Кхиаме нохчийн спортхой бевлла Европехь\nЕвропан Бертан байракх\nЕвропехь бехачу нохчийн мухIажаршна юккъехь дукха бу тайп-тайпанчу спортан кепашкахь къахоьгуш а, кхиамаш бохуш а болу кегийрахой. Бокс а, охьатохаран летарш а, карате а, иштта дIа кхин а - кест-кеста дуьненаюкъарчу къийсамашкахь хьалхара метигаш йоху къоначу нохчийн спортахоша.\nШвейцарерчу Мартиньи гIалахь дIаяьхьанчу Рафаэль Мартинеттин Кхаба цIе йолчу маьршачу латарийн къовсаме йоллчу Европера гулвелла кхузткъе итт спортахо вара. Бельгехь бехаш болчу вайнехан латархой а бара цу турнирехь дакъалоцуш.\nБельгера нохчийн спортахой цига кхачар ларамаза а дацара. Цу махкахь, „Раерен 2006“ цIе йолчу спортан клубан вице-президент а волуш а, дуккхаъ кхиаме нохчийн спортахой кога-ира хIоттийна волу цIеяхана нохчийн тренер Гамбулатов Iиса вара Швейцарерачу турнирехь кхелалла дахьочарех цхьаъ.\nЦу къовсамехь уггаре а тоьлла жамIа гатйинарг а, хьалхара метиг яьккхинарг а къона нохчинй латархо Абдурашидов Билал вара. Италерий, Австрерий, Швейцарерий виъ спортхо эша а вина, дашо мидалца турниран чемпина велира Билал.\nШозлагIа меттиг а, дато мидал а яьккхира кхиазхошна юккъехь леташ хиллачу Гамбулатов Джохара. Иштта цхьа могIа нохчийн кхиазхоша, хьалха меттигаш ца яьхнех а, амма дика техника а, кечаман тIегIа а гайтира.\nАла догIу, Бельгехь кегирхошна спортан исбаьхьалла марзаеш а, уьш когаира хIиттош а къахоьгуш волу тренер Гамбулатов Iиса европехь бехачу нохчашна юккъехь цхьажимма а спортаца герграло долчарна дика вевзаш ву. Немцойн Бундеслигин категорица спортан арбитр ву иза, ткъа кесталгIа дуьненаюкъарчу категорехь кхелалла дан бакъо тIечIагъян кечлуш а ву.\nЕвропехь бехачу вайнехан дахарехь а жигара дакъалоцуш волу Гамбулатов ша вехачу пачхьалкхан политикна а йистох сецца вац. Иза Бельгерачу Баьццарчу Партин декъашхо ву. Цул совнаха, Гамбулатовн къинхьегамца кхоьллаелла Европехь вежарийн СайтиевнгIеран цIарах йолу Дуьненаюккъера турнир, хIора шарахь доллчу дуьненна тIера къоначу спортхошка шайн хьуьнарш къовсийта Iалашонца кхоьллина йолу.\nАмма уггаре а йоккхачу шовкъийца а, марзонца а Гамбулатовс болх бо Европерчу нохчийн къоначу спортахошца. Ша куьйгалла дечу „Раерен 2006“ спортан клубан тховкIелахь цуо хIинцале а хийла къона чемпион кхиийна, Европашкарчу пачхьалкхашкахь дIахьочу къийсамашкара толамшца цIехьа боьрзуш болу. Ткъа кху деношкахь Гамбулатов вехачу Бельгерачу Раерен гIалахь цуьнан боламца дIадаьхьира нохчийн спортхой базбаран той.\nАла догIу, цхьана Белгехь хилла ца Iа кхиаме нохчий спортахой. Уьш Европа мел ю баьржина бу. Хийлаза нисло дуьнаюкъарчу турнирашкахь къоначу спортахошна юккъехь , кхин да мел берш эша а бина, финалехь вовшах лата а летта, хьалхар меттиг къовса езаш верг ши нохчий хуьлуш. Иштта нисделира, масала, дукха хан йоцуш немцойн МайнтIерачу Франкфуртехь.\nЦигахь греко-римхойн латаршкахь массо а дуьхьалонча эша а вина , финале ваьллера шолвина ши ваша, Ахмадов Хьамзатий, Анзорий. Цу латарехь хьалхара меттиг а, дашо мидал а яьккхинарг Хьамзат вара, ткъа Анзоран дато мидалехий, шозлагчу меттигехий тоам бан дийзира. Цу къовсаме хьажа еана хиллачу АхмадовгIеран нанас Маликас ела а йоьлуш, дуьйцура, финалехь шен ши кIант вовшех летачу хенахь, цу шиннех муьлхарчуьнга гIо даккха деза а ца хууш, йиснера ша, бохуш.\n„Айса Хьамзатехьа гIо даьккхича, Анзорна суо ямарта хуьлуш санна хетара суна, ткъа Анзорехь гIо даьккхича, вукхунна вас хилар кхоьрура“, бохура цуо. Эххар а, латар дIадоладела масех минот яьлча, кхин Iе а ца елла, и къийсам дIахьочу гIишлочуьра дIа яра яьллера спортахойн нана.\nКху деношкахь немцойн Росток гIалахь дIаяьхьанчу маьршачу латарийн турнирехь а вара масех нохчийн спортахо дакъалоцуш. Хьахьон а оьший, цара цигахь массара а аьлча санна толаман меттигаш ехира бохург?\nНемцойн „Люфтфарт Ринген“ спортан клубан царах леташ хиллачу Дараев Адама дашо мидал яьккхира, турниран чемпион а волуш. Ткъа ХIамбургехь вехаш волчу Евлоев Ахьмада шозлагIа меттиг.\nЕвропера нохчийн спортхой


Байден: Украинина тIелатар "катастрофа" хир ю Оьрсийчоьнна\nДечкен-бутт 20, 2022\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президент Байден Джо\nШуьйра масштабан барамехь Украинина чугIортар "катастрофа" хир ю Оьрсийчоьнна, ткъа Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир тIеIотталур ву Малхбузено, "цунна хIинццалц гина йоцу шуьйра санкцеш" кхайкхорна. Цунах лаьцна пресс-конференцехь дIахьедина президента Джо Бадена, хаам бо Радио Свобода-но.\nОьрсийчоь тIелетаран хила мегачу тIаьхьалонех цхьаннах лаьцна элира Байдена – цо дийцарехь, Оьрсийчоьнан банкийн аьтто хир бац операцеш ян долларшца.\nБайдена даре дира Оьрсийчоьнан тIеман ницкъ дуккха а сов хилар Украини болчулла а, амма нагахь Оьрсийчоь тIелатахь иза тIеIотталур ю вон тIаьхьалонашна сихха хир йолчу а, еххачу хенахь хир йолчу а.\nБайденна хета, Путин Владимира Украинина дуьхьал операци йоло сацам бан мега аьлла. Цуьнца цхьана Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента элира, ша цатеша, цунна луург шуьйра масштабан тIеман конфликт ю бохучух аьлла. Байдена хаийтира Малхбузено дуьхьал лелор дерг доьзна хирг хилар Оьрсийчоьно Украинина дуьхьал билггал лелор долчух, цуьнан масштабах а, тIаьхьалонех а.\nДукха хан йоццуш Украина НАТО-на юкъа цаэцарх лаьцна Оьрсийчоьно хьехийначу тIедилларех лаьцна аьлча, Байдена дIахьедира, Украина гергарчу хенахь оцу бартан декъашхо халалур ю аьлла цахета шена аьлла, Оьрсийчоь бахьана доцуш, амма, Байдена дийцарехь, иза цкъачунна кийча цахилар бахьана долуш.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента иштта элира, ша кийча хиларх лаьцна, Москвано Украинин территори тIехь НАТО-н стратегин герзаш хIитто мегар дац бохург дийцаре дан.\nБайдена иштта ша кхоьруш хилар хаийтира, хьал Iуналлера дала мегаш хиларх. "Со сатесна ву, Путин кхеташ хирг хир ву бохучуьнга, нагахь буьззинчу барамехь ядеран тIом бийцича, дерриг дуьнентIехь ша коьртехь хир ву бохучу хьолехь иза цахиларх".\nТIахьарчу деношкахь Оьрсийчоь Украинина тIелата мегаш ю аьлла Малхбузерчу пачхьалкхийн кхоьруш хилар кхин а алсамдаьлла, Украинин дозанашкахь лаьтта Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш алсамбаьхна а, Женевехь а, Брюсселехь а хилла дийцарш жамI доцуш дIадерзина а хиларна.\nПIераскан дийнахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретарь а, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министр а цхьаьнакхеташ ву Женевехь.\nОьрсийчоьнан МИД-о чIагIдо, Москва тIеман операци кечйеш яц Украинина дуьхьал бохуш.\n"Со Киевехь дуккха а Iан дагахь ву". Масхадов Анзора – Украинана дечу гIонах лаьцна


ММА-н латархо Вахаев Iумар лаьцна Петарбухахь\nСанкт-Петербургехь полицино лаьцна ММА-н латархо, Оьрсийчоьнан грэпплинган чемпион волу Вахаев Iумар, яздо Комсомольская правда газетано. Хаамийн гIирсашкахь еарин Iуьйранна яздира, кхаарин сарахь Южный олучу шоссена уллорчу цIийнан хьалха герзаш деттарх полицин декъе хаам кхачарх. Ницкъахошна, дийцинчу адресца схьакхаьчча карийна "ППО 539 10" тIеяздина ши гильза, экспертизе яхьийтинера.\n"Герзаш деттачу юкъанна уьйтIахь лаьтташ ши машен хиллера:"Лада Приора" а, "Мерседес Бенц" а. Мерседес сацийча, оцу чохь хиллера Нохчийчуьра бахархой, ву царлахь гоьваьлла спортхо а", - аьлла, хаамбина "КП-Петербург" ресурсе полицин декъерчу хьостано.\n28 шо долу Вахаев воцург а, 25 шарера 29 шаре ваьлла кхи а кхо стаг хилла цу чохь. Уьш берриш а полицин декъе дIабигина, протоколаш хIиттон а, хулиганалла лелорна бехкзуламан гIуллакх доло а.\nГерзаш деттар толлуш ду, иштта къасто хьийза хиллий ММА-н латархо инцидентана гунахь.\n2017-чу шарахь Петарбухарчу Московский олучу кIоштахь цхьана ресторана хьалха кегийрхойн тобано йитттинера ММА-н латархочунна, Оьрсийчоьнан грэпплинган чемпионна Вахаев Iумарна. Тергамчаша дийцарехь, самукъадоккхучу клубера араваьлла Вахаев машенаш лаьттачу паркинге воьдучу заманчохь, цунна тIевеанера ши жимстаг. Эххар а церан дар-дацар даьлла, латарца дIа а доьрзуш.\n«Красноярскан хаамаш» газетано яздарехь, латале хьалха Вахаевс травматикан герз тоьхна хилла шена чугIертачун некха юккъе.\nОьрсийчоьнан грэпплинган чемпион а ву Вахаев Iумар, ишта ММА-н латархо а ву. 20I3-20I4-чу а шерашкахь 4-зза толамаш баьхна цо кеп-кепарчу латаршкахь. ТIаьххьарчу хенахь Петарбухахь ваха хиинера иза.


1985 шо — Википеди\n(1985 тӀера хьажжина кхуза)\nХӀокху версин хийцам бина кепаш/файлаш теллина йу. ЧӀагӀйелла верси теллина йара 2021, 8 март.\n1960‑гӀа · 1970‑гӀа — 1980‑гӀа — 1990‑гӀа · 2000‑гӀа\nБетербиев, Артур Асильбекович (1985 шеран 21 январь) — нохчийн боксёр-профессионал.\nДугазаев, Тимур (1985 шеран 18 сентябрь) — Германехь вехаш волу нохчийн спортхо (джиу-джитсу, кикбоксинг, самбо, бокс).\nЖеребцова, Полина Викторовна (1985 шеран 20 март) — яздархо-документалист, поэтесса.\nМасхадова, Аминат (1985 шеран 21 август) — еза атлетикан а, паргӀата кепара латаран а яхьаллонашкахь дакъа лоцуш йолу хьалхара нохчийн йоӀ, Российн спортан говзанча, масийттаза Российн еза атлетикин чемпионатийн а, турнирийн а толамхо а, совгӀатхо а.\nСаритов, Альберт Рамазанович (1985 шеран 8 июль) — нохчийн паргӀата кепара латархо, Российн чемпион, дуьненан чемпионатан совгӀатхо, Российн халкъашна юккъера даржан спортан говзанча.\nШихабов, Муса Салаудиевич (1985) — нохчийн кикбоксёр, Кхазакхстанан а, Российн а, дуьненан а чемпион, Беркут цӀе йолу латархойн клубан коьрта тренер, Ночийн Республикин кикбоксинган федерацин президент.\nХалиев, Адам (1985) — ийина кепара латархо.\nХасханов, Руслан (1985 шеран 20 январь) — ийина кепара латархо, КъФГ панкратионан чемпионийн Кад баьккхинарг, Российн а, Европин а, Азин а, дуьненан а джиу-джитсун чемпион, 10-за Российн тӀеман самбон чемпион, дуьненан тӀеман самбон чемпион.\nЭдисултанов, Ислам (1985 шеран 23 октябрь) — нохчийн боксёр, Российн чемпионатан дато совгӀатхо, Дуьненан латаран говзаллийн ловзарийн толамхо.\nДениев, Ӏальви Ӏелин воӀ (Сутарби, 1932 шеран 15 май — 1985 шеран 25 май) — нохчийн артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=1985_шо&oldid=5831170»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 8 март, 15:04.


