Берлин -- Нохчийн меттан школа, 2015 шо.\nМухIажарш а бевлла, Европе схьаоьхучу нохчашна тIехь лаьтташ бу тIаьхьарчу кIирнашкахь немцойн юкъараллин а, хаамийн гIирсийн а тидам. Нохчи тIеэцар кхераме ду я нохчи шаьш а кхерамех бевдда уьдуш бу? И хаттар дийцаре до меттигерчу тергамхоша.\nГерманера нохчий - тIамах бевдда пекъарш, я Кремлан кхераме герз?\nИттех де хьалха немцойн коьртачу пачхьалкхан телеканалех цхьаъ йолчу ЦДФ каналехь оьрсийн къайлахчу сервисийн лакхара эпсар ву ша бохуш хиллачу цхьана стеган дагардийцарш гойтуш, нохчийн мухIажаршна юккъехь оьрсийн агенташ хилар дуьйцуш филм гайтинчул тIаьхьа рогIерчу гонехь гIаьттина Германехь а, кхечу Европерчу пачхьалкхашкахь а нохчийн хаттар.\nТIеIаткъамечу газеташкахь а, телевизионехь а дийцаре до, нохчашкара схьаболуш болу я бала там болу кхерам. Иштта вайнах эзарнашкахь Нохчийчуьра уьдуш, Европе схьабахкар деккъа цIена уьш шайн даймахкахь гIело ца лалуш богIуш бу-те, я Оьрсийчуьйрчу Iедалша герз санна, царех шена санехь долчу мIаьргонехь Малхбузенна дуьхьал гибридан тIамехь пайдаэцархьама схьахьежош бу-те бохург а до дийцаре.\nИштта оршот дийнахь Европехь уггаре а тIеIаткъамечех Франкфуртер Алгемайне Цайтунг газетано араяьккхина „Нохчи Германехь – миграци герз санна“ цIе йолу артикл.\nЦуьнан тIедигарехь иштта яздина ду, хьалхарчу могIаршкахь дуьйна схьа башха дикадерг нохчех лаьцна деша карор доцийла гойтуш санна: „Эзарнаш нохчи легале а доцуш схьаоьху Германе.\nЦарех дукхахберш нахана ницкъ бан гуьнахь бу, кхузарчу юкъаралле интеграци ян лууш а бац. Ткъа цу хьолах шена пайда оьцу Москохано,“ - аьлла.\nКхин дIа артиклехь дуьйцу, къона нохчи тIаьхьарчу шерашкахь Германерчу салафитийн тобанех дIабетталуш хиларх а, царех цхьаберш шаьш немцойн махка а кхачале радикале исламхой хилла хиларх а, ткъа вуьшберш схьакхаьчначул тIаьхьа цу хьежамашка боьрзуш хиларх а.\nНохчийн къомах болу божарий къиза а, кхечарна ницкъ беш хиларх а, уьш кест-кеста мухIажарийн лагершкахь кхечу къаьмнех болчу мигрантех леташ хиларх а.\nУр-атталла шайна лата кхечу къомах болу нах боцучу метте тховкIелонаш а, петарш а елла, шаьш Iедалша охьаховшийча а, тIаккха уьш шайн зударех а, берех а леташ хиларх а. Цул сов, Германерчу тобанийн этнокриминалитетехь нохчийн зуламхоша тоххарехь шайн цхьа меттиг схьалаьцна хиларх а.\nАртиклехь лохха хьахийна дуьту, эзарнашкахь нохчи шайн махкара бовлар мича бахьанашца доьзна ду бохург – масех дош бен дац итт эзар сов хьаьрк йолчу цу йозанехь Нохчийчохь долчу хьолах а, нах цIерабовларан бахьнех а.\nЦхьанна а дашца хьахийна дац иштта мухIажарш а бевлла, Европе схьаоьхучарна юккъехь шайн лаамца махках бевлла а боцуш, Iедалхоша а, юьртахоша а неIалташ а кхайкхош, дийна доьзалца арабаьхна, баха меттиг йоцуш мухIажарш бевлларш хиларх а. Амма юх-юха а буьйцу нохчийн мухIажарех схьабогIучу потенциалечу кхерамах.\nБуй-те Европехь тховкIело лоьхучу вайнахах меттигерчу юкъараллашна а, Iедалшна а кхерам? Боккъал а ша шена тешнабехк кечбеш ю-те Европа, нохчи биттане а чубитарца?\nЯ оьрсийн Iедалша, олуш ма-хиллара, шайна кхоьссина йолу информацин даьIахка „цIубйеш“, нохчийн репутаци иштта сийдоцу аьлла, царна хIуъу аьлча а хIинца кхин царна тIера дожа сир а ца дисина бохучу принципца яздеш ду -те и хIумнаш сенсацех хьегначу журналисташа?\nАдамийн бакъонашларйархочунна Гисаев Ахьмадна Европина – я Германина а, я кхечу мехкашна а цхьанна а тайпана кхерам бац аьлла хета нохчашкара. Мелхо а, шаьш цу кхерамах бевдда богIучу мисканех хIун кхерам хила йиш ю Малхбузенна, боху цо.\nГисаев Ахьмад: „Нохчийн мухIажаршкара европахошна цхьанна а кепара кхерам бу аьлла ца хета суна. Уьш оьрсийн Iедалша дуьйцуьйтуш, даржош хIумнаш ду аьлла тешна ву со. Оьрсашкахь гIодоккхуш нохчийн мухIажарша европахошна зулам дийр ду аьлча со ца теша.\nТкъа Европин Iедалша цу хаттарна тIехь лелош дерг суна мунепакъалла хета – царна шал шера хаьа, Германехь, масала,урамашка а буьйлуш, Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна йолу санцеш дIаяха бохуш кхайкхамаш а беш лелаш болу нах муьлш бу а, цара хIун леладо а.\nЦарна тIе тидам бахийта дезаш долу Германера Iедал мухIажаршкара болу кхерам буьйцуш ду. Шайн махкара бевдда, баьхкинчу мухIажарех Европина хIу кхерам хила йиш ю? Я нохчи маца хилла Европина кхераме?\nХетарехь, карарчу хенахь Европехь нохчи санна сийдоцучу яьлла репутаци йолуш цхьа а къам хир дац, ша цхьа овхIанхойнарг дацахь. Цу уггаре а къиза а, зуламе а дуьйцуш долчу шина къоман векалш кест-кеста вовшах леташ хилар а ша-башха символикалла шеца йолуш хIума ду.\nАмма нохчийн Европехь мел маьттаза цIе яьржинехь а, бакъдерг иштта ду – Малхбузе схьаоьхуш болу вайнах шайн да амал кхачийна оьхуш бу доккхачу декъехь. Ткъа цхьанна а Европерчу махкахь нохчийн къомахчу наха дина цхьа а тIеIаткъаме зулам я террорхойн тIелатар дац.\nТIелатарш динарш Тунисера а, Мароккора а, ОвхIанера а, Шемара а мухIажарш бара. Цхьа а нохчо вацара цаьрца декъа.


Харцонца Iедалера ахчанаш ийдарна кхел йина Австрехь нохчийн доьзална\nИттех шо хьалха шаьшшиъ цхьана дехаш дац аьлла, фиктиве дIасакъастар а дина, Iедалера совнаха ахчанаш ийдарна бехке дина Линчерчу кхело нохчийн зудий, майрий. 2009-чу шарахь дуьйна Iедална хьалха хIусамдай, хIусамнаний ца хилла и шиъ, цхьа-цхьацца бехачарна социалан гIо алсамох луш хиларна.\nАмма и шиъ къаьстина ларалуш доллушехь, шаьшшиммо цхьаьна яьккхинчу хенахь динчу шина берана тIе а кхин а диъ бер дина зудчо. И бахьана долуш шеконаш кхоллаеллачу социалан хьукмато таллам бича гучу даьлла, церан дIасакъастар фиктиве бен доцийла а, цара цу кепара харцонца Iедалера 8300 евро совнах ахчанаш эцнийла а.\nКхело гIуданаш тоьхна низамца бозбуанчалла лелош гучудаьллачу майрчунний, цуьнан официалехь йитинчу зудчунний. Маршо Радион корреспонденте Лакхарчу Австрин кхелан векало бинчу хаамца, кхелан сацам хIинца ницкъе бирзина бац.\nЖимма хьалха иштта цхьана нохчочо харцонца Iедалан социалан хьукматера 70 эзар евро эцна шерашкахь гучу а ца волуш аьлла IалагIож яьржира Австрехь.\nIедалан белхахой тIаьхьарчу хенахь шогох тергонаш ян буьйлабелла социалан гIо оьцучарна тIехь.


Виъ тIемало вийна Нохчийчохь\nНохчийчоь -- ТIеман операци дIайоьдуш ю лаьмнашкахь, 2012\nТIемалой лохуш леррина операци дIаяьхьна Нохчийчохь. Цу республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана хаам бина журналисташка, 4 тIемало вийна шаьш аьлла. Вежарийн ГакаевгIеран тобанера 4 тIемало вен аьтто баьлла бохуш, хаамаш баржабо официалан хьосташа. Оцу тIеман тасадаларехь 2 полисхо а вен аьтто баьлла гоне кхаьчначу тIемалойн.\nБайинчу тIемалойх шиъ мила ву къаьстина. Цхьаъ ву Соьлж-ГIалара вахархо Кавтарашвили Беслан, важа ву Хасавюртара Мункиев Султан. Операцин кхин хьелаш гIардохуш дац. ПIераскан Iуьйранна сацийна йолу и операци юха а дIайолийна низамхоша.\nХIокху аьхка тIаьххьарчу 3-4 шарахь ца хиллачу агIора, жигараллийца дIахьуш бу, тIемалошца болу къийсам. Гуш ма хиллара, жамIаш а ду. Иза, тIемалойн боламан гIора дIадаьлла бохург ду теша?\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ма баххара, могIарера тIемалой, цIаберза лууш бу, амма, шайна тIехь лаьттачу баьччех хIуттуш бац уьш. Къилбаседа Кавказехула эксперт волчу Кутаев Руслана оцу хаттарна иштта жоп делира.\nКутаев Руслан: «Эксперташна юкъахь, тахана хеташ дерг ду, жамIаш гайта хан тIе кхаьчча цхьана агIора. Кремлехь долчу Iедало шу болх бан безаш ду, аш болх ца бича, шун хIума дIадера ду аьлча, нах карабо-кх царна. Оцу хIуманна шеко кхоллуьйтуш дерг ду даиман а и нах кара ца богIу, уьш байина олий, декъий схьагойту.\nСоьгахь, масала, ГIебартойн-Балкхаройчохь 5-6 шо хьалха байинчу нехан дайш-наноша делла кехаташ ду. Шьаш арадовлийта цара боххушехь, арахьара неI дIа а къоьвлина, уьш арабовла туьгуш бац аьлла, и нах байира цара. Бахьана хIун ду цуьнан? Нах караболхахь, церан дийца хIуманаш хир ду, тIаккха уьш гучубевр бу».\nКутаев Русланна хетарехь, цхьадолчу декъана регионехь йолу конфликт, цхьана ницкъаш урхалла а, Iаткъам а беш латтош ю.\nКутаев Руслан: «Сан ойла оцу хIуманна тIехь де дийне мел долу чIагIлуш лаьтта. Тахана, и тIемаш беш лелачу нахаца озабезам болчерга, оьрсийн лерринчу сервисаша, тхо царах ду, вай цхьаьна болх бийра бу бохуш, и кегий нах, цхьаьна а бетташ, уьш хIаллак бо аьлла, со санна оцу хIуманна тIе тидам а бахийтина, толлуш лелачу нахан, зеделла хIума а ду».\nКъилбаседа Кавказехь, Дагестанера Сочи-гIалана тIекхаччалц, шуьйра тIеман Iамораш ду дIахьуш. Дакъалоцуш ду оьрсийн мел долу эскарш: гIашсалттий а, хIурдан а, хIаваан а кеманаш а, яьккхий тоьпаш а.\nЦхьаболчу эксперташа и тIеман гIора гайтар дузу Гуьржийчоьнера 2014 шарахь Сочи-гIалахь хир йолчу Олимпиадана новкъарло хила мега бохучу кхерамца. Эскарш юкъагIерташ а доцуш, къепе регионехь кесталгIа латталур йолчух тера дац.\n4 тIемало вийна Нохчийчохь


Нохчийчоьнан амал муха хийцина Кадыров Ахьмадан васто\n15 шо ду Кадыров Ахьмад вийна. Кремлехьа а ваьлла, муфтин оба президентан бедарх ша хийцина 4 шо кхаьчча, Советан эскаран Толаман Дийнахь Соьлжа-ГIаларчу "Динамо" стадионехь, тIеман гайтамехь, эккхийтира иза.\nБомба, баккхий кечамаш а беш, хьалххе йиллина, цундела ала дац "Басаевца, Масхадовца аьттехьа а доьзна ду" зулам, "…бехкениг кхин ницкъ бу", элира шен да лечу дийнахь Москох хиллачу Кадыров-жимхачо.\nЭккхийтинчу дийнахь дуьйна десто долийна Кадыров Ахьмадан васт нохчийн политикан доцуш ца тору дакъа ду тахана. Кадыров-воккхачух къоман да олу махкарчу Iедало – цуьнан цIе лелайойту и тилла мел мегачу меттиге. Тоьлла ларалучу Соьлжа-ГIаларчу "Нохчийчоьнан Дог" маьждиго а лелайо ур-атталла цуьнан цIе.\nКъайла ца хьо цхьаммо а Кадыров Ахьмад могIара стаг вацар. Ша Кадыров Рамзана дукха хазийна махканна а, дуьненна а шен ден возаллах лаьцна дешнаш. "Ахмат – иза васт ду, иза веза-воккхачу Кадыров Ахьмад-Хьаьжин, Нохчийн Республикан хьалхарчу президентан, Оьрсийчоьнан турпалхочун, Оьрсийчоьнан мостагIашца - террорхошца - айбинчу тIеман коьртехь лаьттинчу стеган цIе ю, президентца Путин Владимирца цхьаьна цо къелхьарадаьхна вай дуьненаюкъарчу террорах а, Оьрсийчоь йохарх а. Дерриг а дуьнентIехь эзарнаш политикаша а, спортхоша а дозаллица даржадо "Ахмат – сила!" [Ахмат – ницкъ бу"]", элира Кадыров Рамзана 2017-чу шарахь.\nКадыров Ахьмадан суьртех яьккхина ю таханлера Нохчийчоь. Цхьа а цец а ца воккху оцу хьоло. Деккъа дIа цкъа бен ца нисделла цунна дукха адамо ша резадоцийла Кадыров Рамзанна хоуьйтуш – футболан "Терек" тобаннна "Ахмат" цIе туьллучу деношкахь. Амма резабоцурш сихонца, "шайтIанаш", "де доцу нах", аьлла, дIалакъийра "паччахьо".\nЯгарйина а вер вац Нохчийчохь "Ахмат" цIе мел йолу спортан секцеш, клубаш. Дукха хан йоццуш республикехь дIадаьхьначу спортан жимчу машений (карийн) къовсадаларшна тиллина цIе а яра Akhmat Race.\nОьрсийчохь Кадыров Ахьмадан сийнна тиллина цIе лелош хилла ца Iа Мосох урам, я хин паналла цоьсту хIордан кема - лелайо и цIе тIурненерчу "ЦIоькъа-лом" олучу седарчийн жуларо а тIехь. Жима волуш хала-атта динан институт чекхяьккхина а, 1995-чу шарахь Нохчийчохь муфти хIоьттина а лелла Кадыров Ахьмад цец-акъ вер вара, ден а велла, и дерриг а шена дIагича.\nЦIеноша, урамаша, хьукматаша Кадыров Ахьмадан цIе лелоро а, деладенна иза вуьйцуш хазаро а ондда нехан кхетамах доьзна цуьнан васт.\nХьалха Оьрсийчохь оьрсех воцучо а олура, сурт доккхуьйтуш ша хаза гайтархьама, балдаш дIаса а озош: "сыр!" ("нехча"), нохчаша хIинца цуьнан метта эриг ду "Ахмат – сила!". Иза а олуш кхоьссинера Москох метро чохь ша мерза мутт мелла ваьлча гIутакх цхьана нохчочо оьрсийчунна тIе. "Ахмат – сила" сийсаздина и кIант сихха меттавалийра ша Кадыров Рамзана – и дешнаш а багахь галдаьлларг кхин дер дац цуьнгара.\nЛоьрийн уьрсашна буха нисбеллачул тIаьхьа, наркозах басталучу пациенташа а хьокху "Ахмат – сила!" мохь. Массеран а, масанхьа а, даима а ду – "Ахмат – сила!" , политикашна тIера косметикан туьканахь басар-подар духкучу мехкарийн биста кхаччалц.\n"Кадыров Ахьмад – тхан къоман да ву-кх, уггаре дика нохчо, массарна а масал! – воккхаве 20 шо долу Ислам. Иза тешна ву Кадыров Ахьмада, "ша вуьззина нохчо хиларе терра", коьртара холхаз-куй цкъа а дIа ца боккхура бохучух. Ткъа "духар массо а наха лелорриг лелийна" цо, Исламна хетарехь (ца гиначух тера ду жимчу стагна, коьртахь куй а боцуш, я джинсаш, спортан духар доьхна Кадыров-воккханиг).\nИлеса, Кадыров Ахьмадах лаьцна и шена шен бIаьргашца гина стаг хиларе терра дуьйцу. "Ахьмад-Хьаьжа наха лоруш стаг вара, къаношца мерза вара, ладугIура даима а. Цуьнга вистхуьлийла дара. Ткъа таханлерачуьнга ала йиш яц хIумма а", боху шен 65 шо долчу цо.\nИлесна ца тов Кадыров Ахьмадах жайна дар, иза къаьсттина ца тов цунна. "Дац иза бусалба динехь. Суна хаьа иза ларавезаш стаг вуй. Дан а дара иза деза адам. Делахь а, ца тов суна тахана "кхара" лелориг. Мегаш дац оццул стаг ирхваккха. "Ахмат – сила" мохь хьоькху кхара! И хIун "сила" ("ницкъ") бу? И церан "сила" бу-кх, кхетий хьо!", элира Илеса журналисте.


