1. ХIай нах! Кхера шайн Кхиош-кхобучух. Баккъалла а, Сахьт дегар доккха-деза хIума ду.\n2. Оцу дийнахь‚ шуна шайна гуш‚ массо /бер/ дакхош ерг йицлур ю ша дакхийначух‚ охьабуьллур бу шен /кийрахь/ мохь болчо шен мохь /хеназа/‚ хьуна гур бу нах бехна – бехна бац уьш‚ делахь а Делан Iазап чIогIа ду.\n3. Нахах ву ша Делехь къуьйсуш верг /цхьа а/ Iилма доцуш‚ ша тIаьхьахIуттуш верг массо кIоршаме шайтIанна.\n4. Цунна /шайтIанна/ язделла шеца доттагIалла лелийнарг ша тилор а ву‚ цIеран Iазапе дIанисвийр а ву‚ аьлла.\n5. ХIай нах! Шу хиллехь юха дендина /гIовтторах/ шекончохь – Оха шу кхоьллина поппарах‚ тIаккха тIадамах‚ тIаккха цIийнан улхах‚ тIаккха жижиган кийсаках‚ хорма йолуш долчух а‚ хорма йоцуш долчух а шуна билгала даккхархьама /Тхан ницкъ гайтар/. Оха дIанисдо /шу/ беран цIийна чохь Тхайна ма луъу цIе тоьхна хан тIеккхаччалц‚ тIаккха Оха арадоху шу бер хуьлий‚ тIаккха шу тIекхиархьама шайн ницкъана. Шух лешверг а ву‚ шух /къанваларца/ уггар сийсазчу дахарна тIеверзош верг а ву‚ шена Iилмал тIаьхьа хIумма ца хаийтархьама. Хьуна го латта дакъаделла. Оха шена тIе хи доссийча и деттало‚ деста‚ /цуьнца/ кхуьу массо хаза шишша тайпа /яраш/.\n6. Иза ду – Дела хиларна бакъдерг‚ Цо денбийриг хиларна белларш‚ Иза хиларна массо хIуманна тIехь ницкъберг.\n7. /Иза ду/ – Сахьт догIург хиларна‚ цу чохь шеко яц‚ Дела хиларна юха денбина гIовттор болуш кешнийн чохь берш.\n8. Нахах ву ша Делехьа къуьйсуш верг‚ шегахь Iилма а доцуш‚ нийса некъ боцуш‚ нуьре долу жайна доцуш.\n9. /Куралла ярца/ шен лаг дIагIертош Делан новкъах /нах/ тилабархьама. Цунна дуьненахь а сийсазалла ю‚ Оха Iовшуьйтур ду цуьнга Къематдийнахь цIеран Iазап.\n10. /Цуьнга эр ду/: "И ду хьан шина куьйго хьалхадаьккхинарг бахьанехь‚ Дела цахиларна а зуламаш дийриг лешна".\n11. Нахах ву ша Далла Iибадат деш верг уьраллин юьхьига тIехь волчух тера: шех кхиъча диканиг – цуьнца паргIатволу иза‚ шех питана (бала) кхиъча – шен юьхь тIе дIавоьрзу и /цатешарна тIе/ – дуьне а‚ эхарт а дайна цуьнан. Иза билггала эшар ду-кх!\n12. Цо кхойкху Дела воцучуьнга‚ шена зен ца дечуьнга‚ шена пайда ца бечуьнга. Иза ду-кх генара тилар!\n13. Цо кхойкху шена зен герга долчуьнга‚ шена /хуьлучу/ пайданал – ма вон эла ву-кх‚ ма вон накъост ву-кх /цо лаьцнарг‚ Дела а витина/!\n14. Баккъалла а, Дала чубохуьйтур бу иман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а бошмашна‚ шайн бухахула татолаш лелаш йолчу. Баккъалла а, Дала до Шена луъург.\n15. /Шен элчанна/ Дала дуьненахь а‚ эхартахь а гIодийр дац моьттуш хилларг – цо муш дIатосийла тхов тIе ирх оллавала‚ тIаккха хададойла /шен лаг/‚ тIаккха хьожийла шена‚ дIадехьний-те цуьнан мекарлос и оьгIазвохуьйтург /Делан элчанан мостагIий цунна хуьлучу кхиамашна оьгIазбовлахь – шайн тховтIе муш кхозийн ирх оллойла уьш – лойла уьш, Дала Шен элчанна гIо дийр ду/.\n16. Иштта доссийра Оха и /КъурIан/ билгала аяташ хилла‚ Дела хиларна нисвеш Шена луург.\n17. Баккъалла а, иман диллинарш а‚ яхIудийш а‚ сабиинаш а‚ насараш а‚ цIеран гIуллакх деш берш а‚ /Делаца/ накъост лаьцнарш а... Баккъалла а, Дала къастор ду царна юккъехь Къематдийнахь. Баккъалла а, Дела массо хIуманна тIехь теш ву.\n18. Хьуна ца го Далла сужд ма дой стигланашкахь волчо а‚ лаьттахь волчо а‚ малхо а‚ батто а‚ седарчаша а‚ лаьмнаша а‚ дитташа а‚ дийнаташа а‚ нахах дукхахболчара а? Дукхахболчарна Iазап хьакъ хилла. Дала сийсазвинарг‚ милла велахь а‚ – ма вац цунна сий айдан цхьа а. Баккъалла а, Дала до Шена луург.\n19. ХIокху шина мостагIчо шайн Кхиош-кхобучуьнгахь къийсира. Цатешнарш – царна бедарш хадор ю цIарах‚ церан кортошна тIе дагийна хи дуттур ду.\n20. Дагор ду цуьнца церан гайш чохь дерг а‚ чкъор а.\n21. Царна аьчкан чхьонкарш ю.\n22. Царна цу чуьра бала хьегарах арабовла мел лии‚ цу чу берзор бу уьш /эр ду/: "Iовша шайна цIеран Iазап!"\n23. Баккъалла а, Далла иман диллинарш а‚ дика Iамалаш йинарш а чубухкур бу бошмашна‚ шайн бухахула татолаш лелаш йолчу‚ хазбина хир бу уьш цу чохь дашочу чIагаршца а‚ жовхIаршца а‚ церан духар цу чохь хир ду дари.\n24. Уьш нисбина /дуьненахь/ дашах хазачуьнга /КъурIанах/‚ уьш нисбина хастамечу новкъа.\n25. Баккъалла а, цатешнарш а‚ шаьш /нах/ дIатоттуш берш Делан новкъах а‚ хьарамечух ларвеш долчу маьждигах а‚ Оха ша нахана цхьанисса хилийтина долчу – шена чохь волчунна а‚ арахь волчунна‚ – цу чохь зуламца /Делах/ цатешар дезаш верг – Оха Iовшуьйтур ду цуьнга лазош долу Iазап.\n26. Хьахаде: Оха билгалъяьккхира ИбрахIимна /Хьаьжин/ цIийнан меттиг, олуш: "Ма лаца Соьца накъост цхьана а хIуманца‚ цIанде Сан цIа гуо боккхучарна а‚ хIоьттина лаьттачарна а‚ рукIе баханчарна а‚ суждане баханчарна а.\n27. Кхайкха нахалахь хьаьжалла: уьш /муъма нах/ богIур бу хьуна гIаш а‚ массо эзачунна тIехь а‚ шаьш йогIуш хилла йолчу массо туьпара‚ боьрара\n28. Тешалла дан шайна пайданашна‚ Делан цIе хьехаян а цхьана билгалчу деношкахь‚ Цо шайна рицкъа деллачу бежанна тIехь: даа цунах‚ дааде балане волчу пекъарна а.\n29. ТIаккха дIайохийла цара /Хьаьж дехкарца/ шайн боьхаллаш (гIурбан бежна динчул тIаьхьа корта баша я ларга, маIарш теда…)‚ кхочушдойла шайн нузарш‚ гуобоккхийла Ширачу ЦIийнна".\n30. /ГIуллакх иштта ду/. Делан хьурматаш даздеш верг – и цунна шена дика ду шен Кхиош-кхобучунна гергахь. Хьанал дина шуна бежанаш /даа/‚ шуна тIехь доьшуш доцуш. Генадовла цIуйн рижсах‚ генадовла харц дашах\n31. Далла тIедирзинарш а хилла‚ Цуьнца накъост лаьцнарш ца хуьлуш. Ткъа Делаца накъост лоцург... и тера ву стиглара воьжначух‚ тIаккха олхазарш а схьалоцуш‚ я мехо генарчу меттиге дIавуьгуш волчух.\n32. /ГIуллакх иштта ду/. Делан Iедалаш даздеш верг‚ – баккъалла а, иза дегнаш /Делах/ кхерарх ду.\n33. Шуна цу чохь пайданаш бу цIетоьхна хан тIекхаччалц‚ тIаккха церан /урс хьакха хьанал йолу/ меттиг Ширчу ЦIийнан гергахь ю /Маккан 8-10 км генахь йолчу Минахь ю бежнашна урс хьокху меттиг/.\n34. ХIора умматана а Iибадат даран кеп хилийтина Оха цаьрга Делан цIе хьахаяйта‚ Цо Шена рицкъина деллачу дохнан бежанна тIехь. Шун Дела цхьа Дела ву‚ Цунна муьтIахь хила: ахьа кхаъ баккха муьтIахь болчарна.\n35. Уьш бу Дела хьахавича шайн дегнаш кхоьруш берш‚ шайна тIедеъначу вочунна собардеш берш‚ ламаз хIоттадеш берш‚ Оха шайна деллачу рицкъех напаха луш берш.\n36. И бежана хилийтина Оха шуна Делан дин гучудоккхачу билгалонах‚ шуна цу чохь диканиг ду. Хьахае царна тIехь‚ цхьана могIара хIоьттинчу хьолехь‚ Делан цIе. Уьш шайн агIонашна тIедегча‚ даа царех‚ дааде доьхучунна а‚ ца доьхучунна а. Иштта Оха муьтIахь дина уьш /бежанаш/ шуна‚ – шу хир дацара-те баркалла олуш.\n37. Далла ца кхочу церан жижиг а‚ церан цIий а‚ делахь а Цуьнга кхочу шуьгара /Делах/ кхерар. Иштта Цо уьш /бежанаш/ муьтIахь дина шуна аша Дела вазвархьама‚ Цо шу нийсачу новкъадаьхна хиларна‚ ахьа кхаъ баккха дикадечарна.\n38. Баккъалла а, Дала ларбо иман диллинарш. Баккъалла а, Далла ца веза массо тешнабехк берг а‚ цатешарг а.\n39. Магийна шайца тIом беш болчарна /тIом бан/‚ царна зулам дина хиларна. Баккъалла а, Дела царна /цу бусулбанашна/ гIодарна тIехь ницкъ болуш ву‚\n40. Шайн цIеношкара арабаьхна болчу‚ цхьа а бакъо йоцуш‚ деккъа цара аларна: "Тхан Кхиош-кхобург Дела ву". Дала нах вовшашца ларбеш ца хиллехьара йохийна хир яра /насарийн монахийн/ Iибадат ден меттигаш а‚ килсаш а‚ /жуьгтийн/ ламазан меттигаш а‚ маьждигаш а‚ шайна чохь дуккха Делан цIе хьехош йолу. Данне а гIодийр ма ду Дала Шена /гIуллакхна/ гIодеш волчунна. Баккъалла а, Дела ницкъ болуш а‚ веза а ву.\n41. Уьш бу Оха шаьш лаьттахь чIагIбича‚ ламаз хIоттадеш берш‚ закат луш берш‚ диканиг де‚ аьлла‚ омра деш берш‚ вочух /нах/ бухатухуш берш. Делан ю гIуллакхийн тIаьхье.\n42. Хьо цара харцвахь – харцбина царал хьалха Нухьан а‚ Iадийн а‚ Самудийн а къаьмнаша‚\n43. ИбрахIиман къомо а‚ ЛутIин къомо а.\n44. Мадъян дайша а харцвира Муса а. Аса ханна тIаьхьатеттира цатешаш берш. ТIаккха Аса схьалецира уьш. Муха хилира Сан цаларар /уьш шайна Iазап дарца/!\n45. Маса юрт хIаллакйина Оха‚ шаьш зуламе хилла йолу! Уьш шайн буха тIехь еса ю. Маса шовда деса дисина! Маса йоьгIна гIала /есса йисийна/!\n46. Лаьттахула ца лела уьш? – хир дара царна дегнаш‚ шайца цара ойла еш‚ я лергаш‚ шайца цара ладугIуш. БIаьрса дац бIаьрзе – кийрахь долу дегнаш ду бIаьрзе!\n47. Хьо сихво цара Iазапаца. Дала йохор яц Шен ваIда. Цхьа де хьан Кхиош-кхобучун гергахь эзар шо санна ду аша дагардеш лоручух.\n48. Маса юрт /ханна/ тIаьхьатеттира /Iазап ца деш/ Аса‚ уьш зуламе а йолуш? ТIаккха схьалецира уьш Аса‚ Суна ду тIекхачар.\n49. Ахьа ала: "ХIай нах! Баккъалла а, со шуна билгала кхерамча ву-кх".\n50. Иман диллинарш а‚ дика Iамал йинарш а – царна гечдар а‚ сийлахь рицкъа а ду.\n51. Тхан аяташна тIегIиртинарш‚ уьш ледара дахархьама – уьш жоьжахатин дай бу.\n52. Оха ца ваийтина хьоьл хьалха цхьа а элча а‚ цхьа а пайхамар а цо сатуьйсучу хенахь цуьнан сатийсамийн чу шайтIа ца оьккхуш‚ тIаккха Дала дIадоккхуш бен шайтIано кхоьссинарг‚ тIаьхьа Дала хьукма дойтур ду Шен аяташка. И Дела хууш верг а‚ хьукма деш верг а ву.\n53. /И ду/ шайтIано кхоьссинчух питана дархьама шайн дегнашкахь цамгар йолучарна‚ шайн дегнаш къиза долучарна. Баккъалла а, зуламхой генарчу /барт/ эгIарехь бу.\n54. Iилма деллачаьрга хаийтархьама‚ иза хьан Кхиош-кхобучуьнгара бакъдерг хилар‚ цунах тешийла уьш‚ мукIар хилий Цунна церан дегнаш. Баккъалла а, Дела ма ву нисбеш верг иман диллинарш нийсачу новкъа.\n55. ДIа тилар бац цатешнарш цунах шекончохь латтарах‚ шайна тIе цIеххьана Сахьт кхаччалц‚ я шайна тIе Iахар дийнан Iазап кхаччалц.\n56. Паччахьалла оцу дийнахь Делан ду‚ Цо хьукма дийр ду царна юккъехь. Ткъа иман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а – ниIматан бошмашкахь хир бу.\n57. Цатешнарш а‚ Тхан аяташ харцдинарш а – уьш бу шайна сийсаза долу Iазап хир дерш.\n58. Делан новкъахь дIакхелхинарш‚ тIаккха байина‚ я белларш – даллане а хаза рицкъа лур ду царна Дала. Баккъалла а, Дела – И ву-кх рицкъа лучарех уггар диканиг.\n59. Цо чу бухкур бу уьш шаьш шайна реза долчу чугIойлина /ялсамани чу/. Баккъалла а, Дела ма ву хуург а‚ дукха собаре верг а.\n60. Иштта ду иза. Милла велахь а /муъма нахах/ ша шена /керстанаша/ динчул /царна/ таIзар а дина‚ тIаккха шена /цара юха а/ зулам дина – данне а цунна гIодийр ду Дала. Баккъалла а, Дела бехк тIера боккхург а ву‚ гечдийриг а ву.\n61. И /гIо ду/ Дела хиларна буьйса дийнан чу йохуьйтуш‚ де - буьйсанчу дохуьйтуш‚ Дела хиларна хезаш верг а‚ гуш верг а.\n62. И /гIо ду/ Дела – Иза хиларна бакъдерг‚ И воцуш цара кхойкхург – и хиларна харцдерг‚ Дела – Иза хиларна лекха верг а‚ воккха верг а.\n63. Хьуна ца го Дала доссийна стиглара хи – тIаккха лаьтта хуьлу сенделла. Баккъалла а, Дела ву тIекере верг а‚ девзаш верг а.\n64. Цуьнан ду стигланашкахь дерг а‚ лаьттахь дерг а. Баккъалла а, Дела – И ву хьоле верг а‚ хастаме верг а.\n65. Хьуна ца го‚ Дала шуна болх бойтуш бу лаьттахь мел долчуьнга‚ кемане а – лела и хIорда чухула Цуьнан омраца‚ Цо сацайо стигал лаьтта тIе йожарх‚ Шен пурбанца а бен. Баккъалла а, Дела нахах доглозуш верг а‚ къинхетаме верг а ву.\n66. И ву шу дендина‚ тIаккха долуьйтуш‚ тIаккха дендеш верг. Баккъалла а, адам – керста ду-кх.\n67. ХIора умматана Оха хилийтина Iибадат ден меттиг‚ цара шена Iибадат а деш. Хьоьца ма къуьсийла цара гIуллакхехь. Хьан Кхиош-кхобучуьнга кхайкха /уьш/. Баккъалла а, хьо нийсачу новкъахь ву.\n68. Цара хьоьца къийсахь‚ ахьа ала: "Далла дика хаьа аша деш дерг".\n69. Дала хьукма дийр ду шуна юккъехь Къематдийнахь шуна шегахь хилпало хиллачохь.\n70. Хьуна ца хаьа Дела хууш вуй-ла стиглахь а‚ лаьттахь а мел дерг? Баккъалла а, иза жайна чохь ду. Баккъалла а, иза Далла атта ду.\n71. Цара Iибадат до‚ Дела а вуьтий‚ Цо шеца цхьа а делил ца доссийнчунна‚ шайна шех лаьцна цхьа а Iилма доцучунна. Ма вац зуламхошна цхьа а гIоьнча.\n72. Шайна тIехь Тхан билгала долу аяташ дешча‚ хьуна хаало цатешачерийн яххьашкахь инкарло. Лата кийча бу уьш шайна тIехь Тхан аяташ доьшучаьрца. Ахьа ала: "Аса дуьйций шуна цул вочух? – ЦIе ю Дала цатешначарна ваIда йина йолу‚ ма вон тIекхачар ду-кх!"\n73. ХIай нах! Масал далийна‚ ладогIа цуьнга. Баккъалла а, Дела а витина‚ аша /Шега/ кхойкхучо цхьаьллига цхьа моза а кхуллур бац‚ уьш цунна гулбелча а. Мозано шайгара цхьа хIума яьккхича – иза цуьнгара юха ца яккхало царна. Ледара ваьлла лоьхург а‚ шегара лоьхург а.\n74. Цара ца вазвира Дела ша вазван ма-веззара. Баккъалла а, Дела нуьцкъала верг а ву‚ веза верг а ву.\n75. Дала хоржу маликех а /пайхамаршка/ элчанаш‚ нахах а /нахе элчанаш/. Баккъалла а‚ Дела хезаш верг а ву‚ гуш верг а ву.\n76. Цунна хаьа царал хьалха хилларг а‚ царал тIаьхьа дерг а‚ Деле духадоьрзу гIуллакхаш.\n77. ХIай иман диллинарш! РукIе гIуо‚ суждане гIуо‚ Iибадат де шайн Кхиош-кхобучунна‚ диканиг де - шу даккхийден там бу.\n78. Къахьега Делехь ша къахьега ма-деззара‚ Цо шу хаьржина‚ ца йина шуна динехь цхьа а хало‚ шун ден ИбрахIиман миллатах /ду и шун дин/‚ Цо аьлла шух бусулбанаш хьалха а‚ хIокху /КъурIан/ чохь а‚ элча шуна тIехь теш хилийтархьама‚ шу а тешаш хилийтархьама нахана тIехь. Ламаз хIоттаде‚ закат ло‚ Делаца чIагIло. И ву шун вали – дика вали а ву‚ дика гIоьнча а ву.


