкхан Думин депутатан Делимханов Адаман а уллера гергара стаг ву бохуш. Немцов вийна Москох Чиллан-беттан 27 дийнахь.


СаIудийн мехкадаьттан заводашна тIелатар динчул тIаьхьа тIом ца беза шена, боху Трампа\nIамеркан президенто Трамп Доналда оршотан дийнахь дIахьедар дина, гарехь, ГIажарийчоь йолчух тера ду СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхан заводашна тIелатар динарг, амма билгалдаьккхина тIом боло ша лууш ца хилар, яздо "Рейтер" агенталло. Оцу тохарша дестийна мехкадаьттан мехаш, кхерам тесна Гергарчу Малхбалехь керла тIеман конфликт хиларан.\nШоьтан дийнахь ГIажарийчоьно юхатуьйхира, тIаьхьарчу иттанаш шерашкахь ца хиллачу кепа мехкадаьттан мехаш хьала а дохуш, кху дуьнентIехь уггар яккхийчерах заводана зе а деш, динчу тохаршна тIехьа лаьтташ ша ю аьлла Iамерко бехкбиллар.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн а, ГIажарийчоьнан а юкъаметтигаш телхина президенто Трамп Доналда стохка, зарратан программа хьокъехь гIажарошца бинчу бартана юкъара а ваьлла, царна санкцеш кхайкхийначул тIаьхьа.\nЦул сов, Вашингтон Iаткъам бан лууш ю ТехIранна, цуьнга гIортор ярд итийта дагахь цхьацца махкал арахьарчу ницкъашна, шайна юкъахь СаIудийн эскарша тIом бон 4 шо зама йолу Йеменера хуситаш а болуш.\nТрампа дийцарехь, Цхьаьнатоьхна Штаташ хIинца а толлуш ю СаIудийн Пачхьалкхана тохарш динчу ницкъашна тIехьа лаьтташ ГIажарийчоь ю-яц боху хаттар, амма "карарчу хенахь гуш долу сурт иштта ду".\nШа президентан даржехь яьккхинчу хенан доккхахадолу дакъа шена битинчу тIамех Цхьаьнатоьхна Штаташ кIелхьаръяккха гIерташ дIадаьхьна Трамп дагахь вац керлачу тIеман конфликтана юкъаваха СаIудийн Iаьрбийн Пачхьалкхан цIарх.\nХьалхо Маршо Радионо хаам бина ма хиллара, СаIудийн мехкадаьттан заводашна дронашца тIелатар дина Гезгмашин-беттан 14-хь Iуьйранна сатосуш. Iамеркан пачхьалкхан секретаро Помпео Майка тоьшаллаш ца хилар билгалдоккхира уьш Йеменан территорин тIера дина хиларан. Помпеос бехке вина ГIажарийчоьнан президент РоухIани Хьассан а, ГIажарийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министр Зариф Джавад а "харц дипломатин кепаш" лелорна.\nДе хьалха, дронийн хIаваан тохар лайначу Aramco компанино 5 миллион чермана лахдина дийнахь-бусий мехкадаьтта даккхар.\nЙеменерчу гIаттамхоша-хуситаша дIахьедина, 10 дрон дакъалоцуш а йолуш, и тIелатар дар шайн болх бу аьлла.\nДуьненерчу зорбан гIирсаша яздо, иза вовшахтоьхнарш ГIажарийчоь а, цу пачхьалкхехьа болу ницкъаш а хила мега бохуш.


