Оьрсийчоьнан вахархо набахте кхаьчна Tesla компанина кибер-тIелатар дан гIортарна\nНевадехь федералан кхело 10 бут хан кхайкхийна набахтехь такха Оьрсийчоьнан вахархочунна Крючков Егорна Tesla компанин компьютерийн система а йохийна, технологийн къайленаш а лачкъийна, царех мах баккха гIортарна.\n27 шо долу Крючков лецира стохка Марсхьокху-баттахь Лос-Анджелесехь, реза хиларца талламна гIодан. Кхел йоьдуш цо дIахьедира ша дохковаьлла хилар а, исс баттахь лаьцна латточу муьрехь ша шена а, шен доьзална а сингаттам баккхарна. Прессо бахарехь, электорнан кехаташкахула цуьнан Оьрсийчуьрчу гергарчара а дехна кхеле цунна къинхетам бар.\nTesla заводан цхьана белхалочунна 500 эзар доллар а делла, цуьнга заводан компьютер чу программаш а хIиттаяйтина, технологин къайленашка а кхаьчна, уьш дийна юьтург компанига мах беха воллуш хилла иза. Невадерчу Рино гIалахь ду электробатареяш арахьоьцу Tesla фирмин дакъа. Крючковс шега дина къамел довзийтина оцу белхахочо шен хьаькамна. Талла яьлла хилларг ФБР. Крючков лаьцначул тIаьхьа компанин куьйгалхочо Маск Илона дIахьедира, шайн объектна вуно кхераме къола дан гIоьртина, аьлла.\nКхелан материалашкахь хьехош бу Крючковца уьйрехь хилла нах а. Церан цIерш йа йовзуьйту. Набахтехь хан текхначул тIаьхьа Америкера эккхор волуш ву Крючков.


Кавказера дахар: соьмах оьцу - шиннах юхку\nОфициалера хаамаш нехан дегнаш айдан лерина белахь а, Керла Шо тIекхача денош кIезиг мел дуьсу, бесташ го юуучун мехаш Дагестанехь а, Нохчийчохь а.\nЙохк-эцар жигараяьлла Оьрсийчохь. Ткъа экономисташа, даима а олуш ма-хиллара, кхуьур бу боху кхачанан мехаш. Оцу «къовсамехь» хьалхаевллачу регионийн декъахь ю Нохчийчоь а, Дагестан а, Кхарачой-Чергазийчоь а.\nТкъа Iаьнан муьрехь и мехкаш «хьалхабуьйлу» ду пхи шо а, дуьйцу экономисташа. Кху баттахь Нохчийчохь мехаш бистина 2,12 процентна, Дагестанехь – 1,83, Кхарачой-Чергазийчохь – 1,8.\nДустархьама аьлча, Москох инфляцин процент яц 1, 35 бен, ткъа Нохчийчохь – шозза дукха. "Финэкспертизан" векалша яздарехь, Соьлж-ГIалахь, ХIинжа-ГIалахь, Черкесскехь кхачан мехаш бистина ерриг а пачхьалкхехьчул 30 процентна.\nДелахь а, терахьашца гайтича, доьзалан бохчанна тIех Iаткъамбеш а ца хетало хIуттучу суьрто. Масала, 10 туьма доьхучу сурсатна тIекхетарг дац 2, 12 соммий бен.\nБестар бац мехаш, хаамаш бо Дагестанан экономикан министралло а. хьакамаша бахарехь, инфляци 1,4 – 1, 7 процент бен хир яц.\nТкъа хьал дахаре диллича, хеза Дагестанерчу а, Нохчийчуьрчу а наха бен леткъамаш.\nМехаш хьаьвдда лела дуьйлира кхачанна санкцеш тоьхначу хьалхарчу беттанашкахь – 2014-2015-чу шерийн Iай.\nХIетахь нехчан мах 160 сом бара Дагестанехь, Нохчийчохь – 260; Iежийн мах Черкесскехь 53 сом бара, ткъа Несарахь – 100; Нохчийчохь даьттан мах 348 сом бара, ГIалгIайчохь – 287. Бахьана а доцуш мехаш бесторна иттаннаш административан бехктакхаме девнаш айдира.\nОццул мехаш дестар дац кху Iай, амма мелла а лакха-м девр ду, боху "Кавказ.Реалиино" хеттарш динчу бахархоша. Цара тоьшалла дарехь, стохка Керла Шо тIедогIуш уггаре оьшучу кхачанан – шурин, жижиган, гарзанийн, хIоьийн мах бистира, Дагестанехь а, Нохчийчохь а 40-50 процентна. Цундела цигахь кхушара хIинцале а эца долийна наха гIорийна жижиг – кхана кхин а безачу мехашкахь ца эцархьама.\n«Мехаш Дагестанехь а, Нохчийчохь а беста, хетарехь, я цигахь а, я цигахь а Оьрсийчоьнан гипермаркетийн туьканаш цахиларна. Масала, мандаринаш, апельсинаш меттигерчу совдегарша кхоьхьу Дагестане а, Нохчийчу а, юхку туьканашна, ткъа оцу туьканашкара оьшу наха – са йоккхуш ву оцу тIехь кхачанан 4-5 «да», - дуьйцу Eurasia Daily газетан экономикан редакторо Проценко Николайс.\nКхача кечбеш ян а юй-те юй-те бохучу хьелашкахь ю Нохчийчоь. Пачхьалкханна сурсаташ кечдечийн могIаршкахь тIаьххьарчу меттехь ю иза. Регионо кхача берриг а санна тIебохьург буу. Долу хьал иштта ду, 2013-чу шарахь Кадыров Рамзана, Нохчийчоьно шенначул кхиийна ца Iаш, Москох а, кхечу гIаланашка а кхачабо ша кхиийна кхача, баьхнехь а.\nЦундела аьтто болу кхача юхабухкучийн бахархошкара ахча тIедаккха. Нохчийчоьнна боккха аьтто бу 2016-чу шарахь гипермаркетан «Лента» системин туька схьаеллар. Амма и система йоцург, кхин цхьа а гипермаркет яц цига кхаьчна.\nИзза хьал Дагестанехь а ду. Цига кхача кхачораш ю меттигера супермаркеташ, долара туьканаш, базарш. Амма яц арахьара чуялийна гипермаркеташ. Кхерамзалла ледара хиларна, я лаам а бац «яккхийчу туьканийн дайн шайн бизнес Дагестане кхачон.\n«Магнит» туьканаш Дагестанехь яхка гIиртира Iедал дукхазза а, амма ца ехкина – 3 миллион стаг веха мохк белахь а, кхерамзалла ледара хиларо ца хIуьттуьйту совдегарш цига бахка», - аьлла хета Проценкона.


Америкехь юха а даьржаш го коронавирусан ун, Европа а ю сингаттамехь\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь коронавирусан инфекцин ун кхин тIе а чIагIдалар билгалдаьлла. Эпидемино хьал лагIделла ца гойту: Америкехь вирусаца ву 4,1 миллион вахархо. Кхечу мехкашкахьчул а лакхара гойту цигара терахь. Эзар сов стаг ву Цхьаьнатоьхначу Штататшкахь дийнахь-буса леш, верриг а кхелхинарг ву цигахь 145 эзар сов.\nИштта хьал чолхе лаьтташ ду Флоридехь а, Техасехь а, Калифорнехь а, кхинйолчу Къилбаседанерчу а, Малхбузерчу а штаташкахь а цхьана.\nКоронавирусаца къийсам латточу КIайчу цIийнан белхан тобан координаторо Биркс Деборас дIахьедина, къилбаседанерчу штаташкахь карзахъяьлла вирус юха а яржа тарло, хьалхо эпидемин хьал лахдан ницкъ кхаьчначу къилбаседанерчу штаташкахь цхьана аьлла. Экономикана бен ницкъ базбо пандемино. Дахначу кIиранах Конгрессан а, КIайчу цIийнан а барт ца хилла, COVID-19 вирусана дуьхьало ярна керла низаман проект тIеэцарехь.\nАтлантикан вукху агIор йолчу Европан дуккха а пачхьалкхашкахь а даьржина ун, инфекцино латтон кхерам бахьана долуш дIасалеларна дозанаш тоха дагахь бу цигара Iедалхой а.\nБайначу беттан юккъехь Европерчу мехкаша дозанаш схьаделла долийра, шайн туристикан индустрина жимма гIо дан а, экономика юхайолон а Iалашонца. Масех баттахь лаьттинчу карантинера бевлла дуккха а нах бан болх боцуш биссинера.\nКхечу пачхьалкхашка садаIа бахначуьра юхабогIучу нахехула инфекци ца яржийтархьама Германи а, Франци а, Австри а, кхинйолу пачхьалкхаш а цхьацца кепара некъаш лоьхуш бу.


Вина майн беттан 29 – чу дийнахь 1924 – чу ш.Надтеречни районан Лаха – Неврехь. Школа чекхъяьккхинчул т1аьхьа шен корматаллин болх д1аболийра «Путь социализма» ц1е йолчу газетан редакцехь, 1944 шо кхаччалц.\n1957 – чу шарахь Нохч – Г1алг1айн 1илманан – талламан институтехь болх беш, нохчийн мотт хьоьхуш вара шен юьртахь.Дуьххьарлера поэтан сборник «Сирла некъ» араяьлла 1959 – чу шарахь, т1аккха «Верность» (1964), «Дорогой счастья» (1981).\nДжамалханов Зайнди поэт, хьехархо, 1илманча, публицист, фольклорист ву. Нохчийн халкъан дукха эшарш, иллеш, кицанаш, х1етал – металш, иштта турпалхойн иллеш ду цо гулдина. Вайн халкъо дукха пайда оьцу цо язбенчу белхех.


Хиллачу цIийндегара бераш схьадаьхначу Дагестанерчу яхархочо дIахьедо, цо шена йиттина бохуш\nМарсхьокху-бутт 19, 2021\nШен берашна коронавирусан тесташ яйта лоьрашца цхьана еанчу Дагестанерчу яхархочунна Церетилова Нинина йиттина Буйнакскехь. Кавказ.Реалии порталан корреспонденте Церетиловас дийцарехь, цуьнан хилла хIусамда Церетилов Мохьмад тIелеттера цунна. Церетиловас бахарехь, кхунах тасавеллачу берийн дас лами тIера чуяийтина иза. Коьрта тIехь гематома ю цуьнан, дегIа тIехь чевнаш ю.\nЦул тIаьхьа, кхуьнан шина кIантана Мухтарна а, ИбрахIимна а ган а гуш, Церетилован хилла марзхой а кочабаьхкина цунна.\n"Масийтта шарахь сан цIийнда хиллачо схьа ца луш, гулделлачу алименташна тIехула бехкзуламан гIуллакх луьстуш селхана кхел хила езаш яра. Кхеташо дIатоьтту хIинца пхоьалгIа, хIунда аьлча, Церетилов кхеле вогIуш вац цхьацца бахьанашца. Селхана цуьнан цIарах веанчо дIахьедира, Мохьмад ковид кхетта ву аьлла. Низамашца суо берийн векал хиларе терра, цаьарга хьажа яханера со", - хаам бина Церетиловас.\nЦеретилова Нинас полици кхайкхина, цаьрга дIахаийтинера тIелатарх. Буйнакскерчу полисхошка Нинин хиллачу мардас, Церетилов Ахьмада, латкъам барца, цуьнан хиллачу несо йитина цунна. Лоьраш балош веанчу шоферо а, дерриг гуш хиллачу лулахочо а дуьхьало йина тешаш хIитта.\nДен бакъонашна доза тоьхначу шен хиллачу хIусамдегара кхо бер дIадига аьтто ца хилира Церетилова Нинин психолог а, пурстоьпаш а, берашна тIехь Iуналла дечу хьукматан белхахой а цхьана боллушехь байначу беттан 30-чохь. Церетиловас бахарехь, пурстоьпаша гIо ца дина цунна бераш схьадохугш, мелхо а новкъарло йина.\nКху шеран Охан-баттахь Дагестанан Лакхарчу кхело бераш ненаца хила деза аьлла, къастам бинера. Амма воккхахволу цхьа кIант бен дIавуьгийла ца хилира цуьнан. ТIаьхьо вайначу кхиазхочо дийцинера, шена деца виса лаьа аьлла.\nТовбеца-бутт юккъе баьллачу хенахь кхело дозанаш диттира Церетилов Мохьмадан ден бакъонашна.