Спорт лело дихкина тIалибаша Афганистанерчу зударшна\nГезгмашин-бутт 09, 2021\nТIалибаша ца могутьйту зударшна, ишта къоман тобанашна юкъахь хиллачарна а цхьаьна, спортехь хила. Цунах лаьцна хаам бина кхаарин дийнахь культурехула йолчу "Талибанан"* комиссин куьйгалхочун гIовса Васик Ахьмадуллас Австралин SBS News гIирсаца дечу къамелехь.\nШен позицех кхетийра цо крикетах ловзаран масална тIехь. Оцу спорте зударий битича, церан яххьаш а, догIмаш а хьовсархошна гуш хуьлу аьлла Васика.\n"Исламо а, Исламан Эмирато а ца могуьйту и тайпаниг", - дIахьедина цо.\nТIалибша духьал бац, шайна оьшучу хенахь зударий арабевлла, буьйлабалийта, амма спорт, цунна хетарехь, махкахь бехачу зударшна цаторийла яц.\nМарсхьокху-баттахь Васика пурба делира Афганистанерчу крикетах ловзучу божарийн командана Австралехь шо чекхдолуш хинйолчу матчехь дакъалацийта. Делахь а, тIаьххьара "Талибанан" векалша динчу дIахьедарца, тарло оцу бараме божарий-афганхой а цхьаьна ца бахийта.\n"Талибан" компромиссе гIура яц аьлла Васика, афганхой Австралехь хIитточу ловзаршка цабитарх дерг дуьйцуш.\nКхаариндийнахь Би-би-си ресурсо дийцира, Афганистанан цхьана провинцехь цIийндена а, доьзална а хьалха зудчунна-полисхочунна герз тохарх. И бакъхиларх тоьшалла деш суьрташ дахкийтира цуьнан гергарчара Британин телерадиокомпанига.\nОрганизацин векало МуджахIид Забиуллас бакъ ца дира, оцу инцидентна тIалибаш бехкехилар. Iедалхоша таллам а бийр бу аьлла, дIа а хьедеш, оцу зудчуьнца шеца хилла цхьа дов бахьана долуш йийна хила а тарло элира цо.\nМарсхьокху-беттан 15-чу дийнахь радикалан "Талибан" тобано схьаяьккхира Кабул. Бакъоларъярхоша сагатдо, тIалибаш Iедале кхаьчначул тIаьхьа овхIанхойн зударийн бакъонашна шога дозанаш деттарна. 1996-2001-чу а шерашкахь "Талибан" Iедалехь йолчу заманчохь а дара иштта.\nТIалибаша маса Кабул дIалаьцначул тIаьхьа хьалхарчу шайн официалан пресс-конференцехь Кабулехь «Талибанан» официалехь волчу векало МуджахIид Забиуллас дIахьедира, кхечу пачхьалкхашца бертахь юкъаметтигаш дIанисъян лууш бу тIемалой аьлла. Зударшка белхаш бойтур бу, доьшуьйтур ду, "юкъараллан хIокху сферехь жигара дакъалоцуьйтур ду цаьрга, амма исламан гурашкахь" элира цо.


Иракъехь еллачу Мурманскера зудчун йоI нохчийн доьзале эцна\nМосулехь еллачу Мурманскерчу яздархочун Ицанкова Дарьин йисина 6 шо долу йоI БагIдадерчу берийн цIийнера Нохчийчу кхачийна. Нохчийн доьзало шайн йоI санна кхаба а, кхио а шайн дола яьккхина иза, хаамбо республикан куьйгалхочун аппаратехь.\n"Масех шо хьалха "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанах дIакхеттера Мурманскера Ицанкова Дарья. ЙоьIан нана а, вокхахволу ваша а стохка Мосулехь кеманашца бомабанаш еттачу хенахь делла лоруш ду. БагIдадаерчу цхьана берийн цIийнехь яра иза хIинццалц", - аьлла, дийцина "Кавказан узел" агенталлан корреспонденте Кадыровн администрацин белхахочо.\nЦо бахарехь, дозанал а арахьа беха Ицанкова Дарьин гергарнаш реза ца хилла йоI тIелаца. "Бер Нохчийчуьрчу цхьана доьзало шайна дIайигина. Цунна сагатдан оьшуш дац", - аьлла дийцинчо.\nШемахь дакъалоцуш ю аьлла, лехамашкахь яра 2013-чу шарахь дуьйнна Ицанкова Дарья. Ша йоьдучу хенахь шеца дIадигинера цо шен ший а бер.\nДижонехь лаьцнарг, чIерийлецархочуьнгара даьлла зулам, ГIалгIайчуьра почта эккхийтар


