Пачхьалкхан «Вайнах» ансамблан 70 кхачарца доьзна\n7 декабря в 11:59 (2009 г.)\nНохчийн Республикан Президентан Кадыров Рамзанан декъалдар Хьомсара доттагIий! Ас даггара декъалйо пачхьалкхан «Вайнах» ансамбль шен 70 шо кхачарца. «Вайнах» ансамбль бакъонца легенда хилла дIахIоьттина. Коллективан хелхарша массо а заманашкахь бIаьрла дIагайтина нохчийн къоман оьзда гIиллакхаш, Iадаташ, башха амалш, хьуьнар, доьналла, эхь-бехк, яхь-юьхь. Цундела, шу миччахь а концерт луш хиларх – Москвахь, Амманехь, Парижехь я Прагехь – нохчийн хелхарш, ира а хIуьттий, дехха тIараш детташ, «бис» бохуш маьхьарш детташ, доггаха тIеоьцу хьовсархоша. Уьш чIогIа дезало царна. Шайн кхоллараллица аш кхочушдо вайн культура, гIиллакхаш, Iадаташ, ламасташ довзийтаран, марздаран вуно мехала декхарш. Гастролаш яран болх аш жигара дIабахьар бахьана долуш дерриг а дуьненахь долчу адамашна евза нохчийн культура, вайн къоман гIиллакхийн хазалла, исбаьхьалла, доккха маьIна, чулацам.\nНохчийн Республикан хьалхарчу Президента Кадыров Ахьмад-Хьаьжас даима а олура культуран мехаллаш кхиоро, уьш юкъараллина марзъяро чIагIдо вайн халкъан ийман, эхь-бехк. Кадыров Ахьмад-Хьаьжа вара, шен хенахь дерриг дуьненахь а евзаш хилла йолу «Вайнах» ансамбль вовшахтоха, когаирахIотто гIо динарг. Цо оцу ансамблах «республикан юьхь ю» олура. 2001-чу шеран февралехь юха дIаболийра шен болх ансамбло. Ткъа 2003-чу шарахь Кадыров Ахьмад-Хьаьжас тIедилларца, ансамбль кхоллаелчахьана хилла йоцу, шен сцена елира «Вайнахана».\nБилгал ца доккхийла дац дуккха а шерийн дохаллехь «Вайнах» ансамбль халкъан фольклоран культура йовзийтархо, Iалашъярхо хилла лаьтташ хилар. «Вайнах» ансамблан ишколах чекхваьлла вара дерриг а дуьненахь цIе яхна, ХХ-чу бIешеран дуьненан хореографин легенда хилла волу, сийлахь-воккха хелхарча Эсамбаев Махьмуд.\nСо тешна ву, тIейогIучу хенахь а, хелхаран говзалла, техника кхин а тоярца, духарш карладахарца, мукъамаш хазбеш-тобарца аш керла кхиамаш бохург хиларх. Ткъа иза ансамблан оьмар еха а, ирсе а хирг хиларан закъалт хирг хиларх. ХIокху дезчу дийнахь шун коллективана дуккха а довха дешнаш хезар ду. Со хазахетарца тIетевр ву шун кхоллараллин коллективана дан долчу декъалдаршна а, дикачу лаамашна а. Ас кхин цкъа а ансамблан коллектив даггара декъалйо 70 шо кхачарца! Лаьа вайн халкъан зовкхан дуьхьа кхидIа а кхоллараллин кхиамаш шун хуьлийла.


Нохчийчохь коронавирусан уьнах 7 дархо велла тIаьххьарчу дийнахь-буса\nCOVID-19 вирусах тIаьххьарчу дийнахь-буса кхелхина Нохчийчохь ворхI пациент. Махкарчу Роспотребнадзоран урхаллан пресс-гIуллакххоша бина и хаам, яздо Чечня Сегодня агенталло.\nДинчу зерашца, карарчу шеран Марсхьокху-беттан 12-чу дийнахь ерриг а йинарг ю 1263867 тест, тIаьххьарчу 24 сахьтехь тестех чекхваьккхина 3454 стаг.\n17509 стеган тест позитиве гайтина йоллу пандемин хеначохь, ткъа тIаьххьарчу дийнахь-буса 145 стаг къаьстина уьнца.\nДарба а хилла. Лоьрийн тергонера ваьккхина 13700 вахархо. Пандеми йолаелчхьана махкахь кхелхина уьнах 385 стаг. COVID-19 вирусца ву 3424 дархо.\nCOVID-19 вирусна дуьхьал махкара массо а баккхийчара вакцина яйта еза, 60 процентна тIехь совцийла дац аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Вирусах бахархой кIелхьарабаха цхьаъ бен боцу некъ бу иза, аьлла цо, яздора Новости агенталло.


Тешаме хьал дац Украинин малхбалехь\nУкраина -- ОБСЕ-н векал ю Украинин эскарша шайн деза герзаш юхадохуш тIехьожуш. Благодатне, Чилл 27, 2015\nТIом сацон маслаIат хиллехь а герзаш деттар соцуш дац Украинин малхбалехь Сепаратисташа Мариуполна тIелатар кечлуш бо боху хаамаш бу баьржина. Украинина гонах хуьулрг шен идамехь латош ю Азимова Сийлаха.\nХууш ма-хиллара, шина агIоно шайн даккхий герзаш тIемаш болчу меттигашкара юхадаха кхоччучу барамехь еари дийнахь бен ца долийна. Цуьнца цхьаьна тергамхоша чIагIдарехь Оьрсийчоьнехьа болчу сепаратисташа шайн герзаш масех чакхарма бен юха даьхна дац, оьшшучу хенахь эха сохьтана уьш юхадахко аьтто хилийтархьама.\nШен агIор Украинин президента Порошенко Петрос а дина пIераскан дийнахь дIахьедар, нагахь санна Минскера барт сепаратисташа кхин дIа а бохош хилахь, ша эскарш муьлхачу а мIаьргонехь юхадерзор ду аьлла. Харковерчу тIеман университетан студенташна хьалха ша къамел деш цуо билгаладаьккхира, тIеман техника Донбассехь тийсадаларш долчу меттера юхаяккхар – иза ша башха тест яран дуьхьара гIулч ю аьлла. „Мичча хенахь а вайн тIемлой кийча бу хьалхалерчу метте техника юхаерзо а, йоццачу хенахь мостагIчунна дуьхьало ян а“, - элира цуо.\nХIинцалера герз сацорца а, тIеман техника юхаяккхарца а долу хьал, иза машарна мел гена делахь а, хIетте а шина а агIонна санехь ду аьлла хеташ ву Европерчу стратегикаллин талламийн институтан Iилман белхахо политолог Асхабов Хьамзат. Цунна хетарехь, мелла а хенаца шайн позицеш чIагIйан аьтто болу Киеверчу Iедална а, сепаратисташна а.\nАсхабов Хьамзат: „Цу юкъана Цхьаьнатоьхначу Штатийн леринчу сервисан куьйгалхочуо Клэппер Джеймса пIераскан дийнахь дIахьедар дина, Украинина Вашингтоно герз кхачон хьашт хета шена аьлла. Iамеркерчу конгрессехь ша динчу къамелехь цуо элира, жимма йох а ялийтина, бIаьста Мариупол гIалина сепаратисташа тIелетар бу аьлла хета шена, Оьрсийчоьно гIо а деш, аьлла. ХIунда аьлча, Клэппер Джеймса дийцарехь, иза Путинан планан цхьа дакъа ду, цу кепара Мариупол Украинера схьа а яьккхина, цигахула ГIирма ахгIайрене лаьттахула некъ баккхархьама.\nОьрсийчоьнний, Украинин юккъера тIеман конфликтан йилбаз мохь цу юкъана Европерчу урамашкахь тIаьхь-тIаьхьа зевнеха а хезаш, бека болабелла. Кху деношкахь цхьа могIа Малхбузерчу яккхийчу гIаланашкахь митингаш а, демонстрацеш а дIаяхьира меттигерчу бахархоша а, Оьрсийчоьнан агрессина дуьхьал. Цара кхайкхамаш бора Кремле а, цуьнан гIентан дега Путин Владимире а шен тIеман ницкъийн тIод Украинина латта тIера дIаайдаре.\nКхин цхьаъ гIовгIане коста даьржина Европехь Оьрсийчоьнехьарчу сепаратисташа Украинехь бечу тIамца доьзна. Испанехь 8 стаг лаьцна, Донбассехь террорхойн агIор тIом бина юхабирзинчул тIаьхьа. Испанин чоьхьарчу гIуллакхийн министралло чIагIдарехь, уьш бехке беш бу нах байъарна а, герз а, оьккхуьйтургаш а лелорна а. ПIераска Iуьйранна сахуьлучу хенахь Мадридехь а, Каталонехь а, Наваррехь а лерина операцеш а йина, лийцина болчу цу зуламхойн талорш Испанин пачхьалкан интересашна даккхий зенаш деш хилар билгалдаьккхира цу махкарчу Iедалхоша.\nТешаме хаьл дац Украинин малхбалехь


Исламан Нур - Свет Ислама - Ялсаманин ниIматаш\nОпубликовано: 04 августа 2008\nТешал до аса кхин Дела цахилар, Ша-цхьаъ волу АллахI воцург, Шеца цхьа накъост а, декъашхо а воцу, стигланаш а, латта а кхоьллина волу, билгалдинчу а, инзаре ирчачу а дийнахь нах дIагулбийра болуш волучу, цара диначу гIулкхашнадуьхьала бекхам бан, дика динехь –диканца, во динехь вонца (ХIора дегIана ша дина дерриге дика а, во а гучу дийнахь, сатосур ду цо, шений а шен (вонашний) а юккъехь тIех гена юкъ хиларе) Али-Iимран:30.\nЮха а тоьшал до аса, Мухьаммад Цуьнан лай а, элча а, Шен хаамашна тIехь Цо тешна винарг а, Цо Шен холкъах хаьржинарг а хиларца. Лекхачу АллахIа ваийтна и – имане кхойкхуш, Ялсаманин чу кхойкхуш, диканца омар деш, вонаг доьхкуш.\nПарз дина АллахIа Шен лайшна цунна муьтIахь хилар а, цуьнан хьаккъаш лардар а. Ялсамане доьлху дерриг некъаш дIакъевлина Цо, цхьаннена схьа а ца диллина Цо уьш – цуьнгахула а бен. Шен Делан хаамаш дIакхачина цо холкъашка, АллахIан лайшна дикнаг хьехна цо, ша АллахIана дуьхьала ваххалца. Шен уммат дитна цо – цхьа томмагIа доцучу кIайчу новкъахь, цу новкъа а бевлла - неIматечу ялсаманешка шовкъе берш. Цу новкъа тIера а бевлла, жоьжахатан новкъа бевлла - сийсаза хилларш. АллахIан Къинхетамаш а, Цуьнан маршо а хуьлда цунна, цуьнан доьзална, цуьнан асхьабашна, диканца царна тIехьабаьзначарна, къематан де даллалца.\nЦул тIаьхьа: ХIай нах, АллахIах – лекха ву И – кхера: (Сихо е шайн Делан гечдаре а (гечдийра дола бахьанаш лелоре - Цунна муьтIахь хиларца а, Цуьнан омранаш лардарца а), ялсаманене а, шен шоралла стигланийн а, латтанийн а барам болучу, АллахIах кхийринчарна кечйина йолу. Уьш - хазахетарехь (я токхонехь) а, баланехь а харж йийраш, оьгIазло сацораш а, нахана къинтIера бовлуш берш а, бу. Баккъалла, АллахIана дика дийраш беза. Ирча къа а дина, я шайна зуламе хIума а дина, тIаккха АллахI дага а веана, шайн къиношна гечдар дехначарна а, ткъа мила ву къиношна геч дийриг, АллахI бен? Шайна хаа а хууш, шаьш дина (вонаг а, къа а) кхидIа цалелийначарна а кечйина ю, ялсамане) Али-Iимран:133,135.\nСихонца тIехьолха Ялсаманенна, шен зовкхаш пана доцучу, хедаш доцучу, чекхдовлуш доцучу. Шен ниIматийн хадар доцучу, телхаш доцу, цатаме доцучу. Цу чохь хинболу бахархой АллахIан уггар дика лайш бу: - элчанаш, пайхамараш, авлияаш, хаьржинарш, дика нах, шахIидаш. вежарий хир бу уьш цу чохь, менгеш тIехь дуьхь-дуьхьала бирзина. АллахIа, дIаеккхина хир ю церан дегнашкара хьагI, цабезам, гамо, ачо. ЦIена, къегина, сирла хир ду уьш. Вочух дIацIанбина хир бу АллахIа церан меттанаш, нийсах дерриг бен эра дац цара: (Цигахь хезар дац царна, даьсса хабарш, къехьа къамелаш. «Маршо! Маршо!» (боху) дешнаш доцурш) ал-вакъиIат:25,26.\nШаьш-шайна юкъахь, вовшашка къамелаш дийра ду цара, дуьненчохь шайна тIехь лелларг дуьйцуш а, АллахIа шайна дина долу нийсачу новкъа нисдаран дика дуьйцуш а. Лекхачу АллахIа аьлла: (Вовшашка хоьттар ду цара. Цара эра ду: «Хьалха, вайн доьзалашна юккъехь долуш, кхоьруш дегош дара вай. АллахIа къинхетам бина вайха, тов хьийзочу мохан (я жоьжагIатан) Iазапах хьалха а даьхна Цо вай. Хьалха а дара вай Цуьнга кхойкхуш. Боккъалла а, Иза – дика, къинхетаме ву) ат-т1ур:25-28.\nОцу чохь, массочу айпех, эшамех, сакхтех, моданех, боьхачух дIацIанбина зударий хир бу царна, лакхарчу оьздангаллехь болу зудари хир бу царна, исбаьхьа тIеххаза яххьаш, эсала, мадаре, эхье, четаршна чохь сацабелла, цIен алмазах а, маржанех а тера, АллахIа юханехьа – исбаьхьачу хазаллехь кхоьллина. Даим-дIа йоIстегарий а бина Цо уьш. ТIоьхале а, чухале а хазъярца шайн майрошна безаш а кхоьллина Цо уьш. Цхьана хенара а хир бу уьш.\n(Уьш а, церан зударий а бийшина (я тевжина) Iохкура бу, маьнгештIехь IиндагIашкахь. Стоьмаш а, цара мел доьхург а хир ду царна цигахь. Маршо ю шуна, - олуш, дела вист хир ву цаьрга) ясин 56.57.58.\nДуккха а стоьмаш хир ду царна цу чохь – царех дуур ду цара, ма-тов, охьасеттина хир ду и стоьмаш- шена безначо тIекхевдина атта схьабоккхуш – лаьтташехь, хиъна Iаччохь, тевжина Iаччохь, массо а хьолехь а, чекх а ца довлуш, тIекхочийла долуш. Шайна цу чуьра стоьмашха рицкъа моссазза дели а цара эра ду: «кхул хьалха делларг ма ду хIара-м, юха а цкъа луш, хIунда аьлча, басехь цхьа-тера, чомехь тайп-тайпана хир ду цу чуьра стоьмаш. Iуьйренашкахь а, суьйренашкахь а рицкъа ду царна ма-дезза.\nХин татолаш хир ду царна цу чохь, лаьттина талхаза. Шуьран татолаш хир ду царна цигахь, шен чам талханза. ЧагIаран татолаш хир ду царна цигахь, молучарна чоме долуш. ЦIеначу мазан татолаш хир ду царна цигахь. Хаддаза гонаха хьийзар бу царна – кегийра, зовкхе кIентий. Хьо цаьрга хьаьжча – Iанийначу, даржийначу жовхIарех тарлуш. Гонаха хьийзар бу уьш царна, кедашца, сурийлашца, хьостанан мерзачу-маларан кедашца, и бахьанехь корта ца лозучу, кхетам чуьра а ца воккхучу.\nГонаха хьийзар бу уьш царна – детийн пхьегIашца, цIеначу аьнгалин кедашца, тIехула тIехьаьжча чухале а гучу, ангалех терачу детех пхьегIашца, молучунна дезаран барамехь мерг чохь долуш – цунна дезачулла а сов ца долуш, цо мелча цунах хIумма буха а ца юьсуш, цунна дезачулла эшна а цахуьлуш, кхиъ тIе дан дезар доцуш. ДогIмашна мел дезарг а, бIаьргана мерза мел дерг а.\n(Цхьанна а адамана ца хаьа, шаьш диначунна дуьхьала шайна совгIатана (бекхамана) къайла яьккхина йолу бIаьргийн марзо) ас-саждат:17.\nЦарна тIе Iанор ду АллахIа Шен реза хилар. Цкъа а оьгIаз гIура вац И царна. Гуча вера ву И царна, Ша царна гойтуш, ткъа хьоьжур бу уьш цуьнга, АллахIе хьежарел кхачаме, дуьзна, исбаьхьа ниIматаш гур дац царна. АллахIа боху: (Цу дийнахь, цхьа йолу яххьаш, лепаш хир ю, шайн Деле хьожуш) ал-къийамат:22,23.\nЯлсаманийн охIла Ялсаманен чу дахча, мохь тухур бу: «Даима могуш лаьттар ду шу, цкъа а цомгуш а ца хуьлуш». Даима дийна лаьттар ду шу, цкъа а лан а ца леш. Даима къона (кегийра) лаьттар ду шу, цкъа а къан а ца луш. Даима зовкъ хьоьгар ду шуна, цкъа а ирс дар хIун ду а ца хууш.\nХ1ай бусалба нах! Боккъалаъ, хIара хIусам, юкъара ю, АллахIах тешна,Цуьнан омранца нисвеллачу хIоранна а – Цуьнга ла а духуш, муьтIахь хуьлуш, АллахIан гергахь дерг дезаш, ша Аллах1ах гена воккхун долчух юхаозавелла а волуш.\n(Боккъал, аьллачарна: «Тхан Дела – АллахI ву», цул тIаьхьа чIоггIа нийсонан тIехь нисбеллачу, тIе маликаш дуьссур ду: «Кхера а ма кхера, гIайгIане а ма хила, муххал а Ялсаманица кхоийла хила (я дакккхиде), шунна ваIда йина йолучу. Тхо ду шун гIоьнчий (я шу лардийраш) дуьненахь а, эхартахь а. Цигахь шуна кечдина массо хIума ду, шун синошна мел дезаш долу! Цигахь шуна кечдина массо хIума ду, аша мел доьхундолу. Оца тайпа ду, гечдеш, къинхетам беш волучуьнгара далар) фуссилат: 30,31,32.\nДокъазалла юкха, бала бу-кха нахе хьоьжуш – эхарт дIа а теттина, дуьне хержинчу. Цкъа а пана хин доцу, дIаден доцу дахар хийцинчу – ша бала бохьуш, халонаш еш, цатемаш беш, дог этIош долу, дIадера долучу дахаран дуьхьала.\nШа хьо кIеззига велийча – дуккха а велхош долу. Цхьана дийнахь хазахетийтича – беттанашкахь гIайгIане-бале веш долу. Цуьнан сатуьйсилаш – лазарш, бала хьегарш ду.\nЦуьнан бакъдерш – гIенаш ду. Цуьнан хьалхе – кхерамаш бу, цуьнан чаккхе – гуттарен меттиг бу. Бала-Iазап Iовшар ду наха, дуьненахь зовкх хьегначу – цунна дуьхьа шаьш кхоьллина хилча санна.\nБала-Iазап Iовшур ду наха, массо агIорхула дуьне гулдан къахьоьгучу новкъа бевллачу, хьарамчух, хьаналчух – цу дуьхьа даима баха кхоьллина шаьш болуш санна. Ткъа шаьшша ма бу уьш хууш, цигахь долу – сингаттамаш, баланаш, гIайгIанаш, хьелийн хийцадаларш, хенан хийцадаларш.\nБала-Iазап ду-кха нахана – эхарт дицдиначу, тIаламза и дицдиначу, терго йоцуш и дитинчу, цуьнца бала боцуш хиллачу. АллахIан омранаш ладоханза, тесна, бала боцуш дитинчу, кхана эра ду цаьрга: (Iовша шайна (Iазап), хIокха шайн денна доьхьала кхетар шаьш дицдарна. Баккъала а, шу-шаьш дицди Оха (вуьшта аьлча: Iазапехь дити Оха шу) ) ас-саждат:I4.\nЯ АллахI! Оха доьха Хьоьга, тхеш Ялсаманийн охIланах дар, ЖоьжагIатех тхеш гена дахар – баланийн хIусам ша йолучу. Тхеш дIакхалхор доьха Хьоьга – иманехь а, товхьидехь а долуш. Тхеш лардар доьха Хьоьга – керистаналлех а, ширкех а, Делаца накъост нисварех а. Боккъала а, сийлахь, комаьрша ву Хьо. АллахIан къинхетам а, маршалла а хуьлда вайн пайхмарна Мухьаммадна а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а, массарна а.