Оршотан дийнахь коронавирусна дуьхьалоечу оперативан штабан кхеташонехь цхьана вахархочо хаьттира Кадыровга, хIун дара-те махкахь парикмахерскеш схьайиллича, аьлла. Дика хир дара массара а кортош даьшча, жоп делира республикин куьйгалхочо.\nШинарин дийнахь Инстаграмерчу шен агIонтIехь гучувелира Кадыров, баьшна корта а болуш. «Куьцан салонаш къевлина ю, цIахь парикмахерскеш яц», бохура цо, ша стенна кIунзал ваьлла хоуьйтуш.\n"Вай дайша хIарра деш хилла, коьртаниг, Пайхамара шинара кхааре доьрзучу хенахь бошуш хилла шен корта», - элира Кадыровс.\nЭццахь мехкан куьйгалхочуьнгара масал эца буьйлабелира Нохчийчуьра Iедалхой, социалан машанашка, ша-ша кIунзал ваьллийла хоуьйтуш, суьрташ а хIиттош.\nМассарел жигара хьаьвзина Кадыровна уллера хьаькамаш. Царел тIаьхьа ца буьсу мехкан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллера а, тIеман министраллера а белхахой.\nВатсапехула даьржина лела полицин цхьана хьаькамо шен белхахошка, сихха кортош даша, бохуш, ден буьйр.\nДагадаийта догIу Дечкен-баттахь Шелан кIоштан администратор Ибрагимов Турпал-Iела шен балха корта а баьшна вар а, цо изза дан шен куьйга кIелхьарнаш декхаребар а, цара омра кхочушдар а.\nОхан-беттан юьххьехь дихкина Нохчийчоьнан бахархошна чу-ара, нахана юкъабийла. Кху беттан 17-чу дийнахь, коронавирус кхеттачу нехан могIарш шорбала боьлча, шагйира республикехь карантин. Дихкира бахархошна гIаш я машенашкахь цIера арабийлар.


Пашаев Абу - шатайпа Чечанара суртдиллархо а, байтанча а\nПашаев Абуна - шатайпа Чечанара суртдиллархо\nЧечанарчу суртдиллархочунна, Пашаев Абуна моттарехь, хьекъале «хьекхначу» басарша, язйинчу байташа, синтем дебош, гIо до дахарх кхиа.\nДукха суртдиллархой а,дешан говзанчаш а хир бац кху доккхачу дуьненахь мозийн тезетахь чуьркан елхаран тидам бина. Иштачех ву чечанхо Пашаев Абу.Цхьана хьекъалчо ма-аллара похIма долу стаг жима говза хилла ца Iа. Царех,жимма говза а хилла «IадьIа ца хуучех цхьаъ ву Оьрсийчоьнан суртдиллархойн кхеташонан декъашхо,нохчийн меттан говзанча, японан байталлин агIонча,шенчул философ волу чечанхо Пашаев Абу.Дуккха а кхоллараллин наха а,дешан говзанчаша а даре дарца цуьнца къамел дар а бу цхьа шатайпа кхаъ. Хьажархо-ладогIархо исбаьхьаллин басарех, дашах воккхавеварал сов кIорге а йолуш,Абус буьйцучу цIеначу,говзачу,ненан матто йийсаро до лерса. «Тахана вайнехан юкъараллехь Iаламат йоккха къоьлла ю цIена буьйцу нохчийн мотт хазар. Телерадио? Юххехула а яц! Мелхо а хIинцалерчу телехьожийлаша лахбеш ,бехбеш бу ненан мотт»,-ишта хьажам бу дуккха а яздархойн а,Iилманчийн а. Бакъду, Пашаев Абуца къамеле ваьлча тешамах дог дузу нохчийн меттан оьмар аттачу балхах хедарг цахиларх. Тхойшиннан къамел доладелира шорто а йолуш жоп дала тарлучу хаттар тIера.\nМаршо радио: Абу хIинццалц хьо суртдиллархо санна вевзаш вар-кх. ХIинца и японан хокку хIотIехь язйина байташ. Царех хьо Iехавалар, уьш нохчийн матте яхар. Мичара схьабу те церан бу-орам?\nАбу: « Вайн дахар бецан тIе диллина тхи санна бе дацахь а вайн дахар, хIетте а…» яздина,къобал охьабиллира боху японан байтанчо Кабаясис Исас шен заманчохь. Оцунах лаьцна тIаккха кхечо яздо-кх: « Дуьненан Iаламах а ша дуй буур мА бара,цуьнан вист цахилар,цуьнан дешнел а говза ма -дара аьлла». Кабаяси Исас ялх эзар сов байт язйина-кх хокку жанрехь. Одзава Руан бохуш ву. Хаза нехан санна говза а волуш.Цо мел чIогIа аьлла дахарх дерг: »Стенна ца дусту ас хьан дахар, деггIий адамца,бецан тIе диллина тхи санна,маьлхан зIаьнарш кхетталц,кхин мА дац дахар». Цунна жоп луш санна яздина Кабаясис ас лакхахь далийна дешнаш.»\nМаршо радио: Кхана,лама дIадаккха дезачу дитт тIехь бенаш деш ду-кх олхазарш,и дIадаккха дезаш дуй а ца хууш. МА тамашена хIума ду иза .Цу тIехь бен беш ду-кх уьш. Цигахь хIун ала гIоьрти на синхааман турпалхо?.\nАбу: «Кхане ян ма яц. Кхане яц вайн. Тахана вайшиъ кхуззахь Iаш ву кханенах йоьзна ойланаш а еш. Кхане цхьаннан карахь ю.Оцу хенан да цхьаъ ву и вайна мила ву а хаьа.Бусалба стеган духар боху-кх цхьанхьа. Цуьнан духар оцу Даллий,цу стагний бен хууш ма дац аьлла-кх! Цуьнан синан коччий,цуьнан дагахь долу дахаррий. Оцуьнца дуьстина ду боху. Мел говза боху цо! Шен хоршахь а ду,шен дахар а! И хIора элп хезаш а ду,дагах чекхдолуш а ду,синкхетам цецбоккхуш а ду.Уггар сийлахь синхаам адамийн дахарехь къинхетам ма бу. Хьажал и дитт хьахаделир-кх вай. Зазне хьоьжуш вара боху цхьа самурай. Уьш лата безаш бара боху шайн юьрта доладеш. Цуьнга цуьнан накъосто аьлла: «Кхана бIаьрсица луьстур ду ахь зазанехь долу дахар. Схьаволахь,дIавахийтахь вайшиъ!» ТIаккха цо дIа а хьаьжна элира боху: «Кхане ю яц хаьий хьуна? Ша тахана шовкъе ву-кх,хIоккху дахарх ма воккхаве со». ТIаккха язйинчух тера ду-кх Кабаясис: » Ма тамашена хIума ду и олхазарш. Охьатоха кечдинчу дитт тIехь цхьа сингаттам а боцуш беш беш ду-кх уьш». Мел лазам бу цу дешнашца! Хьажахь цо сагатдийриг. Оцу есаллехь,оццул йоккхачу есаллехь, и ойла кхоллаелла-кх цуьнан. Цхьана анайистера вукха анайисте кхаччалц яц иза,хIа-а!?\nМаршо радио: ХIинцца хIокху мIаьргонехь хиндерг ца хууш, кхана хиндергга-м хьала а,охьа а, чолхе ду-кх хIара дахар аьлла хIума а ду-кх цигахь. Шайн кхане бух боцуш юй ца хаьа царна цундела а ду-кх уьш ирсе,дуй Абу?\nАбу: « Кхане муха йогIу,цо хIун дохьу цахаарна вай а ма ду ирсе. Вайна и хууш хилча адам а гIайгIане хир ма дара».\nМаршо радио: Абу хьуна хIун зIе го байташний,суьрташний юкъахь? Ян а юй те и зIе цхьа дуткъа тай-хьаса хилла а?\nАбу: «Ас мел диллина сурт,байт язьеш айало ,тIома йолучу ойланах тера ,са акхадалар санна хIума ду-кх. Цул сов цу суьртах дийца а, оццу японийн байтийн кIоргалла гайта а ас гIортор йийриг нохчийн мотт бу-кх. Ма-дарра аьлча оцу суьртийн а,байтийн юкъарча бу-кх ненан мотт. И байташ гочьеш а суна зеделларг а,боккха хьааме кхаъ бинарг а ду-кх нохчийн метта шорто а,кIоргалла а.Стенна аьлча сайн ненан маттахь соьга кхин а дика,чулацаме а аладелла-кх,сунна хетарехь,цаьрга шайн японан маттахь ца аладелларг а».


Фортангехь бечу белхашна оьгIазбахна гIалгIайн жигархой "питанчаш" бу аьлла Кадыровс.\nЛахьан-бутт 14, 2021\nДозанна гергарчу Фортанга хийистехь нохчийн Iедалхоша йистош чIагIъеш болийначу белхашна тIехула хиллачу инцидентна комментарий йина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Луларчу республикан юкъаралле а ца хоуьйтуш, уьш болорна а, хин харш хийцарна кхоьруш а ГIалгIайчуьрчу Сунжа кIоштахь халкъан гулам хIоттийнера.\n"ГIалгIайчоьнца долчу дозанийн тема меттахъяьккхина ас. Кхайкхамбина вежараллин халкъе, националистийн карта ловзо яьлла питанчийн цхьа тоба сацае аьлла. И хааттар дIакъевлина ду гуттаренна а, низаман элпаца дерриг а догIуш ду", - яздина Кадыровс "ВКонтактерчу" шен агIонехь, ГаланчIожан-кIоштахь хилла белхан цхьанакхетарх лаьцна дуьйцуш.\nЛахьан-беттан 11-чохь Нохчийчоьнан Iедалхоша болийра, Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а дозана юккъехула охьадогIучу хин бердаш чIагIдеш белхаш. ЦIеххьана болийначу белхаша хеттарш хIиттийра, ГIалгIайчоьнан бахархой эргIад а бохуьйтуш.\nШолгIачу дийнахь Сунжа-кIоштахь гулам дIабаьхьира бахархоша.\n"Еза техника тIе а озийна, ГIалгIайчоьнан Iедалхошка аьлла хIума а доцуш, белхаш болийна хилар тIечIагIделла. Хин харш хуьйцуш къепе йохийна хилар а билгалдаьккхина. Бакъо йоцург лелош хилла, "Чеченавтодор" компанин езачу техникаца пайда а оьцуш", - яздина ГIалгIайчоьнан Iаламан ресурсийн министро Евлоев Мохьмада инстаграмехь.\nЦо тIетоьхна иштта, оцу гIуллакхна тIехула Оьрсийчоьнан президентан администраци а, Къилбаседа Кавказан Федералан гонашкарчу президентан векале а, Росприроднадзоре а, Оьрсийчоьнан Iаламан ресурсийн министре а кехаташ дахьийтина хиларх.\nОцу ситуацина тIехула белхан цхьаьнакхетар хилира ГIалгIайчуьрчу Сунжа-кIоштан а, Нохчийчуьрчу Серноводскан кIоштан а куьйгалхойн - Дзейтов Мохьмада а, Исмаилов Исмаила а. Исмаиловс тешийна, бердан йистера некъана дуьхьало еш, бетон юттуш белхаш "Чеченавтодоран" "хууш боцучу белхалоша" дIабаьхьна хилар. Иштта нисделла боху цо, хин харш хийцар а. Гергарчу хенахь шен хиллачу хорша юхадерзор долуш ду хи, цхьана а кепара дозанашца хийцамаш бар хьехийна а дац, хаамбина Сунжа-кIоштан администрацин инстаграмерчу аккаунто.\nЖоп луш Нохчийчоьнан парламентан спикеро Даудов Мохьмада видео дIаязйина, нохчийн Iедалхоша "цкъа а, цхьаннан а территори тIехь белхаш бина бац, вайна дика хууш ду, хIун хьенан долахь ю" аьлла.\nЛуларчу мехкан Iедалхоша хаийта дезаш дара гIалгIайн агIоне, шаьш белхаш дIабахьа лерина хиларх аьлла, дIахьедина гIалгIайн "Гражданская инициатива" партин лидеро Хазбиев Мохьмада.\n"Нагахь санна, бердаш чIагIдархьама хин харш хийца хьийзаш шу делахь, хаийтийша лулахошка, хаттийша лулахошка. Цара шуна дуьхьало йийр яра аьлла, ца хета суна. Амма къайлах, дIахьедина а доцуш деш хилча, провокаци ю бен олийла дац. Цо кхерам теснера кегийрхошна. Оцу меттиге Сунжа-кIоштан куьйгалхо а, Iаламан ресурсийн министр Евлоев Мохьмад а кхаьчча къаьстира хьолах дерг, кхетийра дечух, хаттарх йист яьккхира", - аьлла Хазбиевс.


Навальный Оьрсийчу цIа верзарца доьзна лаьцна 69 стаг\nНавальный Алексей Оьрсийчу цIа верзаца доьзна кIиранан дийнахь полицино лаьцна 69 стаг, шайна юкъахь ша политик а цхьаьна волуш. Цунах лаьцна яздо "ОВД-Инфо" зорбан гIирсо, хаам бо "Радио Свобода" портало. Москвахь оппозиционер кхача везаш хиллачу Внуково аэропортехь лецира 62 стаг, биснарш лецира Санкт-Петербургехь. Оцу нахана юкъахь хилла 2 кхиазхо а, лаххара а 6 журналист а. Кхаа стагана ницкъ бина дIалоцуш, царах шиъ дарбанан хIусаме кхачийна. Кхин а цхьана лаьцна йолчу зудчунна вон хилла полицин декъехь. Иза дIайигна лоьрийн машенахь.\nЛецначарна бехке дуьллуш ду полицин белхахочо аьлларг ца дар а, бакъонца йоцчу акцехь дакъалацар а.\nБуьйса йоккхуш полицин декъашкахь витина 4 стаг. "Лужники" чоьхьарчу гIуллакхийн декъехь – кхоъ, ткъа Шереметьево аэропортехь лаьцна волу Навальный Алексей – Химки гIаларчу полицин декъехь.\nЛаьцначу 16-нна статус муха ю хууш дац, хаам бо "ОВД-Инфо" зорбан гIирсо.\n"Радио Свобода" портало бинчу хаамца, Навальныйна "Внуково" аэропорте дуьхьалвеана хилла 2 эзар гергга стаг. Навальныйн накъосташа а, цо ша а кхайкхира нахе аэропрте дуьйла аьлла.\nВнуковохь полицино лецначарна юкъахь бу Коррупцица къийсам латторан Фондан белхахой Соболь Любовь а, Шаведдинов Руслан а, Навальныйн гIоьнча Пахомов Илья а, политикан штабан менеджер Кадетова Анастасия а, юрист Молокоедов Алексей а, ткъа иштта оппозиционер Котов Константин а.\nНавальный тIехь волу кема охьахаа дезаш дара Внуковохь. Амма цуьнан метта иза охьахиира Шереметьевохь, "Победа" авиакомпанино чIагIдарехь, техникца доьзначу бахьанашца.\nКIиранан сарахь лецначарах дукхаха берш дIахийцира. Царах цхьаберш кхиира Шереметьево кхача а.


