Зулам дешшехь, бехкениг бусалбанашлахь го хIинца Европехь а\nАзраилова : „Зуламаш ца динарш а дина олуш зама ю вайна хIинца..."\nНемцойн Бавари лаьттахь Iуьллучу Графинг олучу жимчу гIалин цIерпошта вокзалехь шинари Iуьйранна сахуьллучу хенахь нисбелла и бохаме Iотта-баккхам.\n27 шо долу жимстаг, хIинца гучудаьлла ма-хиллара, синлазаро хьийзош волу, эчиган некъа тIехь лаьттачу цIерпошти тIе сихбелла боьлхучу некъахошна цIеххьанна тIе а хьедда, урс детта волавелла.\nЦо цу кепара чевнаш йина лазийна пхи стаг. Мюнхенерчу прокуратурано журналисташка бинчу хаамца, цуо чевнаш йиначех цхьа стаг, 56 шо долу меттигера вахархо, жимма тIаьхьо лоьрийн цIийнахь кхелхина. Важа виъ карарчу хенахь лоьрийн карахь ву.\nШа некъахошна тIелатаршна дина волу стаг,вада гIоьртина волу, меттигерчу полисхоша сихонца лаьцнера, цуьнгара урс схьа а доккхуш. Хье ца луш и стаг мичара мила а ву а къастийра Iедалхоша. Дуккхаъ шерашкахь психиатрийн тергонехь волу иза, цул совнаха, корт бахон молхнаш а, наркотикаш а муьйлуш хилла.\nЦо маьршачу нахана тIелатарш даран бахьана Iедалхошна цкъачунна билгалдаьлла дац. ХIетте а, и бохам хиллачул тIаьхьа хьалхарчу сохьташкахь масех хаамийн гIирсо, шайна юккъехь булваран медиаш олурш хилла а ца Iаш, мелхо а, кхачамечу журналистикан масала ларалучара а хаамаш баржийра, тIелатарш динарг радикале исламхо ву, цуо ша нахана урс деттачу хенахь „АллахIу Акбар“ бохуш мохь биттина а хилла, аьлла\nЖимма тIаьхьо амма Баварерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министро ХIерманн Йоахима дацаре дира, зулам динарг радикале исламхо хилар а, иза хиллане а бусулба стаг хилар а. Лакхарчу даржерчу хьукматхочуо элира, талорхо къоман немцо а ву, ХIессен лаьттара цIера а ву, аьлла.\nЛарамаза дац цхьаболчу хаамийн гIирсаша зулам динарг „АллахIу акбар“ бохуш кхойкхуш хилла аьлла даржор. Цара и хаам хиллачун тешана тIе а тевжаш баржийнера. Амма цу тешана билгал и ши дош хиллий-те хезнарг я цунна иштта моттаделла -те иза, я цо лерина кхоьллина -те иза бохург цкъачунна, полицино хилларг къастийна даллалца, схьадиллина хаттар ду.\nГерманехь ехачу Азраилова Тамарина цу тешана шена хаза луург хезна, аьлла хета, ткъа хIинца бусулбачарна гонахьа Европехь хIоьттина хьал цунна мацах тIом болчу хенахь Оьрсийчохь нохчашна гонахьа хиллачух тера хета.\nАзраилова: „Зуламаш ца динарш а дина олуш зама ю вайна хIинца. Цо и АллахIу акбар аьллехь а, ца аьллехь а, хIинца иза аьлча санна дIадахна, полицино кхул тIаьхьа иза дацаре дахь а, цхьаммо а иза тергал а дийр дац. Шайна хаза луург хезна-кх иза шайна хезнабохучарна.\nБусулба нах а, цхьана баланех бевлла кхуза баха схаьбаьхкинчу мигранташна а дуьхьал хьажийна ду-кх иза. Зуламхой массо а къомана юккъехь а хуьлу, европахошна юккъехь а хуьлу, нохчашна юккъехь а, оьрсашна юккъехь а. Уьш бусулбачарна а, керистачарна а юккъехь хуьлу“.\nХьахон догIу, и саннарг IоттабаккхамхьастагIа Австрин коьртачу шахьарахь Венехь а нисбелла хилар. ХIетахь, масех де хьалха, Венерчу Бруннермаркт олучу базаран юккъехь Iуьйранна сахуьлучу хенахь балха йоьдуш йолу 56 шо долу меттигера яхархо йийнера цхьанаКения махкара орамаш долчу жимчу стаго.\nВуно къизачу кепара, цхьа боккха эчиган гIуркх бетташ гIеметтахIоьттина йолу зуда йийнарг чу ваха тховкIело а йоцуш, масех шарахь цу базаран кертахь Iер-вахар долуш хиллера.\nИштта меттигерачу йохкархошна а, цу гуонахь Iачу бахархошна а, ткъа иштта базарна Iуналла дечу полисхошна а дика хууш хиллера, и стаг коьртана телхина, син лазар долуш вуйла а, иза наркотикаш юуш вуйла а.\nХIетте а, и ирча бохам баьллачул тIаьхьа социалан машанашкахула цкъа хьалха даьржира, бехк боцу зуда йийнарг исламхо ву, аьлла.\nИ верси полицино яцаре йинчул тIаьхьа гучуделира, и коьртана дика воцу стаг 10 шо хьалха Кенера Австре политикан тховкIело еха веана хиллийла а, шен дехарна Iедало дацаре жоп деллачул тIаьхьа тховкIело а йоцуш, кадаьл-даьлларг дууш-молуш арахь вехаш хиллийла а.\nЦундела, радикалечу исламхойн верси чекх ца яьлча, хIинца и стаг бахьана долуш, мигранташкарчу схьадуьйлучу зуламаша дийцаре до аьтто хьежамаш болчу интернет-лелорхоша а, аьтто-радикалечу политикаша а.


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Календарно-тематическое планирование уроков чеченского языка в 1 классе\nИКТ пайда эцар\n1- четверть сахьт 18\nУьнца болх бар.\nКлассехь.Школа,цуьнан г1ишлойш йовзийтар.\nДешархошна хаа деза нохчийн мотт хьалдолуш хилар.\nЭлпийн меженаш гойтар.\nКхетам балар муха кхоллало.\nмуха кхоллало з1акардаьхни.\nДешнаш дешдакъошка декъар.\nДешдакъош къастар хьаар\nЖима а , доккха а элп муха яздо гойтар .\nАз а элп а «Аа»\nЖима а, доккха а элп нийса алар\nАз м ,элп «Мм»\nАз у ,элп «Уу»\n» Аз о,элп «Оо»\nЖима а, доккха а элп нийса яздар\nАз и ,элп «Ии\nАз л,элп «Лл»\nАз с ,элп «Сс»\nАз р ,элп «Рр»\nАз х ,элп «Хх»\nАз б ,элп «Бб»\nАз д,элп «Дд»\nАз е,элп «Ее»\nАз н ,элп «Нн»\nНенан матте болу безам лакхабаккхар.\n2-четверть сахьт 14\nАз т,элп «Тт»\nАз в,элп «Вв»\nАз з,элп «Зз»\nАз й,элп «Йй»\nАз к,элп «Кк»\nЭлпаш къасто хьаар довзийтар.\nАз п ,элп «Пп»\nЭлпийн меженаш т1еч1аг1дар.\nАз э,элп «Ээ»\nАз ш,элп «Шш»\nАз ц,элп «Цц»\nАз I,элп «I»\nЭлп «ь», «ъ»\nАз хь,элп «Хьхь»\nЭлпийн меженаш гойтар карлаяхьар.\nАз кх,элп «Кхкх»\nАз къ,элп «Къкъ»\nАз г ,элп «Гг»\nАз гI, элп«ГIгi»\nШалха элпаш, церан нийсаяздар бакъонаш хаар.\nАз аь,элп «Аьаь»\nАз оь,элп «Оьоь»\nАз уь,элп «Уьуь»\nАз ч,элп «Чч»\nАз чI ,элп « ЧI чI»\nАз т1,элп «Т1т1»\nАз ж.элп «Жж»\nАз х1,элп «Х1х1»\nАз к1,элп «К1к1»\nКарладаккхьар элпийн нийса алар\nЦ1ц1.Массо шо ду хьан хаттар муха х1оттор ду,цунна жоп муха дала деза дала.\nХаа деза, хаттаршна жоп далар\nП1п1.Воккханиг я жиманиг муьлха ву муха ала деза .\nФф.Шен школах лаьцна муха дийца .\nДийцар дийца хаа деза\nЁё йо.Винчу(йинчу) денца муха муьлхачу басахь ю ?\nЩшщ.Муха дийца деза х1ума х1ума муьлхачу басахь ю?\nЫы.Шен пачхьалкхах лаьцна муха дийца деза.\nМукъа а,мукъаза аьзнаш.\nМуха йийца еза шеран хенаш.\nХаттарна жоп муха дала деза :иза мила ву?И х1ун ю.?\nМуха хатта деза: Х1ун деш ду ?Оцу хаттарна жоп муха дала деза?\nДовзар муха хила деза?Ц1ей фамилий муха йовзийта еза?\nНенан меттахь баркаллин дешнаш.\nШен школах лаьцна муха дийца деза.\nКарладаккхар.Мукъа, мукъаза аьзнаш.\nД1а а деша,дагахь а латтаде.\nНомер материала: ДВ-273393


Кадыров Рамзанна критика йиначу Кенхи эвларчу вахархочо Джалалдинов Рамазана латкъам бина Оьрсийчоьнан Талламан комитетан куьйгалхочуьнга Бастрыкин Александре. Цунах лаьцна хаам бина «Дождь» телеканало.\nДжалалдиновс таллам дIабахьар доьху Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллехь болх бечу шена кхерам тесначу белхахойн хьокъехь. Латкъамчо дийцарехь, и кхерам бахьана долуш дIаваха дезна цуьнан Нохчийн республикера.\nПIераскан дийнахь, Москох зорбанан конференцехь Джалалдиновс юха а дIахьедар дира, Нохчийчура Iедалш коррупци лелош ду аьлла.\nОьрсийчура бакъонашларъярхой дехар дан дагахь бу Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралле и стаг Iедалан цIарах ларвар хьокъехь. Царна хетарехь, Джалалдиновс хьехош болу нах цунна баккъалла а кхераме бу.


Ахьмад-Хьажех лаьцна... | ВАЙНАХ\n10.10.2016\tИстория и общество, Память Оставить комментарий\nНохчийн Сийлахьчу к1антана –\nСхьавалар хилла хьан Бенахь,\nНохчийчохь – хазачу махкахь.\nЦ1е яра езаниг – жайнахь,\n«Ахьмад» – хьох элира юьртахь.\nБераллехь, къуоналлехь дуьйна,\nХарцонаш 1аьвшира кийрахь;\nСибрехахь къаьмнашца 1ийра,\nСатуьйсуш Даймахке хийла.\nГ1еметта х1оьттинчу хенахь,\nХилира Нохчийчохь имам;\nДуьхьало еш яра г1ера –\nВайн махка шаьш деънарш зулам.\nДаймахкахь сингаттам бара,\nХ1аллакдеш адамаш дара;\nХийла к1ант т1епаза вайра\nМел дукха халонаш лайра.\nТ1ом марсабелира махкахь,\nЙохийра, ягийра ярташ;\nЗуламхой бацара дагахь\nБохо шайн ч1аг1бина «барташ».\nОлуш ма-хиллара халкъо:\n– Цкъа суьйре д1аяьлча,\n– Вайн Дала толайе бакъо! –\nЭлира Ахьмада, ч1огг1а.\n– Сацабе т1ом соь ма баха,\nСо веъна иза чекхбаккха!\n1амийша, адамаш, даха,\nИрсан дай хир ду вай т1аккха!\nМохь тоьхна элира нахе:\n– Же, г1овтта, адамаш машарна!\nКхойкху ас хилийта кхане,\nХьаналчу, бертахьчу дахаран!\nХалкъ т1аьхьа х1оьттира цунна,\nАйира Толаман Байракх;\nКхин-д1а ца даржийта, зулам\nСацийра Ахьмада майрра!\nЦ1еххьана хедира дахар,\nТешнабехк бира к1иллоша;\nАмма цо битина бахам –\nМаршо ю Нохчийчохь ехаш!\nВицлур вац Турпалхо цкъа а,\nИ саннарг даимна веха.\nИрс къуьйсуш, д1аделларг дахар –\nКъуонах ву Дуьненан меха!\nБ1арзделла нохчийн къам\nКа йоьхна хьийзачохь,\nСинметта топ кхетта,\nДера лом ва санна,\nШа хьалха велира тов,\nИ Ахьмад ва Хьаьжа.\nСобаре лам хилла,\nШен дашца дош дузуш,\nКъамеле велира тов:\nХ1ай оьрсийн инарлаш,\nКху къоман да ву со,\nДа воцуш х1ара дисчахь,\nЖимха ву кху къоман,\nВала к1ант оьшучохь,\nМасла1атан ох1ла ву,\nВай муьлха некъ хоьржу?!» –\nОлуш и вистхилча,\nОйлане бевлира тов,\nЦу даржийн инарлаш:\n«Нийса некъ беца тов,\nХьекъале деца тов\nБаьччанан и дешнаш…»\nДов доьрзу байракхаш,\nСобаран сий айдеш.\nКъонахчун дош тоьлла,\nЦу Ахьмад ва Хьаьжин\nСий халкъо айдира!\nВайн нохчийн къомана паргIато йоккхуш,\nМашаран байракх хьайн кара а лоцуш,\nЯмарта ойланаш дегнашкахь йолуш.\nКху махкахь Iенийнчу цIийх тоам боцуш,\nГIаьттира хьан оьзда, дог-майра воІ.\nНазад: Алимхан Хажбатиров. Задача чеченцев не революция, а эволюция\nВперед: Имран Исмаилов. Время Ахмата-Хаджи


Oxfam: Коронавирусан ун даржаро къоьлла хIотто мега ах миллиард адаме\n83 000 стаг а вуьйш, дерриг дуьненан экономикана зен а деш, коронавирусан ун даьржинчул тIаьхьа къоьлла хIотта мега ах миллиард адаме, дIахьедар дина Oxfam олучу мацалла хоьгучарна гIо даран Оксфордан комитето, - хаам бо Рейтерс агенталло.\nТIедогIучу кIиранах хир йолу Дуьненаюкъарчу валютан фондан/Дерригдуьненан банкан хIора шарахьлера кхеташо тIекхочуш а йолуш, гIо-накъосталлин вовшахтохаро лаьрра муха Iаткъам бийр бу тIедогIу рицкъ лахдаларо дерриг а дуьнентIехь къоьлла яржарна бохург.\n"Карарчу хенахь сихонца шорлуш йолу экономикан кризис кIорга ю, 2008-чу шарахь хиллачу финансин кризисал а", - аьлла ду оцу хаамехь.\n"Маххадоро гойту, хир йолчу сценарега хьаьжна доцуш, глобалан къолла алсамъяла мегаш хилар 1990-чу шарахь дуьйна дуьххьара", – дIахьедар дина Oxfam-а. Цо дийцарехь, и бахьана долуш цхьайолчу пачхьалкхашкара адам къийдала мега, 30 гергга шо хьалха хиллачу хьоле доьрзуш.\nДIахаийтаран авторша йийцаре йина цхьамогIа сценареш, Дерригдуьненан банко юьхьарлаьцна йолу къоьллан билгалонаш тидаме а оьцуш. Ткъа цу билгалонашца а догIуш, къен лоруш бу дийнахь 1 доллар 90 центана тIера дийнахь 5 доллар 50 центах бехарш.\nУггар ледара хьал хIотта мегачу сценарица тIедогIу рицкъ лахдала мегаш ду 20 процентана. Иза иштта хилахь къоьлла хьогучу нехан терахь алсамдала мегаш ду дерригдуьнентIехь хIинца къен болчу нахана тIе 434 миллион тIера 922 миллионна тIе кхаччалц.\nОццу сценарица дийнахь 5 доллар 50 центал кIезиг ахчанах беха нах алсамбовла мегаш бу кхин а 548 миллион. Цу кепара къен нехан терахь хир ду 4 миллиард.\nЗударий алсам къен бала мегаш бу божарел а. ХIунда аьлча царна вуно хала ду болх каро. И бахьана долуш уьш цIахь болх беш хуьлу, формалан йоцчу экономикехь.\n"Цхьана а дийнахь аьтто болуш бац уггар къен нах болх бита а, я рицкъ вовшахтоха а", - дуьйцуш ду докладехь. Болчу хаамца, формалан йоцчу экономикехь къахьоьгуш волу 2 миллиард белхало аьтто болуш вац цомгуш хилча, рицкъ каро.\nТохар кIаддан Oxfam-а план кховдийна 6 декъах лаьтташ йолу. Цу планан юкъахь ду оьшучу нахана а, компанешна а ахчанан гранташ ялар а, декхар дитар а, ткъа иштта Дуьненаюкъарчу валютан фондо мелла а алсам гIортор яр а.\nOxfam-на хетарехь, хаьл долчарна а, тIех сов пайда хуьлучарна а, финансашца спекуляцеш лелош рицкъ доккхучарна а налогаш тIетохаро гIо дийр дара оьшуш долу ахча гулдан.\nКхуьуш йогIучу пачхьалкхашна гIортор ян кху дуьнентIехь гулдан дезаш ду 2,5 триллион доллар. "Хьал долчу пачхьалкхаша гайтира, кризис иккхинчу хенахь шайн экономикана гIортор ян церан триллионаш ахча дала аьтто хилар.\nДелахь а, нагахь кхуьуш йолу пачхьалкхаш къийсам дIабахьа гIорасиз хилахь, кризис яхлур ю, цо вуно доккха зен дийр ду хьал долу а, доцчу а пачхьалкхашна", - аьлла ду докладехь.