Стигалкъекъа-бутт 27, 2017\nСтигалкъекъа-беттан 26-чу дийнахь Вирджини штатехь Inova Fairfax Hospital олучу дарбанан хIусамехь кхелхина 89 шаре ваьлла Iамеркан политик, политолог Бжезински Збигнев\nБжезински воккха доттагI вара нохчийн къоман.\nНохчий тIеман баланех кIелхьарбаха гIерташ 1999-чу шарахь Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь "Нохчийчохь Машар ХIоттабаран Iамеркан Комитет" кхоьллира дуьненна а вевзаш а, лоруш а волчу политико.\n2003 шо чекхдолуш Вашингтонехь, Нохчийчохь боьдуш болу тIом бийца, гулъеллера леррина конференци. Оцу гуламехь коьрта къамел динера Нохчийчохь Машар ХIоттабаран Iамеркан Комитетан гIантдас Бжезински Збигнева. Бжезинскица къамел динера тхан корреспондента Аюбов Аслана.\nТахана Бжезински кхалхарца доьзна и артикл карлайоккху оха.\nВашингтонехь ГIура-беттан 10-чу дийнахь хилла конференци адамийн бакъонийн дийнахь дIаяьхьна хилар ларамаза дацар. Нохчийчохь дIадаханчу исс шарахь мел йохийна йолу бакъо, мел лелийна йолу харцо а, мел дина зулам дийцича, маситта стомма тептар язлур дара.\nХIинца а дац хийцаделла хIума а итталгIачу шаре баьллачу тIама тIехь. Йина кхел а йоцуш, я биллина бехк а боцуш, бойъуш нах бу вен кхел дIаяьккхина ю бохучу пачхьалкхехь. ТIепаз бовш нах а бу, дийнна ярташ а ю ягош.\nКонференцехь дакъа лаьцначарна юкъахь цхьаболу нах а бара адамийн бакъонашца гергара уьйр йолуш. Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Картер Джиммин администрацехь ша Къоман Кхерамазаллин Хьехамча волуш хенахь, Бжезински Збигнева, масала, дукха къахьийгира ХIелсинки чIагIамаш кечбеш а, адамийн бакъонийн идей дуьнеаюкъарчу политикина юкъайоккхуш а.\nХабарш хилла диссина а ца Iаш, йоккха тIаьхьало хилира цо бинчу белхан. Оцу идейх шен политикин бух бира, Коммунизм йохош, боккха кхиам хиллачу Президента Рейган Роналда.\nБжезинскис, пачхьалкхашна юкъахь машар беш а, хьегна шортта къа. Ур-аттала и цкъа а хир бу, аьлла, ца хеттачохь а. Кхиндерг ца дийцича, цо лелийна юкъарло бахьанехь Мисар-пачхьалкханий, Израилний юкъахь хIоьттина машар тоьар бу хьахийча.\nЦхьа а Iедалан дарж шен карахь дацахь, Бжезински политикина юккъера дIа ца ваьлла. Я и саннарш дIаболуш ца хуьлу цу юккъера. Демократи йолчу пачхьалкхашкахь Iедал цкъа а ца хуьлу цхьана меттехь гулдина, тоталитарийн пачхьалкхашкахь санна. Цо аьлла долу дош а, дина къамел а терго йоцуш ца дуьсу Iамеркан политикин дахарехь.\nОццул сий а, ларам а дуьненан уггар ницкъ болчу пачхьалкхехь шен хилча, Нохчийчохь Машар ХIоттабаран комитетан гIантда и вахаран цхьа ша-тайпа бахьана хила деза. Ша конференцехь динчу къамелехь Бжезинскис дийцира ша бен ца хеташ хIунда вац Нохчийчохь лелош дерг.\n« Со бен хеташ ву и дерриг, со 20чу бIешерийн шоллагIчу декъан бер\n1944-чу шарахь Нохчашна тIедеанчуьнга хьаьжча, цхьана бIе шарахь хьийзича ца тоьаш, дерриг къам хIаллакдан Iалашонца, мел верг шайн махкара а вохийна, пана махка дIабигар жуьгташна а, цигонашна а хиллачух тера догIуш ду...\nдолу дела. Суна шерра хууш ду, 20-чу бIешарахь санна дукха, цкъа а дайъина дацар адам ерриг исторехь. Леррина цхьацца коьртачохь хьийзинчу ойланийн дуьхьа байъина бара уьш», элира Нохчийчохь Машар ХIоттабаран комитетан гIантдас.\n«Мел верг вагарвича, оцу цхьана бIешарахь алсамо нах байъина, цул хьалха дIаяханчу массо а заманахьчул. Инзарвоккхуш статистика ю и. Уггар дедоцучу нахана Iаламат яккхий къизаллаш гайтина бIешо дара и кхин а. И дерриг зийначарна дукха хIума Iамийна зама яра и.\nМила вара уггар баккхий баланаш хьегнарг тIаккха? Уьш цхьана могIара дIахIиттийча, уьш жуьгтий а бу. Массо а жуьгти хIаллакван билгалваьккхина вара, мел верг ца вийнехь а.\nШозлагIа, цигонаш а бу. Уьш а массо вен билгалваьккхина вара, массо ца вийнехь а.\nКхозлагIа, нохчий бу. Нохчий! ХIунда аьлча, 1944 шарахь царна тIедеанчуьнга хьаьжча, цхьана бIе шарахь хьийзича ца тоьаш, дерриг къам хIаллакдан Iалашонца, мел верг шайн махкара а вохийна, Iаьнан уггар шийлачу баттахь пана махка дIа а вигина, ах гергга къам новкъахь дала а леш -- божарий, зударий, бераш а -- царна хилларг жуьгташна а, цигонашна а хиллачух тера догIуш ду.\nБеллачеран статистике хьаьжча а, ду и тера догIуш. Ах гергга нах белла. Цхьа эзар исс бIе доьзткъалгIа шерашкахь кхин а масане белла уьш? Гергарчу хьесапехь, къоман доьалгIа дакъа хIаллак хилла там бу. И нах, некъан хьовзам хилла, я мохк бегийна, я мацалла хIоьттина, ца белла; уьш нехан карах белла, нехан лаамца.\nМуха белла уьш тIаккха? Уьш цигонашший, жуьгтий санна белла, дуьнено кхин дош а ца олуш, шаьш цхьаьна, наггахь цхьамма шабарш а деш "хилийта йиш ма яц и", амма, и ца хилийта, кхин башха деш хIума а доцуш», бохуш билгалдаьккхира Бжежинскис.\nIамеркан Iедалийн Нохчийчоьнан хьокъехь йолчу позицина реза вац Бжезински. Цигахь лелош дерг ца хаар дац церан, боху цо, юкъа гIорта ца лаар ду:\n«Нохчийчохь итт шо хьалха дуьйна таханлера де тIекхаччалц хиллачун хьокъехь Iамеркан политике хьаьжча, вайна гIехьчул баккхий хийцамаш гина. Хьалха Iедална хууш хIумма а дацара цунах лаьцна, ткъа хIинца, шайна хууш хIума доллушехь, бен ца хеташ Iа и. Хьалха Iедална хIумма а ца хаар гучуделира хьалхалерчу президента Нохчийчохь йоьдуш йолу конфликт Iамеркехь хиллачу махкахойн тIамах тарйича. Амма хIинца, шайн гIуллакх хилчхьана, Нохчийчохь хIуъа а хилча, бен ца хеташ Iа Iедал.\nХIинца волчу президентана дикка хаьа, хIун ду цигахь хуьлуш дерг. Цо мел лелош дерг гIуллакх ца довзарца доьзна дац, шена хIокху сохьта пайдехь хеташ долчуьнца доьзна ду. Ши эзар хьалхарчу шеран ГIадужу-беттан 11 дийнахь Iамеркана терроран тIелатар динчул тIаьхьа, и хаттар нораца палс кIел хьекхар хетара цунна пайдехь. Цигахь дерг хIун ду шена хуушшехь. ХIун дан деза ма хаьа вайна, амма деш дац-кх вай и», тIечIагIдеш элира Бжезинскис.\nIамеркана ГIадужу-беттан 11 дийнахь дина терроран тIелатар шайна пайде дерзо хиира Кремлана, бохуш вара кхин а Бжезински Збигнев. Цара бохучух теша сихабелира Iамеркан куьйгалхой а, цо дийцарехь:\n«Оьрсийн куьйгаллина ГIадужу-беттан 11 де хиллачул тIаьхьа дика хиира и гIуллакх шайгахьа дерзо. Церан метта буьххьехь гуттар цхьа фраза, гуттар цхьа дош ду: терроризм, терроризм. Павловс шен жIаьлешкара йоккхуш хилла реакци санна.\nЦара дикка лела а дина, лелош а ду и дош хIинца а, вайн бюрократаша шайн осалалла гойтуш лаьтташехь. Аса цхьана лакхарчу даржехь волчу Iедалстагаца къамел динера хьастагIа. Терроризм йийца волавелира и. Ас элира, хIаъ, терроризм ирча хIума ю, и емал ян езаш а ю.\nАмма хIун до вай тIаккха, эзарнаш маьрша нах байъа, шайна дуьхьал лаьтташ болчеран деганаш чу кхерам болла, Соьлж-гIаличу кхиссинчу бомбанашна а, тIейиттинчу яккхий тоьпашна а. Террор яц и? Цхьажимма ойла а йина боху цо тIаккха: "И террор яц, иза шен ницкъахь пайда эцар ду". Со-м ца кхийти оцу башхаллех.»\nЛелош харцо а гуш, IадIар оцу харцонна декъахь хилар санна хуьлу наггахь, боху президент Картеран Администрацехь Къоман Кхерамазаллин Хьехамча хиллачу Бжезинскис. Путинна товш дерг деш дуй-те вай, боху цо:\n« Суна гергахь, оцу гIуллакхо цхьа хIума Iамадо вайна, цхьана хIуманна са а гатдойта. Цхьа а дегайовхо йисина йоцучу нахана луур дуй лартIехь дерг а, лартIехь доцург а къесто. Вай-ваьш дуй те нохчий экстремизмехьа тоьттуш? Путинна лууш дерг деш дуй-те вай?\n20-чу бIешаро ца хьехна те вайна, вист ца хуьлуш IадIар наггахь зуламана юкъахь хилар санна дуьйла. И хаттар шена хIотто деза, аьлла, хета суна, тахана вай вешах тешам хилийта лууш делахь. Вай принципаш дуьхьа, догIа а доьгIна, латта дезаш ду», элира шен къамелехь Iамеркера Бжезински Збигнева.\nНохчийн тIамо Оьрсийн пачхьалкхана беш болу ницкъ бахьанехь бу шена оцу тIамца бала, элира кхин дIа Бжезинскис. Ша, Алжир паргIатъяьккхина волу Фарансин президент Де Голл санна, сийлалла долуш стаг велахьара, Путина дIадерзор дара Нохчийн гIуллакх, бохуш вара и.\n« Кхин а кхолгIа бахьана ду, суна нохчийн гIуллакхашца бала хIунда бу, нехан а и бала хIунда хила беза. И дера бу Нохчийчоьно Оьрсийн пачхьалкхана деш долчуьнца боьзна. Сантименташ Iад а йитина, геополитике хьаьжча, Нохчийн хаттаро, суна схьахетарехь, Оьрсийчоь хийцаяла ца юьту, импери йоьхнехь а. Хийцаяла-м хьовха, кIегартоьтту и.\nНохчийчоьнан хаттар цхьаццанхьа тера догIу Алжиран хаттарах, хIунда аьлча, Алжиро цхьана хенахь дикка новкъарло йора Фарансехь модернизаци, демократизаци, европеизаци чекхъяккха. Хаттал аш шайга, стенгахь хир яра Фаранси тахана, цо Алжиран хаттаран йист ца яьккхинехьара, и хIинца а охьатаIийна цо латтийнехьара; Фаранси махкахоша хIинца а, Алжир Фаранси ю а бохуш, чIагIонаш еш елхьара, Алжирхой Фарансхой бу бохуш белхьара», хоьттуш вара Бжезински.\n«Доккха сий долуш стаг ийшира и гIуллакх къасто а, и шад баста а, шира тептарш Iад а дитина, Фарансин кханенна оьшуш болу сацам тIеэца. Де Голл сий долуш стаг вара массо а агIор. Путин сий долуш стаг вац. Иза\n20-чу бIешаро ца хьехна-те вайна, вист ца хуьлуш IадIар наггахь зуламана юкъахь хилар санна дуйла...\nсий кIезга долуш стаг ву, шен махкахойн кийрахь мел долчу вочу хIуманах пайда эца гIерташ, диканиг тергал а ца деш.\nДан ма ду диканиг Оьрсийчохь а. Оьрсашна юккъехь а ма-бара майра нах, вай даьхьар доцучохь а, шайн принципийн дуьхьа дукха хIума дина. Царна хьалха декхарийлахь ду вай. Уьш -- Оьрсийчоьн кхане ю. Церан цIераш шуна хууш а хир ю.\nАмма тахана Оьрсийчохь вайна гуш кIегардерза гIерташ автократин Iедал ду, мехкдаьтта а духкуш, дехаш, гонах мел долу хIума духуш-дахкалуш лаьтташехь. Уггар кхераме зуламаш даьржинчу пачхьалкхашна юкъахь ю и хIинца.\nГонах долчуьнга, ма-дарра, хьажа бIарзбелла бIаьргаш а болуш, шаьш даьккхинчу туьйранах теша уьш: ахь дуккха а латтанаш хьайн куьга кIел латтадой, хьайниг сий долуш пачхьалкх хуьлу, моьтту царна. Доккха гIалат ду и. Таханлерчу заманахь иштта къастош яц къоман сийлалла, иштта къастош бац къоман Iаткъам, иштта къастош бац къомехь болу ницкъ.\nИ туьйра чIогIа ду хIинца а Оьрсийн политикийн психологехь. Цо Оьрсийчоь кхиамаш баха ца юьту. И хийцалург хиларх теша со. Путинан режим Советан замано дохуш долу тIаьххьара синош ду. КГБ-н ишколера дешархойн тIаьххьара класс ю и.\nАмма цхьа итт шо далале, кхин лидер гур ву вайна Оьрсийчохь. Иза Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь бизнес-ишкол чекхяьккхина хила там болуш хир ву. Министрийн Кабинет а хир ю Малхбузера Университеташ чекх яьхначарах хIоттаелла. Политикан элита а хир ю, кхечу пачхьалкхашкахь санна», аьлла шен тешам бовзийтира Бжезинскис.\nДуьненан юкъараллин Нохчийчохь хила езаш йолу Iалашонаш а йийцира конференцехь гуллабелчарна Нохчийчохь Машар ХIоттабаран Iамеркан Комитетан гIантдас Бжезински Збигнева:\n«Оьрсийчоьнан дакъа хила лууш доцу халкъ делахь, хьекъалехь хIун хир дар хьуна аьлча, цхьа кхечу тайпа юкъаметтигаш тасар оцу халкъаца. Вайн Iалашо хIун хила еза аьлча, и хилийта, гIо дар. Вайн и гIуллакх даима дуьненаюкъарчу политикехь дийца деза. Палс кIел дIахьакха хаттар дац и.\nТIейогIучу заманан стратегин юьйцуш елахь, вайн дуьненчохь долу дакъа а, вайн принципаш а юьйцуш елахь, вайн оьрсашца йолу юкъаметтигаш а, кханалерчу дуьненан система а билгалъйоккхуш елахь, Нохчийчоьнан хаттар ца къастийча дера дац.\nГуттар билгал даккха деза, Оьрсийчоь Малхбузенан дакъа хила лууш елахь, шен империн салпалца ян йиш яц цуьнан Малхбузе.\nШи хIума дан дезаш ду. Уггар хьалха, гуттар хьехо деза Нохчийн къоман кеп-куц а, цунна чохь дисина долу са а лардарехь дуьненаюкъара жоьпалла хила дезаш дуйла. ХIунда аьлча, цунна еш йолу геноцид бахьанехь, дуьненчура дIадала там бу и. Ма-далло, дуьнено гIо дан деза цунна. Оьрсаша и тIеоьцуш дацахь, дIакховдо деза и гIо. Сталинс 1944-чу шарахь долийнарг тахана чекх ца даккхадалийта, дан дезаш ду и.\nШозлагIа, гуттар билгал даккха деза, Оьрсийчоь Малхбузен дакъа хила лууш елахь, шен империн салпалца цхьаьна цуьнан Малхбузе ян йиш ца хилар. Кхузахь меттиг яц, колониалистийн политика а, геноцид а дIакхоьхьучу пачхьалкхашна. Вай нийсса дIаала дезаш ду вайн дагахь дерг.\nВайн-вешан дуьненчохь долу дакъа лардан вай лууш делахь, вай Оьрсийчоь хийцаяла лууш делахь, вай-ваьш муха нах ду бохучу хаттарца вайн бала белахь, вайна хуур ду вай дан дезаш дерг», чIагIдеш элира Нохчийчохь Машар ХIоттабаран комитетан гIантдас.\nБжезинскин къамел чекх даьлча, Маршо Радионан аьтто белира цуьнга кхин а хаттарш дала. Таханлерчу Оьрсийн Iедалшна, массо билгалонашца, лууш дац Нохчийчохь боьдуш болу тIом машарца дIаберзо. Царна и сацо лууш бацахь, муха яккхалур ю нохчийн проблемин йист, аьлла, хаьттира оха кхин а цуьнга. Бжезинскис элира:\n«ХIара проблема къаьстира ю, Оьрсийчохь керла куьйгалла хIоьттича. Керла догойла а йолуш, ханна кегий а болуш, Советан элитера схьадаьллачу Путинан Iедалх тера а боцуш. Путин Iедалехь а волуш, хийцамаш хуьлуш белахь, дуьнено тешо веза иза а, цуьнан Iедал а, Нохчийн гIуллакх къастор царна шайна пайдехь дуйла. И дуьненаюкъарчу тIегIан тIе ца даккхахь, Путинна цкъа а луур дац и дIадерзо».\nIамеркан Iедалан Нохчийн кризисан хьокъехь йолчу позицина критика йира ахь. Хийцаяла йиш йолуш мукъане юй те цуьнан политика тIейогIучу заманахь, аьлла, тIаьххьара хаттар делира оха Бжезински Збигневга.\n«Суна хетарехь, Iамеркан политика кхета йолалуш ю, Оьрсийчоьнан чоьхьара эволюци галайолуш йоьдуш юйла. Цуьнца доьзна, Нохчийн трагедино Оьрсийчоьнан демократина а, Оьрсийн, Малхбузенан юкъаметтигашна а беш болу вон Iаткъам дико ган йолалуш а ю и», аьлла дIадерзийра Бжезинскис шен къамел.\n(ХIара программа дуьххьар эфире яьллера 2003-чу шарахь)


Иракъ -- Иракъан эскарш Мосулана гонаха тIемаш беш ду "Исламан пачхьалкх" тобанан декъашхошца. Лахьан-бутт. 22, 2016\nХууш ма хиллара, Шишани фамилеш йолчу наха и цIераш шаьш шайна техкина ю. Цундела хала ду вуьйцург мила ву ала. Шема а, Иракъе а баханчу нохчаша цIераш хийцар шен Iалашо йолуш ду боху Маршо Радион эксперто Вачагаев Майрбека.\nВачагаев Майрбек: «И (керла) цIераш тахкар доьзна ду цхьаболчеран цIераш бусулба наха тохкучех ца хиларца а, и нах Оьрсийчура Iедалех ларбала безаш хиларца а. Iедалш коча ца эхийта дукхах болчара шайн цIераш хийцина. Цундела вайна бевзаш ца хуьлу-кх уьш.\nЦундела и Абу Анас а кхин хIара вара, важа вара аьлла хьахийна стаг вац».\nЦхьаболчара дуьйцу и стаг кху аьхка кхелхинчу Iумар аш-Шишанин (Батаришвили Тарханан) накъост вара бохуш.\nАмма цуьнан цхьа а тоьшалла дац боху Вачагаевс.\nВачагаев Майрбек: "Цуьнан куьйгакIелла хилла хир ву иза. Амма цуьнан куьйгакIелла хиллехь а, цо хьахийна а, я цуьнан сурт доккхуш уллехь лаьттина а, кхин гIарваьлла вацар иза".\nНохчийчура Иракъе а, Шема а бахана нах байарх лаьцна хаам ша-тайпана мах болуш хуьлу. Цунах лаьцна сихха хаам беш Iедал ду ДАIИШ тобанца къийсам дIахьочу ницкъийн куьйгалхойн.\nИштта Гезгмашин-бутт чекхболуш Iамеркин тIеман министралло дIахьедар дира тIаьхьарчу 30 дийнахь ДАIИШ тобанан куьйгалхойх 18 стаг вийна шаьш аьлла.\nЦарна юкъахь бара нохчий а. Гезгмашин-беттан 29-чу дийнахь Пентагонан векло Дорриан Джона дIахьедар дира, Мосулана гонах йолчу меттигашкахь, авиацин тохарш а дина, 3 нохчо вийна шаьш аьлла.\nДорриан: "Шина дийнахь Мосулехь оха вийна ал-Шишани Iабдул-Хьамид а, ал-Шишани Iабдул-Джабир а, ал-Шишани Iабдул-Рахьман а. Уьш берш ДАIИШ тобанера кхечу пачхьалкхара баьхкина тIемалой бара, Мосулерчу тобанашна урхалла а, куьйгалла а деш болу. Кхечу пачхьалкхашкара тIемалой байаро гIелбо цу гIалахь йолчу ДАIИШ тобанан тIеман аьттонаш".\nДАIИШ-ра Мосул схьаяккхаран операци йолаелла кху шеран ГIадужу-баттахь. И дIаерза езаш ю тIедогIучу шеран Дечкен-баттахь, Iамеркехь керлачу президентан администраци болх бан йолаеллачул тIаьхьа. Амма гIалахь тIемаш бар дахдала мегаш ду аьлла хета эксперташна.\nХIинца а билггал хууш дац Нохчийчура Шема а, Иракъе а тIаме баханчу нехан терахь.\n2015-чу шарахь Лахьан-беттан 22-чу дийнахь Нохчийчура прокуроро Абдул-Кадыров Шарпуддис дIахьедар дира, Шема ваханчу 311 стагана дуьхьал бехктакхаман гIуллакхаш долийна шаьш аьлла.\nОццу хенахь Кадыров Рамзана элира, ДАIИШ-ан могIаршкахь ву 500 гергга нохчо аьлла. Царах 50 стаг цIавало аьтто баьлла шайн бохуш вара иза.\nДАIИШ-ан кхо лидер-нохчо вийна


ХIусамаш йоьхучу Нохчийчуьра гIалгIайн мухIажаршна дуьхьало йина кхело\nНохчийчохь хьалхара тIом боьдуш шайн хIусамаш дIатесна, ГIалгIайчохь дIатарвала везначу, хIинццалц схьа шайна хIусамаш ялийта хьийзачу 30 сов стага юкъахь чуелла иск тIе ца эцна Магасерчу кхело.\nIедалхоша деш хIума цахилар къуьйсура кхеле бевллачара, тIедожийнера шайн доьзалш ГIалгIайчоьнан бахаман фондан тептаршка язбар, низамашкахь шайна йогIуш йолу чохьIойла ялийтар пачхьалкхана тIедожор.\nИскан материлашца а догIуш, хIусамаш яла дуьхьалояр ГIалгIайчохь йолчу УФМС-а кхетадо, хьалхо цара компенсацеш эцна хиларца, хаамбо "Фортангас".\nДелахь а, 2019-чу шарахь ГIалгIайчоьнан Конституцин кхело латкъам къобалбира Дзортова Мадинин, ГIалгIайчоьнан Iедалхоша кхелхина бахнарш статусах а, хIусам кхачо бакъонах а бохуш бина сацам, цкъа мацах цара компенсаци эцнехь а, низамехь бина бац аьлла.\nЦул совнах, Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхелан сацамца, компенсаци эцар хIусамаш ца яла бух хуьлийла дац, нагахь санна, церан хIаллакхиллачу чу-ара ца бакхалучу бахаман мехал а иза лахара хиллехь, керла чохьIойла эца таро ца лахь а.\nНохчийчуьра ца бевллачу денна кхелхинчийн Юкъараллин куьйгаллехь йолчу Дзортова Мадинас бигалдаьккхира, кхел озабезамаш ца беш ца Iийра аьлла. Къоман политикан министраллера шайн кехаташ схьадеха лиънера латкъамхошна, цара тоьшалла дийр дара, ца бевллачу денна хIусамех бевллачийн статусна кхара дуьхьало йина цахиларх, амма кхело тIе ца ийцира дехар.\nЦул совнах, жоп луш берш – Назранан мэри, Дзортован дешнашца, мухIажаршна лерина цIенош дина йолу, - цхьана а кхелан кхеташоне ца баьхкира.\nДзортовас чIагIдо, хIусамаш ян а йогIуш, амма уьш схьаэца йиш йоцург 400 стаг ву бохуш, делахь а, оцу цIеношкара 177 петар официалан хаамашца, хIинца а яьсса лаьтташ ю.\nКхелан сацамна латкъамбан дагахь бу довхой.\n2021-чу шарахь ГIалгIайчохь беха Нохчийчуьра мухIажарш Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире бевлира, шайна хIусамаш яла дезачу декхарх яьлла пачхьалкх, 2015-чу шарахь кхалхархойн низамехь хийцамаш а бина аьлла.\n20I5-чу шарахь мухIажарийн 400 гергга доьзал чохьIойла лучу тептаршкара дIабехира. Царлахь бара шаьш шайн баккхий доьзалш хьалакхион наной, къаной, заьIапхой. ГIалгIайчоьнан Iедалхойн хаамашца, 2020-чу шеран юьххьехь хIусамаш елира 1262 мухIажарийн доьзалашна. Оцу хенахь рагI ларъеш бара кхин а 481 Нохчийчуьра доьзал.\nМангал-беттан 3-чохь Магасан кIоштан кхело сацамбира, Назрннерчу баракехь беха бархI доьзал цу чуьра арабоккхуш. Кхин дIа йолчу ханна оцу гIишло чохь бахар могушаллина а, дахарна а кхераме ду аьллачу гIалин администрацина тIетайра иза. Кхин чохьIойла яц оцу нехан – доккхачу декъанна Къилбаседа-ХIирийчуьрчу Пригородный кIоштан хиллачу бахархойн.


