Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьнен тIе валар даздеш мовлад деший вай!\n16 марта в 12:32 (2010 г.)\nБисмиллахIиррохьманиррохьим Алхьасанул-Басрис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ухьад цIе йолчу ломан барамехь сан деши делхьара, Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьнен тIе валар даздеш мовлад дешийтаран новкъа хьовзор ма дара ас иза». Джунайдул-БагIдадис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовладе вахнарг, цуьнан сий динарг, баккъалла а ийманца декъалхили иза». Баккъалла, Далла бу хастам, Шена дукхавезаш волу, Ша хаьржина волу Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Iаламах къинхетам баран дуьхьа ваийтина Волчу. Оцу Далла бу хастам, Шен Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) жинийн, адамийн, дикаллин дай долчу маликийн эла вина Волчу. Ас тоьшалла до, Шена лолалла дан хьакь волуш, Ша цхьаъ волуш, Шеца накъост воцуш, АллахI воцург, кхин Дела вац аьлла. Ас тIаккха а тоьшалла до, вайн эла волу Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) цуьнан лай а, Элча а, хаьржинарг а, доттагI а ву аьлла; нийсонца бакъдолчу динца Элча вина ваийтина Цо иза.\nДала вазварца, хеставарца къинхетам бойла вайн эла волчу Мухьаммадах, цуьнан массо доьзалех, асхьабех, царна тIаьхьабаьзначарах.\nШен элчанашна (Делера салам-маршалла хуьлда царна) юккъера хаьржина Дала цхьа Элча, кхечарел Шена тIех дукха везаш а, оцу массо Элчанел (Делера салам-маршалла хуьлда царна) вазвина волуш, барам боцуш дика хIуманаш а, дагарлур доцу хаза гIиллакхаш а шеца долуш. Адам цуьнга хьаьжча хуур дара, цуьнан юьхь – харцлуьйш юьхь йоций, цуьнан дегIах йогIу хаза хьожа – миск олучу IатIарал хаза юй, цуьнан юьхьа тIехь догу нур – маьлхан нуьрал хаза дуй а. И дуьнен чу валар – бакъдолу дахар дIадоладалар ду. Иза – IабдуллахIан кIант Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ву, йоза-дешар ца хууш волу пайхамар. Историна вевзина вац и санна волу къонах.\nДала Шен Сийлахьчу Къуръанехь аьлла Элчанах (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) лаьцна: «Делан Элчанехь дика масал ду шуна – Делах а, къематдийнах а кхоьручарна, Дела дукха хьехочарна а». «Ал-Ахьзаб», 2I-гIа аят.\nИштта Дала Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ваийтаран бахьана дийцина Шен Сийлахьчу Къуръанехь: «Оха хьох Элча вина ца вахийтина, Iаламах къинхетам бархьама бен». «Ал-Анбиаъ», 107-гIа аят.\nЛекхачу Дала боху Элчане (Делера салам-маршалла хуьлда цунна): «Баккъалла а, сийлахь-деза ду хьан гIиллакхаш». «Ал-Къалам», 4-гIа аят.\nЛекха Волчу АллахI-Дала хIокху аятехь, Шена дукхавезаш а, Ша хаьржина а волчу Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) куц хIоттийна, лакхарчу гIиллакхийн да ву аьлла, оцу гIиллакхаш тIехь ву аьлла. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ма аьлла шен сийлахьчу хьадисехь: «Баккъалла а, со ваийтина ву сийдолу гIиллакхаш кхочушдан».\nДала Шен Сийлахьчу Къуръанехь боху Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьокъехь: «Баккъалла а, АллахI-Дела а Элчанах къинхетам беш ву, Цуьнан маликаш Элчанах къинхетам бар доьхуш ду. ХIай ийман диллина нах, аш деха цунах къинхетам бар, маршаллица маьрша витар а». «Аль-Ахьзаб», 56-гIа аят.\nДелан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) везар, и хьехавар вайн синошна паргIато ю, цуьнан шукра дар умматна важиб ду.\nДелан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) дуьнен тIе валар даздеш той хIоттор, Iамалех а, Делан къинхетамна гергавахарехь а еза Iамал ю, хIунда аьлча цо гойту воккхавевар, Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) дукхавезар а.\nЭлча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дукхавезар – ийманан бухех бух бу, хIунда аьлча Элчано аьлла (Делера салам-маршалла хуьлда цунна): «Шух цхьа а кхоччуш ийман диллина ма вац, шен берел, дел-ненал, массо а нахал цунна со дукхавеззалц». (Бухари, Муслим).\nПайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хилла ша вина де даздеш, Лекхчау АллахI-Далла шукра деш, Цо шена деллачу доккхачу ниIматан хама беш, хастам беш, и дуьнен тIе валарца мел долу хIума ирсе хилла дела. Хьадисехь деана ма-хиллара, и де даздар гучудоккхуш хиллера цо марха кхабарца.\nАбу Къатадата (Дала къинхетам бойла цунах) дийцина, Делан Элчане (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) оршот дийнахь марха кхабарх лаьцна хаьттира, аьлла. Цо жоп делира: «Цу дийнахь со вина, цу дийнахь соьга Къуръан доьссина». ХIара ду-кх, шен воккхавер гучудаккхар – марха кхабарца хуьлда иза я сагIа даккхарца, я Дела хьехо вовшахкхетарца хуьлийла иза, я салават дуьллуш, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовлад дешарца хуьлийла иза.\nЛахахь довзийта лаьа Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьнен тIе валар даздеш мовлад дешаран хьокъехь Iеламнаха аьлларг.\nАлхьасанул-Басрис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Ухьад цIе йолуш болчу ломан барамехь сан деши делахьара, Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьнен тIе валар даздеш мовлад дешийтаран новкъа хьовзор ма дара ас иза».\nДжунайдул-БагIдадис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовладе вахнарг, цуьнан сий динарг, баккъалла а, ийманца декъалхили иза».\nМаIруфул Кархис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовлад дешийта вайн вежарий кхайкхина, Элча вазваран дуьхьа яахIума кечйина, стогар латийна, хазвалархьама керла духар дуьйхина, IатIар тоьхнарг – къематдийнахь Дала и гIаттор ву хьалхарчу пайхамарийн тобанца; Iиллиййин олу дика нах хуьлучу уггаре лакхарчу меттехь хир ву и.\nЭлча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовлад дешийтаран беркатна детин, дешин ахча юкъа а диллина, мовлад дешийтинарг милла велахь а, и ахча кхечу ахчанах иэдича, беркат дужур ду оцу ахчанна тIе, цу ахчанан да къен хир вац, куьг даьхних даьсса дуьсур дац цуьнан».\nФахруддин-Разис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Цхьана а дегIо Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вазвеш мовлад доьшур ма дац, туьханна тIехь я кхидолчу даарна тIехь, цуьнца беркат гучудаьллий бен; мовлад юккъехь хилла долу туьха я кхидолу даар дуур ма дац, Дала цунна гечдаллалц и диъна волчун кийрахь и детталур долуш бен».\nФахруддин-Разис (Дала къинхетам бойла цунах) кхин а аьлла: «Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вазвеш хи тIехь мовлад дешча, тIаккха и хи мелча, цуьнан кийра гIур ма ду эзар нур, Делан эзар къинхетам а, цуьнан кийрара арадер ду эзар лазар а, эзар хьагI а».\nАбуль-Хайр ибну Аль-Джавзис аьлла (Дала къинхетам бойла цунах): «Сийлахь мовлад дешийтарехь болчу тергаман пайданех ду хьуна – и дешна шо тешаме хилар, ахь дагалаьцнарг а, хьан лаам а кхочушхуьлуш, сиха кхаъ кхачар а».\nАль-Хьафиз Джалалуддийн Ас-СуютIис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Шена чохь Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовлад дешийтина йолу цхьа хIусам, меттиг, маьждиг ма дац, оцу меттехь болчу нахана маликаша гуо биний бен, Лакхарчу АллахI-Дала царах массарах къинхетам биний бен, Иза царна реза хиллий бен».\nЮха а аьлла Аль-Хьафиз Джалалуддийн Ас-СуютIис (Дала къинхетам бойла цунах): «Шен хIусамехь мовлад дешна цхьа бусалба стаг ма вац, Лакхарчу Дала йокъа, ун, цIе, сингаттамаш, баланаш, халонаш, цабезам, хьагI, вон бIаьрг, къуй оцу хIусаман охIланах дIаайбиний бен. И кхелхича, барт хоттучу Мункар, Накир олучу шина маликана жоп дала атта хир ду Дала цунна, Шен паччахьалла доккха долчу Далла гергахь сийлахь йолчу меттехь хир ву и».\nАс-Сириййу Ас-СакъатIис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Мовлад доьшу меттиг дагалаьцначо, ялсаманин бошмех беш дагалаьцна, Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) везаран дуьхьа бен цо и меттиг дага ца лаьцна дела».\nЭлчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Со везнарг соьца цхьаьна ялсаманехь хир ву».\nIабдул Малик ибну Марван паччахь волчу заман чохь цхьа жима стаг хиллера Шемахь, аьлла, дийцина. Хаза волуш, говра тIе хаарх самукъадолуш хиллера иза. Цхьана дийнахь шен говрахь иза вогIучу хенахь, говр кхера а елла, карара яьлла хиллера цуьнан. И сацо ницкъ бацарна, хIара Шемарчу урамашкахула дIавигна хиллера говро.\nПаччахьан неIаре некъ нисбелла хилла цуьнан. Паччахьан кIант нисвеллера хьалхахь, ткъа дошлочун ницкъ ца кхечира говр юхатоха. Паччахьан кIант вийра говро. Шега и хабар кхаьчча, и жима стаг схьавалаве аьлла, омра динера паччахьо. Мехкан Iедална ша герга хиллачу хенахь, «куьг бехкечунна» дагадеара, Дала ша хIокху хьолех хьалхаваккхахь, доккха той дийр ду ша, Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хестош мовлад доьшуьйтур ду ша цигахь, аьлла.\nПаччахьна хьалха дIахIоьттинчу хенахь, цуьнга хьаьжна паччахь велавелира (чIогIа цунна оьгIазваханчул тIаьхьа). Паччахьо хаьттира: «ХIай стаг, бозбуанчалла дика хууш вуй хьо?» Цо жоп делира: «ВаллахIи вац, хIай бусалба нехан паччахь». Паччахьо элира: «КъинтIера вели со хьуна, ахь динарг дийцахь суна». Жимчу стага элира: «ХIокху доккхачу хIуманах Дала со хьалхаваккхахь, мовлад доьшуьйтуш, доккха той дийр ду, аьллера ас».\nЖима стаг аравелира, чIирах хьалха а велира иза. Эзар деши схьаийцира цо Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) мовладан беркатна.\nДала Шена дукхавезаш волу Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьнен тIе ваьллачу беттан сий, шукра динчарех дойла вай, вай доьшуш долу мовладаш Дала къобалдойла!\nА-Хь.Кадыровн цIарахчу хаамийн а,\nзорбанан а, «Некъ» цIе йолчу кхерчан говзанча.


Нохчийн меттан денна леринчу барамехь (архивера сурт)\nСтохка Нохчийчохь лечкъийра Iедална муьтIахь боцу нах, бозуш боцчу блогерийн агIончашна тIаьхьабевлла а лийлира, ницкъбира меттигерчу бахархошна, холмачалла лелийнарш пачхьалкхан телевизионе а балош, цаьрга гечдарш дехийтира. Иштта, федералан бюджетан ахчанех гIишлош йира, ткъа дуьйцура, Кадыров Ахьмадан Фондан чоьтах хьалайина, бохуш. Кавказ.Реалиин материалехь дуьйцу шеран коьртачу жамIех лаьцна.\nСпецоперацеш а, нах лецарш а\nОьрсийчоьнан регионашлахь "Нохчийчоь - уггар а кхерамза" республика ю олура масийттазза шен дIахьедаршкахь мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Бакъду, дахначу шарахь "уггар а синтемечу" республикан имидж талхийра махкахь хиллачу еа контртерроран операцино а, цхьана терроран тохаро а.\nГIадужу-беттан 11-чохь Нохчийчуьрчу Серноводскан кIоштарчу Ассиновскехь ши стаг вийра, Iедалхоша тIемалой бара уьш аьлла, дIакхайкхийра. Вара царлахь Байдулаев Казбек а.\nКхин а ши де даьлча, ГIадужу-беттан 13-чохь, Соьлж-ГIаларчу Октябрьскан кIоштахь вийра виъ стаг, ницкъахоша гIаттамхой бара уьш аьлла, дIахьедира юха а. 1996-чу шарера Цураев Мохьмад а, 1992-чу шарера Магомедов Мохьмад а, 1992-чу шарера Муртазалиев Рамзан а, 1998-чу шарера Имамурзаев Майрбек а хиллера уьш. Берриш а Нохчийчоьнан бахархой бара. Хьалха Шемахь хилла аьлла, оперативан базехь язбина, лехамашкахь а хиллера уьш, чIагIдора Кадыровс.\nГIуран-беттан 16-чохь ТIехьа-Мартанан кIоштахь юха а тIемало вийна аьлла, дIахьедира, Байдулаев Казбек ву бохура иза юха а. Официалан версица, караван дуьхьал реза ца хиллера Байдулаев, тIаккха полисхошна дуьхьал граната кхоса дагахь хиллера иза, ницкъахоша герз тоьхна, вийнера иза. Иштта, шина баттахь шозза байъинчийн могIарехь хьахийра иза.\nСоьлж-ГIалахь Керлачу шарна база дIа а хIоттийна, шира шо дерзорах дIакхайкхон а ца кхиира нохчийн Iедалхой, мехкан коьртачу шахьарахь ППС-н белхахошна тIелатар дира ГIуран-беттан 28-чохь.\nЦунна бехкевира ТимурзиевгIеран ши ваша Хьасан а, Хьусейн а. Оцу инцидентехь цхьа полисхо вийра, шолгIачунна чевнаш йира. Зулам динчу меттигехь вийра ший а ваша а.\nНохчийчоьнан Iедалхоша ТимурзиевгIарна чIир кхайкхае аьлла, кхайкхамбира. Ткъа Кадыровн дешнаш тесна дитира Москвахь а.\nСтохка лоьцуш бара Нохчийчохь хиллачу шолгIачу тIамехь дакъалаьцнарш а цхьана. ГIаттамхошлахь хилла ву аьлла, шеконаш хилла Мескер-Юьртара вахархо лецира Зазадокху-беттан 24-чохь. ГIадужу-беттан 26-чохь Ростов гIалахь лецира Дотмерзаев Адам а, Ашаханов Муса а, изза бехкаш а дехкина.\nОцу юкъанна Владимирскан кIоштахь дIалецира Нохчийчуьра вахархо Башаев Майрбек. 2000-чу шарахь десантхошна тIелатар дина ву иза аьлла, шеконаш кхоллаеллера цуьнан хьокъехь.\nТIаьххаьра, Лахьан-беттан 30-чохь дIакхайкхийра, полисхойн версица, буьйранчийн Басаев Шемалан а, Хаттабан а тобанашкахь дакъалаьцна ву аьлла, Идалов Саламбек а, Асланбек а лаьцна аьлла.\nТепсуркаевн гIуллакх а, нах лечкъор а\nОппозицин каналашца а, блогершца а уьйраш хилла аьлла, шеконашца леца болийра 2020-чу шарахь нах. Гезгамашин-баттахь гIараделира IАДАТ телеграм-каналан модератор Тепсуркаев Салман лачкъийна вигарх. Цунна тIехь сийсазалла лелош яьккхина видео яржийра социалан машанашкахь. Нохчийчоьнан муфтийс Межиев Салахьа цунна дина таIзар "догIуш дина ду" элира. Стенгахь ву тахана жигархо, хууш дац. Европан адамийн бакъонийн кхелехь Оьрсийчоьнан векалша тIе ца дуьту, иза къайлаваккхарна шаьш гунахь хилар.\nТепсуркаев воцург а, стохка Гезгамашин-баттахь, мел лахара а, Нохчийчуьра 53 стаг вигира лачкъийна. "Кавказский узел" агенталло яздора, царлахь зудий, майрий, кхиазхо а ву аьлла.\nЖурналисташна хетарехь, Тепсуркаевца зIенехь хилла нах гучубахархьама, идош хиллера и нах. Бакъоларяъран "Мемориал" центран зерашца, Чечанара ворхI вахархо а вигира Iедалахоша. Устрада гIаларчу полицин декъехь тIехь къизаллаш а лелош, масех кIиранчохь лаьцна а латтийнера уьш.\nIедалан критикаш байъар\nДахначу шарахь хааме даьккхира, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна критика йина Малхбузен Европерчу пачхьалкхашкахь масех стаг вийна аьлла. Чиллан-баттахь Францин Лилль гIалахь вийна карийра нохчо Алиев Iимран, Товбеца-баттахь Австрин Герасдорф гIалахь герз диттина вийра блогер Умаров Мамихан. Иза вийна аьлла, кхоллаеллачу шеконашца лаьцна ву Нохчийчуьра ши стаг – Ахтаев Сарали а, Магамадов Салман а.\nЧиллан-беттан 26-чохь вен Iалашонца тIелатар дира Швецехь оппозицин блогерна Абдурахманов Тумсона. Оцу гIуллакхна тIехула лаьцна хиллачу, Нохчийчуьрчу вахархочунна Мамаев Русланнаитт шо хан туьйхира карарчу беттан 8-чохь. Ткъа цуьнца декъахь хиллачу Шапиаева Эльмирина бархI шо кхайкхийра.\nЛецна, "кхеле" хIиттийначу нахе гечдарш а дехийтира дахначу шарахь. Пачхьалкхан "Грозный" телеканалехь кест-кеста гойту, бертаза камера хьалха а хIиттош, дохкобуьйлуьйту нах. Дукха хьолахь, телеканалан сюжеташкахь гойтура, пал тосучу нахана тIеихина, йа къепе йохийна аьлла, бехкебина нах.\n2020-чу шарахь Американ Цхьанатоьхначу Штаташа санкцийн тептаре ваьккхира Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан, цо адамийн бакъонаш хьоьшу аьлла. Санкцеш хьакхаелира цуьнан хIусамненах Кадырова Меднех а, церан шина йоIах Кадырова Iайшатах а, Каринех а.\nГIуран-беттан 10-чохь Американо санкцийн Iаьржачу тептаршка яьккхира "Ахмат" футболан клуб, "Магнитскийн Глобалан актан" бух тIехь. Адамийн бакъонаш хьоьшуш хиларца, Iорабевлла нах язбо оцу тептаре.\nИштта санкцеш кхайкхийра "Мегастройинвест", "Нохчийн минералан хиш" компанешна а, ийначу кепехь латарийн промоутеран Absolute Championship Akhmat компанина а.\nОццу дийнахь Британино санкцешна юкъа вахийтира Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад а, Устрада гIалин полицин декъан хьаькам лаьттина Катаев Аюб а, республикан чоьхьарчу гIуллакхийн министран хьалхара гIовс Алаудинов Апти а.\nКадыровн гергара нах а, цIераш хийцар а\nСанкцеша новкъарло ца йира республикан урхалхочунна, шен гергара нах Iедалхойн даржашка балон. Спортан министр хIоттийра Кадыровс шен вешин кIант Кадыров Хьамзат, ткъа йоккхайолу йоI Iайшат культурин министран хьалхара гIовс хилира.\nБерийн бошмаш а, школаш а, культурин хIусамаш а ца ягарйича а, Нохчийчохь 346 урам бу КадыровгIеран цIийнах мел болчийн цIарах аьлла, ларарш дира стохка журналисташа. Масала, БIачи-юьртара спорткомплекс Кадыровн 15 шо долчу кIентан цIарах ю аьлла, дIакхайкхийра ГIуран-баттахь.\nМангал-беттан юьххьехь регионерчу Кадыров Ахьмадан цIарахчу Фондо 2019-чу шеран жамIаш довзийтира. Цаьрца а догIуш, Фондана 6 миллиард соьмана пайда хиллера.\nКавказ.Реалиино яздира шен материалашкахь, фондо кхочушйина бохуш, Iедалхоша кхийкхош йолчу проектех дукхахъерш пачхьалкхан бюджетерчу ахчанех йина ю аьлла.\n2020-гIа шо карадеачхьана динчу зерашца, Нохчийчоь а, Къилбаседа ХIирийчоь а уггар а маьрша, паргIат республикаш ю, зуламаш дар зийча аьлла, дIакхайкхийра ГIадужу-баттахь.