Гезгмашин-бутт 23, 2015\nИспани - Роналдо Криштиано футобална аренехь Шемара жима кIантаца Заидца.\nТамашийна бу адаман кхоллам. Ши кIира а дац дуьненан массо а аьлча санна хаамийн гIирсашкахула Сербин, Венгрин юккъера доза а хадийна, Евробертан лаьтта тIевала хьаьддачу Шемарчу ден, цуьнан марахь воллучу кIантана венгрихойн цхьана аьтто хьежамаш болчу телеканалехь оператор болх бечу зудчо ког тессина, и ши пекъар лаьттах кхеташ гойту видеокадарш чекхадевлла.\nТкъа тахана и сел кIоршаме лаьттах кхетта волу дай, кIантий шаьш уггаре майрачу сатийсамашкахь а ца лийринчу хьоле кхьаьчна – да Мохьсен Iусам, Шемахь футболан тренер болх беш хилла волу, и видео зорбане яьллачул тIаьхьа\nИспанерчу CENAFE футболан академино балха кхайкхина, цунна хIусам а, белхан массо а аьттонаш а Iалашбеш. Ткъа цуо марахь Венргрерчу дозанал сехьа вадийна хилла цуьнан ворхI шо долу кIант СаIид даханчу мукъаденошкахь шеца футболан аренна тIе ваьккхира вайн заманахь дуьненчохь уггаре а сийдолчу футболхочуо Роналду Криштиана.\n«Сантьяго Бернабеу» стадион тIехь ша испанхойн Гранада тобанца ловза араволуш Роналдус тIе йоьхнера мухIажаршка марша догIийла боху йоза долу коч, ткъа шеца куьг лаьцна валош вара цуо хIинцале а шен доцачу дахарехь шортта мухIажараллин къахьонаш а, тIеман баланаш а гина волу ворхI шо долу СаIид. Цул совнаха, кеста Мохьсен Iусаман Шемахь йисина йолу хIусамнана а, ши йоI а ю Испане цигарчу Iедало лерина векалтехула кхайкхам а бахьийтина, схьайалор йолуш.\nНагахь санна цу дений, кIантаний ког тессина, и шиъ ведда вогIучура вожийна йолу венгрихойн журналист социалан машанаш бахьана долуш шен кIоршаме лелар гучу а даьлла, балхара йоьхна ца Iаш, мухIажаршца гамонан символ хилла дIахIоьттинехь, цуо вожийна хилла шиннан сий дина къинхетамечу наха.\nКъинхетаме нах – цу дешнийн бакъдолу маьIна гучудуьйлу дела денна Европерчу тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь могIарерчу бахархоша эзарнашкахь схьаоьхучу мухIажаршца лелон оьзда гIиллакх тергалдеш. „Йа Раббана, ма тамашийна адамаш хилла кху Европехь дехаш! Ма дукха а хилла кхузахь цу кепара тамашийна адамаш!“ боху ойла дIа ца йолу, Германин а, Австрин а, Хорватин а, ур-атталла аьтто хьежамаш болчу урхалло, премьер-министр Орбан Виктор коьртехь а волуш, дуьненна а мухIажаршна гома мохк санна цIе яржийначу Венгрин бахархоша мигрантийн Iуналла деш гуш.\nИ тамашийначу адамаллин масалаш гойтучарна юккъех бу спортхой, хьукматхой, исбаьхьалхой, артисташ, кериста а, бусулба а диний а векалш. Белхашкахь яккхийчу лакхенашка кхаьчнаберш а, банне а болх боцуш, шаьш а халла хене бовлурш а бу царна юккъехь.\nКху кIиранашкахь дийнахь а, буса а, сахуьлуш а – муьлхачу а хенахь Венерчу Вестбанхоф я Хауптбанхоф цIерпошта вокзалашка кхачахь, цигахь го бIеннашкахь и къинхетаме нах, тIеохучу мигранташна орцанна арабевлла болу. Цхьаберш бу шайн долахьчу мобилан телефонехула мигранташка шайн цIахь бисинчу гергарчу нахе коста кхачадайта баьхкина. IАрбойн а, пуштун а, ингалсан а меттанаш хууш берш бу мехаза гочдан баьхкина. Иштта дIа кхин а.\nАмма уггаре а дукхах бу йовха юург яхьаш баьхкинарш, беха некъ бина мигранташ меца буйла хууш. Царех ю тIаьхьарчу 27 шарахь Венехь ехаш йолу шемахо Елварди ПетIамат. КIирандийнахь цкъа делкъа хенахь Трайскирхен мухIажарийн лагере яхнера иза шен хIусамдеца, цигарчу наха юург а, тIеухург а эцна. Ткъа сарахь Венерчу хIауптбанхоф цIерпошта вокзале еана, гIудалкхи юьззина бовха кечбина кибех а, малфуф а цIераш йолу шемахойн къоман кхачанаш а бохьуш. Цуо дуьйцу.\nЕлварди ПетIамат: „Тхаьш еана йолу юург дIасаекъа даьхкина ду тхо кхуза хIинца схьакхаьчначу мухIажаршна. Со суо а ю Шемара, сан даймахкара нах бу уьш. Цундела гIо дан лаьа суна. Кегий бераш а ма ду цаьрца. Уьш я шайца юург а, я лортIехь тIеюхург а, я ахча а доцуш цхьабаьхкина ма бу. Итт дийнахь гIаш некъ ма бина цара. Меца хир бу уьш. Цундела чохь дагадевллера тхо, хIума а эцна даха деза вай аьлла. Тахана Трайскирхенехь а дара тхо, юург а, я тIеюхург а эцна дахана. ХIинца кхуза даьхкина юург йохьуш“.\nМигранташна гIодечарна юккъехь бу иштта бевзаш болу немцойн а, австрихойн а исбаьхьалхой. Вевзаш волчу немцойн киноактеро Швайгер Тилс, Голливудерчу филмашца гIарваьллачу, шен а, шен доттагIийн а чотах йотта йолийна 600 мухIажарна чохь Iен меттиг йолу юкъараIойла. Европехь уггаре а дикох хьелаш долу мигрантийн кхерч хир ю иза, шена чохь спортан кхерч а, ишкол а, берийн беш а, ткъа иштта зударшна а, божаршна а керла белхан говзаллаш Iамон меттиг а йолуш.\nЦIеяхханчу австрихойн исбаьхьалхочуо Ниаварани Михаила Трайскирхенерчу мухIажарийн лагерна хьалха кIирандийнахь йоккха мехаза концерт елира. И бахьана долуш интернетехь цуьнан агIонна тIехь цхьацца болчу аьтто-радикалхоша цабезамаш комментареш йитинера. Ткъа уьш ешначу Ниаваранис мигранташна гомачарна гуттар а дагах кхетар долу хIума дагадийтина шена.\nЦуо дIахьедар дира шен агIонна тIехь, наци хьежамаш болчара мел язъечу мухIажаршца гомачу комментареш ягар а еш, хIора а цу кепарчу постингах мухIажаршна гIоьнна пхиппа евро хьажор ду шай, шен накъосташий аьлла. „Баркалла шуна, аш тхуна мухIажаршна гIо дан гIо деш“ - аьлла яздинера цуо кхардамца.


Нохчийн мухIажир Оьрсийчоьне дIавала кхерам бу Полшас\nОхан-бутт 23, 2018\nБелгин дозан тIехь теракт кечдарна бехкевеш, лаьцна хилла Нохчийчуьра 34 шо долу мухIажир Байдуев Азамат Полшерчу депортацин набахтехь латтош ву.\n2007-чу шарахь политикан тховкIело еллера цунна Полшехь. Цул тIаьхьа Белге дехьаваьллера иза. "Кавказ.Реалии" портале кIентан нанас Байдуева Маккас дийцарехь, ненан дехарца, Полшехь кхерамзалла кхачо йоллуш цахиларна дIаваханера цуьнан кIант.\nХIетахь, нанас бахарехь, Оьрсийчоьнан ницкъаллийн структурийн векалш бу бохурш, нохчийн лоьмарш йолчу машенашкахь мухIажирийн лагерна гонах дIасахехкалора.\nСтохка аьхка Белгин полисхоша дIалецира Азамат, цара бахарехь, шайн Францерчу белхан накъосташкара информаци кхаьчна аьлла, Байдуев Азамат Белгин территори тIехь теракташ кечдеш хилла хиларан шеконаш ю аьлла.\nИ шеконаш бакъ ца хиллашехь, Белгино Полше депорт йира цунна, гергарчу 10 шерачохь Шенгенан зонана юкъайогIучу пачхьалкхашка вахар а доьхкуш.\nВаршавехь меттигерчу Iедалша а хеттарш динера Байдуевга. Цул тIаьхьа маьрша витинера цара. Делахь а, кху беттан 9-чу дийнахь цIеххьашха лаца а лаьцна, депортацин набахте чу воьллира. 6 беран да Байдуев Азамат Оьрсийчоьне дIавала кхерам бу.\n"Кавказ.Реалии" порталан информацица, Европе дехьавалале Оьрсийчоьнан Iедалша лоьхуш хилла ву иза. Нохчийн гIаттамхойн декъехь лаьттина ву бохуш, лаьцна тIехь ницкъ бина а хилла цунна.


Суна сайн нана суьрташ тIехь бен гина яц. Суна суо муха кхиъна ца хаьа нана йоцуш. «Ва-мама! Ва нана!» олу хезча, шийла ша буьллу сан кийра, сан хиллий-те цкъа а нана олий. Ма йойла-кха и ас ен ойла цхьана йоIа а, кIанта а.\n200I-чу шарахь Нохчийчохь хиллачу тIамо дIаяьхьна сан хаза, жима нана. Сан ши бутт бен ца хилла сайн нана лечу хенахь. Къематан де хилла иза суна а, массо нохчочунна а.\nТIеетта бомбанаш, хоьхку кеманаш, снарядех юьзна, салтех юьзна урамашкахула дIасахоьхку танкаш. Тхан доьзал оцу хенахь ларми чу дIалечкъина хилла. ГIовгIанех кхераелла, со йоьлхуш, туьйш ца хилла. Сан нана, сан денанас со меца йолуш йоьлху моьттуш, суна шиша дан яхийтина хиллера. Сан нана чIогIа кхоьруш хилла оцу салтех, танкех. «Со кхоьру, танкаш дIаяххалц собарде», – аьлла хиллера цо. Со кхин тен а ца тийна, сихха араиккхина хиллера иза, суна шиша кечдан. ЦIеххьана керта лилхинчу салташа автомат тоьхна, холодильника тIе кхевддинчохь йийна хиллера иза. «Сайна хиндерг хиънехь, ма йилхина хир яцара со». Оцу дийнахь ялх стаг вийнера цара тхан юьртара. Оцу байинчу нахана юккъехь хиллера мотт ца хууш волу сан ненаваша. Сослан яра цуьнан цIе, мойкехь болх беш хиллера иза.\nСан ненахой тхан дехошна гена боццуш Iаш бу. Салтий, шаьш дийриг дина, дIабахча, массо а стаг Iадийча санна, шайн-шайн гергарнаш мичахь бу хьовса бахана хиллера. Мойкехь, герз диттина, охьатесна, карийнера сан ненаваша. Велла, шен кIант цIа валийча, йоьлхуш, йоьхна хьийзаш хиллера сан ненанана. Цо сих-сиха олуш хиллера: «Залина, цхьамма гIой сан йоI цIаялаяйша, хаийтийша цунна вайна хилларг». Сан ненанана йоцчунна, массарна хууш хиллера сан нана йиний.\nДелкъанна, дайинчу адамийн декъий, дIадохка кечбелла Iаш хиллера юьртахой, массо зуда, стаг воьлхуш хилла.\nКечдина, сан ненан дакъа барамахь керта деача, чIогIа йоьхна, хиллачух ца кхеташ хьийзаш хиллера сан ненанана, хиллачух ша кхетча, дог кIадделла, охьайоьжна хиллера. Оцу дийнахь вийнера цара бехк-гуьнахь доцу Дулаев Кота, ши ваша — Орзимов Хизир, Орзимов Идрис, Ярмалатов Хас-Мохьмад, сан нана Бисултанова Залина, сан ненаваша Бисултанов Сослан. Дала гIазот къобалдойла церан! Белхарх, халчуIиттарх, бала ца бела, дийна бисина церан гергарнаш, юьртахой. Тезет дIадирзинчул тIаьхьа сан ненадас, ненананас со шайга схьаялийна хиллера.\nШаьшиннан шина берах бисина жима безам, деган Iийжам олий, сих-сиха йоьлху сан ненанана. Делахь а, Дела дика ву. Ша деллачу диканна-вонна тоха са ло цо. Мел хала делахь а, висинарг ца Iийча а, ца лелча а ца волий, дIалела хIокху дуьненчохь. Дала собар ло, хено сатоха Iамаво.\nСан ненанана сан шолгIа нана хилла дIахIоьттина сунна. Йинарг цхьаъ бен яцахь а, кхаьбнарг а ма ю нана. Суна луург дан гIерташ, соьга дика дешийта гIерташ, шен могашалле ца хьоьжуш, даге ца хьоьжуш, даима суна тIаьхьа яьлла ю иза.\n«Дала цхьа дика доцуш вон ца ло-кх». Дала ненан вон ма гойтийла цхьанна а! Дала кхин тIом ма гойтийла вайн халкъана! Дуьненчохь мел долу хIума дIалур дара ас, дийна йолуш, сайн нана цкъа бIаьрга гург. Сан дехар ду шуьга, сан хьоме нийсархой: йолччара къовлалаш шайн нана маара, йолччара хьасталаш ненан дог. Нана ялсаманера стом бу шуна, нана дахаран ирс ду шуна. Ишколехь цхьа мероприяти хилла, берийн наной баьхкича, цхьа тамашийна тохало шуна сан жима дог. Шун нанойн бIаьргаш чохь лоьху шуна ас сайн ненан бIаьргаш, сайн ненан юьхь-сибат.\nГуьмсан кIоштан Ойсхарарчу юкъарадешаран ишколан\n9-гIа классан дешархо.\nРедакце яийтина нохчийн меттан хьехархочо Гагаева ТIауса.\nIf some one wants expert view on the topic of blogging and site-building after that i propose him/her to visit this website, Keep up the pleasant job.\nThanks for finally talking about >Цкъа а сайна гина йоцчу ненах <Loved it!


Байден кIелхьарваьккхинчу афганхойн гочдархочунна эвакуаци ян ца кхиъна\nТIалибаша дIалаьцначу меттигера 13 шо хьалха Джо Байден а, цуьнан ши коллега а кIелхьарваьккхина меттигера гочдархо Афганистанера араваккха ка ца яьлла Американ Iедалхойн. The Wall Street Journal гIирсе дийцина цунах лаьцна ша гочдархочо, яздо Свобода Радионо.\nМа-ярра цIе йовзуьйтуш воцчу афганхочо Мохьаммада дехар динера КIайчу цIийнан урхалхочуьнга, ша пачхьалкхера араваккхахьара аьлла.\n"Маршалла ду хьоьга, президент! КIелхьарваккхахьара ахь со а, сан доьзал а. Ма витахьа со кхузахь", - аьлла Мохьаммада америкахойн газете.\n2008-чу шарахь сенаторш Байден Джо а, Гейгел Чак а, Керри Джон а вертолеташ тIехь Афганистанна тIехула боьлхучу заманчохь, дарц хьоьвзина, вертолет охьадоссо декхаре хиллера генарчу цхьана кIоштахь. Бохам баларх билгало йинчу царна орцахваьллера хIетахь меттигера вахархо, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн эскарийн гочдархо волу Мохьаммад.\nТIаьхьа цуьнан дезнера 30 сахьт шелонехь даккха, конгрессменашна кхерамзалла латточу Американ тIемлошца а, афганхойн кхерамзаллин ницкъашца а цхьаьна.\nМохьаммадан гIо доьхуш кхаьчначу дехарх лаьцна дуьйцучу КIайчу цIийнан пресс-секретаро Псаки Джена шинарин дийнахь дIахьедина, Цхьаьнатоьхна Штаташ кийча ю иза а, цуьнан доьзал а пачхьалкхера арабаккха аьлла.\n"Оха арадохур ду шу. Хьайн са ахь ца кхоор оха чIогIа мехала лору", - аьлла цо.\nАмерикан эскаршца контракташца болх бина эзарнашкахь афганхошна эвакуаци ечу заманчохь цаьрца араваккха везаш вара Мохьаммад, амма аьтто ца белира виза хьеяр бахьана долуш. Кабулерчу аэропортера араволучу заманчохь Мохьаммадна хиинера, шена цхьанна бен дIаваха бакъо ца еллий. Юхавеанчу цуьнан дийзира чохь а сецна, тIалибех лечкъа.\n"Чуьра араволийла дац сан,- далийна цуьнан дешнаш WSJ газето. - Со чIогIа кхоьруш ву".\nДахначу оршотан дийнахь дирзира Афганистанера эскарш арадахар. Эвакуацин коьрта этап а чекхъяьлла. Американ Iедалша Афганистанера араваьккхина 120 эзар афганхо - НАТО-н ницкъашца белхаш беш хилла болу, церан доьзалш а, Талибано бойъур бу аьлла хетачу бахархойн дакъа а.\nОццул дукха нах Афганистанера арабаьхнехь а, бисина оцу пачхьалкхехь америкхойн мисси ерзале дIабаха ницкъ ца кхаьчнарш - шен хеннахь кехаташ церан нисдан ца ларийра.\nПачхьалкхан департаментан пресс-секретаро Прайс Неда бахарехь, визан системехь болх бан нах цатоарна нисделла иза.