1-ра дакъа: Дог цIена (ихлас) хила дезаран хьокъехь а, иштта гуш долучу а, къайлах долучу а массо гIуллакхехь, дешнашкахь, дерриге хьелашкахь а дика негат латтон дезаш хиларан хьокъехь а\n2-гIа дакъа: Тоба дар\n3-гIа дакъа: Собарах лаьцна\n4-гIа дакъа: Бакълерах лаьцна\n5-гIа дакъа: Тергамах лаьцна (муракъаба)\n6-гIа дакъа: Делах кхерарах лаьцна\n7-гIа дакъа: КIорггерачу тешарах а (йакъин), болх АллахIана тIебилларах а (таваккал) льцна\n8-а дакъагI: Дуьххьал дIа нисвалар (истикъама)\n9-гIа дакъа: Сийлахь-Везачу АллахIа кхоьллиначу кхолламийн сийлахь-доккхаллех а, дуьне пана хир долуш хиларах а, эхартан къаьхьачу къематех а, иштта хIокху дуьненан а, эхартан а кхиндолучу гIуллакхех а, иштта синан сатийсам дукха хила безаш цахиларах а, са кхетош-кхион дезаш хиларах а, нийсачу новкъа тIехь латтон дезаш хиларах а лаьцна\n10-гIа дакъа: Диканашка сихо ян гIерта дезаш хиларах а, иштта дикачунна тIевирзинарг оцу тIе доггаха а, шен ойла ца керчуьйтуш гIерта сутаре варах а лаьцна\nДог цIена (ихлас) хила дезаран хьокъехь а, иштта гуш долучу а, къайлах долучу а массо гIуллакхехь, дешнашкахь, дерриге хьелашкахь а дика негат латтон дезаш хиларан хьокъехь а\n«Царна тIедиллина дацара - АллахIана Iибадат дар бен: доггах Цунна гIуллакх деш, Дела цхьаъ веш (хьанифаш хилла), ламазаш деш, закат доккхуш. И ду - бакъ долу дин» «ал-Баййинат» («БIаьрла билгало»: 5).\n«Я церан жижиг, я церан цIийш цкъа а АллахIе дIакхочур дац. Цуьнга дIакхочуш дерг - шун АллахIах кхерар ду» («ал-Хьажж»: 37).\nИштта Сийлахь-Везачо аьлла:\n«Ала: «Шайн дегнашкахь дерг аша хьулдахь а, я нахаладаккхахь а - бен а дац, АллахI и хууш ву»» («Ал-Iимран»: 29).\n1. Муъма-нехан Амира Абу Хьафс Iумар бин ХаттIаба бин Нуфайла бин Iабд-ал-Iузза бин Рабахь ибн IабдуллахI бин КъуртI бин Разахь бин Iадийй бин КаIб бин Луайй бин ГIалиб ал-Къураши ал-Iадавийс (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Боккъалаъ, Iамалш - негаташка хьаьжжина ю, хIора стагана - цо (дан) негат диннарг ду. Цундела шен махках валар хилларг АллахIан дуьхьа а, цуьнан элчанан дуьхьа а - цуьнан махках валар АллахIан а, Цуьнан элчанан а дуьхьа хир ду. Ткъа шен махках валар хилларг муьлхха а цхьана дуьненан хIуманан дуьхьа, ша гулдийр долучу, я ша ялор йолучу зудчун дуьхьа - цуьнан махках валар ша и махках ваьллачу хIуманан дуьхьа хир ду»\nIеламнаха аьлла: «Мел латийначу къинна тоба дан дезаш ду».\nНагахь латийна долу къа лайний, Сийлахь-Везачу АллахIний юккъехь долучух хьакхалуш делахь, цхьана а тайпана адаман хьокъехь хьакхалуш а дацахь - оцу хьолехь тоба даран кхо бехкам бу:\nХьалхара: къинош леторах юхавала веза стаг.\nШолгIа: ша къинош леторна дохко вала веза стаг.\nКхоалгIа: чIоггIа сацам бан беза стага - тIейогIучу ханна цкъа а и къинош ца лето.\nНагахь лакхахь хьахийначу кхаа бехкамах цхьаъ ларбанза юкъаха битахь - цо дина хилла тоба нийса лара йиш йолуш дац.\nНагахь адамо латийна долу къа хIета а, вета а кхечу адамийн хьокъехь хьакхалуш делахь - цуьнан тобанехь биъ бехкам кхочуш хила безаш бу: цIарца аьлча – лакхахь бийцина болу кхо бехкам а, (царна тIе) ша латийна долу къа бахьанехь зен хиллачунна хьалхахь бехк такхар а.\n«ХIай, иман диллинарш! АллахIах кхера, бакъдерг дуьйцуш болучаьрца а хила» («ат-Товба», 119).\n«…Бакълуьйчу стегаршна а, бакълуьйчу зударшна а - АллахIа царна гечдар а, сийлахь-доккха совгIат а кечдина» («ал-Ахьзаб», 35).\n«…Дера, дикаха хир ма дара - уьш АллахIаца даггара хиллехьара» («Мухьаммад», 2I).\n54. Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, бакълеро - дикалле кхачаво, ткъа дикалло - ялсамане кхачаво. Иштта, боккъалаъ, стаг (даима) бакъ луьйр ву - АллахIана гергахь бакълуьйриг аьлла дIавазваллалц. Боккъалаъ, аьшпаша - волле (я къилахь долучуьнга) кхачаво, ткъа волло (я къилахь долучо) - жоьжагIате кхачаво. Иштта, боккъалаъ, стаг (даима) харц луьйр ву - АллахIана гергахь аьшпийн лежиг аьлла дIавазваллалц» (Бухари: 6094, Муслим: 2607).\n55. Iелин кIанта Абу Мухьаммад ал-Хьасана (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Аса дагахь латтийна АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлларг: «Хьайна шеко туьйсург - дита, хьайн шеко йоцург - леладе. Боккъалаъ, бакъдерг - синтем бу, харцдерг - шеко ю»» (Тирмизи: 2520; цо аьлла бакъ (цIена бух болуш) хьадис ду хIара).\n56. Абу Суфъян Сахр бин Хьарба (АллахI реза хуьлда цунна) ХIиракълан хьокъехь деха хьадис дийцина. (Оцу хьадисехь дуьйцу), ХIиракъла хаьттира аьлла: «Ткъа хIун ду цо шуьга де бохург?» (пайхамар (АллахIера кънхетам а, маршо а хуьлда цунна) ву цо вуьйцург). Аса жоп делира: «Цо боху: «Цхьана АллахIана лолла де. Цуьнца цхьа а хIума накъост ма нисъе (я: И воцучу цхьанненна лолла ма де). Шайн дайша баьхнарг Iадда дита». Иштта цо омра до тхоьга - ламаз дарца, бакъдерг дийцарца, бакъахьара хиларца, гергарлонан уьйраш латторца» (Бухари: 7, Муслим: 1773).\nТергамах лаьцна (муракъаба)\n«..Хьо гуш верг ву И - хьо дIахIуттучу хенахь, (иштта) сужуд дечарна юккъехь хьан меттахъхьер (гуш верг а)» («аш-ШуIараъ», 219).\n«Шу миччанхьа делахь а - шуьца ву И» («ал-Хьадид», 4).\n«Боккъалаъ, АллахIах къайленехь цхьа а хIума дац - я лаьттахь а, я стигалахь а» («Али Iимран», 6).\n«Боккъалаъ, хьан Дела - кIелонехь лаьтта» («ал-Фаджр», 14).\n«Хууш ву АллахI - бIаьрийн тешнабехк а, дегнашкахь хьулдийриг а» («ГIафир», 19).\n60. ХаттIабан кIанта Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) тхо АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) гуламехь хевшина Iаш долуш, дагахь а доцуш, цхьа стаг тIевеара тхуна, бIаьрг кхулучу кIайн духарехь, кIарула-Iаьржа месаш а йолуш, цуьнга хьаьжча, иза некъаца ву ала йиш а йоцуш. Тхоьх цхьанна а вевзаш а вацара иза. Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуьхьал охьахиира иза. Шен голаш цуьначух хьакха а йолуьйтуш, шен куьйгаш цуьнан хенаш (вареш) тIе а дохкуш, цо элира: «ХIай, Мухьаммад! Ислам-дин довзийтахь суна». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Исламан бух - ахьа тоьшалла дарехь бу кхин Дела цахилар, АллахI бен, Мухьаммад - АллахIан элча хилар. Иза ламаз дар а ду, закат даккхар а ду, Рамазан беттан марханаш кхабар а ду, хьаьж дан хьаьжцIа вахар а ду, нагахь хьан и дан кархдалахь». (Оцу стага) элира: «Бакъдерг дийци ахьа». Ткъа оха тамаша бира, цо, (пайхамаре) хеттарш а деш, цо аьлларг бакъдарах! (Цул тIаьхьа) цо элира: «Ткъа хIинца иман довзийтахь суна». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Иманан бух - хьо тешарехь бу: АллахIах, Цуьнан малекех, Цуьнан Жайнех, Цуьнан элчанех, тIаххьарачу (къематан) дийнах, (иштта) хьо доьгIначух тешарехь а ду, дикачух а, цуьнах санна вончух а». Цо элира: «Бакъдерг дийци ахьа». (Цул тIаьхьа) цо элира: «Деган цIеналла (ихьсан) йовзийтахь суна». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Деган цIеналлин (ихьсанан) бух - ахьа АллахIана лолла дарехь бу, хьайна И гуш волуш санна, нагахь хьайна И гуш вацахь, боккъалаъ, Цунна хьо гуш хилар (хаддаза дагахь а латтош)». (Цул тIаьхьа) цо элира: «(Ткъа хIинца) оцу Сохьтах дерг довзийтахь суна». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Цуьнах дерг шега хоьттуш верг-м вац хоьттуш волучул а сов хууш». Цо элира: «Делахь-хIета, цуьнан билгалонаш йовзийтахь суна». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: («И Сахьт гергадаран билгалонех хир ду) – гIарбаш-зудчо шена эла яр, иштта хьуна гар а - (кога духа доцуш) когаш берзинарш, (тIе духа доцуш) догIмаш берзинарш, таро йоцу жаIуй шайн хIусамаш лакхаяхарехь вовшийн тIехбовла гIерташ». (Цул тIаьхьа) и стаг дIавахара. Цхьа хан яьлча, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «ХIай, Iумар! Хьуна хаьий, и хаттарш хьан дира?». Аса жоп делира: «АллахIана а, Цуьнан элчанна а дикаха хаьа оцу хьокъехь дерг». (ТIакккха) цо элира: «Боккъалаъ, иза - Жабраил дара хьуна, шуна шайн дин Iамон деана!»» (Муслим: 8).\nДуьххьал дIа нисвалар (истикъама)\n«Нийсачу новкъа тIехь чIогIа хила - хьайга омра ма-дарра» («ХIуд», 112).\n«Боккъалаъ, аьллачарна: «Тхан Дела – АллахI ву», ткъа цул тIаьхьа нийсачу новкъа тIехь чIогIа (нисбелла севцина) хилла болу тIе малекаш дуьссу: «Кхера ма кхера шу, гIайгIане а ма хила, цул а ялсаманица даккхийде (кхоэ хила) шу, шайна ваIда йина хилла йолучу». Тхо – шун гIоьнчий (лардархой) ду (хIокху) дуьненан дахарехь а, эхартахь а. Цигахь шун синошна мел дезарг ду шуна кечдина! Цигахь шуна кечдина аша доьху долу массо хIума ду! Иштта ду Гечдеш, Къинхетаме волучуьнгара шуна далар (хьошалла, рицкъа)» («Фуссилат», 30-32).\n«Боккъалаъ, аьллачарна: «Тхан дела – АллахI ву», ткъа цул тIаьхьа нийсачу новкъа тIаьхьабахана болу - царна я кхера хIума а дац, я гIайгIане а хир бац уьш. Уьш бу ялсаманехь (хин болу) бахархой, абаделлац уьш оцу чохь хир болуш йолучу - цара дина хилла (дика гIуллакхаш) бахьанехь» («ал-Ахькъаф», 13-14).\n85. Абу Iамр (я Абу Iамра) Суфъян бин IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) дийхира аса: «ХIай, АллахIан элча! Исламах лаций дешнаш алахьа соьга, (цул тIаьхьа) кхечуьнга цхьаьнгге а аса цуьнах лаьцна хоттур а доцуш». Цо элира: «Ала: «АллахIах теша со». Цул тIаьхьа чогIа нийсонна тIехь а саца»» (Муслим: 38).\n86. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: ««ГергагIо, нийсачунна тIе а гIерта, хууш а хила шайх цхьа-цхьаъ шен (цхьана) Iамалшца кIелхьара вериг волуш цахилар». (Наха) хаьттина: «Хьо а цхьаьний, хIай АллахIан элча?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делла: «Я со а - нагахь АллахIа соьх Шен къинхетам а, комаьршо а ца яхь»» (Муслим: 2816).\n«Гергадахар» («мукъараба») бохучуьнан маьIна - барам ларбар ду, оцуьнгахь я барамна тIехдийлар а доцуш, я юкъахбитамаш а боцуш. «Нийсачунна тIегIертар» («садад») бохучуьнан маьIна - нийсачу новкъа тIехь чIагIдалар а, кхиаме кхачар а ду.\nIеламнаха боху: ««Нийсонна тIехь чIогIа хилар» бохучуьнан маьIна - даима а дIа Сийлахь-Везачу АллахIана муьтIахь волуш латтар ду».\nЦара иштта боху: «Иза - доца а долуш, чулаьцна дукха маьIнаш долучу дешнех цхьаъ ду («жавамиI ал-калим»), иштта уьш аларан похIма пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) делла хилла долу. Ткъа нийсоно – дерриге гIуллакхаш къепе даладо. (Оцу дерригенна) товфикъ луш верг – АллахI ву».\nСийлахь-Везачу АллахIа кхоьллиначу кхолламийн сийлахь-доккхаллех а, дуьне пана хир долуш хиларах а, эхартан къаьхьачу къематех а, иштта хIокху дуьненан а, эхартан а кхиндолучу гIуллакхех а, иштта синан сатийсам дукха хила безаш цахиларах а, са кхетош-кхион дезаш хиларах а, нийсачу новкъа тIехь латтон дезаш хиларах а лаьцна\n«Ала: «Цхьана хIумане бен ца кхойкху аса шуьга: АллахIан дуьхьа шу цунна тIедолийта шишша а, цхьацца а, ткъа цул тIаьхьа ойланашка довла…»» («Сабаъ», 46).\n«Боккъалаъ, стигланийн а, лаьттанан а кхолларехь а, иштта буьйса а, де а хийцадаларехь а Iаламаташ ма ду хьекъал долучарна, АллахI хьехош болучучарна ирахь а, хевшина (болуш) а, агIонна тIехь Iуьллуш а, стигланаш а, латта а кхолларан ойла еш а болучарна: «Тхан дела! Эрна кхоьлина дац-кха Ахьа хIара. ТIехцIена (сийлахь) ву Хьо! ЦIеран Iазапах хьалха дахахь тхо»» («Али Iимран», 190-191).\n«Ца го-те царна: эмкал муха кхоьллина ю, стигал муха аййина ю, лаьмнаш муха дIадоьгIна ду, латта муха дIадаржийна ду? Хьехам бе ахьа царна [хIай, Мухьаммад] - хьехамча ма вай хьо!» («ал-ГIашийа», 17-21).\n«Лаьтта тIехула бевлла ца лелла-те уьш, ткъа царна га а га…?» («Йусуф», 10).\nОцу хьокъехь аяташ дуккха а ду. Хьадисех дерг дийцича, ткъа царех цхьаъ лакхахь дийцинарг ду. Оцу хьадисехь дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Хьекъале (стаг) - шен синера хьесап оьцуш верг ву…»\n78-гIа дакъа (риядус-салихьийн)