Дерриг дуьне дара хIирийн йоI кIелхьарйоккхуш\nПерсаева Арнелла, скриншот\nIедало деш доцу гIо до наха цомгушчанна\nШо сов бен хан йоцчу Арнеллина орцахбевлла, эцна наха дуьнентIехь уггаре деза лору молха\nДIадахначу кIиранах лахьийна даьлла БуьритIерачу дилх ца кхуьучу йоIанна ахча. Цунах боккха кхаъ хилла ерриг а Къилбаседа ХIирийчоьнна.\nКрасноярскерчу маьIданийн магната, футболан «Алания» тобан президента Гуриев Владимира шен накъостаца-совдегарца Дзгоев Тамерланца цхьаьна тIе ца тоьу 50 миллион сом даларо цхьана ханна коронавирусан тема а тIехь йицъяйтира республике.\nАхча гулделла цхьа шо ах шо долчу Персаева Арнеллин могашалла денъян юьсу хан тIекхача нийсса итт де долуш. Ткъа Гуриев, ша динчу гIоьнан мехалле хьажжина, къоман турпалан дарже кхачаво тахана хIираша.\nШа Гуриевс дIахьедина, сагIа мел динарг хир ву – хуьлда цо делларг сом я миллион – йоьIан могашалла меттахIоттийнарг, аьлла.\nЖимачу Арнеллин дахар дIадахдан хьаьвзинчаралахь цхьа стаг ву шенна меттиг кхочуш. Футболан видеоблогер Савин Евгений ву иза. Пандеми чураяьлла яьржинчу, нехан тидам цунна тIехь бен боцчу деношкахь бира Савина ерриг а Оьрсийчоьне кхайкхам, довлахьара шу, нах, Арнеллина орцах, аьлла. Цуьнан дешнаша са меттахдаьккхира массеран а.\nХIирийчуьрчу цомгашчу йоIана 23 миллион сом гулдина Оьрсийчуьрчу йиш лакхархочо Крид Егора\nАхча лахьор халачу хьоле доккхуш, цIеххьана хьалабелира долларан мах а. Дуьйцучу молханах, Америкехь ечу Zolgеnsma препаратах доккху $2,4 миллион – соьмашка диллича, цIен мах. Цундела а хеталора, гуллур дац Арнеллина молха эццал ахча, олий. Кхачийнера массо а некъаш – бала кхаьчна журналисташ а, блогерш а, бизнесхой а, Европера артисташ а бевллера шайга далург дина.\nЭццахь шега хьалхе дIаийцира Савина – цо футболан «Сочи» тобанерчу Кокорин Александрца эфирехь къамел деш айбира йоьIан лазарца болу гIайгIа, элира, ша дакъа лоцур ду ахча гулдеш, доьхур ду изза дар премьер-лигерчу футболхошка а. Кокорина а диллира гулдечу ахчанна юкъа цхьа миллион сом, иттех миллион сагIадира кхечу спортхоша а. Савина йоIанна орцахбехира артисташ Крид Егор а, Киркоров Филипп а. ЙоьIах лаьцна шайн эфирашкахь дийцира бевзаш болчу журналисташа Ургант Ивана а, Познер Владимира а.\nАрнеллина орца дехначул Савина тIаьхьа цуьнан йоллу цамгар йолчу берийн дай-наной буьйлу блогерца зIене, доьху шайна а гIодар. Цунна хаьара иштта хир дуйла, амма кхетара, массарна а гIо далур доцийла.\n"Соьга хIора дийнахь яздо. Хьо нахана вевзаш велахь, йиш яц иштачух хьолах къайлавийла, хьулвала, цомгуш долчу беранна хьо гIодеха волавеллехь, толаме кхаччалц деха деза и гIо массаьрга а. Ас Арнеллин кхолламехь дакъалаьцна, цуьнан ненаца зIене вийлина ца хеддаш. Бевзаш болчу наха массара а лаца деза дакъа иштачу меттехь", - боху Савин Евгенис.\nНервашца а, дилхаца а ду Арнеллин лазар. 6-10 эзар берах цхьаъ долу дуьнентIе оцу цамгарца. Лела а, кхача баа а, садаIа а новкъарло йо дилхан ген даима а мутацехь хиларо. И симптомаш чIагIъялале дан дезаш хуьлу дарба.\nСтохка америкахоша кхоьллина Zolgеnsma ларало оцу цамгарна уггаре дика молха. Цо дIайоккху генашца кхоллаелла проблема. Тухуш берг бац лазархочунна цхьа маха бен а. Амма иза тоха беза цамгар гучуяла йолалушшехь.


"ШОВДАН КОЬРТЕРА ТАРХАШ" = кху тептаран йоьалгIа кийсак - 7 Июля 2016 - NAHI\nГлавная » 2016 » Июль » 7 » "ШОВДАН КОЬРТЕРА ТАРХАШ" = кху тептаран йоьалгIа кийсак\n"ШОВДАН КОЬРТЕРА ТАРХАШ" = кху тептаран йоьалгIа кийсак\nДикаберд волучуьра араваьлла цхьатерра ши къонах, адам гуладеллачу майдане вахара. Баьхкиначу хьешех бIаьрг тоха а, керланиш довза а, дехийлахь мел долу адам дара цу метте схьагулалуш.\n- Хьажахь, хьажахь, и хьалла, Гарсаца вогIу къонах, ма товш стаг ву! – Мархатайс аьлча,\n- ЙоI! Цулле а, БаIаш лаха ахь, кхин къонахошка бIаьрг а ца кхобуш – элира, Сени шена ма-гиннехь, цуьнга безам бахначу Поллас.\n- Иза-м, хаьара суна мичхьа ву. Шен ден де ден голош мара а йоьхкина, и хьалла, бIов чохь Iаш вара иза-м, - элира, шелла йоккха йолчу Поллин, хийцаелла дог-ойла гиначу йоIас.\nОцу хенахь, гергавеъначу вашас куьг ластийра шина йоIе.\n- Полла! Мархатай! Кху сан хьешана лерина, жима той ду хIотто дезаш. Шу шиъ, ледара ма хилалаш. Кху сан хьешан, дог-ойла тоян бахьанаш леладойла аша! - вашас аьлча, безамехь елакъежначу Поллас хаттар дира:\n- Кху хьан хьешан цIе муха ю? Мичара, хьанах ву хIара? – аьлла. - Сени, сан цIе Сени ю. Со, хурри ораман стаг ву. Сан Даймохк Дай-Iа-хи бу, кхузара дIа, кхаа дийнахь некъ балла юкъ йолуш говраца.\n- Бакъдуй, шу хурри махкахь беха маьхкарий, шелIанаша лачкъорна кхоьруш, чохь Iаш бу, арабовлар а, уллехь цхьа боьрша воцуш хуьлуш бац бохург?\n- И тайпа масалш, тхан махкахь хааделла дац суна. Бакъду, тхан боллу маьхкарий, муьлхха а шелIа къардийра долуш бу. Божарийн тасадаларшкахь, цаьрца цхьатерра дакъалоцурш а дукха бу тхан. – Сенис аьлча, Мархатайс забарца йоьзна кхоссар йира.\n- Божарий шайн декхаршца ца ларабалар ду и, я церан, цаьрца бала ца хилар ду иза? – аьлла. - КIезга хилар ду. Цундела веъни со-м, кху шун дехийла а. Карора ярий те суна, цхьаъ мукъне а яло йоI, - элира, забарна дуьхьала забар йиначу Сенис.\n- Хьо шиъ, я кхоъ езаш-ам вацара? – олуш, зевне озаца елаелира Мархатай а.\n- Суна-м, цхьаъ, и хьан накъост а мегара яра, - аьлла йиначу кхоссаро, Поллан юьхь цIиййина ца Iаш, Мархатайн юьхь а цIиййира Гарсах эхьхетта.\n- Сени! ХIара, сан жимаха йолу йиша ю, Полла. Ткъа хIара, кхара дийциначу шелIах цхьа шелIа ду. Куьнан дайша, Мархатай аьлла цIе тиллина кхунна, тилла хьакъ ерг кхин цIе хиллехь а, моьлкъа-суосакх аьлла.\n- Ваши! ХIинццалца, «стелахаьштиг-маса суосакх» ма яра со! – олуш, дегабааме балда оллийра йоIас.\n- Баркалла ала ахь суна, аса хьох, эхь доцу буьхьиг ца аларна, - Гарсас аьлча, мотт а гайтина, едда дIаяхара йоI, бухабиснарш бела а луш.\nЦу юкъана, тIегулабала кхиъна кхиазхой а боьлура. Царна юккъера, Геланче вистхилира, ден де ваша.\n- Геланча! ГIой, Шишболате дIаала, «Бердис, ша волчу кхойкху хьоьга» алий, - аьлла кIант дIа а хьажийна, - Иза, Мархатайн да ву. Со, шу долчу Гуламе вале, Бердис аьллера соьга: «и йоI, БаIашна яло еза», - элира, Сенин лере таьIначу Гарсас.\nДукха хан ялале, бIов лаьттачу агIонга воьдуш Шишболат а гина: «Ма сиха карий цунна иза» шен дагахь олуш, эцца тIевеъначу Туркан, Поллан Iуналлехь хьаша а витна, Дикберд волчу вахара Гарс а.\nШа чоьхьаваьлча, жималла лелош, чагIар дуттуш волчу БаIаше кхоссар йира ден де вашас:\n- Вало, вайн хьешан хьашташка хьажа, со ларалура ву кху чохь, - олуш. Аларх а ца тешаш, сиха, ламе тIоьхула чуведира БаIаш а. КIант араваьлча, ша дан лерина къамел долийра къаночо:\n- Шишболат! Аса, со суо дIа ца вогIуш, хьо схьакхайкхарна бехк ма-биллалахь. Веза-сийлахьа «ТIо-йа-Ша-ба» ву хууш верг а, сан хьоьца йолчу деган уьйран теш а. Кхолладеллачу хьолаца, схьахетарехь, вай кестта къаста дезара ду. Цу къастаро, вай кхин вовшенна гойти а ца хаьа. Къена ма вуй со. Йийцарехь бен евзуш йоцчу, «Ану-некъий» олучу цу махка дIакхалха веза хан тIехъялла велахь а, нацкъара махка дIакхалхар, тIедоьжна вайх долчу цхьана декъана. Нагахь санна, неврехьа ниIмате меттиг Iораялахь, кху дехийлан бахархой а, царна тIебуьссура бу. Хиндерг хуург, «кхолламан эни» ву. Элсий коьртехь а волуш, Ачан тIаьхьенаш юьтура ю аса, кху махкана Iуналла дан. Къанвеллачу аса, кху меттехь, нисдан дисна хIумма а дац. Амма, керлачу меттехь сан хьесап, зер эша тарало. Аса сайца, хIара Гарс а, кхуьнан доьзал а, иштта Боршан кIант БаIаш а дIавуьгара ву. Кхин цхьа ахбIе доьзал а, шайн доьзалшца цхьаьна, цу хийра махка бига лерина а ву со. Кхузахь дисар, вайн ваьрна далар ду. Юьхь йоцуш дайна дIадера ду хIара халкъ, нах-ораман ваьррашца цхьаьна цу пана-махкахь, цIенна, вайн паччахьалла ца кхоллахь. Вайн цхьа ваьр дац, кхалхар дан кечделларг. Вайца кхалхар дийра долуш бу, тахана вайна тIебиссина «Дай-Iа-хин» махкара хурри, «Къол-хи-да» махкара кулхиш, «Синуа» Iоманна неврехьа беха «арцхи» а, царна малхбалехьа беха «гаргараш» а. Иштта, неврехьа гIорта кечделла ду боху, «арран» олу, «ари» ораман дукха ваьрраш а.\nШишболат! Хьо схьакхайкхаран коьрта бахьана ду, хьан йоI Мархатай, сан кIента, кIента кIантана магош, хьох сайн захал ван лаар. Кху боккхачу сан доьзална юкъахь, БаIаш, суна уггаре а хьомениг ву. Мархатай а, сан дагна дезаелла зудабер ду. Хьо а ву, сан ларам лаккхара болуш. Вайн барт хилахь, кху цхьана-шина дийнахь той а, ловзарш а хIотто лерина ву со. Цу сихонан бахьана, йоI Полла ю. Кхара деъначу косто боху, сан ларам болчу къонахчо, суна тIебохкийтуш бу, соьга йоI еха богIу нах-хуррин замой. И адам, кхузара кхин а дIа кхалхар дан дезаш хиларо, цара суна тIедожо тарало, кхуззахь, и гIуллакх аса дIадерзор. Вайн Iадатца иза догIуш дацахь а, аса а, цара а арадаьккхинарг, доккхачех гIуллакх хиларна, со резаву, вайн Iадат, тIех доха а ца деш, цхьадолу жимма дерг магийта. Со, шиъ ловзар хIотто дагахь ву. Цхьаъ – со волчохь, шолгIаниг, хьо резахилахь, хьо волчохь. Сан йоIан ловзар хьо волчохь, хьан йоIан ловзар со волчохь хуьлийла лаьа суна. Ахьа, хIун олу соьга? – элира, шен ойла йовзийтиначу къанос.\nШа ала леринарг, шен дас аларо цецваьккхина Гарс, бага гIаттийначохь лаьттира цхьана юкъана. И ловзаршца дерг муха ала деза, я аьлча, иза шен дена дезара дуй те бохуш цуо диъна са, ша-шаха санна дIанисделлера Гарсан.\n- Лараме Дикберд! Ахьа довзийтинарг, кху сан коьрта чу дерриг хоьуш дацахь а, со теша хьох, нийсаниг бен деш воцу хьекъалча хьо хиларна. Ахьа дина хьесап, цкъаа харц карийна дац суна, кху вайн дахаран новкъахь. Ахьа дан лериначунна, со реза ву. Со иштта реза ву, хьан хьекъал тоарна, Iадат а ца дохош со волчохь ловзар дан бина сацамна. Иштта, суна дозалла ду, ахьа цу тIехь сох болу тешам гайтар а. Амма со вохийнарг, кхин ду. Иза, сан воккха кIант а, йоI а, бахамехь накъост йолу и Мархатай, кхин гура а йоцуш, хийра махка дIаяхийта еза бохучо акъваьккхина со. Ма-мотталахь, со кху захалонна дуьхьала ву. Вац! Iаламата резаву. Амма, йоIан ирс ларош, со суо а шуьца новкъавера вара, сан боккха доьзал кегий бацахьара, жимма аьтто а белахьара.\n- Шишболат! Со кхета, хьан дагахь долучух. Хала ду доьзалхочух къаста. Амма иза, яла йоьдуш ма яц. Цу тIе, тхан новкъадовлар а, гурахь бен хира долуш дац, хиш дестале хьалха. Хьан йоIан метта, аса масех ле лура ву хьуна накъосталлина. Иштта, сан бер берех цхьаъ, хьан кхерчан Iу а хира ву. Хьан доьзал онда баьлча, йоIас, невцо кхоьллиначу бух тIевосса, атта хира дац хьуна? Ткъа иза, цкъа мацца а хила дезарг ду. Римхой, парфаш, эрмалой дийна мел бу, кху махкахь царна юкъахь дисначу вайн ламасташ, Iадаташ, дин, дахар, доь доцуш довра ду. Кху меттера вайн дахар духуш хилча, ахьа стенна сагаттадо? – къаночо аьлча, дикка Iийра Шишболат ойла еш.\nЦунна, ойла ян новкъарло еш, важа шиъ а вацара.\n- Ахьа дийциначунна, соьга кховдийначунна реза ву со. Вайна юкъахь барт хилла и захало дан. ЙоI, кIант а резахира ду аьлла хета суна цу вайн бартана. Церан вовшашца йолу бераллин уьйр, безаме йоьрзар гуш, кхолламо кечдийриг хIун ду те бохуш, ойла сингаттаме яра сан. Тахана, сапаргIата ду сан. Бакъду, сан бахам юьстехьа а бу, мелла а къен а бу, сел деза той хIотто…, - Шишболатас аьлча, шен дош юкъахIоттийра Гарсас.\n- Кхана-лама, схьакхочура йолуш, Сенин ковра ю. АхбIе тIемало чухоъал гIишлош вайн а яц, уьш цхьацца кхерчашкахь дIацанисбахь. Иза дан, оьшуш а дац. Царна тIаьхьадан дезаш, даккхийра, тIемалойн четарш ду. Цхьа-ши буьйса, готталехь яккха мегара ду вай а. Ахьа, са ма-гаттаде, даар, малар, дашон ахча ду церан ковро тIаьхьадохьуш. Захало дохьуш богIурш а, куьйгаш ластийна богIура бац аьлла хета суна. Царна, ханна оьшург хьан латта, керт ю, иштта хьан цIарца доьзна доттагIалла а ду! – Гарсас аьлча, Шишболатас ши куьг дIасхьадахийтира: «Со, дуьхьала вац» олуш санна.