Мултимедиа, Зазадоккху-бутт 01, 2018\nЧиллан-бутт 25, 2018\nШемахь Оьрсийчоьнан кеманаша бомбанаш етта. Вийна 300 стаг.\nОьрсийн а, Шеман а авиацино Малхбалерчу Гутехь бомбанаш етта аьлла, чIагIдо тергамчаша. ТIаьххьарчу цхьана кIиранчохь вийна 300 стаг. ООН-ан куьйгалхочо дIахьедо, цигара нах "жоьжахатехь бехаш бу бохуш. Оьрсийчоьнан тIеман министралло "деэскалацин зонехь хьал цхьатерра ду" аьлла.\nКатышева Мария: Сан дерриг а са дисина Нохчийчохь\nШуьйтан кIошта 1980-чу шерашкахь хьехархочун балха кхаччарх йисира Катышева Мария Нохчийчохь. Школера яхара "Комсомольское племя" газете болх бан а. Оцу заманахь махкахь баьхначу нахана дика дагайогIу Мария. Тахана а еха цуьнан ойла иза Нохчийчоьнца. Цо дагалоьцу лелларш-хилларш.\nЦIеххьана тIебоьссинчу балано халчу хIоттийра къам. Амма ца даьккхира доьналлах. Махкахдахар а, Азехь баланаш шаьш лар а дагалоьцу дийна бисинчара....\nНохчийн гулам, ХIаагехь, Дуьненан трибунална хьалха\nДелкъан хан хиллале (Чиллан-беттан, 23-гIа де) Гаагерчу Дуьненаюкъарчу трибунална гергахь гуламе хIиттина Европерчу нохчийн диаспорийн жигархой.\nШуна вевзий диъ шо долу "Iилманча"?\nIабдуллас ша Iамийна шена абат. Нохчийн матте ца дерзало дешнаш а "элп алале" гочдо цо ненан матте! Маршо Радион махкарчу ладогIархоша яийтина хIара видео.\nМахкахдохор: Дакъалуш доцу бIаьрхиш...\nАтта дац Нохчийчохь къам махках дохош гина, 1944 шеран къизалла лайна нах каро. Амма карийча, ца могу дагна хIетахьлерачу берийн, тахана - къанойн, дагалецамашка парггIат ладегIа. Депортаци чекхъяьлча а ца хилла, цкъа а ца хилла оцу нехан ирс. Дац Чиллан-беттан 23-гIа де дицдойла...\nДимаев Iела: Сан коьрта тема - даймохк, къам, нана\nНохчийн иллиалархойн тоба ю кху деношкахь Европерчу гIаланашкахь концерташ луш. Венехь цуьнца цхьаьнакхийтира Маршо Радион корреспондент. Композиторо, иллиалархочо Димаев Iелас дийцира Европах, цигахь бехачу нохчех, шех, шен кхолламах, тIекхочучу вайнехан Дагалецаман Дийнах а лаьцна.\nВена: МухIажирш махкахбахийта резабоцчийн гулам\nИттаннаш мехкашкара баьхкина бIеннаш эзарнашкахь мухIажирш бу Австрехь. Царех доккхах дакъа ду шаьш схьабевллачу мехкашка цигарчу политикан хьелашца доьзна юхабаха йиш йоцурш. Церан а, цаьргахьа болчу бухарчу бахархойн а митинг хилира кIиранан сарахь Венехь.\nСадулаев Мусан: "Сан камера - сан герз ду"\nФотоаппаратех герз а дина, уггар а кхерамечу заманахь а суьрташ дохуш лелла Садулаев Муса. Цундела уггар а герга ду цунна Нохчийчохь тIемаш боьлхучу хенахь даьхна суьрташ. 30 шарахь бинчу белхан 50 сурт гайтира цо махкахошна шен 50 шо кхаьчначу дийнахь. Маршо Радио а кхечира цу гайтаме.\nНохчийчоь: Iаьнан юккъехь адамаш дохор\nКуьршалахь 38 ков-керт дIахьокхур ду. Уьш лаьттинчу меттигехь хьалайийр ю йохка-эцаран центр. Масех де делла бахархошна хIусамашкара арабовла. Меттигерчу хьаькамаша тIейогIучу хенахь царна керла тховкIелонаш хуьлуьйтур ю шаьш аьлла, амма билггал маца, дуьйцуш дац.\nIаьнан Олимпиада схьайоьллуш церемони хилла Пхёнчханехь\n23-гIа Iаьнан Олимпиада схьайоьллуш церемони хилла Кълба Корейн Пхёнчханехь. Цуьнга хьожуш вара 35 эзар стаг. Iаьнан Олимпан Ловзарш дуьххьара хуьлуш ду Къилба Корейхь. 1988-чу шарахь Сеулехь хилира аьхкенан Олимпиада. (Reuters)\n«Бож-Iелин» аз дека юха а Соьлж-ГIаларчу театран сцени тIехь\n«Бож-Iела» (дуьххьара цуьнан цIе яра "Бож-Iелин вожар" спектакль нохчийн театран сцени тIехь гойтуш йолу 53 шо ду. Тахана а ю иза хьовсархошна уггаре езачерах. Хамидов Iабдул-Хьамидан пьесина тIехь хIоттийначу цу спектаклца схьайоьллуш Iедал ду шен рогIера сезон Нохчийн драмин театро.


Дагалецамашкахь лаьтта нохчийн, дуьххьара тIом болабелла хан\nТахана, гIурабеттан 11 дийнахь, 21 шо кхаьчна, Нохчийчохь хьалхара тIом болабелла.ТIеман терминологийца, «меллаша, боларца» чекхдевра ду шаьш аьлла,оьрсийн инарлашна хетарг ца хилира цуьнах. БIеннаш эзар нах байина а лазийна а бу. И мах бала дезна нохчийн къоман оцу политикан ловзарех.\nНохчийчу эскар чудигча, 70 процент бахархоша иза дика тIеоьцура ду, аьлла тешаш бара оьрсийн инарлаш. Оьрсийн тIеман техникийн коврана хьалхахь дама тосура ду аьлла хетара царна. Ма хетта ца хилира. 3-4 сахьт дара кхаа агIорара чуддоьдучу тIеман дакъошна билгалдаьккхина Соьлж-ГIалан гобан. Амма, кIира сов хан ийшира иза дан.\nНохчийн къоман цхьаалла гайтина дукха масалаш дац, амма, тIебеанчу тIамо, цхьанатуьхира нах. Селхана мостагIий а хилла, позици а, оппозици а бу бохуш берш а, цхьана агIора хIоттира.\nЮккъараллехь, тахана и де билгладоккхуш а, я дийцаре деш а дац. Амма, нехан дагалецамаш хIинца а сема бу, меттах баха а ца безаш. ТIом, бахлура бу, я цуьнах хилла долу къемат де хир ду, аьлла а ца хетара нахана оцу хенахь. ТIамах хьаьгна нохчий а, царна хьалхаваьлла волу Дудаев а вара бохург бакъ ца до, политолога Мусаев Аслана. ТIом болабан атта ду, иза берзо хала ду, бохучуьнах кхетачу нахана хууш дара иза, аьлла дийцира цо Маршо радиога ша вистхуьлуш.\nТIом балийта лууш бацара нохчий а, царна хьалхаваьлла волу Дудаев а\nГеннахь чуетташ хезаш хилча а, наха шай гIуллакхаш дора. Умаров Султан цIе йолчу, Соьлж-гIалара вахархочуьнна цIахь, оцу деношкахь цхьацца белхаш бара дIахьош. Шаьш уьш саца а ца бира, элира цо.\nТIом, сихха соцура бу аьлла хетара нахан\nНехан дагалецамашкахь муха дисина 21 шо хьалха хилларг, аьлла хеттарш дира бозуш боцчу нохчийн журналисташа а. Соьлж-гIалийн урамашкахь, цара хеттарш дира нахе, и де дага догIий шуна аьлла. Дуьйцу журналиста Мазаева Миланас.\nНахана дагадогIу и де, амма, шайн дагалецамаш видео т1ехь бийца ца лаьа\nКхиъ дуккха а шераш дIадерг хира ду, Нохчийчохь хиллачу шинна а тIаман, кIоргера бахьанаш а лохуш, таллам ца беш. Ткъа, хьалха а, тахана а, гIора дайна къам тешо гIерта, хиллачу бохамашна бехке иза ша ду аьлла.\nНохчийн дагалецамашкахь дисина хьалхара тIом болабелла де


Охан-бутт 12, 2021\nФранцера депортаци йинчу мухIажаран Гадаев Мохьмадан ТIехьа-Мартанан кIоштарчу Закан-Юьртахь ехачу ненан цIийнах хьаьвсина кадыровхой. ДIахьедина, тхов тIехь шайна маса-топ карийна аьлла.\nЗакан-Юьртарчу ненан хIусамехь Гадаев хиланза 11 шо ду, хаам бина Кавказ.Реалиига цуьнгахь хиллачу зудчо ПетIамата.\n"Герз Мохьмадах хьарчо бохку уьш [ницкъхой], бехк кхолла бохку. Францехь мухIажар ваьлла вехачу цо муха дIалур дара герз, цIа а вахана, тIаккха муха юхагIур вара? Боккха бала бу бохьуш берг", – аьлла зудчо.\nХьалхо "Мемориал" центран (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн статусе яьккхина "Мемориал", амма "Мемориало" тIе ца иза - ред.). куьйгалхочо Орлов Олега хаам баржийра, Гадаевна дуьхьал Охан-беттан 10-чохь бехктакхам айбина низамца доцчу кепехь герзаш лелорна, аьлла.