Ираз долаш яьха кхалсаг | Новости Магаса - БезФормата\nШовзткъа шу гаргга ха я из кхалсаг сона яйза. Цу юкъа дукха хIама хувцаденнад, эргадаьннад. Оалаш ма хиллара, цу хана денз дукха хий Iодахад. Со, хIаьтта итт класс яьккха, Шолжа-ГIалий тIарча Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университете деша этта студент вар. Цу хана хезар сона эггара хьалха Оздоев ГIайре Фирюзай цIи. Юххьанца цхьа тамашийна хетар из цIи цох тиллар, хIана аьлча таханалцца из цIи йолаш вай къамах йола кхалсаг кхийттаяц сох алхха из йоацар. ХIаьта а из цIи хоза хетар ший екарца, из лелаю саг бIаргаяйча, из цунга геттара товш санна хетар сона. Вахар дезаш, даим елаенна хулар хьехархо йодаш-йоагIаш, нахаца къамаьл де эттача. Хьалхарча шера из тхона хьехаш яцар, шоллагIча а дIахо дIайолхача а курсашка мара ешанзар цо тхона наьна меттах йола лекцеш. Из ха хьатIакхаччалца а, хIара дийнахьа яхар мо, гIалий тIа гора тхона Iилманхо. Тахан цу тайпара дарж долаш гIалгIай кхалсаг хилча, гIаш лела яшаргьяцар аьнна хет сона. Цун ший бахьан а да. Кхувш йоагIа йиIиг а тIехьа гIаш лела ловш хилац вай, цунна ше машенаца лелаяр деза. Университета гIоръяьнна хьехархо йоллаше, цу тайпара уйла яцар Оздоевай дагахьа, из даим гIаш лелар. Го йиш яр трамвай чу, автобуса чу. Вешта аьлча, шийгарча гIулакхо сонтаяьккха саг яцар из. Сона хеташ, из яр цун эггара дикагIйола оамал. Цхьаькха а да укхаза хьоахаде хьакъ долаш. Из яр гIорваьнна скульптор а суртанча а хиннача Мамилов Руслана фусам-нана. Из а алла-билла аьнна гуш дацар цун оамалца, курал е йиш йолаш моттиг яле а. Наха юкъе геттара белгалъяла ца гIерташ, даим царца цхьан лагIа тIа латта ловш саг яр из. Иштта дукхагIа хетар цунна вахарцара сакъердам. Наха юкъе хилар, царца дика-во декъар доккха ираз ма дий. Из ираз долаш яр ГIайре Фирюза. Цун вахарах язде Iохайча, бIарчча роман язъе йиш яр. ТIаккха а дукха хIама дусаргдар аьнна хет сона, хьа ца оалаш е дIа ца яздеш. Дукха хIама го а ла а дийзад цун. Царех цхьадараш-м, моастагIчоа а хулийтаргдоацаш, геттара хала хIамаш хиннад. ХIаьта а саготонаша нийсача наькъа гаьнаяьккхаяц из, тувлъяьяц, деналах йохаяьяц.\nIилманцара безам цун дег чу хьахиннабар, из зIамига йолча хана денз. Цу хана из дешаш яр Буро тIарча №4 йолча юкъерча школе. Берашта юкъе а къаьстта безам тIабодаш яр, даим а хIама довза гIерташ йола йиIиг. Бакъда вайна ловр массаза кхоачашхилац. Дукха ха ялале, цу хана Фирюза 10-11 шу даьнна хила мегаш яр, вай мехка качбаьхкар лира моастагIий, Сийлахь-боккха Даьймехка тIом хьайра. Де хIама дацар. Шоай школа йита а йита, кхыча школен цIагIа дIадаха дийзар берий. Шоаш хьалха хинначара дукха гаьна даха-м дезанзар цар. Дайде, мишта кхаьчар ца ховш, лоаццача юкъа дIакхоачар уж цига. ХIаьта а шоай школа йицъяцар бераша, каст-каста долхар цига фуд хьажа, тIемашка човнаш яь доарахой бар цига. ЛаьрххIа царна гIулакх де а самукъадаккха а ухар дешархой. Цкъаза Iажаш, боамби е кхыйола шоай яхьа таро йола хIама хьора царна. Нийслора байт ешаш е илли оалаш. Ишттача гIулакхо дог ураувттадора вай бIухой, сихагIа берза а юха тIем тIа отта а гIо дора. Салташа гIадбахе тIаэцар бераш. БIаргашка хий кхувхкаш моттигаш а нийслора. ДукхагIа царна юкъера къамаьл хотталора, мишта деш оаш, яхача хаттаргара дIадоладале. Фирюзас массаза майрра жоп лора цу хаттара, хIана аьлча дешарах дика ка йоалаш хьайоагIар из. Цхьайолча хана бераш долхар Тирка берда йистошкара тIой гулде, сенна дезар хатта дезаш а дацар. ТIавоагIача моастагIчоа уж детта лаьрхIа дар бераш.\n1944 шера вай къам мехкахдоаккхача хана Фирюза пхелагIча классе дешаш яр. Шерагара шерага из белгалйоахар сийлен грамоташца, хьаькъал долаш кхувш йоагIаш хилара белгало яр из. ЙиIига нана Цоклой Фатима ше кхо класс яьккха а яцар, цудухьа йоIа дийшача чIоагIа бакъахьа хеташ хулар нана, цо ше оалаш ма хиллара, Фирюзайх профессор хиларга сатувсар цо. Цу дешаца цо бувзабора лора болх. Лоалахой, цо из аьлча, тешаш а цатешаш а нийслора. Цун ший бахьанаш а дар, цу заман чухьа гIалгIашта юкъе кулгий пIелгашца дагарбилла дийша нах бацар, тIаккха мишта тешар зIамигача йиIигах профессор хургья яхача къамаьлах?\nМассехк дош аргда вай цун даьх лаьца. Берса ГIайре Граждански тIема хана партизаний мугIарашка а волаш, гIорваьннача революционера Орцханов Хизара уллув а латташ, вай мохк лорабаь саг ва. ТIехьагIо дийша а дийша, цо чакхъяьккха хиннай ВКП(б) ЦК доалахьа хинна ИКП (цIеча профессура институт). Цига дийшараш бе-беча гIулакхаш тIа хьежабеш е лакхара дешар дешача моттигашка хьехархой балхаш де хьежабеш хиннаб. ГIайри халкъа боахама тайп-тайпарча доакъошка балхаш даь ва. Къаьстта а Фирюзай дагахьа йисаяр дас курортий урхаллен кулгалдаь ха. Советий Iаьдала хьалхарча шерашка хьалъяь «Iарамхи» аьнна цIи йоаккхаш хинна курорт йолча ухар из, цигарча Iаламца а лоамий хозалца а сакъердалуш. Гаьна йоацаш яр М. И. Калинина дача, цунна юхе даим гуш хулар мехка бовзаш бола сакъердаме нах: артисташ, йоазонхой, политикаш, Iилманхой, кхыбараш. ЙиIига чIоагIа зувра уж, цар оамалаш, барзкъа, бувца мотт. Цига вайра гIалгIай йиIига цу хана гIорваьнна хинна киноактёр Баталов Николай. Из хиннав Баталов Владимир яхача актёра а режиссёра а воша, хIаьта Баталов Алексея даь-воша. РСФСР заслуженни артист хиннача цун концерташка хьийжа яр Оздоева, цунна чIоагIа дезаденнадар уж. Царца цунна корадора дукха сакъердаме, керда, уйланца мара сурт оттаде йиш йоацаш дола хIамаш. Ший вахар хала хиннадале а, Берса ГIайри а вар культуран а искусствон а нах безаш, лоархIаш, царца гIулакх леладар дегаза ца хеташ. Цунна дукха безар бегаш, ше а бора, уж эшаш моттиг хилча. Уж шедар гуш йолча йиIига масал хулар даь оамалех, цо нахаца леладеча гIулакхех. Даьга чIоагIа ладувгIаш а цох садоаллаш а яр из. Дас яхар а дийя, деша отт, балха говзал караерзаю цо. БIаьха никъ-м бар цу денга кхача гIерташ Фирюзас бенар, наьна мотт безаро йоалаю из хьехархочун дешар деша. Из мотт цунна безабалара керттера бахьан дар, бувцача хана из хоза хеташ хилар. ЦIагIа-ара, коа-карта бувцаш безабенна мотт кIоаргагIа Iомабе, цун Iилман бух бовза ловш яр из цу хана. Кхыча дешашца аьлча, вай къам юха мехкадаьнначул тIехьагIа, 60-ча шерашка, хилар из шедар. Цу хана, бокъонца бакъдар аьлча, дешар дукха дагадоагIаш хиннабац вай къамах бола нах. Цу гIулакха эшаш йола кийчо эсало яь хиннаб уж. Масала, Киргизе Фирюзар дезал баьхача Власовка яхача юрта кхыметтел юкъара дешар дешаш школа а хиннаяц. Пхи километр дIааха безаш хиннад этта хьал. Шийлача Iан юкъе из никъ бе атта хиннадац. ТIаювха лерттIа йIайха хIама йоацача йиIига накъайоалаш хиннай шоаш сайцача фусам-наьна валенкаши цхьацца тIехнахьа дувхаду барзкъеи. Цо ше дагалувцаш хинначох, из кхалсаг бахьан ца бовш бисар уж цу наькъа. Ма къиза ха хиннай меттахьа! Ялатах хIама доацаш, лай кIалхара гулдеча канех тийша хиннаб дуккха дезал. Иштта вахар хиннад 1946 шу хьатIакхаччалца. ДIахо-м юртара арабовла а Фрунзе кхача а таро хул цар.\nШийла январь хиннаб ара лаьттар. Из ди, лаьрххIа дийха дайтача санна, малх хьежаш а хоза а хиннад. Семафора сердал гучаяьнна дукха ха ялале, цIермашен шортта сецай, аргIанара Iанара паркх дIа а бохийташ. БIеха, тIолхаш ювхаш бола Оздоев ГIайре дезал тIера Iобаьлча, гаргарча наха байза хиннабац, сов чIоагIа сибаташта эргабаларах. ХIаьта полковник хиллал тIема гIулакх деш хинна цар гаргарча сага бIаргашкара хий лочкъаде мега хиннадац.\nОздоев ГIайре Фирюза яь хиннай 1929 шера 31 декабре Мочкъий-Юрта. Юкъера школа чакх а яьккхе, из деша отт Киргизе Паччахьалкхен университета доазол арахьарча халкъий метташ Iомадеча факультете. 1954 шера цо из чакх а йоаккх. Ингалсий мотти литературеи хьеха кийчлуш яр из. Дешар карадерзадаь яьлча, из болх бе ют ше дийшача университета ингалсий метта кафедре. Цунца болх беча наха дика тIаийцар къона болхло, эшаш дола моллагIа гIо дора вахара никъ дIаболабеш йолча къонача кхалсага. Къаьстта а дукха езар Фирюза болхлой хьаийбеча отдела кулгал деш хиннача А. Башина. Хьалхарча дийнахьа денз, дас-нанас дергдола новкъостал де кийча вар из. Духхьал Фирюза езаенна ца Iеш, цар беррига дезал лоархIаш, цунца гIулакх леладеш вар из. Цкъа Фирюза цIенхаштта цамогаш хиннаяр. Маьхий детта дезача дIатIакхаьчадар гIулакх. Мичара дахьаргдар уж? Цу хана геттара хала дар дарба хургдола молха-маха эца. Уж доацаш, йоI яла а тарлуш моттиг яр этта хиннар. Укхаза гIо де оарцагIвоал Башин. Цу лазарах йийрзе дIайода йоI. Ше, лазаро готтаяь, харцлувш йолча хана, Даькъасте ше дIайоллар дехаш хиннаяр из. Из йийрзачул тIехьагIа, кадрай отдела кулгалхочо бегаш бора: «Э, йиIиг, хьо Кавказе цIахьочул аттагIа дар, хьона тоха маьхий лаха, цудухьа дар со хьа гIулакха оарцагIваьнна хьувзар».\nКIеззига кхы а ха яьлча, Фирюза аспирантуре деша яха кийчлуш яр, амма из уйла кхоачашхилац цун. Вайнах, цIабахка мукъа бенначул тIехьагIа, ма хулла сихагIа шоай дай баьхача лаьтта кхача гIерташ бар. ЦIая а ший мохк бIаргаго а безам хилар цун. Из кхетаде хала а дацар, дIаьхача кхойтта шера хьийга лоамаш юха а бIаргаго таро яр хIанз. Цул боккхагIа кхаъ хургбацар моллагIча мехкахваьккха лелача сага: къоначоа, къаьначоа, бера. Даьймехкацара безам массайолча кхыча уйлаел котбаьлар. Каста, Даьймехка вай цIадаьхкачул тIехьагIа, 1960 шера, из балха отт Нохч-ГIалгIай Iилма-тохкама институте. Цу хана денз меттаца дувзаденна тохкамаш деш хул из йIаьххача хана. Тахка хIамаш шортта дар, хIаьта а духхьашха из болх дIаболабеш йолча йоIа цIенхаштта гIо-новкъостал эшар. Цу тайпара гIо цунна дергдола нах а гучабоал. Царех цаI вар вайна массанена дика вовзаш вола Мальсагов Дошлакъа. Цар дезалца хьоашал долаш, вахар-вар долаш хиннав из. Цун гIонца лоаццача хана язде а цул тIехьагIа ше яздаьр чIоагIдаь чакхдаккха а вIаштIехьадоал йиIий, Iилманхочун даржага а кхоачаш. Дошалкъанна ший йоI мо езаш, цо лоархIаш хиннай Фирюза. Цунна хетар теркалдеш, ладувгIаш а хиннав из, ший ханарча сагага санна.\nДика а во а оамалаш зувш, уж белгалйоахаш, цар хьакъехьа дувца ховш саг хиннав Дошлакъа. Сабарца а хьаькъалца а деш хиннад из дукха хIама дайна волча хьехамчас, йоIа хала хетаргдоацача тайпара.\nЮвцаш йолча заман чухьа кхыдола дика хIамаш, эргалонаш хул Оздоевай вахаре. Царех лархIа мегаргболаш ба Мальсагов Зоврбика даьча йоазошта таржамаш деш цо баь болх, язъяь массехк тохкам беш йола статья. Геттара белгала хилар къонача Iилманхочун вахаре 1962 шу. Цу шера цунна лу, диссертаци язъяр бахьан долаш, филологически Iилмай кандидат яха сийдола цIи. ДIахо дIайодаш йола ший вахара ха Оздоевас дукхагIча даькъе ювзаю хьехархочун наькъаца. Институте а университете а болх баро, А. Генкой, Ю. Дешериева, Н. Яковлева, Х. Ошаева, Д. Имнашвиле, Т. Гониашвиле даьча йоазоша дикка лакхду Iилман даькъе дола, къона йоазош долча меттаех дола цунна довзараш-ховраш. Iилманхо санна из дегIаахара юкъе доккха дакъа лаьца вар академик А. Чикобава, цунгара духхьал Iилма Iомадаь ца Iеш, нах беза, лархIа, царга ладувгIа Iомаелар Фирюза. Вешта аьлча, Iилманхочун сий лакха леладе ховш саг хиннав Чикобава. ГIалгIай кхалсага даь Iилман тохкамаш, кхычарех тийша ца дуташ, ше дешаш а довзаш а ха йоаккхаш хиннай цо. Цул тIехьагIа шийна хетар оалаш, нийса хьехам луш, къамаьл деш а хиннад. Цох йоккха говзал йола Iилманхо хургхиларах тешаш хиннав из. ТIехьагIо цунна хийттача тайпара хила а хилар из.\nКерда вахар дилла дийзар хIанзалца йовзаш ца хиннача Шолжа-ГIалий тIа. Дуккха хIама, де лерхIаш хиннараш хувцаделар цун вахаре. Кхыча тайпара белгалбе а дIабахьа а бийзар ший вахара никъ. Цу хана геттара ира латтар гIалгIай мотт дегIабоалабара а Iилман кIийлен тIа баккхара а дош. Из наха кIоаргга Iомабергбола хьалаш дар хьакхолла дезаш, эггара хьалха цун фонетика, морфологи, синтаксис яха доакъош боаггIача боарам тIа хургдар хьадеш. ДIаболабелар дукха низ, хьинар, наб йоаца бийсаш езаш бола болх. Ах бIаь совгIа статья, монографеш, мотт хьехарца дувзаденна книжкаш язде дийзар Оздоевай. ХIаьта цу балха дIаделар цо ший вахарцара эггара хозагIдола шераш. Духхьал Iилманна тохкамаш даь ца Iеш, цо уж довзийтар ше хьехаш болча студенташта – кастта хургболча хьехархошта. Из малагIа мотт хьехаш яр аьнна хет шоана университете? Ингалсий метта факультет яьккхаяле а, хIанз цо хьехаш хиннар алхха наьна мотт бар. ХIана, мишта нийсденна хIама дар из? ГIайре Фирюза кулгал деш яр ингалсий метта кафедранна. Из хьалхле лелаеш а дика гойтамаш долаш а хьайоагIар. ХIаьта вайнаьха меттайи литературайи кафедра тIехьаюсарашта юкъе яр. Цун болх тоалургбола керда наькъаш лаха дезаш дар этта гIулакх. Эггара хьалха цунна керте латта саг хувца лаьрхIар. Мала хьожавергва цу балха тIа яха хаттар дукха сагото яйташ дацар. Болх тоабе дагахьа цу гIулакха тIа хьожаю Оздоева. Иштта хул цох вайнаьха филологе кафедран кулгалхо. Эггара хьалха хIаране хьинар шолхадаккха дезаш эттадар хьал, алхха из мара никъ бацар балха дикал лакхъе. Атта-м дацар из де, хIаьта а дулургдолаш хIама дар. Дукха ганзар цо йита дика лараш гучаяла а. Кафедре нохчий а гIалгIай а дешар хьакхеллача денз ца хинна тамашийна эргалонаш хилар. Лоаццача хана хьахилар Iилманхой И. Дахкильгов, З. Хамидова, Ц. Тимаев, Я. Эсхаджиев, дуккхачар таро хилар аспирантурашка деша баха. Царна юкъе бар университета доценташ Е. Куштова, Т. Вагапова, Р. Саламова.\nБеррига из болх тIаберзабаь бар лакхара говзал йола, шоай болх кIоаргга бовзаш бола хьехархой а Iилманхой а кхебара. Цунга вуга хьалхара гIа баьккхабар 1957 шера. Цу хана денз цу тайпара беча балха юкъе хьинаре дакъа лоацаш хиннаяр Оздоева. Цо хьалкхебаьб мехка тайп-тайпарча миIингашка болх беш бола бIаьш бола хьехархой. Цо хьийха кагий нах а мехкарий а болх беш хиннаб хIанз а ба телевидене, радио, журналашка, газеташка. Цхьабараш шоаш дийшача университете болх бе бисаб. Вешта аьлча, царех хIаране вахаре дика лар йита саг яр ГIайре Фирюза. Цун лекцешка санна сиха ха дIайодаш яйнаяцар сона, кхыча хьехархоша хьехача Iилмашта хетаяьча лекцешка. Iилма а, вахар а, цIенхаштадар а, сакъердамедар а – деррига вIашагIъийна хулар цунца доаккхача цхьан-шин сахьата. Кагирхошца бувца ший тайпара мотт корабоагIар цунна. Из а цун Iилма а дезадолийташ хулар цо царца бувца мотт. Массане а вIаштIехьадалац иштта студентий дегашка бода никъ лаха. Цох кхерацар студенташ, бакъда цун сий дора. Уж шийх кхерар дезацар цунна, царна дешар сакъердаме хургдар, цох а шийх а дIаударгбоацар дезар. Цудухьа цун лекцеца хилацар совъяьнна ха, ца ховш нийсденна къамаьл, яьсса моттиг. Студенташта пайда баргболча тайпара дар цо дувца мел кийчдаь хIама, дешарца дувзаденна дале а вахарца дувзаденна дале а. Уж шедар тIадерзадаь дар хургбола хьехархой массе оагIорахьара дегIабаьхка хилийтара, вай юрташкарча а гIалашкарча а школашта накъабоалаш, шоай болх бе безача боарам тIа хьабеш бола нах хургболча тайпара уж кийчбара. Цун хиннача студенташта юкъе ба дукха дика хьехархой, масала, университете хьехаш йола Мартазанова Хьанифа, Ачалкхерча школе директорал леладаь Чапанов Абукар, со а ва цун студент хинна а цунгара гIалгIай мотт Iомабаь а. Укхаза белгалдаккха лов паччахьалкхен экзамен дIалуш цо сайна пхиъ оттаяь хилар. Кхыча моттигашка къахьегаш а хиннаб цо хьийха нах, масала, Нальгиев Руслан, Долгиев НаIиб, Марзиев Iийса милице болх беш хиннаб, Аушева Марем хьехархой говзал лакхъеча институте къахьегаш я, Барахоев Мухьмад «Сердало» газета керттера редактор а ГТРК «Ингештия» оалача телекомпане председатель а хиннав, Мержоев Ваха Магаса мэр хиннав. Берригаш бийца а варгвац. ХIаьта цо тIехьагIа кхебаьча Iилманхоех я университета хьехархо йолаш дуккхача шерашка къахьийга А. Гандалоева, ГIалгIай Республикан Ч. Ахриева цIерагIча Iилма-тохкама института директор Н. Барахоева, кхыбараш. Iилман новкъа хургболаш кийчбора цо мугIарера хьехархой а. Цо хьийга къа дайна а дайнадац, царех дуккхачарна гIорбаьннача хьехархой цIераш тийннай, грамоташца, кхыдолча совгIаташца белгал а баьхаб.\nМотт – из къаман керттерча белгалонех цаI я. Из боацаш къаман вахар хоза а дизза а хургда аьлча тешалуц, хIана аьлча цунца дувзаденна да истори а, этнографи а, эздел а, гIулакх а. Вешта аьлча, мотт Iомабарга гIолла мара довза йиш яц бокъонца дола гIалгIай вахар, цудухьа из Iомабара ма хулла дукхагIа терко е еза аьнна хет сона вай кхувш йоагIача тIехьено. Нагахьа санна цунна мотт во ховш хуле, тIехьа тIайоагIарашта кхы а вогI ховргда. Из кхера везаш хIама да аьнна хет сона, лорае езаш моттиг я. Профессор хиннача Оздоевайна хеташ дар, вай 1944 шера Сибре дигача хана, нах шоайла вIашкаувзаш хиннар, царна ший тайпара йIовхал луш хиннар наьна мотт ба, аьнна. Бокъонца бакъдар аьлча из мара кхы хIама диса хиннадац, вай къаман юкъара да, ала йиш йолаш. Кхы мел дар тIабенача низо дохадаьдар, доадаьдар. Бакъда мотт бицбе могаш хиннаяцар лайна хало а, моцал а, шелал а. Вай къам массаза хиннад ший мотт безаш, лоархIаш, цун сий деш. Из дика белгалдаьккхад дуккхача кицашка, йоазонхоша а поэташа а аьннача дешашка. Къаьстта а хьамсара да сона Беков ДордагIа Тембота аьнна дешаш: «Со визза гIалгIа ва ала йиш яц, ший наьна меттала йоазув цаховчо». Иштта мотт ховш кхебе гIертар ГIайре Фирюза ше хьехаш бола нах. Из тийша яр, мотт Iомабарга гIолла мара вахара еррига оагIонаш а цун къайленаш а йовза таро цахиларах.\nЦхьаькха цхьа хоза оамал яр цун. Къахетаме саг яр из. Цунна тешал деш да аз лохе доаладу масал. КхоалагIча курсе вар мотт сона се цу хана. Лекци еша чуенача Оздоевас аьлар, тхо шовзткъа итт саг вар студенташ:\n— Новкъостий, Хамхоев Ахьмад вовзий шоана?\nМассане а аьлар, из шоаш школе Iомаваьв, из поэт а иллиалархо а ва, аьнна.\n— Вовз, — аьлар аз а.\n— Цунна новкъостал де малагIа гIоргвар шух? – хаьттар хьехархочо.\n— Фу де деза цига? – хаьттар аз.\nСогахьа хьайийрзар хьехамча:\n— Цо хьааьннар дIаязде мара, хIама де дезац. Из ше бIаргса доацаш ва, — аьлар цо.\n— Со гIоргва, — раьза хилар со. Цо хьаеннача телефона номерга гIолла сай ваха веза моттиг малагIа я а хайна, цул тIехьагIа кхаь шера Ахьмада гIо-новкъостал деш хилар со. Оздоева бахьан долаш, сол хьалхагIа а тIехьагIа поэта новкъостал деш дукха студенташ хиннаб. Вешта аьлча, кIалвисачоа гIо дар, цун гIулакхага хьажар моллагIа саг волча сага дегIах ялла езаш йола оамал я. Из оамал шийца йолаш яр ГIайре Фирюза а. Тахан вайца яц из, массехк шу да из дIаяьнна. Филологически Iилмай доктор кхелхай 2010 шера 27 апреле. ХIара дийнахьа балха воагIаш, дIахьожар со Магасе из яьхача цIен тIа хьалтехача мрамора тIа даьча йоазонга. Цхьа ший тайпара хоза дагалоацамаш сомадоахар цо са дег чу.


