Украина -- Донецк, террорахой, Стиг27, 2014\nИнтернетехь гучуяьллачу видео тIехь герзаца болчу наха чIагIдо шаьш «кадыровцаш» ду бохуш. Донецкехь террорахошна юкъахь нохчий бу бохуш, тоьшаллаш до зуламхоша хьийзийначу наха а, хаамийн гIирсаша а. Амма Кадыровс а, Донецкера террорахойн куьйгалхоша а харц бо и хаамаш.\nМалхбузерчу хаамийн гIирсаша хаамаш баржийна Украинин территори тIехь Оьрсийчура нохчийн тIемалой бу аьлла. CNN телеканалан корреспонденто Донецкера йинчу репортажехь дуьйцуш ду цига кхаьчначу герзхошна юкъахь могIарера нохчий хилла ца Iаш лаххара а цхьа стаг нохчийн полицин белхахо вара бохуш.\nЦу сюжетехь герзхоша дуьйцу шаьш шайн лаамехь Украине тIом бан даьхкина хиларх лаьцна.\nДонецкерчу сепаратисташна тIе а хIиттина, Украинехь зуламаш деш а, эскархойх леташ а нохчий бу боху хаамаш баьржина ши кхо бутт а бу.\nИштта нохчаша ша хьийзина бохуш дуьйцу кху шахтехь болх бинчу стага Вовок Александра.\nКху стага а вуьйцу Мирза цIе йолу нохчийн къиза стаг.\nАмма хIинццалц иза элира-бахара доцург кхин бух болуш дацара. ХIинца а вац цигара нохчийн мотт буьйцуш гайтина цхьа а стаг. Амма нагахь Украинехь нохчий балахь а динна къомо царах жоп дала оьшуш а, уьш цигахь бара а аьлла къелхьара довла гIерташ лело оьшуш хIумма а дац аьлла хета, масала, политикан говзанчана Вачагаев Майрбекана.\nIамеркуера CNN телеканало гайтина Донецкера видеосюжет гиначух тера ду Нохчийчура куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна. Цо а чIагIдо ша цига вахийтина стаг вац бохуш. Нагахь цигахь нохчий белахь уьш бакъо а йоцуш бу цигахь боху Кадыровс.\n«Донецкан халкъан республикан» тIеман министро Стрелков Игора а чIагIдо шен эскарехь тIом беш цхьа нохчо а бен вац бохуш. Иза Горловка-гIалара вахархо ву боху цо. Комсомольская правда-газетана ша еллачу интервьюхь «министро» дуьйцу шен эскарехь берш 90 процент меттигера бахархой хилар.\nТкъа Донецкера блоггеро Казанский Дениса дийцарехь цигахь «халкъан гIаттамхойн» могIаршкахь тIом бийраш ХIирий бу. «Даиман а дуьйцуш ду Донецкехь тIом беш нохчий-кадыровцаш бу бохуш. Хаа луур дара муха хиина иза дуьйцучерна уьш нохчий хилар бохуш ца вашарца хоьтту блоггеро.\n«Ма дарра аьлча кхузахь тIом бийраш хIирий бу. Цара шайн блок-посташкахь хьалаоьхкина ю шайн къоман симболика тIехь йолу байракхаш. Кхетам болчо дуьйцур дац Кадыровс хIунда бала беза а ца хууш Донбассе шен тIемалой хьажийна аьла»,- бохуш яздо Казанский Дениса.\nКхин цхьа хIума а ду. Украинин малхбалерчу регионехь Оьрсийчура а, Нохчийчура а тIемалой бу бюохуш хилла хаамагш бух боцуш бу аьлла дIахьедар дира 6 де хьалха Украинин антитерроран операцин (АТО) официалан векло Селезнев Владислава.\nТIаьххьара болчу хаамашца, Стигалкъекъа-беттан 27-чу дийнахь сатоссуш тIехь герзаца нах а болуш масийтта маше чекхиккхина Оьрсийчоьнан Украиница долчу дозанехула. Царна тIехь берш а нохчий бу бохуш дуьйцу.


Шайна зулам диначарна таIзар дар доьху нохчаша\nЧиллан-бутт 26, 2016\nОьрсийчоьнан Талламан комитето дIакъевлина, Нохчийчохь тIемаш лаьттачу шерашкахь, Ханты-Манси автономан махкара баьхкинчу лаккхарчу эпсарша маьрша бахархой доьза байъарна айдина хилла бехктакхаман дов.\nАкбулатов: «Ханты-Мансера ОМОНо къизалш лелийна меттиг гира тхуна..."\nФедералан низамхоша 2001-чу шарахь Оьрсийчуьрчу эскархоша рогIехь маьрша стаг вер гIарадаьлла лийлира Нолхчийчохь. Цуьнан хьокъехь кхело, бехке а вина, чувоьллинера милцо хилла Лапин Сергей.\n3 бутт хьалха оцу гIуллакхна юккъехь коьрта бехкевечарех волу Минин Валерий дIалаьцнера. Иза Нохчийчу кхелан хьалха ца хIотторал сов, Ханты-Мансин Iедалша а, меттигерчу юккъараллаша гIортор а йина, иза мукъаваькхинера.\nОцу гIуллакхна реза боцуш, нохчийн бакъонашларъярхоша арз дийр ду меттигерачу Iедалшка а, Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире а.\n2000-чу шерашкахь Соьлжа-гIала ханна болх бан хьажийначу Ханты-Мансин кIоштерчу милцоша, маьрша нах байина а, къизаллаш еш хьийзиина хилар а гучудаьллера ларамза.\nМеттигера вахархо Мурдалов Зеламха новкъахь схьа а лаьцна, шаьш долчу дIавигнера цара. Цул тIаьхьа яйнера цуьнан ларраш. Шен кIант лаха араваьллачу дас боккха болх бинера и гIуллакх толлуш. Шаьш хеттарш а дина, иза дIахецна аьллера милцоша, амма бакъонашларъярхоша а билгалбаьккхинера оцу меттехь нахана тIехь латтийначу къизаллийн барам.\nМурдалов цхьаъ хилла Iаш вац царах зе хилла. Суьйра-Коьртара вахархо, школера хьехархо Садыков Iалавди коьрта теш вара царна дуьхьала хIотта йиш йолуш.\nИза дIалаьцначу хенахь цуьнан лерг даьккхинера милцоша, шайгара жоп доьхур доцийла а хууш. Садыков коьрта теш вара милцоша лелийначунна. Шен кхерам болундела иза хIинца Европерчу цхьана пачхьалкхехь вехаш ву.\nИ гIуллакх дуьххьара талла долийнера «Мемориалан» Соьлж-ГIалахь долчу декъера бакъонашларъярхоша. Милцой дIабахначу хенахь уьш хиллера цу чохь, оццу Садыков Iалавдица. Цуьнах лаьцна Маршо Радиога дийцира хиллачу бакъонашларъярхочо Акбулатов ШаIмана.\nАкбулатов: «Ханты-Мансера ОМОН хилла меттиг йохаяле цигахь суьрташ даха тхо кхиира. Iалавди хьалха а ваьлла гайтира цигахь ша дерриг. Етташ а, къизалш лелийна меттиг яра цигахь. Пенаш тIе, цIий къайладоккхуш кира тоьхнера».\nХанты-Мансин кIоштерачу милцоша шаьш лаьттачохь нахана тIехь къизаллаш леллийна хилар дуьххьара гIарадаьккхинарг яра Эстемироваа Наталья.\nИзза кхиъ 7-8 шо даьлча, муьлш бу ца хуучу наха къиза йийра. Цуьнан а, Садыков Iалавдийн майралло Iордаьккхира иза бохуш кхин дIа а дийцира Акбулатов ШаIмана.\nАкбулатов: «Иштта долу гIуллакхаш хан-зама а йоцуш, низамо ма бохху талла деза. Iалавди къар а ца луш и некъ дIакхьоьхьуш схьавеара».\nМинин арахецна, Прилепин маьрша лелаш ву. Цу шинна а амнисти йина Даймехкан Сийлахьчу тIамехь толам баьккхина 70 шо кхачар бахьанца. Лапин Сергей, Мурдалов Зеламхан тIехь къизалш лелийна волу 10 шарна чувоьллинера набахте.\nИза, Нохчийчуьра шолгIачу тIамехь дакъалаьцначу низамхойх, дуьххьара вара кхело жоьпе озийна. Кхиъ иттанаш а, бIеннаш а бу иштта гIуллакхаш талла а ца толлуш лаьтташ.


Грацехь хоттучу кхелера\nЗазадоккху-бутт 16, 2016\nБаттахь сов дов хаьттира Австрерчу Грац гIалахь нохчийн къомахчу джихадхошка а, царна хьехамаш беш хиллачу радикале имаме а. Массеран а бехкталларан болх чекхбаьллачул тIаьхьа кхелахоша бина сацам тергамхой цецбохуш шога хилла.\n„Со радикале исламхо ву, амма экстремист вац“!\nДеа кIиранах дов хаьттинчул тIаьхьа кхелахоша шайн сацам дIакхайкхича, Грацерчу лакхарчу кхелан кхерчахь процесс тергалйан гулбеллачу нахера цецбовлар гIовгIа иккхира цхьана мIаьргонна. Тамашийна а дацара – цхьанна а ца моьттура, бехкебечеран гIентахь Iачу нохчийн къомахчу джихадхошна а, церан имам хиллачу моллина а иштта лакхара хенаш тухур ю.\nТкъа кхелан сацам дагахь а доцуш шога хилира – коьрта бехкевечунна, 42 шо долчу Грацерчу имамана Виситина 6 шо набахтехь даккха кхайкхира кхело. Шемахь а хилла, цигарчу тIемашкахь дакъа а лаьцна, Австре юхавирхинчу шина джихадхочунна ЭзарIелиний, Арсенний хIоранна а пхиппа шо набахтехь даккха туьйхира.\nВерриге а бархI стаг вара цу процессехь джихадхой хиларна, я джихадхошца зIенаш хиларна, я радикалечу даIваташца джихадхой кегийчу нахах барна а, я джихадхойх дIакхета гIертарна бехке веш. Царех ялх стаг бен Грацерчу кхелехь бехкебечийн гIентахь вацара, важа шиъ, цхьа зудий, харц тоьшаллаш дарна шеконе лаьцна йолу, кхин цхьа стагий, джихадхойн декъахиларна лохуш волу, дедда, къайладаьлла, цхьаццаболчу хаамашца, Нохчийчохь хила там болуш ду.\nВажа ялх – кхо стаг, кхо зуда, тIаьхьарчу цхьана баттахь сов кхелан хеттаршна доьпаш луш дара. И хеттарш, ала догIу, доккхачу декъахь вуно цатомехь а, юхькIам боцуш а дара, наг-нагахь кхел тергалйан гулбеллачарна а ур-атталла шаьш Iачехь эхь хоьтуйтуш, цу лийцинчара лелийна я дийцина бохуш долчу хIуманашка ладоьгIучу хенахь.\nИштта, масала, теш санна валийначу цхьана нохчочуьнга хеттамаш бечу хенахь цхьа мIаьрго нисйелира. Цу стеган 15 шо долу йоI ши шо хьалха къайлаха цIера едда, Шема яхнера. Шен йоI лаха тIаьхьаваханчу цу стаго иза Шемахь нохчийн тобанаш йол-йолчохь лехнера, эххар а цуо ша дийцарехь, Шемахь а ца карош, луларчу Туркойчохь кара а йина, цуо иза шеца цIайалийнера.\nКест-кеста корта а лоций, кхохка а вой, соьга ца дийцало цунах лаьцна, суна дукха лазаме хIумнаш ду уьш олура цу стаго, кхелахочуо шега цу йоIах лаьцна нохчийн Iадатехь схьаэцча бехке хIумнаш хаьттича.\nМасала, кхелахо далийра цу стаге цуьнан йоI Шема яхаран бахьнех хоьттучу хенахь, хьуна хаий, дуккхаъчу эксперташа цу хенахь долу зудбераш цига эхаран бахьана церан шаьш турпалхой ду бохуш гойтучу ондачу, зоьрталчу, нуьцкъалчу къонахашца марелле йолу къайлаха фантазеш юйла аьлла.\nМуьлхачу нохчочунна кхеташ ду, и санна хеттаршка ладегIа, царна жоп далар-м хьехо а ца оьшу, мел хала ду.\nАмма нагахь санна теш санна валийна хиллачу дена цу кепара хеттамашкахь дакъалаца мел хала хиллехь а, шек а воцуш Iара коьрта бехкевеш волу имам Висита, прокуроро а, кхелахоша шега шен шина хIусамненах а, кхозлагIа ша ялон гIерташ тIаьхьаваьлла готта хьовзийначу, шена уллорчу бехкебечийн гIентахь Iачу къоначу зудчух а, цуьнан ненах, аьлча, шен ца хуьлуш йисина стуннанана, иштта шена дехьарчу бехкебечийн гIентахь, ша бахьана долуш лаца а лаьцна, Iачу, мел эвхьаза а, шена юхькIоме доцу а хеттарш дарх.\n„Со радикале исламхо ву, амма экстремист вац“, „Австри дика мохк бу, кхузара къонахи джихаде баха йиш ю, шайн доьзалша австрин Iедалшка кхаба а кхобуьйтуш“, „Со демократи къобалйеш вац“, - иштта яра цу демократин пачхьалкхено хIора баттахь, беш болх я хьогуш къа а доцушехь, эзар сов евро а луш, кхобуш волчу стаго полицин хеттамашка деллачу жоьпий цитаташ.\nЦо дацаре дора ша кегирхой радикале а берзош, Шемарчу тIаме хьежийна бохург. Кхузахь ала догIу, процесс дIайолаелча дуьйна схьа цу стаго кегирхой билгал Шема хьежийна бохучуьн Iедалхойн хIара аьлла тоьшаллаш доцуш санна ойла и кхел тергалйеш хиллачу журналистийн, аналистийн а кхоллаелла хилар.\nКхеташ дара, и стаг радикале хьежамаш болу вуйла, кхеташ дара иштта, цуо шен маьждигехь джихад хестош дийцинийла а, амма иза цхьаъ ду.\nТкъа билгал кегирхошна Шема даха деза шу бохуш хьехамаш бара – кхин ду. Нагахь санна хьалхарниг меттигерчу низамашца дихкина дацахь, шозлагIниг зулам лоруш ду. Ткъа Виситас, цу стаге хьежамаш хIоранан а мухха а белахьа, амма цуо и зулам дина хиларна билгал тоьшаллаш кхелехь доцуш санна хеталора дукхаъчу тергамхойн.\nАмма, схьахетарехь, Виситина ялх шо кхайкхор а, цуо тIеIаткъам а бина, Шема вахана ларалучу шина жимчу стагана пхиппа шераш тохар а кхелахойн хьесапца, ша-башха прецедентан маьIна долуш хила мега. Джихадхошца дог-ойла йолчу, я цу агIор хьехамаш бечу нахана гайтархьама, Австрехь и кепара радикале хьежамаш баржочу нахаца Iедал шога хир долуш дуйла гайтархьама.\nПроцесс йолаелча дуьйна схьа иза тергалйеш вара Австеррчу нохчийн-гIалгIайн Кхеташонан куьйгалхо Мусалатов Шайхи а, Висита шена дика вевзаш волу.\nВара иза цунна хан кхайкхочу дийнахь кхелан кхерчахь. Шайхина хетарехь, кхелан сацамо массо а нохчийн кегирхошна Iилма дала деза, шайн боцу тIом бита а битина, дешар а, кхиа а, белхаш бар а царна марздеш долу.\nМусалатов: „Кхузахь кегирхошца кхин дIа а болх бан безаш ду-кх вай, царна хьехамаш а беш, царна дешар а, болх бан безаш хилар а дуьйцуш. Цу процессехь иштта къамел кхелахочуо а дира, боккъал а деша а дешахьара аш, и хIумнаш ма леладахьара аш, кху пачхьалкхан низамаш лардахьара аш, бохуш“.\nВиситас а, вукху шина джихадхочуо а шайна кхайкхиначу хенашна дуьхьал аппеляци ян дагахь ду шаьш аьлла дIакхайкхина хIинцале а. Аппеляци а ца еш, шайн тоьхна хенаш кхобалйина вукху кхаа зудчуо.\nЦарех цхьанна, Виситас шена йига хьийзийначу кхаа беран нанас, шен цIийнда Шемахь вийначул тIаьхьа ша а цига дIаяха гIиртинчу, 15 бутт хан тоьхна арахь яккха. Харцтоьшаллаш дарна бехке йинчу цуьнан нанний, йишиний кхо буттий, пхи буттий хан тоьхна арахь яккха.


