Исламан Нур - Свет Ислама - 234-гIа дакъа\n«Массо а мушрикашца тIом бе, цара шуьца массаьрца а тIом ма барра. Хаалаш, АллахI – (Шех) кхоьруш болучаьрца вуйла» («ат-Товба», 36).\n«ТIом бар (парз дина) тIедиллина шуна, шуна и ца безахь а. Шуна цадезадала тарло - шайна дикаха дерг, шуна деза а тарло - шайна вон (зенехь) дерг. АллахIана хаьа, ткъа шуна ца хаьа» («ал-Бакъара», 216).\n«ТIаме гIо - шайна иза атта делахь а, я хало еш делахь а. АлахIан новкъахь тIом бе шайн бахамашца а, шайн синошца а» («ат-Товба», 36).\n«Боккъалаъ, АллахIа муъма нахера церан синош а, бахамаш а эцна, дуьхьал ялсамани яларца. АллахIан новкъахь тIом бо цара - уьш а бойъуш, шаьш а кхелхаш. Иштта ю Цуьнан ваIда а, тIелацам а - Товратехь а, Инжилехь а, КъурIанехь а. Хьамма кхочушйо шен ваIда АллахIачул а дика? Биначу бартана даккхийдеш хила шу. Иза ю и – сийлахь-йоккха декъалалла» («ат-Товба», 111).\n«Хало хьоьгуш а боцуш, цIахь севцна болу муъма нах а, шайн даьхнешца а, догIмашца а жихIад деш болу (муджахIидаш) а цхьатерра бац. Шайн даьхнешца а, догIмашца а жихIад деш берш айбина (базбина) АллахIа цIахь севцначарел а дийнна цхьа дарж. Делахь а, царех хIоранна а дикаха дерг (дала) ваIда йина АллахIа. ЖихIад деш болу (муджахIидаш) айбина АллахIа цIахь Iачарел а, (царна) сийлахь-доккха совгIат (а кечдина) – Шегара даржаш а, (къиношна) гечдар а, къинхетам а. АллахI – Гечдеш а, Къинхетам беш а ву!» («ан-Нисаъ», 95-96).\n«ХIай, Делах тешнарш! Махлелор гайта Аса шуна, балечу Iазапах шу хьалха дохун болу? АллахIах а, Цуьнан элчанах а теша. АллахIан новкъахь тIом а бе шайн бахамашца а, шайн синошца а. Иштта гIолехь хир ду шуна, нагахь шуна хаахь! ТIаккха Цо шун къиношна а гечдийр ду шуна, лахахь лелаш хиш долучу ялсаманин бошмашка а догIуьйтур ду шу, кечйиначу бошмашкахь тIеххазачу хIусамашка а. Иза – сийлахь-йоккха декъалалла ю. Кхин а шуна дезарг хир ду: АллахIера гIо а, герггарачу (хенахь) толам а. Муъма нахе кхаъ баккха!» («ас-Сафф», 10-13).\n1285. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира (цкъа): «Уггаре еза Iамал муьлха ю?». Цо жоп делира: «АллахIе а, Цуьнан элчане а иман диллар». (Цуьнга) хаьттира: «Ткъа цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «АллахIан новкъахь жихIад дар». (Цуьнга юха а) хаьттира: «Ткъа цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «Ала хIума доцуш дина хьаж»» (Бухари: 1519, Муслим: 83).\n1286. Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа) аса хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Сийлахь-Везачу АллахIана уггаре дукхаха еза Iамал муьлха ю?». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «Шен хеннахь дина ламаз». Аса хаьттира: «Ткъа цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «Дена-нанна дика хилар». Аса (юха а) хаьттира: «Ткъа цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «АллахIан новкъахь жихIад дар»» (Бухари: 527, Муслим: 85).\n1287. Абу Зарра (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса хаьттира (цкъа): «ХIай, АллахIан элча! Уггаре езаха Iамал муьлха ю?». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «АллахIах тешар а, Цуьнан новкъахь жихIад дар а»» (Бухари: 2518, Муслим: 84).\n1288. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Iуьйранна я суьйранна АллахIан новкъахь (гIазот) дар дикаха (дезаха) ду дуьненал а, оцу чохь долучу массо хIуманал а» (Бухари: 2792, Муслим: 1880).\n1289. Абу СаIийд ал-Худрийс (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана стага, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, хаьттира: «Нахах уггаре диканиг мила ву?». Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «Муъма стаг - шен дегI а, шен бахам а ца кхоош, АллахIан новкъахь жихIад деш волу». Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) юха а хаьттира цо: «Ткъа цул тIаьхьа?». Цо жоп делира: «Муъма стаг - ламанан цхьана чIожахь АллахIана гIуллакх деш волу, шегара (хила тарлучу) вонах нах хьалха а буьтуш»» (Бухари: 2786, Муслим: 1888).\n1290. СахIл бин СаIда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь (цхьана) дийнахь юкъ а йихкина гIаролехь Iар гIоле ду дуьненал а, оцу чохь мел долучу хIуманал а. Шух муьлххачу а цхьаьннан шедо ялсаманера дIалоцуш йолу меттиг гIоле ю дуьненал а, оцу чохь мел долучу хIуманал а. Iуьйре я суьйре, Сийлахь-Везачу АллахIан новкъахь (йоккхуш йолу), гIоле ю дуьненал а, оцу чохь мел долучу хIуманал а» (Бухари: 2892, Муслим: I88I).\n1291. Салмана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «Де-буьйса (АллахIан новкъахь) гIаролехь даккхар гIоле ма ду цхьана баттахь кхобучу марханел а, буса дечу ламазел а. Нагахь (оцу хенахь) стаг лахь – цо ша (дийна волуш) еш хиллачу (Iамалийн ял - иза дийна волучу хенахь санна) тIеоьхуш хир ю, дакъа а билгалдоккхур ду цунна, (кошахь) барт хаттарах хьалха а вер ву иза» (Муслим: 1913).\n1292. Фудала бин Iубайда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ХIора веллачу (стеган) Iамалийн тептар дIакъовлуш ду, АллахIан новкъахь гIаролехь Iийна воцучуьнан. Боккъалаъ, цуьнан Iамалш цунна кхуьур ю къематде кхаччалц, кошан Iазапах хьалха а воккхур ву иза» (Абу Дауд: 2500, Тирмизи: 1621, Тирмизис аьлла хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь ду).\n1293. Iусмана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «(Цхьа) де АллахIан новкъахь гIаролехь даккхар (муьлхха а) кхечу меттигашкахь эзар де даккхарал а гIоле ду» (Тирмизи: 1667, цо аьлла хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь ду).\n1294. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа шена тIеоьцур ву - Шен новкъахь (тIом бан) араваьлларг. (АллахIа эра ду): «(Оцу новкъа иза цхьана а хIумано) ца ваьккхина - Сан новкъахь жихIад дар (дезаро) а, Соьх тешаро а, Сан элчанаш бакъбаро а бен!». Со юкъара хир ву - иштта волу (стаг) ялсамане вахийта, я ша араваьллачу (цуьнан) хIусаме иза вухаверзор ву Аса цунна хилла йолучу йолаца я хIонсаца. Аса дуй буу Мухьаммадан са шен карахь долучух: АллахIан новкъахь муьлхха а чов йина волу (стаг) - къематдийнахь, билггал, вогIур волуш ма ву чов хиллачу дийнахь хиллачу суьртехь: цуьнан бос - цIийн бос хир бу, ткъа хьожа – мискан хьожа хир ю. Аса дуй буу Мухьаммадан са шен карахь долучух: айса бусалба нахана хало ярна ца кхерахьара, АллахIан новкъахь тIом бан йоьдучу цхьана а тобанна юкъара ваьлла (цIахь) вуьссур волуш ма вацара со. Делахь а, таро яц сан уьш (берриге) тIеховшон, я шаьш а бац уьш и дан таро йолуш. Ткъа со араваьлча бухабисса а хала хир ду царна. Аса дуй буу Мухьаммадан са шен карахь долчух: боккъалаъ, АллахIан новкъахь тIом беш кхалха ма лаьара суна. Цул тIаьхьа (юха а) АллахIан новкъахь тIом беш (юха а) кхалха. Цул тIаьхьа (юха а) АллахIан новкъахь тIом беш (юха а) кхалха» (Муслим: 1876, Бухари: 2703).\n1295. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь чов йина волу муьлхха а (стаг) къематдийнахь, билггал, вогIур волуш ма ву цIий оьхучу чевнехь, бос - цIийн бос а болуш, ткъа хьожа – мискан хьожа а йолуш» (Бухари: 5533, Муслим: 1876).\n1296. МуIаза (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Билггал, ялсамани яьккхина - цкъа эмкал оьзча иза юха оззалц йолучу юкъанна АллахIан новкъахь тIом биначу муьлххачу а бусалба стага. Ткъа АллахIан новкъахь чов йина верг я шега бохам кхаьчна верг - къематдийнахь хIинцца йича санна йолучу шен чевнаца вогIур ву: бос цIийн а болуш, хьожа мискан а йолуш» (Абу Дауд: 2541, Тирмизи: 1657, Тирмизис аьлла хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь ду).\n1297. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а) цкъа АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабех цхьаъ цхьана чIожах тIехволуш хилла. Цигахь хилла, хаза чам а болуш, жима хин хьост. (И чIож) хазделлачу цо аьлла: «(Ма дика хир дар-кха), нахах а къаьстина, со-о а ваьлла, хIокху чIожехь ваха хиъча. Ва амма аса цкъа а дийр дац иза АллахIан элчанера (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) бакъо еххалц!». Цул тIаьхьа цо иза дийцира АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ткъа цо элира: «Ма делахь (иза), хIунда аьлча, боккъалаъ, шух муьлхха а АллахIан новкъахь хилар дезаха ду цо шен цIахь кхузткъе итт шарахь дечу ламазел а! АллахIа шайна гечдойла а, Цо шаьш ялсамане дохуьйтийла а ца лаьа шунна? ГIазот де АллахIан новкъахь, (хIунда аьлча) цкъа эмкал оьзча иза юха оззалц йолучу юкъанна АллахIан новкъахь тIом биначо, билггал, ялсамани яьккхина»» (Тирмизи: 1650, Тирмизис аьлла хIара хьадис «хьасан» даржехь ду).\n1298. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа цхьана наха) хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! АллахIан новкъахь дечу жихIаде нислуш йолу (Iамал муьлха ю-те)?». (Жоп луш) элира цо: «Шуьга далун доцург (ду-кха)!». Цул тIаьхьа, юх-юха а луш, шозза я кхузза изза шайн хаттар делира цара. (Шега и хаьттича) хIоразза а пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «Шуьга далун доцург (ду-кха)!». Ткъа цул тIаьхьа цо элира: «АллахIан новкъахь жихIад деш верг - марханаш кхобучух а, ламазаш дечух а, АллахIан аяташ доьшучух а тера ву, АллахIан новкъахь жихIад деш волу муджахIид вухаверззалц йолучу юкъанна хаддаза марханаш а кхобуш, ламазаш а деш» (Бухари: 2785, Муслим: 1878, кхузахь далош дерг Муслиман ривайат ду).\nОцу хьадисан Бухарис далийначу ривайатехь Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа цхьана стага) хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! (Шен йозаллехь) жихIаде нислуш йолу Iамал йовзийтахьа суна?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делира: «Суна ца карайо иштта йолу (Iамал)». ТIаккха хаьттира цо цуьнга: «МуджахIид жихIаде араваьлча, хьайн маьждигна чу а вахана, (хаддаза) гIел а ца луш, ламазаш дан а, (иштта хаддаза) доха а ца деш, марханаш кхаба а ницкъ кхочур барий хьан?». Оцу (стега цеце мохь белира): «И хьаьнга далур дара?!».\n1299. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нахана уггаре дикаха долу дахар - АллахIан новкъахь, чIоггIа шен говран архаш а лаьцна, Iачу стеган дахар ду: хIоразза а шена мохь хезначу метте оцу тIехь дIахьодуш волучу, (цигахь) тIаме вала гIерташ а, каро йиш йолучохь шен Iожалла лоьхуш а. Я стеган дахар ду иза, шен кIеззигчу уьстагIашца оцу баххьех цхьана бухьа тIехь я оцу атагIех цхьана атагIахь Iаш волучу: (цигахь шен) ламазаш а деш, закат а доккхуш, ша валлалц шен Далла гIуллакх а деш, нахаца цхьана а тайпа (вон, зене) уьйраш а ца лелош, диканехь бен» (Муслим: 1889).\n1300. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, ялсаманехь бIе дарж ду АллахIан новкъахь жихIад дечарна АллахIа кечдина. Цхьана даржера вукхуьнга кхаччалц йолу юкъ - стигланний, латтанний юккъера юкъ санна ю» (Бухари: 2790).\n1301. Абу СаIид ал-Худрийс (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахI шен Дела хиларна резахиллачунна а, иштта Ислам - шен дин хиларна а, Мухьаммад - шен элча хиларна а – (цунна дуьхьал), билггал, ялсамани хир ю (цуьнан совгIат)». И (дешнаш) тайначу Абу СаIийда (АллахI реза хуьлда цунна) элира: «Юха алахь суна уьш, хIай, АллахIан элча!». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) (и дешнаш) цунна юха а аьлла, тIетуьйхира: «Кхин а ду цхьа хIума - и бахьанехь АллахIа ялсаманехь лай бIе дарж лакха воккхуш, цхьана даржера вукхуьнга кхаччалц йолу юкъ стигланний, латтанний юккъера юкъ санна а йолуш». (Абу СаIийда (АллахI реза хуьлда цунна)) хаьттира: «Ткъа хIун ду иза, хIай, АллахIан элча?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делира: «АллахIан новкъахь жихIад дар ду, АллахIан новкъахь жихIад дар ду» (Муслим: 1884).\n1302. Абу Бакр бин Абу Муса ал-АшIарийс дийцина: «Суна хезира (цкъа) мостагIчунна дуьхьал лаьттачу сан дас (АллахI реза хуьлда цунна) олуш, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, ялсаманин неIарш (шун) таррийн IиндагIашкахь ю!». (Шена и дешнаш хезча, ша хиъна Iачуьра) хьала а гIаьттина, тишделла барзакъ тIехь долучу цхьана къонахчо хаьттира: «ХIай, Абу Муса! (Ма-дарра аьлча, хьайна) хезна-кха хьуна иза, хезний, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш?». Цо жоп делира: «ХIаъ, хезна». ТIаккха, шен накъосташна тIе а вахана, цо аьлла: «Маршо хуьлда шуна (ала лаьа суна шуьга)». Цул тIаьхьа, шен туьран ботт каг а йина, уьш юьстах а тийсина, дIахьаьдда мостагIчунна тIе а вахана, лийтира иза ша кхалххалц» (Муслим: 1902).\n1303. Абу Iабс Iабдуррохьман бин Джабра (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь шен когашна тIе чан йиллиначу лайх жоьжагIатин цIе хьакхалур яц» (Бухари: 2811).\n1304. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIах кхоьруш вилхина стаг жоьжагIате гIур вац - шура юханехьа тIерачу яххалц. АллахIан новкъахь шена тIе чан йиллина волучу лайна тIе (цкъа а) жоьжагIатин кIур билла йиш йолуш бац» (Тирмизи: 1633, цо аьлла хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь ду).\n1305. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Шина бIаьргах жоьжагIатин цIе хьакхалур йолуш яц: АллахIах кхоьруш билхиначу бIаьргах а, АллахIан новкъахь гIарол деш буьйса яьккхиначу бIаьргах а» (Тирмизи: 1639, цо аьлла хIара хьадис «хьасан» даржехь ду).\n1306. Зайд бин Халида (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь (гIазоте) ваха бIаьхо кечвиначо - ша а дакъалаьцна гIазотехь. ГIазоте араваьллачуьнан метта, (цуьнан) доьзалан гIайгIа биначо - гIазотехь дакъалаьцна» (Бухари: 2843, Муслим: 1895).\n1307. Абу Умамас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Уггаре дезаха сагIа - АллахIан новкъахь IиндагIна четар далар а, АллахIан новкъахь ялхо валар а, АллахIан новкъахь тIаьхье кхио кхиъна йогIу стен эмкал ялар а ду» (Тирмизи: 1627, цо аьлла хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь ду).\n1308. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Мухха а цкъа) Аслам тайпанах волучу цхьана жимачу къонахчо элира (пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)): «ХIай, АллахIан элча! ГIазотехь дакъалаца лууш ву со, амма цхьа а цунна оьшург (тIеман гIирсах хIума) яц-кха соьгахь». (Оцу хьокъехь пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла (цуьнга): «Воло, хьенех волучу гIо. (ГIазоте) аравала кечам бина Iаш вара иза, амма цомгаш хилла иза». (Оцу жимачу къонахчо), и стаг волучу а вахана, аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) салам-маршалла а доуьйту хьоьга. Айхьа кечбина хьайн тIеман гIирс соьга схьало а боху цо хьоьга». ТIаккха оцу стага аьлла: «ХIай, хьенех! ДIалол цуьнга аса кечбина мел хилла болу берриге тIеман гIирс, цуьнах цхьа а хIума буха а ма йита. АллахIах дуй буу хьуна аса: цуьнах цхьа а хIума буха ма йиталахь, и бахьанехь АллахIа беркат дийр ду хьуна» (Муслим: 1894).\n1309. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Бану лихьйан (тайпанна) дуьхьал тоба йохуьйтучу хенахь пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «ХIора шина стагах цхаъ араволийла, ткъа ял цаьршинна юкъахь хир ю» (Муслим: 1896).\n(Оццу хьадисан) кхечу ривайатехь дийцина, (пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла): «ХIора шина стагах цхьа стаг араволийла». Цул тIаьхьа, бухабуьссучаьрга а хьаьжна, элира цо: «Шух араволуш волучуьнан муьлххачуьнан доьзална а, бахамна а диканца Iуналла дарехь метта хиллачунна - араваьллачуьнан йолах ах ял хир ю».\n1310. Ал-Барраа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) аьчкан (туьтамIаьжигца) къевлина юхь а йолуш, цхьана стага, пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе а веана, хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! (Хьалха) тIом бан беза аса я Ислам-дине ван веза со?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делира: «(Хьалха) Ислам-дине вола, тIаккха тIом бе». И (стаг), Ислам-дине а веана, тIом а бина, (циггахь) дIакхелхира. ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «КIеззиг Iамал а йина, йоккха ял яьккхи цо» (Бухари: 2808, Муслим: 1900).\n1311. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ялсамане ваханачух цхьаьллиг цхьаъ хIокху дуьненчу вухаван лууш хир вац, лаьтта тIехь мел дерг шена дIаделча а, шахIид воцург. Цунна луур ду хIокху дуьненчу вухаван - динна тIехула иттазза кхалхархьама, (шен) мел (доккха) сий дина (шена) гича».\nОцу хьадисан кхечу ривайатехь дийцина, (пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла): «Динна тIехула кхалхаран дозалла мел доккха ду шена гича» (Бухари: 2817, Муслим: 1877).\n1312. IабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа шахIидана муьлхха а къа гечдийр долуш ду, (цо такхаза диссина) декхар доцург» (Муслим: 1886).\n(Оццу хьадисан) кхечу ривайатехь дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь кхалхаро (такхаза диссина) декхар доцучу дерриге къинойх дIацIанво».\n1313. Абу Къатадас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), хьала а гIаьттина, царна хьехам бечу (хенахь) элира: «Уггаре еза Iамал - АллахIан новкъахь деш долу жихIад а, АллахIе иман диллар а ю». (И хезначу цхьана) стага, (ша хиъна Iачуьра) хьала а гIаьттина, хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Алахь соьга, гечдийр дуй суна сан къиношна, нагахь АллахIан новкъахь со кхалхахь?». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира цунна: «Ду, нагахь хьо АллахIан новкъахь кхалхахь - собаре хуьлуш, АллахIера йоле сатуьйсуш, тIом бан тIегIерташ (тIамна хьалха теIаш), юха ца волуш». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «Муха элира ахьа?». (Оцу стаг юхадира шен хаттар): «Алахь соьга, гечдийр дуй суна сан къиношна, нагахь АллахIан новкъахь со кхалхахь?». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «Ду, нагахь хьо АллахIан новкъахь кхалхахь - собаре хуьлуш, АллахIера йоле сатуьйсуш, тIом бан тIегIерташ (тIамна хьалха теIаш), юха ца волуш. (Иштта делахь-м) декхар доцучу (дерриге къиношна гечдийр ду хьан). Боккъалаъ, Жабраила (АллахIера маршо хуьлда цунна) элира соьга и (хIинцца)» (Муслим: 1885).\n1314. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана стага хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Нагахь со вехь - мичахь хир ву со?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делира: «Ялсаманехь». ТIаккха (оцу) стага, шен карахь йолу хурманаш охьа а кхиссина, (тIамна юкъа а иккхина), тIом бира, (керста наха) ша веллалц» (Муслим: 1885).\n1315. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнан асхьабаш а новкъа бевлира. Мушрикел а хьалха Бадранга дIа а кхечира уьш. Ткъа мушрикаш схьакхаьчначу хенахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Шух цхьаммо, хIуъа хилча а, асачул хьалха хIумма а ма дойла!» Мушрикаш гергабаьхкиначу хенахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Ялсамане хьалха шайна, шен шораллехь стиглане а, латтане а (нислуш) йолучу!», Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Iумайр бин ал-Хьумам ал-Ансарис (АллахI реза хуьлда цунна) хаьттина: «ХIай, АллахIан элча! Боккъалаъ, стигланаш а, латта а санна шуьйра ю-те ялсамани?!» (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делла: «Ю!». Таккха (Iумайран) мохь белира: «Исбаьхьа ду, исбаьхьа ду!». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «ХIунда элира ахьа: «Исбахьа ду, исбаьхьа ду!» (боху дешнаш)?». (Iумайра) жоп делира: «АллахIах чIагIо ма йо аса, хIай АллахIан элча: со цуьнан охIланах цхьаъ хиларе сатесна (аьлла ма дара аса и)!». (Цунна дуьхьал пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Боккъалаъ, цуьнан охIланах хир ву хьо!». ТIаккха (Iумайр), шен Iад-ботт чуьра хурманаш хьала а яьхна, уьш яа хIоьттира, (амма сихха) элира цо: «Боккъалаъ, нагахь сан дахар, со хIара сайн хурманаш кхачо а ларош, деха хилахь, ма деха дахар хир ду-кха сан дахар!». (Иза а аьлла,) шегара хурманаш охьа а тийсина, (тIамна чу а хьаьдда,) ша кхалххалц тIом бира цо» (Муслим: 1901).\n1316. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа дехаре цхьа) нах баьхкира АллахIан элчанна тIе (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). (Цара дехар дира цуьнга): «Нах бахкийтахьа тхоьца, тхуна КъурIан а, Суннат а Iамон болу». ТIакха цо уьш болучу ансарех кхузткъе итт стаг вахийтира, шайх «дешархой» олуш хилла болу. Царна юккъехь сан ненан ваша Хьарам а вара. КъурIан доьшура (оцу наха). Буьйсанашкахь цхьаьний Iама а дора цара и. Ткъа дийнахь, хи а дохьий, маьждиг чу охьадуьллура цара и. (Цул совнаха) дечиг а доккхий, и дохка а духкий, (цуьнах даьккхиначу ахчанах) яахIума а оьций, рагIуна кIел Iачарна а, мискачарна а дIайоькъура и. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (царна хьеха) бахийтира уьш. Ткъа дIабоьлхуучу новкъахь, кхача безачу метте дIакхачале тIе а летта, байъира цара уьш. (Шаьш балале хьалха) цара элира: «Я АллахI! Тхан пайхамаре дIахаийта Ахьа - тхо Хьайна дуьхьал даьхкина хилар а, Хьуна резахилла хилар а, Хьо тхуна резахилла хилар а!».\n(И хьадис дийцинчо аьлла): «Цхьана стага, Анасан ненан вешина Хьарамна тIехьашхула тIе а кхиъна, Iоьттина цуьнах шен гIоьмукъ чекхъяьккхира. (Ша валале хьалха) Хьарама элира: «Хьажин цIийнан Делах дуй ма буу аса: декъала ма хили со!». АллахIан элчанах (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дерг дийцича, ткъа цо элира: «Боккъалаъ, шун вежарий байъина. Боккъалаъ, цара аьлла: «Я АллахI! Тхан пайхамаре дIахаийта Ахьа: тхо Хьайна дуьхьал даьхкина хилар а, Хьуна резахилла хилар а, Хьо тхуна резахилла хилар а!» (Бухари: 2801, Муслим: 1511, кхузахь далийнарг Муслиман ривайат ду).\n1317. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) Бадр тIамехь дакъа лацанза виссиначу сан ден вашас Анас бин Надрас (АллахI реза хуьлда цунна) пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «ХIай, АллахIан элча! Мушрикашца ахьа дуьххьара биначу тIамехь дакъа ца леци-кх аса. Амма аса дуй буу АллахIах: нагахь Цо (кхул тIаьхьа мацца а суна) мушрикашца тIом бан (аьтто баккхахь), боккъалаъ, АллахIана гур ма ду хьуна, аса ден дерг!». Ухьуд тIамехь бусалба наха шайн тIеман меттигаш дIатийсиначу хенахь мохь туьйхира цо: «Я АллахI! Сайна бехк цабиллар доьху Хьоьга кхара диначунна (асхьабаш бу цо буьйцуш берш). (Тоьшалла даре кхойкху) Хьоьга оцара (мушрикаша) диначунна со декъаха цахиларна!». (Иза а аьлла) хьалха таттавелла вогIу иза, (ведда вогIучу) СаIд бин МуIазна ша тIеIоттавелча, цо аьлла: «ХIай, СаIд бин МуIаз! Ялсамане (гIерташ ма ву со-м,) ан-Надран Деле гIерташ ма ву со-м! Боккъалаъ, Ухьуд (лам) болучу агIор цуьнан хаза хьожу ма ю суна хаалуш!». (Цул тIаьхьа) СаIда аьлла: «Соьга дан-м ца делира, хIай АллахIан элча, цо динарг!»».\nАнаса дийцина: «(ТIом чекхбаьлча) кхелхина карийра тхуна иза, мушрикаша эрчаваьккхина. Ягарйича (цуьнан дегIехь) туьрах а, гIоьмукъах а, пхерчех а хилла езткъа чов яра. (Сел чIогIа эрчаваьккхина вара иза), цхьанне вовза а ца вевзаш, цуьнан йиша йоцучунна. (Цунна вевзира иза, Анасан) пIелгаш бахьанехь!».\nАнаса дийцина: «ХIара аят цуьнан а, и санна болучеран а хьокъехь доьссина лоруш дара (хеташ дара) тхуна: «Муъманашна юккъехь стегарий бу - шаьш АллахIаца йина чIагIо кхочуш йина берш, кхин а, (шайн сацам) цхьана а хIуманехь хийцина а боцуш, хьоьжуш Iаш берш а бу» (Бухари: 2805, Муслим: 1903)\n1318. Самуратас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(Цкъа) цхьана буса (гIенах) со волучу веана ши стаг гира суна. Цаьршимма, (оцу) дитта тIе хьала а ваьккхина, цхьа ша тайпа хазачуй, дикачуй хIусаме вигира со, шел хазаниг а, диканиг а цкъа а суна гина а йоцуш. Цаьршимма элира соьга: «ХIара шахIидийн хIусам ю»» (Бухари: 1386).\nХIара хьадис дуккха а хаамаш луш долучу доккхачу хьадисана юккъера дакъа ду. АллахIана лиънехь, дуьззина схьадалор ду иза «Аьшпаш боттар доьхкучу декъехь».\n1319. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Суракъатан кIентан Хьарисан нана (а йолу), Барраан йоI (а йолу) Умм РабиIа еара пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу. Цо элира: «ХIай, АллахIан элча! Хьарисах дерг дуьйцур дацара ахьа суна?» (Бадрангахь (тIам болучу) дийнахь кхелхина вара иза). «Нагахь иза ялсаманехь велахь - собаре хир яра со, ткъа вацахь – хаддаза цунна тIаьхьа йоьлхур яра со!». (Цунна жоп а луш, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «ХIай, Умм Хьариса! Боккъалаъ, ялсаманехь-м дуккха а бошмаш яй! Боккъалаъ, хьан кIантана Фирдовсан (уггаре а лакхара) дакъа кхаьчна хьуна!» (Бухари: 2809).\n1320. Жабир бин IабдуллахIа (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Керстанаша) вен а вийна, эрчадаьккхина сан ден (дакъа), пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе а деана, цунна хьалхха охьадиллича, со тIевахара цуьнан юьхьа тIера хIума хьалаайъян, ткъа сан тайпанхой со вухаваккха хьаьвсира. Таккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «ХIокху сохьта (хIинца) а шайн тIемашца цунна IиндагI латтош ду-кха малекаш» (Бухари: 2816, Муслим: 2471).\n1321. Бадрангахь тIамехь дакъалаьцначу Абу Сабита (цуьнан тиллина цIе Абу СаIид яра аьлла а дийцина, иштта Абу ал-Валид яра аьлла а дийцина) СахIл бин Хьунайфа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сийлахь-Везачу АллахIе доIанехь даггара шена динна тIехула кхалха (аьтто бар) дехна волучунна - кхалхар шен (дIавуьжучу) меттахь хилахь а, дин тIехула кхелхиначу шахIидийн даржашка хьалавоккхур ву иза» (Муслим: 1909).\n1322. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Даггара шена динна тIехула кхалхар дехнаволучунна - кхалхар шахIидийн санна ца хиллехь а, (шахIидашна луш йоллу ял лур ю)» (Муслим: 1908).\n1323. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ШахIидана кхелхачу хенахь валаран хало ца хаало - шух муьлххачу а цхьанна къовзийча хаалуш ерг бен» (Тирмизи, цо аьлла хIара «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду).\n1324. IабдуллахI бин Абу Авфас (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша мостагIашна дуьхьал нисвеллачу цхьана дийнахь, малх чубузехьа таIIалц хьоьжуш а Iийна, цул тIаьхьа нахана юккъе дIа а хIоьттина (хIара дешнаш) элира: «ХIай, нах! МостагIчунна дуьхьал нисдала гIерта лаам ма хила, АллахIе хьалхадахар а деха. Ва амма нагахь шаьш царна дуьхьал нисделлехь - собаре а хила, ялсамани (шайн) таррийн IиндагIашкахь юйла а хаа!». Цул тIаьхьа (пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Я, АллахI! Жайна доссийна верг, мархаш лоьлуьйтуш верг, бартхойн тукхамаш эшийна верг! Эшабехьа уьш, царна тIехь толам лохьа тхуна» (Бухари: 3025, Муслим: 1742).\n1325. СахIл бин СаIда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ши (доIа) юхатухуш дац, я наггахь бен юхатухуш дац: ламазе кхойкхучу хенахь дина доIа а, тIамехь (мостагIий) чучча боьлхучу хенахь дина доIа а» (хIара хьадис «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда дийцина: 3578).\n1326. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша гIазоте воьдучу хенахь даима а олура: «Я, АллахI! Хьо ву-кха сан гIодархо а, со ларвархо а! Хьан пурбанца лела со, Хьан пурбанца тIелета со, Хьан пурбанца тIом бо аса!» («АллахIумма, анта Iадзуди, ва насири, бика ахьулу, ва бика асулу, ва бика укъотилу») (Абу Дауд: 2632, Тирмизи: 3578, тIаьххьарачо хIара хьадис «хьасан» даржехь ду аьлла).\n1327. Абу Муса ал-АшIарийс (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) муьлхха а цхьана нахах шена кхерам хIоьттича, олура: «Я, АллахI! Боккъалаъ, царна дуьхьал гIоьнна кхойкху оха Хьоьга. Церан вонах а ларло тхо Хьоьца!» («АллахIумма инна нажIалука фи нухьурихIим, ва наIузу бика мин шурурихIим») (хIара хьадис «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда дийцина: 1537).\n1328. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Говрийн кIужалшкара дика хедар дац къематде кхаччалц» (Бухари: 2849, Муслим: 1871).\n1329. Iурват ал-Барикъийс (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Говрийн кIужалшкара дика хедар дац къематде кхаччалц: (нахана эхартан) ял (кхоьхьуш а), (дуьненахь) хIонс (йохьуш а)» (Бухари: 2852, Муслим: 1873).\n1330. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIах тешаш, Цо ваIда йиначух а тешаш АллахIан новкъахь говр кхиийначуьнан терзанахь хир ю къематдийнахь (массо а оцу говро) йиънарг а, мелларг а, цуьнан пхьаж а, хьаткъа а» (Бухари: 2854).\n1331. Абу МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе цхьа стаг веана, муцIар тIехь жулар йолу стен эмкал а ялош. Цо аьлла: «(Аса) хIара (стен эмкал) АллахIан новкъахь (тIамна дIало)». Ткъа АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Къематдийнахь цунна дуьхьал ворхI бIе эмкал хир ю хьуна, царех хIораннан муцIар тIехь жулар а йолуш» (Муслим: 1892).\n1332. Абу Хьаммада (цуьнан кунья Абу СуIад ю аьлла а дуьйцу, Абу Iамир ю аьлла а дуьйцу, Абу ал-Асвад ю аьлла а дуьйцу, Абу Iабс ю аьлла а дуьйцу) Iукъба бин Iамир ал-ЖухIанис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), минбар тIехь лаьтташ а волуш, олуш хезна суна: «Ницкъ кечбе царна (дуьхьал), шайн ницкъ ма-кхоччу. (Ницкъах дерг дийцича), боккъалаъ, иза – кхоссарехь бу, боккъалаъ, иза – кхоссарехь бу, боккъалаъ, иза – кхоссарехь бу!» (Муслим: 1917).\n1333. Iукъба бин Iамир ал-ЖухIанис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезира шена аьлла: «(Дуккха а) латтанаш (лур ду) шуна, АллахIа (мостагIех) а лардийр ду шу, ткъа шух цхьаммо а шен пхерчашца ловзар ма сацадойла!» (Муслим: 1918).\n1334. Iукъба бин Iамир ал-ЖухIанис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «СекхаIад кхосса а Iамийна, цул тIаьхьа и дитина волу (стаг) - вайх вац (Iеса хилла иза)» (Муслим: 1919).\n1335. Iукъба бин Iамир ал-ЖухIанис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Боккъалаъ, цхьа пха бахьанехь АллахIа кхо (стаг) ялсамане вохуьйту: дикане сатуьйсуш и кечбина верг а, и кхоьссина верг а, (пхьаьрчашка) и дIакхойдийна верг а. СекхаIад кхийса, говрахь а лела. Ткъа аша (секхаIад) кхийсар суна дукхаха деза шу (говрахь, эмкалахь) леларал а. СекхаIад кхосса а Iамийна, цул тIаьхьа (шен) лаам бахьанехь и дитина верг - къинхетамах вухаваьлла (баркалле ца хилла иза цунна)» (Абу Дауд: 2513).\n1336. Саламат ибн АкваIа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша цхьана секхаIад кхоссар къуьйсуш йолучу тобанна тIех волучу хенахь элира: «Кхийса аша, хIай, ИсмаьIалан кIентий! Боккъалаъ, шун да а ма вара шуна (вуно дика) кхоссархо» (Бухари: 3373).\n1337. Iамр ибн Iабасас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «АллахIан новкъахь пха кхоьссина волучунна - (и пха) цхьа лай маьршаваккхаран метта хир бу» (Абу Дауд: 3965, Тирмизи: 1638, цо аьлла хIара «хьасан, сахьихь» даржехь хьадис ду).\n1338. Абу Яхья Хувайрим бин Фатика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь хIуъа харж йина волучунна - цунна дуьхьал ворхI бIозза сов дIаяздийр ду» (Тирмизи: 1625, цо аьлла хIара «хьасан» даржехь хьадис ду).\n1339. Абу СаIийда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь (жихIадехь) цхьана дийнахь марха кхаьбначу муьлххачу а лайн юьхь - и де бахьанехь АллахIа, билггал, (жоьжагIатин) цIарна гена йоккхур ю кхузткъе итт шеран (некъан бохаллина)» (Бухари: 1901, Муслим: 1153).\n1340. Абу Умамата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIан новкъахь (жихIадехь) (цхьана) дийнахь марха кхаьбна верг - АллахIа (шен шораллехь) стигланний, латтанний юкъ санна (шуьйрачу) саьнгаран барамехь (жоьжагIатин) цIарна гена воккхур ву» (хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь йолучу иснадаца Тирмизис дийцина: 1624).\n1341. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(АллахIан новкъахь) тIом бина а воцуш, я ша шега (цкъа а) тIом (бан безаш ву хьо) аьлла а воцуш велларг - мунепикъаллин цхьана декъах (хьалхаваланза а волуш) велла» (Муслим: 1910).\n1342. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) тхо пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьана гIазотехь а долуш, цо элира: «Боккъалаъ, Меднахь цхьа нах бу, муьлххачу а новкъа шу долхахь а, муьлхха а боьра аша хадабахь а - даима а шуьца цхьаьна хилла уьш, цамгаро совцийна (цIахь биссина хиларе ца хьоьжуш)».\nКхечу ривайатехь аьлла: «…бехказа бахьана долуш (цIахь) биссинарш бу уьш».\nКхечу ривайатехь аьлла: «… шуьца йолан юкъахь бу уьш» (Бухари: 2839, Анасан ривайат. Муслим: 1911, Жабиран ривайат).\n1343. Абу Мусас (АллахI резу хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе а веана, цхьана акха Iаьрбочо элира: «ХIай, АллахIан элча! (Цхьа) стаг - хIонсан дуьхьа тIом беш ву, (важа - шен) цIе яккхийтаран дуьхьа тIом беш ву, ткъа (кхоалгIаниг) - куьцана тIом беш ву…».\n(Оцу хьадисан шина а «Сахьихь» жайнахь далош долучу) кхечу ривайатехь (дийцина, оцу акха Iаьрбочо элира аьлла): «(Цхьаъ) - шен майраллина тIом беш ву, (цхьаъ - шен тайпанан) сийн дуьхьа тIом беш ву…».\nОцу хьадисан кхоалгIачу ривайатехь дийцина, (оцу акхачу Iаьрбочо элира аьлла): «…(Кхечу цхьаммо) - оьгIазлонна тIом бо. Ткъа АллахIан новкъахь верг муьлха ву (царех)?». (Цунна жоп луш,) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан новкъахь тIом беш ву-кха - дерригенал лакхахь (урхалла дийриг) АллахIан дош хилийта тIом беш волу (стаг)» (Бухари: 2810, Муслим: 1904).\n1344. IабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ГIазоте новкъа йолуш йолу муьлхха а (тIемалойн) тоба, хIонс а йоккхуш, кIелхьараяьлла йолу - билггал, (ваIда йиначу) йолан кхаа декъах шиъ хьалххе дIахир ду цунна. Ткъа гIазоте новкъа йолуш йолучу (тIемалойн) тобанах дерг дийцича, аьтто а ца болуш, бохаме кхаьчна йолу - билггал, царна юьззина дIахир ю (царна ваIда йина хилла йолу) ял» (Муслим: 1906).\n1345. Абу Умамата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, (мухха а цкъа) цхьана стага элира аьлла: ««ХIай, АллахIан элча! Некъало а хилла, ваьлла лела пурба лохьа суна». (Оцу хьокъехь) пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делла (цунна): «Боккъалаъ, сан умматехь болучеран, некъало а хилла, ваьлла лелар - доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Воккха а волучу АллахIан новкъахь жихIад дар ду»» (хIара хьадис, дика иснад а йолуш, Абу Дауда дийцина: 2486).\n1346. IабдуллахI бин Iамр бин ал-Iаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Юхадерзар – гIазот санна ду» (Абу Дауда дийцина «сахьихь» йолчу иснадаца: 2487).\nЦигахь дуьйцуш дерг - гIазот дIадирзиначул тIаьхьа вухаверзар ду. Оцу (дешнийн) маьIна – «ГIазотехь дакъалаьцначунна оцу гIазотера вухаверзарна а цхьаьна ял хир йолуш ю» (бохург ду).\n1347. Саиб бин Йазида (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Табук гIазотера вухавирзиначу (цIавирзиначу) хенахь нах дуьхьал бахара цунна. Ткъа со кхиндолучу берашца цхьаьна Саниййатул-вадаI (олучу меттехь) вара дуьхьал вахана» (хIара хьадис оцу кепара «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда даладо: 2779).\nИ хьадис иштта Бухарис а даладо: 3083, (Саиб бин Йазида (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина) аьлла: «(Кхиндолучу) берашца цхьаьна АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дуьхьал даханера тхо Саниййатул-вадаIе».\n1348. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ГIазотехь дакъалаьцна а воцуш, я гIазотан декъашхо кечвина а воцуш, я церан доьзална диканца гIайгIа бина а воцуш волучуьнга – къематде кхачале хьалха АллахIа бохам кхачор бу» (Абу Дауда дийцина «сахьихь» йолчу иснадаца: 2503).\n1349. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Мушрикашца тIом бе шайн бахамашца а, шаьш а - (шайн догIмашца а), шайн меттанашца а» (хIара хьадис «сахьихь» йолучу иснадаца Абу Дауда дийцина: 2504).\n1350. Абу Iамр (цуьнан кунья Абу Хьаким ю аьлла а дуьйцу) ан-НуIман бин Мукъаррина (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Суна гира АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша тIом дийнан юьххьехь дIацаболийча - малх бузехьа таIIалц а, мох баллалц а тIаьхьатоттура, ткъа хIетахь (цунна) гIо доссадора» (Абу Дауд: 2655, Тирмизи: 1613, цо аьлла хIара хьадис «хьасан, сахьихь» даржехь ду).\n1351. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «МостагIчуьнца вовшехкхетар ма лаа. АллахIе шаьш хьалхадахар а деха. Ва амма нагахь шаьш цаьрца тIеттаIиттаделлехь - собаре хила» (Бухари: 1742, Муслим: 3026).\n1352. Абу ХIурайрас а, Жабира а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ТIом - хIилла ду» (Бухари: 3029, Муслим: 1739).\n Оцу дешнаша - «Массо а гIазоте ваха везаш ву» аьлла, кхето дезаш ду: атта делахь а, хала делахь а, кегийранаш а, баккхийранаш а, лаахь, ца лаахь а, мостагI дукха велахь а, кIеззиг велахь а, и.дI.кх.\n Цигахь дуьйцуш дерш - гIораллин айпаш а, заьIапалла а ду, стагана гIозотехь дакъалаца новкъарло еш долу.\n Вуьшта аьлча: ялсамани (яла).\n Кхузахь дуьйцурш - кхин а лакхара дика хьал а, меттиг а ю ялсаманера.\n Вуьшта аьлча: «И бахьана а хIоьттина, шуна хьалхадовлар хиндерг гайта Аса шуна».\n Вуьшта аьлча: «Нахах а къаьстина, ша ваьлла стаг».\n Вуьшта аьлча: «АллахIан новкъахь гIаролехь волучу хенахь кхелхиначу стагана - оцу хенан юккъехь цо деш хиллачу гIуллакхийн а, Iамалийн а ял хаддаза тIеоьхуш хир ю».\n Кхузахь дуьйцург: «Ишттачу стагана, ялсаманехь лур ду аьлла, ваIда йина хилла долу рицкъа цуьнга дIакхачор ду» бохучу маьIнехь ду.\n Вуьшта аьлча: «ХIора веллачунна шен Iамалийн ял хуьлучуьра соцуш ю».\n Вуьшта аьлча: «…цуьнан ял хаддаза дебар ю, алсамъер ю».\n Кхечу дешнашца аьлча: «АллахIан новкъахь гIаролехь Iар муьлхха а кхечу Iамал-Iидател гIолехь ду».\n Вуьшта аьлча: «АллахIа оцу стеган хьокъехь цхьацца декхарш тIеоьцур ду Шена, Ша кхочуш данза дуьтун доцу».\n Эхартахь цуьнга хьоьжуш хин йолу ял ю юьйцург.\n Вуьшта аьлча: «ЖихIадехь дакъа лацийтархьама берриге бусалба нахана эмкалшца я говрашца кхачоян таро яц сан».\n Вуьшта аьлча: «ЖихIадехь дакъалаца шайна говраш а, эмкалш а эца таро йолуш бац уьш».\n Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) АллахIан новкъахь жихIадехь масийттазза а кхалха болу шен лаам гойтуш ву, динна тIехула кхелхиначарна АллахIа кечйина йолу ял мел йоккха ю гайта Iалашо йолуш.\n Вуьшта аьлча: хенан вуно йоца юкъ ю и.\n Вуьшта аьлча: оцу стагана ваха лиъна хилла дерриге дуьненан хIуманна геннахь - АллахIана Iамал-Iибадат дархьама.\n Вуьшта аьлча: «Тхан ял АллахIан новкъахь дечу жихIаде нислуш йолу (Iамал муьлха ю-те)?».\n «МужахIид вуханехьа цIаверззалц и дерриге дан дезар ду» бохург ду цуьнан маьIна.\n Вуьшта аьлча: сихо еш.\n Кхечу кепара аьлча: «…динна тIехула тIаме вала лууш - шахIид а хилла, ялсамане кхачаран дуьхьа».\n Вуьшта аьлча: цо цаьрца дакъа лоцу - цара дан леринарг дика гIуллакх делахь, дика доцучу цхьана гIуллакхехь декъашхо а ца хуьлуш.\n Вуьшта аьлча: Абу Муса ал-АшIарис (АллахI реза хуьлда цунна).\n Вуьшта аьлча: оцу стагана шен накъосташца Iодикаян лиъна.\n «Оцу стагана гIазотехь дакъалаьцначунна санна йолу ял хир ю» бохург ду и.\n Вуьшта аьлча: «ЖихIадехь дакъалоцург кечван сагIа далар а».\n Вуьшта аьлча: «ГIазотехь дакъалоцуш волчунна ялхо лацар а».\n Шен зудчуьнга кхойкхуш ву иза.\n «И стаг ша верриге а аьчкан гIагIанах вухавелла хилла» бохург ду иза.