Абу-Шайх — Википеди\nХӀокху версин 2 хийцам талла безаш бу. ЧӀагӀйелла верси теллина (2020, 5 май).\nАбу Башир ал-Яхсави\nАпти, Ӏаьрби, СаӀид, Халид\nАбу-Шайх я Шейх Абу Башир ал-Яхсави (1810 шо — 1873 шо Таьшкичу, ДегӀаста) — Нохчийчоьн а, ДегӀастанан а авлияъ, Накъшбандин тӀарикъатера шайх. Шайх Абу Башир ал-Яхсави (Таьшкичура Башир) имам Шемалан наибех цхьаъ хилла. Тайпана дишний.\n1.1 Динан некъ\nАбу-Шайх вина 1810 шарахь Ӏаьндарахь. Цуьнан да-нана кхелхинера цига Веданан кӀоштарчу ДаьргӀара. Абу-Шайхан да Гоги Ӏаьндарин имам вара. Цуьнан дайн орамаш Туркойчу боьду, Гогин шийтталгӀа да, къоман турко хилла, йохк-иэцар лелош тайп-тайпана мехкашкахула лелаш хилла. Йохк-иэцаран къепалца иза кхаьчна вайн махка, кхузахь висина. Динан Ӏилма долуш бара церан тайпана массо а векалш: Султан-Махьмуд, Махьмуд, Султан, Гоги, Абу (Бешир), Апти. Воккха хиллачул тӀаьхьа, Абу шен шина ден вешийца кхелхина Веданан кӀоштарчу Дишни-Ведана. Цигара иза кхелхина ДегӀастанарчу Таьшкичу. Цигахь меттигерчу бахархошна цуо шен говр дӀа а елла аьлла: «ХӀара говр дӀа а йохкий, хиллачу ахчанах жамаӀат маьждиг дие ша аьллачу меттигехь». Хазахетта бахархоша аьлларг дира. Мухьаммад пайхамаран суннат кхочуш деш, Абу-Шайх цӀенчу дагца а, доггах Ислам хьеха, АллахӀан дош даржо ният долуш халкъан юкъа волу. Абус АллахӀан пайхамаран суннат лело кхайкхина ца Ӏара адамашка, амма шен масалца гойтура, муьлха гӀуллакх дукха деза АллахӀан, стенах ларвала веза бакъ волу бусалбаниг. Цуьнан виъ кӀант вара (Апти, Ӏаьрби, СаӀид, Халид). Массо а динан дешар Ӏамийна а бара, амма царех цхьамма (Апти) шен ден гӀуллакх дӀадаьхьира.\n1873 шарахь Абу-Шайх кхелхира, иза дӀаверзийра Таьшкичохь шен тӀаьххьара шерашкахь ваьхначу шен кертахь. Цуьнан каш тӀехула муридаш зиярат дина. Шен тӀаьхьенаш цуо весет дина дӀабохка шен уллохь доьзалан кешнашкахь аьлла.\nДинан некъ[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЛеррина динан Ӏилма шегахь Абу-Шайхехь дацара. Дуьххьарлера Исламан дешаран бух цунна Ӏамийра шен устазо Умалат-Шайха Сиржа-Эвлара. Цуо тӀаьхьуо тӀедиллира шен муридан хьайн вирдан тоба вовшах тоха аьлла. Иштта, Абу-Шайх коьрте хӀутту керлачу накъшбандийн тӀарикъатан, цуьнан орамаш даьржа Нохчийчохь (Теркйист, Хьалха-Марта, кхин а) а, ДегӀастанан дозанашца а.\nДешархой[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАбу-Шайха даржийна накъшбандин тӀарикъат Къилбаседа Кавказехь. Цуо кхиийна, "даражатуль-авлияъ" тӀегӀан тӀекхачийна Лаха Неврера Шайх Ӏусман-Хьаьжа Хантиев, ЧӀаьнта-Юьртара Шайх Элах-молла (Алихана Дебиров), Таьшкийчура Хож-Ахьмад, Коьсткера Герехан-Хьаьжа.\nВесет[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЦарех шен дӀаверзоран весет дина Абу-Шайха Ӏусман-Хаьжа Нуран Неврига. Цуьнан весето веллачул тӀаьхьа Ӏусмане ша дӀаволла аьлла хилла. Абу-Шайха кхочуш дина цуьнан весет – ша аьтту агӀора а ца вуьллуш, юьхь хьала ерзош дӀаволла аьлла долу, ткъа иза бусалбанаш лело хӀума дац. Башир Шайха кхетийна цунах, нагахь Ӏусмана ша ма-бохху весет кхочуш дахь, Нохчийчохь а, ДегӀастанахь цкъан а мацалла гур яц, кхечу динашкарчара новкъарло а йийр яцаьлла. Шайх Ӏусман-Хьаьжас кхочуш дина шайн устазан весет.\n↑ https://igshid.com/p/BCIz9XJtYm5/ Архивацийина 29 январехь 2021 шеран.\n↑ Аджаматова Б.А, История Кавказа и селения Эндирей. Башир -шейх аль-Яхсави\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Абу-Шайх&oldid=5852501»\nБинарш 1810 шарахь\nБелларш 1873 шарахь\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 25 апрель, 01:40.


Нохчийчуьрчу тутмакхна Муртазалиев Хасдина йиттинчу колонин шина белхахочунна арахь яккха диъ-диъ шераш хенаш кхайкхийна Ярославлерчу кхелахоша. Царна дина таIзар кIеда ду аьлла, тешна ву Муртазалиев.\n"Кавказ.Реалиино" хаийтина ма-хиллара, бакъоларъечу "Юкъараллин вердикт" хьукмато видео яржийра тутмакхашна Ярославлерчу набахтехь 2016-чу шарахь етташ. ТаIзаре берзийначу нахах цхьаъ вара, кху беттан 20-чохь хан яьккхина а ваьлла, маьршаваьккхина Нохчийчуьра вахархо Муртазалиев. Иза араволучу юкъанна, кIира хьалха, набахтехь такха 3,5 шо хан тоьхна юьйцучу видеоно етташ гайтинчу хьаькамех цхьанна – Яблоков Максимна.\nНабахтин кхерамзаллин декъан инспектор Яблоков воцург, кхин а ши белхахо вара кхеле озийна. Муртазалиевн адвокато Бирюкова Иринас хаамбина: "Арахь даккха диъ-диъ шераш тоьхна цу шинна. Ишта 2, 5 шарна даржашкахь болхбан а дихкина. Хасдина тIех кIеда ду боху таIзар, кхелан сацамна латкъамбан дагахь ду тхо", - аьлла.


Балта (Къилбаседа ХӀирийчоь) — Википеди\n42°55′05″ къ. ш. 44°37′40″ м. д.HGЯOL\nБалта (Къилбаседа ХӀирийчоь)\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Балта (маьӀнаш).\n926 стаг (2010)\nгуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий, эрмалой\n90 401 362 002\n90 701 000 106\nБалта́ (хӀир. Бæлта, гуьрж. ბალთა, гӀалгӀ. Балта) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, юкъайогӀу БуритӀе гӀалан.\n5 ГӀарабевлла эвлахой\nТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь Теркан аьрру бердаца лаьтта.\nЭвла йиллина XIX бӀешарахь, юьхьанца охьахевшина гуьржий а, хӀирий а. Оьрсийн администрацино ТӀеман-Гуьржийн некъ тобеш Балтехь хӀоттийра новкъан станци (дуьххьара БуритӀе воьдуш) а, тӀеман редут а. Редутехь хила безара цхьа рота салтий а, шиъ мортира а меттигера бахархой — тагаурхой къарбан, нагахь гӀовттахь. Кхузахь новкъан мах боккхура. 1850-гӀа шераш чекхдовлуш — 1860-гӀа шераш долалуш дира ши гӀат йолу станцин цӀе, лекхачу тӀулгийн кертан дехьа, довха даарш долуш буфет а йолуш, кхо чоь новкъахошна — юкъара божарийн, ишттаниг зударийн, «инарлин».\nЦӀе елла луларчу эвланах..\nXX бӀешо долалуш эвла кхалха буьйлабелира ЖӀайрахан Ӏинера гӀалгӀай.\n1920 шо кхачале эвла Теркан гуон юкъахь яра. Регионехь советийн Ӏедал хӀоттийначул тӀаьхьа, эвла дӀаелира ГӀалгӀайн автономин область юкъа, ткъа тӀаьхьа Нохч-ГӀалгӀайн областе (1944 шо кхаччалц).\nНохчий а, гӀалгӀай а Кхазакхстане арабаьхначул тӀаьхьа, эвла дӀаелира Къилбаседа-ХӀирийн АССРн Пригородни кӀоштан.\nЦул тӀаьхьа эвла Пригородни кӀошта юкъара а яьккхина, юкъатуьйхира Орджоникидзе (хӀинца БуритӀе гӀалан гуо).\n2000-гӀа шарахь дуьйна эвлахь жигара гӀишлош еш ю, бахархой ховшуш бу. Балта ю дукха къаьмнаш деха эвла, кхузахь беха гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий, эрмалой. ХӀора шарахь эвлахь хуьлу динан-къоман Ӏида Ломисоба (ломан малхбален-гуьржийчуьра даьлла), иза даздо тайп-тайпан къаьмнаша.\nгуьржий 532 57,5 %\nгӀалгӀай 209 22,6 %\nхӀирий 142 15,3 %\nоьрсий 26 2,8 %\nэрмалой 16 1,7 %\nкхин берш 1 0,1 %\nберриш 926 100 %\nЮьрт лаьтта А-301 шоссе тӀехь, БуритӀен 8 километр къилбехьа. Гергара цӀерпоштнекъан станци — БуритӀе лаьтта эвлан 15 километр къилбаседехьа.\nГӀарабевлла эвлахой[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЯндиев Джамалдин Хамурзаевич (1916—1979) — ГӀалгӀайчоьнан халкъан поэт.\nБуритӀе гӀалин гуон нах беха меттигаш\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Балта_(Къилбаседа_ХӀирийчоь)&oldid=6676243»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 2 октябрь, 10:37.


Бувайсар Сайтиев: Латар – и лаккхара Iилма шеца долуш спорт ю | Москвара махкахой | Россия массарна а\n29-чу июнехь МИАхь «Россия сегодня» пресс -конференци хилира, уггаре а чIогIа бойзучу спортсменах волу Бувайсар Сайтиеван.\nЦо дийцира росийски латаран командех лаьцна а, цара олимпиадан биначу кечамах лаьцна а, церан хила там болу лаккхарчу меттигашах лаьцна а.\nСайтиевс шен дегйовхо ю элира, вайн команда олимпиаде кхочург хилар а, допинган дов царах ца хьакхадаларх а.\n«Тхуна, латархошна, допингах хила пайда бац. Уьш кхийолучу тайпа спортано лелош хIуманаш ю: вадар, некадар... Царна оьшуш ду шайн дегIан ницкъ алсам баккхар. Латарехь ницкъал сов хьекъал ду оьшуш, чехка айхьа дан дезарг хаар ду. Суна ца хета, вайн пачхьалкхан куьйгалхоша а, спорт комитетан куьйгалхоша а, вайн спортсмени гIуллакх допинган доьвна тIекхочуьйтур ду, аьлла», элира Сайтиевс.\nБувайсар Сайтиеван пресс- конференци МИАхь «Россия сегодня»\nЦо иштта билгалдаьккхира российски спортсменаш лаккхара меттигаш яла мегар долуш хилар, царах цхьаберш, спортехь болу дукха хан яцахь а. Цо цIераш ехира: Анзор Балтукаев -тIаьххьарачу шарахь Россин а, Европин а чемпион ваьлла волучу, иштта Иван Ярыгинан дуьненан юкъараллийн турнирехь Гран - при яьккхина волучу.Иштта Сайтиевс цIераш ехира Билял Маховн а, Аниур Гедуевн а. Уьш шайн Республикан хьалхара меттигаш яхьаш цIабохург хиларах ша тешна ву, элира Сайтиевс.\nИштта Сайтиевс дийцира ша халкъана а, пачхьалкхана а пайдехь бечу балхах лаьцна а, ша Госдуман депутат хила дагахь хиларх лаьцна а. Кхин а дийцира дуккха хан йоцуш ша Рамзан Кадыровн советник хиллехь а,ша суьйлийн махкан президентан Рамазана Абдулатиповн советник хIотторах лаьцна а.\n«Рамазана Гаджимуратовича аьллера Рамзан Ахматовиче, со шен юххехь хила веза аьлла. Иза да-м цо бегаш беш аьлла дара, делахь а дукха хан йоцуш цо соьга телефон а тоьхна элира шен советник хила , аьлла. Рамзан Ахматович дуьхьал вацара цу хIуманна».\nД.Медведев а, Б.Сайтиев а олимпийски чемпионашна кремлехь совгIаташ лочохь, 2009-чу шарахь\nВовшахкхетарехь иштта дагалейцира нохчийн дуьххьаралера латаран олимпийски чемпион, дуьххьарлера вице- президент Федерации спортивной борьбы России, май баттахь кхелхина волу Адлан Вараев.\n«Иза доккха вон ду спортан а, йоллучу Нохчий Чоьн а... Цунна чIогIа хазахетар шеен бералла дIаяхана меттигаш, лаьмнаш. Дукха хан йоцуш цо цIенош динера Орга хин йистехь, лекхачу берда тIехь. Лаьмнийн лаккхаллех кхоьруш вацара иза, гуттара а хазахетар цунна цу лаьмнашкахула лелаш. ЧIогIа кхерамечу новкъахула дIа а вахана юхавогIуш бердаха ваханера иза. Оцу дийнахь тхо ша волчу кхайкхинера цо, амма тхо дIакхаьчча иза вацара. 40 дийнахь сов лийхира и», бохуш дийцира Сайтиевс.\nИштта Сайтиевс билгалдаьккхира Адлан Вараевн цIарах Грозный гIалахь урам бан а, спортан комплекс а, турнир а ян а дагахь хилара.