47. Сурат МУХЬАММАД\n(Мадинатехь доьссина‚ дерриге а 38 аят).\nШаьш цатешнарш а‚ Делан некъах /нах/ д1атилийнарш а – Цо дIатилийна церан Iамалш (цара дуьненахь диначу диканна дуьхьал дуьненахь дикачуьнца бекхам хир бу царна, эхартахь церан Iамалш хьесапе оьцур яц). الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَن سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ\nИйман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а‚ Мухьаммаде доссош хиллачух тешнарш а – иза церан Кхиош-Кхобучуьнгара бакъдерг ду - Цо ц1анбийр бу уьш шайн къинойх‚ тодийр ду церан гIуллакх. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ\nИза ду цатешнарш тIаьхьахIуьттуш хиларна харцдолчунна‚ ийман диллинарш тIаьхьахIуьттуш хиларна шайн Кхиош-Кхобучуьнгара бакъдолчунна. Иштта дāладо Дала нахана шайн масалш. ذَلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْبَاطِلَ وَأَنَّ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِن رَّبِّهِمْ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثَالَهُمْ\nШаьш дуьхьалкхетча цатешначаьрца – логех 1 тоха аш уьш гIелбаллалц 2 ‚ чIагIде буржалш 3 – тIаьхьа къинхетам бер 4 я дуьхьал мах оьцур 5 – тIамо шен мохь охьабиллалц 6 . Иза (ду шуьца т1ом бечу мостаг1ашца хила деза хьал). Далла лаахьара, Цо толам лур бара царна тIехь‚ делахь а шун цхьаберш вукхарца зерхьама /бойту Дала тIемаш/. Делан новкъахь байинарш – Цо янне а дIатилор яц церан Iамалш. فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِن لِّيَبْلُوَ بَعْضَكُم بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَن يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ\nЦо тIаьхьа нисбийр бу уьш‚ тодийр ду церан гIуллакх. سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ\nЦо бухкур бу уьш ялсамани чу‚ Ша царна йовзийтина йолчу (хIоранна шена ялсаманехь хир йолу хIусам хууш). وَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمْ\nХIай ийман диллинарш! Аш Далла гIо дахь (Цуьнан дин ч1аг1деш)‚ Цо шуна а гIо дийр ду‚ шун когаш а чIагIбийр бу 7 . يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ\nЦатешнарш – хIаллакхилар ду царна‚ Цо дIатилийна церан Iамалш. وَالَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْسًا لَّهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ\nИза ду царна ца дийзина дела Дала доссийнарг (Къуръан) – Цо дIаяйа церан Iамалш. ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا مَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ\nУьш ца лелла лаьттахула‚ ца хьовсу‚ муха хилла царал хьалхахиллачеран чакхе? Дала бохийра уьш. /ХIокху/ керстанашна а цунах тераниг хир ду. أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا\nИза - Дела ийман диллинчеран гIоьнча волу дела ду‚ ткъа керстанаш – церан цхьа а гIоьнча воцу дела ду. ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَأَنَّ الْكَافِرِينَ لَا مَوْلَى لَهُمْ\nБаккъалла а, Дала бухкур бу ийман диллинарш а‚ дика Iамалш йинарш а бошмашка 8 ‚ шайн бухахула хиш оьхуш долчу. Ткъа цатешнарша /кIеззиг/ зовкх хьоьгур ду /кху дуьненахь/‚ дуур ду бежнаша ма доу – /тIаккха жоьжахатин/ цIе ю царна чохьIайла. إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَّهُمْ\nМаса юрт‚ шаьш хьо /х1ай элча/ шена чуьра араваьккхина, хьан юьртал (Маккал) нуьцкъалō йолуш йолу‚ хIаллакйина Оха‚ ма ца хилира царна цхьа а гIоьнча! وَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً مِّن قَرْيَتِكَ الَّتِي أَخْرَجَتْكَ أَهْلَكْنَاهُمْ فَلَا نَاصِرَ لَهُمْ\nШен Кхиош-Кхобучуьнгара билгалона тIехь верг тера ву ткъа шен Iамалан вониг шена хазйиначух? Шайн дезаршна тIаьхьахIиттира уьш 9 ! أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ كَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ\n/Делах/ кхоьручарна хир ю аьлла йолчу ялсаманин масал ду: цу чохь татолаш ду /чам а‚ хьожа а/ ца хийцалучу хих а‚ шен чам ца хийцалучу шурин татолаш ду‚ молучарна чIогIа чōмехь долчу чагIаран татолаш ду‚ цIеначу мезан татолаш а ду. Царна цу чохь массо а стоьмех /стоьмаш/ бу‚ шаьш Кхиош-Кхобучуьнгара гечдар а ду. Уьш (ялсаманин дай) тера буй гуттар цIергахь болчарах (жоьжахатин дайх), шайна кхехкийна хи малош болчу, тIаккха цо церан чуьйраш туьйдуш болчу? مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِّن مَّاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِن لَّبَنٍ لَّمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِّنْ خَمْرٍ لَّذَّةٍ لِّلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِّنْ عَسَلٍ مُّصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ\nЦарах хьоьга ладоьгIурш бу, шаьш хьо волчуьра āра ма- бевллинехь, цара олура шайгахь Iилма долчаьрга: "ХIун элира цо (Мухьаммада) хIинца хьалха?" Уьш бу Дала шайн дегнашна тIе мухIар тоьхнарш‚ шайн дезаршна тIаьхьах1иттира уьш. وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِندِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُوْلَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ\nШаьш нисбелларш а – Цо совбехира уьш нийсачу некъаца‚ Цо делира царна /Делах/ кхерар. وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْواهُمْ\nУьш хьовсур буй сахьте 10 , иза шайна дāрах (т1екхачарах) цIеххьана? Цуьнан /цхьацца/ шартIаш ма деана. Мичара хир бу царна, иза шайна деъча, вовшашна хьехам?! (Цо гIо дийр дац царна тIаккха). فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً فَقَدْ جَاءَ أَشْرَاطُهَا فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ\nХьуна хаалахь‚ кхин дела вац ша АллахI (цхьа Дела) бен‚ гечдар дēха хьан ледарлонашна а‚ муъма божаршна а‚ муъма зударшна а. Дела хууш ву шун дIасаидар а /дийнахь/‚ шун чудерзар а /буса/. فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَاكُمْ\nИйман диллинчара олу: "Сурат доьссийнехьара". /Шена чохь нийса/ хьукманаш долу сурат доссийча‚ цу чохь тIом хьахийча‚ хьуна ги, шайн дегнашкахь цамгар йерш хьоьга хьоьжуш, шена вала хорша еанарг санна. Царна вунō таме 11 дара – وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْلَا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ مُّحْكَمَةٌ وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتَالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلَى لَهُمْ\nмуьтIахь хилар а‚ хаза дош а (там бара цаьргара хьуна хаза). ГIуллакх сацаделлачу 12 хенахь уьш Деле бакълийча, – дика дара-кх царна. طَاعَةٌ وَقَوْلٌ مَّعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ\nШу хила мега, шаьш /ийманах/ дIадирзича, боьханиг даржадеш лаьттахь‚ гергарлонаш хēдош 13 ? فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ\nУьш Дала шайна неIалт 14 аьлларш бу‚ тIаккха къорбина Цо уьш /бакъдерг ца хезаш/‚ бIаьрсаза а бина /бакъдерг ца гуш/. أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ\nКъуръанах ойла ца йо цара‚ я церан дегнашкахь дōгIанаш ду? أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا\nБаккъалла а, шаьш хьалха хиллачунна (керстаналлина) тIе юхабирзинарш шайна нийса некъ билгалбаьллачул тIаьхьа – шайтIано хаздина царна /шайн боьха гIуллакхаш/‚ цо даг чу кхуьссуш ду царна /Делан некъах д1атилар/. إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِم مِّن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ\nИза ду цара аларна Дала доссош дерг (Къуръāн) ца дезаш хиллачаьрга 15 : "Тхо муьтIахь хир ду шуна цхьадолчу гIуллакхашкахь". Далла хууш ма ю церан къайленаш. ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ\nМуха /хир ду церан хьелаш/ уьш маликаша дIакхалхийнчу хенахь‚ цара царна етташ яххьийх а‚ баккъийх а? فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمْ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ\nИза ду уьш Дела оьгIазвоккхучунна тIаьхьахIиттарна‚ Иза резахилар шайна цадезарна – тIаккха Цо дIайойъу церан Iамалш. ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ\nШайн дегнашкахь цамгар йолчарна моьттина те Дала цкъа а шайн мостагIалла гучудоккхур яц? أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ أَن لَّن يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغَانَهُمْ\nТхуна лиъча, Оха гайтина хир бара уьш хьуна – тIаккха хьуна бевзина хир бара уьш шайн билгалонашца. Хьуна бевзар ма бу уьш дешан аьзнашца 16 . Дела хууш ву-кх шун Iамалш. وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُم بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ\nОха зуьйр ма ду шу Тхуна шух /Делан новкъахь т1амца/ къахьоьгурш а‚ собар дийраш а бовззалц 17 ‚ Оха зуьйр ду шун хабарш а. وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَ أَخْبَارَكُمْ\nБаккъалла а, цатешнарш а‚ Делан некъах /нах/ д1атилинарш а‚ шайна нийса некъ билгалбаьллачул тIаьхьа элчанца мостагIалла лелийнарш а – цара хIумма а зен дийр ма дац Далла‚ тIаьхьа Цо дIайойъур ю церан Iамалш. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الهُدَى لَن يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ\nХIай ийман диллинарш! Далла муьтIахь хила‚ Делан элчанна муьтIахь хила‚ шайн Iамалш ма яйа. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ\nБаккъалла а, цатешнарш‚ Делан некъах /нах/ дIатилинарш‚ тIаккха керста хьолехь белларш – Дала цкъа а гечдийр дац царна. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَن سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ مَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ\nШу ледар ма довлалаш‚ машаре /керстанаш/ ма кхайкхалаш‚ шу хьалахь /нуьцкъала/ долуш. Дела шуьца ву шуна‚ Цо эшор яц шуна шун Iамалш. فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ\nБаккъалла а, дуьненан дахар ловзар а‚ эрна хан яйар 18 а ду. Аш ийман диллахь‚ шу /Делах/ кхерахь, – Цо шуна лур ю шун ял‚ доьхур дац шун даьхни а /деккъа закат даккхар бен/. إِنَّمَا الحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَإِن تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلَا يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ\nЦо шуьга /дерриг даьхни/ доьхуш делхьара‚ шуна тIевирзина и доьхуш‚ шу бIаьрмециг хир дара. Цо гучудоккхур дара /шун дегнашкахь долу Делан новкъахь харжаш яр/ цадезар (бІаьрмецигалла). إِن يَسْأَلْكُمُوهَا فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا وَيُخْرِجْ أَضْغَانَكُمْ\nХIорш ду-кх шу, шайга (пайхамара) кхойкхуш долу Делан новкъахь харжаш яре! Шух бIаьрмециг (пис) верг ма ву. Б1аьрмециг верг – и шена бIаьрмециг (пис) ма ву. Дела хьал долуш ма ву (цхьангара х1умма а ца оьшуш)‚ шу пекъарш ма ду (Делера диканаш оьшуш). Шу юхадовлахь /ийманах/, Цо хуьйцур ду шу кхечу къомаца 19 ‚ тIаккха уьш хир бац шух тера. هَاأَنتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنكُم مَّن يَبْخَلُ وَمَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَّفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِن تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ\n1 Цуьнан мурад ду – тIом беш болуш, латар. Т1амт1ехь мостаг1ийн дуьхьало шаьш йохийча, шаьш уьш эшийча, царах йийсаре лаьцнарш ч1ог1а ларбе: д1а ма бовдийла уьш я цаьргара зен ма долийла шуна - т1аьхьа т1ом чекхбаьлча, ишттанехьа д1ахоьцур бу, я – мēхах, я мостаг1ийн йийсарехь болчу бусалбанех хуьйцур бу.\n2 Дуьхьало ян ца луш.\n3 Йийсаре леца (йийсар де).\n4 Дуьхьал хIума йоцуш дIахоьцийла, ишттанехьа.\n5 Йийсарш дIахецарна.\n6 ТIом чекхбаллалц.\n7 Когаш т1ехь ч1аг1дийр ду шу, аьлча а, шайн г1уллакхашкахь ч1аг1дийр ду шу.\n9 Кхузахь Дала اتبعوا «т1аьхьах1иттинарш» дукхаллин терахьехь далийна маь1на юкъара дуйла хаийта. Тафсиран цхьаболчу 1еламнахана хетарехь, «билгалона т1ехь волчух» луург Мухьаммад ву ﷺ , ткъа «шен вон 1амалш шена хазйинчух» луург – Абу-Джах1ал а, къурайшин керстанаш а бу.\n10 Сахьт – кхузахь а, кхечахь а: къематде.\n11 Таме дара – там болуш дара, аьлча а, диках дара.\n12 Дала тIом бар тIедиллича.\n13 Оцу аятаца Далла āла луург ду: нах бусалба динах д1абирзича, боьха лела дуьненахь, гергарлонаш хēдо. Я кхечу дашнашца: бусалбанашна хьарам ду лаьтта т1ехь боьха х1уманаш дан (ц1ий 1ено и. д1. кх.), вовшашца йолу гергарлонаш 1āлаш ца ян. Хетало, Дела вуй те āла лууш, и х1уманаш лелош берш бусалбанаш бац аьлла. Къатāдата элира: "Шуна муха хета: цхьа халкъ Делан жайних (Къуръāнах) д1адирзича, цо бохург ца деш, хьарам долу ц1ий ца 1ēнадо цара, аьлча а, бехке боцурш ца байа цара, т1емаш ца бо цара, вовшашца йолу гергарлонаш ца хēдадо цара, къинхетаме волчу Далла 1есалла ца йо цара?" И дерриге а до-кх цара, Дēлах кхоьруш бацахь. Абу-Хьаййāна элира: "Оцуьнца Далла луург ду пайхамарал ﷺ т1аьхьа наха Къуръāно бохург ца деш вовшашца т1емаш бар, гергарлонаш хедор".\n14 Дала не1алт āлар Цо Шен къинхетамах генаваккхар ду.\n16 Цара буьйцучу маттаца.\n18 Дукха нийса дацахь а, иштта гочдина кхузахь 1аьрбийн дош لهو Лах1вун. Цуьнан юкъара маь1на ду: сиха д1айолу х1ума, берийн ловзар санна.\n19 Шу х1аллакдина кхин къам дуьненчу доккхур ду Цо.


Украинера араваьккхина дагестанхо Оьрсийчоьно бехкевина ДАIИШ-ехь хиларна\nУкраинера араваьккхина 24 шо долу Дагестанерчу Муцалаулера Абдулкаримов Шемал лаьцна Оьрсийчохь. Цунна бехкедо низамехь йоцчу тIеман тобанашкахь лелла хилар. Оцу хьоькъехь тхоьга хаам бина Украинехь бехачу цуьнан доьзало.\n"Лаьцна, Белорусера Хасу-Юьрта вигина иза. Юьхьанца цигарчу полицехь вара, хIинца билггал стенгахь ву ца хаьа, ", - боху Абдулкаримовн гергарчо.\nЦо бахарехь, шен 16 шо долуш, Оьрсийчуьра араваьлла, Малхбалехь: Африкехь Iаьрбийн мотт а, бусалба дин а Iамош лелла иза. Шо гергга дара Абдулкаримов Украине ваха воьссина а, цигахь цо меттигера зуда ялийна а. Iаьрбийн мотт хьоьхуш хилла жимчу стага Украинехь.\nХьалхо пачхьалкхан кхерамзаллин урхалло, ДАIИШ-ан дакъа ду аьлла, "Киевна гергахь лийцира нах, Абдулкаримов ницкъаша дIахьажийра Беларусе.\nЦуьнан гергарчара тоьшаллаш дарехь, федералан а, я дуьненаюкъарчу а лехамашкахь хилла вац Абдулкаримов. Шен зуда украинахо хиларе терра, махкахь вита везаш вара иза Iедало. Амма иза лаьцначу Украинан низамхоша цунна тIекхача аьтто а ца белла адвокаташна, къайлах дIавигина Беларусин дозане.\nХьалхо Украинан Киеверчу кхерамзаллин урхаллин (СБУ) Киеверчу а, Киев-кIоштан а дакъа мехкан шина кIоштахь хьийжира Дагестанера схьабевлла нах бехачу хIусамех. Беларусе дIахьажийра масех стаг.