МухIажирашна тховкIело ялар юхалиста дагахь ду Австрин Iедалш\nВена, Австри. Архивера сурт.\nМигранташ массо а вочу хIуманна бехкебарна тIехь харжамашкахь тоьллачу политикех ву Австрин чоьхьарчу гIуллакхийн министр Кикл ХIерберт. Еари дийнахь цо дIакхайкхира, мухIажаршна тховкIелонах болу сацамаш шишша шо даьлча юхалиста богIу, аьлла.\nТховкIело йоьхучу хенахь мухIажарна даймахкахь хилла чолхе хьал цхьа хан яьлча хийцадала там бу элира цо. Масала, тIом цхьа хан яьлча дIабалахь. Цул совнаха, кхерам бахьана долуш бевддачу даймахка мухIажарш хьажа-хIотта эхар а тховкIело дIаяккха бахьана лара догIу элира Киклс.\nМинистро хьахийна болу хийцамаш хIинца а Iедало тIеэцна бац. Уьш цкъачунна цуьнан лаамаш бен бац. КесталгIа урхалло "кхерамазаллин кIира" олучу цхьаьнакхетаршкахь бийцаре бийр болуш бу уьш. Амма хIинцале а дуккхаъчу нахалахь гIайгIа кхоьллина цу дIахьедаро.\nАвстрерчу нохчашна юккъехь дикка хан а ю позитиваш дIайохурш йолуш ю боху дийцарш лелаш долу. Ткъа министро шен дIахьедар динчул тIаьхьа и кхерам кхин а алсам баьржина. Делахь а, дуьйцуш санна ирча дац хьал бохуш дийцира Маршо Радионе Лахарчу Австрехь социалан белхахо йолчу Эсмурзиева Мадинас.\nТховкIелонах болу сацам Iедало юхабаккхахь а, и стаг доккхачу декъехь махкал ара ца воккху элира цо: "Позитиваш дIаяхар Iедална гергахь ледарлонаш ялийтича долош ду. Иза тховкIело лучу хенахь Iедало шен сацамна тIехь билгалдаьккхина а хуьлу. Наха шайна белла сацам дикка боьшуш белахь, царна гур дара иза. ХIетте а, и процесс йолаяхь а, и бахьана долуш махкара арабаьхнарш чIогIа кIеззиг бу. Иза дIаяккхахь а, цунна метта Австрехь Iен бакъо ло. Нохчаша шайна юккъехь виза олу цу бакъонах".\nДоккхачу декъехь тховкIелонах болу позитиве сацам дIабаккха Iедало хьовзийнарг, шена зеделлачуьнца, меттигера низамаш дохорца кортахваьлларг хуьлу боху Эсмурзиевас.\nЯ наркотикаш лелош гучубевлларш я террорхошца озабезамаш хиларца гучубевллачарна алсамох кхерам бу: "Дукхахберш наркотикаш юхкуш гучубевлларш бу уьш, сан статистикца. Иштта, масала, террорхошца симпатеш йолуш я царна агитаци еш гучубевлларш а бу. Вуьшта цIабахана гучубеллачарна юккъехь позитиваш дIаяьхнарш кхузахь суна хаабелла бац. И процесс дIайолийнарш хир бу. Iедало цхьа кхерам а тесина, битинарш а бу. Амма иза дIа а яккхина арабаьхнарш тхуна кхузахь хууш бац".\nНагахь санна Iедало цхьаъ тховкIело дIаяккха хьовзийнехь а, кхелехула шен бакъо къовса йиш ю цуьнан. Цул совнаха, Австрехь вуно дукха цхьаьнакхетараллаш ю мухIажарашкахь гIодоккхуш. Халох ду шерашкахь Iедалера позитиве сацам ца кхочуш, шайн кхолламе ладоьгIучийн хьал. Ишттачарна Оьрсийчу депортацеш яр алсамдаьлла.