Нухажиевс харцдо тутмакхна Янгульбаевна гIо ца дина бохург\nНохчийчуьрчу омбудсмено Нухажиев Нурдис харцдина зулам дарна бехке веш лаьцначу Янгульбаев ИбраьхIимна оьшуш долу лоьрийн гIо ца дина бохург.\nНухажиевс чIагIдарехь, кху беттан 11-чохь, дIайодуш суд а йолуш, вон хиллера Янгульбаевна. И бахьана долуш, тутмакх дIавигинера юханехьа талламан изоляторе. Цигара лоьрийн машенахь иза дIакхачийнера дарбанан хIусаме.\nДарбанан хIусамехь Янгульбаевна операци йинера лоьраша, аппендицит дIа а йоккхуш. Товбеца-беттан 20-чохь лоьраша сацам бира, амбулаторан кепехь дарба лело деза цунна аьлла. И бахьана долуш Янгульбаев дIавигира талламан изоляторе. Делахь а, тутумакхо шен дегIехь лазарш ду аьлла Iаткъам бича, иза охьавиллира дарбанан хIусаме.\nНухажиевс бинчу хаамца, карарчу хенахь Янгульбаев Соьлж-ГIалахь 9-чу дарбанан цIийнехь ву. Цигахь цунна луш ду оьшуш долу молханаш, хьожуш бу лоьраш.\n"Кавказский узело" бинчу хаамца, омбудсмено Янгулбаевн хьолах лаьцна дIахьедар дар доьзна ду, "Новая газето", тутмакх Янгульбаев талламан изоляторехь латтош а ву, цунна деш лоьрийн гIо а дац аьлла, хаам баржорца. Газето, адвокатана тIе а тевжаш, яздора, Янгульбаевс прокуроре латкъам бинчул тIаьхьа, цуьнан хьал вочу даьлла хиларх лаьцна.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Сан воккхах волчу вешина ца деза со чохь коьртаIуьйра лелаш...\nАссаламу Iалайкум! (Бусалба йиша ю хоьттуш, шен вешина дика ца хета бохуш ша цунна хьалха коьртаIуьйра лелар, коьртахь хIума лело езий ша цунна хьалха, иза важиб дацахь а, бохуш?)\nЛераме йиша! Хьуна АллахI реза хуьлда хьо Цо бохург деш хиларна, Цо тIедиллина декхар чекхдоккхуш хиларна, Цо хIоттийна доза лардеш хиларна!\nТIаккха, лераме йиша, нийса боху ахь, хьарам дац ахь хьайн чохь йовлакх дIадаккхар. Хьан воккхах волу ваша хьуна хьалха голаш тIе кхаччалц шорташ йоьхна лелар а хьарам дац. ЦIонгана тIера голаш тIе кхаччалц йолу «шорташ» а йоьхна, лакхахь кхин цхьаъа бедар йоцуш, йа коч йоцуш, йа «майка» йоцуш, букъ а, накха а, гай а дерзина долуш хьан ваша хьуна хьалха лелар а хьарам дац. Хьан ваша иштта хьан нанна хьалха лелар а хьарам дац. Хьан ваша иштта шен ненайишийна а, дейишийна а, ненанна а, денанна а, йишин йоIаршна а, вешин йоIаршна а хьалха лелар хьарам дац. Цул совнаха, хьан ваша оцу кепара верзина ваьлла шен дена а, дедена а, лулахошна а, юьртахошна а хьалха лелар хьарам дац. Лелар ву аьлла хетий хьуна иза иштта? Йа иза иштта лелча, нахана хьалха ца лелахь а хьайна хьалха иза иштта верзина лелча, хьуна дика хетар дарий иза? Хьуна дезор ма дацара иза, цхьаъа шеко йоцуш.\nЦец ма ялалахь, хIокхо дийца хIун дуьйцу-те алий. Хьоьга жимма ойла йайта, бусалба динехь гIиллакх бохург кIоргера хIума хиларх хьо кхетийта, хьан даго хьоьга хьан вешо бохург атта къобал дайта далош долу масалш ду уьш ас.\nЛераме йиша, хьарам-хьанал хиларал совнаха, Бусалба динехь оьздангалла боху хIума а ду, гIиллакх боху хIума а ду, эхь хетар боху хIума а ду, яхь хилар боху хIума а ду. Хилла ца Iаш, гIиллакх-оьздангалла дацахь Бусалба дин дан а дац, хIунда аьлча Бусалба дин дахаран некъ бу, ткъа гIиллакх доцу дахар дахар дац. «Бусалба динан гIиллакхех (цхьадерг)» цIе йолу жайна долош цу хьокъехь Шейх Iабдул-Фаттахьа (Дала къинхетам бойла цунах) аьллачуьнга а, вай цуьнан динчу маьIнийга а ахь ладоьгIча жимма алсам девзар ду хьуна иза, Дала мукъа лахь.\nЛераме йиша, цхьа хIума хьарам ца хилар а, цхьа хIума дан мегаш хилар а и хIума дан деза, и хIума лело деза бохург дац. Хьарам дац бохург – дича эхартахь Iазап хир дац бохург ду. Ткъа гIиллакх – иза дикаллин уггар лакхарчу даржех цхьа дарж ду. Вайн нахана юкъахь гIиллакхе лоруш дац зуда шен чура божаршна хьалха коьртаIуьйра лелар. Иэхье доцург – зуда шен майрачуьнца ша йиссича коьртаIуьйра ялар ду. Иштта дика лоруш дац вайн, масала, борша стаг баккхийчарна хьалха кач баьстина лелар. Иштта и санна ду и зуда коьртаIуьйра лелар. Хьо кхетийта масалш ду уьш ас далош. Ткъа и гIиллакх хаза гIиллакх ду, дика гIиллакх ду, оьзда гIиллакх ду, Бусалба динна доьхьал догIуш доцуш, Бусалба динца цхьаьна догIуш гIиллакх ду. Цундела, хьан вешийна хьо шена хьалха коьртаIуьйра лелча дика хеташ дацахь, ерриге месаш хьулйеш долу йовлакх ца тиллахь а мухха тиллина а коьрта хIума тилла хьажа еза хьо, коьртаIуьйра ца лела хьажа еза, хьайна вешин лерамана. Хийра божаршна хьалха санна ахь хьиджаб лело еза бохург дац иза, делахь а коьртахь тиллина цхьа хIума хилча дика ду бохург ду.\nАйаташца а, хьадисашца а, Iеламнехан дешнашца а дийцича дуккха а дийцалур дара хIара хаттар, ткъа вай хIинца аьллачух а, далийначу масалех а тоам хила декхар ду хьуна, Дала мукъа лахь.\nИштта и аьлла хета суна, лераме йиша.


"Цигахь аьшпаш буьтту. Интернетехь а буьтту уьш, амма цигахь харжа аьтто бу"\nХIинжа-ГIаларчу бахархоша дийцина "Кавказ.Реалии" корреспонденте, шаьш телевизоре хIунда ца хьовсу\n"Левада-Центро" бинчу талламца а догIуш, телевизионах тешачу Оьрсийчуьрчу бахархойн дакъа лахделла 54% кхаччалц. Цуьнца цхьаьна 10 шо хьалха телевизорх тешаш бара 79% нах.\nКарарчу хенахь махкарчу бахархоша информаци оьцучу коьртачу телеканалашна юкъахь ю "Россия-1" а (цуьнга хьовсу 48% бахархой), Хьахара (Первый) канал а (47%), ткъа иштта НТВ а (36%).\nЛевада-Центран талламехь дакъалаьцначерх 32% нахана керланаш девза интернетера, 18% – гергарчаьргара а, беза-бевзачаьргара а, 15% ладугIу радиога, 12% газеташ оьцу, 1% доьшу telegram-каналашкахь яздинарг.\n"Со "Одноклассники" тIехь хьожу"\nОьрсийчоьнан телевизионехула гойту Украинехь а, Iамеркехь а хилларг, Оьрсийчуьра проблемаш хьехош а яц, эргIад оьху 43 шо долу ХIинжа-ГIалара вахархо Руслан. Цундела коьрта керланаш шена социалан машанашкахула девза, боху цо.\n"Мичча дIатоьхча а, юьйцург Украина ю. Ткъа пачхьалкхехь хуьлург хIун ду, иза лачкъийна ду? Кхузахь дуккха а проблемаш ма ю. Украинех а, Iамеркех а лаьцна цара дуьйцу, цIахь хуьлучун тIера ойла дIаяккха. ЛадогIийша! Кхетта тхо! Адамаш къелла муха хьоьгуш бу дийца цулла а. Митингах лаьцна суна, масала, инстаграмехула хиира, ткъа телевизионехула гойтуш хIумма а дац, дешан маршо яц", - дуьйцу Руслана.\n"Юкъа-кара хьожу. ХIун ду цигахь?" - хоьтту 66 шо долчу пенсионеро Маржаната.\n30 шо долу медицинан йиша Мадина телевизоре хьожу ца яьллачу денна.\n"Наггахь хьожу со. Телевизионехула дуьйцург суна ца яьллачу денца хезаш ду, иза тхан ден даима а латийна латтош йолун дела. Керланех ца теша со, ткъа киношка хьажар гIоле хета суна, цхьа а юкъахь реклама а йоцуш, пиратийн сайташкахула", - бохуш дуьйцу цо.\n19 шо долу Мохьмад университетан студент ву историн факультетехь доьшуш волу. Телевизор цхьа наггахь а бен лата ца йо ша, бохуш дуьйцу цо, шена уггар коьртаниг интернетехь хиларна.\n"Керланаш довза каналаш ду You-Tube-хь, амма вайниш дац уьш. Deutsche Welle, Euronews, "Радио Свобода", наггахь "Дождь" телеканалан роликашка а хьожу со, "Настоящее время" а хьожу Олевский Тимуран. Кхечанхьа со ца гIерта. Суна иза тоьаш ду. Аниме а, ловзарш а ду суна оьшурш".\n"Яьшкане" ца хьоьжу 29 шо долу сурташдахархо Ахьмад. "Цигахь аьшпаш бутту. Интернетехь а буьтту, амма цигахь харжа аьтто бу" - боху цо.\nИзза аьлла хеташ ю 29 шо долу юрист Фатима:"Наггахь хьожу со, ала мегар ду. Бакъдерг дийцича, сайна оьшург суна интернетехь карадо. Телевизоре хьежа хан ю аьлла ца хета суна сайн".\nТелевизоре ца хьожу эскаран гIуллаккхо 42 шо долу Курбан. Шена оьшург You-Tube-хь карадо шена боху цо а.\n"Телевизоре хьежа хан хьена ю? ХьалагIотту Iуьйранна 6 сахьт даьла, цIавогIу сарахь 9 даьлча", - латкъам бо некъаш тобеш болх бечу 34 шо долчу ИбраьхIима.\nПарикмахер болх беш ю 44 шо долу Светлана. "Сан яц телевизор, - йоьлу иза. – ХIинца а ца эцна ас иза".\n"ХIумма хуьлуш дац"\nОха хаттарш деллачу нахах телевизионе хьожурш шина декъе бекъа мегар ду. Цхьаберш керланашка ладогIа лууш хуьлу, вуьйсуш - кино хьажа.\nШен цIе яккха ца лиинчу 21 шо долчу косметолого боху телевизионехула массо а хIумане хьожу ша. "Хьожу сих-сиха. Кераланш ца деза суна. Ткъа вуьшта, массо а хIумане хьожу, сериалашка а...", - дуьйцу цо.\n" Прибой а, Истори а, Сан Планета а программашка хьожу со. Керланаш дукха цхьатера хуьлу. Царна тIе тидам ца боьду сан. Суна хаза хета дуьненахь хуьлучух лаьцна гойтуш. Пачхьалкхехь хуьлург хаа а лаьа, амма суна иза хIунда хуьлу хууш ду – хьакъ доллуш урхалла деш дац пачхьалкхана. Вайн территори инзаре йоккха ю, хала ду дера", - боху 80 шаре ваьллачу пенсионеро Максима.\nДагестанера пенсионер Максим керланашка ца хьожу. Даима а гойтург цхьатерра ду аьлла хета цунна.\n"Дера хьожу. Коьртачу декъана спортан каналаш я керланаш. Керланашка хьожу тIеIотталахь", - боху 41 шо долчу совдегаро Ахьмада.\n36 шо долу Ислам керланашка а "Дежурная часть" программе а хьожу "Россия 24" телеканалехула. Хьалхарчу канале баш хьожуш Iедал дац цуьнан, цо наггахь а бен керланаш ца гайтарна. Цу каналехь сериалашка хьожу ша боху Ислама.\n43 шо долчу хьехархочун Наидина хаза ца хета Дагестанан телевизион, цигахь аналитикан программаш ца хиларна.\n"БIаьрзе" сериале хьожуш ю со, Нина цIе йолчу йоккхачу стагах лаьцначу. ЧIогIа хаза ю иза. Массо а билгалонех лаьцна дуьйцу. Кхин а киношка а, керланашка а хьожу со. Дагестанан телевизионе ца хьожу. Цхьа юьхь а, чакхе а яц. Еккъа информаци ю луш. Анализ яц, хIун ду хуьлуш, хIунда хуьлуш ду иза бохучун", - элира Наидас.


Трампа баркалла аьлла Путинна\nМарсхьокху-бутт 11, 2017\nIамеркан президент Трамп Доналд.\nIамеркан президенто Трамп Доналда баркалла аьлла Оьрсийчоьнан президентана Путин Владимирна Оьрсийчуьра Цхьаьнатоьхначу Штатийн векалаллийн белхахойн терахь 755 стаган лахдарна, цо гIо дийр ду Iамеркана «дуккха а ахча кхоо» аьлла дIахьедар а деш.\nНью-Джерси штатехь журналисташца къамел деш, Трампа билгалдаьккхира, карарчу хенахь шен администраци бюджетан ахча кхоо гIерташ ю, ткъа Оьрсийчоьнан президенто, цо дийцарехь, «гIо дина администрацина иза деш».\nСтохка ГIура-баттахь Iамерко махкахваьккхира Оьрсийчоьнан 35 дипломат, Штаташкарчу президентан харжамашна Трампа баркалла аьлла Путинна юкъагIиртина аьлла. Цул тIаьхьа Кремло тIедожийра 775 Iамеркан белхахочун Оьрсийчура аравалар.\n"Коммерсантъ" газето пIераскандийнахь хаам бина, Iамерко тIедожо мегаш ду Оьрсийчоьнна Гезгмашин-бутт болабалале шен Iамеркехь йолчу 4 инарлан консулствох цхьаъ дIачIагIар аьлла.


www.islamannur.org - Иблисан схьадалар а, къематдийнахь цуьнан доьрзу меттиг а\nИблисан схьадалар а, къематдийнахь цуьнан доьрзу меттиг а\nИблисан схьадалар а,\nкъематдийнахь цуьнан доьрзу меттиг а\nФатван лоьмар: 511\nИблис муьлхачу тайпанах хилла-те: малек хилла-те я кхечу тайпанах хилла-те иза? Нагахь кхечу тайпанах хиллехь, Сийлахьчу АллахIан Дашехь иза малекашна юкъара даккхаран бахьана хIун хуьлу: «Цхьа а юкъара ца долуш, дерриге малекаша сужд дира, Иблис доцучо» («Сод»: 73-74)?\nЦхьанна а къайле яц, малекаш – АллахIан кхолламех цхьа тайпа хилар, АллахIа нуьрах кхоьллина долу. АллахIана Iеса ца хуьлу уьш - Цо шайга диначу омранехь. Цо шайга омра диннарг - кхочушдо цара. Амма, Иблисах дерг аьлча, Сийлахьчу АллахIа, жинех цхьаъ ду иза аьлла, хьахийна ду.\n«ХIан, малекашка элира оха: «Адамна хьалха суждане гIо!». Уьш массо а суждане дахара, Иблис доцург. Жинех цхьаъ дара иза, шен Делан омрина Iеса хилира иза» («ал-Ках1ф»: 50).\nЛекхачу АллахIа Шен Къамелехь хьахийна Иблиса ша Адамна сужд ца дарна бехказа даларан а, дуьхьала даларн а хьокъехь аьлларг:\n«Со цIарах кхоьллина Ахьа, ткъа иза сацкъар-латтанах кхоьллина Ахьа» («Сод»: 76).\nТкъа Лекхачу АллахIан Дашехь, иза юкъара даккхаран бахьанах дерг аьлча: «Цхьа а юкъара ца долуш, дерриге малекаша сужд дира, Иблис доцучо», – хьалхарачуьнах дозуш а доцуш, ша цхьалха юкъара даккхар лоруш ду иза, олучо аларх терра: берриге нах баьхкира, вир йоцург.\nIилманан охIланна юккъехь иштта олуш берш а бу:\n«Иблис (АллахIан неIалт хуьлда цунна) малекийн тайпанах цхьаъ ду, делахь а, ша бохучунна тIера ца долуш, Лекхачу АллахIана Iеса а хилла, эргIад а дахана, АллахIана муьтIахь ца хуьлуш духахьа а даьлла, Цо шега аьлларг а ца дина. Цундела кIематде даллалц АллахIан неIалт хьакъ хилла цунна».\nIилманан талламашна а, фатва даларна а кхоьллина, хаддаза болх дIахьуш йолу Iеламнехан комитет:\nIабдур-Раззакъ Iафифи - комитетан куьйгалхочуьнан меттаниг,\nIабдуллахI бин ГIадйан - комитетан декъашхо,\nIабдуллахI бин Муний1 - комитетан декъашхо.