Исламан Нур - Свет Ислама - Сан дела АЛЛАХI ву\nСан дела АЛЛАХI ву\nАЛЛАХIЦА ГIИЛЛАКХЕ ХИЛАР\nБусулбано АллахIаца-Лекха ву И-тIелаьцна гIиллакх леладо. Цо бохучунна муьтIахь хуьлу. ХIокху гIиллакхех ду:\n-АллахI-Лекха ву И-везар ду: Бусулбанна АллахI-Лекха ву И-веза, Цунна и муьтIахь хуьлу Iибадат дарца. Вайна АллахIа хаийтина муьъма стаг АллахI-Лекха ву И-везаш хирг хилар. Цо-Лекха ву И-аьлла: ,,Муьъма нехан АллахI везар чIогIа ду . (Аль-бакъара: 165 аят ).\n-АллахI-Лекха ву И-дагахь латтавар ду: бусулбанна АллахI виц цало къайлах а, гучах а. Цунна хаьа АллахIана-ТаIала-цхьа хIума къайлах доций. Иза, тIаккха, хууш ву цуьна массо хIума а. Цо-ТаIала-аьлла: ,,Шу мичхьа хилчи а Иза шоьца ву, Аша дийриг АллахI гуш ву . ( Аль-хьадид: 4 аят ).\n-АллахIах-ТаIала-кхерар ду: Иза массо хIумана корта бу. Цуьнца бусулба АллахI реза хиларе кхочу. Цо-ТаIала-аьлла: ,,АллахIах кхоьруш верг, Цо цунна цуьна балхах аьтто бийр бу . ( Ат-тIалакъ: 4 аят ).\n-АллахIана-ТаIала-муьтIахь хилар ду: Бусулбано АллахIа омра динарг кхочуш до, АллахIа дихканчух гена волу, цуьнгахь ойла цахьийзош. Цо-ТаIала-аьлла: ,,Муьъма нехан дош хилла, АллахIана а, цуьна элчанна а уьш тIекхайкхича, царна юкъахь цуьнга хьукма дойта: тхуна хаза а хези, тхо муьтIахь а ду алар . ( Ан-нур: 51 аят ).\n-Iибадатехь даггара хилар ду: Бусулбано дуьззина до ша деш долу Iибадат. Цо-ТаIала-аьлла: ,,Аша диканиг дича АллахI и хууш ву . ( Аль-бакъара: 197 аят ) Пайхамара-IалайхIис-салам-аьлла: ,,Ихьсан бохург ахьа АллахIана Iибадат дар ду и хьуна гуш волуш санна. Хьуна И гуш вацахь а Цунна хьо гуш ву ( Аль-бухарий, Муслим ).\n-АллахIах тешар, Цунна тIе болх биллар ду: Иза ийман баккъалла хиларан билгало ю. Цо-ТаIала-аьлла: ,,АллахIана тIе болх биллинарг-Иза цунна кхачаме ву . (Ат-тIалакъ: 3 аят ).\n-АллахIе-ТаIала-верзар, Цуьнгара гIо лахар ду: АллахI-ТаIала-уггар дика накъост а, гIоьнчи а ву. Цо-ТаIала-аьлла: ,Гатвеллачунна жоп луш верг мила ву, иза Цуьнга кхайкхича, вониг дIадоккхуш верг а?" ( Ан-намл: 62 аят ).\nПайхамара-IалайхIис-салам-аьлла: ,,Ахьа дехахь АллахIе дехалахь, ахьа гIо лахахь АллахIера лахалахь . ( Ат-тирмизий ).\n-АллахIана-ТаIала-Цуьна ниIматашна шукру дар ду: Бусулба стага АллахIана шукру до Цуьна дагарлун доцчу ниIматашна. Стага шен Далла шукру моссуз ди дукха ниIматаш ло Цо цунна. Цо-ТаIала-аьлла: ,,Шун Дала дIакхайкхийна аша нагахь санна шукру дахь шу сов дохур ма-ду аса. Баккъалла а, сан Iазап чIогIа ма-ду, Аша нагахь санна керстаналла дахь . ( ИбрахIим: 7 аят ).\n-АллахIан новкъа ( Цуьна дин бахьна долуш ) цхьа хIума цакхоор ду: Бусулбано цхьа хIума ца кхоа до АллахI реза хилар лоьхуш.\nЦо-ТаIала-аьлла: ,,Баккъалла а, АллахIа муьъманашкара эцна цера синош а, цера даьхнеш а дуьхьал ялсамане луш . ( Ат-тавба: 111 аят ).-АллахIе тоба дар ду: Муьъма стаг шен Далла Iеса хилча оцу Iасаллеха вухавоьрзу и, АллахIе тоба до цо. Дала-ТаIала-аьлла: ,,Массара АллахIе тоба де, хIай муьъманаш, декъал хир ду шу . ( Ан-нур: 31 аят ).\nПайхамара-IалайхIис-салам-аьлла: ,,АллахIе тоба де, хIай нах, аса, баккъалла а, Цуьнга дийнахь-буса боьIазза тоба до ( шуна ) . ( Муслим ).\nХИНА КЕМАНАН ДИЙЦАР\nЦхьана дийнахь бусулбанийн цхьа халиф волче веара Делах цатешаш волу стаг. ЧIогIа ша-шех тешна волуш цо элира цуьнга: Суна цхьа цакарво Дела хиларха со тешо, шун мел воккхачу Iилманчийца къовсар дара аса, со цул тоьларг хиларха тешна ву со .\nХалиф кIеззиг сецна Iийна ша-шега элира: Аса и ве аьлча наха эр ду-кх цунна дуьхьал даккха хIума ца хили тхан. Цул тIаьхьа шен везир схьа кхойкхина цуьнга омра дира цо имам Абу-хьанифат Ан-нуIман схьа кхайкха аьлла.\nДукха хан цаелира Абу-хьанифат веана чукхача, тIаккха цунна дIахаийтира халифа Делах цатешачуьна ( мулхьидан ) болх. Цо цуьнга дийхира цуьнца къамел дар а, иза АллахI-ТаIала-хиларха тешор а.\nАбу-Хьанифата элира: Аса цунна чIагIдеш хоуьйтур ду АллахI хилар, амма аса хьоьга пурба доьху цаторуш болу цхьа болх чакхбаккха луларчу юьртахь, цул тIаахьа сиха схьавогIур ву со. Цунна пурба делира халифа дIаваха .\nХан дIаяхара, Абу-Ханифат дукха тIаьхьа висира. Мулхьид дазалла, куралла гучуяха волавелира. Халифе элира цо: Суна дIаваха пурба ло, Абу-Хьанифат ведда, со тешо ша гIорасиз волун дела .\nМулхьид дIаваха наьIарехьа вола валарца чувеара Абу-хьанифат, ша тIаьхьа висарна бехказа волуш. Цо хаийтира царна ша вогIучу некъахь доккха хи карийна хилар. Кема ца хиларна охьахиира иза кема даре хьоьжуш. Хьоьжуш Iар дахделира. ЦIехьхьана Абу-Ханифатана инзаре, тамашийна болх гира.. гуллуш дечигаш гира цунна. Дечигашна тIедогIаделла лаьтташ хьостамий дара. Мичара ели ца хууш цхьа жIов гучуяьлла хьостамий дIадетта йолаелира. Лерина, дика дина хина кема IахIоттина гира цунна шена хьалха. ТIаккха цунна тIехиъна схьавеара ша. Мулхьид цо и дийцича вела волавелира, цо элира: Хьераваьллачо бен дийр дац хIара къамел. Цхьаммо я бакъдийр дац и. ХIаваэхь тIема муха довлу хьостамий, аннаш хи тIехь гуллуш, царех тIаккха кема хуьлуш, цхьаммо дина доцуш.?\nКхузахь велакъежира Абу-хьанифат, цо элира: Жима кема хилар, динарг цхьа воцуш, хьекъало бакъдеш цахилча, ткъа бакъдийр дуй хьекъало хIара дерриге дуьне, шена чохь мел долчу лаьттаца, маьлхаца, баттаца ша-шех хилла бохург, цхьана ницIкъ болчу кхуллачо кхоьллина доцуш?\nДан хIума доцуш висира мульхьид, цул тIаьхьа элира цо: Бакълуьй хьо, хIокху дуьненан кхоьллинарг ца хилча йиш яц. И ву и ( дуьне ) кхоьллинарг, низамехь и дIахIоттийнарг.. Иза сан Дела ву!\nСАН ДЕЛАН ХАЗА ЦIЕРАШ\nАллахIан элчано-IалайхIис-салам-аьлла. | АллахIан езткъай ткъайасна цIе ю, баьIа ю уьш цхьаъ тIеоьшуш . Цхьаммо уьш дагахь Iамор яц иза ялсамана вахана бен; (Аль-бухарий, Муслим).\nАллахIан хаза цIераш хIорш ю:\nАллахI - Далла шенна бен тилла ца мегаш цуьна цIе ю и (вай долахь цIе олуш йолу). И цIе хьахийча (яьккхича) хьекъал Цунна тIе Бен цадоьрзу-Сийлахь, цIена ву И.\nАр-Рахьман - Юкъара къинхетам дукха берг ву И . Цундела Цо къинхетам бо муьъманах а, керстанах а. АллахIана-ТаIала-шенна бен цамегаш куц ду и.(АллахIана бен и куц дало мегар дац).\nАр-Рахьим - Кьинхетам дукха болуш верг ву И.АллахIа хIара куц Мухьаммадана-IлайхIис-салам-далийна КъорIана тIехь. Иза АллахIа эхартахь къаьссттина муьъмачу нахах къенхетам бийриг хилар хоуьтуш Цуьна цIе ю.\nАл- Малик - Шен паччахьаллехь шена луург дийриг ву И.\nАл- Къуддус - Сакхатех, эшамех (кхачамбацаршха) цIанвинарг ву И.\nАс-Салам - Шен халкъана машар, тешам, деган паргIато, бехке цавар луш верг ву И.\nАл- Муъмин - Шен халкъана ша ваIада (дош делла) йина мел а, Iазап а (таIзар) бакъдийриг, кхочуш дийриг ву И.\nАл- МухIаймин -: Куьгалла дерриге шен карахь дерг ву И.\nАл- Iазиз - Ницкъ болуш верг, тоьлларг ву И. Массо хIума Цунна муьтIахь ду.\nАл- Джаббар - Шен омранаш чакхдохуш, кхочуш деш верг ву И.\nАл- Мутакаббир - Сийлахь-воккха хиларан куц Шена бен доцуш верг ву И - СубхьанахI.\nАл- Халикъ - Махлукъаташ (кхоьллина хIуманаш ) хилийтинарг, уьш кхоьллинарг ву И.\nАл- Бариъ - Махлукъаташ кхоьллинарг ву И, цера бух боцуш.\nАл- Мусоввир - Ша кхуллучу массо хIуманна и кхечух къастош сурт луш верг ву И.\nАл- ГIаффар - Гечдар дукха долуш верг ву И.\nАл- КъаххIар - Масо хIума шен паччахьаллийна , ницкъана кIел далийнарг ву И.\nАл- ВаххIаб - Шен лайшна совгIаташ, ниIматаш цакхоош луш верг ву И.\nАр-Раззакъ - Халкъашна массарна рицкъа луш верг ву И.\nАл- Фаттахь - Хьукма деш верг (Куьгалла дийриг) ву И.\nАл- Iалим - Шена цхьа хIума къайла доцуш, массо хIума хууш верг ву И.\nАл- Къабид - Шен лайшха шена луъчунна рицIкъа гаттдеш верг ву И.\nАл- БаситI - Шена луъчунна рицIкъана шорто еш верг ву И.\nАл- Хафид - Къинхетам боцу , зулме нуьцIкъа дай охьатаIош , уьш сийсаз беш верг ву И.\nАр-РафиI – Муьъманашха хьалаваккхарна хьакъ верг хьалаойъуш верг ву И.\nАл- МуIизз - Сийлалла шен лайшха шена луъчунна луш верг ву И.\nАл- Музилл - Сийсазалла шена луъчунна хуьлуьйтуш верг ву И.\nАс-СамиI - Хезаш мел йолчу хIумнах кхуьуш верг ву И.\nАл- Басир - Гуш мел йолчу хIумнах кхуьуш верг ву И.\nАл- Хьакам - Лайшна йукъахь хьукма деш верг ву И.\nАл- Iадл - Юьззина нийсо еш верг ву И.\nАл- ЛатIиф - Шен лайшха къахеташ верг ву И.\nАл- Хабир - Мел кIеззиг долу (жима долу) хIумнаш хууш верг ву И.\nАл- Хьалим - ТаIзар да сихлуш воцург (собре верг) ву И.\nАл- Iазим - Сийлахь-воккха хиларан даржашха уггар лакхара куц шегахь долуш верг ву И.\nАл- ГIафур - Лайн къиношна къинтIийра волуш верг ву И.\nАш-Шакур - Муьъманашна бекхам ( мел ) совбоккхуш верг ву И.\nАл- Iалий - Ша хесточул сийлахь а , лекха а ву И СубхьанахI.\nАл- Кабир - Хьекъалш а , хIума хаадаларан меженаш а шех кхиа ницIкъ боцуш верг ву И.\nАл- Хьафиз - Шех цхьа хIума къайла ца дериг ву И.\nАл- Мукъит - Хууш верг ву И.\nАл- Хьасиб - Шен лайшна оьшучунна кхачо еш верг ву И.\nАл- Джалил - Сийлахь воккха верг ву И.\nАл- Карим - Дика дукха долуш верг. Ша луш долу хIума цакхачош верг ву И.\nАр-Ракъиб - Шех цхьа хIума къайла цадолуш верг ву И.\nАл- Муджиб - Шега доIа динчунна жоп луш верг ву И.\nАл- ВасиI - Шен массо халкъана рицIкъа тоьаш верг ву И.\nАл- Хьаким - Куьгалла деш верг. Ша деш долу массо хIума нийса долуш верг ву И.\nАл- Вадуд - Шен лайшна дика лууш верг, царна дика болх беш верг ву И.\nАл- Маджид - Сийлаллехь , воккхаллехь, хастамехь чаккхенга кхаьчнарг ву И.\nАл- БаIис - Халкъ деллачул тIаьхьа ден дийриг ву И.\nАш-ШахIид - Шена хаарха цхьа хIума къайла ца дериг ву И.\nАл- Хьаккъ - Ша хилар а , Iибадатана хьакъ волуш Дела хилар а чIагIделла сецна верг ву И.\nАл- Вакил – Лайн рицкъанашна юкъара верг ву И.\nАл- Къавий - Буьззина болчу нуьцкъана да верг ву И.\nАл- Матин - Онда, ницкъ болуш верг , хало шех цакхуьуш верг ву И.\nАл- Валий - ГIодеш верг ву И.\nАл- Хьамид - Массо хьолахь хастаме верг ву И , хаставарна хьакъ верг ву И .\nАл- Мухьси - Шен хаарха цхьа хIума къайла доцург ву И.\nАл- Мубдиъ - Доцчуьра хIумнаш кхоьллинарг ву И.\nАл- МуIид - ДIаевллачул тIеьхьа хIумнаш юха кхуллуш верг ву И.\nАл- Мухьйи – Массо дийна долчу хIумангахь дахар кхоьллинарг ву И.\nАл- Мумит - Садолчу хIумнашкара дахар дIахьуш верг ву И.\nАл- Хьайй - Даим дийна вераг ву И, тIаккха цуьна дахаран чаккхе яц.\nАл- Къаййум - Шен халкъан балхе хьожуш , и дIанисбеш верг ву И , уьш кхуллуш, царна рицкъа луш верг ву И.\nАл- Ваджид - ЦIкъа а къелур воцуш хьалдолуш верг ву И.\nАл- Маджид – Ша Сийлахь Воккха хиларна шен халкъо хестош верг ву И.\nАл- Вахьид - Iибадатана хьакъ волуш Дела хилар шенна долуш верг ву И , И бен кхин Дела вац.\nАс-Самад - Шена адамаш муьтIахь долуш волу Эла ву И.\nАл- Къадир – Ницкъ болуш верг ву И.\nАл- мукътадир - Ницкъ болуш верг ву И.\nАл- Мукъаддим - Хьалха татта хьакъ верг хьалхавоккхуш верг ву И.\nАл- Муаххир – Тiаьхьа татта хьакъ верг тIаьхьавуьтуш верг ву И.\nАл- Аввал - Шел хьалхара цхьа хIума доцуш верг ву И.\nАл- Ахир - Шел тIаьхьа цхьа хIума доцуш верг ву И.\nАз-ЗахIир - Шена тIоьхула цхьа хIума доцуш верг ву И.\nАл- БатIин - Ма-варра ша муха ву цхьнне цахууш верг ву И.\nАл- Вали – Массо хIуманийн да, цараха дезар деш верг ву И.\nАл- МутаIали – Моссо эшамах цIена верг ву И.\nАл- Барр - Дика дукха долуш верг, дика болх боккха болуш верг ву И.\nАт-Тавваб – Шен лайшкара тоба къобалдеш верг ву И.\nАл- мунтакъим - ТаIзарна хьакъ волчунна таIзар луш верг ву И.\nАл- Iафувв - Къиношна гечдеш , царна ( уьш бахьанехь) таIзар цалуш верг ву И.\nАр-Рауф - Шен лайшха къинхетам беш царах къахеташ верг ву И.\nМаликул мулк - Массо хIумана да верг ву И.\nЗул-Джалали, вал икрам - Сийлахь воккха хиларан а, кхоччуш хиларан а куцош шегахь бен доцуш верг ву И.\nАл- МукъситI - Шен хьукманехь Iедале верг ву И.\nАл- ДжамиI – Къемата дийнахь халкъаш гулден дерг ву И.\nАл- ГIанийй - Цхьана хIумангахь цхьанге хьашт воцург. Массо хIума шега хьашт дерг ву И.\nАл- МугIни – Шен лайшха шена луург хьал долуш веш верг ву И.\nАл- МаниI – Хiаллак хиларан а, валаран а бахьнашха Iалаш вийриг ву И.\nАд-Дарр – Шен мостагIашка таIзар доссош верг ву И.\nАн-НафиI - Шен дика массаьрга кхаьчнарг ву И.\nАн-Нур - Нисвеш верг ву И.\nАл- Хiади - Массо хьума цунна дика долчунна тIе нисдинарг, цунна и гайтнарг ву И.\nАл- БадиI - Кхоллар долийнарг цхьаннах тардар доцуш ву И.\nАл- Бакъи - Даим волуш верг ву И.\nАл- варис – Массо хIумнаш дIаевллачул тIаьхьа вуьсар верг ву И.\nАр-Рашид - Халкъ царна маслахьате долчу хIумнашка нисдеш верг ву И.\nАс-Сабур - Iесачу нахаца собаре верг. Цаьргара чIир эца сих цалуш верг ву И.\n1-Волуш хилар: Дуьне а, Iалам а шен чохь мел долчу латтаца, стигланца, лаьмнашца, хишца, ялтийца, дитташца, адмца, хьайбанца, чохь садоцчу хIумнашца, уьш доцчаьрца.. массо гойтуш схьабохуш ду массо хIума нийса а, шен меттахь а, цхьаннах тарцадеш а шаьш кхоьллинарг волуш хилар. Дала-ТаIала-аьлла: ,, Ахь ала АллахI массо хIума кхоьллинарг ву. Иза ша бен Дела воцург ву, шен паччахьаллина, ницкъана кIел массо хIума далийнарг ву; ( Ар-РаIд: 16 аят).\n2,3-Цулхьалха хIума цахилар, даим Иза хирг хилар: АллахI хилла ву шеца цхьа хIума доцуш. Лаьттахь, стигланашкахь мел верг дIавер ву, АллахI-СубхьанахI-ша вуьсур ву. АллахIа-ТаIала-аьлла: ,,Иза шел хьалха цхьа хилла воцуш хьалхара ву, шел тIаьхьа цхьа хир воцуш тIаьхьара ву, шена тIоьхула цхьа хIума доцуш ву, ма-варра цхьаьнне ша мила ву цахуург ву. Иза массо хIума хууш ву; ( Аль-Хьадид: 3 аят ). Иштта Цо аьлла: ,,Массо хIума хIаллак ( лийр ) хирдолуш ду Цуьна юьхь йоцург. Хьукма Цуьна ду. Цуьнга шу дерзор ду; ( Аль-Къасас: 88 аят ).\n4- АллахI Ша кхоьллинчу хIумнех тера цахилар: Цундела АллахI-СубхьанахI-Шен дерриге халкъах тера вац. Иза цIена ву да шена хиларха, доьзалехочуха, шех терниг хиларха. Цо-ТаIала-аьлла: ,,Цунах тера цхьа хIума дац. Иза хезаш а, гуш а ву; ( Аш-Шура: 11 аят ).\n5-АллахI хIумманга хьашт цахилар: АллахI цхьанге хьашт вац, массо халкъ цуьнга хьашт ду. Дала-ТаIала-аьлла: ХIай адамаш щу АллахIе хьашт ду, АллахI-Иза цхьангера хIума цаоьшург а, хастаме верг а ву; ( ФатIир: 15 аят ).\n6-Цхьаъ ша хилар: ТIаккха АллахI цхьаъ Дела ву, Цуьна накъост вац шен мулкехь, паччахьаллехь. АллахI-ТаIала-аьлла: ,,АллахIан доьзалхо вац, Цуьна цхьа Дела а хилла вац. Хиллехьара хIора Дала ша кхоьллинарг шена дуьтур дара, вукхулла тола гIертар вара. АллахI цIена ву цара ( керстнаша ) хIитточу куьцех; (Аль-Муъминун: 91 аят ).\n7-Ницкъ кхочуш хилар: АллахI-СубхьанахI-массо хIуманна тIехь ницкъ кочуш ву, цхьана хIумано гIорасиз веш вац И, Цуьна ницкъ доза доцуш хиларна. АллахI-ТаIала-аьлла: ,,Баккъалла а, АллахI массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ву; ( Ан-Нур 45 ).\n8-Лаам: АллахIан лаам массо лаамал тIоьхула бу. Цундела, адмна цхьа хIума лиъча, АллахIана и хIума хила лууш доцуш иза хир дац. АллахIа-ТаIала-аьлла: Цхьа хIума Цунна лиъча Цуьна болх цуьнга алар ду,, Хьо хила; тIаккха и хуьлу; ( Йасин: 82).\n9-Хууш хилар: АллахIан Iилма ( хаар ) доккха ду. Иза-СубхьанахI-массо хIума хууш ву, массо хIума Цуьна хаарна чудогIуш ду. АллахIа-ТаIала-аьлла: ,,Баккъалла а, АллахI массо хIума хууш ву; ( Аль-МуджадалахI: 7 аят ).\n10-Дийна хиалар: АллахIан-ТаIала-куц ду дуьззина долу дахар Цуьна хилар дуьйцуш кхузахь цул дуьззина дерг дан а доцуш. АллахIа-ТаIала-аьлла: ,,АллахI ша бен Дела воцург ву, даим дийна верг ву И, шен халкъа болх дIанисбеш верг ву И. Йай наб ез наб кхеташ яц Цунна. Стигланашкахь дерг а, лаьттахь дерг Цуьна ду; (Аль-Бакъара: 255 ).\n11,12-Хезаш гуш хилар: АллахIан куц ду хезаш, гуш хилар. Иза-субхьанахI-массо хIума хезаш ву, массо хIума гуш ву. Цунна цхьа хIума къайлах дац. Дала-ТаIала-аьлла: ,,Цо аьлла: шуьшиъ ма кхера , Со баккъалла а, шуьшинца ву шуна, хезаш а, гуш а; ( ТIахIа: 46 аят ).\n13-АллахIа къамел деш хилар: АллахIан-ТаIала-къамел ду, амма иза вай къамел доцург ду. Дала-ТаIала-аьлла: ,,АллахIа Мусаца къамел дина; ( Ан-Ниисаъ: 164 аят).\nАллахIан сибаташ ( куцош ) кхачалур долуш дац: Сийлахьчу КъорIано Делан дуккха куцош дийцина, цундела АллахIан-СубхьанахI-кхачалун доцу сибаташ ду. Царна адамин хьекъалш тIекхуьур дац. Вай И цIанво Цуьнца тамбоцчу хIумнех. И мел хасто веза вайна хуур дац. Иза ЦIа ша-шен хаста маварра ву.\nБусулбано АллахIан махлукъатин ( Цо кхоьллинчу хIуманин ) хьокъехь ойла йо Цуьна ницкъ гойтуш йолчу, Цуьна-СубхьанахI-шен хьокъехь ойла йир яц цо. АллахI адамана цамоьттарг волун дела. Дала-ТаIала-аьлла: ,,Цунах тера цхьа хIума дац. Иза хезаш, гуш ву; ( Аш-шура: 11 аят ).\nКЪИНХЕТАМЕ САН ДЕЛА\nХьлха заманахь вехаш дукха къинош долуш цхьа стаг хилла. АллахIана-ТаIала-Iеса хилар дуьтуш цахилла цо. ДIакхалха герга ваххалц оцу тIехь еххачу хенахь дIавахана и. Ша валле хIокху стага шен кIентий гулбина цаьрга весет дина: ша велча шен дакъа дагаде аьлла. Цул тIаьхьа цунах чим бе, тIаккха хIара чим хIурдана тIоьхула дуккха меттигашкахь хIаваъехь баржа бе. Цуьна хичохь и башиттар а, толгIенашка дIасхьа бахьиттар а дуьхьа. ТIаккха цуьна лар цаиисийта. Цул тIаьхьа цаьрга аьлла цо: Аса АллахIаха дуй буу, сан Делан суна тIехьницкъ кхачахь ша цхьанне цадделла Iазап лур ма ду Цо суна. Х\nIара стаг велла, тIаккха цуьна кIенташа цуьна дакъа дагийна, хьаккхийна чим бина цунах, цул тIаьхьа хIара чим схьаэцна хIурда чу тесна цо ма-аллара.\nТIаккха АллахIа-ТаIала-лаьтте аьлла: Айхьа схьаэцнарг охьадилла. Чиман буьртигаш, тIаккха, гулделла, хIара стаг АллахIана-ТаIала хьалха дIахIоьттина.\nТIаккха цуьнга АллахIа хаьттина. Ша дика хууш воллушехьа, кIенташка хIара весет даран бахьана хIун дара аьлла. ТIаккха оцу стага аьллера: Сан Дела, Хьоьх кхоьруш динера аса и. И шех оццул чIогIа кхоьруш хиларна, тIаккха, АллахIа гечдира цунна ( Аль-Бухари, Муслим ).\nСовдегархо а, цуьна декхарш а:\nГена заманахь вехаш цхьа совдегархо хилла. Кхечарна юхкуш а, цаьргара оьцуш а хилла цо. Цхьана дийнахь хIара совдегархо велира. ТIаккха малийкаша цуьна синна дуьхьал дахана схьаийцир и, цуьнга элира цара: Диканах цхьа хIума диний ахь?\nТIаккха Цо цаьрга элира: Декхарш тIехь долчьргара уьш схьалахьо сайн хьадалчаш хьовсабора аса. Амма аса цаьрга весет дора: шайна цхьаъ хала воллуш, декхар схьадала ницкъ кхочур боцуш карвахь, иза цунна диталуш, цуьнгара хIумма схьа ма эцалуш. Со цаьрга олуш вара: цунна деккхар диталуш, АллахIа вайна дуьтур дара шен декхар.\nТIаккха цунна АллахIа гечдира, цунна къинтIийра велира, къечарна цо гечдеш хилар бахьана долуш. ( Аль-Бухари ).\nВай массара муьлхха цхьа хастаме болх болош ,,БисмиллахIир-рахьманир-рахьийм олу Вай и олу Сийлахь КъорIа деша долош а, хIума яа йолош а. ,,Раббил Iаламин бохучул тIаьхьа АллахIа ша вийцина вайна ,,Ар-рахьман, Ар-Рахьим ву ша аьлла. ТIаккха Цо-СубхьанахIу, ва ТаIала-Шен сибаташкахь гулдина цхьана далийна Шех кхерар а, Шега ойла, безам бахийтар а. Дала-ТаIала-ма аллара: ,,Сан лайшна дIахаийта, Со баккъалла а, гечдеш верг а, къинхетамен верг а хилар. Сан Iазап а, баккъалла а, лазош Iазап хилар; ( Аль-Хьиджр: 49-50 аят ).\nПайхамара-IалайхIис-салам-аьлла: ,,Муьъма стагана АллахIана гергахь долу таIзар хаахьара, Цуьна Ялсаманега цхьаммо дог дохур дацара.\nКерста стагана АллахIана гергахь болу къинхетам хаахьара Цуьна Ялсаманеха цхьаммо дог дуьллур дацара; ( Муслим ).\nЦхьана ишколехь АллахI-ТаIала-хиларха цатешаш цхьа хьехархо хилла. Цхьана дийнахь хIара хьехархо классчу а веана дешархошка аьлла: Со гуш вуй шуна?\nХьехархочо аьлла: Делахь со волуш ву-кх. ЦултIаьхьа аьлла цо цаьрга: У ( фанер ) гой шуна? Го-аьлла цара. Цо аьлла: Делахь у долуш ду-кх? Цул тIаьхьа хаьттина цо цаьрга: ГIанташ гой шуна? Го-аьлла цара. Цо аьлла: Делахь гIанташ долуш ду-кх? Цул тIаьхьа аьлла цо цаьрга мекарлонца: АллахI гуш вуй шуна? Вац-аьлла цара. Цо аьлла: ТIаккха АллахI мичахь ву вайна И гуш цахилча? ТIаккха хьекъал долчу дешархошха цхьамма аьлла хьалагIеттина шен накъосташка: Хьехархочуьна хьекъал гуш дуй шуна? Дац-аьлла цара. Цо аьлла? Делахь хьехархочуьна хьекъал а доцуш ду-кх.\nНицкъ болуш волу АллахI:\nЦхьана дийнахь Пайхамара-IалайхIис-салам-вийцина шен осхьабашна тIаьхьара текхаш жоьжагIатара араверволу стаг. Цуьнга эр ду: Вай Ялсамана гIо тIаккха иза вахана Ялсамана чукхочур ву. Цигахь Ялсаманан охIлу карор бу цунна шайн меттигаш дIалецна бевлла. ТIаккха цуьнга эр ду: Хьайна хила луъчуьна цIеяккха. ТIаккха цо шена хила луург эр ду. ТIаккха цуьнга эр ду: Хьуна хила луург ду хьан, уьттаза цунна тIе сов ло хьуна. ТIаккха оцу лено эр ду шен деле: Сан дела, соьх цавешаш ву хьо, хьо-х Iаламин да ву?! Цул тIаьхьа Пайхамар велавелира-IалайхIис-салам. ТIаккха цуьна асхьабаша элира цуьнга: АллахIан элча, хьо стенах воьлу? Цо элира: ,,Iаламин да волу Дела велаваларха ( воьлу со ). Лайно аьлча хенахь: Соьх цавешаш ву хьо, хьоьх Iаламин да ву?! ,,ТIаккха цуьнга АллахI-ТаIала-эр ду: ,,Со хьоьх цавешаш вац, амма Со сайна луург дан ницкъ болуш ву; ( Муслим ).\nЦIера йоккхачу бешахь хьоьжуш латтара де-да беш юьзначу дитташка, зезагашка. Цул тIаьхьа цуьна бIаьрг сецира кемсин таьллангана тIаьхь. Цуьна кенаш охьаохкаделла дара, кIеззиг дийнош бен цаоьшуш маддала а, даа мегаш хилла дIахIитта а. Кенашка хьажна де-дас элира: Тхан Дела, АллахI, беркат делахь тхуна хIокхутаьлланган тIийрачу стоьмашкахь.\nГенара де-дега хьоьжуш вара, цо деш долу доIа а хезаш, цуьна кIентан кIант Басим. ТIаккха и юкъах ваьккхира цо хаа гIоьртина хаттар деш: Сан де-да, доIа стенна до ахь? Таьллинг юьзна маяьлла кенех, кIеззиг дийнош бен мацадисина угар чам болу кемсаш вай яц?\nЦунна жоп делира де-дас: цуьна къайле хаа лаьий хьуна?\n-ЧIогIа лаьа, сан де-да!\n-Басим, цуьна жоп хIара хаза дийцар ду хьуна..\nдийцаррий?! элира Басима собар дайна. Дийцахь, сан де-да. Со чIогIа дийцарш дезаш ву.\nДедас элира: Хьалха заманахь вехаш цхьа шиъ доттагI хилла, цаьршиннах цхьаъ чIогIа хьал долуш хилла, важа чIогIа къе хилла.\nЦхьана дийнахь хьолада а, цуьна къе доттагI а хьоладен йоккхчу беша вахана, кемсин а, хурманин а диттех юьзна йолчу. Цунна юккъехь АллахI татол даийтанера. Хьолада Iехавелира бешан йоккхаллех а, цуьна стоьмин дукхаллех а. Цо шеен накъосте элира: ХIокху бешан тоьмаш чакхдевр ду аьлла хеташ вац со. Цуьна Iехавалар кхин а совделира. Цо чIагIдора ша велча а цуьна (бешан ) диканех ша хадор вац бохуш. ТIаккха цуьна къечу доттагIчо хьехар дира цунна АллахIана шукру а де, Цо деллачу ниIматашна куралла ма е аьлла, амма хьоладас лацадуьйгIира цуьна хьехаре.\nIуьйранна хьалагIатина шен беша велир цуьна диканех, хазаллах пайда эцар дуьхьа, амма цунна шега хьоьжуш къиза кхаъ карийра.\nБеш карийра цунна стоьмаш доцуш, гIаш охьа эгна, цуьна стоьмаш телхина дара, диттийн гIаш охьа эгна дара. Шийла кхаъ боккха хиларна куьйгаш вовшех детта волавелира и, шен къечу доттагIчуьнга ша аьллачунна дохко велира и, цо элира: Сайн Делаца цхьа накъост ванза хила велир со.\nИштта хир ю хьуна, Басим, шена АллахIа деллачуха Iеха мел веллачуьна тIаьхьае, шен далла тIе цатоьвжаш а, Цо деллачу рицкъанехь беркат дар цадоьхуш волчуьна чаккхе.