Паччахьалкхе - Howling Pixel\nАстрали (ингал: Australia, эрс: Австралия) — паччахьалкхе я. Аре — 7 692 024 км².\nПаччахьалкхена мотт Астралин ингалсий мотт ба.\nА́фрика (эрс: А́фрика, ингал: Africa) — арен бустам лоархIаш хилча шоллагIа гIара я Евразен тIехьа. Цун гоннахьа гIинбухен оагIорахьара Юкъера форд ба, гIинбухе-малхбоалехьара — ЦIе форд ба, малхбузехьера Малхбузера океан ба, малхбоалехьа — ХIиндий океан ба.\nИштта «Африка» аьнна цIи йоаккхаш да дуне дакъа а. Цун лоаттаме юкъейоагIаш я: гIара Африка а, цун юхе яьдаш йола гIайренаш а. Африкан аре я 29,2 млн км², гIайренашца — гаргга 30,3 млн км², цу бахьан цо дIалоац Лаьттан еррига арен 6 %, екъа тIехен арен 20,4 %. Африкан доазон тIа улл 55 паччахьалкхе.\nГIалгIайче e ГIалгIай Мохк е ГIалгІай Республика (эрс: Ингушетия, Республика Ингушетия) — республика я Россе Федераце чу, иштта Даькъастен федеральни гома лоаттамá юкъейоагIаш я.\nГIалгIайче — арен йоаккхалах лаьрхIача эггара зIамагIа йола регион я Россе Федераце, федеральни лоадам бола пхьеш ца лоархIаш хилча.\nГIазакхстане (эрс: Казахсан, ингал: Kazakhstan, Ло:Lang-kk [qɑzɑqˈstɑn], иштта официально Респу́блика ГIазакхстане (кастта пайда эца аббревиатурах РК) — паччахьалкхе я, Евразин юкъе уллаш йолаш. Цун доккхагIа дола дакъа Азех да, зIамагIа дар — Европах да.\nБаха нах — 17 733 198 саг. ГIазакхстанена аре, цун Конституцех 2 724 902 км² я, иштта Дуне тIа ийслагIа моттиге я из.\nКерттера пхье — Астана. Паччахьалкхен мотт — гIазакхой мотт.\nГIозлойче, официальни цIи — ГIозлой Респу́блика (гIуозл. Azərbaycan, гIуозл. Azərbaycan Respublikası, эрс: Азербайджан) — эггара йоккхагIа йола паччахьалкхе я Кавказа дехье. Баха наьх (АгIой бутт, 2013 ш.) дукхал — 9 миллион совгIа саг, аре — 86 600 км².\nНаьна-гIала — Баку я. Мехкда — Али́ев Гейда́ра Ильха́м ва.\nЖIаленускалаш (эрс: Грибы́, лат: Fungi е Mycota) — дийна Iалама паччахьалкхе я эукариотай организмаш вIашагIтохаш йола. Цар шошта чулоац цхьаццайола белгалонаш баьцовгIаша а, иштта дийнаташа а.\nЖIаленускалаш тохкаш дола Iилма микологи да. Из лоархIаш да ботаникай раздел санна, хIана аьлча хьалхагIа жIаленускалаш баьцовгIай паччахьалкхенах лоархIаш хиннад.\nИракъ (эрс: Ира́к, Iар. العراق, Ло:Lang-ckb), официальни цIи — Респу́блика Ира́къ (Iар. جمهورية العراق, Ло:Lang-ckb) — паччахьалкхе я Гаргара Малхбоале чу. Аре — 435 052 км².\nКерттера пхье — БагIдад. Паччахьалкхен мотт — Iарбийи, сорании.\nКана́да (ингал: Canada [ˈkænədə]; фер. Canada [kanaˈda]) — паччахьалкхе я Америке, шоллагIа моттиг дIалоац арен йоккхал лаьрхIача. Цун гоннахьа ба Малхбузера океани, Тийна океани ГIинбухера океани.\nЭггара зIамига дола оалхазар колибри-пчёлка я, эггара доккхагIа дола оалхазар вампал-котам я.\nСаIу́ди Iарбий мохк (рус.: Королевство Сау́довская Ара́вия, Iар. المملكة العربية السعودية; al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Saʻūdīyah) — йоккхагIа йола паччахьалкхе я Iарбий ахгIайре тIа. Цун гоннахьа Фаьрсий форда га да, малхбузехьа — ЦIе форд ба.\nСове́тий Социалиизма Респу́бликай Союз, иштта СССР, Советий Союз — паччахьалкхе я, 1922 шера денз 1991 шу кхаччалца. Из иллай Малхбоалерча Европеи, ГIинбухера а, цхьандаькъе Юкъереи Малхбоалерча Азеи.\nТуркий мохк е Хьункархой мохк (эрс: Турция, Ло:Lang-tr) — паччахьалкхе я дуккхагIа ЗIилбухе-Малхбузера Азе уллаш, иштта цхьандаькъе (арен гаргга 3 %, бахача наьх 20 %) — ЗIилбухе-Малхбоалера Европе (Малхбоалера Фракия). Баха нах 2016 ш. 79,4 млн саг, аре — 783 562 км²\nПаччахьалкхен мотт — туркий мотт.\nФра́нци (фер. France, бIарчча цIи: Ференгий Мохк (фер. République française) — паччахьалкхе я Малхбузерча Европе.\nАре — 674 685 км² (48-гIа моттиг).\nБахархой дукхал — 66 991 000 саг.\nПаччахьалкхен мотт — ференгий.\nКерттера пхье — Париж.\nМехка цIи хьаяьннай «франкой» яхача къаьнарча германера тукхама цIерах (этнонимах). Иштта дале а Франце дукхагIа бола бахархой гIалой-румий къамах хьабаьннаб, цул совгIа цар бувца мотт румий тоабан чура ба.\nФеренгий Мехка доалахь кхы а лаьтташ да фордашка. Цудухьа Франце аре (майда) а бахархой дукхал а лоархIаш хилча цу фордашкара лаьтташта а чот ю.\nБусулба Республика ХIиран (эрс: Исла́мская Респу́блика Ира́н перс. جمهوری اسلامی ایران — Джомхури́-йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н), лоацца — ХIира́н (перс. ایران [ʔiˈɾɒn]), 1935 шу кхаччалца Пе́рси — паччахьалкхе я Хьалхара Азе. Керттера пхье — Тегеран.\nХетта Америкера Штаташ (ингал: United States, U.S., эрс: Соединённые Шта́ты Аме́рики, США) — паччахьалкхе я ГIинбухера Америке уллаш.


Нохчийчоьнан пачхьалкхан "Грозный" телерадиокомпанин директорца Дудаев Ахьмадца къамел хилира "Кавказ.Реалиин". Цо дийцира, муха, стенна Iедалан телеканале а даладой, "кхетам ло" берашна, хIун пайда бохьу оцу кепо.\nДагайоуьйту массех де хьалха телеканалехула 16 шо долчу кIанте ша Instagram-ехула Iедалх вон дош аларх къаронаш яйтар. Ахматов Мохьмад вара "бехкала ваханарг" – цо велха а воьлхуш, къинтIерадовлар дийхира, бохура шена машанехь кIон комментареш язъян хьехнарш "Европе а, Шема дIабахана болу нах бу". 46 минотах лаьттачу сюжетехь дуьйцу, кIанта язйинчу комментарешкахь экстремизм кхуллу ойланаш ю, иза цо шеггара ца дина, йозанаш зуламечу порталашкара схьаэцна, бохуш.\nКхин а де даьлча "Грозныйн" YouTube каналехь араелира цунах тера рогIера сюжет: Инстаграмехь "вон хIуманаш" яздарна "кхетам цIанбан" валийнера иза а.\n– Ахьмад, дIадахначу кIиранах "Грозный" телеканалехь масситта сюжет араелира, кегийрхошна дов деш, инстаграмехь цара дитина "оьзда доцу" йозанаш емалдеш. И кеп стенгара яьлла? Хьалха ма ца кхуьйлура бераш дов дан эфире…\n– Иза довдар дац. ТIекхуьу чкъор массо а хьесапехь кхетош кхиор ду. Кхечу регионашкахь, кхечу мехкашкахь хIора а жимчу стеган яц таро, масала, мехкан лаккхара хьаькам ган йиш… Муфтий вуьйцу ас. Гира-кх хьуна, и жима стаг муфтийца цхьаьна вара . Цунна [кхиазхочунна] доккха сий ду иза. Муфтий мукъа стаг вац, дукха болх бу цуьнан. Амма мехкан дай шаьш богIу наханна тIе, дуьйцу, кхетабо… Дика дац иза? Оьздангаллица кхетош-кхиор ду иза.\nХIун хилла, оцу кIантанна таIзар дина, чувоьллина, хIун дина? ХIумма а ца дина. Иза кхетийна, тIейогIучу ханна цхьацца динан агIонаш нийса йовзийта. Оха массо а кепара бо кегийрхой кхетош-кхиош болх – эфираш ю кеп-кепара, рубрикаш ю, оцу маьIнехь сюжеташ йо керлачу хаамийн декъахь. Иза довдар дац.\n– Сюжетехь боху, 16 шо ду оцу кIентан. Оьрсийчоьнан низамаша ца магадо 18 шо кхачанза долу бер, церан дегара, ненера пурба а доцуш, эфирехь гайта.\n– Иза дегара, ненера пурба а даьккхина гойтуш вара. Да-нана а дара цуьнца. Нана хилла а ма ца Iа жоп луш. Тхан цхьа Iадат ду, тайпан хьалхара стаг коьртаниг а волуш, хьуна девзий иза? Да-нана доцург, и стаг а вара цаьрца. Уьш массо а баьхкинера, цара гайта а магийнера.\n"Сан дог лозу оцу кепехь нахала мел воккхучух"\nИ кхиазхо Iехийна, цо экстремизм яржайо йозанехь, ткъа наханна моьтту цхьа Iелам стаг ву, тергамча ву, аналитик ву иза яздийриг. Ткъа цо, шен кхетам бацаре терра, схьаоьцу наха яздинарг, иза шеггара долуш санна охьадуьллу шен агIоне. Воккхачо доьшу иза, и хьекъале экстремистан йоза, кхеташ ду, иза цхьамма Iехина ву. Яздийриг динах хIума хууш болу Iеламнах а ма бац, зеделларг долуш политикаш а ма бац.\n– Хьуна хетарехь, мел оьзда ду кхиазхо гайтар? ХIинцачул тIаьхьа республикехь ваха проблемаш хир ма юй оцу кIентан.\n– ХIан-хIа, мелхо а и болх цуьнца ца бинехь, хила тарлора цуьнан низамца проблемаш, иза галвала тарлора, цхьана хьаштдоцчу организацина юкъаваха тарлора. Проблемаш хIинца хир яц-кха цуьнан – цунна нийса некъ гайтина. Иза вуно оьзда болх а бу. Тхан Iадатехь муха дара хаьий хьуна? Жима стаг галваьлча, гергарнаш, тайпан нах, юьртахой гул а лой, цара дийцаре деш хилла и хIума. Иза дика некъ бу, кIант сийсаз ца во цхьаммо а. Хьо сюжете дикка хьаьжинехь, со тешна ву хьо леррина хьаьжина цуьнга, хьан тидам бойла ду, иза цхьаммо ца во сийсаз. Республикан муфтис, ларамечу Межидов Салахьа, хIора коментари листа а луьстуш, хьехам бо.\nНийса дуй Кадыровс нах лаамза шена тIекхийлар?\n– Ткъа аш а ма бо цунна "хьехам". Аш боху, цуьнца цхьаъ уьйрехь хилла, язъе баьхна цуьнга и тайпа комментареш. Иза баьхнарг "дозанал арахь ву" ма боху аш. Стенна ца тарло кIантан шен кхетам хила, шен ойла цо йовзийтина хила?\n– Цо ша дуьйцу-кх оцу сюжетехь, муьлхачу ресурсашкара ша копи яьккхира, юха и текст муха дIахIоттийра [нехан йозанна буха. Ас цуьнга элира, схьа ма эца нехан информаци, иза мел бакъ ю, иза мел нийса ю хьайна ца хаахь. Иза воккха хилча, низамашца гаравала тарло, я массо а агIор Iехаван тарло.\n– Ткъа йирий оцу текстан экспертиза?\n– Цо цигахь шалхо а йоцуш ма кхойкху экстремизме, оха гайта ма гатира иза эфирехь. Йира дера экспертиза-м. Иза муха карийра? Дийнна дакъош ду низамхошлахь интернет-аренаш тергалъеш. Iорайоху цара шайца экстремизм йолу тексташ, оцу аккаунташца, блогашца болх бо, гучубоху яздийраш. Иза низамо ма-хьоьхху беш болх бу.\n– Суна евза, "Грозный" телеканахула гайтина, нахана хьалха юьхьIаьржа хIиттийна бахархой республикера дIабахана меттигаш. Оццу хьоле хIоттийна аш и жима стаг а, хьуна ца хета ишта?\n– Хилла дац иштаниг. Я иза юьхьIаьржа хила оьшуш хIума а дац. Эхь дера дара цунна а, цуьнан цIерачарна а иза цхьа зулам дан араваьллехь, цо цхьа экстремизмца, террорца доьзна хIума динехь. Иза дара-кх эхь. Ткъа кхузахь нийсачу новкъа ваьккхина стаг, цо кхетийна дерриг а, дац цигахь эхье хIумма а. Бакъдерг ду хьуна, цхьа а ца во республикера дIаваха декхаре. Тхуна гучу суьртаца, хIора шарахь иттаннаш эзарнашкахь цIаоьхуш бу Нохчийн Республике. ТIедогIучу шарна бюджет кечъеш, терахьаш ду хIиттош, мел оьшу деша меттигаш, мел гIо оьшу наханна – цIаоьхурш алсамбуьйлу хIора шарахь. Бу могашалла бахьанехь, я цхьа бизнес-проектца доьзна, я шайн гергарнаш болчу садаIа леларш.\n– Аш сюжет йиначул тIаьхьа балха ца оьцуш буьсу нах бийцича? Алал, хьан дIаоьцур ву и кIант болх бан, воккха хилча?\n– ДIаоьцу дера. ДагадогIий хьуна, оха цхьана йоьIах лаьцна дийцира-кх - цIе йицъелла суна – Москох цхьана бакъоларъечу организацин караяханера иза. И сюжет а ю аьлла хета хьуна оцу могIарара?\n"Рамзан, шу бен яа дезаш а дац?.."\n– Суна хетарехь, иштта атта йийццал сюжет а яц иза.\n– ТIаккха гой хьуна, оха телевидене дIаоьцуш ю-кх и йоI. Иза Москох журналистикан факультетехь доьшуш хиларна, иза зеделла журналист хиларна.\n– Ткъа цо кхоалгIачу курсехь дита ма дитина дешар, цуьнан дас-нанас документаш схьа а эцна…\n– Документаш схьаэцна - ца эцна, иза суна ца хаьа. Москох, тоьллачу меттехь, цо массех шарахь журналист дешна хилча, тхуна пайде хир ду-кх цуьнан хаарш, зеделларг. Ас иза стенна боху аьлча, оцу кIентан а хир яц цхьа а проблема, цунах, иза сийсазвеш, цуьнан доьзал емалбеш аьлла хIума дац. ТIейогIучу заманахь гал ца валийта, кхетош-кхиоран болх бина-кх цуьнца.\n– Маца дуьйна гойла хир ду Сугаипова Заира эфирехь?\n– Ас сайга далалуш долу жоьпаш делла, хIинца со сихха аравала веза, мегар дуй?


Нохчийчоь --Соьлж-ГIала тIеман муьрехь\nСоьлж-ГIалина Оьрсийчоьнан президенто шен омрица «ТIеман Сийлаллин ГIала» цIе тиллар кеп-кепара туьду Нохчийчохь. Мел деза го бахархоша шайн мехкан шахьарна Кремло делла дарж?\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира шен сацамца масех гIала, шайна юкъахь нохчийн коьрта шахьар а йолуш даржехь лакхаяьккхина «ТIеман сийлаллин гIала» цIерш а техкина. Лераме кхаж баьллачарна юкъахь ю ур-аттал Оьрсийчоьно Украинера схьаяьккхинчу ГIирма ахгIайренна тIера Феодосия гIала а. Соьлжа гIалина «ТIеман сийлалин гIала» аьлла керла цIе тилларо тайп-тайпана хьажам-хетарш гучудаьхна нохчийн юкъараллехь.\nБахархой кхаа тобане боькъуш санна, коьртачу декъана билгальяьлларг кхо дог-ойла ю: резаберш, резабоцурш, бен дIа цахетарш. Соьлжа гIалина и лераме цIе тиллар хьокъехь нохчийн парламентан хьаькамо дIахьедина. «Иза нийса а, хьакъдоллуш бина а сацам бу,- боху Абдурахманов Дукхвахас. - Тхуна хаьа Даймехкан Сийлахьчу тIамехь Гитлеран эскарша Кавказехь бечу тIемийн коьрта Iалашо хилла Соьлжа гIалин мехкадаьттана тIе а кхаьчча, тIеман дIабахьар, хьал-дIахIоттам шайна пайдехьа берзо.\nХууш ма-хиллара, Соьлжа гIалин мехкадаьттан сурсаташ тIехь дIалелаш хилла 90% хIаваан кеманаш. ТIетоьхна ала хьашто а йоцуш, и тIом толаме берзош доккха дакъалаьцна Соьлжа гIалано».\nИ керла цIе тиллар хааме даьлла дукха хан ялале ишта дIахьедар Iорадаьккхина парламентан спикеро.\nБилгалдаккха лаьа, 2007-чу шарахь дуьйна Соьлжа гIалина и еза цIе яккха гIерташ, Кремлан долахошка дукха текъамаш беш, юх-юха а дехар, леткъамаш кхехьийтина кхузарчу Iедалдайша, жигара хьийзачех цхьаъ Абдурахманов Дукхваха коьртехь волу изза парламент а йолуш.\n«ТIеман сийлаллин гIала» цIе тилларо Iедалдай декхаре бо Соьлжа-гIалин герб а, президентан сацам а тIе а язбина, керла хIоллам хIотто. Цул сов цуьнца доьзна дIадахьа деза даздарш доцуш Iедал декхарийла ду Чилланан беттан 23-чу дийнахь а, толаман а, гIалин а деношкахь шатлакхаш кхисса.\nВуьшта аьлчи, нохчийн бохийначу, къоме бала боссийначу дийнахь даздарийн герзаш дийла дезаш ду «ТIеман сийлаллин гIала» цIе тиллинчу шахьрахь. И цIе тиллар хазахеттарш дуккху а бу, амма къам дохийначу 23-чу дийнахь шатлакхаш кхуьссуш даздарш дIадахьа деза бохучунна реза бац цхьаберш. Царех ву Шелковск кIоштера Лечиев Солтамурд.\nЛечиев: « И цIе йогIу дукха хан яра. ХIунда аьлча, гуттар чIогIа боьдуш тIом а болуш, гIалина тIе бомбанаш а етташ, цуьнга тIамна гIо ца дайта гIерташ, мехкадаьттина тIекхача гIиртина мостагIий. Шина агIор тIегIиртина немцойн эскарш, уьш юхатоха гIерташ къахьегна соьлжагIалахоша. Кхечу гIаланашка хьаьжча хаза нехан санна тIамна гIо дина ю тхан гIала. Цунна и цIе йогIу дукха хан яра.\nЯла тIаьхьа еллехь а, суна чIогIа хаза хетта тхайн гIалин кхачо йоллуш мах хадийна. Ткъа шатлакхех аьлчи, цу дийнахь уьш кхуьссур ю бохург сан кхетамо герга ца дуьту. Оццул бала тIебеъна дукха къаьмнаш дац. И цIе яларх цу дийнахь цакхиссарх кхин денош ду уьш кхисса».\nСоьлжа гIалина «ТIеман сийлаллин гIала» цIе тиллар шена кхаъ хилла бохуш дуьйцу Новр кIоштерчу пенсионера Шахмаев Авалус. Шена чIогIа новкъадогIура, боху цо Брест гIопехь биста кхаччалц вайнаха чIогIа тIемаш биннашехь цхьана фильмашка я кхечу хьожийлашкахь уьш хьахацабар.\nШахмаев: «Нохчаша тIом а бина дукха чIогIа, амма цхьанхьа а хьахош-м бац. Турпалхой а хилла, Брестехь эгнарш тоьар бу кхин хIумма а ца хилча а. Нохчаша латтийна а ю иза. Чиллан- беттан 23-чу дийнахь, дезде ду аьлла, цу дийнахь шатлакхаш кхисса еза бах, и цIе еллачу гIалахь. Иза къам дохийна, дакъаза даьккхина де ду. И ца дайта Iедалдай хьекъал кхочур ду аьлла-м хета суна».\nДезачу деношкахь кхиссахь а, Чиллан-беттан 23-чу дийнахь, нохчашна къематде хIоттийна хан шатлакхашца язьярна ша дуьхьал ю бохуш дийцира соьлжагIалахочо Мазаева Лидас, Кремлна лаахь Нохчийчохь уьш кхуьссур яц ала а дац бохура цо.\nЛида: «Цу дийнахь шатлакхаш кхисса еза бохучунна адам реза дац. Нохчийн халкъана тIе хаза нехан санна бала боьссина де ду иза. Шен халкъан истори йицйинчунна хиндерг дац, олуш ду-кх. Халкъан истори цхьа агIо дIа а листина, хила а ца хилча санна дицдина паргIатвала йиш яц. Цу дийнахь шатлакхаш кхиссар нийса хуьлийла а дац. Вуьшта Кремло алахь Нохчийчохь дийнна шарахь а лаьттар-м ю и шатлакхаш».\nИ цIе а елла Соьлжа гIала даржехь лакхаяьлча а, ца яьлча а тIекхетар долуш кIадда а дац Iедалдайшна совнаха а шайн синкъерамаш дIабахьа бахьана далар доцург.\nЦу кепара хьажам берш а бац кIезиг.\nТIеман Сийлаллин ГIала