Обновлено 21.02.2013 09:30 Автор: Administrator 21.02.2013 09:12\nЦа дуьйшу девнаш\nШовхалан къахьега дийзира, дех йисна керт-ков юха шайн долаяккха гIерташ. Девнаша, догъэтIош, гIелвинера. Денна бохург санна, хезаш дара девне буьйлуш, харцо ца лалуш хуьлуш долчу зуламех. Шовхала, беза мах луш, хала юхаерзийра шен дех йисна керт. «Пятиэтажкера» шен вежарий, нана, зуда а дIабигира Шовхала. Доккха са а даьккхина, ког хецна буьйса яьккхира цхьана хенахь дас йинчу хIусамехь.\nХIинца оьшург болх бара. Институте ваха кечамбан безаш Ваха а вара. Болх хьехош, сагатдеш лелаш Пацу а вара.\nIа, хьо шийла Iа…\nОбновлено 23.01.2013 09:48 Автор: Administrator 23.01.2013 09:34\n1аламо цецдохуш меттиг нисло вайн дахарехь, «гурахь б1аьсте а йолу», аьхкенан малхо 1овжинчу дийнахь, дагна 1аьнан шело а хаайолуьйту, даг чу ша а буьллуш. Дерриг адаман даге, цуьнан синх1оттаме хьаьжжина хуьлу.\nАрахь 1аьнан бутт бу, т1екхочуш керла шо а ду, амма 1аьнан сибтех цхьа х1ума а дац хаалуш. 1аьржаниг к1айдеш, дуьне ц1индеш к1айн диллина луо ца го, шелоно ц1евзина 1уьйренаш а, суьйренаш а яц, берийн ц1оз а дац, самукъне маьхьаршца шайн дахар санна к1айн лайн мижаргах ловзуш. Х1умма а дац 1а дагадоуьйтуш.\nОбновлено 18.01.2013 09:53 Автор: Administrator 18.01.2013 09:48\nКалендаран тIаьххьара лист\nГуттара а санна, керлачу шарца\nАса даггара хьо декъалайо!\nХеназа къеналло кийра ца морцуш,\nБIе шовзткъе итт шарахь ехийла хьо!\nОбновлено 23.05.2017 15:17 Автор: Administrator 17.01.2013 09:43\nБоккха иэшам хилла нохчийн литературина а, къоман культурина а – шен 75 шо кхочуш бакъдуьнена вирзина поэт, драматург Гацаев СаьIид.ХIХ-чу бIешеран 60-чу шерийн юьххьехь нохчийн литературе баьхкинчу яздархойх вара Гацаев Саь1ид. Иза вина Веданан районан Дишни-Веданахь I938-чу шеран декабрь беттан 2-чу дийнахь ахархочун доьзалехь. 6 шо кхачаза волу жима СаьIид дерриге а нохчийн халкъаца цхьаьна Юккъерчу Азе кхалхаво. Генарчу махкахь, Казахстанехь, дIадахна цуьнан бераллин а, кхиаран а шераш.\nДаймахка цIавирзинчул тIаьхьа, 1957-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан хьехархойн институтан историн-филологин факультетехь оцу шарахь дуьххьара схьайиллинчу къоман отделене деша воьду. 1969–1973-чуй шерашкахь Москвахь М.Горькийн цIарахчу дуьненан литературин институтан аспирантурехь доьшу СаьIида. Белхаш бина Веданан районерчу школашкахь, «Колхозан дахар» районан газетехь, Нохч-ГIалгIайн пачхьалкхан университетехь, кхечу меттигашкахь а.Поэтан дуьххьарлера стихаш зорбане евлла 50-гIа шераш чекхдовлуш. ХIетахь дуьйна цуьнан говзарш зорбане йийлина меттигерачу зорбанехь, юкъарчу гуларшкахь.\nОбновлено 27.07.2012 08:37 Автор: Administrator 27.07.2012 08:33\n«Къанъяллалц яьхна кхерч\nДIатаса атта дац», – бохуш,\nХьо еха лаьмнашкахь\nУьйрех га тесначу юьртахь.\nНекъ эцна хьаша-да вогIуш,\nХьаша тIеэцначу кертахь.\nИБАЕВ Руслан. Ирсе кхевдина тача


28 шо долчу Нохчийчуьра схьаваьллачу Нуханов Исламан цIарах арз чуделла Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле. Документ кечдина Страсбурге хьажо бакъоларъяран "Мемориал" центрерчу (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн статусе яьккхина "Мемориал", амма "Мемориал" реза ца хилла цуьнца. – Ред.) юристаша Агальцова Маринас а, Секретарева Натальяс а.\n2019-чу шеран гурахь Нухановс ютьюбехула видео яржийра Соьлжа-ГIалин юккъера Кадыров Рамзанан гергарчийн а, гонан а хIусамаш гойтуш. Цул тIаьхьа вадийра иза шен цIера, кхаа кIиранах кхебира Соьлжа-ГIалин полицехь, шена дуьхьал дареш дайтира. 2020-чу шеран ГIадужу-баттахь набахтехь яккха диъ шо хан туьйхира, герзаш а лелийна, ницкъхочунна тIе а летта, аьлла.\nЕвропан кхеле деллачу орзехь боху, Нухановгара харцонца яьккхина маршо, Iазап латтийна цунна тIехь, адамийн бакъонех, маршонех йолу Конвенци а талхош.\n"Нах идор, хьийзор – къаьсттина ширачу телефонашца ток еттар – иза шен балха тIехь яьржина лелош йолу кеп ю Соьлжа-ГIаларчу полицин буьйранчин Ирасханов Асланан. Иза хьалха Кадыров Ахьмадан полкан коьртехь вара, оцу полкехь наханна тIехь Iазап латтадо, низамехь доцу тIазарш до, аьлла билгалдаьккхира хьалхо Iазапна, адамна гIелоярна дуьхьалоечу Европерчу кхеташоно", - боху Мангал-беттан 9-чохь Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхеле хьажийначу дIахьедарехь.\nНуханов Ислам бераллехь дуьйна бIаьрса эшна заьIапхо ву. Тюмень гIалина гергахь ваьхна иза шен зудчуьнца Мельник Еленица а, кIантаца Адамца а. 2019 шарахь шен бIаьргашна операция н квота еха Нохчийчу веъна иза. Квота ларъечу юкъанна шен нана йолчуш Iаш а волуш яьккхира цо "Муха веха Кадыров а, цуьнан накъостий а. Хьалхара дакъа" видео.\nЛахьан-беттан 1-чохь вадийна Нуханов, цо дийцарехь, аьчка биргIа йиттина цунна, ток а йиттина, хиттина, стенна яьккхина видео. Цунна еттачохь хилла Соьлжа-ГIалин полицин буьйранча Ирисханов Аслан а, цуьнан хьалхара гIоьнча Тумхаджиев Iиса а. Нухановн етташ йисина ларш гина шолгIачу дийнахь полице валийначу цуьнан дена а.\nОфициалехь Нухановна бехкедира иза полице кисанахь ши патарма а болуш вахар. Ткъа шегара дареш етташ дехира, аьлла Нухановс.


Норвеги а Iийна дуьненан телефонашка ладоьгIуш\nЛахьан-бутт 21, 2013\nЦхьанатоьхначу Штаташкарчу Къоман Кхерамазаллин агенталло маьршачу нехан хабаршка ладугIуш хиларца йоьзна скандал керлайоккхуш ду хIинца Норвегерчу къайлахчу сервисийн куьйгалло дина дIахьедар. Уьш а хилла дуьнентIехь мел бехачу нехан телефонан а, интернетан а зIенашна тIехь терго латтош.\nНорвегин тIеман талламийн куьйгалхочо инарлас Грандхаген Челлс даредина, шен олаллехь йолчу хьукмато дуьне мел ду бехачу нехан телефонашкахула долчу къамелашка ладегIна хиларан.\nБакъду, Оьрсийчохь политикан тховкIело а йолуш вехачу Сноудена Эдварда аьлларг – Норвегин бахархойн къамелашка Iамеркерчу Къоман Кхерамазаллин агенталло ладIегна бохург - цо дацаре дира.\nГрандхагена дийцарехь, шайн пачхьалкхан бахархойн къамелашна тIехь терго йина ца Iаш, иштта кхечу мехкарчу бахархошна тIехь а терго латтош хилла Норвегерчу къайлахчу сервисаша.\nЦуьнца цхьаьна цо билгалдаьккхира, шаьш ладегIна долу къамелаш террорхойн Iалашонаш хиларех шеконе лаьцначу наха дийраш бен дацара, аьлла. Цу кепара низамца доцуш шайн каракхаьчна хаарш шен белхахоша терроран дуьхьал къийсам латторехь шайца цхьаьна болх бечу кхечу пачхьалкхийн къайлахчу сервисашца - уггаре а хьалха Цхьанатоьхначу Штаташкарчу Къоман Кхерамазаллин агенталлийца - боькъура шаьш, аьлла, мукIарло а дина цо.\nШаьш лелийначу къепедацаран цIано еш, Грандхагена элира, шен белхахоша нехан къамелашка ла ца дегIна, цара хьаьнца мичара мел деха къамел до я зIе латтайо боху хаарш гулдина, аьлла.\nЖимма хьалха Сноудена Iамеркахойн къайлахчу сервисийн белхан къайленаш гучуяха йолийча, Цхьанатоьхначу Штатийн президенто Обама Барака йира изза кийтарло – ладегIнарш шаьш къамелаш дацара, нехан зIенаш хьаьнца маца хилла бохург дара тергонехь латтийнарг, аьлла.\nКарладаккха догIу, Сноуден Эдвардан гучудахарш бахьана долуш яьржина скандал даханчу аьхка елира. Ша Iамеркахойн къайлахчу сервисехь болх беш волчу муьрехь цо копеш яьхна хиллера цу сервисо лелочу белхан кехаташна, цул тIахьа цо уьш гIара а ехира.\nДукха хан йоцуш гучуделира иштта Къоман Кхерамазаллин агенталло могIарерчу нехан къамелашка ладегIна ца Iаш, иштта 35 пачхьалкхан президентийн а, лакхарчу гIентан дай а къамелаш а толлуш хилла хилар.\nТелефонаш цхьа Iамерка а яц ладегIнарг


Нохчийн мухIажиршна тIехь йийриг харц кхел ю аьлла, тоьшаллаш до церан адвокаташа а, гергарчара а.\nЮхь тIе туьтмIаьжгаш а йоьхкина, герзах боьттинчу полисхоша ларъеш яра Венехь кху деношкахь дIайолаелла кхелан процесс, кхелан гIишло чу мел вогIучунна дегIаца а хьожуш, тIоьрмигаш а толлуш.\nАвстрин чоьхьарчу гIуллакхийн министро Соботка Волфганга кху аьхка аьхка пресс-конференци а йина, "нохчийн мафин" декъашхой лаца кадаьлла шен куьйгакIеларчу Iедалхойн аьлла, дIахьедар а деш.\nЧувоьллина хиллачу исс стагах бIархIанна дов хатта долийна цу процессехь.\nБехкебечийн гIенташкахь Iаш берш берриш а нохчий бу, 27 шарера 40 шаре кхаччалц хенаш йолуш бу уьш. Царна бехке дуьллуш ду Венехь а, Лахарчу Австрехь а цхьа могIа рэкетца доьзна талорш дар а, нахера кхерамаш а туьйсуш, ахчанаш дахар а, низамца доцуш герз а, наркотикаш а лелор а.\nНагахь санна, и кегий нах лецначу деношкахь Австрерчу полисхойн уггаре а лакхара куьйгалхо Соботка Волфганга уьш карабахкар Iедалан вуно боккха кхиам бу, бохуш дIахьедарш деш хиллехь, кхелехь гуш ду, лецнарш "мафи" бохучу дашца бийца нах боцийла.\nЦарех цхьа дакъа цхьацца кегийрачу талорийн декъа хилла сурт кхоллалахь а, амма лерина цхьа мафиозин кепехь тоба кхолла а, мафин структура кхион а гуьнахь уьш ца хилар гуш ду.\nЦхьана агIор, прокуратурано царна бехке дохкучу зуламийн кепо а, вукху агIор церан адвокаташа а, кхело царна тIекхайкха бахкийначу тешаша дечу тоьшаллаша а.\nЛецначийн царна дуьхьалтуьттучу цхьаццадолчу зуламашкахь бехк ца хилар го церан хIусамнаноша дечу тоьшаллашкахь а.\nИштта, масала, царех цхьаннан, Саламбек цIе йолчу жимчу стеган хIусамнанас Дианас дийцира Маршо Радионе, Iедалша шен хIусамдас рэкет а йина схьадаьккхина ду аьлла, шайн чуьра дIа а даьхьана, телевизионехула гайтина долу сахьт, бакъдолчехь шен децIено и кIант невцалгIа вахча цунна делла дара, бохуш: "Со доьшуш а, болх беш а ю, сайн алапа а долуш.\nСайн ишкап чуьра сан цхьацца бижутери юккъехь Iуьллуш хилла долу ас балхара схьаэцна сан ахча дIа а даьхьна, иза сан хIусамдас нахера схьадаьккхина ахча ду бохуш, гайтира цара. Иштта иза невцалгIа вахча цунна тхан цIерачара делла долу сахьт а, цо нахера схьадаьккхина долуш санна гайтира".\nЛецначийн бехк ца хилар чIагIдо церан адвокаташа а. Царех цхьаннан хьашташ кхелехь лардеш волчу Штробл Андреаса элира, прокурорна шен клиентана тIетуьттучу бехкехь дукхаъ хета-моттарш ду, амма кIеззиг бен тоьшаллаш дац, аьлла, и кхел ша картийн хIусам санна хаьрцар йолуш хиларх шек вац ша аьлла, тIе а тухуш.


