Оьрсийчоь -- "Кура ву оьрсий хиларна" сахьт довзуьйтуш церемонехь дакъалоцуш ву Депардьё Жерар. Москох ,ГIура-бутт, 2014\nРПР-ПАРНАС –Оьрсийчоьнан Республикан парти – Халкъан маршонан парти - ша цхьаъ бен яц ала мегар ду, Оьрсийчохь Iедалшна оппозциехь йолу парти. Иза, хууш ма-хиллара, кхуллуш жигара дакъалаьцна вара Москох вийна волу политик Немцов Борис. Кху деношкахь шена кхоьллина рогIера эладит бакъ цахиларх лаьцна дийца дезачу хьоле хIоттийна юха а РПР-ПАРНАС.\nОьрсийчоьнан зорбан гIирсаша дийцарехь, РПР-ПАРНАС лууш ю Францера карзахваьлла лела актер Депардьё Жерар Омск областан губернаторан харжамашкахь дакъалаца хьалхататта. Цара дийцарехь, цу тайпа дIахьедар динарг ву цу партин декъашхо волу Омскерчу регионан ПАРНАС-ан декъан куьйгалхо Басов Игор.\nАмма шайна иза зорбанан гIирсашкара бен хезна дац, шаьш толлур бу и хаам элира ПАРНАС партин куьйгалхойх цхьаъ волчу Яшин Ильяс.Цо дийцарехь, иза баккъалла а тIеэца мегар долуш хIума дац. -Иза цхьаммо йина вон забар ю, тхан жигархочо йина, я иза тхо сийсаз дан гIерташ болчу наха даржийна эладит ду, - элира Яшина.\nИза официалан сацам хуьлила дац. Шаьш кандидат хоржийла дац, Францехь ял цаялархьамма 2013-чу шарахь Оьрсийчоьнан паспорт схьаэцна волу стаг бохуш вара Яшин.\nМерзликин Константин а ву ПАРНАС партин куьйгалхойх цхьаъ. Цуьнан кхин цхьа верси а ю, Депардьё шаьш хаьлхатетитина аьлла эладит даржоран. Мерзликинна хетарехь, иза Iедалан векалша леррина дина ду харжамашкахь шайна дуьхьал йолчу партин кандидаташ харжамашна юкъара баха.\nБасовс дина боху дIахьедар зорбане даккхина Оьрсийчохь лоручу «Коммерсант» газето. Цуьнан дешнаш а далийна «Коммерсанто». Цо дийцарехь, Депардьё актер хилла ца Iаш, бизнесхо а ву. Омскехь инвестицеш ян аьтто болуш ву аьлла хета иза Басовна.\nКоммерсанто дийцарехь, Басовс кехат дахьийтина Депардьёга Гезгмашин-беттан 13-чу дийнахь Омскехь хир болчу губернаторан харжамашкахь дакъалаца аьлла.\nДепардьёс цкъачунна хаам цабина ша Оьрсийчохь политикана юкъаваха дагахь хиларх лаьцна.\nХууш ма-хиллара, Францера актеро дуккхазза а дIахьедарш дина ша Оьрсийчоь езаш ву бохуш, Путин Владимира шена ши шо хьалха Оьрсийчоьнан паспорт деллачул тIаьхьа.\nДепардьё сих-сиха гора Путинна юххеваьлла. Цунна чохь ваха хIусам елла Соьлж-ГIалахь Кадыров Рамазана. Делахь а, официалан кепара Депардьё вехаш ву Белгерчу Нечин гIалахь.\nДIабаханчу баттахь Депардьё Жерара оьрсийн ницкъ хилар хесташ дIахьедар дира Францехь Iовдал санна лечулла Оьрсийчоьнна дуьхьа вала кийча ву ша аьлла.


358 миллион берийн хьашташна делла Кадыровс\nАьхка дешархой берийн садоIийлашка бахийтархьама Нохчийчуьрчу Iедало 358 миллион сом къастийна. Луларчу Дагестанехь хьажийначул а шозза барам совхилар, нохчийн бераш доьлху садоIийлаш лакхара статус йолуш ду аьлла цигарчу Iедало.\nБайначу беттан тIаьххьарчу дийнахь Шелковск кIоштаррчу «СтелаIад» санаторий дахийтина 250 бер аьлла, къинхьегаман министраллан векало. Аьхкенан ханна садоIийлашка 18 эзар бер хьовсо лерина ду меттигера Iедал.\nДагестанан дешаран министро байначу баттахь дIахьедира, могашалла метта а хIоттош, кеп-кепарчу садоIийлашка 12 эзар бер дахийта Iалашо ю шайн, оццу гIуллакхна аьлла, билгалдаьккхина 67 миллион сом ду аьлла.


Вай буьйцу мотт а, меттан аьзнаш а ду меттан хьаьркашка дерзалуш. Мотт нейронан йозане баккхар дукх кхечу дешнашца аьлча. Нохчийн мотт синтезан системе берзийна аьлча а бакъ хетар дацара хьалха, амма и кхиам хилла, АллахIан гIоьнца и болх кхочушбина Нохчийн Республикин Iилманийн академин пайде (прикладни) семиотикин отделан Iилманан белхахочо, Соьлжа-ГIалин мехкадаьттан техникин университетан прикладни хаамийн технологийн институтан «Информатика и вычислительная техника» кафедрин лакхарчу хьехархочо Израилова Элисас шен белхан накъосташца цхьаьна. Нохчийн мотт синтезан системе берзо гIерташ цара къахьоьгу 3 шо дара.\nМотт синтезан системе берзор хIун ду? Стенна оьшуш ду иза? Оцу дерригенах лаьцна дийца аьтто хилира Израилова Элисин тхоьца хиллачу къамелехь. Элисас билгалдаьккхира: «Дукха хан яра оха оцу синтезна тIехь къахьоьгу. Нохчийн мотт технологица хилийта, нохчийн меттан дошам терахьийн системе ерзийта, цунна электронни кепаш оьшура. Дерриге а дуьне, къаьсттина вайн заманан кегийрхой, компьютершна тIебирзина хиларна, нохчийн мотт а, йоза а компьютеран матте дерзо деза вай, Iилманан программина тIаьхаь цадисархьама.\nЗорбанан йоза доьшурш кIезиг бу, ткъа мотт компьютер чохь хилча, нохчийн мотт ингалсан я японин мотт санна кхуьуш хила беза аьлла хийтира суна. Вай хьахийначу къаьмнаша шайн меттанаш (ингалсан, франкахойн) компьютере берзош бу 1950-чу шерашкахь дуьйна.\n«Искусственни интеллект» бохург дукхадезаделира суна. Цунна тIебоьду некъ буйла хаьара тхайн сатийсам кхочушбан аьтто бен берг. Нейронни сеташ ю компьютера чохь. Математикин алгоритм ю иза. Цуьнан шатайпаналла муха ю? Иза бер санна Iамалуш ю. Къамелан технологица нохчийн маттаца болх бина цхьа а вацара хIинццалц. Хала дара тхуна. Цундела бух бацара, тIетевжийла яцара. Интернет яра. Кхечара, ингалсахоша, корейцаша шайн меттанаш талларх лаьцна мел бина белхаш Iамабора, боьшура оха.\nКъамелан синтезан методаш дукха хиллера. Царах нейронни система яра массара а пайдаоьцуш ерг. Вайн меттан къоначу Iилманчица Бадаева Iайшатаца болх бан йолаелира со. Текст дIайийшира 15 минотехь (ткъа дIаешна хила езарг пхи сахьт дара). Цунах гIуллакх ца хилла, кийча йолу аудиокнигаш лехна, царах пайдаэца дуьйладелира тхо. Нохчийн литературин классикийн говзарш яра оха зерашна схьакъастийнарш.\nНохчийн меттан фонетикин башхаллаш тидаме оьцуьйтуш болх бу бан безаш (дош доца я деха алийтар). Иштта, уггаре а коьрта болх бина – Фонетикин транскриптор программа язйина яьлла. Оха кечйинчу 5 сахьтан аудиозаписехь 3 эзар ах эзар предложени хилира. Уьш фонетикин транскрипторан программица цхьана минотехь латинийн транскрипце ерзийра.\nЯпонин Iилманчаша ма-ярра йира оха иза. Вайн нохчийн маттахь тохар (ударени) даима а цхьана меттехь ду, масала, оьрсийн маттахь хийцало цуьнан меттиг. Талламан болх кхидIа чолхе мел болу а техникин таронаш яккхий йолу компьютер оьшура.\nОцу хенахь мехкадаьттан университетан керла ректор хIоттаво Минцаев Мохьмад. Цо схьайоьллу технопарк санна йолу «Hipark». Мехала компьютерш, техника оьцу цо. Иштта, Академехь болийначу Iилманан балхана оьшуш йолчу компьютерна тIекхочу тхо. Оцу компьютерна 5 сахьтана йолу тексташ Iамайо. 500 000 операци йира оцу текстийн фонемаш компьютерна Iамош.\nХIора фонеман шен хьаьрк (шен сурт) ду. Иза дагахь латтадо компьютеро. Юха и хIора хьаьрк озе ерзайо оцу системо. Видеокарта мелла а ницкъ боккха болуш хила дезара. Компьютеро дIа а ца йойуш, цуьнга 27 сохьтехь болх байтира. Цул тIаьхьа суьйранна ялх сахьт долуш (Нохчийн меттан де тIекхача 2 де долуш ду иза). Дуьххьарлера текст дIаелира ас. ГIалаташ дара, амма дIайоьшура текст. Хазахетаран доза дацара. Нохчийн мотт синтезан системе берзийча цуьнга дуьххьара алийтинарг «АлхьамдулиллахI. Далла хастам бу» дара. Боккха кхиам, доккха хазахетар дара иза! Цкъа а, цхьамма а цадинарг дара Дала тхоьга дайтинарг. Со цхьаъ хилла ца Iа оцу толаме кхаьчнарг. Оцу декъехь Iилманан академехь болх беш ю къона Iилманча, филолог Бадаева Iайшат, программисташ Султанов Зеламха, Бекаев Мовсар, Академин прикладни семиотикин заведующи Умархаджиев Салавди».\nЭлисас дийцинчух физика Iилма девзаш верг а, компьютеран таронаш хууш верг а дика кхетар ву. Вуьшта аьлча, нохчийн мотт синтезан системе берзийна бохург иза «нохчийн мотт ноташка берзийна» бохург ду. Ноташ хьалха ехкича дуьненахь муьлххачу маьIIехь йолчу оркестро симфони дIаолу, иштта, мотт синтезе берзийча компьютеро дIайоьшур ю тексташ а, книгаш а.\nИзраилова Элиса дуьххьарлера нохчий зуда-программист ю нохчийн мотт синтезан системе берзийнарг. Иза иштта нисдалар а тамашийна хета аьлча, Элисас элира: «Дуьненчохь дуьххьарлера программист а хилла зуда. Иза ингалсан литературин классикин, поэтан Лорд Байронан йоI Лавлейс Ада хилла».\nНохчийн меттан синтезан системах дерг довза аьтто бу х1окху электронни ссылкица https://soundcloud.com/user-33608246\n«Хьехархо» газета №15, 16 август 2019 шо.


Беларуси - "Керла Дахар" килсан протестанташ ламаз деш бу, 2021 г.\nПодмосковьерчу Раменское гIалахь полисхоша, протестантийн "Нового поколение" килсийн пасторийн конференце а баьхкина, лаьцна 200 гергга стаг. Цунах хаам бо "Настоящее время" телеканало, "ОВД-Инфо" хьостана а, "Взгляд с Небесной" YouTube-канална а тIе а тевжаш.\nНизимаш лардо органийн белхахоша лаьтта охьабехкина лецнарш яххьашца шийлачу цIенкъийте, иштта латтийна 40 минотехь. Хаам беш бу, конференцин декъашхойх цхьанна йиттина хиларх лаьцна.\nБуьйсанна 2 сахьт долуш делах теша нах дIахеца болийна. Царна протоколаш хIиттийна, амма лелийнарг билггал муьлха артикл ю цкъачунна хууш дац. Цунах лаьцна хаам бина шен фесбукехь лаккхара пастора Раткин Альберта.\nКонференци дIайоьду ши де ду, цигахь дакъалоцуш ю регистраци йина а, регистраци йина йоцу а динан вовшахтохараллаш. Гарехь, полицино лаьрра царна юкъахь хила мега аьлла, Оьрсийчохь хилийта лууш йоцу вовшахтохараллаш а.\nМаьждиге ламазе веана 600 стаг лаьцна полицино Подмосковьехь\nКхушара Марсхьокху баттахь Оьрсийчоьнан Инарлин прокуратуро мехкан территори тIехь хилийта лууш йоцуш лерира йиъ махкал арахьара динан вовшахтохаралла. Уьш ю "Новое поколение" Дуьненаюкъара керстан болам (Латви), "Новое поколение" Евангелан керстан килс (Латви), "Новое поколение" вангелан керстан Украинин керстан килсан Динан урхалла, "Новое поколение" Динан дешаран заведени Дуьненаюкъара библин колледж (Украина).\nПрокуратурина хетарехь, и вовшахтохараллаш кхерам бохьуш ю Оьрсийчоьнан конституцин хIоттамна. "Хилар лууш доцу вовшахтохараллаша" сацо дезаш ду шаьш махкахь дийриг, цунна дуьхьал болу наха административан а, криминалан а жоп лур ду шаьш лелочух.


Даккхий зуламаш дина аьлла, меттигерачу полисхошна дуьхьала доьдучу гIуллакхан таллам дIабирзина ГIалгIайн махкахь. Уьш бехкебо стаг верна а, дIалаьцначарна тIехь къизаллаш лелорна а, нахера кхерамаш а туьйсуш, ахчанаш дахарна а, иштта кхин а цхьа могIа кхечу зуламашна а.\nДIалаьцнарг ву 8 полисхо. Уггаре а лаккхара даржехь верг - экстремизмаца къийсам латточу декъан куьйгалхо Хамхоев Тимур а, кхиъ 7 цуьнца болх беш хилла белхахо а. Царна тIекхойкхуш ву, уьш бахьанехь цхьацца хенашкахь зен а хилла, Iазап а лайна 10 стаг.\nЦхьаболчу эксперташа гIалгIайн полисхошна дуьхьал и гIуллакх дола ма диннехь, кхайкхош дара хIинца литтарш дуьйладелла аьлла. Амма цуьнах дегайовхо яц бакъонашларъярхойн.\n"Машр" цIе йолчу организацин куьйгалхочо Муцольгов Мохьмада иштта мах хадийра оцу гIуллакхан: "Цхьа горгали бу-кх иза. Башха доккха хIума а дац иза. Вайна хууш ма дай,и санна хIуманаш дуккха а дуйла. Кху махкахь а, Нохчийчохь а дуккха а нах бу байна, мичахь бу а ца хууш. Iедалан белхахой уьш барна бехкехиларан тоьшаллаш а ду. ХIара 5-6 стаг бен вац-кх дIалаьцна".\nХамхоевна а, цуьнан белхан накъосташна а дуьхьала долийна гIуллакх, кхиъ шуьйра хир дара, цхьаболчара шайн кийтарлонаш юха ца эцнехьара. Церан гергарчу наха Iаткъам бинера цхьаболчарна. Шена а юьхь-дуьххьал кхерам теснера гуран чохь валлочу Хамхоевс ша вуьйр, ву бохуш, элира Муцольгов Мохьмада: "Суна а тийсира цо кхерамаш. И санна зуламаш цхьа тIаьхьалонаш доцуш ца хуьлу.\nАс арз дира сайна кхерам тесна аьлла. Дала тIе ма доийтийла, цхьа хIума хилахь, штта къамел деш хилча, оцу стага жоп дала деза цуьнах. Иштта ламасташ ма ду вайн. И санначу меттигех кIелхьара ца волу и стаг".\n2016-чу шеран аьхка ГIалгIайн махкахь Сунжан кIоштехь банк яхьнера цхьана стага. Иза чу а вахна, кассехь шегахь граната ю аьлла, цу чуьра зуда кхера а йина, ахча даьхьнера цо.\nТалламхоша меттигера вахархо Далиев Мохьмад а, цуьнан зуда Марьям, оцу банкехь болх беш йолу, дIа а лаьцна, хьийзинера полисхоша. Далиев Мохьмад веллера и къизаллаш ца лайна. Зудчунна а йиттинера. Ша мукъяьккхича, иза къар ца луш, цо кхачийна и гIуллакх кху тIегIане.\nИштта дIа листа доладелча, къаьстина оцу полисхоша кIоршамечу барамехь зуламаш деш хилар. ТIекхойкхучарна юкъахь Азербайджанан цхьа вахархо а ву. Цуьнгара а машен схьа а яьккхина, цуьнах ахча доьхуш хилла полисхоша.\nШена ца хета боху бакъонашляръярхочо Муцольгов Мохьмада и гIуллакх кхеле кхаьчча, оцу хиллачу полисхошна доггIу таIзар дийр ду аьлла: "Суна ца хета царна доггIу таIазар хир ду аьлла. Барам болуш иза хир ду аьлла а ца хета суна. Дукхачу хIуманна кIелхьара бевлла уьш. Суна хетарехь, таллам а кхоччуш ца бина. Нах юхабевлча доггIу таIзар ца хуьлу цуьнах. ХIетте а цхьа гайтаме процесс ю иза".\nХамхоевн а, кхечеран а гIуллакх хIинца прокуратуре хьажош ду. Цигахь низамашца догIуш хиларна, теллича, иза кхеле кхачор ду.