Махмудов К. «Иза доьналлех ца вуьйхира…» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nМахмудов К. «Иза доьналлех ца вуьйхира…»\nДа лоцуш ворх1 бутт бен бацара Дутаев Илесан. Колхозан бригадирах «халкъан мостаг1» ван х1умма а хала дацара Сталинан, Бериян хьадалчашна. Цунах хилларг кхин ца хууш, махках бехира вайнах.\nКазахстанан г1амаршка кхаьчча ворх1 шо а кхачаза вара к1ант. Ненаций, йишиций висинчу цуьнан мацаллин хало лан дийзира. Амма кхин а инзаре боккха бохам беара нийсса ворх1 шо даьлча. Аварехь к1ел нисвелла, меженаш кегъеш, лазийра Илес. Ялх шарахь гипсанчохь 1иллира, кхин товалар ца хуьлуш, Даймахка ц1авирзира.\nТкъа шо стеган дахарехь уггаре а хаза хан ю. Дерриге дуьне а шен дуьхьа кхоьллича санна, сакъералуш хуьлу адам цу хенахь. Амма Дутаев Илесан юха а больницашкахула лела дийзира.\nРеспубликан ВТЭК председатель Черкашина Антонинас магорца, ерригсоюзни здравнице Прибалтике хьажийра к1ант. Юх-юха а операцеш еш, туберкулез кхетта букъан пхи даь1ахк хадийра лоьраша, кхааннал т1ехъяьлларг дахарна кхераме йоллушехь. Цигахь ши шо ах шо даьккхина, ц1авирзира дархо.\nКьаьхьачу кхолламо доьналлех ца вохийра жима стаг. Шен дех Мохьмадах хилларг хаа лууш, кехаташ кхехьийтира тайп-тайпанчу инстанцешка. Т1аьххьара а жоп кхечира 1943 шеран 23-чу февралехь Соьлжа-Г1аларчу набахтехь иза кхелхина хилар хоуьйтуш. Шен 1ожаллех велла я Бериян салташа вийна – цунах ма-дарра бакъдерг хууш дацара. Амма цуьнан бехк ца хиларна реабилитаци йина.\nХала киртиг т1ех1оьттича, массо адамаш шен кхолламна бехке долуш санна, массарна а дарлой хуьлу цхьаволу стаг. Иштта вацара Илес. Тайп-тайпана говзаллаш караерзийра к1анта. Делахь а цунна уггаре а дукха деза г1уллакх дара кегийра скульптураш яр. Х1етахь Нохч-Г1алг1айн АССР-н культуран министр хиллачу Татаев Вахин г1оьнца а Москвана юкхерчу Васнецовн ц1арахчу Абрамовски исбаьхьаллин-промышленни училище деша вахийтира хинволу художник. Цигахь дешначу пхеа шарахь шен корматталлин лакхенашка кхечира Илес.\nКалининградски областерчу Советски г1алахь яра халкъин доттаг1аллин кегийрхойн лагерь. Цигахь вовшахтоьхначу выставке яхьийтира вайн махкахочо шен оьрсийн дийцаршна т1ехь йина шахматаш. Диплом карахь ц1авирзича, шен балхана к1оргге чувулу къона скульптор.\n1973-чу шарахь СССР-н художникийн Союзе д1аоьцу иза. Тайп-тайпанчу акхаройн, адамийн васташ кхуллу оцу доккха пох1ма долчу стага. Сюжеташ карайо туьйранашкахь а, тамашийначу г1енашкахь а. Делахь а, цунна къаьсттина гергара ю къоман тематика. Вайнехан баккхийчу нехан сурташ алсам гайта хьожура художник. Царах х1оранна а девзара шайн юьхь-сибаташ.\nЦуьнан кхоллараллин белхан лаккхара мах хадоран тоьшалла ду цунна «Нохч-Г1алг1айн АССР-н искусствон сийлахь г1уллакххо», «Нохч-Г1алг1айчоьнан халкъан художник» аьлла сийлахь ц1ераш тахкар, «Знак Почета» орденца правительствон совг1ат дар. Дуккха а дипломаш, грамоташ елира цунна.\n1982-чу шарахь вайн республикера векалш Дрездене ярмарке боьлхуш, ша бина сай баьхьира Илеса. И ч1ог1а хазахеттачу г1алин мэро шен пхьаьрсах схьа а даьккхина, кхунна совг1атна сахьт делира. Захаровн ц1арахчу исбаьхьаллин изобразительни музейхь а бара халкъан художникан скульптурни белхаш.\nДутаев Илеса г1айг1абарца Васнецовн ц1арахчу Абрамовски исбаьхаллин-промышленни училище деша вахара цуьнан к1ант Асламбек а, вайн республикера кхин а масех жима стаг а.\nШен кертахь йиллинчу пхьалг1ахь 1амабора скульптурни балхаца шовкъ йолу кегийрхой. Вайн халкъана ца оьшуш беанчу т1амо йохийра пхьалг1а.\nДахарера д1авахна доккха пох1ма долу оьзда стаг Дутаев Илес (Дала гечдойла цунна). Х1инца а шен кхоллараллин новкъахь хуьлу хан яра цуьнан.