Украинан бIаьхо Окуева Амина йийна 3 шо кхечи\nГIадужу-бутт 30, 2020\nУкраинан бIаьхо, лор Окуева Амина йийна кхо шо кхечи тахана. 2017-чу шеран ГIадужу-беттан 30-чохь Киевна гергарчу Глевахехь цабевзачу наха герзаш диттира шен цIийндеца Осмаев Адамца цхьаьна иза чохь йолчу машенна. Коьртах кхеттачу герзо йийра Окуева.\nЕвромайданан декъашхо яра Окуева Амина. Дебальцево маьрша йоккхуш дакъалаьцна ю иза. Иштта, Луганскан кIоштахь тIеман декхарш кхочушдина а ю.\nУкраинин чоьхьарчу гIуллакхийн министран (МВД) хьехамча лаьттинчу, "Народный фронт" фракцин халкъан депутато, карарчу хенахь МВД-н куьйгалхочун гIовс волчу Геращенко Антонна хетарехь, иза еран коьрта верси ю Украинерчу хьолана оьрсийн къайлаха сервисаш дестабилизаци ян а, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан гоно Осмаевна бекхам бан а.\nКъоман полицин куьйгалхочо Клименко Игора а, Киеван кIоштан полицин хьаькамо Небытов Андрейс а дийцарца, Окуева Амина ерна шеконаш йолуш лаьцна, хьалха дуьйна Украинан вахархо волу, Дагестанера схьаваьлла стаг аьлла.


www.islamannur.org - «Толаме тоба» («ат-тIаифахI ал-мансурахI»)\n«Толаме тоба» («ат-тIаифахI ал-мансурахI»)\nИбн Таймис аьлла:\n«Иза («ахIлуссунна вал жамаIа») - толаме тоба ю».\nИбн Iусаймийна кхетам белла ибн Таймин оцу дешнашна:\n«Вуьшта аьлча: шех «толаме тоба» олуш ерг – «ахIлуссунна вал жамаIа» ю, Веза-Сийлахьчу АллахIа шена гIо деш йолу, хIунда аьлча уьш Везачу АллахIан Дашна буха богIуш бу:\n«Боккъалаъ, Оха гIо дийр ду Тхайн элчанашна, иман диллиначарна - хIокху дуьненахь а, тешаш хIуьттучу дийнахь а» («ГIафир»: 51).\nТкъа уьш бу шайна толам лун берш, шайна гIо ден берш, хастаме тIаьхье а ю царна.\nДелахь а, цхьа хIума ду: толам балале хьалха ланза йиш яц халонаш а, дуьхьалонаш а, ЖихIад а, хIунда аьлча толамо лоьху, тIевоьху шена толам луш верг а, толам бала бахьана хIуттуш дерг а. Цундела къийсамаш а, зер а, баланаш, халонаш хиланза йиш яц.\nИбн ал-Къаййима ма-аллара:\n«Бакъонна гIо а кхочур ду, зуьйр а ю и. Цундела цец ма вийлалахь, хIунда аьлча Рохьманан некъ бу и».\nЦундела айхьа юьхьара лаьцна долу хьайн гIуллакхаш шерра дIацадахарх ледара ма вала, малоне ма вала, амма собарехь хила, къар ца луш, юх-юха а кхочуш дан хьажа айхьа юьхьаралаьцнарг. Собаре а хила хьайн хьокъехь олуш долучунна - хьо аьшнашварна, хьо хьийзорна, хьайх кхардарна, хIунда аьлча динан мостагIий дукхе-дукха бу.\nЦхьана а хьолехь хьайн негат ма дохийта, хьайн дог-ойла юханехьа ма керчийта, майданахь хьуна хьо цхьаъ бен ца каравахь а. Ткъа хьо цхьаъ ю хьуна и ЖамаIат, хьо цхьаъ бен вацахь а, бакъон тIехь хьо мел ву. Цундела тешна хуьлийла хьо хьайна гIо догIург хиларх, хьайна толам лург хиларх, ткъа и толам хила тарлуш бу хьуна я дуьненахь, я эхартахь.\nЦул тIаьхьа, боккъалаъ, толам балар - къастийначу цхьана адамна балар бохучу маьIнехь лелаш дац. Бакъ болу толам балар - иза Веза-Сийлахьчу АллахIа толам балар а, гIо дар а ду ахьа кхайкхош долучу бакъдолчунна. Амма адам хIокху дуьненахь кхалхарх - толам хилар бохучунна дуьхьал нислуш дац и цхьана а агIор.\nТкъа тидаме оьцур вай пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). ЧIогIа дукха зенаш, бохамаш бина цунна, яккхийра халонаш а лайна цо, делахь а тIаьххьара а толам баьккхина цо шена зенаш диначарна тIехь. Толам а баьккхина, иштта Делера гIоьнца Макка яьккхина цо. Цигахь кхерам а хилла, араваьлла, цхьа хан яьллачул тIаьхьа цига юха а вирзина иза.\n«Уьш (толаме тоба) пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шайн хьокъехь аьлларш бу: «Сан умматах цхьа тоба хаддаза бакъонна тIехь толамехь хир ю, царна зен а дийр дац уьш теснабитиначо а, царна дуьхьалонаш йиначо а, къематде кхаччалц» (Бухари, Муслим, Ахьмад).\nИбн Таймис далийнаг: «Сан умматах цхьа тоба хаддаза бакъон тIехь» - вуьшта аьлча: хаддаза бакъонна тIехь лаьттар ю и тоба бохург ду.\nТкъа хIара тоба - хIоккхул хир бу уьш ала, шен дукхаллин доза тоьхна а яц, хIокху меттехь хир ю ала меттиг билгал яьккхина а яц, я хIокху заманчохь хир ю ала цхьа зама тоьхна а яц. Динан цхьана агIонна гIо деш йолчу цхьана меттехь хила тарлуш ю и, иштта кхечу меттехь динна гIо деш кхин тоба йолучу меттехь хила йиш йолуш а ю. И шеа а тоба толаме цхьа тоба лоруш ю.\nБух - Шайх ал-Ислам ибн Таймин «Iакъида ал-васитIиййа» жайна, «Мухьаммад ибн Салихь ал-Iусаймийна» беллачу кхетамца (530 агIо).\n«Суннатан а, жамаIатан а охIла» («ахIлус-суннахI вал жамаIахI»)\nУьш - АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабаш а, къематде кхаччалц уьш тIаьхьа баьзначу нийса новкъа мел лелларш а бу. Уьш - нийсачу Iакъидатан некъ лаьцнарш бу - АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лелийна хилла болу, оцу тIехь цуьнан асхьабийн (АллахI реза хуьлда царна) барт цхьаъ хилла болу, бидаIатийн а, лачдийцарийн а мIоданех цIена болу.\nЦарех «суннатан охIла» («ахIлус-суннати») аьлла - уьш КъурIанах кхетош долучу пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Суннато ма-бохху Iамал еш болу дела. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлларг кхочуш деш бу уьш:\n«Сан суннатна а, нийсачу новкъа лелачу бакъ халифийн суннатана а тIаьхьадаза, цхьана а хIумангахь оцу тIера юха а ца довлуш».\nУьш тешна бу пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) нийсо бакъ нийсо хиларх. Цундела цуьнан нийсонна тIаьхьа базар хаьржина цара, кхинболчу массераниг дIа а теттина.\nЦарех «тоба» («жамаIат») аьлла - церан барт хилла дела пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Суннатана а, хIокху умматан хьалха дIабаханчу салафийн барт хиллачунна а тIаьхьа базарна тIехь. Бакъонна тIехь барт хилла церан, цхьаьна кхетта уьш - бакъонна тIехь а, айпех, сакхтех цIена йолучу Исламан Iакъидатана тIехь а.\nИштта пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхин а, «кIелхьаръяьлла тоба» («ал-фиркъату ан-нажийахI») аьлла, цIе а елла шен Суннатана а, шен асхьабийн некъана а тIаьхьа баьзначарна, ткъа уьш а, шайх «суннатан а, жамаIатан а охIла» («АхIлус-суннахI вал жамаIахI») олуш берш а цхьаъ бу.\nЦхьаболчу Iеламнаха «суннат охIланах» («ахIлус-суннахI») - уьш «асхьабул-хьадис» бу аьлла, хIунда аьлча цара ладаме эцна дела пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийцина хьадисаш нийсса нахе дIакхачор а, царех цIенаниг цIена доцучух къастор а, бух берг бух боцучух къастор а, оцу хьадисашкахь еанчу Iакъидаташна а, цаьргахь долучу хьукманашна а уьш тIаьхьа базар бахьана долуш а.\nТкъа «хьадис», «суннат» боху ши дош ул-уллера маьIна долуш ду. Иштта шайх «суннатан охIла» («ахIлус-суннахI») олуш берш а, шайх къематде кхаччалц «толаме тоба» («ал-фиркъату ал-мансурахI») олуш берш а цхьаъ бу. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) шен Дашехь бийцинарш бу уьш:\n«Сан умматах цхьа тоба хаддаза бакъон тIехь толамехь хир ю, царна зен а дийр дац уьш теснабитиначо а, царна дуьхьалонаш йиначо а къематде кхаччалц» (Бухари,Муслим, Ахьмад).\nУьзза тоба ю МуIавийата дийцинчу хьадисехь йийцина йолу «кIелхьараяьлла тоба» («ал-фиркъату ан-нажийахI») цIе ерг а.\n«Хьалха хилларш» («ас-салаф») - уьш пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабаш а, царна тIаьхьа баьзнарш а, церан новкъа бахана динан имамаш а бу уггаре дика хилла долчу хьалхарчу кхаа бIе шара чохь.\n«ТIаьхьарнаш» («ал-халаф») - ткъа уьш Iакъидатехь шайн некъ цхьаьна ца богIуш хилларш бу пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) некъаца а, цуьнан асхьабийн некъаца а. Царех бу - хаварижаш, рафизиташ, иштта «охIлул калам» а - ШарIан могIанел а шайн хьекъал хьалхара лерина болу (царех бу - жахIамиташ, муIтазилаш, ашаIираш, къадарийташ, муржиийташ и.дI.кх.).\nБух - IабдуллахI бин Iабдул Iазиз ал-Жибринан «ТахIзиб тасхIил ал-IакъидахI ал-Исламиййати» жайна (2,3,4,5 агIонаш)\nГочдинарг: Турпалан кIант Фарукъ


Эххаре а Самайолуш ю Оьрсийчура Интеллигенци\nЧиллан-беттан 4-чу дийнахь рогIера дуьхьалонан акцеш дIаяхьа кечлуш бу харжамашкахь харцонаш лелорна реза боцу Оьрсийчура бахархой. Цу дуьхьалонан боламехь коьрта меттиг дIалоцуш бу либералан интеллигенцин векалш.\nХаржамхойн Лига олу вовшахтохаралла хьахош цкъа а дага догIур дацара цуьнан лидершна юкъахь рок-седа а, поэт а, яздархо а хир ву, аьлла. Амма Зазадоккху-беттан 4-чу дийнахь хир болу президентан харжамаш маьрша а, нийса а хилийта арабевллачу нахана хьалхабевлларш бу рокер Шевчук Юрий а, поэт Быков Дмитрий а, яздархо Акунин Борис а, йевзаш йолу актриса Лазарева Татьяна а.\nЦара культурехь бевзаш болчу кхечу нахаца цхьана кхоьллина ю и Харжамхойн Лига. Баханчу беттан 29-чу дийнахь Лиго накъосталла а деш Москохана гонаха боьдучу некъа тIехь вовшахтуьйхира тIедогIучу Шоьта-дийнахь цу гIалахь хир йолчу демонстраце кхойкхуш йозанца кечйина йолу машенаш лелар.\nМаршо Радионна интервью луш Быков Дмитрийс варе вира премьер-министар а, президентан харжамашкахь кандидат а волу Путин Владимир юкъараллин декъашхойн дуьхьалонан акцешка арабовла болу лаам тергал а ца беш бита мегар ца хиларх лаьцна.\nБыков: «Оьрсий говра дIайужуш дукха Iаш Iедал ду, амма цултIаьхьа чехка боьлха уьш. Карарчу хенахь говр дIайожар чекхдаьлла. Ткъа хIинца томехь йолу реакци хир яра, нагахь [Iедалша] диалог дIайолийча. Амма тхуна хезаш яц цхьа а диалог».\nХаржамхойн Лига кхоллар цхьа масала ду дIадаханчу шеран ГIура-беттан 4-чу дийнахь харцонаш а лелош дIабаьхьна хилла болу парламентан харжамаш бахьана долуш оьрсийн культуран элита самайолуш хиларан.\nОьрсийчурча хестийна йолчу интеллигенцино дукха атта букъ саттийра 10 шо хьалха Путин Владимир Iедале веанчулла тIаьхьа. Амма кху тIаьхьарчу масех баттахь мукъамаш яздархой а, актераш а, телевизионан журналисташ а хьалхабевлла керлачу дуьхьалонан боламна.\nСоциолог волчу Кагарлицкий Борисана хетарехь иза доьзна ду Оьрсийчохь политикан а, социалан а хийцамаш хуьлуш хIоразза а интеллигенташ хаьлха бовлуш Iедал хиларца.\nКагарлицкий: «Ишттаниг хилира 1980-чу, я 1960-чу шерашкахь Советан пачхьалкхехь демократехьа болчу боламийн тулгIенаш гучуйевллача. Цаьрна хьалхабевлла бара дика бевзаш болу а, лоруш болу а интеллигентех болу нах».\nСоветан пачхьалкх йолуш махкахь хийцамаш бан гIерташ берш бара коьртачу декъана яздархой а, поэташ а.\nДукха хенахь дуьйна оппозицехь болу политикаш Явлинский Григорий а, Немцов Борис а демонстрацешкахь гуш бу тахана а. Амма цига баьхкина болу нах меттах бохуш берш бу яздархо Акунин Борис а, журналист Парфенов Леонид а.\nКъаьсттина жигаралла гойтуш ву цу боламехь Акунин Борис. Цуьнан баккъалла а йолу цIе ю Чхартишвили Григорий. Путин Владимира дукха хан йоццуш дIахьедар дира цуьнан оппозициехь хилар доьзна ду ша гуьржи хиларе терра иза Оьрсийчоьнца мостагIалла долуш хиларца, аьлла.\nИнтернетехь зорбане даьккхина долу Акунин Бориса а, вевзаш волчу блоггеро Навальный Алексейс а дина долу къамел ду уггара кху деношкахь нехан тидам тIебаханчерах.\nОьрсийчоь -- Яздархо Акунин Борис, 20Дечк2011\nОьрсийчура интеллигенташ дуьхьалонан боламан хьалхарчу могIаршкахь хилар иштта кхетадо Акунин Бориса, ша Маршо Радионна йеллачу интервьюхь.\nАкунин: «Адамашна шайн могIаршкахь шайна бевзаш болу нах хила лаьа. Аьр вай, бевзаш болу нах. Ткъа уьш хIу деш бу шайн дахарехь, книжкаш язйеш бу, кинош йохуш бу, я мукъамаш дохуш бу бохург церна мехала дац. Дуьхьалонан акцийн декъашхошна политикан партийн векалш шайн могIаршкахь хила цалаар а бен кхин хIума а дац иза. Тхоьх хIора а шен гIуллакх хууш волу говзанча ву. Майдане арабевлла болу нах а бара дукхачу хьолахь шайн гIуллакхан говзанчаш. Тхо шайн нах хета церна. Ткъа политикаш цаьрна неха нах бу».\nПрезидентан харжамаш герга мел гIерта а алсам бовлуш бу дуьхьалонан боламехь дакъалаца кийча болу Оьрсийчура культуран элитан декъашхой.\nЦу хеннахь, хIинццалц хIумакхоллучу чоьнашкахь а, цхьацца Iедалан бIаьрг тIе ца кхочучу меттигашкахь а лечкъаш хилла йолу оппозицин литература хIинца яьлла Интернете а, блогосфере а.\nМасала, цу агIора вуно кхиаме проект лара мегар ду Гражданин Поэт олуш йолу поэто Быков Дмитрийс яз а йеш, актеро Ефремов Михаила дIайоьшуш йолу сатиран байташ. БIеннаш, эзарнаш нах хьовса хIора къирнах арайолучу цу видеоклипе.\nАла деза интеллигенцина юкъахь дуккха а Iедалан агIончаш а хилар. Путин Владимира шен харжаман кампанина юкъаозийна бу бевзаш болу режиссераш Михалков Никита а, Говорухин Станислав а.\nДелахь а, Акунинна хетарехь, цуьнан а, культуран элитан кхечу декъашхойн а декхар ду, шаьш девзаш долу а, похIма долу а нах хиларе терра шайн юкъаралла таян гIорта.\nАкунин: «Суна хета тхоьх хIора а, иза хIу деш ву аьлла доцуш, цхьа юкъара гIуллакх дан дезаш ву, аьлла. Аьр вай, вайн цIа догуш ду, вай цIе дIаяйа йеза. ЦултIаьхьа хIоранна а аьтто хир бу юха а шен гIуллакхна тIеверза».