Антон Чехов. Оратор. Дийцар. | ВАЙНАХ\n16.09.2013\tПроза, Статьи Оставить комментарий\nЦхьана исбаьхьчу 1уьйрана кешнашка д1аволла хьош вара коллежски асессор Кирилл Иванович Вавилонов, вайн махкахь уггаре а ч1ог1а яьржинчу шина цамгарх веллаволу: дерачу зудчуххий, маларххий. Иза т1аьххьарчу новкъа ваккха арабевлларш килсчуьра кешнаш долчухьа д1абуьйлабелча, кхелхинчун белхан накъостех цхьаъ, Поплавский фамили йолу цхьа хьенех, конка а лаьцна, шен доттаг1 Григорий Петрович Запойкин, къона, амма х1инцале а тоъал г1араваьлла стаг, вехачухьа д1ахахкавелира. Запойкин, вайх дукхахболчарна хууш ма-хиллара, наггахь бен нислушдоцу пох1ма долуш ву, ловзаршкахь, юбилейш язъяршкахь, тезетахь а, шега д1а ма-аьлланехь говза къамелдан хаарца. Муьлххачу хенахь а дийцало цуьнга: самаваларций, 1уьйрана х1ума яанзий, кхетамчуьра ваьллал вехна волушший, дагар деана ша хилча а. Цуьнан къамел шера д1адоьду, дог1анан бирг1анаш чухула хи санна, цхьатерра а, шортта а; цуьнан къамелдаран лексиконехь адамийн дегнаш к1аддеш дешнаш дуккха а сов ду, муьлхха а трактирехь къийзоргел а. Цо къамел гуттар а т1ех хаза, деха а до, цундела цкъацкъа, къаьсттина совдегарийн ловзаршкахь, иза д1асацорхьама, полице орца даккха дезаш меттигаш а нисло.\n– Ткъа со, ваша, хьо волчу вог1у-кх! – д1адолийра Поплавскийс, иза ц1ахь а карийна. – Катоххий бедарш т1еюхал, воьду вайша. Тхайчех цхьаъ велла, х1инца иза эхарта д1ахьажош ду тхо, цундела, ваша, цуьнан 1одика еш муьлхха а цхьа г1урт бу бийца безаш… Ерриге дегайовхо хьоьца ю. Кхин башха кхечарех къаьсташ а воцушверг веллахьара-м, хьо хьайн г1уллакхаш юкъара воккхур а вацара оха, ткъа х1ара-м секретарь вай… кхечу кепара шех аьлча, канцелярин аьрда-б1ог1ам. Бег1ийла ма дац иштта волу бохь къамел а ца деш коша чу виллар.\n– Х1а-а, секретарь! – набарна бага а г1аттош элира Запойнина. – И маларчий?\n– Х1аъ, маларча. Г1аймакхаш хир ду, т1екхоллург… некъана сом-ком лур ю хьуна. Воьду вайша, догдиканиг. Цигахь, коша т1ехь, Цицероначух цхьа к1ар-к1ар екаехьа, ткъа баркалла мел доккханиг эр ду!\nЗапойкин резахилира. Цо шен месаш совсийра, шен юьхь т1е г1айг1ане марха а йоссийна, Поплавскийца ураме велира.\n– Вевза суна шун секретарь, – элира цо, конки т1е а хууш. – Х1илланча а, къу а ву-кх, ша саннарг кхин атта карор а воцуш, Дала декъалвойла иза.\n– Ишттам дара и, делахь а товш дац, Гриша, кхелхинчарна лиэр.\n– Иза, баккъал а аьлча, нийса-м ду, «кхелхинчух лаьцна я диканиг ала, я х1умма а ма ала», амма вай х1уъу бахахь а, къу-м ву иза.\nШи доттаг1 дакъа эцна боьлхучарна т1аьхьакхиира, царех д1акхийтира и шиъ. Стуннаний, зудий, стунйиший, ламастна къера хилла, дуккха йилхира. Дакъа коша чу кховдочу хенахь зудчун мохь белира: «Иза волччу яхийтийша со а!», амма шен майрачунна т1аьхьа коша чу ца иккхира, билггал, шена х1отто долу пенси дага а деана. Ерриге г1овг1анаш д1асовццалц собар а дина, Запойкин цхьа-ши г1улч хьалхавелира, т1аккха д1адолийра:\n– Теша деза те вай вешан б1аьргех а, лерсих а? Ирча г1ан ду те х1ара каш, х1ара б1аьрхиш 1ено адамаш, узарш, тийжарш? Маржа-я1, х1ара г1ан дац, б1аьрсино 1ехош а дац вай! Х1инц-х1инцца вайна иштта каде, къона стаг санна, унах ц1ена, сирла гуш хилла, х1инцца дукха хан йоцуш вайн б1аьргашна хьалха, к1адбалар х1ун ду ца хуучу накхармозано санна, ша даьккхина моз пачхьалкхан хьал-бахам кхиоран юкъарчу никх чу дуьллуш, иза, х1инца… х1ара верг, дакъа хилла, б1алг1ане д1аваха. Къинхетам х1ун ю ца хуучу 1ожалло шен шийла куьг т1екховдий цунна, иза, ша ханна дуккха воккха велахь а, шен ницкъаша заза доккхуш, сирлачу дегайовхонех вуьзна волчу хенахь. Ма боккха иэшам бу-кх х1ара! Мила хир ву вайна и саннарг? Дика чиновникаш-м дуккха а бара вайн, амма Порфирий Осиныч цхьаъ бен ма вацара. Иза шен син к1оргенехь дуьйна ша д1авелла вара ц1еначу 1алашонашна, шен ницкъаш ца кхоабора, буса вуьжуш а вацара, нехан х1уманна т1екхевдар волуш вацара, вацара ахчанах эцалуш а… Ма ца вашар-кха иза, вайн юкъарчу г1уллакхашна зулам а деш, ша эца г1ертачарех, х1окху харц дуьненан х1уманех 1ехийна, шен декхарна ямартло шега яйта г1ертачарех!\nХ1аъ, вайн б1аьргашна гина ду-кх и: Прокопий Осипыча шен башха доккха доцу алапа д1адоькъура шен къечу доттаг1ашна, х1инцца шуна хезир-кха цо саг1ина х1ума луш хенебовлуш хилчу жоьра-зударийн а, буоберийн а маьхьарий. Шен белхан декхаршна а, дикачу г1уллакхашна а тешаме хиллачу цунна ца хаьара дуьненан самукъа муха хуьлу, цуьнан дуьхьа шена ирс кхолла доьзал а ца болийра цо; шуна ма хаьий, ша велла д1аваллалц цо зуда ца ялийний! Иза санна дика доттаг1 кхин мила хир ву вайна ткъа? Суна дуьхьал лаьтта цуьнан ц1ена д1аяьшна, догц1енчу велаваларца вайна т1еерзийна юьхь, суна х1инца а хезаш ду цуьнан к1еда, аьхна-мерза аз. Марша 1ойла хьо, Прокофий Осипыч! 1илла хьо, хьанала, оьзда къинхьегамхо!\nЗапойкина кхид1а а дуьйцура, ткъа ладог1архой вовшашка шабаршдан буьйлабелира. Къамел массарна а тайнера, масех стеган б1аьргех хи а делира, амма цу къамелехь дуккха а х1уманаш дара тамашийна хеташ. Цкъа-делахь, кхеташ дацара, къамелдечо кхелхинчух Прокофий Осипыч х1унда олу, цуьнан ц1е Кирилл Петрович аьлла йоккхуш хиллашехь. Шолг1а-делахь, массарна а хууш дара, кхелхинарг ша велла д1аваллалц законца дог1уш ша ялийначу зудчуьнца т1ом беш ваьхна хилар, т1аккха иза зуда ца ялош ваьхнарг ма ца хуьлу; кхоалг1а-делахь, цуьнан юькъа хьаьрса маж а яра, ша дуьнент1е ваьлчахьана маж-мекх даьшна а вацара, цундела ца кхетара, къамелдечо цуьнан юьхь яьшна ю аларх. Ладог1архой цу дерригенна т1аьхьа ца кхуьура, вовшашка а хьовсий, хьала-охьа белшаш саттайора.\n– Прокофий Осипыч! – кхид1а а дуьйцура къамелхочо, синайамехь коша чу а хьоьжуш. – Хьан юьхь-сибат куьцехь дацара, ирча ду ала а мегара, хьо т1ехьаьжна кхоьлина, оьг1азе гора, амма тхуна массарна а хууш ма дара, оцу гушдолчу пардо к1ел детталуш ц1ена, адамашка болчу безамах дуьззина дог дуйла!\nДукха хан ялале ладог1архошна цхьацца тамашийна х1уманаш билгалдуйла дуьйлира къамелхочуьнгахь шегахь а. Иза цхьана метте б1аьргбоьг1на 1ара, синтемах воьхна д1асахьаьвзира, т1аккха ша а белшаш хьала-охьа сетто волавелира. Цо ц1еххьана къамел сацийра, бага цецваьллачохь г1аьттира, т1аккха Поплавскийна т1евирзира.\n– Ладог1ахьа, иза-м дийна ма ву! – элира цо, 1адийна д1аса а хьоьжуш.\n– Мила ву дийна?\n– Х1ара Прокофий Осипыч! Д1огахь чурта юххехь лаьтташ ву-кх!\n– Иза велла а ма вац. Велларг Кирилл Иваныч ву!\n– Ткъа ахь айхьа ма элира, велларг шун секретарь ву!\n– Кирилл Иваныч ван а вара секретарь. Ткъа хьо, дунда, ца кхетта. Прокофий Осипыч, бакъду, хьалха вара тхо долчохь секретарь, амма иза ши шо хьалха кхечу балха дехьа ма ваьккхина.\n– Шайт1а а кхетар дац-кх аш лелочух!\n– Хьо д1а х1унда сецна? Хьайн къамел кхид1а а де ахь, товш ма дац!\nЗапойкин юха а коша т1е д1авирзира, т1аккха хьалхалерачу шовкъехь юкъадаьлла къамелдан волавелира. Чурта юххехь, баккъал а, Прокофий Осипыч лаьттара, маж-мекх ц1ена д1адаьшна къена чиновник. Иза къамелхочуьнга хьоьжура, оьг1азаллица юьхь а кхолийна.\n– И муха нисделира хьан! – буьйлира чиновникаш, Запойкинца цхьаьна шаьш тезетара юхадог1уш. – Дийна воллушехь стаг коша чу д1авоьлли-кх.\n– Дика дац и, жима къонах! – г1ам-г1им дора Прокофий Осипыча. – Хьан къамел кхелхинчунна дог1уш хила а тарло, амма дийнаволчух лаьцна делахь – сийсазвар бен, кхин х1умма а дац. Ладог1ахьа, х1ун бохура ахь? Хьанал, вохкалур воцуш, къаьънаш ца оьцуш ву! Дийна волчу стагах ишттаниг беламна бен дуьйцур ма дац. Цу т1е а, аддам а ма дацара хьоьга сан юьхь-сибат дийца бохуш. Хаза вац, маьттаза ву, и иштта хилийтахьа, амма стенна оьшу халкъана хьалха сан бат 1итта? Дегабаам бина-кх ас!\nГочдина БУРЧАЕВ Хьаьлим\nНазад: Гочйина ХАТАЕВ Хьусайна.\nВперед: Окаров Iийса. Бекъна 1аж. Дийцар.


Къуръанца дарба до Венерчу имамо\nБусулба нехан уггар деза жайна Къуръан\nКъуръанан гIоьнца, адаманна чуьра жиннаш арадахар бусулба дарбанашна юкъахь уггар а даьржинчех цхьаъ ду. Европехь шуьйра вевзаш ву и тайпа дарбанаш деш волу, Венерчу цхьана маьждиган имам Фаракъ Мухьаммад. ХьастагIа Венерчу университетехь лекцеш еша кхайкхина а вара иза, шен Iилманах лаьцна дийца.\n„Оха шуна Къуръанца доуьйту, имдиллинчарна дарба а, къинхетам а шеца дерг, ткъа харцо лелочарна цунах зе бен хир дац“, - иштта ду Сийлахьчу КъурIанан цхьана Аятехь яздина. Цу дешнашна тIе тевжа шен дарбанашкахь йоллучу Европехь шуьйра вевзаш волу Къуръанца дарбанашдархо Фаракъ Мухьаммад.\nВенерчу „Аль-Бухари“ маьждигехь имам санна болх беш волу иза тIаьхьарчу ткъе итт шарахь бусулбачу нахана дарбанаш деш ву, жиннаш лаьцначарна чуьра уьш арадохуш. Бакъду, шиннаш арадахархо я экзерцист шех алар башха ца деза Мухьаммадна. Цуо ша Къуръанца дарбадархо ву олу.\nХIора пIераскан дийнахь Венерчу „Аль-Бухари“ маьждиге сарахь 8 даьлча дIагулло иттанашкахь, наг-наггахь амма бIеннаш а дарбане сатессина баьхкинарш. Уьш Австрера хилла ца Iа, - Белгера а, Францера а, Германера а, кхечу Европечу пачхьалкххашкара а оьху шейх Мухьаммадна тIе нах, дарбане сатоссий. Дукхахьолахь цуо тIеоьцуш берш шизофрени цIе йолу синан лазар а, эпилепси а, тайп-тайпанчу депрессийн кепаш а ю. Ур-аттала къоралла а, бIаьрзе хилар а ду Мухьаммада Къуръан гIоьнца гIоле йинчу лазаршна юккъехь.\nЦу стеган башхачу похIмех лаьцна хезначу Венерчу Университетехь бусулба дин хьехаран факультетан куьйгалло кхайкхинера кху деношкахь Фаракъ Мухьаммад лекци еша. Дерриге а дарба Делера ду, бохуш, дийцира цуо студенташна. Ша уггарре а чIогIа кхоьручех хIума ду, дарба деш верг ша ву аьлла нахана моттар, цунах уггаре а доккха къа - ширк, я Делаца накъост лацар, - хир дара тIаккха, ша лелош берг бахьана бен доцийла нахана дIахаийтар шена вуно мехала ду, элира цуо. Ткъа дарба, - юха а, тIаккха а, - Делера ду.\nЦул совнаха, Фаракъ Мухьаммада дийцарехь, милла а иманехь волу стаг таро йолуш ву ша шена дарба дан а, я кхеттане а жиний цамгар шех ца кхетийта а. Цу Iалашонца хIун дан деза цуо иштта дийцира:\nФаракъ Мухьаммад: „Цхьа шиша оливийн даьтта а эций, - муьлха а цIенадаьккхина долу оливийн даьтта мегаш ду шуна, - цу даьттана тIехь Къуръан деша деза, ворхI-ворхIаза „Фатихьа“ а, „Аль-Фалякъ“ а, „Ан-Нас“ сураташ а доьшуш. ТIаккха цу даьттанца хIора сарахь шен доллучу дегIана массаж ян еза. Иштта хIора сарахь шен хIусамехь КъурIане ладогIа деза. Я кассета хуьлда иза, я диск хуьлда иза, я компьютер тIехь. Жимма чIогIа а хозуьйтуш, цуьнга ладогIа деза, бIаргаш дIа а хьаьбба, меттахь шена аьхна долчу агIор а ваьлла. Доллу дегI паргIат а даьккхина, садоIа деза цуьнга ладугIучу хенахь. Мел кIезга а дийнахь цкъа дан дезаш ду иза.“\nАла догIу, къаьстина тIаьхьарчу хенахь, Соьлжа-гIалахь цигарчу Iедало жиннашца къйисам лелон институт а кхоьллина, цигахь нахана дарбанаш лан долийчахьана вуно дукха и жиннийн тема нохчашлахь а йийцаре яьккхина хилар. Цхьаболчара дуьйцу, цу институтехь жиннаш арадоху бохуш, шайна тIебаьхкинчу лазархошна, къаьстина зударшна , вуно къиза етта бохуш. Бакъду, и хабарш тIечIагдина тоьшшалаш дац цхьаннгахь.\nВукхара цатешарца тIеоьцу жинницн цамгар адамех кхеташ хилар а, цунна дарбанаш деш хилар а. ХIетте а жиннаш дуйла хаар а, уьш хиларх тешар а бусулба динан баххех цхьаъ ду, уьш дацаре дан бусулбачу стеган бакъо а йоцуш. ХIунда аьлча КъурIан чохь Дала Ша аьлла а ду: “Ас жиннаш а, адамаш а кхоьллина...“, аьлла.\nЦундела жиннийн цамгарш хуьлуш хилар а, царна дуьхьал дарбанаш дешначу нахехь, масала, Венерчу шейхехь Фаракъ Мухьаммадех санна, хилар а шеко йоцуш лара догIу.\nКъорIанца дарба до Венерчу имамо