OSCE - Европехь кхерамазаллан а, цхьаьнабелхан а вовшахтохаралла (The Organization for Security and Co-operation in Europe - OSCE)\nОьрсийчоьне юха а кхайкхам бина Нохийчохь гей олу нах хьийзорна таллам баре.\nДуьненаюкъара дов эккхар доьрзуш дац, ЛГБТ олу нах лечкъорца а, байъарца а доьзна долу. Охан-бутт чекхболуш 29 пачхьалкхан Iедалша дагадаийтира Оьрсийчоьнна, Европехь кхерамазаллан а, цхьаьнабелхан а вовшахтохаралло (OSCE) и зуламаш таллар хьокъехь елла рекомендацеш. Амма я Соьлжа-ГIалано а, Кремло а хIинца а цхьана а кепара тергал ца деш дитна иза.\n2017-чу шарахь Европан Кхеташонан Парламентийн ассамблеян а, Европехь кхерамазаллан а, цхьаьнабелхан а вовшахтохараллан а демократехула а, адамийн бакъонашкахула а йолчу юкъарчу комитето 2017-чу шарахь резолюцин проектана гIортор йира "Малхбалерчу Европера хьал" цIе йолчу резолюцин проектана. Оцу проектехь критика яра Оьрсийчохь адамийн бакъонаш ларъярца доьзначу хьолана, кхайкхам бара оцу пачхьалкхан Iедалшка ЛГБТ-юкъараллан Нохчийчуьрчу декъашхойн кхерамазалла ларъйе аьлла.\n2017-чу шарахь Охан-баттахь Европехь кхерамазаллан а, цхьаьнабелхан а вовшахтохараллан кхета дийзира оцу нахана дина зуламаш таллар сецна хиларх , бехктакхаман гIуллакхаш долийна ца хиларх а.\nТхо хIинца цхьана а дикачуьнга ладоьгIуш дац дуьненаюкъарчу вовшахтохараллашкара а, церан Нохчийчу йолчу визиташкара а\nКхин а цхьа шо даьлча Европехь кхерамазаллан а, цхьаьнабелхан а вовшахтохараллана юкъарчу 16 пачхьалкхо кхочушъян йолийра "Венера механизм" олу программа. Иза леррина мониториг яра кеп ю, оцу юкъайогIучу пачхьалкхаша адамийн бакъонаш ларъярехула а, демократехула а шайна тIелаьцна декхарш кхочуш дарехула. Оьрсийчоьне юха а хаттарш хьажийра Нохчийчохь адамийн бакъонаш йохош хиларца доьзна долу.\nЕвропехь кхерамазаллан, цхьаьнабелхан а вовшахтохаралло довзийтинчу документехь дуьйцуш дара тIаьххьарчу 20 баттахь республикехь хуьлург бахьана долуш ша саготта хилар. Дуьйцург дара харцонца адамаш дIалецар а, уьш дайъар а, меттигера бахархой лар йоцуш бовш хилар а, бакъонашларъярхошна Iаткъам беш хилар а, ткъа иштта Нохчийчоьнан куьйгалло секс-кIезигхошна тIехь ницкъ байтина хилар а, церан доьзашка уьш "сий лардеш" байъаре а кхайкхина.\n2018-чу шарахь Лахьанан баттахь Европехь кхерамазаллан а, цхьаьнабелхан а вовшахтохаралло сацам бира "Москван механизм" (Московский механизм) олу кеп юкъаяккха еза аьлла. Оцу механизмаца а догIуш, экспертех я докладхойх лаьтта леррина мисси кхолла езаш яра, адамийн бакъонаш ларъярца доьзначу хьолаца болх бан.\nНохчийчохь хьал талла декхарелахь винера Европехь кхерамазаллан, цхьаьнабелхан а вовшахтохараллан Австрера эксперт, дуьненаюкъарчу бакъонан профессор Бенедек Вольфганг. Нохчийчуьрчу Iедалша оцу кепарчу комиссешна шаьш дуьхьал хилар хаийтира меттигерчу омбудсмен волчу Нухажиев Нурдехула.\n"Тхо хIинца цхьана а дикачуьнга ладоьгIуш дац дуьненаюкъарчу вовшахтохараллашкара а, церан Нохчийчу йолчу визиташкара а", –дIахьедира Нухажиевс.\nОьрсийчоьнан федералан Iедалша оцу докладана конструктиван кеп йолу жоп ца делира\n2018-чу шарахь ГIуран-баттахь профессора Бендека шен доклад йовзийтира, Нохчийчохь адамийн бакъонаш ларъярца доьзначу хьолах лаьцна. Цо бинчу талламо тIечIагIдира меттигера бахархой динна тобашкахь харцонца лецна хилар. Бендеко иштта тIечIагIбира республикехь ЛГБТ-адамаш хьийзош хиларх лаьцна болу хаам, оцунах лаьцна берриг а хаамаш "кхеташ" а, "юхатохалур боцуш" а хилар.\nГейшна дуьхьал гIаттийна кампани цо юьйзира Нохчийчоьнан а, федералан а Iедалашна хетачуьнца. Жоьпаллехь болчу нахана юкъахь цо хьахийра Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а, меттигерчу парламентан гIантда Даудов Мохьмад а.\n2019-чу шарахь Зазадоккху-баттахь Iезап латтар ца хилийтаран Европан комитето бехке йира Оьрсийчоь, Нохчийчохь а, Къилбаседа Кавказерчу кхечу республикашкахь а хIоьттинчу хьолехула юкъаметтигаш лело реза ца хиларна. Кхин а ши шо даьлча Европан кхеташоно керла санкцеш кхайкхийра Оьрсийчоьнна дуьхьал ЛГБТ-юкъарлон векалшна а, Iедална критика йинчу нахана а тIехь Iазап латторна. Уьш хьакхалуш яра Аргунерчу полицин хьаькамах Катаев Аюбах а, республикан вице-премьерах, СОБР "Терек" олучу тобан хьаькамах Висмурадов Абузайдах а (тиллина цIе "Патриот").\nСанкцеш кхайкхийна Кадыровна дуьхьал, 26 шо кхаьчна тIом болабелла\n2021-чу шарахь Охан-беттан 19-хь кху дуьненерчу 29 пачхьалкхо шайн арахьарчу гIуллакхийн министраллин сайташна тIехь зорбане ехира Нохчийчохь ЛГБТ-юкъарлонера адамаш хьийзор хьокъехь таллам барца йоьзна рекомендацеш. Оцу дIахьедарна тIе куьг таIийначу пачхьалкхаша къаьсттина билгалдаьккхира, "доклад йовзийтинчул тIахьа даьллачу шина шарахь Оьрсийчоьнан федералан Iедалша оцу докладана конструктиван кеп йолу жоп делла ца хилар ".\nОцу кепара, дуьненаюкъаралло даре дира хьал дIанисдан Оьрсийчохь хIумма а дина цахилар.\nМассо а кхеташ ву нохчийн Iедалшна елла индульгенци хиларх, ЛГБТ-адамашкахь Iазап латто а, уьш байъа а аьлла\nОьрсийчоьнан ЛГБТ-юкъарлонера адамаш Нохчийчохь хьийзор, тIаьхьа а ца тоьтташ, эвсараллица талла доладе аьлла биначу кхайкхамна кIел куьйгаш тIаIийра Люксембурго а, Австино а, Австралино а, Албанино а, Бельгино а, Британино а, Германино а, Грецино а, Данино а, Исландино а, Испанино а, Италино а, Кабо-Вердено а, Канадо а, Коста-Рикано а, Литвано а, Мальтано а, Нидерландаша а, Норвегино а, Португалино а, Слованино а, Американ Цхьанатоьхначу Штаташа а, Финляндино а, Францино а, Чехино а, Чилино а, Швейцарино а, Швецино а, Эстонино а.\nДагахь бац шаьш динчу тIедожорна тIерабовлла\n"29 пачхьалкхо дина дIахьедар кхетуьйтуш сигнал ю Оьрсийчоьнан Iедалшна, ЛГБТ-адамаш Нохчийчохь хьийзорах лаьцна хаттар дуьсур хиларан дуьненаюкъараллан коьртачу кхочуш дечу хаттаршна юакъахь, иза гIамара юкъа дохуьйтур дац. И хаттар шуьйра лаьтташ ду – иза системан кепехь лело харцо ю: адамаш лечкъор, Iазап латтор ткъа иштта республикехь, кхел а ца еш, уьш дайъар", - боху Human Rights Watch вовшахтохараллан Европехула а, Юккъерчу Азехула а йолчу программан директоран гIовс йолчу Локшина Татьянинас.\nМехала ду Масквана хаийтар цхьа а дагахь цахилар иза дицдан\nЦунна хетарехь, дуьненаюкъараллин велкалш жигара хилахь, оцо, мел лаххара а, гIо дан мега зуламаш даран тIегIа лахдан. Бакъонашларъярхо, "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-маша" кхоьллинчу Кочетков Игорна а хета, кхечу пачхьалкхаша беш болу Iаткъам чIогIа мехала хилар, цо дицдала ца дуьту дина зуламаш аьлла.\nКавказ.Реалиица къамел деш цо элира, массо а кхеташ ву нохчийн Iедалшкахь индульгенци (къиношна геч деш католикашна мехах луш долу кехат - ред) хиларх ЛГБТ-адамашкахь Iазап латто а, уьш дайъа а аьлла. И бахьана долуш Соьлжа-ГIалахь цхьа а терго йоцуш дуьту дуьненаюкъараллана хетарг, цундела мехала ду дуьненакъаралло кхин дIа а Iаткъам бар билггала Кремлна.\nКочетковна хетарехь, 29 пачхьалкхо арахецначу дIахьедаро гойту, уьш дагахь ца хилар Нохчийчуьра зуламаш таллра тIедожорна юхайовла: "Мехала ду Масквана хаийтар цхьа а дагахь цахилар иза дицдан".\nОьрсийчохь адамийн бакъонаш талхош хиларна саготта ду шаьш, бохуш дIахьедарш дечу юкъана Европерчу пачхьалкхашкара цIахьежош бу Къилбаседа Кавказера мухIажарш. Ша аьлча, Охан-беттан 9-хь Францера араваьккхина нохчийн набахташкахь Iазап латтош хиларан теш волу Гадаев Мохьмад. Германино, шен агIор, араваьккхина Нурмагомедов а, Хьалха МартантIерчу полицин декъехь къайлаха чувоьллина баттахь латтийна волу Мамуев а. Оццу хенахь Швецере депортаци йина хилла нохчо Афанасьев Кана цхьа бутт баьлча вийна карийна.