Блогеро Абдурахманов Тумсос дуьйцу шена "Лордо" чIир кхайкхорах а, ша Кадыровс сийсазварх а лаьцна\nВевзаш волчу блогеро Абдурахманов Тумсос хьалхо онлайн-дебаташкахь эшийначу Нохчийчоьнан парламентан спикеро Даудов Мохьмада ("Лорд") кхерамаш туьйсу шен оппонентна. Шоьтан сарахь Инстаграмехула цо дIахьедира, Польшехь къайлаваьлла веха Абдурахманов хIинцачул тIаьхьа шех кхера веза, ша вуьжучу заманахь цо терго ян еза, къевлина ю я яц шен неI, аьлла.\n"Ас а, сан вежарша а чIир кхайкхайо хьоьга, нах теш а болуш", - боху Кадыров Ахьмадах лаьцна кIон дош аьллачу Абдурахмановга Даудовс ша Инстаграме йиллинчу видеохь.\n"Кавказ.Реалиина" лучу интервьюхь Тумсос юха а чIагIдо, ша ца кхоьру Кадыров Рамзанах, иза "мохк боьхкинарг а, къам балелаьцнарг а, зуламхо а ву".\nТуьйсучу кхерамех а, Кадыров Рамзанах а\n– Тумсо, журналистца Шевченко Максимца къамел деш ахь элира-кх, хьайна "къаьхьа ду Кадыров Ахьмад-Хьаьжех дисина иэс". Оцу дешнаша таханлерачу Нохчийчоьнан куьйгалхочун мостагI хьайх войла кхеташ ма хир вуй хьо? Даудовс туьйсу кхерамаш мел бух болуш бу аьлла хета хьуна?\n– Лордо кхерамаш туьйсу - бац дера уьш-м бегаш. Халахеташ делахь а, яккхий таронаш ю церан, кхераме бу уьш баккъал а. Дешнашца хаздан а ца гIерташ, хIинца Лордо официалехь дIакхайкхий шен соьца йолу гамо.\nКхоьрий со царех? Кадыровх, Лордах, кхиболучех? ХIан-хIа, со царех ца кхоьру. Бакъду, ларвала веза царех, со кхета доллучух а, кхета сайна тIехь кхерам лаьттийла. Цуьнга хьаьжжина, ларвала а гIертар ву.\nШевченко Максиме Тумсоца къинхетаме хилар дехна нохчийн министро\n- Долуш дерг дийцича, мила ву хьуна Кадыров Рамзан? Ахь иза паччахь ца лорийла-м кхета тхо.\n– Кадыров Рамзан, сан кхетамехь, Оьрсийчоьно Нохчийчоьнна тIевиллина хьаькам ву, ву ишта мохк боьхкинарг а, къам балелаьцнарг а, зуламхо а".\n– Официалерчу версино бахарехь, иза, шен да а санна, турпалхо ву, вац къам доьхкинарг.\n– Оккупацина дуьхьаллаьттинарш, Оьрсийчоьнан экспансица къийсабелларш бу нохчийн къоманна турпалш. Уьш бевза нохчашна, беза. Оьрсийчоьнна тобадинчу стагах оха цкъа а ца вина турпал.\nОнлайнехь Лордца къамел дан реза ца хилира\n–  РогIе а хIуьттуш, хьоьца интернетехула къийсабала хIун бахьана даьлла кадыровхошна? Ахь селхана сарахь, деха ца дуьйцуш, юьстахдитина Даудовс шеца къамеле вала аьлла хьайга дина дехар.\n– Суна хетарехь, сан YouTube-ра канал гIарадаларо, ас цунна чухула дуьйцучуьнца дукха нах резахиларо сагатдойту цаьрга.\nШайн пропагандисташ а гIовттийна, Шевченко а тIехь меттахваьккхина, со сийсазван гIиртира уьш, амма жамIашна реза ца хилла Кадыров. Цундела, суна хетарехь, ас ах шо хьалха къамел дина волу Даудов юкъаваккхина юха а.\n– Хьоьга хьовсуш болчу нахана ца хаьа, Даудовс хIун аьлла хьан ненах лаьцна. Ткъа ахь хьо цуьнца къамел дан резавацар дуьйзира цо аьллачух.\n– ТIьаххьарчу шен цхьана кхеташонехь Кадыровс со къотIалгIа вина ву аьлла. Омра дира, сан нене цо со хьанна вина хатта.\nАс эфирехь Лорде хаьттира, лартIа дуй паччахьо иштаниг дийцар. Лордо жоп делира: паччахьо иштаниг бохуш делахь, цуьнгахь ца хуьлийла дац бакъ информаци.\n– Шен карахь Iаламат боккха ницкъ болчу Лордца онлайнехь къамел дан ца хIоьттина хьо. Хьуо юхаваьллачул тIаьхь хIун ойла хьийза хьан коьрте?\n– ХIара аьлла, кхин ойла а яц сан оцу хьокъехь. Бакъду, новкъадогIу уьш боьхна хьийзаш, шайн версешца галбуьйлуш. Воккхаве церан боьхнахьийзар, кIезгалла, есалла нахана дIагайта йиш йолуш.\n– Дукхахболчу нохчашна хетарехь, хьоьца къийсабала боьлла кадыровхой эшна. Селхана стагга а вацара царна дуьхьал дош ала, ткъа хIинца нахана гучудаьлла, цаьрца къовсавала аьтто буйла (цу тIе, уьш эшабалалойла а).\n– Уьш шайца къамел дайтарна ца эшна, эшна къовсамехь цара шаьш школехь вон дешна шианчаш санна гайтарна.\n– Ткъа цара хIун дийца дезара?\n– Дийца дацар ду уьш эшийнарг. Бакъдолчунна дуьхьалдаккха дац церан хIумма а. Демагоге Шевченкога а ца дан дели хIумма а.\n– Ала дашна, Шевченко. Хьан хьокъехь къамел деш, цо дика йийцира таханлера Нохчийчоь – мухха а делахь а, цигахь низам а лела, школаш а йо, кхидерг а до, аьлла. 2018-чу шеран ГIуран-баттахь Кадыровн шичас, нах а бойуш, некъахьовзам эккхийтира, цуьнан тIаьхьало муха ю?\n– Янне а яц. Цунна хIумма а ца дина.\n– Буденовскехь Басаевс берийн цIа дIалацарх аьлла дацара Кадыров Ахьмада "АллахIан къинхетам", тIом сацош, Хасу-Юьртахь бинчу бертах аьллера цо ишта, чIагIдо Даудовс.\n– Кадыров-Воккхачо и массарна а девза шен тратор тIера къамел дечу хенахь Хасу-Юьртахь барт бан дагахь а дацара. Цо дуьйцург "Буденовскерчу операцех" а, иза йирзича хиллачу бертах а лаьцна дара.\n– 1996-чу шарахь Кадыров-Воккхачо, официалерчу версех тешийла делахь, дика мах хадийра Ставропол-махкахь леллачун, иза къоман лаам бара а олуш. Рамзанан дегахь шен ойла ян а яцара, иза ледара стаг вара бохург ду иза? "Ахьмад-Хьаьжин некъ" стенца бозабелла нисло тIаккха? Изза хаттар кхоллало тахана къонаха хилла хьийзачу Даудовх а, хьан тIаьххьарчу эфире ладоьгIча – ШолгIачу тIамехь дакъалаьцна, шел баккхийчу накъостех ийзалуш хиларна.\n– Царна шайна дика хаьа шаьш муьлш ду! Халкъана а хаьа уьш муьлш бу! Суна хетарг девзаш ду, иза ас лечкъа ца до, даима олуш ду: уьш кIиллой бу, къам доьхкинарш бу!\n– Цхьана гоьяьллачу кинофилмехь дара-кх хоттуш: "Хьан ницкъ стенца бу, сан ваша?" Цунна а дайна, кадыровхойн лазаме меттиг мичахь ю?\n–Царна шаьш муьлш ду дика хаьа, иза бац церан коьрта лазам. Шайгарчу доьналлах, турпалаллах лаьцна Кадыровс, Лордо, Хамбиевс, кхечара дуьйцурш – церан фантази ю, цара шаьш шайх кхоьллина дийцарш ду. Оьрсийн кицанехь санна, хIуттуто боргIал хестайо, боргIало хIуттут хестош хиларна.\nЦеран исторешна дан тоьшаллаш а дац, тешаш а бац, цара тIамехь дакъалацар гойтуш видео-фотоматериал а яц.\nЦундела царна дуьсург ду, автоматаш кара а эцна, кинош яхар. Беламе ду цаьрга хьожуш. Церан дакъазалла ю халкъанна уьш муьлш бу хууш хилар а, халкъанна хаьийла царна шайна хаар а. Со а ву, цу тIе, виллина иза дуьхьалIуьттуш.\n– ХIун хир ду хьох кхидIа?\n– Хиндолчух дуьйцучохь вац со. Кхин хьал ду соьгахь. Цхьана семанна тIехь сайн дахар сецна хилча-м, билгал дала а тарлора дахарехь кхидIа хиндерг.\n– Хьоло гойту хьох Кадыров бIаьрга ван цавезачийн накъост хиллийла. Ткъа уьш бу, хьан материалашна буха дечу йозанашца багарбича, вуно дукха.\n– ХIаъ, кхета со, дукха нах бу соьга хьовсуш (нохчий хилла а ца Iа). Со цунах воккхаве. Сайн болх иштта дIакхехьа а, аудитори шоръян а дагахь ву со.


Элистанжа - 99 - Европан кхелехь: Шераша а дIа ца шардийриг\nГезгмашин-бутт 15, 2017\n1999 шарахь ГIадужу - беттан 7-чу дийнахь Элистанжахь бомбанаш йиттинера оьрсийн хIаваъ кеманаша. 35 маьрша стаг вийра х1етахь, шайна юкъахь дуккха а бераш а долуш, цхьацца доьзалшкахь массийта стаг а леш.\nМасех де хьалха Европера адамийн бакъонашкахула кхело листа долийна Нохчийчуьра Элистанжарчу бахархоша Оьрсийчоьнан Iедалшна арз деш чуделла дов.\n1999 шарахь ГIадужу- беттан 7-чу дийнахь Элистанжахь бомбанаш йиттинера оьрсийн хIаваъ кеманаша. 35 маьрша стаг вийра хIетахь, шайна юкъахь дуккха а бераш а долуш, цхьацца доьзалшкахь массийта стаг а леш.\nОцу бохаман 18 шо дIадаьлча а, ерзаза чов санна тахана а Iийдалуш лаьтта элистанжхойн дагалецамашкахь.\nАхазаева ПетIаматна дика дагадогIу и де.\nАхазаева: "Со ларек чохь болх беш яра. Цу чуьра хIума дIа а нисйина, йоллура со. Соьца йишин йоI яра. Иза лулахойн берашца ловза яха. Со йолчу еара сан ненан шичан йоIIий, цуьнан ши кIанттий.\nКеман гIовгIа ялча, со араелира, хьалахьажа, сан ненан шичас дов дира суна. Кеманийн гIовгIан меттан цхьа эчиг хадош санна гIовгIа елира. Иза чуйогIучу бомбин ю бохура. ТIаккха лелха йолаелира уьш.\nЛарекашна юкъахь хиларна дийна дисира тхо. Амма геригаш еттаелира. Дуккха а нах байира цу дийнахь. 36 стаг вийра. Лулахошка яхана йолу йишин йоI лазийра, цуьнца левзина ОрцуевгIеран йоI а, цуьнан ваша а дийра. Иштта зуламаш хилира-кх тхуна@.\nАдамаллана дуьхьал дина и зулам цхьана масех дийнахь хаамийн гIирсашкахь дийца а дийцина, дижийтира. Делахь а, 2006-чу шарахь юха а айдинера элистанжхоша. Цара «Къизалшна дуьхьалолатторан Комитете» гIодехнера. Цара хIинца дIа а кхачийна бахархойн арз Европерчу кхеле.\nДуьйцу Комитетан бакъонашларъярхочо Аламов Мохьмада.\nАламов: "Хилларг схьадуьйцуш чIогIа инзаре дара. Аьрзанаш язйина дуккха а бара. 75 вара моьтту суна. Уьш-м кхи а алсам бара, амма Европерчу кхело цхьаберш юкъара бехира, хиллачу зен барамаш теллича".\nХIаваъ кеманаш тIера ракеташ тоьхна аьлла аьттехь а дуьтуш дац тахана Оьрсийчоьнан Iедалша. Цундела тIеэцна Европерчу кхело и гIуллакх листа.\nЦуьнца доьзна кехаташ а, тоьшаллаш а ма хуьллу къайладахьа гIерта прокуратура, аьлла кхи дIа а дийцира «Къизаллашна дуьхьалояран Комитетан» белхахочо Аламов Мохьмада.\nАламов: "Цу хенахь талламо кеманаш хьенан ду ца хаьий бохуш, шаьш хIинцалц лелош йолу шалхаллаш лелош. Хьенан хир дара и кеманаш, церан ца хилла? Веданан прокуратуро цIе яьлла, хи чудаьлла бохуш оцу гIуллакхаца доьзна документаш а къайладаьхнера. Уьш а меттахIоттадайтира оха. ТIаьххьара тIеман прокуратуре дIаделира уьш".\nЭлистанжа санна Нохчийчохь дуккха а ярташ ю, иштта тIеман заманахь шайна юккъера дуккха а нах байина: СемаIашка, СаIди-КIотар, Алды, ШаIми-юрт иштта кхин дIа а.\nОцу цхьанна а зуламна жоьпе озийна бац бехкеберш. Нагахь санна, Европерчу кхело элистанжхошна гIуда такха деза Оьрсийчоьнан Iедалша аьлла, сацам бахь, иза сихонца кхочуш дийр ду, хIинцалц а санна.\nТалла а ца толлуш, ахчанца и санна зуламаш дерзор гIоле хета тахана Iедалшна. Иза юьхькIаме ца хиларх саготта а бац.