\nШолгIачу дийнахь, маьркъаж-бода булуш, схьакъечира Сенин ковра. Цул тIаьхьа деъначу дийнахь, делкъахенахь схьакхечира хьоле загIанашца богIу Созан векалш а. Цаьрца веънехь а, цу тобанца воцу хьаша а кхечира Дикбердан кхерче. Иза вара, Гарсас вийцина «санаар». Цуьнан цIе, Шот яра.\nСозан векалш схьакхаьчначул тIаьхьа деъна ши де, кху шарахь уггаре жигаралла йолуш а, шега нийса кхин доцуш а дара. БIаьста деста хиш чуэгча, селхана, кху чIажехула дуьххьара чекхйолу махбархойн къепал, ял ца йоккхуш тIехъялийтара, кху дехийлан баьчча Алсийс, къепалхошна сагIина чагIар а, марзалгаш а йохьийтуш. Делахь а, къепалан да а, декхарийлахь ца висира. Цо, деза загIанаш даийтира, кхузарчу баьччан де йиша маре а йоьдуш, веши кIантас зуда ялош хилар шена Iорадаьлча. Кечам бечу тойнан тIаьхье а, кегийрахой а декъалбина, сиха новкъабевлира загIанаш дохьуш баьхкина къепалан векалш. ШолгIачу дийнахь, Iадато ма-маггора цIуйн дайша махбаран а, томан а гIуллакх чекхдаьккхича, ловзарш а, той даар а дIадоладелира Шишболатан кхерчахь. БаIашан, Мархатайн гIуллакх, кханенга таттийтара Дикбердас, хьешашца болчу лерамна а, адаман зовкх хьегар дахдан а.\nШишболатан кхерча хьалха, «Чхьора-хино» ша юьстаха далале кхоьллиначу бердан йистехь лаьтта тIапа аренгахь лаьтташ дара иттех четар. Царех доккхаха долу цхьаъ, агIонаш ястиначунна бухахь лаьтташ цхьа бIе стаг охьахаалура волуш, римхойн гIенташ а, стоьлаш а яра даар-маларх, бес-бесара стоьмех, чагIарца юьзна сурилех, исбаьхьаллица кечйиначу кхийрагех йоьттина. Можа бос болчу кхабеш чохь долу шийла мохса, я сурилаш чуьра чагIар ала ца оьшуш кедаш чу а дуттий, дай болар долу лай, кхин гIуллакхаш деш хьийзара стоьла гонахьа. Юьстахо лаьттачу, чагIар чохь долу баккхийра хIоамаш чуьра схьакхоьхьаш дара, тайп-тайпана мухалла йолу чагIарш. Генайоцуш, алон тIехь а лаьттара, кхаакогаш чухIиттийна езан яйнаш. Царна чохь, кIеж яккхина кхехкаш яра, бежнан жижиган тIассаш. Дехьо, масех алонан кхерчахь, ов чекхдоккхуш цу тIейоьхкина, онда уьстагIийн чархаш яра, шайн дуьмеш тIера охьаIийдалочу даьттано, кест-кеста «чIаж-ж» олий гIовгIа а йоккхуш. ЦIелла эцна, датталуш дара церан ховха дилх. Кхевне хьожа яйа, кест-кеста кхерча Iанош дара, хаза хьожа йолчу бецин даьтта. Марош зуьзе дора цу догачу даьттин, бецин хьожанаша.\nШа-ша исбаьхьа ала гIерташ, кху зовкхана куьг бехкениш декъалбеш, деза къамелаш а, забарш а, цаьрца доьзна деларш а дара дIадоьлхуш. Халхарша, эшарша, забаре ловзарша самукъане а, шовкъе а динера кхузара хьал. Цхьанне а тидамехь воцчо хIоттийначу рожехь, дIадоьдаш дара кху кхерчан кертахь гIуллакх даран а, тIехьажаран а, кхочушдаран а низам. Кхузахь вацахь а, Дикбердан лаам хаалора массанхьа а. «Берди резахира вац», «Бердина товра ду» аларца хаалора цу къанон хьогIе боцу Iаткъам.\nБахархошна, лешна лерина меттигаш а яра кечйина, цу коьртачу четарна гонахьа. «Лекха-лоха» аьлла билгалдина доцуш, делахь а хIоррана шена, шен барам бевзуш хьал дара, цу майданахь олаллехь дерг. Цу ловзарган майданахь, ша цIоз санна хIайт-аьлла хьийзара, синтем боцу а, кIадлуш доцу а, цу дехийлан бераш.\nБаьрчехь Iачу стоьлан тхьамдано, шена аьрру агIонга хаийнера, хабарна тIера воцу хьаша Шот а. Шега кховдийна дош, деха ца дуьйцуш, доцца жоп луш хуьлура цуьнан. «Сийлахь хуьлда, «эни» «ТIо-йа-Ша-ба»! олий, шайн къамел чекхдоккхура декъашхоша. Цхьаммо а, иштта мохь туьйхира: «Сийлахьа, Цхьаъ волчу «энин» векал а, пайхамар а ву, и веза Iийса! Нухь, ИбрахIиман и тIаьхье, сийлахьа, беркате хуьлда дуьненна!» элира цо, мохса чохь долу кад ойъуш. Дукхаха болучара, сиха тидамера далийтира цо аьлларг, рогIерачу цIун цIе иза лерина. ТIаьхьакхиа гIертарш а бара, цу мохь аьллачунна гонахьа Iийнарш, дукхаха а болуш.\nТIебаьхкина хьеший а, бухара бахархой а цхьацца хьуьнар къовсу ловзарш лелош меттиг а еара цу дийнахь. И ловзарш а дара нийса пха тохарца, гена гIемагIа кхоссарца, йозалла айъарца яхь къовсар долуш. Кхана-лама, гена новкъадала деза дой хахкар, ца магийра хьалханчаша. Масех, кемсийн хуталан га хьаьрчаш кхолладелла аматах тера долу, хин хершаша кхоллина и атагIа, говраш хахка шорте яцара. Цу синкъераман декъашхой вовшешца оьзда а, гIилкхехь а болуш, хьагI-гамо йоцуш, дика чекхделира цу дийнан сакъерар.\nШолгIачу дийнахь, «ТIо-йа-Ша-ба» энин цIарах доккха сагIадаккхар а, шеца гIурбадер а долуш дIаболийра цIу-динан дайша шайн болх. Хьалхараниг волчу «энин» цIарах мах а, там а беш Iадатан хьашташ кхочуш а дина, Дикбердан бIевнна, лахахь йолчу аренгахь, Шишболат волчохь санна той даа меттиг а, ловзар хIоттон майда а, хьуьнарш къийса аре а кечйира кху хьолан дайша. Дехьа ловзаргара, дукхаха болу хьеший, кху ловзарга а баьхкира, селхана сакъийрина маьхкарий, накъостий юхагаре сатесна а болуш. Уьш, дукхаха берш кегийчех къонахой бара. Тахана, кху дийнан хьалхарачу декъехь, барчехь Iаш верг Дикберд а, Динан да а, иштта, кхуьнан хьаша Шот а вара. Зуда ялочу, куьг бехке волучуьнан, БаIашан да а, ден вежарий а болу баьчча Алсий, Борша, Дарта, цу кхаанан ден ден ваша Гарс а, цу Алсийн кIант БакIуж а, тхьамдана лахахь Iаш бара, кхечу сийдиначу нахаца цхьаьна. Бакъду, захалш тIебаьхкича, шаьш Iачуьра гIовтуш, лаххьа бевлира дукхаха берш. Коьрта захалш, сагIадоккхуш дакъа а лаьцна, делкъа хенахь, той даа долочу муьрехь юхабогIура болуш, Шишболатан кхерче дIабахара. Уьш кханенна, шайн кечамаш бан безаш а, неврехьа баха, новкъабовла безачаьрца дагабовлуш а бара.\nХурри цIийнах волчу Шишболатан лаам кхочушбеш, масех чакхарма, кху хин лакххьа Iаш волу, «бару» олу, хиндерг хуу воккхастаг валийра кхуза, сагIа даккхале аьлла. Цуьнан цIе а, кхузарчу наха «Бару» олий йоккхура, дукха хьалха дуьйна. Цу меттехь и ваха хиъна хан, дагайогIуш яцара кхузарчу бахархошна. Цхьаболучара, олхазаран неканца, хиндерг гойту хьесапан, говзанча ву алар бен, кхин цуьнан корматаллех пайда оьцуш, кхузара адам а дацара. «Доьзткъа шо хьалха, Иберин хилла паччахь Фарнаджом а воьш, цуьнан метта эрмалойн паччахь хIуттарг хилар, и хила масех шо хьалха дIакхайкхина цо» олура наха цунна. «Цо баьхнарг кхочушхилча, цу Аршакан бекхамах ведда, кху чIажа кхаьчна ву иза» а олура. Иза, шеко йолу тешалла хиларна, пелхьуо-цIерматхуо ву алар, дукхаха догIуш дара цунна. Кху дийнан хьалхе дIакхоьхьучана тIедиллира цо, сагIина, жима Iахар хилийтар а, цхьана юкъана, майда, алсама адамех паргIата яккхар а, иштта цхьа четар хIоттор а. Цхьацца гIирсаш беара цо, шен къеначу вирна дехьа-сехьа оьллиначу таьлсаш чохь – кIуртухург, детин хIоамаш, пхьегIаш, бецаш чохь тIоьрмиг, кхийрах дина шира жайнеш, махмаран кIадий тIетесна, ши олхазар чохь долу гура-гIутакх, иштта кхин йолу хIуманаш а.\nКIуртохарца дерг а, иштта, и кIуртухург голош тIе а хIоттайой, цу чуьра араболучу кIуьран амато хIотточу суьртах хьесапдой, хиндерг олуш хилла цу «барус». Меттиган агIо йолуш хилла, олхазаро хаваэхь дечу некане хьаьжжина, хиндерг хаар а. Дийнат деле цуьнан лелар а, Iаламан хилам а, кхин тайпана хаамаш дIаязбеш хилла, хенан дохаллехь вовшахтоьхна Iилманан бух болу лугIаташ а, хаттараллаш а. Гонахьарачарна, билламе хеташ болчу маттахь яздина и йоза, цу тIера хаттараллаш, хилларг чIагIдеш а, кхоллалучу суьрте хьаьжжина, хиндерг дуьйцуш а долу, жамIаш хилла.\nДинан дас куьйгалла а деш, кхин долу дийнат сагIина доьш, Бару вара, сийсара ша болийна болх беш, дехьо шена магийначу майданахь. Цига, дIагулабеллера дукхаха берш, шайн коьртех Дикберд, Шишболат, Элсий, иштта сагIина дойъачу дийнатна доIнаш дина, паргIатваьлла динан да а волуш шайца.\nСийсара, шена тIаьхьа, вевзаш волчу Шишболатас стаг ма-ваитти араваьлла, дикка лаьттира иза стигла ирах вирзина. Лаьтта бужачу седано бинчу некъо гайтинарг, диканан барам болуш дара. Тахана, Iуьйре дIаиккхича, седа-жайне хьаьжира иза. Цара а, диканиг хьоьхура. ХIинца, махмаран кIадий тIетесначу, гура-гIутакха чуьра ши олхазар караоьцуш, шен меракIелахь доIа а дина, и шиъ хьалакхуссуш дIахийцира цо. ЦIеххьана паргIата девлла олхазарш, стигала хьала а девда, тIаккха, аьтту агIонга дIахьевдира, ул-улле хIиттина нека а деш. «Ватталхьан! Хастам бу-кха…!» элира сапаргIата даьллачу Барус, юьхьсибат серла а долуш. Гарехь, олхазарша гайтина кхолламан сурт, тIаьхье дика хира йолуш дара.\nКхуо ма-аллара, цу майданахь лаьтташ дара четар а. Цуьнан тхов тIехь лаьтта, юккъера нана-богIамах бихкина лаьттара, ялх батте баьлла жима Iахар. Куьйга эшарехь, баккхийчарна юкъахь лаьттачу Турке тIекхайкхира Барус.\n- Вало, Iахарна урс хьокхур ду вайша, - элира цо жимхе, хьалха ша цуьнца барт бича санна, - Iахаран чухта дIахеца. ПаргIата бита иза, - олуш, цхьацца кечамаш бан хIоьттира бару. Шен кочатесначух ша мукъабаьлча, Iахар, меллаша кIантана тIе а беъна, цуьнан пIелгаш цIубдан хIоьттира. Къаночуьнан балда деладелира. Хетарехь, зен деза дийнат кхераделла ца хилар, бакъхьараниг хилар тидира жимхас. Кху чохь дийриг гуш доцу адам, тап-аьлла лаьттара арахь. ХIинца, лаьттахь Iуьллуш бара чоко гучаяккхина Iахар. Бару, дийначу дийнатан таллам беш вара, раж ларош зерца. Къамкъарг тIера дIаволавелла, пах а, доIах а, сим а, иштта чуьйраша кхоьллина гоьрга зIе а толлуш воллачу цо, кIантана аравала бакъо луш куьйгаца ишар йира. Цо лохура, барам тIера дIадаьлла анташ, цхьацца къаьсташ долу аматаш. Цу тайпана, цхьана доIах тIехь, ерриге атарш зоьш талам бира цо. Цо лоьхура, аматашца цIуно делла, хиндерг хоийту жоп. Кест-кестта, гергахь Iоьхку экъанаш тIера йозанаш доьшура цо шен дагахь. Зер чекхдаьлча, шен куьйгах тIадийна бехчалг хьокхуш араваьллачу «барус», Iахаран аттарш юккъера яхна кескаш, йогачу цIерга кхиссира.\n- И Iахар, бер хуьлуш боцачу зударшна баабе! - элира цо, шена гергахь нисвеллачуьнга. Иза, сиха зударин могIане кхечира, цу могIанехь жигаралла совйоккхуш. Леша, четар мукъадоккхачу юкъана, шен таьлсаш чуьра кIуртухург хьала а яккхина, кхаагога тIехь, кIур туьйсуш лаьттачу хIоам тIевахара иза. Цу чуьра овгалеш, шен кIуртухургана чутесира Барус, цуьнан йистехь Iуьллучу варкъан морзахца. Гонахьа бIаьрг а кхарстийна: «Пхийтта шаре ялаза йолу, Мархатайн гергара йоI, кху четар чуйола!» аьлла кхайкхам бира къаночо, четаран неIарехьа а волалуш.\nЗударин тобанна гергахь лаьттачу, забар ярна тIера волчу цхьаммо, кхоссар йира:\n- Iовдала-м хьа вац вайн Бару! Шен хьолах кхетара йолу, ша санна къанъелла къачIалг-ам хьа яц чукхойкхург, пхийттара ялаза ерг ю-кх. Маьхкарий! Воккхачу стеган баргалш юкъахь, сеттиначу пIелгах терачу хIуманах бIаьрг кхетахь, шу цеце ма-хилалаш! Массо а бац шуна, иштта! – элира цо, гонахьа лаьттарш белабеш.\nЖима йоI чоьхьаялча: «Хьайн цIе йийцал суна?» элира Барус.\n- «Томар» ю. - Мархатайца, хIун гергарло ду хьан? – аьлла диначу хаттарна, «Шича» олуш жоп делира йоIас.\n- Томар! Аса, пIелг хьала моссазза бохийту, кху сан голош тIехь лаьттачу кIуртухаргана чу, хIаваъ а ца кегош, кху чуьра бецаш тосура ю ахьа, - къаночо аьлча, йоI, мелла а раз таьIаш, цуьнан шуьйрачу пхьуьйшаш чура гучабаьллачу пIелге хьаьжира, - Хьайн садеIар мерах хилийталахь, буц кху чу моссазза тосу, цхьа гIулч юха а ялалахь. Кхеттий хьо?\n- Кхетта! – олуш, бецаш чохь йолу жима хIоам, дIаийцира йоIас.\nБару, цIаьнкъа юккъахь, жимачу истинга тIехь Iаш вара, шен голош тIе кIуртухург а хIоттийна.\nЦу чуьра арабуьйлачу кIуьран амато хIотточу суьртах хьесапдой, цкъацца, пурх ластийначу куьйго хадийна кIур толлуш, ца бевзачу маттахь доIанаш дора «барус».\nОцу юкъана, арахь, забарчас шениг дуьйцуш, шена гонахьара адам деладора. Араяллачу йоIас, гIара еш волучунна хезара долуш, Барун лаам бовзийтара:\n- Хьуна, «НеIалтан энис», сардам боьллина хилар дIахаийта бахара, - аьлла. ЦIеххьана, легашка хIума хIоьттича санна, лаг лаьцначу забарчан гIара, сиха йайра. Гонахьа лаьттиначарех цхьаммо кхоссар йира: «Забарча! И сеттина пIелг хьуна гайта, чу-м ца кхайкхи хьоьга цо?» аьлла. ГIов-аьлла, доллу адам деладелира.\nТIаьххьаре а, четар чохь хьевелла Бару аравелира. Шена дуьхьала волавеллачу Шишболатан, буйнаш диначу куьйгаш тIе, шен куьйгаш дехкира цо: «Дерриг дика ду» олуш санна, резахилла корта а ластош.