Массо а мехкашкара вайнах, цхьаьнакхета!\nИтт шо кхаьчна Европехь вайнехан студентийн Wey-Du юкъаралла кхоьллина\nЙохк-эцарарца а, политикаца а йоьзна йоцчу нохчийн а, гIалгIайн а студентийн Waynah European Youth Development Union - Wey-Du -юкъаралло болхбо 2009-чу шарара схьа.\nЦунна "Одноклассники" машанехула бух биллинарш бара вовшашца зIе лоьху Бельгера кегийрхой. Итт шерачохь юкъарлоно шен декъа а оьзна, цуьнан цIарах къахьоьгуш бу Европерчу дуккха а мехкашкара вайнехан студенташ. Шайн низам а, шайн белхахой а бу Wey-Du боламан.\nШаьш кест-кеста хIитточу барамашка кхойкху кегийрхоша нохчийн а, гIалгIайн а Iилманчаш – историкаш, вайнехан синбахам бевза говзанчаш. Шайна чIоггIа дагах а кхетташ, къамелаш хилира шайца филологан, философин Iилманчин докторан, нохчийн фразеологизмийн дошамийн авторан Байсултанов Даудан, историкан Яшуркаев Султанан (стохка кхелхина иза), опера лакхархочуьнца Хасанов Зайндица, дагалоьцу студенташа. Цара дийцарехь, кхушара уггаре бIаьрла цхьанакхетар дара вайнехан дуьненаюкъарчу сагIадечу "Салсабиль"хьукматца хилларг.\nНохчашца ийна бу Европера кавказхой\n"Кавказ.Реалиин" корреспондентан Wey-Du боламо бинчу а, бечу а балхах лаьцна къамел хилира цуьнан куьйгалхочуьнца Исаев Артурца.\n– Артур, юхьанца муха яра шун Iалашонаш, уьш кхочушъялой шуьга?\n– МогIара ю тхан Iалашо – кегийрхошка информаци дIакхачор, дикачу гIуллакхашна уьш гIиттор, царна хьекъалца кхиа аьттобар. Бизнесехь, кхоллараллехь тоьлла гIулчаш яьхначу вайнахе шайн хаарш къоначу чкъуре дIадалийта лаьа тхуна, лаьа тхайн нийсархоша цаьргара масал оьцийла. Сессеш, мастер-классаш вовшахтуху оха оцу Iалашонца.\nДуккха а ду данделларг. Урхалла деш 16 стаг ву тхох, волонтераш а бу. Европерчу нохчийн, гIалгIайн кегийрхошна юкъа уьйр тосу оха, вовшахъетта Европехь болу вайн кегийрхойн боламаш. Дуккха а ю тхан, кхочушъян атта яцахь а, тхуна мехала хета проекташ.\nПхи барам дIабаьхьина оха 2018-гIачу шарахь. Iилманаш хьехарца, медиа-гIуллакхаш Iаморца боьзна бара уьш. Кегийрхойн шерашка хьаьжжина вовшахъетта оха сессийн тобанаш.\nLe Figaro: Нохчийчуьра схьаваьлла 20 сов стаг лаьцна Францехь рэкет ярна\nКхушара дIабахьа дагахь ду бархI барам. Йолор ю еххачу ханна лерина ши проект. Аьхке ерзале уггаре жима тхайн декъашхой Европан лаьмнашкарчу садоIийлашка а буьгур бу оха. Цигахь ненан меттанаш хьоьхур бу, Нохчийчоьнан а, ГIаогIайчоьнан а истори, синбахам бовзуьйтур бу, Iамор ду вайнехан хелхар.\n- Уггаре боккха барам муьлханиг бу шун Iалашонехь?\n- Белгехь нохчийн, гIалгIайн меттанаш, синбахам, истори, кхидолу вайн къаьмнийн хазанаш хьоьху школа схьайоьллур ю оха кестта. Мукъаденошкахь болхбеш хир ю иза. Лаьа вайн къаьмнийн берашна шайн дайн-нанойн хьесапаш, хатI тIеэца аьтто бан. Вайн кегийрхошна гIоден юкъараллаш кхоллаяларе догдоху оха Европерчу массо а мехкашкахь.\nКарара бутт болалуш Белгерчу Антверпенехь студентийн рогIера гулам вовшахтуьйхира оха. Европера веанера вайнехан 250 студент. Цаьрца цхьаьнакхийтира Эйндховенерчу Техникан Университетера физикан доктор, Белгерчу Johnson & Johnson фирмин коьрта Iилманча-белхахо Саидов Тамерлан а, Швецерчу энергетикан, индустрин компанин векал Бислиева Iайшат а, "Салсабилан" векалш а, вайнехан диаспорийн хьалханчаш а.


Мангал-бутт 13, 2021\nДагестанехь, зударийн зуламах ларбечу хIусамехь, къайлаяьлла хилла Нохчийчуьра яхархо Тарамова Хьалимат лаамза дIайигина ши де даьлча йина хиламна комментари. Мехкан куьйгаллина хетарг довзийтина "Грозный" телеканалехула республикан къоман политикан, арахьарчу зIенийн, зорбанан а, информацин а министра Дудаев Ахьмада. Хиллачунна цо бехкебина зудчунна Кавказера яда аьтто бан гIиртина бакъоларъярхой.\n"Нохчийчоьнан а, Дагестанан а полицино бертахь, лаккхарчу корматаллица болх бар бахьана долуш, стаг ца вадавайта аьтто баьлла, тешна ду тхо. Низамехь доцург ца даьлла я полицигара а, я Тарамова Хьалиматан гергарчаьргара а. Низамца а догIуш, йоI полицин декъе а кхайкхина, цигахь цуьнга хеттарш а дина", - аьлла Дудаевс.\nТарамова – "могашаллица проблемаш йолуш йоI ю", иза "тхан поликлиникашка могашалла тоян лелла а ю", - билгалдаьккхина министра.\nДудаевна хетарехь, хилларг "сов дестийна" дуьйцу, хIунда аьлча, "Нохчийчийн Республикехь адаман бакъонаш, маршонаш массо а хIуманал лакхара лору. Адаман бакъонийн а, маршонийн а гарант ву Кадыров Рамзан Ахматович".\nЮкъараллин жигархой бехке лору Дудаевс. Уьш "кхузахь боцу, хилла а боцу цхьа кIезиг нах тхуна тIеябан гIерта", - аьлла цо.\nТарамова йолу меттиг хууш яц тахана: Нохчийчу ша дIайигинчул тIаьхьа зIене ца яьлла иза я шен накъосташца а, я бакъоларъярхошца а.\nКадыровхоша, ХIинжа-ГIаларчу зударийн къайлабохучу хIусамна чу а лилхина, Мангал-беттан 10-чохь ницкъаша Нохчийчу дIайигина Кадыровн гонерчу, Соьлжа-ГIаларчу "Гранд паркан" директоран Тарамов Аюбан йоI Тарамова Хьалимат. Иза ядош гIодина меттигерчу полицно. Чохь хилла бакъоларъярхой-зударий ницкъхоша текхош, етташ бигина полицин декъе.\nХьалхо Тарамова Хьалимата видео яржийра ша лехамашка цаялар доьхуш. Ша шен лаамехь араяьлла цIера, шена еттарх, гIелоярх кIелхьарйолуш, бохура цо. Едда лелларг цакхаьчча юьйр ю, "доьзалан сийн дайъина" аьлла, орца доху бакъоларъярхочо, журналиста Анохина Светланас – Кавказерчу зударшна леринчу "Даптар" порталан коьртачу редактора.


Шимов Ярослав, Маршо Радио, оьрсийн сервис\nТоталитаризман зама дагайоуьйту Чехерчу цхьаболчу хIолламаша\nОьрсийчоьнан Талламан комитето бехктакхаман гIуллакх схьадиллина Прагерчу миниципалан 6-чу гонехь Советан заманарчу маршална Конев Иванна хIоттийна хилла хIоллам дIабаккхарна дуьхьал. И хIоллам божор ю цунна гонаха лелачу Оьрсийчоьнан-Чехин конфликтан тIаьххьара агIо. 40 шарахь лаьттина Прагехь хIоллам, дIабаьккхина меттигерчу Iедало бинчу сацамца. Оьрсийчоьнан Талламан комитетна хетарехь, «нацизм бакъяр» ду ишта сацам тIеэцар.\nМассех бутт хьалха бинчу сацамца Охан-беттан 3-чу дийнахь дIабаьккхина хIоллам. Прага-6 муниципалитетан администрацин куьйгалхочо Коларж Ондржейс, цуьнан бахьана беламе а дерзош а довзийтира: маршал «юьхь тIехь могашалла Iалашъен маска а йоцуш вара» - COVID-19 ун даржина хиларна, тахана тутмIаьжиг йоцуш лела бакъо яц Чехехь.\nБехктакхам айбинчу Оьрсийчоьнан Талламан комитето хIоллам дIабаккхар «нацизм бакъярца» дузу. Тамаше делахь а, Кремлерчу Iедална дуьхьалйолчу «Кхин Оьрсийчоь» организацин декъашхоша а боху изза. Уьш Охан-беттан 5-чу дийнахь тIелетира Москварчу Чехин векалтанна, массийтта кIур болу коьчал кхоьссира цуьнан неIаршка, керта тIе оьллира «Сацае фашизм» тIеяздина плакат.\nОхан-беттан 9-чу дийнахь Оьрсийчоьнан тIеман министра Шойгу Сергейс, бехк а боккхуш, дехар хьажийра шен Чехерчу коллегига Метнар Любомире, хIоллам Оьрсийчоьне дIалахьара аьлла. Билгалдаьккхира «1945-чу шарахь Прага нацистех мукъайоккхуш исбаьхьа дIаяьхьначу тIеман операцино бIеннаш эзарнашкахь Iалашдира чехийн дахар, миллионашкахь мукъабехира нацистийн лоллех хьан махкахой», аьлла. Ткъа Чехин тIеман министралло жоп делира, ша яц хIолламан да, низаме диллича, цуьнан долахо Прага-6 ю, аьлла. Юьйцучу кIоштан администрацин барт хилла и хIоллам Прагехь хIоттош йолчу 20-чу бIешеран дагалецамийн Музейга дIабала.\nМаршо Радион оьрсийн сервисерчу корреспондентан Вагнер Александран Прага-6 кIоштан куьйгалхочун гIовсаца Лацин Янца къамел хилира хIолламах лаьцна.\n- Оьрсийчоьнан тIеман министра Шойгу Сергейс Чехин тIеман министралле дехна хIоллам Оьрсийчоьне дIабалар. Жоп делла, шен дан гIо дац, хIолламан да ша яц, аьлла. Прага-6 администрацина хезаний дина дехар, оцу хьокъехь ойла йиний аш?\n- Бахьана дац тхуна хIоллам Оьрсийчу дIабахьийта – иза Прага-6 кIоштан долахь бу. Бакъо яц Оьрсийчоьнан шен доцург дIадеха. Тхешан бахам кхечу пачхьалкханна дIабала беза аьлла а ца хета суна. Оьрсийчуьрчу агIонна Iеткъа хилларг, со кхета, амма Европан Бертан декъашхо ша хиларе тарра, ситуаци кхечу кепехь туьду Чехино. Оьрсийчохь бехктакхам гIаттийна хIоллам дIабаккхарна… Суна билгалдаккха лаьа, оха ца бохийна хIоллам, оха иза кхуллуш йолчу 20-чу бIешеран дагалецамийн Музейга дIалуш бу. Прагин Iедало «бархата револицин» 30 шо кхочуш, 2017-чу шеран Лахьан-беттан 17-чу дийнахь кхоьллина организаци ю иза. Коневн хIоллам а, цунна гонаха мел хилла йозан экъанаш а хир ю музейхь. Оцу йозанаша боху, 1945-чу шеран Стигалкъекъа-беттан 9-чохь Коневн эскаро хIаллакьхулучуьра кIелхьара яьккхина Прага, боху, 1956-чу шарахь Венгрера гIаттам хьошуш дакъалаьцна Коневс. ХIоллам дехьабоккхуш оха лардина Чехин а, дуьненаюкъара а низамаш.\n«Бакъо яц Оьрсийчоьнан шен доцург дIадеха»\n– Маршалан йоIа Конева Натальяс шо ца кхоччуш хьалха ша еллачу интервьюхь элира, ша реза ю хIоллам Дуьненан шолгIачу тIамехь эгна Советан пачхьалкхан бIаьхой дIабоьхкинчу кешнашка дехьабаккхийта. Амма шена лаъане а ца лаьа хIоллам тоталитаризмна хIотточу музейхь хуьлийла. Цунна хетарг тергоне ийцирий аш хIоллам дехьабаккха сацам кечбеш?\n–Ала лаьа, цунна хетарг суна мел хезначу вариантел тоьлуш ду. Халахеташ делахь а, оха Оьрсийчоьнан векалаца хIолламах лаьцна диалог йолийначу хенахь тидаме ца ийцира цунна хетарг. Оха хIоллам векалтан территори тIе дIахьо элира, амма векал реза ца хилира. Ткъа хIоллам дехьабаккхарх болу сацам тхо тIеэцна девлча, варианташ леха тIаьхьа дара. Оццу юкъанна дара Прага мукъаяьккхинчу Советан пачхьалкхерчу салтийн кешнаш халкъан синбахаман объектийн тептара яздича. Цундела йиш яцара исбаьхьаллин мах боцу, кешнийн керлачу статусца богIуш боцу хIоллам цига бахьа. Ишта элира соьга Олшанскерчу (Прагин дакъа – ред.) кешнех жоп лучу Прагин мэрерчу белхахоша. Ас цул тIаьхьа хIоллам дIаэцар дийхира ТIеман историн музейга – гIуллакх ца хилира цунах а. 20-чу бIешеран дагалецамийн Музей резахилира хIоллам шега дIаэца. Со воккхаве цунах – юкъараллин хIинца йиш хир ю цуьнга оцу заманарчу тIеман а, историн а экспонате санна хьежа, - элира Лацин Яна.\nХIолламца доьзна деза дIахьедарш дина Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло а. Оцу хьукматан векала Захарова Марияна хетарехь, «зулам ду» монумент хьаяр, «жоп доцуш дуьсур дац иза». Ткъа министрна Лавров Сергейна гарехь, «вай 30 шарахь гергга кхиийначу юкъаметтигийн, бинчу бертийн бух бохийна» хIоллам дIехьабаккхаро.\nШен жоп луш, Чехин арахьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедина, Оьрсийчоьнан Iедал кхечу пачхьалкхан гIуллакхашна юкъагIерта, «Маршална Коневна хIоттийна хIоллам – иза тIеман мемориал ю, цунах хьакхалуш а бац гергарлонех а, юкъахь гIуллакхаш лелорах а лаьцна 1993-чу шарахь хIоттийна Барт», аьлла. «Хьакъ доллуш хир бу хIолламна кхидIа къастийна кхоллам», аьлла Чехин арахьарчу гIуллакхийн министралло.\nМел беза бу историна Коневн хIоллам, иза стенна эшна дIабаккха, кхин буй Чехехь и санна болу хIолламаш, хIун аьлла хета чехашна 1945-чу шарахь леллачу тIеман хиламех? И хаттар Маршо Радионо дира Чехин Iилманийн академин карарчу заман Институтан Iилманчига, «Прага 1945-чу шеран Зазадоккху-баттахь» цIе йолчу книгин авторе Кокошка Станиславе.\n– 1989 шо тIекхаччалц, коммунизман режим йоххалц, еза меттиг лорура Прагерчу Смихов кIоштара Советан пачхьалкхан танкисташна хIоттийна хIоллам, цигахь дIахьора цхьацца церемонеш. Бу Олшанскерчу кешнашкахь дIабоьхкина цIен эскархой, и кешнаш тIом боьрзуш кхлладелла ду, кхеташ ду, цигахь ца бина цхьа а хийцам. ТIом берзарна лерина коьрта барамаш цигахь дIахьо хIинца. Кхечу хIолламех дерг аьлча, Толаман Монумент ю Милин кIоштахь, Сливице юьртанна гергахь – иза 1970-чу шарахь хIоттийна. Европехь тIаьххьара тIеман тасадалар хилла меттиг ю иза – цигахь 1945 шеран Зазадоккху-беттан 11-чу дийнахь тIом бина. Оцу меттехь Ваффен-СС дакъа хилла, карадаха ца туьгуш, хIаллакдина иза тIедаьхкинчу ЦIечу эскаран дакъоша.\nКоневн хIоллам дIабакккхале дара цунна тIе бевзашбуцучара басар диттича\n– Ткъа Коневгара «хIун даьлла», хIун ца тайна чехийн агIонна? Цо Дуьненан шолгIачу тIамехь муха дакъалаьцна хууш ду. 1968-чу шарахь, Советан эскарша «Прагин бIаьстенан» реформаш хьашшале, Чехословаке еъначу Советийн делегацин декъахь иза хиллийла а ду хууш. Агресси яле, Iалашо хIоттош, и делегаци кхаьчна хиллий а хаьа вайна. Иза коьрта бахьана ду шун агIо Коневна резаяцаран ( кхин а цхьа бехкбаккхам бу цуьнга – Венгрера гIаттам хьошуш дакъалацар)?\n– Коьрта «томмагIа» ду и хIоллам (Чехословакера - ред) «хьал тодар» дагалоцуш хIоттийна хилар. 1975-чу шарахь, тIом бирзина 30 шо кхочуш хIоттийна хила безаш бара иза. Цуьнан проект конкурсе йиллира 1974 шарахь, амма вацара болх бан лууш ши скулптор бен. ХIоллам кхолларан проект 6 шарна яхъелира – цо гойтура мел шелъелла Чехин-Оьрсийчоьнан юкъаметтигаш. Олуш дара хIетахь кхузарчу наха: «Да мохк мукъабаьккхинарг ву, воI – оккупант». Конкурс шозлагIа а кхайкхийра – 7 скулптор велира хIоллам бан лууш. Бахбелла болх бирзира хIоллам хIотторца 1980-чу шарахь. МаьIна дара цуьнан хIара: Советан эскар 1968-чу шарахь чехех лата деанехь а, цо 1945-чу шарахь Прага мукъаяьккхина.\nКоммунизман режим йоьхначул тIаьхьа чехаша, бегаш беш, хIолламах олу zapomník (дешнийн довзар: pomník – хIоллам, zapomnět – дицдан).\n5-6 шо ду Прагера Коневн хIоллам къовсаме баьлла, аьлча а, бахархошна иза новкъа болу – цунна бухахь ду Украинерчу ГIирмина аннекси ярца Оьрсийчоьно пачхьалкхаш шена оьгIазъяхийтар, церан декъахь Чехи а йолуш. Оцу контекстехь бен кхеталур а яц хIолламна гонаха иккхина конфликт.\n– Со нийса кхеттехь, хIоллам кхечу метте дIабахьар шен хIолламан историца доьзна ду-кх, вуьйцург билггал маршал Конев а воцуш?\n– Ишта дан а ду. Суна гарехь, тахана иккхина болу къовсам бу юкъахьаьвзинарг, бен а дац, мила ву хIолламо гойтург, иза хIоттош буха йиллина историн, политикан «кийтарло» ю нахана Iеткъарг. Соьга хаьттича, иккхинчу ситуацина кIел ша Конев ларамза нисвелла.\nЧехерчу историкца Кокошка Станиславца а дира къамел Маршо Радион корреспондента.\n– Прагехь боккха урам а бу Коневн цIе лелош. Цуьнан цIе хуьйцур юй?\n– Яц аьлла хета суна. Цунна бухахь гуттар а юьстахара, кхин хиламаш бу. 1946 шарахь тиллина урамна Коневн цIе, маршалх «Прагин лараме вахархо» а веш. 1980-чу шарахь хIолламна гонаха кхоллаелла дог-ойла ца леллла оцу хенахь чехийн дегнаш чохь, хIетахь цара баркалла баьхна Советан эскаршна, - жоп делира Кокошка Станислава.\nМаршалан Коневн тIеман биографера хьаьркаш\n1916-чу шарахь, шен 19 шо долуш, паччахьан эскаре вигина иза, яккхий тоьпийн дакъошкахь хилла, дакъалаьцна Дуьненан хьалхарчу тIамехь.\n1918-чу шарахь дуьйна – ЦIен эскарехь а, большевикийн партехь а лаьттина. Паччхаьан эскаршна дуьхьал тIемаш бина Сибрех а, Генарчу Малхбалехь а.\n1921-чу шарахь дакъалаьцна Кронштадтера гIаттам хьошуш .\n1920-чу шерашкара дIа хилла ЦIечу эскарийн куьйгаллхойн могIаршкахь.\nИнарла-лейтенант вара иза нацистийн Германица тIом болалуш. Куьйгалла дина 19-чу эскарехь, 1941-чу шарахь цуьнга елла Малхбузера фронт. Цхьаболчу хаамашца, масситтаза цуьнан эскар эшча, трибунале а велла, вен кхачор волуш хилла Конев, амма дукха хан ялале маршал хинволчу инарлас Жуков Георгийс цуьнан агIо лаьцна Сталинна хьалха.\n1942–1945-чу шерашкахь, кеп-кепара кхиамаш а болуш, массийтта фронт латтийна цуьнан куьйга кIел. ТIом боьрзучу муьрехь Коневс толамаш баьхна Украинехь а, Полшехь а дIаяьхьначу тIеман операцешкахь.\n1944-чу шеран Чиллан-баттахь маршал вина цунах.\nТIом бирзича хилла Советан пачхьалкхан тIеман министран гIовс.\n1953-чу шарахь Берия Лаврентийна тоьпаш туху кхел йинчу тобан коьртехь вара иза.\n1955-чу шарахь хIоттийна Варшаверчу Бертан эскарийн буьйранча. Куьйгалла дина Венгрера гIаттам хьошуш 1956-чу шеран гурахь.\n1957-чу шарахь Хрущев Никитин агIо лаьцна маршал Жуков «гIалатех Iора воккхуш».\n1961-чу шарахь иза коьртехь волу Советан эскаран Германера дакъош хилла немцойн шина пачхьалкханна юкъа Берлинан пен буттучу компанина тIехьожуш.\nЭскарера мукъаваьлла 1962-чу шарахь. Кхелхина Москвахь 1973-чу шарахь.