МалагIа фаьлгаш довз шун берашта, хой шоана — Сердало\nЦхьаккха къайле йоацаш да, кхувш доагIача берашта шоай къаман мотт бицбеш латташ хиларал совгIа царна гIалгIай къаман багахбувцама дакъа а вай дицдеш латташ хилар. Хийла берашка моллагIа цар хана дувца тоам болаш долча фаьлгех е ашарех, иллех хIама дийцача шоашка дIаяхар фуд цахарал совгIа, из фаьлг ба, е илли да кхетадеш хилац уж. КIезига ха дIа а яха уж хьалкхийча царех бехк баккха овттаргда вай. Нийса хургдий вай? Сога хаьттача-м хургдац. Вай хьабаьча тайпара хургба вай дезалаш, вай дIахьийхар, хьалхадаьккхар мара цар кхоана дIакховда а дергдац шоай тIехьенга.\nХьа бера ший къаман мотт хIана хац, гIалгIай фаьлгаш хIана довзац цунна, аьнна дIахаьттача дукхагIболча даьша а ноаноша а интернетаи телевизораи дIатIабул эггара хьалха шоаех баккха безаш бола бехк. Уж фаьлгаш сенна эш аьнна хетадала тарлу цхьаволчоа, бакъда царца кхийначоа ший мехкарча юртий цIераш а, дай хьабаьнна мотиигаш а йовзаргья, ший къамо фу лайнад ховргда. Цул совгIа вахаре нийслуш долча тийшача балхех, киловзалех, харцонах лоравала ховргда. Эзараш шерашкахьа къамо литта цIендаь хьакхаьчад уж вайга.\nСо зIамига волча хана сона дукха дийцад фаьлгаш, нанас, даь-нанас, даь-йижарша, лоалахарча боккхийча исташа а къонахаша а. Цох боккха пайда а баьннаб сона. Цар уж дувцар бахьан долаш гIалгIай фаьлгаш тIадола массадола книжкаш дийшад аз чакхдовлалца. Царех дар, «Хьайбаех дола гIалгIай фаьлгаш» яха Малсаганаькъан Дахий Дошлакъеи, Заьзганаькъа Хьусена Бахьаудинеи оттадаьр а. ХIаьта цун кепа техай 1961 шера Нохч-ГIалгIай книжни издательстве. Тираж 1000 книжка да. ДIахо цу книжках лаьца дувцаргда вай.\nСов дIаьха а доацаш, деша а дагалаца а атта да уж фаьлгаш. Берашта хьехам луш, царна водар дикадар малагIа да кхетам луш ба хIара фаьлг. ГIалгIай халкъа багахбувцама фаьлгаш да уж. Шоаш фаьлгаш кхелла дуккха дукхагIа ха яле а царна кепа теха 57 шу мара даьннадац. Вешта вай зама дIалаьрхIача дукха ха а я из. КхоалагIдола ноахал долалу юкъ я-кх, ма дарра аьлча. Яле а тахан а шоай лоархIам бовнза, хIара сайранна берашта деша мегаргдола фаьлгаш да уж. Царех цхьа фаьлг боалабергба вай дIахо.\nЦу фаьлгаш тIа тIехьарча хана вай йоазонхоша ца яздеча тайпара, хьехархоша чакх ца доалийтача тайпара дешаш нийсдала тарлу, цудухьа аз белгалду шоана оах из фаьлг ше болчча тайпара IотIабаьккха хилар. Бакъда, гуш дола гIалат-м дIанийсдаьд оаха.\nБоргIали, циски, жIалии, вири\nЦхьан ахархочун йоккха нана-боргIал хиннай, коа тIарча котамашта доал деш а, уж лораеш а, царна дукха езаш а хиннай из. Иштта яхаш массехк шу даьккхад цо. Къелла муст а венна, хьаша-да веча а цунна шу оттаде таро йоацаш хиннав фусам-да. Эггара хьалха шоашта веза хьаша шоайцига веча нана-боргIал ювргья вай, аьнна, ваIад яь хиннай дезалаша. Из дIахайна боргIал коара еддай.\nЮртал ара а яьнна, едда йодаш новкъа уллаш цхьа къаденна доккха циск кхийттад боргIалах. Цун биркъалах цецъяьннача боргIало хаьттад:\n— Хьо фу деш ул укхаза, ва циск? — аьнна.\n— Даьра улл долча дас дIакхесса-м, — жоп деннад циско.\nХIана кхессад хьо цо дIа? — яхаш хаттараш де йолаеннай цецъяьнна боргIал.\n— Хац сона-м се дIа хIана кхессад а.\n— Со-м чIоагIа дика дар сай даьца. ЦIаккха а шура мала гIертаь кхаба йохаяьяцар, бера хьалхашка оттадаьча дуача хIаманна тIа а кхайдадацар со, е маьнге кIал цIено яь цатоам а баьбацар. Кхыметтел бера нийсбаьча метта Iодижаь се човха а ма дайтадацар аз. ЦIен-даь бераш тхьайса ухкача цlaгla сай ловза дог эттача а са ма тохар аз уж сомадалар кхераш, кхыметтел лаьтта керчаш улла тхана орг сайна нийсбелча из а ма хьоарчабалийтацар. Дикадар мара согара даьнна кхы гIалат а ма дацар. Къадаллалца цун коа тIа се дахаш цIаккха а дайхи, цIенахи дахка ма латийтацар аз, хIаьта дехкий дика лувц яхаш хел лоалахой ма ухар со са даьгара деха.\n— ТIаккха хIанз фу хиннад хьона? — хаьттар цискага лоткъам бича цунах къахийттача боргIало.\n— ХIанз хьона гучча бесса дакх согара хьал. Къаденнад, тишденнад. Хьалхара денал а, кадайл а, маькарал а дIадаьннад. ДегI а, когаш а лелац. Цудухьа даьшта а совдаьннад, юртал ара а даьккха, боккхача новкъа дIакхессад. ХIанз даха а, лела а моттиг яц, цудухьа сайгара хьал делхадеш, цун уйла еш дагIа-кх со.\n— АьхIи! Ма гIулакх а да къаденнача дийнахьа дас хьона даьр, — аьнна геттара цецъяьннай боргIал. — Доха ма доха хьо! ХIама а дергдац. Со а я дас е хьовзаяь, коа тIара едда йоагIаш.\n— ТIаккха, хьо фу де дага я? — аьнна, хаьттад циско.\n— Дуне доккха да йоах. БIаргашта гуш дар мара рузкъа децаре, са мел доалла хIама денна дукха ха хургьяр. Долле, хьо доагIий соца?\nБоргIали, циски новкъа долхаш жIалий кхийттад царех.\n— la фу леладу ва Борз? — аьнна, хаьттад цу шинне жIалега.\nЖIале а ший бала дIабелхабаьб царга.\n— Дика же тIара жIалий да аьле вIашагIкхийтача Iуша хеста а деш дар со цхьан хана. Бийсанна ха дора аз, дийнахьа Iунал дора. Цул совгIа чарахьашца аькхе а ухар. Цар шоашкарча мажара топа маьха лоархIар со. ХIанз зама яхаро, шераш даларо къадаьд: жена Iунал дулац, ков-карт лораде магац, аькхе даха а денал тоъац, цудухьа чарахьаша лархIац. Къонало сомал йоаяьй, замано уне даьд — кIалдисача долча дас а дIакхессад.\n— ТIаккха оаш фу леладу? Шо хIана даьннад ара? Ла дий шо?\nБоргIало а, циско а шо-шоай бала дIакодабаьб. Моаршалаш а хийтта, вIаший дог а лазаь, тIаккха шоашта массанена цхьа фусам лаха, аьнна барт а баь, наькъа доладеннад боргIали, циски, жIалии.\nДолхаш долхаш новкъа вир кхийттай царех.\n— Iа фу леладу, хьо хIана яьннай селла юрта гаьна? ГIаж кхоссал мара ца бусаш, малх чубиза а ма боаллий? — аьнна, къаьнача вирага йист хиннад да воацаш дисаь доахан.\nТIаккха виро дийцад царна шийгара хьал а, бала а.\n— Даиман беза мухь текхабеш, масса а, кадай а я аьле хьаьрхошта юкъе цIи хазаь яр со. Цу хьара кхухьача бой ялат диаь, уж гIийла бой делхадаь ма яцар со. Сайна даа хьаденнар мара, кхы цхьан буртига тIа ма кхайдаяцар со селла йIаьха яхаш. Хьаьрхочун уст хинна, лоамарочун гила хинна ма лийннаяр со. ХIанз замано къаяьй, балхо тишъяьй, гIоргIача талбаша букъ ма боабаьб, — аьнна, шийгара бала хьакодабаь яьннай къаенна вир.\n— ТIаккха оаш фу леладу? Шо хIана даьннад ара? Шуга фу хьал да? ГIаж кхоссал мара боацаш малх чубиза боаллача хана юртах гаьна ма даьннадий шо!\nБоргIало ший бала кодабаьб, циско — шийбар белхабаьб, жIалий а Iокадаьд. ВIаший дог а лазаь, цхьана даха-текъа, юкъа юрт йилла аьнна барт баьб даьшта совдаьннача хьайбаша.\nДIаухаш-ухаш садовш хьунагIа кхаьчад уж. ВанагIа, хIанз чудерза фусам корайир-теш вайна, аьнна, хийттад царна. Лакхача попа хена тIа а даьнна сердало йолаш моттиг йий хьажа лаьрхIад цар. Вир, биэ ког а гIортабаь попа хена юххе дIаэттай, жIалий цун букъа тIа эттад, цунна тIа циск эттад, хIаьта боргIал циска букъа тIа а яьнна, цигара попа хена тIара цхьаннахьа а сердало йолаш моттиг йий хьажаьй.\nГаьна доаццаш, корах хьагуш гIийло кIерам а боагаш цхьа цIа дагIаш бIаргадайнад боргIала. ТIаккха вIаший дага а даьнна, из цIа дагIача дIадаха лаьрхIад цар. Ухаш, ухаш юххера а цига дIакхаьчад уж.\n— XIa-xIa, — аьннад жIале, — вай чудутаргдий-теш цар?\n— Даьра хац, — аьннад циско.\n— Аз тамаш ергья-кх цу цIагIа бахараш маьрша нах бале, — аьннад боргIало. — Хьанна хов уж эбаргаш бий а?!\n— Хила а мег, — аьнна, тоадаьд виро.\n— ГIулакх ишта дале, вайна царгара бала пайда бац-кх, — аьнна, доккха са даьккхад цхьанне.\n— Низах хьадаккха дезар царгара из ков-карт, — аьннад шоллагIчо.\n— Мишта доаккхаргда вай из? — хаьттад кхоалагIчо.\n— ЛадувгIалаш, хIаьта — аьнна, цIогIа техад виро. — Вай царгара из ков-карт хьадоаккхаргда. Тхьовра попа тIа доалаш вай даьча бесса, со хьалхашкара ши ког а гIортабаь дIаоттаргья, хIаьта жIалий сона тIаоттаргда, циск — хьо жIалена тIаоттаргда, хьона тIа а яьнна боргIал лакхе дIаоттаргья. Сай низ ма кхоачча со вирах Iахаргья, жIали — хьо хьайх латалахь, циск — хьо хьайх Iахалахь, хIаьта — хьо, боргIал, ма даггара ткъамаш а детташ хьайх кхайкалахь. Из вай дича эбаргаш шоаш лувца нах баьхкаб мотташ бовдаргба. Нагахьа цу чу бахараш маьрша нах бале, цар вай ишта а тIаэцаргда.\nВир кора кIал дIаэттар, жIали цун букъа тIа эттар, цунна тIа циск даьлар, юххье тIа боргIал яьлар. Вир-вирах Iаьхар, жIалий-жIалех летар, циск-цисках Iаьхар, боргIал-боргIалах кхайкар. ЦIагIа баьгIа эбаргаш, шоаш лувца баьхка нах ба мотташ, наIарах ара а лийлха байдар. Даьсса латтийсача цIaгIа дIачу а даха, эбаргаша даа ца кхувш латтийса пхьор а диаь, паргIата даьнна дIадийшад хьайбаш. Циск пешка тIа дижад, жIали маьнге кIал дIатарденнад, вир наIарга дIагарахьа яьннай, хIаьта боргIал коа тIарча отар тIа хайнай.\nАх-бийса яьнначул тIехьагIа эбаргаша шоаех эггара майрагIа вола цаI вайтав шоаш лувца баьхка хинна нах дIабахабий хьажа. Таббаь, хьулалуш, текхаш, меллашха ниI а йийла цIагIа чуваьннав из. ЦIагIa сатем лаьттаб. Тхьовра баьгаь кIерам байна хиннаб, тIаккха дIа-юха хьажача, кхуврча юххе товнаш санна боагаш ши бIарг байнаб укханна.\n— XIa-xIa, хьакорадир сона хIанз цIи а кIур а,- аьнна, дIа тIа а ваха, пIелг Iеттаб эбарго. Уж хьакъерзабу циска ши бIарг хиннаб.\nКхераденнача циско, парт аьнна, ура а ийккха, тIатоссаденна маIараш техай къуна. Маьнге кIалхара хьаараийккхача жIале ка техай. КорзагIваьнна эбарг вада, аьнна, дIакхоссалушехь ваха наIарга уллача вира тIакхийттав. Кхераенна ураийккхача виро тIepa дIакхесса къу нaIapa санагIаx кхийттав. КорзагIваьнна ведда араводаш вола эбарг отара наIарах кхийтта таташ а даь, боргIал сомаяьннай. Кхераеннача боргIала цIогIа техад.\nСи тIара ваьнна, кхераваларах гира топ а Iокхесса, ведда юхакхаьчав эбарг.\n— ДIабахабий? — аьнна, хаьттад къунга.\n— Айя, мичара дIабахаб уж, — аьнна, жоп деннад цо, вувхьаш, халла са а доахаш, — вай юхадоагIий хьежаш лорадеш багIаш хиннаб уж-м. ЦаI пешка тIехьашка лачкъа хиннавар. Цо кулгах урс техар сона, — аьннад цо кулгаш дIа а хьекха. — Вож — маьнге кIал воаллаш хиннавар — цо лосттадаь цу кIалхара тур техар сона. — ДIахьекхай эбаргашка хоадаяь ност. — КхоалагIвар нaIapa тIехьашка лачкъаь лаьттавар, хIаьта цо хьокха техар сона.\nШоай фусамах дог а дилла, кхерабенна кхы а гаьнагIа байдда дIабахаб эбаргаш.\nТахан а ший лархIам бовнза, шийгахьа боккха пайда а хьехам а болаш, карарча ханара гIулакх да цу тIа дувцар аьнна наха хеталургдолаш фаьлг ба из. Из цаI мара мича ба, хIаьта аз дувцашдолча книжкаш тIа 38 фаьлг ба кепа теха. ХIара дийнахьа е бийсанна Iодужача хана бера цхьацца бувцаш хилча бетта совгIа дувца фаьлгаш да уж. Цкъар дийша чакхдаьхачул тIехьагIа, цIаькха а юха деша мегаргда уж фаьлагш, бераша дикагIа дагалоацаргдолаш. ХIана аьлча цкъа мара ца дувцаш дитача цар фу йоах ца ха а уж дицдала а тарлу царна. Кхы вIалла деце уж дешачарна шоашта а боккха пайда баргба царех.\nХийланена хетадала тарлу, фу фаьлгаш да укхо дувцараш, кхы де хIама деций укхаза аьнна, цу мо болча нахага ях аз, ший бера цу гIулакха йоае 5-10 минот ха лохаш хилавеза да. Фаьлг бувце а, кхыдола къамаьлаш дувце а ший дезалца ха дIахьош саг хуле барт-безам совбаргба дезала юкъе.\nЦу Iадатаца хIара гIалгIай цIагIа дезал кхийнаб ала йиш я хьалха дIаяхача ханашкахьа. Гобаьккхе бераш Iо а ховшадий царна дикадар а водар а белгалдеш, хьехам а бий, тIаккха шийгахьа берашта кхетам луш бола фаьлг а бийце дIа-хьа къастар вайл хьалха хиннача ноахала нах. Тахан из доацаш да. Цудухьа цунга хьежжа мотт а, гIулахк а, Iадат а дIадоалаш латт гIалгIашта юкъера. Вай мотт, эздел, гIулакх, Iадат лораде деза вай яхар пайдана дац, уж лоралургдолча даькъе вай ца хуле. Геттара чехка оарцагIа а дайна из гIулакх меттаоттаде хьажа деза вай. ХIаьта меттаоттаргда из шоашкахьа барт, машар, къахетам, безам, къонахчал, денал, эхь, яхь, юхь, хоза гIулакх дола фаьлгаш воай берашта вай дувце. Дукха да фаьлгаш берех къаман эздий къонахий а совраш а бергболаш. Амма вай дешац уж дезала.\nБераш Iовдала хуле а, хьаькъале хуле а, дика хуле а, во хуле а, аьрдагIа хуле а, аьттехьа хуле а, харцахьа хуле а, бакъахьа хуле а царех бехк боаккхалга дац, уж бераш кхедеш болча даьй ба беррига бехк. Мегаргдац уж тасса хIама мо дита. Вай кхоане я из. Мадарра фаьлгашца кхийнача берашта дика ховш хул шоай къаман гIулакх.\nДувцаш дола книжка наггахьарча библиотеке кораде мегаш хиларал совгIа, да моттиг яц. Дохкаш дац уж цхьаннахьа а. Цудухьа оаха лаьрхIад цу книжка тIара дерригача фаьлгашта хIара номере цхьаццанена тохаш кепа тоха. Цу тIа гIолла наьха уж деша а довза а, цул тIехьагIа шоай берашта дувца а аьттув хургболаш.\nЖи, тахан аьттув болча хана дувцалаш шоай берашта вай къаман фаьлгаш.\n«Сурхо тIара бераш» →


Сага юхь цун гIулакхаша хьахьокх\nТеркалде доагIараш тесса ма дита\nТушоли бетта 4 ди 2022 шу\nЦIагIара арадаьлча, воай кара хIама доацаш, дукха хIамаш зе дезаш хул вай... ХIаьта, цхьадараш-м хьо цецваккхарал совгIа, ванагIа, цхьаккха да вац хьогI, укх гIулакха тIахьожам беш аьнна, уйла яйташ хул. Хеталу, хургдацар-кх ер тайпара хIама, доал боаггIача боараме лоаттадеш, нахах, цар унахцIенонах дог лазаш, укх гIулакха тIахьожам лоаттабу нах хилча аьнна...\nВешта, тIахьожам яха дош-м укхаза вIалла а товш а хилац. Вайх хIаране зийна сурт да-кх, Назранерча базар тIа дIачуводача маькхи булкингаши, иштта кхыдола хьоара даараши дохкаш йола моттиг. Вай дерригаш а тахан базар тIа ухаш ма дий, цунга хьежжа, со хьоахае гIерта моттиг ца йовзаш а саг хургвац. Юхе гIолла тIехьваьнна атта дIавохалургвоацаш IотIахьежача хозеи, мерза чам сомабоаккхашеи хул тайп-тайпара булкингаш, массехк тайпара яь маькх.\nНах юхасувц эца безам болаш. Иштта сай тIорме чура бохча хьалдаьккха, сайна булкингаши маькхи эца чам чубенна дIатIаяхар со а. Бакъда, тIагIолла шекара дом тесса, меза мотт хьекха йолча булкингаш тIа, ма даггара ког хьокхаш, шоай болх беш дагIа доккхий мозий зийча, цецъяьннача йисар.\nАра хIанза а мозий даржа ха мича эттай вайна, бакъда, из ди дIайха хиларца цхьанахьара тIагулденнадар, цхьа моллагIа а доацаш геттара доккхий мозий. Из даар дохкаш латтача кхалсага дIабарахьежар, со тамаш еш... Бакъда, цун уж мозий говраш миссел дале а новкъа доацалгах кхийттар со. ХIана аьлча, кхыметтале кулг лостадаь а, тIера уж дIацалелхадеш латтар из!\nЦу моттига, гаьна боацаш машенаш лела никъ ба. Кулекаш тIа доацаш латтача маькха, булкингашта IотIабижаций цар хьалгIеттабу дом?! Из дицдеш ба цхьаькха оагIув — хьатIа мел воагIа саг маькхаи булгингаштеи кулг тохаш, уж тIакIалтIа етта отт.\nТIехваьнна дIа мел водача саго ший бIехача кулгашца ловзайича, мишта яа еза уж?! Аз зийнад цхьайолча моттигашка «Маькхах кулгаш детта йиш яц» яха каьхат хьалтехий, из даар тIамелвоагIачун кулгех лорадеш. Царех оал из Даьлацареи нахацареи лерхIам лорабераш! Мозий гурматах йиза булкингаши, маькхи йохкаш латтачунга шорттига сай бохча юха тIорме чу Iочуделла, ай мозий ма дагIий хьа акхар тIа, IотIахайча из даар толхацадича хьа мича гIовт уж, хи киси дале а, киленка дале а тIатасса акхарна, ераш йиъа саг-м хургвац могаш аьлча, аз фу дергда царна тIаккха, лелаш да-кх ераш укхаза, де хIама дац аьнна, ший базар дIахо яхьа эттар кхалсаг. Со цу юхе латтача юкъа, цига мел илла маькх, боккъонца массаж е йоалаш санна, тIакIалтIа йитта яьлар цхьа кхалсаг. Из даар дохкаш латтачунга чIоагIа ала ловра сона, Iайха юий Iа укхазара чуйихьа хIама аьнна?! Ма даггара уйла йича цхьаккха оагIорахьа Iодужаш хIама дац-кх из! БIарччача дийнахьа мозий тIадаьгIа булкингаш мишта йохк нахага?! ХIама тIа ца тассарах, кулекашка ца йолларах, царна IотIабужа дом дIабаьккхача дар да аз дувцар!\nМа товш дац-кх из бусалба сагага! Ше лелаю базар адамашцара лерхIами бехки лорабеш лелае яхаций вайга Дала?! ТIаккха мара лархIа йиш йий, цох хьадаьккхар хьаьнала.... Уйла е вай цу хIаман! Саго леладу гIулакхаш ма дий, цун юхь дIахьокхар!