Футболан клуб "Лестер Сити" исторехь дуьххьара ингалс Премьер-лигехь чемпион хилла. Ингалс махкахь и клуб толамхо хир ю аьлла тешаш 5 эзарх 1 бен вацара. Клубан ловзархошна шаьш чемпионаш хиллий телевизоршна хьалха хиина Iаш хиира: Челси - Тоттенхем матчо толамхо билгал ца ваккхаро "Лестерх" чемпион йира Ингалс лиган чемпионат чекхъяла ши тур йуьсуш. Ткъа "Лестеран" тренера Раньери Клайдио цу хенахь шен нана цу хенахь 96 шо кхачарца декъалъеш вара Италехь.\n1 Италера тренер Раньери Клаудиос "Лестерх" чемпионан клуб йина, цара тоьллачу стилехь эшийра дуккха а лигин "грандаш". Сурт даьккхина стигалкъекъачу 1--чу дийнахь "Манчестер юнайтедца" (1:1) матчехь. И матч чекхъяьллачул тIаьхьа, шолгIачу меттигехь йогIучу "Тотенхеме" йисинчу матчашкахь толам бен баккха йиш яцара, "Лестерх" хенал хьалха чемпион ца хилийта.\n2 "Челси" - "Тоттенхэм" матч чекх ма яьлла "Лестеран" агIончаш шайна дукха еза клуб ловзу "Кинг Пауэр" стадион гергга гулбала буьйлабелира. Кху фанатан кучана тIерачу йозано дагадоуьйту гурахь "Лестарх" а, Раньерих нагахь бен воцу стаг теша ца хилар.ХIинца "Лестер" чемпион ю, ткъа иза тулург хирг хиларх теша а тешна, пхиъ бен фунт дацахь а, и клуб тулур ю аьлла ахча диллинчарна масийтта эзар долар карадеана.\n3 "Лестер Ситин" фанаташ шайн дукхаезачу клубан толам базбеш бу, ткъа сезонан юьхьехь цунна хьалха хIоттийна Iалашо Премъер-лигера ша ара ца кхоссийтар яра.\n4 Матч "Челси"-"Тоттенхэм" толамхо воцуш, 2:2 жамI долуш чекхъелира, хьалхара тайм чекхъяьллачул тIаьхьа хьеший 2:0 хьалха хиллехь а.


Ставропол-махкарчу Кисловодск гIалин мэр Курбатов Александр некъахьовзаме нисвелла шен скутерца дIасалелачу юкъанна. Операци йина цунна, лоьраша кхераме лору цуьнгара хьал.\nКисловодскан мэрна хилла хьовзам бовзийтина Ставропол-мехкан губернатора Владимиров Владимира шен инстаграмехула, "чIогIа вон охьакхетта иза электросамокат тIера", аьлла. Социалан машанашкахула сурт даржийна хилам гойтуш – скутер ю Iуьллуш, цIийш ду некъа тIехь.\n"Кисловодскан мэраца нисделлачо юха а гойту Оьрсийчохь шалхенаш лелаш хилар. Машенашца дерриг ду иза. Цхьаболчу машенлелорхошна цхьа лимит ю чехкаллин, депутатшна, хьаькамашна, прокурорашна, ницкъхошна – кхин лимит. Iедалерчу нахаца кест-кеста нислуш го вайна иштаниг", - элира Кавказ.Реалиига Краснодарерчу гIалин дахар тодарехьа йолчу юкъараллин цхьаьнакхетараллин фондан куьйгалхочо Трудик Константина.\nЦунна хетарехь, гIаланаш чохь чехкалла 50 км/сахьт доза хила деза машенашна а, скутершна а, мссо а транспортна а хIоттийна, ца беза оцу юкъара бохуш, пьттонаш бан цхьана а тайпа хьаькамашна.\nОьрсийчоьнан къилберчу мехкийн цхьайолчу гIаланашкахь хIинцале а ду и тайпа дозанаш къестош. Масала, Мангал-бутт болалуш Краснодарерчу цхьайолчу паркашкахь доьхку электротранспортана 15 км/сахьтал чехка лела. Анапехь а, Геленджикехь а бу и тайпа бехкамаш хIордан йистошца.\nМангал-беттан 13-чоь дуьйна 10 км/с ю Сочехь магош йолу скутерийн чехкалла, ханна мехах уьш дIасаекъарна доза тухур ду, гIали чохь 1500 бен хила ца магош.\n"Интерфаксо" бечу хаамца, хIинца а халчу хьолехь реанимацехь ву Курбатов.\nТIекхача аьтто болчу хьасташа бахарехь, 50 шо долчу Курбатовс чекхъяьккина Ставрополехь медицинан институт а, Белгородехь технологийн академи а. 1999-чу шарахь болх бина Ставропол-мехкан Iедалан аппаратехь, 2005-2008 шерашкахь лаьттина мехкан къинхьегаман министран гIовс, цхьана ханна Iийна Ставрополан вице-мэран даржехь. 2015-чу шарахь хаьржина Кисловодскан мэр.


Библиотека Валарна кечамбар\nБисмиллахIиррохьманиррохьим Дешхьалхе Хастам бу Iаламийн Да Волчу АллахIна. АллахIера салам-салават хуьлийла Iаламех къинхетам беш Дала ваийтина волчу вайн Элчанна Мухьаммадна, цуьнан доьзалшна, асхьабашна, царна тIаьхьа мел баьзначарна а. Баккъалла а, уггар нийса къамел – АллахIан жайна (Къуръан) ду, уггар дика нийсо – вайн эла волчу Мухьаммадан (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) нийсо ю. КIезиг долуш кхачам беш дерг гIоле ду, дуккха долуш кхачаме доцчул а. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, шуна хир ду аьлла чIагIо йинарг догIур долуш ду шуна‚ шун ницкъ кхочур ма бац и духатоха». «Аль-АнIам». 134.\nХIокху жайнин Iалашо – валарна кечамбарх дийцар ю, адам кхолларх, цуьнан дахарх дерг а хьахош. Кхузахь масийтта хаттар ду, хIора стага ша-шега ца хаьттича йиш йоцуш: 1. Вай кхоллале хьалха хIун хилла вай? 2. Мила ву вай кхоьллинарг? 3. Муьлхачу хIуманах кхоьллина ду вай? 4. Муьлхачу Iалашонна кхоьллина вай? 5. ТIаьххьара вайн доьрзу меттиг хIун ю? Царех цхьадолчу хаттаршна жоп а луш, вай олу: «Баккъалла а, вай дерриг а доцуш хилла, цуьнан маьIна – хIокху дахарехь вай дехаш я хьахош ца хилла. Мила ву тIаккха вай кхоьллинарг? – Веза-Сийлахь волу АллахI ву-кх. Стенах кхоьллина вай? – Хин тIадамах кхоьллина вай, цул тIаьхьа детта цIий хилла иза, цул тIаьхьа цкъа кхаллал жижиг хилла иза, цул тIаьхьа меженаш а хилла, вайгахь долу куц кхочуш а хилла вайн. Мила ву Iалам кхоьллинарг? – АллахI ву. Муьлхачу Iалашонна кхоьллина вай, хIокху дуьнен чу хIунда дахкийтина вай? – Вай дахкийтина АллахIна Iибадат дан. АллахIна Iибадат до вай бохучун маьIна хIун ду? – Цуьнан маьIна, – АллахIна муьтIахь хуьлу вай, бохург ду. Вайн доьрзу меттиг хIун ю, цул тIаьхьа вай стенга гIур ду? Вай Далла Iибадат динехь я ца динехь, вай бусалба хиллехь я керста хиллехь а, адаман доьрзу меттиг хIун ю? – Веза-Сийлахьчу Деле ю. Веллачул тIаьхьа долу дахар Веллачул тIаьхьа долчу дахаран юьхьиг валар ду, цул тIаьхьа каш ду. Хьо хьайн коша воьрзур ву, шен хан кхаьчча къематде хIуттур ду, хьо хьайн кошара гIаттор ву. ГIаттийначул тIаьхьа хьесапдар, Мийзан терзана тIехь Iамалш озар, кхиболу белхаш а бу, хьо ялсамане я жоьжахате ваххалц. Иштта ду-кх воьрзучу меттиге кхачар, я жоьжахати чу я ялсамани чу вахарца. ХIун ду-те ялсамани чохь дерг? ХIун ду-те жоьжахати чохь дерг? Цигахь диъ хIума ду: даар, духар, малар, дахар а. Ялсаманехь муха хир ду? Жоьжахати чохь муха хир ду? Валар дуьненан дахаран чаккхе, эхартан юьхьиг а ю Вешан дийцар юьххьера долор ду вай, хIунда аьлча хIора хIуманан а шен юьхьиг йолу дела. ХIокху декъехь валарх лаьцна, цул тIаьхьа къематдийнах, цуьнан кегийчу, яккхийчу а билгалонех лаьцна а дуьйцур ду вай. Валар дуьненан дахаран чаккхе ю, хIунда аьлча валаро вайн дуьненан дахар хадош долу дела. Бакъду, иза эхартан юьхьиг ю, вай деллачул тIаьхьа даима лаьттар долчу дахаран хьалхе а ю. Эхарта дерзале хьалха набарш кхетча санна хуьлу вай, амма делча самадовлу вай, оцу хенахь маликаш гур ду вайна, тIаккха хIун хир ду? Амма Дела хьехорехь гIопалхиллачун хьал иштта хир дац, Дала лардойла вай цунах, иза самавер вац шен коьртехь саоьцу малик долуш а бен. Валаро массо хIума шен метта дуьллу. Адаман са стигала хьала доьду, амма дегI лаьтте доьрзу. Оцу тIехь чаккхе юй-те оцу белхан? Яц. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Синош догIмех дIатоьхначу хенахь». «Ат-Таквир», 7. Цуьнан маьIна: къематдийнахь шен дегIах дIакхетар ду са, дуьнен чохь ма-хиллара. Оцу хенахь даьIахкаш тIе жижиг а доьгIна, хьалха санна дегI хир ду цунах. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оцу хенахь (шозлагIа зурман чу хIуп аьлча) уьш гIовттур бу (къематдийнан халонга) хьоьжуш а болуш». «Аз-Зумар», 68. ХIокху аяташа вайна гойту, дахаран чаккхе, эхартан юьхьиг а валар хилар.\nВалар – иза чохь са мел долчу хIуманан чаккхе ю Вайн доьрзу меттиг хIун ю? Вай мича дIагIур ду? ТIаьххьара вай кхочур долу меттиг – иза къематде ду. Башхалла яц, вай хIинцца делча я дуккха даьхча а, зуда а ялийна, вайн бераш, берийн бераш а вайна гинехь я зуда ялонза хиллехь а, бIешарахь я шина бIешарахь вай дуьнен чохь хан яьккхинехь а, цуьнан чаккхе валар ду. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, Оха адам (Адам-пайхамар) кхоьллина цIенчу поппарх. Цул тIаьхьа Оха иза (Адаман тIаьхье) хин тIадам хилийтина тешамечу меттехь (ненан кийрахь). ТIаккха, тIадамах детта цIий кхоьллира Оха‚ деттачу цIийх кхоьллира Оха жижиган кийсак‚ жижиган кийсаках кхоьллира даьIахкаш‚ тIаккха даьIахкашна тIе жижиг дуьйгIира (диллира) Оха, тIаккха (цунна чу са а хецна) Оха кхиийра кхин кхоллар. Беркате Ву АллахI – уггар дика кхуллуш верг. ТIаккха‚ баккъалла а, шу цул тIаьхьа лийр ду. ТIаккха‚ баккъалла а, къематдийнахь шу дендийр ду». «Аль-Муъминун», 12-16. Шеца там боцчух цIена ву-кх Дела, хьажахь хIокху чолхечу балхе. Кхин цхьа а дин дуй адамана шен кхоллар ма-дарра билгалдеш, тIаккха цунна Дала шена делла коьрта ниIмат довза а довза – и ниIмат бусалба волуш кхоллар ду. Воьрзу меттиг Веза-Сийлахьчу Деле ма ю, кхечу аятехь деана ма-хиллара: «Хьан Деле ю воьрзу меттиг». «Ан-Нажм», 42. Мичахь ю чаккхе, воьрзу меттиг а? Веза- Сийлахьчу Деле ю-кх, Къуръана чохь Веза- Сийлахьчу Дала ма-аллара: «ХIай адам! Баккъалла а, хьо къахьоьгуш ду, хьайн Далла дуьхьалкхетталц (дика я вон Iамал ярца), хьо Цунна дуьхьал кхетар ма ду (айхьа йинчу Iамална бекхам хир бу хьуна, – я мела, я Iазап)». «Аль-Иншикъакъ», 6. Дерриг дахар къахьегар, кIадвалар а ду. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, Оха адам кхоьллина хало хьоьгуш (шена чу са кхоьллинчу хенахь дуьйна ша даллалц)». «Аль-Балад», 4. Дуьнен чохь даима вахар дац цхьаннен Веза-Сийлахьчу Дала хIокху дуьнен чохь даима вахар яздина дац цхьанненна а; Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) велахь, маликаш делахь, жинаш делахь а – цхьанненна а хIокху дуьнен чохь даима вахар делла дац, массеран боьрзу меттиг валар ду, берриге лийр болуш бу. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Зурмана чу хIуп эр ду, тIаккха стигланашкахь мел верг а‚ лаьттахь мел верг а велла охьавужур ву‚ Далла лиънарг воцург». «Аз-Зумар», 68.Къематде кхаччалц дийна хилларг а лийр ву оцу хенахь, зурмана чу хIуп эр долу Исрафил- малик а цхьаьна. Ша зурмана чу хIуп аьлла, дуьнен чохь мел долу хIума дIадаьллачул тIаьхьа а дийна хир ду иза, тIаккха Веза- Сийлахьчу Дала Шен дош кхочушдеш долуьйтур ду иза. Цул тIаьхьа Веза-Сийлахьчу Дала дендийр ду иза, шозлагIа зурмана чу хIуп алийта. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оцу хенахь (шозлагIа зурмана чу хIуп аьлча) уьш гIовттур бу, (къематдийнан халонга) хьоьжуш а болуш». «Аз-Зумар», 68. Везчу Дала цхьанненна а даима вахар делла дац, Веза-Сийлахьчу Дала ма-аллара: «Оха хьол хьалха а ца хилийтина адамана даима дахар. Ткъа хьо велча, уьш гуттар лаьттар болуш бу-те?» «Аль-Анбияъ», 34. ХIокху аятан маьIна: хIай Мухьаммад, хьо а лийр волуш хилча, мила ву хьол тIаьхьа даима вехар верг?! Массо а халкъо валар Iовшур ду Валар Iовшар – иза юкъара низам ду, Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Массо дегI валар Iовшур долуш ду. Оха зуьйш ду шу вуонаца а‚ диканца а питане лоьцуш. Тхуна тIе духадерзор долуш а ду шу». «Аль-Анбияъ», 35. Валаро дуьнен чохь долу хьан зер чекхдоккху, тIаккха ахь йина Iамал хьуна гайта вухаверзаво хьо. Цул тIаьхьа эхартахь хьайна болу бекхам гучуболу хьуна. Цундела Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Массо дегI валар Iовшур долуш ду. Баккъалла а, къематдийнахь шуна дIалур ю шайн ял. Жоьжахатина гена а ваьккхина‚ ялсамане вахийтинарг – и ву декъалхилларг. Дуьненан дахар ма дац Iехаваран хIума бен». «Алу Iимран», 185. АллахIа хаийтина, чохь са мел долу хIума лийриг хилар, оцу тIехь кхачо а ца еш адамо дан дезарг хьоьхуш, Цо аьлла: «Хьо тIетовжа цкъа а лийр воцчу, даима дийна волчунна (АллахIна), хастам барца тасбихь а де Цунна. АллахI кхачаме ву шен леша летош долу къинош довзарехь». «Аль-Фуркъан», 58. Дала хIоранна а валар яздина, АллахI воцург цхьа а вац гуттар лаьттар волуш. Цундела ахь ала мегар дац: цкъа а лийр воцу тхьамда (вечный вождь), цкъа а лийр воцу турпалхо (вечный герой). Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оцу (лаьтта) тIехь мел верг дIавер (лийр) волуш ву, вуьсур верг Ву хьан Дела, возаллин-сийлаллин да Волу». «Ар-Рохьман», 26-27. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «АллахI воцчунна Iибадат ма делахь, И воцург кхин дела вац. Массо хIума хIаллакьхир ду, Иза воцург; Цуьнгахь ду хьукма дар, Цуьнга шу дерзор долуш а ду». «Аль-Къасас», 88. Валарх вада я кIелхьарвала меттиг яц Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Валаран сауьйзу хан йогIур ю бакъонца (эхартан халонаш бакъ а еш). Иза ду хьо шех (кхерарна) уьдуш хилларг». «Къаф», 19. Цуьнан маьIна: «Хьо миччахь велахь а, хьоьга валар кхочур ду, цунах ведда лелар эрна ду». Цундела Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Валаран сауьйзу хан йогIур ю бакъонца (эхартан халонаш бакъ а еш). Иза ду хьо шех (кхерарна) уьдуш хилларг. Зурмана чу хIуп эр ду (къематденна гIовттош), иза ду-кх (Дала керста нахана Iазап лур ду аьлла) шеца чIагIо йина де. ХIора дегI догIур ду, шеца цхьаьна (махьшаре) валош дерг, тоьшалла деш дерг а (ши малик) долуш. Баккъалла а, хьо (хIай адам) гIопал дара хIокхунах (хIокху халчу дийнах), хьо (дуьнен чохь) бIаьрзе вина хIума дIадаьккхи Оха хьох, тахана хьан бIаьрса дукха ира ду». «Къаф», 19-22. Адамийн хьекъалан лаамаза Iаламехь дерг (материя) пана хилла дIадолуш, хIумма доцчух кхуллуш а ду ХIай сан хьоме вежарий, иштта ю-кх Деле воьрзу меттиг, валарца а, пана хилла дIаваларца а. Веза-Сийлахь волу АллахI воцург тIаьхьавуьсур волуш цхьа а вац. Цундела, ишколашкахь, институташкахь а доьшуш берш ларбала беза Делах ца тешаш болчу наха дуьйцучух. Баккъалла а, Делах ца тешаш болчара, бусалба динна инкарло еш, и ца дезаш болчара а олу: «Адамийн хьекъалан лаамаза Iаламехь дерг (материя) пана хилла дIадолуш я хIумма доцчух кхуллуш а дац». Харцлуьйш бу уьш. Адамийн хьекъалан лаамаза Iаламехь дерг (материя) хIумма доцчух кхуллуш, пана хилла дIадолуш а ду, Веза-Сийлахьчу Дала Къуръана чохь аьлла дела: «Аш Делаца керсталла муха до: шу делла ма дара‚ тIаккха Цо шу ден ма дира (шу дуьнен чу дехира)? Юха Цо долуьйтур ду шу‚ юха а дендийр ду (къематдийнахь)‚ тIаккха Цуьнга дерзор ма ду шу». «Аль-Бакъарат», 28. Кхечу аятехь Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Дага ца догIу-те адамана, Оха ша хьалха хIумма доцчух кхоьллина хилар?» «Марьям», 67. Шена безнарш белла ша висча, шена синтем бар Шен гергарчарех цхьаъ велча шена синтем бан лууш волчо дуьххьара шега хатта деза, хIара велларг (хьан да я нана, я ваша, я йиша, я кIант, я йоI) Пайхамарал (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) хьоме, дукха везаш а варий хьуна, аьлла? Уьш Пайхамарал (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) дукха беза хьуна я Пайхамар (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) царал дукха веза хьуна? Бакъду, хьуна царал дукха ца везча йиш йоцу Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) а ма кхелхина. Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) кхиболчу нахал дукхавезаш волчу бусалба стагана иза довзаро паргIато ца йо ткъа? Иштта вай кхоьллинчу Дала вайна массарна валар яздина, Ша воцург даима лаьттар воцуш. ТIаккха вайна хаа деза, валарх цхьа а вадалур воций. Делан къинхетамах лаьцна Хьан Делан къинхетамах, Цо деллачу ниIматах а ду, саоьцу малик вайна тIе ца догIуш, вай цунна тIе даха дезаш Цо вайна тIедиллина ца хилар. Вай кхоьллинчу Дала вайга омра дан тарлуш ма дара, цхьанабилгалйинчу хенахь саоьцу малик долчу гIо, аьлла. ТIаккха вайх гIур верг, гIур воцург, тIаьхьа вуьсуверг а хир ма вара, и бахьнехь Дала цунна Iазап а луш. И болх адамана базлур бара, цундела хьан Дала Ша хьох бинчу къинхетамца, хьо кхалхаран хан билгал ца еш, Ша реза волчу агIор бусалба динехь хьайна ма-луъу ваха витина хьо. Ткъа хьо кхоьллинчу Далла хьан дахар хадо лиъча, хьо миччахь велахь а саоьцу малик хьайн коьртехь карор ду хьуна. Цундела вай дуьнен чохь дехачу хенахь тIедогIучу шарахь я баттахь, я кIиранах цхьа хIума дан Iалашо хуьлу вайн, амма АллахI воцчунна хууш дац и кхочушхир ду я дац. Дуьнен чохь деха вай, юуш, молуш, хене довла гIерташ а. Вайна юккъехь кегийрхой хуьлу, зударий бало, доьзал боло а, цул тIаьхьа шайн доьзал кхуьуш ган а, уьш когаметта хIуьттуш царна гIо дан а лууш. Амма цIеххьана цунна шен коьртехь саоьцу малик карадо. Цундела Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Ахь ала: «Шу шех уьдуш долу и валар шуна дуьхьалкхетар ду. ТIаккха шун дерзор ду къайлах дерг, гучохь дерг а хууш Волчуьнга (Деле). ТIаккха Цо шуна дуьйцур ду аша деш хилларг (шу Iамалшка хьаьжжина бекхам бийр бу)». «Аль-ДжумIа», 8. Валар хьехор – хьекъал, хьехам а бу Цхьаболу нах валар хьахош хезча, цунах холам хуьлуш, валарх лаьцна шайна хьехам бича хьуна оьгIазъоьхуш а хуьлу.Царех хийла стаг хуьлу и валар хьехочу меттехь охьа а ца хууш дIавоьдуш. Ткъа вай уьдуш хIунда лела валарх, валарх лаьцначу хьехамах а? Иштта хьал хилча, саоьцучу маликана дуьхьал муха кхета дохку вай? Валар хьехорах хьо уьдуш хилча, еккъа цуьнан цIе яьккхича а хьо кхоьруш хилча, и хьайна дуьхьалкхетча хIун дийр ду ахь? Саоьцу малик хьайнкоьртехь карийча, хьайн дегIера са арадолуш хьайн бIаьргашна гича, тIаккха хIун дийр ду ахь? Баккъалла а, саэцар когашкара хьала доладо логе кхаччалц, цундела леш волчо саийзоран узамаш беш хеза хьуна. Ткъа са арадолучу хенахь бIаьргаш цунна тIаьхьа хьовсу, цундела ахь и веллачул тIаьхьа цуьнан ши бIаьрг дIакъовлу. Оццул чIогIа валар хьехорах хьо кхоьруш хилча, саоьцучу маликана дуьхьал муха кхета воллу хьо? Вайна валар дагадоуьйтучу хьехаме хьашт ду вай, цундела Пайхамара (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) боху: «Марзонаш хедош дерг (валар) дуккха хьехаделаш». Тирмизис дийцина хьадис. Баккъалла а, адамана валар хьехор дика ду, амма цуьнга сатийсар дика дац. Валаре сатуьйсуш ма хилалахь, амма даима а валар хьехош, цунна кечам беш а хилалахь.\nЭхартахь керстано валаре сатийсар Дуьнен чохь валарх уьдуш, шаьш лелош долу хьарам хIума ца дита и валар хьехо ца лууш хилларш, эхартан хало шайна гича валаре сатуьйсуш хир бу, амма царна и хир ма дац. Цундела Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Уьш (керста нах) кхойкхур бу: «ХIай Малик (жоьжахатина тIехIоттийна малик), хьайн Деле тхо далийта алахь (Iазапах тхо паргIатдовлархьама)». Цо жоп лур ду: «Баккъалла а, шу даима лаьттар долуш ду (Iазапехь)». «Аз-Зухруф», 77. Ибн Iаббаса (Дела реза хуьлийла цаьршинна) аьлла: «Малик (жоьжахатина тIехIоттийна малик) царна дуьхьал дист ца хилира эзар шо даьллачул тIаьхьа бен». Цаьрга эр ду: «Баккъалла а, Оха шуна бакъдерг (Ислам) даийтира, делахь а шух дукхахберш бакъдерг ца дезаш бара». «Аз-Зухруф», 78. Иштта кхечу суратехь Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Амма шен Iамалийн тептар шега аьрру куьйга деллачо эр ма ду: «Дависа- кх, и сан Iамалийн тептар соьга ма делла делахьара. Суна хиъна ма делара сайна ден долу хьесап.Сан (дуьненахь) валар хилла делахьара тIаьххьара (со вуха ден ца веш). Со (Iазапах) кIелхьара ма ца ваьккхи сан бахамо.ДIадели соьгара сан паччахьалла. (Дала омра дийр ду): «Схьалаца иза, цуьнан куьйгаш вортанах дIадехка.ТIаккха жоьжахати чу кхосса иза.ТIаккха кхузткъе итт дол еха йолчу зIенаца дIавехка иза». «Аль-Хьаккъат», 25-32. Ша жоьжахати чу доьдуш, Дала лардойла вай цунах, адамана ша цу чохь лийр ду моьттур ду, амма цунна вагош йолу цIе, кхехкаш долу хи, силам а карор ду. Веза- Сийлахьчу Дала боху: «Баккъалла а, тхан аяташ харц динарш, Оха уьш жоьжахати чу бохуьйтур бу. Церан дилханаш даьгна мосазза девли, Оха иза керлачу дилханца хуьйцур ду, цаьрга Iазап Iовшийтархьама. Баккъалла а, АллахI ницкъ болуш, хьукма нийса деш верг а Ву». «Ан-Нисаъ», 56. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цунна (керста стагана) тIехьа жоьжахати ю, цунна (цу чохь) ноткъанах долу хи малор ду. Цунах къурдаш дийр ду цо, нуьцкъаш мер ду цо иза (и чIогIа къаьхьа хиларна), цунна тIе валар (валаран бахьанаш) догIур ду массо меттигера, амма иза лийр вац, цунна тIехьа кхин а луьра Iазап а хир ду (тIаьхьа мел догIург хьалхарчул хала, чIогIа а долуш)». «ИбрахIим», 16-17. ХIокху вай дийцинчарех хIора а валар тIедохьуш долу Iазап ду, амма и Iовшуш верг лийр воцуш. ХIун бахьана ду иза ца валар? Валар – дуьнен чохь вехаш волчунна хилар бахьана ду. ХIунда аьлча, вайх хIоранна шиъ валар, шиъ дахар а яздина, хIокху хене кхаччалц царех шиъ кхочушдина вай, шиъ бухахь а дисина вайна. Вай кхоллале хьалха хIумма доцуш ца хилла вай? Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Дага ца догIу-те адамана, Оха ша хьалха хIумма доцчух кхоьллина хилар?» «Марьям», 67. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Аш Делаца керсталла муха до: шу делла ма дара‚ тIаккха Цо шу ден ма дира (шу дуьнен чу дехира)? Юха Цо долуьйтур ду шу‚ юха а дендийр ду (къематдийнахь)‚ тIаккха Цуьнга дерзор ма ду шу». «Аль-Бакъарат», 28. Тахана дуьненахь дийна ду вай, вайна дуьхьалкхетар долчу валаре ладоьгIуш а ду вай. Иштта болх хилча, шозлагIа лечу хенахь мосазза делла хуьлу вай? – Шозза делла хуьлу. Тахана дуьненахь дехаш ду вай, кхана эхартахь хир долу дахар а ду вайна. ХIара шиъ ду-кх шиъ валар, шиъ дахар а, и шиъ ду-кх эхартахь керста наха а шеца мукIарло дийр долуш. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Цара (керста наха) элира: «ХIай тхан Дела, Ахь шозза далийтира тхо, Ахь шозза ден а дира тхо, тхо къера а хилла тхайгара дийлинчу къиношна. Цхьа а некъ буй (Iазапах) кIелхьардовла». «ГIофир», 11. Валар дIадалар Ибн Iумарх дийцина (Дела реза хуьлийла цаьршинна), Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) элира, аьлла: «Ялсаманин охIланаш ялсамане бахча, жоьжахатин охIланаш жоьжахате бахча, цу шинна юккъе валар дIа а хIоттийна, урс хьокхур ду цунна, цул тIаьхьа кхайкхор ду: «ХIай ялсаманин охIланаш, валар дац шуна; хIай жоьжахатин охIланаш, валар дац шуна; ялсаманин охIланаш баккхийбебарехь совбевр бу, жоьжахатин охIланаш гIайгIанехь совбевр бу». Бухарис, Муслима дийцина хьадис. Дуьнен чохь болчу хенахь валар ца дезаш, иза хьехо ца лууш, цунна кечам ца бинарш а эхартахь цуьнга сатуьйсуш хир бу. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, Оха кхерам тесна шуна герга долчу (эхартан) Iазапца. Оцу дийнахь стаг хьожур ву шен шина куьйго хьалхадаьккхинчуьнга (ша йинчу Iамале)‚ тIаккха керстано эр ду: «Латта хилла делар-кх сох». «Ан-Набаъ», 40. ХIунда эр ду керстано, латта хилла делар- кх сох, аьлла? Дала хьайбанашка вовшийн чIир эцийтинчул тIаьхьа, хьайбанех латта хилла, уьш пана хилла дIадовлуш шена гича, ша хьайбанех цхьа хьайба хилла, пана хилла дIадала сатосур ду керстано, жоьжахатих хьалхавалархьама, цо эр ду: «Латта хилла делар-кх сох! Оцу шех латта хиллачу хьайбанех цхьа хьайба хилла делар-кх со».\nАллахIа кхоьллинчу халкъах цхьа а валар духатоха ницкъ кхочур болуш вац Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Шу миччахь делахь а, валар тIекхочур ду шуна‚ чIагIйинчу бIаьвнаш чохь шу делахь а. Шайна цхьа дика болх хилча, цара олу: «ХIара Делера ду»‚ амма шайна цхьа вуон болх хилча, цара олу: «ХIара хьоьгара ду (хIай Мухьаммад)». Ахьа ала (хIай Мухьаммад): «Дерриг а Делера ду». ХIун хилла-те оцу къомана? – Шайга дуьйцучух кхета герга бац-кх уьш (ниIмат, бала а – дерриге Делера хиларх)». «Ан-Нисаъ», 78. Хьайца там боцчух цIена Ву-кх Хьо, хIай сан Дела! Къуръана чохь ФирIавнна, Мусана а (Делера салам хуьлийла цунна) юккъехь лелларг, Дала ФирIавн Мусана (Делера салам хуьлийла цунна) хьалха хIорда чохь хIаллаквар а доьшу оха, хIетте а цхьаболчара бакъ ца до иза. Баккъалла а, Веза-Сийлахьчу Дала Шен билгалонех билгало (валар) гайтина вайна, ФирIавнна гайтина ма- хиллара. Бакъду, цхьаболчу нахана шайн хьал тоделча я шайгахь боккха ницкъ хилча, шаьш лийр дац моьтту, амма цIеххьана саоьцу малик шайн коьртехь карадо царна. Ткъа царех цхьа а, валарх ведда, кIелхьарваьллий? Ца ваьлла. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оха шайна деллачу рицкъанах (Делан новкъахь) сагIа ло аша, шайх цхьанна тIе валар кхачале‚ тIаккха цо олуш: «Везан Дела‚ Ахьа со тIаьхьататтахьа цхьакIезиг заманна, аса закат лур дара‚ со хир вара дика Iамал ечарах (ХьаьжцIа воьдуш)». АллахIа цхьа а дегI тIаьхьатоттур дац цуьнан Iожалла еъча, АллахI ву аш дийриг дика хууш верг». «Аль-Мунафикъуна», 10-11. Цунах терра ду, стага ша коша виллинчул тIаьхьа, шена тIе ши малик деача, эр дерг: «ХIай сан Дела, со вухаверзавехьа (дуьнен чу), айса ца еш йитина йолу дика Iамал ян». ХIан-хIа! Иза цо олуш долу (шена жоп лур доцу) дош ду. Царна тIехьа дуьхьало ю, уьш юхаденбийр болчу дийне кхаччалц». «Аль-Муъминуна», 99-100. Цуьнга эр ду: «Хьо хIун дан воллу дуьнен чу ваьлла, баккъалла а, дуьнен чохь хьайна елла хан яьккхина ма ваьлла хьо, ахь хIун дира оцу хенахь?» Шаьш юха дуьнен чу баьхча, дика Iамал йийр яра бохуш, уьш харцлер АллахIа тIаьхьадогIучу аятехь билгалдо. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Гучудаьлла царна (къематдийнахь) шаьш хьалха (дуьнен чохь) хьулдеш хилларг. Уьш юхабахийтича а (дуьнен чу), шайга ма де аьллачунна (тиларе) тIебоьрзур ма бара уьш‚ баккъалла а, уьш харцлуьйш ма бу (шаьш юха дуьнен чу баьхча, ийман дуьллур дара, бохуш)». «Аль-АнIам», 28.\nВалар тайп-тайпанчу бахьанашца догIу Валар муьлххачу бахьаница тIедан тарлуш ду: хи буха вахарца я машен дIакхетарца, я шен меттахь волуш, я больницехь волуш, я кхидолчу муьлххачу кепара а. Бакъду, валар тIедар кхечу бахьаница яздина хиллехь, цомгуш хиларе хьежор вац хьо. Далла лиъначу хенахь хьан оьмар чекхйолу, цундела саоьцу малик гал ца долу са эцарехь, шен хан кхаьчнарг тIаьхьа ца тотту цо я цхьаннан меттана кхечун са а ца оьцу цо. Веза- Сийлахьчу Дала массо адамийн эла волчу Мухьаммадах (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) лаьцна аьлла: «Мухьаммад Элча ма ву, цул хьалха (кхиболу) элчанаш дIабахана. Иза велча я вийча – шаьш хиллачу (керсталле) духадоьрзур дара шу? Шен динах вухаваьлларг милла велахь а‚ цхьана а хIуманца Далла зен ца до цо. АллахIа мела лур бу шукра деш болчарна (Шена муьтIахь болчарна)». «Алу Iимран», 144. ХIара аят доьссина Ухьудехь тIом болуш, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) вийна аьлла эладита даьржина, тIаккха мунепакъ наха бусалба нахе аьллачу хенахь: «Иза вийнехь, шайн хьалха хиллачу (керста) дине духадерза шу». Шеца там боцчух цIена Ву АллахI, Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) вуьйр воций Шена хуъушехь аьлла Дала: «Иза велча я вийча – шаьш хиллачу (керсталле) духадоьрзур дара шу?» Кхечу аятехь Дала хаийтина Ша Шен Пайхамар (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) наха верах ларвина хилар. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIай Элча! ДIакхачаде (дерриге) хьайга хьан Дала доссийнарг (элчаналла). Ахьа иза ца дахь (цунах цхьадерг хьулдахь) – ахьа кхочушдина ца хуьлу Цуьнан элчаналла. АллахIа ларвеш ву хьо нахах (мостагIийн вуонах). Баккъалла а, АллахIа ца нисдо керста къам». «Аль-Маидат», 67. Валар массеран юкъара ду Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Цхьана а синан далар ма ца хуьлу, Делан лаамца бен‚ шена тоьхначу хенахь бен». «Алу Iимран», 145. Лаьтта тIехь, стиглахь а мел болчарна Делан лаам тIаьхьататта лиъча, церан ницкъ кхочур ма бацара. Баккъалла а, Делан лаам цхьа дош аларца кхочушхуьлу, Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Цуьнан гIуллакх, Шена цхьа хIума (кхолла) лиъча, Цо цуьнга алар ду: «Хила!» - тIаккха иза хуьлу». «Ясин», 82. Цундела вайна тIехь декхар ду, Далла муьтIахь а долуш даха, Дала тоьхна йолу хан тIекхаьчча Цунна муьтIахь а долуш далархьама. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «ХIора умматана тоьхна хан ю. Шена тоьхна хан тIееъча, цхьакIезиг йолчу ханна тIаьхьадуьсур дац иза я хьалха а дер дац иза». «Аль-АIраф», 34. Везчу Деле доьху вай вешан дахар, далар а Цунна муьтIахь долуш хилийтар, вайн Iамалийн тептар диканца дIакъовлар а. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) шен йоIе ПетIамате дина весет Вайн эланан Пайхамаран (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) йоI йолчу ПетIамата (Дела реза хуьлийла цунна) шен кIант валарчу вирзина вуй хоуьйтуш, Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) волчу геланча вахийтира. Цуьнан геланча вахара Пайхамар (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) волчу, цо цунна дийцира долуш долу хьал. ХIун элира- те Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) цуьнга? Цо элира: «ДIагIо иза (ПетIамат) йолчу, ахь цуьнга ала, АллахIан ду Цо схьаэцнарг, Цо делларг а, массо а хIума Цунна гергахь хан тоьхна ду. Собаре, Делера ял хиларе сатуьйсуш а хила хьо, алий, омра де цуьнга…» Бухарис дийцина хьадис. Цундела Джабраил-малико (Делера салам хуьлийла цунна) Пайхамар (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) волчу деана, аьлла: «ХIай Мухьаммад, хьайна ма-луъу ваха хьо, баккъалла а, хьо лийр волуш ву. Хьайна луъург дукхавезаш хила хьо, баккъалла а, хьо цунах къаьстар волуш ву. Хьайна луъург де ахьа, баккъалла а, хьо цунна дуьхьалкхетар ву». ТIаялусис дийцина хьадис.\nКъематдийнахь стаг шена везначуьнца гIаттор ву Дуьнен чохь вай дехаш долчу хенахь Делан дуьхьа вовшийн вай дезар кхаъ бу вайна (тайпанан дуьхьа я даьхнин дуьхьа, я юккъехь лелош йолчу йохк-эцаран дуьхьа а доцуш). Вайна вовшийн дукхадеза, вай бусалбанаш долу дела, Далла муьтIахь долу дела а. Баккъалла а, суна Делан дуьхьа дукхавеза хьо, ткъа хьуна со а Делан дуьхьа дукхавеза. Иштта болу безам валарца дIахедаш бац. Цундела эхартахь вайн Эла волу Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна), цуьнан асхьабаш (Дела реза хуьлийла царна) а гур бу вайна, Делан дуьхьа вайна уьш дукхабезарна. Баккъалла а, Веза-Сийлахьчу Дала Шен Пайхамарна (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна) хIара къудусин хьадис Iамийна, эхартан хьал дуьйцуш. Веза- Сийлахьчу Дала къематдийнахь эр ду: «Сан дуьхьа вовшийн дукхабезнарш мичахь бу? Тахана Ас уьш IиндагIе хIиттор бу, Ас хIоттийнарг бен кхин IиндагI доцчу дийнахь». Муслима дийцина хьадис. Цундела хьо ларлойла, Iеса нахах я керста нахах цхьаъ хьайна дукхавезарх. Хьо иштта ларлойла, Делан дуьхьа доцуш цхьаъ дукхавезарх. Баккъалла а, эхартахь къонах шена дукхавезначуьнца вуьсур ву, цундела ахь харжа къематдийнахь хьайца цхьана хила хьайна лууш верг. Хьо дуьнен чохь веха хан кIезиг денош я беттанаш, я шераш бен дац хьуна. Дуьненахь долу зер чекхдаьлча, вайх хIора а коша гIур волуш ву, хIара дерриг Делан пурбанца, Iилманца а ду. АллахI вайца къинхетаме ма Ву, Иза вай кхоьллинарг а ма Ву. Веза-Сийлахьчу Дала валар диц ца далийта, хIора дийнахь цкъа дагадаийтина а валар дагадоуьйту вайна. ХIунда аьлча, хьо 60 шарахь ваьхча, тIаккха саоьцу малик цIеххьана хьайн коьртехь карийча, хьо хеттарш дан волалур ву: «Со хIунда леш ву? Валар хIун ду? Валарх лууш дерг хIун ду?» ХIора дийнахь набъяр валар санна ду Хьуна валар диц ца далийта, хьан Дала хIора дийнахь лаххарчу барамехь цкъа волуьйту хьо. Набъяр – иза валар санна ду, бакъдолу валар хьуна дагадоуьйтуш. Муха хуьлу иза? Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Иза (АллахI) Ву шу буьйсанна долуьйтуш (наб кхоьтуьйтуш) Верг‚ аша дийнахь деш дерг хууш Верг а. ТIаккха цу чохь (дийнахь) шу дендо Цо, цIе тоьхна йолу хан кхочушхилийтархьама. Цул тIаьхьа (къематдийнахь) Цуьнга доьрзур ду шу, тIаккха Цо дуьйцур ду шуна аша лелош хилларг». «Аль-АнIам», 60.\nДуьне адам зеран хIусам ю Баккъалла а, валар тIедарца дуьненан зерах хьалхадовлу вай, амма кошахь юха а вайн зер дIадолало. Хьайн ийманан чIогIалле хьажархьама, вайн Дала хьан ненан, ден, берийн, хIусамненан, даьхнин, гергарчу нехан, лулахойн, хьан могашаллин а хьокъехь зоь хьо. Со Делах тешаш ву, бохуш, амма дуьххьара хало тIееъча сихха догдуьллуш хуьлу цхьаверг. Адамийн собаран, хьуьнаран бараме хьаьжжина хуьлу цуьнан Далла герга вахар. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Массо дегI валар Iовшур долуш ду. Оха зуьйш ду шу вуонаца а‚ диканца а питане лоьцуш. Тхуна тIе духадерзор долуш а ду шу». «Аль-Анбияъ», 35. Веза-Сийлахьчу Дала цхьайолчу хенахь хьо ца зуьйш вуьту, хьуна дуккха рицкъа а ло, ахьа цунах хIун до хьажархьама. Цкъацкъа хьуна доьзалхо ло Цо, ахь иза бусалба динехь кхио ма-веззара кхиаво я ца во хьажархьама. Цул тIаьхьа валарца я цамгарца, я кхечу бахьаница и доьзалхо хьоьгара дIаоьцу Цо, оцу тIехь хьо собаре хуьлу я ца хуьлу хьажархьама. Цкъацкъа вуон гIиллакх долчу хIусамненаца я вуочу лулахочуьнца зоь Цо хьо, хьан собар мел ду хьажархьама. Дала иштта зуьйш ду вай вовшашца, баккъалла а, и Дела ницкъ кхочуш ма ву иза хьол дика я хьо цул дика хилийта. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Оха ца ваийтина хьол хьалха (хIай Мухьаммад) элчанех цхьа а, уьш яахIума юуш, базаршкахула лелаш болуш а бен. Оха шух цхьаберш вукхарна питана хилийтира (вовшашца зуьйш). Шу собаре хуьлий (шаьш Дала зерна тIехь)? Хьан Дела (собаре верг, воцург а) гуш ма ву». «Аль-Фуркъан», 20.\nНаб – иза валаран ойла йойтуш хIума ду Буьйсанна набъеш волу стаг велла стаг санна ву. Цундела хьой буьйсанна дIавижале хьалха, хьайн доьзале салам-маршалла хатталахь, баккъалла а, кхана хьайна уьш гур бу я бац ма ца хаьа хьуна. Цаьрга маршалла хаьттинчул тIаьхьа, хьайн аьтту агIо кIел болуш дIавижа хьо, хIунда аьлча Делан Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) асхьабаш (Дела реза хуьлийла царна) иштта дIабуьйшуш хилла. Валар герга хилар шайна хааделча, аьтту агIо кIел болуш къилбехьа боьрзий, шайн бесни кIел куьг а дуьллий дIабуьйшуш хилла уьш, саоьцу малик тIедаре ла а доьгIуш. Хьой дIавижа воьдуш изза болх бе ахьа. Бакъду, хьайн дегIан хьесап дан деза ахьа, айхьа хьайга хоттуш: тахана хIун дина ахь? Iуьйра ламаз шен хеннахь диний ахь? Цхьанненна цатам я зулам диний ахь? ХIай сан Дела, гечдехьа суна! Цул тIаьхьа ахь эр ду: «БисмикаллохIумма амуту ва ахьйа (Хьан цIарца, хIай АллахI, со леш ву (наб кхеташ), денлуш ву (набарх волуш)». Хьой Iуьйренга ваьлча эр ду ахь: «Аль-хьамду лиллахIил-лази ахьйана баIда ма аматана ва илайхIин-нушуру (Хастам Аллахlна бу, вайн синош дlаэцначул тlаьхьа вай дендеш Волчу, (къематдийнахь) Цуьнга ду вайн дерзар)». Шу лийр ду, шайна наб кхетарх терра Шеца там боцчух цIена Ву-кх Сийлахь Волу АллахI! Баккъалла а, набъяр валар санна ду-кх, Цундела Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла-кх: «АллахIах дуй буу ас, шу лийр ма ду, шаьш набъеш ма-хиллара; шу (къематдийнахь) гIовттор ма ду, шаьш набарх самадовлуш ма-хиллара». Иза ду, тахана дуьненахь вайна наб кхетийтарх терра, АллахIа долуьйтур ду вай; Iуьйранна самадовлийтарх терра, АллахIа къематдийнахь гIовттор а ду вай, бохург. ТIаккха АллахIа бекхам бийр бу хIоранна а, цуьнан Iамале хьаьжжина – дика Iамал йинчунна диканца, вуон Iамал йинчунна вуонца а беш, тIаккха цуьнан воьрзу меттиг даима йолу ялсамани я жоьжахати хир ю. АллахIа лардойла вай жоьжахатин охIланан Iамал ярх. Цундела Ибн Iумара (Дела реза хуьлийла цаьршинна) дийцина, Делан Элчано (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна), шен белшаш тIера ша схьа а лоцуш, шега элира, аьлла: «Кху дуьнен тIехь нехан махкахо санна, аьлча а, тIехволург санна хилалахь». Ибн Iумара (Дела реза хуьлийла цаьршинна) оцу хьехамах кхоччуш пайда эцна, цо олуш хилла: «Хьой буьйсанга ваьлча, Iуьйрене ма хьежалахь, хьой Iуьйренга ваьлча, буьйсане ла ма дегIалахь, цамгаро хьой дIалацале, хьайн могашалла Iибадатна хьовзаелахь; хьайна чохь са мел ду валарна кечам а белахь». Бухарис дийцина хьадис. Наб кхетта волчунна хаа ца ло ахь шен куьг хьалаойбуш я ша меттахъхьавеш а. Цундела, велла стаг лийчийначунна набкхетта стаг мосазза го, ша лийчийна велларг дагавогIу, хIунда аьлча набкхеттарг велла стаг санна волу дела, ша дIасахьаварх хаа а ца луш. Цкъацкъа адамана ша набарх самадаьлча, шен хIусамехь къола дина карадо, шена хааделла хIумма а доцуш. Цундела ву-кх набкхеттарг веллачух терра, бакъду, иза садоIуш, дийна а ву, амма шен гонаха хуьлуш дерг ца хаало цунна. Шеца там боцчух цIена Ву-кх Сийлахь Волу АллахI, вай дIа мосазза дуьйшу валар дагадогIуш делхьара вайна, къинош летош, Далла Iеса хуьлуш долу а вайн догIмаш АллахIна муьтIахь хила марздийр дара вай.\nСаоьцу маликаш Наб кхетар валар санна ду, оцу набарна я валарна тIехIиттийна маликаш ду. Цхьаболчу наха вовшашка хоьтту: «Саэцар муха хуьлу- те? Саоьцуш дуккха маликаш я цхьа малик ду-те?» Саоьцуш дерг цхьа малик бен дац, иза Iазраил-малик ду, цхьадолчу хьадисашкахь хьахийна ма-хиллара. Бакъду, цуьнца цхьаьна цунна гIо деш маликаш ду. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Ахьа ала: «Шуна тIехIоттийна долчу саоьцучу малико дIакхалхор ду шу, тIаккха шайн Деле дерзор ду шу». «Ас-Саждат», 11. ХIора маликан къаьсттина шена тIебехкина белхаш бу, вайна Дала хаийтинчу хIуманашкахь, вайна ца хууш къайлаха Далла гергахь долчу Iаламехь а. Вайна Дала хаийтинчех ду, синош кхалхор маликийн белхашна юкъадогIуш хилар. Ткъа и саэца къастийна малик ду, цуьнан цIе Iазраил ю. БIаьрг хьажорал сиха шена луъучу меттиге кхочу иза, бIаьрганегIар тухучу заманахь эзарнашкахь синош эца ницкъ бу цуьнгахь. Цуьнца цхьана шина тайпана маликаш ду: къинхетаме маликаш, Iазап луш долу маликаш а. Бусалба стеган валар, керста стеган валар Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «Хьуна гинехьара, маликаша керста нехан синош оьцуш, церан яххьашна, баккъашна а етта етташ, (шаьш цаьрга олуш): «Iовша шайна вагош йолчу цIеран (жоьжахатин) Iазап». «Аль-Анфал», 50. Иштта хуьлу керста стеган саэцар, Дала лардойла вай цунах. Амма шен са долучу хенахь къинхетаме маликаш шена тIедуьссучу бусалба стеган хьал цунах тера дац. Веза- Сийлахьчу Дала аьлла: «Баккъалла а, шаьш аьлларш: «Тхан Дела – АллахI ву», цул тIаьхьа нисбелларш - царна тIе (саоьцучу хенахь) маликаш дуьссу, (шаьш олуш): «Шу кхера ма кхера я гIайгIане ма хила, ялсаманица кхаъ бу шуьга‚ шуна хир ю аьлла чIагIо йина йолчу». «Фуссылат», 30. Бусалба стаг валарна герга вахча, цуьнга кхаъ боккхуш къинхетаме маликаш догIу, цуьнга валаран халонах, кошан Iазапах, къематдийнан халонех а ма кхера я бухахь буьсучу доьзална, даьхнина а са ма гатде, олий. Веза-Сийлахьчу Дала аьлла: «(маликаша олу цаьрга): «Тхо шун гIоьнчий ду-кх дуьненан дахарехь, эхартахь а. Шуна цигахь (ялсаманехь) шун догIмашна дезаш дерг, аша сатийсинарг а ду Гечдеш, Къинхетам беш а Волчу Делера». «Фуссылат», 31. Иштта хаза кхаъ боккху Веза-Сийлахьчу Дала Шена муьтIахь болчу бусалба нахе.\nБусалба стеган саэцар Бусалба стаг вала герга вахча, саоьцу малик догIу цуьнан коьрте, шеца цхьана къинхетаме маликаш долуш. Делан Элчано (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна) аьлла: «Баккъалла а, бусалба лай дуьненах дIа а хедаш, эхартана тIевоьрзучу хенахь стиглара маликаш тIедуьссу цунна, кIайн яххьаш йолуш, шайн яххьаш малх санна къегина а йолуш, шайн карахь ялсаманерчу марчонех марчо а долуш, ялсамани чуьрчу IатIарх IатIар а долуш. Уьш охьаховшу, цуьнан бIаьргаша лоцучу меттиган барамехь. ТIаккха саоьцу малик догIу, цуьнан коьрте охьа а хиъна, цо олу: «ХIай цIена долу са, хьо арадала Делера гечдаре, Иза реза хиларе». Цуьнан са арадолу, хи чудуттучу хIуманан чуьра хи охьадарах терра, саоьцучу малико и схьа а оьцуш. Саоьцуш долчу малико цуьнан са схьаэцча, бIаьрганегIар тоххалц а цуьнан карахь ца дуьтуш, оцу маликаша схьаоьцу иза. Шаьш деанчу марчонна юкъа хьарчадо цара иза, шаьш деана IатIар а туху цара цунна. Цул тIаьхьа цунах лаьтта тIехь уггар хаза хьожа йолчу мискан хьожа йогIу. И маликаш, цуьнан са а оьций, хьалагIо, уьш маликийн цхьана а тобанна тIех ца довлу, цара хоттуш а бен: «ХIара хаза са хьенан ду?» Цара жоп ло: «Хьенехан кIентан минехан ду (дуьнен чохь цуьнан йоккхуш йолчу цIерех уггар хазчу цIарца)». Дуьненан стигала кхаччалц хьаладуьгу цара иза, тIаккха стигалан неIарш дIаеллар доьху цара, царна уьш дIа а йоьллу. Цара хабар даржадо шайна уллохь йолчу хIора стиглахь, уьш ворхIалгIачу стигала хьалакхаччалц. Веза-Сийлахьчу Дала олу: «Сан лен Iамалийн тептар дIаязде аша Iиллиюна олучу меттехь: «Хьуна хаьий, Iиллиюна хIун меттиг ю? МухIар тоьхна тептар ду иза, цунна тоьшалла деш ду Далла гергахь долу маликаш». ТIаккха цуьнан тептар дIаяздийр ду Iиллиюна чохь. Цул тIаьхьа эр ду: «Лаьттан кийра вухаверзаве иза, баккъалла а, Ас царна чIагIо йина, цунах Ас уьш кхоьллина, цуьнга Ас