Наркотикаш юхаяха болчу лаамца леррина юкъаралла кхоьллина ГIалгIайчуьрчу МагIбекерчу жигархоша. Зуламе молханаш, беца юхкурш а, лелораш а Iора а бохуш, цаьрца кхетош-кхиоран болхбо юкъаралло.\nЦа кхетарш кхето бохку МалгIбекера жигархой\nМасех бутт бен бац Малгобекан кIоштехь кегирхоша и тоба кхоьллина, амма хIинцале цуьнан жамIаш гуш ду. Наркотикаш юьхкурш кIезгабелла цигахь. Маха тухуш, кIомал узурш а, молурш а болуш бу, амма царна дан хIума дац, цундела, юьхкурш совцийча, оцу дIевшех кхетачеран могIарш стамлург доцийла хууш, цу хьокъехь болх бу дIахьош берг.\nМалгIбек ХIирийн мехкан Мозалк-ГIалаца дозанехь ю. Цигара чуяхьаш ю наркотикаш. Дукхачу декъана иза лирика, бакласан, тропикамед олу, рецептаций бен луш долу молханаш ду. Дозанехь, шеко йолчу машенна тIехь а хьежаш, оперативан белхахой санна, кар-кара а луш, наркотикаш йохка хьалйоккхучу хенахь схьалоцу.\nОцу шайн тобанна дуьххьара йолу Iалашо и нах гIарабахар ю бохуш дIакхайкхадо, шаьш цхьанакхеттачу гуламехь. РогIераниг хилира кху деношкахь гIалан культуран цIийнехь. Цигахь дIа а кхайкхира шайн тобано йохьарлаьцна некъан коьрта бахьан.\nДекъашхо: «200 стаг ву тхан группехь. Тхо лерина дара оцу нахана шаьш кхелаш ян. Тхоьга аьллера собар де, сатоха. Тхо сатухуш ду. Оха, дIабоху юьхкучаьрга, хIара хIума кхин дIа чекхадера долуш хIума дац шуна».\nГIалгIайн махкахь официала терахьашца 1 эззар ах эзар ца кхоччуш наркоман ву, лерина хуькмато билгалваьккхина. ДIадаьллачу цхьана шарахь 150 стаган алсам а даьлла иза. МалгIбекан кIоштехь 2016 шарахь 30 стаг гучуваьлла наркоман ву аьлла. Царех 6 стаг, массарна а вуйла а хууш волу. Ткъа, дIабаьллачу цхьана баттахь 8 стаг ву, шайна юкъахь 16 шо долу жима стаг а волуш.\nКегирхойн боламо болийначу балхана тIетайна кIоштан имам Батыров ИбрIаьхIим а. Цхьа барт а хилла, нах дIахIоттахь, наркомани дIаяьккхалура ю аьлла теша иза. Оцу хьокъехь цо иштта элира:\nБатыров: «Вай массо а цхьа дегI а хилла дIахIоттахь, и зулам дIадера ду. Наркоман цхьана шена зулам дина Iаш вац. Иза Дала хьарам дина хIума ду».\nНохчийн юкъаралхочо Успанов Юнис а даре до, Нохчийчу а, ГIалгIаймахка а наркотикаш Мазлакъера чухьош хилар. Иза ша а оцу гIалахь вехаш ву. Вайнах санна, оцу дIевшан тIехиъна лулара кхин къаьмнаш дац аьлла, шега говзанчас дийцина элира цо Маршо Радиога ша вистхуьлуш.\nУспанов: «Мазалкера дIакхоьхьуш ду и молханаш. Нахана дика хууш а дац цуьнах долу зуллам. Хьож ца кхетчхьана, мала а молий дIалела кегий нах. Соьга наркоконтролехь болх бечу цхьана оьрсийчо, вайнахан дуьхьала юккъеяьккхина аьлла хета шена, аьлла ду-кх».\nНаркомани шуьйра яьржина хиларх, Iедалан хьукматаш, масала, полици кхоччуш болх беш хилар хьахо цхьанна а дага ца догIу МалгIбекехь. Хууш ду, дукхачу декъана, низамхойн куьйга кIелахь а болуш болх бо цхьаболчу зуламхоша.\nЦундела, нехан цхьана лаамца хIума далахь тамаш хета гIалгIайн юкъараллехь. Малар духку туька, масала иштта жигархоша а, молланаша а Iаткъам а бина дIаьяьккхича, иза кхечу меттехь схьайиллина долахочо. Цуьнга, Оьрсийчоьнан низамелла тIехдаьккхина хIума ала а йиша яц нехан.


Википеди:Викина Кавказ еза 2019 — Википеди\nВикипеди:Викина Кавказ еза 2019\nВикина Кавказ еза 2019\n«Викина Кавказ еза 2019» — 2019 шеран 7 октябрехь — 7 ноябрехь дӀайоьду вики-марафон (UTC-ца). Лерина ю Кавказца йоьзначу теман яззамашна. Цуьнан Ӏалашо ю Википедин тайп-тайпанчу меттанийн юкъараллашкахь Кавказан географин объектех, оьздангаллех, сийлаллех яззамаш кхоллар. Цигахь дакъалаца таро ю муьлххачу декъашхочун, муьлххачу Википедин декъера.\nКъилбаседа-кавказан меттанашкахь (нохчийн, хӀирийн, лаьзгӀойн) къовсам дӀабахьаран коьрта Ӏалашо ю — оцу дакъошкахь кавказан тематикан яззаман барам совбаккхар, уьш дуьненаюкъара Вики-боламан юкъаозор, ткъа иштта Википедин и дакъош потенциалан керлачу декъахошна юкъахь гӀарадахар.\nМарафон кечйина Викимедиа Росси, Викимедихойн Донан тобано, Азербайджанийн викимедихойн декъашхойн тобано, Гуьржийчоьнан викимедихойн тобано.\nКъовсаман коьртачех Ӏалашо ю кавказан Викимедешна юкъара юкъаметтигаш шоръяр, Кавказехь Викимедиан проекташ дика кхиаяр.\nЯззаман тема лерина хила еза Кавказан мехкийн я регионийн муьлххачу географин объектан я сийлаллин, Росси йоцучун.\nКъовсамна юкъабуьту яззамаш, лахарчу критерешца богӀуш болу:\nЯззам язбина я чекхбаьккхина хила беза нохчийн маттахь 2019 шеран 7 октябрера 2019 шеран 7 ноябрь кхаччалц болчу муьрехь.\nЯззам болийна хила беза къовсаман декъашхочо, я цуо хаъал тобина; къовсаман декъашхочун белхан минимум барам хӀинцале кхоьллинчу язам тӀаьхь — 200 дош.\nКхоьллинчу яззамехь барам минимум 5000 байт а, минимум 250 дош а хила деза.\nЯззам хила беза ладаме, язам чохь гайтина хила деза хьосташ.\nЯззамаш богӀуш хила беза патруло кховдийна бехкамашца. Шеконе болу муьлхха а хаам, авторитетан хьосташца тӀечӀагӀбан беза.\nЖамӀ деш лору Къовсаман декъашхочо бина я тобина белхан дикалла а, дукхалла а. Дикалло кхетадо чухоам, барамера тӀегӀанера суьрташ хилар, юьззина тема дӀаеллар, материалашна авторитетан хьосташка хьажоргаш хилар, кечбар.\nЖюрин таро ю «цӀена ловзаран» низам дохорна декъашхо юкъараваккха, масала ботаца юзар, хила езачу хенахь бина яззамаш/испискашна чудаьхна суьрташ (къовсаман финишан муьрехь, бинчул тӀаьхьа 1 де-буьйса дала йиш яц), хьалххе кечбина яззамаш муьлххачу муьрехь массашкахь чубахар, ткъа иштта цӀена къовсаман новкъа я кхин декъашхой тилабеш болу муьлхха а болх.\nВикимедиа Россис а, викимедихойн Донан тобано а марафонан толамхошна совгӀат дийр ду (кхо совгӀат).\nХьалхара меттиг :\nШолгӀа меттиг :\nКхоалгӀа меттиг :\nКъовсаман дуьненаюкъара агӀо\nХаттаршна пошт: jukoff@wikimedia.ru\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Википеди:Викина_Кавказ_еза_2019&oldid=3513552»\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 7 октябрь 05:53\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 7 октябрь, 05:53.


ТIеман йийсархой дIасахийцина Эрмалойчоьно а, Азербайджано а\nЛоманан Карабахехь йоьдучу конфликтехь лецна хилла тIеман йийсархой оршотан буса дIасахийцина Эрмалойчоьно а, Азербайджано а. Азатутюн Свобода Радион сервисо бина и хаам. 44 эскархо дIавелла эрмалойн агIонга, азербайджанхошка 12 йийсархо. Оьрсийчоьнан машарбархой юкъахь а болуш, дIахьош ю йийсархой хуьйцуш процесс аьлла, дIахьедина Оьрсийчоьнан тIеман министралло.\nДе хьалха Эрмалойчоьно а, Азербайджано а дIасаделира Шуша гIалахь эгначу бIаьхойн декъий.\nКарара бутт болалуш Ломан Карабахехь шина пачхьалкхана юкъахь маслаIат деш, кехатна куьйгаш яздинчул тIаьхьа дуьххьара машар бохийра. Карабахан Къилбехьа Азербайджанан тIемалоша кхийсарш долийра аьлла, дIахьедира Эрмалойчоьно.\nЛоман Карабахехь гуттаренна а тIом сацош бартхилира Оьрсийчоьнан а, Азербайданан а президентийн а, Эрмалойчоьнан премьер-министран а.\nАзербайджанан а, Эрмалойчоьнан а эскарш шаьш лецна хиллачу позицешкахь бисина, ткъа регионехь дIатарбина Оьрсийчуьра машарбархой.\nЛомарчу Карабахехь хьалхара тIом боьдучу хенахь шайгара дIадаьхна дозанаш юхадерзон ницкъ кхечира Азербайджанан. Хьалха дIаяла тIейожийначул а алсам территореш Азербайджанна дIаяла декхаре йина Эрмалойчоь. Ю царлахь царна мехала хилла Шуши (Шуша) а.


Оьрсийчоь -- Жимачу бизнесера йоккху ял лахъяр доьхуш Москохахь хиллачу гуламера сурт, 25Ман2011\nНохчийчохь тахана 35 эзар сов юккъерачу а, лахарчу а барамера бизнесхо ву. Уьш, дийцарехь, рогIе хIитта беза Iедало шайна дендолу гIо схьаэца.\n50 шо долу ИбрахIим Соьлжа-гIалахь дечиган пхьар ву. Кисанахь цо даима а леладо индивидуалан бизнесхочун мухΙар. Цеха чохь Ιара иза, цхьацца дечигаш кегаеш. Болх сацо йиш яцара, дина долуш дара тахана-кхана дΙадала деза стол.\nИбрахIим: -- Ас дечиган пхьеран болх бен 26 шо хан ю. Тхан да а ву дечиган пхьар хилла. ХIинца-м болх беш а вац иза. Эскаре со вахале, деца цхьана болх бина ас, ткъа цигара цIавеъча, суо болх беш ву. Сан доьзалхошна юкъахь цхьа а вац хIара болх бийр болуш. ХIара дечиган болх хала болх а бу, атта а дац хIара лело.\nКредит ло, аьлча, лур ду шаьш, элира. Дала-м мича делира, ял ах шо моссаза долу тIеетталуш лаьтта\nПхи-ялх шо хьалха Нохчийчохь йоккха ажиотаж иккхинера. Дерриге а дуьненахь тоххарехь дицделла пластикан кораш а, неIарш а хIитто буьйлабеллера нах. Цхьаболчара, хаза дина долу дечигнаш дΙа а дохуш, уьш хIиттадора.\nАмма кхано тIьаьхьа къаьстира, чан а, гIовгIа а чекх цаяларна тоьлаш долчу пластикан оцу корех а, неIарех а дIовш долуш дуйла.\nДукха нехан зезагаш делла, кора хьалхахь цхьа буьйса яьккхийтича. Оцу хIуман бахьана и кор-неI деш йолу материал могашаллина дика йоцчу пластиках еш хилар ду. Юьхьанца дечиган пхьерашна ца товра и керла технологи махкахь юкъаялар, амма хIинца дукха нах, кхета а кхетта, дечиган материале юхабаьхкина.\nХьалха алсам болх хуьлура. Пластикан кор-неI юкъадаьлча, дечигах диначаьрга хилла ларам лахбелира. ХIинца нах дечигнаш юхахΙитто буьйлабелла, пластик дика яц, бохуш. Ишшта бу-кх кхузахь болх. Дечигах мьулхха хIума а йо-кх оха кхузахь. Ламеш а до, муьлха а тайпана.\nМаршо Радио: -- ХIара чархаш ма шира ю хьан?\nИбрахIим: -- ХIокхуьнан 20 шо ду. Иттех чарха юккъехь хIара фрейзеран чарх ю дикаха ерг. Вуьйш ерраш сан хенара хила мегаш ю!\nМаршо Радио: -- Куьйгаш, и уьрсаш ира долуш, лазийна хир ду хьан? Чов йина го сунна хьан пIелг.\nИбрахIим: --Дечиган пхьерашна хуьлуш хIума ду иза. Я пIелг боккхий, я хадабой. Суна-м кхин башха доккха хIума а ца хилла, жимма пIелг хадабар бен.\nМаршо Радио: -- Беркате буй хIара болх?\nИбрахIим: -- Хьаннал рицкъа даккхар беркате ма хуьлий. Дала беркат дойла хьуьна хIара, аьлла, схьаделла долчу ахчанах иман-беркат хуьлу. Шен хьацарца даьккхина ду иза. Тхан дас а олура, беркат дойла, аьлла, сом кховдадахь, иза а, ах сом а схьаэца, цунах хьуна беркат хир ду-хьуна, олий.\nЦкъа баьхкинера суна тхан кIоштан администрацера, бизнес-план я, аьлла.Уьш суна кредит дала баьхкина бацара, соьгара ериг схьаяьккха баьхкина бара\nМаршо Радио: -- ХIара стол ю ахь еш ерг?\nИбрахIим: -- Ю, дечиган стол ю хIара. Нохчийн маттахь «къахь-стол» олу цунах. Йоккха стол ю хIара. Фанерах йинчу стоьлал а бIе дакъа дика а ю. 30 шарахь латтарх, яхкалур а яц.\nМаршо Радио: -- ХIун мах бу кхуьнан?\nИбрахIим: -- I2 бIе туьма мах бу цуьнан. Суна цунах дуьсуш дерг кхоалгIа дакъа ду. 4 бIе туьма хуьлу иза. Цхьа дакъа конторе охьадилла деза, вукху дисинчух дечиг эца деза.\nМаршо Радио: -- Болх, хьайна хΙара санна болу гIирс а эцна, боло ойла ца йина ахь? Кредит даьккхина а…\nИбрахIим: -- Цкъа баьхкинера суна тхан кIоштан администрацера, бизнес-план я, аьлла. Уьш суна кредит дала баьхкина бацара, соьгара ериг схьаяьккха баьхкина бара. Оьрсийн маттахь «откат» олу-кх цунах. Кредит ло, аьлча, лур ду шаьш, элира. Дала-м мича делира, ял ах шо моссаза долу тIеетталуш лаьтта.\nАс ца бечу балхе хьаьжича, кхо бIе туьма ца кхоччуш бу-кх ас дIалучу йолан барам. Юха цIеяйъархой богΙу, санмедэпидемстанцера бу-хьуна, хьаштхойн кхеташонера бу…\nМаршо Радио: -- Хьоьга хаьттича, хьо санна болх бечарна Iедало хIун гIо дан дезара?\nИбрахIим: -- Iедало, хIокху 26 шарахь ас болх беш, цкъа а гIо дина дац. Бакъахьа-м дара цара иза дича, эцца, кредит делла а, я чархаш эцна а. Кхузахь шортта хьалаеш гIишлош ма ю, цигахь дечигах мел йолу хIума ялур яра. Ткъа хIинца муха ду? Мьулхха а продукци геннара чуяхьа, теттина мах а лой. Иштта, белхалой арара чубахкабо. Массо а хенахь иштта хилла ду, иштта дIагIур а ду иза.\nОьрсийчоьнан регионашлахь уггаре а кхуьуш йолучех лору Нохчийчоь. Инвестицеш хIинца-хIинца, дуьхьалонах мукъадаьлла хи санна, чухьодур ю, бохуш, кхайкхадо хIора шарахь а Iедалша. Амма продукци ен бизнес дукха яьржина яц. БIе шо хьалха санна, йолччуьра схьа а оьций, кхечара йина продукци юьхку нохчаша. ХIинца баккъала а оьшург шен куьйгашца хIума ечунна балха тIехь гIо-накъосталла дар ду, иза ца дахь, йоккха цхьа базар а хилла дIахΙоттарна кхерам бу республика.