Поп охьабужуш ца даьлла тата, боьжначул тIаьхьа дер дац\nСтигалкъекъа-бутт 08, 2017\nПоп охьабужуш ца даьлла тата, боьжначул тIаьхьа долийла дац\nМуьлххачу а пачхьалкхан исторехь, къоман иэсехь, кхетамехь даха дисина деза денош ду, дIатетттина а, схьатеттина а меттах даха йиш йоцуш.\nДуккха а ду уьш нохчийн къоман а. Къаьсттина деза а, лазаме лору вайнаха, доллу къам мостагI а лерина, 13 шарна махках даьккхина Чиллан-беттан 23-гIа де.\nДуьххьара 2010-чу шарахь бен официалан тIегIанехь билгалдаккха долийна а дац депортацин де. Цул хьалха, нохчаша шайн доьзалехь сагIа а доккхуш, мовлидаш йоьшуьйтуш, дагалоьцура генарчу ГIум-Азехь лайна бала а, цигахь шайн белларш а.\nОццу шарахь (2010-чу) Нохчийчоьнан куьйгалхочо шен омраца дIакхайкхира, Чиллан-беттан 23-гIа де иэсан а, тезетан а де ду аьлла.\nАмма гена ца дахара Кадыровн зевне дIахьедар.\nШолгIачу шарахь кхечу омрана буха куьг яздира мехкан куьйгалхочо – иэсан, тезетан де Стигалкъекъа -беттан 10-чу дийне дIатоттуш.\nОцу хийцамо юкъараллехь йоккха резонанс эккхийтинера.\nХIетахь цхьаболчу тергамчаша дийцаредора, Кадыров Ахьмад цу дийнахь дIавоьллина, оцу терахьца нисдеш, тIеэцна сацам бу и бохуш.\nВукхарна хетарехь, Нохчийчоьнан урхаллан ша Кремлна муьтIахь хилар чIагIдеш, шатайпа кеп яра и.\nТкъа Кадыров Рамзанан шен хьажам хила а хиллера цу дийне, меттигерчу телевизионан эфирехь вистхуьлуш, элира цо, шен да, Кадыров Ахьмад ву Нохчийчоьнан маьршачу дахаре некъ баьстинарг, цундела оцу дийнахь дагалоцур вай цунна уллохь тIемашкахь эгнарш а, аьлла.\nБехха дIабаьхьира хIетахь къийсам оцу денна гонах.\nМогIарерчу бахархошна, Iаьнан дийнахь карахь схьаэццал бен шайгахь кхи кIалкIовсар а йоцуш, стенга, хIунда, маца, оцу хеттаршна жоьпаш а доцуш, махках бевллачу, хала дара оцу Iедалан хийцамашна реза а хилла Iен.\n2014-чу шеран 18-чу дийнахь Соьлжа-ГIаларчу Къоман библиотекехь, Iедалх дага а ца бовлуш депортацин денна лерина Iилман конференци дIаяьхьира културан белхахоша а, яздархоша а, Iилманчаша а.\nОцу бараман инициатор, «Кавказан къаьмнийн Ассамблея» боламан президент Кутаев Руслан тахана набахтехь хан йоккхуш ву, Iедалан харц кхел бахьанехь.\nОцу шарахь Сочехь кхайкхийначу Олимпиадана жигараллица беш кечамаш бара. Гарехь, мехкан Iедална цатайнера, ловзарна кечлучу юкъанна, шена а ца хууш хIоттийна тезет.\nТкъа хIун бен ду-те къоман депортацин де муьлххачу дийнахь билгалдаьккхича а аьлла, вайн махкахочуьнга Саидова Iайнаэ хаьттира Маршо Радионо.\nСаидова: "Вайнах, вайн дай-наной дIабигар Чиллан-беттан 23-чу дийнахь хилла ду. Стигалкъекъа - батте и де дехьататтар суна нийса ца хета. Уьш бIаьстенан баттахь бигина ма бац. Уггар а луьрачу, шийлачу баттахь арабаьхна бигина бу. Ой, ловзар дара ала мегар ма ду, уьш йовхачу хенахь дIабигина хилехь-м, тIаккха баларш а кIезиг хилла хир дара, цара цамгарш лехьийна а хир яцара, лай кIел дIа а бухкур бацара"\nКху деношкахь массо а Нохчийчоьнан кIошташкахь бежнаш дойуш, сагIанаш дохуш, билгалдоккхуш ду иэсан, тезетан де.\nМехкан массо а зорбанаша яздо "Нохчийчоьнан хьалхара президент Кадыров Ахьмад дагалоцуш республикехь цхьа могIа барамаш бу дIахьош: дойу бежанаш, доху сагIанаш, доьшу зуькарш".\nАмма дац хьахош я къоман иэсехь дисина къематде а, бац хьахош 13 шарахь вайнаха лайна къа-бала а, Сталинан къизалла бахьанехь Казахстанан а, ГIиргIазойн а мехкашкахь миллий, мацаллий белларш а бац дагалоцуш.\nДагара бевлла Iедална уьш тахана а.\nНорвегехь вехачу бакъонашлаъярхочуьнца Гисаев Ахьмадца а хилира Маршо Радион деза денош, дIатоьттуш, схьатоьттуш ловзорах кхамел. Къоман трагедина Iедал гена хилар коьрта бахьана лору цо истори юхаязъян гIертаран.\nГисаев: "Вайн къомана тIе бала боьсинчу денойн терахьаш дехьа, сехьа теттар, къаьсттина 1944-чу шеран Чиллан-беттан 23-гIа де, вайн къам махках даьккхина аьлча а, вайн къам хIаллакдан гIортина де ду кх иза.\nИ вай лайна баланаш, хилла зенаш, и дерриге а вайга дицдайта , вайн къомах, вайн лазамах а цабашар санна хета-кх суна. ШолгIа делахь, и де дийца а, билгалдаккха а цавитар, юха а вайна и тайпа де тIекхача мегар аьлла хета суна. ТIаккха, тахана Нохчийчоьнан урхаллехь долу адам шен къомана гена хилар а хета суна".\nМуьлххачу а пачхьалкхо харцонца чу а еана, мох дIалаьцча, уггар хьалха оцу къоман истори шайна хеттачу кепехь юхаязъян буьйлало уьш боху Гисаев Ахьмада. Кхузахь лелашъерг Оьрсийчоьнан сценари ю аьлла, тIе а тухуш.\nГисаев: "Дуьненчохь дехачу адамийн истори муха хуьлу хаьий хьуна? Цхьана пачхьалкхо харцонца чу а баьхкина цхьа мохк схьабаьккхича, оцу пачхьалкхо цуьнан истори, шаьш чубаьхкичхьана юха язъйойтуш ю, шайна товччу кепехь. Изза хьал ду вайн цIахь дерг. ГIазакхий бу тахана вайн истори кхечу кепара язъеш. Цуьнах пайда хир бу аьлла-м ца хета суна. ХIетте а къар ца ло-кх уьш».\nКъоман исторехь мехал, лазаме терахьаш Iедало шайна ма-тов дIасатеттахь а, луларчу мехкашка бахана а, дагалецамашка ца буьйлуш ца Iа нохчий.\nМасала, кху шарахь Хаси-Юртахь а, ГIалгIайчохь а хIиттийнчу дагалецамийн митингашкахь а, конференцешкахь а хилира Нохчийчуьра дуккхаъ а бахархой.\nЦундела башха цеволийла а дац, тахана Нохчийчохь 13 шарахь даймахках хьегнарш хьаха ца бича а, дайша олуш ма-хиллара, поп охьабужуш ца даьлла тата, боьжначул тIаьхьа долийла дуй?..


Ассаламу Iалайкум! Ахь бусалба динах лаьцна хаттаршна жоьпаш ло аьлла елла соьга хIара e-mail. Со цхьа хIума хатта лууш вара. Зуда ялийна ву со, 25 шо ду сан, ялийна кхо шо хан ю.\nХIун ду хууш вац со, цкъаъа и сай зуда ю-кх аьлла хеташ вац со. Даиманна и дIа а йахийтина кхиниг яло лууш ву со. Айса и кхаьбчи а, соьх цунна цIийнда хир вуй-те олий ойланаш йо ас, хIунда аьлча сан дагахь даимна кхи зуда ялор ду.\nИ ялочу хенахь ас айса ялийна яц сайна, суна гергарчу наха захло дийцина ялийна, сихха хьаялийна йара иза, ма ялае боххушехь. Цундела ду а ца хаьа суна иза.\nИза ша вуо йоI яц. ХьайогIуш башха иман дика ца хиллехь а, хIинца иман дика долуш ю. Бехк боцуш иза дIайахийта ца лаьа суна.\nСан хаттар муха ду: иза дIа а йахийтина, кхи зуда яло мегар дуй ас? Ялийча доккха къа дуй иза? Оцу хIуман дукха ойла йина ас, сайн дагара зудчунна башха ца хоуьту ас, жиммал кхета моьтту суна иза.\nАьтту белахь жоп даийтахь суна.\nАллахI реза хилла хьуна сан хаттарна тидам барна.\nЛераме ваша, чIогIа дика ду ахь айхьа цхьа хIума дале хьалха хаттар дина а, хьо дагаваьлла а. Бусалба стеган гIиллакх ду иза, собаре хилар а гойту цо.\nАхь хоьттучух лаьцна аьлча, хьарам ду, хьанал ду аьлла вай цу хаттаре хьевсича, вайна девза бусалба динехь зуда йитар доьххьара дуьйна дика хIума ца хилар, йа вуьшта аьлча «макрухI» хилар. «МакрухI» бохург – дича къа а доцуш, ца деш Iаддитича мел а хуьлуш долу хIума ду.\nЗуда ялош беш болу мах, цу зудчуьнца кхуллуш йолу юкъаметтиг Къуръан тIехь «онда чIагIо», «чIагIбина мах» аьлла хьахийна ю, иштта и цIе кхидолчу ме́хашна яьккхина а яц. Цундела, доьзал кхуллуш беш болу мах бусалба дино сийлахь лоруш бу.\nДоьзал кхолларна бIостанехьа ду доьзал бохор, иза бусалба дино вон лоруш а ду. Ткъа иза вон лоруш хилча, зуда йитар хьанал хIунда дина-те аьлла хаттар кхолладелча, хаа деза, зуда йитар ца ваьллачу денна хьанал дина хилар, йа вуьшта аьлча, доьзалан дахар цхьанне агIор тарлуш дацахь, майрий-зудий кхидIа а цхьаьнаIеран зен и шиъ дIасакъастарал алсам делахь, доьзална юкъахь хIоьттина «ба́ла» бухатоха кхин агIо яцахь, тIаккха мегаш ду и шиъ дIасакъастар. Вайна ма-хаъара, доьзал юкъахь цхьа цакхетам кхоллабеллехь, цхьа вас йоьжнехь, цхьа хIума галадаьллехь, и хIума дIалуьстуш, АллахIа тIедожийна ду зуда йитале хьалха кхин масийтта некъ лелор. Церах цхьаъ ду, масала, юкъадоьжна дов делахь маслаIат лелор. Ткъа, зуда йитар – уггар тIаьххьара «дарба» ду. Хьадисехь деана ду: «Зуда йитар АллахIана уггар оьгIазе хеташ долу хьанал хIума ду».\nАмма хьан хьолехь ахь хьайн зуда йитича хьуна къа хир дуй-те аьлча – хир ду, нагахь санна цуьнан бехках доцуш ахь иза йитича цунна зен хир долуш делахь, цунна сингаттам бер болуш белахь. Хьан хьал ахь ма-дийццара делахь, кхин хилла, йа галдаьлла хIума а доцуш ахь иза йитар нийса хир дац.\nАхь аьллачух со кхетарехь, шуна юкъахь оьгIазло яц, йа вовшашна юкъахь цабезам а бац шуьшина. Ахь айхьа дечу тоьшаллийца, хьан хIусам-нана вон адам а дац, хаза ийман долуш а ю, ахь бохучунна муьтIахь а ю. Ткъа иштта хIусамнаной боцуш вуно дукха божарий бу хьуна, иштта куьцаш долу зуда-бераш лоьхуш дуккха а кегий-нах а бу хьуна. Нагахь санна ашшимма бахь хир бу шуьшина ирсе доьзал, нагахь санна ашшимма хилийтахь хир бу шуьшина юкъахь безам. Дукхозза нисделла а, нислуш а ду хьуна, еза а езаш зуда яла а йой, тIаккха иза хьан хIусам-нана санна дика ца хилар бахьана долуш йитар нислуш. (Дикка ойла елахь цу тIехь). Дукханна а хилла ду хьуна, шозза йа кхозза бен гина а йоцуш, йа хьан хьолехь санна цкъаъа гина а йоцуш йолу зуда ялош, тIаккха церан хаза безаме, ирсе дахар хуьлуш.\nДуьненан дахарехь нахана зеделлачу хIуманех ду хьуна, майрачунна а, зудчунна а юкъахь безам хилар цаьршинах шаьшшиннах доьзна хилар. Ахь Iуьйранна хьой араволуш, суьйранна хьой чувогIуш, хьай аьтту баьл-баьллачух хьайн хIусамнене хаза дош олуш хилча, ахь иза хьостуш хилча, ахь цунна сих-сиха барт боккхуш хилча, ахь цунна зезагаш оьцуш хилча, керла духар оьцуш хилча, шуьшиъ цхьаьне цхьанхьа доладала арадолуш хилча, жимма цхьанхьа самукъадаккха доьдуш хилча… И дерриге хIума шуьшинна юкъахь безам кхоллаболуьйту хIума ду. Безам Ийман санна хIума ю - бахьанаш лелийча, боцучуьнгахь кхоллабала а тарло иза, хан яларца гIел а ло иза, бахьанаш лелийча сов а болу иза, даим латта а лаьтта иза. Цундела, ас хьайга хьайн хIусамнанна зезагаш иэца аларх цец а\nца волуш, хьай кхоллабелла баьлла болу сирла доьзал ларбен бахьанаш леладе. Ийман долуш, АллахI везаш, Цуьнан дин дезаш, хьуна муьтIахь йолуш хIусам-нана хьайна нисйаларна АллахIана хастам бе, Цо хьайна динчу ниIматана пусар де, Цо и ниIмат хьайна даларна Цунна баркалла а ала. Хьайна Дала делла долу и ниIмат доцучаьрга хьажа хьо, дикка хьо цаьрга хьажахь, ас кхузахь хьехо ца оьшуш, хьайна Дала иштта хIусамнана нисйарна Цунна хастам бойтур долу дуккха а масалш гур ду хьуна. Делан динца а, гIиллакхца а дика йолу хIусамнана атта нислуш яц хьуна, ткъа, хьадисехь деана ма-дарра, стаг ирсе веш долчу кхаа хIуманех цхьаъ дика зуда ю хьуна, иза шен дахарехь дакъаза веш долчу кхаа хIуманах цхьаъ вон зуда а ю хьуна. Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Дуьне – (цхьана ханна) шех пайда оьцу меттиг ю, ткъа цу чура уггар дика пайда – дика зуда ю».\nТIаккха, лакхахь вай хьехийна долу бахьанаш лелорца, цкъаъа диц ма де АллахIе доIа дар, хьайн хIусамнана хьуна езийтар а, цунна хьо везийтар а, шуна юкъахь марзо хилийтар а, шун дахар ирсе хилийтар а доьхуш. Иштта доIанаш пайхамарша а дина ду хьуна, и хIуманаш дехар иэхье а дац хьуна. «Бакъдолуш, адамийн дегнаш дерриге Къинхетаме волчуьнан пIелгех шина пIелга юкъахь ду цхьа дог санна, Шена луъучу агIор дерза а до Цо уьш», - ткъа ахь лело ма-дезза бахьанаш а леладахь, дан ма-дезза Деле доIа а дахь, Цо хьан дог а хьуна дика долчахьа дерзор ду, шуна юкъахь безам хиларе дерзор ду, Шен къинхетамца. ХIара жоп мел дахделлехь а, хьан доьхьа а, хьан доьзалан доьхьа а яздо вай Шейх Iалий Ат-ТIантIа́вийс хьан санна долчу хьолах лаьцна дийцинарг, массо хIума хьайчух тера дацахь а, хьоьга ойла йайттал масалш ду цу дийцар чохь.\n«Цхьана дийнахь сайн цхьа доттагI доьхьал кхийтира суна. Цхьа тамашийна кийра гатбелла вара иза, дегIаца цхьа цамгар йолуш санна, йа дагчохь цхьа сингаттам болуш санна. Хилларг хIун ду дийца аьлла элира ас цуьнга. Ца дуьйцуш доьхьал велира иза цхьана юкъана, тIаккха тIаьххьара а элира цо соьга:\n- Хьо сан доттагI ву, хьох къайла дахийта ца деза ас иза. Сайн къайле юьйцур ю ас хьоьга, хьоьгара хьехар а оьшу суна. Зуда яло воллу со!\nАс элира: - Хьайн хIусамнене, хьайн берийн нене хIун дайта воллу хьо тIаккха?\nЦо элира: - Иза ша хьалха ма хиллара дIа Iийр ю.\nАс хаьттира: - Цуьнан гIиллакхехь цхьа вон хIума гина хьуна, йа цуьнан динехь вон хIума гина хьуна, йа муьтIахь ца хилар гучудаьлла хьуна, йа хьайх къехкар гучудаьлла хьуна?\nЦо элира: - ХIан-хIа, вайн Делор!\n- Ткъа хIунда яло гIерта хьо кхи зуда?\n- Со ларвалар дезаш стаг ву, вочу хIуманца цабезам болуш ву. Сайн зудчуьнца дукха ваьхна со, цундела цо сайн са а, сайн бIаьргаш а кхечу зударех бухатухуш ца хета суна. Дукха ваьхна со цуьнца, кIордийна суна иза, цуьнан хазалло кхин Iеха ца до сан бIаьргаш.\nАс элира цуьнга: - Вайн Делор, оццул цо хьайца хан яккхарна а, иза хьоьга догцIена хиларна а ма вон, ма боьха бекхам бу-кх ахь цунна бийриг! Ма тамашийна а ду-кх хьан хьал – хьайн сине ладоьгIу ахь, иза хьекъалан аз ду а моьттуш, лаамийн некъа тIехь воьдуш а ву хьо, иза дикаллин некъ бу аьлла хеташ а волуш. Иблисо харцахьадаьккхина хIума ду-кх иза, йа цо дагчу туьссу ойланаш ю-кх уьш.\nХьайн са ахь иэшийна а доцуш, ахь иза духатоьхна а доцуш, керла зудчо хьайна оьшург а хуьлуьйтур ду, цунах хьуна тоам хир бу аьлла хета хьуна? Керлачуьнца а денош дIагIур ду, иза а тиша хетар ю тIаккха, ахь цуьнца йоккху хан а яхлур ю, иза а кIордор ю, ахь цуьнан хазалла толлур ю, иза а хаза йолчура дIаер ю. ТIаккха кхоалгIа зуда лохур ю ахь, кхолгIачо йоьалгIачуьнга вуьгур ву, ахь бIе зуда ялийча а, хьайн дерриге дахарехь хьо зударий балош Iийча а, керла зуда езаш карор ву хьуна хьой!\nБарт баккхарца а, мара йолларца а йайъа еза тIаккха майрачо шен хан? Цуьнан шен цхьа кIеззиг йолу хан ма ю. Ткъа кхидIа йолу оьмар – дахарехь вовший гIоьнчий хилар а, вовшашца дагадовлар а, кхача-духар лахар а, бераш кхиор а, дIайаханчу хенаца дуста а дустуш, тIейогIучунна ханна кечам бар а…\nХьайн цIийна-нана ларйе, иза йолчу юхаверза. Цуьнан догцIаналле (иза хьайца дика хиларга, догцIена хиларга) хьажа, цуьнан юьхье а, цуьнан дегIе а ма хьежа. Бакъдолуш, «хазалла» бохучунна ха́дам буьйцу дукха жайнаш дешна хьуна ас, ТIа́гIу́ра белла болчу хадамал нийса хадам а ца карийна суна: «Бакъдолуш, хазалла – догцIаналла ю».\nТкъа, хазаллехь паччахь лара мегар йолчу хьан зудчо хьуна ямартло йича, хьан бIаьргашна дукха боьха гуш хир йара иза. Суьйранна юхучу мачанел сов хаза юьхь йоцу Iаьржа бос болу зуда хьоьца догцIена хилча (ямартлонах хьо ларвеш, хьан хIусам а, хьан бераш а, хьан сий а лардеш), хазаллин паччахь хетар йара хьуна иза». Мухха хIуъу хуьлуш хилахь а, дикчу нахах, Iелам-нахах дага ца волуш хIума ма де, дагаваьлларг дохковер вац.\nМассо хIума хууш-девзаш волчу АллахIа ирсе доьзал а, ирсе дахар а лойла хьуна хIокху кIеззиг дахарехь а, тIедогIу долчу даим дахарехь а!\n «НихIа́йатул-Мухьта́дж», Имам Ар-Рамлий, 6\_423.\n Суйу́тIий – Ал-Алба́ний, «Сохьи́хьул-Джа́миIис-СогIи́р», хьадис № 5492.\n «Хьулу́лун исламиййахI лимаша́кила усариййахI» жайни тIера, 150 агIо, Сабри Ал-Факъий.