Нохчийчоь, Дечкен-бутт 01, 2017\nГIуран-бутт 31, 2016\nУсманов Iимранан дахаран философи гойтуш ю цуьнан кхолларалла\n«Малика», «Дагмара», «Зама», «Кхоьру со» иштта дIа кхин а (200 сов) эшарийн автор ву бакъволу хьалкъан артист Усманов Iимран. Цо кхоьллина хIора а йиш, яьржий дIасайоьду, дозанаш а хедош.\nМаслаIат лоьху Соьлж-ГIалахь\nСоьлж-ГIалара коьртачу маьждиган хьалхарчу майданехь Iуьйрана дуьйна дукха нах бара гулбелла. Рузба дIадаьлча а, уьш дIаса ца бахара. Мелхо а алсамдаьллера церан терахь.\nХьаькамна совгIат муха ца до?!\nКерлачу шарца доьзна даздарш бахьанехь совгIаташ далар а, схьаэцар а дихкина Нохчийчуьрчу цхьана министараллехь.\n2016-чу шарахь дуьненчу девллачу берийн терахь лахделла Нохчийчохь\nХIора шо чекхдолуш Iедалан хьукматаш гIарадоху дIабаьллачу оцу муьрера хиламаш а, жамIаш а. Оьрсийчоьнан "Росстат" урхалло а далийна цхьацца тIе тидам бохуьйту жамIаш.\nКхело набахтехь витина журналист Гериев\nIуьйранна Соьлж-ГIалахь йолаеллачу кхело дукха хан ца яйира. Ши-кхо минот бен ца ийшира кхелахочунна шаьш бина сацам дIабовзийта. Шелан кIоштан кхело юьхьанца бина сацам, набахтехь дакхха 3 шо, хийца а ца хуьйцуш битина.\nОьрсичоьнан арме хьажийна 500 нохчийн кегийрхо\nНохчийчохь дIайоьрзуш ю кегийрхой Оьрсийчоьнан арме бигаран компани. Нохчийчура тIеман комиссариатан векалша дийцарехь, КIилба ТIеман гонехь долчу эскаран дакъошка хьажийна 500 жима стаг.\nIедалша неIалт кхайкхош «амин» гIийла алар а дуьхьалонан акци хета Нохчийчохь\nКIира сов хьалха Соьлж-ГIалахь, ДАIИШ-ца уьйраш хилла аьлла 7 стаг а вуьш, цара 3 полисхо а вуьйш, бохам хиллачул тIаьхьа юкъараллехь а, Iедалехь а къоралла хIоьттира. Хиллачух а, цуьнан тIаьхьалонех а официалан йоцург кхин верси а яцара. Иштта хьал лаьтташ ду байинчу оцу тIемалойн гергарчу наха ловш долу Iазап хьокъехь а.\nКерла шо синтеме догIийла лаьа Нохчийчура могIарерчу нахана\nЦхьаболчу Iедалхоша а, динадайша а Керла шо тIекхачар даздо бохуш билгалдаккхар а къилахь ду бохуш чIогIа нажжаз до иза. Бакъду, цара и мел хьараме дийцарх могIарерчу бахархойн Керлачу шарца йоьзна дика, хаза ойланаш дебахь бен лахлуш яц.\nНохчийчохь дIахьочу Керлачу шеран даздаршкахь юьхьанцарчу классашкарчу зудаберашна тIехь пхьуьйшаш доцу кучамаш тiехь ма хилийта аьлла, бехкам бина дешаран урхалло.\n«Таро йоцу цхьа-а стаг ма кхачавойла лоьрийн буьйна...»\nПачхьалкхо даккхий ахчанаш къастадарх Нохчийчохь маьхаза молханаш хир ду бохург шеконе дуьллу цхьаболчу заьIапхойн Iуьналчаша.\nЗабаро дог-ойла а ойу, сингаттам а эккхабо\nНохчийн дахарехь мехалчех мехала цхьа башхалла ю забар а, шен метта аьлла беламе дош а.


Эггар тIехчарех футбола стадион хургья ГIалгIай Мехка — Сердало\nМагасе хила езача футбола стадионах бола халкъа хоржам чакхбаьннаб, шийна тIехьа тIехболчарех йола стадион хьалхаяларца. Цох бола хоам бир Мехкдаьца хиннача вIашагIкхетаре ГIалгIайчен гIишлон министра заместитель йолча Пхьилекъонгий Лидас. Цо яхачох, мехка бахархоша хоржаргболаш кхаь тайпара стадиона гойтам оттабаьбар, карарча хана инновационни технологех болча кхоачамца Iалашбаь. Хоржамаш деча юкъа овттаяь хиннача кхаьннех шоллагIча проекта дукхагIа кхач тессаб мехка бахархоша – 63,23%.\nСтадиона проекташта кхаж тоссаш хоржамаш дIадихьад цхьан бетта йолча хана чухьа, гIишлон министерстваи, Магаса администрацени сайташ тIа гIолла. Лидас яхачох, наха харжарца хьалхаяьнна проект, геттара дика а, шийгахьа дукха кхоачамаш долаш а, тIехйолчарех я. Маьлха зIанарашта тара а болаш, гIаьний хьисапе ба белгаляьннача проекта оттам.\nГIалгIайчен Мехкдас Баматгире Юнус-Бека белгалдаьчох, кастлуш проекташ увттаярах йола Москвера АО «ЦНИИЭП Жилища» яхача юкъарчено апрель бетта чакхбаккха а лерхIаш, цу тIехьа эшаш бола болх дIаболабергболаш ба. ХIаьта стадиона гIишлон балхаш укх шера дIадоладе лерхI. ГIишлон министерствона тIадиллар Мехкдас проекта чу доагIаш мел дола балхаш кхоачаш, тIехдика чакхдоахаргдолаш тIахьожам бе, аьнна.\n«Къаьстта теркам беш хилалаш къаман проектах деш долча балхашта. Нагахьа санна мехка бахархоша из проект белгальяь яле, цу тIа совцаргда вай. Из хоржам, болчарех толашагIа ба. Ший тайпара йолча Магас шахьара архитектураца товш хургья из стадион», — аьнна белгалдир Баматгире Юнус-Бека.\nИз стадион хьаеш дIагIоргдола ахча да 5 миллиард сом. Цкъа цхьан юкъа 15 эзар хьежархой чуэца йиш йолаш хургья стадион. Футбола гIишлол совгIа цу юхе кхы а низъоамала даькъе кхоачамаш Iалашдергдолаш да.\nДагадоха деза, дIадахача шера июль бетта паччахьаца Владимир Путинца Мехкдаь хиннача вIашагIкхетаре Баматгире Юнус-Бека Путингара мехка стадион ерах йола проект кхоачашъеш гIодар дийха хилар. Цу хана Мехкдас белгалдаьккхадар, ший къаьстта стадион йоацаш ГIалгIайче мара кхы цхьаккха а мохк бац Россе, аьнна. Цига хиннача вIашагIкхетаре Мехкдаь дехар кхоачашдергда аьнна жоп деннадар паччахьас Путин Владимира.\nТIехьарча шерашка низъоамала даькъе дукха гIишлош хьалъяьй вай мехка, низъоамалхошта цу оагIорахьа дика гIо а да деш, цудухьа шоаш дIанийсбеннача хьалхара моттиг Iалашъярца уж белгал а бийнаб. Иштта хургда футболацара гIулакх а, Дала аьннадале.\n← Машенаш бокъонех лелаеш ца хилча хулашдар\nМехкарча наькъий хьал во дац →


Нохчийчоьно 100 процент Гергга Кхаьжнаш Тесна Путинехьа?\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан самукъадаьлла тlaраш детташ ву шен Соьлж-гlаларчу офисехь, 05Заз2012\nМоскохана муьтIахь долчу Нохчийчура Iедалдайша дIахьедар дина, Путин а хоржуш, даладелла дIабирзина республикехь президентан харжамаш, аьлла. Къоман боккъалла а болу лаам иза хилар бакъ ца до шаьш бахархоша. Маршо радион корреспонденте Хасимиков Iусмане латкъамаш бина цара, шайн кхаьжнаш Путинна дерзийна, шаьш и ца хаьржинера, бохуш.\nОьрсийчоьнан рогIера президентан харжамаш тIекхача кIира хьалха дуьйна а Нохчийчохь официалан дIакхайкхош дара, цуьнан жамIаш стохка чекхбевллачу парламентан харжамел лахара хила йиш яц, бохуш.\nТахана Iорабаьккхинчу хаамца кхузахь кхаж теснарг 100 % гIертташ нах бу. Вуьшта аьлча, ах процент а бац, кхаж а ца тосуш биснарш : шайн аьзнаш дIадала мало йина цIахь Iийнарш а, цу кампанехь дакъа лаца ца лиънарш а, махках бевлларш а, цхьана ханна цIерабевлларш а, лазарнехь я цIахь цомгаш берш а.\nЦу юкъахь бу Путин Владимирна а ца луш, кхечу кандидаташна кхаьжнаш дIаделларш а. Дуьйцург кхачо йоллуш кхето атта хилийтархьама аьлча, Нохчийчохь 100 харжамхошна юкъахь цхьаъ ца ваьлла цуьнца къовсабеллачаьргахьа дог-ойла лаьтташ я кхаж тосийле ца воьдуш а.\nНохчийчохь урхаллехь болчарна юьхькIаме, Путин Владимир нохчийн къоман воцуш ца терг волчуха, Москохана гергахь, бIаьрла сурт кхуллуш дIайирзина махкахь рогIера Оьрсийчоьнан президент харжаран политикан кампани.\nЦхьана юьртара масала\nОццул лакхара гайтам муха кхоллабелла аьлла ахкаме а ца волуш, цхьана а юьртан я кIоштан цIе а ца йоккхуш дуьйцу ас цхьана билггалчу юьртахь чекхбаьхначу харжамех.\nИзза сурт-хьал, кеп а ю кхечу меттигашкахь ларъйинарг а. Шиъ харжаман туп йолуш, виъ эзар сов кхаж таса бакъо йолуш стаг веха эвла ю со кхаьчнарг. Цу виъ эзар сов харжамхочух цхьаъ бен ца ваьлла цигахь Зюгановгахьа кхаж тосуш, вукхара массара а, Путин хаьржина президент. Цунна тоьшалла до,суна цIе йоккхийла ца луъчу, аса ларамаза дIаязвинчу цу эвларчу юьртдас.\n«99,9 харжамхоша кхаж тесна юьртахь. Цхьамма Зюгановгахьа кхаж тесна, кхечара массара а Путинехьа. ХIинца санна нийса харжамаш хилла а бац кхузахь»\nIедалийн хIуьттаренна Прохоровгахьа, Зюгановгахьа а кхаж тесна\nВоьдуш лаьтташехь, харжамех масех дош аьллачу юьртдас, бIаьрган негIар а ца тухуш къаро йо, хIинца санна, адам меттах а даьлла, цIена харжамаш махкахь хилла а бац бохуш. Цо дуьйцург мел бакъ ду я дац аьлла, шеконе а ца доккхуш даладо аса цуьнан юьртахь кхаьжнаш тийсинчу нехан тоьшаллаш.\nЦара дуьйцург инзаре дацахь а, тамашийна хетало. ДIа ладоьгIча, кIезиг бац могIарерчу юьртахошлахь Прохоров Михаилана шайн аьзнаш дIаделларш.\n- Ахьа Прохоровна кхаж тасар бахьана хIун ду?\n«Валлай тесна кхузахь болчу Iедалдайн хIуьттаренна. И Путин бIаьрга схьаван ца везаш мел дукха адам ду хаьий хьуна кхузахь. Аьхка белхаш беш хилла со ШуьйтIа кIоштехь. Иза хьахийча дог керча церан»\n«Телевизор чухула цу харжамех дуьйцуш цхьаъ ду, ткъа бакъдерг кхин ду. Аса а, суна хууш, сан чуьра гергарчара а – иссаммо - Прохоровна дIаделла аьзнаш. Ткъа кхузахь цунах цхьаммо а кхаж тесна а бац боху. И муха хуьлу? Тхан аьзнаш тIома а девлла, Москох дIадахна? Ша-ша и хаьржина бохуш мел дукха бу кхузахь…»\nОццу юьртахь иттаннашкахь, ткъаннашкахь багарбаллал бу Зюгановна кхаьжнаш дIаделларш а.\n«Аса а, тхан чуьрчара а Зюгановна кхаьжнаш тесна. Дера тесна, кху Iедалан пуьташ, харцонаш кIорда а йина. Суна и коммустийн Iедал кхарел а гIолехь дар-кх. Балхахь боцчех, дукхахболчара цунна а, Прохоровна а дIаделла шайн аьзнаш. Ткъа Iедалан балхахь болчара Путин хаьржина»\nАла дашна кхаж таса ца лиънарш а бац кIезиг. Ма-дарра аьлча, уьш массарел а алсам буй техьа, аьлла бу. Иштачех ву хIара къамел деш вверг а.\n«Со харжамашкахь хилла вац. Хилла вац, Iедалехь болчара лелориг гуш, церан жамIаш хьалххехь дуьйна а хууш долун дела. Сан кхожах цара хIун дина ала суна ца хаьа. Амма со Далла а, нахана а хьалха цIена ву. Харцонаш лелийнехь, цара шаьш жоп лур ду. «Хьан умматехь пуьташ буьттурш хир буй? – аьлла хаьттича, Пайхамара аьлла боху: «Ледарлонаш йийр ю амма сан умматехь пуьташ буьттурш хир бац» аьлла. Хьарамлонаш лелийнехь царна шайна ду-кх. Iедалехь берш бусалба ца хилар гойту-кх цо…»\nПолитикашка а, Iилманчашка а жоп ца дала даллал доккха хIетал-метал ду бахархой кхаьжнех хилларг. ХIиттийна веб-камерш а йолуш, бIаьрг ирбина само еш, тIехьоьжуш тергамхой а болуш, гIамаро хи санна дIахуьйдина я Iаь хилла хIаваэхь дайна церан аьзнаш, хууш дац.\nБакъ Дац Массо Нохчаша Путин Хаьржина Бохург