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Урдох лаьцна дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Урдох лаьцна дуьйцу дакъа\n315. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Сафиййат лоллех мукъа а яьккхира, ша иза лоллех мукъаяккхар урдонна а лерира цо» (ал-Бухари: 5086, Муслим: 85/1365).\n316. СахIл ибн СаIд ас-СаIидис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Сафиййат лоллех маьршаяьккхира, ткъа ша иза маьршаяккхар – урдон метта а лерира цо. Цкъа цхьана зудчо, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а еана, элира: «Хьан дола яла, айса-со хьуна дIаяла еана со». Цул тIаьхьа (ша йоллучохь) еххачу ханна лаьттира иза. Оцу юккъехь цхьана стага элира: «ХIай, АллахIан элча! Нагахь хьо иза ялон ойла йолуш вацахь, соьга яийтахьа иза». Цо хаьттира цуьнга: «Ткъа, хIумма а юй хьан урдонна яла?». Цо жоп делира: «Ян-м яц сан хIара изар йоцург кхин хIумма а». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Нагахь ахьа и цунна дIалахь - хьан тIейоха хIумма а хир ма яц, цундела, хIуъа лахий а, кхин цхьаъ лахахьа». Цо жоп делла: «Кара-м ца йо суна цхьа а хIума». (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) элира: «Аьчкан чIуг караяй а караехьа». ТIаккха лехча а ца карийра цунна цхьа а хIума. Цул тIаьхьа АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира: «Къуръанах хIумма а хаьий хьуна?». Цо жоп делира: «(ХIара а, иза а сураташ) хаьа суна» (шена хууш долу сураташ дагардан вуьйлира иза). ХIетахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира цуьнга: «ХIета, хьан зуда йи аса иза - хьуна хууш долучу Къуръанца» (ал-Бухари: 2310, Муслим: 1425).\n317. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа Iабд ар-Рохьман ибн Iовфанна тIехь шапранан басаран можа лараш гиначу АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина цуьнга: «ХIара хIун ду?». Цо жоп делла: «ХIай, АллахIан элча! Зуда ялийна аса». (АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттина: «Урдо мел хIотттийна ахьа цунна?». Цо жоп делла: «Деши, хурмин лаг санна деза». Цо (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «АллахIа беркат дойла хьуна! Той хIоттаде ахьа, цхьана уьстагIна урс хьакхий а» (ал-Бухари: 2049, Муслим: 1427).


Селханенца дуьстича, тахана гIиллакх берашкахь а кIезиг ду аьлла хета хьехархошна.\nТIехула бIаьрг кхарстийча хаалуш хIума а доцуш,жима а ахкаме ваьлча баккхий хийцамаш хаало ишколашкахь а,лакхарчу дошийлашкахь а. Кху тIаьхьарчу 20-30 шерашкахь замано вуно чIогIа тIеIаткъам бина лору цхьаболчу говзачаша йоза-дешар Iаморехь берашна а, уьш кхетош-кхиорехь дай-наношна а.\nИ хийцамаш къаьсттина дика го къона болуш дуьйна хьехарххочун болх каралаьцна,цу балха тIехь бахчалуш хене бевллачу бахархошна. Иштачех ю Теркйист кIоштера Азман. Мел башхалла го хьуна бераша Iилма Iаморехь хьалха а,хIинца а? Цу хаттарна тIера доладелира цуьнан къамел.\nАзман: « Цу хенахь болх бан а атта дара. Бераша лан а дугIура,ийман чохь а дара. Дас-нанас гIо а дора,дов дарх а хIума ца олура. Мелхо а хьуна накъасталла дора. ХIинца оцу берел хала ду да-нана. Царна жима хIума аьлчи а ца мега. Ахь сан бер хIунда човхийна олий схьахIуьтту.\nХьалха санна берашна деша а ца лаьа,хIора урок дIа мосазза ели а шортта духкуш ахча а ду. Урокан бала болуш а ца хуьлу. Цу хенахь зудабераш а дара шатайпа лераме а.гIиллакхе а,совнаха хIума а доцуш. ХIинца ахь бехк боккхуш хIума аьлча тур доккхий йогIу нана.»Сан цхьаъ бен йоI яц ас цунна хIумма а кхоа ца до». Ишта къамелаш хазадо».\nТкъе итт шо хьалха дешархой къахьегарна тIера бара,шайн ницкъах бIо булуш берш а алсам бара,бохуш долийра шен къамел шовзткъа шарахь сов берийн хаарш шордеш схьаеъначу Шелан кIоштерчу Хадишата. Тахана вайнехан бераш дешарна мела а юхадовлар,хьалха санна баккхийчаьрца лераме цахилар а цхьана агIор ненан маттах хербалаца а дузу цо.\nХадишат: « Хьалха бераш тIера бара къахьегарна. ХIинца бераш атта дезаш бу,шайн метта экзаменаш а баккхийчара дIаяла еза моьттурш а бу. Цу хенахь берана тоьхча а хIумма а дац олура дай-наноша. Айхьа боххург дайталахь олура. ХIинца беро а.дай-наноша а хьо яхьахь тохал олу-кх. Олу царна тоха кечвелла стагга а воццушехь.\nЦу хенахь хьехархо нана а.да а долуш санна,беран терго еш хIума дара хIинца и бераш дай-наноша эвхьаза даьхна-кх. Нохчийн меттан кIорге,дешан дозалла цахаарца а дузу ас-м и цхьайолу ледарлонаш йийлар а….»\nНохчийн мотт дика хууш хилча, гIиллакхаш,Iадаташ довзар а берийн лакхара хир дара,тIаккха и цхьайолу ледарлонаш цаьргара ца йийла а тарлора аьлла хьажам болчех ю соьца къамел деш йолу хьехархо Хадишат.\nАла дагалаьцнарг,ойла дIакхачо а гIерташ,хаза мотт бийцар бахьнехь,ши дешархо урокера ара а воккхуш,хьехархочун а.дешархой а ирьелла юкъаметтига ша маслаIате дIаерзаярх дийцира Хадишата кхин дIа а.\nБераша тахана ишколашкахь йоза-дешар Iамор,церан хаарш шордан,Iилма карадерзо лаам-Iалашонаш гIийла,беркъа хилар, тайп-тайпана кхетадо оццу хьехархоша а,Iилманчаша а. Цара кхеторехь цхьана готтачу говзанчийн гонехь а доцуш, шуьйрачу маьIнехь,дикачу маьIнехь тIеIаткъам бан тарло Iедалхой а юкъа а озийна, дийцаре дан догIу ишколех мел дозаделла хеттарш.


ХӀокху версин 8 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2019, 26 январь).\nАргӀаной — нохчийн тайп, ширачарех нохчийн цхьа тайп. Схьадалар ду ЦӀонтарара Арсанука-моллегара а, Нохч-Мохк къеда хилла волу Ш.Каратаевгара а «Нахчуван юьртара нохчийн дай схьабовларх лаьцна тептар» цӀе йолчу тептар тӀехь вуьйцучу Аргунах (АргӀун). Дукхаха болу АргӀаной беха Нохчийн Республикин Теркйист кӀоштара ЧӀулга-Юьртахь XVIII бӀаьшера шолгӀачу декъехь дуьйна. Тайпана латташ ду Ножий-Юьртан кӀоштан къилба-малхбалехьа. АргӀаной мехкан доза ду Бенойн а, ДаргӀан а латташца.\nӀамарха-некъий беха ЧӀулга-Юртахь, ГӀулозехь, ТӀехьа-МартантӀехь, Гихтахь, Герз-Эвлахь, Соьлжа-ГӀалахь. Асхабов Ӏелас еллачу ДНК тесто гайтина некъий J2 гаплотобанера хилар Ӏамарха-некъех йолу фамилеш: Абубакаров, Апаев, Аргиноев, Асхабов, Ахмаров, Ахтаев, Гелиханов, Кадыров, Куркаев, Лакаев, Макаев, Межидов, Мерзуев, Сайдулаев, Султаев, Тепсуркаев, Товсултанов, Умаров, Хамидов, Хасаханов, Хусаинов, Шовхалов, Эзербиев, Эзерханов.\nАргӀаной (АргӀуни) юртара исторераНисйе\nГенара Шема махкара (хӀинца Сири а, Урдане а) АргӀаной дай (къурайшех волу да кхаа кӀантаца) ХI бӀешарахь дин даржош баьхкира таханалера ДегӀастанан махка, Ишхеш дукъ тӀехь Аргуни юрт а кхоьллира. Цхьа кӀант Аргунихь висира, шен деца, церан тӀехье хӀинца а ехаш ю цигахь, ткъа шолгӀаниг Нашха охьахиира. КхолгӀаниг Юккъера Ази дӀавахара (кхазакхашна юкъахь ду АргӀын джуз). Дукха АргӀаной дӀасабахара цхьацца бахьнашца Нохчийчоьна аренашкарчу юьрташка. А.Сулеймановс, Орга боху гидроним яьлла хила мега боху АргӀо я Арго цӀарех, иза дусту цуо Арагви хица. Каратаев Шамилан тептарехь дуьйцу, нохчийн дайша шаьш Орган бердаш тӀе хевшича, дуьнен тӀеваьллачу кӀантана Аргун цӀе тиллира. Оцуо Ӏилманчин ойла нийса йогӀуш хилар чӀагӀдо. АргӀаношца уггар уллор гергарло долу тайпанаш: Нашхой, Чартой, ЦӀикарой, Чубаьхкинарой.\nАргӀаношца уьйр йолу топонимашНисйе\nАздин Вазар а, цуьнан тептар аНисйе\nГӀарабевлла АргӀанойн тайпана нахНисйе\nБагалов Махьмуд Мутушович - ЧIулг — Юртан вахархо, шиъ институт чекхъяьккхина, Америкин колледжехь дешна. 1991-1996 шерашкахь Нохчийн Республика Нохч-Мохкн Парламентан депутат, 1995-1996 шерашкахь НРИ Арахьарчу ГIуллакхийн Министраллин Америкин Цхьанатоьхначу Штаташкахь волу векал, АЦШ вахархо.\nИбуев Рамзан — Нохчийн Республикин Коьртан динан а, къоман а политикин хьехамча.\n↑ http://mk-chr.ru/press-sluzhba/arhiv-news/825-id825 Архивацийина 26 июлехь 2018 шеран.\n↑ http://www.chechnya.gov.ru/page.php?id=4932&r=126 Архивацийина 8 сентябрехь 2014 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=АргӀаной&oldid=6087278»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 28 июнь 19:14\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 28 июнь, 19:14.