Дербент-гIопан пен чубоьжна. Меттигерчу Iедало Москва йо бехке\nЭзар шерашкахь лаьттина Дагестанерчу Дербент-гIопан пенан дакъа чудоьжна, хаам баржийна, Дербентехь мэр Iийначу, тахана республикан пачхьалкхан секретар волчу Абакаров Хизрис.\n"Дехха даьхкинчу догIанаша тхан Дербентехь бохийна гIопан къилбера пен, Орта-Капы кевнашкара дакъа. Иза боккха эшам бу гIалина. ГIопан къилбера пен – иза Дуьненаюкъарчу ЮНЕСКО-н хазанийн дакъа ду", – яздина хьаькамо шен инстаграм-агIонехь.\nАбакаровс бахарехь, "кийрахь дог доцчу бюрократино кхачийна хьал бохаме". Дербентера ГIап "Оьрсийчоьнан культуран министралло жоп луш йолу зона ю", цундела меттигерчу Iедалан шен лаамехь гIопехь белхаш дIабахьа бакъо яц, яздо цо.\nХьалхо хаам баьржира, Дербентерчу музейн директор Iийна Ибрагимов Iела лаьцна Москвахь, цунна бехкедо бюджетера ахча лачкъор, аьлла.\nДербент-гIап – Таркхойн хIорда йистехь, мохк къилбаседанера тIегIертачу мостагIех ларбеш лаьттина, эзарш шераш хьалха хIоттийна турс-гIишло ю. Дуьненан мехалла а лоруш, ЮНЕСКО-н тептара язйина Дербент-гIап.


Роуханин Европе визит\nТехIранан заррат программа хьокъехь барт бинчул тIаьхьа дуьххьарлера шен Европе визит йолош ву ГIажарийчоьнан президент Роухани Хьасан. Стохка бинчу бертаца а догIуш, кху беттан 16-чу дийнахь дуьйна дуьненаюкъара санкцеш мал йина ГIажарийчоьнна дуьхьал кхайкхийна хилла йолу.\nЦу гIуллакхо аьтто бина Исламан пачхьалкхан Европерчу а, Азерчу а компанешца контаркташ тIеэца. Дуьххьара Роухани Итали воьдуш ву. Римехь дийцарш дIадаьхьначул тIаьхьа 17 миллиард евро барамехь йохка-эцаран берташ бан мегаш бу.\nРоуханица цхьаьна Европе ваха новкъаваьлла 100 сов бизнесхо а, Iедалан белхахо а, шайна юкъахь мехкадаьттан а, газан а министр а волуш. Италера дIа Роухани гIур ву Франци. Цигахь иза цхьаьнакхета дагахь ву президентаца Олланд Франсуаца.\nДаханчу мукъачу деношкахь хаамаш гучубевлира ГIажарийчоь дагахь ю Airbus компанера 114 кема эца аьлла. ТIейогIучу хенахь гIажароша эца мегаш ду Iамеркин Boeing компанин некъахойн кеманаш а.