Путинера жоьпашка ладоьгIуш ву омбудсмен Нухажиев\nНохчийн омбудсмен Нухажиев Нурди.\nОьрсийчоьнан президенто Нохчийчохь адамийн бакъонаш ларьяйта векал винчу Нухажиев Нурдис, хьалххехь дуьйна а хаамийн гIирсашкахула Iорадаьхнера ша Москох бакъонашларъярхойн кхеташонехь ойур долу цхьамогIа хеттарш. Цо ша чIагIдарца, цуьнан аьтто хилла вайнахана халонга девлла, церан бакъонашна а, Iар-дахарна а эшам беш долу хаттарш Путин Владимиран тидаме кхачо.\nЦарах коьртачарех коьрта лору Нухажиев Нурдис эскархоша лечкъийна а, вуьшта доьза байначу а бахархошна тIаьхьакхиар а, тIеман хьелашкахь байина лаьттах Iиттинчу нехан мила-муьлаш бу къастош, даьIашкаш зуьйш талламаш бан таро кхуллуш, махкахь лаборатори схьаеллар а.\nАдамийн бакъонашларъярхочо билгалдоккху Къилбаседа Кавказехь верриге лачкъийнарг а, доьза вайнарг а 8 эзар сов вахархо хилар, шайлахь 5 эзар сов Нохчийчура а волуш. «Нохчийчохь адамаш лечкъорца доьзначу зуламех цхьадерш,-боху Нухажиевс ша Путине дIакхачийначу леткъаман кехат тIехь,- хьан, маца дина а хууш, билгалонаш а йолуш ду.\nАс церан хьокъехь, дикка хьалха дуьйна а тоьшаллаш дIакхачийна инарла прокуратуре а, талламан комитетан хьаькаме Бастрыкин Александре а, Нохчийчохь йолчу талламан комитете а. Амма цара и гIуллакх цхьана новкъадаккха дина хIумма а дац.\nАс и хаттар далхош долу а, цунна жоп каро къахьоьгуш долу а иттех шо ду. Оха болх бечу хенан йохаллехь тхуна зеделла, тхо тешна цхьа хIума ду: федералан тIегIанахь, тайп-тайпана министараллийн а, урхаллийн а векалш юкъахь а болуш, леррина говзанчийн тоба кхолла еза доьза байначу нехан лорх кхиа. Цу тобанан бакъо хила еза мичча набахте кхача а, къевлинчу рожехь болх беш йолчу урхалле кхача а».\nТIаккхий бен аьтто хир бац аьлла хета Нухажиевна бахархошна лазаме девллачу хеттаршна жоьпаш каро а, байинчу гергарчех йоьзна цара ловш йолу гIелояйан а. Нухажиев Нурдис билгалдоккху нохчийн къоманна халонга девлла иза а, кхин долу а хаттарш диъ шо хьалха дуьйна а Оьрсийчохь адамийн бакъонашларъярехь жоьпалле волчу Лукин Владимире а, могашаллин министр Голикова Татьяне а дIакхачийна хилар а, амма хийцаме даьлла хIума цахилар а.\nЦарах ду, масала, хьенан, муьлш бу а ца хууш байинчийн даьIашкаш зе Нохчийчохь лаборатори йогIийтар а, кхузахь Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш къепе хIоттош герзашца чевнаш йинарш тIом бахьанехь заьIапхой ларар а, цхьана юххьера дуьйна минанаш дIайохуш кхаш-аренаш мукъаяхар а. Ишта кхин дIа а.\nАла дашна, оцу минанийн хьокъехь масех шо хьалха дIахьедар дира ша Нохчийчу веъна волуш Медведев Дмитрийс. «Кхечу пачхьалкхашна а тIехь гIо деш схьадогIуш ду вай и кхераме герз дIадаккхарехь. Вешан пачхьалкхехь вай муха ца йоху минаш дIа. Аса тIеман министралла декхарийла йийра ю и мехала болх дIаболо»- элира цо.\n«Делахь а цуьнан амар дахаре дерзо масех шо ийшира тIеман министараллана. Кху карарчу хенахь Нохчийчохь миннааш дIайохуш ю бохуш, сурт ду, амма говзанчаша даре до цу боларца латтанаш цу кхерамечу герзах цIандан иттаннаш шераш оьшур ду бохуш.\nИ болх тоаме ца лору Нухажиев Нурдис а. Миннааш бахьанехь еккъа цхьана Нохчийчохь вийна а, лазийна а 3 эзар сов вахархо ву боху Нухажиевс, шайна юкъахь 8 бIе гергга бераш а долуш. Кхузара, цунна хетарехь, леррина программа тIе а эцна, цхьана юххьера дуьйна цIандан доло деза махкахь латтанаш.\nЛакхахь хьахаделла хеттарш доцурш бакъонашларъярхочо Путин Владимире дIакхачийна къоман кхин а цхьамогIа лазамаш а. Церан могIарера ларало тIамо йохийначу хIусамашна ахчанаш къастор а, къастийнарг а, масала 350 эзар сом, бахархошна хилла зе аьттехьа а меттахIоттош цахилар а.\nАла дашна, кху сохьта а бIеннашкахь нах бу и ахчанаш схьаэца рагI ца кхочуш Iаш. Царна Iеткъарг а ду шо-шаре мел долу а, ахча дайлуш, пайда боцучу долуш доллушехь,Оьрсийчоьнан Iедало и тидаме а эцна, цуьнан барам лакхабоккхуш цахилар.\nВайнехан тидамза ца дисина, цIерашца а, Iаламца а доьзна Оьрсийчоьнан цхьайолчу кIошташкахь бохамаш бевлча, бутт-батте боллушехь, чу бахачхьана бовлуш, керла хIусамаш дIахIиттош, ахчанаш луш, Iедало кханенаш а ца йохкуш, нахана гIо дар.


Материал кечйинарг "Настоящее Время" телеканалан автор Казаков Муса\nТаджикхойн-жигархойн тобано Москвахь юург дIасайоькъу коронавирусан эпидеми бахьана долуш болх а боцуш, тIедогIуш сом а доцуш бисинчу мигранташна. Уьш болх беш хилла дуккха а компанеш карантинна дIакъевлина, хIорш а балхара дIабаьхна. Шайн даймахка дIабаха некъана ахча доцуш бисира дукхахберш.\nМигранташца цхьана маьхза кхачан сурсаташ кхачайо волонтераша таро йоцчу Москван бахархошна а, пенсхошна а.\nМоскван Къилба-малхбалерчу Шоссейная олучу урамехь хIоттийна цара сурсаташ дIайоькъу меттиг. Цига шайна тIевеанчу хIоранна а дIабала волонтераша цхьацца тIоьрмиг бу кечбина. Цара бахарехь, цхьана 5-7 денна шина стагах лаьттачу доьзална кхачам болуш хир ю йоькъург.\n"Базарахь мах беш дара тхо. Базар а дIакъевлина. Зазадоккху-беттан 22-чохь тхайн даймахка дIадаха гIоьртира тхо, амма кеманаш лелаш дацара,- дуьйцу Боев Мирзоахьмада. - Билеташ тхан кисанахь дисира, цунах делла ахча ур-атталла юха ца делира тхуна. Юург-мерг эца а ахча дац тхоьгахь. Ишта сагIина дIасайоькъуш хIума ю аьлла, дийшира оха. Баркалла хIара гIуллакх долийначунна".\nШен тобанца акци вовшахтоьхнарг бакъонашларъярхо Амон Иззат ву.\nКхечу бакъонашларъярхочо Джумаев Бахтовара ма-баххара, доккхачу декъанна, гIо кхочу Москварчу клинингийн компанешкахь офисаш чохь цIано латтош хиллачарна. Карантин бахьана долуш, я ахча а, я болх а боцуш, гIад дайна церан. Дукхахболчийн дIатаIийна ахча а дац, хIокху халачу хенахь лол тоха.\n"Массо а меттиг бохург санна къевлина ю, хIунда аьлча, хала хенаш ю юьйлалуш,- боху Джумаевс. - ХIара гIуллакх кеста дIадоьрзур ду аьлла, дегайовхо ю".\nАкцин декъашхой кхаа тобане бекъалуш бу боху волонтераша. Хьалхарниш - юург дIа а луш, цхьана мигранташца болх бийраш.\nШолгIа - меценаташ: сурсаташца гIо дийраш. КхоалгIа - гIо оьшу нах шаьш бу.\nХала хетарг ду, и нах дукха хилар. ХIора дийнахь дIасайоькъучу сурсатех, суьйранна цхьа а тIоьрмиг буха ца буьсу.\nВолонтераша боху, къестамаш а ца беш, гIо доьхучарна массарна а орцах довлу шаьш. Мигранташлахь дIасаекъна ца Iаш, Москварчу мискачу нахана а, къаьсттина песнхошна йоькъу шаьш.\n"Тхан махкахой: таджикаш, узбекаш, бен дац тхуна. ГIо оьший шуна, дуьйла кху адресца тхуна тIе - Шоссейная урам, лоьмар 22", - боху волонтеро Эгамов Махмадхона.\nЦхьана бахьанашца шайна тIебахка таро йоцуш бисинчарна, цIа кхоьхьуьйту волонтераша юург. Шайна гIо дан лаам а болуш, машен йолчаьрга кхайкхамбира цара, гIо доьхуш. Машенаш тоьаш яц, цундела ницкъ ца тоьа церан, шайга гIо мел доьхучунна маса дIакхачо.\n"Хьалхарчу адресца инвалидна гIо дира оха. ШолгIачу адресца тхан даймахкара зударий бара гIо оьшуш, царна дIакхачийра оха,- дуьйцу волонтеро Холов Наджимиддина. - Цхьацца деношкахь итт хIусамех чекхдовлу тхо, цкъацкъа пхеа адресца дIакхачо таро хуьлу, юкъ-кара итт хIусаме доьлху. Тахана Iуьйранна 11 сахьт даьлчхьана пхи сахьт хан ю оха гIо ден".\nАкцин организаторш тешна бу, хIора денна Москвахь гIо оьшурш алсамбуьйлур бу аьлла. Карантин дIа мел яхло, карахь хиллачийн а кхачор ду ахча.\nКоронавирусан эпидеми лах а елла, шаьш кеста балха арадовларе сатуьйсуш бу массо а мигранташ.