Маршо Радио-65: селхана а, тахана а\nМаршо Радион ПрахIера хIусам\n65 шо хьалха, 1953 шеран Зазадоккху-беттан 1-чу дийнахь дуьххьара эфире елира Маршо Радио. Иза кхоьллинарш бара дуьненан рогIера тIом баларна кхоьруш, сагатден Iилманчаш, литератораш, публицисташ - Iамеркахой, Советан пачхьалкхо шех шен къизаллица къахкийна, шайн-шайн мехкех бевлла мухIажирш.\nРадио йиллинчийн могIарахь вара нохчо-диссидент, Советан пачхьалкхан даржашкахь Iийна, Сталинан режимо бала Iовшийтийна, хIинца оцу Iедалан ирча хатI Iорадохуш къахьоьгу историк, публицист Авторханов Iабдурахьман а.\nНохчийн Iилманча Авторханов Iабдурахьман\nТIом баларна кхерам эккхийтинарг яра ша дерриг а дуьне "цIечу пролетарийн" карадерзор ду ша бохуш хьийза Советан пачхьалкх. Ткъа Малхбаленна дораха нислора и кхерам тIамца юхатоха а ца гIерташ, публицистийн гIирсашца юхабаккхар. Цхьана дипломато тIаьхьо аьлла ма-хиллара, шарахь Маршо Радио кхобуш дойу ахча ца кхочура цхьана тIеман кеман тIоман мехе а.\nАмма Iамеркарчу Радион куьйгалхошна уггаре халаниг дара эфир кечъян а, дIаяхьа а ховшийначу эмигранташца ларабала: Советан пачхьалкхо шаьш луьра човхийна, дуьненан кхечу маьIIе кхийсина хиларе терра, уьш цунна кест-кеста дашца бекха гIуртура дегабаам. Делахь а, иза аномали бен яцара – Радион коьрта герз хилла лелла маьIне къамелаш, бакъдерг.\nЮхьанца (1959 шеран аьхкенналц) "ПаргIатдахар" яра радион цIе. Дуккха а меттанийн редакцех лаьттачу цо эфирехь буьйцура иттаннаш меттанаш. Къилбаседа Кавказна леринчу эфирашлахь хезара нохчийн, гIалгIайн, суьйлийн, хIирийн, чергазийн, кхарачойн меттанаш.\nМюнхенехь шен болх болийначу радион белхалошлахь бара, махках бевллехь а, даймехкан иэсехь беха нах. Авторхановс а санна, Советан Iедалера юьйлу харцонаш йовзуьйтуш оьрсашца цхьаьна къахьоьгура хIетахь дуккха а кавказхоша – хIираша Газданов Гайтос, нохчочо Абдулкадыров Мохьмада, гIалгIачо Гелисханов ИбрахIима, суьйличо Ахмед-Наби Махьмас, кхечара .\n1960-гIа шераш, Маршо Радион белхахой (аьтто агIор - гIалгIа Гелисханов ИбрахIим).\nАмма Авторханов Iабдурахьман царалахь къаьсташ вара къамелан къоргаллица а, Советаш ма-ярра дуьненна йовзийтарца а. Маршо Радиохь цуьнан дерриг а къамелаш санна хуьлура массо а ладогIархошна хууш болчу оьрсийн маттахь. Масаллина хозуьйту Маршо Радионо цуьнан аз.\n1962-гIа шо. Сталинан Iедало ахархой «кулакийн» могIара а бохий, муха хIаллакбора, дуьйцу Авторхановс.\nАвторханов Iабдурахьман: Муха юьйлаелира Сталинан репрессеш?\nМаршо Радион архивера ду Авторханов Iадбурахьманан кхин цхьа къамел а. 1960 шерийн юьхь. Хрушев Советан пачхьалкхан куьйгаллера ваьлча, цуьнан меттиг Брежневс дIалоцур бу, боху авторо. Иза бакъ хиллийла гайтира хено.\nАвторханов Iабдурахьман: Хрушевл тIаьхьа вогIур ву Брежнев...\n1960-гIа шерийн юьххьехь, Авторханов Iабдурахьман, цуьнан цIийннана, Кантемир Iалихан.\n1972 шарахь Къилбаседа Кавказан редакци дIакъевлира. Амма сих-сиха хуьлура бухайисинчу оьрсийн редакцин эфирехь Авторханов а, кхиболу кавказхой а.\n2002 шарахь юхасхьайиллира Маршо Радионо Къилбаседа Кавказан редакци. Ерриг а компани а санна, цо къастийначу некъа тIехь схьайогIу иза тахханалц, шен мисси ладогIархошна, ешархошна, хьовсархошна йовзуьйтуш ма-яздарра, "демократин Iалашонаш а, институташ а хьалхататтар, бакъйолу информаци, идейш яржор" коьрта а долуш.


Ассаламу Iалайкум варахьматуллахI, сан бусалба ваша!\nЦхьа хаттар дара сан хьоьга.\n"ДЖАЗАКУЛУЛЛОХ1АХАЙРАН" бохучу дешан маьIна муха ду?!\nИ дешнаш нийса яздича, цхьана борша стаге олуш хилча иштта хуьлу: «Джаза́калло́хIу хайран». Цуьнан маьIна: «АллахIа диканца бекхам бойла хьуна» - ду.\nIаьрбийн маттахь дешнийн хIоттам вистхуьлуш волчуьнга хьаьжжина, йа ладугIуш волчуьнга хьаьжжина хийцалуш бу. Цундела, кхетаме хилийта, и дешнаш хийцадаларан кепаш юьйцур ю вай.\nЦхьана зудчуьнга олуш хилча иштта олу: «Джаза́килла́хIу хайран». Цуьнан маьIна а лакхарниг санна ду.\nМасех борша стаге олуш хилча, йа божаршка а, зударшка а олуш хилча, иштта олу: «Джаза́кумулло́хIу хайран». Цуьнан маьIна а уьзза ду, делахь а дукхаллин терахьехь ду: «АллахIа диканца бекхам бойла шуна».\nЦхьаьна божарий а боцуш, къаьсттина зударшка олуш хилча иштта олу: «Джаза́кунналло́хIу хайран». Цуьнан маьIна а хIокхул хьалха дерг санна ду.\nИ дешнаш бусалба наха аларан бахьана хIун ду? Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла долу хьадис ду: «Шена цхьана адамо дика хIума динчо (цунна баркаллийна) хIара дешнаш алахь: - «Дала диканца бекхам бойла хьуна» - сов чIогIа (кхачам болуш) хастийна хир ву цо иза». Уьзза хьадис хIокху дешнашца деана а ду: «Шена цхьана адамо диканиг дича, и дика дина волчунна (баркалла олуш) - «Дала диканца бекхам бойла хьуна» - аьлча, сов чIогIа (кхачам болуш) хастийна хир ву цо иза».\nИ дешнаш шайн юкъахь даьхкина долу цхьадолу хьадисаш дуьйцур ду вай, Суннатан беркат лохуш.\nБухарийс а, Муслима а дийцина, Iаишат – Дела реза хуьлда цунна – Пайхамарца – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – цхьанхьа новкъахь йоьдуш йолуш туьтеш дайъина хиллера аьлла. И туьтеш цо Асмаэра лело иэцна хилла. ТIаккха Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – уьш лаха гIур волуш цхьаъ карор варий-те шена аьлча, цхьаболу асхьабаш бахана и туьтеш карадой хьажа, царна юкъахь Усайд а хилла. Уьш туьтеш лохуш болуш ламазан хан тIехIоьттина царна, делахь а цаьргахь ламаз иэца хи ца хилла, цундела иэца ца оьцуш ламаз дина цара. Туьтеш дохьуш юхабаьхкича, Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийцина цара шайна тIехIоьттина хилла хьал, тIаккха лекха хинволчу АллахIа айат доссийна, новкъахь волуш хи доцуш виссинчо тайаммум дан мегаш хилар хоуьйтуш. И айат доьссича, Усайда аьлла Iаишате: «АллахIа диканца бекхам бойла-кх хьуна! Цхьаъа хIума хIоьттина дац хьуна тIе, АллахIа хьуна иза дикчу агIор дерзийна бен, бусалба нахана цунах беркат хилийтина бен».\nАбу Давуда а, Ибн Ма́джахIас а, Ахьмада а дийцинчу хьадисехь деана ду, адам деллачул тIаьхьа, цуьнан каш чохь цуьнга малийкаша хаттам бинчул тIаьхьа, иза дика адам хиллехь цунна тIе адаман сурьтехь цуьнан Iамал йогIур ю аьлла. Веллачо хоттур ду цуьнга, – хьо ма хаза адам ду, цхьа хаза кхаъ бохьуш догIуш санна хета суна хьо, хьан юьхь дикаллин юьхь ю, мила ву хьо? – аьлла. Цо жоп луш эра ду цуьнга: «Со хьан дика Iамал ю! АллахIаца дуй буу ас, АллахIана муьтIахь хилар ларалучу хIуманна сихо еш хиларца бен вевзина ма вац суна хьо, АллахIана Iеса хиларна тIегIертар меллаша (кIеззиг) долуш бен вевзина ма вац суна хьо! АллахIа диканца бекхам бойла-кх хьуна!». ТIаккха дIайоьллур ю цунна ялсаманин неI а, жоьжахатин неI а, тIаккха эра ду цуьнга (жоьжахате гойтуш): «Хьо АллахIана Iеса хиллехь хьан хир йолу меттиг хIара йара хьуна, АллахIа цуьнан меттина хIара елла хьуна» - тIаккха шена ялсамани гича цо эра ду: «Сан Дела! Сихдехьа къемат де хIоттар!».\nАмма велларг вон адам хиллехь, малийкаша цуьнга хаттам бинчул тIаьхьа цунна тIевогIур ву цхьа ирча стаг, боьха юьхь йолуш, боьха духар долуш, боьха хьожу а йогIуш. Веллачо хоттур ду цуьнга: «Хьо мила ву? Хьан юьхь воллин юьхь ма ю». Цо эра ду веллачуьнга: «Со хьан боьха Iамал ю. АллахIаца дуй буу ас, АллахIана муьтIахь хилар ларалучу хIуманна меллаша тIегIерташ хиларца бен вевзина ма вац суна хьо, АллахIана Iеса хиларна тIегIертарехь сихалла йолуш бен вевзина ма вац суна хьо! АллахIа вонца бекхам бойла-кх хьуна!». ТIаккха иштта а, иштта а кошан Iазап лур ду цунна.\nБухарийс дийцина «Ал-Адабул-Муфрад» жайни тIехь, Абу Муррата дийцинарг, ша Абу ХIурайратца – Дела реза хуьлда цунна – цуьнан махка ваханера аьлла. Ша шен юьрта кхаьчча, Абу ХIурайрас мохь туххуш аьлла: «Делера салам-маршалла а, Цуьнан къинхетам а, Цуьнгара беркаташ а хуьлда хьуна хIай сан нана!». Нанас жоп делла: «Хьуна а хуьлда Делера салам-маршалла а, Цуьнан къинхетам а, Цуьнгара беркаташ а». Абу ХIурайрас аьлла: «АллахIа къинхетам бойла хьох, ахь со жималлехь кхиорна!». Нанас жоп делла тIаккха: «ХIай сан кIант! Хьуна а, АллахIа диканца бекхам бойла хьуна, Иза реза а хуьлда хьуна, ахь хьой воккха хилча сан лерам беш соьца хьо дика хиларна!».\n Тирмизий, Насаий, Ибн Хьиббан.


Нохчийчу воьду Израилан журналист юхаверзийна Москвара\nШоьтан суьйранна Москварчу Шереметьево аэропортехь Оьрсийчу ца витина Израилан вахархо, юкъараллан-политикан газетан журналист. И хаам бина Кавказ.Реалии портало.\nМосквахь кема а хуьйцуш, Берлинера Соьлжа-ГIала воьдуш хилла иза, амма масех сахьтехь хеттарш динчул тIаьхьа Германи юха хьажийна. Коронавирусца доьзна документаш цуьнгахь цахилар лерина инцидентан бахьана. Амма, журналисто дийцарехь, карарчу хенахь иза могуш хиларх а, йина вакцинаци ярх а тоьшаллаш хилла цуьнгахь. Хиллачух дийцина Кавказ.Реалии порталан корреспонденте Левиев Боруха, Израилан юкъараллан "Иерусалиман куьйг" ("Рука Иерусалима") организацин куьйгалхочо.\nХьалхе дуьйна хууш хилла Нохчийчохь израилхо шайн махка вогIуш вуйла.\n"Нохчийн администрацига а дIахаийтира оха, "ван луург волий, хьажа республикехь долчуьнга, Нохчийчохь террорхой бац" аьлла, Кадыровс дIахьединчул тIаьхьа кехат а дахьийтинера. Шина къоман доттагIалин дуьхьа республике тхайн пачхьалкхера репортераш бахийта Iалашо хиллера тхан. Тхуна реза а хилира, гIо дан тIе а лецира. Амма журналистан аэропортехь проблемаш хилча, цхьахволчу дозанчохо къадийнера, къайлахчу сервисаша омра дина, иза чу ма вита аьлла. Нохчийн агIора гIоьналла а ца дира тхуна. Со тешна ву, Кадыровс телефон тоьхча дIанислур долуш хIума дара иза. Дегайовхо ю тхан, прессан векалан Соьлжа-гIала кхача аьттто бийр бу аьлла", - дIахьедина Левиевс.\nКавказ.Реалии редакцига кхаьчначу Нохчийчоьнан зорбанан министраллан кехата тIехь билгадаьккхина ду, Израилера журналист Нохчийчу вогIуш хиларх кехат Кадыров Рамзана дешна хиларх а, хьешана накъосталла дан сацам тIеэцарх а.\n"Министралло баркалла олу хьуна, хьан кхуза ван лаам хиларна а, вайн къаьмнийн юкъаметтигаш кхиорехь, чIагIъярехь бечу балхана а. Нохчийчоьнан Республикано схьайоьллу шайн неIарш дуккхаъчу туристашна а, дуьненаюкъарчу официалан делегацешна а. Информацин гIоьналла хьуна дан шаьш кийча хиларх дIахоуьйту хьоьга министралло", - аьлла, яздина ду министро Дудаев Ахьмада куьйгъяздинчу кехата тIехь.\nКавказ.Реаллин корреспондентна а тIечIагIдина урхалло, Израилан журналист вогIуш вуйла шайна хууш дара, амма юкъахбаьлла цуьнан некъ коронавирусна тIехула тоьхна дозанаш бахьана долуш аьлла.\nШен цIе яккха ца лиина журналист, хиллачо эргIад вахийтина. Цо бахарехь, Шереметьевохь хеттарш дира цуьнга, ткъа Берлине юхавеанчул тIаьхьа юха а левира иза, хIунда аьлча, масех сахьтехь Оьрсийчохь а Iийна юхавеанчу цунах шеконаш кхоллаеллера.\n"Нохчийчоьнан куьйгалхошка цхьа могIа дан хеттарш дара сан регионерчу юъараллан а, политикан а хьолах лаьцна. Нохчийн министршца а, Соьлжа-ГIалин мэрца а, муфтийца а цхьанакхетарш вовшахтухуш гIо дийр ду а аьллера", - дийцина израилхочо. Политикан буха тIехь дара ша лаьцна латтор аьлла, хеташ ву журналист.\nКху шеран Стигалкъекъа-баттахь Шереметьевохь шина дийнахь-бусий латтийра депортаци йина Нохчийчуьра мухIажар Исмаилов Мансур. Ур-атталла, адвокаташ а ца буьтура цунна тIе.\nМинеральные Воды гIаларчу аэропортехь 2019-чу шарахь лецира гIалгIайн жигархо Кациев Хьасан. Дарба дан воьдуш хилла иза кеман тIера охьаваьккхира, Зазадокху-беттан 26-27-чу деношкахь Магасехь хIоттийначу митингехь дакъалаьцна ву аьлла.\nИзраилан кхерамазаллин кхеташоно юкъатоьхна Нохчийчоь шайн махкахошна терроран кхерам болчу меттигашна аьлла, хаам бира Радио Свободано Зазадокху-беттан 31-чохь. ХIора шарахь карладоккху арахецначу карти тIехь Нохчийн республика гайтина ю "вуно лакхара баккъалла а кхераме" йолу регион санна.\nИштта хаам беш бу Израилан террорна дуьхьал йолчу бюроно махкахошна хьехар дина хиларх лаьцна, оцу регионе а, ткъа иштта Нохчийчоьнан а, Гуьржийчоьнан а шина а агIор дозанца йолчу меттигашка а баха оьшуш дац аьлла.\nЦу хаамна дуьхала Нохчийчонан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар дира, Израилан кхерамазаллин Кхеташоно терроран кхераме йолчу меттигийн тептар хIоттадо "цхьамма зурма лакхарна" аьлла. Цо кхайкхам бира Израилан Iедалшка, кхеро ца оьшу шайн махкахой «боцуш болу нохчийн террорхощца» аьлла. "ТIемалой оха байъина. Шу тIаьхьадисна!", - яздира Кадыровс шен телеграм-каналехь.\nЦо чIагIдарехь, Израилан махкахой жигара Нохчийчу оьхуш бу садаIа, ткъа иштта бизнес лелош а бу регионехь.