Адамашлахь лелаш рузма йоцуш санна, Макка-Меданахь массо а бусалбанашна хьалхара беш къастам боцуш санна, Нохчийчохь хIора а шарахь хаттаре долу, мархийн бутт маца боьрзу, марханаш маца кхобу бохург. Марха даста буьйса йисича бен хоуьйтуш а яц кху массех шарахь и къайле.\nНохчийчуьра динан урхалла бахьнехь марха дастарца доьзна юха а дагахь а доцу халонаш лайна бахархоша, къаьсттина зударша. Дерг аьлча, кхана марха досту де кхайкхийначу буса вайнехан зударий бийшина а бац шайн хьашт-дезарш луьстуш.\nМогIарерчу наха и хьукхмат бехке лараран бахьна ду цуо къастам боллуш хIума ца олуш, кханенаш а йохкуш,нагахь санна бутт цIинбелла гахь достур ду, ца гахь шотан де хьалхара де хир ду бохуш, юх-юха а дIахьедарш дар. Марха дастарца доьзна къам Iехадалар кхето хала дацара.\nСтенна аьлчи кху тов бецан беттан 16-чу дийнахь делкъе а хилале массарна хууш дара Оьрсийчоьнан коьртачу шахьрахь 17-гIа де марха дастаран хьалхара де дIакхайкхийний. Пачхьалкхан коьртачу муфтина тIе а тайна, нохчийн динан дай а, Iедалхой а «хIаъ» аьлла, совцуш ца хилча бахархошна бакълена а моьттинера марха дастар 18-чу дийне дIатоттуш ду.\nЦхьа хIуьттаренна, гамонна лело хIума санна шайна тешнабехк бина лору дукхахболчара. Муьлххачу кIоштехь а хьо хаттаре мел ваьллачу къона а, къена а зударша, цхьа-а тайпа шеко йоцуш Iедалхой бехке бо,марха дастарх хIетал-метал а дина шайн садаарна.\nСоьца къамел деш берш тайп-тайпанчу ярташкара хIусамнаной бу. Церан «дагардийцаршкахь» го аьлла хета мел баккхийбеш, тIеэцна цара муфтиято марханаш дастарца доьзна яьккхина нийсонан гIулч.\nДинан урхаллин сацамна резаберш бан а бацара. Цар хьулам ца беш балхабора шайн дегнашкахь «кхехка» безамах юьзна ойланаш. СоьлжагIалахо Медент ю дуьйцуш.\nМедент: « Зударша мел аьлларг хилахь молланийн могIарш лилха-м девр ду. Москварчу моллас хIун боху а хьаьжна, цунах дага а бевлла IадIа ца мега цул а цхьа ког лакхар хила а ца гIерташ».\nБакълена а шаьш холчахIитторах, и холчахIиттор хIора шарахь а юха-юха а карла дуьйлуш лаьтташ хиларх а,цунна бехке ша муфтият ларарх дуьйцуш Зайбал.\nОьрсийчоьнан коьртачу Iеламстага бина цхьа сацам а болуш, цунна муьтIахь а хилла,кегаре а ца беш Iийча а ша йолуш хилча меттигерчу муфтиято лелочух ша кхуьуш вац бохуш карзахе дуьйцура Мадаев Ширван аьлла шен цIе яьккхинчу соьлжагIалахочо а.\nШирван: «Муфтият Iедалдайн карахь тайниг хилар гучудели хIинца а. нехан са диъна,диъна,юха а масех сахьт дисча бен ца эли марха маца досту. Бутт цIинбелла карлабалар ас кхетадо,керла бутт болабалар а кхетало. Соьга цакхеталург кхин ду. Кхечу меттигашкахь стенна ца хуьлу марха дастарца доьзна кегаре?\nЦарна ма хаьа хьалххехь дуьйна марха маца досту. Мокварниг Оьрсийчохь а коьрта молла ву. Цо марха досту де билгалдаьккхина хилча цуьнан сацамна тIе а тевжина Iийчахьана ца довлу тхо а, къа а,мел а хьайна хир-кх хьуна аьлла? Нехан са стенна дууш ду? Нах кхетац кхара лелочух.\nМасийтта де хьалха, 14-чу дийнахь дар-кх, сан лулахо Нальчике яхна лоьрашна тIе. Цо боху-кх цу дийнахь цигахь хууш дара марха маца досту. Урамаш ма-дду дIадиттина декъалдарш дара боху. Схьагарехь къам, кхушара дуьххьала а доцуш, ладегIамехь,сингаттамехь латтош самукъадолуш бу хIорш.\nТIаьххьара а наха шайлахь барт а беш, де билгал а доккхуш даста мегаш ду-кх кхузахь марханаш. Муфтиято и хаам бичхьана ирахь буьйсанаш текхна-кх зударша. Цара мел кхайкхийначу «баркаллех» бIозлагIа дакъа а дIакхачахь зовккха-м хьоьгур дац Iедалхоша».\nКхушара дуьххьала а доцуш хIора шарахь а нисдо архаш карахьйолчара Нохчийчохь цу кепара цакхетарш, бахархойн садаар,сакIамдар къилба лаьцча санна. И маццалц дахлур ду,я маца сацор ду нехан сатийсам «карзахе хьестар» боху хаттар а ду чолхечех чолхе.\nЗударша мел аьлларг хилахь молланийн могIарш лилха-м девр ду


Reuters: Iамерко "дукха шийла" тIеэцна Оьрсийчоьно Шема хьокъехь кховдийна некъ\nМарсхьокху-бутт 04, 2018\nШема. Оьрсийчоьнан тIеман машен ю Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан миссин машенна хьалхаяьлла.\nОьрсийчоьнан тIеман инарлин штабан куьйгалхочо Герасимов Валерийс "къайлаха кехат" хьажийна хилла Iамеркан армин буьйранче Данфорд Джозефе, Шема юхаметтахIоттош Оьрсийчоьнан Iедалша кечйина гIулчаш юьйцуш. Цунах лаьцна хаам бо Reuters агенталло, цу кехата тIехь дерг дуьйцучу шайгахь долчу документан тIе а тевжаш.\nГерасимовс кехат дахьийтина хилла Товбеца-беттан 19-чохь, ХIелсинкехь Путин Владимир а, Трамп Доналд а цхьаьнакхеттачул тIаьхьа кхо де даьлча. Цу тIехь инарлин штабан куьйгалхочо Вашингтоне некъ кховдийна Асад Башаран ницкъаш Iуналла дечу меттигашкахь йохийна инфраструктура меттахIоттош цхьаьна болх бар хьокъехь.\nАмма и некъ дукха шийла тIеэцна Вашингтонехь. Iамеркахошна хетарехь, цу тайпа план тIеэца мегар ду, нагахь Шемара кризис дIаерзор Iалашонца политикан некъ карабахь, шена юкъахь дуьненаюкъаралло тидам а беш, бозуш боцу харжамаш дIабахьар а долуш.


Нохчашна психологийн лоьралла оьшу\nМарсхьокху-бутт 22, 2014\n„Вийна“, „таIзарш дина“, „летта“, „йиттина“ - и дешнаш кест-кеста хеза нохчийн юкъаралехь. Мичара яьлла те даима а вовшашна тIетевжаш, вовшашна гIортораш хуьлуш баьхначу вайнахана и керла къизалла? Массанхьа а юй- те иза иштта яьржина.\nМарх достучу дийнахь, луларчу ураме нехан марха къобал дан а вахана, цIавогIуш волу цхьана ТIехьа-мартантIа кIоштарчу юьртан вахархо, тIе машен тоьхна, вийнера. Машен тIе тоьхнарг, ша динчух хIуммаъ цец ца волуш, я охьавоьссина, ша тIе машен тоьхначуьнгахь хIун хьал ду, иза дийна ву-те, вац -те, ца хьожуш, я лоьрийн цIийна вадо я кхин цхьа орца даккха ца хьожуш, хаьхкина дIавахнера. Ойла кхоллало, хIун дог хила деза цу стеган кийрахь, марха достучу, Дала сел деза Iийдан дийнахь, чехка хахкавала а вахана, нехан стаг, цхьана доьзалан да, цхьаннан кIант, ваша, хIусамда хазхета санна вийна охьа а виллина, юха саца а воцуш, дIаваххал къиза волчу?\nИштта я цунах тера хьал кIеззиг ца нисло вайнахалахь тIаьхьарчу шерашкахь. ТIеман къизалла а, оьрсийн эскархоша латтийна Iазапаш а лайначул тIаьхьа, хIинца вовшийн къизаллийн кара дахча санна хетало адамаш. И къизалла, дукхахьолехь, цхьаьна могIарерачу хIуман, тамашийна а ца хеталучу хьесапе йирзина. Мила волу дас-нанас берана йиттича цец? Мила инзара волу хIусамдас зудчунна йиттича? Мила Iадаво базарахь йохкархочуо шега хIума эца веъначуьнга маьттаза баг тоьхча? Ткъа новкъахь воьду-вогIучехь цхьа цакхетам нисбелча, боьрша нах вовшашна чучча бахча, царех герз а, тIеман духар а доьхначуо шен йоцу бакъо толийча?\nХIинцачул ткъех шо хьалха нохчочуо цIахь а, арахь а кхечу нохчочуьнга кIоршаме дош аьлча а, я уьш вовшашлахь летча, я цара вовшашна тешнабехк бича – иза цхьа массо а цецволуш, дийна къам инзаре доккхуш цеце хилам бара. Нис а ца лора и саннарг, ша вуно наггахьлерчу хьелашкахь бен.\nТахана – лата кийча ву-кх массо а, аьлча санна, дера ду адам, цIахь а, арахь а. Нохчийчохь хIора денна аьлча санна, психологаш шех „дела денан къизалла“ я „гуш йоцу къизалла“ олуш долу хьал, я кхечу дешнашца аьлча а, могIарерчу, дела денерчу ситуацешкахь адамаш вовшашца кIоршаме хилар тергал до ша бохуш дийцира Маршо радионе Соьлжа-гIаларчу психолога Гайсумова Сацитас.\nГайсумова Сацита: „Вайнахана тIе хIоьттинчу хьоло, вай лайначу къизаллаша а, харцонаша а, вайн цунна дуьхьала баккха ца хилла ницкъ а, и дерриге а бахьана долуш кхоллаелла йолу агресси вайн чохь ю. ХIинца вовшашна юккъехь тIейолуш ю вайн иза. ТIом лайначу хIора а стагана психологийн гIо оьшу. Вайна ца хилла болу кхачам а, вайна хилла болу Iаткъам а бу тахана тIебаьлларг.\nМогIарера къизалла я дела денан къизалла. ХIун ю иза? Муха ду цуьнан сибаташ а, аматаш а? Адам, дукха хьолехь, ша кхеташ я тидам беш ца хуьлу, ша лелочу къизаллин, цунна ша даима а нийса хета, я даима а кхинверг шена бехк боцуш коча веана хета. Психологехь эмпати олуш болу синхаам, ша кхечу стеган метте хIотто хаар, тIаккха шена дезарг кхечунна а дезийла хаар ца тоьу ишттачу нахана. Жима я воккха, зуда я боьрша стаг – цу цамгаро цхьа а ца къаставо, бохуш дуьйцу Сацитас. Масалаш дахкадо цуо.\nГайсумова Сацита: „Масала, базара яхана со хох эца. Сайна тоъалла масех зох чу а биллина, дIакховдийна ас йохкархочуьнга. Иза вуно йоккха стаг яра, сан ненал а йоккхох хир йолуш. Сан масех хох чохь болу тIоьрмиг, цхьа ца ешаш, маьтаза ирах а яхийтина, „хIара ю ян а? Ас-м ца узу хIара“, аьлла, кхоьссина вукху шен хохашна тIе кхоьссира цуо. КIезга оьцуш хиларна реза йоцуш. Я, масала, стомара лоьрийн цIийна дахана тхо.\nЦигахь охахаа меттиг бац, йовха ю, чохь кондиционер яц. Оти чохь латтош бу нах. И нах неIарх чоьхьа ца бовлийта ларбан хаийна цхьа йоккха стаг ю, суьлхьанаш а хьийзош Iаш. Цхьана зудчо хаьтти цуьнга, шен гергарчу стагна тIаьхьаеънера ша, чуяийтахьара ахь, аьлла. „ХIахI, схьайоллахь хьо!“ аьлла, цхьа вуо неI дIа а кхоьссина, йист хили и йоккха стаг цуьнга. Ас боху сайна уллерчуьнга, хьажахь, суьлхьанаш а дохуш Iаш йолу хIара а ю-кх оьгIазаллах схьаэккха йоллуш, аьлла“.\nАмма психолога Гайсумова Сацитас йийцина къизалла Нохчийчохь хилла ца Iа, дозанал арахь бехачу вайнахалахь а ю иза дебаш. ХьастагIа, ши кIира хьалха, Австрин коьртачу шахьаран Венин юккъехь, гуонахьа лелаш иттанаш адамаш а долуш, цхьана 39 шо долчу нохчочуо шен хилла хIусамнана шозза герз тоьхна йен а йийна, цул тIаьха ша шена тоьхна веллера. Юкъахь шиъ бер а долуш, цхьана хенахь мерза а, бертахь а доьзал хилла долу и ши адам, мичча бахьанашца даьллехь, къаьстина, ткъа цул тIаьхьа цхьаммо важа делла, къизалле йирзина хилла церан юкхаметтигаш.\nБусулба динехь адаман уггаре а деза леринчех амат ду къинхетам. Вовшашца а, дийнаташца а, Iаламца а. Бусулба дин дусучу хенахь къинхетам бахьаш доьсина а ду, - гIийлачаьрца, зударшца, лайшца, кхин бос болчаьрца, массо а харцо а, гIело а ловш болчаьрца.\nАллахI Дела цIе а ю Къинхетамеверг аьлла, хIора дийнахь массо а бусулбанаша дуккхаза а Бисмилла доккхуш йоккхуш ерг и цIе ю цуьнан. „Къинхетамбешверг а, къинхетаме берш Безашверг а“ боху Ша Шех Дала шен КъурIанчохь. Иштта „Къизалла ца езашверг“ а боху.\nТкъа нах вовшашца къинхетаме хилар а, уьш вовшийн хьашташка хьовсар а бусулба динехь уггаре а даздинчех хIумнашна юккъехь ду. Венерчу коьртачу Исламан кхерчахь хьехамаш беш волчу Iелима Мусас иштта дуьйцу цунах лаьцна:\nИмам Муса: „Абу-Хурейрас далийна цхьа хьадис ду, вайн пайхамара, Делера салам-маршалла хуьйла цунна, нагахь санна бусулбачу стагехь болу сингаттам цхьаммо байбахь, шега далучу агIор цунна гIо а дина, тIаккха цунна Дала хIокху дуьненах дуьненан бала а дIабоккхур бу, ткъа эхартахь эхартан бала а дIабоккхур бу , аьлла. Оццул деза хIума ду иза. Массо а бусулба стаг шен кадолучу агIор къахьега дезарг, кхечунна гIо дан гIерташ“.\nМаршо радиоца къамел динчу психолога Сацитас ма-аллара, дуккхаъ шерашкахь кийрахь къийлина харцонаш а, гIелонаш а ю тахана нохчех яхнарг, уьш вовшашца сел луьра берзийнарг а. ХIетте а, иза бахьана дац, аьлла хета, арахьара лайначу халонашна тIе вайнаха шаьш вовшашна ваьснаш ян а, вовшашца юхьаза хила а.\nНохчашка къизалла йоьссина\nОсмаев Адама дуьйцу кIелонаш ярх, Аминех, Донбассерчу нохчех


Москох дуьненаюкъарчу меттигашкахула йолчу пачхьалкхан институтан (МГИМО) профессоро Соловей Валерийс социалан машанашкахь хаам бина, Iедалан аьтто бу могIарерчу бахархоша интернетехь яздечунна тIекхача аьлла. Цунна хетарехь, Iедалша шайн тидаме эцна Telegram мессенджерах пайда оьцучу наха вовшашка яздийриг, хаам бо Кавказ.Реалии сайто.\nОьший-те Telegram-на къайленаш йийца?\n«Telegram мессенджеран трафикана а, кхаа шарахь IаIийначу архивана а тIекхаьчча Iедал аьлла шеко йолуш ву со», - яздина МГИМО-н профессоро Соловейс шен Facebook-ехь йолчу агIон тIехь.\nЦу хаамо, адамаш вуно синтембайина хиларна, Соловейс дуьйцург харц деш дIахьедар дан дезна "ВКонтакте" а, Telegram а кхоьллинчу Дуров Павелан. «Иза харц ду. Цхьана а пачхьалкхан низамо Iаткъам бийр бац Telegram-ан политикана», - яздина цо шен Twitter-хь йолчу агIон тIехь.\nКавказ.Реалии сайто телефонехула къамел дина профессорца Соловейца. «Информаци соьга кхаьчна теша мегар долчу а, ша дуьйцург хIун ду хуучу а сурсатера», - элира профессоро. Цо дийцарехь, Iедалш кхоьруш ду мессенджерех а, социалан машанех а.\nХууш ма хиллара, цхьайолчу пачхьалкхашкахь дихкина ду социалан машанех пайда эцар. Ткъа цхьайолчу пачхьалкхашкахь цу тайпа дехкар юкъадоккху юкъа-кара.\nМасала, стохка Туркойчоьнан Iедалша кхелан сацамца болх бечура совцийра шайн махкахь социалан машанаш.\nКитайхь сих-сиха блок хIоттайо Оьрсийчура "ВКонтакте" цIе йолчу социалан машанна.\nКъилбаседа Кавказерчу республикашкахь тIаьхьарчу хенахь бахархой латкъамаш беш бу, шаьш "WhatsApp"- хь яздийриг Iедалша доьшу бохуш. Цуьнан долахоша иза бакъ дац бохуш чIагIдахь а, дуккха а цигарчу бахархоша дIаяьккхина шайн смартфонашна тIера и мессенджер.\nПрофессорна Соловейна хетарехь, Оьрсийчохь политикан кризис эккхахь Iедалша дIакъовла мегаш ду социалан машанашна тIекхачар.\nДуровс аьллачунна комментари еш, «кхин хIун эр дара цо, тIечIагIдийр дара цо иза» элира Соловейс. Цо чIагIдарехь, Telegram-хь яздийриг деша аьтто бу Iедалан аьлла цуьнга дийцина волу стаг IT олучу технологин говзанча ву.\nСоловейс дийцарехь, Iедалша тIедилларца, Оьрсийчура муниципалитетийн белхахоша шуьйра пайда оьцу Telegram-х. Нагахь Iедалан аьтто бацахьара иза шайн Iуналлехь латто, иза дийр дацара Оьрсийчохь аьлла хета цунна.\nСтохка ГIура-беттан 24-чу дийнахь Дуровс дIахьедар дира, Оьрсийчоьнан Iедалан аьтто бийр бац ша Telegram-ан клиенташа дуьйцург дешийта аьлла. Хьалхо Оьрсийчоьнан президентан интернетехула хьехамча волчу Клименко Германа элира, нагахь Iедало бохург ца дахь Telegram дIачIагIа мегаш ю Оьрсийчохь аьлла.\nTelegram лелор дихкина ду ГIажарийчохь а, Сауди Iаьрбийн пачхьалкхехь.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Со Iачу махкахь (Норвегехь) Iуьйра ламаз хан хилча сирла хуьла... Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Iуьйра ламазах лаьцна дара сан хаттар. Со Iачу махкахь (Норвегехь) Iуьйра ламаз хан хилча сирла хуьла, кхечу махкашкахь санна Iаьржа ца хуьла. ТIаккха цхьаболчара ах сахьт ламаз хенал хьалха до, амма и ламазан хан кху махкахь лелош йолу, барт хилла сецна ю, фатва а ду боха. Нийса хуьлий ламаз хенал хьалха дича? Дала диканца бекхам бойла!\nЛамаз нийса хиларан билламех ду ламазан хан тIехIоьттина хилар. Нагахь санна Iуьйра ламаз, йа муьлхха а кхидолу ламаз хенал хьалха деш делахь – нийса ца хуьлу. Цундела, нагахь санна цара ламаз хенал хьалха динехь – иза нийса хир дац. Иза хенал хьалха деш ду йа дац царна хуур ду цигарчу маьждигашкахь тIелаьцна лелош йолчу хенашца дуьстича.\nТкъа аш дан дезарг – шайн махкахь долчу маьждигашкахь а, «исламски центаршкахь» а хIиттийна йолчу ламазан хенашца ламаз дар ду. Шайн махкара маьждигашкахь а, бусалба «центаршкахь» а ламазан хенаш муха хIиттийна хьовса. Ламаз хан хIокху хенахь дIайолало, хIокху хенахь чекхйолу аьлла билгалйина хIоттийна цхьа хан хир ю шуна цигахь, и муха ю хьовса, тIаккха цу хена чохь ламаз де.\n11.05.2011 = 08.06.1432