Трамп: коронавирус Перл-Харборал а, Гезгмашин-беттан 11-чул а боккха бохам бу\nАмерикан президентана Трамп Доналдна хетарехь, 1941-чу шарахь японхой Перл-Харборна тIелетча а, 2001-чу шеран Гезгмашин-беттан 11-чу дийнахь террорхой тIелетча а динчул дукха ду коронавирусан уьно Цхьаьнатоьхначу Штаташна дина зен.\n"Пачхаьлкхан исторехь уггаре ирча тIелатар лайна вай. Вайна тIебоьжнарг баккъал а вуно боккха бала бу. Перл-Харборал а, Дерригдуьненан махлелоран центр йохорал а боккха", - аьлла Трампа, хаамбо «Американ Озо».\nГавайн гIайренашна тIехь Перл-Харборна 1941-чу шеран Дечкен-баттахь тIелатар дича, Дуьненан шолгIачу тIеман декъа йоьлла Америка. Ткъа 2001-чу шарахь Нью-Йоркерчу Дерригдуьненан махбаран центрна террорхоша тохар дича, велира 3 эзар гергга стаг. И шолгIа бохам бахьана долуш болийра Цхьаьнатоьхначу Штаташа «террорца тIом» Афганистанехь а, Малхбалехь а.\nАмма коронарусо дIадаьхьина, тIаьххьара болчу хаамца, Штаташкарчу 75 эзар стеган дахар. ДуьнентIехь уггар доккха терахь ду иза таханенна. Ун карийна 1 миллион 250 эзар америкахочуьнца. Бохамо вуно боккха эшам бина цигарчу экономикана а – кхидолу зен доцуш, белхазаллица доьзна ахча оьцуш ву кху тIаьххьарчу 6 кIиранах 30 миллион америкахо.\nIедало дерриг а до кризис лахъян, ахча хьийсадо экономикан дакъошка, бахархошна.\nВирус дуьххьара гучуяьлла йолу Китай, иза яржорна бехкейина Трампа цхьана декъанна. Уханерчу лабораторин хIусамера араяьллачух тера ду коронавирус, аьлла Трампа а, Пачхьалкхан департаментан куьйгалхочо а. Цуьнца цхьаьна, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн къайлахчу сервисаша ца дина и тайпа дIахьедарш. Ша Китайно а герга ца дуьту вирус леррина яржийна ю бохург.


Инстаграм дIакъевлиначул тIаьхьа шайн агIонаш лелочера ца севцина Нохчийчуьра пачхьалкхан зорбанаш\nЗазадоккху-бутт 28, 2022\nСоьлжа-ГIала, гайтаман сурт\nШортта нохчийн хьаькамаш инстаграмера дIабахнашехь, республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана социалан машанах "информацин тIеман гIирс" аьллашехь, шайн инстаграмера агIонаш лелор ца сацийна Нохчийчуьрчу Iедалхошкхьа йолчу зорбанаша а, пабликаша а.\nЗазадоккху-баттахь Москван Тверскойн кхело Meta компани экстремисте лерира Коьртачу прокуратуран тIедилларца, цуьнан долахь хилла социалан машанаш дIа а къовлуш. Цул тIаьхьа нохчийн пачхьалкхан зорбанан гIирсаша дIадехира шайн инстаграмера аккаунташ, амма дукха хан ялале машане юхабирзира.\nЧГТРК "Грозный" канало кхин дIа а лелийра шен инстаграмера аккаунт (998 эзар вазвелла стаг), иза дира пачхьалкхан "Путь" телеканало а (166 эзар). Шайн инстаграмера агIо карлайоккху "Чечня Сегодня" сайто (530 эзар), иштта Iедалехьа йолчу нохчийн chp_chechnya паблико (87 эзар).\nMeta компанин социалан машанаш дIакъовлар Кадыров Рамзана "чIогIа шен хенахь" бина сацам бу, элира: "Со тешна ву, ша-шега ларам болчу муьлхха а нохчочо а, Оьрсийчоьнан вахархочо а буьззинчу барамехь къобалбо вайн махкахь оцу компанин гIуллакхдар дехкарца боьзна сацам", - яздира регионан куьйгалхочо телеграмехь.\nМeta компанина дуьхьала арз даккхаран бахьана дара Facebook-ан хийцаелла политика, цо аьтто бора украинерчу пайдаэцархошна оьрсийн тIемалошна тIехь ницкъбаре кхайкха.\nФейсбук, инстаграм лелор - иза Оьрсийчоьнан низам хадор дац, церан долахо Meta компани экстремистийн цхьанакхетаралла лерина ялахь а.\nЗазадоккху-беттан 28-хь болх бан йолалур ю оьрсийн социалан маша Rossgram. Оцунах лаьцна дуьйцу проектан официалан сайтехь. Билгалдоккхуш ду, Оршот-дийнахь дуьйна социалан машанах пайда эца йиш хир ю партнерийн – зорбана гIирсийн, инвесторийн а, цул тIаьхьа шен болх шорбийра бу цо блогерше а, рогIерчу пайдаэцархошка кхачалц.\nЧиллан-баттахь инстаграмо дIакъевлира Нохчийчоьнан куьйгалхочо лелош хилла @ya_pomoshnik_kra_95 аккаунт. Исс миллион стаг вара оцу аIгоне язвелла. Социалан машано важа агIо дIакъевлинчул тIаьхьа йиллина яра и аккаунт.\nДуьххьра Кадыровн инстаграмера а, фейсбукера а агIонаш дIакъевлира 20I7-чу шеран ГIуран-беттан 23-чохь – Нохчийчоьнан куьйгалхочунна "Магнитскийн тептаран" гурашкахь санкцеш туьйхира. ХIетахь цо дIахьедира, Mylistory социалан маша белларх Нохчийчохь. Амма нахалахь баржанза бисина и маша. 20I8-чу шеран аьхка Нохчийчоьнан урхалхо инстаграмехь za_kadyrov_95 аьлла, аккаунт йиллира. Амма иза а дIакъевлира.


Хьалха-Мартанарчу полице дIа а гулбина, «махкахь лелочу динах бохарна», меттигерчу кегийнехан юьхь яьхна Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министра Алханов Руслана. Оцу хиламах лаьцна дуьйцу полицин барамаш бовзуьйтучу "ЧП Чечня" паблико.\nМинистрца къамелдечу кхайкхина кегийнехан дай-наной а. Дов дечу барамехь дакъалаьцна Мартанарчу полицин буьйранчас Бацилов Валида а, кIоштан куьйгалхочо Абдурашидов Валида а, къедас Амерханов Iалус а.\nМехкан куьйгалхочо Кадыровс Нохчийчоь хазъярх, кхиорах, «нохчийн дин» кегийрхоша нийса кхето дезарх а лаьцна кхетош-кхиоран болх дIабаьхьина гулбеллачу хьаькамаша. Дай-наноша дош делла шайн берашца «болхбан», уьш «нийсачу новкъа баха».


Нохчийн меттан урок. "Терахьдешнийн нисаяздар"\nГлавная / Другое / Нохчийн меттан урок. "Терахьдешнийн нисаяздар"\nТема: Терахьдешнийн нисаяздар\n1алашо:дешархойн терахьдешнийн долу хаарш т1еч1аг1дар;терахьдешнийн нийсаяздар бакъонаш йовзийтар; дешархой кхетош-кхиор.\nТ1ехьажаман г1ирс: Терахьдешнийн нийсаяздаран таблица, кехаташ, орфографин дошам.\nЦ1ахь бина болх таллар.\n§24, 144-г1а шардар\n- Х1ун гойту терахьдешо?\n-Муьлхачу суффиксийн г1оьнца кхоллало рог1аллин терахьдешнаш?\n-Даладе масалш цхьалхе а, чолхе а, х1оттаман а терахьдешнаш?\n-Дийца терахьдешнийн кхолладаларх лаций.\nТесташца талам бо дешархойн терахьдешнех долчу хаарийн.\nТест 1. Х1уманан рог1алла я масала муьлхачу къамелан декъо гойту?\nТест 2. Ц1ердашца цхьаьна лелачу терахьдешнаш х1ун терахьдош олу?\nТест 3. Масаллиин терахьдешнех рог1аллин терахьдешнаш муьлхачу суффиксийн г1онца кхоллало?\nТест 4. Предложенин муьлха меже хуьлий лела лаамаза рог1аллин терахьдош?\nТест 5. Предложенин муьлха меже хуьлий лела лааме рог1аллин терахьдош?\nа) подлежащи я къастам;\nб) подлежащи я сказуеми;\nв)подлежащи я кхачам+.\nТест 6. Муха кхоллало декъаран терахьдешнаш?\nа) масаллин ши лард цхьаьнакхетарца+;\nб) рог1аллин ши лард цхьаьнакхетарца;\nв) чолхе терахьдешнаш цхьаьнакхетарца.\nТест 7. Муха кхоллало дакъойн терахьдешнаш?\nа) рог1аллин терахьдешна масаллин терахьдош т1екхетарца;\nб) масаллин терахьдашна рог1аллин терахьдош т1екхетарца +;\nв) масаллин терахьдашна т1е суффиксаш кхетарца.\n3. Хьалххе хаийтаран диктант.\n1990-чу шарахь Нохчийчохь халкъо хаьржина Нохчийн депутаташ бара: Лакхарчу Советехь-113, районийн Советашкахь-990, яртийн, поселкийн, г1аланийн Советашкахь-2000…Х1етахь лаххара а 50 эзар стагах лаьттара нохчийн интеллигенции.\n(Хозуьйтуш доьшу терахьдешнаш, толлу церан нийсаяздар)\n4.Кхетош-кхиоран болх д1абахьар.\nДаладо г1иллакх-оьздангаллах лаьцна кхо кица.\n- Г1иллакхца бен къонах хила вац.\n-Нехан даг т1ера вожарал докха вон дац.\n-Болх бечу кхаьчча-болх бе, юучу кхаьчча –яа.\nХьехархочун г1онца досту кицанийн маь1наш.\nТкъа х1инца г1иллакх-оьздангаллах лаьцна кхин хьан х1ун дуьйцур дара?\n( Шина дешархочуьнга дуьйцуьту шайна баккхийчаьргара хазнарш)\n5. Керла тема йовзийтар.\nТайп-тайпанчу терахьдешнийн нийсаяздаран бакъонаш, таблицах пайда а оьцуш, дешархошна йовзуьйту. Йоьшуьйту 24-г1а §бакъо. Пхеа дешархочуьнга карточкашца болх бойту.\n6. 1амийнарг т1еч1аг1дар . Кхочушдо 146-г1а шардар.\nТерахьдешнашна к1ел сиз хьокху, юьйцу нийсаяздаран бакъонаш.\n-Мила ву оцу шардар т1ерачу кийсакан автор? (Айдамиров Абузар)\n- Хьан дуьйцур дара Айдамиров Абузарах лаьцна?\n- Муьлха произведении 1амийна аша Айдамиров Абузаран?\n(Айдамиров Абузарах лаьцна дуьйцу, хаттаршна хоьпаш ло дешархоша)\n7. Урокан жам1 дар.\nМуха ю тайп-тайпанчу терахьдешнийн нийсаяздаран бакъонаш? Даладо масалш.\n8. Рефлекси яр.\n9. Ц1ахь бан болх балар.\n25-г1а §, мини-сочинени « Г1иллакх-ах дин»\n10. Дешархойн белхийн мах хадор.\n1.Ц1ахь бина болх таллар.\nНохчийн литературин урок «Буьйсанна г1улчаш»\nПрезентация по взаимодействию с родителями: "В музей в осенние каникулы"\nТақырыбы: «Арт-терапия-өнермен емдеу, шығармашылық терапиясы»\nСтатья на тему "Использование мультимедиа в образовании"\nАрман деген көп белес, Біріне шықсаң, бірі бар


Нохчийчоь, Чиллан-бутт 04, 2012\nШоьта-де 4 Чиллан-бутт 2012\nКавказе Юхабаьхкина Оьрсий Багарбо Iедало\nНохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра а 20 шо хьалха дIабахана оьрсий юхабалор ерриг Оьрсийчоьнан проблема а йина, тидамехь кхобу Кремлерчу а, меттигерчу а Iедалша. Соьлжа-ГIалахь а, Несарахь а тIеэцна программаш а ю оцу балхана тIехьажийна. Амма оцу белхан жамI гойту терахьаш цкъачунна вуно лахара ду.\nIедална Хьеставалар - Iедал Дезар?\nДикачу хьунарца, хьекъалца, доьналлица, майраллица гIараваьлла стаг зама, мел керчина, хийцалуш дIаяхарх, халкъан иэсехь вуьсуш ву. БIешераш дIаихча а, йиц ца еш, халкъан иллешкахь, дийцаршкахь, шайн заманан билгало а хуьлий юьсу турпалхойн цIераш. Тахана ерриг Оьрсийчохь а, Нохчийчохь а хIоьттинчу заман а ю шен билгалонаш. Цхьацца йолу цIераш сов лехаме хила там боцуш, кханенан карахь ца юьтуш, тахханехь эшаршкахула, хIолламашкахула, кхечу некъашца а исторехь йита гIерта нах баьржина.\nДуккха а политикаша а, тергамхоша а чIагI а деш, Советан Iедал доьхначул тIаьхьа кхоллаеллачу пачхьалкхашкахь хиллачу харжамашлахь уггаре цIена дIабаьхьна а, Европерчу юкъараллоно къобал бина а харжамаш бара 1997-чу шеран дечкен-беттан 27-чу дийнахь, Масхадов Аслан Нохчийчоьнан президент а хоржуш, бирзина харжамаш. Амма Оьрсийчоьнан Iалашонехь дацара и тайпа харжамаш магон а, нохчий шех бовбаха а…\nДечкен-бутт 31, 2012\nМоскохара а, Петарбухера а Бахархошна БIаьрга Бан Ца Беза Кавказхой а, Таджикаш а\nМоскохара а, Петарбухера а бахархошна дукха беза оьрсий а, белорусаш а, украинахой а, ткъа бIаьрга бан ца беза Совета пачхьалкхана юкъайогIуш хиллачу Къилберачу республикашкара бахархой. Шайга безам ца хиларехь хьалхарчу меттехь бу кавказхой а, таджикаш а. Цу могIарехь ша аьлча пхоьалгIачу меттехь бу нохчий. Иштта ду ВЦИОМ олучу Оьрсийчурча талламан центро бинчу таллам жамIаш.\nНохчийн тIемалой буьйцуш, Оьрсийн Iедалша сих-сиха хьехайо церан ал-КхаIидица ю боху зIенаш. 2003-чу шеран стигалкъекъа-баттахь Нохчийчохь а, Iаьрбийн мехкашкахь, дуккха а нах а бойуш, эккхийтарш хилча, церан цхьа хатI ду, аьлла, дуьйцуш вара Оьрсийн президент Путин Владимир. Ша бохург тIечIагIдан далош цхьа а тоьшалла доцуш, Оьрсийн лидеро уьйр тесира ЧIулг-юртахь ФСБ-н гIишло а, Илсхан-Юртахь Кадыров Ахьмад а эккхийта арабевлла хиллачу зударшний, Малхбузехь нахана а, Iалашонашна а тIелатарш деш болчу ал-КхаIидин декъашхошний юккъехь. Амма, цхьа а шеко ца юьтуш, ала йиш юй те Нохчийчохь хуьлуш дерг ал-КхаIидо я и санна йолчу кхечу терроран тобано деш хилар?\nГотта Бу Жима Бизнес Кхиийта Баьхна Некъаш\nКарарчу шарахь Нохчийчохь юккъерачу а, лахарчу а барамера бизнес кхио хьажор ду 600 сов миллион сом. Оцу ахчанах I70 миллион сом меттигерачу, 500 миллион сом федералан бюджетера хир ду. Иштта бара официалан хаамаш. Шо юккъе даьлла, амма хьал ша ма-дарра лаьтта, бизнесхошлахь кIезиг бу шайн бахам алсамбаккха таро карийнарш.


Оьрсийчуьрчу регионийн куьйгалхошлахь уггар а хьалдерг ву Кадыров Рамзан\nНохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, цуьнан декларацица а догIуш, Оьрсийчоьнан регионийн куйьгалхошлахь уггар а хьал долу урхалхо ву. ХIоттийначу тептарехь цунна тIаьхьа вогIучу итт губернаторан бахамал а сов пайда хилла цунна дахначу шарахь. "Открытые медиа" хьостано бина и хаам.\n2020-чу шарахь Кадыровс 381,1 миллион сом ахча даьккхина. Уггар а хьоле болчу губернаторшлахь къастийначу иттаммо 378 миллион сом декларацехь билгалдаьккхина.\nШолгIа меттиг дIалаьцна 2020-чу шарахь пайда хиларца Марий Эл Республикан куьйгалхочо Евстифеев Александра. Цо даьккхина ахча 4,5-зза Кадыровс даьккхинчул а лахара ду. Оцу рицкъанах 80 миллион сом доьхкинчу цIийнах а, латтанах а, гаражах а, банех а ду.\n3-чу меттигехь дIатарвелла Москван кIоштан губернатор Воробьев Андрей, 79 миллинна пайда хилла цунна дахначу шарахь.\nХьал долчу регионийн куьйгалхойн могIарехь вац бизнесхо, карарчу заманчохь Оренбурган кIоштан урхалхо волу Паслер Денис: 2019-чу шарахь хьалхара меттиг баьккхира цо, шен декларацехь 202,1 миллион сом а яздина. 2020-чу шарахь цо даьккхина 12,6 миллион сом.\n2018-чу шарахь Кадыровс официалехь дIахьедарца, 7,5 миллион соьмана пайда бинера цо. Ишта, тIаьххьарчу шина шерачохь цуьнан хьал дебна 50-зза.\nЛуларчу республикашкарчу шен коллегел а гIад дайна хьал ду ГIалгIайчоьнан куьйгалхочуьнгахь Калиматов Махьмуд-Iелигахь. 2,5 миллион соьмана пайда хилла цунна. Ткъа цуьнан хIусамненан долахь 33,7 миллион гергга сом ду.\nГIалмакхойчоьнан куьйгалхочо Хасиков Батус дахначу шарахь 1,2 миллион сом даьккхина. Экс-кикбоксеран доьзалан чу-ара ца баккхалун бахам бац.\nКхарачой-Чергазийчоьнан куьйгалхочунна Темрезов Рашидна пайда хилла 1 миллион 264 эзар соьмана. Цуьнан деклараци тIехь къасторца, чу-ара ца баккхалун баха цуьнан долахь бац. Ткъа цуьнан хIусамненан 3 петар ю.