МАХАЕВА Жовжан. Сайн дех дош - ГАУ «Издательский дом»\nМАХАЕВА Жовжан. Сайн дех дош\nТIом… иза вайна диканиг дохьуш ца богIу, вайна цаоьшушшехь богIу. Цо хIумма а цIин ца до, цо массо а хIума хIаллакдо, массо а хIусам чу богIий, массо а адамна а, массо а садолчу хIуманна а коьрте болий. Данне а дагахь а доцуш, фашистски йовсарш тIелетира 1941-чу шарахь Советски Союзана. Дийнахь дан деза шайн гIуллакхаш а дина, бан беза белхаш а бина, садаIа дIадийшинчу маьршачу адамашна цIеххьана, буьйсанна кхо сахьт долуш тIелетта, массо а тайпана герзаш тIетуьйхира фашисташа.\nУггар а хьалха герзаш тIетоьхнарш вайн дозанца йолу гIаланаш а, ярташ а, гIепаш а яра. Царах уггар а коьртаниг Брест-гIап а йолуш. Гитлер тешна вара, шен эскарш цIаьххьана тIелетча, шен кхиамаш хир бу аьлла. Дан а дара юьхьаьнца иза иштта. Дукха гIаланаш, бахамаш, адамаш хIаллакдира фашисташа.\nДукха хIума дIадаьхьира Германе, Iаьржа латта а тIаьхьа. Цул сов, кегий нах, зударий, зудабераш а Германе дIадуьгура. Дукха сиха вайн Даймохк схьалоцуш вара мостагI.\nЦIаьххьана тIедеанчух кхерадаларх, цецдовларх а меттадаьхкича, Советски Союзера дерриг а адамаш – жиманиг а, воккханиг а – шайн Даймохк мостагIчух паргIатбаккха дуьхьалдевлира мостагIчунна. ТIеман гIирсаш, техника еш йолу заводаш мостагIчуьнга хIаллак ца яйта, цуьнан кара ца яхийта, мостагI тIе ца кхоччучу, кхераме йоцучу меттигашка дIакхоьхьуш, кIелхьарайохура. КIеззиг хан яьлча, оцу заводашкахь, цхьа а кхерам а боцуш, эскарна оьшуш мел ерг ян таронаш яра.\nСан да, Махаев Даян, тIеман хьалхарчу деношкахь шен лаамехь тIаме ваха кечвелира, ша воккха патриот хиларна. Даянан накъостий а, цуьнан нийсархой а, цуьнца яхье а бевлла, шайн лаамехь цуьнца цхьаьна тIаме баха кечбелира. Уьш бара Хьалха-МартантIера, ГIойтIара а, Гихтара, Гихчуьра, Роьшничуьра а кегий нах. Итт жима стаг вара уьш.\nКхара тIаме даха болу шайн лаам дIабовзийтича, хIорш къинхьегаман арме хьовсийра, нохчаша шех «турдарми» олуш хилла йолу. Цигахь кхара саьнгарш йохура, танканашна дуьхьалонаш а йора. Цхьа хан дIаелира, хIорш «трудовой армехь» болуш. Кхара дийриг оьшуш гIуллакх дара, делахь а хIорш резабацара кхочушдан шайна тIедиллинчунна. Цхьана дийнахь, шаьш цхьаьнакхетча, дийцаре дира кхара шаьш лелориг.\n«ХIара саьнгарш яхар, танканашна, кхечу техникина а дуьхьалонаш яр а, вайга, цIахь Iийнехь а, далур дара. Нагахь вай, дала а ца леш, цIа гIахь, ваьш хIун тIом беш дара эр ду вай? Вай дера деза вешан хьуьнар а, майралла а тIамехь гайта», – аьлла, сацам бира кхара.\nКхаьргара заявленеш дIа а эцна, хIорш тIаме бахийтира. Бакъду, кхарна хетарг ца хилира… Кхарна дагахь дара, уггар а халачу, кхерамечу меттигашкахь тIемаш а беш, нохчийн дика цIе яккхийта, Даймохк ларбеш, майралла, доьналла, хьуьнар а гайтина. ХIорш тIом бечу эскаршка дIабигнехь а, тайп-тайпанчу полкашка дIасабийкъира, шиъ цхьаьна ца вуьтуш. Кхин вовшашна ца гира хIорш цу бехачу тIамехь. Шаьш иштта стенна дIасакъастийна бохург хьалха-м башха дага а ца деанера Даянна, тIаьхьо нохчий Iедало хIаллакбан болийча, иза иштта политика хиллийла хиира-кх.\nАХМАТУКАЕВ Адам. Нохчийн халкъан иллийн ЭПИТЕТИЙН дошам


'Грозный Авиа' компанина дихкина кхечу махка нах дIасалелор\nНохчийчоь -- Соьлж-гIала\nОхан-беттан 19-чу дийнахь Росавиацияно кхечу махка лела бакъо лун сертификат дIаяьккхина “Грозный Авиа” хIаваан компанера. Дина омар цу дийнахь Росавиацин агIонна тIехь дара. Росавиацин дешнашца и сацам бина “Грозный Авиа” компанин лаамца.\n“Грозный Авиа” компанина дихкина кхечу махка нах дIасалелор\nНохчийчохь хиллачу шина луьрачу тIамо нохчий къам дуьйне мел ду дIасадаржийна. Дукха бу Европехь, Туркойн махкахь, кхечу махкашкахь нохчий доьзалш. Коьртачу декъана, цIера тIемца я тIемца йоьзначу халонийн бахьанехь арабевлла нохчий керла дахар кхечу махкахь доло. Арабевллехь а, царех дуккхахберш хIинца а хьега шайн махках, аьтто баьлча цхьацца некъашца цIа а хьовду хьомечу Даймахках бIаьрг тоха а, гергарчу, безачу-бевзачу нахах марзо эца а. Къаьстинна, кешнашка веллачу ден я ненан, я кхечу гергарчуьнан каш тIехIотта лаьа царна. Кхечу махкахь доьзалхой нохчийн гIиллакхаш, нохчийн мотт ца хууш хьалакхиар хета дукхачу нохчашна къаьстанна Iовжаме. Аьхка дайша а, наной а кхечу махкахь бина, я жималлехь дIабигна доьзалхой хьовсабо аьхкенна цIа нохчийн мотт Iамо а, карлабаккха а, гергара нах бовзийта а, нохчийн ламастех, гIиллакхех уьш буллийта а.\nНохчийчохь тIом дIабаьлча кхолладеллачу хьоло кхечу махкахь беха нохчий тешийра кеста церан цIа боьду некъ дукха а аттах а, маьрша а хирг хиларх. Хьалайинчу, хазйинчу гIалахь, цIанйинчу ярташка сихонца кхача луу нохчий дукха бара, хIинца а болуш бу. Москох я оьрсийн кхечу гIала а боьлхий, цигахь я де-буьйса доккхий, я масийтта сохьтехь аэропортехула кхерстий, Соьлж-гIала доьдучу кеманца кIадбелла кхочур уьш цIа. Дукхахберш тахана а буьззанчу барамехь некъан хало а Iовший кхочу цIа.\nНохчийчуьрчу меттигерчу Iедало кест-кеста дIахьедарш дора кеста Соьлж-ГIалара Европе кеманаш дIасалелар ду бохуш. Цу дIахьедарша дог тешадора Даймахкана арахь бехачу нохчийн цIа баха некъ кеста аттах хиларх. ТIаьхьарчу хенахь “Грозный Авия” компанин кеманаша Соьлж-ГIалара Эрмалойн махка а, Китае а лелабора пассажираш, ткъа оьрсийн тIеман кема туркойн эскаро чудаийтале хьалха хIора кIирнахь Истанбуле а лелара Соьлж-ГIалара кема. Вайна ма-хаарра, Эрмлойчоьнна чу а, Китае а лела кхин гIуллакх долуш дукха нохчийн бац. Дукхах болу нохчий Соьлж-ГIалара Малхбузерчу Европан цхьана гIала кема дахаре сатесна бара. Цунах кхета атта ду - Оьрсийчоьна арахь беха нохчий уггаре дукха бу цигахь бехаш.\nДIадаханчу шеран гIуран-баттахь Росавиацино дIахьедира “Грозный Авиа” компанин кеманашна бакъо лур ю кхечу махкарчу кхин а дукха гIалашка дIасалела, аьлла. Ткъа охан-беттан 19-чу дийнахь Росавиацияно кхечу махка лела бакъо лун сертификат дIаяьккхина “Грозный Авиа” хIаваан компанера. Дина омар цу дийнахь Росавиацин агIонна тIехь дара. Росавиацин дешнашца и сацам бина “Грозный Авиа” компанин лаамца. “Грозный Авиас” и лаам дIахоийтуш кехат чуделла хиллера охан-беттан 14-чу дийнахь, хуийту Росавиацино шен агIонна тIехь. “Грозный Авиан” агIоно ма-хаийтарра цуьнан долахь 4 кема ду, царах хIоранан бакъо ю Оьрсийчохь а, кхечу махка а нах дIасалело. Цкъачунна, “Грозный Авиас” комментари ца йина компанина кхечу махка нах дIасалелор доьхкучу омран хьокъехь.\nНохчийчуьрчу зорбано а, кхиболчу хаамийн гIирсаша а терго ца еш битина и хаам. Даймахкахь бехачу нохчийша, Даймахкана арахь бехачу нохчийша а, дийцаре ца даьккхина и Россавиацин омра, амма Нохчийчу кеманехь кеста баха аьтто хиларна сатесна Iаш болу Европера а, кхечхьара а нохчийн кхиндIа а собардан дезар ду шайн сатийсам кхочушхиларна, ткъа мел дехха собардан дезар ду – цунна жоп дала хууш, схьахетарехь, цхьаъ а вац.


Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан рогIера инарла секретар хира ву Гутерриш\nГIадужу-бутт 06, 2016\nIамерка -- Гутерриш Антонио, Нью-Йорк , Охан.12,2016\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан рогIера инарла секретар хира ву Португалин премьер-министр хилла Гутерриш Антониу. Reuters агенталло бинчу хаамца, Кхерамазаллин Кхеташонехь вето кхайкхо бакъо йолчу пхеа пачхьалкхах цхьа а пачхьалкх ца хилла Гутерришан кандидатурина дуьхьал.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан рогIера инарла секретар билгалвоккхуш формалан доцу 6-гIа кхажтасар хилира Кхаарин дийнахь. Официалан кепара рогIера инарла секретар хоржур ву тахана, Еарин дийнахь ГIадужу-беттан 6-чу дийнахь.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан рогIера инарла секретар хоржуш Iедал ду пхеъа шаранна, юха кхин цкъа и харжа аьтто а болуш.\nКарарчу хенахь цун даржехь волчу Бан Ки Мунан шолгIа пхеъа шеран хан дIайоьрзуш ю 2016 шо чекхдолуш. Иза дуьххьара цу дарже хаьржинера 2007-чу шарахь.\nГутерриш Португалин премьер-министр хилла 1995-чу шарахь дуьйна 2002-чу шаре кхаччалц. 2005-чу шарахь дуьйна 2015-чу шаре кхаччалц иза вара Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан мухIажирашкахула волу комиссар.


Оьрсийчоьнан Iедало дIайоьху немцошка Акуева Амнат\nНохчийчуьрчу Iедалхоша Интерполехула лехамашка елла нохчийн зуда Оьрсийчу дIаяла хьийзош ю Германин полисхоша.\n2015-чу шарахь немцойн махкахь политикан тховкIело ехна йолу и 26 шо долу зуда цIахь лаца а лаьцна, шен боцу бехк тIелаца бохуш? Iедалхоша ницкъ бина яра бохуш, дийцира Маршо Радионе цуьнан хIусамдас Байсангуров Зеламхас: "Тхо Нохчийчохь Iаш долчу хенахь дIалоцуш, схьахоьцуш хьийзош дара тхо. Со суо набахтера араваьлла а волуш, шина шарахь цхьанхьа а дIасавала йиш йолуш а вацара.\nХIусамнана доьзалхочух йолчу хенахь дIа а йигина, набахтехь яллийра цара, ницкъ а беш. ТIаккха цо цара шега куьг язде аьлла схьаделлачу кехаташна куьг яздинера, шен боцу бехк тIе а лоцуш. Иза схьахецначул тIаьхьа ас Германе дIаяхийтира иза. Кхузахь цо ма дарра хьал дIа а дийцинера, ша лехамашка яла мегаш ю а аьллера. Цуьнан гIуллакх немцоша толлуш а долуш Оьрсийчоьно иза Интерполехула лехамашка а елира".\nБайсангуров Зеламха ша а ву бандиташна гIодарна бехке вечу артиклаца хан а тоьхна, набахтехь 5 шо даьккхина. ХIусамнана Iедалан кхерамех кIелхьара яккхархьама, цкъа хьалха Европе дIа а хьажийна, масех бутт баьллачул тIаьхьа цунна тIаьхьа Германе схьавеана ву иза.\nЦуьнан некъ, кхечу а дуккхаъчу Нохчийчуьрчу мухIажарийн санна Полшехула хилла хиларна, Байсангуровн тховкIелонах долчу дехарна дацаре жоп делла немцойн Iедало.\nДублин бартаца догIуш ма хиллара, иза Полше юхахьажон мегаш ву.\n"Суна Германин Iедало негативе жоп даийтина, хIинца юха ас апелляце делла ду сайн гIуллакх. Суна Оьрсийчу депортаци ян йиш яц церан, хIунда аьлча, со Интерполехула лохуш ца хиларна, амма Полше хьажон йиш ю. Ткъа хIусамнана Оьрсийчоьнца Интерполан лехамашкахь берш дIалуш барт хиларна цига дIаяла мегаш ду".\nЦкъачунна депортацин набахтичуьра маьрша яьккхина Акуева Амнат, кху деношкахь шолгIачу беран нана хилла йолу. КесталгIа Берлинехь кхелехула къастор долуш ду, иза Оьрсийчу дIаяларх долу гIуллакх.\nОьрсийн хьукматхоша цуьнан хьокъехь Германерчу Iедалхошка даийтинчу кехаташкахь вуно дукха гIалаташ карийна шайна а, шайн адвокатана а бохуш, дийцира цуьнан хIусамдас Байсангуров Зеламхас.\nМасала, цу зудчо гIодина бохуш оьрсийн хьукматхоша шаьш Германе хьажийначу документашна тIехь вуьйцуш волу цхьа тIемало оццу документашца жимма хьалха вийна хила везаш ву.\nИ санна долу кхачамбацарш кхин а ду зуда террорхошца зIенехь хиларна бехке ечу оьрсийн хьукматхоша шайгара дийлитина.\nМасех бутт хьалха иштта документашкахь гIалаташ а деш, Интерполехула оьрсийн Iедало лохуш хилла цхьа нохчо и кхачамбацарш бахьана долуш массо а бехкех цIан а вина дIахийцира Дрезденерчу кхело.\nТкъа дукхахан йоцуш изза хьал хIоьттира Австрера оьрсийн Iедалхоша дIавоьхуш хиллачу нохчийн мухIажарца а - кхелехь иза бехке ца хилар а, оьрсийн хьукматхоша шайгара тIеязбинчу бехкашца иза дIавоьхуш хилар а гучу а даьлла, дIахийцира и кIант.