Ткъа иза кхидIа йолчу ханна стеган ерриг биографи талхош гIуллакх дара. Цхьайтта шарахь оцу газетан редакцин куьйгаллехь лаьтташ дика ларавелла Дадашев Iабдулла. Цул тIаьхьа цхана муьрехь «Ленинан некъ» газетан корреспондентан болх бина цо. 1988 – 1994 шерашкахь Нохчийн Республикин Яздархойн союзан пропагандийн буьро куьйгалхо лаьттина, тIаьхьа Яздархойн союзан секретарь Iийна. Оцу даржажкахь волуш яздархочо доккха гIуллакх дина белхан коллективашкахь, тайп-тайпанчу аудиторешкахь нохчийн яздархойн цхьаьнахетарш вовшахтухуш, литературин произведенеш книгашъешархошца йийцаре еш, керла араевлла исбаьхьаллин произведенеш йовзуьйтуш. Дадашев Iабдуллас кхачам боллуш вовшахтухуш хилла нохчийн яздархойн юбилейшца дозаделла даздарш а. Москвахь Коллонный зал чохь билгалдаьккхира Мамакаев Мохьмад вина 80 шо кхачар. Оцу тIегIанехь нохчийн яздархочун юбилей дIаяхьар цкъа а хилла хIума дацара. Дадашев Iабдуллас, Москвахь оцу гIуллакхана дуьхьало еш берш дуккха а боллушехь, цхьана баттахь гергга къахьоьгуш, лаккхарчу хьаькмашна тIе а оьхуш, бакъо яьккхина и юбилей Колонный зал чохь дIаяхьа. И гIуллакх дика кхочушдарна Нохч-ГIалгIайн АССР-н Сийлаллин грамата луш, совгIат динера яздархочунна. «Нохч-ГIалгIайн АССР-н культурин хьакъволу белхахо» - сийлахь цIе а яра цуьнан.\nДадашев Iабдуллан произведенеш дуьххьара зорбане евлла 50-чу шерийн шолгIачу эхехь. «ЙоьалгIачу классехь доьшуш волуш дегий-нений дIахьедина хилла ас, воккха хилча яздархо хир ву аьлла. ХIетахь дуьйна ойланера и лаам хиера ца болуш кхаьчна со сайн Iалашоне», – яздина Дадашев Iабдуллас шега еллачу цхьана анкета тIехь.\nКазахстанехь «Текелийский рабочий» газетехь 1956 шеран 9 июнехь стихотворени араяьлчхьана хаддаза литературехь болх беш схьавеъна иза. Орсийн а, казахийн а меттанашкахь арайийлина цуьнан дуьххьарлера произведенеш: очеркаш, дийцарш. Даймахка цIа а вирзина, «Ленинан некъ» газете балха веъча Iемира нохчийн маттахь йоза, шарбелира мотт, езаелира нохчийн исбаьхьа литература, юххера бевзира гIарбевлла яздархой Ошаев Халид, Мамакаев Мохьмад, Музаев Нурдин, Саидов Билал, Эдилов Хасмохьмад, боху Дадашев Iабдуллас. Цаьргара гIо хилира волалуш волчу яздархочунна исбаьхьаллин дешан корматалла караерзорехь. Литературехь шена беркате Iаткъам бина яздархой лору цо С. Бадуев, М. Мамакаев, ткъа иштта дуьненан литературин авторш В. Шекспир, Дж. Лондон, Л. Толстой, А. Пушкин. Церан кхолларалло шена гIо дина кIоргга, сих ца луш ойлаян, дахар довза, церан исбаьхьаллин произведенеша дикачу агIор Iаткъам бина шен амална, гIиллакхашна, кхоллараллина, боху цо.\n1957 шарахь дуьйна республикехь арадовлучу газеташ, журналаш тIехь, юкъарчу гуларшкахь зорбатухуш арайийлина цуьнан иттанаш очеркаш, дийцарш, тIаьхьо повесташ. Оцу произведенех лаьцна Музаев Нурдина шен «Взаимосвязи литератур Северного Кавказа в процессе становления жанров» («Жанраш кхоллаяларехь Къилбаседа Кавказан литературашна юккъера зIенаш») цIе йолчу монографи тIехь яздина: «Мелла а шатайпа ю адамийн ницкъ къинхьегаман турпалаллехь гойтуш йолу, оьздангаллин сурт хIоттош йолу I. Дадашевн очеркаш. Цо гайтарехь адамаш шайн кхолламан, шайн мехкан дай бу, цуьнан хьашташ дерригенал а лакха хIиттадо цара… МогIарера къинхьегамхой гойтуш, I. Дадашевс церан васташкахь уггар а хьалха гойту адамийн ойланийн а, гIуллакхийн а дикаллин керла амал билгалйоккхуш дерг. Производствон процессех а, турпалхочо кхиамаш бахаран бахьанех а, хьелех а лаьцна яздо цуьнан васт схьаделларна иза оьшуш доллучу барамехь».\nДадашев Iабдуллин кхоллараллехь муьран зорбанехь а, юкъарчу гуларшкахь а зорбатоьхначу произведенел совнаха араяьлла иттех сов книга ю. Царна юкъахь: «Хьо вац сан да» (1966), «ГIалат» (1969), «Чевнаш йоьрзу» (1978), «Къонахалла» (1979), «Пондаран тIаьххьара аз» (1984), «Лаьмнашка некъ» ( 1987), «Кхайкхаза хьаша» (1989), «Зойрбекан шовда» (1990), «Цакагбелларш» (2008), «Юхадерзар» (2012).\nЯздархочун дуьххьарлера книга «Хьо вац сан да» араяьлла 1966 шарахь Соьлжа-ГIалахь. Цу тIехь зорбатоьхнера книгина цIе елла повесть а, «Цхьаьнакхетар», «Нуьйда» цIерш йолу дийцарш а. Ошаев Халидан «Хьо вац сан да» цIе йолу повесть араяьлча, цуьнан авторе Дадашев Iабдулле аьллера: «Башха повесть язйина ахь. Цуьнан коьрта мехалла ю, суна хетарехь, цуьнан мотт. Иза дикачу халкъан маттаца язйина, чолхе предложенеш а йоцуш, йоццачу фразашца. Яздархочун О. Генрин хотIехь, цIеххьана чекхйолуш ю. Коьртачу турпалхочун Шамилев СаIидан васт шех тоьшуьйтуш ду. Персонажийн амалш дика къаьсташ гайтина, повесть кхетош-кхиоран доккха маьIна долуш ю». Цу тайпана мах хадийна Дадашев Iабдуллин дукхахайолчу произведенийн нохчийн литературин кхиболчу баккхийчу говзанчаша а. Масала, литературоведа Айдаев ЮшаIа яздина: «Дадашев Iабдуллин повесташкахь а, дийцаршкахь а, исбаьхьаллин очеркашкахь а коьртачу тидамехь бу керлачу стагехьа болу чолхе къийсам. Хазахоьтуьйтуш ду кхечара баьккхинчу аттачу исбаьхьаллин новкъа иза дIавоьдуш цахилар. Цуьнан произведенийн турпалхой дахарера схьаэцна бу. Иза дика а ду, хIунда аьлча бен а ца хеташ ца вуьсу ешархо. Яздархочун повесташа а, дийцарша а жоп ло дахаран чолхечу хаттаршна, дикачу маттаца язйина а, еша атта а ю уьш».\n«ГIалат» цIе йолу повесть язйинчул тIаьхьа Дадашев Iабдуллас Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIема тематикина лерина произведенеш язйо. ТIеман буьрсачу хенах лаьцна, Даймохк ларбеш, мостагIчунна дуьхьал лаьтташ доьналла, майралла, турпалалла гайтинчарах лаьцна дийцарш, очеркаш а, повесташ язйина цо: «МостагIчун тылехь», «Ларш», «Гучуяьлла къайле», «Бекхам», «Ракетчик лачIкъор», «ТIеман некъаш», «Днепран турпалхо», «Чевнаш йоьрзу», кхиерш а.\n1978 шарахь зорбатоьхна «Чевнаш йоьрзу» цIе йолчу повестана а. Повестан коьрта турпалхо Шамилев СаIид Сийлахь-боккхачу Даймехкан тIамехь шен да воьжча, эскаре воьду хеназа, ша жима воллушехь. Майралла гойтуш тIом бо цо. Амма къизчу тIамо СаIид кхоа ца во. Хала чевнаш йой, ког боцуш цIа воьрзу иза. ЦIа кхаьчча, юрт еса карайо. Нана а хIара тIамехь волуш кхелхина. Ненан кошан борза тIе хIоьттинчул тIаьхьа, Казахстанан пана аренашкахь шен гергара нах лаха новкъа волу иза. Нохчийн къам махках даьккхина хан ю яздархочо шен повестехь гайтинарг. Беха а, хала а некъ бо СаIида. Дахаран къаьхьа дакъа кхаьчнехь а, воьхна ца го иза. ЗаьIап велахь а, юха ца волуш къийсало халонца, харцонца. Виллина шен Iалашонна тIегIерташ ву СаIид. Мацалле ша доьналлех ца вохавойту, эшайо халонаш. Корта охьа ца таIош, шен а, шен къоман а сий лардеш кхочу СаIид ша тIеихначу Iалашоне – Iилмане. Харцоно, къизалло эша ца динчу нохчийн къоман кхоллам гайта гIоьртина яздархо шен турпалхочун СаIидан вастехула.\nПовестах лаьцна араевллачу критически статьяша билгалдаьккхинера, произведени тIехь исбаьхьаллин суртхIотторехь ледарлонаш хаалуш елахь а, “Чевнаш йоьрзу” повесть авторан кхиам хилар.\nДетективан жанрехь ю оьрсийн маттахь 1979 шарахь араяьлла «Однажды ночью» цIе йолу повесть. Ткъа иштта «Пондаран тIаьххьара аз» цIе йолу дийцар а. И ши произведени нохчийн милицин белхахоша корматаллица дIабаьхьначу талламаша зуламхой Iорабахарх лаьцна ю. «Дадашев Iабдуллин и ший а произведени гIуллакх довзарца, синкъераме, каде, еша догдоуьйтуш а, цкъа дIаволавелла ешалуш а ю», - боху нохчийн яздархойх лаьцна масех том книгаш язйинчу Кусаев Iадиза. Нохч-ГIалгIайн АССР-н чоьхьарчу гIуллакхийн министерствос Сийлаллин грамота луш совгIат дина авторна шайн белхах лаьцна дика исбаьхьаллин произведени язъярна.\nДадашев Iабдуллин кхоллараллехь йоккха меттиг дIалоцу романаша «Лаьмнашка некъ» (1987 ш.), «Зойрбекан шовда» (1990 ш.). Тайп-тайпана проблемаш гайтина, шуьйра чулацам болуш, дуккха а дакъошкахь дилоги ю иза. Пачхьалкхехь коммунистически идеологин чIагIо мелла а малъяла йолаеллачу муьрехь язйинчу шен произведени тIехь яздархочо нохчийн литературехь дуьххьара гайтина юьртарчу партократин харц политика, юьртахошна цара ен гIело, лелош йолу харцонаш. Райкоман секретарь кхоа ца веш дуьйцу автора цуьнан ямарта гIуллакхаш, юьртахошца йолчу юкъаметтигашкахь иза эхь-бехк дайна хилар. Дарехь гайтина районехь нийсо ца хилар, къоланаш дар, де-дийне мел дели районан экономика гIеллуш, хIаллакьхуьлуш латтар. Цуьнца цхьаьна автор дегайовхонца хьоьжу юьртабахамехь хьанала къахьоьгуш, латта дезаш, шайн дахар юьртаца доьзна дехачу адамашка. Воккхаверца дуьйцу церан оьздачу гIиллакхех, цIенчу юкъаметтигех, безамах, доттагIаллех, церан къонахаллин ойланех. Цхьаъ вукхунах тера боцуш адамийн кхолламаш бу яздархочо гойтуш. Шен романашца автора боху юьртабахамехь реформаш ян еза, тодеш хийца деза юьртахой дахар.\n«Лаьмнашка некъ» романах лаьцна йолчу шен статья тIехь поэт а, прозаик а волчу Яхъяев Лечас билгалдоккху оцу романехь авторан берриге тидам тIехь соцург адамийн кхолламаш хилар: «Юьртбахаман тема. Цхьаволчо и коьртаниг лара а тарло I. Дадашевн произведенехь. И чIагIдеш долу тоьшаллаш а карор ду цунна. Кхузахь дуьйцуш долу гIуллакхаш дан а ду лаьттах, цу тIехь болх бечарех хьакхалуш. Амма хьалхарниг шатайпана дахаран-Iеран экъа бен яц авторна. Цуьнан берриге а тидам тIехь соцуш берг кхин ду – адамийн кхолламаш.\nТайп-тайпана бу романан турпалхой: амалшца а, ойланашца а, гIуллакхашца а. Боккхачу безамца, деган йовхонца исбаьхьаллин басарш ца кхоош дохку автора воккхачу стеган Зойрбекан, тIеман ветеранан Юнусан, къоначу говзанчин Сулейманан, цхьамогIа кхечеран васташ.\nШен турпалхой Iаьржий, кIай басарш тухуш билгал ца боху автора. Дахарехь дукха хьолахь и шадерг ийна хуьлу. Цундела адамийн кхолламаш талларан, церан ойланийн дуьхье кхиа гIортаран, башхаллаш къасторан некъ хоржу яздархочо. Оцо ешархойн тидам шен йийсаре а балабо…\nЛаьттах кхоамца, санехь пайдаэцар цунах дог лазарца цхьаьнадалор, кегий нах гIала дIагIертар, хьанал а, хьарам а бехарш – иштта шуьйра го чулоцуш ю романан сюжет. Цу тIехь кхиайо автора шен турпалхойн амалш. Тайп-тайпана чолхе гIуллакхаш, киртигаш тIе хIуьтту царна. ХIорамма а гучуйоккху шен стогалла я стешхалла, къонахалла я кIезгалла. Яздархочо шеггара ца до хIумма а: васт схьадоьллу цуьнан дахаран а, марзделлачеран а, воьллачеран а башхаллашка хьаьжжина.\nТIеман темина тIех ца ваьлла I. Дадашев шен хIокху романехь а. Ала деза, и кийсигаш тоьллачарах лара мегар долуш а ю. Дуккха а хан яьлла тIом чекхбаьлла. Амма хIетахь мел гинарг, мел лайнарг хIинца а деха Юнусан, Зойрбекан дагалецамашкахь. Цул совнаха, билггал оцу шерашкахь чIагIъелла церан амалш, дахарца, гонахарчу адамашца йолу юкъаметтигаш».\nДадашев Iабдуллин кхоллараллин хьокъехь язйинчу «Поиск правды» («Бакъдерг лахар») цIе йолчу шен очерк тIехь Сулаев Мохьмада билгалдаьккхина: «Лаьмнашка некъ», «Зойрбекан шовда» цIерш йолчу романех лаьттачу башхачу маттаца, къеггина васт хIоттош язйинчу дилоги тIехь Дадашев Iабдуллас къоман литературехь дуьххьара нохчийн юьртахь партократис олалла даран, цуьнан ерриг башхаллашца, сакхташца цхьаьна гIуллакх билггал довзарца, сурт гайтина хилар». КхидIа а яздина цо: «Дадашев Iабдуллас кхечу берриг а яздархойх къаьсташ, яздо юьртан хьаналчу къинхьегамхошний, пачхьалкхан хьашташ лардеш болчу партократин куьйгалхошний юккъерчу къовсамах лаьцна. И къовсам толлу автора, зуламе дерг ца лечкъош, хаддаза бакъдерг лоьхуш, могIарерчарна тIера куьйгалхошна тIекхаччалц шен персонажийн психологи дика йовзарца».\nДадашев Iабдуллас шен дахаран тIаьххьарчу шерашкахь «Цакагбелларш» трилоги тIехь болх бина. Трилогин хьалхара книга – «Цакагбелларш» роман автора язйина чекхъяьккхина 1996 шарахь, амма зорбанера ара ца яьлла 2008 шарахь бен. «Юхадерзар» цIе йолу трилогин шолгIа книга араяьлла 2012 шарахь. КхоалгIа книга арахеца ца кхиъна автор.\nНохчийн къам махках даьккхина, кхойтта шарахь бала хьегар, амма, мел яккхий халонаш лайнехь а, доьналлех ца духуш, къоман гIиллакх-оьздангалла ларъеш, адам юха цIадерзар гойтуш ю произведени. Оцу шина а книгин редактор волчу Такалашов Султана яздо: «Роман ешча, Дадашев Iабдулла яздархо-профессионал хилла ца Iаш, яздархо-психолог, яздархо-философ, яздархо-политолог, яздархо-Iилманча санна го…\nБилгалдаккха лаьа, роман язъеш авторна кхиам белларг яздархочун профессионализм хилла ца Iаш, и дерриг цунна шена гина а, цо ша лайна а хилар. ТIаккха а, хийрачу махкахь къомо лайначун сурт цуьнга иштта ешархочун сих кхеташ, хIотталур дацара, цу заманахь автор шегахь болчу балел а, къоман бала базабелла лелла ца хиллехь. Къоман а, цунна тIехь Сталинан хьадалчаша латточу къизаллин а ойлаярехь цо дуккха а сагатдина ца хиллехь, сагатдарехь цу Iедалан ницкъах, шен къоман собарх, доьналлех кхетта а ца хиллехь».\nКъоман литературехь эвсараллица болх бина Дадашев Iабдуллас. Иза иттех сов книги автор ву, цуьнан кегийчу жанрашкахь йолу дуккха а произведенеш арайийлина яздархойн юкъарчу гуларшкахь, алссам очеркаш, дийцарш арадийлина журналийн, газетийн агIонаш тIехь а. Яздархочун кхолларалла нохчийн литературехь прозин жанраш кхиарехь мехала хилла.\nДадашев Iабдулла кхелхина 2010 шеран 5 мартехь Соьлжа-ГIалахь.\nЗОРБАНЕХЬ АРАЙИЙЛИНА КНИГАШ\nХьо вац сан да. Грозный, 1966. ГIалат. Грозный, 1969. Чевнаш йоьрзу. Повесть. Грозный, 1978. Къонахалла. Повесть. Грозный, 1979. Пондаран тIаьххьара аз. Грозный, 1984. Лаьмнашка некъ. Роман. Грозный, 1987. Кхайкхаза хьаша. Грозный, 1989. Зойрбекан Шовда. Роман. Грозный, 1990. Цакагбелларш. Роман. Соьлжа-ГIала, 2008. Юхадерзар. Роман. «Цакагбелларш» трилогин шолгIа книга. Нальчик, 2012.\nОднажды ночью. Повесть. Грозный, 1979.