\nМасех гIулч яккхина, майдан юккъе волавеллачу Алсийс куьг ойъуш, мохь туьйхира, массарна хазийта:\n- ЛадогIал нах! Седа-жайнан къайле евзачу кху Барус, хIинца вайна довзийтура ду шен белхан жамIаш. Дош ала, бакъо ю хьуна лараме Бару! – элира цо, цхьа-ши гIулч нацкъара а волуш.\n- Лараме «марой»! Сур-элий! Хьомсара атагIой! Даима, стиглара эгна седарчашца, олхазаран неканца, Iахаран доIахан суьртаца Iорадаьлларг хьесапе эцначу соьга, вайн ларамечу ЦIу-Энис боху вайга: Са магаттаде! Цу «энис», шен жоьпаца гайта таралуш долу аматашца хиндерг хаа, «бару» волчу суна гайтина хила таралург. Дийначу дийнатна таллам беш, раж ларош зер дина, къамкъарг тIера дIадолийна, пах а, доIах а, сим а, иштта чуьйраша кхоьллина гоьрга зIе теллира аса. Леррина лехира, барам тIера дIадаьлла анташ, цхьацца къаьсташ долу кхин тайпа аматаш. Аса иштта теллира, олхазаро хIаваэхь деш долу нека. Сийсара, лаьтта бужу седано бина некъ а бара, аьтту агIонгара аьрру агIора божарца бина. Изза некъ гайтира, олхазарша шайн неканца а. Иза, диканна ду, ниIмате лоруш а ду. Цундела, цу сийлахьа волчу «энин» лаамца, вайн кегийрахойн тIаьхье беркате хира ю. Изза ала йиш ю вайн Поллан дахарах доьзна а. ХIунда аьлча, аса сайн ниятца цуьнан кхане а чулецира. Цу кхоллалучу шина доьзалан ирс совдоккхуш, дахар ниIмате деш, беркате тIаьхье дебаш хира ду. Сийлахьа хуьлда вайн «ТIо-йа-Ша-ба» «эни»! – олуш, шен ши буй Iарше кховдийра цо.\nМайданахь, массанхьара схьахезаш бара хастаман теIамаш: «Сийлахьа хуьлда «ТIо-йа-Ша-ба»! бохуш. Иштта, хIара, сагIадаккхарца и даорца дан леринарг хастош и «эни» хьехабахь а, юкъ-юкъа хезаш дара, Дикбердана, Алсийна баркалла аларца доьзна бахархойн дика дешнаш а. «ЖамIо хIун боху!», «ХIун боху жамIо?!» аьлла, масситтамо мохь туьйхира гонахьара схьа. Кхин цкъа, ца бевзачу маттахь доIа дешна, нах-маттахь «энишна» лерина таваккал дина ша ваьлча, адаме вистхилира Бару:\n- Сан хьомсара атагIой! Шуьга ала, диканиг дац сан. Я вон ду аьлча а, со нийса хира вац.\n- И хIун ду цо дуьйцург? Цкъа дика ду олу, тIаккха со нийса вац олу. Хьийза а ца деш, ма-дарра бакъдерг схьаала. Тхо-м вон а, дика а гина нах ду, я хIумма а духура долуш а дац! – бохург адамо хазийча, Барус юхадолийра шен юкъахадаьккхина къамел.\n- Аса, дика ду бохург, вайн тахана вовшахкхеттачу доьзалца доьзнарг дара. Сайн талламехь гучадаьлларг шуьга хаийта, шу ларадалийта лерина хьахор ду. Аса ца боху вайга мацалла кхочура ю. Аса ца боху, кху махка ун хьевзара ду. Со ала гIертарг ду, вайн махкахь ханна хало хира ю, ницкъаллехь долу паччахьан цIенойн барт бохаро кхоьллина. Цу муьрехь, церан питана юккъе а ца гIерташ, шайгара рицкъаш, бахамаш кхоамаза ца дойъуш, тIаламе лелийча пайдехьа хира ду. Риман агIо ларош хилла ибераш, парфан агIонна тIетевжиначу эрмалошца эгIар бахьана долуш, кху чIажехула лела къепалш лахлура ю. Цара ло ял лахъелча, цунах тешна Iийна бахархой, кхечахьара тIедогIачу рицкъана ойла ян езаш хира бу. И рицкъ хила буьсуш берг цхьа некъ бу. ГIолехьа, ял лучу агIонгахьа ваьлла, тIом бар. ТIамо, бахамашна бохамаш бо, адамашна зуламаш до. Хийрачеран питанаш юкъа ца гIерташ, шайн даьхне дебаде. Йолах тешна ца Iаш, аша лохийла рицкъ хуьлу кхин некъ.\n- Муьлш туьйра бу цу къовсамехь? – аьлла хаттар дира цхьаммо.\n- Парфашна тIетевжина эрмалой, - Барус аьлча, кхечо кхоссар йира:\n- Вай, иберашна тIехIитта деза-кх тIаккха, - аьлла.\n- Иза, кху кIоштан хьекъалалла долчу нехан жоп ду. Аса хIинца, сайна цу цIуша гайтинарг хьахора ду, кегийрахойн дахарна сагаттадеш болчу дай-наношна, - элира Барус, кхузахь айъана чурхе, ша диначу дIахьедарах пайдаэца кийча йоцийла а кхетта, - «И веза, Сийлахь волу «ТIо-йа-Ша-бас» хьесапан некъаца, соьга схьахьединарг ду, и хьалла лаьттачу «Пархаран» лам санна, де-дийне мел долу а сий айъалуш дахар хира ду кху шина йоьIан а кIентийн а. Кху муьрехь, и Веза-Сийлахьа «эни», цу Сийлахьа йолчу «Ба-га-Ма-стуца» вовшахакхетара ву. Цу Сийдолчу «Ба-га-Ма-стус», шен безаман асар, «ТIо-йа-Ша-бан» даге кховдош, и шен ховха куьг, цуьнан куьйса бесни тIе хьокхура ду, хIара Iалам ниIмате дан, шена накъост хилар доьхуш. «ТIо-йа-Ша-бан» буьрса дог, боддина цIаста санна лелара ду, «Ба-га-Ма-стун», безаман алу ца лайна. Цунна теш хира ю, «хьекъаран, безаман эни» йолу «Ша-ву-с-ка». Кхана, кху бIаьстенан беркатечу дийнахь, Мархатай цIе йолчу йоIан дегIах кхолладелла са, цунах дIакъаьстара ду исс бутт баьлча. И са ду, доккхачу ваьрран да хира волу вампIал-кIант. Иза хира ву ка йолуш, ирс долуш, «эни» санна сийлахь волуш. Амма, цуьнан дахар, кху махкахь ца го суна. Суна гург лам бу. Бац! ШатIулгах дина таж долуш, суна гург ду «энин» сурт. Амма, суна вевзуш вац и «эни». Цуьнан амат а гина дац суна, кху дийне со волуш. Иза, ша-тайпа ду. Цу вампIал-кIентан гIарол хилла лаьтташ ву иза, шеца Iуналла долуш, семалла йолуш. ШелIашна, цуьнан сибат хета къемате. Лаьмнин бIаххьашкахь ловзачу мехаша, хазадо исбаьхьа мукъаман аз – «Дела-а-а»! И бохург хIун ду? Иза ю, хIинццалца, цхьанне а гина йоцу Сийлалла! Хастаме хила хьо! Хоийла шуна! Вайн кегийрахойн, церан хира йолчу тIаьхьенин сийна, гIурбадер тIедоьжна вайна. Цхьанне гина йоцу и Сийлалла! Цуьнан, озабезам ма эшабойла вайна! Сийлахь хуьлда иштта, вайн «ТIо-йа-Ша-ба»! Декъала хуьлда, цкъачунна билламе волу, БаIашан тIаьхьенин «эни»! – олуш, шен къамел сацийра Барус, адаме шен кийра бассабайта.\nАдаман гIара малаелча, Дикаберд а вистхилира:\n- Кху Барус ма-бохху, суна, кIента, кIента, кIентан кIант вахь, цуьнан цIе хира ю Каирсан. Иза, ка йолуш, ирс долуш, «эни» санна сийлахь волуш хирг хилча, цуьнан коьрта вастин кхетамаш: «Ка», «Ирс», «Ан» чубехкина цIе тиллар, кху Барус хьахийна, амма гина воцчу цу «энина» а, хIайбате хира ю аьлла хета суна. БаIашан Каирсан а, адамашна, яккха атта цIе а хира ю! – элира къаночо, гонахьа лаьттачара цхьатерра: «Маьрша вогIийла, декъалла войла и вампIал Каирсан!» олуш маьхьарий а хазош.\n- Лараме Бару! Цу сан йоIах, Поллах лаьцна хIун олу ахь? Цуьнан ирс мичхьашха лелара ду. Мичхьа а, маца а кхуьура ю иза, цу шен ирсана тIе, кху деношкахь иза, «Тхо-Iа-хи» олучу кху Даймахках йолуш хилча? – юха а хаттар дира Дикбердас.\n- Полла! Кху деношкахь новкъа ера яц! Иза, хьан кхерчахь юьсура ю. Хьан новкъабаьллачу къепалан кхерчахь, цо, йоI йийра ю, цу Малхаца хазалла къуьйсуш хира йолу. Цуьнан Даймохк хира бу, цу лекхачу лаьмнин кхийрахь. Цу Везачу «энис», тахана аса биначу балхаца гайтина суна, ахьа хIинца цIе тиллиначу Каирсанан а, Поллин йоIан а йоза цхьана яздина хилар. Цу шиннах хиллачу турпало, кху чIажа, серло кхачорг хилар а хаийтина суна ницкъаллехь болучара. Сан къамел чекхдела. Кхул тIаьхьа, вай кхин гура дац. Хетарехь, сан оьмар а чекхъели, - олуш, когаш чуьра са дIадаьлла къано, шена гергахь лаьттачуьнан белшах гIуртуш, меллаша охьавахара, адамашкара дагахьбалламе мохь боккхуш.\nНицкъ хилла къано, кегийрахоша барми тIе а виллина Дикбердан гIопе ваьхьира, уллера волуш Шишболат а воцуш. Иза, лахарчу гIатти чуваьккхира цара, цуьнга паргIата садоIийта.\nМайданахь висна ши хьаша а – Созан ши векал, цецваьлла, хаттаре волуш вовшашка хьаьжира. Сийсара, кхаанна юккъехь хилла къамел дара цу «барус» хазийнарг. Сенин, кху шиннан барт хиллера, ханна, Полла шен ден баьрчехь юьтура йолуш, «Со-Вани» махка бахна Сенин бIо юхаберззалца. Цара леринера, шина-кхаа баттахь цу махкахь бух а нисбина, шен нускалца иза Даймахка юхавоьрзура волуш. Цул совнаха, цу шиннан хира йолу йоI, шен нена вешин кIента, кIентан кIанте маре гIура ю бохург туьйра хетара царна. Амма шаьш леринарг Iора а даккхалле, цхьаа юкъ йоцчу къаночо довзийтар, иза туьйра дацара. Кхин цкъа а ойла йира цара, ларамаза, шайн кхааннин къамел хаза таралой хийрачарна аьлла. ХIа-хIа, хезийла дац! Иза, «энин» биллам бара, «баруна» схьабиллина. Хьалхара ши мукIарло хила таралург делахь а, и тIаьххьараниг, адамашна хеттера туьйра. Цундела цара, иза, сиха дицдира.\nШишболат а, барам бохьуш баьхкинарш дIа а бахийтина, кхетамчохь воцчу Баруна уллохь Iаш вара Дикберд. Кора йисте охьавиллиначу Барун юьхьсибат дика гуш дара кхунна. «Кху бехачу муьрехь, лулахь ала мегара долуш ваьхна хIара сан нийсархо, вевзаш ца хиларо, боккха эшам бина сан дахарна. Шеко а йоцуш, доккхачу хIумано, дакъа делла стаг хилла хIара. Ма дукха хIума лура дара аса, хьоца дагаволуш цхьа де мукъне а дакхха» бохуш, цунна тIехь, цуьнга хьаьжжиначохь бIаьрг сецна Iара Дикберд. Цхьана юкъана, цуьнан бIаьранегIарш, тохалуш санна хийтира къаночунна. СадоьIуш ву вац хьажа, цуьнан бете лерг даьхьира цо. СадеIар хезаш дацара. «Велла-м хира ма вац хIара» олуш, ойла хьаьдира цуьнан коьрте. Кхоу корта хьалаайъича, Барун бIаьргаш диллина дара. ЦIеххьана уьш гина кхеравелачу Дикбердас, шен корта аркъала кхоьссира.\n- ЭхI! Хастам бу-кх хьуна, сан Веза «эни»! Бару! Муха хета хьуна? Сан дог дохийнера ахь. БIаьргашка хьаьжча, сиха меттаван мегаш ма ву хьо? – кхуо аьлча,\n- Вац! Малх дукъал дехьа баьлча, цуьнан еха зIаьнар тIаьххьара къега, боданан кийра ша йоьрзуш. Суна йиснарг, хьоьга алаза диснарг, дIааллал бен хан яц. Эрана йойъура яц вай иза. Дикберд! Ахьа арадаьккхинарг, вайн ваьррашна беркате хIума ду. Амма дукхаха берш, хьох кхетара бац. И тайпа ваьрраш, хенан йохаллехь юьхь йоцуш довра ду, тахана шаьш дехачу мехкашкахь. Бакъду, церан тIум лелош хира ду, кху шина хIорда юккъера дукха ваьрраш. Хьан оьмар чекхьяла диснарг, пхи шо бен дац. Хьан йоIан кхоллам, кхоччуш, суна билгал ца бели. ЙоI, хьайца дIайига, - аьлла цкъа саца а велла, юха, шен цIена къамел долийра цо, - Наха, суна, пелхьуо-цIерматхуо ву олура, со хилла воцушшехь иза. Аса а, вайн бу бохучу «энин» цIарах къамелаш дора. Цкъаа, ас уьш, къобалбина бац. «Бару» цIарах, цхьацца моттаргIанин кеп лелайора аса, кхин дерг лелийча, адам сайх тешара доцун дела. Цкъацца, суна схьаделлалора бух боцу Дуьне. Суна бевзуш бац, и Iаткъам, сан дегIана, кхетамна беш болу ницкъ. Амма иза, барам боцу Iаламат хиларх теша со. Цу ницкъан, цхьаа дазо дац. Иза, суна гуш а бац. Цуо, дийца, гайта амат доцчу, дIакхойкхуш ву со. «Хьан дац хIара дуьне!» бохуш санна хета суна, сан лергашни бен, кхечарна хезаш доцчу, ша-тайпа озо.\nХIора ваьррин цIарах, вай, ваьшша кхоьллина и «эни», вайн кхетаман тайнигаш ю хьуна. Бакъ волу «Эни», кхин ву. Иза гуш вац, амма цуьнан Iаткъам бу вайна мел гучу, хезачу, хаалучу хIуманца. Иза ву, кху Дуьненан, ХIал кхоьллиначу Iаьршан Да а, Эла а. Важа дерг, цхьаа хIума дац хьуна. Кху дийнан бехке кIант, хьан гIуллакх дакхоьхьург а, хьан халкъан дукъ тIеэцнарг а хира ву хьуна. Ахьа цунна хьеха, Боккхачу ломахь туш тохий орам таса алий. Аренгара дахар, ханна леладе ала цуьнга. Аренан адаме бен лалура яц хьуна и пана аре. Цу аренан адаме а, иштта лалура дац хьуна, ламарочуьнан дахар а. Сан кху дуьненчохь вахар, бIаьрла ца хилла. Сан дIавахар а, хира дац бIаьрла. Аса хьуна доьхку, тахана, ирсе дахаре сатесначеран де ца макхдар. Тахана сан рагI ю, пхи шо даьлча хьайниг тIекхочура ю. Пхи шо, кху дуьненах Iехавелла воцчунна, бIаьрганегIар туху юкъ а яц. Со, ной чувилли къайлаваккха. Кхана, я лама цхьанхьа дIатаIавойтур ахь со, хьайн лешка, - аьлла, цкъа са чу а оьзна, меллаша дIахийцира цо. Цуьнан цIена леро, дегайовхо елла Дикберд, Iехавеллачохь витира Барус. Меттаха ца волуш, гIевно лацча санна Iаш вара иза, кху хиллачуьнан хьесап дан ца луш.\nДикка хан яллера. Арара схьахезаш дара, сакъоьрачеран аьзнаш а, эшарш а. ТIаьххьаре а, хIара кхоьртаха ваьккхира хьешаша а, кху дехийлан бахархоша а. ГIопан неIарехь, хьашташ кхочушдан дезахь а бохуш лаьттачу лега, хаттарш дора, неIаре веъначу цхьаммо: «ХIинца а аравалаза ву иза? Бару, кхетамчу веъний?» бохуш. Лен дийца хIума ца хилча, ша хьажа, неI йиллира веъначо. НеIаран кIажа цIевзича, синкхетам меттахIоьттина Дикберд, доккха са а даьккхина ирахIоьттира. Оцу хенахь тIехьа тIехIоьттиначу Шакурна, Бару велла хилар дайра.