уьш берзор бу, цунах юха а Ас уьш гIовттор бу», – аьлла. Лаьттан кийра вухаверзор ву иза, цуьнан са а юхадерзор ду цуьнан дегIа чу. Цунна тIе ши малик догIу, мохьъхьакхар чIогIа а долуш; цуьнга мохьтуху цаьршимма, иза охьа а хааво цаьршимма. Цаьршимма цуьнга хотту: «Хьан Дела мила ву?» Цо жоп лур ду: «Сан Дела АллахI ву», – аьлла. Цаьршимма цуьнга хоттур ду: «Хьан дин муьлха дин ду?» Цо жоп лур ду: «Сан дин Ислам ду», – аьлла. Цаьршимма цуьнга хоттур ду: «Шуьга ваийтина стаг мила вара?» Цо жоп лур ду: «Иза Делан Элча вара (Делера салам-маршалла хуьлийла цунна)». Цаьршимма цуьнга хоттур ду: «Ахь йина Iамал муьлха ю?» Цо жоп лур ду: «Ас Делан жайна (Къуръан) дешна, цуьнца Ийман а диллина, иза бакъдина ас». Цул тIаьхьа цуьнга мохьтухур бу: «Хьан Дела мила ву? Хьан дин муьлха ду? Хьан пайхамар мила ву?» – аьлла. Иза ду бусалба стаг кошахь зерах тIаьххьара дерг. И хуьлуш ду Веза-Сийлахьчу Дала олучу хенахь: «Ийман диллинарш бакъдолчу дашехь (Ла илахIа иллаллохIу) совцабо АллахI-Дала дуьненан дахарехь, эхартахь а». Хеттаршна жоп лур ду: «Сан Дела АллахI ву, сан дин Ислам ду, сан пайхамар Мухьаммад ву (Делера салам- маршалла хуьлийла цунна)». Кхойкхуш верг кхойкхур ву стиглахь: «Бакълий-кх Сан лай, ялсаманера мотт билла цунна, ялсаманера духар дуоха цунна, ялсаманин неI елла цунна». ТIаккха ялсаманин хаза хьожа кхетар ю цунна, цуьнан бIаьрго лоцучу барамехь каш шордийр ду цуьнан. Цунна тIе вогIур ву, шен юьхь хаза йолуш, бедарш хаза йолуш, шех хаза хьожа йогIуш а волу стаг, цо эр ду: «Кхаъ бу хьоьга хьуна хазахетар долчуьнца; кхаъ бу хьоьга, хьуна Дела реза ву аьлла а, ялсаманин бошмаш хьуна ю аьлла а, шена чохь лаьтташ Делан ниIматаш а долуш. ХIара ду хьуна чIагIо йина де». Керста стеган саэцар Амма керста стаг дуьненах дIахедаш, эхартана герга вахана хилча, цунна тIедуьссур ду стиглара маликаш, чIогIа а, шога а долуш, шайн яххьаш Iаьржа а йолуш; цаьргахь хир ду жоьжахати чуьрчу шогачу кIадин духар. Уьш охьаховшу, цуьнан бIаьргаша лоцучу меттиган барамехь. ТIаккха саоьцу малик догIу; цуьнан коьрте охьа а хууш, цо олу: «ХIай боьха са, хьо арадала Делера хьайна йолчу оьгIазлоне». Цуьнан дегI этIор ду, тIаккха цуьнан са (озийна) схьадоккхур ду, тIедачу кхакхийна тIера (озош) тIаргIа баккхарх терра. Цунна неIалт эр ду стигланна а, лаьттанна а юкъахь мел долчу маликаша, стиглахь мел долчу маликаша. Цунна дIакъовлур ю стигланийн неIарш. Оцу неIарийн охIла цхьа а хир ма дац, Деле и са шайга хьала ца даккхар доьхуш бен. Цо и са схьаоьцур ду, цул тIаьхьа цо и са шен карахь дуьтур ма дац, бIаьрганегIар тухучу заманахь а цунна жоьжахатин бедар тIе ца юхуш. Цунах йогIур ю лаьтта тIехь йолу уггар боьха хьожа; тIаккха цара и хьалахьур ду. Уьш цуьнца маликийн цхьана а тобанна уллохула тIехдевр ма дац, цара хоттуш а бен: «ХIара хIун боьха са ду?» Цара эр ду: «ХIара хьенехан кIант минех ву (дуьнен чохь цуьнан йоккхуш хиллачу уггар боьхачу цIарца)». ТIаккха уьш кхочур ду дуьненан стигла, цара, цунна неI елла, эр ду, амма цунна неI йоьллур яц. ТIаккха Веза-Сийлахьчу Дала олу: «Цуьнан Iамалийн тептар дIаязде аша Сиджин олучу меттехь, уггар лахарчу лаьтта тIехь». Юха цаьрга эр ду: «Аша охьавига иза лаьтта тIе, баккъалла, Аса чIагIо йина, Айса уьш лаьттах кхоьллина, цуьнга берзор болуш, цунах юха гIовттор болуш бу», – аьлла.ТIаккха цуьнан са, стиглара ласттадой, цуьнан дегIа чу охьакхуссу. Цул тIаьхьа цуьнан са духадерзадо цуьнан дегIа чу. Юха цунна ши малик догIу, мохь хьакхар чIогIа а долуш. Цуьнга мохьтуху цаьршимма, иза охьа а хааво цаьршимма. Шина малико цуьнга хотту: «Хьан Дела мила ву?» Цо жоп лур ду: «ХIан-хIа, суна ца хаьа». Цаьршимма цуьнга хоттур ду: «Хьан дин муьлха дин ду?» Цо жоп лур ду: «ХIан-хIа, суна ца хаьа». Маликаша цуьнга хоттур ду: «Шуьга ваийтина стаг мила вара?» Иза нислур вац цуьнан нийса цIе яккхаре а. Цуьнга эр ду: «Мухьаммад ву», – аьлла. ТIаккха цо эр ду: «ХIан-хIа, суна ца хаьа, амма наха и олуш хезнера суна». Цуьнга эр ду: «Хаа ма хоийла хьуна иза, деша ма доьшийла ахь иза». Кхойкхуш верг кхойкхур ву стиглахь: «Харц лий-кх иза, жоьжахатин мотт билла цунна, жоьжахатин неI елла цунна». Цунна йогIур ю жоьжахатин йовхо а, цуьнан мох а. Шен кошахь гатто йийр ю цунна, цуьнан пIендарш морзахдовллалц. Цунна тIевогIур ву, шен юьхь ирча йолуш, бедарш боьха йолуш, шех чIогIа боьха хьожа йогIуш а волу стаг; цо эр ду: «Кхаъ бу хьоьга, хьуна халахетар долчуьнца. ХIара ду хьуна чIагIо йина де». Цо эр ду: «Дала вуонца кхаъ боккхийла хьоьга а, хьо мила ву? Хьан юьхь ю-кх вуон дохьуш йогIу юьхь». Цо эр ду: «Со хьан вуон Iамал ю, ас Делах дуй ма буу, суна хьо ма ца вевзина, Далла муьтIахь хиларх дIахьаьвзаш бен, Далла Iеса хиларехь сихо еш бен. Дала вуонца бекхам бойла хьуна». ХIай Везан Дела, садалар атта дехьа тхуна, тхан дуьне, эхарт а декъалдеш долу ЛаилахIа иллаллохIу боху дош тIаьххьара дош хилийтахьа тхан.


Хьешийн цIа ца тоьура кхузахь\nДагестан -- Кубачи эвла.\nДагестанехь уггаре евзаш йолчу турсташна еза еллачу Кубачи эвлахь хIинццалц дацара цхьа а хьешийн цIа. ХIора шарахь бIаьргтоха а, кечлуш ухку дашо а, дети а хIуманаш а, шира технологица дина герз а эца богIу цу юрта эзарнаш хьеший.\nКубачин бахархой, нохчаша куьпчий олу царах, хьаша везаш нах бу. Амма тIаьххьалц цхьа а хьешан цIа а доцуш ехаш яра юрт. Ткъа хIинца цу эвлахь йина яьлла 20 хьешана лерина хIусам. Цунах лаьцна дийцира Кавказ.Реалиига "Кубачи-тур" турфирман куьйгалхочо, цу эвлан администрацин куьйгалхо хиллачу Куртаев Расула. "Кубачи" цIе йолу хьешан цIа кийча ду ала мегар ду тахана туристаш тIеэца.\n12 шо ду Куртаев туризман бизнесехь волу. Цундела цунна дика хаьа шайн юьрта богIучарна оьшург хIун ду. Куртаевс дийцарехь, цо йинчу "Кубачи" хьешан хIусамехь 8 чоь ю. Уьш ерш а богIур болчу туристаша, мах а белла, дIалаьцна ю Марсхьокху бутт тIекхаччлац аьлла.\nБизнесхочо дийцарехь, хьалха цо туристаш тIеэцара шен хIусамехь. ХIинца хьешан цIа а дина цо шен доьзал бехачу хIусаманна тIехула. Куртаевс дийцарехь, хьешашна пайда эца йинчу балкона тIера дIахьажча дукха хаза гуш ду гонаха долу лаьмнаш. Цхьа кхачамбацар ду, хи лелор халачу тIегIантехь хилар. Иза доьзна ду эвлахь канализаци цахиларца.\nКубичи эвлара хьешийн цIа.\nХьешан хIусамехь буьйса йоккхург Iай мах бу 400 сом. Аьхка -- 700 сом. "Адамаш догIура кхуза. Уьш цхьанха дIанисдан дезаш хуьлура. Туристаш бахкар бахьана долуш суна евзира сой вехачу меттиган истори", - дагалоьцу Куртаевс.\nЦо дийцарехь, кхечу пачхьалкхашкара нах наггахь алсам йовза лууш хуьлу республика, цигахь бехачу нахал а. "Куьпчой соьга наггахь хоьттуш хуьлу: кхуза хIунда богIу нах, хIун ду кхуза цу бессара бохуш? Ас олу, шайн истори ешийша, къамел дайша вайн баккхийчу нахаца! Суна дагадогIу тхайн денанас тайп-тайпана шира легендаш а, дийцарш а дийцар. Иза 96 шарахь ехира. Амма цунна ша дагаягIара кхаа шаре яьллачхьана дуьйна, цо дийцара кхузахь хIилла хIуманаш. Дешар Iамийна яцара иза, амма КъорIан дагахь хаара цунна".\nКуртаевс дийцарехь, меттигерчу махбархоша эвла хьеший бахкар тIеоьцу шайн комаьршалла гайта аьтто балар санна, цунах пайда бан ца гIерташ. "Эвларчу базара меттигерчу кхачанах кхета догIу тхо. Махбархоша дерриг а мехаза ло хьешашна. Со уьш кхето гIерта ахча ас лур ду, бохуш, туристаша тхуна мах белла хиларна. Делахь а, ахча схьа ца оьцу цара", - дуьйцу цо.\nКубачин юьртда хиллачу бизнесхочо ша а лелара, боху иштта, кхечу турфирмаша шайн юьрта туристаш балийча. Цо уьш буьйсаяккха ша волчу дIабуьгуш хилла, амма цо иза деш хилла мехаза.\n"Суна догIуш алапа дара, ткъа цу (туристаш деллачу) ахчанах со ваха а хуур вацара, схьадуьйла олура ас. Iедалан балхара дIаваьлча со кхийтира муьлхха бина а болх ца бича сой мегар ца хиларх. Со дешин пхьар ву. И гIуллакх соьгара дIадаккхалур дац. Амма со Кубачи кхин а алсам йовзийта лууш ву", - дуьйцу Куртаевс.\nКарарчу хенахь Кубачин юьртда ву Куртаевн ваша Абдусалам. Цунна хетарехь, цхьаболу церан юьртахой реза ца хила а мега эвлахь хьешийн цIа гучудаларна. И бахьана долуш цига богIучу нахана хьошалла дан церан долу дог-дохийла лахдала ма мега!\nЮьртадас дийцарехь, кхечу пачхьалкхашкахь бехачу церан юьртахоша йиц ца йо шайн эвла. Цуьнан дахарна гIо дан а, юхаметтахIотто а шайга далучу агIор гIо дан гIерташ уьш", - боху цо.\nШира герз гойтуш ву Кубачи эвлан юьртда Куртаев Абдусалам.\nАмма юьртдас дийцарехь, шира хIусамаш яран башхаллаш а, ламанан ландшафт а бахьана долуш ширачу хIусамаша хазалла еана ца Iаш, халонаш а йохьу.\n"И шира цIенош тодеш яккхийн харжаш йовлу. Цигахь меттиг кIезиг ю. Эвлахь бехаш дукха нах хилла. Цхьана хIусаман пен лулахочуьнан цIенон пен бу, дерриг а цIенош цу кепара вовшахлатийна ду. Цхьа цIа доха доладелча цо шеца дохо доладо луларниг, зIен реакци хуьлу. Бахархойн аьтто ца хуьлу уьш тобан, цундела уьш керлачу хIусамашка дIабаха лууш хуьлу. Шира цIенош тосий дуьту цара. Ткъа уьш церан дайн хIусамаш ма яй! Тхов мукъане тобеш хилча дика хир дара, хи чу ца эхийта" - дуьйцу Абдусалама.\nДукха хан йоццуш Кубачехь юхаметтахIотто долийна XVI бIешарахь дина маьждиг.\n"Иза дуй хууш бацара дуккха а меттигера бахархой. Куьпчаша бусалба дин тIеэцна XIV бIешарахь. Кхузахь 12 маьждиг хилла. Уьш хилла ширачу эвлахь лаьттан цхьана кийсига тIехь, ойла яйша! – дуьйцу Куртаев Абдусалама, Израилера а, Китайра а, Британера а, Германера а, Италера а, Iаьрбийн пачхьалкхашкара а баьхкинчу туристаш хьешийн книги тIехь дитина йозанаш а гойтуш.\nКубачин юьртда Куртаев Абдусалам.\nIаламан хазалла а, ша-тайпа архитектура а, пхьола а доцург, Кубачин бахархойн дозалла дойла ду тамашийначу ламастах. ХIора хIусамехь леррина къастийна чоь ю кхузахь динехь еза лоруш йолу безамна лелан хӀуманаш латтош.\nШирачу заманахь цу чохь гуллуш хилла къонахий куц даьккхинчу тIулгийн товхана хьалха луьш-олуш хевшина Iан. Цу чохь латтош хуьлу йоI маре йоьдуш цо шеца хьур долу тIорказ а, хи лело шира кӀудалш а, пхьегIаш а, Ӏадаташ кхочушдон неIарх а, бежинан цIогарчех а йина туьтмӀаьжигаш а. И дерриг а, хаза а хеташ, схьгойту дог дика хIусаман дайша.