"Iадатан гIаролхой". Зудаберашкара ахчанаш муха доху Дагестанехь\nГIуран-бутт 29, 2020\nГIуран-баттахь Дагестанерчу полицино ши эпизод Iораяьккхина мехкаршкара ахчанаш даьхна: ца лахь, шаьш церан маьттаза дахьна суьрташ даржор ду олуш хилла. Лецначара доллучунна а бехкедина зудабераш, уьш оьзда лелаш дац, аьлла.\nХIинжа-ГIалара бу хьалхара хилам. Гергебилан кIоштара ши вахархо ву – уьш наркотикаш лелорна бехкебина а хилла хьалха – полицино шеконе эцна. Цара 80 эзар сом охьадилла декхарейина, боху, 21 шо долу йоI.\nШаьш иза нахала цайоккхург доьхуш хилла ахча. Дагестанан полицин инстаграмехь гойтуш йолчу видео чохь цара боху, йоIера "гIалат даьлла, иза харц новкъахь яра, цхьаьнца юкъарло леладора, кхечуьнца лелаш яра". Кегийнаха дийцарехь, йоIа ша дехна конфликт бертахь ерзор, ткъа уьш лецна цуьнгара ахча дIаэца бахча.\n"Оха ца дехнера цуьнга ахча. ЙоIа ша ядира, шена ахча дIадала лаьа, аьлла. Телефон а тоьхна, хаийтира адрес. ТIедуьйла бохура. Тхо тхайн гIуллакхаш деш дара гIалахь. Мукъадевлча дахара иза йолчу сарахь. Цхьана эха минотехь къамел дира цуьнца. Цо шен тIоьрмига чуьра сийна ларч хьалаяьккхира. Оха иза схьаийцира, оццу сахьта могIара бахархйон духарахь нах чухьаьлхира, тхо лийцира", – дуьйцу цхьамма.\nКегийнаха ахча доьхуш хилла йоIера иза нахала ца йоккхург\nТалламо дийцарехь, йоI сийсазъен информаци цаяржориг цуьнгара 80 эзар сом дехна кегийнаха. Нагахь санна и ахча цо ца лахь, бохуш хилла, шаьш иза маьттазчу хьолехь гойту суьрташ даржадо интернетехула.\nШолгIа хилам Хасу-Юьртара бу. Полицин хаамца, Лахьан-баттахь 18 шо долчу меттигерчу вахархочо интернетехула даржийна шен хеннара йолчу йоIах лаьцна иза "сийсазъен харц хабар".\nкIера хилла кIант ша интернетехь зудаберийн эвхьаза суьрташ даржош йолу паблик лелош хиларх\nПолисхоша чIагIдарехь, кIанта дехха юкъарло лелийна интернетехула IоьIаца, лаам хилла иза ган. Нагахь санна реза ца хилахь, ша иза сийсазъен суьрташ даржор ду, бохуш, кхерамаш тийсина. Лаьцча, кIера хилла кIант ша интернетехь зудаберийн эвхьаза суьрташ даржош йолу паблик лелош хиларх. Бехктакхаман гIуллакх айдина цунна дуьхьал. Цхьана миллионе кхоччуш гIуда тоха тарло цунна эладитанаш даржорна.\nДагестанерчу блогера, бакъоларъярхочо Алиева Марема дуккхаза а латтийна нехан тидам машанашкахь шантаж лелочарна тIехь. 80 эзар сом охьадилла мехкарех цхьаъ декхареечу жимчу стагаца зIе а латтийна цо иза лацале хьалха.\n"Ахча ца лахь, ша йоI нахала йоккху, олура цо. Кхечу цхьаьнгара 10 эзар сом доьхура. Ас къамел шеца дича, цо дIадехира массо а суьрташ интернетера, суна видео а гайтира ша уьш дIадохуш воллуш. И йоI ша кхин лейийр яц элира, амма кхидIа а ахчанаш деха волавелира кхечаьргара", – дуьйцу Алиевас.\nГIиллакх лоьруш, мехкарша ца хоуьйту шайн дай-наношна\nБлогера дийцарехь, мехкарша гIиллакх лоруш, дай-наношна ца хоуьйту шайца лелош йолчу харцонах лоций. Цундела мехкарша, нахала цабовлархьама, ца хоуьйту оцу харцонах лаьцна я полицина а. Оцу хьоло куьйгаш досту эладитанчийн, шантаж лелайо, ахчанаш доху.\nхIора денна а бо зудабераша хаамаш, шайгара ахча доьху, шайх лаьцна эладитанаш даржадо, олий\n"Цхьа пайда боццу, хIуманна а бехкедоцуш хуьлу карадеана сурт а. Ткъа иштачо олу: "Ас хIинцца хоуьйтур ду нахана, вайшиъ юкъарло лелош ду, вайна юкъахь эвхьазло лелла. Иштта нисделлера цхьана I3 шо долчу йоьIаца. Иза халчу хIоьттинера ша-шена тIе куьг даххьал. Йоккхахйолчу йишина хиинера иза, цо соьга дийцира. ГIо дира ас, халахеташ делахь а, полице ца делира гIуллакх: дена-нанна хаийта ца лиира йижаршна. Оцу кIантаца къамел дира, хаийтира иштаниг цунна могуьйтур доцийла. Амма цунна ма-доггIу таIзар ца дина, иза кхидIа а лелар ву эладитанех пайдаоьцуш", – тешна ю Алиева.\nЦуьнга хIора денна а бо зудабераша хаамаш, шайгара ахча доьху, шайх лаьцна эладитанаш даржадо, олий. "Полици жигара хьаьвза, шега хаийтича. Цкъа а ца нисделла, ас цаьрга гIодехча, уьш орцах ца бовлуш. Ткъа муха доьхур ду гIо мехкарша, нахала бовла уьш массо а хIуманал чIогIа кхоьруш хилча? Дукха хьолехь кхиазхошца лелайо и харцо, дена-нанна ца хоуьйтийла дац хилларг полицин".\nМарем цундела ша йоьду, эладитанаш а даржош, оьздангалла Iалашйойту шаьш а бохуш, ахчанаш дохучу кегийнаханна тIе. Хасу-Юьртахь лаьцначу жимчу стагаца а динера цо къамел. Амма ца сецнера важа нийсонна тIехь.\n"Цо ша бехк боцуш бехкево, бохура, амма дицдинера ша порнографи юхкуш лелла хилар. Соьга цхьана йоIа арздира, ша оцу кIентан интернетерчу агIоне хьаьжна, иза нахана мехах маьттаза суьрташ, видео юхкуш ву, аьлла. Ас скриншоташ гайтира сайна гIодеш волчу цхьана полисхочунна. Иза тIаьхьакхиира и кIант мехкарий сийсазбечу машанерчу цхьана тобан администратор хиларна. Жоьпе озийра. Ткъа берийн порнографи йохкарна ца озавалавелира таIзарна буха – ца кхиинера йохка, ткъа видео цо дIакхоьссинера", – боху Алиева Марема.\nШантаж, мехкаршкара эвхьаза суьрташ цадаржориг ахчанаш дахар – иза цхьана Къилбаседа Кавказан коьрталазам хилла ца Iа. И тайпа аьрзнаш хеза кхечу регионашкара а. Делахь а Къилбаседа Кавказехь нехан кхел кхераме ю эладитанех пайдаоьцучарна, аьтто болу цхьаболу зуламхой совцо. Цхьаболчарна тоьу шайн дега-нене арздича, цу тIехь йоьрзу конфликт. Ткъа оцу кепехь эладитанчаш совца ца ло кхечу меттигашкахь.


Шайн журналист верах лаьцна дахьедар дина Обамас\nГIуран-бутт 06, 2014\nЙеменехь ша лаьцна, закъалтIехь кхаьбна Iамеркан журналист къиза верна ал-Къаида емалйина шоьтан дийнахь Цхьанатоьхначу Штатийн президента Обама Барака. Сомерс Лука вийна Iамеркахоша иза мукъавоккхуш операци дIахьочу юкъанна.\nОбамас дIахьедина, ша дерриг а дийр ду дозанал арахьа болу Iамеркахой Iалашбарехь, аьлла. Хьалхо мехкан векалша хаам бинера Сомерс а, цуьнца кхечу махкара кхин цхьа стаг а верах лаьцна. Лецнарш маьршабахархьама кечйина операци дIа ца яьхьча ца йолура, церан дахар баккъал а дара кхерама кIел, элира массех де хьалха шен даржера мукъаваьллачу Штатийн тIеман министра Хейгл Чака.\nЕарийдийнахь Йеменера видео яржийра ал-Къаидан тIемалоша, шаьш вуьйр ву Сомерс, нагахь санна Iамерко шаьш декхаре дуьллург кхочуш ца дахь, аьлла. Лаьцнера Сомерс Йеменан шахьарахь Санехь стохка гурахь.


Дала марша юхабоуьйтийла хьо, хІай беза РаббиI-АЛЬ-авваль бутт!\n31 марта в 10:15 (2010 г.)\nВайн Веза-Сийлахь Мухьаммад пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьненчу ваьллачу безачу РаббиI-аль-авваль беттан тІаьххьарчу дийнахь, Нохчийн Республикин Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цІарахчу коьртачу маьждигехь, Іамал ян гулбеллера бусалба нах. Вайн республикин массо а кІошташкара эзарнашкахь схьаоьхура нах малхбуза ламазна. Ламаз чекхдаьллачул тІаьхьа массара а Къуръан деша долийра. Маьждиге мел веанчо шина сохьтехь сов дийшира Къуръанан аяташ. Цу вовшахтохаршкахь дакъалецира Нохчийн Республикин Динан урхаллин председатела Мирзаев Султан-Хьаьжассий, Нохчийн Республикин Іеламнехан Кхеташонан председатела Кадыров Хож-Ахьмад-Хьаьжассий, «Некъ» типографин директора Шахидов Адам-Хьаьжассий, кхин а дуккхаъчу гІарабевллачу Іеламнаха а.\nШен дахар вайна массарна а масал долчу Мухьаммад пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) кхочушдинчу сийлахьчу декхарх, АллахІан омранах, дийцира гулбеллачара. Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьненчохь яьккхинчу хене хьаьвсича, цу хенан таллам бича, вайна го Ислам-дин даржорехь бина некъ вовшашца бозуш болчу исторически хиламийн зІе хилар. Яккхий халонаш, баланаш, сингаттамаш ловш схьавеана вайн Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Шена тІе мел хІоьттинарг АллахІера дуй хааро, дуьненан хІума ца лоруш хиларо вазвина лакхаваьккхина Делан салам хиларг. Шен некъа тІехь латтаро кхачийра иза а, цунна тІаьхьа мел хІоьттинарг а АллахІа Ша резаволчу лакхенашка. АллахІа (Лекха ву Иза) делла дара цунна гІиллакх хаза хилар, дегІан куц-кеп тамехь хилар, юхь-сибат хаза хилар. Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьненчу ваьлчахьана дуьйна, цул тоьлла-м хьахо а ца догІура, цуьнга кхочуш хилла вац цхьа а. Вайн Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) бен вацара уггар хаза гІиллакхаш долуш – цхьа а ледара хІума дацара цуьнца.\nДалла везна волу Мухьаммад пайхамар (Делера салам-маршаллла хуьлда цунна) бусалба нахах бина къинхетам хилла ца Іаш, хІокху дуьненан дерриге а адамах бина къинхетам бу.\nШен лаам кхочушбан хаьржира иза (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) АллахІа, цуьнан дог-ойла цІена йолу дела. Цул къинхетаме а, тешаме а волуш кхин цхьа а хуьлийла дац – лазар чІогІа хиларна ша холчохь воллушехь, Деле (Лекха ву Иза) шен умматах къинхетам бар, гІайгІа-бала дІаэцар, таІзар дайдар доьхура цо (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Дац, хуьлийла а дац кху дуьненахь кхин иштта адам! Шен ниІмат вайна дахьаш еана цуьнан серло ткъесах яьржина хІокху доккхачу дуьненахь.\nЦхьаьнакхетар чекхдолуш къадарин а, накъшбандин а мурдаша мовлад йийшира. Цул тІаьхьа Нохчийн Республикин президента доІа дира вайн халкъах Деле къинхетам бар доьхуш.\nЧекхбели беза Рабби-аввал бутт, дІадаха шайна чохь пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дуьненчу ваьлла денош. Амма цкъа а вайн даг чуьра дІавер вац Веза Сийлахь Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна). Дала и везар лойла вайна!


Нурмагомедов холхазан куйнах лаьцна вистхиллачул тIаьхьа флешмоб дIаяьхьна социалан машанашкахь зудабераша\nХолхазан куй божарша бен лелош бац, хIунда аьлча, "церан сий ду цуьнца" аьллачу UFC-н чемпионан Нурмагомедов Хьабибан дешнаш шайна хет-хеттачу кепехь тидина Дагестанерчу зударша.\n"Кавказ.Реалии" портало ма яздарра, Абу-Дабехь ша толам баьккхинчул тIаьхьа спортхочо аьлла хиллера: "Холхазан куйнаш техкина оццул дукха адам гуш дика хета суна, массарна а баркалла суна сагатдарна. Къонахалла а, сий а долчу стага бен лелош бац куй. Тхан Дагестанехь зударша холхазан куйнаш ца леладо".\nЛатархочунна жоп луш Фейсбукан агIонехь Дагестанерчу мехкарша флешмоб йолийра. ХIораммо а коьртахь холхазан куй а болуш, даьхна шайн суьрташ зорбане даьхнера социалан машанехь. Махачкалара Савельева Наталья яра акци йолийнарг.\nКуй божарийн атрибут ю\nДагестанан историн, археологин, этнографин Институтан Iилманча Мусаева Майсарат реза ю Хьабиба динчу дIахьедарна: холхазан куй даим а божарийн атрибут хилла ю аьлла хета цунна.\nНурмагомедовн дешнаш хезча, йоккхайийра ша боху цо. "Къонахаллин символ ю холхазан куй, - боху цо. – Дагестанехь цхьа наггахь бен ца духу зударша божарийн духар а, ца туьллу холхазан куй а. Дуьххьара 14-чу бIешерашкахь Тимуран эскаршна дуьхьал тIемаш латточу Патима Партуса доьхна божарийн барзакъ. Цул тIаьхьа Надир-шах тIелеттачу заманчохь божарийн духар а доьхна, зударша дуьхьало латтийра цунна. Амма хIетахь а, ца бевллачу денна тIедухура".\nМусаева реза яц, "зударша божаршкара церан барзакъ шайна дерзорна". "ХIаъ, зудчун хатI божарийн духарца ийна ду. Делахь а, битийша холхазан куй мукъна а цаьргахь", - бохуш, кхайкхамбо цо.\n"Кавказ.Реалиица" къамел динчунна новкъа ду, Хьабиба толам баьккхича хазахетта ца Iаш, цо аьлла дешнаш харцахьадахарна флешмобан декъашхоша.\n"Со ца кхета, оцу флешмобца хIун ала гIерта уьш?! Церан реакци - бух боцуш а, хьекъале доцург а ду. Цхьа а маьIна ца го суна цуьнца", - боху зудчо.\nМахачкаларчу администрацин белхахо Алимирзаева Зайнаб а тIекхуьуш яц, хIун Iалашонца йолийнера флешмоб.\n"Кавказхойн зударша холхазан куй маца лелийна? – ца кхета иза. – Вайн спортхочун агIо лоцуш, стохка гурахь ас сурт даьккхинера холхазан куй коьрта а тиллина. Бакъду, вуьшта ас цкъа а лелор бац и куй, божарийн коьрта туьллург ю иза".\nФлешмоба цхьана а кепара маьIне хIума гойту аьлча, шеконаш ю Алимирзаеван.\nИза тешна ю, акци "забарца" дIаяьхьна хир ю аьлла. "Зударий божарийн куй лело хьаьгна бу аьлла ца хета суна. Йа Хьабибан дIахьедар а, цхьана а кепара провокаци йолуш дацара. Тхо долчахь зударша йовлакхаш леладо алар санна хIума ду иза", - боху цо.\nЦхьаъ олуш хилла, амма багара даьлларг кхи маьIна долуш ду\n"ХIаъ, холхазан куй а, герзаца чоа а деккъа божарийн духар лоруш хиллла ду. Амма тахана дерриг а ийна", - элира флешмобехь дакъалаьцначу Махачкаларчу яхархочо Гасанович Наидас.\nЦо дагадаийтира, стохка Дагестанехь чоан кепехь юкъаевлла зударийн кучамаш а, бустамаш тIехь болу футболкаш а лелор.\n"Хьабиб оцу доллучунна а дуьхьал хиллехь а, дуьненна а хьалха ишта дIакхайкхо вацара иза. Цуьнан дешнаша питана тесна", -аьлла, тешна ю Наида.\nЖурналисто Анохина Светланас дуьйцу, кар-кара оьцуш, даржийначу Хьабибан дIахьедаро шен вас ца йира, хIунда аьлча, "цу кепара деза-даккхий божарийн хIуьмалгаш кест-кеста хазарна".\n"Кхардамца тIеоьцу ас цу кепара дIахьедарш, - боху цо. – Дагестанерчу бIеннашкахь холхазан куй лелочара сийзаз хIуманаш яздо соьга. Бакъду, цIераш хьулйинчу аккаунташ тIера яздо, стенна делахь а".\nЦу тIе Анохинас шена дуккха а суьрташ гина боху, Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкарчу къоначу фанатца-йоIаца Хьабибан даьхна суьрташ. ХIора цуьнан латаршка йогIу иза холхазан куй а туьллий. ТIехула тIе, Нурмагомедовс совгIатна ша белла куй а бу и боху цо.\n"Иза хIун ала гIиртина кхета со, амма Хьабиб цхьаъ олуш хилла, делахь а цуьнан багара даьлларг кхи ду, - боху Анохинас. – Цундела кхеташ ду, цуьнан дешнаш дукханна новкъадаьхкина хилар. Сан а дара холхазан куй тиллина, даьхна суьрташ. Флешмоба юкъа яхара со а. "Прикол" ма ю иза".