\n Вуьшта аьлча: «Ялсаманехь шахIиде хьоьжуш мел йоккха ял ю (шена) хиъча».\n «Асхьабашна хьехам бечу хенахь» бохург ду иза.\n Вуьшта аьлча: «Жабраила (АллахIера маршо хуьлда цунна) сан Делера хаам беа суна».\n Оцу хьадисехь дуьйцург Ухьуд гIазотехь хилларг ду.\n Кхечу дешнашца аьлча: пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIуммаъ ма де аьлла, ша делла омра а доцуш.\n Кхузахь дуьйцург Нажд тайпанах цхьана векалийн тобанех лаьцна ду.\n Кхечу дешнашца аьлча: «Маьждиге маьхза хи кхоьхьура цара - бусалба нахана муьлхха а цхьа дика дан лууш. Ткъа маьждиге оьхучу бусалба наха и хи мала а молура, цуьнца ламаз а оьцура».\n РагIуна кIел Iаш берш - иштта олуш хилла таро йоцучу пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабех, Меднахь шайн гергара нах а боцуш, маьждиган лабанна кIел Iаш хилла болучу.\n Новкъа боьлхучу хенахь КъурIан дешархошна тIелетта хилла кхайкхиначу тайпанах цхьа тоба, Iамр бин ат-ТIуфайл коьртехь а волуш.\n Вуьшта аьлча: «Тхо Ахьа тхайх биначу сийлахь-боккхачу къинхетамна резахилла хилар а!».\n Цуьнан маьIна: «Ахьа тхуна Хьайн совгIат делла».\n «Ал-Ахьзаб» сурат, 23.\n 109 лоьмар йолучу хьадисе а, цунна беллачу кхетаме а хьажа.\n 1546 лоьмар йолучу хьадисе хьажа.\n Кхечу дешнашца аьлча: «Ялсаманехь дикаха йолу меттиг кхаьчна хьуна!».\n Жабиран да (АллахI реза хуьлда цаьршинна) 625-чу шарахь Ухьуд гIазотехь кхелхина.\n Веллачуьнан юхь чIогIа эрчаяьккхинера: маккахоша мара а, лергаш а даьхнера цуьнан.\n Кхечу дешнашца аьлча: негат цIена хилар бахьана долуш, АллахIа иштта волу стаг ялсамане вохуьйту, кхинболу шахIидаш санна.\n Кхузахь дуьйцург - дайн къовзор ду: зингато къовзийча, стагана хаалуш дерг санна долу.\n Вуьшта аьлча: цхьана гIазотехь.\n Кхузахь дуьйцург - массо а бала хьоьгуьйтучу, динан а, дуьненан а барт эгIош долучу массо а гIуллакхех хьалхаваккхар дехар ду.\n Кхузахь дуьйцурш - 627-чу шарахь Меднина голаьцна хилла долу бартхойн тукхамаш ду.\n Кхузахь дуьйцург - моллалла кхайкхар а, иштта къамат дар а ду.\n Вуьшта аьлча: «Цхьана меттера вукхунхьа волу со, цхьана гIуллакхера вукхуьнга волу со!».\n Вуьшта аьлча: «…церан мекарлонашна а, хIуьмалгашна а дуьхьал тхайна гIодар доьху оха Хьоьга».\n Вуьшта аьлча: диканаш узучу кеда диллина хир ду и дерриге а къематдийнахь.\n Вуьшта аьлча: керстанашна (дуьхьал).\n Оцу дешнех – «секхаIад кхуьйсуш белхаш даран» маьIнехь кхета везаш ву.\n Вуьшта аьлча: «…карла а ца йоккхуш, шен говзалла йицйина волу (стаг)».\n Кхечу дешнашца аьлча: «АллахIана а, Цуьнан йоланна а гергакхача гIерташ…».\n Вуьшта аьлча: «…шен дагчохь АллахIан новкъахь тIом бар декхар хетта а воцуш велларг».\n Табук гIазот ду дуьйцург.\n Цуьнан маьIна: оцу гIазотехь цIеначу негатца дакъалаца лаар бахьана долуш, цигахь дакъалаьцначарна санна ял хир ю царна.\n Кхечу дешнашца аьлча: «…кхечарна шен майралла гайтаран дуьхьа тIом беш ву».\n Ма-ярра йолу майралла ю юьйцург, моттаргIане йолу майралла а йоцуш.\n «Хьамийа» - оьгIазло; даггара хилар; деза деттар. И дешнаш тайп-тайпана маьIна дан йиш йолуш ду. Цигахь вуьйцург стаг хила а тарло, шен гергаранаш ларбаран дуьхьа тIом беш волу.\n Вуьшта аьлча: «…могаш-маьрша юхайирзина йолу».\n Кхузахь юьйцург - АллахIа Шен новкъахь тIом бечарна эхартахь хир ю аьлла, ваIда йина хилла йолу ял ю. Ткъа гIазотехь дакъа а лаьцна, могаш-маьрша цIабирзиначарна - кхаа декъах ши дакъа ял хIокху дуьненахь дIахир ю, ткъа диссина цхьа дакъа – эхартахь хир ю.\n Вуьшта аьлча: «…цхьана а тайпана хIонс каракхаьчна а йоцуш».\n Кхечу дешнашца аьлча: «…я кхелхина, я лазийна хилла болу».\n Кхузахь буьйцуш болу нах - гIазотехь дакъа ца лаьцна болу мунепикъаш а, иштта бехказа бахьана долуш цIахь биссинарш а бу, пайхамарна а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнца Меднахь гIазотехь дакъалаьцначу кхинболучучарна а дуьхьал бахана хилла болу.\n Саниййатул-вадаI - Меднина уллохь йолучу метиган цIе ю.\n ГIазотехь дакъалаца бIаьхой кечбан сагIа далар ду иза.\n «Шаьш а дакъа лаца тIамехь».\n И бохург: «Емалбе уьш - церан керстаналла а, ширкалла а бахьанехь. Бух болучу тоьшаллин гIоьнца дIагайта царна церан тилар а, церан бух боцу гIуллакхаш а».\n Кхузахь дуьйцург - массо а бала хьоьгуьйтучу, динан а, дуьненан а барт эгIош долучу массо а гIуллакхех хьалхаваккхар ду.\n 1324 лоьмар йолучу хьадисе хьажа.\n Тайп-тайпана кийтарлонаш а, хIилланаш лелор а ду иза.


150000 евро карийнера Лайлаъна...\nАхча карош тардар\nДахаран хьелаша рицкъанах вукъвина воцу нохчийн мухIажир! Ахь хIун дийр дара, хьайна новкъахь Iуьллуш 150000 евро карийча? Машен оьцур яра я йийбарх хьайн петар юзур яра? Дрезденерчу Лайлаъна карийнера оццул ахча. Цо цунах динарг хаьийла хьуна!\nДоллу адам саьхьара даьлла, харц-бакъ а, хьанал-хьарам а ца къестош, ахчанна тIахьадаьлла лелаш сурт хIотталло наг-нагахь, дуьненан рицкъ бахьана долуш Хьенехо хIара динера, Минехо важа динера, аьлла, цхьацца томехь доцу хIума хезча.\nАмма я мохь-цIогIа детташ а боцуш, я шайн оьзденгалла, цунах байракх а йина, кхайкхош а боцуш, вайзаманан бакъболу турпалхой а, къоман оьздангаллин тIум ларъеш болу векалш а, гIарабовла а ца гIерташ, тийна-таьIна бехаш карабо.\nИшттачех ю немцойн Дрезден-гIалахь еха нохчийн мухIажир Лайлаъ. ВорхI шо ду иза, ДегIастанара йоьхна, Германе схьаеъна. Хьалхара тIом болабелчхьана шозза дохийнера оьрсийн эскархоша цуьнан цIа, доллучу дахарехь хьаналчу къинхьегамца вовшахтоьхна болу бахам, лар йоцуш, хIаллакбеш.\nХIетте а нехан хIума цкъа а ца дезна шена, дуьйцу Лайлаа, я цкъа а нехан бахамех а ца хьегна я цец а ца йийлина ша, бохуш. Цуьнан цу дешнех теша, ши бутт хьалха, Керла шо тIекхочучу муьрехь, Лайлаина шен гIалин цхьана паркехь карийна тIоьрмиг ахчанах буьззина хилла хилар а, и тIоьрмиг цуо шен дайшна юхаберзийна хилар а хиъча.\nЛайлаъ: „Вайн чуьрчу кIантца парке араяьлла яра со, гIанта тIехь Iуьллуш цхьа тIоьрмиг бара. Мелла а дегаза а хеташ, жимма дIатетти ас иза, дIахьаьжча, чохь ахча дара гуш. ГIехь-тера ахча а долчух тера дацара. „Вай, Дела!“- аьлла, дегIе зуз деа суна, кхераелла, ванах, хIара цхьаммо со зуьйш дина хIума ду теша я забар еш ву те цхьаъ, аьлла.\nМелла а Iийра со, Iадийча санна, цигахь. Юха чу а яхана, кхонахчуьнга ишттаъ-ишттаъ, аьлла, дIадийцира ас, тIаккха тхойша цхьаьна полице дахара. Цигахь дагардича, дукха ахча хиллера иза, 150 эзар евро хиллера цу чохь. Юха, цIадаьхкинчул тIаьхьа, цхьацца бевзачаьрга ас, и хIума нисделла соьца, аьлла, дийцича, зударша забаренна хьийзийра со, суний-суний схьаделла делара ахь и ахча, бохуш! Амма, бакъдерг аьлча, бусулба дог долчу цхьаммо а нехан рицкъ шена дуьтур ду аьлла ца хета суна“.\nЦхьана мIаьргонна а и ахча шена дуьтур дара-кх, аьлла, дагдеана дац шена, бохуш дуьйцу Лайлаа. Жима йолуш дуьйна олуш хезна яра ша, карийна хIума базаран майданахь кхайкхо езаш ю, мел кIезга а, кхозза, олуш.\nЛайлаъ: „Массо а хенахь тхан нанас тхуна Iамийна ду, хьайн шина куьйга ахь даьккхина доцу рицкъ хьанал дац, бохуш. Къаьсттина, карийна хIума чIогIа бехке ю олура цо, иза хьайн цIенчу рицкъанах схьа а ма кхетийта, иза ларъе, йолчуьнга дIа а кхачае, кхайкха а е, олий. Хьан чохь долу беркат цо дIахьур ду олура цо даима а. Бусулба нахана хьовха, керстачарна а ца деза нехан хIума“.\nСаьхьарчу заманчохь цхьаболучарна турпалалла санна хеталуш долу Лайлаа динарг бусулба динехь а, нохчийн Iадаташкахь цхьа а цецвала оьшуш а доцуш, мелхо а оьздачу стеган декхар ду. Бусулба дино карийнарг хьан дац, иза нехан рицкъ ду, шен долчуьнга дIакхачо дезаш, аьлла, тIедиллина ду, бохуш дийцира Маршо Радионе Венерачу нохчийн маьждиган имама Абубакара.\nАбубакар: „Бусулба динехь яйна хIума - даьхни хуьлда иза, я деши, я цхьа кхин хIума - иза яйначуьнга юкхаерзо езаш ю, яйнарг бусулба я керста хилар башхо а йоцуш. ХIунда аьлча, нехан хIума ю иза, карийначун хIума яц. Кхузахь а, бусулба пачхьалкхашкахь а карийна хIума дIалуш меттигаш бу, цига дIаяла еза карийначо. Цу зудчо вуно нийса дина ша динарг, шена тIера и нехан рицкъ дIадаьккхина-кх цо“.\nКху деношкахь Цхьанатоьхначу Штаташкахь цхьана цIадоцучу, урамашкахь сагIадоьхучу стагана цхьана зудчо ларамаза шайнашца цхьаьна шен бохчи чохь нисделла хилла шен дашо мухIар тесна хиллера. Масех де даьлчул тIаьхьа, и мухIар коьртах а даьккхина, сагIадоьхург лаха яханчу зудчуьнна цу, къе велахь а, амма эхь-бехках хаьдда воцчу стага мухIар юхадерзийнера. Цхьанатоьхначу Штатийн турпалхо санна вазвина хIинца и ойла йича хIораммо а дан хьакъдолу хIума дина сагIадоьхург.\nХIорамма а дан хьакъделахь а, амма хIораммо а деш доцу хIума ду иштта Дрезденерчу вайн махкахочо Лайлаа динарг. Иза я турпалхо санна цхьаммо а язъеш яцахь а, я цунна шена ша язъяйта ца лаахь а.\nКуьйгана цIена нохчо


Бостонехь теракт дина Царнаев вен кхайкхош бина сацам хийцаза битина Американ Лакхарчу кхело\nЗазадоккху-бутт 07, 2022\n2013-чу шарахь Бостонерчу марафонехь теракт динчу Царнаев ДжовхIарна хьалхо вен кхайкхийна таIзар хийцаза дитина Американ Лакхарчу кхело федералан урхаллерчу ялх стага кхаанна дуьхьал даьккхинчу дехарца.\nСуьдхочо Томас Кларенса дуккхахболчарна хетачуьнца билгалдаьккхина, нийсонца гIуллакх листа озабезам боцчу жюрис Царнаевн конституцин бакъо йохийна яц аьлла, яздо Кавказ.Реалиино, СNN канална тIетевжина.\nДукхаболчу кхелахоша дина хьесапаш довзуьйтуш, оцу юкъанна суьдхочунна Брейер Стивенна хетарехь, бехккъасторхоша Царнаевн гIуллакх листарна юкъара дIаяха езаш яцара кхо стаг верца йоьзна материалаш, хетарехь 2011-чу шарахь Бостонера теракт дарна коьрта бехке лоруш волчу ДжовхIаран воккхахаволчу вашас Царнаев Тамерлана, полисхошца хиллачу кхийсаршкахь вийна волу. Оцу материалаша, кIезигаха болчарна хетарехь, тIечIагIдо, Бостонехь теракт дечу заманчохь Джохаран 18 шо хилла, вашас тIеIаткъам беш хилла цунна, иза шен лаамехь лелла вац бохуш.\nЦкъачунна хууш дац, таIзар кхочушдийр ду йа дац, хIунда аьчла, карарчу хенахь федерало лелочу гIуллакхашна вуьйш таIзар дарна кхайкхийна мораторий ю\n2013-чу шеран Охан-беттан 15-чохь Бостонерчу марафонехь динчу эккхийтарехь вийра кхо стаг, чевнаш йира 260 сов вахархочунна. Суьдхоша тIечIагIдира, Нохчийчуьра схьаваьллачу ЦарнаевгIеран шина вашас Тамерлана а, ДжовхIара а теракт дина хилар. Полицица хиллачу кхийсаршкахь вийра Царнаев Тамерлан. Колорадо штатерчу леррина ларъечу набахтехь латтош ву Царнаев ДжовхIар. Бехк цо тIелаьцна.\n2015-чу шарахь бехккъасторхоша иза вуьйш кхел кхайкхийра. Оцу юкъанна адвокаташа чIагIдора, теракт динчу Бостонехь шаьш Iалашвечун дов нийсонца хаьттина дац, бохуш. ЛадегIарщ кхечу гIала дехьадахар тIедожийнера адвкаташа. Иштта тIера ца бовлура уьш, гIуллакх листа а доладалале, мел лахара а ши бехккъасторхочо озамбезамаш лелийра бохуш.\n2020-чу шарахь Федералан апелляцин кхело юхабаьккхира Царнаев вуьйш бина хилла сацам. Апелляци юха листинчул тIаьхьа кхелахойн коллегин шеконаш кхоллаеллера, бехккъасторхоша озабезам бина хила тарло аьлла. Оцу юкъанна шеконе ца диллина Царнаевн бехк хилар. "Шен дисина доллу дахар набахтехь токхур ду цо. Вуьйр вуй иза боху цхьа хаттар бен дан а дац", - дIахьедира хIетахь суьдхочо.\n2021-чу шеран Мангал-баттахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн юстицин министралло кхайкхамбира Лакхарчу кхеле, хьалхо Царнаев вен бина сацам юха ма баккха, Американ президенто Джо Байдена кхеле хIиттийнарш бойъучу таIзарна реза воцуш, дIахьедарш динехь а аьлла.


ГIадужу-беттан 26-чохь Берлинехь йоьдучу кхелехь Украинерчу тешана вевзина, нохчийн гIаттамхойн хилла тIеман буьйранча, Гуьржийчуьра вахархо Хангошвили Зелимха верна бехкевийриг, шен бажа хилла К. Вадим Николаевич санна. Цхьа а тоьшаллаш ца далош, цо дIахьедина, полковникан даржехь а волуш, иза къайлахчу сервисийн белхахо хиларх, хаамбина DW газетан корреспонденто кхелан гIишлочуьра.\nХаамийн гIирсо яздарехь, Товбеца-бутт бовш тешо - 55 шо долчу, Александр цIе йолчу Харьковерчу бизнесхочо мукIарло динера Берлинерчу кхелехь, Хангошвили вер луьстучу гIуллакхан хьокъехь. ХIетахь шеконаш ю шен элира цо, шена хьалха верг билггал шен гергара стаг хиларх. ТаIзаре хIоттийнарг вуй хьан гергара аьлла, шега хаттар дича, дуьххьал дIа жоп дала ца хIоьттинера иза, шен стунйишин цIийнда спортхочун кепехь вара аьлла. Шозза бен вовшийн гар а ца нисделлера цу шиннан, иза а, цо дийцарехь, итт шо хьалха.\nЦул тIаьхьа кхо кIира даьллачу заманчохь Александра дIахьедира Der Spiegel журнале, ша кхелехь харцдерг дийцинера - шен кхерамзаллина саготта хиларна аьлла. Иштта цо дийцинера, шен гергара стаг билггал шен вовзарх а, вукхо шаьшиннан къамелехь президент Путин Владимир уллора вевзаш ву шена бохуш, къедораш ярх а.\n2019 шеран Марсхьокху-беттан 23-чохь Берлинна юккъехь герз тоьхна вийра, Гуьржийчуьра схьаваьлла нохчо Хангошвили Зелимха. Полисхоша лецира зулам дина хила тарлуш йолчу шеконашца Оьрсийчоьнан вахархо. Цуьнан цIе немцойн Iедалхоша йоккхуш яцара, делахь а, журналистийн хаамашца, Красиков Вадим ву иза. Цуьнан бехк толлуш йолийна кхел ю йоьдуш карарчу хенахь.