8 — Сýрат Альанфáл « islamanserlo.net\nВаьшца мукъане а бакълей вай?!\n23. Хьуна уллехь ву Иза, Шега доьхучунна жоп луш ву Иза\nАхьмад Хьамза | Iаьрбийн мотт: 2-гIа том, 3-гIа дарс, 1-ра дакъа\n8 — Сýрат Альанфáл\n8 — Сýрат Альанфáл [Х1онсаш] [Мадийнатахь доьссина ‚ 75 аят ду]\n1.Цáра хьоьга хоьтту х1онсех [уьш éкъарх лаьцна] , ахь áла :»Х1онсаш Аллах1ан а , [Цуьнан] элчан а ю . Аллах1ах кхéра , шайн юкъаметтиг тóйé , Аллáх1анá а , Цуьнан элчаннá а муьт1ахь хила , шу муъманах делахь .\n2.Баккъаллá а муъманах , Аллах1 хьахийча шайн дегнаш [Цуьнах] óзаделларш [кхийранарш] бу , шайна Цуьнан áяташ дешча , цáра шаьш иймáнехь сов баьхнарш бу , шайн Дáлла т1етевжарш бу .\n3.Шаьш лáмаз [х1отта] деш , Оха шайна деллачу рицкъанах [диканна] харжйеш [берш бу].\n4.Уьш бу уьш муъманах боккъалàъ , царна шайн Дáлла гергахь даржаш а , гечдар а , лéрамé [беркатé] рицкъá а ду .\n5.Хьо хьан Дáла хьан х1усамéра бакъонца [г1áзóтана] áра ма-ваккхара , баккъалла а муъманахах цхьа тóба [и] цадéзаш ма бу .\n6.Цáра къуьйсу хьоьца бакъ долчуьнгахь , и билгала даьллачул т1аьхьа , баккъаллá а шаьш баларé бáлош санна , шаьш хьоьжуш болуш .\n7.Аллах1а шуна ч1áг1о йо шина тóбанах цхьаьнца , баккъаллá а и шун [дуьхьал кхéтар] ю [аьлла] , шуна дéза баккъалла а ницкъ [г1óра] дóцург шайна [дуьхьал кхéташ] хилар , Аллах1ана лаьа Шен дешнашца бакъдерг д1ах1оттó а , керстанéхан óрам д1ахáдо [цéран х1удай-á] а .\n8.Бакъдерг д1ах1оттó а , харцдерг [дóхийна] д1адаккхá а , къадечарна [и] цадезнехь а .\n9.Шайн Дéла орцахваьккхира аша , т1аккха Цо жопделира шуна :»Баккъалла а Аса шуна г1одийр ду т1етт1а [охьадуьссучу] эзар маликца» [аьлла].\n10.Аллáх1а ца дира и [малийкаш диссор шуна] кхаъ [хилийтá] бен , цуьнца шун дегнаш парг1ат довлийтá [бен] . Тóлам бац [г1о дац] Аллах1ан гергара бен . Баккъалла а Аллах1 сийлахь верг , кхéтамé верг ву .\n11.[шу цáрех кхéрацадалийта] Нáб т1етосу Цó шуна Шéгара маьршонца , стиглара [дог1ан] хи доссадо Цó шуна т1е , цуьнца шу ц1андархьамá а , шух шайт1ан боьхалла [цó дагчу хьоьхург] д1атилорхьамá а , шун дегнаш [сóбарца] дехкархьамá а , цуьнца шун кóгаш ч1аг1бархьамá а .\n12.Хьан Дáла малийкашка хьоьху , баккъалла а Со шоьца ву [шуна] , аша ч1аг1бé шаьш [Соьх] тешнарш , шаьш [Соьх] цатешначéран дегнашчу Аса кхéрам тосур бу [шуна] , аша [шаьлта] тóха [цéран] вортанашна т1оьхула [цéран кортош дóхуш] , аша [шаьлта] тóха цáрех массó [п1елга] юьхьигна .\n13.Иза , баккъаллá а уьш Аллáх1ана а , Цуьнан элчанна а дуьхьала [бертаза] хиларна ду . Ткъа шá Аллах1анá а , Цуьнан элчаннá а дуьхьало йийриг [милла велахь] , баккъалла а Аллах1 [цунна] та1зар ч1óг1а [дийр] долуш ву .\n14.И ду шуна , аша 1овша и , баккъалла а керстанашна [жоьжахатин] ц1еран 1áзап ду .\n15.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шуна [г1áзóтехь] дуьхьалкхетча шаьш [Дéлаx] цатешнарш т1елеташ [т1ебóг1уш , д1адовдé] царна баккъаш ма дерзадéлаш !\n16.Шá оцу дийнахь [кхéравелла] царна шен букъ берзийнарг [милла велахь , шá кхéчахь] лата вирзина , я [кхéчу] тóбанé [д1аэвала] вирзина бен , бакъдолуш Аллах1éра оьг1азлонца вухавирзина и , цуьнан чуг1ойла жоьжахати ю , ма вон воьрзийла ю-кх [и].\n17.Аша [шайн ницкъаца] цабайъина уьш , амма Аллах1а [кадáлийтина] байъина уьш . Ахьа [хьайн ницкъаца] ца кхоьссина айхьа [герзах] кхоьссинарг , Амма Аллах1а кхоьссина . Шá муъманах зерхьама Шéгарчу хазчу зерца . Баккъаллá а Аллах1 хезаш , хууш ву .\n18.И ду шуна , баккъаллá а Аллах1а г1елйо керстанехан мéкарло .\n19.Аша [мостаг1на т1ехь] г1о дéхча , бакъдолуш шуна г1о деана . Шу [хьáрамчух] совцахь , и тоьлуш ду шуна . Шу [г1одéхарé] духадерзахь , Тхо а доьрзур ду [г1одарé] . Шун тóбанo шух х1уммá хьалхадоккхур ма дац и [мел] дукха хилчá а . Баккъалла а Аллах1 муъманáхаца ву .\n20.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Аллах1анá а , Цуьнан элчаннá а муьт1ахь хила , шу д1амадерза цуьнах шаьш [цо дуьйцург] хезаш долуш !\n21.Шу ма хила шаьш :»Тхýна хезна»- аьлларш санна , шаьш хезаш [ладýг1уш] бóцуш .\n22.Баккъалла а Аллах1ан гергахь хьайбанех [уггар] вóниг , [бакъдолчух] къора берш , моттцахуурш бу , шаьш хьéкъелé бóцуш [болу].\n23.Аллах1ана цаьргахь дика хааделлéхьáра , Цо царна [и бакъдерг] хазийтина [кхéтийна] хир ма дара . [ткъа] Цо царна [и] хазийтича [кхéтийча] , уьш букътоьхна д1аг1ýр ма бара .\n24.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Жоп ло Аллах1анá а , [Цуьнан] элчаннá а Цо шу кхайкхича шá шу дендечуьнга . Шуна хаийла баккъалла а Аллах1 стагнá а , цуьнан дагнá а юкъах1уттий а , баккъалла а шаьш Цуьнга д1агулдийр дуй а .\n25.Питанах кхéралаш , и т1едóг1ур ма дац шух шаьш зуламдинчарна къаьсттана , шуна хаийла баккъалла а Аллах1 , та1зар ч1óг1а долуш вуйла .\n26.Дагадаийта , шу к1еззиг долуш , лаьттахь г1ийла долуш , нáха шайх катóхарна кхоьруш долу хан , т1аккха Цо т1еóзийра шу , Шен г1оьнца ч1аг1дира , ц1еначáрех [хьáналчух] рицкъаделира , ашa баркалла áла тарло .\n27. Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Ямарт ма хилалуш Аллах1анá а , Цуьнан элчаннá а , т1аккха аша шайн тéшамаш бóхор [ма] бу , шаьш [и цамагар] хууш долуш .\n28.Шуна хаийла баккъалла а шун даьхнеш а , шун доьзалш а [шу] зер хилар а [Дáла шéца шу зуьйш долу] , баккъалла а Аллах1 – Цунна гергахь [шуна] йоккха ял [хирг] хилар а .\n29.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шу Аллах1ах кхéрахь , Цо шуна [бакъóнан , харцóнан] къастам хулуьйтур бу , шух шун вóнаш д1атилор ду , шуна гечдийр ду . Аллах1 — йоккхачу комаьршаллин Дá ву .\n30.Хьуна мéкарло йо шаьш [Дéлах] цатешначáра хьо [лаьцна] чуволлархьама , я хьо верхьама , я хьо [Маккара] áраваккхархьама . [шайн] Мéкарло йо цáра [хьуна] , Аллах1á [йóха] йо [цéран] мéкарло , Аллах1 — мекарло [йóха] ечáрех [уггар] тоьлуш [говза] верг ву .\n31.Тхан áяташ шайна дешча , цáра [керстанаша] элира :»Бакъдолуш , Тхýна хезна [х1орш] , тхайна лиъча óхá эра ма дара х1ара саннарг , х1ара [ма] дац , хьалхалéрачийн [д1абаханчéран] туьйранаш бен».\n32.Цáра элира :»Йá Аллах1 ! [нагахь санна] Х1ара Хьýна гергара бакъдерг делахь , тхýна т1е стиглара [дог1а санна] т1улгаш делхадéхьа , я тхýна лазóш долу 1áзап дáладéхьа !»\n33.Аллах1 вáцара Шá цáрна 1áзап дийр долуш , хьо царна юккъехь волуш , Аллах1 вáцара царна 1áзап дийриг , уьш [Дéлé] гечдар доьхуш болуш .\n34.Аллах1а царна 1áзап мýха ца до , цáра [вочух] дихкинчу [Xьарам] маьждигах [нах] бухабетташ хилча ? Уьш ца хилла цуьнан дóладийраш . Цуьнан дóладийраш бац , [Дéлах] кхоьрурш бен , делахь а цáрех дукхахболчарна ца хаа [и].\n35.[хьажин] Ц1енна гергахь [цáра деш] долу цéран лáмаз [ма] дáцара , шок еттар а , т1áраш деттар а бен . [цаьрга элира] :»1áзап 1овша аша , шаьш [Дéлах] цаéшаш хиларна».\n36.Баккъаллá а шаьш [Дéлах] цатешначáра харж йо шайн даьхнешца Аллах1ан новкъах [нах] бухатóхархьама . Цáра харж йийр ю цаьрца , т1аккха цáрех царна бáла хир бу , т1аккха уьш эшор бу . Шаьш [Дéлах] цатешнарш жоьжахати [чу] д1агулбийр бу .\n37.Аллах1а къасторхьама боьханиг ц1еначух , боьханиг – цуьнах цхьадерг вýкхуьнна т1ехь хилийтархьама , т1аккха и дерриге т1ек1елдиллархьама , т1аккха и жоьжахатехь хилийтархьама . Уьш бу уьш эшнарш .\n38.Ахь áла шаьш [Дéлах] цатешначарга , уьш [керстаналлех] совцахь , [Дáла] царна гечдийр ду шá хьалхадаханарг [цáрех даьлларг] , ткъа [цуьнга] уьш бухаберзахь [цасовцахь] , бакъдолуш д1адахна хьалхалéрачийн [къиношна та1зар даран] лáмаст [1áдат].\n39.Т1ом бé цаьрца [шайна цáрех] питана ца хилийтархьама , и дерриге дин Аллах1ан [доьхьа] хилийтархьама . Ткъа уьш [керстаналлех] севццехь , баккъалла а Аллах1 цáра дийриг гуш ву .\n40.Ткъа уьш [цасовцуш] д1абирзинехь , шуна хаийла баккъалла а Аллах1 шун Эла вуйла . [ма] Дика Эла ву [Иза , ма] дика г1оьнча ву [Иза].\n41.Шуна хаийла баккъалла а аша х1онсана яьккхина х1ума , баккъалла а Аллах1анá а , [Цуьнан] элчаннá а , [цуьнан] гергарчарнá а , байшнá а , мисканашнá а , некъан к1антанá [некъахóчуннá] а цуьнан пхоьалаг1а дáкъа дуйла , шу тешна хиллехь Аллах1ах а , Оха Тхайн лайна [бакъ-харц] къастаман дийнахь [х1онс éкъарх] т1едоссийначух а , ши тóба дуьхьалкхетначу дийнахь . Аллах1 массó х1уманна т1ехь ницкъ кхóчуш ву .\n42.Шу уллерчу [тóг1ин] йистехь [диссана] долуш , уьш гéнарчу [тóг1ин] йистехь [биссана] болуш , къéпал шуна лахóхьа йолуш [де дара и] . Аша [цхьанахь вовшахкхета] барт бина хиллехьáра , аш и барт бóхор ма бара . Делахь а , [Шá ч1аг1] дина даьлла г1уллакх Аллах1а чекхдаккхархьама ; шá х1аллак хилларг билгалóнал т1аьхьа х1аллак хилийтá а , шá ваьхнарг билгалóнал т1аьхьа вáхийтá а . Баккъалла а Аллах1 хезаш , хууш ма ву .\n43.Аллах1а уьш к1еззиг гойту хьуна хьан г1éнаха . Цо хьуна уьш дукха гайтинехьáра , шу доьхнá а , [оцу] г1уллакхехь къовсаделлá а хир ма дара , делахь а Аллах1а хьалхадаьхна [шу оцу бáланах] . Баккъалла а Иза хууш ву кийранашкахь дерг .\n44.Шу [дуьхь] дуьхьалкхетча , шун б1аьрахь Цо шуна уьш к1еззиг гойту , цéран б1аьрахь шу к1еззиг хулуьйту , [Шá ч1аг1] дина даьлла г1уллакх Аллах1а чекхдаккхархьама . Аллах1е дерзадо [дерриге] г1уллакхаш .\n45.Х1ай шаьш [Дéлах] тешнарш ! Шаьш [т1ам т1ехь] цхьана тóбанна дуьхьалкхетча , ч1аг1лóлаш [майра д1ах1итталуш] , Аллах1 хьахавéлуш дуккхá , шу аьтто хила тарло .\n46.Аллах1анá а , Цуьнан элчаннá а муьт1ахь хилалуш , [вовшашца] ма къийсалуш т1аккха шу оьшур ду , шун ницкъ д1абер бу , сóбарé хилалуш [сатóхалуш] , баккъалла а Аллах1 сóбарéчаьрца ву [шуна].\n47.Шу ма хилалуш шаьш , шайн х1усамашкара кураллийнá [дозаллийнá] а , нáхана моттарг1аннá [гайтархьамá] а [т1амна] áрабевлларш санна , Аллах1ан новкъах [нах] бухабетташ . Аллах1 цáра лéлочунна [и хаарца] гó биллина ву .\n48.Шайт1ано хазйира цáрна шайн 1амалаш , цó [цаьрга] элира :»Тахана шу эшó адамех цхьá [дá] вац , баккъалла а со шуна лýлахо [нáкъост] ду». [ткъа] Ши тóба дуьхь-дуьхьала кхетначу хéна , [кхéраделла] шен шина к1áжан т1ехь юхá а даьлла цо элира :»Баккъалла а со ц1ена ду шоьх , баккъалла а суна гуш ду [малийкин орцех] , шуна шá гуш дóцург , баккъаллá а со кхоьру Аллах1ах . Аллах1 та1зар ч1óг1а долуш ву».\n49.Мунéпикъашá а , шайн дегнашкахь цамгар йолчáрá а óлу :»Х1орш шайн динó 1éхийна» . Шá Аллах1ана т1етевжинарг [милла велахь , цунна хаийла] баккъалла а Аллах1 сийлахь верг , кхéтамé верг вуй .\n50.Хьýна гича , малийкаша шаьш [Дéлах] цатешнарш [синош оьцуш] д1акхалхош , цéран яххьашнá а , цéран т1éхьешнá а т1е [х1ума] етташ [шаьш óлуш] :»1овша [жоьжахатехь] вáгóран 1áзап !» [инзарé сурт гур дара хьуна].\n51.Иза шун куьйгаша [хьалха] динчунна [бéкхамна] ду , баккъалла а Аллах1 вац [Шен] лайшна зуламé .\n52.Фир1авнан ох1лунан а , шаьш цáрел хьалхарачéран а хьóлах терра [ду цéран хьал] , Аллах1ан áятех цатийшира уьш , т1аккха Аллах1а схьалийцира уьш шайн къиношна . Баккъалла а Аллах1 нуьцкъала , та1зар ч1óг1а долуш ву .\n53.Иза , баккъалла а Аллах1а , Ша цхьана къóманна делла [долу] и зовкх хуьйцуш цахилла дéла ду , цáра шайн дог1машца дерг хийццалц . Баккъалла а Аллах1 хезаш , хууш ву .\n54.Фир1авнан ох1лунан а , шаьш цáрел хьалхарачéран а хьóлах терра [ду цéран хьал] , Аллах1ан áятех цатийшира уьш , т1аккха Оха х1аллак бира уьш шайн къиношна , Оха хибуха дахийтира Фир1авнан ох1лу . [уьш] Массо зуламхой хиллера .\n55.Баккъалла а Аллах1ана гергахь хьайбанех уггар вóниг , шаьш [Дéлах] цатешнарш бу , цáра иман ца дуьллу .\n56.Ахьа шайца барт бинарш , т1аккха х1оразза шайн барт бóха бо цáра , уьш ца кхоьру [Дéлах].\n57.Хьо царна т1енислахь т1ам т1ехь , лàхка [шóга хила] цаьрца цáрел т1аьхьа бог1урш а [óзабалийтархьама] . Цáра ойла ян тарло .\n58.Хьо [хьайца барт бинчу] къóмах ямартлóнах кхéрахь , кхосса цаьрга [цéран барт , айхьа цаьрга] нийсса [барт бóхош буй д1ахаийтархьама] . Баккъалла а Аллах1ан ца бéза ямарт берш .\n59.Шаьш [Дéлах] цатешначарна ма моттийла [шаьш 1áзапах] хьалха [к1елхьара] бевлла . Баккъалла а цáра [Дéла] г1óрасиз ца во .\n60.Кечбé царна шай ма-хуьллу [т1еман говзаллин] ницкъ а , [г1áзóтана] д1атесна дин а , шéца Аллах1ан мостаг1 а , шайн мостаг1 а шаьш 1áдош [кхéрош] , уьш бóцуш кхиберш а , шуна ца бевза уьш , Аллах1ана бевза уьш . Аш Аллах1ан новкъахь [муьлххачу] цхьана х1уманца йина харж , [Дáла] шуна и кхоччуш [дéбá а йина] юхалур ю , шуна [и эшорца] зулам ца деш .\n61.[нагахь] Уьш мáшарé тевжинехь , хьо а товжа цуьнга . [айхьа цаьрца барт барехь] Аллах1ана т1етовжа , баккъалла а Иза хезаш , хууш ву .\n62.Цáрна хьо 1éхó [хьýна тешнабехк бан] лаахь , баккъалла а [хьо тóлó] хьýна тоьуш верг Аллах1 ву . Иза ву Шá хьо Шен г1оьнцá а , муъманáхацá а ч1аг1винарг а ,\n63.цéран дегнашна юккъехь мáшар [барт] бинарг [уьш ийман т1ехь гулдинарг] а . Ахьа лаьттахь мел дерг дерриге доьхкичá а , мáшар бийр ма бáцара цéран дегнашна юккъехь , делахь а Аллах1а мáшар бина цáрна юккъехь . Баккъалла а Иза сийлахь верг , кхéтам берг ву .\n64.Х1ай пайхамар ! Хьýна а , муъманáхах хьýна т1аьхьах1оьттинчунна а тоьуш ву Аллах1 .\n65.Х1ай пайхамар ! Муъманах т1амна иракарах1иттабé ! Шоьх сóбарé ткъа [стаг] хилахь , цáра эшор ву ши б1е [стаг , ткъа] шоьх б1е хилахь , цара эшор ву шаьш [Дéлах] цатешначáрех эзар , баккъалла а уьш цакхéташ къам хиларна .\n66.Аллах1а х1инца дайдина шуна [и дéкхар] , Цунна хиъна баккъалла а шоьца г1éло юй . Шоьх сóбаре б1е [стаг] велахь , цáра эшор ву ши б1е , [ткъа] шоьх эзар велахь , цáра эшор ву ши эзар , Аллах1ан пурбанца . Аллах1 сóбарéчарца ву .\n67.Пайхамаран [бакъó] ца хилла шен йийсарш хила , лаьттахь [уьш] х1аллак баллалц . Дуьненан хилам [маха] бéза шуна , Аллах1ан эхарт дéза . Аллах1 сийлахь верг , кхéтамé верг ву .\n68.Алах1ера [х1онсаш магош] хьалха даьлла дош ца хиллехьáра , шоьх хьакхаделла хир ма дара , аша [йийсаршкара] эцначуьнгахь , лазош долу 1áзап .\n69.Аша даа шаьш яьккхинчу х1онсах хьáнал , ц1ена [дерг] . Аллах1ах кхéра . Баккъалла а Аллах1 гечдеш , къинéтам беш ву .\n70.Х1ай пайхамар ! Ахь áла йийсарех шайн карахь болчаьрга :»Аллах1ана шун дегнашкахь диканиг хаалахь , Цо шуна шоьгара схьадаьккхинчул тоьлуш дерг лур ду , шуна геч дийр ду . Аллах1 гечдеш , къинхéтам беш ву .\n71.Ткъа цáрна [багахь áларца] хьуна тешнабехк бан лаахь , бакъдолуш [Бадрал] хьалха Аллах1анá а [керста хиларца] ямартхилла уьш , т1аккха Цо [хьан] аьтто бина [кадáлийтина] царна т1ехь [уьш йийсар барца] . Аллах1 хууш верг , кхéтам берг ву .\n72.Баккъалла а шаьш [Дéлах] тешнарш а , [Дéла дуьхьа шайн] махках бевлларш а , шайн даьхнешца , шайн дог1машца Аллах1ан новкъахь г1áзот динарш а , шаьш [шайгахь бусалба вежарий] т1елецнарш а , [элчанна] г1одинарш а , уьш – цáрех цхьаберш вýкхéран вéрасаш бу . [ткъа] Шаьш [Дéлах] тешна , [делахь а Дéла дуьхьа шайн] махках ца бевлларш , шуна [т1ехь] дац цéран 1уналлех [цáрна дáкъа дарх] цхьá х1умá , уьш махкаха бовллалц . Цáра шоьга динехь г1одéхахь , шуна т1ехь ду [цáрна] г1одар , шунá а , шайнá а юккъехь барт болу къоманна т1ехь дóцуш [и делахь] . Аллах1 аша дийриг гуш ву [шуна].\n73.Шаьш [Дéлах] цатешнарш – цáрех цхьаберш вýкхéран [гергара] вéрасаш бу . Аш и [вéрасалла лар] ца дахь , лаьттахь хир ду питан а , [даьржар ду] доккха маьттазаллá а .\n74.Шаьш [Дéлах] тешнарш а , [Дéла дуьхьа шайн] махках бевлларш а , шайн даьхнешца , шайн дог1машца Аллах1ан новкъахь г1áзот динарш а , шаьш [шайгахь бусалба вежарий] т1елецнарш а , [элчанна] г1одинарш а , уьш бу уьш боккъалаъ муъманах . Царна гечдар а , лéраме [беркате , шорта] рицкъá а [хир] ду .\n75.Шаьш [цул] т1аьхьа [Дéлах] тешнарш а , [Дéла дуьхьа шайн] махках бевлларш а , шоьца [цхьана] г1áзот динарш а — уьш шоьх бу . Гергарнаш – цáрех цхьаберш вýкхаьрца хьакъ бу Аллах1ан жайнахь . баккъалла а Аллах1 массо а х1ума хууш ву.\n18 марта, 2017 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 660 Хьаьжна\n« 9 — Сýрат Аттавбах1\n7 — Сурат Альа1рáф »