Iамерке тховкIело йоьхучу оьрсийн терахь рекорде даьлла\nСтигалкъекъа-бутт 04, 2018\nПхоьалгIа шо ду Оьрсийчуьра уьдучу нехан барам бесташ лаьтта. Путин президентан дарже юхавеъча йолаелла тренд ю иза.\n2017-чу шарахь Iамеркан Штаташка тховкIело ехна Оьрсийчуьрчу 2664 вахархочо – лурчахчул 39% дукха ду и терахь. Статистика Маршо Радиона йовзийтира Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн чоьхьарчу кхерамзаллин министралло.\n"РИА Новости" агенталло бечу хаамца, Путинан пресс-гIоьнча Песков Дмитрий шек ву Маршо Радионо гайтина мухIажирийн и барам бакъдолчуьнца богIу бохучух.\n"Тхуна ца хаьа, иза мел бакъ ду. Ма-дарра аьлча, харц информаци хIорд санна дукха ю, хIора терахь талла дезаш хуьлу. Аьл-аьллачух теша мегар дац, - боху Песковс.\nМаршо Радиога официалехь кхачийначу терахьаша иштта боху. 1994-чу шарахь яьккхира Оьрсийчуьрчу мухIажирша Штаташка тховкIело ехарца рекорд – 2127 стаг.\nТкъа 2012-чу шарахь, Путин кхозлагIа президентан дарже охьахуъушехь, кхиа буьйлира мухIажирийн могIа. Iамеркехь ваха бакъо ехнарг 2016-чу шарахь 1912 стаг хиллехь, 2017-чохь церан терахь 752-нна совдаьлла.\nМуьлш бу дехарш дийраш?\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн Iедало ца довзуьйту, муьлхачу бахьанашца йоьху мухIажирша тховкIело. Ткъа хила тарлуш долу бахьанаш ду чкIуран бос, дин, къам, политикан хьежамаш, борша-сте хиларца йоьзна проблемаш.\nШтаташка тховкIело ехначу Оьрсийчуьрчу бахархойн терахьаш\nОьрсийчуьрчу мухIажиршца болхбечу бакъоларъярхоша дийцарехь, шайн даймахкахь 2013-чу шарахь "гомосексуализмна пропаганда яр" доьхку низам арадаьлча бевддарш бу дукха. Алсамбевлла шайн бизнесна ницкъхоша, рейдерша гIелоеш махкахбевлларш а.\nМаршо Радионо хьалхо дийцира, Москох а йитина, 2012-чу шарахь Вашингтоне дIавахначу журналистах, телерепортерах, ша гей хилар лечкъош а воцчу Мамонов Романах лаьцна. Политикан тховкIело йийхира цо 2013-чу шеран Iай, Оьрсийчоьно гомосексуализман пропаганда йоьхку низам тIеэца долийча.\nМухIажиран некъ, статус къастош хьоьгу бала мел хала бу хууш волу Мамонов Iамеркан No More Fear фонде волонтер хIоьттина, кхечу мехкашкахь хьийзош, Штаташка уьдучу гомосексуалисташна гIодан.\n30 шо долу адвокат Влад, цо ша бахарехь, "парггIат садаккха меттиг лоьхуш лелла", цундела ехна Iаьмерке тховкIело а. Шеца цIахь, Оьрсийчохь, юкъаметтигаш лелла кIант вийра гей-клубера араволуш, дуьйцу цо. Цуьнан цIерачарна ца хаьа иза гей вуй, ткъа Оьрсийчохь дукха баланаш эгна цунна тIе кхиболу божарий санна ша цахиларна.\n"Со кхийтира сайн махках вала дезар дуйла, хIунда аьлча, хир дацара сан Оьрсийчохь паргIат дахар, карор вацара партнер а", - боху цо. 2016-чу шарахь тховкIело йоьхуш кехаташ чуделла Штаташкахь Влада.\nГоршков Алексей, ЛГБТ-жигархо, Нью-Йоркехь веха. Цо дийцарехь, тховкIело йоьхучу ЛГБТ-хошлахь алсамбевлла иммунодефицит цIийх йоьлла нах. Уьш маках баьхнарг ду, Горшковна хетарехь, Оьрсийчохь иммунодефицитна дуьхьал ден дарба тоаме дацар.\nКанадехь а, Европерчу мехкашкахь а хаало Оьрсийчуьра уьду нах алсамбовлуш хилар. Цхьана декъанна, иза дозу Нохчийчохь а, кхечу Кавказан республикашкахь а 2017 шарахь дуьйна гейш хьийзо болорца.\n28 пачхьалкхах лаьттачу ЕвроБертан миграцин статистико гойтучу терахьашца, Оьрсийчоьнан бахархойх 12600 стаг ву тховкIело йоьхуш. Царех 4885 – Германига. Уьш, дукхахберш, Кадыровн режимах уьду нохчий бу. Немцойн махкара терахь довзийтинарг ю Берлинерчу Миграцин политикан институтан векал Гулина Ольга.\nОьрсийчуьрчу ЛГБТ-н юкъаралло кхушеран юьххьехь хаамбина ша Нохчийчуьра вада аьтто баьккхина ламастехь йоцу ориентаци бахьанехь Iедало хьийзочу 114 стагна, аьлла. Гейш хилла ца Iаш, кхерамехь беха церан доьзалш а бу кIелхьарбаьхначаралахь.\nIамерке тховкIело йоьхучу Оьрсийчоьнан бахархойн могIаршлахь ю кхин а цхьа категори – дукха хьолехь пачхьалкхан низамхоша бехк боццушехь бехке ийзийна бизнесхой.\nНью-Йоркерчу юристо Палант Бориса беккъа шена тIебаьхкина нах багарбо:\n"Цхьаъ банкир ву, ткъа дукхахберш къона совдегарш бу", - элира цо.\nКхечу Нью-Йоркерчу юристо, Джонсон Эндрюс, элира ша стохка болх бира Оьрсийчуьра вевдда, тховкIело еха веъначу 25-30 стагца, аьлла. Оцу нахах ах "политикан бахьанаша" арабаьхна бара, амма кхоалгIа дакъа, Оьрсийчоьно шайна дуьхьал бехктакхам айбича, бевдда бизнесхой бара, боху Джонсона.


Линда Идрисова Поздравляет свекровь на концерте Очень мило. Иман Маашева — Дика дахар M Теша хьо, теша хьо сан безамах. Julia Michaels [Official Audio]. Хьоьца хила лаьа яхар [ Популярные исполнители александр малинин алексей воробьев алиса вокс алиса кожикина аллегрова ани лорак антонов юрий барбарики баста валерий леонтьев валерий меладзе валерия виктор цой владимир высоцкий время и стекло высоцкий денис майданов джордж майкл дмитрий маликов елена ваенга зара игорь николаев ирина дубцова ирина круг каспийский груз королева наташа король и шут круг михаил лев лещенко ленинград лепс лобода любовь успенская максим марина кравец меладзе валерий михаил задорнов михаил круг наргиз натали наташа королева никита джигурда нюша оксимирон олег винник опен кидс орбакайте кристина пелагея полина гагарина прохор шаляпин рамштайн руки вверх светлана лобода сектор газа софия ротару стас михайлов стас пьеха татьяна буланова тимати успенская любовь эндшпиль юрий антонов.\nКамета Садулаева — Дуьне, дуьне, хаза дуьне хьоьца. Малика Уцаева — Дишни йо1 — К1анта йо1е элира: Для вашего поискового запроса линда идрисова сан дахар хилла хьоьца доьзна MP3 мы нашли песни, соответствующие вашему запросу, но показывающие только 10 лучших результатов.\nДала декъал вай дойла. Линда Идрисова Текст Видео Са дахар Дахар хаз да — Нохчи.\nЛинда Идрисова — Сан дахар хилла хьоьца доьзна. Свежая музыка Eminem — Good Guy ft.\nлинда идрисова сан дахар хилла хьоьца доьзна — Скачать mp3 бесплатно\nAriana Grande — thank u, next. Janeta Сан дахар хилла хьоьца доьзна. Линда Идрисова Безам New Сан дахар хилла хьоьца доьзна Bam Bam Bam Mp3. Хийлаза даго хьо йоьху.\nТурпал Абдулкеримов — Декъал хил хьан дахар. Асет Джацаева — Дахар New Дахар M95 [ Хьтьца музыки, популярные альбомы, поиск музыки онлайн бесплатно и без регистрации.\nДахар, сан гIайгIане дахар цхьа жимма хьаста-хьа со. Макка Сагаипова — Ойланаш хьоьца ю M Сан дахар хилла хьоьца доьзна. Шах Ислангириев — Са дахар. Шоу Бенни Хилла хард-рок версия [ Сан ирсе дакъа хьо ма ду, сан Iалам, вахар хьоьца ду, сан чуьра йовхо яйъина ма гIо хьо дIа — Хьо йоцу буьйса буьрса ю, гIаргIулийн аьзнаш стиглахь ду, со хьан гIо оьшуш гIийла ву, ма гIо хьо дIа.\nТекст Видео сан Kygo — Happy Now ft.\nСулейман Хамзаев — Сан йовхо хьоьца ю. Линда Идрисова Свадебный салон Ирс. Залина — Сан дахар хилла хьоьца. Дукха ду сан хьоьга дийца, еза сан йишйоцу езар — Хийлаза суьйре д1а йоьду.\nЗалина Хасханова Текст Видео Сан дахар хилла хьоьца Авана — Открой для меня небо — vk. Ма хилла хьа массарна дика Песня: Линда Идрисова — Догу дог. Хьан хабаро хьо хазйина.


"ТIаме боьлху гIалгIазакхий", вевзаш воцу суртдиллархо\nКраснодар-мехкан губернатор Ткачев Александр, хьалха а санна, дΙахьош ву шен кавказхошна дуьхьало ен некъ. Цкъа хьалха Месхетан туркой шаьш долчуьра лаьхкина, Канаде дΙакхачабайтира цо. ТΙаккха гΙаланашкахь хΙитто болийра паччахьан чалтачийн Евдокимовн, Лазаревн, кхиболчу а Кавказ яьккхинчу инарлийн хΙолламаш. Дукха хан йоццуш Краснодар-махкахь полицица цхьаьна къепе латто арахеца долийна гΙалгΙазакхийн ханаш. ХΙинца оцу тобанийн каралуш ду герз а.\nТкачев Александр, ГΙубан-мехкан губернатор, ша тайпа кавказхой дарбен жухург ю Кремлан политикан театрехь аьлла хета дуккхаъчу оьрсийн эксперташна а, оьрсех боцчу Оьрсийчоьнан векалшна а.\nШа хьалхо гΙаланийн, яртийн кхерамзалла чΙагΙъян арадоху аьлла, урамашка хецна гΙалгΙазакхийн хаш хΙинца герзах дула дагахь ву Ткачев. Цо бахарехь, деса куьйгашца - церан карара шодмаш нехан низамалла совдоккху гΙирс лоруш а бац губернатора – 200 зулам дечуьра юхатоьхна, маситта эзар стаг кега-мерса кийтарло дечуьра юкъахваьккхина цара.\nТкъа и гΙалгΙазакхий герзах а буьйлича, маьршша наб йойла ду гΙубанхойн. Бакъду, йийр яц цигахь наб маьрша оьрсех боцчу наха - шайн, оьрсийн, лоруш долу и латта кавказхойх Ιалашдан кхоьллина шаьш и тобанаш бохург, лечкъа а ца деш, дуьйцу тахана цигарчу Ιедалша хаамийн гΙирсашкахула.\nТкачевс бахархойн коьрте гΙалгΙазакхий бахар хΙинца кавказхошна хьайна а ца Ιа. Стенна боху уьш махкаллин даржехь хьала, шаьш хΙун оьшуш ду царел боху ойланаш яржийна зорбанехула гΙезалоша а, башкираша а. Цара чΙагΙдо, «гΙалгΙазакхи», «атаман», «есаул» а, кхийолу а башхаллин терминаш шайн маттара а ю, шайн дай а хилла гΙалгΙазакхий, ткъа шаьш ца гΙерта, оьрсех схьабевлла гΙалгΙазакхий санна, цхьанненна а коча ховша, яздо оцу шинан къоман векалша интернет яьккхина.\nОцу хьокъехь къамел хилира Маршо Радион Казанерчу Университетан профессорца, историн Ιилманан докторца Исхаков Дамирца. Цо иштта дуьйцу гΙезалойн а, башкарийн а гΙалгΙазакхаллах лаьцна.\nИсхаков: «Этносех дерг аьлча, гΙалгΙазакхий цхьана къомах а ца хилла. Къилбехь - украинахой, тюркаш а хилла, Урална а, Идална а герга баьхначу нахалахь Оренбурган а, Уралан а гΙалгΙазакхийн эскарш хилла, ткъа уьш доккхачу декъанна гΙезалойх, башкирех лаьттина. Иза гойту 18-чуй,19-чуй бΙешерийн историн документаша а. Басалбанийн тобанаш а хилла цаьрца. ХΙинца а ю церан ярташ, иэсехь йисина гΙалгΙазакхаллин ларш а.\nБашкирашлахь а хилла и тобанаш, Сибрехарчу гΙезалойх лаьтташ а хилла дукха даккхий гΙалгΙазакхийн эскарш. Цундела гΙалгΙазакхаша шайх олу дешнаш «казак», «атаман», «есаул» - тюркийн бух болуш терминологи ю».\nАмма беламе хир дара, боху Исхаков Дамира, тахана шайн къоман нах а, Ткачевс кхоьллинарш санна тобанаш шайга а кхоллийта, аьлла, арабевлча.\nИсхаков: Оьрсийн имперехь гΙалгΙазакхаша шатайпа декхарш дΙакхехьна, уьш империн Ιедалан эр-жΙаьлеш хилла, вайн исторера дика хаьа уьш халкъан маршонехьа болу гΙаттамаш хьоьшуш леллийла. И хΙетахьлера гΙалгΙазакхийн бакъонаш хΙинца а меттахΙитто гΙертар лелаш хΙума ду, вуно вон хΙума а ду. И санна йолу тобанаш демократин юкъараллехь хуьлийла а дац, иштта дΙа аьлча».\nМахкара къепе совйоккхуш, Ткачев гΙалгΙазакхашна тΙетийжар харцо ю – Ιедал пайдабоцчу доккху хΙума а ду, аьлла хетачу политикех ву Маршо Радионо къамел дина «Славянийн Цхьанакхетаралла» шех олучу боламан Адыгеяра лидер Каратаев Владимир.\nКаратаевна олийла а дац, иза гΙалгΙазакхашца гома ву – «Славянийн Цхьаьнакхетаралла» дика евза шен кавказхошка безам бацарца а, национализман хьажамашца а. Амма цунна а ца хета Ткачев Александра лелориг дош.\nКаратаев: «Пачхьалкх гΙорасиз хилар го-кх суна цуьнца. Бюджето кхобуш йолу официалан структураш низам латто ницкъ боцуш ю – уьш коррупцино лаьцна ю, церан дола ца дало хан хене мел йолу а. Хьалхалера цΙе «полици» аьлла хицаро уьш халкъах кхин а дΙа хербина. Ткъа хΙинца лелориг – и санна йолу кхин а урхалла кхолла гΙертар ду».\nМила ву гΙалгΙазакхи? Кавказхочунна хета дезий цунах шен мостагΙ? И хаттар дукха зама ю къаьсттина Къилбаседа лаьтта. Оцу хьокъехь къамел хилира Маршо Радион шен схьаваларца масех дегара дуьйна гΙалгΙазакхи волчу, Къилбаседа Кавказан аьчка некъийн урхаллехь пресс-секретарь волчу Левченко Сергейца. Сергейн хьажам а бац ГΙубан-мехкан губернаторан Ткачев Александр къобавлвеш.\nЛевченко: «ГΙалгΙазакхийн могΙаршка оьцуш хилла массо а къаьмнаш – гΙалгΙай а, гΙалмакхой а, цигонаш а. Къам башха а ца хилла, дин а ца хилла башхаллехь. ХΙинца гΙалгΙазакхаллах тайнигийн ловзар дина. Суна хаь, Дон-йисттехь лаьттачу базин хехочух гΙалгΙазакхийн инарла-лейтенант вина меттиг а. Тайнигийн мидалш-совгΙаташ, оцу хΙуманех со ца веша».\nСтенна оьшу Ткачевна гΙалгΙазакхех ловза а, царех эскарш дан а бохучу хаттарна иштта жоп ду Маршо Радиоца къамел диначийн.\nКаратаев Владимир, "Славянийн Цхьаьнакхетаралла": "Милицин метта юкъабохуш болу гΙалгΙазакхийн уьш банне а бац гΙалгΙазакхий, иза моттаргΙа ю. Федералан Ιедало ледара болх беш хилар гойту цо".\nГΙалгΙазакхи Левченко Сергей: "ГΙубанехь гΙалгΙазакхех полици еш ю. Ткъа цара шаьш къам ду а ма боху, и муха нисло, къомо къомана тΙехь хадешший? Муха хир дара, масала, ХΙинжа-ГΙалахь, урамашкахула хадеш беккъа цхьа даьргΙой лелча? Я Соьлжа-ГΙалахь беккъа цхьана нохчийн бен ца хилча хадан бакъо? Цндела нийса дац оцу тобанех гΙалгΙазакхийн хаден тобанаш алар. Ца хаьа суна-м, полици ю, къепенах жоп дала а дезаш йолу. Цо дала деза-кх урамашкарчу а, ярташкарчу а низамах жоп. Амма халкъо дан дезаш ма дац иза».\nГIалгIазакхий пайдабоцчу бохуш ву губернатор Ткачев