Нохчийчуьра школаш кхаа рожера дIаяха ницкъ ца тоьа Iедалхойн\nНохчийчохь дешаран хьукматашкахь ира лаьтташ ду, школашкахь бераша кхаа рожехь доьшуш хиларца доьзна хьал. Дахначу шеран ГIура-баттахь Маршо Радионо яздира, Оьрсийчоьнан премьер-министрца Медведев Дмитрийца Москох хиллачу цхьанакхетарехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дийцаредарх, махкара школаш тIехъюьзна хиларх. Оьрсийчоьнан премьер-министро Медведев Дмитрийс дош деллера хIетахь, регионна оьшу гIо дан.\nКху деношкахь юха а гIаттийна изза хаттар. Оьрсийчоьнан урхаллан аппаратан куьйгалхочун гIовс волчу Кириенко Анатолийца хиллачу цхьанакхетарехь Нохчийчоьнан премьер-министро Хучиев Муслима далхийна нохчийн школашкара хьал. Цо бахарехь, республикера 73 школа ю кхаа рожехь болх беш.\n"Тхан регион хьалха ю бераш дуьненчу довлар тIех лакхара хиларехь. ТIаьххьарчу пхеа шерачохь 120 эзар бер тIекхетта тхан. Цундела школаш тIехъюьзна хуьлу", - аьлла Хучиевс.\nШколашкахь кхо раж муха эшо дагахь ду хоуьйтуш барамийн план хIоттаяй, шега дIакхачае аьлла Кириенкос. Проблема ерзо тIеоьзна Оьрсийчуьра а, Нохчийчуьра дешаран министраллаш а, Оьрсийчоьнан финансийн урхалла а.\nREGNUM агенталло хаамбарца, карарчу шарахь 8 школа йина ялийта Iалашо ю Нохчийчуьрчу Iедалхойн. Оцу хьашташна федералан бюджетера 2 миллиард 721 сом ахча ду хьажийна.\nХьалхо махкарчу дешаран, Iилман министро дIахьедира, кхаа рожера школаш шина роже ерзо республикехь кхи а 19 школа оьшу аьлла. 2021-гIа чекхдалале оццул доьшийлаш йина йовлуьйтур ю шаьш аьлла, тIелаьцна Нохчийчохь.


Са хьийза-кх (Хаваж Цинцаев) / Проза.ру\n- Пять-шесть! - генара, халла хезаш, мохь беара чалтар тоьхна корехула, г1овг1а эккхитина х1орш бохкуш. Цхьаъ бен доцу жимо кор пенан д1о леккха буьххьехь дара. Маьнгин шолг1ачу г1ат т1еваьлча бен т1е а ца кхачалора цунна.\nПять-шесть – иза Соьлжа-г1алара набахтичуьра 1едало лецна нах чубоьхкина камеран лоьмар яра. Пхи г1ат т1екелйоьттина йолчу набахтехь камерш дуккха а яра. Уьш яккхий а, кегий а хиларе терра, царна чохь бохка нах а хуьлара дукха а, к1езга а. Вай юьйцуш йолу камера уггар лакхарчу, пхоьалг1ачу г1ат т1ехь яра. Д1акхоьссича а, ткъе пхиъ стаг хир вара цу чохь. Цхьацца бахьанца 1едало лаца а лаьцна, д1абоьдуш таллам а болуш, хан а тохаза, дов а хаттаза тутмакхаш бара уьш. К1иранах цхьаъ-шиъ т1е а валавора кхарна, цхьаъ-шиъ д1а а вуьгара. Кхо-биъ бутт баккха безаш нислора цера цу чохь, дукха хьолахь. Ах шо а, шо а даккха дезаш а нислора. Иза церан девнийн дозаллица доьзна хуьлуш дара. Цунах терра, кхарех цхьаберш шайн дец1а кхаьчна санна, парг1ат, цхьанна х1умана г1айг1а а йоцуш бара. Кхиберш шайн дегнашкахь вуно боккха сингаттам а, бала а болуш, иза даг чохь къуьйлуш, доьналлица чекхбовла г1ерташ а бара. Денош д1аоьхара, йоьшучо киншка, я газет доьшуш, буьйсана ца йинчо, набарш еш, вовшашка шайн хилларш-лелларш а дуьйцуш.\nСайд-Хьусайн ц1е а йолуш, цхьа стаг валийнера кхера камера чу цхьа ши к1ира хьалха. Г1еметтах1оьттина, шовзткъа-шовзткъе пхиъ шо хир долуш, лохочу дег1ехь а волуш, эг1аза стаг вара иза. Туькнахь завмаг волуш, ахча я юхкуш йолу х1ума т1е ца тоьуш, цхьаъ гал а даьлла, чувоьллина вара Сайд-Хьусайн. Набахте хала ловра цо. Даиман а сингаттаме, г1айг1ане вара иза.\nКхера камеран маьнгин шолг1ачу г1ат т1е хьала а ваьлла, корехула д1ахьаьжча охьадог1учу Соьлжан аьрру хийист яра гуш. Ткъа Соьлжа аьтто аг1ор йолчу хийистана гена яцара набахтин г1ишлош. Цу г1ишлош уллохь, юкъахь керт а йолуш, эскаран дакъа а, республикин ГАИ урхалла а яра. Х1етте а, суьйранна я мукъачу дийнахь, набахтин дуьхьал нислучу Соьлжан аьрру аг1ор йолчу хийисте лецначера гергара нах бог1ара мохь а бетташ, кхаьрга бист хила. Кхин дукха къамелаш а ца дора цара. Д1аса мохь а тухуш, вовше хьал-де а хоттура, цхьацца, дан дезаш хилча, коста а дора.\n- Пять-шесть, пять-шесть! - мохь беара корехула юха а.\nЦу сохьта маса маьнги т1е кхоссавелла коре хьалавелира цхьа т1ахъаьлла жимха. Чалтарна юккъехула д1ахьаьжча цунна гира, нийса кхеран корана т1е а вирзина, хийистехь лаьтташ цхьа стаг а, цуьнца зуда а. Г1овг1анаш совца а севцина, камера чохь тийналла х1оьттира.\n- Пять-шесть ладуг1уш ю! Мила веза хьуна? – дуьхьал мохь туьйхира хьалаваьллачо.\n- Собар делахь, цкъа…\nКамера чохь болчара Сайд-Хьусайн сихвина меттах ваьккхира:\n- Же, же… Хьалавала, хьалавала катоххий!\nМаьнгин букъ а лаьцна шолг1ачу г1ат т1е каде хьалавелира Сайд-Хьусайн. Голашна т1е а х1оьттина, чалтар юккъехула д1ахьаьжча, генахь велахь а, шен ваша вевзира цунна. Вешица ерг Сайд-Хьусайнан х1усамнана яра. «Лов», - аьлла дукха хаза хетта ц1е йиллира кхуьнан кийра, ткъа дог тохаделира.\n- Йов! Аш х1ун леладо? – дуткъачу озаца мохь туьйхира Сайд-Хьусайна.\n- Схьадаьхкна-кх тхо а, - вешин мохь беара дуьхьал. – Хьо деш ву хьажа.\n- Х1ун дийра дара ас? Кху метта 1аш ву-кх!\n- Могашалла муха ю, Сайд-Хьусайн?\n- Дика ю.\nХийисте мохь тоха баьхкинчара шайн лаьцна волчу гергарчу стагаца деш долу къамел массера а, дукха хьолахь, цхьатерра хуьлара. Шай девнах лаьцна данне а ца дора къамелаш, Могаш-парг1ат а, хьал-де а хоттура вовше. Массара а санна, «Са-м ца гаттадо ахь?», - олий а хоттура. Иштта х1инца веанчо а хаьттира, схьа мохь а тоьхна:\n- Са-м ца гаттадо ахь, Сайд-Хьусайн?!\n- Са-м ца гаттадора ас, са хьийза-кх! – т1аьхьарчу дашаца цхьа тамашийна ларамза, велхарх тера къурд белира Сайд-Хьусайна легашкара.\nКамера чохь берш дукха инзар бевла, б1аьргаш а къарзийна а вовшашка хьоьвсира. Т1аккха цхьа хан а ялийтина: «Вахь-хьахь-хьахь!» - беларан эккхар делира чоь ека а еш.\n- Ма гаттаде хьайн са, ма хьийзаде! Дала диннарг бен хир дац! – схьа мохь беттара вашас Сайд-Хьусайна т1аьххьара аьлчух цецваьлла.\nЧохь берш ша аьлчух белабеллий хиина волу Сайд-Хьусайн, цу сохьта метта веара. Х1умма а ца хилча санна, кхин велхаран къурд а ца беш, элира цо:\n- Дала динчунна реза ду вай-м!\nЛецначу неха «пошта» ч1ог1а дика болх беш хуьлуш яра набахтехь. И санна долу х1ума-м мухале сиха даьржара. Цул т1аьхьа, Соьлжан хийисте мохь тоха веъ-веанчо шайн-шайн гергарчу стаге «са-м ца гаттадо ахь?» - аьлла хаьттича, «са-м ца гаттадора ас, са хьийза-кх!», олура забарца Сайд-Хьусайнца а, кхечу камераш чохь а бохкучу наха. Кху тутмакхашна-м белар дара иза, ткъа т1аьхьабаьхкинарш, кхара «са хьийза-кх», аьлча г1айг1ане а хуьлий, д1абоьлхара. Цхьа хан яьллачулла т1аьхьа, шайн аьтто ма баьлла, и муха олуш дара дийца-м дуьйцара кхара шай гергарчарна.\n- Хьажахь, «са хьийза» ма эли цо, бохуш г1айг1ане 1ара тхо-м, аш забар еш хиллехь а, - олара т1аккха гергарчара бела а боьлуш.\nСайд-Хьусайна мацах набахтехь аьлла и дешнаш, фразеологизм хилла, х1инца а далош ду наха шайн къамелехь.\n© Copyright: Хаваж Цинцаев, 2020\nСвидетельство о публикации №220032200797