Дагестанехь кхело нийса лерина журналистана Гаджиевна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх кхоллар\nЖурналист Гаджиев Абдулмумин дIалаца сацам бира кхело кхушеран Мангалан-беттан 16-чохь\nХIинжа-гIалан Советскийн кIоштан кхело юхатоьхна "Черновик" газетан корреспондентана Гаджиев Абдулмуминана дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долорна бина латкъам, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nЖурналистан адвокаташна хета, талламхочо цунна дуьхьал, бахьана а доцуш, бехктакхаман гIуллакх кхоьллина аьлла. Иштта цо бинчу сацамна бухе диллина ду ницкъаллин структурийн шина белхахочо яздина рапорташ, амма дуьйцуш дац муха дина Гаджиевс шена бехке дохку зуламаш.\nАдвокат Шабанов иштта гIоьртира кхелан тидам тIебахийта, бехкбиллархоша бехктакхаман гIуллакх долор бух болуш хилар гойту цхьа а тоьшаллаш далийна цахиларна тIе.\nАмма кхело тидаме ца оьцуш битира латкъам, бехктакхаман гIуллакх долор низаме диллича нийса ду аьлла.\nГаджиев бехке веш ву шен артикалшца цо ешархой ахча дала тIекъабеш хилла хиларна Ахмеднабиев Исраилан (Саситлинский Абу Iумар цунах) "Ансар" фонде. Цунна кхел ян дагахь ду Iедалш терроран тобанна юкъахь дакъалацарна а, терроризмна а ахча гулдар вовшахтохарна а.\nТалламахойн версица, Гаджиевна хууш хилла фондо гулдинчу ахчанан цхьа дакъа "Исламан пачхьалкх" экстремизман тобанан хьашташна хьажор хиларх лаьцна. Гаджиевс газетехь биан хаамаш бахьана долуш, цхьаболчу наха ахча делла "Исламан пачхьалкх" тобанна лаххара а 6 миллион сом дIахьажийначу "Ансар" фонде, боху талламхоша.\nГаджиев бехке веш кечдинчу кехата тIехь кхин дIоггара яздина дац цо динчу зуламан чулацамах лаьцна. Хьахийна ю, талламхошна хетарехь, журналисто нах Iехош язйина артиклаш.\nТалламхоша бина сацам бешча гуш ду цара тидаме эцна цахилар зулам дарна шеко йолуш лаьцна латтош волчу Тамбиев Кемала дина тоьшаллаш. Хьалхо Тамбиевс дIахьедар динера, Саситлинскийна ахча гулдеш Гаджиевн "Вконтакте" социалан машанехь агIо хиларх лаьцна шена кхечу стагера хиира аьлла.


Израилан, Туркойчоьнан бартхилла\nЯлх шарахь юкъаметтигаш хаьдда лаьттинчу Израило а, Туркойчоьно а дIакхайкхийна шайн барт а хиларх, уьйраш юха денъяларх. Оршотдийнахь Римехь хиллачу Израилан премьер-министро Нетаньяху Биньямина дIахьедира, шина пачхьалкхан бартхиларо йоллу Гергарчу Малхбалехь чIагIалла латтор ю аьлла. Оццу хенахь Анкарахь вистхуьлуш Туркойчоьнан премьер –министро Бинали Йылдырыма хаам бира Израилца шайн хиллачу бертах лаьцна.\nЦхьана хенахь гергарлонашкахь леллачу пачхьалкхийн зIенаш хедира ялх шо хьалха Израилан тIеман-хIордан гIаролхоша «МавиМарвара» бурамтIехь Туркойчоьнан исс вахархо вийначул тIаьхьа. ХIетахь и бурам гIоьртинера Израило къевлина кхобучу Хьамас-тобан карарчу Газа-махка кхача. Оршотдийнахь хиллачу бертаца шина а агIоно юьззина юхаметтахIиттор ю дипломатийн юкъаметтигаш.\nЯлх шо хьалха байинчу Туркойчоьнан бахархойн гергарчарна томана 20 миллион доллар ахча лур ду Израило, ткъа Туркойчоьно тIелаьцна цхьамогIа проекташ кхочушъян Газа асанехь. Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацин инарла секретара Ги Мун Пана хазахетарца тIеэцна Израилан, Туркойчоьнан бартхилар, «дегайовхо ло оцу берто йоллу регионехь чIагIалла лааттар хирг хиларан», аьлла инарла секретара.


"Цхьа а пайда ца бохьу Нохчийчуьрчу низамхоша"\nДешнашкахь бен стенна яц Соьлж-ГIала "уггаре маьрша гIала"?\nНохчийчохь 18-гIа юхатоллуш ду Соьлж-ГIаларчу полицина дуьхьал Амриев Мурада чуделла арз. Стохка аьхка ницкъхоша ах-Оьрсийчоь а яьккхина, тIаьхьа машен хихкича, хорцоно йина хьу кийрахь а йоллуш, дIавахара махкара и спортхо. Ткъа нийсо яц хуьлуш янне а.\n2013-чу шеран аьхка Соьлжа-ГIалин юккъехь Iаьржачу "Приорано" некъ хадийра Амриевн машенан. Араиккхинчу кхаамма, лаьцна, шайн машен чу а кхоьссина, вигира иза полице. Мурада дийцарехь, куьйгех гIоьмаш а йоьхкина, тхевнах ирх а кхазош кхебира иза, ницкъ бира, ток йиттира.\nГерманехь вехачу цуьнан воккхахволчу вашас шена зулам дина аьлла, цхьана хьаькамо, "бекхамбеш", вигина хиллера иза – "куьгбехкениг" кара ца веъча, Мурадера жоп доьхуш.\nНохчийчоь - Амриев Мурад полицера арахецначу дийнахь, 2013\nСпортхочо дагалоьцу ша ши де даьлча полисхоша дена-нанна тIевигар. Элира хIетахь Iедалхоша АмриевгIаьрга: нагахь санна шун воккхахниг цIа ца вагIахь, шаьш шайна бинчу тешнабехках чIир Мурадера оьцур ю.\nВедира Мурад юьхьанца Нохчийчуьра, тIаьхьо – Оьрсийчуьра. Дозанал арахьа дIакхоьхьура цо шен тIамарх йоьлла спорт. ММА-рчу World Mixed Martial Arts Federation версехь дуьненан чемпион велира иза.\n2013-чу шарахь, аьхка, ша Нохчийчоь йиттале, Соьлж-ГIаларчу лоьрашна тIе а вахана, шена полисхоша йина гIело официалехь тоьшалле яккхийтира Мурада: бохийна корта, Iарждина куьйгаш, когаш, дегIа тIера дерташ. И тоьшаллаш карахь а долуш, Оьрсийчоьнан Талламан комитете арз яздира цо.\n17-за дов айдина талламчаша, амма хIоразза а дов адеш, тIаккха юхадоккхуш схьадалийна кху дийне.\nХIинца, берхIиттазлагIа, арз айдаро а бохьур бац хийцам, делахь а жоьпалле оза тарло дов шен лорах ца кхоьтуьйтуш хьийза хьаькамаш, элира "Кавказ.Реалиига" Кузнецов Альберта, "Iазапна духьалояран комитетан" координаторо.\n"Иза, ма-дарра аьлча, цкьа а хедаш доцу харц сацамийн кочар ду, оцу сацамаша йинчу, я ечу гIелонаша санна, бала ца бохьу, делахь а зен до стаг шена нийсо леха еллачу бакъонех ваккхарца а, юхаян тарлучу харцонна кIел иза кхабарца а. Иза бу кхеле вала а, бакъо къовса а стагна буьсу бух", элира Кузнецовс.\nАмриевн цIарх рогIехь арз чудала кечлуш ю "Iазапна духьалояран комитет". Нагахь санна Мурад тоьлла меттиг ягIахь а, ала дац полисхошна, талламчашна кхелан сацамах цхьа цатам хир бу – Оьрсийчохь жима ду арз нийса цаталларна талламчина туху гIуда.\nЦу тIе, рогIехь Амриевн арз теллина а ду ах-шо. Хан юкъайоларна, бехках хьалхавер ву талламча. Арз чуделлачийн аьтто балахь, жоьпе озон тарло арз листинчу талламчин хьаькамаш, Талламан комитетан Нохчийчуьрчу №1 йолчу талламан урхаллин буьйранча а, цуьнан гIовс а.\nТкъа Соьлж-ГIаларчу полицино нахана тIех гIело йо аьлла, "Iазапна духьалояран комитето" талламчашка дина арз дисина чуделлачохь. "Бутт бу оха жоп ларден, Нохчийчуьрчу талламчех цхьа а ца ваьлла тхоьца зIене. Гарехь, долор дац арз талла, оцу балханна кхачош йолу хан чекхтилла, аьлла. Тарло цара 19-лагIа а арз юхадаккха сацийна хила. Бехктакхам айбина хилча, тхоьца зIене бевр бара цигарнаш", - боху Кузнецовс.\nБакъоларъярхо цец ца вуьйлу Нохчийчохь Амриевна еттар Iедало тесна дитарх, арз юхадохуш латторах. Вуно дукха даккхий зуламаш ду, боху цо, тоъал тоьшаллаш а долуш, таллаза дитина. Дагадоуьйту 2014-чу шеран Iай Соьлжа-ГIалахь "Iазапна дуьхьалояран комитетан" хIусам ягор.\nНохчийчоь -- арахь лаьтта "Iазапна дуьхьалояран комитетан" машен йохийра "бевзашбоцчара" Соьлжа-ГIалахь, 2015\n"Латийна камераш а йолуш, ган а гуш, чугIиртира тхан хIусамна зуламхой. Дукха тоьшаллаш дIаделира оха талламчашка, амма дина дац хIумма а, схьалехна вац цхьа а", дагахьбалламца дагалоьцу Кузнецовс.\n2016-чу шеран бIаьста "Iазапна духьалояран комитетан" гIоьнца Къилбаседа Кавказе баьхкинчу журналисташна тIелетира, цул тIаьхьа "Комитетан" лидерна Каляпин Игорна Соьлжа-ГIалина юккъехь тIе хIоьаш а, баьццара басар а диттира "бевзашбоцчара".\nЖурналисташна дуьхьал зулам дар толлуш ду я дац ала яц цхьа а информаци. Ткъа Каляпине зуламхойх лаьцна Iедалхоша аьлларг дара ишта: "Комитетан" болх цатайна хьуна тIелетта стагга а вац, "Грозный-Сити" меттехь хулиганашна тIеIоттавелла хьо, хийлачунна а до цара ларамза кег-мерса зулам, дов гIаттол хьуна хилла хIумма дац.\n"Ши шой ялх буттий хан ю Нохчийчуьрчу талламчаша арз чуэцна, амма ца кхаьчийна цхьана а жамIе, шайгахь видеош а, кхидолу тоьшаллаш а доллушехь, ца лехна, билгал ца баьхна тIелеттарш (лаам бацарна, я корматалла цатоарна). Зулам шаьш ларъечу гIалин центрехь диннашехь, ", боху Кузнецовс.\nНохчийчоь -- Соьлжа-ГIалахь баьццара басар тIедоьттира "бевзашбоцчара" Каляпин Игорна\n"Нохчийчу хьо кхаьчнехь, хьайх бен ма теша, бухарчу Iедало гойту ша доцийла хьуна эшначохь гIодан: цхьаъ хилча, хеннахь ца кхочу полици хьуна тIе, еъча, ца лоцу стагга а, ахь тоьшаллаш охьадехкича а ца до хIума. Хилларг дуьненна а дIахезннашехь. Хевшина Iа цхьаьнхьа парггIат, кхеташ дац, хIун динчунна ло царна алапа.\n"Нохчийчохь уггаре лакхара кхерамззалла ю" олу. Беламе ду иза. Гуш ду, Соьлжа-ГIалахь хьанна а етта тарлойла, хьанна а юьхь тIе басар Iано тарлойла, цхьаммо а хьуна цигахь кхерамзалла латтош йоцийла", цецвуьйлу бакъоларъярхо.


Дала ма эшадойла вай вовшашна! » Нийсо-Дагестан\n31.07.2019 349 0 niyso\nДег1астанан нохчийн журналистика, со г1алат ца ваьллехь, «Доттаг1алла» («Дружба» газетан дубляж) газетан т1ера схьайолаелла. Шиъ аг1о йолу и нохчийн маттахь долу газет (дубляж) арадала доладелира 60-чу шерашкахь. Юьхьанца и г1уллакх д1акхийхира Хункеров Висирхьажас, – Атиев Зах1ира, йижарша Арсланалиевг1ар - Зухрас, Хубайдата, йижарша Бартиевг1ар - Т1ауса, Билкъиза. Мах хадийна ца валлал боккха болх бара цара оцу заманахь бинарг. Уьш а, оцу шерашкахь царна уллохь лаьттинарш а бакъболу патриоташ хилла бисина вайн исторехь. Амма, Сибрех 13 шо а даьккхина, Даймахка ц1абирзинчу вайнахана ч1ог1а оьшура шен зорба (газет). Ала деза, дуккха а болчу, вайн къоман бала кхаьчна лелачу наха дижа ца дуьтура и г1уллакх: кехаташ яздора, ерриге а аьлча санна, районни а, республикански а инстанцешка. Оцу г1уллакхо деара билггалдолу жам1 а. Дег1астанан нохчийн исторехь дуьххьара арадала доладелира (1990 шо, 2 август) вайн къоман газет – «Халкъан аз». Иза боккха кхаъ бара Дег1астанан нохчашна. Кхин х1умма а ца хилча, газетан аг1онаш т1ехь араяла юьйлира вайн коьртачу проблемах – «Ауховски район» метта х1отторан хьокъехь йолу материалаш. Вайн таро хилира вайн лазамаш кхечу къаьмнашна бовзийта а, уьш лаккхарчу 1едалашка д1акхачо а. Оцу чолхечу шерашкахь атта дацара и г1уллакх вовшахтоха.\nДелахь а, Делан аьттонца, вайн юкъараллехь нисбелира и болх вовшахтоха хьекъале болу векалш.\nЦарах цхьаъ вара газетан хьалхара редактор Аблиев Зайнди. Цунна боццачу муьрехь карахделира шен «Команда» вовшахтоха. Иштта, 1990-чу шеран 2 августехь араелира «Халкъан аз» газетан хьалхара номер.\nЦу т1ехь сецна ца 1ийра Зайнди. Цуьнан боккха лаам бара вайн газетана республикански статус яккхарна т1ехь. И лаам а, Даламукълахь, кхочушхилира 2001-чу шеран март баттахь – зорбанехь арадала доладелира «Нийсо-Дагестан» ц1е йолу вайн газета. Доцца аьлча, кху деношкахь (2 августехь) 29 шо кхочу вайн газетана. Оцу шерийн йахаллехь газета дезаш т1еоьцу вайн махкахоша.\nБакъду, цуьнга язбалар ледара долуш ду кху т1аьхьарчу хенахь. Цуьнан а шен бахьанаш ду. Уьш дийца ца г1ерта со. Тахана суна луург – редакцин доттаг1ашна баркалла алар ду. Дала аьтту бойла шун! Дала ма эшадойла вай вовшашна!\n25-гIа апрель – нохчийн меттан де\nШен ненан мотт халкъо, Сий ойбуш, 1алашбахь, Цу халкъан парг1ато Цхьаммо а хьошур яц Мамакаев Мохьмад Хууш ма-хиллара, Нохчийн Республикин куьйгалхочо Кадыров Рамзана