Нохчий – курдошкахьа тIаме? Стенна леста Кадыров Малхбале?\nКадыров Рамзан а, Абу-Дабин хинволу паччахь, эла Мухьаммед бин Зайед Аль НахIайан а\nIаьрбийн Эмираташкара хьоста: Кадыровс курдошна гIоьнна бIо хьажабойла а, Туркойчоьнна тохардеш гIолоцийла а лаьа Эланна\nШемарчу курдошкахьа тIемаш бен болу ницкъ вовшахтохийтархьама оьшу Цхьаьнатоьхначу Iаьрбийн Эмиратийн куьйгалхошна шаьш Кадыровца кхобу зIе. Иза бакъдеш ду "Эмиратийн къайлахчу сервисан полковник" шех олучу цхьана Iаьрбийчо Твиттеран аккаунте хIоттийна йоза.\n"Полковникца" юкъарлонехь болчу твиттерхоша шеко ца юьту иза воккха хьаькам хиларх. Хьанна дуьхьал хир бу курдойн и тIом, ца дуьйцу авторо. Амма хезна вайна, ша "террорхой" лоруш болчу курдошна дуьхьал лерина операцеш дIахьур юйла хаийтинийла Туркойчоьно.\nНагахь санна Кадыров баккъал а курдошна гIодан валлахь, шеко яц Хонкаро иза шен мостагIийн могIара вуьллург хиларх.\n"Полковнико" яздинарг дешча, Кадыров тIаьххьарчу хенахь кест-кеста Малхбале лестарца доьзна хIоттало хаттар: хIун дан вахара иза хьастагIа Эмираташка а, БахIрейне а? Прессо "Оьрсийчоьнан Малхбалерчу гIуллакхийн министр" шех олуш волу Нохчийчоьнан куьйгалхо махканна инвестицеш лаха а, шен долара говраш къовсадаларшкахь муха йовду хьажа а вахара бохучо шеко юьту.\nЦу тIе, Туркойчу а кхечира Кадыров – хаамийн гIирсаша, президент ЭрдохIан Реджеп ган дагахь ву иза, яздора. Амма ца хилира гойла (мухха а нисделлехь а, цхьана а агIоно ца боху, хилла и тайпа цхьаьнакхетар). Ткъа Нохчийчу-м баьхкира ГIуран-бутт бовш СаIуда Iаьрбийчуьра а, Эмираташкара а хьеший-хьаькамаш.\n"IиндагIе а ца хьош" аьлла ник ю ша "къайлахчу сервисан полковник" ву бохучу Iаьрбийчун-твиттерхочун. "Шайха Мухьаммад бен Зайда (Эмираташкахь рогIера паччахь хинверг, мехкан эскаран буьйранчин гIовс) курдошна гIодийр ду Кадыров Рамзанехула – тIемалой гулбеш; Сербера а, Мисарара а герз гулдийр ду – Дахлян Мухьаммадехула (Палестинерчу ФАТХ-партера политик); вайца цхьаьна (Эмираташца) тIеман харж токхур ю, нийсса ах, СаIудийн Iаьрбийчоьно; тIеман хьехамчаш лур бу президенто (Мисаран) ас-Сиси Iабдул-Фаттахьа", яздо "полковнико". 200 000 стаг ву цуьнан агIоне язвелла.\nIаьрбийн Эмиратийн Iалашонашца догIу ала тарло "полковнико" яздийриг. Цуьнца йогIуш ю Израилерчу "Debka" газето йовзийтина Iалашо. Iаьмеркан Штаташа шен эскарш Шемара дIадуьгуш хилча, церан меттиг дIа ца лаьцча ца бовлу Iаьрбийн пачхьалкхакхашкара ницкъаш, боху газето. Оцу бахьаница кху муьрехь Шемарчу стратегина мехала йолчу къилбаседанерчу Манбиджехь хилира Мисаран а, Эмиратийн а инарлаш, боху газето.\nЦо дийцарехь, "уьш хьавсира гIалига, цуьнан йистошка, Iамеркан эскарш а, курдойн тIемалой а лаьттачу меттигашка, дийцаредира шаьш муха дIатардийр ду цигахь шайн дакъош".\nИзраилерчу Debka газето бахарехь, курдошна а, церан агIонна а кеманашца гIо латтор ду Штаташа. Оцу накъосталлин Iалашо хир ю Оьрсийчоьнан, я Туркойчоьнан, я Асадан эскарш тIелатахь, царна духьалояр.\nЭмиратийн а, Мисаран а делегаци Манбидже ярах яздина туркойчуьрчу прессо а. "Йени шефек" газето, масала.\nКурдошна гIодан Iаьрбийн мехкаш хIиттахь, цара вуно доккха халахетар дийр ду Атлантикан тIеман бертан декъашхо йолчу Туркойчоьнна. Курдошна гIодеш йолчу Штаташна ишта а реза бац туркой. Делахь а, президента Трампа дIахьедина деношкахь, ша Iамеркан эскарш арадахар лагIдан а кийча ву, Шемарчу курдошна гIо кхачорхьама, аьлла.\nТвиттерехула Iаьрбийн Эмиратийн Iалашонаш йовзуьйтучу авторо ца боху, Кадыровн гIоьнца шаьш стенгара гулбийр бу тIемалой – Нохчийчуьра, я кхечу цхьана махкара. Твито массо а паччахьел хьалха йоккху тIеман ницкъ вовшахтоха Эмираташна оьшучу Кадыров Рамзанан цIе. Ца хьехайо Оьрсийчоь – Нохчийчоь хьехайо, Кремле а ца хоттуш, гIо шайна Кадыровс шеггара кхачор долуш санна.


Инфоурок / Начальные классы / Конспекты / Разработка по чеченскому языку на тему "Ц1ердешнийн дожарш.Т1еч1аг1дар."\nТехнологически карта урокан.\nПредмет: йозанан урок.\nдожарийн ц1ераш, церан маь1на ,рог1алла,хаттарш хаар.Хаа деза , ц1ердешан дожарш билгал муха доху,церан хаттарш довзийтар,хаттарийн г1оьналлин дешнашца ц1ердешнаш дожаршца хийца 1амор т1еч1аг1дар; царех йозанехь пайдаэца 1амор.\nХуьлучун кхетам балар:\nАдамаллин:1амош йолу материал,юкъараллехь ,практикехь и эшарехь кхетар;\nМетапредметни:, дожарийн ц1ераш, церан маь1на ,рог1алла,хаттарш хаар, дожарех пайда эца хаарш кхиор,ша дуьйцург логически маь1на долуш,говза схьаала хаарш:\nПредметни:хьалха 1амийнарг карладаккхар.\nИнтерактивни у, слайдаш, учебник,дожарш,карточкаш,команди ц1ераш.\n- Де дика а хийла массера а .\nТахан шу йозанан урок д1ах1ур ю ас.Сан ц1е Таиса Султановна ю.\n-Бераш хьовсал хьокху малхе, ма белабелла хаза а бу малх, цо массарна йовхо ло.\nХ1инца и малх сана делаалой вовше хьовсал ,иштта хазахетарца д1айолор вай вайн йозанан урок.\nБелхан меттиг аш кийча хилар таллар.\nДешархочун урокехь товш йолу 1амо аьтто хуьлу аг1онаш кхоллар.\n«Йист йоцу х1орд санна ,\nвайн нохчийн мотт.»\nУрокан кечам бар. Хьехархочуьнга маршала хаттар.\nХ1ума довзаран жигаралла.\nШен матте безам кхиор.\nУрокан йолу бакъхьара терго,хаарш 1амийча бен хуьлуш ца хилар,дахарехь дешар оьшуш хилар.Уьш къоман г1иллакхийн бух т1ехь хила дезар.\nТемица болх Керлачу темица болх бар. Ц1 Цена язъяран минот Хаарийн актуализаци\n-Ц1еран кхочуш беш х1ун бакъо хаа йийзира шу?\nШардар № 164\nΙΙΙ .Хаарийн актуализации\n-Х1ун ю ц1ердош?\n-Муха хийцало ц1ердешнаш?(классашца,терахьашца,дожаршца а,)\n- Нохчийн маттахь масса дожар ду?\n-Ц1ердешнийн дожаршца хийцадалар кхечу кепара муха эра дар?(легаде)\n-Легочу хенахь ц1ердешнийн муьлха дакъа хийцало?\n-Дожарш шайн хаттаршца схьа хьа дуьйцур дара вайна?\n1)Ц1ена язъяран минот кхочуш йо.\n- Дешнийн диктант (Х1етал-металш.)\nБераш нийса охьа ховшо деза,церан тетради а тидам бан беза.\nЦо совдоккху хьекъал,кхетам\nАдам деза,бан къинхетам .\nНийса ойлайойту вайга,\nДаг чуьра д1айоккху ойла? (дешар)\n-Жима ю,1аьржа ю,лата а ца лета,\nЦергаш ца юхку, керта а ца вуьту. (дог1а)\n-Хьуьнхахь корта беттий-беттий,\nЦ1а кхаьчча дижина 1уьллу. (диг)\n-Дарбане некъа йистанца куьш йолу бецан тайпа.(динберг)\nБ)Дашна юкъахь дош караде:\n-И х1ун ю? Цунах х1ун до?\n-Муха яха еза дарбанан бецаш?\nЦу даша юккъехь шатайпанара элп карадел?(уь)\nХ1ун хаьа вайн цу элпах лаьцна?……….\nТахана урокехь вай шуца таро хира ю нохчийн алфавитера шалха элпаш 1амо.\nХаа деза муьлхачу элпех шалха элпаш олу, уьш мас ду а. Царех мукъанаш мас ду а , мукъазнаш мас ду.Хаа деза ,йозанехь церан нийсаяздаран бакъонаш а, цаьрца дешнаш х1итто а.\nШайна деллачу хаттаршна жоп дала деза хаарш кхиор.\nХ1етал –металш ца болх бо.\nКомандехь жигараллица болх бар,шайн жоьпийн мах хадор;.\nМассара а бечу белхан жоьпал лахилар.\nБ)Дашна юкъахь дош караде\n- Б1аьста ,гурахь бедаршца ду ,\n1ай пекъар дерзина ду?(дитт)\nТобанца болх бар.\n1аламе болу безам т1еч1аг1бо.\nДойдда дехкий даьхкира\nУрокехь могушалла ларъян езар дийцар.\n1амийначу теорех пайда эцар.\n-Х1ора дожаран ше-ше маь1на ду.\nЦ1. –дош юьхьанцара форманехь хуьлу, нийсса х1уманан ц1е йокху.\nДл.-Х1ума цхьаннан долахь хилар гойту,я х1уманан юкъаметтигалла гойту.\nЛ.-Х1ума цхьанна д1алуш хилар гойту,я г1уллакх цхьанна кхочуш деш хлар гойту.\nДр.-Дар хьан? Я стен? Кхочушдеш хилар гойту.\nК.-Дар хьаьнца? Я стенца? Кхочушдеш хилар гойту.\nХ.-Хьанах?. Я стенах? Лаьцна дуьйцуш хилар гойту.\nМ.-Х1уманан меттиг гойту.\nДс.-Х1ума стенах юсту гойту\n-Дашехь хийцалуш долчу декъах х1ун олу?\n-Дашехь хьалха карош долу дешдакъа муьлхарниг ду?\n-Стенах лаьцна дуьйцур ду вай тахан урокехь?\nТаблицица болх бар.Шина дешархочуьнга уьн т1ехь болх бойту.\nЛегаде къолам,б1аьсте боху ц1ердешнаш .\n-Муьлха дакъа ду дашехь хийцалуш дерг?(чаккхе)\nУчебникца болх бар.№168\nДуьхьал маь1на долу дешнаш даладе\nКарточкица болх бо 2-3 дешархочо.\nМашар,деда,нана боху дешнаш легадо\nДешархоша масалш даладо.\nБераш шайн хаарш дийцар. Юххерчуьнца тетрадь хийца а хийцина бина болх таллар.\nКерланиг довза лууш хилар билгалдаккхар.\nУрокехь могушалла ларъян дезарх дийцарх.\nТеоретически хаарех т1едилларш кхочушдеш,\nБерашка шайгга болх байтар.\nД1адешал т1едиллар?Ешал текст.\nСЕГ1АЗ ОГА САЛАМ\nТКЪАРШ НИТТ САГ1А\nМекха уг1ар нал(акха хьакха)\nКъолам нах рама\n-Ц1ахь бан болх балар:\n-Керла х1ун хии вайна тахан урокехь?\n-Муьлха дакъа ду хийцалуш дерг?\n- Хадабел шаьш бинчу белхан мах?\n-Реза дуй шу шаьш бинчу белхан?\nУрокехь х1ора дешархочо а,массара цхьана бинчу балхана мах хадор.\nЦ1ахь кхоча ш бан безачу балхах кхетам балар.\nДневникаш т1е д1аязбо ц1ахь бан бела болх.\nШаьш шайн мах хадор.\nкху, ледара долу хаарш гуча доху.Х1ора дешархочо лаьцначу декъана мах хадабо.\nУрокехь хиллачу кхиамийн х1ора дешархочун дакъа ду.\nХ1ора дешархочуьнга ша бинчу балхана мах хадабайтар.\nТема урока:Ц1ердешнийн дожарш.1амийнарг т1еч1аг1дар.\nЛичностни (адамаллин ):1амош йолу материал,юкъараллехь ,практикехь и эшарехь кхетар;\n(Этапы урока) Урокан мур\n- Де дика а хийла массера а . Бераш таханлера урок рог1ер уроках тера яц, ша тайпа ю, вайг баьхкина хьеший бу. Маршалла хаттий вай цаьрга?\nУрок д1айоллуш сунна луур дара аш Шайхи Арсанукаевс язъина йолу стихотворени т1ера кийсак цхьанне йоьшил\n-Тахан шу нохчийн метан урок д1ах1ур ю ас. Сан ц1е Таиса Султановна ю.\n-Бераш хьовсал хьокху малхе, ма белабелла хаза а бу малх, цо массарна йовхо ло.Х1инца и малх сана делаалой вовше хьовсал ,иштта хазахетарца д1айолор вай вайн йозанан урок.\nДешархочун урокехь товш йолу ,1амо аьтто хуьлу аг1онаш кхоллар.\nТемица болх Керлачу темица болх бар. Ц1 Ц1ена язъяран минот Хаарийн актуализаци\nΙΙ.Ц1ахь бина болх таллар. Шардар № 164\n-Ц1еран болх кхочуш беш х1ун бакъо хаа йийзира шу?\nЦ1.д. бел белаш эмкал эмкалш\nДл.д .белан белийн эмкалан эмкалийн\nХ.д. белах белех эмкалах эмкалех\nДс.д. белал белел эмкалал эмкалел\nВайн дожарш дика ца хаахь ,вайн метта хазалла йовр ю\nΙΙΙ .Хаарийн актуализации (фронтальни)\n(классашца, терахьашца, дожаршца а,)\n-Х1ун т1екхета ц1ердашна дожаршца хийцича?\n-Хийцаделлачу декъах х1ун олу вай?\n-Дожарш шайн рог1аллийца схьа хьа дуьйцур дара вайна?\nД1аязъел таханлера терахь.Ткъаесналг1а декабрь.\nНомер материала: 291973