Дуьненаюкъаралло гIортор йир ю Украинина\nЗазадоккху-бутт 13, 2014\nГIирме шен эскарш а хьажийна, Оьрсийчоьно дуьненаюкъара бакъо а, Украинин цхьаалла а йохийна аьлла дIахьедар дина Iамеркан президенто Обама Барака. Президенто и дIахьедар дира КIайчу ЦIийнехь Украинин премьер-министрца Яценюк Арсенийца шен хиллачу цхьаьнакхетарехь. Обамас дийцарехь, нагахь Оьрсийчоьно ГIирмера шен эскарш ара ца дахахь, и территори шех дIатохахь, Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, цуьнан бертахоша а шайга далург дийра ду цуьнга оьшуш болу мах охьабиллийта.\nЦуьнца цхьаьна, Iамеркан президенто дийцарехь, ГIирмехь хир йолу референдум лорур яц Вашингтоно. Нагахь Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир ша юьхьарлаьцначух юха ца валахь дуьненаюкъаралла лаьттар ю Украинин агIор элира Обама Барака.\nШен агIор Яценюк Арсенийс билгалдаьккхира Оьрсийчоьно тIелатар дина хилар йозуш йоцучу пачхьалкхана. Цо баркалла элира Iамеркана шайна гIортор ярна. Украинин керлачу Iедалша дикачу агIор хийцамаш бийр бу бохучух тешаш ву ша, амма иза кхочуш дан совцо деза оьрсийн эскарш элира Яценюка.


Крайстчёрчехь бусалбанаш байар емалдо дуьнено — Тептар\nЗулам Мехкан полицин коьртачу буьйранчас Буш Майка BBC телехьожийлехула бахарехь, цхьана маьждигехь 42 стаг вийна, шолгIачу маьждигехь – 7. Иттаннаш бу лоьрийн тергонехь.\nТIелеттачех цхьаъ австралихо ву. Шайн махкара тIебаьхкина нах сийсазбеш, 74-агIонах йолу манифест яржийна цо нах байале хьалха. Цкъачунна болчу талламца, цуьнан цIе ю Таррант Брентон. Цо яьккхина боху маьждигашкахь адамаш дойуш гойтуш интернетехула яржийна видео. Ша бусалбанаш байа ир-кара хIоттийнарш бу 2015-чу шарахь Iамеркарчу Къилба Каролинехь килсна тIелетта Руф Дилан а, 2011-чу шарахь Норвегехь дуккха нах байина волу Брейвик Андерш а, аьлла Тарранта. Цо аьлла, Брейвикца виллина контактехь вара ша. Иза а, я кхиболу лецнарш а бац къайлахчу сервисаша хIиттийначу террорхой хила тарлучу нехан тептаршкахь.\nКадамаш Дуьненна а бевзачу политикийн, юкъархой тидамехь ю тахана Керла Зеланди. Вуно боккха лазам шайна хиллийла хоуьйту бусалбанийн дуьнено.\nИсточник — https://www.massarn.com/w/index.php?title=Крайстчёрчехь_бусалбанаш_байар_емалдо_дуьнено&oldid=55\nЭта страница в последний раз была отредактирована 14 августа 2019 в 03:30.


ХIиндойчоьнна дуьхьал Пакистано ца леладо зарратан герз\nПакистанан премьер-министра Шариф Наваза даредина Обама Баракца еарийдийнахь хиллачу цхьаьнакхетарехь, шен пачхьалкхо леррина лардеш латтадо ша да йолу зарратан герз, иза ца хьедо луларчу ХIиндойчоьнца дуьйлучу девнашкахь, аьлла.\nХIиндошкахь а дуйла кхета шаьш иштта кхераме герз, цундела кхераме хир дара иза шаьш хьадича, бохура Шарифа. Амма шина мехкан кест-кеста хуьлучу дар-дацаршна юкъа тактикан дай зарратан герз доларна кхоьру Iамеркан Штаташ. Иза дIа а хаийтира шен къамелехь Обамас.\nДуьнено официалехь къобал ца дина Пакистанехь зарратан герз хилар, цунна саготта волчу Шариф Наваза элира, “тхоьгара герз кхераме дац тхуна зуламе боцчу мехкашна, цо зуламах юхавоккху тхан аьрха лулахо”. Оццу маьIнехь дара бриффингехь Пакистанан арахьарчу гIуллакхийн министра Айзаз Чаудхрис аьлларг а.


Хьаькамех ларлолахь Кавказан некьашца!\nСтигалкъекъа-бутт 04, 2015\nВовшашна некъ низамо ма-хьоьхху цабитар бахьана долуш хуьлу эзарнаш хьовзамаш, баларш. Кху деношкахь Дагестанан куьйгалхо вуьгуш йоьдучу ковранерчу цхьана машенчуьра гIажмаш етташ некъаца йоьлху нехан машенаш йохош гойту видео яьржина Ю-Тюбехь.\nДенна хезаш, гуш ду вайна некъан декъахойн вовшашка боцу ларам бахьанехь хуьлу хьовзамаш, зенаш, зуламаш. Дахаран хиламаш санна тIеоьцу и тайпаниг.\nАмма мехкан дайша, хьуна масална латта безачу Iедалан дайшкара харцахьарниг, низамашца догIуш доцург гича, инзаре хета хьанна а.\nДеношкахь Дагестанан куьйгалхочун кортежо Махачкала гIали юккъехь некъатIехь кхечу машенашкахь лелачарна йина новкъарло, дина зен интернетан машанехь Iорадаьккхина видеоца.\nЦу тIехь къасьташ ду, куьйгалхо Абдулатипов Рамазан эцна машенашкахь боьлхучара таIзар деш, корах ара полисхойн аьчга гIаж етташ, отуш машенийн куьзганаш, сихонца машенаш шайна хьалхара ца яьхна, аьлла.\nОцу видеоно доккха орца гIаттийна Ютюбехь, цуьнга хьаьжнарг ву 600 эзар стаг хIинцале а бохуш, билгалдоккху Дагестаннан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло.\nХIораммо а дехар до некъан зуламхошна Iедалан низамца доггIу таIзар дар, и тайпаниг кесст-кесста некъаца хуьлуш хиларна.\nСовнаха дац ала, машенашца некъ къовсар сих-сиха хуьлуш хилар Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан хадархой бахьанехь а.\nИнтернетан хьостанашкахь дуьйцу, 56 машенийх йозуш йолу Кадыров Рамзанан кортеж бIаьрго ца лоцуш сихаллехь тIехэккха, шен масаллица некъан хьовзам беш гIашлойшна а, ур-атталла.\nХIун ду-те цара шайн харц амалца, масалца гойтург?\nОцу хеттаршца Маршо Радио зIене елира Соьлж-ГIаларчу Батаев Салманца. Салман ша гIалин вахархо хиларе терра, Iедал белхахоша дохо некъан низамаш денна гуш ву.\nБатаев: «Тахана даржехь воцуш, мацалла а хьегна стаг, цхьа бахьна а хIуттий нисло хьаькам хилар. Ша цига нисвелча, цкъа а дIа а воккхур вац, велла дIаваллалц хир ву даржехь, тIаьхьарчу тIаьхьалонна дIа а луш, моьтту цунна. Вайн цIахь дукха хилла некъаца и тайпа зуламаш.\nМашенчуьра охьа а ийзабеш, тIе куьйгаш кхийдадеш, герзан мукъ бетташ тIе, шен бехках делахь а, ас оццул-хIоккхул мах белла машен ю, юхаметтахIоттор ахь бохуш, машенан догIанаш охьа а кхуьйсуш, дIаоьху».\nМасала, Швейцарин федералан хьехамча Уили Мауреррий, Лондонан мэр Джонсон Борисий вилиспетахь лела денна балха.\nШварценеггер Арнольд, Джонсон Борис балха воьдуш\nТкъа Францин президета Олланд Франсуас ша дIасалелочийн терахь лахдина шинна тIе кхаччалц, цул совнаха дихкина царна, некъан низамаш талхор а.\nТкъа вайнахах цхьаболучарна хета, шена кара деанчу хьаькамалло ша гIентан да вина а ца Iаш, дуьненан да во. Дуьйцу Батаев Салмана.\nБатаев: «Куралла юсу стеган дагчу, ша дарже нисвелча. Тахана верг, кхана ца хуьлу-кх цуьнах. Тахана хьоьца и мерза хиллехь, дарж кара кхаччалц хилла-кх и хьоьца ишта. Ахчано-бохчано, даржо, шена хIинца мегаш долчу хIумано а галвоккху стаг».\nВашингтонерчу Университето таллам беш юьстина 68 стеган вохалла. Царех кхоалгIачу декъе дехна, цхьанна тIехь урхалла дан шайн кара бакъо кхаьчна меттиг дагалацар.\nКхечу и санна декъе дехна, шаьш цхьаьннан куьйга кIел нисдалар дагалацар.\nЦул тIаьхьа цаьрга хIоранга а, шайл цхьа ша лекхачу бIогIамна улле а хIоттийна, дехна шайн-шайн лакхалла юста.\nЖамI иштта хилла – дагалецамашкахь Iедал шайн каракхачар дагалецначу наха бIогIам шайл а лоха бу аьлла. Цхьаьннан олаллехь шаьш хилар дагалецначара нийсса йовзийтина шайн локхалла.\nIилманчаша гинарг оцу экспериментехь иштта ду – Iедал карадеъначу стагна ша дегIана а лекха хета.\nБатаев: Нохчийчохь дукха ду и тайпа масалш


Оьрсийчоь пачхьалкхашлахь 5-чу меттехь ю ун даржарца\nСтигалкъекъа-бутт 07, 2020\n11 231 стагаца хааделла ун Оьрсийчохь тIаьххьарчу дийнахь-буса, велла 86 стаг, коронавирусана дуьхьалоечу Оперативан штабо бечу хаамца.\nПандеми йолаелчхьана схьа 180 эзар вахархочунна кхетта COVID-19. Беллачийн терахь кхаьчна 1625-нне.\nХьалхаяьлла Оьрсийчоь уьнан дарашца Германел а, Францел а, пачхьалкхашлахь пандеми яржарца кхаьчна 5-чу метте.\nХалкъан хьаштийн урхалло Роспотребнадзоро бахарехь, 170 эзар тест йина бахархошна. 230 эзар сов стаг ву лоьрийн тергонехь.\nШех «белхан доцчу денойн режим» олу мур Оьрсийчохь чекхболу Стигалкъекъа-беттан 11-чу дийнахь. Кхаа этапехь юхабохур бу коронавирус бахьанехь бина бехкамаш, аьлла Роспотребнадзоро. Ткъа карантин малъяр дуьсу регионийн куьйгалхойн карахь.\nАмма Москван мэра Собянин Сергейс дIахьедина, кху беттан 11-чохь а маллур дац шахьаран бахархошна цIахь совца хIоттийна хьал, аьлла. Магор дац Москварчу бахархошна цкъачунна спортан барамаш дIабахьа, мохе бийла, бохург ду иза.\nОцу юкъанна болабойту шайн белхаш индустрин, гIишлояран компанешка. Ткъа къевлина юьту нехан хьашташ кхочушден фирманаш а, салонаш а. Эпидеми яьржичхьана схьа Москвахь COVID-19 хааелла 92 эзар вахархочуьнгахь, велла уьнах 900 сов стаг.