\n- Шакур! Веллачуьнан тIаьххьара лаам кхочушбан безаш ву, муьлха а жоьпалла долу стаг. Кху Барус вайна дихкина, шен валар Iорадаккхар. Аса хьуна тIедуьллу, кхуьнан дакъа къайладаккха. Цу майданера кхуьнан гIирс, Шишболате, ша волчу дIабахьийта ала. Иштта, ахь цуьнга ала: «Бару, дIавахара. Шен гIирс дIабахьа, ша юхавогIура ву» элира цо, алий дерзаде, цуьнан а, нехан а хаа гIертар. Хьо, кхеттий сох? Аса, лега, кху чу стагга а ма ваийта эра ду хьуна: «Баруна, новкъарло ца яйтархьама» аьлла бахьана а хIоттош.\nМалх, делкъанга баьллера. Дикберд, синкъераман майдане дIакхочуш, Гарс вара, кегийрахошна цхьацца тIедахкарш деш. Кхуьнан нийсархой а, верасаш а, цхьана четар бухахь сакъоьруш Iара. Шен доьхна дог чIагIдеш, коьртера ца оьшу ойланаш дIаяха корта а ластийна, шуьйрра ког боккхуш четар кIелавелира, гуш лаьтташехь хийцавелла Дикберд.\n- Хьо ма хьевелла? Бару метта веъний? – аьлла, хаттар дира, цараллехь, уггаре а сингаттаме волчу Шишболатас.\nОцу хенахь, къамел деш вара Гарс:\n- Хьомсара атагIой! – элира цо, бахархошка тидаме кхойкхуш, - Керла кхоллалучу доьзалан сийна лерина, вай, той даарца цхьатерра, дIахьура ду йохьалла, хьуьнарш гойту ловзарш. Кху майданахь, вайн бахархошна къовса хьуьнарш билгала дахий вай кхаж тосуш? Уьш, хIун къовсарш хира ду? НийсалгIа Iад кхоссарца; дитт а, юьхьигаш а аьрта йолчу таррашца, туьрсаш йолуш латар; ширдолагца, нийсалгIа тIорц кхоссар; говр лекха а, гена а кхоссаялийтар; йортехь юм эцнаюьдачу говра тIера нийсалгIа Iодан пха тохар; гонаш билгалдаьхначу гIокхана гIемагIа кхоссар; хаьхкиначу говрахь, зIимарган «корта» туьрца атар; нийсалгIа урс кхоссар; гIаш гена а, сиха а вадар; охьатохарх латар; йозаллаш айъар; иштта цу могIара долу кхин тайпа, доьналла гойту шардаларш гайтар. КIентий! Кийча дуй шу, яхьалла къовса? – элира, цу ловзарин коьрта кхелахо хаьржиначу Гарсас.\n«Ду!» бохуш, самукъадаьллачара маьхьарий деттара.\n- ТIаккха вай, вайн хьоме долчу нускале, готта бертиг йолчу хIоам чуьра пхи кхаж хоржийтара бу. Сацкъаран кхаьжнаш тIехь, я овгал 2 тIехь, терахь билгалдеш даьккхина хIост ду. Масала, кхаж тIехь ши хIост делахь, кху сан цIейозано билгалдина хьуьнар, къовсаме дуьллура ду вай. Иштта, пхи хьуьнар къастора ду вай. Шу кхеттий сох? Кхеттехь, схьа тIедаладел вайн нускал! – элира Гарсас кхаж баккхар долош, - Соьгахь йолу жур 3 санна ерг, вайн къанойн стоьла тIе а хьо, озабезам бина ца бахийта. Динан да! И жур ахьа латто еза тидамехь! – элира цо, тIедалийначу нускална, дан дезарг хьеха волавеллачу Гарсас.\n- Декъалле хуьлда вай нускал! – бохуш, юкъ-юкъа маьхьарий деттара, къовсабала лериначара а.\nКху дезачу денна лерина дийначу, гIурбанан сагIех яхна жижиган кегийра кескаш цIерга а кхиссина, хьожа йогIу даьттанаш, бецаш ягош кIур а баьккхина, Динан Да а шен шуьне охьахиара. Вотанца, кхелахочуьнан болх роже берзийна воллура, Шишболатан хьешех волу цхьаъ жимха. И болх, селхана, дика карабирзанера цунна.\n- Вайн нускало, ворхI хIост долу овгал яккхи! Ткъа жур тIехь билгала даьлларг ду, «гонаш дехкиначу гIокхана, гIемагIа кхоссар». И гIемагIа, ахбIе гIулч генара кхосса еза. ГIоьнчий! Аш кечамаш бе, гIакх хIоттош. ХIинца вай, нускале шолгIа овгал хоржийтара ю. Мархатай! Хьажал хьайга хIун яккхало! – нускало, ша баьккхина кхаж гайтира кхелахочунна.\n- Хьо, айхьа ден дерг дина ялла, схьало кхаж! – элира, забар ян дог догIачу марзхочо,\n- Исс хIост! Журо хIу магий? Дера боху вайга, гIаш гена а, сиха а вада веза. Нийса бохий ас Динан да! Дика ду. Билгалдан деза цхьа хIума. Иза, дуьххьара, къовсархо сиха водура ву. Цул тIаьхьа, жимма са а доьIна, гена водура ву. Бовдурш, цхьатерра дIахIотта, итт къовсархо хила веза. Иттанал уьш совхилахь, вай царех ши тоба йийра ю. Цараллехь тоьлла шиъ, юха а къовсалура ву. Кхеттий шу? – бохуш, ишттачу рожехь, кхин кхоъ хьуьнар билгалдаьккхира Гарсас.\nСамукъадаьллачу адамаша забарш йора вовшашца къовсабала лериначара а, хьовсархоша а.\n- ГIоьнчий! Къовсарш дIадахьа майда кечъел, цкъа аса, цхьа-кад чагIар молачу юкъана, – Гарсас аьлча, зударийн могIанна, гергахь латта Iеминачо забар йира:\n- Кхелахо! Дагардан хаьий хьуна? Галавалий, пхи-ялх кад ма малалахь, - аьлла.\n- Кюрк! Сан гIоьнча ледара хета хьуна? Тхан гергарло, со галаволийтура ду моьттуш-ам вац хьо?\n- Дера ца моьтту, ледара хиллехьара, со ма хоржура вара цо, цу хIоам чуьра овголаш сайниш ю моьттуш, - аьлча забарчас, гонахьа лаьтта адам, гIов-аьлла деладелира.\n- Ма кхерам бацара цунна тилаяларна. Хьан декхарш тIеяздина и овголаш, шайн шогаллица, куьг ма-Iоьтти евзура йолуш ма ю, - элира, и Кюрк боху цIе шеца алсама йогIу, дух шуьйрачу зудчо.\n- Ма хала дара уьш караян – олуш, вовхатарна гIонна еъначуьна шоралла гойтуш, забаре кеп хIоттийначо.\nАдам, юха а гIаддаха деладелира. Оцу хенахь, вота а, пондар а дийкира, адаме халхаре кхойкхуш. Забаре ялла зуда-жеро, Кюркана гонахьа хьевзира халха ваккха дагахь, гонна юккъе пIелг а хьажош. Юьхь ийзочу виран, юхагIертаран сурт гойтуш, забар хIоттийра Кюркас а. Хьуьнарш къовса, цхьаболучара кечамаш бечу юкъана, кегийрахойн хьогалла ойъу хелхарш а доладелира.\n- ХIайт яI! И хьалла лаьтта дукъ харцадан! - олуш, мохь туьйхара цхьаммо.\n- Цкъа аса, и хьаллара йоI юкъаяккхалца, уьш херцор тIаьхьататталахь! – элира, халхар дан юкъаволачу шолгIачо.\nКъамелаш дан юкъа хан ца юлийташ, Гарсан ишаран буьйр гина, халхаран йиш лекхира, кичча Iаш болчу зурманчаша, вотанчаша. Шаьш Iачуьра хьала а гIуьттуш, гонна дIахIиттиначу кегийрахоша тIараш детта долийра. Дехьарчу четар бухара, шайн тхьамда хьалха а йолуш маьхкарий а тIебаьхкира. Уьш богIуш байначу божарша шайн го хадош, маьхкаршна, цхьа агIо мукъайитара. Цу заманчохь, шен йоца маIашца ловзу сен кIорни санна, меженаш каде дIасхьа кхуьссуш, тIаккха дIаьндарг санна хьевзий бохь бугIуш, гонна юкъахь хьийзаш вара цхьа жима стаг, кхин берш иракарахIиттош. ГIургIезо дIасхьа бахийтина ши тIам санна, мела шен куьйгаш а лестош, гонна юкъаелира цхьа безамехьа йоI. Иза гиначу кIантас когаш шаршош, экхана теба лом санна цкъа хелхаран кеп а хIоттийна, тIаккха и кеп хуьйцуш йоIана тIеволавелла, цхьа куьг хаьнтIе хIоттош дIахIоьттира. ТIейолаелла йоI, корта таIош цунна хьалха цкъа дIа а хIоьттина, тIаккха ког шаршош юха кIегарялла гонна яхара, шен хаза куьйгашка хIаваэхь дай нека а дойтуш. Кхоссавелла кIант коган баххьаш тIехIуттуш а, йоIас юха кIегара халхар дечу юкъана а «у-да»4 пондаран аз, халли бен хезаш дацара, къора етташ санна ека, цхьа воти бен йоцуш. Цара дийриг, аьрзунан, кхокхан халхар дара.\nБакъду вуьшта, самукъанечу зевне аьзнаша, и майда екайора.\nЭлий, сурхой, хьолахой Iачу коьрта четарехь, шен хьеший, захалш болчу метте, ша стоьла тIе ма-варра, охьахиъна Iара Дикберд. ХIара тIевале билгалвина тхьамда вара, кху меттера Динан да волу Маккхал. И цIе, цуьнан мара бахьана долуш тиллина яра цунна, чимчохь дуьйна. Шегара меттиг кху Дикберде схьаяла гIерташ, дикка гIовгIа айъанера цо кху стоьла тIехь. «Сан, дукха Iен йиш яц шуьца, цундела, шаьш Iаччахь Iе» элира къаночо цаьрга. Захалех цхьаммо а, кхуьнга, шегга къамел дан лаам хилар хаийтара лохха. «Сан а ду, шу шинга дан къамел. Вайн къамелан и чурхе, цхьаъ хила таралуш ю» элира цо, иза, синпаргIата хилийта.\nОцу хенахь, «мармаран хелхар» дара кегийрахоша деш. Виъ, кхоъ, шиъ, цхьаъ вовшенна белшаш тIехIоьттиначу къонахоша, мармаран сурт хIоттош, йиъ гIатти кхоллинера. Го бина лаьтта и къонахой, гонна хьийзара. Цу мармарна лахахь, «кхокха-аьрзунан халхар» деш дара кIант, йоI. Вотано цу шиннан лелар нисдина делахь, «мармаран хелхарна» лерина вукхунна новкъарло еш йоцу йир яра локхуш. Аьрзонан кхокхан барт тайна, церан болар «мармарна» лериначу эшарца цхьанадеъча, го бина халхар дечара и го хадош, цу гон ши тIам цхьана могIане нисбира. ЙоI, кIант цу шина тIеман йисте даьлла сецира. Бухахь лаьттина къонахойн могIа, меллаша ах дегI хьалха охьатаьIира, шайн белшаш тIехь лаьтта могIа, лаьтта боссар тIедожош. Цу кепара, цхьана ала мегара долуш, амма раж ларош лаьтта боьссира важа биъ могIа а. Иза, Iаламата лаккхара говзалла ю. Шина йисте дIахIоьттина хилла кIант, йоI, цу лаьттахь кхоллаеллачу жутан юьххье деъна дIахIоьттира, цаьрца хIорранца хелха елира иза.\nМармаран и жут лаьтта юссуш, адамера даьлла «ЭхI!» аьлла аз, цу кегийрахойн мах хадош, даггара дара. Цу арахь цхьа а ца висара бен ца хеташ. И, тамаша балла долу хелхар чекхдаьлча, рогIера малар кад ойъуш хьалагIаьттира, дош ала лерина, кху дехийлан баьчча волу сур-эла Элсий а.\n- Нах! – аьлла, дукхачеран тидам шена тIеберзийра цо, - Хенан ширалло кхоьллина, шира бух болуш бу «Нах» олу кхетам. Иза бу, вайн халкъан бух а, цIе а, вайн халкъан кхане а. На-Х! – аьлла тиллиначу цу цIаро чулоцуш бу, иштта онда чулацам болу ши кхетам «На» а, «Х» а. «На», я «Нана» дош, вайн кхетамехь сте, зуда, вай дина вайн наной бу. Цул совнаха, цу дашан кхин цхьа кхетам а бу. Иза, «Юьхь», «Юьхьиг» бохург ду. ШолгIа дош ду «Х». Вай цу дешдекъан чулацам, «Хехо» бохачу кхетамца нисбан тарало. ХIа-хIа, иза иштта дац! Цуьнан кхин чулацам бу. Хьажал, мила ву хе хуттарг? Боьрша стаг ву. Вай цкъаа, зуда хIоттайой ха дан? Ца хIоттайо. Иза иштта делахь, «Х» олучу дашо билгалвинарг, боьрша стаг ву. Цунах вай, «Ма» а олу, цу Iаьршан «энишца» цуьнан сийлалла нисъеш. Вай олу «адам», «А-Да-Ма». Цуо гойту, массо а хIуманан Да верг, и «Ма» хилар. Иза ву, изза «Х» а, вуьшта хехо а. Иза а бу вайн халкъан бух.\nпелхьуо-цIерматхуо 1 – гIазкхашха аьлча, маг-огнепоклонник.\nОвгал 2 - гIазкхашха аьлча, «глиняный шарик».\nЖур, я цIейоза 3 - гIазкхашха аьлча, «список».\nпондар, «у-да» (ворхI мерз болу «у-да» пондар, гIазкх., «владелец доски») 4 - «Шина хин юккъера» пачхьалкхин (Шумар, Вавилони, Митанни, Ассири, Урарту, ишт.кх.дIа) мукъаман культуро, ширачу оьмаран III-I-гIа эзар шарашна юкъахь, луларчу Азин, Африкан, Къилб Европан культурашна Iаткъам бина. Ширачу оьмаран, III-гIа эзар шарашкахь, Месопотамин латта тIехь дIасхьабаьржа Iодан амат долу пондарш (арфа) а, цу могIара гIирсаш а, шайна юкъахь болуш «Уд» пондар. Динехь а, паччахьан цIийнан дахарехь а, лаккъхра тIегIа йолуш хилла мукъамца доьзнарг. Социальни иерархехь, цIу-дели, паччахьаш дIабевлича, кхозлагIа тIегIа пондарчашкахь хилла. Цундела, аьрда-цIийнан исбаьхьалалле зазадаьккхийтиначарех хилла динан-пондарчаш. Месопотамерачу бахархойн кхетамехь, мукъаман аз, тамашийна ницкъ болуш хилла («Ис-тIара» цIун миф). Вайн шира дайшна хеташ хилла, «У-дан» бекар, корта лозучарна дарбане а, дархочуьнан карзахалла меттаялош а. VIII-гIачу бIешарахь, Испани махка мавраш хьаьлхиначу муьрехь, цу махка кхаьчна, мелла а хийцабелла «Уд» пондар. Цу заманчохь, «Iарбойн Уд» олуш хилла цуннах. Испанцаша, «лауд» (цу цIеран ши кхетам бу «ла», «уд»; гIазкх., «слух+владелец доски») аьлла цIе тилларна бехке, цигара «ибераш» хила а мега. «Иджаритан» (гIала «Иджарит», Сийрера, кхузаманан Рас Шамра) зайл-йозан экъанан, биллам схьабиллича гучадаьлла, Месопотамин зуьретна бевзуш хилар ворхIъозан а (ворхI мерз), пхеаъозан а (пхи мерз) мукъаман могIа. Цуьнан, хетарехь долу бахьана ду, Месопотамин культура дукхачу хьолахь кхоллаялар, седа-жайнан Iилманан Iаткъам хуьлуш. Къаьсттина ладамениг хилла, терахь «5» (цу муьрехь девзачу седа-дуьненаш а, адаман синхаамаш а, ишт.кх.) а, терахь «7» (кIиран ворхI де) а.\nПросмотров: 917 | Добавил: erzu | Рейтинг: 5.0/6


Конкурс "Нохчийн мотт"\n24 апрелехь Веданара РОО-н белхалоша д1аехьира Нохчийн мотт безачарна лерина Конкурс. Дакъалоцуш яра Махкат1ерчу, Хоттанерчу, Элистанжарчу школашкара дешархойн 3 тоба. Программехь дара: шайн юьртара поэтийн стихаш ешар; дийнатийн, олхазарийн, ораматийн ц1ерш йовзар; омонимийн маь1на дар; дешнаш нийсаяздар. Къаьсттина самукъадолуш дешархой къовсабелира «Къона гочдархой» ц1е йолу номинацехь. Къорггера хаамаш гайтинчу дешархошна совг1атна Тоьшаллаш а, книгаш а елира.\nКонкурсехь толам баккхаран Тоьшалла жюрин сацамца Махкат1ерчу школера дешархошна кхечира. Биначу балхана реза а хилла, Конкурсан лаккхара мах хадийра дешархоша а, церан хьехархоша а: Ахиядова М., Гунакбаева З., Керкиева Я., Юсупов И.