73. Сурат АЛЬ-МУЗЗАММИЛ\n(Маккахь доьссина‚ дерриге а 20 аят).\nХIай /бедарх/ дIахьаьрчинарг 1 ! يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ\nГIатта 2 буса‚ цхьа кIеззиг /буьйса/ йитий /хьайна садаIа/. قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا\nЦуьнан ах /йита/‚ я цунах цхьа кIеззиг эшае. نِصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا\nЯ тIетоха цунна. Къуръан деша (меллаша, хазачу) дешарца. أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا\nОха дуьхьалтухур ду хьуна деза дош 3 . إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا\nБаккъалла а, буьйсанан хан еза ю (ламаз дечунна)‚ вунō билгал ю дашца 4 . إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْءًا وَأَقْوَمُ قِيلًا\nБаккъалла а, хьуна /дан/ дийнахь дехха гIуллакхаш ду (Къуръан деша мукъа ца волу хьо). إِنَّ لَكَ فِي اَلنَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا\nХьехае хьуо Кхиош-Кхобуш волчун /Делан/ цIе. /Дуьненан гIуллакхех/ хада Цунна (Дала) Iибадат дарца, (дог цIена) хадарца. وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا\nМалхбалин а‚ малхбузен а Кхиош-Кхобург ву Иза‚ вац кхин дела Иза воцург‚ лаца Цунах /хьайна/ векал (тIетовжа гIоьнча). رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلًا\nСобаре хила цара (Маккин керстанаша) олучунна тIехь‚ бита уьш хазачу кепара. /Дукха бехкаш ца бохуш, цатам ца беш/. وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا\nВита Со а‚ и шайгахь ниIматаш долу /дин/ харцдеш берш а‚ собар де цаьрца цхьа кIеззиг. وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا\nБаккъалла а, Тхоьгахь буржалш а ду‚ /жоьжахатин/ цIе а ю. إِنَّ لَدَيْنَا أَنكَالًا وَجَحِيمًا\nЛога чохь дуьсур долу даар а ду‚ лазош долу Iазап а ду. وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ وَعَذَابًا أَلِيمًا\nОцу /къемат/дийнахь латта а‚ лаьмнаш а дегалур ду‚ лаьмнех хир бу Iенаш болу г1амаран барз. يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيبًا مَّهِيلًا\nБаккъалла а, Оха ваийтина шуьга элча /Мухьаммад/ шуна тIехь теш хилла‚ Оха ФирIавне а элча /Муса/ вахийтарх терра. إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَى فِرْعَوْنَ رَسُولًا\nФирIавн Iеса хилира элчанна – тIаккха Оха иза схьалецира чIогIачу схьалацарца. فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا\nШу муха к1елхьардовлур ду /хIай къурайшийн тоба/, аш керстаналла дича, ша бераш къежбийр болчу (къемат) дийнах (цуьнан 1азапах)? – فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِن كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا\nСтигал этIар ю /оцу дийнан эрчаллах/. Цуьнан (Делан) ваIда кхочушхилла. السَّمَاءُ مُنفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا\nБаккъалла а, хIара хьехам бу. Шена луучо шен Кхиош-Кхобучуьнга некъ схьалоцур бу /цунах/. إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا\nБаккъалла а, хьан Кхиош-Кхобучунна хууш ду хьо буьйсанан кха дèкъан шина дèкъал кIеззиг йолчу заманчохь гIаьттина /Шена Iамал йеш/ вуйла‚ цуьнан ах заманчохь‚ кха дèкъан цхьа дáкъа заманчохь а‚ хьоьца болчарах цхьа тоба ю, /иштта буса гIаьттина, Iамал йеш – иза а хаьа Далла/. Дáла барам бина буьйсанан а‚ дийнан а. Цунна хии шуна /ерриг буьйса я цунах дукхахъерг Iибадат дарца денъян/ мегар доцийла, /хIинца/ гечдина Цо шуна – деша Къуръанах 5 шайна атта дерг /буса/. Цунна (Далла) хии‚ шух хир ву цомгушниг‚ кхиберш лаьттахула бевлла лелаш бу Делан ниIмат лоьхуш (шайна рицкъ тардеш)‚ /цхьа/ кхиберш Делан новкъахь тIом беш бу – деша цунах (Къуръанах) шайна атта дерг. ХIоттаде ламаз‚ д1ало закат‚ аш д1ало Далла хаза декхар /юхалург/. Аш шайна хьалхадаьккхина диканиг шуна иза карор ду Далла гергахь диканиг а‚ сийлахь-еза ял а хилла. Деле гечдар дēха. Баккъалла а, Дела т1ех гечдийриг а ву‚ къинхетаме верг а ву. إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِن ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِّنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ\n1 Шега дуьххьара Делера ваьхьий деъча (Къуръан досса доладелча)‚ пайхамар ﷺ, дукха кхеравелла, хорша еъна хилла. "Хьираъ" олучу хьеха чохь хилла иза. ТIаккха веана шен зудчуьнга Хадижате дийцина цо шена хилларг а‚ шех бедарш хьарчае‚ тIе бедарш тоха шена бохуш‚ бедарех дIахьаьрчина. Цундела боху веза волчу Дала цигахь а‚ буха догIучу суратехь‚ цунах "дIахьаьрчинарг".\n2 Iамал йе.\n3 Деза дош – к1орггера маь1на долу, шегахь доккха хьикмат долу дош.\n4 Буьйса кхоьллина сада1а, цундела ламаз дан халó хуьлу. Буьйсанна массо а х1ума д1атийна хуьлу, цундела дешнаш билгала хеза.\n5 Дийнахь а, буса а деш долу ламазаш. «Къуръан» аьлла Дала кхузахь ламазах, и цуьнан доккха дāкъа долу дела.


Мисарахь лецначу гIалгIайн студентийн могушалла эшна\nМисарара Ал-Азхар университет\nСтохка аьхка дуьйна Мисарахь лецна латточу ГIалгIайчуьрчу студентийн могушалла цIеххьана эшна аьлла, "Кавказ.Реалии" портале хаамбина, цхьахволчу кIентан хIусамнанас Пугоева Хадижата.\n"Могушаллица проблемаш ю сан цIийнден, кхетамчуьра а волу иза, дог лазадаьлла цуьнан", - аьлла зудчо. Цо бахарехь, цуьнан цIийнден а, вукху лецначийн а могушалла талхар уьш ледарчу хьелашкахь латторца доьзна ду.\n"Уьш тесна буьтуш бу цу чохь, набахтен куьйгалле дехарш дарх а, уьш хезаш стаг а вац. Юучуьнца бала хьоьгуш а бу цара", - аьлла, билгалдаьккхина Пугоевас.\nИшта цо дийцина, Мисаран Iедалхоша оьрсийн дипломаташ царна тIебитарх а, ши бутт гергга хьалха студентийн дайшна уьш гайтина хиларх а. Хьалхо Мисаран Iедало дихкинера дипломаташна а, лецначийн гергарчарна а набахте бахка.\nМаршо Радионо яздира шен агIонашкахь, Мисарарчу исламан Ал-Азхар университетан студенташ Плиев Рамазан а, Чемурзиев Исмаил а, Аушев Илез а, Дзейтов Iела а стохка Марсхьокху-баттахь лецна, набахте бохкарх. Экстремизмалла лелийна аьлла, бехкебо уьш.


1 Chronicles Глава 7 American Standard и Чеченский (нохчийн мотт) переводы\nИссарханан виъ кІант вара: ТовлаІ, Пува, Яшаб, Шимрон.\nТовлаІан кІентий хІорш бара: Іузи, Рапи-ЯхІу, Яриал, Яхьмай, Ибсам, Шамуал. Уьш шайн доьзалийн баьччанаш бара. Шайн тІаьхьенашна юкъахь ницкъболу тІемалой хилла и нах. Даудан заманахь царна юкъахь тІамана кийча волу ткъе ши эзар ялх бІе стаг хилла (22600).\nІузин кІант вара Израхь-ЯхІу. Ткъа Израхь-ЯхІун кІентий бара: Микаал, Іабди-ЯхІу, Юал, Йоши-ЯхІу. И пхиъ шайн доьзалийн баьчча вара.\nОцу нехан дуккха а зударий а, бераш а хилла дела, церан тІаьхьенашка а, доьзалшка а хьаьжжина, царах схьаваьллера тІамана кийча волу ткъе ялхитта эзар стаг (36000).\nТкъа Иссарханан массо а тІаьхьенийн доьзалш дІаязбечу тептарш тІехь дІаязвинера дика тІемало волу везткъе ворхІ эзар стаг (87000).\nБен-Яманан кхо кІант вара: БулаІ, Бахри, ЕдиІаал.\nБулаІан пхи кІант вара: Эцбон, Іузи, Іузиал, Еримати, Іири. Уьш, шайн доьзалийн баьччанаш а болуш, дика тІемалой бара. ТІаьхьенийн доьзалш дІаязбечу тептарш тІехь царах дІаязвина вара ткъе ши эзар ткъе вейтта тІемало (22034).\nБахрин кІентий хІорш бара: Замари, Юаш, ЭлиІазар, ЭлъюІинай, Іумари, Еримати, Аби-ЯхІу, Іанатот, Іаламат. Уьш берриш а Бахрин кІентий бара.\nТІаьхьенийн доьзалш дІаязбечу тептарш тІехь царах дІаязбина бара церан доьзалийн баьччанаш а, ткъа эзар ши бІе тІемало а (20200).\nЕдиІаалан кІант вара БилхІан. Цуьнан кІентий хІорш бара: ЕІуш, Бен-Яман, АхІуд, КинаІан, Зитани, Таршаш, Ахьи-Шахьар.\nЕдиІаалан массо а кІентий шайн доьзалийн баьччанаш бара. Церан тІаьхьенашна юкъахь тІамана кийча волу вуьрхІитта эзар ши бІе дика тІемало вара (17200).\nШупайм а, Хьупим а бара Іирин кІентий. Ткъа Хьушим Ахьеран кІант вара.\nБалхьатан кІант волчу Напталан кІентий бара: Яхьциал, Гуни, Йицар, Шалум.\nМаннашан кІентий бара: арамхо йолчу гІарбаш-зудчо вина волу Асриал а, иштта ГалІадан да Макир а.\nМакира Хьупиме а, Шупайме а зударий балабайтира. Цуьнан йишин цІе МаІха яра. ШолгІачу кІентан цІе яра Цалпихьад. Цалпихьадан йоІарий бен ца хилла.\nМакиран зудчо МаІхас, кІант а вина, цуьнан цІе Параш тиллира. Парашан ваша Шераш вара, ткъа Парашан кІентий бара: Улам, Рекхам.\nУламан кІант вара Бедан. Иштта бара Маннашан кІентан Макиран кІант волчу ГалІадан кІентий.\nЦуьнан йишас Мулката а бира кІентий: ИшхІуд, Абу-Іезар, Махьила.\nШамидаІан кІентий хІорш бара: Ахьъян, Шехем, Ликхахьи, АнІами.\nЭпрайман тІаьхье иштта яра: цуьнан кІант вара Шутлахьи. Шутлахьин кІант вара Баред. Баредан кІант вара Тахьат. Ткъа Тахьатан кІант вара Эли-Іада. Эли-Іадин а кІант хилира Тахьат.\nЦу Тахьатан кІант вара Забад. Забадан кІант вара Шутлахьи. Эпрайман кхин а ши кІант вара: Іезар, ЭлиІад. Гати-гІалара схьабевллачу цхьаболчу бахархоша Іезар а, ЭлиІад а вийна хилла, жа схьадаккха дагахь, шаьш долчу уьш баьхкича.\nЦеран дас Эпрайма, шен кІенташна воьлхуш, гІайгІанехь дикка хан яьккхира. Эпрайман вежарша, цунна тІе а богІий, тевеш хилла иза.\nТІаккха, Эпрайм кхин а цкъа шен зудчух кхеттачул тІаьхьа, зудчо цунна кІант вира. Эпрайма цунна, БериІ аьлла, цІе тиллира (Іебархойн маттахь и цІе «бохам» бохучух тера ю), шен цІенна бохам тІебеана хилла дела.\nШаират цІе йолуш, йоІ а яра Эпрайман. Шаирата дІахІоттийра Лахара а, Лакхара а Байт-Хьорон гІаланаш а, иштта Узан-Шаира цІе йолу гІала а.\nЭпрайман кІант вара Репахь. Решап Репахьан кІант вара. Тилхьа вара Решапан кІант. Тилхьин кІант вара Тахьан.\nТахьанан кІант вара ЛаІдан. ЛаІданан кІант вара ІамихІуд. Эли-ШамаІ вара ІамихІудан кІант.\nЭлишамаІан кІант вара Нуна. Ткъа Нунин кІант вара ЮшаІ.\nУьш баьхна йолу церан долахь хилла меттигаш хІорш яра: Бетал-гІала а, цуьнца йоьзна йолу кхин ярташ а, малхбалехьа йолу НаІран-гІала а, малхбузехьа йолу ГІазар-гІала а, цуьнца йоьзна йолу ярташ а, иштта Шехем-гІала а, цуьнца йоьзна йолу ярташ а, шеца йоьзначу ярташца йолчу Іайи-гІалина тІекхаччалц.\nТкъа Маннашан тІаьхьенах болчийн долахь яра хІара гІаланаш: Байт-Шеан, ТаІнак, МагІидда, Дор, цаьрца йоьзна йолу ярташ. Цу гІаланашкахь ехаш яра Исраилан кІентан Юсупан тІаьхье.\nАшаран кІентий хІорш бара: Имани, Ишва, Ишви, БериІ. Церан йиша яра Серахь.\nБериІан кІентий хІорш бара: Хьебар, Малкиал. (Малкиала дІахІоттийра Бирзайт-гІала.)\nХьебаран кІентий хІорш бара: Яплати, Шумар, Хьотам. Ткъа церан йиша ШуІа яра.\nЯплатин кІентий хІорш бара: Пасак, БимхІали, Іашвати. Уьш бара Яплатин кІентий.\nЯплатин вешин Шумаран кІентий хІорш бара: РухІаги, Хьуба, Арам.\nЯплатин вешин ХІалиман кІентий хІорш бара: Цупахьи, ИмнаІ, Шелша, Іамла.\nЦупахьин кІентий хІорш бара: Сухьа, Хьарнипар, ШуІал, Бирай, Имари,\nБацар, ХІуда, Шама, Шилша, Итран, Баира.\nИтІаран кІентий хІорш бара: Епуни, Писапи, Ари.\nІулин кІентий хІорш бара: Арахьи, Хьаниал, Рица-ЯхІу.\nАшаран тІаьхьенах болу и нах шайн доьзалийн баьччанаш бара. Уьш, коьрта хьаькамаш а болуш, исбаьхьа а, доьналла долу а тІемалой бара. Эскархойн цІераш дІаязъечу тептар тІехь оцу тІаьхьенах тІамана кийча дІаязвинарг вара ткъе ялх эзар стаг (26000).


Забаре дийцарш - Страница 3 - Grommus\n05.09.2019, 11:48 #27\n05.09.2019, 12:01 #28\n20.02.2020, 17:38 #29\n- Хьажахь, дукхавахарг, х1ара х1ун юрт ю? -хаттар дина катархочо валаргхочунга.\n- Валарг ю-кх, - жоп делла валаргхочо.\n- Валарг-м шаверг а вара шу, юьрта ц1е йийцахьа, - бегаш бина катархочо.\n- Деллахь ца хаа, Валаргий, Катар-Юрт вовашахкхетталца-м иштта ц1е яра х1окху юьртан, - жоп делла валаргхочо.\n- Эх1, ткъа х1инца тхан Катар-Юртах шун Валарг схьакхетта ма ели, х1инца х1ун ц1е туьллура ю аша шайн юртана? - хаьттина катархочо.\n- Деллахьа ца хаьа. Катархо-Валарг ц1е туьллург хир ю-кх, - жоп делла валаргхочо.\n20.02.2020, 17:42 #30\nЦхьамма-м пис-Мохьмад ца алархьама Пису-Мохьмад олуш керла ц1е кхьоьллина цхьана мартанхочунна.\nЦхьана суьйрана лулхо чувог1уш хаавеллачу Пису-Мохьмадас, х1усамнанас х1инцца дина схьадаьхна жижг-галнаш, дехьачохь хьулдина. Хьулдар х1ун пайда бу, жижг-галнаш муха гена чомехь хьожакхеташ ду ма хаьий вайна-м. Лулахочунна хьалха-м Мохьмадан х1усамнанас стомарлера сискалан ах а, мустбелла шолг1а к1ира а долу морзберам а х1оттийна.\nЖимма 1ийна лулахо д1авахан тохавелича Пису-Мохьмада бехказа-волун кеп х1оттийна:\n- Деллахь, хьенех, бехк ма биллалахь хьо ледара т1еэцарна, юучух херделла тхо т1ехьарчу хенахь. И сискал, морзберам мерза хилла-м хира бац, - аьлла.\n- Делахь, Пису-Мохьмад, дара уьш-м ша х1инцца схьадаьллачу жижг-галнийн хьожа а йог1уш! - жоп делла лулахочо.