"Кавказехь болхбан хала ду бакъонашларъярхошна..."\nГIадужу-бутт 17, 2018\nБакъонашларъярхошна тIехь харцо лелийна дуьненахь а гIарадийлинчех цхьа гIуллакх листина дац Къилбаседа Кавказехь. Амма бакъду, бакъонашларъярхошна дуьхьал доху гIуллакхаш тIехдикаллица толлу ницкъаллийн структурийн белхахоша.\nНохчийн, гIалгIайн дозанаш билгалдаьхначул тIаьхьа Магасехь протесте бевллачу нахаца цхьанакхета вахна Дуьненаюкъарчу бакъонашларъяран Amnesty International организацин векал Козловский Олег лачкъийна дIа а вигина, йиттинера цунна.\nШа вигинарш экстремизмна дуьхьало латточу Центран (ЦПЭ) белхахой бара аьлла, шек ву Козловский. Карарчу хенахь Оьрсийчуьра вада дезна цуьнан, ткъа Дуьненаюкъара Amnesty International организаци талламан жамIашка ладоьгIуш ю.\nСоьлжа-ГIаларчу "Мемориал" бакъонашларъяран организацин офисан куьйгалхо Титиев Аюб дIалацаран официалан бахьана ду, цуьнгара 206 грамм марихуана яккхар. Тахана Кавказехь уггар а тидам тIаьхь лаьттачех ду и гIуллакх. Карара шо доладелча лаца а лаьцна, талламан изоляторчу воьллира Титиев.\nЦуьнан довхаттар федералан тIегIанехь хилийта дуьхьало йира регионан Iедалша. Бакъонашларъярхочун хIусам дIахьаькхира, цуьнан доьзалан Нохчийчоь дIатаса дийзира.\nАмма хIетте а шега кхийдо бехк тIе ца лоцу Титиевс. Байначу баттахь цуьнан кхелан процесс къевлинчу рожехь дIаяхьа сацамбира суьдхоша. Адамийн бакъонийн гIаролехь латтарна аьлла, Гавел Вацлаван цIарах шена совгIат дарх хиира Титиевна дахначу кIиранах. Цуьнан цIарах Страсбургерчу кхеле деана кехатан чулацам ишта хиллера:\n"Бух боцуш бехкзуламан гIуллакхаш дуьхьал ийдар, нах лецар сан даймахкахь барам хилла дIахIоьттина даьлла. Суна дуьхьал даьккхина гIуллакх кхи дIоггара инзаре дац: хууш ма хиллара, дукхахболу бехкаш етташ, тIехь Iазап латтош тIелоьцуьйтуш бу".\nТитиев лаьцна кIира даьллачул тIаьхьа ГIалгIайчохь муьлш бу ца хуучу наха цигарчу "Мемориал" офисах цIетесира, кхин а масех кIира даьлча къизаллица йиттира Дагестанерчу офисан куьйгалхочунна Дациев Сираждина. Куьйгбехкенаш хIинца а каронза бу.\nКавказехь бакъонашларъярхошна етта, юкъ-кара царна дуьхьал гIуллакхаш а доху. Масала, царех ду ГIалгIайчоьнан оппозиционерна Хазбиев Мохьмадна дуьхьал даьккхинарг. Бакъо йоцуш герз лелийна, Iедалхойн векалш аьшнаш бина, Евкуров Юнус-Бек а цхьана аьлла, яздина цуьнан гIуллакхан материалашкахь.\n2015-чу шарахь дIа а язйина, яржийначу видео тIехь карийна Iедалхошна сийсазе къамелаш. Цу видео тIехь Хазбиевс критика йо полисхошна а, республикерчу хьаькамашна а. Иштта цо дуьйцу, ГIалгIайчоьнан Iедалхой нах лечкъорна а, байарна а бехкехиларх Евкуровн гонерчу нахера ша къайлах тоьшаллин материалаш эцарх а. Цабезам, гамо яржор ду иза элира талламчаша. ТIаьхьо экстремизм яржор аьлла, кхи цхьа артикл а тIетуьйхира цара.\n2016-чу шеран Зазадоккхучу-баттахь ГIалгIайчуьра Нохчийчу боьдучу новкъахь журналисташна а, бакъоларъярхошна а йиттира, уьш чохь боьлху микроавтобус а сацийна, "Приораш" чуьра аралилхинчу наха. ТIелатарх тоьшаллаш а доллушехь, "Медиазона" хьостан журналисто Сковорода Егора диктофонца дIаяздинера хилларг, хIетте а тIелеттарш хIинца а Iора ца баьхна.\nОццу шеран Охан-баттахь Нохчийчохь лачкъийра, тIаьхьо бехкзуламан гIуллакх долийра "Кавказан узел" агенталлан корреспондентна Гериев Жалавдина дуьхьал. Гериевс дийцира, ша полисхоша хьуьнха дIавигарх а, шена еттарх а, садукъорах а, вуьйр ву бохуш, кхерамаш тийсарх а. Нохчийчоьнан Iедалхошна дуьхьал болх барна бехкевечу цуьнга мукIарло дайтира, марихуана яьккхина шегара аьлла. Оццу шеран гурахь набахтехь даккха кхо шо кхайкхийра Гериевна.\n2017-гIа шеран чакхенехь 4 шо набахтехь даьккхина, маьршавелира юкъаралхо Кутаев Руслан. Цуьнгара наркотикаш яьхна аьлла, бехк тIечIагIбира кхелахоша. Ткъа цуьнан белхан накъосташа дийцарехь, ма дарра долу бахьана хиллера – 2014-чу шарахь нохчийн къам Сталина махках даьккхина 70 шо кхачарна лерина цо вовшахтоьхна горга стол.\nСочехь йоьдучу Олимпиадица цхьана нисделлера цу шарахь и терахь.\nТкъа "Новая газетан" хаамашца, йоллу Къилбаседа Кавказерчу республикашна хIетахь дихкина хиллера Сталинан репрессешкахь белларш дагалоцуш цхьана а кепара барамаш хIитто.\nКонференци йирзина масех де даьллачул тIаьхьа дIалецира Кутаев Руслан.\nБакъонашларъярхошна тIехь лелочу зуламех тахана а уггар а луьрачех, доллу дуьнено а цхьана дийцинчех, дуьйцучех дуьссу мел хан-зама яларх а - "Мемориал" центран хилла белхахо Эстемирова Наталья ер. Оцу зуламна бехкенаш хIинца а карийна бац.\n"Тахана Оьрсийчохь бакъонашларъярхо хила кхераме а ду, хала а ду"\nAmnesty International организацин белхахочунна тIелатар даран хIун бахьанаш хила тарлора дийцина "Максимов Егорца суьйренаш" программин эфирехь Малхбалерчу Европехь а, Юккъерчу Азехь а Amnesty International регионалан директоро Кривошеев Дениса.\n- ТIе ца кхуьу со, Amnesty International организацин векал ву аьлла, Олегна дина тIелатар дара иза, я цо бен болх ца товш, я цо цкъа мацах бинчу белхашна тIехула ду иза. Амма цхьана хIуманах дика кхета вай – тахана Оьрсийчохь бакъонашларъярхо а, тергамча а, юкъаралхо а хила хала а ду, кхераме а ду.\nТхо масийттазза хилла ГIалгIайчохь. Кхин а халачу Iалашонашца а нисделла тхо цигахь, масала – къайлах нах байарца, барца доьзначу бахьанашца. Хьанна моьттура, маьрша митинг йоьдучу юкъанна цу тайпаниг хир ду аьлла. Цундела Козловскийна тIаьхьабевллачу нехан хIун Iалашонаш хилла, я уьш муьлш хилла, цкъачунна олийла дац.\nAmnesty International-ан болх хIуммаъ атта а бац, тхо лелачу цхьайолчу меттигашкахь я тIеоьцуш а бац. Амма хIетте а цу кепара хIума хIинццалц схьа хилла дацара.\nЦхьабакъду, 2007-чу шарахь "Мемориал" центрера бакъонашларъярхо Орлов Олег а, цуьнца хилла телевизионан тоба а лачкъийра Несарахь, оццу ГIалгIайчохь. Кхерамаш тийсинера, сийсазе къамелаш динера. Цуьнца дуста-м догIу Козловскийца хилларг а.\nДелахь а, цул тIаьхьа 11 шо зама яьлла. ХIетахь кхин куьйгалхо вара, кхин хьелаш дара. Цул тIаьхьа дуккха а хийцаделла аьлла хетахь а, Къилбаседа Кавказехь а, Оьрсийчохь а бакъонашларъяран болх кхераман зил кIел лаьтта хIинца а, тоххар а санна. Оцу хьоло сагатдойту.\nКозловскийна тIехь лелийнарг оха тесна дуьтур дац, и гIуллакх теллина даллалц. Магас - республикан коьрта шахьар ю. Цигахь ца хуьлийла дац гонах камераш, урамашкахь полисхой, хьешан цIийнехь дуккха а белхалой бу, царна ца гуш чу-ара бовлийла дац. Оцу дерригено а аттачу доккхур ду гIуллакх таллар. Доцца аьлча, гергарчу заманчохь таллам барехь тхайна прогресс гур ю аьлла, тешна ду тхо.\nТалламхойн жамIашка ладоьгIуш Iе вай, цунах йист ца ялахь, тIаккха цхьаъ дер вай.\n"ГIалгIайчуьра хьал Нохчийчуьрчул а гIад дайна дац"\nHuman Rights Watch организацин векал Локшина Татьяна Къилбаседа Кавказехь болх беш йолу 16 шо ду. Дагахь доцчу агIор Кавказехь бакъонашларъярхойн болх хийцалур хиларх дийцира цо.