ОвхIанистанера кхечу пачхьалкхийн эскарш арадахаре кхайкхина Талибанан лидерша а, Оьрсийчоьно\nОьрсийчоь -- Талибанан векалш баьхкина Москох Оьрсийчоьно а, ОвхIанистано а дипломатин юкъаметтигаш дIатесна 100 шо кхачарна хьажийначу конференце. 28Стиг2019.\nМоскох баьхина овхIанхой машаран дийцарш дIадахьа дагахь бу вовшашца\nТалибан боламан лидерша а, Оьрсийчоьнан Iедалша а кхайкхам бина ОвхIанистанера арабаха аьлла, Iамерко куьйгалла дечу коалицин ницкъаш, хаам бо "Iамеркан аз" портало. Талибанан карарчу хенахь волчу куьйгалхочо Барадар Iабдул ГIани моллас дIахьедар дина кхечу пачхьалкхийн эскарш шайн пачхьалкхехь хилар коьрта новкъарло ю шайн махкахь машар хIотторна аьлла.\nТалибанан лидеро Барадара къамел дира Москох Оьрсийчоьно а, ОвхIанистано а дипломатин юкъаметтигаш дIатесна 100 шо кхачарна хьажийначу конференцехь. Цу форумехь дакъалоцуш бара ОвхIанистанан а, Оьрсийчоьнан Iедалхой а, Талибанан векалш а.\n"Исламан эмират баккъалла а лаам болуш ю машар хIотто, амма барт беш новкъарлонаш дIаяхарехь хьалхара гIулч ю ОвхIанистанна оккупаци яр дIадерзор", - дIахьедар дира конференцехь вситхуьлуш Барадара.\nШен къамелехь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Игора а кхайкхам бира, ОвхIанистанера кхечу пачхьалкхашкара эскархой арабаха беза аьлла. Цо билгалдаьккхира Москохан а, Кабулан а юкъаметтигаш лараме гIуллакх хилар. Лавровс дIахьедар дира Оьрсийчоь кийча хиларх лаьцна, "Исламан пачхьалкх" олучу тобанан декъашхшца а, наркотикашна контрабанда лелочу криминалан тобанашца а къийсам дIабахьа.\n"Оьрсийчоь тешна ю, ОвхIанистанера конфликт тIамца дIаерзалур яц бохучух. Цхьаъ бен некъ бац, политикан а, дипломатин а гIирсашца машар хIоттор а бен. Тхан лаам бу дерриг а кхечу пачхьалкхашкара эскарш махкара арадахар. Кхайкхам бо ерриг а ОфхIанистанера агIонашка массо а юкъараллан а, политикан а ницкъаша дакъалоцуш дийцарш дIадолоре", - элира Лавровс конференцин декъашхошна хьалха ша вситхуьлуш.\nЦхьаьнакхетарехь дакъалецира карарчу хенахь ОвхIанистанан президент волчу ГIани Ашрафца хин болчу президентан харжамашкахь мехкан куьйгалхочун дарж кIовсур долчу президент хиллачу Карзай Хьамида а, ткъа иштта ОвхIанистанехь машар баран Лаккхарчу кхеташонан куьйгалхочо Халили Карима а.\n14 стагах лаьттачу Талибанан боламан тобан куьйгалхочун Барадар моллина вуно боккха тидам тIебеханера Москохарчу цхьаьнакхетарехь. Молла вевзаш ву Талибан болам кхоьллина а, 17 шо хьалха коалицин эскарш цу пачхьалкха чудахча царна дуьхьало яр вовшахтоьхна а стаг санна.\n2010-чу шарахь Iамеркан а, Пакистанан а къайлахчу сервисийн белхахоша а лецира Барадар Карачехь. ТIемалойн командир Пакистанерчу набахтехь латтийра 2018-шо чекхдаллалц. Цул тIаьхьа Вашингтоно дехар дира Исламабаде, Барадар дIахецахьара аьлла, цо гIо дан мегара Iамеркан дипломаташа вовшахтоьхначу Талибанца машар баран дийцаршкахь аьлла. Москох баьхина овхIанхой машаран дийцарш дIадахьа дагахь бу вовшашца.


Студенташ дуьхьал бовларна шен дарж дитина Тбилисин университетан ректоро\nОхан-бутт 01, 2016\nГуьржийчоь -- Университетера студенташ мацалла хьоьгуш бу. Тбилиси, 30Заз.2016\nГуьржийчоь хьахийча уггаре а хьалха дага догIург ду цигахь бахархойн дахар цамоьттучу кепара хийцаделла хилар. Махкахь демократи хилар гойту хиламаш хуьлу цигахь кест-кеста. Иштта кху деношкахь Тбилисерчу пачхьалкхан университетан студенташа дуьхьалонан акцеш а йина, ректор вуохийна оцу даржера.\nШи бутт ца кхоччуш лаьттинчу Тбилисерчу пачхьалкхан университетан студентийн дуьхьалонан акцино шен жамIаш деъна. Цуьнан ректора Папава Владимира дIакхайкхина, ша оцу даржера дIаволу аьлла. Шен сацамах лаьцна олуш, университетан дуьхьа а, иза кхиамашка кхачийтархьам ша дIаволу. Кхиверг харжалца, цо и белхан декхарш кхочуш дийра ду.\nИза цхьа даржхо хилла Iаш вац оцу доьшийлан кхерчахь, студенташ балхара вохийна. Дуьххьара церан акци йолалучу хенахь студенташ дуьхьал бевлера шайна тIехьажа хIоттийначу-студентийн канцлер олулчу стагана тIера. Иза цара бехке вира, кхерамазаллан структурин белхахо хиларна.\nЦо дукха ца Iаш къера а хилла, шен дарж вахьдиллира. Цул тIахьа, студенташ кхиъ Iалашонаш хьалхатеттира-ректор а дIавала веза аьлла. Университет кху массийта шарахь кхуьуш яц бохура цара. Шаьш бегашийн лелаш доцийла хоуьйтуш, цуьнан кабинет а дIа а лаьцна, цу чохь мацал дIакхайкхинера.\nОцу акцин йохаллехь, хийцамаш бе боху студентийн болам бекъабелира. Цхьаболчара тоам бора, ткъа вукхара-кхин дIа а акци дIаяхьа еза бохура. Уггаре а коьртачу пачхьалкхан университетехь долчу хьолан терго йира лаккхарчу Iедалша а. Цара цхьанакхетарш а дира студенташца. Амма барт ца хилира. ХIинца ректор Папава Владимир дIавалар-цуьнан кхачам болуш чакхе лору дукхачу эксперташа.\nСтудентийн болам, муьлхачу пачхьалкхехь юккъараллийн уггаре а кхиаме чкъор лору. Гуьржийчохь уьш даиманна хилла, шай хьежам болуш аьлла, Маршо радиога дийцира, стохка и университет яьккхинчу журналиста Бордзгор Сулхана. Цо иштта дийцира оцу хиламех.\nБордзгор: «Кхузахь студенташ даиманна хилла ницкъ болуш. 20 шо хьалха а хилла церан акцеш. 2012 шарахь а хилла уьш. Набахтехь нах хьийзабо аьлла ара а бевла Iедалшшна ницкъ бира цара. Студентийн ницкъ-къаьстина ницкъ бу. Президента а, премьер-министра а леррина ладугIу цаьрга».\nТаханлерачу заманахь Гуьржийчохь студенташ хьов, муьлха а нах ца кхоьру, дуьхьалонан акцешка арабовла. Уьш хIинц-хIинца дIабоьлла шай пачхьалкхо демократийн мехаллашна тIе а тевжина дIахьочу некъах. Цундела, иштта хьелашкахь бен кхиаме юккъаралла кхоллалура яц, аьлла кхин дIа а дийцира хиллачу студента Бордзгор Сулхана.\nБордзгор: « Iедална шаьш реза воцург, студенташ а тIаьхь, ара бевла дIала кхоьруш вац цхьа а. Иза дина аьлла, хьо дIа а лаьцна, хIуна цхьа ницкъ бийра бу олийла дац. Оцу кегирхоша шай хIума дIалеладо кхузахь. Кхерам уьш кхера а ца кхоьру».\nТбилисийн пачхьалкхан университетан керла ректор хоржура ву ши бутт баьлча. Академийн кхеташоно кхаж теснарг хира ву керла куьйгалхо. Оцу кхеташонна а реза бац студенташ. Цуьнан декъашхоша харжинера боху цара, дIаваьлла ректор а, шайна тIехьожуш хилла волу керамазалийн сервисан белхахо а. Схьагарехь оцу хиламан тIадам хIоттош йолу чакхе яц хIара.


Австрехь Карате Яржош ву Нохчо Бисаев Хаважи\nЧиллан-бутт 26, 2012\nАвстри -- Венерчу карате Iамочу дакъойн куьйгалхо Бисаев Хаважи, 25Чил12\nТайп-тайпанчу хааршца, Малхбузерчу пачхьалкашкахь беха нохчий 150 эзарна тIера 250 эзаре кхаччалц бу. Дуккха бу царна юкъахь шаьш бечу белхашкахь кхиамаш а болуш, шаьш бехачу мехкашкахь шуьйра бевзаш болу говзанчаш. Венехь веха каратен говзанча Бисаев Хаважи ву царех цхьаъ.\n„ Валар-висарна майра бIаьрахьоьжуш ваха луучунна уггаре а тоьлла некъ – иза цхьа Iалашо хилар, и Iалашо кхабар, хIора а дийнахь ма хуьллу доггах, ма хуьллу шуьйра и Iалашо кхочушъеш вахар ду. Ша схьалаьцна некъ дIакхехьа беза стаго, ша стенгга а кхачахь а, стенггахь а вахахь а“.\nИ дешнаш каратен Кёкусинкай ишкол йиллинчу Оама Масутацус аьлла ду даханчу бIешарахь. Вайн деношкахь Венерчу берашна а, баккхийчарна а каратен говзалла Iамош волчу Бисаев Хаважих аьлча санна ду уьш. Масех шо хьалха Европе ваха схьавеана волу иза, мацах цкъа вайн махкахь уггаре а хьалха карате Iамо а, юха цул тIаьхьа иза кхечарна юкъехь яржо а волавелларг вара.\nТкъа ши эзарлагIа шераш дуьйладелча, Австре ша кхаьчча, цо ша дIаболийна некъ охьа ца тоссуш, каратех долу хаарш кхидIа а даржон долийра. ХIетахь дуьйна Венин тайп-тайпанарчу кIошташкахь болх беш ю Бисаевс кхоьллина каратен клубаш, ткъа цо Iамочу берийн а, кегирхойн а кхиамаш тоххарехь йоллучу Европехь а бевзаш бу.\nКарате, къаьстина Бисаевс Iамийна долу цуьнан гара кёкусинкай, - иза киношкара эффекталле суьрташ хилла ца Iа. Иза дийнна цхьа философи ю, адаман дегI а, са а кхиош болу некъ. Иза гуш хуьлу, Хаважис куьйгалла дечу карате клубашкахь къахоьгуш долчу берашка хьаьжча.\nБисаевс Хаважис ша а билгалдоккху, карате Iамочу берашца йоццачу хенахь хуьлуш болу хийцамаш мел сиха гуш хуьлу.\nБисаев Хаважи: "Ша спорт чIогIа мехала хIума ю, цIахь хилча а, кхузахь хилча а. Ас, сайга хаьттича, карате цу юккъехь къастор яра, хIунда аьлча, цу къовсамийн исбаьхьаллашна юкъадогIуш, муьлххачу а спортех санна, могашаллла хилла ца Iаш, амал кхиор а, са чIагIдар а ду, дахарехь халонашна кийча хилар а - иштта и амал цу юккъе йогIуш йолун дела, къастор яра ас карате.\nКарате лелаш долчу берашна тIехь дика гуш а хуьлу иза. Вайн-м жимма амалш шога а ю, ткъа кхеран, меттигерачеран, амалш кIедо йоллушехь, карате схьадеана бер, хьан бIаьргашна а гуш, дукха хан ялале, хийцало. Низамца марзло, аьлларг дан марзло. Цу кепара, оцу белхан шортта асар хаало-кх хьуна берашна тIехь.\nЦул совнаха, хIара Европа мелла а паргIат меттиг ю, бераш цхьана хIуманца дIалаьцна ца хилча, цхьана хIуманна тIехь къахоьгуш ца хилча, цхьа а шеко а йоцуш, цхьана харцхьачу агIор уьш дIа ца боьрзуш Iийр бац. Цу тIехь а боккха пайда го суна.\nАвстри --Май Гиери Жодан олу кеп Iамош ду Бисаев Хаважин Венерчу кёкушинкай клубе лела зудабераш, 25Чил12\nВайн чуьра бераш а ас кхуза схьалоьлуьйтуш ду. Церан масаллина тIехь а дукха пайданаш го суна, могашаллина тIера дIа шайн дегIан доладарна тIекхаччалц, диканна -вонна оьшуш ма ду иза а. Ткъа ша карате, бераш аьлла вай хьахийнехь а, массеран а дахарехь могашалла а, са а, дегI а гуттар а дикачу кепехь латтон цхьа универсалан система ю. Цундела, хIара бераш хIинца кхуьнга марзалахь, тIаьхьалонна а дахарехь дуккха а пайданаш оьцур бу-кх кхара цунах".\nБисаев ша карате 1980-чу шерашкахь волавелла. ХIетахь дукха бацара, бохуш дуьйцу цо Нохчийчохь карате я кхийолу Малхбалера латаран говзаллаш Iамон аьттонаш. Йоллучу Нохчийчохь шиъ бен клуб а яцара. Ткъа уьш а кестта, советан Iедалша карате Iамор дехка а дихкина, дIакъевлира. Карате езачеран къайлаха кхион дийзира шайн говзаллаш. Бакъду, советийн диктате ца хьоьжуш, карате кхин а дIа Iамийначарна цунах дахарехь кхиамаш хилла ца Iаш, доллучу Iер-вахаран некъа тIехь а боккха пайда а, толам а, тоам а хуьлуш хилар Хаважина дукха хан ялале шена а гира. Иза 1989-чу шарахь дIаяьхьначу Советийн куьйгалатарийн къийсамашкахь чемпион велира. Ткъа Оьрсийчоьнан кёкушинкай -каратен чемпионатехь дато мидал а яьккхира цо. Карарчу хенахь Бисаев Хаважи Iаьржачу доьхкан долахо ву, 2009-чу шарахь цо Японехь 3-гIа дан а яьккхира.\nВенехь Бисаев Хаважис бечу белхан барам хуур бац, цо кхиочу берийн яххьаш ца гича, церан хIора а тренингехь лепа бIаьргаш а, церан корматалла а, и корматалла лакхаяккха лаар а шен бIаьргашца тергал дан йиш ца хилча. Уьш тайп-тайпана ду, и бераш, тайп-тайпана орамаш а, меттанаш а долуш. Дукха ду царна юккъахь нохчийн бераш а. Уггаре а жиманиг диъ шо долу Iусман ву. Дукха хан йоццуш дIаяьхьанчу турнирехь, шел шо сов воккхачуьнца къовса а велла, цо шен дуьхьарлера – оранжан бос болу- доьхка даьккхира.\nКъаьстина шена тIе тидам бохуьйтуш ду, Бисаевс Iамочарна юккъехь дуккха а зудабераш хилар. Ялх-ворхI шарера дейтта-пхийтта шерашка кхаччалц хенаш йолчу цу вайнехан зудаберашна юккъехь коьртахь хиджабаш ерш а, нохчийн Iедалехь йовлакх техкинарш а бу. Дуьххьара и бераш Iамалучу клубе яханчохь сайна гина тамашена сурт диц ца ло суна - маьркIаж-ламазан хенахь дара иза. Iаморан хан дIа а йолаелла, бераш, хIора а чу ваьл-ваьллачо каратен Iадатехь ала дезаш ма-хиллара, „Осс“ аьлла, дIахIиттинера тренерна хьалхахь. Ткъа цу юкъана, кхойтта шо долу Фатима, зудаберийн тIера бедар хуьйцучу чоьнахь, сихонца шен жима ламазан куз охьа а тесна, ламаз деш йоллура. Далла Iамал дIаерзийначул тIаьхьа, Фатима а „Осс“, аьлла, вукху берех дIаийра. Цу масало гойту, Бисаевс Iамош долу бераш каратена говза хилла ца Iаш, иштта иманца а хилар.\nЦкъа хьалха, Бисаевн куьйгаллерчу берашна юккъехь сел дукха вайнехан зудбераш гича, мелла а цецъяллера со, ткъа царна юккъехь, бусулба духарш дерш гича-м муххале а. Иза иштта муха нисделла, сел дукха нохчийн зудаберийн каратеца бала кхачар, бохучу хаттарна жоп луш, Хаважис кхидIа а дийцира.