Эсала, синтеме хиларан хьокъехь а, дикаллех лаьцна а дуьйцу дакъа\n«Къинхетамечуьнан лайш - лаьтта тIехь синтеме лелаш берш бу. ЖехIала (нах) шайца къамеле бевлча, цара олу: «Машар!»» («ал-Фуркъан», 63).\n703. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) велакъажара. Ва амма цкъа а гина ма вац суна иза - сел тIилдиг а цхьаьна гучу а йолуш, йоккха бага а гIаттийна воьлуш» (ал-Бухари: 2428, Муслим: 899).\n Кхузахь юьйцург – легашкара тIилдиг ю.\nДиканиг дехар а, дагадовлар а\n«…Дага а вала царех гIуллакхах лаций» («Али-Iимран», 159).\n«…(Шайн) гIуллакхаш цхьалха доху цара, вовшех дага а буьйлуш» («аш-Шура», 38).\n718. Жабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) КъурIан тIера сурат (Iамош) санна массо а гIуллакхехь истихарат дар (диканиг дехар) Iамийра тхуна. Цо олура: «Шух муьлххачу а цхьанна цхьа хIума дан лиъначу хенахь - тIедеш долу ши ракаIат (суннат ламаз) а дай, цул тIаьхьа олуьйла: «Я АллахI! Боккъалаъ, Хьайн хаарца гIодар доьху аса Хьоьга сайна! Хьайн ницкъаца со чIагIвар а доьху аса Хьоьга! Хьан сийлахь-боккха къинхетам а боьху аса Хьоьга! Боккъалаъ, Хьо ву ницкъ кхочуш верг - со вац ницкъ кхочуш! Хьо ву хууш верг - со вац хууш! Хьо ву (нахах) къайладинарш хууш верг! Я АллахI! Нагахь Хьайн хаарехь, хIара гIуллакх (суна) хайрана делахь сан динна а, сан дахарна а, сан гIуллакхийн тIаьхьалонна а (я иштта элира цо: хIокху дахарна а, эхартанна а) - суна догIа Ахьа и гIуллакх, атта а де Ахьа суна иза, тIаккха беркат а де Ахьа суна цуьнгахь. Нагахь Хьайн хаарехь хIара гIуллакх вон хир долуш делахь (суна) сан динна а, сан дахарна а, сан гIуллакхийн тIаьхьенна а (я иштта элира цо: хIокху дахарна а, эхартанна а) - соьх юхатоха Ахьа иза, со а вухатоха Ахьа цуьнах. Диканиг а догIа Ахьа суна, и миччахьа делахь а! Цул тIаьхьа цунна реза а ве Ахьа со!» («АллахIумма, инни астахирука биIилмика, ва астакъдирука бикъудратик ва асъалука мин фадликал Iазим, фа иннака такъдиру вала акъдиру, ва таIламу вала аIламу, ва анта Iалламул гIуйуб! АллахIумма, инкунта таIламу анна хIазал амра хайрун ли фи дини, ва маIаши ва Iакъибати амри (ав къола: Iажили амри ва ажилихIи), факъдурхIу ли, ва инкунта таIламу анна хIазал амра шаррун ли фи дини, ва маIаши ва Iакъибати амри (ав къола: Iажили амри ва ажилихIи), фасрифхIу Iанни, васрифни IанхIу, вакъдур лилхайра хьайсу кана, сумма раддини бихI!»). Цул тIаьхьа шена лууш дерг ала (деза стага)» (Бухари: 1162).\n «Истихарат» бохучуьнан маьIна - диканиг дехар ду, ткъа кхузахь цуьнах лууш дерг – истихарат-ламаз а, оцу ламазехь деш долу доIа а ду.\nЮург емалъян цамагар а, иза хастор бакъахьа хилар а\n736. Абу-ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цкъа а цхьана а тайпа юург емал ца йора: шена и езахь - юура, ца езахь - Iадда юьтура» (Бухари: 5409, Муслим: 2064).\n737. Джабира (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен цIерачаьрга (муьлхха а цхьа) чамбийриг ехча, цара элира: «Вайгахь, къонза доцург, кхин хIуммаъ ян-м яц». ТIаккха (къонза) схьа а дехна, хIара дешнаш а олуш, хIума яа вуьйлира иза: «Ма дика чамбийриг ду-кха къонза, ма дика чамбийриг ду-кха къонза!» (Муслим: 2052).\nХIума юучохь нисвелча марха долучо ала дезарг, нагахь ша шен марха даста дагахь вацахь\n738. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух муьлхха а цхьаъ кхайкхича - кхайкхиначу вахар къобалдай тIеэца. Нагахь (кхайкхиначу воьдуш верг) марха долуш велахь - ламаз дер цо, нагахь иза марха долуш вацахь - хIума юур цо» (Муслим: 1431).\nIеламнаха боху: «(Кхузахь) «ламаз дер цо» бохург – «АллахIе доIа дер цо» бохучу маьIнехь ду».\n Нагахь кхузахь къамел зуда ялийначу тойнехь цхьаьнакхетарах лаьцна делахь - и тIеэцар а, цига вахар а важиб ду. Цуьнах терачу кхинйолучу меттигех дерг аьлча - цига вахар дика (мандуб) лоруш ду.\n Вуьшта аьлча: шуьне гулбеллачарна а, ша цига кхайкхиначунна а доIа дойла цо. Кхетам баларан дийцаршкахь билгалдоккху: кхузахь «ламаз дер цо» бохучу дешнийн маьIна - «ша ма дарра ламаз дер цо» бохург ду аьлла, Iеламнах а бу.\nШуьне кхайкхиначу стага ала дезачуьнан хьокъехь, нагахь цунна кхин цхьаъ тIаьхьахIоьттинехь\n739. Абу МасIуд ал-Бадрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Ансарех) цхьамма пайхамар а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), кхин виъ стаг а кхайкхинера ша цунна кечйина хилла йолучу юучух кхета, амма царна тIаьхьахIоьттира (кхин а цхьа) стаг. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (шуьне кхайкхиначу хIусамден) неIаре шаьш кхаьчначу хенахь (хIусамдега) элира: «ХIара (стаг а) хIоьттина тхуна тIаьхьа - хьайна лаахь пурба лур ахьа цунна, хьуна лаахь - вуха а воьрзур ву иза». (Оцунна дуьхьал шуьне кхайкхиначо) элира: «ХIан-хIа, чуван пурба ду цунна, хIай АллахIан элча!»» (Бухари: 5434, Муслим: 2036).\nШена хьалххараниг яаран а, (иштта) хIума нийса яа ца хууш волучунна хьехам бар а, иза кхетош-кхиор а\n740. Абу Саламатан кIанта Iумара дийцина: «Беран хенахь АллахIан элчано дола деш, цуьнан Iуьналлехь вара со. Гуттар а шун мел ду (массо а шуьнан кIажошкахула) сайн куьг кхерстош Iедал дара сан. Амма (цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) соьга элира: «ХIай, кIант! Ала: «АллахIан цIарца!» («БисмиллахIи»). Хьайн аьтту куьйга а яа, хьайна хьалхха а кховда» (Бухари: 5376, Муслим: 2022).\n74I. Саламат бин ал-АкваIа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цхьана стага АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучохь шен аьрру куьйга хIума юуш хилла. Ткъа цо омра дина цуьнга: «Хьайн аьтту куьйга яа!». (Оцу стага) аьлла: «Ца яало соьга!». ТIаккха (пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «(ТIейогIучу ханна а) яалур яц хьоьга иза!». (ХIунда аьлча) куралла йоцучу цхьана а хIумано йина новкъарло яцара цунна. (Оцу стаге, боккъалаъ, цул тIаьхьа кхин цкъа а) шен (аьтту куьг бете цадахьаделира)». (Муслим: 2021).


Шарахь цкъа-шозза цIа а оьхуш, гергарчаьрца,марзо ца хадош, уьйр-юкъаметтигаш лелайо Европехь ирс-аьтто карийначу вайнаха. Бакъду къамеле баьхча царлахь наггахь стаг а ца караво хьажа-хIотто доцург цIа верза лаам болуш. Стенна ца лаьа царна цхьана ханний бен Даймахкахь совца?\nКху тIаьхьарчу шерашкахь шатайпа ламаст а хилла дIахIоьттина марха досту денош герга кхачарца, Европехь беха нохчий цIа эхар. Харц хир дац уьш эзарнашкахь цIехьа таттало аьлча а.\nТамаше хеталург ду оцу хийрачу мехкашкахь дерг дош а дац, шен Даймахкахь гIоле ду, дахар а ду башха, ног етташ кхехкаш, заздоккхуш толуш, аьлла, дош хазош стагга ца караво хьажа-хIитта баьхкинчарлахь.\nМелхо а царлахь жимачо а, хенарчо а олуш дерг, вовшашца барт бича санна тера догIуш къамелаш ду. «Ма дика ду тхан кхузахь Iа ца дезаш! Галдалахь бен лартIа догIуш дац шу дахарра-м.СинпаргIато яц шу кхузахь»… ишта кхин дIа а.\nГерггарчу барамехь цу кепара къамелаш хазадо Европерчу хьешаша. Кхузахь цIахьбисар хьахаделча, сел чIогIа бIокъажийна стенна хьийза Европера нохчий? Оццул маьттаза,гIаддайна а ду те Оьрсийчоьнан кIошташкара Iар-дахар? Цу а, кхечу а хеттаршца йоьзна шен дог-ойла йовзуьйтуш ю Фаранцера По гIалара еъна Хабаева Хатимат.\nДуьненахь воуьйтур вацара ша шен виъ кIант гуттаренна а кху цIа боху Хатимата. Цо кхеторехь церан дахар тIекIалтухуш, хIаллакдеш боккха бохам-катастрофа хир яра иза тIаккха.\nХатимат: «Кхузара нах хала бохку. Кхана доьзална ас хIун яо еза те аьлла де токху кхузахь. Цигахь и аьттехьа а дац. Юург-мерг цигахь кхачо йоллуш ю. Хьуна цхьа даккхий цIенош, еза машен а езахь ахьа тIетаьIIина къахьега деза. Ткъа ахь долчуьнан тоам бахь вай цIахь санна даа-мала латто гIерташ корта кегго ца оьшу цигахь.\nСан виъ кIант ву уьш цIа боьрзур бу аьлла суна-м ца хетта. Я уьш цIаберзо гIерташ сингаттам соьгахь а хир бац. Суна кхераме хета сайн бераш кхуза схьадалор. Бахьанаш дукха. ХIун хир ду те, хIун хила доллу те? Хаза Iаш ду-кх вай аьлла паргIат дац кхузахь дахар…»\nНохчийчохь долчу дахаран теш а хилла, ярташкахь бехачу дукхахболчарна а ца хета Европехь дIа а тарбелла, болх-некъаца аьтто а хилла бехаш берш гергарчаьргара хьал-де хаий бен цIа бахка оьшу аьлла. Австрехь йоI а, Бельгехь шен доьзалций кIант а ву Новр кIоштерчу Асхьаба. Цунна хетарехь цхьа коьртана галваьлла воцург гуттаренна а юхавоьрзур вац Европера.\nКху марха достучу деношна лерина шайн юьртара дукха нах баьхкинера марханаш къобалдан, царех цхьаъ ца карийра суна юха Европе дIа ца ваха Iалашо йолуш боху Асхьаба.\nАсхьаб: «Сайн амал а долуш ас-м балор бац уьш цIа кхин хийцам ца хилахь. Хьаькамаш шайна бу, нийсо яц, озабезамаш а беш, шайниш балха хIиттабо. Кхинарг дIахIоттахь а и бан ца вуьту. Ас я кхечо хIокхунна со реза вац аьлла бакъдерг дIаала маьрша дац, тIепаза войур ву, даьлла хIума а доцуш лаца тарло.\nЦIа баьхкина дукха бу, амма дIагIур вац ша бохуш-м вац стагга а. Кхузахь долчу хьолаца кхузткъара ваьлла стаг вала веза хьал ду-кх. Балхара дIабохуш бу 60 шо кхаьчнарш. Европехь санна луш пенси а, пособи а хилча цIахь мила Iийр вацара? Самукъане лелаш ма бац баккхийнаш. Валлай ас-м балор бац».\nЖимма а ахкаме ваьлча къастам боллуш билгалдолу Еврпехь бехаш берш а,дийцарехь а доцуш кху цIера дахар чуьра девзаш а берш, Iедалан тIегIанахь туьйранашкахь дуьйцучу дахарх а цуьрриг а баккхийбеш бац. Чот йоцуш дукха бу таро елхьара дазонал дехьа бовла салаьтташ берш а.\nКхузара нах хала бохку\nДоьза вайна нохчийн мухIажир


Темерхановн валарна тIехь "са лехьо гIертарш" емалбина Даудовс\nНохчийчоьнан парламентан куьйгалхочо Даудов Мохьмада ("Лорд") емалбина Темерханов Юсупан кхалхарна тIехь са лаха арабевлла шайн оппоненташ. Цу кепарчу дIахьедарца иза вистхилла Гелдганарчу къаношна а, веллачун гергарчарна а хьалха. Меттигерчу телеканалехь гайтинчу шен дехачу къамелехь Даудовс дийцина иштта, Темерханов Юсупна мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана динчу гIоьналлех а.\n"Цхьа нах бевлла Темерхановн валарх шайна са лоьхуш. Цуьнан тезетахь мел хиллачарна дIахаза лаьа суна сайн къамел. Юсуп дIалаьцначу дийнахь дуьйнна вайн паччахьо Рамзан-Хьаьжас шега мел далург дина. Кадыровс тIаьхьа кема а дахийтина, цуьнан дакъа схьа ца деанехь, вай хIинца а иза валаваре хьоьжуш хир дара. Йоллу Нохчийчоьно лаьтте кховдий Юсуп-Хьажа", - дIахьедина парламентан спикеро Даудовс.\nИштта Даудовс дийцина, къаьсттина "вахабисташ" къахьоьгуш хиларх, шайна пайде долчу агIор Темерханов гойтуш, видеороликаш яржош.\n"Шу стенгахь дара хIинццалц? ВорхI шо хьалха лаьцна ма вара Юсуп-Хьаьжа. Шу цуьнан бала болуш дара?", - оьгIазе хоьтту Даудовс.\nЮьхь яьккхина парламентан куьйгалхочо политикан мухIажиран Закаев Ахьмадан а. "Тхо гIазоте кхайкхина, тхо хьуьнхахь а дитина, ведда вахана Закаев а ву шена "очкош йохуш" сан эвланна а, сан юьртахочунна тIехь ", - боху Даудовс, хетарехь, Закаевс Темерханов турпалхо ву аьлла, яржийна видео дагахь йолуш.\nКарарчу беттан 3-чохь Омскерчу колонехь дарбан декъехь велла Темерханов Юсуп. Полковникан чинехь хилла Буданов Юрий вийна аьлла, хан тоьхнера цунна.\nТанкан полкан урхалла деш вара Нохчийчохь шолгIа тIом боьдучу хенахь Буданов. 2003-чу шарахь эпсаран чинех воккхуш, хан тоьхнера цунна Таьнгичуьра 18 шо долу Кунгаева Эльза дIа а йигина, ерна.


Берийн хIусам стенна ца йо техьа Нохчийчохь?\nКхетам сакхте дуьнентIе девллачу берийн хIусам махкахь цахилар чIогIа эшаме лору бахархоша.\nОфициалан хьостанаша даре а деш, заьIапан бераш дукха долчех цхьа кIошт ю Нохчийчоь. Царлахь кIезиг дац деш дуьйна а кхетамна айпе дуьнентIе девлла бераш а. Церан хьокъехь бинчу талламийн гайтам хастаме хила гена бу.\nМа-дарра аьлча, оцу берийн дай-наношлахь кIезиг бац махкахь царна лерина, уьш кхобуш хIусам хилча, шайн заьIапан доьзалхой цига дIабала резаберш. Цомгаш бер 3-4 баттана Iуналле схьаоьцуш диспансер олу лазарнеш ю, амма яц гуттаренна уьш тIелаца берийн хIусамаш.\nУьш цахилар халонга дуьйлучех ву Гуьмсера Парамазов Аслан.\nПарамазов: "Леррина кехаташ а кечдина, Ростов кIоштехь дика берийн хIусам ю аьлла, тохаделлера тхо. ХIара хIусамнана тIаьххьара а дохко а яьлла, дерриге а дуьйхи-кх. Бакъдерг дийцича, Нохчийчохь, куьг кхоччехь ишта меттиг елхьара дIа-м лур яра оха йоI. ХIирийн мехкан Бура гIалахь а ю, амма иза дика ца юьйцу".\nКхечу махкахь а доцуш Нохчийчохь и приют олу берийн хIусам хилча шайн йиша а яра воккха хилла вогIу кIант цига дIавала реза боху цигга Гуьмсан кIоштерчу Балиева Луизас а.\n"Нохчийчохь уьш кхобуш меттиг елхьара цо-м лур вара иза дIа"\nЛуиза: "Тхан йиша ю коьртана дика воцчу кIантаца бала хьоьгуш. Ондаваьлла вогIу. Сецо ма-торру ву. Кху Нохчийчохь уьш кхобуш меттиг елхьара цо-м лур вара иза дIа. Цуьнан де ма дац и лело а, цуьнга ладегIа а".\nБерийн хIусамашкахь мел даладелла хьелаш делахь а, шен бер лоьрех тешо дагахь а боцурш а бу.\nХIуъу а хилла латтахь а, цигахь мел дика хьелаш хиларх а, ша-м лур вац шен кIант цхьанхьа дIа. Оцу ойланехь чIагIъелла ю Тумиша.\nТумиша: "Ас лур вац. Соьга валалур а вац. Со санна бала кхочуш цуьнга цигахь мила хьожур ву? Соьга дукхамма а баьхна, делахь а соьга и да-м ца ло".\n"Нохчийчохь ца а еш массо тайпа гIишлош ца йисна, и берийн хIусам стенна ца йо техьа?"\nДелахь а, схьагучу суьртехь, дехьа сехьа эха а ца дезаш, тIекхача ма лиъанехь мичча хена а тIекхача аьтто а болуш, Нохчийчохь берийн хIусам хилча, доьзалхой цига дIабала резаберш алсамо бу махкахь. Цунна даре до соьлжагIалахочо ПетIамата а.\nПетIамат: "Сан вешин кIант ву коьртана дика воцуш. Схьабийца мотт а бац, дIадуьйцучух кхета-м кхета. Кест-кеста тIе моха йогIу, тIаккха цо караеънарг а дIа тIе йохуьйту, стол, гIант тIекIалдетта. Валла кху махкахь боргIанехь санна берийн хIусам елхьара оха и дIа-м лур вара цига. Кху Нохчийчохь ца а еш массо тайпа гIишлош ца йисна, и берийн хIусам стенна ца йо техьа? Кхузахь коьртана галдевлла бераш дац моьтту те Iедалхошна, я уьш доцу сурт хIитто гIерта техьа?\nКхечу махкахь атта дIа а ма ца оьцу, нагахь хьо цигахь дIаязвина вацахь. Ткъа цигахь и прописка олу бакъо яккха дукха хIилланаш лело а деза, таро хила а еза".\nКIошташкахь а, ярташкахь а тIехула бинчу талламаша а ма-гайттара, дийнахь а, буса а церан гIаролхой а хилла, дуккхе дукха хьекъална тилла бераш ду нохчашлахь цIахь кхобуш.\nЦарех дукхахберш цуьрриг дуьхьала а бац Нохчийчохь ницкъалчу лазарца долчу берийн хIусам хилча цигахь шайн берашна тховкIело лаха.