Дахаран некъ, ирсе боьду некъ.. Бусалба дин.. Олхазаран сайт - Динул-Ислам\nДала къобал дойла аш кхаьбна марханаш, дина ламазаш, дешна Къуран, даьккхина сагIа, йина массо дика Iамал-гIуллакх!\nАс саламу 1алейкум ва рахьматуллох1и ва баракатуху, Олхазар,\nМарханаш Аллах1а къобул дойл кхаба Алах1 Дала могшпл лойл Хьунаъ Элчан умматан. Са цхьа ши хаттар ар хьог.\nОлхазар, Х1инц Мазх1аб вай ц1ахь имам Шафии ду лелош дерг,Expand text… делахь цхьац 1елем нахи ладоьг1ч царбх цхьа имам хьа лаьц цун слепа т1ехь ваз мегар дац и нис хир дац бох, х1унд аьлч более достоверный дол оц веъ имамо альллаг Къоран сунното бохург дадез бох оцунах лаьц Ахь аьлч соьг, докх г1улкх дор ахь.\nАмин, вайн массеранаш а, массо бусалба неханаш а къобал дойла-кх уьш АллахI Дала!\nМазхIабан хьокъехь долу цу кепара хеттарш кхолладаларан бахьана - мазхIаб бохург хIун ду, йа вообще фикъхI-Iилма бохург хIун ду дикка цахаар ду, юкъарчу чулацамца аьлча.\nДийца дукха ду мазхIабах лаьцна, амма доцца аьлча, нагахь санна хьо Къурано а, Суннато а гойтучух кхета охIлу велахь, фикъхI Iилман кIорге йолуш а велахь, Iилман хеттаршкахь "более достоверный" дерг хIун ду довза йиш йолуш хьо велахь, йа вуьшта аьлча, нагахь санна хьо муджтахIид велахь, тIаккха мазхIабана тIетийжа оьшуш дац хьо. Нагахь санна хьо иштта вацахь, ткъа вайшиъ иштта воций вайшинна хууш ду, вайшинан декхар - Iилма долчу наха аьллачунна тIетевжар ду, Къурано а, Суннато а бохучух кхета охIлу болчу нахана тIетовжар ду.\nТкъа, вайн таханлера диъ мазхIаб - асхьабашкара дуьйна цу диъ мазхIабан дайшка-имамашка кхаччалц схьайогIуш шайн Iилман зIе йолуш, церал тIаьхьа церах хIораннан а мазхIабехь хиллачу лахарчу Iеламнахе цаьргара схьайогIуш Iилман зIе а йолуш, бIеннашкахь болчу Iеламнаха бIеннашкахь шерашкахь Iилма кIоргдеш, кхиош, Iамош хьегна къа а долуш хIума ду. Цундела, царна тIаьхьавазар нийса ду.\nТкъа, дукхах долчу хеттаршкахь церах цхьанна тIетовжа дезаш нисло, хIунда аьлча, юха а, царна юкъара хьайна луъ-луург хержа йиш яц хьан, хьайна товш дер-дерриг леладойла яц хьан, хIунда аьлча иза тIаккха кегарий хуьлу, ловззар хуьлу, Далла хьалхара жоьпалла тIерадоккхуш ца хуьлу. Цундела, дуьнентIера тайп-тайпана наха-къаьмнаша хенан-заманахь цу деаннах цхьаъ тIелаьцна, дукхах долчу хеттаршкахь дешна-нах а, Iеламнах а цуьнан Iилман бакъонашна тIе а тевжаш, наг-наггахь кхидолчу мазхIабехь долчунна тIе а тевжаш, хьоле а, замане а хьаьжжина.\nМазхIаб - иза Къуранах а, Суннатах а кхетаран некъ бу, фикъхI Iилма ду, фикъхIан баххийн Iилмангара бакъонашца цу фикъхI Iилмано толлуш долу хеттарш билгалдар а, цу хеттаршкахь Делан хьукм хIун ду довзийтар а ду. И массо хIума Iилман бакъонашца деш ду, ша-шах хуьлуш дац, йа нехан лаамашца хуьлуш дац.\nИ "более достоверный" дерг бохучуьнан хьокъехь а хIора мазхIаб юкъара цуьнан бIеннашкахь болчу Iеламнаха бина дукха онда болх бу, нийса дерг билгалдеш, кхечу мазхIабашкахь долчуьнца дуста а дустуш, тIаккха Iилман бакъонашца цхьаъ харжа а хоржуш, мазхIабал арахьара и делахь а.\nЦундела, мазхIаб бохург а, фикъхI бохург а, фикъхIан баххаш бохург а, Къуранах а, Суннатах а хьукм схьадаккхаран некъаш а, и хьукм асхьабаша муха схьадоккхуш хилла а, церал тIаьхьа хилла болчу Iеламнаха муха доккхуш хилла а, иштта кхидIа а и хIуманаш довзахьара - и проблемаш дIаевра йара.\nДийцича, кхин а дуккха дуьйцур дара иза, амма хьо кхетахь - кхуьнца тоам хир бу хьуна, Дала мукъа лахь.\n30 May at 12:38 am\nÁдаман беран къинош стигала кхаччалц совдовлар.. Шен Далла хьалха иза дерриге лаьттан барамехь къинойн мохь болуш хIоттар.. ХIара ю ала шегахь кхин цхьа а бехказло йоцуш! Иштта схьавогIу-кх иза, неI туху цо, доьху цо, кхойкху иза..Expand text… ТIаккха, хIумма а хила а ца хилча санна, вонаш гулдеш воцуш, мелхо а хьо диканаш гулдеш лелла хилча санна.. БIаьрнегIар тухучу юкъахь, боьха хьожу йогIу и хьан ирча мохь - хаза хьожа йогIучу цIенчу бахаме боьрзу! «...тоба а дина, теша а тешна, дика Iамал йинарг - церан вуонаш АллахIа дерзор ду диканашка; АллахI - гечдийриг а, къинхетам бийриг а хилла ву!» (Ал-Фуркъон, 70). Иза.. Иза АллахI Дела волу дела ду!\nШейх Фарид ал-Ансорий\nИмам Байда́вийн тафсир ду, "Анвару-ттанзил ва асрору-ттаъвил" цIе йолуш. Къуранан маьIна деш яздина, хIора айато бохург хIун ду довзуьйтуш, айатийн маьIна довзуьйтуш яздина жайна ду иза. Цуьнан цу тафсиран маьIна деш кхечуExpand text… Iеламнаха яздина 150 сов жайна ду («хьа́шийа» олу цунах).\n1. Хуьлуьйтур вай, цу 150 жайнах хIоранна а 3 шо езна яздина чекхдала. Наггахь кхин а алсам хила а тарло иза, наггахь – кIеззиг. Юкъарчу барамехь лерича, кхо шо хуьлуьйтур вай. Мас шо хуьлу иза дерриге тIаккха? 150×3=450 шо.\n2. Эра вай, цу 150 жайнах вайга схьакхаьчнарг 30 жайна ду.\n(Вуьйжаш дайна, карийна дац, иштта кхидIа а, хIунда аьлча хьалха хIора жайна цхьана стага куьйга яздеш хилла, цхьацца, шекъанца а, къоламца а. ХIинца санна типографино цхьана кIирнах масех эзар арахоьцуш ца хилла. ХIинца санна аьхна кехаташ а ца хилла).\n(Хьалхалера заманахь яздина, вайга схьакхаьчначу оцу 30 жайнах хIора жайна таханлерачу куьцехь зорбане доккхуш Iилман болх бан безаш хуьлу, и болх тахана лаккхарчу доьшийлашкахь бо, магистратурехь, докторантурехь, дукхах долчу декъана магистратурехь а беш. Цу 30 жайнах цхьа жайна цхьана стаге кечлур долуш дац, дукха доккха хир ду иза цхьана стагана, цундела университето и жайна масех стагана юкъахь доькъу).\nЭра вай, цхьана жайни тIехь, юкъарчу барамехь, 5 стага Iилман-талламан болх бо, цу хIора стагана мел лахара а 3-4 шо хан а еза деккъа жайни тIехь болх бан. Мас шо хуьлу иза? 30 жайна × 5 стаг × 4 шо = 600 шо.\n3. Имам Байда́вийн ша́ и тафсир кху заманан зорбане кечдеш бина болу Iилман болх а, эра вай, тайп-тайпана кхаа университетехь бина, хуьлуьйтур вай хIора университетехь цу тIехь болх бинарг 10 дешна-стаг, церах хIоранна а и болх бан 3-4 шо хан а оьшуш. Мас шо хуьлу иза? 3 университет × 10 дешна-стаг × 4 шо = 120 шо.\n4. Цу тафсираца доьзна долчу тайп-тайпана Iилман хеттарийн хьокъехь дина долу Iилман-талламан белхаш а, хуьлуьйтур вай, 100 Iилман-талламан болх бен боцуш. Ма-дарра аьлча-м уьш кхин дукха ду, амма иштта схьалоцур вай.. Церах хIоранна а 3 шо хан эшна а хуьлуьйтур вай. Мас шо хуьлу иза? 100 Iилман-талламан болх × 3 шо = 300 шо.\nХьалхара а, шолгIа а, кхоалгIа а, доьалгIа Iилман белхийн шераш вай гулдина вовшахтоьхча, мас шо хуьлу? 1 × 2 × 3 × 4 = 1470 шо!\nХьалха хилла болчу вайн Iеламнахах цхьана Iеламстага, цхьана имам Байда́вийс и шен цхьа жайна яздина масех шарахь, тIаккха цул тIаьхьа бIеннашкахь болчу дешна-наха 1470 шо даьккхина уггар лахара а, цу жайнин маьIна деш, цу тIехь Iилман-талламан болх беш! ТIаккха, вай дIа хьевсича, цу белхех цхьа а болх ша́ цу жайнал дика лара йиш йолуш а бац.\nКхин цхьа хIума а диц ца дер вай кхузахь: и Iилман белхаш деш мел дукха харж йина, уьш динчара а, уьш дан церан аьтту бинчу пачхьалкхаша а, уьш зорбане даьхначара а.\nТIаккха ма олийла-кх вайга цхьамма а цул тIаьхьа, уьш а адамаш хилла, вай а адамаш ду, ма олийла-кх: вай санна адамаш хилла-кх уьш а. Уьш санна адам хилла-кх хьо а, нагахь санна ахь яздинчу цхьана жайни тIехь хьол тIаьхьара Iеламнаха цу кепара бIеннашкахь Iилман белхаш динехь, эзаршкахь шераш дайъинехь.\nКоьрта ойла а, бухера йоза а – Др. Хьасан Iусма́на яздина ду (Маккара «Уммул-къуро́» университетера Iаьрбийн меттан профессор). МаьIна дар – соьгара ду. Олхазар.\n6:39 Олхазар – Уьш санна адамаш ду-кх вай а...(6:39)\nБусалба стеган гIап


Нохчийн маршонан васт - Ичкерин байракх\nШуна муха хета, махкахь къепе хΙоттош, хΙаллабалур буй Ιедале массо а тΙемалой я машар бийца догΙу Умаровн гонца? Иштта дара вайн дийцаре дина хаттар.\nНохчийчоьнан администратора Кадыров Рамзана а, цуьнан гоно а, Нохчийчохь ткъеха гΙаттамхо бен а ца вуьсуш, берраш а шаьш хΙаллакбина, бохуш, чΙагΙдо. Ткъа тΙематасадалар иккхича хΙоразза а гучудолу Ιедало харц хаамаш бойла.\nИзза гойту ворхΙ баттахь хезаш хилла а воцчу Кавказ-Имаратан амира Умаров Доккас деношкахь динчу къамело. Масала, Хьорсанахь, ткъеха кадыровхо а вожош, шайна бинчу гонера а бевлла, дΙабахана гΙаттамхой. Уьш лаххара а 70 хир вара, чΙагΙдо тешаша.\nЛадогΙархой кхетийла оха тайп-тукхумца тхаьшца къамелаш ден нах ца бовзийтарх. Цхьаъ делахь – ца магадо махкахь хетарг Ιедалан хьажамца гарадолуш нисделча, шолгΙа делахь – Нохчийчохь наггахь а ца бисина, майрра дош а аьлла, Ιедалан тангΙалкха бовла лууш нах.\nШена хетарг доцца боху Соьлж-ГΙалахь вехачу Руслана.\nАла догΙу Русланан жоп хеза хΙора шолгΙа нохчочуьнгара. Хила а тарло тΙом Кремлан дайшна лиича соцуш хила а. Амма лаам муьлхарниг бу хьаьжжина а болчух тера ду Ιедалан ницкъ. Башхалла а ма юй, барт лохуш тΙом берзорний, дерриг а цΙарца, дашца дагийна и сацорний юкъахь.\nТеркйистерчу Ιадланна иштта го тΙеман чаккхе.\nЛаьттачу тΙамех Ιедална пайда болу, халкъана мел зенаш хилахь а. Амма хеназа дацара, бертан хорша хьал а дерзийна, хабарца а доцуш, дахаран токхенца нохчийн къам сапаргΙат даьккхича, боху Соьлжарчу Заидата.\nТеркйистерчу Рамзана а бу шен хьажам вайн хаттарца боьзна. Цо иштта боху.\nМаршо Радионо шен сайтехь хаттам а бира ладогΙархошка, нийса ю аьлла хета вариант хоржуьйтуш.\nГΙаттамхой берраш а байъина дΙабаха беза, тΙаккха дерриг а толур ду аьлла хета 4 процент ладогΙархошна.\nМахкахь, барт а лехна, Ιедална юкъа гΙаттамхой а бохуьйтуш, берзон беза тΙом, боху 13 проценто.\n4 процентана бен башха а дац хиндерг, тΙемаш хилча а, ца хилча а.\nАмма 78 процент ладогΙархой бу Кадыров а, Умаров а юьстах а теттина, нохчийн маьрша пачхьалкх кхолла еза аьлла хеташ.\nМуха сацон беза тIом?


Ukraine, Kiev - a human rights activist Igor Kalyapin\nОьрсийчоьнан адамийн бакъонашкахула кхеташо Къилбаседа Кавказехь\nОьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула кхеташонан Къилбаседа Кавказе визит йолаелла оршотдийнахь Дагестанан тIера. Цигахь хир бу шина дийнахь. Цул тIаьхьа-тебогIучу беттан хьалхарчу шина дийнахь цара болх бийр бу Нохчийчохь. ТIаккха-ГIалгIайн мохк, ХIирийчоь, ГIебарта-Балкхархойчоь, Кхарачо-Чергазойчоь, Ставрополь. Иштта ю церан белхан Iалашо. ХIора махкахь шишша де доккхур ду.\nОьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула кхеташона, Къилбаседа Кавказе йогIучу тобанна юкъахь 14 декъашхо хира ву, хьалхаваьлла куьйгалхо Федотов Михаил а волуш. Иштта цаьрца хира бу федерала цхьацца министраллийн векалш а, цхаьцца кхачамбачарш гучудевлачохь дIадаха.\nКъилбаСеда Кавказе еаанчу бакъонашларъярхойн тобанна юкъахь ву, «Къизаллашна дуьхьал комитет» олучу юкъараллийн цхьанатохараллан куьйгалхо Каляпин Игорь. Цо Маршо Радиога элира, шайн визитан Iалашонех а, цуьнах хIун пайда хир бу а.\nКаляпин: «Тхоьца дуккха а нах баьхкина. Тхо дагахь ду, тайп-тайпана хьукматашка кхача, цигахь долчу адамийн бакъонаш йохош хила мега аьлла хетачу. Уьш цомгуш нах а, набахтешкара тутмакхаш а, интернаташкара, тIехь дай-наной боцу кхиазхой а. Иза ду-кх».\nКъилбаседа Кавказерачу мехкашка Оьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула кхеташо яр-цIеххьашца дагадеана хIума дац. И Iалашо хIоттина дикка хан яра, боху Каляпин Игоря. Шайна хаа боху цуо, бухарчу Iедалша гIуртур ду, лазаме хаттарш долу нах арз деш тIе ца кхачийта. Оцу хIуманна а, шай цхьацца агIонаш ю, аьлла кхин дIа а дийцира бакъонашларъярхочо.\nКаляпин: «Визит Iалашонехь яра. Дикка хан яра тхо цхьаьна а кхетта, кхуза дахка лууш. Сан шеко ю, цхьаццанхьа, меттигерачу Iедалша, нах тхуна тIе ца кхачийта хIума лелорг хиларна. Тхо кхета цунах. Иза даима хуьлуш ду, массо а регионашкахь. Тхо Iаьмна ду и чолхаллаш дIаяха. Мухха а делахь а, цхьаъ тIекхочур ма вай тхуна».\nОьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула кхеташо шаьш долчу еънийла а, я йогIур юьйла а хууш дукха нах бац. Интернетехь цуьнан сайт тIехь ду цуьнах лаьцна. Цундела, кхоччуш цаьрга сурт, муьлхачу махкахь долу, хIотталахь тамаш хета цхьаболчу тергамхошна. Апаев Асланбека, ша а бакъонашларъярхо волчо, нах тешаш бац, милла а веъча шайн хьал хийцалур ду, элира, Маршо Радиога цу хьокъехь вистхуьлуш.\nАпаев: «Нах царах теша а тешна къамел дийр ду аьлча, со ца теша. Нах кхерийна, охьатаIийна. Цхьаъ вала а мега дуьйцуш. Карор ду, массанхьа йолу коррупци, наркотикаш кисанна кхоссар. Массо а мехкашкахь тайп-тайпана баланаш бу. Дагестанехь «зачисткаш» ю. Вайн цIахь уьш еш яц. ГIалгIайн махкахь изза хьал ду. Тухий стаг воь. Нохчийчохь цхьа а ваьхьар вац цаьрга хIума ала, милла а вагIахь».\nМассеран а тидам лаьттар бу, Оьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула кхеташо Нохчийчу еъча. Цу юккъера Каляпин Игорина дика девза махкара хьал. Цунна шена а, цуо куьйгалла дечу офисан а тIелатар дина Соьлжа-ГIалахь. Уьш тахана а теллина дац. Ши-кхо де хьалха республикан прокуратуралло, цунна торт а, баьццарниг а тохар теллина ца хилар лаьрра, низамехь доцу хIума санна. Нохчийчу и лараме кхеташонера бакъонашларъярхой кхаьчча, цаьрга, тахана нах, дийца а хIуттуш, арз дийриг ду, коммунала хьаштехь, къаьсттина газах ахча дIадоьхуш шайгахь хIоттийнарг, аьлла хета меттигерачу бакъонашларъярхочунна Апаев Асланбекан. Ткъа, кхин хаттарш, цул а лазаме дерш, айдан хIуттур бу аьлла ца моьтту шена, элира цуо.\nАпаев: «Схьаоьцура вай, цIахь газ, ток а. Нехан цунах дIадала ахча дац. Иза дIадала, нахехь хилийта хIумма а деш дац кхузахь. Иза Москохара ала дезаш ма ду. Кхин хIума дийца хIоттахь, тамаш хета суна».\nКъилбаседа Кавказехь долу хьал талла яхана Оьрсийчоьнан президентан адамийн бакъонашкахула кхеташонан визитан хьалхара жамIаш дийцаре дийр ду таллам бинчу республикийн куьйгалхошца. Цул тIаьхьа, шаьш бинчу балхах артикал а хIоттийна, иза Оьрсийчоьнан президентан стоьла тIейуьллур ю.