Муха го Трамп Европерчу политикашна\nЛахьан-бутт 09, 2016\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн презибентан харжамашкахь Трамп Доналд толаро цецбаьхна Малхбузера тергамхой. Амма и толам кхето хала доцийла хаьа царна – хIунда аьлча, Трампана кхаж тесинчарна юккъехь дукха бу, Клинтон Хилларина шайн аьзнаш ца далархьама и харжам бинарш...\n"Цхьана стага хьуйцур яц Iамерка"\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн 45-гIа президентан цIе Трамп Доналд ю. Иза кхеташ хилира кхаари дийнахь Москохарчу хенаца делкъа хена, дукхахйолчу Iамеркерчу штатийн харжамийн каппашкара кхаьжнаш дагардинчул тIаьхьа. Цу кепара президентан харжамашкахь толам баьккхина республикхойн партин векало. Ткъа цуьнан конкурент, демократийн партин векал йолу Клинтон Хиллари эшна, ша эшарна цо хIинцале а мукIарло а дина. Трапмца шен хиллачу телефонехула къамелехь шен дуьхьалонча толамца декъал а вина харжамийн фаворит ларалуш хиллачу Клинтонс.\nХаржамаш шинари Iуьйранна буьйлабеллера Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь. Цу сарахь тIаккха харжамийн каппаша тIаьхьара аьзнаш дала баьхкинчарна тIаьхьа шайн неIарш дIакъевлинчул тIаьхьа яьллачу ехачу буса доллучу дуьнено вуно боккхачу тидамца ладийгIира цу харжамийн духхьарлерачу, хIинца а билгал толамхо къастон йиш ца лучу жамIашка.\nСахиллалца корт коьрте хIоьттина результашаш гойтура шина кандидато, цхьацццайолчу штаташкахь Клинтон жимма хьалхайолуш, вукху штаташкахь иштта башха гена валар доцуш жимма Трамп хьалха волуш. Делахь а, кхаари Iуьйранна кхеташ хилира, Трамп Доналда бериш а 538 харжам бан шайгахь бакъо йолчу нахера толамна шена оьшуш долу 270 аз даьккхинийла. 70 шо долу Трамп цу кепара Обама Баракъал тIаьхьа тIедогIучу, мел кIезга а, деа шарана КIайчу ЦIийна да хир ву. Иза 20I7-чу шеран дечкен беттан 20-чохь инаугураци а йина шен даржаш кхочуш дан волалур ву.\nХьахийна ма-хиллара, Клинтон Хиллари яра харжамийн фаворит ларалуш. Трамп Доналдан къамелаш товш берш мел дукха белахь а, ткъа иштта ша Клинтон Хиллари дерачу капитализман векал лоруш, иза а, цунна тIехьа лаьтта ницкъаш а емал беш берш мел дукха белахь а, хIетте а хьекъалан аз популистийн озанал тулур ду боху тешам хаалора тIаьхьарчу деношкахь президентийн дарже шина кандидатан харжамийн программа тергалйеш хиллачу Малхбузерчу аналистийн комментарешкахь. Ткъа харжамийн жамIаша цу тергамхойх цхьаберш Iадийча санна битина.\n„Дуьненчохь уггаре а нуьцкъалчу пачхьалкхено цхьа а политикан белхан зеделлларг а доцу гIишлошйархо шен президент хаьржина. Ша шех диктатор вина волу стаг, шен агIончех а тIаьхьа кхаьрдаш волу, оьзда гIиллакхехь вистхилар емал деш волу, демократийн ламасташ аьшнаш деш волу. Нагахь санна хIинца ша дарже кхаьчча мукъане а иза хийца ца лахь, Трамп харжарх Малхбузерчу демократина цхьа далатохар хир ду.\n2016-чу шарахь Iамеркахоша неофит хаьржина, „Iамерка юха а сийлахь йоккха ер вай“ боху лозунг айъина лелаш волу – дуккхаъ шерашкахь президентан хIусамнана а, Нью-Йоркера сенатор а, пачхьалкхан секретар а санна шен махкана къахьегна йолчу зудчунна метта“, - иштта яздо шен харжамийн жамIашна леринчу артиклехь Файненшнл Таймс газетано.\nШен рогIехь Германерчу тIеIаткъамечу Ди Велт газетано гIайгIанца дуьйцу, Трампан толамо Германина а, йоллучу Европина а бан там болчу тIеIаткъамах лаьцна. Хууш ма-хиллара, доккхачу цавашарца а, кхардамца а йийцаре йора Трампас немцойн канцлер Меркел Ангела шен харжамийн программехь, ткъа Цхьаьнатоьхначу Штатех Германи хилийта йиш яц вай бохург цуьнан лозунгех цхьаъ яра, немцоша дукха мухIажарш тIеэцарна нундохуш.\n„Цецвоккхуш Трампас толам баккхар – иза Путин Владимиран толам а бу, - бохуш яздо газетано. - Кеста Меркел Ангела националисташий, популисташий го бинчу пачхьалкхан куьйгалхо хила мегаш ю. Ткъа Путинна шена Iамеркехь хилийта лууш йолу администраци кхаьчна. ХIинца рогIехь Германий, Франций ю. Францехь Оьрсийчоьнан президентан Ле Пен Марин га лаьа цунна урхаллехь. Ткъа Германехь муьлха мах белла а урхаллера Меркел дIаяккха лаь цунна“, - иштта яздо Ди Велт газетано.\nАмма Трамп Доналд президент валар зенехь дац, мелхо а гIолехь хила мега аьлла хеташ а бу аналисташ. Царех цхьаъ ву Европерчу стратегикаллин талламийн институтан Iилман белхахо Асхабов Хьамзат. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь цо иштта кхетабо и шен хьежам.\nАсхабов: „Дуьххьара вайна гуш дерг – Iамеркехь нехан харжамах оьзна дуккхъ хIума хилар ду, шайн тIеIаткъам бешшехь, наха шайна луург харжа йиш хилар а ду, халкъан лаам лоруш йолу система цигахь хилар а. Вуьшта, Трамп хаьржинера аьлла дуьненчохь баккхий хийцамаш хир бу аьлла ца хета суна. Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимирс шен дашо варкъ даьккъинчу Кремлерчу зала чохь массо а пачхьалкхийн векалш а гулбина, Трамп декъал а веш элира, иза харжаро Оьрсийчоьнан, Iамеркан юкъаметтигаш вуно тойийр ю аьлла. Амма иштта баккхий сатийсамаш цуьнан толамца бозар суна нийса ца хета. ХIунда аьлча, президентан даржехь волу стаг милла а велахь а, цигара политикан система иштта атта хийцалур яц.“\nЦу юкъана Австрехь а, Германехь а, Францехь а цхьамогIа кхечу тергамхоша хIинцале а тидам бина ша президент ваьллийла кхеттачу Трамп Доналда ша дуьххьара цу ролехь журналисташца динчу къамелехь вуно собаре а, оьзда а вистхиларна. „ХIинца, шен Iалашоне ша кхаьчначул тIаьхьа, Трамп хийцавала там бу, эпатаж ян гIертар дита а дитина, пачхьалкхан коьртехь волчу стагехь товш йолчу кепе а воьрзуш“,- аьлла яздинера Австрерчу Стандарт газетан авторо Штайнверфер Андреас цу хьокъехь.\nIамеркан президентан харжамаш тергонехь бу дерриг а дуьненан\nДуьнено а тергалбо Iамеркара харжамаш\nIамеркан политикаша Нохчийчура хьолах лаьцна дина дIахьедарш (видео)\nТрамп - Цхьаьнатоьхначу Штатийн керла лидер


Хьелаш хийцаделла - доьзале болу хьежам хийцабелла\nАвстри - нохчийн бераш\nОьрсийчуьра бераш дуьнена чудовларх социолагийн таллам бинарг ю “Ехна йоцу Оьрсийчоь” цIе йолу цхьанатохаралла. Билгалдаккха деза, цуьнна коьртехь верг а ву ша нохчо - Хамзаев Султан. Цхьана хенахь вевзаш хилла латархо. Цо куьйгалла дечу федералан оцу проекто ша бина бац и таллам. Цу тIехь цуьнца къахьегга Оьрсйичоьнан Юкъараллан чоьнан экспертан-аналитикан центро а. Иштта, оцу лараршца Тыва а, Нохчийчоь а, ГIалгIаймохк а, хьалхарчу меттехь ю. Ала догIу, царна тIаьхьайогIучу регионашна юкъахь ю алсам бераш дуьнен чудовлуш Урал а, Оьрсийчоьнан Къилбаседехь йолу регионаш а. Доцца дийцича, уггаре а болх беш йолу республикаш а, кIошташ а. Ткъа, Оьрсийн тIум лоручу Пскован а, Ленинградан а кIошташкахь бераш дуьнена чудовлар шозза ала мегар долуш лохах ду, лакхахь юьйцучу регионашкахьчул.\nНохчийчохь бераш дуьнена чу довла бохучух цец ца бовлу нах. Хьал ца дийцича а, хууш ду. Даима хилла кхузахь баккхий доьзалш. ХIинца, тхо санна дебаш къам дац, бохуш дIакхайкхадахь а, ма дарра хьал аьлча а, нехан кхетам, хьалха санна бац цунах, аьлла Маршо радиога дийцира, ша а 4 беран да волчу Соьлж-ГIалара вахархочо Шалаев Анзора.\nШалаев: “Хьалха дахар кхечу агIора хилла. Цундела хилла хира бу и доьзалша баккхий. ХIинца, таро хила еза бераш кхаба. Дахаран токхонан зил лакхбаьккхина вай. Суна хетарехь, иштта дIадодахь, 10-15 шо даьлча, 2-3 бера хилча, боккха доьзал хира бу аьлла хетар ду”.\nДуккха а бераш хилар дика ду. Юкъараллехь ларам а хуьлу, оьшучохь тIетовжа гIортор а хуьлу, дуьххьара йишина-вешина. Иза аьлла хета Хьалха-Мартан кIоштера вахархочунна Закриев Баудин. Ша цхьалха кхиина бер, коча а, дуьненан халонашна а кийча а ца хуьлу, элира цо.\nЗакриев: “Соьга хаьттича, доьзал боккха хила беза. Мел хала делахь а баккхий хила беза. Ткъа, цхьа бер, ши бер делахь, уьш коча а , хIумма а дан лууш а ца хуьлу. Ткъа, баккхийчу доьзалера бераш гIо-накъосталла хIун ду а хууш, марзо а, йовхо а йолуш, диканехь а, вонехь а, дуьххьара шен доьзална а, шен куьпана а, махкана а пайдехь а болуш дIабоьлху уьш”.\nКъилбаседа Кавказ дукха хена дуьйна бераш дуьнена чудовлар лекха хилла регион ю. Дукхачу историкаша иза дузу даима кху латта тIера къаьмнаш охьатаIо лууш, даккхийчу къаьмнаша тIелатарш деш хиларца. Иза даре до нохчийн историка Демельханов Сулеймана.\nДемельханов: “Доьзал боккха хиларан бахьан-кест-кеста хуьлуш болу тIемаш ду. Вайн нохчийн олуш ду: ВорхI кIант волчу ден дош, пхоьгIанехь дIадоьду”“.\nКху тIаьхьарчу 200 шарахь хиллачу бохамаша, ша мангало буц хьокхуш санна лахдина нохчийн къом терахь. Шинна тIамехь 300 эзар герга адам хIаллакьхиллишшехь, терахь тахана юха а меттахIоттийна, бохуш кхайкхадеш ду. ХIоразза, адамийн терахь лакха ма даьллехь, буьйлуш а хилла тIемаш. ХIинца, тIаьххьара болчу хаамашца иза ду цхьа миллион ах миллион ца кхоччуш.


ГIалгIайчоьно дIалур бац Маьтлоам\nМаьтлоам гойтуш бу ГIалгIайчоьнан гербана тIехь.\nГIалгIайчоьнан Джейрахан кIоштан а, бахаман а латтанашна терго ярехула министраллан а куьйгалхой дагахь бац Маьтлоам Къиласеда ХIирийчоьнна дIабала, хаам бо «Обзор» хаамийн ресурсо. И лам бу ГIалгIайчоьнан Пригородни кIоштан дозанца. Цуьнан сурт ду ГIалгIайчоьнан а, ткъа иштта Буру-гIалан а гербашна тIехь.\nГIалгIайчоьнан бахаман а латтанашна терго ярехула а министраллан векло Плиев Мусас дIахьедар дарца, Маьтлоам Къилбаседа ХIирийчоьнна дIабала мегаш бу бохург эладиташ ду. И лам ГУП (пачхьалкхан унитаран предприяти) «Кавдоломит» компанин территори тIехь бу, цу декъана тIехь доза къасторехь хийцамаш бар планехь дац, боху цо.\nДжейрахан кIоштан куьйгалхочо Льянов Ахьмада дийцарехь, Маьтлоам ГIалгIайчоьнан административан территори тIехь бу Советан Пачхьалкх йолчу хенахь дуьйна, ткъа доза хийца хIоттийна цхьа а план а яц, дIахьош белхаш а бац.\n3 эзар метар лекха болу Маьтлоам беза лоруш бу гIалгIаша. Цуьнан бохь тIехь ю Мят-Села олу деланийн динехь гIуллакх дон шира гIишло. Иза болх беш хилла 19-чу бIешарахь а.