\nБисаев: "Иза чIогIа экам хаттар ду, дахарехь а, Европехь а, зудаберашца дерг. И экам долун дела, суна цу хIуман лакхара мах а хета. ХIунда аьлча, вайн цIахь хилча-м беш, ков-керт, бежан, йилар-йиттар а хуьлу. Кхузахь иза дац, дерриге а аттачу кепара дIанисдина ду, цундела маьрша хан а дукха хуьлу. Ткъа бусулба стеган гIиллакх, зудчуьн а, боршачу стеган - иза шен дегIах дерг, сица дерг уггаре а дикачу агIор кхиор ду, аьлла хета суна.\nТкъа спорт, къаьсттина карате, шен хан дIаерзон чIогIа дика хIума ду. Зудабераш кхузахь хилар суна къаьсттина мехала хIунда хета-хьуна аьлча, уьш жимма баккхий хилча, уьш шайн доьзалш кхиош, дахарехь дIабаха безаш а бу, оцу хенахь церан карате лелор хир ду аьлла ца хета суна.\nЦундела хIокху хеначохь, жимма шайн могашалийна а, шайн дегIан доладарна а, шайн са чIагIдарна а бух буьллур бу цара, хIунда аьлча, дахаран тайп-тайпана агIонаш ма хуьлий, халонаш тIеIитталуш а хуьлу, мелла а ницкъ хуьлуш а хуьлу. Цу хIуманашна тIехь чекхвала, синчIагIалла хилийта а, вочу агIонашка ойланаш дIаса а ца йоьрзуьйтуш, цхьана некъа тIехь шайн ойла йолуш хилар а - суна цу хIуман чIогIа лакхара мах хета".\nБисаев Хаважис дийцарехь, каратен Iалашонашна юккъехь коьртаниг толамаш бахар дац, шен синан а, дегIан а таронаш йовзар, уьш кхиор, шен дегIан а, синан а дозанаш шордар ю. Бакъду, нагахь санна цхьаъ профессионалан некъа ваха лууш велахь, я чемпионатийн лакхенашка кхийдаш велахь, карате лелочеран аьтто бу и Iалашо а кхочушъян.\nКъаьсттина, Бисаевс Iамош йолу кёкошинкай универсалан кеп ларалуш. Иза хуучу спортахочунна, кхин башха сов ницкъ а ца хуьлуш, таро кхочу, жимма Iамийчхьана, кхийолу малхбалера латарийн башхаллаш Iамон а, кикбоксинг хуьлда иза я тайквондо.\nМасала, Хаважица кёкушинкай Iамош хиллачу вайн шина махкахочо дукха хан йоццуш кикбоксингехь Австрин чемпионат схьаяьккхина. И санна болу кхиамаш кIезиг бац Бисаев Iамочу берийн дозалла дан йиш йолуш. Цара Францехь а, Германехь а, Бельгехь а, Испанехь а, дукхаъчу кхечу пачхьалкашкахь толамийн меттигаш яьхна. ХIетте а, толам баккхар яц тхан Iалашо, олу Хаважис, Iалашо - иза хIокху вайн берашна нийса некъ гайтар ю, олий.\nБисаевс, каратен говзаллаш а Iамош, кхиочу берийн амалшка хьаьжча, уьш генарчу Австрехь, даймахкана эзарнаш километраш генахь кхуьуш хилар диц ло. Де дика-Iуьйра дика, хьалагIовтар-охьаховшар, гIиллакх а, лерамаш а - вайнехан тоьлла амалш ю цаьрца. Цундела кхеташ ду, Хаважис каратен чемпионаташкахь лакхенаш яхар яц шен Iалашо, и бераш кхетамехь кхиор а, цаьрца болх бар а ю бохург. ХIунда аьлча, цо куьйгалла деш йолу карате клубаш – уьш еккъа цхьа каратен говзалла Iамоен кхерчаш хилла ца Iа, уьш дахаран ишколаш санна ю, гIиллакх-гIуллакхан, иманан, даймахке а, шайн орамашка а йолчу марзонан а ишколаш. Цундела гIерта Венехь беха вайнах, цу гIалахь кхин а иттаннаш каратен клубаш йоллушехь, мел генара схьакхийла дезарх а, шайн-шайн бераш иза волчу кхачадан. Ткъа шаьш бераш, цара хIун дуьйцу шайх а, каратех а лаьцна? Уггаре а гIолехь дерг ду цаьрга шайга ладогIар.\nБерийн аьзнаш: "Сан цIе Фирдовз ю, сан кхойтта шо ду. Кхо шо ду ас карате Iамош йолу. ХIинца сийна доьхка ду сан, амма кеста можаниг доккхур долуш ду ас...". "Сан цIе Мадина ю. Сан пхийтта шо ду. Суна чIогIа хазахета карате Iамош, иза спорт а ю, дика гимнастика а ю...".\nАвстри -- Венерчу Бисаев Хаважин кёкушинкай клубера бераш, турнир чекхъяьлча, 25Чил12\nБисаев Хаважис карате Iамош долу бераш турнире а, къийсамашка а гулбелча, инзаре дукха вайнах вовшахкхета цигахь, къовсалучарна белшаш гIорто а, вовшашка дистхила а, толаме сатаса а. Ткъа иштта тренерца вистхила а, цунна баркалла ала а. Харц хир ду, вайнах бен цигахь ца гулло аьлча. Меттигера австрихой а, Австрехь беха тайп-тайпанчу къаьмнийн векалш а бу цуьнан берашна юкъахь. Амма Нохчийчоьнах къаьстина кхууьш долу нохчийн бераш Бисаев Хаважис кхоьллинарг санначу кхерчахь гулбала таро йолуш хилар тахана, вайн махкахой дуьне мел ду баьржина а, боьхна а леларца дуьстича, мах бина ца валлал хIума хетало.


ГIалгIайчу богIучу туристийн духар муха хила деза хьехна меттигерчу Iедалхоша\nГезгмашин-бутт 02, 2021\nШайн махка лестачу туристашна лерина брошюра арахецна ГIалгIайчуьрчу Джейрахан кIоштан администрацино. Туристаша регионехь лело дезачух а, царна тIехь хила дезачу духарх а хоуьйтуш хьоьху "бусулба пачхьалкхашкахь лела динан ламасташ" лардар.\n"Зударийн духар паргIат хила деза, тIелетта а доцуш, чекх са гуш а доцуш, коч ехха охьайолуш. ТIелетта йоьхна хеча елахь голаш тIе кхаччалц йоьхна еха туника новкъа хир яц", - яздо администрацино хIиттийначу кехаташ тIехь зударийн-туристийн духарх.\n"Шорташца" арахь лелар доьхкуш ду божаршна, хIунда аьлча, "дастаме" лоруш ю уьш. ГIалгIайчохь бераша бен ца лелайо уьш, боху.\nБожаршна-туристашна доьхкуш ду хийрачу зударшца къамеле бийлар а, цаьрга бIаьрбеттар а.\n"Зударшка куьйг луш, салам-маршалла дала а, цаьрга бегаш бан а мегар дац", - яздо брошюрехь.\nКарладоккху, стохка Дечкен-баттахь Нохчийчохь а арахийцира, туристаша регионехь лело дезачух а, царна тIехь хила дезачу духарх а хоуьйтуш кехаташ меттигерчу туризман министралло.\n"ГIалийн а, яртийн а урамашкахь бусулба динан ламасташца догIу духар доьхна а, кху заманца догIучу хотIца а зударий гойла ду. Делахь а, цхьалха, маьттаза духарца лела мегар дац. Принцип муха ю хьуна аьлча: оьзда мел лела, атта хир ду царна Нохчийчохь", - аьлла, кхетийнера туризман министраллан векало туристашна лерина даржийначу документех.\nИшта туризман министралло билгалдаьккхинера, нохчийн зудабераш цигаьрка уьйзуш цахилар а. Нагахь санна, кIур ца баьккхича шаьш мегаш дацахь, цхьанна а ца гучу къайла а довлий, оза бохура.


Футболиста Кокорина 1 миллион сом делла БуьритIерачу берана дарба дайта\nЦхьа шо ах шо долчу БуьритIерачу Персаева Арнеллина дарба дайта гулъечу фонде 1 миллион сом хьажийна вевзаш волчу футболиста Кокорин Александра. Шен хилла сацам бовзийтира цо Оьрсийчуьрчу видеоблогерца Савин Евгенийца хиллачу эфирехь.\nБеранна дийна диса оьшучу Америкерчу Zolgensma молхан мах бу 2,1 миллион доллар. Гулдинчу ахчанна цкъачунна тIе ца тоьу 90 миллион сом, ткъа молха ца хилча ца долу Стигалкъекъа-бутт берзале.\n- Суна евза и истори, йисина хан дуккха яц. Вайх доьзна ду цуьнан дахар. Ас Арнеллина гIоьнна хьажор ду миллион сом. Вайца гергарлонехь болчу а, таронаш йолчу а накъосташка а доьхур ду ас гIодар, - аьлла карарчу хенахь «Сочи» клубехь ловзучу футболиста Кокорина.\n"Кавказ.Реалиино" хьалхо хаийтина ма-хиллара, Кокорина къамел хьажийра Оьрсийчуьрчу миллиардерашка Керимов Сулеймане а, Роттенберг Борисе а, беран проблемина тIе тидам берзор а, шайн «дегнаш деллар а» доьхуш.\nАьхка ши шо кхочу Арнеллин, и хан тIехIоттале дан деза дарба, наггахь бен хуьлуш йоцу генетикан цамгар ю цуьнца - дегIо шена оьшу элементаш цакхиор.\nАмерикера деза молха схьакхаьчча а оьшу йоI баттахь кечъян – дегIо хала лов и препарат. Ткъа ахча гулдар чолхене даьккхина коронавирус яржарца доьзна хIоттийначу карантино а, валютин мах бестаро а.\nМассех бутт бу хIирийн йоIана Арнеттина ахча гулдан долийна. СагIийна ахча делларш ца Iа ХIирийчуьра я Оьрсийчуьра хилла, дакъалоцу дозанал арахьа бехачу наха а.


ГIалгIайчоь: коронавирус эккхарна кхоьру\nАртикл язйинарг Пейсахова Анна /"Кавказ.Реалии"/\nГIалгIайчуьрчу вахархочуьнца коронавирус ю, амма аттачу хьолехь токхуш ю цо аьлла, даьржира хаамашкахь. Дуьххьара стаг ву иза ун даьлла. Кийча буй-те цигахь Iедалхой COVID-19 вирусна дуьхьал бовла?\nМеттигерчу могушаллин министраллан пресс-секретаро Оздоев Беслана бахарехь, медицинан инфраструктура кийча ю, нагахь санна, махкахь ун даржа долалахь а. Дукхахберш шаьш шайна изоляци а йина, ларлуш схьабогIу.\n"Карарчу заманчохь массо а оьшу гIирс а, лоьраш а болуш бу. Амма хIора денна массо а хIуманах пайдаоьцуш бу, - боху Оздоевс. - Федералан центрера коронавирусца къийсам латто аьлла 150 миллион сом кхаьчна, цхьа дакъа ахчан меттигерчу бюджетера ду".\nЦул совнах, дуьйцу цо, республике ши фура кхаьчна сенаторан Хамчиев Биланан цIарах: "Пехашка садоIуьйту вентиляцин аппараташ а (ИВЛ), респираторш а, лоьрийн вирусах Iалашвен духарш а, каранаш а, масканаш а ю цу тIехь. Ишта, шина-кхаа кIиране довллал гIирс болуш бу тхан. Оьрсийчуьрчу могушаллин министраллан рекомендацешца а, стандарташца а, тхоьга схьа аьлла, чолхечу хьолехь болчарна аьлла, 80 маьнга кийча хилийта".\nНаьсарерчу а, гIалгIайн республикан клиникан дарбан цIийне а хьовсор болуш бу коронавирусан ун даьлла пациенташ. Оцу юкъанна, меттигерчу бахархоша вовшахтоьхна, гIоьналлин фондехула ахчанаш гулдина, лоьрашна кхачаме ца хилла барзакъ а, масканаш а, бIаьргех дохку куьзганаш а, респираторш а, масканаш а эца аьлла. Меттигерчу колледжан студенташа эзара маска а тегна, лоьрашлахь дIасайийкъира.\nГIоьналлин "Тешам" цIе йолчу фондаца цхьана лоьрийн а, бахархойн а\nхьашташна аьлла, ахча лахьо воьллера адвокат Беков Мохьмад.\nЦунна хетарехь, социлан машанашкахь иккхина паника бахьана долуш, адамаша а, дийнна тайпанаша а сагIина ахча тесира. Кхаа дийнахь 700 эзар сом вовшахкхетта. ХIинцале а оцу ахчанах антисептикаш а, Iалашвен гIирс а эцна, дIасабекъна.\n"Тешам" фондан векало Осканов Хьамзата дийцира, лорйижарша а, лоьраша а гIирс тоаме бац аьлла, дIахьединчул тIаьхьа, саамбира шьш, ахчанаш гулдан аьлла: "Бюджетера ахча хиллехь а, и къастийна, дIасадалале хан ер яра, ткъа лоьрийн сихо яра".\nВолонтераш бу фондехь ха деш, мичча хенахь а маса дIакхачор бу цара оьшу гIирс.\n"Масала, цхьаммо телефон туху, маьхза сабанаш луш ду ша, дIадахьа дуьйла олий. Волонтераш хьовдий, цига а боьлхий, я хьукматашкахь, я бахархошлахь дIасадоькъу уьш", - боху Оскановс.\nЦхьалха болчу къаношна а цхьана гIо до волонтераша: кхачан сурсаташца, молханашца.\nМеттигерчу бахархоша латкъамаш бо, масканийн мехаш тIетохарна.\n"Масканаш йоьхкина лелаш ду тхо урамашкахула. Аптекашкара дIаяйнера уьш цхьана юкъахь, юха а гучуевли. Хьалха боллу 6 сом бацара мах, 35 соьме баьккхинера. Ас а, сан нанас а, йижарша а лелайо уьш. Ткъа кавказхойн божаршна эхь хета уьш лело",- дуьйцу Iели-юьртарчу Асияс.\n"Кухни чохь хевшина Iа тхо. Изоляцехь хиларал совнах, ло а деа. Меттигерчу медицинан хьал ледара ду. ОвхIанистанехьчул а жимма гIоле ю, амма дуккха а тIаьхьа ю Францехьчул а, - боху шена хетарг Плиев Хаважа. - Дукха бIостане информаци хеза, эладитанаш. Цхьаммо хазадо, шена хIинцале а гIоле хилла, вукхо олу шен гергара нах белла пневмония лазарх, ткъа ма-дарра аьлча, коронавирус яра иза бохуш".\nАптекашкахь респираторш оьцийла дац, яц цигахь антисептикаш а, я IатIар а. Масканаш ю 40-45 соьмех уггар ледарнаш а цхьана, дуьйцу вахархочо.\n"КIирандийнахь тхан эвлара нах бу зуда ялош. Гул ма ло, бохуш, кхайкхамаш биннашехь, уьш-м бац ловзар дIататта дагахь а. Тхан Iедало ма боху, дукха нах вовшахбетташ, барамаш ма гулбелаш. Цхьаболчу хьешаша шаьш гIур дац аьлла. Цецдевлла-кх тхо и гIуллакх дIа ца таттарна цхьана ханна", - дуьйцу Наьсарарчу Оксанас.\nЛоьро- ренгенолога, жигархочо Ахильгов Ахьмада чIагIдо, медицинан гIирс латточу базехь хилла ша, цигахь тоъал оьшург ю бохуш.\n"Кийча дуй тхо, хоьтту ахь, коронавирус эккхахь? Эпидеми ю ала тарло, соьга хаьттича, нагахь санна, цхьана меттехь 100 эзар стагна ун далахь. Ши эзар охьавилла везаш хилахь. ТIаккха-м дац тхо кийча. Делахь а, Iедалхой тешна бу, карантин кхайкхорна, дIоггара лакхара терахь хир дац аьлла", - са тедо Ахьмада.\nДуьххьара ша а вара боху цо паникехь: "ХIинца-м мел а паргIат ву со. Хьалха санна дарбан хIусамашкахь пациенташ тIеоьцуш бац, коронавирусца нах хилахь а бохуш, царна кхоош меттигаш. Бакъду, транспорт лелаш ца хиларна, лоьрашна хало ду белхан меттигашка дIакхача".\nМедицинан белхахочо бахарехь, ИВЛ керла\nаппараташ схьакхачаре хьоьжуш бу ГIалгIайчохь. Делахь а, оцу гIирсах нийса пайдаэца хуурш кIезиг бу.