Оьрсийчоьнан паспорташ хьокъехь Путинна жоп делла Зеленскийс\nОхан-бутт 28, 2019\nУкраинин президентан харжамашкахь толам баьккхина Зеленский Владимир.\nУкраинин президентан харжамашкахь толам баьккхинчу Зеленский Владимира шена хетарг довзийтина Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира Кремлехь дийцаре деш ду Украинин бахархошна Оьрсийчоьнан паспорташ даларх лаьцна хаттар аьлла дIахьедар дар бахьана долуш.\nПолитико хьехар дина Оьрсийчоьнан Iедалшна "эрна хан ма яйъа" аьлла, Украинин махкахой паспорташца хьего гIерташ.\nЗеленскийс аьлла Украинин махкахойх цхьаберш хила а мега Оьрсийчоьнан пропагандо Iаткъам бина Iехабелла, амма оццу хенахь цо билгалдаьккхина, украинахошна вуно дика хууш хилар хIун ю Оьрсийчоьнан паспорт.\nЗеленскийс ягарйина и паспорт долчу нехан "бакъонаш", шайна юкъахь машаран дуьхьалонан акцехь дакъалацарна лаьцна чуволлина хила йолу "бакъо" а, маьрша а, къовсаме а харжамаш цахилар а долуш. Цуьнца цхьаьна цо хаийтина ша Украинин махкалла лур хилар "маршонехьа къийсам дIабахьа кийча болучарна".\nЗеленскийс ша кийча хилар хаийтина Оьрсийчоьнца "нормандин формате" дийцарш дIадахьа. Цо некъ кховдийна тIемаш буьйладелчхьана шина пачхьалкхехь лецна болу нах берш а хийца беза аьлла.\nУкраинин а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш лортIе йогIур яц "буьззинчу барамехь Донабасс а, ткъа иштта ГIирма а оккупацина кIелхьара яьлча а бен" аьлла Украинин хаьржина волчу президенто.\nХьалхо кху кIиранах Путина указ арахийцира, Украинин малхбалехь сепаратисташ дIалаьцначу территорешкахь байбинчу билламашца Оьрсийчоьнан паспорташ дала. И сацам вуно йоккхачу критикица тIеэцна Украино а, Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, Евроберто а. Ткъа пIераскана дийнахь Оьрсийчоьнан президенто дIахьедар дира изза дан дар дийцаре деш ду шаьш берриг а Украинин бахархойн хьокъехь аьлла.


Яь чIоагIо кхоаччаш чакхъяккхар — Сердало\n2017 шу чакх а даьнна 2018 шу хьахулача хана дукхача наха шоашта хьалхашка декхараш овттадаьдар дикагIча оагIорахьа хувцабала лаьрхIа. Шоашта а, наха а, Далла а хьалхашха дош деннадар шоаех йоахка во оамалаш, во гIулакхаш дIадоахаш къахьегаргда шоаш аьнна. ХIаьта цхьаболчар къиноех цIенбала а, мехка хьал тоадеча къахьега а чIоагIо яьяр. Бакъдий из? Вай дикка уйла а яь юха тIехьашкахьа хьоже вайна хьадагадохаргда из шедар бакъдолаш а, цул совгIа, цу воашош яьча чIоагIонех дукха хIама кхоачаш ца деш воаш кIалдита хилар а. Керттерадар да, воаша яь хинна чIоагIо вай кхоччаш чакхъяккхар цаяккхар.\nКхы массабараш бац, шоай дош кхоачаш ца деш а, аьннар ца деш а, шоай аьттув бар кхоачаш ца деш а биса. Цу вай хьоахабаьрех цхьаькхаш ба, шоаш дергда аьнначул дуккха совгIа хIама даь, дукхача наха новкъостал даь, мехка хьал тоадеча, паччахьалкхен гIулакх дегIадоаладеча къахьийга. Цар доаккхалде а, кхайкаде а бокъо я шоай баьннача аьттонах дар, бакъда цар дувцац шоаш даьраш, хIана аьлча Даьла духьа а, шоай са, дегI тоадар духьа а, наьха хьал дага доаллаш а даьд цар укх дунен тIа шоай лар юташ хьа мел даьр. ГIалгIай халкъа кицас ма аллара, «МоллагIволча сага деш дола дика, цкъа хьалха шийна ду». Ишта деций из?\nШе дергда аьннар хьадирца ший чIоагIо кхоачаш а яь, дукха дикаш даьчарех хьегаш, цар мо из ший вIаштIехьа цадалар хала хеташ хургва хийла да. Цул совгIа царца моастагIал долаш царна дохьал во хабараш арадоахаш, царех аьлдит, йоахар дувца а башха ца хеташ, уж бIехбе кийча болаш хьовз цхьабола шоай чIоагIо кхоачаш ца еш Iийнараш. Мала ва цу гIулакха бехке, ше дергда аьннар кхоачашдаьр ва, е цадаьр ва? Кхы дукха уйла яь корта бIогорабаккха безаш хIама дац из. ХIаранена дика хов вайна воашош фу хьалдизад, фу юкъагIдитад. Хаций? Даьра хов дика-м, амма вай цох мукIарал де-м тигац.\nСоахка санна укх шера а да ши шу шоайла къасташ гIулакх. Декабрь бетта тIеххьарча деношка болалургба нах 2018 шу накъадаккха а, хIаьта керда хьахулаш дола 2019 шу моаршалца тIаэца а. Цхьаболча наха соахка санна оапаш а бувцаргба, харцо а ювцаргья кердача шерага, геттара доккхий хIамаш дергда шоаш, яхаш. Вайна ховш ма дий из. Боккъала шоаш кхоачашъергйолаш санна чIоагIонаш ергья цхьаболча наха. Адамашта хьалхашка моттийта, доккхий зенаш деш, дукха ахчаш доадергда, хIаьта цар лоалахой-м моцало кераш Iудаш хургба. Вайна ховш да из деррига а, амма вай бакъле дог-м дагIац.\nДукхагIа мел болча наха леладер моттийта а, нах Iехабе а деш хилаций шоаш аьннар кхоачаш ца деш, адамаш кхестадеш уж хьувзаш хилча. Бакъда, Даьла-м Iехалургвац цхьаннена а. Цо овттабаь тIахьожамхой чIоагIа ба. Цар-м озабезам бий а, е къа цахьегар духьа Iий а шоай болх кхоачаш ца беш юкъагIа мича бут. Вай оала-м оал хийла сагах малайк мо ва из, аьле, бIаргцIацкъам тохача юкъа Далла Iоасал еш доацача лаьшта из тара веш. Ма гаьна да-кх вай малайкашта юхера а, цар еча тайпара воаша яь чIоагIо кхоачашъе а. Моттийта, баркал даккха, даьд алийта, бIаргадайта хул дукхагIа вай хьадеш мел дар.\nДукха атта хиннадац 2018 шу, къаьстта гIалгIашта. Геттара Iаткъаш дукха чоалхане хаттараш тIаийттад вай къама укх шера. Ший лоархIам лоха боацача хаттарашкахьа дукха адамаш башха дайнад, цу тIа гIолла эгIамаш а, цатоамаш а, халахетараш а ийттад наха юкъе. ДIахойодача хана кхы аттагIа хургда аьнна хеташ хIама а дац. Дала аттача доаккхалда вай хьал.\nРоссе паччахьалкхен меттел, дерригача дуненна а экономика хьал аттагIчарех хиннадац. ТIадоагIача шера а кхы аттагIа хургда оалалга дац из, экономика даькъе болча Iилманхошка-тохкамхошка ладийгIача, цар яхачоа мах бича. Йоккхийча паччахьалкхенаша хьакхелла, геттара чIоагIа я аьнна цIихеза низ болаш маслахьата тоабаш йоалаше а дунен тIа тIемаш латт, бехкевар соцаваь, доагIачоа таIазар даь, кхы халача оттардоацаш гIулакх чакхдаьнна моттиг яц. Ди тIехьа халча оатташ да тIема хьалаш а. Бакъда, дикадар хилар а, бехкебараш юхатохаргхилар а тешаш хургда вай. ГIалгIай цицас йоах: «Нанас воI тIема ваьвац».\nСиха дIадахар ер шу. Бакъда, хьадаьча, карагIдийнача хIаманга хьежача, воккхийве а гIадваха а хIамаш корадоагIа, кхоачаш ца деш дисараш ца лаьрхIача. Духхьал мехка хиннача хувцамех аьлча а да дукхача тайпара тоаденна хIамаш. Из, аз хIанз дашха, дагарде ца дезаш, наха шоашта а дика хов. ХIаьта, е ха, е ахча ца тоъаш, е бехктокхамебараш сагота боацаш кхоачаш ца деш диса гIулакхаш тIехьа тIадоагIача шерашка хьалдиза хьожаргда вай, Дала аьннадале, массадаргаш а цхьана дIа а айтта. Къаст-къаьстта дечул, дуккха а шийгахьа пайда болашагIа хул наха цхьана хьадаь хIама. Цул совгIа эр-безам сов а боал. «Бартаца даьр даха дусс», яхад вай даьша. ДIауйла йича нийсдолаш корадоагIа цар аьннар. Барт, цхьоагIо, машар ма эшалда вайна.\nШе дергда аьннар ца деш, е сагота воацаш укх дIадахача шера ше йоаяьча ханагеи цу чухьа ше кхоачашдаьча гIулакхагеи хьажа, уйла йоре, бакъахьа хетар сона вайх хIаране. Сайца уйла йосса са дега чу, фу даьд аз, малагIа гIулакх да де йиш йолчоа юхера, аз кхоачаш ца деш дитар, барий са айса даьчул дукхагIа дикаш де, наха накъавала, мехка хьал тоадеча дакъа лаца аьттув? Бар, мишта бацар? Са санна кхы болча наьха а хинна хургба аьнна хет сона из аьттув, бакъда, вай уйла-м йиц. Цу хаттарга ладийгIача, хеталу, даьчул дуккха а дукхагIа хIамаш де карагIдаьнна хургдар-кх са, аьнна. Из уйла вай массане а йича бакъаха хет сона, тIадоагIача шера цхьа минот, цхьа юкъ лоадам боацача гIулакха вай йоаергйоацаш. ХIана аьлча, хьадувцачох, вайна ма харра, дIадахача шерал, халагIа ца хуле, аттагIа хургдац тIадоагIа шераш. Ма хилда уж хала. КIалвисачун оагIо хьаллоацаш, мецавар вузавеш, цамогачоа дарба деш, воаша деш мел дар вай цхьоагIонца хьадой вайна халонаш гарга а хургьяц. Бакъда, моллагIдолча гIулакха тIаоттаваь из кхоачашдеш вар бехктокхаме озаш, цун доагIа таIазар ца дой, гIулакх ма хетта дIагIоргдац.\nХIаранена ховргда ший дега чу Iочухьажача ше мел ха йоаяьй. Сага тIа а вена хьа ца аьлча а ховш да хIаранена ше даьр фуд а, кхоачаш ца деш дитар фуд а. Вайдар мо долча къама дер дайна дIайодаш йола цхьа минот дукха я. Цхьа секонд ха йоае мукъа дац вай. Вайга йиш яц, воайла хьалха болча наха бIара а хьежаш, царех хьегаш дагIа. Вай уйла а, воашта хьалхашка овттадаь хаттараш а хила деза, хьалха болхачарна дIатIехьакхе гIортарал совгIа, царел дикка гаьнна дIахьалхадовла. ХIана аьлча, тIехьависача сага кхетт моллагIа кхеташ йола хIама. ДукхагIа кIалвусар тIехьависар ва. Из башхало йолаш дац, Iилмангахьа дале а е кхыча хIамангахьа дале а.\nСаг массаза алсамвувлаш, ди тIехьа ший кхетам, хьаькъал лакхдеш, дунен хьалхенца ийна ваха веза. Иштта ца хьувзаш вола саг гаьнна тIехьавусаргва. МоллагIа воаш хьегашдолча хIаманна воаш дIатIа ма кхаьчанге, нагахьа из тIехьадисадале тасса дита а дита, тIайоагIача замано дахьачунца дIаэ хьажа деза вай. ТIаккха мара вай нахал хьалхадовргдац. Дер дайна багIачарна бIара хьежаш ха ца а йоаеш, шийна ма могга алсамвувлаш хила веза саг.\nФуд из керда шу? Аз кхетадечох хIара ди да сага керда шу, ханаш ца а ехкаш ший гIулакх хьалдузаш хила веза саг. Бакъда, вай ханаш ехк, кхоана, ломма, цIулла, цIумоака яхаш. Тахан дIадоладе деза моллагIа керда деш дола хIама. «Кхоана хоттаргья аьнна йита гIала цIог хоттанза йисай», яьхад вай даьша. Царна дика ховш хиннад, хIама тIехьа тетта ца дезалга. Цудухьа гонахьа дахача къамаел тIехьа ца бусаш йоккхий гIалаш а йотташ бахаш хиннаб уж.\nКерда шу хьатIадарца, дерригача дунен тIа санна, вай мехка а цхьацца наьха дог гIоздоаккхаш балхаш дIакхухьаргда. Школашка а, берий бешамашка а, кхыча юкъара моттигашка а берий дог гIоздоаккхаш, царна цхьацца совгIаташ декъаш моттигаш я хIанзле даггара кийчъеш. Берий дог хьаьстачун дог Дала хьоасталда. ГIулакхаш тайп-тайпара да. Нийса кхетадеш ца кхетадеш хул хIамаш. Цхьаволча сага ший таронах дакъа а дий берашта совгIташ декъийт. Дукха хIама мича эш бера дог хьаста, цун товр де. Дала даькъала долда тIадоагIа керда шу а, цунца йна дIахо а тоалуш дахаргда тхо аьнна цIаькха а чIоагIонаш ергйола вай а. Массане аьттув балба ший цIена уйлаш чакхъяха, ший дагалоацама тIакхе.\nЕр йоазо дийшача цхьаболчарна новкъа хургда, цхьабараш, раьза хургба, хIаьта цхьакхабараш хургба цхьаккха бала боацаш. Цу бала боацача наха кегаду моллагIдола гIулакх. Цу гIулакха кхелла вайна юкъе дахаш кица да: «ХIаманца бала боацар – кегара молла», оалаш да гIалгIаша.\nАйса лакхе аьннар кердадоаккхаш, цIаькха а ала хьашт дар сона, цхьа минот ха йоа а ца еш, вай дезала, цIенна, кура, юрта, шахьара, мехка дикадар ловш къахьега деза вай. Паччахьалкхено, Iаьдала юкъарченаша, кхычар кхоачашдарга ца а хьежаш воай гIулакх хьалдиза а, бе декхар волчунга ший болх хьабайта а хьажа деза. Цул совгIа барт болаш дахар хургдола наькъаш Iалаш де деза, барт – бакъдолчунна тIехьа хилар лерхIаме да. Хало ца хулаши, вас ца хулаши, хIама новкъа ца хулаши саг вахац укх дунен тIа. ХIаьта а, кIезиг-мезиг долчоа са а тохаш, вIаший тIера а долаш, вIаший дезаш, воайла эшача хIамангахьа накъадувлаш даха хьажа деза вай. Цхьаккха дича а котъялийта мегаргьяц харцо. Хала-м да цунца къовса, дале а из кIал ца йисача ьаттув балац бокъон ший мул баккха а, хьаллакхъяла а. Тоъарба тахханалца бийца оапаш, нах Iехабе ца а гIерташ хьаьнала даха деза вай.\nДала даькъала долда вай массайолча ханашкахьа. ХIаьта хьахулача кердача шера дуккха дика хIамаш хьаде аьттув а боалаш, вай мехка хьал тоа а деш дIадаха Дала аьттув лулба вайна. Бартаца, цхьоагIонца, машарца, нийсхонца дахалда вай!\nДаькъала хилда керда шу!\n← Наступили холода и не только…\nЦиски, дехкийи →