"Айсберган бохьана тергам бар". Кавказерчу регионийн куьйгалхоша дийцина шайна шарахь хиллачу санах\nКъилбаседа Кавказерчу республикийн куьйгалхоша а, ткъа иштта царца боьзначу Пачхьалкхан Думан депутаташа а Iораяьхна шайна са хиларан декларацеш. Буьззинчу бараман лидер ву царна юкъахь 20-зза гергга шен бахам алсамбаьккхина волу Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Амма иза ша цхьаъ вац Къилбаседа Кавказерчу политикашна юкъахь 2019-чу шарахь 100 сов миллион сом ахча даьккхинарг.\nХьалхара 3 лидер\nДIадахна шо токхе хилла Кадыров Рамзанна. Цуьнан декларацино гойтучух тешса, цунна хилла пайда стохка 20-зза аьлсамбаьлла 2018-чу шарахь хиллачуьнца буьстича – 148 миллион сом. Нохчийчоьнан куьйгалхочун ду 3668 а, 28361 а еакӀов метр барамаш болу лаьттан ши дакъа а, 2344 еакӀов метр майда йолу цIа а.\nЦуьнан зуда Кадырова Медни рицкъ даккха йолаелла кхин а алсам: 2018-чу шарахь 60 эзар сом цо даьккхинехь, 2019-чу шарахь и терахь ду 2,45 млн сом. Цуьнан цIартехь ю 209,8 еакIов метр петар. Цул сов, КадыровгIеран доьзал бехаш бу 300 еакIов метр барам болчу хIусамехь.\nХьалха Къилбаседа Кавказера куьйгалхойх уггар хьал долуш хиллачу Къилбаседа ХIирийчоьнан хьалханчо Битаров Вячеслава а тойина шен финансин позицеш, амма тIаьхьа ца кхиъна иза Кадыровна. Цо шен декларацехь гайтина 39,6 млн сом. Иза 6 миллион соьмана кIезиг ду лурчах хиллачул а. Стохка рицкъ ца даьккхинчу шен хIусамненаца цхьаьна цо доладеш ду 489 еакIов метр майда йолу цIа.\nКъилбаседа ХIирийчохь уггар хаьл долчерах лоруш ву Битаров: цуьнан доьзалан долахь ю "Бавария" компанийн тоба, шена юкъахь изза цIе йолу них доккха завод а, "Фат-Агро" агрокомплекс а, цемент йоккха завод а, ресторанийн маша а болуш.\nКъилбаседа Кавказерчу политикийн лидерех кхоалгIачу меттехь ву Оьрсийчоьнан президентан Къилбаседа Кавказан федералан гонехь векал волу Чайка Юрий. Стохка инарлин прокуроран а, векалан а даржашкахь цо даьккхина 13 млн гергга сом. Иза 4 млн сом алсам ду, 2018-чу шарахь хиллачул а. Чайкин долахь цхьа а гIишло яц, иза вехаш ву пачхьалкхан петарехь (203 еакIов метр). Премиум олучу классан машенаш яц векалан, амма ю раритет лору "Чайка".\n"Волга" машенаш, хIордан кема, лайлахула лела машен\nЦу кхаана тIаьхьа ву Ставрополан мехкан губернатор Владимиров Владимир - 5,58 млн сом. Цуьнан ю ши петар а (136,6, 61,5 еакIов метр), машенаш дIахIитто кхо меттиг (39,4 еакIов метр), "Волга" машен.\nВладимировн зудчо даьккхина стохка 2,46 млн сом, иза 2,5-зза алсам ду лурчах хиллачул а. Цуьнан долахь лаьттан 2 дакъа а ду, тIехь цIенош а долуш (151,8, 253,4), петар а ю (35,8 еакIо метр). Владимировас хоьхкуш ю BMW X5.\nДагестанан куьйгалхо Васильев Владимир жимма юхаваьлла стохка шен хиллачу финансийн позицешна. ДIадаханчу шарахь цо даьккхина 4 млн 43 эзар сом – 900 эзар сом кIезиг. Цуьнан долахь лаьттан дакъа ду 2992 еакIов метр, ткъа лелош ю ши петар (327,7, 64,5). Къилбаседа Кавказерчу лидершна юкъахь шен долахь кема долуш Васильев цхьаъ бен вац. Цуьнан декларацехь гайтина ду Bella 561 HT хIордан кема а, лайлахула лела машен а, кира дIасалело варда а.\nБисинчу куьйгалхошна хилла пайда дIоггара боккха бац, шеран жамIашца уьш миллионераш хиллехь а. 2019-чу шарахь Мангалан-баттахь ГIалгIайчоьнан куьйгалхо хIоттийначу Калиматов Махьмуд-Iелас даьккхина 1,5 сов миллон сом. Цуьнан долахь ю петар а (80,4 еакIов метр), Audi Аllroad машен а.\nГIебартан-Балкхаройчоьнан куьйгалхочо Коков Казбека даьккхина 1,42 млн сом. Iедалхочун долахь ю 99,3 еакIов метр барам болу петар. Кхин цхьа петар (152 еакIов метр) а ю цо лелош. Оццу хьелашца цо лелош ду 607 еакIов метр лаьттан дакъа а, хIусаман дакъа а (408 еакIов метр). Калиматов дIасалела Toyota Camry машенахь.\nКъилбаседа Кавказера уггар "къен" куьйгалхо нисвелла Кхарачой-Чергазийчуьра Темрезов Рашид. 2019-чу шарахь деллачу цуьнан алапан барам бу жимма тIехъэккхаш 1 миллион сом. Темрезовн долахь цIа а ду (522,9), иза тIехь лаьтта лаьттан дакъа а ду (758), ткъа иштта "ГАЗ-21" (Волга) машен а ю.\nИспанехь хIусамаш а, даймахкахь латтанаш а\nКъоьла хьогуш бац Къилбаседа Кавказерчу республикийн цIарах болу Пачхьалкхан Думан депутаташ. Оьрсийчоьнан футболан тобан тренер хилла Думан къаьмнин гIуллакхашкахула комитетан гIантда Газзаев Валерий жимма тIаьхьависна Кадыров Рамзанал а. Цо шен декларацехь гайтина 147 миллион сом - 10-зза сов лурчах хиллачул а. Газзаевс шен декларацехь хьахийна ду Испанехь долу цхьаъ 1000, ткъа важа 307 еакIов метр майда йолу 2 цIа, ткъа иштта 1511 еакIов метр лаьттан дакъа а. Цо лелош ю петар а (207), Mercedes Benz S 400 4Matic машен а.\nГаззаевна тIаьхьа ву Дагестанан цIарах депутат Умаханов Умахан (23,2 млн сом). 2018-чу шарца дуьстича, цуьнан хьал дебба 5-зза. Умахановн зудчо даьккхина 30 миллион сом. Оцу шиннан ду кхо цIа а (царах цхьаъ Испанехь), лаьттан дакъа а - 1185 еакIов метр.\nУггар хьал долчу Думан депутех кхоалгIа ву ГIалгIайчуьра Газгириев Юшаъ – 12,4 млн сом. Цуьнан ду лаьттан 4 дакъа а (ерриг а 5080 еакIов метр), даздарш дIахьо хIусам а (3869), 883 еакIов метр коттедж а, 48,6 еакIов метр кхин цхьа цIа а, Mercedes-benz S500 4Matic машен а.\nЮккъера схьаэцча, Думерчу депутаташна 2019-чу шарахь хилла са ю 5-6 миллион сом барамехь.


Маьхьди Ӏийса санна стиглара вуссур вац, ткъа цуьнца цхьаьна латта тӀехь Делан паччахьалла хӀоттор ю. Иза хир ву Мухьаммад пайхамаран\nтӀаьхьенех, шен гӀуллакх долор ду Дажал варца цхьаьна. Ӏийсаца цхьаьна, цуо тӀом бийр бу Дажалан дуьхьала, тоьлар а ву иза Дажалал. Ӏийсас а, Маьхьдис а дӀадохур ду ницкъбар а, харцо а, хӀоттор ду нийсонан бакъ долу Ӏедал.\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 29 июнь 18:04


Ловзар хилла "Ловзарх"\nГезгмашин-бутт 26, 2015\nНохчийчоь -- 2015 шо.\nХийцаделла нохчийн юкъараллехь зуда ялорца а, маре яхарца а, цу хиламна кечам барца а доьзна долу гIиллакхаш а, Iадаташ а.\nХIинцачул ткъех шо хьалха зуда ялийча, иза цхьанхьа гергарчу нахех я доттагI волчехь йоссош Iадат дара нохчашлахь лелаш. Зуда йоссош берш уггаре а тешаме а, хьомсара а нах хуьлура, хIунда аьлча нислора, зуда цуьнан гергарнаш реза боцуш я царна ца хоуьйтуш ядийна, я ша къайлаха араяьлла ялийна.\nТIаккха цуьнан нах хиллачух кхетта, орцах бевлча, хила тарлора уьш иза дIаяккха гIорта я цара и зуда шайна тIейоссийначу хIусамдайшкара жоп дехар. Амма иза хилла а ца Iаш, зуда шайна тIейоссийначара мелла а зенаш дан дезаш а хуьлура, хан йайъа а, шайна цунах мел хало хилахь а, дагара ца гойтуш, нускалан хьашташка хьовса а.\nАмма дукха хан ю нохчашлахь хьенехагIаьрга зуда йоссийна аьлла ца хеза. Стенца доьзна ду-те и хIума, хIун бахьанаш ду-те и шира оьзда Iадат вайнахана юккъера дIадаран бахьана? Хетарех, иза заманан чехкалла лакхаяларца доьзна хила мега бохуш дуьйцу вуонехь-диканехь лелаш волчу Соьлжа-гIаларчу Хасбулатов Iумара.\nХьалха зуда йоссийча, юха иза гучуйаккхале кIира долура, цу юкъана шинна а агIонан гергара нах вовшашца зIене бовла, там-мах, урдунна луш дерг а, той дарна болу кечамаш а – массо а хIума дерзадора. Ткъа ша нускал, керлачу гергарчу наханца эвхьаза а йоцуш, ша йоссийначеран кхерчахь Iара.\nХасбулатов Iумар: „Суна схьахетарехь, хIара дуьне а, Iалам а хийцаделла хIинца. Нахана деза а дезаш, гIиллакхца а, оьзденгаллийца а долуш Iадат дара иза, нахана юккъехь эвхьазло ца хилийтархьама лелош. Кегийчу наха и зудбер хаза шайна уггаре а гергарчу нехан хIусмехь досса а дой, цуьнан нахана тIе нах бохуьйтура, иштта хIара гергарло хилла вайна юккъехь олий.\nДехьа а, сехьа а аьлла а, дийцина а даллалца, той дарна кечам бина а баллалца и йоI, шен цIахь санна эвхьаза, новкъа -нацкъар хIума а доцуш, ша йоссийначийн хIусамехь Iен йиш яра. ХIинца санна машенаш ма яцара хIетахь дукха, кхечу юрта дIахаийта вахар цхьа кечам безаш хIума дара. И ша йоссийначеран хIусам цунна цхьа ша-тайпа массо а хIума дIадирзина даллалца иза эвхьазлонах ларйеш йолу гарант санна яра“.\nIумарас дийцарехь, вайн заманахь адамаш вуно чехка даха девлла, церан хан яц, нускал цхьана кIиранахь цхьанхьа доссийна латтон, иза сихха гучудоккху, ткъа нускал доссон хIусам хьалха уггаре а гергарчу доттагIан я йиша-вешин кхерч хиллехь, тахана нускал ресторанехь доссош ду. Ткъа ресторан даима хилла вайнахалахь мелла а эвхьазлонца цхьаьна йоьзна.\nЦундела дуй-те, тIаьхьарчу хенахь нохчийн синкъерамашкахь, дукхахьолахь оццу ресторанашкахь дIахьочу, хелха долучу зудаберана тIе а юьдуш, божарша кара ахчанаш теIор, ткъа важа, буьйнахь къуьйлуш ахчанаш а долуш, кхин дIа а хелхарехь шершар? Хасбулатов Iумарс дага луьйцу, хьалха заманчохь марел динчу йоIа-кIантана синкъераме гулбеллачара ахчанаш тоссуш хилар, амма ца кхийдадора уьш хелха буьйлучаьрга, синкъерамехь тхьамдалла дIахьочуьнга лора, хьенех я минех йоккхур яра ас олий.\nХасбулатов Iумар: „Вай дIадохадале хилла ду я Казахстанехь юккъе даьлла ду ца хаа суна билгала ала, амма цу хенахь йоI-кIант вовшах кхетча, синкъераме гулбеллачара цаьрца гIолоцура, ахча тассарца. Синкъерамехь коьрте хаавой цхьа инарла ву олий, къонах хуьлура, тхьамда а хуьлура къепе ларйеш.\nТIаккха халхавала луучу кIанта инарле я тхьамде хоттура, хьенех я минех йоккхур яра ша олий, цу хIуманна шена пурба „оьцура“ цуо, ахча а тоссий. „Инарлас“ а, тхьамдано синкъераман кеп ларйора, хаза хьехар-дилар а дора кегийчарна, забаре хIумнаш а дуьйцура, муьста хIумнаш а дуьйцура. ХIинца санна ахчанаш ирах кхуьйсуш я каратеIош дацара хIетахь. ХIинца кегийчарна уьш хIун ду а ца хаа“.\nХасбулатов Iумарс дуьйцурш дIаевллачу заманийн Iадаташ ду, ткха вайн заманахь вайн вешан бIаьргашна ган а гуш, тергал дан а йиш йолуш, хийцалуш ду марелаш лелоран я царна кечамаш баран Iадаташ. Иштта, масала, йоI маре яха кечйар хIинца дийначу хазаллин индустрияне дирзина нохчашлахь. Цу индустрияхь болх беш ю ша шех визажист олуш йолу Сайханова Зарема, нохчийн маттахь яьлча юхь тIе басарш хьекхархо. Цуо дуьйцу, маре доьдучу зудберан юхь-кедиг кечйарх лаьцна.\nСайханова Зарема: „ХIинца тIаьхьарчу шерашкахь шуьйра даьржина Нохчийчохь, йоI маре йоьдуш визажисте кечйайтар. Хьалха иштта дацара, амма хIинца чIогIа моде баьлла и болх. Иза санехь буйла а хууш, дукха бу зударшна юккъехь шаьш визажисташ ду бохуш берш. Ткъа зудберашна муьлх-муьлхачу визажистана тIедаха ца лаьа, цIеяххана а кхечара дика юьйцуш йолчунна тIе бен“.\nСайханова Зарема щен балхах дуьйцуш ладоьгIча хетало, иза цхьана генарчу дуьнентIехь, цхьана Голливудехь я мел кIезга а Рублевка некъаца бехачаьрца болх беш йолуш санна.\nТкъа суна хаа луург, аьр вай, хир со, ХьенехагIера заббари цIе йолу йоI ЧIожи-кIотарахь ехаш йолу, сайначул кечйала сатессина.\nНускал кечдинчул тIаьхьа\nАс мичахь муха лаха еза цу сайн ЧIожи-кIотарахь хьо санна йолу визажист? Заремас дуьйцу, муха мичахь.\nСайханова Зарема: „Инстаграмм чохь шортта зудабераш хуьлу, шаьш моделаш бу бохуш, масех эзар стаг церан агIонашка хьоьжуш. ТIаккха визажисташ и зудабераш мехаза кечдо, басарш хьокхуш. Юха цара шайн агIонашна тIехь цу визажистана реклама йо, хьенехо йина шена макияж олий. Ткъа церан агIонашка буьйлуш болчу мехкаршна а лаьа тIаккха, шаьш а оццу визажисте кечдайта. Уьш цуьнан кхечу белхашка хьовсу, царна юккъехь шайна хазахеташ йолу макияжан тайпа схьа а лохий, шений-шений ишттаниг йе олу.\nИштта дIасадаьржа визажистан сий. Макияжан тайп-тайпана мехаш бу, уггаре а аттачун, дийнахь лелочун, 1500 – 2000 сом мах бу. Суьйренан макияж деха цкъоцкъамаш а летош йо, цунах 2000 сов я алсамох доьху. Ткъа маре доьду нускал кечдерг 8000 – 10000 сом доьху, нагахь санна визажист нускал долче дIайодахь. Нагахь санна нускал ша визажистан салоне схьадогIуш хилахь 5-6 эзар сом доьху. Цул совнаха, цу нускалан доттагIий а, иза дIаэцна йоьдуш йолу цуьнан йиша я шича а ма хуьлу кечйала лууш, царна а йо тIаккха нускална йина а ца Iаш макияж“.\nЛакхахь хьахийнарш хилла ца Iа нохчийн юкъараллехь зуда ялорца я маре яхарца доьзна хийцадделларш я керла юккъедевлла Iадаташ. Зуда ялон тохавеллачу кIантана а, цуьнан гергарчарна а евлла цхьацца керла моданаш. Амма иза цхьана кхечу къамелан тема ю, къаьстина ца дийцича, дийцина а вер воцуш.