Марха т1ера закат | magas.ru\n13.07.2015 20:37 Комментариев 1\nПайхамаро (Даьлагара салам-моаршал хилда цунна) марха т1ера закат далар важап даьд, Закаьту фитр оал цох (мархий сахь). Саго марха кхаьбачул т1ехьаг1а из лаьттанеи сигалаи юкъе латташ хул, х1аьта цунна т1ера мархий сахь даьккхача мара сигала хьал а додац из, Дала къоабал а диц из.\nМархий сахь т1адожар да х1ара сага, Мархий бутт хьалаьцача дийнахьа денз. Цхьабакъда, массарел а дезаг1а да Мархий бутт чакхбаьнна 1ийда де вахалехьа из даьккха а даьккха доаг1ача д1аделча.\nНагахьа санна, 1ийда даьчул т1ехьаг1а, марха даьстача шоллаг1ча дийнахьа д1алой хьарам лаьрх1а да из. 1ийда даьчул т1ехьаг1а, е цхьа ди даьлча д1а ца луш декхаш д1адала дезаш т1адуж сага.\nВай масхьабах ахча дала бокъо йолаш дац вай мархий сахьана лаьрх1а. К1а мара дала йиш яц. Х1ана аьлча, тахан вай мехка бахача наха юар дукхаг1ча даькъе маькх я цудухьа к1а дала декхарийла да вай мархий сахьашта лаьрх1а.\nМархий сахьа боарам 4 мут я уж г1алг1ай 1аьдалаг1а аьлча, нагахьа санна к1а ц1ена хилча, ши кийлеи йиъ б1аь грамми (2 кг.400 г.), к1а б1еха хуле кхо-йиъ б1аь грамм 1от1атоха бокъо я.\n- Мархий бутт чакхбоалача дийнахьа Даьла кхеле д1авийрзача сага т1ера мархий сахь даккха бокъо йий?\n- Кхоана 1ийда ду яхаш, малх чубизачул т1ехьаг1а веннача сага т1ера мархий сахь даккха деза. Малх чубизалехьа веннача сага т1ера даккха дезац.\n- Т1аккха нагахьа санна Мархий бутт чакхбоалача дийнахьа даь бер хуле цунна т1ера мархий сахь даккха дезий?\n- Кхоана 1ийда ду яхача дийнахьа малх чубизалехьа бер дой цунна т1ера мархий сахь даккха деза. Малх чубизачул т1ехьаг1а дой цунна т1ера даккха дезац.\n- Дезала юкъе мархий сахь эггара хьалха хьанна т1ера даккха деза?\n- Эггара хьалха хьайна т1ера даккха деза, т1аккха хьай сесага т1ера даккха деза. Д1ахо з1амаг1а волча дезалхочун т1ера, т1аккха даьнеи наннеи т1ера доаккх, д1ахо воккхаг1а волча дезалхочун т1ера.\nШийна т1ера доаккхаш хилча: аз нигат дир сайна т1ера параза мархий сахь даккха. Масала, сесага т1ера мархий сахь доаккхаш хилча: "Хьайна т1ера параза мархий сахьа даккха со викал вирий 1а?" - ала деза.\nЦо вир аьнна, ше аьлча, ший дагахьа ният де деза сесаго. Сайна т1ера параз мархий сахь даккха викал вир аз хьо, аьнна.\nТ1аккха сесага ц1и а яьккха, цунна т1ера ер мархий сахь даккха воал со аьнна, хьадаккха деза мархий сахь.\n- З1амаг1 волча дезалхочунгара мархий сахь даккхара пурам эший?\n- Пхийтта шу даьнна из веце, цунгара пурам даккха дезаш дац.\nЦо ала деза, хьайна т1ера мархий сахь даккха со викал вирий 1а, вир, аьнна жоп дала мара дезац.\n- Мархий сахь мичахьа д1адала мегаш да, из д1алуча хана малаг1а ният, хьангара пурам даьккха дала деза?\n- Закат доаг1ача наха мара из д1адала йиш яц. Хьо вахаш йолча юрта цу тайпара нах бола а болаш кхыча юрта ваха из закат д1адала бокъо йолаш вац хьо.\nД1алуча хана "ер са параза, мархий сахь да" ала деза. Мархий сахь д1адала водачо. "Шоай параза мархий сахь д1адала со викал вирий оаш?" аьнна. Х1аьта дезала "оаха викал вир хьо" ала деза.\n- Мархий сахь цхьаннахьа делча мегаш дий?\n- Цхьан коа, цхьан ц1аг1а пхиъ-ялх саг къе боахкаш нах хуле царна д1адала, мегаргда мархий сахь, нагахьа санна мархий сахь дукха хуле кхаьннахьа далар дикаг1а да. Д1алучо: "Ер са параза мархий сахь да хьона" ала деза. Д1аэцачо къоабал а даь из д1аэца деза.\nДала Ше укх безача Мархий бетта леладаь хоза г1улакхаш, д1ахо д1а мел йодача хана а леладе низ лолба вайна.\nДала хьарамча х1аманна гаьна доахалда вай. Дала хьаьнала даьча х1аманна т1ехьа сутара хилда вай.\nДала Ше марха къоабал а долда вай бусалба вежарий, йижарий!\nАд Втр, 14/07/2015 - 02:46\nАссалам алейкум, ыз к1а а дадэлч, цу сэгу фудедез ц1ынах? Можно даже сказать бал бо вей цы сэга, он либо продавать должен это зерно либо курицам покидает, если у него они есть конечно, если мы считаем что хлеб это самая распостраненая еда, то хотя бы муку надо давать, ведь смысл этого заката, чтоб накормить нуждающихся!\nВ полной темноте , но со светлой душой (видео)


Юсуф-пайхамарх лаьцна (Делера салам хуьлда цунна)\nЯкъуб-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) шийтта кIант хилла. Юсуф а, Биньямин а цхьана нанас вина ву, шен цIе Рахьийл йолчу. Бисинчарах ялх ваша цхьана нанас вина ву, виъ ваша шина гIарбашо вина ву. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) царах уггаре а сийлахь верг а, везаниг а хилла. Якъубана (Делера салам хуьлда цунна) Юсуф а, Биньямин а чIогIа дукхавезаш хилла. И бахьанехь бисинчу вежарша хьагI лаьцна цуьнца. Шен берех цхьадерш вукхарал алсам дезар къа долуш хIума дац, амма вайн Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) оцу балхах ларло аьлла вайга, цара вовшашца хьагI лацарна кхерам болу дела. Шен шийтта шо кхаьчначул тIаьхьа, Юсуфана (Делера салам хуьлда цунна) тамашийна гIан дайна, стиглара седарчаша а, малхо а, батто а шена сужуд деш; цо иза шен дега Якъубе (Делера салам хуьлда цунна) дийцина. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Юсуфа ма элира шен дега (Якъубе): «ХIай сан воккха да‚ суна гина (гIенах) цхьайтта седа а‚ малх а‚ бутт а; суна гина уьш сайна сужуд деш».\nЦунна гина болу цхьайтта седа – цуьнан цхьайтта ваша вара, малх а, бутт а – цуьнан да-нана дара.\nЦо (Якъуба) элира: «ХIай сан жима кIант‚ и хьайна гинарг (гIан) ма дийцалахь хьан вежаршка – хьуна мекарло йийр ю цара. Баккъал а, шайтIа билггал адаман мостагI ду. Иштта хьан Дала хоржур волуш ву хьо‚ хьуна Iамор долуш ду Цо гIенаш тидар‚ хьуна а, Якъубан доьзална а Шен ниIмат кхочушдийр долуш ду Цо‚ Ша хьалха хьан дайшна – ИбрахIимна а‚ Исхьакъна а кхочушдина хиларе терра. Баккъал а, хьан Дела Хууш верг а‚ Хьекъале верг а ву».\nХIара дийцар Дала дийцина, хоьттуш болчаьрга цунах масал эцийтархьама. Жуьгташа Пайхамаре (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дехна хилла, Юсуф-пайхамарх (Делера салам хуьлда цунна) лаций шайна дийцахьара аьлла, тIаккха Дала цунах лаьцна Къуръанан дуьззина сурат доссийна. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, Юсуфехь а, цуьнан вежаршкахь а билгало яра хоьттучарна. Цара элира: «Юсуф а, цуьнан ваша а (Биньямин) вайл дукхавеза вайн дена, ткъа вай цхьа тоба ма ю, баккъал а, и вайн да билггалчу тиларчохь ву-кх».\nУьш вовшех дагабевлла, церан оьгIазло а, Юсуф цавезаран хьагI а совьяьлла, иза вен бен ойла йоцуш. Цара аьлла: «Юсуф ве я цхьана (кхечу) махкахь дIакхосса – шун ден юьхь шуна тIейоьрзур ю, цул тIаьхьа дика къам хир ду шух». Царах олучо элира: «Юсуф ма ве, гIу чу кхосса иза, и ца дича шаьш Iаш дацахь – цхьаболчу новкъа боьлхучу наха схьавоккхур ву иза».\nОцу балха тIехь барт хилла церан, тIаккха шайн да волчу бахана уьш. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цара элира: «ХIай тхан да! Ахь хIунда ца вуьту Юсуф тхох тешна‚ тхо цунна хьехамчаш ма ду! Ваийтахь и тхоьца кхана шен самукъадаккха (зовкх хьега)‚ ловза а‚ оха и Iалашвийр ву».\nЯкъуб-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) царна жоп делла, цхьана сохьтана а Юсуфах (Делера салам хуьлда цунна) къаста хала ду шена, шу гIопал а хилла, иза барзо ваарна кхоьру ша, аьлла. Берзалой дукха йолуш мохк хилла иза. Якъуб-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) реза хиллалц дехарш дина цара, шаьш Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) ларвийр ву, бохуш. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) вига а вигна, гIу чу кхоьссина цара. Суьйранна, белха а боьлхуш, цIа баьхкина уьш, цуьнан коч йохьуш, цунна тIе цIий а хьаькхна. Шайн дега, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) барзо виъна, аьлла цара. Якъубана (Делера салам хуьлда цунна) хиъна уьш харцлуьйш хилар. Куча тIе а хьаьжна, цо цаьрга аьлла: «Ма къинхетаме борз хилла иза, коч а ца ятIош сан кIант виъна йолу».\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Уьш баьхкира цуьнан (Юсуфан) куча тIехь харц цIий долуш. Цо (Якъуба) элира: «Шун синоша цхьа гIуллакх хаздина шуна. Собар дар дика ду-кх», Дела ву-кх аша хIотточу суьрта тIехь Шега гIо деха хьакъ верг».\nМадъян махкара Мисара (Египет) йоьдуш йолу къепал кхаьчна гIу тIе. Цара шайна мала хи эца гIу чу чийлак кховдийча, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) оцу тIе кхозавелла хьалаваьлла. Цуьнан оцу хенахь 12 шо хилла. Шаьш Мисара дIакхаьчча, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) воьхкина цара цигахь волчу министрана. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Мисарара и ша эцначо шен зудчуьнга элира: «Хазделахь цуьнан Iар-вахар (вайн хIусамехь)‚ вайна пайда бан мега цо‚ я вай цунах вайна кIант вийр ву».\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) воккха хилча, Дала цунна кхетам а, гIенаш тидаран хаар а делла. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «И пхийттара ваьлча, Оха цунна кхетам а‚ Iилма а делира. Иштта бекхам бо Оха дика деш болчарна».\nЮсуфна (Делера салам хуьлда цунна) Дала хаза куц делла хилла. Вайн Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Дала стигала ваьккхинчу буса Юсуфна (Делера салам хуьлда цунна) дуьхьалкхетта, цо цунах лаьцна аьлла: «Баккъалл а, дуьненан хазаллех ах (Дала) шена елла вара иза». Цуьнан хазалла шена гуш йолчу Зулайхас Юсуфана (Делера салам хуьлда цунна) шен дагара хаийтина. Цхьана дийнахь неIарш дIа а къевлина, шеца зина де аьлла хьовзийна иза Зулайхас. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) реза ца хилла, цо аьлла: «Дала ларвойла! Баккъал а, (хьан хIусамда) – иза сан эла ву‚ цо сан Iар-вахар хаза дина‚ баккъал а, ирсе хир бац зуламхой».\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) неIарна тIе хьаьдда‚ тIаьхьа яьллачу Зулайхас цуьнан коч тIехьахула катоьхна ятIийна. ТIаьххьарчу неIарна тIе кхаьчча, цаьршинна дуьхьал кхетта цуьнан эла. Кхераеллачу Зулайхас Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) бехке вина, и шена ямарт хила гIоьртина, аьлла. ТIаккха Делан лаамца агана чохь долчу беро тоьшалла дина: «Нагахь санна цуьнан коч хьалхахула яьтIийна елахь – и бакъ ю‚ ткъа иза харцлуьйчарах ву. Нагахь санна цуьнан коч тIехьахула яьттIа елахь – и харц ю‚ ткъа иза бакълуьйчарах ву».\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) бехке цахилар гучудаьлла царна тIаккха. Шахьарахь болчу зударшна юкъахь эладита даьржина, Зулайхас шен хIусамехь волчу кIантана дагара хаийтина, бохуш. Цара ша бехке еш хабарш дуьйцуш хилар шена хиъча, Зулайхас цхьана дийнахь ша йолчу хьошалгIа кхайкхина уьш. Царна хьалха стоьмаш бехкина, хIора зудчун кара урс а делла, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) схьакхайкхина Зулайхас. Цуьнан хазаллех цецбевлла, шаьш хIун леладо а ца хууш, цара шайн куьйгаш а хедийна, аьлла: «ХIара адам дац! ХIара сийлахь малик ду!»\nТIаккха Зулайхас аьлла: «И ву-кх шуна аша суна шен хьокъехь бехкаш бехкинарг! Ас цунна дагара хаийтира – иза чIогIа ларвелира. Ас шега омра дийриг цо ца дахь‚ набахти чу вуллур ву иза». («Юсуф», 32)\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) везавелла царна, цкъа бен шайна иза гина воццушехь; Зулайхас хьайга де бохучунна реза хила хьо, аьлла цара цуьнга. ТIаккха Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) Деле доьхуш доIа дина: «ХIай сан Дела, набахте дукхаезаш ма ву со цара соьга де бохучул а».\nДала цуьнан доIина жоп делла, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) цхьана ханна набахти чу воьллина цара. ВорхI шарахь бехк боцуш набахтехь лаьттина иза. Мисарахь волчу паччахьна тамашийна гIан дайна, берстина ворхI етт озачу ворхIамма бууш‚ баьццара ворхI кан а‚ важа ворхI кан бакъабелла болуш. Шена гина гIан тида аьлла цо шен Iеламнахе. Цара жоп делла, ийна гIенаш ду хьуна гинарш, иштта гIенаш тида хууш дац шаьш, аьлла. Юсуфаца (Делера салам хуьлда цунна) цхьаьна набахти чохь лаьттинчу паччахьан чагIардоккхучо чIагIдина, шена вевза и гIан туьдур верг, аьлла. Набахтехь волчу Юсуфе (Делера салам хуьлда цунна) дийцина цо паччахьна гина гIан, и туьдуш Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цуьнга аьлла: «ВорхI шарахь тIеттIа дика ялта дуьйр ду аша‚ шаьш гулдинарг – иза кена чохь диталаш, шаьш дуучух цхьакIезиг доцург. Цул тIаьхьа хала (йокъа йолуш) ворхI шо догIур ду, цара дуур ду аш царна хьалха кечдинарг, аша Iалашдеш долчух цхьакIезиг доцург. Цул тIаьхьа цхьа шо догIур ду‚ шена чохь нахана дика догIа доьлхур долуш‚ шена чохь цара (стоьмех) мутта доккхуш».\nЧагIардоккхучо паччахье и дийцича, цо ша волчу Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) схьавалаве, аьлла. Ша волчу геланча веача, Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цуьнга аьлла: «Хьайн эла волчу юхаверза‚ ахь цуьнга хатта: «Шайн куьйгаш хедийначу зударех хIун хилла? Баккъал а, сан Дела церан мекарлонаш хууш ма ву».\nПаччахьа таллам бича, цунна хиъна Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) бехк боцуш чувоьллина хилар. Зулайхас мукIарло дина, ша яра цунна дагара хаийтинарг, ткъа цуьнан цхьа а бехк бац, аьлла. Паччахьа Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) шена тIевалаве, аьлла. Цуьнца шен къамел хилча‚ цо аьлла: «Хьо тахана тхуна гергахь доккха дарж долуш верг а‚ тешаме верг а ву».\n63kAbA P.S. аА аАТаА аЂааА бТТаАабТТ, аА аБТаАааАТаАабТТаА аЂааАабТТаА аБТ, аАааБТ аА аАТаА аЂааАааАТ аА аБТаАааАТаА аБТаА аБТаА аБТаА аЂааАааАТаА аАТ\n«Thanks so much for the article post.Really thank you! Really Great.»\n«I think this is a real great blog.Thanks Again. Awesome.»\n«Wow! This can be one particular of the most beneficial blogs We have ever arrive across on this subject. Basically Great. I am also a specialist in this topic so I can understand your hard work.»\norador principal dominicana\nHi, I just wanna saying how excellent the information you have in this article. There are some alternative related reference to it. Refer to One Normanton Park or One Normanton Park Thank you for browsing\nHello, I just want to saying how fantastic the information you have in this website. There are some alternative related reference to it. Refer to One Normanton Park or One Normanton Park Thank you for checking out\nCool Some very valid points! I appreciate you writing this article and the rest of the website is also really good.\nKudos This was an extremely wonderful post. Many thanks for supplying this information.\nA fascinating discussion is worth comment. I do think that you need to write more about this topic, it may not be a taboo matter but typically people don’t discuss these topics.\nas though some of the written text within your content are running off the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to\nweb site, i am visiting this web page dailly and obtain pleasant facts from here daily.