ГлавнаяГлавнаяКультураДIонди-Юьрта бIаьсте кхаьчна\nМузейн уьйтIа ма-велли, Iохкуш кегий а, даккхий а тIулгаш ду – уьш чIогIа тамашийна ду: тIехь, деша а луш, Iаьрбийн йоза дерш а, Iаламехь Делан лаамца бен хуьлийла доцуш, инзаре суьрташ тIехь дерш а, кегбеллачарна юккъехь лахьорчаш (ракушкаш) ерш а. Царах цхьаболчеран Iаламат дукха хан хир ю. И къасто археолог хила а ца оьшу: тIехьаьжча а гуш ду уьш чIогIа шира хилар. Адама дуьйцу тIулгех лаьцна, мичахь, муьлхарниг карийна а олуш. Кху уьйтIара лаха чувуссуш тIулгийн ламеш ду. Царна тIера дIахьаьжча, гобаьккхина лаьтташ гIишлош ю: тIулгех йина бIаьвнаш, тIулгийн къуббанаш, буьйдачу кибарчигех дина кир тохаза цIенош, отеш, тоьла, чардакх, кхалораш. Схьагуш дерг инзаре сурт ду: «Ян а ю хIара-м юрт» – олий, дагадогIу хьуна. Ши гIат долчу тIулгийн цIа чу воьду тхойшиъ. Лахарчу гIат чохь йоккха чоь ю. Чуваьлча, аьтту агIор болчу пена тIехь кхозуш бустамаш тIехь болу нохчийн шира истанг ду. Цунна тIехь, дуьхь-дуьхьал а дерзийна, оьллина ши тур ду. И шиъ чIогIа хаза ду, замано ца талхийна цу шинан бос а, кеп а. Лаьттахь вуно дукха пхьегIаш ю лаьтташ: тIех шира хиларна баьццара бос эцна кегий а, яккхий а кIудалш а, кхийра кхабанаш а, гIумгIанаш а. Царна юххехь лаьтташ цхьана дийнатан инзаре яккхий даьIахкаш ю! Сан тидам царна тIебахнийла а хиъна, Адама дуьйцу: «Суна го хьан цецвалар. ХIара даьIахкаш муьлхачу дийнатан ю Iилманчашна бен хуур дац. Вай-м хIорш цхьана динозавран я кхечу экханан ю эр ду. Хила-м йоккха хIума хиллачух тера ду иза. Со сайн музейна шира хIуманаш гулъеш вуйла хаьа со вевзачарна. Иштта хIара даьIахкаш, каръерехь карийна аьлла хезча, ас, вахана, еана ю. Схьагарехь, цигахь-м оцу дийнатан кхин даьIахкаш а хила мегара, амма, латта тIе а доьжна, дIахьулъелла и меттиг. Латта дIадаккха дукха техника а, нах а оьшу, вайн и таро тахана яц.»\nКхечу хIуманашка хьоьжуш чекхволу тхойшиъ. Терхеш тIехь охьаехкина Iохку вуно шира экспонаташ. Дукхахйолчеран масех бIе а, эзар а шо хила тарло.\nМузейн кертахь дуккха а хиш ду: ломахь долчу шовданийн кепехь нисдина, самукъанечу декарца тIулгаш тIера охьаIенаш а, гонах тIулгаш дехкина, кегий айманаш а, хьалайоттаза йолчу бIаьвнна хьалха йоккха айма а, бацалахь девдда доьлху, малхехь лепа татолаш а. Цара йолчунна тIе а хазйо ДIонди-Юрт. Сина а, дегIана а аьхна меттиг ю хIара, хIаваъ а шатайпа цIена ду кхузахь. Хаддаза бацалахь екаш цаьпцалгаш ю, дитташ юккъера схьахезаш олхазарийн зевне аьзнаш ду.\nКхин а масех цIа гойту суна Адама – буьйдачу кибарчигех динарш а, тIулгех динарш а. Царна чохь нохчийн дахарехь хилла дукха хIуманаш ю: шира пхьегIаш, кахьарш, итуш, тIеюху хIуманаш, истангаш, герз, мотт-гIайба, акхаройн цIоканаш. Цхьана цІенна хьалха йолчу жимачу учена кIелахь кхозуш яхаза хьаьжкIаш ю. Дог хьостуш, хьан кийрахь аьхна синхьаам кхуллуш сурт ду гуш дерг.\nАх хьалайоьттинчу бIаьвнна тIекхочу тхо. Цунна гонах дехкина дуккха а тIулгаш ду, шайна юккъехула охьаоьхуш долу хи хьалхарчу йоккхачу айми чу а доьдуш. БIаьвнан пена тIехь цIестан у го суна. Цу тIехь иштта йоза ду: «Нохчийн къоман турпалхочунна Кадыров Ахьмад-Хьаьжина лерина бIов. Къонах хасто дешнаш тоьар дац. ДIонда.»\nИштта гайтина ДIондас вайн хьалхарчу Президенте Кадыров Ахьмад-Хьаьжига болу шен ларам. И бIов йоха ца лун йолчу Ахьмад-Хьаьжин стогаллин билгалонна лерина ю.\nХIинца вайна хаьа музейн цIе – ДIонди-Юрт – Сатуев Адаман цIарах юйла. ДIонди олу кхунах уллорчара.\n– Адам, муха кхоллаелира хьан музей? – хотту ас, музейн кертахула го а баьккхина, уьйтIахь йолчу стоьла хьалха тхойшиъ охьахиъча.\n– Со жима бер долуш дуьйна а вара нохчийн шира хIуманаш дезаш, ишколехь историн урокаш къаьсттина дукхаезара суна, вайн, нохчийн, ширачу дахарх а, цхьацца хиллачух а долу хабарш чIогIа хазахетара суна. Лаьмнашкахула ваьлла лелар дезара, цунах чIогIа самукъадолура. Цкъацкъа накъосташца вахча, шира пхьегIа я евзаш йоцу дуккха а хенахь лаьттах яьллина хIума карийча, иза хьехархочунна гайта йохьура ас. Иштта, цу хенахь кхоллаелла хир ю-кх и ойла. Бакъду, иза кхочушъян дуккха а шераш ийшира. Музей хIинца а кхоччуш чекхъяьлла яц, кхин дуккха а болх бу бан безаш. Иттех шо хьалха волавелла со хIара ян. Музейна йоккха меттиг еза, ткъа вайн нахана атта ца лаьа шайн латта дIахеца. Хала а, атта а хIинца вайна гуш йолу меттиг музейна эца аьтто хилла сан. Цхьаберш ца кхета ас лелочух, сох боьлу а хир бу уьш: «Наха цIенош а, бахамаш а вовшахбеттачохь хIара хIун ду а ца хуург лелош ву» – бохуш. Амма суна хаьа айса лелош дерг – суна вайн тIаьхьенна нохчийн сийлахь цIе йита лаьа, вайн дайн хала, амма оьзда дахар гайта лаьа. Цкъа цхьа киншка ешнера ас, «Маьлхан гIала» цIе а йолуш. Иза язйинарг Томмазо Кампанелла ву. ЧIогIа суна дагах кхетта киншка ю иза. Цу тIехь дуьйцу муха хила деза адамийн дахар, муха Iан веза уллорниг лоруш а, везаш а. Хьанал къа а хьогуш, вовшашна гIо а деш, бертахь муха даха деза адамаш гойту цу киншкано. Суна дезаделира цу тIехь дуьйцург. Иштта хазаниг кхоьллича, цунах самукъадолуш нах хилча, ма дика хир дара боху ойла яра сан коьрта чохь. Сайн сатийсамаш, сайн ойланаш кху музей чу яхка гIиртина со дуккха а шерашкахь. Мелла а сайн цу тIехь аьтто хилла аьлла а хета суна. Музей кхолла а, дIакхехьа а атта дац, дуккха а харж ян дезаш гIуллакх ду иза. ХIара еш гергарчара а, доттагIаша а, дикачу наха а гIо деш ца хиллехь, со ларийна а хир вацара. Хьуна ма-гарра, кху кертахь куьйга дукха болх бина. ХIора охьабиллина тIулг а, дIайоьттина кибирчиг а, дIатоьхна хьокха а куьйгашца дина гIуллакх ду. Суна доккха баркалла ала луур дара сайна гIо динчу нахана: пхьерана Солцаев Мохьмадна а, сайн доттагIчунна Чурчаев Салманна а, Ахметсултанов Iумарна а, Садыханова Совдатна а, дуккха а кхиболчарна а. Церан куьйгашца а, ахчанца а дина гIо-накъосталла ца хиллехь, сан ницкъ кхочур бацара хIара дерриг а кхочушдан.\nАс тидам бора Адаман, цо музейх лаьцна дуьйцучу хенахь. Цхьа шатайпа йовхо хуьлура цуьнан бIаьргаш чохь. Гуш дара, мел дукхадеза цунна шен гIуллакх, мел мехала хета цунна иза. Ойла йича, цо динарг инзаре доккха гIуллакх ду – цуьнан ницкъ кхаьчна эстетически агIор вайн историн а, культуран а сурт вайн бIаьргашна хьалха дIахIотто.\n– Со дукха сатесна вара кхуза вайн республикин Куьйгалхо Кадыров Рамзан варе. Суна доккха совгIат хилира, эххара иза веача. Музей цунна гайта а, кхунах лаьцна дийца а лууш вара со. Рамзанна хазахийтира музей, къаьсттина бIаьвнашна реза вара иза. Оха бинчу белхан лаккхара мах а хадийра цо, ахчанца гIо дийр ду а элира. Хьуна гина хир ду кевнна юххехь дIатоьхна долу Рамзанний, сой тIехь волу сурт, ткъа доккхачу цIа чохь а, арахьарчу агIор цуьнан пена тIетоьхна а ду кхин шиъ а. Уьш вайн Президент музей веана волуш даьхна ду.\nВайн артисташна а, телевиденехь болх бечарна а езаелла хIара меттиг. Кест-кеста музыкальни клипаш яха а, передачаш кечъян а богIу уьш кхуза. Ала дашна, хаза а хуьлу кхузахь йина съемка. Усманов Iимран а, Ахмадова Амина а, Айдамирова Аймани а, кхин дуккха а берш а хилла кхузахь съемкашкахь. Суна хазахета кхузахь и болх беш, хIунда аьлча телехьовсархойн аьтто хир бу музейн гIишлош а, кхузара Iалам а ган. Кхуза хьовса церан дог догIур ду аьлла а хета суна.\nСатуев Адама хьегна къа зе дайна дац, иза Нохчийн Республикин культурин хьакъволу белхахо а, Нохчийн Республикан сийлахь гражданин а ву, цул сов, Къилбаседа Кавказан юкъараллин а, гуманитарни а организацийн сацамца Нальчикехь елла «Кавказан сий» цIе йолуш мидал а ю цуьнан.\nБIаьстенан эсала малх бара ДIонди-Юьртан бIаьвнийн баххьех хьекхалуш, шен сирла зIаьнарш кху исбаьхьчу кертахула дIасаяржош, со дIаваха хьалагIаьттинчу хенахь. ТIаьххьара бIаьрг туху ас кху синтеме а, дагна аьхначу а меттиге. ДIаваха дог а ца догIу кхузара – сел чIогIа шена тIеийзош ю хIара исбаьхьа беш.\nКертара араваьлча, кевнна уллехь пенах тоьхначу уьнна тIера йоза кхин цкъа а доьшу ас, хьалха чувогIуш айса тидам бина хилла долу: «Музей-парк. Нохчийн культурин хьоста». Иза нийса ду. Нохчийн дахаран бух гайтина ахь кхузахь, ДIонда. Дала аьтто бойла хьан!


Гуьмсехь кислородан станци схьайиллина - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nГуьмсехь кислородан станци схьайиллина\n26.01.2017 14:34 Четверг\nИсточник: («Даймохк», №2 (13097)\nГуьмсан к1оштан коьртачу больницехь кислородан станци схьайиллира 2016-чу шеран г1уран (декабрь) беттан т1аьххьарчу дийнахь. Нохчийн Республикин могашалла 1алашъяран хьаьрмахь доккха маь1на долуш хилам бу иза. Станци йиллинчу «Грасис» компанин куьйгалхочо Сахонов Евгенийс дийцарехь, станцин ницкъ кхочур бу больницин ялх отделенина кислородаца кхачоян. Цул сов, циггахь, техника йоьхна, станции болх юкъарабаьлла меттиг нислахь а, кислород хир ду (т1аьхьалонна). «Грасис» иза x1aвaax ц1ена кислород деш, юха иза яйшна чудерзочу контейнерах лаьтта мобильни стационарни кислородан станци ю. Уьш, яйнаш, баллонаш стандартни блок-контейнершкахь 1алашдо, оьшучу метте сиха а, атта а д1асадахьийта хала а доцуш, — билгалдаьккхира Б.Сахоновс.\nКислородан станци болх бан йолаялийтира Нохчийн Республикин могашалла 1алашъяран министра Сулейманов Эльхана. Медицинин учрежденийн белхахошка цо дийцира Нохчийн Республикин Куьйгалхочо Кадыров Рамзана г1oдар бахьанехь вайн республикин бахархойн медицинин хьашташ кхочушдаран болх де-дийне толуш хиларх лаьцна. Цунна кхин цхьа тоьшалла ду Гуьмсехь кислородан керла станци схьаеллар.\n- X1apa санна йолу станци вайн яцара. Вайна ма-хаъара, Гуьмсан к1оштан коьрта больница республикехь яккхийчарах цхьаъ ю. Кислородан станци ч1ог1а оьшуш яра кхузахь. Больницин балхана доккха г1o хир ду цуьнах, — элира Э.Сулеймановс.\nЦул т1аьхьа Э.Сулеймановс а, Е.Сахоновс а, Гуьмсан к1оштан коьртачу больницин коьртачу лоьро С.Энгеноевс а б1аьрг туьйхира керлачу станцех. Больницин коьртачу лоьро дийцарехь, тахханналц кислород кхечу станцера дан дезаш дара. А.-Хь.Кадыровн ц1арахчу региональни юкъараллин фондан чоьтах эцначу станцис доккха г1o дина кислородаца кхачояран балхана.\n«Стационарехь дарба леладойтуш 400 дархо хуьлу, иштта операцеш яр а алсамдаьлла кху т1аьхьарчу хенахь.\nЧ1ог1а оьшуш яра x1apa тайпа станци. Цо болх бар бахьа¬нехь республикин бюджетан ахча кхоадар а хир ду», — элира И.Энгеноевс. Гуьмсан к1оштан медицинин учрежденийн белхахоша доккха баркалла элира А.-Хь.Кадыровн ц1арахчу фондан куьйгаллина а, Нохчийн Республикин Куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна а шайн к1оштарчу бахархойн медицинин хьашташ кхочушдан иштта мехала г1ирс болу кислородан станци ярна.


Официалан тIегIанахь а, могушаллан министараллан говзанчаша а тоьшалла а деш, пехийн цамгар алсам яьржинчех ю Нохчийчохь.\n2008 - чу шарахь гIардаьхначу терахьашца махкахь и пехIийн цамгар Оьрсийчохьчул а кхузза сов яьржина хилла. Цу хенахь хиллачу могушаллан министро йинчу къароца, 20 эзар сов вахархо и цамгар йолуш хилла республикехь, шайна юкъахь и цамгар генаяьлларш 7-8 эзар стаг а волуш.\nМахкахь и цамгар мел кIаргьелла гойту кху терахьаша а: бархI- исс шо хьалха кхузахь эзарна юкъахь и цамгар йолуш 355 вахархо хилла, тIаьхьо и гайтам жимма битаме беъна 301-нна тIекхаччалц.\nТуберкулез цамгар Нохчийчохь сел яржар лазархойн шайн бехкаца а дузу цхьаболчу лоьраша а, тергамхоша а.\nСтенна аьлча боху цара, шайгара хьал кхета а дина, шаьш бахьнехь и цамгар кхечарна тIе ца ялийта, дIаса ца яржийта лаам берш алсам белахь а, царалахь болуш бу бала цакхочурш а, само ца йийраш а.\nЦунна схьахетарехь, лач делахь а тоьшалла ду, могушаллан министралло орца а аьлла, кху деношкахь прокуратура юкъа а йоьлла, цхьаболу пехийн цамгархой бертаза дарбанан цIийне кхачабар.\nУьш масех кIоштера 11 лазархо ву цкъачунна лоьрийн бIаьргаIуналле кхачийнарг. Старопромысал кIоштера а ву мехкан тубдиспансере кхачийначех шиъ.\nЦигарчу цхьана лоьро-фтизиатаро дийцарехь, цхьаболу цамгархой шен хенна молханаш схьаэца а, зераш дайта лоьрашна тIекхача а саготта ца хуьлу. Шен цIе йоккхийла ца лиъна лор ю дуьйцуш.\n"Дарбанан цIийнехь молханаш лелийна бу дукхахберш. ХIора ткъа де мосазза дели тIе а богIуш, молханаш схьа а оьцуш, кхачо йоллуш шайна лело дарбанаш чекхдаха дезаш бара уьш. Цхьаболчара и ца до, маьхаза луш молханаш доллушехь", - бохуш, дуьйцу лоьро.\nИшта маьхаза пенсеш а доладалийтина царна боху лоьро-фтизиатро, мел оьшург деш лаьтташехь, оццул шайн терго ешшехь, шаьш-шайна а, гергарчарна а зулам до-кх цара.\nБилггал пехийн цамгарх дерг юххера девзачу говзанчашна хетарехь 400 стаг чувилла йиш йолуш тубдиспансер а йина, махкахь цомгашчарна дарбанаш лело долийчхьана хаъал лилхадевлла цу лазарца болчеран могIарш.