«ГIиллакхо лайх эла вина...»\n26 апреля в 10:10 (2010 г.)\nАдамийн уьйрийн, марзонийн, гергарлонийн, йовхачу, оьздачу, мерзачу юкъаметтигийн эла лийрина халкъо гIиллакх. Далла гергахь а веза, сийлахь, цIеначу ийманехь верг ву гIиллакх дерг. Иштта деза дуьйцу гIиллакх нохчийн халкъо шен кицанашкахь а: «ГIиллакх доцург лай ву, хьолаца эла велахь а», «Лай Далла гергахь эла ву, нагахь цуьнгахь гIиллакх делахь», «ГIиллакх доцург бIонца вахана вац», «ГIиллакх доцчун кхиар – виран Iинахдахар ду», «ГIиллакх долчо моз диъна, гIиллакх доцург чено виъна», «ГIиллакх дерг дарже ваьлла, гIиллакх доцург нахалваьлла». Нохчийн нехан хьаьнцца а кхоллаелла юкъаметтиг, деца-ненаца ерг а тIехь, гIиллакхана тIера дIайолалуш ю. ХIунда аьлча цуьнца бу лерам, цуьнца бу тешам, цуьнца ю адаман дикалла, цуьнца ю адаман синоьздангалла, цуьнца ю адаман адамалла а.\nГIиллакхо къестош дац йиша а, ваша а, гIиллакхо къестош вац жима а, воккха а, гIиллакхо эла а, лай а ца къеставо, цо иза билгалвоккху, цо иза вовзуьйту, цо нахана цуьнан ма-ярра йолу юьхь гойту. Цундела ларбелла дуьненан паччахьаш а шайна лай-наха а гIиллакх дац аларх. ХIунда аьлча гIиллакх доцург сий доцуш верг ву, гIиллакх доцург ирс доцург ву, гIиллакх доцург – лай вина, адамо шен цIен тIе вита а хьакъдоцург ву.\nМел лекха ду церан сий,\nДерриге дуьне ду яхь\nйолчун меха –\nВайн лаьмнийн гIиллакх ду и:\nВелало, векхало, мел хала\nДаима Iалашде ахь\nЛам тIера ло санна дайн\nКхерчара цIе санна яхь!\nНохчийн Республикан халкъан яздархочочун Хатуев Iабдулхьамидан оцу башхачу байтийн могIанаша гойту вайн дайша мел деза, мел сийлахь лийрина гIиллакх. Доккха хьекъал ца оьшу: «Дерриге дуьне ду яхь йолчун меха – вайн лаьмнийн гIиллакх ду и» дешнийн маьIнех кхета. Нохчийн къоман сий а, яхь а, лерам а дайн орамашца йолу зIе хилла лаьтта гIиллакх ду боху цо.\nКхузахь шен метта хир ду аьлла хета ешархочун иштта хаттар кхолладалар: «Дан мукъа а хIун ду и гIиллакх?» ГIиллакх – иза уггар хьалха адаман ийман ду, цо ша санна долу адам ларарх лаьтта. ТIаккха цуьнан оьздангалла, цуьнан догцIеналла, цуьнан комаьршалла, цуьнан яхь, эхь-бехк, цуьнан сийлалла, … кхин мел дерг а. Я адаман собаран, хьекъалан, кхетаман юьхь ю гIиллакх. ГIиллакх дацахь, эрна ду адамо адамийн лерам а, сий а, цуьнца цхьаьна ирс а лехар. Иштта кхочушхир яц гIиллакх доцчу стага Далла йина Iамал а.\nIеламнаха дуьйцуш ма ду Дала мел кхоьллинчу адамашлахь уггар гIиллакх дерг вайн Элча Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хилар.\nТIехула хаза, юккъехь бехка стом санна деса а, хIуманна пайденна доцуш а лору нохчийн Iедалехь гIиллакх доцу зудий, стаггий. Бусулба динехь а кхин лерам бац церан.\nЦхьаьннан къестамаш я харжамаш беш лелош ца хуьлу гIиллакх. Иза гIиллакх дацар а, моттаргIа а лерина халкъо я лайн гIиллакх. ГIиллакхана башхалла яц жима а, воккха а, гIийла а, миска а, онда а, эгIаз а. Иза цхьаьннан а дикане сатесна лелош а ца хилла къонахаша, шаьш къонахий болу дела лелийна.\nЦхьаболу нах бу вайна юкъахь гIиллакхах тарйинчу моттаргIанех байракх йина, хьал, бахам, таро, дарж долчарна гонах хьийзаш, шайн цаьрца йозаелла лайн юкъаметтигаш гIиллакх а\nхеташ. ХIаъ, лайн юкъаметтигаш. Хьолан да, хьаькам ву аьлла, лело гIиллакх – гIиллакх а, гергарло а дац, и стаг хьолах, даржах воьхча, иза духуш хиларна. Цунах вайн дайша моттхьекхар я лайн гIуллакх аьлла.\nГIиллакх дерг хьал, бахам, дарж долчара билгалваьккхина хила ца веза. Иза къастийна хила ца веза Iедалан сацамца а. ГIиллакх дерг ша шен халкъалахь билгалваьлла хила веза, цуьнан ларамца а, цо сий дарца а, цо гIиллакхе, оьзда ву аьлла, еллачу цIарца а.\nХийра нах болчохь деца-ненаца, йиша-вешица кIеда, мерза хуьлуш, уьш боцчохь церан цхьана а кепара лерам боцуш йолу еса хIумнаш а евза вайна. Бевза чохь, арахь, лула-кулахь нахаца тар ца луш, гена дIасабаханчохь эвлаяаш хила гIертарш а. «Гали чохь маха хьуллур бац», – олуш ду халкъан. Иштаниш сиха гучубовлу хийрачу нахана а, шайгахь доцчу гIиллакхца. МоттаргIанех йоьттина гIала, тхьамарх йинарг санна, хаьрций дIа ма йоьду.\nДуьненахь мел веха адамашна юкъахь адам хилла а, Де¬лан эхартахь декъал хилла а дIахIотта амал дац гIиллакх доцу а, гIиллакхах моттаргIа йина лела а адам.


Бахьарчи Исмаь1ал-молл (Маь1а) - Бахарчиев Исмаил мулла - 5 Августа 2015 - Ваштарой. Нохчийн тайп.\nГлавная » 2015 » Август » 5 » Бахьарчи Исмаь1ал-молл (Маь1а) - Бахарчиев Исмаил мулла\nБахьарчи Исмаь1ал-молл (Маь1а) - Бахарчиев Исмаил мулла\nИсма1аьл-молла дикач нахах хилла саг ву, наха авлияаш олуш болу нахах хилла из. Шегахь 1илм долуш хилла, Докка шейхиц куьг лаьцна цунна мурид хилла ву из. Коммунисти 1едал т1едеач цар лаца г1ерташ наха лач1ин лелавина ву. М1амигар ву, тхан ц1ин саг хуьлуш ву.\nЮккъехь, к1айн куй тиллинарг ву Исма1аьл-молл.\nЦхьан хенахь тха деде дас ше чохь лач1ин лела вина из. Тха деде да Мохьмад Гайсултанов (К1ела олуш хилла цунах ц1е ца йокхуш) бердах вахан ког лазина, астаг1 волш хилла.\nЦхьан динахь Вашдара нквдшникаш хилла баьхкина, Бондаев Мохьди волч чу баьхкина хилла уьш (Аз милици я прокуратури белхло хилла) Циг чу овш 1аш, коьре мотт тухчо кехат кхоьсна "Бахарчиев Исмаил у Гайсултанова дома" аьлла. Т1акх нквдшникаш хьал икхина, эццахь Мохьдис аьлла: "Исмаил вокх саг ву аз гена г1ог вац, сих ма ло", цаьрг аза а аьлла ше вашиг т1ехол ара вале сих хаам бе аьлла цо тха деде дег.\nТ1акх шег хаам бич Мохьмад шец Исма1ил эцна хьачк1аш юкъе г1ол охьа вахне, ше х1усум нене ша лулах вахан ву ала аьлла.\nТха Де дас дийцар: "Чу лилхин болу нквдшникаш ше нан чих яр, яр мотт бовх бу кхузар хьалг1аттан д1абахна овш" бохш г1овг1 яш хилла цар. "Шен х1умма ца хаа, бераш ду кху мотт т1е дийшин" - аьлла цо.\nТ1акх хьа х1усум да Мохьмад мича вахан аьлла цар. Ишт лулах вахан аьлла вукхо, цигахь бахан аз лаьцна цар. Д1авиган ши-кхо де даькхина цо х1умма ца дицичи хьа вайтна, Дел къинхетамац.\nИшт наха дукху лелина Исма1ал-молла, варандош жим зуда ялина хилла цун. Къан велла чул т1аьхьа 80-81 шо хилла цун, наха 1едале маьрш вит хьар аьлла дехарш даш лаьтш г1улкх хилла. НКВДс цун а х1усам нана д1алаьцна шеца 1,5 шо долш берацане (Анист бохш хилла цун йо1). Маь1а ша могш воцш хилла, цуьнг хаитш ца хилла а г1улкх, ше де ц1а Варанд яхан ю бохуш цуьнг д1а ца олш 1аш хилла. Юха цо хоьттуш, ша оццал цомгуш волшехь ма дукх 1аш ю аз бохуш, цун к1ант д1адицна муьжгиш аз лаьцна хилар.\nШена аз хаа ма хиъне т1е ваха тох велла Маь1а. "Делах аьхь ма ду аз, бер зуди ишт дитар цигахь" - бохш са гатдаш хилла цо. Цуьнг наха аьлла "Собар де тахан буйса якхе, кхана 1уьйранна т1ег1ог ву хьо".\nСа ма тессане Маь1а т1е вахан 1едалан, цар д1алаьцна аз. Т1акх кхун хьал гичи цер куьгалхош яра больнице охьа вилла аьлла, Къан велла волу цомагш волу яр ч1ог1 кхераме вац аьлла. Амма мотт боьтш йолу х1уманаш ша болх сацош ца хилла "Аз х1илли даш ву, аз цомгаш вац" - бохуш доносаш яхьитна цар.\nЦигар набахте чу воьллана Маь1а, цуьнц хилла Доч-Борзер цхьа саг а, 1абдул-1азим бохш волч саг да а. Цу шинге цо аьлла: "Хьо ворх буттахь 1ена ара ваг ву хьон, хьо цар цхьажим ницкъ бина, дукх ца 1аш ар ваг ву. Ша кху чу д1акхелхаг ву, ше дакъа маликаш д1ахьог ду, вашдарой яхь йолш бу, дакъ дезг ду цан, цаьрга ма лех ал ше дакъ"\nИшта аз цига д1акхелхана, цу чур дакъа д1а дайна цун. А дакъ цигахь ца карор тешал дина цу чу болх баш хилла волу цхьан т1ерло чо, лорал даш хилла аз цу чу.\nАз хилла1937 шерахь.\nТха де дас Сайд-1алис дийцар Маь1и караматаш гуч дийлар. Белла болу неха хьал хаитш хилла цун Дала, цхьан динахь ишт саг 1азапехь вукх аьлла цун каш т1е Къуран деша охь хайна хилла аз, т1акх оц каш чур куьг ара даьлла Къор1а т1етуьйхир бах цун.\nМахкат1ер Юсуф-хадж вог1ш хилла Вашдар, вашдарошца ч1ог1 гергарло хил ву аз. Цун хьаша хилла Горгачар Теси Ахьмад. Цхьан дийнахь Юсуф-хаджий, Ахьмадий ч1иннах новкъа ваьлла генна воьдуш, ц1ахьана Юсуф-хьаджас аьлла: "Вайшиъ юх вах вез". Т1акха Ахьмадас "Вайши х1ун воьд" х1умма а цо хоттуш юх бирзина овш. Горгача кхаьччи цо хьаттина "Вай чу ца хьойз" аьлла. Юсуф-хаджс аьлла: "Х1а х1а вайш Исма1ил волче чу вах везш ву". Такх а шиъ чу ма ваьллане Маь1ас кхи кхер къамял хиллай аьлла: "Деллахь Юсуф-хадж, сайх шек волш юх верзи ас хьо, шу шиъ гена ваьллехь а". Т1акха Юсуф-хаджис аьлла: "Исмаь1ил ахь са ма гат де кху цамгарах хьо лаг вац хьон". Ишт къамял хилир цер аьлла дицна Теси Ахьмад.\nВашдарар Ибрах1имс(Магомадов) дийц: Маь1иг мовлде кхайкхин хилла цхьан къе сага, дик ду ша вог1г ву аьлла 1аш, Са1дул бохш хьал долш саг вена шена цу суьйранахь молд йеш аьлла, х1а х1а ша кхайкхин ву аьлла Маь1ас, ша вог1г вац аьлла. Са1дулс ша ч1ог1 лелог ву хьо, уьстаг1 луг бу аьлчи а г1улкх ца хилла.\nКхи а дуьйцу цо: Сардал (Сардаловг1ер да) бохш хилла Вашдарахь цхьа саг, цо цхьан дийнахь охькхайкхна Маь1иг: "Во Исма1ил" аьлла. Маь1ас жоп ца делла. "Во Исма1ил" аьлла юха а кхайкхна. Маь1ас жоп ца делла."Во Исма1ил со волч мовлад еш вола аьлла кхайкхар ша вист ма ца хил хьо" -аьлла цо. "Йоьшуг яц " - аьлла Маь1ас. "Х1унд ца еша ахь" - аьлла хаьттина Сардалс.\nМаь1ас аьлла: "Ахь хьайн хьалхара чу лаьцна долу латта д1а ца хецахь ша мовлдам тешне йоьшг ецар хьон, хьа чур хин къурд баг бецар ша". Эццахь Сардал дохкох ваьлла тоба дина, латта д1ахецна, т1акх Маь1а вахна аз волче.\nТха дедас вийцар а Маь1а, цкъа вист хуьлш вецар бах аз, гуттар корт охь та1ин 1аш хилар бах, даиман Дал 1амал яш хилла аз.\nДала ше къинхетам байл цунах а вайха.\nСурт т1ехь юкъе 1аш ву Исма1ил молла.\nКатегория: Г1арбоьвла ваштарой | Просмотров: 993 | Добавил: ahmad_gaisultanov