"Салтийн нанойн Комитетехь" дIахьедина, Украинерчу тIаме Къилбаседа Кавказернаш бигина хилар\nЗазадоккху-бутт 14, 2022\nСепаратиcташа доладечу Донецкан кIоштан Волноваха гIалара нах бехачу меттехь оьрсийн гIагIдиллина транспорт, тIеяздина "Z" элп долуш. Украина, 2022-чу шеран Зазадоккху-беттан 11-гIа де\nОьрсийчуьрчу тIемалойн наной (контрактхойн а, ханйиллина эскаран гӀуллакхдечеран а) бакъоларъярхошка буьйлу, шайн берех лаьцна хаамаш ца кхачарна. Цунах лаьцна Кавказ.Реалиига дийцина Салтийн нанойн Комитетан хьалханчас Голуб Светланас. Цо бахарехь, хIора денна кхочу ишта кхайкхамаш, шен декъехь Къилбан а, Къилбаседа Кавказан федералан гонашкара дIабигначу тIемалойн доьзалшкара латкъамаш а болуш.\n"Кхайкхамийн барам дукха боккха хиларна тхан аьтто ца болу и хаамаш системе а берзийна, царна анализ йан. Наноша дIахьедо, шайн бераш еххачу хеначохь зIене ца довлар, ткъа масех меттехь кхоччуш билгалдаьлла ду, дIабигнарш Украинехь хилар – иза дийцина цигара цIабаьхкинчу цаьрца тIамехь хиллачара. Цхьана тIеман декъехь 20 гергга стаг ву аьлла хаам бу", - дийцина Голуба.\nУкраинхошца ша зIене йала гIортарх лаьцна хаамбина бакъоларъярхочо, амма цуьнан кхайкхамаш жоьпаш доцуш дисна.\nОьрчийчоьнан Iедалша харцдина хан йиллина эскаран гIуллакх дийраш Украине бигар. Оьрсийчуьра зударий Зазадоккху-беттан 8-чу денца декъалбеш шен къамелехь президента Путин Владимира билгалдаьккхира, хан йиллина эскаран гIуллакх дийраш луларчу махка тIаме хьийсор бац, аьлла. Амма шолгIачу дийнахь Кремль декхаре хилира уьш оцу тIамехь дакъа лоцуш хилар тIелаца – Путина Коьртачу тIеман прокуратуре талламан кехаташ хьажор тIедиллира.\nОьрсийчоьнан тIеман Министралло цкъа бен ца дина беллачийн терахь олуш дIахьедар – Зазадоккху-беттан 2-хь. Цара бахарехь, хIинцале хууш ду 498 стеган кхалхар. Шемарчу тIамехь диъ шарахь дакъа лоцуш вийнарг 116 стаг ву, боху официалехь. 2008-чу шарахь Оьрсийчоь Гуьржийчоьнна тIелеташ – 67 стаг. Нохчийчохь дуьххьарчу тIамехь шина шарчохь федералхойх велларг, тайп-тайпанчу хьостанашца а догIуш, 4 103-на тIера 5 042 кхачалц тIемало ву.\nЧиллан-беттан 24-чу буса Оьрсийчоь Украинана чугIоьртира. КхолгIа кIира ду тIом боьдуш. Оьрсийн эскархоша кеман тохарш дина Днепрехь, Лецкехь, Ивано-Франковскехь а. Украинан агIоно хаамбина инарла-майоран Колесниковн кхалхарх лаьцна. Путина Юххерчу Малхбалера шайн лаамера тIемалой Украине хьовсор къобалдина. Украино хаамбина, Оьрсийчоьнан кеманаша мехкан дозана йистехь Iуьллу Белорусерчу Копани-эвлана тIе тохарш дина, аьлла. Киево дIахьедина, и кеманаш Украинан агIонехьара схьадаьхкина хиларх лаьцна, дуьйцург ду Беларусь Украинаца девне яккхархьама дина питана. Иштта Украинан агIоно дуьйцу, оьрсийн эскарша гуманитаран коридорана тIе тохарш дина, аьлла.


Хила йиш йоцург а хила йиш ю!\nI939-чу шарахь Калифорнерчу университетехь доьшу вара ткъе пхи шо долу математик Данциг Джордж. Дешарца долу гIуллакх леррина лелош волу и хан яллалц Iара урокаш еш. Цкъа ишшта йозанаш кегош дIа ца вуьжуш а Iийна, вижина висина, ткъа минотана тIаьхьа а вуьсуш, кхаьчна и лекци.\nМеллаша чоьхьа а ваьлла, охьахиина, ша схьавале кхара хIун дийцина тIаьхьакхиа гIерташ, дIасахьоьжуш хилла и.\nУ тIехь язбина шина хьесапан билламаш хилла. ТIейогIучу урокана кечамна цIахь бан белла болх бу моьттуш, уьш у тIера схьаязбина Данцига. Язйина ваьлча, профессора дуьйцучуьнга кхидIа ладогIа волавелла и.\nЦIахь и хьесапаш дан воьлча, кхузза дохкаваьлла и, ша урокана тIаьхьависарна. Баккъал а, хала хилла и хьесапаш. Уьш нийса дархьама оьшу цхьа коьртаниг ша ла ца дугIуш дисина аьлла хетта Данцигна. Амма дан хIума дацара. Масех дийнахь тIетаьIIина болх бича, и ши хьесап дина кхуо. Ша динчух гIадвахана, профессор волчу а вахана тетрадь дIаделла цо.\nПрофессора – Нейман Ежи хилла цуьнан цIе – тIе а ца хьожуш, схьаэцна тетрадь. Дика ду, аьлла. Сихха коьрте а ца даьлла цунна, ша студенташна цIахь бан болх белла цахилар…\nЖимма хан яьлча, шена студента еанарг хIун ю хьажа тетрадь схьадиллича, цец-акъ ваьлла и. Цунна дагадеана цхьа пара йолалуш ша студенташна цу шина хьесапан билламаш бийцина хилар. Цхьаьнгга а даделла доцчу шина хьесапан билламаш!\nАмма Данциг вацара и теоремаш кхочушъялуш яц бохуш кхуо дуьйцучу хенахь, цундела цуьнга кхочушдаделла и хьесапаш. Цунна хууш ца хилла, уьш кхочушдан йиш йоцуш хилар, цуьнан куьйгаш дихкина ца хилла.\nИштта вайга а далур ду дан йиш яц аьлла хетарг а. Нагахь санна, и кхочушдалур дац аьлла вай ойланехь чIагI ца лахь…


Оьрсийчоьно "арахьарчу агентех" низам чIагIдарна дуьхьал ву Помпео\nМарсхьокху-бутт 12, 2020\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан департаментан секретарь Помпео Майкл\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан департаментан секретаро Помпео Майка, ша Iаламат саготта хилар дIахаийтина, Оьрсийчоьнан юстицин министралло "арахьарчу агентийн" тептаре баьхначу Американ хаамийн гIирсийн балхана Оьрсийчоьнан Iедалхой новкъарло ян гIертарна.\nОршотан дийнахь ша динчу дIахьедарехь Помпеос тидам тIебохуьйту, журналисташа зорбане йохучу материлашана тIехь "арахьара агент" аьлла, билгало яр тIедожош, дукха хан йоццуш Роскомнадзоро Iораяьккхинчу низаман проекто, редакцешна хьалха кхочушбан атта доцу билламаш бахкар, ишта а, Оьрсийчоьно лимит хIоттийначу царна кхин тIе а дозанаш тухуш хилар.\nОьрсийчоьнан Iедалхоша "арахьара агенташ" леринчу хаамийн гIирсашна карарчу хенахь диттина дозанаш, "ишта а хааме ду, цхьана а кепара прецедент а йоцуш" аьлла, билгалдоккху Iамеркан пачхьалкхан департаментан секретаро динчу дIахьедарехь.\nРоскомнадзоран низаман проект зорбане яьккхира Оьрсийчоьнан Федералан нормативан бакъонийн актийн проектийн порталехь кху шеран Товбеца-баттахь.\nЖурналистийн материал кхоьллина а, яржош а ю "арахьарчу агенто" аьлла, билгало ян езар ю, цу низамца а догIуш. Нагахь санна, инструкци тIеэцна, чIагIъяхь, хIора текстан а, аудион а, видеопубликацин а коьртехь низамна юкъара 30 дашах лаьтта текст язъян дезар ду. Йозанан шрифт журналисташа бечу хааман элпийл а шозза даккхийчу элпашца къастийна хила езар ю, оццу бигалонца хила езар ю видеороликаш а, аудиофайлаш а. Юьххьехь 15 секундехь латто деза 30 дашах лаьтта низаман чулацам.\n"Маьрша Европа Радион медиакорпораци а, "Американ Аз" ("Голос Америки") а Оьрсийчоьнан аудиторина дахарехь оьшуш йолу йозуш йоцу керла информаци дIакхачо хьосташ ду, - аьлла Помпеос шен дIахьедарехь. - Тхан боккъал а сагатдо, Оьрсийчоьнан Iедалхоша зорбанашна дечу тIелетарша. Оха кхайкхам бо Оьрсийчоьне, дуьненаюкъара коьрта бакъонаш Iалашъяре а, ОБСЕ-н маьрша дош ала кхачийна бакъонаш а тIех ца тийсаре. Оха кхайкхамбо Оьрсийчоьне, Вашингтонан а, Москван а юкъаметтигаш кхин тIе а талхор йолу, керла юкъабаьхна барамаш совцор".\nЖурналистийн балхана юкъа а гIерташ, церан кхерамзалла ца ларйо дуьненчуьрчу дуккхаъчу Iедалхоша аьллера, маьршачу зорбан денна леринчу шен дIахьедарехь Маьрша Европа медиакорпорацин президентан декхарш кхочушдечу Синделар Дейзис.\n"Свобода Радионо иттанашкахь шерашкахь Iорадоккху кхерамаш лаьттачу мехкашкара хьал, атта хIума дац иза. Iедал адамца дера хьийзаро, журналисташна дуьхьал буьйлу зуламхой а таIзаре ца хIотторо йолчу тIе а йохайо журналистан бакъдерг дийца таронаш", - аьлла ду Синделаран дIахьедарехь.\nИштта карладаьккхина медиакорпорацин президенто тIаьххьарчу шерашкахь Радион белхахошна деттачу дозанех а.\n"Роскомнадзоран инициатива - хаамийн гIирсийн балхана кхин тIе а дозанаш диттина ца Iаш, ешархой кхеро хьийза уьш. ХIора денна Оьрсийчуьрчу миллионашкахь бахархошка дIакхачайо пачхьалкхехь билггал хуьлучех информаци. Кечдечу нормативан актийн Iалашо ю, бакъйолу информаци лоьху нах кхерор, шаьш зуламхой ду, я тхан материалаш йоьшучу, я цаьрга хьоьжучу заманчохь шайна кхерам бу аьлла, царна дагатасийтар", -аьлла хьажам бу Синделаран.\nАмерикан Цхьанатоьхначу Штатийн департаменто Оьрсийчоьнан Iедал бехкедо бозуш боцчу журналисташна тIеIаткъам барна, "арахьарчу агентех" низамаш юкъа а даьхна. Пачхьалкхан департаментан векало Нойерт Хизера дIахьедора, оьрсийн Iедалхоша Iамеркан хаамийн гIирсашна ("Iамеркан аз", "Маршо Радио") дуьхьал бен лелош ца хиларх и низам. Иштта комменари йитира Нойерта Москохарчу кхело "Маршо Радио" медиакорпорацина гIуда тохарх.\nАрахьарчу зорбанашца болх бен журналисташ "агентийн" статусе бахар а иштта критике диллира Нойерта. "Оьрсийчоьне юха а кхайкхамбо Цхьанатоьхначу Штаташа… коьрта бакъонаш ларъяре, маьрша дош алар а цхьана", - дIахьедора Нойерта.\nОБСЕ-н маршонехула йолчу медиан векало Дезир Арлема хьалхо емалдира "Маршо Радио" "арахьара агент" ларар, оцу низамо Оьрсийчуьрчу прессан маршо лахйо аьллера цо.\nОьрсийчоьнан аудиторин интересехь болх бечу йозуш йоцчу медиана тIелатар ду элира кхело тIеэцна сацам Iамеркан BBG-н директоро Лэнсинг Джона. Цо билгалдаьккхира, Iамеркан Конгрессо ахчанца латточу "Маршо Радио" медиакорпорацина а, "Американ аз" радиокомпанина а дуьхьал долийна ду и низам аьлла.\nСвобода Радио а, цуьнан регионалан интернет-проекташ а, иштта «Карара Хан» («Настоящее Время») телеканал а, кхин а масех Маьрша Европа Радион редакци а, «Американ аз» («Голос Америки») 2017-чу шарахь Оьрсийчоьнан юстицин министралло "арахьарчу агентийн" тептаре ехира. Журналистийн материалаш а, иштта финансех долу документаш зорбане дохуш а, декхаребора билгало ян.\n2019-гIа шо чекхдолуш Оьрсийчоьнан низамехь бинчу хийцамаша бакъо елира "арахьара агент" статус цхьаболчу журналисташлахь яржон а.\nОьрсийчоьнан Iедалхошна хетарехь, юкъадаьхначу низамаша журналистийн балхана детташ дозанаш дац, оцу барамаша редакцийн белхан административан а, техникан параметрашна Iаткъам бо.\nМаьрша Европа медиакорпорацин куьйгалло Оьрсийчоьнан Iедалхоша хаамийн гIирсашца доьзначу низамех - "арахьарчу агентех" лелориг "журналисташна тIаьхьабевлла лела Iалашонца, Кремло магийна информаци бен шайн бахархошна ца кхачо гIертар ду" боху.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн низамаша Маьрша Европа Радион журналисташна маршо ло, церан реадкцин политикана юкъа ца гIоьртуьйту.\nОьрсийчоьно йозуш йоцу организацеш а, хаамийн гIирсаш а "арахьарчу агентийн" статусе бахар масийттазза емалдира малхбузерчу пачхьалкхаша а, дуьненаюкъарчу бакъоIалашъяран юкъараллаша а.\nОьрсийчоьнан векалша дукхазза чIагIдора, "арахьарчу агентех" шаьш тIеэцна низам, Iамерко Оьрсийчоьнан RT (Russia today) телекомпанига "арахьара агент" алий, шайн телехьожийлана регистраци яр тIедожорна дуьхьал лело барамаш бу аьлла.\nАмма, RT телехьожийло дийнахь а, буса а кабелан машанашкахула Цхьаьнатоьхначу Штатийн массо а дозанашкахула дIахьо шайн эфираш, Американ бахархошна дихкина дац RT а, Sputnik олучу гIирсаша а арахоьцучух пайдаэца. Ткъа Оьрсийчохь аьтто бац телеэфире хьажа а, радион тулгIенаш лаца а.\nОьрсийчохь хаддаза де дийне гоьйолуш ю Свобода Радио. Карарчу шарахь цуьнан сайташка язбелла 12 миллион сов ладогIархой а, хьовсархой а. Интернетехь Радионо шен болх болийчхьана, тоьлла жамIаш ду гойтурш. YouTube-хь Свобода Радион юкъараллехь ву миллионал сов стаг, ткъа Фейсбукехь - 720 эзар ешархо.\nRadio Free Europe кхоллаелла Малхбузенан а, социализман блокехь йолчу пачхьалкхийн юкъаметтигаш гIоьртина лаьттачу, шех "шийла тIом" олучу муьрехь. Шен болх цо тIехьажийна хилла Советийн блокерчу ладогIархошна — Болгарин, Венгрин, Полшин, Румынин, Чехословакин ладогIархошна. Дуьххьара шен эфир Радионо арахецна Баварерчу Лампертхайм гIалара чехийн маттахь. Оццу хенахь ян йолийна цунна эфир яржош йолу станци Португалерчу "Глория" цIе йолчу меттехь.\nНохчийн маттахь Маршо Радионо программаш кечйора Къилбаседа Кавказан сервисан декъахь 1972-гIа шо тIекхаччалц. ЮхаметтахIоттийна сервис а, нохчийн редакци а 2002-чу шарахь.\nМедиакорпораци еха Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессо луш йолчу гранташна тIехь, ткъа корпорацин политика яц йозуш цхьаннах а, ларйо низамаша муьлххачу а политикан тIеIаткъамех.\nУкраинан депутата Страсбургехь критика йина Оьрсийчоьнан Къилбаседа Кавказерчу политикана\nФранцехь грант кхаьчначу нохчийн суртдиллархочо шена депортаци йан мега аьлла\nКадыров Рамзан "лоцуш спецопераци" дIаяхьар хьехна Яшин Ильяс\nОмонхойх тийсаваларна хан тоьхначу нохчочуьнга хеттарш дан лиънера Навальныйн гIуллакхехула\nСталин тIехь волу "Толаман тур" схьаэцна Кадыровн гергарчо