Зеламхин совг1ат. (Дийцар)\nИза дара 1983-чу шеран сентябрь бутт бовш. Х1етахь Грозный г1алин №\n4 йолчу больницехь хирурган болх беш вара со. Пациенташ т1еэца т1аьхьа ца виса г1ерташ, сихачу боларехь вог1ура со тхешан поликлинике. Амма оцу\nдийнахь хирургически отделенехь вуьштачул а дукхах операцеш еш хиларна,\nг1еххьачул хьевала-м дийзира.\nЭххар а, шолг1ачу этажа т1eхьалаваьлча, дуккха а адамаш гира сайн кабинетана хьалха гулделла. Бехк ца биллар а дехна, чоьхьавала воьллачу сан шашах тидам т1ебахара цу сени чуьрчу сонехь г1ийла 1ачу, оьздачу битамехь йолчу цхьана йоккхачу стагана. Г1ента т1e букар а яхана, жима бер санна шен цомгаш куьг «хьоьстуш» 1аш яра иза. Т1аккха т1е а вахана, могаш-парг1ат а хаьттина, ас суо вовзийтича, суна дуьхьал дег1 нисдеш хьала айаелира важа.- Баба, х1ун ду хилларг? - хаьттира ас.- Уьйт1ахь охьа а кхетта, ангалица куьг хадийна-кх ас, сан к1ант. - жоп хезира.- Х1инцца дукх со сихачу г1оьнан машинахь кхуза схьаялийна. Дуьненан баркалла хуьлда царна! - Ялол соьца кабинета! - Собар дер ас, сол хьалха баьхкинарш а бу дуккха а. Бег1ийла ца хета...\nАс ша йиттане а ца юьтийла хиъча, ца яьлла кабинета чу еара иза. Кхуззахь карти т1ехь оьшуш доллу йоза дира ас, иза регистратуре д1а\nца хьежорхьама. Цу т1е, хене яхана къано а хиллера иза, доьзткъе кхоъ шо а долуш.Т1аьхьо ма-хаъара, ч1ог1а дог доьхна а хиллера и сан йоккха стаг: мухха делахь а, цхьамма-м, рог1ехь 1аш долуш, даррехь къадийна хиллер-кха стаг воккха мел хили а, цуьнан чов хена-заманчохь атта йоьрзуш цахилар...Оха сихха операци ечу чу а йигина, шех иштта олуш долу, лазор ца хьаадолуьйтуш болу маха а тоьхна, д1атийгира бабин чов. Иза юьхьа т1ехь доза доццуш серлаелира, кхин цхьа к1ира даьлча мехийн тайш д1а а дохур ду, чов д1а а йоьрзур ю, ас аьлча. Тхуна массарна а юх-юха баркаллаш кхайкхош а яьллира. Helape кхаччалц д1а а кхетийна, ас дийхира, кхид1а йолчу хенахь a poг1e хьоьжуш еха ца 1архьама, чов керл-керла д1аехкийтарна даима а цхьана хеннахь яг1ахьара аьлла.\nУр-атталла оцу довзаран йоццачу хенахь а б1аьрла хааделира иза х1ума т1ехдика дагахь лаьтташ хилар. Къамелана а т1ера яра, болар а дара, шен хене хьаьжча, боккъаллла а каде.Иштта, тхо долчу кест-кеста йог1ура и йоккха стаг, амма цкъа а чоьхьа ер яцара, мел жимий-воккхий чохь мел ву а, я цхьамма чу ца ялаяхь а.Мухха а, цомгашнаш к1езгах нисбеллачу дийнахь, ас ларамаза хаьттира цуьнга, Грознехь хилла б1едийнан т1емаш дагабог1ий хьуна, аьлла. Дага-м муххале а дог1ура, ур-атталла, ц1ечу б1аьхошна г1о дина а хиллера, ткъа, жимах волу ваша оццу т1емийн дакъалацархо хилла а волуш.\nЭххар а, со волчу т1аьххьара еана йолуш, цу къаночо ц1еххьана элира: - Ткъа хаьий хьуна, лор, Зеламха мел нийсо езаш а, догдика а стаг\nхилла? - Ц1арна а ц1еяхана хилла волу обарг вуй ахь вуьйцург?- цецвелира со. - Ву-те. Суна билггал вевзаш хилла ву иза, я и ца хилехьара сой, наний, сан жимах волу ваший, схьахетарехь, мацалла делла а\nТ1аккха, оцу хьокъехь дийцахьара аьлла, дехар дира ас. Х1инца ас дало долу дийцар а ду-кх цуьнгара хезнарг: «Ц1ера Воздвиженскера ю со, йина 1837-чу шарахь къехочун-г1глаг1азакхичун Емельян Коломейцан доьзалехь. Сан да х1аллакьхилира 1904-чу шарахь оьрсийн - японхойн т1амехь. Нанна хьалха тхо шиъ дисира: со а, диъ шо бен кхачаза волу жима\nваша а. Мухха а хене довлархьама хьал долчу г1алаг1азакхашна хьалха ялхолла лело дийзира.Х1инца со дийца йоллург ду 1911-чу шеран май бутт бовш хилларг. Станицал арахьа, урчакхна т1е хьовззол ала йиш йолуш,\nлаьттан цхьа жима дакъа дара тхан, амма цу т1ехь охуна дан а таро яцара. Меттигерчу бахархоша-м тоххарехь чекхдаьккхинера б1аьстенан xly д1адер, дуьххьал-д1а сой, наний йисинер-кха эшамехь. Т1аьххьара а, дуккхазза а дехарш динчул т1аь-хьа, лулахочо тхойшинга елира 1acnap-говр\nа, д1акхосса бен пайдехь йоцу гота а. Тхойшиъ бен кхин цхьа а вацара аренгахь. Делкъахан хиллалц йолчу юкъана, иштта ала йиш елахь, куьйган кераюккъал меттиг а яцар-кха оха аьхнерг. Халла бен ког меттах ца боккхура 1acnapo, т1аьххьара а ласта а лестина, хорша чу охьаюьйжира иза. Хьалаг1атто а мел г1иртира тхо, амма г1уллакх ца хуьлура. Дег1ера ницкъ а кхачийна, елхарчу яхара сан нана. Цунна т1аьххье со а. Мел хан юкъаюьйлира хаац, амма некъан геналлехь гучувелира юххе тесна ялош говр а йолуш, т1ехь верта а долуш волу цхьа бере. Сихха, хаьхкина т1е а веана, тхоьга маршалла хаьттира цо. До1ахан басахь йолчу говрахь lapa иза, вертанна к1елара схьагуш яра топ. Ша-м ч1арх-аьлла а, ойланей,\nлериний хьежар долуш а вара. Цуьнан динна юххехь лаьттара тоьллачу дег1ахь сира говр. П1елган эшарехь т1е а кхайкхина, сирачу говран архаш схьа а кховдош, дошлочо элира: «Д1алацал, диканна лелайойла аш х1ара!». Кхераеллачу сан нанас, бур-бур даран хьесапехь хазийра: «Къола дина, аьлла бехк хьаьрчар бу тхох станицехь, т1аккха пурстоьпо чудухкур ду». Зеламхас, иза хила а хиллера иза, элира: «Сан йиша, лакхарчуьнга д1ахаийта ахь, хьуна xlapa совг1ат динарг Зеламха ша вара, алий, т1аккха\nдекъаза ву-кх хьуна иза а, пурстоп а шух куьг 1оттахъ! Шен хьешашна халахетар дер могуьйтур долуш ма вац Зеламха». Т1аккха, нанна гергахьо т1е а веана, цуьнан куьйгашка аьчган ахча охьа а духкуш дерзийра: «Д1аэца, хьуна алсамха оьшуш ма ду x1apa!».\nГ1оза-маьрша охуна чекх а даьккхина, суьйренца ненаца цхьаьна станице юхайирзира тхойшиъ, юххе лаьцна ши говр а ялош.Чукхаьчна минот а\nяьллий-те аьлла йолчу юкъана, дукха кадечу боларехь веана схьа а кхаьчна, оцу сахьта говран коча вахара станицера тхьамда. «Стенгара яьлла, хьенан ю xlapa?» Нанас ма-дарра дийцира тхоьца нисделларг: ц1еяххана вевзаш волчу обарга Зеламхас и говр совг1атана яларх лаьцна, xlopa дош а лерина лар-дарца д1а а туьйхира цо даийтина долу кост. Т1аккха ц1ех-хьана масмалик хилла хийцавелира тхьамда, корта беттара Зеламхига шех лаьцна х1умма а вониг ца алар доьхуш. Кестта ерриге а станица ала йиш йолуш, хьаьжна чекхъели-ра обарган совг1ате.\nХ1етахь дуьйна хьаькамаша цхьана а х1уманна т1ехь кхин г1ело яр\nдоцуш, тоьлашха д1адахара тхан дахар. Ницкъ болуш а, балхана хьуьнаре а\nяра и говр. Зеламхина дика бевзаш хиллера ахархочун хала къинхьегам а, къехочунна кхочу миска дакъа а. Цундела уьш дукха а безара, церан лерам а\nбора Зеламхас. Догдика стаг вара иза!».Оцу т1ехь дерзийра шен дийцар тхан пациенткас. Г1ех-хьачул 1ийра тхо тийналлехь, шен т1аьххьерчу серлонца сегара и гуьйренан суьйре, горга б1аьрхиш ледара йоккхачу стеган хебаречу юьхьа т1ехь, лохха синош а дохуш, шен цхьацца ойланаш йора цо.\nДаггарчу довхачу дешнашца тхан 1одика а йина, д1аяхара иза. Цул\nт1аьхьа, мел халахеташ делахь а, суна кхин гина а яц. Х1етахь-м суна дагахь а ма дацарий айса и къамел дийцаран кепе доккхург хилар. Ткъа х1инца оцунна сан ойла самаяьккхниарг ву оцу исторически бакъдолчух лаьцна ас шена дийцина волу сан цхьа дика накъост... Гочдинарг - А. Алиев 1\n5Категория: Проза | Добавил: kav-kaz (31.01.2011) Просмотров: 1589 | Теги: проза, Проза на чеченском языке\nЯ чувствую.....как мимо минуты плывутВстреча знакомыхМир без войныПришёл Ингуш в столовуюСобираются главы субъектов у президента МедведеваГод за годом, день за днемСлучай в Ингушетии (на дороге)ВозрождениеДве жизниТе взрывы, смерти за свободу!


Украина, Дечкен-бутт 01, 2015\nГIуран-бутт 10, 2014\nДонецкана гергахь Iаморш дIахьош бу Нохчийчуьра герзхой\n300 бIе кадыровец дIатарвелла цхьана базехь Донецк-гIалина гергахь. Цара шаьш дийцарехь, уьш гIо деш бу Украинех дIакъаста гIерташ болчу сепаратисташна. (Reuters)\nУкраинхойн эскарийн сержант, Плакатийн музейн директор Нерослик Юрий шайн махкахула дIасалела «Украинан бIахой» цIе йолчу плакатийн гайтамца. Цо гулдинчу плакаташна юкъара бу хIара гайтам а.\nФотожурналист Шеломовский Петр Украинехь болх беш ву Майдан тIехь гуламаш болабелчхьана дуьйна. Киевехь хилла кIуркIмани, мехкан малхбалехь бина болу тIемаш, Малайзера чудаийтина долу Боинг-777 -- оцу массо хIуманан сурташ даьхна Шеломовский. Тахана оха шун тидаме бохку журналистан керла белхаш. ХIара галерей кечъйина «Настоящее время» телеканало.\nГезгмашин-бутт 09, 2014\nМел мухIажирш баьхкина Кавказе?\nГезгмашин-бутт 04, 2014\nЛухIанскана гергахь йолу юрт яьккхина сепаратисташа\nЦхьана кIирнахь тIом а бина, Новосвитливка олу юрт йитина Украинин Къоман Гвардино. ЛухIанск-гIалина уллехь йолу и юрт яхна оьрсашкахьа узуш болчу сепартистийн кара.\nГезгмашин-бутт 03, 2014\nДонецкана гергахь йолу сепаратистийн туп\nМаршо Радионан корреспондент Бабицкий Андрей ваханера селхана Писки-юьртахь йолчу сепартистийн базе. Восток батальонера цхьана тIемахочо шайгахь "тоъъал зеделларг а, герз а" ду боху Донецк област украинхошкара схьаяккха. (RFE/RL's Moldova Service)\nГезгмашин-бутт 02, 2014\nУкраинин эскаро йитина Донецкан аэропорт\nГезгмашин-беттан 1 чохь Украинин Iедалан эскархоша дIаоьзна Донецк-гIалин аэропорт ларйина болу ницкъаш. Аэропорт гIеххьчул йохийна ю. Киевера хьасташа дийцарехь, аэропорт схьайоккхуш, сепаратисташна гIоьнна чутеттинера бIеннаш оьрсийн салтий а, гIагI диллина техника а. (Reuters)\nМарсхьокху-бутт 28, 2014\nЛела ца хиина нускал, олла баьхьна яй санна, духадеъна\nКху деношкахь социалан машанашкахь вайнаха дIасакхоьхьуйтуш ю хIара аудио (телефонехула дина къамел). Гарехь, телефон еттарг ву Нохчийчура ницкъаллин структурехь болх беш хилла Украине тIаме хьажийна волу стаг.