КЪАМАН КЪАЙЛЕ Я ЯЙНАЧУ ЛОРАХЬ (13-14) - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » КЪАМАН КЪАЙЛЕ Я ЯЙНАЧУ ЛОРАХЬ (13-14)\nКЪАМАН КЪАЙЛЕ Я ЯЙНАЧУ ЛОРАХЬ\n(«Суфи», «Святой Петер», «Г1овса» кхин дуккха а д1а….)\nТкъа х1инца дуьйцур вай:»Ц1ункал», «Массипа», «Мицпа», «Сапа» бохучу дешнашнин мог1арехь -«Г1овса» вайн муха тарло. Вуьшта дешархочо ша а терго йина хир ю, и дош вай хаддаза дийцахь а, амма цунаха этимологи вай еш цахиларна.\nАла деза, цу дешан маь1на дуккхане цахуучул а совнаха, цхьаболчу лингвисташна а, цахууш дуйла. Ткъа кхечара иза, г1азкхийн –«помощник»\_ «заместитель» санна лоруш хиларо, нохчийн прессехь а цхьана цхьацхьа беламе х1умнаш хуьлуьйту. Масала: министр Ахмадов Ахьмадан г1овса — Нина Николаевна, бохучох терра долу\nТ1аккха и «г1овса», г1азкхийн маттара — «святой\_святая» санна вай ларар, масехь бахьна ду. а)оцу маь1нехь и дош, бераллехь дуйна баккхийчаьргара вайна хазарна. б) цу дешан этимологи вай яхь а, иззачу маь1нехь иза хуьлуш хилар.\nДер вай цуьнан тидар, и «г1овса»: «г1ов са» барамехь а доруш. «Г1ов»:«т1улгийн пен\_керт»(лакхе ма дийццара) а, ткъа –«са»: «са»(«свет», «душа», «зрение», «жизнь», …) санна а лоруш.\nЦу тайпа, «г1ов са» бохучо вайна ло, г1азкхийн маттара: «свет стены»\_ «храма», «божественная стена», «храм света\_ Духа»(и. д1.кх.а) боху кхетам.\nИ «г1овса» хуьлу, семитин – «сафа»\_ «суфи» а. Т1аьхьарниш арамейн – нохчийн — «Са+па(е)» \_ «Су +пи»(«храм\_стена Су\_Са») санна доьшуш хиларна. Кхузара: «г1ов» = «пе», «са» = «са» а, ишта «г1ов са» = «са пе» а дуьйла хаало вайна.\nШен шираллера — «г1ов Су\_Са» барам, г1азкхийн маттара: «храм Света», я «божественная стена», я «пантеон Су(Бога)» а болуш. Юха и «пантеон Су»: — «пен т1ера Су\_Са» кепехь аьлча, и хир дара, г1азкхийн маттара- «храм Света\_\nВсевидящего» бохурийг. Ткъа цо дагатоссу: Б1абилонан Су(«беттасан культ») а.\nИшта и «г1овса»: «г1ов саг»(ламаройн) барамехь аьлча, г1азкхийн маттара — «служитель храма» а хуьлу. Т1аккха семитин — «суфи» а, нохчийн — «супа» («набожный человек») а цхьаъ хиларе хьажча: «супа(-е) = «г1овса» («святой») дуйла карадо.\nЦу тайпа, нохчийн «г1ов», г1азакхийн маттара: «храм»\_«стена»\_«пантеон», «г1овса»– «святой» а, ткъа «г1овсалла» –«святость» дуйла го вайна\nКхузара хаало, 1ийсас(а.с.) шен геланче Петера аьлла боху: «ткъа хьо, г1овсе Са пе, я Ка пе бу» а, г1азкхийн маттара: «и ты, святой храм Божий» санна дуйла. Шайцара: «г1ов Са» = «Са пе» = «Ка пе» долуш(«Ка»-«Всемогущий». «Са\_Су» -«Всевидящий»)\nТкъа х1инца юха а ладуг1ур вай профессаре Даууде. Цо яздо: «ширачу арамейн маттара — «Са+па» дош, «па» метта лаьтташ: «-da», «-hi», «-pi», «-gal» долуш а хуьлу. Масала: «sa+da», «sa +hi», «sa+pi», «sa+gal» санна. Ишта, «са» метта «pi» а, ткъа «pi» метта — «fel»(«пел») а хуьлу цуьнца».\nЦундела лору цо, арамейн меттан -«Sа+gal»: «ц1андар, «тидам бар», «геналле хьежар», «ха до пе»(«вышка»), ткъа «рi+fel»: «тешаме»; «низаме» боху дешнаш.\nХ1инца вайна а тусало, ширачу арамейн маттара цо дуьйцу и хьесапаш , нохчийн маттахь а ишта дуйла. Нагахь вай: «-da», «-hi», «-pi», «-gal», ‘’feл’’ боху маь1наш, «Са» дашна т1аьхьа х1итта дахь.\nМасала: а) «Са+да»(Sa da) = «Са Да»(«Владыка света», «видеть свет»).\nб) «Са+хьар»(«Sа hi») = «Са хьар(масала:«Дэла везар»\_«1илма дезар»). Г1азкхийн маттара: «страждующий\_жаждующий».\nв) «Са+па»( «Sa Pi») = «Са пе\_ Су пи»(«храм Света(Всевидящего))».\nг) «Са+гал»(«Sа gal»)= «сагал»\_ «cа ган»\_«Са+г(о)+Ал\_Эл» («освети»\_»видеть свет»\_»Видящий Господь»).\nд)«Пи+фел»(«Pi fel») = «Пе бе(л)» («строй стену\_храм»; «оградись стеной»; «будь верным\_надежным»).\nМасала , вайн «пе тоха», я «пе бел цунна» бохург а, цхьана воучу х1умнах д1акъаста бохучу кхетамехь ду(Кхузахь:«Пи+ фел» = «Пе бе(л) ду. Нохчийн – семитин: «п»=«ф» ткъа «п»\_«б» -гергара аьзнаш)\nКхин д1а долу масалаш: «пи+са»(«воздерживающий»), «са+гар»(«видеть свет»), «са+мах»(наяву), «сема»-(«бодрствующий), «са+гар»(лит. «стогар»), «пе са»(«свет стены»\_«храма»), «пе +с(а)(суфистин пес), «су+па(е)»(«набожный») , «г1овсе саг» («служитель храма»), «пи+саг» («воздерживающий»\_ «скупой»), «пе+са+къ(а)» («дин к1езга дерг»).\nИшта гайтаме ду:\nа) нохчийн: «Супа», «Сапарби», «Сайпи», «Сайпулла», «Сапули», «Сапи», «Супьян» «Сепи», «Сапехьат»(и. д1.кх. а) боху ц1ераш шираллехь динца йозна («служители храма» санна) хилла хилар.\nб) латинин — «государь», «суд», «судхо» а, ширачу нохчийн маттахь: «го Су Да»(«всевидящий Владыка Су»); «Су Да» («Владыка Су»);»Су Да хо»(«страж Владыки Су») санна тидалуш хилар.\nЦу тайпа, вай дина тидарш, нохчийн меттан кхетамца: Дэлаца, динца, 1эдалца, сица, серлонца(и.д1.кх.а) доьзна дуйла хаало.\nАмма кхузахь тамшина дерг ду, нагахь арамейн — нохчийн «сапа\_ супа» оцу кхетамехь делахь а, семитин –«сафа»\_«суфи», я динца а, я Дэлан ц1ерашца а доьзна цахилар. «Сафа», ширачу 1арбойн маттара –«т1улг» а,ткъа «суфи» маь1на:«тарг1ин бедарш лелош верг» а долуш.\nТкъа нохчийн –«сапа\_супи» дешнашца йолу и «г1овсалла» 1арбойн –«сафа»\_«суфи» бохучаьрца цахиларо, уьш 1арбоша нохчашакра д1а эцна дуй те, боху ойла кхуллу. .\nВуьшта хила тарлуш ду, 1арбоша и дешнаш арамейн-нохчийн маттара джах1аллийн заманашкахь т1е эцна. Х1унда аьлча, т1аккха бен кхеташ яц, церан маттаца -«суфи» дашца йолу шалхаллаш. Цхьана декъехь, цара и дош шеца «г1овсалла» йолуш ларар, вукху декъехь царна цуьнца — «тарг1ин бедар лелош верг» бен цагар.\nАьллачо дага тоссу, 1эсачарна уггаре а «г1овсе» хетта йолу т1аг1уташ: «месала Су» («волосатый Бык») а, «тхинке(тарг1и)Ка»(«рунной Овен») а хилла юьйла. Кхузара долучох тера ду 1арбошна т1арг1ах\_месах деш хилла барзакъ шеца цхьа «г1овсалла» йолуш а. Ишта т1арг1аха диначу барзакъах нохчаша олу -«меша\_ маша»(«Ма Су» т1ера). Масала, «меша коч –хеча».\nОцу хьесапехь нохчийн – «супи» а, 1арбойн –«суфи» а вай дийциначул т1аьхьа, 1арбойн шираллехь хилла боху – «сафа»(«т1улг») дош а дуьйцур вай. И цара арамейн — нохчийн маттарчу – «са пе» т1ера д1а эцна хиларна делилаш дахкорца.\nЦунна тоьшалла ду а)дуккхачу а меттанашцара -«т1улг» дош, нохчийн:»т1улг», «пе», «кхера», «т1о»(ламоройн -«т1улгаш»), «наждар»(«т1улгин бун») бохучу дешнашца орамаш долуш хилар.\nМасала; ингальсин -«стоун», немцойн -«штайн», туьркин — «таш», французин -«пег1», итальянин — «пиетра», венгрин -«ке», японин — «кабе»(«пе».«Ка пе» санна), жуьгтийн – «ибен»(нохчийн:«1ий пен/бен».г1аз. – «стена\_храм Духа»), 1арбойн «хьаджар».\nб)«Сафа»(Маккана уллохь) бохучу г1овсечу ломан ц1е 1арбойн — «сафа\_«суфи» дешнашца а тида цалуш, Исламан кхетамехь ширачу арамейн — нохчийн маттара — «Са пе»\_ «Су пе»(«Дэлан лакхе»\_ «Са пе») аларшца тидалуш хилар (вай тохара ишта –«Мар пе» кепехь тидира «Марфа» а).\nГайтаме ду ишта, и «Са+пе»(«стена\_гора Всевидящего»), «Мар+пе»(«стена\_гора» Повелителя») санна: «Ка1абат(«Ка 1а бот»:«дом Духа Всемогущего») а, «Макка» («Ма КА ан»: «пространство Бога Всемогущего») а, «Мадинат»(«Ма Да ан т1е») а, «Эль — Арафат»(«Эли — Ара пе т1е»: «Господа Милосердного стена\_гора (над)») а арамейн –нохчийн маттахь тида луш хилар. Шайн кхетам Дэла цхьаъ варца а болуш.\nТкъа иштачо ойла хуьлуьйту, ширачу арамейн Урерачу диалектан мотт бийцина волу Ибрахьийм(а.с.), Исма1ил(а.с.) цигахь лелла а, 1ийначу а заманашкахь кхолла елла юй те, и нохчийн маттахь тидалуш йолу топонимаш, бохуш йолу.\nТалмудхоша-инжалхоша «т1улг» санна дуьйцург, вай «пе» санна муха лору? Цу хаттарна жоп лучохь вай тидаме оьцу: цкъа делахь, и ший дош гергара хилар. Шоллаг1а делахь, иза адаман г1алат санна лору вай. Эзар шерашкахь Тоуратан — Инжална т1ехь белхаш биначара ларамза , я шайн кхин долу г1алаташ санна цара лерийна даькххина долу.\nТ1аккха схьа х1уьттучу суртаца, вайга нис луш а ду и церан г1алат. Арамейн –нохчийн маттацара цуьнан дуьххьара хилла болу кхетам юха метта а х1отта беш. Инжалхошна «т1улг» санна лорург, вай «пе» санна а ларарца.\nГойтур вай и нисдар х1окхузахь а. Масала :«.. 1йисас(а.с.) шен коьртачу дешархочунна «Кипа» ц1е яларна тоьшалла ду, цо арамейн мотт бийцарна… …Ширачу 1арбойн маттахь хиллачу Инжална т1ехь а, г1овсечу Петран ц1е хилла; «Шам1ун ас -Сафа», вуьшта, «Симон -т1улг»» («Мухьаммад Инжална т1ехь». Абдуль -Ахьад Даууд).\nТкъа х1унда цахета вайна, шираллехь 1арбоша Петерах олуш хилла — «Шам1ун ас -Сафа» иншалхошна а, профессорна Даууданна а ма хетта — «Симон -т1улг» ? Терго ер вай, х1етахь 1ийсас(а.с.) Шимига аьлларг ширачу арамейн маттахь хиларна, инжалхошна иза ма дарра х1ун ду хууш цахиларна(цу хьокъехь Даууда бохург а цхьажимма 1ийна дуьйцур вай).\nЦу тайпа, 1ийсас(а.с.) шен хьалхарчу геланчах аьлла боху-«Шам1ун ас -Сафа», арамейн-нохчийн: «Шемара 1аса — Са+пе», я «Шемара г1овса -Су+пе\_Са+пе» хетало. (1арбойн -«ас» а, ширачу нохчийн маттара -«1а+са» («святой’’))\nГ1азкхийн маттара шен маь1наш: «святой из Галилея –Божий храм», «святой из Галилея — Свет храма», я «святой Супа из Шема (Галилея)», я «раб божий из Шема» санна а долуш.\nИшта, 1арбойн шираллехь хилла бохучу — «сафа» («т1улг») а, «Шам1ун ас -Сафа» а бохучу дешнашца, арамейн — нохчийн маттара кхечу аг1ора маь1наш карадо вайна. Шайца 1ийсас(а.с.) Шимина(Симонна): «Ка+пе» («храм Всемогущего»), «Са+пе» («храм Всевидящего», «Свет\_Дух храма») аьлла еллачу ц1ерийн чулацам а болуш.\nТерго ер вай, оцу галайчуьнан ма яррий хилла ц1е — Шима, я Шама хилла юьйла. Иза Иудера жуьгте а воцуш, шамахо хилла хилар ша билгал доккхуш санна(вай дийцира; «хьо галай(шемахо) вуй», бохучу хеттарца, Шимина Иудеяхь кхиссиначу кхерамехь а )\nТкъа х1инца юха а ладуг1ур вай Даууде, цо «мицпа» дош муха дуьйцу. Цо яздо: «А теперь выясним, что же значит слово «Мицпа\_Миспа»? Вообще оно переводиться как «наблюдательная вышка». Мицпа –это место или здание , название которого происходит от «сафа» — архаического слово «камень»…. Мужчину наблюдавшего с вышки называли — «софистом»»….\nГуш ма дарра, Даууда а лору и дош «т1улг». Цунна т1ера схьадаьлла «г1ишло»\_ «меттиг» а хеташ. Т1аккха вайн талламца кхузахь цхьа а чолхе х1ума дац. Ширачу нохчийн маттара:«Мицпа\_ Масипа», «Супе\_Сапа»:«Ма Су пе\_Ма Ц1у пе»= «Су пе\_Са пе» санна ган дезаш хилар бен.\nИшта Даууда боху: «мужчину наблюдавшего с вышки называли — «софист» а, нохчийн маттахь гочдарца: «пен т1ера ха деш хиллачох — «су+па» олуш хилла», бохучу хьесапехь кхета дог1у.\nВуьшта аьлча, «хьалбатехь верг» бохург ду иза. И тайпа долу 1ийбадат шираллехь 40 дийнахь –бусий му1мичу наха шайн Далла деш хилла боху. Цхьана нах боцучу меттехь, экха, я д1авше дийнат шайна т1ецакхачийта цхьа г1ишло(пе; бун; бот) а йой цунна т1ехь(чохь).\nГайтаме ду, и «хьалбот» боху дош а: «хьала боте» («айелла г1ишло») санна хилар. Вай тидиначу — «Мицпа(Мисипа\_ Сапа\_Супа») бохучуьнца шен маь1на а дог1уш. Ишта ша «хьал+ бот +хо»(«святой») а го: «су+па»/«г1ов+са» бохучу кхетамехь.\nХ1инца дешархо ша а кхета хир ву, Даууда дуьйцучу –«софист» дашца, вай дуьйцу: «хьалбатхо», «супа», «г1овса» муха нисло. Цул а совнаха, нагахь и «хьалбатхо»: «ха(л)+бот+хо» кепе диллахь, г1азкхийн маттара — «страж на наблюдательной вышке» \_ «служитель храма» а хаало цуьнца.\nИшта шен кхетам: «Дэлан пе(«къуб»; «къеп»; «ц1а»; «бот»; «г1ов»; «наждар», «ц1ув») т1ера верг»(Даууда ма бохху – «суфист») хиларца, цо гойту, вайн инзаре шира: «супа», «г1овса», «хьалбатхо» боху дешнаш цхьатерра дуйла.\nТкъа «суфи» («супа», «г1овса», «хьалбатхо») бохург а, цхьа х1ара ду ала цхьана хорчара 1илма а доцуш, х1ора а супин шен-шен Далла т1е боьду синнекъ буйла го вайна. Шена Дэла везарца, Цуьнга шен г1айг1а йицарца, шен 1анарца, ойланца Цунна хастам барца, я зикаран шовкъаца, я халбатан асарлахь , я назманан белхамца цо беш болу. Ша дуьненан хьашташна т1ера д1а таре(в трансе) а вуьйлуш.\nИшта хьалбат, я халбат дуьйцучохь вайна билгала долу, шираллехь халбатехь массо пайхамар а 1ийна вуйла. Масала, Т1ур – ломахь 40 дийнахь – буса Муса(а.с.) ма 1аррий, я «Хира» хьехахь Мухьаммада(с. а. с.) деш хилла долу 1ийбадат санна.\nТ1аккха 1ийсас(а.с.) шен хьалхарчу геланчанна Петерна – «Ка пе», «Са пе» («служитель храма») ц1е яларо а тоьшалла до, 1ийса(а.с.) а, цуьнан геланчаш а супихой(суфисташ, хьалбатхой) хилла буйла.\nАьллачунна делил санна туьдур вай, 1ийсас(а.с.) шен махкахо – галачунна Шимина(Шимон \_ Симон) тиллина йолу – «Петера» боху кхоалг1а а ц1е. Амма и тидале хьалха цу хьокъехь Даууда бохург керла доккхур вай.\nЦо яздо: «.. В то время, когда Иисус дал высокий титул «Петрос»(«Петр») своему первому ученику Шимону(Симону) очевидно,он вспомнил о древней священной Сафе, которая давно была потеряно! Но к сожелению, мы не можем точно воспроизвести слово, сказаное им на его родном языке. Греческое мужкое имя «Петрос»(Петр –камень) является настолько не классической и негреческой формой, что просто удивительно, как она была принято церквями?\nВайна кхузахь юха а хаало: а)1ийсас(а.с) Шимина техкина йолу:«Петер», «Кифа», «Сафа» боху ц1ераш, инжалхошна «т1улг» санна хеташ юьйла. б) и ц1е муха , мичара ю цахууш, уьш шаьш цец буьйлуш хилар.\nТкъа х1ун ду, 1ийсас (а.с.) шен махкахочуьнга Шимига арамейн-нохчийн маттахь аьлла долу — « и ты, святой Петера», бохучуьнан маь1на? Килсана эзар шерашкахь х1етал- метал хилла лаьттачу цу дешнин къайле вайга ястало цхьана аларца:«ТКЪА ХЬО, ПЕ Т1ЕРА Г1ОВСА ВУ», бохучу.\nВуьшта аьлча, и бохург ду: «хьала бот т1ехь верг», «Ка пе т1ехь (чохь) верг, «Су\_са пе т1ехь верг(чохь), «г1овса», «супа» , «хьалбатхо» ишта д1а кхин а.\nЦу тайпа, инжалхоша «т1улг» санна юьйцу, 1ийсас(а.с.) шен хьалхарчу геланчанна елла йолу кхоа а ц1е: а)«г1овса Пе т1ера»(«святой Петар»;«священник храма») б)«Ка пе»(«храм Всемогущего» \_ «служитель храма Всемогущего». в)«Су\_Са пе» («храм Света\_Всевидящего», «служитель храма») бохучу кепара тиди вай.\nИ жам1а вай диначул т1аьхьа, х1инца нохчийн маттахь гочдарца ялор вай, 1ийсас(а.с.) шен геланче Шимига аьлларг дуьйцуш йолу Инжалан байташ.\nХьалхара байт:»Ты назовешься Кифа, что, значит; камень(Петр)» «(Иоанн 1:42). Нохчийн маттара хьесап: — «Ткъа хьо хир бу Ка пе, иза, хьо, Пе т1ера ву бохург ду»)»(Иоанн 1:42).\nШоллаг1а байт;»И я говорю тебе, ты Петр; и на этом камне я создам церковь мою и врата ада не одолеют ее»(Матвей 16:18)\nНохчийн маттара маь1на: — «Ткъа ас хьоь боху, хьо Пе т1ера г1овса ву, хьоьца ас сайн Ка1абат дийр ду, шех ц1еран ков хьакхалур доцу»(терго е: «врата ада», нохчийн -«ц1ер ков» аларан хазарца дуйла. Цо гойту, «церковь» мичара хила тарло).\nКхин а доцца аьлча, цо цуьнга боху: «хьо Ка пе т1ер ву», «хьо Са пе т1ер ву», «хьо Пе т1ера ву», «хьо Ма Су(Ц1у) пе т1ер ву», «хьо хьалбатехь верг ву», «хьо супи(суфи) ву», «хьо Дэлан лай ву»(и.д1.кх.а).\nКхузара ду, 1ийсас(а.с) Шимига боху: «хьоьца ч1аг1дир ду ас Дэлан дин…, ..,хьох хьакхалур дац ц1ер ков(жоьжаг1атан ц1е)» а. Вуьшта аьлча, цо цуьнга баьккхинарг Эхартан кхаъ бу: « хьо, ялсамане г1ур ву хьуна», бохучу кхетамехь.\nАла деза, оцу «г1овса пе т1ера» бохучуьнца цхьана дог1уш, вай олуш долу цхьа – «мискан пекъар» а хилар. Ша «Ма Са Ка пе+къар» санна тусалуш долу. Шеца х1инцалера — «Далла муьт1ахь\_къера верг»\_«Дэлан лай» боху кхетам а болуш.\nИшта вайна хаало: а) суфизм цхьаболчара ма бохху 8чу б1ешерахь кхолла елла а йоцуш, эзарнаш шераш хьалха дуйна кхолла елла юйла.\nб)«суфи», 1арбоша ма бохху церан маттара – «т1арг1ан барзакъ лелорг» а доцуш, ширачу нохчийн маттара –«супа»(«Далла муьт1ахь верг») дуйла. Шен чуламца, г1азкхийн маттарчу –«храмовник» («служащий храма») бохучунна герга а долуш.\nЦу тайпа, «супи»(«суфи»), «масон»(и.д1а. кх. а) боху дешнаш, нохчийн шираллерачу: «Ма», «Су\_Са», «Ка» бохуш хиллачу Дэлан ц1ерашца доьзна дуйла кара до вайна. Шайн г1азкхин маттара юкъара чулацам – «служители Храма» а болуш.\nТкъа вай масална аьлла антисуфиташ хьахийча , уьш хир бара, мацах Иерусалим яккха ихначу ж1архоша кхоьллиначу — «Тамплиери –храмовники»(фран.«темпл» -«храм») я «Храмовники Соломоновы» бохучу сионин-масонин ох1лонан декъахой.\n(Цхьаболчу историкаша 17 б1ешарахь Ингальсехь кхолла елла лору и масонин орден, ткъа вукхара кхин а дуккха хьалха оццу Ингальсехь)\nТ1аккха цара Исламца латточу къовсаман хьунарехь а ши дош аьлча, уьш дика го, масала, дукха хан йоцуш Норвегехь бехк –гуьнехь а доцу нах байиначу Андерс Брейвика дийначу талорца.\nДашна аьлча, тамшина хуьлуш ду, оцу зуламхочунна цигахь дуьхьала йинарш а, и дуьхьало цунна ян цигахь нисделлараш а нохчийн бераш хилла хилар. Вуьшта д1а ойла йича, нохчийн кхолламан декхарлахь дерг бен дац иза. Муьлхачу хьолахь а, мичхьа хилча а, оцу 1аьржачу ницкъаца латто беза къовсам, вайна т1ера д1а цабоккхуш долу.\nИшта и «сионхойн -масонин орден» хьехочохь дага деа суна, хастаха цхьана сан доттаг1чо -«ваххабита» сайга аьлла долу: «суфистин а орден ю, масонин а орден ю, цундела цхьатерра зуламхой бу уьш».\nАс цунна эццахь делла жоп а дара цхьажимма забаре: «хьуна таръелла орденаш яц хьуна уьш…. …и нехан «орденаш» ма йицал ахь, ишта-м шу «орден» а ю боху наха Ингальсо кхоллийна», аьлла.\nОцу кхетамехь волчу сан доттагчунна мичара хаа йиш яра, цараха цхьа тоба Далла муьт1ахь ерг юьйла, ткъа шоллаг1нийг, шен «дэла» — Илбаз дерг.\nИшта, супистин орденан а, масонин орденан а дуьххьалера луьра тассадалар а, 2000шо хьалха Иерусалимехь хилла дуйла. Цхьана аг1ора шен геланчашца 1ийса(а.с.) а, вукху аг1ора пандерашца(римлянаш) йах1удин г1овсаш а болуш.