Европа ларош яц Африкера а, Азера а тIеоьхучу нахаца\nАвстри -- Трайскирхенехь нохчи бу мухIажирашна кхача эцна бахана.\nЕвропе схьаоьхучу эзарнаш мухIажирfшна дуьхна Iедал лелачу муьрехь могIарера бахархой ка ма-доллу орцах буьйлу тIебаьхкинчеран хьашташна.\nДела денна бIеннашкахь мигранташ сехьабуьлу Туркойн махкара Грецерчу Кос гIайренна тIе. Эгейн хIурда йистехь Iуьллучу цу жимчу гIайренна тIехь вехаш 30 эзар стаг бен вац, амма цигахь хIинцале а гулбеллачу мухIажарийн терахь 7 эзарал совдаьлла. БIеннаш могIарера желтой а, кхечу луларчу мехкаршкара тIебаьхкина а волонтераш бу мигрантийн хьашташна орцах бевлла, царна лоьрийн гIо а, юург-молург а Iалашйан гIерташ. Амма и гIо тоъане а тоьуш дац.\nХIора мIаьргонехь хIурдакема хаьрцина, бала а сахьт доцуш, Iаьткъинчу малха кIелахь, тоъалла юург а, ур-атталла мала хи а доцуш, беха некъ бина гIайренна тIе кхаьчнаберш йиш йоьхна а, дарбелла а бу. Царна юккъехь дукхахберш кегий нах хилар бахьана долуш, девнаш а, Iоттабаккхам а лелха кест-кеста мухIажарийн шаьшна юккъехь а, меттигерчу Iедалхошца а бохуш латкъамаш бо цу нехан хьашташ сихонца кхочуш даре кхайкхамаш бечу адамийн бакъонашларйархоша а, гIайренан бахархоша а. Ткъа Косан гIалин дас Кирицис Йоргоса Грецин Iедале орца доьху кехат хьажийна, мигрантийн турлгIенца ша ларош вац, цигахь хIоттаделчу хьолах доккха питана а, цIийIанар а хила сахьт дац аьлла.\nЦу орцан махьаран бахьанаш а ду. КIиранашкахь богучу малхана кIелахь, чулачкъа хIусамаш а, тоам хуьлчу кепара яа хIума а йоцуш хан йоккхуш болчу мигрантийн полисхошца тийсадалрш хилла кху деношкахь. Шаьшна сихонца кехаташ а лой, Европин кхечу пачхьалкхашка шаьшна дIадаха бакъо ло боху кхайкхамаш бечу мигранташа гIайренна тIерчу полисхойн декъана го бинера еари дийнахь. Iедалхоша царех масех бIе стаг лаца а лаьцна, меттигерчу стадионе дIавига. Царна дан гIуда дацахь а, амма иштта а холчу хьолехь болу мухIажарш къепедацарш лелорна хIинца полисхойн тергонехь латтош бу.\nИштта тиша хьал ду Италерчу Лампедузехь а. ХIора дийнахь Дуьненаюкъарчу хIурдахула Африкера а, Шемара а, Иракъера тIамах а, баланех а уьдуш болу нах кхочу цига. Цу гIайренна тIехь а гулбелла эзарнашкахь мигранташ, ткъа цига кхача гIерташ схьаоьхурш кхин дIа а дела денна аьлча санна хIурдалахь леш бу. Даханчу кIирандийнахь хIурдакема а хаьрцина, 300 сов стаг велира, ткъа шинари дийнахь кхин 50 стаг хIурда чу вахара.\nГрецера а, Италера а мухIажарш шайн ка дол-доллучу агIор Европин кIоргене - Германе а, Франце а, Британе а, Австри а - дIасаоьху. Дукхахьолахь къайлаха до цара иза, легала боцу нах дIасалелочу талорхошна ахчанаш а луш. Къаьстина хала хьал хIоьттина жимчу Австрехь, иза транзитан мохк хиларх терра, цигахь инзаре дукха мигранташ IаIарна.\nАвстрерчу Трайскирхен олучу мухIажарш дуьххьара тIебоьлхучу лагерехь 1800 стагана бен меттиг яц, ткъа даханчу кIиранашкахь цигахь 5000 сов стаг гулвеллера. И нах арахь, декъачу лаьтта тIехь а, асфальт тIехь а буьйсанаш а, денош дохуш бу, цкъа а цахиллачу кепара 40 градус тов кIиранашкахь лаьттачу Австрехь.\nТрайскирхенера хьал гуманитаран катарстрофин зил тIе хIоьттинера, ткъа меттигера Iедалхой и хьал тодан гIорасиз хилла диснера. Цу хьелашкахь бIеннаша меттигерчу бахархоша шайга лацалучу кепара гIо лоцуш ду мухIажарийн кхолламашкахь. ХIора дийнахь шайн долахьчу машенашкахь юург а, тIеюхург а, тIетасса а, кIелтаса а хIумнаш а оьций, цу лагере а оьху могIарера австрихой а, кхечу къаьмнех болу цу пачхьалкхан бахархой а.\nДаханчу кIиранашкахь Австрехь бехачу дуккхаъчу вайнаха а дакъалецира Трайскирхенерчу мухIажарийн кхолламехь, царна яа-мала а, тIеюху а кхоьхьуш. Царна юккъехь яра Венера Саламова Зараъ. СагIийна динарг дийцар дика дац бохуш, шаьш цига дахар хьахон башха лууш яцара иза, делахь а Маршо радион дехарца мелла а цигахь шена гиначу суртах лаьцна иштта дийцира цуо.\nСаламова Зараъ: „Делахь хазнесанна ирча сурт дара тхуна цигахь гинарг. Четарш тоьхна, арахь Iаш бара инзаре дукха нах. Цхьа гIехь-тера лартIахь четарш а дацара уьш а. Машенахь цу лагеран кевнашна стаг улле кхаьчча, тIеуьдура нах, сагIадоьхуш. Цигара и хьал гича, йилхира со, цу нахах дукха къахетта. Боккъал а ма тиша хьал ду-кх цаьргахь.\nТрайскирхенерчу лагерера мухIажарш кху тIаьхьарчу деношкахь меттигерчу Iедалхойн гIоьнца мелла а лахбелла, кхо эзар стаг кхечу Австрин гIаланашка дIасахьажор бахьана долуш. Амма тахана а ву цигахь хила везчул эзар стаг совнаха. Тахана а бу и нах арахь Iаш, чу баха меттиг йоцуш.\nНохчийчоьнна хийра мухIажирш беза бу шенчел?\nМухIажирш тIе ца оьцу бохург бакъ дац


Дий из эхь тIакхоачаш хIама? | Новости Магаса - БезФормата\nДий из эхь тIакхоачаш хIама?\nЛоаллаш шоаш а болаш кхалнаха машен лелаяра дукха раьза боацаш а болаш а нах нийслу мехка бахархошта юкъе. Раьза боацачар оал, хьалха вай къаман хинна хIама дац из, Iадатаца товш дац кхалсага машен лелаяр, аьле. ХIаьта раьза болчар оал, кхы дIаваха мар, воша, воI ца хилча лийнаб аьнна хIама дац, шоай гIулакх ховш уж бале. Е из а, е вож а башха доацараш а ба, цу гIулакхаца бала боацаш. Дунен тIа массанахьа цхьатарра даьржад кхалнаха машенаш лелаяр.\nУкхаза хаттар отт, хьалха машенаш яржале говр-ворда леладаьдий кхалнаха, аьнна. Леладеш а ца леладеш а хиннад. ЛеладирагI царна эхь тIакхоачаш хIама хиннадий? Хиннадац. ЦIагIа маIа саг воацача кхалнаха говр-ворда а, гота-мангал а леладаьд, шоай дезал а кхаьбаб. Таханара говр-ворда машен я, хIаьта гота-мангал базар я.\nМашен лоаллаш хиларал совгIа машена чу, е нах дIа-хьа кхувлаш йолча юкъарча транспорта чу хьалхашка кхалсаг ягIаш хилча раьза боацараш а кIезига бац вайна юкъе. Вешта, цох дукха дош цахетараш а ба наха юкъе. Хийла водаш воагIаш аз айса зийнад юкъарча транспорта чу хьалхашкарча метте кхалсаг цаI е шиъ ягIаш. Из харца лоархIаш болча наха хоза тац, эзделаца дац оал из а. Бакъда, цхьаькха оагIо я теркал е езаш, дукхагIа юкъарча транспорта чу кхалнах шоашта ловш а ховшац машена хьалхашка дIачу. Ха йоагIа хьалхашка чуха маIа саг воацаш транспорта чу берригаш кхалнах болаш.\nХийла «Газель», «Соболь», е «Форд» машени доалахочо хьалхашкара моттигаш яьсса хилча кхалнахага оал, хьалхашка хьачуховша аьле. Йиззача рейсах шийна бизза мах хьаэцардухьа ду цо из. Цхьайола кхалсаг куст ца хеташ Iа, хьалхашка дIачу а ца ховш, цхьайола ше дIаяха сагота яр, шийга яхар а дий дIачухов. Хийла ха йоагIа, юкъарча транспорта чу духхьал кхалнах мара маIача сагах цхьа водитель мара кхы адам доацаш. Вешта дукхагIа 70-80% кхалнах ба юкъарча транспорташца лелараш, балха, така, деша.\nАз зийнаб транспорта водителаш кхалнахага хьалхашка хьачуховша, аьле уж чу а ховшийте тIаккха уж Iобайлача, эхь дац царна, хьалхашка хьачухувш уж яхаш, царех бехкаш доахаш уж бувцаш. Дукха ха я аз из хIама зийна. Тахан со «Газелаца» балха хьавоагIаш тIехьашкахьа кхы моттиг а йоацаш йисача кхалсагага сона юхе хьалхашка хьачуха аьлар водитела. Бакъда, кхача езача дIа а кхаьча из Iояьлча из ювца волавелар «Газела» доалахо. ДIахо цох бехкаш даьхар наха цо дувцар нийсадоацилга цун дIахайташ.\nДукха кхалнаьха бехк болаш а дац ала ях аз, уж хьалхашка дIачуховшаш хилар. Вешта вай фуннагIа дувце а, заманца хувцалуш доагIа гIулакх а, Iадат а, эздел а, деррига адам ше а. Бакъда, моллагIдола хувцамаш къаман оамалашца товргдолча тайпара дIа-хьа нийсде вай кара да, доагIача боараме вай къахьеге.\nУважаемые жители Республики! С ноября 2008 года я, Юнус-Бек Евкуров, руковожу Республикой, которая является для меня Родиной.\n«Прямая линия» с Президентом России Владимиром Путиным завершилась. Глава государства ответил на 81 вопрос, общая продолжительность мероприятия составила 4 часа 8 минут.


Нохчийчоь -- Соьлж-ГIалара конференци, 18Чил2014.\nТаханлерачу дийнахь Соьлжа-гIалахь хилла конференци цхьаъ бен яц нохчий бохийна 70 шо кхачарна лерина. Iедалша иза еш йоцун дела, цигахь, меттигера телехьожийлаш а, радио а, газеташ а дацара.\nАмма оцо и форум мелла а язйора, шен мехаца, хIунда аьлча гуш дара Iедалша хестор а доцуш, дохор а, цуьнан тIаьхьалонаш а йийца гулбелла буйла нах. 50-х декъахо вара конференцехь дакъа лоцуш.\nГулбелла дукхачеран шеко яцара, тахана цхьана дийнахь хиллачу цхьанакхетарехь, хIинца а оцу дIадохоран тIаьхьалонан йисарехь бехачу нехан хьал а, уггаре а коьрта-ойланашца а цIанлура йоцийла.\nКоьртаIалашо яра, нохчаша, шайна тIехь динарг дицдина доцийла а, мацца а, хилларг хIун дара, хIун бахьанаш дара, къасто лууш буйла дIахаийтар. Шай-шай рагIехь, къамел дора, историкаша а, политологаша а, могIарерачу жигархоша а. Бохург цхьаъ дара: хIунIалашонаш хилла, махкара къам дохора.\nИсторик волчу Гакаев Хьамзата, вистхуьлуш билгалдаьккхира, нохчий ямарт хилла бохург, иза бакъ ца хилар. Терахьаш а далийра цуо, кехата тIера а ца доьшуш. Дош делира тIеман ветеран волчу Абдулшагизов Юнусе. Шена муха хиира элира цуо, цIера нах дIабохийнийла.\nАбдулшагизов Юнус: «Ленинградехь а , Москохахь а, уьш мокъа йоккхуш а , уьш ларъеш а, чов а хилла госпиталехьIиллина, цигара тIеман доьшийле вахийтира со. ХIета цигахь волуш 1-2-3 бутт белира, соьга цIера кехат ца догIуш. 1944 шо дара иза. Партийн белхаца, баьччийн гIовс вара.\nЦунна тIе а вахана элира ас, хIара хIун ду теша, соьга кехат кхочуш а дац, уллехь Мазлакъехь немцой а бу цигахь, аьлла. Нохчийчоь дIальацна ю теша, аьлла. Деша а дог догIуш вац со, цу бахьанца аьлла тIевахнера со цунна. Кхиъ 2-3 бутт белира.\nХIума а кхаьллина, тхо могIаре дIахиттинчу хенахь, почтальоно кехат деолира соьга. Цу тIехь, адрес дара гIиргIазчоь, Ош кIошт аьлла. Дешца, яздина дара, цIера даьхна аьлла. Тхан вашас яздинера соьга иза».\nОцу къамелан лаккхара мах хадийра конференции дIахьочу Кутаев Руслана.\nКутаев Руслан: «Чулацаме кхамел ди ахь. Хьан дахаран ок кийсако гайтинраг ду, хIокху Iедалан хьо тешаме а волуш, хьо араваьллашехь, цуо хIуна тешнабехк бинийла. Хьуна таьхьлаьтташ нохчийн къам а ду, балкхархой бу, кхарачой бу, гIирмера гIезлой бу. ХIокху булсулба нахана лаьттина тешнабекх буи за, хIинца а чекхбаланза а бу».\nКонференцехь кхиъ дехха а къамелаш дира, хилларг а, тахана дерг а дуьйцуш. Гуламан жамIан резолюцийн гонахь а мелла а къийсамаш боьвлира. Юрист волчу Алиев Дадаша, шена хетарехь, цу юккъе бахийта беза элира, Оьрсийчоьнан президенте болу кхайкхам а.\nДаиманна хуьлуш дерг дуьстича, Оьрсийчоьнан куьйгаллера дош даккха деза бохура цуо, нохчийн къоман тIехь, кхин цкъа а ницкъ латтора бац аьлла. Амма, цунна уллехь хиинаIачу Бугаев Iабдулас, тидам бира, цу тайпа хIума вай яздича, вайх уьш боьлура бу аьлла.\nТкъа, боккъула а дийцича, вай бакъонаш ларъеш Конституци ю, аьлла дицделчарна дагдаийтира цуо. Шега кхаьчначу дашехь, Дудаев Мусас, дIахьедар дира, шен бакъонаш маца ларйина и Конституцино аьлла. Алиев Дадаша, юха а дош а дехна, ша Путинига болу кхайкхам хIоттича дика ду бохуш вара.\nАмма, хIинца, ша доьхуш дац, ша кхойкхуш ду. Шен цунна хьалхахь цIевала хIума дац, иза цIевала веза, аьлла тидам бира цуо. ТIаххьара а и артикал кхиъ талла а теллина, лерринчу кхайкхамца дIасъяржо сацам бира форумехь. Ткъа, резолюцехь 12 артикал ю.\nЦарна юккъахь, коьртаниш санна билгалъяха мегар ю: нохчийн дIабохош зуламаш динчарна хьокъехь талламаш бар а, къоман реабилитаци яран низам тIеэцар а, Соьлжа-гIалахь, дIабохийначарна сийна лерина хIоллам хIоттор а, иштта, оьрсийн а, нохчийн даимма хуьлучу доьвнийн коьрта бахьанаш лахар а.\nНемцов верна хан токхучу Дадаевс "ВКонтактехь" суьрташ даржийна\nКерла ролик яржийна Санкт-Петербургерчу "нохчийн барзо"\nОлуш ма хиллара: "Научи дурака Богу молиться, он лоб расшибёт". Цунний дайна, образовани бохург шен ден мере даха х1инца. Россина-м башха вон х1ума а дац иза, церан лаамца цхьаьнайог1уш 1алашо йу, россиянашца нохчех цхьа гата бан лерина йолун.


«Оаха вахар хорж» яха спортивни акцеш дIахьоргья Минспорта\n«Оаха вахар хорж» яха спортивни акцеш дIахьош я, вай республике спортах йола Министерства. Из гIулакх вIашагIделлараша, укх бетта 25-ча, 26-ча дийнахьа наркоманен духьала тIом лоаттабеча ден хетаяь спортивни кхетачеш дIахьоргья республике.\nУкх бетта 25-ча дийнахьа «Магас» яхача спорта цIагIа боккхийчарна юкъера волейболах йола республикански турнир дIахьоргья. Цу дийнахьа, Назранерча лицея доазон тIа, берашта юкъера футболах йола республикански турнир хургья. 26-ча дийнахьа «Магас» спорта цIагIа, юниорашта юкъера баскетболах йола турнир оттаргья.\nНаркомани яха доккха зулам, тахан, вай массане дегашта йоккха чов хинна латтарех да. «Аптечни наркомани» яха хIама, вайна юкъе, ма даггара, даржаш латт. Дерригача къаман белаж тIа йоккха хало хинна IотIадижарех да из ийрча, унзара гIулакх. Цунга хьежжа, вай хIаране декхар да, ший низ дIа ма кхоачча, цу зулама духьала лира тIом лоаттабар. Дала гаьнадоаккхалда из ийрча гIулакх вай къаман!