Франци. Нохчийчуьра схьаваьллачу стага Парижехь теракт йинчу меттигехь. 12.05.2018\nДIадаханчу шоьтан дийнахь Парижехь хиллачух дийцинчу Reuters корреспонденто Берец Сергейс элира цу дийнахь полицино герз тоьхна вийна цхьа стаг а вуьйш, виъ лаза а веш тIелатар дина зуламхо. И терахьаш далийнарг вара Парижан прокурор Моленс Франсуа. Цо, тешашна тIе а тевжаш, билгалдаккхарехь тIаьхьо мила ву хиинчу Азимов Хьамзата мохь бетташ хилла "АллахIу Акбар!" бохуш. Цундела и гIуллакх толлуш бу терроризмца доьзна гIуллакхаш къастош болу суьдхой.\nДукха хан ялале Парижера тIелатар шена тIелецира "Исламан пачхьалкх" тобано. Азимовс зулам деш гинчу тешо Шарлуа Милана дийцира лазийначу зудчунна гIо дан гIерташ бара уллехь нисбелла нах бохуш.\n"Цхьаъ цуьнан пулс юстуш вара, кхин цхьаъ вара, луларчу хьешан хIусамера киса а деана, чов дIайоьхкуш. Цу зудчо цхьаъ элира, амма со ца кхийтира цо аьллачух. ТIаккха суна герз тухуш хезира 100-150 метр уллехь. Цу агIор полисхо тIевеара тхуна. "Лазийна стаг вуй? Мичахь бу уьш?", - хаьттира цо. Ас гайтира лазийна зуда. Герз тоьхнарг мила вара шега хаьттича, полисхоша вийна тIелетар динарг" элира цо", - дийцира Шарлуас.\nХIинца хууш ду зуламхо мила хилла. Азимов Хьамзат вина Устрада-ГIалахь (Аргун). 4 шо долуш дIавигина дас-нанас шайца Франце.\nХууш ду АзимовгIар тIемалойн тобанна юкъахь хилла ца хилар а, политикийн декъабахана лелла боцийла.\n2002-чу шарахь, Франце кхаьчча, доьзал дIатарбелла Ниццехь. Ши шо даьлча политикан мухIажирийн статус елла АзимовгIарна. Цу гIуллакхо магийна царна балха баха а, шайна хIусам нисъян а.\n2010-чу шарахь юьзина бакъо йолу Францин бахархой бина царех. 2014-чу шарахь баха дехьабевлла Страсбурге.\nКхин а ши шо даьлча Парижерчу 18-чу кIошта баха дехьабевлла хилла АзимовгIар.\nФранцин президенто Макрон Эммануэла дIахьедар дина, шайн пачхьалкх кIелтIаьIар яц маршонан мостагIаш луург кхочуш деш аьлла. Чоьхьарчу гIуллакхийн министро Коллон Жерара лаккхара мах хадийрна полицино бинчу балхана.\nКху тIаьхьарчу 3 шарахь "Исламан пачхьалкх" тобанан цIарах масийтта терорран тIелатар дина Францехь. Цу тIелатаршкахь вийна 230 сов стаг. И бахьана долуш тахана а кхерамазалла ларъяр лаккхарчу тIегIантIехь латтош ю цу махкара ницкъаллин структураш.\nПарижан прокуроро Моленс Франсуас шен зорбанан конференцехь тIечIагIдина Парижехь тIелатар динчул тIахьа шолгIачу дийнахь Страсбургехь лаьцна волчу Азимовн накъостан Анаев Iабдул-Хьакиман а Оьрсийчоьнан а, Францин а махкалла хилар.\n1997-чу шарахь вина волу и жима стаг болх беш хилла Францин чоьхьрчу гIуллакхан министраллан куьйгакъеллахь йолчу пачхьалкхан эмиграцин а, интеграцин а хаттаршкахула йолчу урхаллан Страсбургерчу декъехь.\nАнаевн хIусамехь талам бича карийна 7 мобилан телефон, амма цо хIора денна лелош йолу смартфон царна юкъахь ца хилла. Анаевс шен иза яйна боху. Моленса дийцарехь, иштта хIинца а карийна яц Азимвон телефон а.\nПрокуроро дийцарехь, Францин полицино Парижана гергахь лаьцна Азимовца а, Анаевца а йоьзна йолу ши зуда. Церах цхьаъ ю Хамза Инесса. 2017-чу шарахь Дечкен-баттахь иза Анаевга маре яхана хилла.\nАзимов Хьамзатан доттагI дIалаьцна Страсбургехь


Кадыров: Со сайн халкъан ялхо ву\nСтигалкъекъа-бутт 25, 2019\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана "цахилларг" ду аьлла, шен долчуьнан метта Оьрсийчоьнан министрийн кабинетехь дарж лур ду бохург. Оццу хенахь, цо ган а гуш, харц ца деш дитина ша Нохчийчоьнан куьйгалхочун дарж дарж хийца мега бохург.\n"Суна, олуш ма хиллара, рогIера зуда ялийна. Со а воцуш! Со лакхавоккхуш ву, карьеран ламина тIехула. Цхьаьнаметта Къилбаседа Кавказан федералан гонан векалан а, Оьрсийчоьнан вице-премьеран а даржашка хIоттош ву со", - яздина Кадыровс Telegram каналехь пIерасканан сарахь.\nКремл Кадыровн метта параментан спикер Даудов Мохьмад хIотто дагахь ю аьлла хаам баьржира Стигалкъекъа-беттан 24-хь Оьрсийчоьнан президентан администрацица йозуш лоручу "Незыгарь" Telegram канало. Цо дийцарехь, Кадыровн хир йолу керла белхан меттиг йийцаре еш ю карарчу хенахь, хьахийначарна юкъахь Оьрсийчоьнан вице-премьер а, Оьрсийчоьнан президентан Къилбаседа Кавказан федералан гонехь вволчу векалан а даржаш а долуш.\nШа АллахIан лай а, халкъан ялхо а ву, кхин лакхара даржаш шена дац, яздина Кадыровс.


Нохчийчоьнан Правительствехь Республика кхиорехьа гІулчаш\n22 марта в 12:15 (2010 г.)\nНохчийн Республикан Правительствон Председателан декхарш кхочушдеш волчу Эдельгериев Абубакара куьйгалла а деш кху деношкахь правительствехь дІаяьхьира рогІера кхеташо. Цигахь дийцаре дира Къилбаседа Кавказан Федеральни округ социальни-экономически кхиоран Стратегина юкъаzхийта езаш йолчу проектиqн а, предложенийн а хьокъехь долу гІуллакхаш.\nКхеташонехь къамел динчу Нохчийчоьнан экономически кхиоран а, махлелоран а министран заместитела Султыгов Увайса билгалдаьккхина ма-хиллара, церан ведомствос Россин экономически кхиоран министерство хьажийта дІаяхьийтина вайн республикерчу министерствоша кечйинчу предложенийн дийнна пакет. Цигахь хьаьвсинчул тІаьхьа къастор ду уьш Къилбаседа Кавказан федеральни округ социально-экономически кхиоран Стратегина юкъаяхийтаран гІуллакх.\n– Иштта кечъеш ю жимчу бизнесан субъекташна а, шайн гІуллакх дІадолийнчу предпринимательшна а Нохчийн Республикехь налогаш тохарна, 8–10 шеран муьрехь уьш налогех паргІатбахаран биста кхаччалц, гІоленаш яран гІуллакхашкахула йолу проекташ, предложенеш. Цу тайппана гІоленаш яр юкъадалийча инвесторийн а дог догІур дара шайн ахча республикан экономика, социальни дакъа кхиорна юккъе дилла, – бохура У.Султыговс.\nМинистерствоша кечйинчу предложенешна а, проекташна а юккъехь ду Нохчийчоьнан ягорган – энергетически комплекс, некъан (отрасль) дакъа, транспорт (автомобильни, цІерпоштнекъан, гІалин – энергетически,хІаваан) кхиор, и.дІ.кх.\nРеспубликан физически культуран, спортан, туризман министра Алханов Хьайдара дийцира ша куьйгалла дечу ведомствон пхи предложени кечйина хиларх лаьцна. Вайн республика хилла ца Іаш ерриг Къилбаседа Кавказана а мехала маьІна долуш ю уьш. Царах ду Къоьзан Іома йистехь туристически комплекс яр, лаьмнашкахь лыжанаш хехкаран спорт кхиорхьама Итум-Кхаьллан районехь канатан некъ биллар, Веданан районехь «Беной» турбаза а, «Турист» хьешацІа а дар. Оцу проектийн юкъара мах 23 миллиард сом бу.\nКхеташонехь дийцаре динчу гІуллакхийн жамІаш деш А.Эдельгериевс билгалдаьккхира юкъаялийна предложенеш Къилбаседа Кавказан Федеральни округ социально-экономически кхиоран Стратеги юккъе яхийтархьама федеральни министерствошца а, ведомствошца а цхьаьна жигара болх бан безаш хилар.\nБилгалдаккха деза округ кхиоран Стратегина юккъе яхийта предложенеш кечъяр Россин Федерацин Правительствон Председателан Путин Владимиран тІедилларца дІадолийна хилар. Цо и тІедиллар дира кху шеран январь баттахь Пятигорскехь дІаяьхьначу кхеташонехь. Цу хьокъехь хаам бира Нохчийн Республикан Президентан а, Правительствон а пресс-службо.\nСуьрта тІехь: правительствехь дІаяьхьначу кхеташонан дакъалацархой.


Леча Абдулаев. | ВАЙНАХ\n27.06.2018\tПопулярно, Поэзия Оставить комментарий\nАбдулаев Леча жимчохь, мукъамаш язбеш, композитор хила ойла йолуш хилла. Ткъа поэзехь къахьега иза университетан филологин факультет чекхйаьккхинчул т1аьхьа волавелира. Цуьнан дуьххьарлера байташ зорбане евлира Т1ехьа-Мартан к1оштан газетехь.\nКъоначу поэтан говзалла кхиарна беркате хилира Леча «Пхьармат» ц1е йолчу къоначу яздархойн цхьанакхетаралле вар а, цуьнан балхахь цо жигара дакъалацар а, шен говзалш йовзуьйтуш, кхечеран ерш йоьшуш, йийцаре еш.\nОцу заманахь Абдулаев Лечин кхоллараллин хьалхара жам1 лара мегар ду «Сатийсамийн анайисташ» ц1е йолчу юкъарчу гуларехь араевлла стихаш. Царна юкъара «Пхьарматхошка» ц1е ерг х1етахьлерачу къоначу яздархойн махкана а, халкъана а хьалха долу декхарш билгалдохуш шатайпа кхоллараллин программа яра, поэзин кепехь язйина.\nИ стихаш т1аьхьа араевлачу гуларшна поэто юкъа ца яхийтинехь а, тахана а шайн исбаьхьаллин маь1на лахдалаза ю.\nХ1етахь дуьйна поэто арахецна дуккха а гуларш: «Хьалхара тулг1е», «Орамашший, т1емашший», «Г1енах сан г1енаш», «Х1олламашший, к1арлаг1аший», «Хаьржинарш». И х1ора жайна поэто яьккхина поэзин лакхе ю, шен кхоллараллехь хилла ца 1аш, ерриге а нохчийн литературехь а.\nШех къаьсттина къамел хила хьакъ ду Лечин поэзин исбаьхьаллех, меттан говзаллех, и мотт шорбеш, кхиош цо беш болчу балхах лаьцна а.\nТахана а, т1ейог1учу ханна а, махкана а хьалха лаьттачу декхарех йолу Лечин публицистика а, чулацамица, куц-кепаца керла йолу цуьнан проза а нохчийн литературехь шайн лераме меттиг д1алоцуш ю.\nАбдулаев Лечас нохчийн литературехь хьоьгу беркате къа шен мехалла цкъа йовр йоцуш ду, цуьнан исбаьхьа стоьмаш бехар бу нохчийн мотт а, литература а мел еха.\n«Вайнах» журналан редакцис 65 шо кхачарца даггара декъалво Абдулаев Леча. Дала керл-керлачу говзаршца хьайн кхолларалла езачарна кест-кеста совг1аташ дан могаш-маьрша дуккха а вахавойла хьо!\n«Вайнах» журналан редакци.\nГатлуш ма гат а ло-кх хьо, мерза са…\nХьан саийдина, –\nЦунах а хир вац, цхьа дика,\nСан а х1ума дац кхин араьийза,\nц1овзийта ц1енкъара у –\nЮткъалуш ма юткъало хьо,\nЮха а хила там ма бара са, –\nМалх а лей,\nца дов хьан тевжийла, 1ойла.\n– Х1унда? – ма хеттахьа.\nХ1ун жоп ду сан?\nЦамгаран ц1е хиъча-м,\nден дарий дарба.\nПарз хилла доцушшехь,\nгатдечохь са –\nВай йийриг хир ю-кха\nцхьа суннат г1айг1а.


1 июль 2014 года\nНохчийн къоман мехкарийн дешарна тIехь шен заманан цхьа дакъа дIалаьцна яра «Мехкарийн 15-гIа школа-интернат». Юккъера школа чекхъяькхича, лаам болчунна, юьхьанцарчу школехь болх бан хьехархой Iамабора цигахь. Ала деза, оцу заманан лехамашна жоп лун хаарш лора интернатерчу «педклассо».\nЦигахь дешна, 1966-чу шарахь, ша ехачу СемаIашкарчу бархIшеран школе хьехархо еара къона йоI Эстамирова Серижа. Заочно деша а хIоьттира Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан хьехархойн институтан «Юьхьанцарчу классашна хьехаран методика а, педагогика а» факультете. Ша дуьххьара школе яхначу а, дуьххьара белхан некъ болийначу а школехь цхьана шарахь болх бина, дахаран дIахIоттам хийцабаларна, I967-чу шарахь, ТIехьа-Мартан №1 йолчу школе юьхьанцарчу классашна хьеха йолаелира. Кху тIаьххьарчу 35-тта шарахь Серижа къахьоьгуш ю ТIехьа-Мартан №4 йолчу юкъардешаран школехь. Кхушара цуьнгахь 2-гIа класс ю. Керлачу стандартийн буха тIехь болх беш ю иза хIокху классехь.\n«Серижа чIогIа лехаме, цхьа тамашийна шен балха чу садиллина хьехархо ю, – дийцира цунах лаьцна школин директора Хатуева Зинас, – иза хьехархо-говзанча, хьехархо-хьехамча, хьехархо-похIманча ю. Цунах Iема тхан къона хьехархой. Серижас Iамийна 4-гIа класс схьаэцар сийлалла хета тхан хьехархошна, уьш кIорггера хаарш а, лаккхара низам долуш а хиларна. Доцца аьлча, тхан йоцуш ца тера хьехархо ю-кх Серижа!»\nКIезиг болх бац цкъа а са ца доIуш, кIордийна а дIа ца тосуш, 47 шарахь хьехархочун болх бар. Цунах дерг шега хаьттича, Серижас ойла ца еш жоп ло:\n«Бераш дукхадеза суна. Къона йолуш-м балха тIера мукъа хан хилахьара олий а хетара, ткъа хIинца, ши-кхо де даьлча, сагатло «сайн берашна».\nШен берийн хаарш а гайтира цо: «Муьлхачу махкахь дехаш ду вай?», «ХIун цIе ю вайн коьртачу шахьаран?», «Мила ву Россин Президент?», «Мила ву Нохчийчоьнан Куьйгалхо?», – оцу тайпана хаттарш дира берашка, цара сихха жоьпаш а лора.\n– ФГОС юкъаялоро гIо дина я новкъарло йина? – шега хаьттича, цо дийцира:\n– Муьлххачу а заманан шен лехамаш бу. Дешаран Iилманехь, хIетте а, уьш кест-кеста а, керл-керла а хила безаш бу. Со болх бан йолалуш кхин аьттонаш, кхин таронаш, кхин лехамаш бара школерчу дешаран. Ткъа тахана, хьайн белхан охIла хьо велахь, болх ца балуш вуьсур вац, амма алапа алсам ду хIинца школехь аьлла, хьо школе вагIахь, харцо хила а там бу. Школа вайн кханенан дахаран декъашхой, цуьнан дIахIоттаман бухбиллархой кхиош йолу меттиг ю. Цунна тIехь вайн Куьйгалхочо ма-баххара, гIиллакхца, оьздангаллица, яхь-юьхь йолуш, шен къоман дерг коьрта лоруш болу кегийрхой, къона тIаьхье кхиор коьрта ду. Оцу некъана аьттонаш кхуллуш ду школера таханлера хьал.\nЦхьа хьехархо, цуьнан дийцар хилла ца Iа хIинца урокехь. Электронни технологеш юкъаялоро баккхий аьттонаш кхуллу хьехархошна. Интерактивни у тIехь болх баро керла таронаш йоьллу, вайн зама, дахар, дуьне кхиаре терра, дукхе-дукха хIумнаш довза а, цаьрга нисса берийн кхетам кхион а. Къоначарна-м, хIетте а, чулацаме хета хIинцалерачу дешаран декъера керланаш, тхо, даккхийнаш а керлачу ницкъаца къахьогуш дохку оцу декъехь. Дала аьтто бойла вайн хьехархойн, вешан къоман керла тIаьхье къоман долчуьнца, заманца йогIуш кхио, кхето, – дерзадо Серижас шен къамел.\nТуганов Абуезид а, Эстамирова Серижа а къоман къона тIаьхье кхиорна юккъе йоккха хазна йиллинчех бу. Дала аьтто бойла церан.\n«ТIехьа-Мартан №4 йолчу юкъардешаран школехь болх беш чIогIа бертахь коллектив ю, – элира ТIехьа-Мартан дешаран декъан хьаькаман декхарш кхочушдечу Керимов Совбана, – ала деза, уьш шайн белхан декхарш дика кхочушдеш а, школа схьайилличхьана а кхолладелла цхьа билггала ламасташ долуш а хилар. Дешархошна дика го хьехархойн вовшашца болу лерам, цара гуш долчух масал сиха а, атта а оьцу, дукха дуьйцуш къахьоьгуш долчул а.\nКоллективан са доллу меттиг ю ала йиш ю Туганов Абуезид. Иза дахар а, адамаш а, бераш а дукхадезаш стаг ву. Дагаев Валида олуш ма-хиллара, вон нах цунна ган а ца го, диканиш цунна тIех а ца бовлу. Шена гонаха оцу дикачу адамийн гIап йина вехаш ву Абуезид. Дика дешарца а, к1оштан юкъараллин дахарехь жигара дакъалацарца а, гIиллакхе, оьзда хиларца а къаьсташ бу кхеран дешархой а».\nК1оштан дешаран декъан куьйгалло иштта лаккхара мах хадор, школан хьехархойн а, дешархойн а коллективана шайн болх кхин а дикаллин лаккхарчу тIегIане кхачон тIедожош хиларх дика кхета уьш.\nДала тIаьхье беркате йойла.\nКоличество подписчиков: 14340