Урданан хиллачу верасан принца дIахьедина, ша лаьцна латтош ву аьлла\nОхан-бутт 05, 2021\nПринц бен Хьусайн Хьамза\nУрданан паччахьан Iабдаллахь ШолгIачуьнан жимаха волчу вашас, верасан принц (хир волу паччахь) сийлахь ц1е лелийначу бен Хьусайн Хьамзас дIахьедина, Iедалша шен цIахь лаьцна латтош ву ша аьлла. Цунах лаьцна хаам бо Маршо Радион Оьрсийне сервисо. Бен Хьусайнан адвоката "Би-би-си" зорбан гIирсе дIаеллачу видео тIехь принца бехке бо мехкан куьйгалхой коррупци лелорна а, Iедал лело ца хаарна а, гIело ярна а.\nХьалхо зорбан гIирсашкахь хаамаш баьржира, Iедал карчо дагахь къайлаха барт барехь дакъалаьцна хила мега аьлла шеко йолуш пачхьалкхан масех лаккхара даржхо лаьцна аьлла.\nУрданан эскаран штабийн хьаькамийн цхьаьнатоьхначу комитетан куьйгалхочо аль-Хунейти Юсеф Ахьмада харц дина принц Хьамза лаьцна бохург. Цуьнца цхьаьна оцу инарло билгалдаьккхина Урданан кхерамазаллах а, къепе латторах а хьакхалуш долу хIуманаш лелор сацор декхаре вина хилар паччахьан ваша.\n"Петра" официалан хаамийн агенталло бинчу хаамца, "кхерамазалла бахьана долуш" махкахь масех Iедалхо лаьцна, шайна юкъахь шиъ лаккхара даржхо а волуш.\nШа Урданан паччахьан вашас харц до ша къайлаха барт бина хилла бохург. Цхьана а кепара низамца догIуш доцучунна юкъахьакхавелла вацара ша, аьлла цо.\nНенан мотт Iамош бу Урданера нохчий\nПаччахьан доьзалан декъашхочо чIагIдарехь, принце дIахаийтина паччахьна критика еш къамелаш дарехь дакъалацар цунна вон тIаьхье йолуш доьрзур хиларх лаьцна. Принца Хьамзас дийцарехь, карарчу хенахь цунна дихкина ду цхьанха дIасавлар а, нахаца цхьаьнаветтавалар а.\nГергарчу Малхбалехь уггар тийна а, синтеме а йолчу пачхьалкхех цхьаъ лоруш ю Урданан-пачхьалкх. Оцу регионерчу пачхьалкхаша, шайна юкъахь Мисара а, СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкх а йолуш, шаьш гIортор еш хилар хаийтина хIокху хIоьттинчу хьолехь паччахьна IабдуллахIна. Буьззинчу барамехь шаьш цунна тIехIиттина хиларх лаьцна дIахьедар дина Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа а. Оьрсийчохь йихкина йолчу "Исламан пачхьалкх" тобанна дуьхьало еш цхьаьнакъахьоьгуш ю Вашингтон а, Амман а. Америко шен коьрта партнёр лоруш ю Урданан-пачхьакх.\nПринцан бен Хьусайн Хьамзин 41 шо ду. Верасан принц вара иза, 2004-чу шарахь IабдаллахI ШолгIачо и сийлахь цIе шен воккхаха волчу кIанте дIаяллалц.


Муфтис нахах "жIаьлеш" баха долийча...\nТовбеца-бутт 07, 2016\nТелевизионашкахула а, интернетехула а гIалгIайн ши динан да Чумаков Хьамзат, Цечоев Iиса емалвира муфтис Межиев Салахьа. Вуьйш а ца бисира жоьпаш дала эшна. Оцу бахьанийца хаъал шеллуш го къаьмнийн юкъаметтигаш.\n«Шина агIонна юкъара дов» аьлча нийса ца хила а тарло. Дехьа-сехьа дина а, ден а къамелашка ладугIучунна хаало, маьттаза а, динца богIуш боцу а мотт шен интернетерчу къамелашкахь лебийриг Нохчийчоьнан муфти Межидов Салахь хилар.\nЦо зуьдарчех, жIалех, нах боцчу нахах тарбо гIалгIашлахь динан некъ, Iибадат, Iедалан бага ца хьоьжжуш, шайна ма-хетта маьрша хьоьхучу нахах. Чумаков Хьамзате, Несар-Коьртарчу маьждиган имаме ши кIира хьалха цо дина, интернетехула даьржинчу къамелан дакъа ду хIара.\nМежидов Салахь: «Ахь, хьо стаг велахь, хьо борша а велахь, хьо къонах а велахь, хьо бусалба а велахь, цхьа хан билгалъяккха, хIокху дийнахь, хIокху сахьтехь со кхузахь ву шуна, шайн долуш долу далийла а дахьаш, схьа тIедуьйла. Ас дIабоху хьоьга, вайга цкъа динах долу хIума къастадайта, хьо мученик (шахIид) хила гIерта ву.\n...Хьо цхьа эхь ца хеташ долу зуд санна, дIа-схьа а хьийзийна, иштта дIа кIелхьараяла гIерташ ю. ЦIе яккха а, ца яккха а, еса хIуманаш ю уьш, цхьа а тайпа я иманах а, я Делах кхерарах, я эхь хетарх, я Iилманах, цхьа а тайпа а, хIара ду аьлла, цхьа тодина хабар дийцар доцург, нах Iехабеш. Нах ма яц шу. Адамаш а ма дац шу. Шу стаг хетачух стаг ца хеташ Iаш ма ву со, шух нах хетачарех нах ца хеташ...».\nНохчийчоьнан муфтино Чумаков Хьамзат а, цуьнан го а бехкебо цара ден даIваташ, динан хьехамаш харц хеташ. Амма цо иза муьлхачу маттаца до – иза шеконе дуьллу вуно дукхачу гIалгIаша а, дешан бакъо мелла а доьналлица шайна кхачочу Нохчийчуьрчу а, махкал арахьа бехачу а нохчаша а.\nМежидов Салахьа динчу къамелна дуьхьал дош ала эшавелла ца висина Несар-Коьртарчу маьждиган имам Чумаков Хьамзат а. Иштта интернетехула шен къамел дира цо а кIира хьалха. Амма цуьнан багахь дац «жIаьлеш», «заддаш» я «нахйоцу хIуманаш».\nЧумаков Хьамзат: «Нохчаша дуьйцу аьлла, хIума ала дог дац сан. Нохчаша ца дуьйцу вай, вай Грознерчу наха дуьйцу – суна уьш нохчий буй а хаац, я гIалгIай буй а хаац. Охьа а хевшина, боьха мел долу къамелаш дуьйцу цара. Шун мелдерг – тIекхайкхар ду, шун мел долу хIума бусалба нах бехбан ду. Шу нохчашний, гIалгIашний юкъа бохам боккхуш нах ду.\nИ къамелаш мел дийраш, гIалгIа хуьлда хьо, нохчо хуьлда хьо, милла а хуьлда хьо. «ЖIаьлеш» - иза хIун къамел ду дан а? Дешначу стеган багах и къамел долуш дайний шуна? И хIун къамел ду дан а?\nЦхьа а ишта къамелдийриг салам дала йиш йолуш стаг вац. Ца догIу и къамел деш волчу хьоьга «Ассалам Iалайкум» ала. Хьо соьца лата валлахь – сан иза дийца бакъо а яц, дешначу стеган къамел дац иза – суна цхьа хIума юхадекъа, я соьца довдан, цхьа хIума хьо къасто воллуш велахь, ас АллахIах дуй буу хьуна, хIара массо нах теш а болуш, сайн чоьн мехах суо хетар ма вац суна, ахь аллаче со дIа ца вагIахь...».\nШина къомана дехьа а, сехьа а лараме безачу Iеламчаша эккхийтинчу девнан терго а еш, церан дов шордаларх а богуш, цхьа бахархой Iахь а, дуккха а бу хетарг довзуьйтурш интернетерчу социалан машанашкахь. Бу царалахь вайнахана дика бевза юкъархой а, политикаш а, бакъоларъярхой а, юристаш а.\nДевнан хьокъехь мархадостучу дийнахь вистхилла интернетерчу Ютубехула махкахдаьллачу Ичкерин Iедалан куьйгалхо Закаев Ахьмад.\nЗакаев Ахьмад: «Тахана вац «салафиташший», «суфисташший» аьлла бокъурш муфтияташ ю. И муфтияташ мичара евлла, уьш маца кхоллаелла? Церан хIун Iалашо ю? 18-чу бIешерачохь Оьрсийн импери яьржаш, цигахь бусалба дин даржа доладелча, Екатеринас, хIетахь церан хиллачу паччахьо, кхоьллина муфтияташ, Оьрсийчохь беха бусалбанаш олаллехь дIачIагIбан.\nКху дунентIехь, бусалбанаш болучохь, бусалба дин дуьйцучохь цхьаьнхьа а яц муфтияташ, Оьрсийчохь бен. И институт дIаяьлча бен къам маьршадала йиш йолуш а дац.\nСуна цхьа хIума хаа. Iилма хиларх тоьаш дац, иман ца хилча. Тахана Нохчийчуьрчу муфтиятера дIадеш долу къамелаш Iилман бух тIехь ду я дац, иза Iеламнахана хуур ду. Амма иманца уьш цахилар – иза цара шаьш схьагойтуш ду.\nНохчашка а боху ас, гIалгIашка а боху ас. Нохчийчуьра хьал тахана къаьсттина харцоно кIелдитина, нохчий шайна хетарг хаийта, довзийта бахьа а ца баьхьаш, ала йиш а йоцуш, Iаш бу. Сан доккха дехар ду массаьрга а, шаьш оцу питанчашка лен а ма дайта, оцу питанчашка шаьш Iеха а ма дайта, вайна юкъа мостагIалла, гамо ма яийта!»\nНохчийчоьнан муфтис Межиев Салахьа гIалгIайн Iеламнахах Чумаков Хьамзатах а, Цечоев Iисах а даржочу къамелийн мах бакъоларъярхоша а, юристаша а бийцаребо тахана. Царех дукхаболучара дийцарехь, питана долийнарг Соьлж-ГIала ю.\nМоскохарчу адвокато Арапиев Зеламхас, масала, даржийна зорбанехь шена хетарг. Цунна Межиев Салахьан къамелехь адамийн цхьана декъанна дуьхьал цабезам, мостагIалла даржош битамаш го. Арапиевс, Нохчийчоьнан муфтис Оьрсийчоьнан бехктакхаман кодексан 282-чу артикло доьхку зулам дина, боху.\nДуккхаъчу тергамчаша, Iедалехь боцчу жигархоша кху муьрехь буху: лаккхара Iедал юкъадола а деза, низам талхош, девне ваьлла хьийзарг сацо а веза. Ткъа стагга а вац шерашкахь лела бакъдерг ца хууш а: Оьрсийчохь, къаьсттина Къилбаседа Кавказехь хьанна-хьанна а дуьхьал дац болхбеш пачхьалкхехь лелаш хила догIу низамаш. Ткъа лакхарчу Iедало, Кремло, дукха хенахь дуьйна а луьтту лелаечу харцонах юхаваккха мегарг а, цамегарг а, къаьсттина Нохчийчуьрчу «безачу нахах» дозалуш иза делахь-м муххале а.


4 беран дести йолчу 23 шо долчу Шабиханова Маккас, царна къайлахь мехий дегIах доьхкуш хилла аьлча, дукха нах ца тешнера. Лулахошна а, кхечарна а, иза Шамаев Андарбекан дола яьллачу дуьйна, эсала а, уьш ца хилча ца мегаш санна гора.\nАмма, и доьзал, цIено а дина, шай хIусаме дехьбоьвлча, тIаккха цуо ша ма ярра гайтина. Къайлахь жимчу кIантана а, йоIана а, мехи дегIах чу оьхуьйтуш хилла цуо. ДIа ца дийцита, ша урс хьокхура ду бохуш кхерамаш а тиссина. Дуьйцу оцу берийн дейишас Заремас.\nЗарема: «Вайгахь уьш Iачу хенахь, и бераш ца хилча ца мегаш санна яра иза, кертахула, бай тIехула уьдуш а, новкъахь машен сац а йойтий, царна яа хIума оьцуш а. Адам-йилбизан тIаьхь кхуьура ма ваций. Кхин гучдера долуш а ца хилла иза,дарбан хIусаме бигча, иза шайна уллехь йоцийла гича дийцина цара, Маккас шайна мехи дихкина аьлла».\nДестичо шайна мехий Iиттина аьлла, бераш дийцина дарбан хIусамехь. Пхьарс кIелахь а, букъ тIехь а, гай тIехь а, цуо мехий чу эххийтинчу меттехь, буьччалгш а яьлла, лоьран тIе а бигина, рентгенехь гайтина, дегIаца мехий дахкаш дуйла. Бераш дукха кхерийн долуш, халла бен дIа ца дийцина баккхийчаьрга цар иза.\nМел масс маха баьккхина Маршо радиога дийцира церан денанас Зулпаъа.\nЗулпаъ: «Ши маха бисина кIента дегIа чохь. ХIинца ялх шо кхочура долуш ву иза. ЙоIана схьабаьккхина ши маха, ткъа кIантан биъ баьккхина. Ша берг ялх маха бу схьабаьккхинарг. И зуда чуйоьллина ю гIалахь».\nШа динарг гучдаьллий ма хиънехь, дести цIера едда дIаяхна, шен цIа. Иза цигахь дIалаьцна полицино. И гIуллакх, йоккха гIовгIа яла мегаш долун дела а, иза, кIоршме зуламан кIела доьдуш долун дела а, талламан комитето шен Iуналле эцна. Доьххьара цигахь динарг, и къона зуда коьртаца дика хилар дуйла хьожуш экспертиза йина.\nЦуо жоп делла, цу хьокъехь, цхьанна а тайпа, цуьнан кхачамбацарш дац аьлла. Иза хIинца-хIинца кхела кIела йохуьйтура йолуш ю, амма, берашна тахана а, и хIума хилла массийта бутт баьллехь а, дагахь лаьтта хилларг, бохуш кхин дIа а дуьйцу церан дейишас Заремас.\nЗарема: «Кхоьруш кхин хIума дац. Вовшах дуьйцуш Iаш-м хуьлу и шиъ. Ши-кхо де хьалха, чохь дуьйцуш дара цу шиммо, Маккина иза эра ду ша, важа эра ду ша бохуш. ЙоIа боху: «ма ала, хьуна Маккас мехий доьхкура ду хьуна»».\nШамаевгIеран оцу доьзале, нах эца буьйлабеллера, шай йоI, кхела кIелхьара яьккха лууш, и мехий бераш шаьш вовшех дихкина алийтахьара бохуш.\nИза аьттехь а ца дитина вукхара. И санна долу хIума хилла аьлла хезча, доьххьара наха олуш дерг ду, и куьйга бехке ерг а, ен езара олий. Нехан коьрта чохь ца тарло, и хIума муха далура ду, берашна тIехь. Иштта, боху, масла, Соьлжа-гIаларчу Раиса цIе йолчу зудчо а.\nРаиса: «Валлай яра тоьпаш тоха езаш. Кхин цунна догIуш хIума дацара. Цкъа а нохчашна юккъахь хилла хIума дац иза. Дестичо, я лула-кулахь а дина аьлла а ца хезна суна. Эхь хилла а ца Iаш, эхь ду иза. ша иман ца хилар ду-кх иза. Делахь тешаш ца хилар ду. Кийрахь дог долчу адамо беран маха муха буллура бу? Суна-м ца хаа. И хIума дан, цхьа адамалла доцуш хила еза».\nХIинца талламан низамашца, Шабиханова Маккас, дина долу зуламаш луьстуш ду зулам къасторан низамашца II9 артикалца. Цуьнца тухуш йолу хан ю, массийта баттан тIера, шина шаре кхаччалца набахтехь яьккха. Цигара араяьлча, цуо шен дахар муха нисдийра ду хууш а дац.\nШамаевгIеран оцу доьзале, нах эца буьйлабеллера, шай йоI, кхела кIелхьара яьккха лууш, и мехий бераш шаьш вовшех дихкина алийтахьара бохуш. Иза аьттехь а ца дитина вукхара.\nИ санна долу хIума хилла аьлла хезча, доьххьара наха олуш дерг ду, и куьйга бехке ерг а, ен езара олий. Нехан коьрта чохь ца тарло, и хIума муха далура ду, берашна тIехь. Иштта, боху, масла, Соьлжа-гIаларчу Раиса цIе йолчу зудчо а.