Масарова Танзила шен доьзалца,Норвеги\n1998-чу шарахь дуьйна даймахкахь иккхинчу тIамах едда цкъа ГIалгIайчу, цигара дIа шен хIусамдеца Полше, цул тIаьхьа Норвеги кхечира, схьаялар Бумтара а долуш, Соьлж-ГIалахь яьхна Масарова Танзила. Оцу йоккхачу пачхьалкхехь тховкIело а елира цунна а, цуьнан доьзална а.\nПолшехь дуьххьара кIант доьзалхо дуьненчу велира церан, Норвегехь хилира кхи а 4 бер. Бераш цхьадерш школе, берийн бошмашка кегийнаш дIа а нисбина, ша а мотт кIорггера Iамо лаам болуш хиларе терра, деша дIа а йолаелла, дахар хорша дирзи аьлла хеттачу хенахь цхьана дийнахь пхеа берех йолу иза.\nПхи шо а ду цо и бала шеца схьабохьу. Маршо Радионо кху кIиран юьххьехь йоццачу шен материалехь бовзийтира Танзилин кхоллам, социалан машанашкахула цо яржийна видео юьхьар а лаьцна.\nТхуна карийра Танзила. Бухера дуьйнна евзира цуьнан проблемаш а, кху пхеа шарахь цо мел тоьхна неI, мел биттина когаш а. Цунна шена а ца хаьа, маца хезар бу "Барневарнана" шен мохь. ХIетте а къар ца луш, муьлхха а бахьанах таса а луш, шен бераш шеца тховкIела дерзо гIерта иза.\nЦуьнца хиллачу къамелан дакъа ду хIара.\n- Цхьана дийнахь, цхьана хIусамера Iедало лаххьийна 5 бер дIадаккхал, хIун даьллера хьоьгара?\n- 2013- гIа шо доладеллачу хьалхарчу баттахь дIадаьхна ду соьгара бераш. Ши полисхо суна тIаьхьа а веана, школе дIайигира со. Бераш бахьана долуш юьгу аьлла, аьттехь а суна дагахь а дацара, хIунда аьлча, социалан белхахой суна чIогIа гIо латтош бара хIетахь.\nСан воккхахволу кIант бахьана долуш дара и. Аутизм йолуш ву сан иза. Бодохь (Норвегин гIала – редакцин билгалдаккхар)йолчу хенахь Iаламат дика хьовсура соьга Iедалан белхахой, кхуза схьаеанчул тIаьхьа кхара цхьана а агIор гIо ца деш, когаш туьйсуш, яла езарг а ца луш, лахь а цхьа кIез-мезиг луш, хьийзадора цара тхо.\n- Хьуо полисхоша юьгучу хенахь хIун дара хьан коьртехь?\n- ЦIийндегара цхьаъ даьлла хир ду-кх аьлла, яра сан ойла. ДIакхаьчначул тIаьхьа элира соьга, бераш бахьанехь ялийна ю хьо аьлла. ТIаккха а моьтту суна, бераш школехь летта хир ду, юха а, муха, хIорш кхи девне а ма бац дагадогIу суна.\nХIан-хIа, боху цара, шун чохь конфликте ситуаци ю лаьтташ боху йоккхахйолчу йоIа, цундела и хьал бахьанехь нанна хIун дина орца хир дара те бохуш, ойланашкахь ю ша аьлла хьан йоIа.\nГIайгIане а яхана, йоI хиина Iаш гича, цуьнга хаьттина хилла хьехархочо, хьуна хIун хилла, дуьйцучуьнга ла дугIуш а мая ц хьо, аьлла. ТIаккха ишта жоп делла хилла-кх сан йоIа. И бахьана а лоций, цара бераш къайладоху. Школера а, берийн бешара а дIадуьгу цара уьш. Цул тIаьхьа, цу буса а я шолгIачу дийнахь а ца го суна бераш. КхолгIачу дийнахь тIебахкабо суна, маьхьарца, боьлхуш.\n- Ян мел хан ю церан хIетахь?\n- Уггар жимахйолу шина йоьIан хIетахь, 3 шой ах шой, ши шой ах шой дара сан. ХIинца-м уггар жиманиг а 2-чу классехь доьшуш ю. Жимахйолу ши йоI къаьсттина тIера яра суна, баккхийчарал а. ТIаккха, суна тIедалийна бераш доьлхучу хенахь а, цхьа а къинхетамца эмоци яцара церан.\nКхерамечу хьолехь бераш хилла ца Iа, со а ю, тхо массарна а, цхьаьна а долуш, гIо кхачаде бахарх а, гIуллакх ца хилира. Полисхоша ахь коьртара хьиджаб дIаяккхахь, шаьш гIо дийр ду элира. Ас йоккхур яц, и дIа а яьккхина аш деш долу гIо а ца оьшу сайна элира. Ишта ца боху, шаьш хьо дIа-схьа юьгуш, коьрта тиллинчу чалбанца билгал ю хьо бахара. Цара соьга кхийдо варианташ муха яра яьлча, ас тIелоцур йоцу, вайн гIиллакхашца, динца, Iадаташца хьакхалуш.\nТIаккха эли, дика ду, хьо цIийндех дIа къастахь, шаьш бераш дIалур ду хьоьга.\n- ЦIийндех дIакъаста стенна бохура цара? Барт ийгIинера шун? Девнаш лаьттара?\n- Тхайн чохь хилларг ма дарра дийца а ца лаьа суна, амма тIаьххьарчу заманчохь и берийн да девне вуьйлуш, деа доцчу бахьанашца коча оьхуш хуьлура. Цуьнца дерг тахана сан дIахаьдда делахь а, иза сан берийн да ву. Берийн дехошца лелош юкъаметтигаш ю сан, сайн доьзалца долчу гIиллакхца а, цунах дерг ма дарра дийца ца лаьа суна.\nДоцца аьлча, цо мацах лелийна криминалан гIуллакхаш дара тхуна мерах девлларш. Ас цунна полице арз а ца дича, бераша бохург тIе ца тадича, со цуьнца декъахь ю аьлла хетара царна.\n- Танзила. ахь элир-кх, цIийндех хьо дIакъастахь, шаьш бераш юха дIалур ду хьайга элира. ТIаккха цуьнца къаста а ца гIоьртира хьо?\n- Дера гIоьртира. Со-м кхеран Iедалца ишта а ма ярий цуьнца къаьстина Iаш. Барт а бина, вовшашца ша-ша дехаш дара тхо. Кхеран низамашца хьо къаьсташ хилча, кехат чу а делла, шарахь шена-шена Iа дезаш хуьлу, юха барт хила а ма тарло шун олу кхара. ЩолгIа шо а доладеллера тхо дIасадевлла. Ас ала ма аьллера. со баккъал а цунах дIакъаста лууш ю, цкъа хьалха сайн деца зIене а яьлла, цуьнах дагаяла езаш ю со, тхайн Iадаташца, дино ма бохху дан дезаш ю со аьлла.\nЦул тIаьхьа шун низамаша ма хьоьхху, чекх доккхур ду ас аьлла. Мегар ду, аьлла, цаьрца а барт хиллера сан.\n- Хьан цIийнда пачхьалкхера ара а ваьккхича, хьо цуьнца дIа а къаьстича, хьоьца хIун дов дара цара латториг?\n- Хьо дика нана а хилла, хьоьга цхьа а претензеш яц шайн бехира цара соьга-м. Ахь берийн психикана тIеIаткъам а беш, хан яккхийтина бахара цара. Шуна юкъахь латта дов берашна гуш, царех хьакхалуш хилла ду. Царна хала ду и лан а. Церан дуьхьа а хьалххе дIакъаста езаш хиллера хьо боху.\nАс боху, со берийн дуьхьа, мухха велахь а, церан да ву-кх иза, бохуш, яьхна сайн цIийндеца. Сайн дахарехь суо а дех хьоьгуш лелла дела. Мухха хиллехь а иза сайна а эшна дела, царна а оьшур ву-кх бохуш. Цу тIе цу берашка цо бохуш хIума а дацара, царна тIе цо я куьг а ца даьхьна, я цо дов а ца дина. Бераш кхетош-кхиор суна тIехь дара даим а, иза чомахь я чохь хуьлуш а вацара.\n- Дарий церан тоьшалла аш бершана йиттина?\n- Дацара. Дас а, нанас а шиммо а тоьхна берана бохуш, тхо бехке дан гIертара уьш. Тхоьга и тIе лацийта, оха и тIелоцуш ца хилча, тоьхна Iаржъелла меже а ца хилча, я тухуш гина стаг а ца хилча, оха и тIелацар чIогIа оьшура царна.\nАс боху, дера дов дина, човха а бина, амма цкъа а берана тоха ца дезна тхан, хIунда аьлча, берашна тухучу тIе ца долура тхан гIуллакх. Бераш аьлларг деш а ду, дIадуьйцучух кхеташ а ду, цу тIе ца дало ца дезна тхан.\nХIаъ, бераша а боху, хьо дика а ю, ахь тоьхна а яц, да вон ву тхан ненаца боху цара. И бахахь, соьх бераш хIунда къастадо аш аьлча, хIан-хIа, шаьш къастийна дац, юхадерзош болх беш ду шаьш цу тIехь, хьо цIийндех къаьстичхьана.\nХIан, дIа а къаьсти, дуьххьара кхел а хилале. Тоьшаллин кехаташ а дIагайти суьдхошна. ХIетте а боху соьга, шайна бераш хьуна юхадерзо ца лаьа, бераша нанас а туху боху аьлла, и хьалха доккху юха. Цул хьалха аьлла дацара цу тайпаниг.\n- И мичара даьлла царна?\n- Ас боху, и шуна мичара даьлла. 3 сахьтехь эха сахьтехь видео ю цара сан йоIаца яьккхина. Цу тIехь схьагуш ду, сайн йоIе цхьа хаттар ду цара луш дерг юх-юха, хьуна нанас туьйхирий, хьуна нанас туьйхирий? Хьанна а гуш ду цу тIехь, сан йоIера цхьаъ даккха гIерташ лелош хIума дуйла. Эххар а хьала а хьаьжна олу цо, а-а-а-а, тоьхна хила а мега..\nХIинццал ца хилла бух шайна бан гIерташ, даьккхина цара и бахьана йоIера. 6 баттахь листина даьлла хила деза гIуллакх, кхаа шарахь литтира цара. Кхи цхьа а тоьшаллаш ма дацара церан. Школера, тхо даьхначу меттигашкара, берийн бешара, миччара а схьакхочу жоп дикачу агIор хилара. Цу тIехь дIакъовлу цара и гIуллакх. Юха дена тIехь кхел а йой, стохка депорт йо цара цунна Оьрсийчу.\n- Интернетехь ахь яьккхина хьайн кIантаца яржийна видео. И хIун Iалашо йолуш яьккхина ахь?\n- Цу дийнахь тIаьхьабаьхна нах а боцуш, дуьххьара веанера сан кIант ИбрехIим со йолчу. Иза дIавига цхьа 15 минот йисинчу хенахь дара и. Вокзале схьаян езаш яра и зуда, цуьнан шолгIа нана. ЦIеххьана, со саца а еш, соьга хоьтту сан кIанта, мама, хьуна хьуо Iаш хазахета? Дера ца хета, боху ас, ас шуна мел чIогIа са гатдо, мама йоьлхуш ма Iа шу дагаоьхуш, шуна сагатдеш. Суна мел хала ду хаьий хьуна, боху ас. Амма шуна цигахь дика хета боху социалан белхахоша, шуна ца лаьа боху со йолчу дахка а, кхеле а уьш ца хIиттш Iаш ма ю со, шуна дика хилчхьана бохуш.\nШена-м дац цигахь дика боху соьга кIанта. Ас мелхо а хьоца Iен лаьа ма аьлла. Бакъдерг аьлча, со хIинца вехачу ХIеленагIеран хIусаме сих-сиха хьошалгIа ваха лаьара суна боху-кх. Ахь дуьйцург а, цара дуьйцург а шалхадолу, аьлла, ойла хилира сан видео яккхха и дерриге а ИбрехIиме дийца а дуьйцуьйтуш.\nЦо мегар ду а аьлла, иза реза а волуш, дIаязйина ю ас. Оршотдийнвхь юха а школе а яхана, кхи а тIе хеттарш а деш, юха а яьккхина ас видео.\n- Дуьххьара яьккхинчунна тIехь мел а ийзалуш вара иза, цундела юха яккха лиира суна.\n- Оцу видеоша хьайна жимма а гIо дийр ду аьлла хета хьуна?\n- И видео яьккхинчул тIаьхьа а ас берийн Iуналла дечу оцу хьукматерчу белхахочуьнга кехат яздира, тIаккха цо хан а хIоттийна со а, нохчийн диаспорера Лоьма а тхойшиъ цхьаний цига тIе дахана дара еаридийнахь. Шайн ма хуьллу цо дийцинарг бакъ ца дан гIертара уьш, хьуна томана аьлла цо бохуш. Ас боху, соьгахь вон ду аьлла дIадаьхна ма ду аш соьгара бераш, царна диканиг хилийтархьама. ХIинца оцу беро шена цIа ваха лаьа бохуш хилча, хIинца царна луург дан хIунда ца хьовсу шу?\n- Видео гинчул тIаьхьа барий церан аьтто бераш хьуна схьадала?\n- Алкоголикера я наркоманера бераш схьадаьхнехь, нагахь цара шаьш дарба а лелийна, шайна гIоле хилла аьлла, кехат деача, декхаре ма бу уьш Iедалан низамашца, и бераш цунна юха дерзо болх бан элира ас. Соьгара даьлла хIума а ма дац. Берашца сан цхьанакхетарна дозанаш а тоьхна, аш берийн дегнаш дохийна. Тахана, пхи шо даьллачу хенахь, бераш цомгуш ду а боху аш. Оцу берийн гучу мел даьлла лазарш тхоьца а болуш хилла ала гIерта уьш. Ас боху, тхоьца а болуш и лазарш кхеттехь, школехь лоьраш бу, психологаш бу, хьехархой бу, цара хIунда тIе ца чIагIдира и хьалхо?\n- Берашца ишта хила, вуьшта хила, и ма ала. ХIара ала, бохуш, бехкамаш-м ца бо хьуна?\n- Дера бо. ХIинца со хьастагIа школе а хIунда яхана боху соьга. Бераш деха меттиг аш суна схьайиллина ю, тIаккха мичча хенахь а тIеяха йиш ю сан ма аьлла аш, боху ас, сайн бакъонца лелла -кх со, суо нана хиларе терра.\nАхь берашка, са ма гатде, цигахь дика ду шуна, цигахь Iе ала дезаш дара боху. Ас эр дац боху ас, суна хьо ца оьшу, цигахь дика хир ду хуна, цаьргахь Iе ас баьхча, бераш ас лазор дац и.\n- Бераш цхьана доьзалехь, цхьана хIусамехь буй хьан?\n- Бац, воккхахверг ша цхьаъ ву, Сабира а, ИбрехIим а цхьана ду, Аминий, Сумайи цхьана ю.\n- Даймахкара ара маца девлла шу?\n- 1998-чу шарахь Нохчийчохь тIемаш боьлхуш тхайн гергарчаьрца ГIалгIайчу дIадахара тхо. Цигара дIа 2002-чу шарахь кху берийн дега маре а еара со. Цул тIаьхьа пхи бутт баьлча Полше дIадахара тхо.\nВоккхахволу доьзалхо а цигахь дуьненчу ваьлла ву сан. Важа диъ бер Норвегехь дина ду.\nПолшехь башха дукха ца Iийра тхо. Норвеге дехьадевлча, юьхьанца Бодо олучу гIалахь цхьа шо хан яьккхира оха, кехат даларе а хьоьжуш.\nСан жимахволчу кIантана астма гучуелира цу гIалахь. И климат ца лара цо, кехаташ каракхаьчначул тIаьхьа Къилберчу Драммен гIала охьадаьхкира тхо оцу кIентан дуьхьа\n- Драмменехь уггар шуан цатайнарг хIун дара?\n- Масала, тхо Бодохь Iачу хенахь берашна мотт шарбалийта аьлла, хьошалгIа эха чохь бераш а долуш хIусамаш а еллера тхуна. Ткъа къуза схьадаьхкича студенташ бара суна схьаоьхуьйтуш, цкъа а бер хилла а боцу. Ас сайна уьш ца оьшу аьлла, дIатеттинера. ТIаккха социалан белхахоша тергоне эца дезий, оха цунна гIоьнна нах беллера, цо тIе ца эцна уьш аьлла. Амма кхи дIа болх ца бира цара, сан берашна керла доьзалш лохуш. Чохь Iен хIусам а елла тхо даха охаьхоьвжича, тхан бераш школе, берийн беша дIа а нисдина, со деша а йолаелла, аттачу даьлла тхан дахар аьлла суна ма хийтти, эццахь галдала доладелира тхан гIуллакх.\n- Бераша тахана гар муха хуьлу хьан, цара хIоттийначу ражца я хьуна ма лиъи?\n- ТIаьххьара байначу беттан 2-чу дийнахь гина суна бераш. Цул хьалха бутт хьалха а гина дара тхо. ТIехIиттина социалан хьукматашкара нах а боцуш гар хилира тхан дуьххьара. Амма бара тхоьца тахана бераш дехачу хIусамашкара, уьш тIелаьцна шолгIа наной эр ду-кх вай.\nХIинца тхан еаридийнхаь хиллачу къамелехь, тIейогIучу хенахь ИбрехIиман соьца юкъаметтиг кхи дIа муха хуьлу а хьаьжна, дикачу агIор цхьанакхетарш дIадолхахь, ИбрехIим со йолчу буьйса яккха а воуьйтур ву шаьш аьлла цара. Сан берех и цхьаъ воуьйтур ву аьлла.\n- Хьайн берашца хьуо цхьанакхетча муха хета хьуна: хьалха санна марзонца хьуна тIехьерчаш хуьлу уьш, я мел а хиэро йоьлла шуна юккъе?\n- Цхьа а хиэро а ца йоьлла. Бакъдерг дийцича, хIара сан жимахйолу ши йоI оцу шайн керлачу хIусамашкара дай-наной юххехь хилча мел а къаьхкана хуьлу, амма бераш схьа а далийна, уьш дIабахча, тIаккха схьаийна хуьлу соьца. Чохь цаьрга цхьаъ дуьйцуш санна хета суна. Царна томана, соьца шело а латтош. Уьш дIабахча, соьца маьрша бовлу дела.\n- Мел хенаш ю хьан берийн?\n- Воккхачун 14 шо ду. ШолгIачу йоьIан 13 шо, кхолгIачун 11 шо, жимахйолчу шина йоьIан, цхьанна 8, вукхуьнан 7 шераш ду-кх.\n- Массанхьа а къаьсттина йийцарейо Норвегера "Барневарн", бераш дукха схьадахарца. Нохчашкара доху цара и бераш я шайн пачхьалкхан бахархошкара а, кхечаьрга а доху-те?\n- Дера доху масаьргара а. Цхьа нохчий хилла ца Iа, цара бераш схьадохуш. Берийн дуьхьа лелош хIуммаъ ма дац цигахь, ма дарра аьлча. Йоккха коррупци ю оцу "Барневарн" организацино лелорийг. Цигахь хIун ду хьуна аьлча, тIаьххьарчу 7 шерачохь къаьсттина. ХIинца еанчу партино 100 эзар стеган белхан меттигаш жимъйинера. Болх боцуш хьо висича уггар дика вариант муьлха ю кхузахь, ахь бераш хьайн доьзале кхаба эцар.\n- И бизнес ю юохург ду и?\n- Гой хьуна, "Барневарнан" а, доьзалшка эца бераш лоьхучу базан юкъаметтигаш ю, уьш цхьана болх беш бу, царна пайден а ду и. Масала, тахана со нана ю, сан доьзална гIо латтош кхи доьзал белахь, хуьлийла и психолигин я ахчанца гIо, оцу берийн Iуналла дечу хьукматан белхахошна цхьана сахьтехь 750 крон бен ца ло, 75 евро хуьлу иза таханлерачу курсаца.\nНагахь соьгара и бер дIа а даьккхина, цкъа ханна цхьана доьзале луш, тIаккха гуттаренна кхечаьрга кховдош, хIора кхо бутт мел бели цаьрга хьошалгIа а оьхуш, дийнахь 1.200 евро ахча ло.\nСоьгара бераш дIадаьхначу шарахь 1000 евро бен дацара и, хIинца 12 эзар крон ло. Иштта ахчанаш дохуш Iаш бу уьш. Шаьш норгаша а ма боху и. И коррупци ю, коррупци ю, коррупци ю.\n- Цхьана доьзалера берех мах бу и хIоттийнарг?\n- Бац. Ас дуьйцу ахча цхьа бер схьадаьккхича луш дерг ду, ткъа соьгара пхи бер дIадаьккхинчу буса Сомалера цхьана доьзалера а ма даьккхина цара 7 бер. Соьца школехь йолчу овхIанхочуьнгара а яьккхира цара ши йоI дIа. Цхьана буьйсанна 17 бер дIадаьккхина. Итт берах а кхочу царна 12 эзар евро.\n- Нагахь балхара цхьана бахьанашца хьо юкъара ялахь?\n- Нагахь санна со болх беш ю, со цомгуш хилла балхара чохь соций, суна Iедало луш дерг 40-60 процент бен дац, сан доьзална тIедогIучу рицкъе хьожжий. Кхеран муха ду, нехан бераш доьзалехь кхобуш белахь, цкъа делахь, дех я ненах цхьаъ бераш лело чохь Iен везаш ву низамца.\nХIетте а чохь сецначунна балха тIехь хIоттийна алапа дерриг а дIакхачадо царна. Шайн бахархошка маьршша кредит а оьцуьйту, нагахь и кредит такха цуьнан аьтто бацахь, социалан хьукмато я пачхьалкхо гIо лоцу. Машен яцахь машен оьцуьйту, машен лело бакъо яцахь, бакъо йоккхуьйту. Сан бераш лелош болу зударий шайн чохь бехаш бу, теттина ахча а оьцуш.\n- Тахана стенна тIехь лаьтташ ду хьан гIуллакх? Мел дегайовхо ю, бераш хьайн хIусаме чудерзалур ду аьлла.\n- Еаридийнахь сан Iедалан белхахошца хиллачу цхьанакхетаре ладоьгIча, тахана тхан хилла къамелан ойла а йича, цара шаьш бераш суна схьадерзо некъаш лоьхуш бу-м боху, амма суна геш дерг кхи ду.\nСо кхеташ яц, кхарна дуьхьал кхи ас мила ваккха веза. Ялх адвокат хилла сан, уьш цхьа а цаьрца тоьлла вац. Кхелахой а цаьргахьа бу, цхьа Делан къинхетам хьалха а баьлла, цхьаъ ца хилахь, хIара дича, важа дича сан гIуллакх хир ду аьлла, схьалаца сан -м дац хIуммаъ.\nМасарова Танзилин доьзал, бутт хьалха даьккхина сурт.