Лорий болх аттача боаккхаш -\nРоссе паччахьалкхен унахцIено лораерах долча хьалех керттерачарех да тIехьарча шерашка тайп-тайпара долча наькъашкахьа кхоачашъешйолча къаман проекташца дувзаденна. Ала деза къаман проекташта тIагIолла мехка бахархой хьал тоаде аьттув боккха болга. Цунга хьежжа наьха вахара хьал ма хетта аттача доаккхаш къахьега йиш йолаш ба Iаьдала болхлой.\nКъаман проект кхоачашъярца укх деношка ГIалгIайчен больницешка керда кхоачам тIабенаб унахцIенал дегIайоалаярах болча наькъаца. Уж я принтераши, скори помоща бригадашта лаьрхIа йола планшеташи. ШоллагIча этапах мехка кхоачаргйолаш я керда компьютераш, видеокамераш, монитораш. Хьа мел кхаьча хIамаш мехка районашкарча больницешка гIолла дIа-хьа екъаргйолаш я лорий болх аттача баккхар духьа.\nГIалгIайчен унахцено лораерах йолча министра гIончас Бохтаранаькъан Якъуба яхачох, мехка хьакхаьча гIо вай лорашта шоай болх кхоачашбаргахьа дикка накъадаргдолаш да.\n«Укх гIулакхо лорашта аьттув лургба къаман проектах дIаовттаяь хиннача информационни технологех кхы а дикагIа шоай болх кхоачашбе. Масала, КТ яьккхача унахочун хьал архиве дIачухьоргда ший снимкаца цхьана. МоллагIча лорий миччахьа юрта ший унахо хьатIавеча архиве Iочу а ваьнна ший унахочун снимок бIаргаго, цун лазара хьал довза аьттув хургба, скори помоща планшеташка гIолла гургда шоаш оарцагIа баьхача унахочун лазара корта. Цу хIаманца лорий болх дика а аттача баргба».\nКъаман проектаца беш бола болх нагахьа санна паччахьа хьалхашка овттадаь декхараш мадарра кхоачашдирца хьинаре къахьегаш ма хетта дIачакхбоаккхе цох мехка бахархошта доккха гIо а совгIат а хургда. Амма, бе боагIача тайпара болх кхоачаш а ца беш, гIулакх талмаста дуте халкъа а Далла а хьалхашка жоп дала дезаргда цу гIулакха бехктокхаме мел хинначун.\n← В. Путин подписал указ о национальных целях развития РФ до 2030 года\nЮрий Чайка и Герман Греф обсудили вопросы социально-экономического развития субъектов СКФО →


Исламан Нур - Свет Ислама - Ламазан бехкамаш\n165. Умм Салама (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, ша Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттира аьлла: «Ламаз дан мегар дуй зудчо цхьана кучахь, коьрта тиллина (накха а, ворта а хьулдеш) кхоллар а йолуш, амма тIехь изар (дегIан лахарачу декъана, кучана чухула тIеюхуш йолу бедар) а йоцуш?». Цо жоп делира: «Мегар ду, нагахь цуьнан и коч шуьйра а елахь, когийн баккъаш къайла дохуш а елахь» (ХIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 640. Амма бусалба динан Iилманчаша асхьаба дийицина ду аьлла хIара).\n166. Iамир ибн РабиIа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа цхьана Iаьржачу буса Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) уллохь нисделлера тхо. Къилба муьлхачу агIор ду къаста ца делира тхоьга. ХIетахь оха ламаз дира, ткъа малх схьакхетначу хенахь тхуна билгалделира тхаьш ламазехь Маккехьа дирзина цахиллийла. Циггахь хIара аят доьссира: «Муьлххачу а агIор шу дIадерзарах бен а дац - АллахIан юьхьана тIе доьрзуш ду шу» [2:115]» (ХIара хьадис далийнарг ат-Тирмизи ву: 345. Оццо гIийла «даIиф» хьадис ду а аьлла хIара).\n167. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Къилба – малхбаленний, малхбузенний юккъехь ду» (ХIара хьадис далийнарг ат-Тирмизи ву: 344. Ткъа ал-Бухарис чIогIа хьадис ду аьлла хIара).\n168. Iамир ибн РабиIа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) эмкалахь ламаз деш гира суна - эмкал йирз-йирзиначу агIор дIа а воьрзуш» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1093, 1097, Муслим: 701).\nАл-Бухарин ривайатехь аьлла: «Шен коьртаца ишарш а еш, дора цо, амма и тайпа хIума парз ламазехь цкъа а ца дора цо».\nАбу Дауда далийна Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина хьадис: «(Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) ша новкъахь волуш, шена тIедеш долу суннат ламаз дан лиъча, - шен эмкал къилбехьа а ерзайой, ламаз дIадоьхкучу хенахь олуш долу «АллахI массо хIуманал Воккха ву!» («АллахIу Акбар») дешнаш а олий, цул тIаьхьа шен эмкал йирззиначу агIор а воьрзуш, кхиндIа дора шен ламаз» (хIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 1225. ХIокху хьадисан зIе дика «хьасан» ю).\n169. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ша мел долу латта Дална Iибадат дан мегаш (цIена лоруш) ду, кешнаш а, бани а йоцург» (ХIара хьадис далийнарг ат-Тирмизи ву: 317. Амма хьулдина сакхташ ду кхуьнгахь).\n170. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ворхI меттигехь ламаз дан ца магийра: нехийн оьланна тIехь, даьхний дойийлехь, кешнашкахь, ураман юккъехь, бани чохь, эмкалийн химолийлехь, КаIбин тхевнна тIехь» (ХIара хьадис далийнарг ат-Тирмизи ву: 346. Оццо гIийла «даIиф» хьадис ду а аьлла хIара).\n171. Абу Марсад ал-ГIанавис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Кешнашна тIе а дерзий ламаз ма де, царна тIе охьа а ма ховша» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 972).\n172. Абу СаIида (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шаьш маьждигна чудоьлхучу хенахь шайн мачашка хьовса. Нагахь шайна шайн мачашна тIехь боьхалла я тамбоцург гахь - лаьттах а хьакхий, тIаккха уьш а когахь шайн ламаз де» (ХIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 650. Ткъа ибн Хузаймас: 786 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n173. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Нагахь маьхьсеш а когахь шух цхьамма боьхаллина (нажжазна) тIе ког баьккхинехь - лаьттаца цIанйичахьанна йовлу уьш» (ХIара хьадис далийнарг Абу Дауд ву: 386. Ткъа ибн Хьиббана: 4/250 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n174. МуIави ибн ал-Хьакам ас-Сулмис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа тхо АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна ламаз деш а долуш, ламаз дечарех цхьаьннан хьоршам тохар нисделча. Аса элира цуьнга: «АллахIа къинхетам бойла хьоьх!». Ткъа нах соьгахьа схьахьежа буьйлира! ХIетахь аса мохь туьйхира: «ХIара хIун ду?! Стенна хьоьжу шу соьга?!» аьлла. ТIаккха шайн варешна тIе куьйгаш детта буьйлабелира нах! Царна лууш хилларг - сайга къамел ма де бохург дуйла со кхетча, вист а ца хуьлуш, дIасецира со. Цул тIаьхьа АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дерзийна велира. Суна, сан нана а, сан да а санна, хьоме вара иза! Цул хьалха а, я цул тIаьхьа а цул дика хьехархо гина ма вацара суна. АллахIах дуй ма буу аса: цо халахетар ма ца дина суна, я тоха а ма ца тоьхна цо суна, я бага а ма ца лейина цо соьга. Цо элира: «Ламаз дечу хенахь адамашца къамел дан мегаш дац: хIунда аьлча ламазехь хила дезарг – АллахIна тасбихь дар а, АллахI воккхавар а, КъурIан дешар а ду». Я кхин цхьа цуьнах теро хIума элира цо. ТIаккха аса хаьттира цуьнга: «ХIай, АллахIан элча! Дукха хан йоццуш жехIала стаг ма варий со. АллахIа Ислам-дин даийтина вайна. Тхуна юккъехь цхьацца нах бу-кха - хиндерг дуьйцучарна тIеоьхуш». Цо жоп делира: «Хьо ма эхалахь царна тIе». ТIаккха аса хаьттира цуьнга: «Тхуна юккъехь цхьацца нах бу-кха - шайн лелориг вон билгалонех дазош». Цо жоп делира: «Иза – синхьехам бу, церан дегнашкахь чIагбелла болу. Амма цо царна дан цхьа-цхьаъ гIо дац (шайн дегнаш цуьнах дIацIандан деза цара)»» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву: 537).\n175. Зайд ибн Аркъама (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) заманчохь ламазехь къамелаш дора оха, вовшашка шен-шен хьашташ а хьехадора, хIара аят доссолац: «Хаддаза ларде шайн ламазаш, къаьсттина юккъера (малхбузан) ламаз. Эсала (къамелаш а ца деш) латта а латта АллахIна хьалха» (2:238). И доьссиначул тIаьхьа - ламаз дечу хенахь тийналла Iалашъйе аьлла, омра дира тхоьга, къамелаш дар а дихкира тхуна (ХIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1200, Муслим: 539. Ткъа хьадисан дIаяздар Муслимниг ду).\n176. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(«СубхьаналлахI» дешнаш аларца) тасбихь дар – стегаршна бакъо елла ду, ткъа зударшна – аьтту куьйган кераюкъ аьрру куьйган букъана тIе тохар ду» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 1203, Муслим: 422).\nМуслиман ривайатехь оцу тIе аьлла ду: «Ламаз дечу хенахь…».\n177. МутIарриф ибн IабдуллахI ибн аш-Шиххира, шен дас элира аьлла, дийцина: «Цкъа ламаз деш вара АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). ХIетахь суна воьлхуш хезира иза. Ена чохь кхехкаш долучу хих тера кийрара аз дуьйлура цуьнан» (ХIара хьадис далийнарш Ахьмад: 4/25, Абу Дауд: 904, ат-Тирмизи: 315, ан-Насаи: 1214. Ткъа ибн Хьиббана: 2/439 бакъ хьадис ду аьлла хIара).\n178. Iелас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша волучу шозза хьажа-хIотта ван пурба деллера суна. Сан иза волучу кхачар иза ламазехь волучу хенахь нисделча - цо йовхарш тухура (суна ша ламазехь вуйла хаийтархьамма)» (хIара хьадис далийнарш ан-Насаи: 1212, ибн Мажа: 3710).\n179. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Аса Билале (АллахI реза хуьлда цунна) хаьттира: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цара шега ламазехь а волуш салам делча, схьа муха оьцура цаьргара салам?». Цо жоп делира: «Иштта хIокху кепара» аьлла, даржжийна шен куьг дIалецира (я шен куьйга ишар йира)»» (хIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 927, ат-Тирмизи: 368. Ткъа тIаьххьарачо бакъ хьадис ду а аьлла хIара).\n180. Абу Къатадас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз деш вара, карахь Зайнабан йоI Умама а йолуш. Ша сужуд дечу хенахь - лаьтта охьаюьллура цо иза, хьалагIоттучу хенахь - юха а кара эцара цо иза» (хIара хьадис далийнарш ал-Бухари: 516, Муслим: 543).\nМуслиман ривайатехь аьлла: «Маьждигехь, нахана хьалха а хIоьттина, имамалла деш а волуш».\n181. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ламазехь долуш Iаьржа ши хIума ен йиш йолуш ду шу: текхарг а, сту лоцу гезиг а» (ХIара хьадис далийнарш Абу Дауд: 921, ат-Тирмизи: 390, ан-Насаи: 1202, ибн Мажа: 1245. Ткъа ибн Хьиббана: 2352 бакъ хьадис ду а аьлла хIара).


Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело хеттарш хьовсийна Оьрсийчоьне 19 шо долу нохчо хьийзорца доьзна\nОппозицин 1ADAT телеграм-каналан чатан модераторна Тепсуркаев Салманна иэхье таIзар дарх лаьцна хеттарш дина Оьрсийчоьнан Iедале Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело.\nИштта ю кхело шега "Iазапна дуьхьалояран комитето" деношкахь хьажийначу орзан хьокъехь яьккхина хьалхара гIулч. Дуьненаюкъарчу адам бакъонаш Iалашъяран а, коьртачу маршонийн а Конвенцин "Iазап дехкар" а, "Адаман паргIато" а дакъоша къастийна бакъо талхорах лаьцна бу хеттарийн чулацам.\nБакъоларъярхоша сихонца Оьрсийчоьне жоп дехар а, Тепсуркаев волу меттиг билгалъяккхар а, цунна кхерамзалла хилийтар а дехнера Страсбурге.\nЕвропан кхело орзаца доьзна Тепсуркаев вадорах а, "Кадыров Ахьмадан полке" иза кхачорах а йолу материалаш ехна бакъоларъярхошка а, пачхьалкхе а. Кху кхаарин дийнан сарале жоп шега дIакхачор тIедожийна Европан кхело.\nГезгмашин-беттан 7-чу дийнахь 1ADAT пабликехь араелира Тепсуркаев Салмана ша редакце хьажийна боху видео. Ша 1ADAT пабликехула махкарчу нехан наношна а, зударшна а вон мел дерг баьхна машанехула, царна ша баьхнарг шена дуьхьалдаьлла, цундела ша до шена таIзар, аьлла, верзина ваьлла волу Тепсуркаев хиира шишанна тIе. Шена шишанна тIехаа я тапча тохийта битинчу шина харжамах цхьаъ бу ша къастийнарг, бохура жимчу стага. Хууш ду иза Iедалхоша лаьцна, Геленджикера Соьлжа-ГIала вигинийла. Шен цIийнах кхетаза ву хIинца а, цкъачунна хууш дац цунах хилларг.