Ассаламу алайкум,сан ваш! Аллахlа кхоъ доьзалхо велла сун. 2 кlант(9 бутт болш ву и шиъ), йоl-2 шо долш. Са хаттар дар,ас хlу лелич дик ду царна дин,lилма-дешар марзда(lамо)? Ахь эларкх,1 бутт кхачарца беран дешар(lилм) lамда деза. Ху хьехар хир дар хьа сун? Аллахl рез хийл. | ask.fm/Olxazar\nАссаламу алайкум,сан ваш! Аллахlа кхоъ доьзалхо велла сун. 2 кlант(9 бутт болш ву и шиъ), йоl-2 шо долш. Са хаттар дар,ас хlу лелич дик ду царна дин,lилма-дешар марзда(lамо)? Ахь эларкх,1 бутт кхачарца беран дешар(lилм) lамда деза. Ху хьехар хир дар хьа сун? Аллахl рез хийл.\nДала диканца дукха бахабойла хьуна хьан доьзалхой, Дала беркат дойла хьуна церах!\nХьуна дийца дукха хIума дац сан хIинца, йа лелон деза бахьанаш сой кхин башха лелош а вац со, амма ши хIума хьахор дара ас.\nЦхьаъ - хьо хьайн доьзалехь кхетош-кхиоран болх бан безий хууш хилар, хьо цунна саготта хилар уггар коьрта ду. Ахь хIара хаттар даро гойтуш а ду хьо иштта хилар. АллахI Дала аьтту бойла хьан, АллахI Дала гIо дойла хьуна, везан Дела! Цу хIуманна хьо даим саготту хилар коьрта ду хьуна, диц ма делахь..\nШолгIаниг: Уггар доккха хьехар - ешарца хьехар дар ду. Соьгахь дерг а, кхечуьнгахь дерг а, Дала мукъа лахь хьоьгахь хир дерг цу ешарна тIера дIадоладелла ду хьуна, цуьнца дIадаха дезаш а ду хьуна. Цундела, лераме ваша, бераш кхиорах лаьцна а, Iилма-дешар царна марздаран некъех лаьцна а, иштта и санна долчу кхечу белхех лаьцна а ахь уггар хьалха дича дийр долу уггар диканиг - ешар ду. Тахана вуно дукха жайнаш ду цу хIуманах лаьцна яздина, книгаш ю, статьяш ю, лекциш ю. Ас дукхах ерг Iаьрбийн маттара ерг йоьшу, вуьшта оьрсийн маттахь а дукха ю (хIинца хьуна схьайийца суна дукха ца йовзахь а), ингалс маттахь а ю, кхечу меттанашкахь а ю. Суна хьо стенгахь Iаш ву ца хаьа, масане хуьлу, хьо масала Францехь хила мега, церан мотт а хууш, йа Швецехь хила мега, цара язйинарг еша таро йолуш, цундела хьехадо ас "меттанаш".\nБерийн психологих лаьцна, бераш кхиарх лаьцна, цара еша-язйан Iаморах лаьцна, воспитательни агIор цаьрца нийса некъаш лелорах лаьцна, иштта кхидIа а, кхидIа а.. Еша, лераме ваша. Говзанчашка хатта а хоттуш, муьлха, хIун ешча дика хир дара. Хьо Европехь велахь, библиотеки чу гIой, хьайна луур дIадийца белхалочуьнга, цо раздел тIевуьгур ву хьо.\nХала хир дуй? Хир ду, нагахь санна хьо ешарна марзвелла вацахь. Ткъа хьайн доьзалхочунна пайде дерг дIакхачорехь хало лан хьо кийча ца хилча, и жоьпалла ахь хьайна тIелаьцна ца хилча, хIунда...? Мила, хьо воцург...?\nШколано уьш ашшимма, дас-нанас санна, кхиор бац хьуна. Школах тешна ма Iелахь. Нахах тешна ма Iелахь.\n1 бутт кхаьчча дуьйна берана ешар марздеш хилар суна ешарера хиъна хьуна. Оцу суьрта тIера жайни тIехь ду иза иштта. Жимчу берана керайала мегар йолу, жима, ира сонаш доцуш, киншка цуьнан керайаларца, и цунна хьалха охьайилларца, цуьнан бIаьргаш хьалха и гуш хиларца, цу хенахь дуьйна, шена оьшург ша схьаиэцалучу хене и даллалц.. Дас а, нанас а цунна киншка ешарца, йа Къуръан дешарца, хIума йоьшуш цунна хазийтарца, жимма и доккха хилча цунна даим и гайтарца, аш шаьш масал гайтарца.. Шен чохь ша гIуллакх деш леллашехь, дийнахь масех джуз Къуръан керладоккхуш хилла йолчу ненаца 7-8 шо кхачале Къуръан дагахь Iамийна хилла нах бу тахана а дийна.\nЦундела, уггар коьрта а, дика а хьехар - хьайна оьшучух лаций еша, ахь а, хьан хIусамнанас а. Дешнарг тIаккха жим-жима лелон а гIорта. Вуьшта-м, еккъа ешархьама ешаро-м кхин башха пайда а бийр бац.\nДела реза хилла хьуна! Дала аьтту бойла хьан!\nFollow bek han@Piligrim1102


Сим-карта + ФСБ. "МостагIий вайн телефонаш чу ца бийлийта"\nДуьненан технологех Оьрсийчуьра телефонан зIе дIахадош болу некъ\nКъайлахчу сервисо (ФСБ-но) шен шифр чухIоттийначу сим-картанаша дIалаца тарло кеста Оьрсийчуьрчу бахархойн мобилан телефонаш. Керла технологеш эца а, 260 миллион сим-карта кечдан а дезар ду зIенан операторийн и Iалашо кхочушъеш. Керла сим-картанаш юкъадаха дагадеанчара шаьш Оьрсийчоьнан бахархойн духьа хьийза боху – абонентийн телефонаш чуьра информаци "Малхбалерчу къуйшка" лечкъа ца яйтархьама. Амма эксперташ шек бу, мобилан телефонан системех шена йолу са совъяккха гIерта Iедал, цу тIе, керлачу хьоло дохор ду Оьрсийчоьнан телекоммуникацийн кхиар а, боху цара.\nШифр чу а хIоттош, зIе ФСБ-нехула чекхйоккху болх болийнарг ю Коммуникацин зIенан министралла (Минкомсвязи). Шен сайтехула яржайо цо хийцамах йолу проект. Ши кIира хьалха зIен урхалло иза кхачийра юстицин министралле, амма юхаехна деношкахь, ша юкъара кхачамбацарш дIа а даьхна, юхайоуьйтур ю, аьлла.\nХIун ду Коммуникацин зIенан министралло юьхьарлаьцнарг?\nСим-карта – абонент телекоммуникацин хьостанах дIатуху шатайпа электронан "догIа" ду. Хьан телефон авторизацех чекхйолу, ахь иза хьалатийча: операторо код йоуьйту, телефоно дуьхьал жоп ло ша кхоьллинчу терахь-кодца. Шина агIонан алгоритмаш цхьанайогIуш а хуьлий, операторо шен зIенах юзу хьан телефон. Кхин цхьа технологин Iаламат а ду оццу муьрехь операторо хьуна кхачош – хьан информацин къайле чIагIъеш, криптографин "догIанца" кхуллу код.\nИ ши алгоритм – авторизаци а, зIе шифре ерзор а – лелайо дуьнентIерачу массо GSM-машанаша. Цхьана агIор, дика ду и протокол массанхьа а цхьаъ йолуш – цо, масала, аьтто бо роумингца зIе латто. Ткъа, халахеташ делахь а, юкъахь лелачу зIенан архитектурах а боьлла, зуламхойн аьтто бу дуьненан муьлххачу а маьIIехь йолчу телефон чуьра къайле "яста", цуьнан да волу меттиг билгалъяккха а.\nЗIенан министраллерчу хьаькамийн паранойя ю керлачу шифршца зIе чIагIйойтург\nИнтернетан маршо Iалашъечу юкъараллин директорна Климарев Михаилна хетарехь, зIенан министралло юхьарлаьцнарг юьстахарчу нахе Оьрсийчуьра телефонаш "цаястийтар" ду – пачхьалкхо шен алгоритм юкъаяьккхича, арахьара "еллалуш" хир яц цуьнан зIенан система. " ЗIенан министраллерчу хьаькамийн паранойя ю керлачу шифршца зIе чIагIъян гIертар", - боху Климаревс.\nИза шек ву Оьрсийчоьнна шенна шифран алгоритм кхолла гIерташ хьийзарг ФСБ ю бохучух, "ФСБ-н ишта а бу телефонаш чуьра луург деша а, ган а хьашт мел болу гIирс. Технологийн профессионалаша зIенан хатI хийца гIертачийн хадош болу мах цхьаъ бу – Iовдал лелар. Ца гIерта уьш нахана зулам дан, амма оьшуш яц-кх и тайпа инициатива".\nАлгоритм кхуллу система йозаелла ю тахана лелачу сим-картанех. Иза хийца Оьрсийчоь лууш елахь, юхакхолла дезар ду цуьнан сим-картанаш, керла гIирс оьшур бу керлачу технологина, шайнна кхолла дезар ду программа.\nКарарчу хенахь Оьрсийчуьрчу операторша цIахь а, Европехь а (нидерландхойн Gemalto фирмано) дина сим-картанаш ду оьцуш а, бахархошна духкуш а. И бизнес-схема хийцар, Маршо Радиоца къамел динчу эксперташна гарехь, пайде ду Оьрсийчохь сим-картанаш дечу а, духкучу а хьукматашна, масала, Зеленоградерчу "Макрон" фирмина. 260 миллион стаг ву Оьрсийчохь мобилан зIенах возавелла, оццул арахеца дезар ду керла сим-каратанаш а. Ткъа, "Коммерсант" газето баржочу хаамца, абоненташ декхаре бийр бу 15 бутт моссаза болу "симканаш" хийца.\n"Уггаре а хан йогIуш йоцчу муьрехь"\nОператорша кеста ишта а токхур бу финансашца боккха бала. "Яровойн пакето" уьш декхаребо тIедогIучу пхеа шера чохь 30-45 миллиард сом дайа – телефонийн дайша ден къамелаш, йозанаш дIаяздеш. ХIинца керла шифраш юкъаяхарца йоьзна харжаш а царна тIекхеташ хилча, ца ладаллал доккха зен хуьлу операторшна. Оцу ойланца бу тхан къамел хилла "Мегафонан" векалш.\nMForum Analytics агенталлан белхахочунна Бойко Алексейна ши некъ го юкъайоккху кеп лелийта оьшуш, амма оцу шиннах хIораммо а вочу доккхур ду хьал. Хьалхара некъ – зIенан операторийн ахчанца 5G формат кхиор. ШолгIа некъ – абонентийн киса.\n"Тахана хIора операторо шен система дикачу хьолехь латтош дойу ахка соьмашкахь кхочу иттаннаш миллиордашка. И инвестицеш керла кепаш кхаба хьажаяхь, технологеш а, белхан гIирс а эца таро хир яц операторийн – тIаккха духу церан дерриг", - дуьйцу Бойкос.\nБойкос дийцарехь, телефонаш лелочийн тIерахь иттаннаш проценташкахь кхуьу хIора шарахь, шира гIирс белхан хьолехь латто а, керла технологеш эца а оьшу вуно дукха ахча.\n"5G яьржаш лаьттачу дуьненахь беркъа юьсур ю Оьрсийчоь"\n"Операторийн Iалашо ю тахана яьржаш лаьттачу 5G технологин гIирсан дай хила. Иза ца дахь, уьш тIаьхьаюьсур ю дуьненал. Иштта гIеллур ю операторийн экономика а. 5G технологин гIирсийн мах бу миллиардашкахь. Хууш ду вайна, Цхьанатоьхна Штаташ дагахь ю и технологи кхушара юкъаяккха, ткъа цул тIахьаюьсур яц Азера пачхьалкхаш: Китай, Къилба Корея, Япони. Вайн операторшна ишта а оьшу вуно даккхий ахчанаш. Ткъа ахча операторна абоненташкара бен хуьлийла а дац. Оцу, операторна хала беанчу муьрехь ду хIинца кхерамзалла чIагIъярхьама аьлла юкъадоккхуш дерг, цо дакъазйоккхур ю Оьрсийчуьрчу бахархошна а, экономикана а, массарна а оьшуш йолу мобилан зIе", - аьлла хета MForum Analytics векална Бойко Алексейна.\nДуьнено зIенан технологеш кхиош лаьтта, кеста юкъарадевр ду сим-картанаш, уьш а доцуш болх бийр бу телефонаша яьржаш лаьттачу eSIMа, iSIM а системашкахь. Ткъа Оьрсийчоьнна дуьнено дIатесча а оьшуш лаьттар ю чу сим-карта тардеш йолу телефонаш, боху зIенан технологеш евзачара.