ГIенах эвхьаза гIулкх хуьлуш гича лийчар - 36 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам\n- Стаг а, зуда а ламазах дохаран а, цаьршинна лийчар тIедожаран а бахьанех цхьа бахьана ду иза – оралла араялар. Iеламнехан бартхилла хIума а ду иза, дегIамарзо кхочуш хуьлуш тIуналла яьлча лийчар тIедужуш хилар, божаршна а, зударшна а; хуьлийла иза гIенах йа самах, цхьа бахьана лелийна хиларца йа ца хиларца. Муьлхха агIор яьлла а и тIуналла араялахь лийчар тIедужуш ду. Муслима дийцина, Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) элира аьлла: «Хи даьлча хи тIедужу». Цуьнан маьIна: оралла араяьлча хица лийчар тIедужу бохург ду.


Магас | Долакоа керда гIишлош йоттаргйолаш я - БезФормата - Новости\nГулбеннача наха теркам тIабахийта айдаь дийца хаттараш дар, юрта социально-экономически хьал тоадарах.\nШоай хаттарашкахьа юртахоша Мехкдаьга хьоадир газа а хий а чудиларах дола гIуакх, новостройкашка свет чуйиллар, наькъаш тоадайтара теркам тIабохийташ дола хаттараш.\nДолакоахошка ладийгIа Баматгире Юнус-Бека наькъа хьал теркал дий цу гIулакха бехктокхаме болчарга чоалханеча хаттарашкахьа дола кхоачамбоацараш юстар даха аьнна тIадиллар.\nЦул совгIа, юртахоша теркам тIабахийтар юрта эшаш йолча школан, детский сада, физкультурно-оздоровительни гIишло хьалъе езаш хилара.\nЕвкуранаькъан Баматгире Юнус-Бека аьлар керда хургйола объекташ хьалъе еза цхьан-шин шерашка. Цул совгIа, къаьнарча школан тIехкар тохарца из чIоагIъе аьнна а тIадиллар.\nМехкадаь Долакоа юртахошца вIашагIкхетар дIадахар безамеи, чам болаши.


"СовгIат ца догIу, йогIу трибунал". Кадыров-воккханиг вазварх лаьцна\nИчкерица тIом латтийначу Оьрсийчоьнехьа дехьабевллачу гIаттамхошца лаьтта Кадыров Ахьмад\nНохчийчоьнан таханлерчу куьйгалхочун дена Кадыров Ахьмадна Нобелан преми йогIу иза ша дийна волуш экстремизманна дуьхьал латтарна, дIахьедина Мисарарчу Iилманчас-Iеламчас Iабдуррахьим Iусмана. Кадыровн некъах лаьцна ша язйина книга йовзуьйтучу Эмираташкарчу барамехь Марсхьокху-беттан 5-чохь аьлла цо иза. Ца догIу вуьйцучунна цхьа а совгIат, тамаше хир дара иштаниг нисделча, тешна бу эксперташ.\nДубайхь цхьаьнакхетар вовшахтоьхнарг яра Дуьненаюкъара бусалба умматан кхеташо. Цуьнан официалерчу сайто бахарехь, барам лерина бара Iабдуррахьима "Кадыров Ахьмад-Хьаьжа: динан кхетам а, нийса некъ а" цIе а йолуш арахецначу книгина. Мужалта тIехь Кадыров Рамзанан сурт ду шен деца даьккхина.\n"ХIара дуьххьара книга ю Кадыров Ахьмад-Хьаьжех лаьцна арахецна. Цо шен некъ къасторан къайленаш йовзуьйту кхо. Эктремизм, терроризм эшорехьа яьккхина йоккха гIулч ю хIара книга", – аьлла Iабдуррахьима Эмираташкарчу "Ал-Iайн" телеканалехь.\nХьехориг ду Кадыров-воккхахчо Нохчийчохь шолгIа тIом боьдуш Оьрсийчоьнехьа вала сацам тIеэцар. Сепаратистийн Ичкерин муфтий федералан ницкъашкахьа велира, 2020-чу шарахь Москвана муьтIахь йолу администраци шен караийцира цо. Иза цо нийса хаьржина некъ бара, иштта терроризмах мукъадаьккхира цо шен къам, ша "шахIид хилла вуьйжира" 2004-чу шарахь, бохуш, хестийра Кадыров Ахьмад Эмираташкахь гулбеллачу Iаьрбийн эксперташа.\nДехьавелира, амма тIом ца сацийра\nКавказ.Реалиица къамел динчу нохчийн политологна Кутаев Русланна хетарехь, яздархо а, Дубайрчу симпозиумехь хастамаш кхайкхош лелла кхиболу нах а "шайна деллачу ахчан дуьхьа" хьийзина деза къамелаш деш. Иза къера ву Кадыров Ахьмад Кремлехьа валарца дуккха а нохчий хIаллакьхулучуьра кIелхьарбаьхна бохучунна.\nКадыровгIар (да а, кIант а) Iедале бахкарца даьржина тоьлла нах, майра нах, цIена нах байъар, идор\n"Делахь а дац цуьнга юхадаккхаделла цхьа а хIума. КадыровгIар (да а, кIант а) Iедале бахкарца даьржина тоьлла нах, майра нах, цIена нах байъар, идор. Оццул яьржина цкъа а лелла яц нохчашлахь харцо. Нобелан преми цунна ца йогIу алар хIумма а цаалар ду. Иза дийна хилча, цунна шеко а йоцуш тIеман трибунал йогIура маьршачу наханна дуьхьал зуламаш дарна", - боху Кутаевс.\nТаханлерчу Нохчийчохь вуно дукха идош бу нах. Iедална критика мел йийриг кхача тарло таIзарна буха, и таIзар халкъана а гуш дойла ду: масала, 2020-чу шеран Гезгмашин-баттахь шишанна тIехаийтира блогер Тепсуркаев Салман, ша оппозицехь хилар шегга емал а дойтуш. ХIинца а ца хаьа гергарчарна дийна ву иза я вац. Ток етта мега зударшна а тIехь, Соьлжа-ГIалин мэр лаьттинчу Кадыров Ислама (Кадыров Рамзанан цIийнан стаг) иза деш ма-хилла. И зуламаш цо деш яьхна видео нахалъяьллехь а, ца дина цунна таIзар.\nБилгалдаккхар. Оппозицин 1ADAT телеграм-каналан хаамашца, 2021-чу шеран бIаьста къайлахчу метте дIавигира 92 вахархо, 2021-чу шеран хьалхарчу шина баттахь –лаххара а 83 вигира, ткъа стохка гурахь-Iай лачъкъийнарг вара 132 стаг. Иштта тIепаза бовш бу Европера ницкъаша цIахьийсина нохчий а.\nКадыров Ахьмад Оьрсийчоьнан президентца тIекара хиларо чекх ца баьккхина тIом. Оьрсийчоьнан эскарша, кхиболчу ницкъаша кхин а ворхI шарахь бина Нохчийчохь тIемаш. 2007-гIа шо ларало тIом чекхбаьлла шо, билгалдаьккхира Кавказ.Реалиица къамел деш бакъоларъяран "Мемориал" центран кхеташонан куьйгалхочо Черкасов Александра (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн статусе яьккхина "Мемориал, амма иза реза яц и тIеэца. – Ред.).\nИштта лаьтта хьал шайн караийцира Ахьмадан кIентан Кадыров Рамзанан карахь долчу ницкъахойн декъо. 1999-чу шарахь йолийна контртерроран операци юхаяьккхира Нохчийчохь 2009-чу шарахь – иза ду официалехь махкара шолгIа тIом бирзина шо.\nОцу итт шера чохь Нохчийчохь байъинчу бахархойн статистика лелийна яц Iедало, федералан эскаршкараниг бен. Пачхьалкхан Думехь кхушеран Стигалкъекъа-баттахь дIакхайкхийначу терахьо бахарехь, 1999-2002-чу шерашкахь тIамехь велла 6000 сов федералан эскархо. Оьрсийчоьнна дуьхьал лаьттинчу тIемалойн а, маьршачу бахархойн а баларш дагардеш Iийна "Мемориал" – цуьнан информацица, 15-25 эзар Нохчийчоьнан вахархо вийна шолгIачу тIамехь. Оцу нахалахь ву доьза вайна 3-5 эзар стаг а – тIемалой бу я тIемалойх лаьцна хуург доккху цаьргара бохуш идийна уьш, байъина цул тIаьхьа. 2000-2015-чу шерашкахь, "РИА Новости" агенталлин хаамца, 100 сов стаг вийна Къилбаседа Кавказехь, уьш "тIемалойн баьччанаш" бу баьхна Iедало.\nКадыров Ахьмад Оьрсийчоьнехьа ца ваьллехь, Кутаевна хетарехь, маьрша бахархой хIаллак ца хила тарлора Нохчийчохь.\n"Оьрсийчоьнна барт оьшура, амма и барт кхин бара. Кадыров Ахьмадан метта администрацин коьрте кхин стаг хIоьттинехь, хуьлда иза оьрси я нохчо, могIарчу бахархошна тIехь террор хIоттор яцара, яхь а, шайца тIом бечарна дуьхьал хIоттор яра иза. Ас ца боху тIом бина нохчий харц бара: уьш шайн даймохк ларбеш лелла. ШамановгIара, БудановгIара цхьа шайнначул кийсак-м йоккхур яра бахархойх, амма оццул дукха хIаллакбийр бацара. 20 шо ду тIом лаьтта а, маьршачу наханна гIелонаш ен а", – боху эксперта.\nБилгалдаккхар. Нохчийчуьрчу хьалхарчу а, шолгIачу а тIеман юьххьехь а федералан эскарийн буьйранча лаьттира инарла Шаманов Владимир. ТIеман зуламаш дарна бехкево иза бакъоларъярхоша. 2000-чу шарахь цо хаийтира ша полковникехьа Буданов Юрийгахьа вуйла – нохчийн йоI Кунгаева Эльза ядорна а, ерна а бехкевеш набахте хьажош вара иза хIетахь. Тоьхначу хенал хьалха набахтера араваьккхира Буданов, амма вийра 2011-чу шарахь.\nДубайрчу симпозиумехь хиллачарна гарехь, Кадыров Ахьмад турпалхо санна летта исламан радикалашна дуьхьал – иштта го царна Нохчийчоь Оьрсийчоьнах маьршаяккха гIиртина нах. ТIемалошлахь дара террорхойн лоручу цхьаьнакхетараллашкахьа долу дакъа, амма дукхахболу тIемалой республиках йозуш йоцу пачхьалкх хилийтархьама летта.\n"Динан дуьхьа воьжначу президента Кадыровс бусалба йоцчу пачхьалкхашкахь бусалба дин а, бусалбанаш а доккха дакъа дуйла гайтина. Цо 20 шо хьалха кхоьллина шен некъ, вай тахана кхето гIерташ долу легар", – аьлла довзуьйту барамехь Дуьненаюкъарчу бусалба уммин кхеташонан президента Ал-Нуайми Iали Рашида дина къамел оцу цхьаьнакхетараллин сайто.\nАл-Нуаймис билгалдаккхарца, "Кадыров Ахмадан легар " кхочушдар ду Нохчийчоь "Оьрсийчоьнна кхочу дакъа" хилла дIахIоттар а, махкарчу нахана шаьш оцу некъо "кхерамзалле а, мохк деборе а кхачийна" аьлла хетар.\nБилгалдаккхар. Дуьненаюкъара бусалба умматан кхеташо Iедалх йозуш йоцу цхьаьнакхетаралла ю, куп тоьхна ю иза Абу-Даби гIалахь (Цхьаьнатоьхна Iаьрбийн Эмираташ). Официалерчу сайто бахарехь, цунна юкъайогIу 142 пачхьалкхера 600 бусалба юкъаралла. Iалашо ю бусалба йоцчу пачхьалкхара бусалбанийн юкъараллаш цхьаьнатохар.\n"Кадыров Ахьмада кхиийначу стоьмашка хьаьжча, цунна шеко а йоцуш догIу Нобелан машаран совгIат, терроризманна муха дуьхьалхIотта веза гайтина цо", – аьлла даладо "Чечня сегодня" агенталло книгин автора Iабдуррахьим Iусманан дешнаш.\n"Супер-кхайкхам" бац Дубайхь бинарг\nКхеташ ду, лур дац Кадыров Ахьмадна Нобелан совгIат. 1974-чу шарахь Нобелан фондо дихкина веллачунна иза далар. Кхелхинчул тIаьхьа иза кхайкхийна вац цхьа стаг бен – 1961-чу шарахь, Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллин инарла секретар Хаммаршельд Даг, кеманца валар нисделира цуьнан.\nКхин бахьанаш а ду Ичкерехь муфтий лаьттинчунна и совгIат ца дан. Царех лаьцна элира Кавказ.Реалиига Америкерчу The Jamestown Foundation-ан Къилбаседа Кавказехула тергамча волчу Дзуцати Валерийс.\n"Цхьаъ делахь, даржехь хьала ца кхиина иза, шен некъ хийцинарг Масхадов Аслан (1997-2005-чу шерашкахь Ичкерин президент - ред.) хиллехь, ала тарлора, дала мега и совгIат. Амма Ичкерин куьйгалхо вацара Кадыров Ахьмад, вацар я вице-президент а, я парламентан куьйгалхо а. Дукха бу Оьрсийчоьнехьа бевлларш, луш делахь, стенна ца луш ду совгIат, масала, кIоштийн куьйгалхошна? Хилла иза муфтий, амма иза Iедалан могIаршкахь вацара цкьа а.\nОьрсийчохь иза "супер-хилам" бу бахахь а, турпаллалла яц Ахьмад-Хьаьжера яьлларг\nШолгIа делахь, цо дехьаволуш бухадиллинарг. Ша и гIулч йоккхуш, баккъал йиний цо халкъах ойла. Я ша а, шен тайп а даьккха воьлла кIелхьара? Иза куьйгалхо хилла вацаре терра, цо бина дехьавала сацам шеггара, шен доьзалшна бина бу. Оцу бахьаница Нобелан совгIат дийр ду олийла дац.\nКхоалгIаниг, феномен яьржина хилар. Нах шайна дуьхьал лаьттачу ницкъашкахьа бийлар баьржина лела могIара хилам бу, масална схьаоьцур вай желтойн Афины а, Спарта мехкашна юкъахь лаьттина тIемаш. Доцца аьлча, керла хIума дац динарг, Оьрсийчохь иза "супер-хилам" бу бахахь а. Турпаллалла яц Ахьмад-Хьаьжера яьлларг", - аьлла хета Дзуцатина.\nКадыров Ахьмада яьккхина гIулч язйина йийца ца кIордадо Нохчийчуьрчу Iедална, дуьйцу оцу хьокъехь Оьрсийчохь а, цул арахьа а. Кадыров Ахьмад винчу денна лерина барам кхушара цхьанатухуш бу Оьрсийчоьнан байракхан денца, дIахьор бу Гезгмашин-беттан 22-23-чу деношкахь. Цунна хьажийна бюджетера 7 миллион сом. Ун даьржина лелахь а, шуьрра даздарш хир ду Соьлжа-ГIалахь дIахьош.\nКавказ.Реалиино дуккхаза а яздина Нохчийчохь Кадыров Ахьмадан цIе урамашна, гIишлошна, ярташна тохкуш хилар. Кхушара оцу могIара хIоттийна аэропорт а, пачхьалкхан университет а. Амма цуьнан цIе лелайо, "Новая газето" бохург бакъ делахь, Iедална хьашт боцу нах шен хIусамашка дIакхачочу тIеман декъо а. Изза цIе ю махкарчу футболан а, латархойн а клубийн – ткъа уьш ю адамийн бакъонаш талхорца доьзна Американ Цхьаьанатоьхначу Штаташа юкъаяьхначу санкцийн декъахь.


Пересан тезета бахара дуьненан лидерш\nИзраилехь президент лаьттина Нобелан совгIатан лауреат Пtрес Шимон дIавуллучу Байтал-Къуддузе (Иерусалиме) гулбелира иттаннаш дуьненан лидерш. Царалахь вара Iаьмеркан Штатийн президент Обама Барак а, палестинахойн хьалханча Iаббас Махьмуд а, Францин президент Олланд Франсуа а.\nГерцля ломатIехь пIераскана дIавоьллина Перес. Цигахь 20 минотехь вистхиллачу Обамас элира, израилхойн сатийсам кхочушбина цо, ца хилла иза машар баржорах шегахь баьхна хьогам Iаьбна, амма дог ца диллира цо оцу машарх, къа а хьигира къад ца луш».\nИнсултах велла 93 шо долу Перес Шимон кхаарийдийнахь.\n«Перес оптимизмах, машарбезарх, Израиле болчу ларамах вуьззина ваьхна хиларан тоьшалла ду дуьненан лидерш шаьш долчу бахкар, элира тезетахь Израилан премьер-министро Нетаньяху Биньамина.\nПалестинхошца машар беш къахьегарна I994-чу шарахь делира Пересна Нобелан совгIат. Делахь а ца хIоьттира машар.\nТезетахь палестинхойн а, израилхойн а лидерша Iаббаса а, Нетаньяхус а куьйгаш делира вовшашка, довха дешнаш а олуш. Лурчаха дуьйна сецна машаран процесс лулахошна юкъара, 6-гIа шо ду ши куьйгалхо бертан къамелаш дан охьахааза.