Декъаза ву мелла волуш Нохчийчохь зулам динарг\nСхьагарехь, малар мелла зулам дина нах емал бина ца Iаш, церан тайпа-тукхум сийсаз даран болх бехха дIахIура болчух тера ду Нохчийчохь. Республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, и къийсам дIаболийнарг ша хиларна, варе бина молланаш меллачуьнан бехкенна девллачу девнашна, маслаIат до бохуш, юкъагIерта мегар дац аьлла.\nВелларг дIа ца воьллича ца волу, амма цу тайпа тезеташ даздина ма леладе аьлла, омра делла цо бохуш дуьйцу «Кавказский узел» интернет сайто. Шайн корреспонденте къайлахь и хаам бина бохуш чIагIдо оцу гIирсо.\nДоккхачу декъана нах тIетов маларчашна дуьхьал, аьлча а, уьш машенашца мелла ца лелийта арабаьккхинчу некъана. Амма тамашийна хета велларг дIа а ца верзош, маслаIатан юккъе дешна нах юккъе ца бовлийтар. Дуьйцу Соьлж-ГIалара вахархочо Абдурзаков ХIарона.\nАбдурзаков: «Дешначу нахе цу юккъе ма бовла, дIа ма дерзаде дов бохуш хилар нийса ца хета суна. Хийла гина-кх вайна, кегийра нах боьлхушехь, церан баккхийчара чIира юьтуш. Масийтта шо хьалха махкахь мел йолу чIир дIа ма ерзаяйтира Iедалша. Бехке вуй я вац бохург кхин агIо ю. Амма цхьа юкъаметтигаш лелош схьадаьхкина ма ду вай хIинццалц».\nМалар мелла нахана бале ваьллачунна къинхетам бан догIуш дац аьлла хетарш а кIезиг бац Нохчийчохь. Царах ву Хьалха-Мартан кIоштара вахархо Газиев Лом-Iела.\nГазиев: «Малар мелла стаг, мел молланаша дийцахь а, вита вогIуш вац. Ша галволий а хууш до цо ша дийриг. Цундела цунна таIзар догIу. Иза вита везаш вац, иза вита догIуш дац».\nМеллачу наха зуламаш деш хиларан цхьана агIор бехк ГАИ-н белхахойн а хета Абдурзаков ХIаронна. Иштта стаг хаавелча, цуьнга зулам ца дайта, некъаш дIа а къовлий, йоккха операци дIахьо кхечу меттигашкахь. Ткъа кхузахь ма хуьллу машенаш хохку цуьнца хьалхаваларехь къовсалуш санна, бохуш дуьйцу цо.\nАбдурзаков: «ГАИ-но говзаллица болх беш белхьара… ЧIургаш лелхийта. Иштта хила ма деза иза. Нохчийн кепехь, ша верриг тIаьхьа а хьодий, хIума леладо. Рейдаш ю олий, арабовлу цхьана кIиранах. ТIаккха кхин цхьана шаранна малло».\nНохчийчохь маларчашна дуьхьал рогIера къийсаман тулгIе йолаелира ТIехьа-МартантIера вахархочо, мелла а волуш, 6 стаг а вуьйш, ша а леш некъан бохам бича. Бина Iаткъам ца лабелла цуьнан гергара нах махкахь бевлира. Ткъа тезет лулахошкахь хIоттира.\nКъаьркъане тIом кхайкхийна Iедало\nНохчийчохь хир яц малар духкучех цхьа а туька


مُراجعة : Адама Султана Олхазар\nالكاتب : Бусалба дин Iаморан университетера Iилманан талламан администраци ترجمة : Адама Султана Олхазар\n1амма джуз а, шеца сийлахь долу Къуръан д1аяздина долу 1арбийн йоза а 1амадар\n1амма джуз а, шеца сийлахь долу Къуръан д1аяздина долу 1арбийн йоза а 1амадар: Ингалс маттахь яздина жайна ду. Иза яздинарг ву Шайх Х1айсам Сархьан. Цу жайни 1алашо ю «Насх» олу хат1 (1арбийн йозанех цхьа йоза) 1амадар. Уггар хьалха 1арбийн элпаш довзуьйтур ду, цул т1аьхьа цхьайолу «мутунаш» (1илманан йозанаш). Иштта цу жайни 1алашонех ю «1усманин хат1» 1амайар а. Иза хууш ма хиллари сийлахь долу Къуръан д1аяздина йолу хат1 ю.\n23-гIа Диканиг де алар а, вониг дехкар а дуьйцу дакъа ду\n22-гIа ЦIена а, даггара а хилар дуьйцу дакъа ду\n10- Дика хIуманаш дан сихо яр а, ойла ца хьийзаш уьш дар цунна дезийтар а дуьйцу дакъа\nИйманан гIийлалла (аудио)\nБакъонца хьожуш волчо дац олийла йоцуш цхьа хIума ду вайна юкъахь: дуккха а бусалба нехан дегнашкахь Ийман гIийла хилар. Дуккха арз деш нисло бусалба стага, шен дог шогу ду бохуш, Iесалла атта йо ша бохуш. Кхузахь дуьйцург – оцу балхана дарба дар ду.\nМархийн Фикъх: Ингалс маттахь яздина жайна ду. Иза яздинарг ву Шайх Х1айсам Сархьан. Цо цу чохь хьахийна фарз мархица а, суннат мархица а доьзна долу уггар коьрта хеттарш: марха кхабар макрух1 маца хуьлу, иза кхабар хьарам маца хуьлу. Иштта цо хьахийна мархийн сахьшца а, 1ийд ламазца а доьзна долу хьукмаш.


Мусаев, Рамзан Хаважиевич — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Мусаев.\nМуса́ев, Рамза́н Хава́жиевич (1968, Соьлжа-ГӀала, Нохчийн Республика, РСФСР, СССР) — нохчийн штангист, СССР а, Российн а чемпионатийн чемпион а, совгӀатхо а, Российн Кубок яккхинарг, Европин чемпионатан совгӀатхо (1993), халкъашна юккъера дукха яхьаллонийн толамхо.\nРамзан Хаважиевич Мусаев\nСССР → Росси Росси\nСоьлжа-ГӀала, Нохчийн Республика, РСФСР, СССР\nКодзоев, Ибрагим Абибулатович.\nСпорт лело волавелира 1981 шарахь. Цуьнан хьалхара тренер вара Вячеслав Адаменко. ТӀаьхьа иза Ӏамо волавелира Ибрагим Кодзоев. 1984 шарахь иза хилира РСФСР кегирхойн юккъехь чемпион 60 кг йозаллин категорехь. Цо СССР спортан мастеран норма кхочуш йира.\n1985 шарахь цо школа чекхъяккхира. 1986 шарахь юниорашна юккъера СССР чемпионатехь иза чемпион хилира.\n1986 шарахь иза арме дӀакхайкхира. И хан цо Североморскехь яккхира. 1987 шарахь СССР герзан ницкъийн чемпионом а хилира, ЦСКА гулйина командан юкъа а вахара.\n1988 шарахь Харьковехь хилла СССР чемпионатехь цо дато мидал а яккхира, СССР халкъашна юккъера спортан мастеран норма а кхочуш йира. Шен армехь яккха еза хан чекхъялча иза хенал сов армехь висира. 1994 шо кхаччалц иза армехь вара, цӀахь хӀоьттина хьал бахьнехь цӀа ва деззалц.\n1990 шарахь Ленинградехь иза чемпионом хилира. 1991 шарахь цо СССР халкъийн спартакиадехь кхозлугӀа меттиг яккхира. 1992 шарахь Петарбухехь хилла йолу Российн чемпионатехь цо толам беккхира. 1993 шарахь цо Европин чемпионатехь яккхира борзан мидал.\n2001 шарахь цо Российн чемпионатехь 2-гӀа меттиг а, Российн Кубок а яккхира.\nЦуьнан де цӀе Хаваж ю. Иза автобусан водитель вара. Ненан цӀе Ӏайшат ю. Цуьна ворхӀ ваша а, йиъ йиша а яра. Рамзан доьулгӀа бера дара. Цуьна вежарий а бара еза атлетика лелош.\nШтанга — стихия Рамзана\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Мусаев,_Рамзан_Хаважиевич&oldid=6085197»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 27 июнь 22:17\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 27 июнь, 22:17.


"Меттанийн бакъо цхьаъ йоцчу пачхьалкхехь дехар ду вай». Чергазий реза бац Конституцин хийцамашна\nОьрсийн мотт - «бакъонаш цхьабосса йолчу Оьрсийчоьнан Федерацин халкъалахь пачхьалкх кхоллинчу къоман мотт бу» боху хийцам Конституцина юкъабахийта резахилла Пачхьалкхан Думера пачхьалкх кхиоран кхеташо. Иза харцо хета чергазийн юкъараллашна.\n«ГIебартойн къоман конгрессан» куьйгалхочунна Бешто Асланана гарехь, оьрсийн мотт конституцица базбар – иза «дешнашна тIехьа лачкъийна шовинизм» ю.\n«Мотт – юкъарлонан гIирс бу, цхьа мотт бен ца лелачу халкъан ламасташ а хуьлу цхьана хьесапехь. Цхьа мотт кхечарел лакхара бу, я цхьа халкъ кхечарел лакхара ду, аьлла, Конституци юкъа хийцам биллар – иза, сан кхетамехь, дешнашца къайлахьош йолу шовинизм ю. Оьрсийн маттана, кхечу меттанел иза базбеш, «локхалла» я «пачхьалкхалла» тIеолларх, хир бац и мотт сийлахь, шайн меттанашна гIелояр ловр дац къаьмнаша, цара дуьхьало йийр ю», - билгалдаьккхира Бештос.\nНохчийн меттан а, цуьнан бакъонийн а дошам арахеца дагахь бу Нохчийчохь\nГIебартойн жигархочунна хетарехь, Конституцина юкъабало кечбинчу оцу хийцамо кхерам бохьу адыгийн маттана, синбахамаллина.\n«Ас догдоху къаьмнийн меттанаш юьстахтотту болам кестта дIалекъаре, чергазийн матто шена догIу дакъа дIалоцур ду дешаран системехь. Оьрсех доцчу къаьмнашна ассмиляци ян гIертарх гIуллакх хир дац, кхузаман технологеша, коммуникацеша аьтто лур бац. Кестта юьжур ю аьлла хета суна хIинца айина кампани, Оьрсийчоьнан федеративан кеп йохайо цо», - боху жигархочо.\nАмма кхин ойла хазийра «пачхьалкх кхоллинчу къоман маттах» лаьцна Дуьненаюкъарчу чергазийн ассоциацин президента Сохроков Хаутис. «Ас а, сан накъосташа а дикка листина и могIа. Цо бохург цхьаъ бен дац – оьрсийн мотт вай массарна а пахчхьалкх дIалелош болу юкъара мотт хилар», аьлла цо "Газета.ру" портале.\nПрезидента Путина конституцина чубелла хийцамаш, шеко а йоцуш, тIеоьцур бу халкъо, боху Адыгейрчу "Адыгэ Хасэ" юкъараллин куьйгалхойх волчу Негуч Шамсуддина.\n"Къаьмнийн меттанаш Iамор тIехь дац, аьлла, арадаьккхинчу низаман тIаьхьало ю хIара. Оьрсех боцучийн меттанаш ишта а ду статусехь лахдина, соне дIатовIийна кхобуш. Оьрсех доцчу адамийн а, меттанийн а бакъо цхьаъ йоцчу пачхьалкхехь дехар ду вай кхидIа! Ишта делахь, къаьмнаша шайн республикашкахь а деза арахеца шайн меттанаш лакхабоху низамаш. Мила ваьхьар ву иза дан?! Со реза вац конституци оцу кепехь хийцийта, дуьхьал ву оцу хийцамна», - элира Негуча.\n"Кавказ.Реалиица" къамел динчу ГIебарта-Балкахройчоьнан бакъоларъяран центран куьйгалхочунна Хатажуков Валерийна хетарехь, оьрсийн къомаца, цуьнан маттаца бузучу конституцин хийцамо талхайо Оьрсийчуьрчу кхечу къаьмнийн бакъонаш.\nНОХЧИЙН МЕТТАН ВИДЕОДАРСАШ\n"Оьрсийчоьнан цхьааллин бух бохош мина ю иза. Оьрсийчохь дехачу къаьмнийн бакъонаш хьоьшуш бен некъ бу иза. Республикашкахь яц, ца йитина цхьа а маршо, йохош ю пачхьалкхера федерализм», - тешна ву Хатажуков.


Материалан язйинарг таджикийн Озоди Радио ю\nИшта дIакхайкхийра, еаридийнахь Германин ворхI вахархо а дIахьажош ву аьлла. Депортаци ян кечвеш ву Францера 11 стаг а, даIишхой лаьттина Ирландера а, Данера а бахархой а. Шаьш схьабевллачу мехкашка дIахьийсош бу и нах. Европан пачхьалкхийн оцу хьокъехь реакци муха ю цкъачунна хоуьйтуш дац.\nТуркойчоьнан президенто ЭрдогIан Реджепа хьалхо дIахьедира, Шеман къилбаседанехь дукха хан йоццуш шаьш йолийначу операцехь 300 кеп-кепарчу пачхьалкхийн бахархой – "Исламан пачхьалкхан" тобанхой шаьш дIалецна хиларх. Цул совнах, кхечу пачхьалкхашкара эзар сов радикалан хьежамаш болу нах а бу туркойн набахтешкахь латтош.\nДаIишойх дIакхеттачу, шаьш йийсаре эцначу нахаца бала цахиларна ЭрдогIана масийтазза емалйира Европан пачхьалкхаш.\nIамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президенто Трамп Доналда а кхайкхамбира Европан мехкашка, "Исламан пачхьалкхан" агIор тIемаш бина, Шемарчу курдойн набахтешкахь латтош болу шайн нах тIеэца аьлла.\nКурдашна дуьхьал Шеман къилбаседанехь туркоша операци йолийначу юкъанна, хаамбарца, масех бIе стеган вада аьтто белира набахтера. Цхьа могIа Европерчу пачхьалкхаша, Британино а цхьана, шайн мехкан бахархойн бакъонех бехира цхьаболу Шемарчу а, Иракъерчу радикалан исламхойх дIакхетта шайн нах. И бахархой шайн-шайн мехкашка дIабахийта дагахь ю Туркойчоь, амма хууш дац, тIеоьцур буй-те уьш цара.\nИштта, билггал ца хаьа, Шемахь карабаьхкина, депортацина кечбинчу нахалахь Таджикистанан бахархой бу йа бац. Хьалхо таджикийн Iедалхоша дIахьедора, масех шо хьалха Шемарчу тIемалойх дIакхетта хиллачийн мухIажирийн каппашкахь 575 зуда а, бер а ду аьлла. Озоди Радиога Таджикистанан Iедалхойн гонашкарчу хьостано хаамбарехь, дукхахболу таджикхой "Ал-Хол" олучу Хасакия провинцерчу куьпахь латтош бу.\n"90 зуда а, 200 сов зудабер а, 240 кIант а ву цигахь, тхан зерашца. Цхьана шарера вуьрхIийтта шаре девлла бераш ду уьш. Царех 134 бер тIаьххьарчу шина шерачохь дуьненчу даьлла ду. Оцу берех дукхахдерш тIехь да а, нана а доцуш буобераш ду. ХIара-м тIаьххьара статитистика яц, ма-дарра аьлча, Таджикистанан бахархой кхин а дукха хила тарло цигахь", - аьлла, билгалдаьккхина хьостано.\nЦо далхорехь, Багусан регион мукъаяьккхинчул тIаьхьа, кхечу мухIажиршца- даIишхойн доьзалшца цхьана мигрантийн куьпахь дIатарбинера тIаьххьарчу шерачохь таджикийн зударий а, бераш а.\nКху бIаьста Таджикистанан Iедалхоша, тIемашкахь байинчу, йа байначу дайн, набахтехь такха яккхий хенаш йиттинчу нанойн 84 бер цIа далийра Иракъера. Ишта дIахьедира цара, луларчу Шемара шайн нах цIаберзон некъ боккхуш ду шаьш аьлла.\nДелахь а, Iедалхойн хаамашца, оцу бахархошна депортаци яран хьелаш цкъачунна дийцаре данза ду. Шина пачхьалкхна юкъахь оьшуш долчу кехаташна куьйгаш яздан деза цкъа хьалха, программа кхочушъян йолаялале аьлла, билгалдаьккхина Таджикистанан арахьарчу гIуллакхийн министралло.\nТаджикистанан Iедалхоша еллачу информацица, 2014-чу шарера схьа дуьйна мел лахара а 1 900 церан пачхьалкхан вахархо дIакхетта хилла Шемахь а, Иракъехь тIемаш бечу "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанах.