Сийлахь-йоккхача Коталон 60 шу дизара накъадолхаш\n(Россе Турпалах Оздоев Мурадах дола дош)\nАдамий исторечухь эггара боккхаг1а, халаг1а, къизаг1а, наха ч1оаг1аг1а 1аткъаш хиннача Сийлахь-боккхача Даймехка т1ема ханаш итташ шераш д1аихадар, аьнна йиц ца луш духьала латт тхона - цу хана бераш хиннарашта а юкъарчал доаццаш цу т1ем т1а къизача моастаг1чоа духьал лаьттарашта а. Тахан, цу т1ем т1а Котало яьккха кховзткъа шу дизар дезде вай кийчлуча хана, д1аихача шерашка дуккхаза санна, дагаух цунца дувзаденна х1амаш, дагаух мел боккхача маьхаг1а кхаьчар вайга из Котало,, мел йоккха г1айг1а, сагото ла йийзар, мел боккха бала оза бийзар наьха. Духхьал т1ом беш моастаг1чох латаш хиннача, масала,18,19,20 шу даьнна хиннача х1ара б1аь салтечох алхха кхоъ мара дийна ца вусаш чакхбаьннаб из т1ом.\nДег1аи низаи тоабала, хьаькъалаи ц1енача уйлаштеи нийсбала кхийна миллионаш бола Даьхен къонгаш цу т1ем т1а легар цхьаккха х1аманца лаьрх1а варгвоацаш да, мехка хиннар диста варгвоацаш доккха зе дар. Уж х1амаш ла дийзар мехка дахача дерригача къамий, цар дикаг1болча викалий.\nБиззача боараме т1ема 1азап ла дийзар г1алг1ай къаман а цун эзараш болча къонгий а. Царех ца1 ва цу т1ем т1а ший къаман сий доаккхаш къонахчали турпалали гойтарах Россе Турпала ц1и енна вола летчик-истребитель Оздоев Ахьмада Мурад. Цунах да д1ахо аз дувца лерх1ар.\nОздоев Мурада ц1и тахан вай Г1алг1ай мехка массанахьа йовзаш я. Бокъонца вола къаман во1 из хиларах тарра массане цун сий ду, цунах доаккхал ду. Мурада хьалкхувш йоаг1ача вай т1ехьенна денала, къонахчала, майрала хьокхам луш юхейита дикача г1улакхий, хозача оамалий лер, цун ц1и йиц ца йолийташ даим шоай дегашка лоаттаергья вай т1ехьенаша.\nМурад ваьв 1922 шера 10 марта Наьсарен-вокзале Оздоевг1ар Атабе Ахьмадеи Муса-хьажий Минатеи дезале. Ахьмад цу хана вайнаха юкъе лоарх1аш хиннача аьшка - пхьара говзал а 1омаяь болх беш, говр-ворда а етт а лелабеш, беш а ков-карт а долаш вахаш хиннав. Юкъерча боараме вахача сага бар мо боахам хиннаб цунбар. Мадарра аьлча, вай мехка а цул арахьа а вахара сел атта ха а хиннаяц из. Х1аьтта паччахьа 1аьдал дохадаь д1а а даьккха хьат1аденача Советий 1аьдало овлангара денз хувца йолаяьй вахара еррига оаг1онаш. Цо мел яхар, мел леладер нийса да мотташ цунна т1ехьабаьннаб дукхаг1бола г1алг1ай. - Цу шерашка белггала холуш вахаре дикача оаг1орахьа хинна хувцамаш - г1алг1ай шоай паччахьалкхе хьахилар, наьна меттала дешари йоазуви в1ашт1ехьдаккхар, юрташка школаш хьаеллар хиннад. Цхьабакъда наьха вахара хьал-м аттаг1а хиннадац.\nАтта хиннадац из Ахьмада боккхача дезала а (к1аьнкаш - шиъ, йи1игаш - кхоъ). Эшар долаш а цхьайолча хана кхоачам хиллал из доацаш а д1аихад Мурада бера ханара шераш. Х1аьта а дезала юкъе лаьттача барто, даси нанаси хьаькъале беш хиннача хьехамо хила доаг1ар хьадаьд: бераш з1амига долаш денз ц1аг1а а коа-карта а де деза х1амаш хьаде, нахаца 1имерза, безаме хила 1омадаьд, боккхаг1барий сий де, царца г1улакхаца хила, эздел леладе 1омадаьд.\nМурад мотт 1омабе волалуча хана цо эггара хьалха 1омадаьча дешашца хиннад "майрал", "денал", "хьаькъал", кхыдараш санна дола цо доаккхал а деш 1омадеш хинна дешаш а "зовзал", "доастамал", "эсалал" санна дола цун дего хьат1а ца эцаш хинна дешаш а. Х1аьтта чакхбаьннача граждански т1ем т1а г1алг1аша гойта турпалал ювцача хана Мурада лерг дилле ладувг1аш хиннад школе деша аха а волавалале.\nЯлх шу мара даланза волаш юртарча йизза юкъера йоацача школе деша волавеннав Мурад. Д1аэккха-хьаэккха кадай волаш коача к1аьнк хиннав из. Сиха оамал йолаши х1амана маькара волаши хиларах а кхыча берашта юкъе белгала хиннав Мурад школа юххьанцарча классашка деша ваг1аш, дешара т1ера а д1ахьехар д1аэцаш а хиннав. Уж еррига дика оамалаш т1ехь-т1ехьаг1а ч1оаг1луш, ший ханарча берел т1ехьавусаш воацаш, моллаг1а г1улакх кхоачашде могаш хьалкхийнача Мурада юртара школа чакхъяьккхай. Бакъда, цунах кхоачамбаь саца лерх1аш хиннавац из. Мурада оамалца нийса доаг1аш х1ама хиннад из а: моллаг1а ше д1адоладаь х1ама юкъаг1а ца дутилгеи, аьннача дош долаш хулгеи.\n- Цкъа Грозненски аэроклубе деша курсанташ д1аэц, аьнна, хезар тхона, - дувцар Мурада шийх летчик хилара бахьанех дола уж гаьнарча ханара х1амаш дагалувцаш. - Цига деша ваханза 1ергвац со, аьнна, ч1оаг1о йир аз. Эггара хьалха сайца цхьана школе дешаш хиннача к1аьнкашта д1ахайтар аз айса дагалаьцар. Цхьабараш сох хьогаш бар, соца яхь яраша дог хайтацар, 1оттар еш сох х1ама ала г1ертар. Со-м цу хана дийнахь а бус а сатем боацаш хала ма хьувзий, ц1аг1а из д1ахайта ца лоарх1авеш - деша д1а ца вахийтар кхераш. Д1ааьлар аз. Нанас д1ат1аэцанзар са къамаьл, бакъда, дас хоадам беш пурам делар: "Хьайга дешалургхиларах, дийша ваьлча болх бе могаргдолгах хье тешаш вале, ваха мегаргва хьона. Летчик хилар-м сийдолаш х1ама да".\nИштта, Грозне экзаменаш а д1аенна, медкомиссе мога а ваь аэроклубе деша д1аэттав Мурад, деша ваг1ача юкъа 1е общежите моттиг а еннай. Мурада хала хеташ цхьа х1ама нийсденна хиннад цу хана - аэроклубе деша отта Грозне вена хинна цхьа новкъост медкомиссе мога ца веш укханах д1акъаьстав, х1аьта а нахаца хьоашал тассеи царца сихха д1а1амеи ховш волча Мурада, цига деша волавенна массехк ди даьлча, байзаб дуккха керда новкъостий.\nДеша деза ха цхьа шу совг1а мара хиннаяц: ялх бетта - теории, т1аккха юхейисача хана - самолет лехка 1омавалара искусствои. Мурада из ха т1акхачарга ч1оагг1а сатувсаш цхьа ди хиннад, вешта, цу денга-м летчик хила безам мелбараша а сатувсаш хила доаг1а. Из ди да, ший бе ко а делла, ше лаьттара хьалг1оттаяьча самолетаца сигала г1олла эггара хьалхара го боаккха ди. Цу ден мах баь саг варгвац. Из ч1оаг1а дега тоам беш, ц1аккха дицлургдоацаш ц1ей да, оалар Мурада.\nДика чакхдаьккхад курсанта Оздоева из ше эггара хьалха "У-2" яхача самолетаца сигала г1аттар. Курсантех эггара хьалха ца1 г1еттача шоллаг1а г1еттар Мурад хиннав. Аэроклуба штаба начальник капитан Рубан раьза хиннав цунна, ловца боаккхаш из даькъала а вийцав. Т1аккха ц1аькха г1атта а бокъо еннай машен хьаккхашта лелае 1омавеннача курсанта Оздоевна. Из а хиннад Мурада дика дешарах, шийна т1адилла г1улакх нийса кхоачашдеш из хиларах дола совг1ат.\nЮххера чакхъяьннай аэроклубера курсаш. Дикаг1а дийша а самолет лехка 1омабенна а бола курсаш чакхъяьхараш д1ахо деша хьожабаьб летчикаш-истребителаш 1омабеча Армавирски летни школе. Царна юкъе хиннав Оздоев Мурад а.\nИштта, ший вахара никъ белгал а баь д1аволавенна Мурад, цу наькът1ара ца воалаш т1ехь-т1ехьаг1а Даьхе езалга совдоалаш, цун г1улакха а къаман г1улакха а эшача цхьаккха х1ама кхо ца деш, кхыметтел вахар д1адала а кийча волаш чакхваьннав ше дунен т1а вахаш мел яьккхача хана. Атта хиннадац летни школера дешар. Курсанташкара д1адехараш а хиннад дукха - эггара хьалха денал долаш, т1емахочун маькарал йолаш хилар, техника лелае а цунна доалде а ховш хилар. Бакъда, боккхача дезала юкъе хьалкхийна Мурад халонех б1укъожабеш хиннавац. Укхаза курсанташа к1оаргга 1омаяьй авиационни техника, фега г1етта лелара теории практикеи.\nМурад летни школа чакхъяьккха валарца нийсденнад вай мехкаца фашистски Германе т1ом хьоабар. Наьха сатийна вахар оагадаьд т1емо, хийцаб цун лоаттам. Деррига вахар т1емаца нийсдеш д1адахьа дийзад. Промышленни а юртбоахама а еррига производство т1ема эшарашта т1аерзае йийзай. Вешта, цу хана хьадеш мел хинна х1ама къизача моастаг1чоа духьала оттабе беза низ совбаккхара де дезача кхаьчад г1улакх.\nИштта, селхан курсанташ хинна Муради цун нийсархойи тахан бизза вахара мухь ги болла могаш бола къонахий хинна д1аэттаб. Цу ханна араяьнна А.С. Яковлева конструкцег1а йола керда истребителаш а кхаьчай царга. Кхыча самолеташца нийсйича дукха совленаш йолаш хиннай уж. Вай мехкахо Оздоев Мурад т1ом беш мел хиннача хана "ЯК" яхача системаг1а йола самолет-истребитель лелаеш хиннав. Рижски оалаш хиннача 315-ча дивизена чуйоаг1аш хиннача 431-ча авиационни полкаца волаш т1ом баьб цо.\nЭггара хьалхара т1ема задани шийна енна, эггара хьалха моастаг1чоа ше юхь-духьала этта ди, цу дийнахьа шийца мел нийсденна х1амаш, кхыметтел лоадам боацаш да, аьнна, хеталуш дар а диц ца луш дагалаттар Мурада.\n…Немций хьат1а ца боахкийташ лорае езаш хиннай цхьа машиннаькъа узловой станци. Акхар эскадрилья Орел яхача города юххе лаьттай, х1аьта моастаг1 а гаьна хиннавац. Иштта, цкъа Мурад г1етта ший "якаца" станцена кхерам болаш х1ама дий хьожаш хиннав. Морхаш йолаш ди хиннад из. Сахьатага хьежача ер базе юхаваха веза ха хьат1акхоачаш лаьттай. Цу ханна морхашта юкъе г1олла д1ахьежача Мурада б1арг кхийттаб немций самолетах-корректировщиках. Цут1ара дов доладаьд укханна духьала. "Укх тайпара аьттув бала тарлуш нийсъенна моттиг карара мишта йоалийтаргья!" - из уйла хиннай цун кертача кхийстар цу минуте. Мурада в1алла веха а воацаш дов юхаде лаьрх1ад. Моастаг1чоаи шийнеи юкъе 50 метрга кхоаччаш мара юкъ ца йисача хана пулемета гашетка то1аяьй цо. Немцечун самолет лотаеннай, ши дакъа доалаш в1ашаг1ъяьннай лаьтта 1окхачале. Мурада самолета мотор ц1аьхха болх ца беш сецаб. Летчика б1арг кхийттаб пхо кхийтта йохаяьча радиаторах араухача хих. Х1анз лаьрх1ад цо, керттердар да болх беш боацаш мотор бола самолет к1алт1а ца эккхийташ тайжжа 1охоаяр. Из де в1ашт1ехьдаьннад Мурада. Ер 1охайна а валале г1адбаха укханна духьал удаш хиннаб новкъостий-летчикаш. Царна деррига б1аргадайна хиннад: цхьаьккъа моастаг1чоа духьал а этта майрача летчика караг1даьннар.\nЙохаяь хинна Мурада самолет аэродроме хьа а йоалаяь сихха тоаяьй. Х1аьта вай мехкахочо аьттув а боалаш моастаг1чунца эггара хьаллха баь т1ом, цун цига каялар теркал ца деш дитадац эскара командоване. Из бахьан долаш цунна Ц1еча Седкъа орден еннай. Эггара хьалха цунна денна доккха совг1ат хиннад из.\nМассехк ди даьлча Мурада юха а ший "ЯК-7" сигала г1оттаяьй. Лоаман фега хьалкхийна Мурад доазув доацача сигаленашка г1етта лелалга ч1оаг1а дезаш хиннав. Лакхаленашка г1олла лела 1аьма ч1оаг1а ткъамаш дола лоаман лаьча санна хьакхашта лелаш хиннав из сигала г1еттача хана. В1алла кхераш хиннавац лакхаленах, из дукхаг1а кхераш хиннав цу лакхаленашка цакхоачалуш ше висар. Х1аьта цу тайпара кхераме моттигаш цунна дуккхаза нийслуш а хиннай моастаг1чоа юхь-духьала латта везача хана. Цо мел дер ший беррига низ т1абахийте деш хиннад. Цун майрал боарам боацаш хиннай. Моастаг1чоа духьала латтача хана кхыбарел хьалха хиннав из. Ц1аккха хиннавац хоадам бе безаш моттиг нийсъелча ши тайпа уйла йолаш е шеквувлаш. Ше де лаьрх1ача х1амана из чакхдаьккха валлалца т1ера юхавоалаш оамал хиннаяц цун. Из оамал цунах д1акъаьстаяц т1ем т1а волаш а цул т1ехьаг1а цо вахаш мел яьккхача хана а.\nТ1ехьаг1а ший "якаца" сигала г1еттилга а шийгахьа совле йолаш фегара т1ом моастаг1чунца белга а дуккхаза хиннад Оздоев Мурада. Цкъа цун новкъостий-летчикаш Трескин Георгий, Суровешкин Алексей, Говоров Алексей укханца а болаш сигала г1айттача хана фашистий йиъ самолето атака яьй акхарна. Из атака юха а тохаш фашистий кхоъ истребитель чуяйтай вай летчикаша. Иштта аьттув а баьнна ераш юхабоаг1аш Орловски областерча Мценск яхача города т1акхоаччаш немций "Фокке-Вульф" яха ши истребитель духьала яьнна хиннай акхарна, бакъда т1акхача мегадац. Вай бараш кадай а маькара а хилар бахьан долаш моастаг1чун мерий к1алххара нийсса т1ак1алт1а йоахаш шоай машинаш к1алхаръяьхай цар, морхаш йолаш хиннача сигала моастаг1чоа б1аргкъайла а йоахаш.\nЦ1аькха Муради цун новкъостийи моастаг1чунца т1ом а баь юхабийрзача мишта вус а ца ховш Мурад т1ехьависа хиннав. Цу ханна ший машина юхе г1олла т1ехлелхача ц1ийденнача пхорчех б1арг кхийттаб укхан: цунна атака еш хиннай "Фоккер" яха ялх самолет. Готваь хьовзаваьв цар Мурад: хьалхашкара д1аэккхийте самолет нийсса ураг1а йохийташ, е нийсса лаьттангахьа чуерзайий 1ойожайоал моттийташ, е т1ак1алт1а а яьккхе т1ехьшкахьа юхаерзаеш царна к1алхара вала г1ийртав Мурад. Етташ пулемет а йолаш духхьала т1айоаг1аш фашистий самолет, т1ехьашкахьара атака еш шиъ кхы а йолаш ер хьувзача ханна морхашта юкъера ц1аьхха хьаара лийлхай вай истребителаш. Цар човхаяьчул т1ехьаг1а моастаг1чун самолеташ юхаяьннай Мурада т1ехьара.