Дагестанерчу тIеман операцехь вийна волу цхьа тIемало, Канадехь тхов-кIело карийна хилла волу боксах латархо ву\nТовбеца-бутт 15, 2012\nКIиран дийнахь Дагестанехь дIаяьхьначу тIеман операцехь вийна волу цхьа тIемало, 2008-чу шарахь Канадехь тхов-кIело карийна хилла волу боксах латархо Плотников Вильям ву аьлла дIахьедар дина, Дагестанан Талламан Комитетан урхаллехь. Канадерчу Торонтохь вехаш хиллачу Плотниковн «одноклассники» тIехь агIо ю, иза цу тIе, тIаьххьара, 2010-чу шеран Гезгмашан баттахь вахана аьлла, оцу урхаллин векалша.\nДаханчу Шоьтан дийнахь Дагестанерчу Къоман антитерроран комитето хаам бира, республикан ФСБен а, Чоьхбарчу ГIуллакхийн министраллин а ницкъаша цхьаний тIеман операци дIаяьхьира Утамыш олучу эвлана йистехь, аьлла. 7 тIемало а, цхьа салти а – Басько Семен вийна, кхин а кхаа эскархочунна чевнаш йина.\nВорхIе а тIемало цIерашца билгалваьккхина. Уьш Дагестанан бахархой бу – Магомедов Ислам – иза тIемалойн тобан куьйгалхо хилла боху; Магомедов Арсен, Далгатов Iиса, Ахмедов Шамил, Ибиев Амин, Маматов Мохьмад-СаьIид а.


08.12.2014 23.11.2017 НовостиКлуб ингушского языка "Метта говзал", Язык\nНа этот раз, встреча проходила в гостевом формате, в рамках которого приглашен народный писатель Ингушетии Исса Аюбович Кодзоев.\nТема встречи: Обсуждение последнего романа Кодзоева И. «Къаман турпал».\nЦелью и задачами клуба является повышения уровня знания ингушского языка и его популяризация в молодежной среде, преодоление языкового и культурного барьера, повышение уровня разговорного и литературного ингушского языка, а также развитие навыков публичного выступления и участия в научных дискуссиях на родном языке.\nХ1аьта х1анз хинна в1ашаг1кхетар хьаьша вехарца дувзаденна дар. В1ашаг1кхийттарий дог г1оздоаккхаш дар, вийха вена хьаьша, Россе меттал, кхы д1ахо а дунен т1а ц1и хезза вовзаш вола, Г1алг1ай къаман йоазонхо, Коазой Аюба 1ийса хилар.\nВ1ашаг1кхетар доладалар, лакхе ма аллара Коазой 1ийсас, ший вахара наькъ т1ара д1а а волавенна, ший йоазон-кхоллама никъ бувцаш. Цу юкъера белгал а даь 1ийсас дийцар, ше т1еххьара яздаьча «Къаман турпал – Хучбаров Ахьмад» яхача романах. Йоазонхочун дувцарца хоттаденна хаттараш дукха дар кагирхой. Х1ана аьлча, царна юкъе бар 1ийсай роман «Къаман турпал – Хучбаров Ахьмад» дийшараш. Романа юкъе моттигаш йоаг1а цун дешархошта Ахьмадах хезанза дуккха х1ама нийслуш. Дукхаш раьза ба йоазонхочун уйланца. Цо цу т1а хьахьекхача Турпала аматаца. Цхьаькха оаг1о я дешархошта дикка ца йовзаш а цар шоаш цакхетарца хаттараш айтта а оаг1онаш. Вешта цхьацца долчунца кхы тайпара уйла яраш а ба.\nХьалхара дакъа йистедаьлча шоллаг1ча даькъа юхьиг йолалуш, метта хьаькъе хаттараш дар кагирхой. Цар хаттарашта жоп луш а, мотт г1алг1аша нийсаг1а бувцаргболаш а, 1обешаргболаш а фу дича бакъахьа да, шийна хетар, ше къоабал дер дийцар йоазонхочо. Коазой 1исай йоазон кхоллам бешаш хилча дукха хаттараш хул наьха, цо, х1анз вай йолча г1алг1ай метта графиках ца а яьздеш, шийна хетача тайпара язду, яхаш. Цу хьакъе а аьлар 1ийсас: «Тахан багенах д1аоалар ца1 долаш, 1ояздер кхыдар а долаш хилча, бераш харцахьа деша. Масала, вай д1аоал п1ельг. Л, Г яхача шин алапа юкъе Ь хьа а хозаш, т1аккха Ь доацаш 1ояздаь латтар шоаш дешача хана п1елг аьле 1одеша бераша, из дош к1аьд деш дола Лнеи Гнеи юкъе хьахозаш дола Ь а доацаш, цудухьа бераш харцахьа 1одеша из. Т1аккха иштта хьа1омаду из бераша, цул т1ехьаг1а мотт харцахьа бувц. Из ишта бувцаргбоацаш къахьега деза вай. Аз сайна могачох ишта язду», — аьлар 1ийсас.\nТ1ехьаг1а а иштта че а еш в1ашаг1кхетараш д1акхахьа уйла йолаш ба «Эзделахой». «Метта говзал» яхача укх г1алг1ай метта в1ашаг1кхетаре хьава йиш йолаш ва моллаг1а а г1алг1ай меттаца чам бар, замигавар аьнна е воккхавар аьнна, башхало яц.\nВечер поэзии Али Хашагульгова Кодзоев Нурдин — Астрономические термины ингушского языка (Метта говзал) О неправильно произносимых словах в ингушской речи обсудили в центре Эздел «Эздел» яхача юкъарлос, Матенаькъан 1аббаса Илеза «Дувцараши фаьлгаши» яхача книжка гойтам д1абихьар Г1алг1ай метта в1ашаг1кхетар «Метта говзал»\nНазад Назад: КПЦ «Эздел» получил 2-е место на «Прометее»\nВперед Вперед: Награда нашла своего обладателя


Къасто эшахь, бертахь къасто деза доза\nГезгмашин-бутт 05, 2012\nДоза къасто дагахь ю Нохчийчоь а, ГIалгIайчоь а.\nШинарийн дийнахь министрийн кабинетан кхеташо дIахьуш Кадыров Рамзана дIахьедар дина Сунжа-кIошт а, МалгIобек-кIоштан дакъа а Нохчийчоьнан территори хилар гойтуш долу документаш ду аьлла.\nЦул сов, цо юха а критика йина ГIалгIайчоьнан куьйгалхочунна Евкуров Юнус-Бекана. И дIахьедарш доьзна ду Кадыровс Нохчийчоьнан а, ГIалгIайчоьнан а доза къасто деза аьлла, меттах даьккхинчу хаттарца.\nМасех де хьалха ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнус-Бека, меттигерчу журналисташца шен хиллачу зорбан-конференцехь, емал динера луларчу нохчийн Iедалша, айдина долу доза къасторан гIуллакх. Ша и доза ма дийца цкъачуьнна, аьлча, шех ца вешаш санна, вела а къежаш, иза тхан латта ма ду бохуш олура соьга.\nКхузахь тIемалошца, уьш хIаллак баран болх, бан ма беззара оха ца бо боху, ткъа сан а ма ду цаьрна дуьхьал ала хIума. ХIунда бовлийтина нохчийн тIемалой шайн дозанера ГIалгIайчу бохуш вара Евкуров Юнус-Бек.\nГарехь, оцу дIахьедаро, гуттар карзахваьккхинчух тера ду Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан. Цо, рогIера кхеташо дIа а яхьна, хаам бира, МалгIбек кIоштан цхьа дакъа а, Сунжа-кIошт а долаяккха Нохчийчоьнан бакъо ю аьлла. Цо чIагIдо, нохчийн Iедалийн карахь кехатийн тоьшаллаш ду бохуш. Ткъа гIалгIашкахь уьш доцуш ду боху цо.\nВовшашна Iиттарш яран тIера дIадаьлла и гIуллакх. Кадыровс элира ша а, кхин болу лаккхарчу даржашкахь болу нах ГIалгIайн махкахула дIасабоьлхуш, меттигерчу полицино новкъарлонаш йо аьлла. Царшимма кест-кеста олу, нохчий а, гIалгIай а вежарий бу, нанас дена бинчарна юккъахь а доза хила деза олий.\nЦу хеннахь Сунжа кIоштахь тIеман хьал а дац метта дан туьгуш. Кхаарин дийнахь Даьттах олучу эвлан йистехь оьрсийн эскархошна тIелатар дина мьулаш бу ца хуучу наха.\n4 салти (таьххьара болчу хаамашца 5) вийна, цхьанна чевнаш йина. Т1елатар динарш каро аьтто ца баьлла ницкъаллин структурийн. Шаьш гучу бовларх терра, цигара цIеххьана къайлабевлла тIемалой .


Лахарчу Новгородехь федералан суьдхо хиллачу Янгулабаев Сайдин петарна чулилхинчу нохчийн полисхоша, стенга юьгу а ца дуьйцуш, дIайигна цуьнан хIусамнана Зарема. Могуш яц зуда, кхетамчуьра яьлла хилла иза ша аратекхош.\n"Iазапашна дуьхьало латточу Комитетан" информацица, нохчийн полицин белхахоша уьш бехачу хIусамчу а лилхина, организацин белхахой дIаса а лестош, адвокатана бетах хIума а тухуш, иштта йиттина суьдхо лаьттинчу Янгулбаев Сайдина а, цуьнан хIусамнанна а.\nМасех минот яьллачул тIаьхьа бакъоларъярхоша хаам бира, Янгулбаевн хIусамнана дIаийгна 7-8 нохчийн ницкъхочо аьлла.\n"Ламеш тIехь вон хилла, кхетамчуьра елира иза. Заремас тахана ковидна тест еллера, тера ду цунах ун кхеттачух. Иштта диабет цамгар а ю зудчуьнца. Полисхоша йа бедар а, йа инсулин а ца эцна шайца схьа. Цуьнан дахарна боккха кхерам бу", - хааме даьккхина бакъонашларъярхоша.\n"Iазапашна дуьхьало латточу Комитетан" белхахочо Бабинец Сергейс билгалдаьккхина, шаьш нохчийн полисхой ду аьлла нах туьтмIаьжгашца а, герзашца бара, "маьттаза мотт лебора", Сайди а, Зарема а доцург а, адвокатах а, шех летира аьлла.\nИштта Комитето зорбане яьхна, Янгулбаева Зарема дIайигначу машенийн номерш.\n"Новая газета" яздарехь, Янгулбаева Зарема бертаза нохчийн полисхойн каралуш гIо дина Нижегородскан полицино а, Нижний Новгородерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан 7-чу декъо а. Хиллачуьнца доьзна Нижний Новогородерчу ФСБ-н урхалле бевлира журналисташ. Шен цIе яккха ца лиинчу белхахочо "иштаниг хуьлийла дац" аьлла, дIахьедира.\nХьалхо полисхоша лаьцнера ЯнгулбаевгIеран к1ант - бакъоларъярхо, Къилбаседа-Кавкаpерчу "Iазапашна дуьхьало латторан Комитетан" офисехь болх беш хилла Янгулбаев Абубакар. Кавказ.Реалиина еллачу интервьюхь цо дийцинера, Нохчийчохь шен гергарнаш полисхоша дIабигарх


Вайнехан шатайпа ономастика - цIекхабар\nГIадужу-бутт 31, 2015\nНохчийчоь - Нохчийн Меттан Дийнахь, 24Оха2014, Соьлж-ГIала\nНохчаша шайлахь тохкучу цIерш вуно тамаше а, самукъане а хуьлу. Дуккха ю уьш, Iилманчийн тергоне ерзанза юьсу цIерш, аьлча а цекхабарш.\nШалха цIерш тахкарна тIера нохчех тера дуьненахь кхин къам хир ду ала хала а долуш,оццул тIера бу вайнах шолгIа цIерш тахкарна. Марвежарийн,маьрйийжарийн цIерш кхобуш,гIиллакх-Iадаташ лардеш,керла цIерш тохкуш дийнна цхьа «институт-пхьалгIа» схьайиллина заманан йохаллехь масала несарша: Хаза кIант, Жима кIант,Хаза йоI, Дашо буьртиг, ЧIаба,КIужал, Мекхаш Мирза,Эхьдоцург ишта кхин дIа а.\nИ цIе кхабаран ламаст дохадо ца до ур-аттал цу марехь берийн бераш а кхиъал баккхий хуьлуш къанбеллачу зударша а.КIезиг масалш дац, дукха хена дуьйна а дуьненахь боцуш болчу марде я марненан ларамаза цIе яьккхина зуда «хьажахь цIе яккхийти-кх соьга цуьнан» бохуш холча хIуьттуш.\nДукха хьолахь шен хIусамненан цIе ца йоккху цIийндас,ишта зудчо а ца йоккху майрачун цIе. Цара нахалахь къамел деш «Кху чуьрчо»,Чуьрниг»,Хезий хьуна» бохуш до къамелаш.\nДаьржина хIума ду нохчашлахь доттагIийн,хьешийн сий-лерамна цIерш тахкар а. Вайнахалахь шен берана ша цIе тиллар осала хIума лоруш цхьа Iедал ду,кху тIаьхьарчу хенахь кхин дIоггара лардеш дацахь а.\nЦIе тилларехь даима а хьалханча деда,денана,деваша,дейиша я кхин юххера гергара стаг хилла нохчийн. Цу декъехь цIерш шалха йийлар кху кепара а нисло. ДуьнентIе ваьллачу кIантана я йоIана, шен доттагIчуьнан я гергарчун цIе тилла леринехь дас и цIе берана луш долчу метрика-паспорт тIе дIаязйойту.\nИ кIант воккха а хилла, ишколе я балха вахана нахана юкъаваллалц, йоккхуш ерг дедас тиллина цIе хуьлу. Цу стагца ишта чIагIлой юьсу ши цIе: балха тIехь цхьаъ,гергарчарлахь кхин.\nДоцца аьлча, цIерш тахкар,схьайовлар,церан бух-орам Iамочу,»ономастика» олучу Iилманан дайшна чот йоцуш дукха бан болх бу Нохчийчохь.\nШакъаьстина ала догIуш кхин цхьа дакъа а ду шалха цIерш тахкарехь нохчашлахь чIогIа даьржина. Хьо ахкаме ваьлча наггахь бен стаг ца караво чохь,лула-кулахь, беза-бевзачара йоккхуш шолгIа цIе йоцуш.\nЦу декъехь шуьйра яьржина ю,аьзнийн декар хьан цIарца тера а детталуш, техкина цIерш: Масала: Зараъ-Дадаъ, Якъуб-Йои, Анас-Ани, Хьусайн-Найна, Халисат-Хатти, Сарсар-Тата, ШаIран-НаIа ишта кхин а,кхин а.\nЦкъадолчунна ишта цIерш кхета хала дац.Амма царал дукха елахь бен кIезиг йоцуш цIерш ю вайнахалахь лелаш,ахь муххха юьстича а,гIотийча а бакъйолчу цIарца тера етталуш цхьа хьаса-билгало йоцуш. Масала Новрди-ДатIу,Руслан-ВатIи,Султан-Вава, Мовлад-Барга,Ахьмад-Уси, Луиза-Гуру,Милана-Гугу ишта кх. дIа а.\nШаьш хIун дуьйцу а хууш, цу гIуллакхана охIла болчу говзанчаша даре дарца нохчийн лингвистикехь,цкъачунна цхьа тIехула доцург, кхин кIорггера таллаза дисина лаьттачу дакъойх цхьаъ ду шалха цIерш лелор а.


Братиславера НАТО-н конференци\nСтигалкъекъа-бутт 15, 2014\nОьрсийчоь герзашна ахча духкуш а йолуш, Къилбаседа Атлантикан тIеман альянсан декъашхоша тIеман хьашташна дойъу ахчанан барам лахбар нийса дац аьлла дIахьедар дина НАТО-н Инарлан секретаро Расмуссен Фог Андерса. Къаьсттина иза хьакхалуш ду Малхбалерчу а, Юккъерчу Европера пачхьалкхех.\nИ дIахьедар Рассмуссен дина Еарин дийнахь Братиславехь дIайоьдуш йолчу кхерамазаллин конференцехь. Цо билгалдаккхарехь, тIаьхьарчу пхеа шарахь Оьрсийчоьнан тIеман бюджет алсам яьлла 10 процентана. Цу хеннахь цхьайолчу пачхьалкхаша шаьш тIеман хьашташна дойучу ахчанан барам лахбина 20 процентана.\nРасмуссена иштта дIахьедар дина Украинера кризис дIаяккхар Iалашонца цхьа а гIулч ца яьккхина Оьрсийчоьно аьлла. Кхаа денна леринчу кхерамазаллин конфренцехь иштта дакъалоцуш бу Словакин а, Полшин а, Венгрин а, Чехин а премьер-министрш.