Оьрсийчоь – Европа: Башхаллаш Кремло Къилбаседа Кавказца гойту\nRUSSIA -- Russian President Vladimir Putin delivers a speech during a session of the Valdai Discussion Club in Sochi, October 19, 2017\nЕвропан мехкашкахь автономехьа гIерташ го регионаш, ткъа Оьрсийчохь федералан центро шен дола оьцуш ю республикашкара маршо\nЕвропан пачхьалкхашкарчу цхьацца регионаша кест-кеста дIахьедо шайна алссам маршо а, автоними а оьшу, олий. Маршо Радионо дуккхаза а дийцина, масала, Испанех Каталони маьршаяла гIертарх лаьцна. Эксперташна цхьацца битамаш юкъара карабо Каталонерчуй, Къилбаседа Кавказерчуй хьелашца.\nКаталони чIагIлуш ю Испанех мукъаяла лаарца. Оцу юкъанна Италерчу шина шина регионо а дIакъадийна Риме шайна цо маршо совъяккха еза аьлла. Хиллачу референдумашкахь Ломбардино (95%) а, Венетоно а (98%) хаийтина шайна автономи оьшийла.\nBloomberg-о бахарехь, Италерчу регионаша маршо йийца йолийра Шотландех масал а оьцуш. Шотландхоша 2014-чу шеран бIаьста референдумца болийра рогIера маршонан болам.\nWashington Post-о тидарехь, Шотланди шен референдумца ала йоллура Европан Бертах дIакъаьстачу Лондоне: маршонашца ийна проблемаш ерриг а Британин хилла ца Iа, цуьнан дакъойн а ю. BBC-на хетарехь, шотландхой Ингалсенах дIакъаста гIерташ бацахь а, хаийта гIерта шайна центрера алссам паргIато оьшийла.\nБритани, Испани, Итали, изза сепаратизман хьу шен регионашца а еха Франци а – уьш унитаран пачхьалкхаш ю, урхалла дерриг а санна коьртачу шахьарийн карахь а лелаш. Цул совнаха, маршонехьа гIерта мехкаш банне а бац къен а, я центрера рицкъ оьшуш а, мелхо а, уьш шаьш бу шайн пачхьалкхийн бюджете дуккха а ахча дIахьийсош . Цара массара а доьхург цхьаъ ду – алссам автономи.\nТкъа сепаратизмо огучу Оьрсийчуьра хьал дустийла дац Европерчу мехкийн оццу боламца. Оьрсийчохь хиллачул а совйолуш ю Iедалан централизаци. Къилбаседа Кавказ схьаэцча, бут батте мел болу го цуьнгара цкъа цхьаъ, тIаккха важа бакъо дIа а оьций, Кремло шен долаерзош.\nМехкаша шайн бакъонаш Москох «дIахьежайо», Оьрсийчоь федеративан пачхьалкх йоллушехь, шаьш, Европерчу унитаран пачхьалкхашца дуьстича, дуккха а маьрша хила доггIушехь.\nКъилбаседа Кавказера юкъархой хьийза кху муьрехь шайн мехкийн куьйгалхой халкъе харжийта беза, бохуш. Цара дийцарехь, Кремло къастийначара Кремлна гIуллакх до, халкъан хьашташ кIел а дуьтуш. Къаьсттина Къилбаседа Кавказерчу регионийн парламенташ ю оцу инициативана тIера.\nХьалхо, Маршо Радиоца къамел динчу вевзачу журналисто Шевченко Максима а билгалдаьккхира регионийн парламенташ бакъонашца чIагIъян догIу, аьлла.\nДехьа-сехьа хьийсочу финансашка хьажча, Кавказерчу регионашна я совъяьхна, я барам ца хуьйцуш йитина дотацеш. Кремль кхоьру и мехкаш таронашца чIагIбалийта, аьлла хета дуккхаъчу тергамчашна. Цара бахарехь, Путинан Iедало ахча алссам кхийдораш мехкаш бац, цигара элиташ ю – уьш шена муьтIахь кхабархьама.


Нохчалла стенна доьссина Жабир Салиме? - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Нохчалла стенна доьссина Жабир Салиме?\nШа а, шен юьртахой а ночех буйла хаийта, стохка Израилера Соьлж-ГIала вахара Абу-ГIошан да Жабир Салим. Цунах еза-йоккха сенсаци йинчу Нохчийчоьнан администрацино сихха гIаттийра оцу юьрта нохчалла доссаде кампани – Абу-ГΙошехь маьждиг хΙоттор а, Кадыров Рамзанан цIе цигарчу цхьана урамна тиллар а. Амма Маршо Радионо теллича, гучуделира Абу-ГΙошера юьртда аьшпашка ваьллийла. Делахь а йижаза ю Израилехь нохчий карийна боху ойла. Ша Жабир Салим а ву и яржош.\n2011-чу шарахь Израилерчу Къудсана 13 чаккхарма малхбалехьа йолчу Абу-ГIош юьртара нах нохчийн орамаш долуш хилар билгалдаьлла бохуш, цигара юьртда а, кхиберш а Нохчийчоьнан Iедало Соьлж-ГIала кхойкхуш, шаьш Израиле оьхуш, юкъаметтигаш йолийнера. Дукха гена далале иза теллинчу Маршо Радионо къамелашка баьхначу наха иза харцдира. Оцу бахьанийца дIасецира Абу-ГIош нохчалле ерзоран проект а.\nДукха хан йоццуш цигарчу юьртдас Жабир Салима юха а дIахьедина, Абу-ГIош Кавказан лаьмнашкара 500 шо хьалха Израиле хIижарат динчу нохчийн тайпа ду аьлла. Цу юьртахь шаьш 6000 хиллал ду, нохчий хиларан билгалонаша ю шайца дукха ю, боху цо. Амма далош тоьшалла дац, шайна юкъахь хьарса а, сийна бIаьргаш долу а нах бу бахаррий бен.\nКхидIа Джабир Салима дуьйцу, шаьш нохчийн куьйгалхочо Кадыров Рамзана, шен ахчанан бохча а достуш, тIелаьцна шаьш бохуш. Юьхьанца ши миллион доллар лур ду шайна, юьртахь маьждиг дайта, тIаккха кхин цхьа миллион а лур ду оцу маьждига тIе Рамзан цIарх некъ биллийта, дуьйцу Жабира. И белхий хIинца тIетаьIIина беш а бу, цо дийцарехь.\nЖабир Салима кхин эхь а ца хеташ дуьйцу, нохчийн Iедал Абу-ГIош юьртара борша нах Нохчийчу кхайкха дагахь бу, нохчийн зударий цаьрга маре бигийта бохуш.\nНохчийчохь,ши тIом латтар бахьана долуш, зударий божарел совбевлла, маре бига нах боцуш Iа. Цхьана стага 7 зуда ялойо цигахь. Иштта ду Жабир Салима зорбанан хьостанашкахула даржориг. Жабира чIагIдарехь, Абу-ГIошера борша нах оцу планна реза хилахь, царна цIенош а, белхаш а лур бу нохчийн Iедало. Цул совнаха, нохчийн зударшна, Израиле а лелаш, цигахь шайна майрош лаха аьттонаш а бийр бу Кадыровс.\nАбу-ГIош юьртара нах нохчий бу боху хIуцIар доладелча, оцу юьртарчу Фарид цIе йолу журналист къамеле велира Маршо Радионехула стохка, Мангалан-беттан 3-чу дийнахь. Фарида и къамелаш харц хилар а, дехьара-сехьара хьаькамаш ахчанан пайда эца гIерташ а хилар довзийтира. Абу-ГIошехь беха нах шайн бухца Iаьрбийн ах-гIайри тIера хилар а тIечIагIдира цо.\nМаршо Радион хIетахь и эфир хиллачул тIаьхьа Абу-ГIошарчу Iедало, тIе а кхайкхина, барт а хоттуш, чехийна Фарид. Цундела Джабир Салиман тIаьххьарлера дIахьедар емал деш, тахана къамеле вала ца хIутту Фарид.\nIаьрбийн гIиллакхо магош делахь а, шаьш баккъал а нохчий хилча, нохчашна эхье долу къамелаш дийр дацара Абу-ГIош юьртан куьйгалхочо. Урдун-махкахь а бу Абу-ГIош тайпанара нах. Цхьа а цхьа нохчийн хIума шайца долуш а бац уш. Шаьш Iаьрбий хиларах дозалла а деш беха.\nКОМУ УДАСТСЯ ВЫЖИТЬ? – СЕКРЕТНОЕ ОРУЖИЕ РОССИИ


Савченко бехкейийр хиларх шеко яц цуьнан адвокатийн\nОьрсийчоь -- Ростох-кIошт, Донецк, Савченкон кхелехь. 21.03.2016.\nСавченкона суд еш вердикт кхайкхо йолийна Ростох-кIоштарчу Донецк-гIалин кхелехь. Савченкон адвокташа шаьш тешна ду боху иза бехке йийр хиларх.\nСавченко суьдо бехке йийр хиларх шеко яц цуьнан адвокатийн\nУкраинера эскархочуьнан Савченкон Надеждин адвокаташа дIахьедина иза бехке еш вердикт хир ю бохучух тешна ду шаьш аьлла. Савченко, хууш ма-хиллара, бехке еш ю Донбассехь Оьрсийчура ши журналист вуьш дакъалаьцна аьлла. Оршот дийнахь Донецк-гIаларчу суьдехь дIадолийна цу гIуллакхехула бехккъасторхоша йина вердикт дIаешар.\nХала хеташ далахь а, хIоьттинчу хьолана цхьа а Iаткъам бан таро йоцуш диссина шаьш элира журналисташка вист хуьлуш Савченкон адвокато Полозов Николайс. Шайна, шеко а йоцуш, хууш ду Савченко бехке йийр хилар бохуш вара иза.\nПолозовс дийцарехь, Савченко дагахь яц шена йина кхел къобул ян, иза мухха а хилахь а. Кхелан сацамна латкъам бан дагахь а яц иза элира цо.\nОршотан Iуьйранна Донецкехь кхелан кхеташо йолаелча дуккха а зорбанан гIирсаша хаам бира суьдо бехке лаьрра Савченко Оьрсийчура журналисташ байарна аьлла.\nАмма тIаьхьо суд йоьдучу хIусаманна чохь болчу журналисташа тоьшалла дира суьдхочо и дешнаш аьлла цахилар хьокъехь. Суьдхочо дешнарг хилла цунна буьллуш болчу бехках лаьцна кехат.\nОьрсийчурча талламхоша бехке еш ю Украинин эскархо 2014-чу шарахь Украинин территори тIехь Луганск-кIоштIахь ши журналист вуьш цо дакъхалаьцна хиларна. Цара дийцарехь, Савченкос хаам а беш, яккхий тоьпаш йиттина Украинин эскаран дакъоша, журналисташ а бойуш.\nСавченкос шен бехк хилар тIецадуьту. Цуьнан адвокаташа чIагIдо иза йийсаре лаьцна хилла хилар Оьрсийчура журналисташ байале хьалха. Цул сов, Савченкос дийцарехь, иза нуьцкъала кхачийна хилла Оьрсийчоьнан территори тIе.\nСавченко Надеждин кхелехь\nМацалла хьоьгуш ю Савченко\nСавченко Надежда хи мала йолаелла набахтехь