\nД1ахо йодача хана кхы а нийсъеннай вай мехкахочоа ший деналеи майралеи боарам д1ахьокха безаш моттигаш.\nМоастаг1чунца т1ом бе 248-зза сигала г1еттав из, х1аьта ше цхьанне фашистий 8 самолет йохаяь чу а яйтай. Цу даькъе ца1 "Фокке-Вульф" а йолаш. Фегарча т1ем т1а Оздоев Мурада гойтача къонахчалеи майралеи хьакъехьа яздаь да Г.А. Чечельницке "Летчикаш т1ем т1а" яхача книжка т1ара дешаш: "Денал долаш летчик ва А. С. Суровешкин. Из а цунца цхьана къона летчик Оздоев Мурад а виъне лоарх1ам болаш ба. Нийсса ураг1а маневр елга - из царна эггара хьакхаштаг1а дар да".\n1944 шера 25 январь Оздоев Мурада сигала г1етта т1еххьара т1ом баь ди да. Цу дийнахьа командоване заданег1а Псковски областерча Новосокольники яхача города гаьна йоаццаш Маево яха машиннаькъа станци йолча (Шоллаг1ча Прибалтийски фронте) Мурад командир вола звено т1ом беш йолча хана моастаг1чун зенитни артиллере теха пхо кхийтта укхан самолет ч1оаг1а йоха а яь лотаеннай. Йоагаш йола самолет станце моастаг1чун составаш латтачахьа д1ат1а а хьожаяь, Мурад парашютаца чукхоссавеннав, бакъда йоагаш латтача вагонашта юккъе 1овежав.\nИштта, фашистий плен нийсвеннав из. Мурад немций кара волга ховш хиннадац вай эскара комадованена. Цудухьа из Советски Союза Турпала ц1и ялийта оттаваь хиннав. Цул т1ехьаг1а массехк ди даьлча Мурада самолет лотаяь чуяйталга ховш а, х1аьта летчика цунах къаста тарденнадац мотташ а хиннача вай т1ема даькъа командоване Мурада гаргарча нахага извещени яхьийтай. Цу т1а иштта хоам баьб: "эскархочун дув къаьр а ца беш, майрали къонахчали гойташ, т1ема задани кхоачашъеш валар хиннад", аьнна. Мурада даьшка, вежарашка, берригача гаргарча нахага йоккха г1айг1а а сагото а кхаьчай, таьзет диллад. Гаргарча нахага кхаьча ца 1еш Мурад везаш а вовзаш а мел барашка, дерригача халкъага кхаьча доккха во хиннад из. Цхьабакъда, нана Минат тешаш хиннаяц цу хоамах, цун дего бакъдеш хиннадац во1 валар. "Веннавац Мурад, са дего цхьаккха тайпара хьат1аэцац из веннав, яхилга", оалаш хиннад цо кхыметтел таьзет чакхдаьнначул т1ехьаг1а а.\nКхы а йоккхаг1а г1айг1а кхаьчай Мурада таьзет оттадаьча шоллаг1ча дийнахьа дерригача г1алг1ай халкъага -1944 шера 23 феврале къаьнавар а къонавар а, могашвар а воацар а цхьаккха юха ца къоаставеш - беррига г1алг1ай Казахстана шийлачеи мецачеи аренашка 1обахьийтар. Из хиннад дерригача къаман доккха таьзет. Ц1енах, ковнах, боахамах, Даьхенах баьха цхьаккха х1амана бехке боаца нах дийна бисарга догдоахийла йоацача 1обахьийтар - дерригача халкъа т1аоттадаь доккха 1азап хиннад.\nМайра летчик дийна висав. Сакхетамча а воацаш вигав из немцаша кара, цул т1ехьаг1а Малхбоалехьарча Пруссеи Чехословакеи концентрационни лагерашка халонаш лайнай, 1азап эзад. Массехказа лагерера ведда хиннав, бакъда к1алхарвала тарденнадац: оарц т1акхувш хиннад, юха а лагере чукхийсав. . . 1945 шера мае Советски Эскаро Польше лагерашкара мукъабаьхарашта юкъе хиннав Мурад.\nМоастаг1чун кара нийсвеннача хана денз доккха эхь долаш х1ама т1акхаьчача санна хеташ саготдеш, садуаш хиннав Мурад, х1аьта дезалга, бера хана ше удаш лийннача ковнага, цунна гонахьа яь хиннача саьргах йийцача картага сатесса хиннав цига мел яьккхача хана.\nМукъаваьнначул т1ехьаг1а ший полке юха а ваха, хьалха санна звено командир а волаш эскаре г1улакх деш хиннав Оздоев Мурад. 1946 шу долалуш эскарера мукъавалийтав из запасе а вохийташ. Иштта да вай сийдолча мехкахочо аэроклубе деша волавеннача хана денз, цул т1ехьаг1а т1ема алах чакх а ваьнна, маьршача, машареча къахьегамга кхаччалца хьадена вахар.\nЭскарера мукъаваьлча Акмолински областе Атбасар яхача городе дезалах д1акхийттав Мурад. Цу шера саг йоалаяьй. Цул т1ехьаг1а Мурадеи цун сесага Хьаваси д1адоладаьд дуккха х1амаш ла а халонаш 1увша а езаш хинна шийлача Казахстане шоай керда вахар. Цу хана а т1ехьаг1а а Мурада эггара ч1оаг1аг1а къувлаш хиннар спецпереселенций ца хиннна цхьаккха бокъо, царна т1алоаттадаь 1азал хиннад. Са дехка т1ем т1а лаьттарашта а низ кхо ца беш тыле къахьийгарашта а цхьатарра хиннад из вахар. Цу 1азапах чакхвала а т1акхаьча халонаш эшае а мегад денал долча т1емахочоа. Нах дукхаг1а ц1аухача хана Казахстанера шоай Нана-Наьсаре ц1абаьхкаб Мурадеи Хьавайи дезал а, х1аьта д1аяхача б1аьшерен кховзткъалаг1а шераш долалуча хана, доккхаг1дараш дикка ондадаьнна а долаш, ворх1 бер хиннад цар: кхо к1аьнки йиъ йи1иги. Иштта беркате дезали наха нийсса вахари долаш хиннавале а Мурада сатем ца луш, даим цунна дагадоаллаш хиннад цхьа х1ама, цунах йола уйлаш хадданза кхесташ хиннай цун кертача. В1алла хиланза дола х1ама мо мара цхьанне хьоа ца деш Даьхе лорае г1ерташ, в1алла дагадоаца адамашта т1абена къиза т1ом юхатоха г1ерташ цхьаккха х1ама ца кходеш цо мел леладаьр дицденна д1адаьнна хиннад.\nБакъдар, нийсадар цхьан тайпара хьалт1адаланза, гучадаланза, наха д1адовзанза дисац. Иштта, 50 шера хьагуча ца доалийташ къайла лоаттадаь Оздоев Мурада т1ема шерашка денали майрали гойташ караг1дийнна г1улакхаш берригача мехка д1адайзар. 1995 шера Сийлахь-йоккхача Коталон 50 шу дизар дезде кийчлуча деношка арадаьлар Россе Президента Б.Ельцина Указ. Цу т1а дар ер дешаш: "1941-1945 шерашка Сийлахь-боккхача Даймехка т1ем т1а немецко-фашистски г1аьрахошта духьала т1ом беш къонахчали турпалали гойтарах Российски Федераце Турпала ц1и лойла Оздоев Ахьмада Мурада, отставкерча з1амаг1волча лейтенанта".\nЦунах боккха кхаъ хилар Мурадаи цун дезалаи хинна ца 1еш, Мурад мел везарашта, мел вовзарашта, дерригача г1алг1ай халкъа. Цу деша хетаяь йоккха торжественни собрани хилар Назранерча стадионе. Дукха нах гулбеннабар цига Мурадах б1арг тоха, дезача совг1атаца из даькъала вувца. Цу дийнахьа цига хиннарашта ц1аккха дицлургдоацаш доккха ц1ей хилар цунах. Ц1ей д1адоладеш эггара хьалха къамаьл даьча, цу хана Г1алг1ай Республика Кхерамзлен Совета секретарь хиннача Дзауров 1аьлас белгалдаьккхар вай мехкахочоа Оздоев Мурада караг1дийнна турпала г1улакхаш а иштта цу тайпара майрал гойташ т1ом беш кхы а дуккха вай мехкахой т1ема шерашка лаьтталга а.\nТоржественни марш локхаш Турпала сий деш нийса г1а а боахаш, трибуна хьалхашка г1олла т1ехъяьлар Лоаман кадетски корпуса дешархой колоннаш. Ц1ей чакхдоалаш Г1алг1айчен халкъа ц1ераг1 Оздоев Мурада елар "Волга" яха автомашина. Тахан Оздоев Мурад вайна юкъе волаш вац, вайна юхедисад цо леладаь г1улакхаш, вахаре цо юхейитай беркате лер.\nМурада биографи шераг1а йовзийташ, цун вахар к1оаргаг1а кхетадайташ да д1ахо яздаь цун несий (ви1ий сесага) Долатхана дешаш: "Дезала юкъе шиш болаш а нийсхо лелаеш а саг вар папа. Аьннача дош долаш, денна дош кхоачашдеш воаца саг гоама волаш вар из. Ч1оаг1а камаьрша вар из - цунга долаш дар гаргарча нахаца, лоалахошца декъар цо. Дукха рузкъа, ахча дар, аьнна доаккхал деш, сонтавоалаш вацар. Цун нус йолаш цу дезале яхаш а цунна уллув лелаш а йолча хана ц1аккха цунах маьр-да ларх1а магацар сона - сай да волаш санна хетар сона из. Г1алг1ай къаман г1улакхаш леладеш а лорадеш а вар из. Масса хана велавенна, безаме волаш, нахаца цхьана хилара т1ераволаш вар. Цудухьа тхацига каст-каста в1ашаг1бетталора гаргара нах. Вела а велаш царна дукха х1амаш дувцар цо. Из велавелча цун б1аргаш сийрдадоалаш санна хеталора.\nБераш ч1оаг1а дукха дезар цунна. Духхьал ший ви1ий е йи1ий, веший е йиший дараш дийза ца 1еш, моллаг1а бераш а. Тха коана1арга даьллача г1анда т1а араваьнна ваг1аш из б1аргавайча улицаг1а мел дола бераш цунна гонахьа хулар. Царна тоам хургболаш х1амаш дувцар цо.\nДуккханахьара каьхаташ ухар папайга. Уж яздеш хиннараш бар цунца т1ем т1а цхьана моастаг1чоа духьала лаьтта цун новкъостий. Царех цхьабараша-м Советски Союза летчикий-ветераний Совета Председателга А.И. Покрышкинга а яздаь хиннадар Оздоев Мурада доаг1аш дола совг1ат - Советски Союза Турпала ц1и - д1а х1ана лац, яхаш. Бакъда, жоп юха-м денадацар.\nХетаргахьа уж нийсхо йоацаш леладу х1амаш а ше т1ем т1а лайна халонаш а ч1оагг1а 1аткъаш хинна хила тарлора папайна. Бакъда, гуччахьа хьаоалаш х1ама хилацар, дог хайтацар. Цхьайолча хана сатийна наб ца еш, набараг1а къамаьл деш, "Вперед!", "Огонь!", яхаш ц1ог1а детташ а нийслора. Уж а хила мегар цунна цхьан хана духьала лаьтта сурташ.\nЯлата кхомбеш воаца, хьурмат деш воаца саг гоама вар цунна. Дала ма дахьалда, з1амига яле а, 1оежа уллача маькха ч1егилгах цун б1арг кхийтача, из хьал ца эцаш т1ехвоалачох воагавеш бехк боаккхар цо. "Из миссел маькха ч1егилг йоацаш байнарий сурташ духьала латт сона", - оалар папас.\nЦ1ейш дездеча хана каст-каста кхувлар папа школашка, кхыча дешара заведенешка. Дешархошта хьалхашка къамаьлаш дора цо Даьхенцара цар безам совбоаккхаш. Из ше а вар боарам боацаш ч1оаг1а ший къам, Даьхе дукха езаш".\nВай сийдола мехкахо Российски Федераце Турпал яха ц1и еларал совг1а цунна караг1даьнна доккхий г1улакхаш бахьан долаш белгалваьккхав паччахьалкхен кхыча совг1аташца а - царца Ц1еча Байракха, Ц1еча Седкъа, Даймехка т1ема I-ча степена, Даймехка т1ема II-ча степена орденаш, итт совг1а медаль а йолаш.\nИз хиннав 315-ча истребительни авиационни Рижски дивизе ветеран а къахьегама ветеран а. Цун ц1ераг1а ц1и тилла я Назранера улица.\nЦкъа укх тайпара чулоацам болаш письма дера Назрановски райвоенкомате: "Новкъост военни комиссар! Эскаре цхьана г1улакх деш хиннарий ц1ераг1а сона т1адиллад Сийлахь-боккха Даймехка т1ом болча хана Латве лаьттача авиационни даькъа ветеранаш лохилга. Царех ца1, сона хетачох, вахаш ва городе Назране. Летчиках-истребителах Оздоев Мурадах оаха оалар Миша. Из г1улакхах дика кхеташ, хьаькъал долаш а майра а летчик вар. Цунна-м дика дагабоаг1а хургба шийца цхьана моастаг1чох латаш хинна новкъостий. Цун адрес сона дайтар дех аз. Кхы а дикаг1а хургдар, нагахьа санна Оздоева ше тхога письмо яздоре, укх шера гурахьа оаха юбилейни шу дездеча хана Риге хьава цунна могаргдий-деций хойташ. Из ц1ей в1ашт1ехьдоаккхар я Прибалтийски военни округа Военни Совет.\nСа моаршал да шуга П.Л. Зуев".\nЦу хана Мурад Назрановски Автотранспортни предприяте болх беш хиннав, Латвера письмо деча ч1оаг1а г1адваха а хиннав из.\n- Доккха дикахетар хилар сона, - оалар Мурада, - соца цхьана моастаг1чоа духьала т1ом беш хиннача доттаг1ашкара письмо кхачарах. Мел дукха х1амаш догадохийтар цо, мел дукхача новкъостий ц1ераш дагайохийтар, сибаташ духьалъоттийтар цо. Сона юха а духьала эттар уж гаьнара т1ема денош, цу хана леладаь х1амаш, юха а уллув латташ мо хеталора полка командир Кукушкин, политрук Азаров, дивизе командир Литвинов, летчикаш Заневахин, Трескин, Красников, Афонин, Сютягин, кхы дуккха бараш. Риге доттаг1ех б1аргтоха-м со ваханза 1елургвацар.\nМурад Риге т1ема ветеранаш-летчикаш в1ашаг1кхетача ваха хилар. Дог г1оздаьнна г1адваха цигара ц1авеча дийца вала ца могаш мехкахошта хьадувцар цо цига шийна б1аргадайна х1амаш.\nЙоккхача Россе Турпалага кхаччалца лакхвала мегача вай мехкахочох, сийдолча г1алг1ай к1антах Оздоев Мурадах очерк язъе сайга аьлча, эггара хьалха сона дагадехар 1957 шера Нохч-Г1алг1ай АССР юхаметтаоттае йолаеча хана, Грозне краеведчески музее хьалтеха даьлла цун з1амига сурт, цунна к1ала яздаь хинна, айса 1одийша йоазув: "Герой Советского Союза летчик Оздоев Мурад", цу хана се г1адвахар, т1ехьаг1а из бакъдац, аьнна хезача сай дега хинна бохам. Цхьаькха уйла а ессар кертача - из деррига метта ма эттадий, Мурад Россе Турпал хилар ч1оаг1 ма даьдий, дукха ха д1а ма яхайий, Мурад ше а тахан вайна юкъе волаш мичав - в1ашт1ехьдаргдий-те мадарра Мурад, цун г1улакхаш д1ахьокха? Уж шеконаш а йолаш волавелар со эшаргйола материал гулъе. Са де в1ашт1ехьдаьнначун, сона кхоачашде мегачун мах белга хьона д1ат1адул аз, газет дешар.\nКОТИЕВ Султан-Гири, журналист, Сийлахь-боккхача Даймехка т1ема ветеран