Ростовн кIоштахь 20 шерачохь 13 тутмакхна гечдина\nГIуран-бутт 09, 2021\nРостов кIоштарчу гечдарехула йолчу комиссино шаьш 20 шерачохь бинчу белхашкахь теллина 2 286 тутмакхан дехарш. Царех гечдан мегар ду аьлла, билгалваьккхира 79 стаг, ткъа президенто къобалвира 13. Чуделлачу массо а кехаташ лерича, 0,57 процент хуьлу иза. Ростовн кIоштан губернаторо Голубев Василийс мах хадийна комиссин белхан, "озабезамаш боцуш, массо а агIор бина бу" аьлла.\nДоккхачу декъанна, тIаьххьарчу кхеташонехь гечдар доьхуш чуделла 18 дехар юхатуьйхира комиссин декъашхоша. Iедалхойн информацица, хан тоьхначу шиммо дина зулам юккъерчу шогаллица дина лоруш ду, дисинарш даккхийчу зуламашца доьзна ду – стаг вер, талоралла, хьарамлонаш, къоланаш, наркотикаш лелор.\nРегионерчу гечдарехула йолчу комиссин декъашхочо Мнацаганов Андрейс дийцира, гечдаран жима процент йоьзна ю "хьакъйолу кандидатураш цахиларца" аьлла.\n"Формалехь, йиш ю тхан гечдар доьхуш, уьш хьалхататта, амма президентан комиссино оцу тайпа кандидатураш чекхйовлуьйтур яц", - кхетадо Мнацагановс.\nХьалхо Талламан комитетан куьйгалхочо Бастрыкин Александра емалбира регионерчу талламан комитетийн дакъойн болх, оцу меттигашкахь стаг бехказавоккху сацамаш совбийларна. Йоллу Оьрсийчохь цхьана процентал а лахара бу ишта сацамаш, амма Бастрыкинна хетарехь, Красноярскан кIоштахь а, Хакасехь а, ГIажарийчохь а, Калуган а, Костроман кIошташкахь а и гайтам "къаьсттина сингаттаме" бу аьлла.


"Валар гIоле ду, церан къизаллаш ловчул"\nНохчийн блогер Абдурахманов тумсо\nНохчийн блогеро Абдурахманов Тумсос дуьйцу шех хиндерг, нагахь Полшано дIалахь\nНохчийн блогер Абдурахманов Тумсо Оьрсийчоьне дIавала лууш бу Полшин Iедалхой. "Настоящее время" хьостане Тумсос ша дийцина цунах лаьцна. Полшан миграцин урхалхоша догIу кехаташ караделла цунна. И бохург хIун ду, депортаци ярх сацам цкъачунна хадам боллуш тIеэцна бац, амма муьлххачу а хенахь пачхьалкхера иза араваккха тарло.\nХьалхо шозза дуьхьалойира Абдурахмановна тховкIело яла. Блогеро дийцарехь, шайн махкана цуьнгара кхерам бу аьлла хета Полшин Iедалхошна. Делахь а тховкIело елла Полшарчу мухIажирийн гIуллакхашкахула йолчу кхеташоно Абдурахмановн доьзална. Даймахкахь бехктакхаман гIуллакх ду Тумсона дуьхьал долийна, ткъа ша блогеро шена дохку бехкаш бух боцуш лору.\n2015-чу шарахь хIетахь мехкан куьйгалхочун администрацин урхаллехь хиллачу Кадыров Исламца конфликт иккхича вада дийзира Тумсон. Кадыровн машенийн ковра тIехйолучу заманчохь новкъарло йина хиллера кхо. Шегара телефон схьа а яьккхина, цу чохь экстремистийн материалаш карийна аьллера Кадыров Ислама, дийцинера блогеро.\nЦул тIаьхьа масийттазза лецира иза, бертаза латтийра Кадыров Ислама шен цIахь, кхерамаш а туьйсуш. Тумсо тешна ву, шена дуьхьал айдина бехктакхаман гIуллакх доцург а, Оьрсийчохь шена тIехь ницкъбийр бу аьлла.\n- Ахь ма-дийццара, хьан кара документаш делла. ХIун ду цу тIехь?\n- Дахначу еаридийнахь Iедалан векалш сан цIа а баьхкина, цхьа туп кехаташ делла соьга. Ду царлахь уггар а коьрта документ - со Оьрсийчоьне дIавалар дийцаредан административан гIуллакх долош хиларх. И бохург ду, и административан процесс цара йолош хилар, со бертаза шайн пачхьалкхера араваккхархьама.\nЦул совнах. цара дийци соьга и доцург а, Полшано со кхечу пачхьалкхан вахархо санна, шайн махкахь бита йиш йоцчийн тептаре ваьккхина хилар а. Со цунах муха кхета аьлча, шайн пачхьалкхна соьгахьара кхерам бу бохуш санна. Оцу хьоло сан гIуллакх кхин а ледара доккху.\n- Полшано хьо дIалур ву аьлла кхерам мел ницкъ болуш бу? И процесс муха хуьлу?\n- Полшин низамашца, тховкIело йоьхуш ахь кехаташ чуделлачул тIаьхьа, шоззе а дуьхьало еш кехат догIий, хаа мегар ду хьуна, хьан доллу гIуллакх цара листиний а, мел деха дийцарх а, хьуна цара жоп лур доций а. Хьан бакъо хуьлу кхеле вала, юха а, шолгIа процесс йоло. Амма тешам бац, хьуна депортаци йийр яц аьлла. Полшин дозанхойн урхаллан бакъо ю хьуна депортаци яран гIуллакх дуьхьал доло. ШолгIа негатив лахь а, юха а кехаташ кечдина чукхачадахь а, и дерриге а тарло хьо а воцуш листа. Хьуна депортаци а йой, гIуллакх шаьш луьсту-кх цара.\nСоьга шозза негатив кхачийна. Гезгамашин-баттахь даийтира соьга дуьхьало еш кехат. Цул тIаьхьа 30 де хан еллера суна махкара дIаваха, аьлча а, Шенгенан зона дIатаса. Ткъа со цхьанхьа ара ца ваьлла кху пачхьалкхера, цундела ас шайн низамаш талхийна аьлла, суна дуьхьал гIуллакх даьккхина Iедалхоша. Цуьнца а догIуш, мичча хенахь а, дIавала там бу со. Термин а хIоттош, кара кехат делла суна, шаьш тIе ма кхайккхи, тIе ван веза аьлла.\nМичча хенахь а, кеман чу а хаийна, оьрсийн Iедалхойн кара вала мегаш ву со.\n- Полшано хьалхо хьуна Оьрсийчоьнера кхерам бу аьлла, къеро ма йинера.\n- Полшин Iедалш тешнера, суна Оьрсийчу юхаваха кхераме хиларх. Оцу бух тIехь сан доьзална тховкIело а елира. Суна дуьхьало еш бинчу сацамна тIехь билгалдаьккхина а ду, даймахка ваха йиш йолуш вац аьлла. Делахь а, царна хIуммаъ ца хета, со Оьрсийчохь вехь а, шайна бале цаваьлчхьана. Со тIекхуьуш вац, цара и хIунда до. Хала хеташ делахь а, цхьаммо а ца дуьйцу соьга, хIунда ву со шайна кхераме, я и бакъ доций хаийта таро а ца ло. Суна ца хаьа, со стенна бехкево. ХIара хIоьттина ситуаци муха ю хьуна аьлча, со ларван, Iалашван йиш яц-кх сан. Суна ца хаьа, полшхойн къайлахчу сервисаша хIун яздина оцу къайлахчу документаш тIехь. Цхьана а кепара аргументаш яц-кх сан, дан амал доцчу хьолехь ву-кх со. Сан бакъонаш хьешар ду хIара, со хилла кху ситуацехь хьалха а.\n- Нагахь хьо Оьрсийчоьне дIалахь, хьайх хIун хир ду аьлла хета хьуна?\n- Сан аьтто хир бац цигара цхьанхьа дIаваха а, я ца ваха а. Федералан лехамашкахь ма ву со. Оьрсийчоьнан лаьтта тIе ас ког ма билли, дIалоцур волуш ву со. Нохчийчохь даьккхина суна дуьхьал бехкзуламан гIуллакх, цундела оьрсийн Iедало оцу сохьта Нохчийчоьне дIалур ву со. Цундела сан кхетамехь дац, муха, хIун дийр ду ахь, дIагIур ву я вац бохург. Сан цхьа а планаш яц, хуьлийла а дац. ДIа ма кхеччи, лаца а лаьцна, нохчийн Iедалхойн каралур ву со. Цул а гIоле хета суна, кху дуьненчуьра дIавалар, сихха валар, церан къизаллаш, Iазапаш ца ловш. Ца хуьлчу далахь, и цхьа Iалашо ю-кх сан - сихха валар.\n- Нохчийчохь хьайна тIехь ницкъбийр бу аьлла хета хьуна?\n- Цхьа а шеко яц сан, ишта хир дац аьлла. Цара махкахь лелон зуламаш Iорадохучу суна цергаш хьекхош Iаш бу уьш. Со шайн бIаьрга ван ца веза царна. Цундела цара суна тIехь дуьйцуш хезна доцу Iазапаш лелор ду. Суна ца лаьа церан зоьн дийнат хила. Церан дуккхаъчу масалша вайгахь цхьа а шеко ца юьту, ишта хир дац аьлла. Схьаоьцур вай Титиев Аюб. Сол а лараме, мехал, тIеIаткъаме стаг ву иза. Цхьаннан а дан хIума а доцуш, тахана наркоман санна набахтехь латтош ву иза. Цунна тIехь ца лелийна къизаллаш. Делахь а, хьанна хаьа, цунна хIун гина а. Амма со кхоор вац цара. Цара-м лечкъа а ца до и.\n- Хьал ишта делахь, Евробертан кхечу пачхьалкхехь тховкIело еха йиш яц хьан?\n- И таро яц сан. Кхеран низамийн гурашкахь волчу сан бакъо яц цхьана а Шенгенан зоне дехьавала. Дан амал доцуш хьал ду суна хьалха хIоьттинарг. Къайлах Евробертан цхьана махка дIагIойла ду сан, амма ца лаьа и дан. Сан доьзал кхузахь ма бу, кхарна елла тховкIело. Кхузахь школе лелаш ду сан бераш, кхеран мотт а багабирзина, интеграци а йина. Суна ца лаьара тахана хIара пачхьалкх кхечу махках хийца. Кхузахь саца лаам бара сан, маьршша кхузахь ваха сайна бакъо елча.\nИнтервью кечйинарг "Настоящее время"


Оьрсийчуьра байкерш совцийна Полшин дозанехь\nСтигалкъекъа-бутт 01, 2017\nХIара сурт тIаьхьарчу хенахь Стигалкъекъа-бутт болалуш хIора шарахь хIуттуш ду Полшин дозанехь.\nУьш бу Берлине баха арабевлла Кремлан муьтIахьчу байкерийн „Буьйсанан берзалой“ клубан декъашхой.\nОьрсийчура байкерш совцийна Полшин дозанехь\nТIаьхьарчу шина шарахь стигалкъекъа беттан иссолгIачохь Европин агIор новкъабуьйлу Оьрсийчуьрчу „Буьйсанан берзалой“ мотоцикалшхахкархойн клубера жигархой, Толаман Дийнахь Берлинерчу Оьрсийн салтичунна хIолламна хьалха акци дIаяхьархьама.\nИштта кху шарахь а. Мел кIезиг а, 50 байкерах лаьттачу тобанца „Толаман некъашца – Берлине“ цIе тиллинчу мотоцикалш хахкарца Беларуссехула Полшин доза а хадийна, йоллучу Европех чекх а довлуш, Германин коьртачу шахьаре кхача дагахь ду шаьш аьлла дIакхайкхинера шех Хирург олучу Залдостанов Александро куьйгалла дечу боламан декъашхоша охан баттахь.\n„Иза ШозлагIчу дуьненан тIамехь эгначу турпалхойн сийна еш ю марш ю иза, вайн дайша а, дедайша машар хIотторхьама Iенийна хилла цIий вайна диц ца далийта, Оьрсийчоьнан а, Европин а хиндолчуьн дуьхьа белларш дага а лоцуш“, - элира Залдостановс шайн рогIерчу мотоцикалш хахкарх лаьцна оьрсийн телевизионехь дуьйцуш.\nАмма кху шарахь а, даханчу шерашкахь санна, Беларуссин, Полшин дозанехь совцинера Кремлан муьтIахьчу байкерийн „Буьйсанан берзалой“ клубан декъашхой.\nДоккхачу декъехь цигахь, цу Беларуссехула Европин дозанна тIе бовлуш болу уьш дозанан хьукматхоша цкъа хьалха кхечу некъахойн дIа а къастийна, йистах баьхнера, церан кехаташ а, цаьргара кир а, мотоцикалш а кIирбелла таллархьама.\nКIиран сарахь Нохчийчуьра некъахой бахкош Австре вогIуш волу Арсамаков Ихван а нисвеллера Беларуссин, Полшин дозанехь байкершна дозан хьукматхоша талламаш бечу хенахь. Цо дуьйцу, и тIорсаган духарш доьхна болу жигархой бахьана долуш дозанехь вуно эха рагI хIоьттина, ялх сохьтехь латта дийзира шайн, бохуш.\nАрсамаков Ихван: „Еха рагI яра цигахь кхоллаелла. И байкерш йистах баьхна, штраф тухучийн зонехь латтош бара полшхоша. Вуно дарбелла дозалардархой а бара.\nЦхьаммо бахара соьга, хIун ду цигахь аьлла ас хаьттича, 70 шо хьалха хилла болу тIом карлабаккха хIорш стенна оьхуш бу кхуза, хIорш шаьш ма бу массанхьа а тIемаш беш, Шемахь а, кхечанхьа а бомбеш етташ тахана а нах бойуш, аьлла. Ца деза иза нахана, цара и хIумнаш лелор“.\nЦу юкъана гучудаьлла, „Буьйсанан берзалой“ декъашхой Полшерчу дозалардархоша шайн лаьтта тIе ца бовлийтина, уьш экстремисташ хиларна шеконаш а кхоллаяларна, аьлла.\n„Оьрсийн мотоцикалхойн тоба Полшин дозанна тIе ца ялийтина, экстермистхойн цхьаьнакхетараллин декъа уьш хиларх шеконца“, - аьллера цу тобан векал волчу Строгов Евгенийс ТАСС агенталле. Цо дийцарехь, дозанна йистехь байкерш совцор бахьана долуш цига баха шинари Iуьйранна новкъа бевр бу „Буьйсанан берзалойн“ Македонерчу филиалан ткъех декъашхой.\nАла догIу, даханчу шарахь а иштта Полшхоша шайн дозанна тIе ца бовлийтира Кремлан гергарчу байкерийн клубан декъашхойн доккхах долу дакъа. Ткъа царех дехьабовла кадаьлларш Чехехь а, Австрехь а, Германехь а некъашца дIахIиттинчу украинхойх а, нохчех а, меттигерчу къаьмнийн векалех а лаьттачу тобанаша „Яхийта шайн цIа, оккупанташ!“, „Чамда, вокзал, Оьрсийчоь!“, „ГIирмина -маршо!“ бохучу лозунгашца тIеийцира. Цара пикетца масех меттехь дIакъевлира хIетахь байкершна некъ.\nЧекхдер дац, накъост Залдостанов!\nДипломатийн скандалца доьзна дара байкерш лурчаха, 2015-чу шарахь, Берлине кхача гIортар а. Чехино а, Германино а дIахьедарш дира хIетахь, шаьш шайн махка и нах чу буьтур бац, церан куьйгалхочо ГIирмина аннекси яр къобал дарна а, и цхьаьнакхетаралла Украинин Малхбалерчу сепаратисташка гIодоккхуш хиларна а аьлла. Цунна дуьхьал Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло протестан нота хьажийра цу шина пачхьалкхан урхаллашка.\nХьахон догIу иштта, охан беттан 27-чохь Москохара новкъабевллачу байкерийн маршрут Смоленск, Минск, Брест, Варшава, Братислава, Дрезден гIаланашкахула чекх а яьлла, Берлинехь Трептов-Паркерчу Оьрсийн Салтичунна хIолламна хьалха гулбаларца ерзаян лерина ю.\nНохчийчуьрчу «Акха дивизех» «Буьйсанан берзалой» хилла