Нухажиев тIехIоьттина набахтехь волчу Кадыровн векална\nНохчийчуьра омбудсмен Нухажиев Нурди\nНохчийчуьрчу омбудсмено Нухажиев Нурдис Оьрсийчуьрчу шен коллеге Москалькова Татьяне а, гIалин прокуроре Попов Денисе а кехат дахьийтина, махкарчу Цицулаев Рамзанан конституцин бакъонаш Iалашъярца. Лаьцначун хIусамнанас Цицулаева Розаз дехар дина шега аьлла Нухажиевс. Зудчо бахарехь, бехкзуламан гIуллакх дуьхьал а даьккхина, 18 бутт бу цуьнан цIийнда лаьцна Москвахь волу.\nЦхьа могIа кеп-кепара лазаршца ву шен цIийнда, хIетте а изолятор чохь латтош ву иза, цунна оьшу лоьрийн дарба а доцуш. Цул совнах, кхеле иза дIасалелочу машен чохь вентиляци а яц, шийла а хуьлу, цуьнан дIасавигар ворхI сахьте долу аьлла, латкъамбина Цицулаева Розас.\nОьрсийчоьнан низамашца, лаьцначуьнца хала лазар гучудалахь, цунна таIзар малдан бакъо хиларна тIе терго узу Нухажиевс. И дерриг а чоьте а эций, Цицулаевн гIуллакх аттачу даккхар доьху нохчийн омбудсмено.\nОьрсийчоьно а, Нохчийчоьно а дуккха а совгIаташ дина Цицулаевна, политологин Iилманийн кандидат а ву иза аьлла, билгалдаьккхина Нухажиевс.\nМаршо Радионо яздира шен сайтехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан Украинехь векал лаьттина Цицулаев Рамзан сацийна Брянск кIоштахь аьлла, Росбалтан хаамшан тIе а тевжина 2017-чу шеран ГIуран-баттахь.\nТалламчийн версица, 2014-чу шарахь бизнесхо Закриев Iела лачкъа а вина, цуьнгара 100 миллион сом даккха гIиртинчу тобанца хилла ву иза.\n2014-чу шеран ГIуран-баттахь федералан лехамашка веллера Цицулаев. ТIаьхьо, иза Оьрсийчохь цахилар къаьстича, дуьненаюкъарчу лехамашка велира. 2017-чу шеран гурахь Оьрсийчохь каравеана Цицулаев, Москохарчу СИЗО-хь латтош ву.\nКарладоккху, дахначу шарахь йоьдучу шен пресс-конференцехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана элира, оьрсийн набахтешкахь нохчийн тутмакхашна тIехь ницкъбарх журналисто шега хаьттича: "Шаьш курорте дохуьйутуш ду моьттура царна? Цара зуламаш лелийна: нах байина, лечкъийна, къоланаш дина, машенаш идийна. Набахте яй иза-м. Кисловодскера санаторий ма яц иза. Дера хIета ледара хьелаш а хир ма ду".


Кадыров Рамзанан а, цуьнан гергарчийн а цIераш лелайо Нохчийчуьрчу 346 урамо\nНохчийчоьнан куьйгалхочун а, цуьнан гергарчийн а цIарах махкахь 346 урам бу аьлла, шайн ларарш довзийтина оьрсийн BBC сервисо. Ресурсан зерашца, БIачи-юьртахь КадыровгIеран цIарах исс урам бу. Царех шинна цхьахволчу А.Р. Кадыров-н цIе тиллина. Ши кIант ву Кадыров Рамзанан оцу инициалашца – 15 шо долу Ахьмад а, 13 шо долу Адам а.\nОцу эвлахь бу ишта Кадыровн ненан а, ден а, йишин а, шина вешин кIентан а, иштта, республикан куьйгалхочун бIанакъостан, парламентан спикеран Даудов Мохьмадан цIарах урамаш а.\nНохчийчоьнан Къилберчу Нажин-Юьртан кIоштахь, мехкан куьйгалхочун тайп цигара схьадаьлла ду, 53 яртех 48 эвлахь ду "Кадыровн урамаш". Ткъа Къилбаседа-Малхбалерчу Шелковскан кIоштарчу 25 эвлашкахь КадыровгIеран цIарах биъ урам бен бац.\nКъаьсттина дукхачу урамашна техкина Нохчийчоьнан хиллачу президентан Кадыров Ахьмадан цIе. ШолгIачу меттигехь гоьваьлла Кадыров Рамзан, цунна тIаьхьа цуьнан нана а, деда а ду.\nДахначу кIиранах дийца даьккхира, бюджетан чоьтах БIачи-Юьртахь шозза тIекIелйинчу спортан комплексна Кадыров Рамзанан 15 шо долчу кIентан цIе тиллина аьлла. Куьршала кIоштана чуйогIуш ю и эвла, цигахь ю КадыровгIар схьабевлла юрт а. Ши шо хьалха хийцира Хоси-Юьртан цIе Ахьмад-Юрт аьлла.