Нохчийчура университет а, институташ а эвсара ца хета Москох\nНохчийчоь -- Нохчийчоьнан пачхьалкхан университетан студенташ, 21Заз2011\nСоветан пачхьалкх йолчу хенахь уггара дикачех лоруш яра Соьлж-ГIалара мехкадаьттан институт. Цигахь дешна бу тахана Оьрсийчохь а, луларчу мехкадаьтта долу пачхьалкхашкахь а кхиаме къахьогуш болу дуккхха а говзанчаш. Амма кху деношкахь Москохара еанчу комиссино цуьнан болх эвсара бац аьлла, мах хадийна. Мехкадаьттан инстутут йоцург ца хилча а мегар долуш йолчу дешаран меттигашна юкъатоьхна лаккхарчу комиссино Нохчийн пачхьалкхан Университет а, Хьехархойн институт а.\nУниверситетийн а, институтийн а болх зуьйш, цхьана баттахь леррина зераш дIадехьна Оьрсийчохь дешаран а, Iилманан а министаралло цхьаьнатоьхначу Iилманчийн тобано. Шатайпа жамIаш дина цу тобано Къилбаседа Кавказехь йолчу доьшийлийн хьокъехь.\nЦарах дукхах йолчийн болх эвсаралла лахара йолуш санехьа ца лерина говзанчаша. Царна хетарехь, къаьсттина ледара хьал ду ДегIастанахь а, Нохчийчохь а. Дагестанахь, масала, пхеа лакхарчу доьшийлех болх эвсаралла йоцуш лору зераш динчара. Цу декъехь кхин а гIаддайна хьал ду Нохчийчохь. Вуьшта аьлча махкахь ю мел бохучу лакхарчу доьшийлашкахь даладелла сурт дац аьлла сацам бина Iилманчийн тобано.\nЦу юкъахь ю Миллионщиковн цIарах Соьлжа-гIалин мехкадаьттан институт а, Нохчийн Пачхьалкхан университет а, Пачхьалкхан институт а. Массо доьшийлийн болх зуьйш йолчу тобано стенна делахь а тидам-тергоне ца эцна исламан динан кIоргенаш йостуш йолу Нохчийчуьра шиъ доьшийла.\nМа дарра аьлча, махкара ю бохучу кхаа вузех цхьа а цхьаъ ца магаяр, цхьа кхардаме я тIехтохаме лерга юх а ягош, тIара тохар санна туьду цхьаболчу тергамхоша. Кхечара бакълена а тоаме ца лору цу доьшийлаш беш болу болх.Ишта бахархоша а тIехь даре до деша дIахIуьттуш ахчанаш дахарал сов, дешар дIадоладелча а, массо экзаменашкахь студенташкара хьехархоша ахчанаш дохуш хилар.\nОьрсийчоьнан дешаран а,Iилманан а министаралло кхоьллинчу говзанчийн тобано шайн зерашкахь гIортор йинарг хIара гайтамаш бу: юккъерчу барамехь с хьаэцна ЕГЭ олчу экзаменехь студенташа даьхна баллаш; университетан я институтан Iилманчаша язбина (зорбатоьхна я книшка араяьккхина) Iилманан белхаш, кхечу пачхьалкхашкара Iамийна арахецна студенташ-говзанчаш маса процент ю а; цхьана Iилманчин коьрта цIарх вузана мел са-пайда хилла а; доьшийлийн инфраструктура муьлхачу тIегIанахь ю а.\nЦу пхиа бустам-барамах 4 кхачо йолуш ца хилча доьшийлин болх санехь а, я пайдехьа а ца лору говзанчийн тобано. «Церан болх ишта лерича а,-боху дешаран министараллехь хьаькамех цхьаъ лаьттинчу Глебова Любовс,- и бохург дац и гайтамаш лахара хилча и вуз дIакъовлур ю бохург. Дуккха а хIума доьзна хир ду цунна гергахь кIоштехь и доьшийла мел оьшуш а,мехала а ю бохучух а.


Журналисташна юха а тIелатар дина Бесланехь\nОьрсийчоьне тIом сацабайтархьама 2004-чу шарахь Бесланерчу школана нохчийн тIемалоша тIелатар дича, уьш хIаллакбеш оьрсийн эскарша школана тIедиттинчу герзаша вийра маьрша 334 вахархо, шайлахь дукхахдерш бераш а долуш.\nХIора шарахь беллачийн наноша доьху Оьрсийчоьне кхачам боллуш таллам а бай, бехкенаш кхелеозабар. Шоьтадийнахь, белларш дагалоьцуш наноша вовшахтоьхначу акце баьхкинчу «Новая газетан» журналисташна Костюченко Еленина а, Хачатрян Дианина а юха а тIелатар дина, муьлш бу цахуучу наха. Журналисташна баьццара басахь кочалла тIе а лестош, карара телефонаш схьаяьхна бохуш, хаамбо церан коллегас Алешковский Дмитрийс.\nЦо даредарехь, сарралц кхерамаш туьйсуш, тIаьхьабевлла нах хилла журналисташна. Газетин корреспондента Милашина Еленас а чIагIдо, полисхоша дуьхьало а ца еш, могIарера нах хилла тIелеттарш, бохуш.\nЕарийдийнахь а лаьцнера полисхоша Бесланехь «Путин Бесланан чалтач ву» тIеяздина кучамаш а йоьхна, шайн бераш хIаллакдиначарна таIзар даре кхайкхамбеш дуьхьалонан акци вовшахтоьхна 5 нана а, «Новая газетан» ши журналист а.


Белги -- НАТО-н саммит, Охан2, 2014\nБрюсселехь шинари дийнахь саммите вовшахкхеттачу НАТО тIеман альянсана юккъе йогIучу пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министраша дийцаре деш ду, и тIеман альянс Малхбалерчу Европе яржар.\nШина денна вовшахкхетта Къилбаседаатлантикан тIеман альянсерчу 28 пачхьалкхийн арахьарчу гIуллакхийн министраллийн куьйгалхой Брюсселехь. Украинехь Iедал хийцаделчул тIаьхьа а, ГIирма Оьрсийчоьнан долаяьлчул тIаьхьа а, ткъа и дерриге а бахьана долуш Оьрсийчоьнан, Малхбузенан юкъаметтигаш вуно хийраяьлчул тIаьхьа дуьххьара шаьш вовшахкхетта хиларх терра, цара дийцаре дечарех коьрта хаттар Украиница доьзна а, Малхбалерчу Европин кхерамазаллина лерина а ду.\nХууш ма-хиллара, Оьрсийчоьно ГIирмина аннекси яр бахьана долуш цхьа могIа Малхбалерчу Европера йозуш йоцу кегий пачхьалкхенаш хазанесанна саготта ю, шайн дозанашна тIехь а, оьрсий бехачу меттигашкахь, Оьрсийчоьно ша-тайпа анклаваш а кхуллуш, и меттигаш шаьшкара дIаяхарх а, шайн пачхьалкхенийн цхьаалла а, лаьттанаш а кхерамехь хиларх а.\nСаммит дIайолаялле НАТО инарла секретар волчу Расмуссен Фог Андерса журналисташка бинчу хаамаца, саммитехь цуьнан Украиница долу партнералла шордар а, политикан диалог жигар даккхар а, ткъа иштта массо а тайпана цигахь ечу реформашна, тIеман ницкъийн реформашна а тIехь, гIо-накъосталла дар а дийцаре дийр долуш ду. Цул совнаха, тIеман альянсо Оьрсийчоьнца цхьаьнаболхбар цкъачунна сацор а хир ду гуламхоша дийцаре дехкинчу хеттаршна юккъехь.\nИштта НАТО дагахь ю, Малхбалерчу Европера пачхьалкхенашна цигахь тIеман базанаш яхкарца а, тIеман гIирсаш цига хьажорца а белшаш гIортон. Масала, Эстонехь а, Латвехь а, Литвахь а кхолла там бу керла тIеман базанаш, цул совнаха цу пачхьалкхашка хIинцачул алсамох тIеман кеманаш хьажон а дагахь ю НАТО. Ала догIу, и гIулч, - Къилбаседаатлантикан тIеман альянс Оьрсийчоьнна лулахь Iоьхкучу пачхьалкхашкахь, - хуьлда уьш я Балтикан мехкаш я Украиний, Молдавий-м муххале а, - яржар Оьрсийчоьнна уггаре а лазамечарех ю. ТIаьххьара 2004 шарахь НАТО, Болгарий, Румыний, Словакий, Латвий, Литвай, Этсоний а шена юкъе а лоцуш, Малхбаленан агIор шоръеллча дуьйна схьа Оьрсийчоьнна уггаре гома а, цуо даима шена дуьхьал къийсам латтон а хIума ду иза.\nТкъа стенна кхоьру те Оьрсийчоь цу альянсаца долчу лулаллех? ХIун кхерамаш бохьу те цу кепара НАТО Оьрсийчоьнан дозанашца улле гIортаро Кремлана а, йоллучу Оьрсийчоьнна а? И хаттар Маршо радионо делира политологин а, конфликтологин а Iилманча волчу Асхабов Хьамзате. Цуо дуьйцу:\nАсхабов Хьамзат: „Оьрсишна цара шайн дозане уьш гIортар а, цу уллохь цара герзаш хIиттор а билгалд новкъа ду, хIунда аьлча, коьртачу декъехь, ракеташ ю тахана уггаре а кхераме герз ларалуш. Ткъа уьш доханна юххе мел хIуьтту а, цу герзах болу кхерам а алсамох хуьлу, цунна дуьхьало яр а чолхечу долу оьрсашна. Цундела цу кхерамех кхета хала дац, царна церан боккъал а бахьанаш а ду. Цу кепара, НАТО юккъе богIучарна а, Оьрсийчоьнна а чIогIа мехала хаттарш ду тахана Брюсселерчу саммитехь айдинарш“.\nБрюсселехь вовшахкхеттачу НАТО юккъе йогIучу пачхьалкхийн коьртачу дипломаташа билгалдаьккхира, ГIирма Оьрсийчоьно шен долаяьккхинчул тIаьхьа цу пачхьалкхаца йолу юкъаметтигаш хьалха хиллачу тIегIанна тIехь кхин дIакхоьхьийла дац, аьлла. ХIунда аьлча, Расмуссен Фог Андерса ма-аллара, „Оьрсийчоьно шен леларца НАТОца цхьаьнаболхбаран принципаш йохийна“. Цуьнца цхьаьна, немцойн „Шпигел“ журнало чIагIдарехь, НАТО Молдавица а, Арменица а, Азербаджанца а цхьаьнаболхбар алсам даккха лерина ю, цигарчу эскаршца цхьаьна Iаморш дIадахьарца а, цигарчу тIеман ницкъашна реформаш еш гIодарца а.\nТкъа мел боккха бу боккъал а НАТО альянс кхин дIа а Малхбалерчу пачхьалкхашка яржаран кхерам? Билгал а кийча юй те и тIеман цхьаьнакхетаралла кхин дIа а, Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш шел а йеш, цуьнан дозанашкахь шен базанаш а, эскарш а дIахIитто? Асхабов Хьамзатна хетарехь, и хIума хила тахана, Украинерчу хьолаца доьзна, тIаьхьарчу итт шарахь ца хиллачу кепара герга ду.\nАсхабов Хьамзат: „Тоххара Югослави екъа а екъана, цигахь шайн базанаш дIахIиттира НАТОс, хIинца тахана ГIирма юьйцучу хенахь оьрсаша даима а охьакадош а ду и хIума, дижа ца дуьтуш. Царна чIогIа даг тIе хIоьттина хIума а ду иза. Нагахь санна хIинца Украинехь болийна болам чекхбалахь, иза Евробертана юккъе а йодахь, царна луур ду аьлла хета суна, цигахь шайн герзаш хIиттон. Я эхь хетта уьш Iийр бу аьлла а ца хета суна“.\nЦу юкъана даханчу мукъаденошкахь Оьрсийчоьнан президента Путин Вламидирца хIинцале а Iадате дирзинчу Меркел Ангелица шен мукъаденошкахь хуьлучу телефонехулчу къамелехь тоьшалла динера, оьрсийн эскарш Украинин дозанера ша юхаозийтина, аьлла. И гIулч, Кремлан коьртачу гIентан дас барте кховдаран гIулч санна дIакхайкхийна йолу, тIе ца чIагIйина Малхбузерачу куьйгалхоша. Иштта, масала, шинари дийнахь НАТОн инарла секретара Расмуссена шена хаарехь оьрсийн эскарша хIинцаъ Украинин дозанашкара юхадаьхна дац элира.\nАла дашна, БиБиСи агенталло дахкийначу терахьашца, карарчу хенахь Украинина уллохь Оьрсийчоьно дIагулвина 40 эзар салти ву, омра схьакхаьчначу мIаьргонехь цу пачхьалкхан доза а хадийна, тIелатарш дIадолон кийча лаьтташ.\nКубанан губернатора шена оьгIазбахийтина кавказхой\nАсадна дуьхьал тIом боло тарло НАТОно


Стохка аьхка дийца даьккхира, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан винчу дийнахь Лопырева Виктория а ялийна, Соьлжа-ГIалахь доккха той хIотто дош даларх Оьрсийчоьнан шоумено Басков Николайс. Ловзар юкъахделира, артистан ненада кхалхарца.\nХIетахь нускало Лопыревас чIагIо йира Оьрсийчохь дIахьон йолу футболан дуьненан чемпионат йирзинчул тIахьа, юха де билгалдоккхур ду шаьш аьлла. Ткъа чемпионат йолаелча Лопыревас дIахьедира, нагахь оьрсийн тобано оцу къовсамехь толам баккхахь ша маре гIур ю Басковга аьлла. Оьрсийчоьнан футболхойн финале бовла шансаш кIезиг хиларе хьаьжча, Лопыревас шайн ловзар хIуттур цахилар ду къадийнарг.\nТкъа Басковс тоаме ду аьлла, шена уллохь ерг Оьрсийчоьнан зударех уггар а хазаниг хилар.\nМаршо Радионо яздира Инстаграмерчу шен агIон тIехь Кадыров Рамзана хаамбарх, Оьрсийчоьнан артистан Басков Николайн а, моделан Лопырева Викторин а ловзар ГIадужу-беттан 5-чу дийнахь Соьлжа-ГIалахь хIоттош хиларх.\n"Ахмат" тобан матчана леринчу суьйренехь Басковс шега мареяр дехнера Лопырева Викторига.