Муха кхелхина вежарий АвдорхановгΙар - Зоврбеккий, ИбрахIиммий?\nНохчийчоь --Ичкерин президент Масхадов Аслан а, вежарий АвдорхановгIар а, 2003, гуьйре\nСоьлжа-ГΙалахь эскархой а бойъуш, иккхинчу шина шахΙидах дерг хаа аьтто баьлла Ιедалан талламчийн. Цул совнаха, довзийтина мехкан администратора Кадыровс ша а, ГΙалгΙайн президент Евкуров а эгΙош, шен ницкъахоша Таршхойн лаьмнашкарчу ГΙалашка-юьртахь дΙаяхьнарг хΙун операци яра а, байъинчу тΙеман баьччанаша АвдорхановгΙар дига гΙиртина нускал мел тешаме хилла а...\nШаьш а леш, лелхийтарш диначех цхьаъ Куьршалойн кIоштара "Керла дахар" цIе йолчу эвлара 29 шо долу вахархо Демильханов Iела ву. Иза 2008 шарахь дуьйна набахти чохь а ваьллина, дукха хан йоцуш цIа вирзина хилла. Цуьнца цхьаьна иккхина Гуьмсера 25 шо долу Гехаев Юсуп а. Иза цIерачара а, гергарчара а лоьхуш хилла, боху Талламан комитето.\n"УАЗ" чуьра охьаваьлла кхо эскархо вийна. Уллерчу блок-постехь лаьттина кхиъ кхо салти лазийна. ДIахIоттийна лаьттина масех машен а йохийна цигахь. Ишшта гIишлонна а дина зен.\nБохам хиллачу метте вахначу Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар дира, лелхарш кечдинарш гIаттамхойн баьччанаш вежарий ГакаевгIар - Муслим а, Хьуьсейн а - хила мега, аьлла.\nКIира хьалха ГIалгIайн махкарчу ГIалашки эвлахь АвдорхановгIар - Зоврбек а, ИбархIим а, цаьрца хилла Халадов Аюб а кхалхарх лаьцна цхьацца хаамаш а бу гучубовлуш. Ала догIу и оцу хиламан хьокъехь нийсса бIостанехьа хьежамаш бара нохчийн а, гIалгIайн а куьйгалхойн.\n"Маре йоьдуш хилла" йоI: "Цкъа смс-хаам беара соьга, хьуна захало дийцина ду, хьо хьуьнах дIаян езар ю, аьлла. Юх-юха уьш оьхура соьга смс-аш. Ас цхьанге а ца дийцира иза. Со дIа ца ягIахь, сан цIерачарна проблемаш хир ю, бохура цара. Со цул тIаьхьа, кхера а елла, 28-чохь кхуза полицин декъе еара, ишттий-ишттий, суна кхерамаш туьйсу, аьлла".\nМульш бу лилхинарш, муха кхелхина АвдорхановгIар


Иллиалархой кхаьрда зурмалакхархойх\nХалкъалахь лела девлла иллиалархочо Усманов Iимрана аьлла хIара дешнаш: «Тохара эшарш лакха хуучара лоькхура, хIинца лакха луучара лоькху». Муьлш бара «лакха хуурш»? Муьлш бу тахана «лакха луурш?\nХьалха сценитIехь къахьоьгура нохчийн артисто, цуьнан иллеш нахана девзаш, дезаш, массеран бохург санна, дагахь, багахь хуьлура.\nШуьйра хуьлура хIетахь иллиолучун репертуар а, денна шен похIма кхиош, кIаргдеш къахьоьгура цо, дукха хьолахь, иза шен оьмарехь а кхиа цавора ерриг а пачхьалкхехь сийлахь хуьлу «Халкъан артист» цIе тIеэца.\nЯхначу заманахь иллеш, эшарш чулацаме хуьлура, мичча хенахь а, хьаьнцца а, ладогIа томехь, ийза а ца луш, буьйцург «корехь чиркх богучу» Лайлаэ безам белахь а, я «дин беллачу кIентан» лазам белахь а, дог-ойла тIома йоккхуш, синна Iаткъамбеш хуьлура.\nИ дара тохара… Ткъа хIинца? ХIинца хийцаделла хьал, сценитIера дела денна хеза эвхьаза дешнех, нохчийн боцчу мукъамех вовшахйиттина эшарш. Ткъа шаьш и эшарш лоькхурш-м бу «Хьакъболу» я «Халкъан» аьлла йолу еза цIерш лелае артисташ.\nМила ву уьш кхиош, сценитIе хьийсош? Муха баьлла церан кхаж, когахIиттина а, къомана бевзина а бовлале «халкъан», «хьакъболу» артисташ хила?\nСоветан заманахь сила йолчу пачхьалкхехь цхьа Магомаев Муслим вара 30 шо а кхачале Iедало «халкъан артист» цIе елла. Веккъа цхьаъ 350 миллион мехкан бахархошлахь.\nИштта хала дара артисташна и сийлахь цIерш шаьш бехачу республикашкахь яха а. Ткъа тахана?\nХьо баккхийчу хьакамийн доьналла, стогалла, къонахалла (иза цаьргахь юй-яций халкъе а ца хоьттуш) хастаеш валахь сцени тIе, ма хуьлда хьан аз а, вийр ву хьох сийлахь-воккха иллиалархо!\nМассарна а дагабогIу вайна Нохчийчоьнан лаккхарчу хьаькамна, шех паччахь нехан цхьана декъо олучу Кадыровн Рамзанна, я цуьнан дена, я цуьнан зудчунна, я цуьнан юьртана эшаран мукъамехь хастам мел бинчу адамна машенаш, квартираш йоькъуш хилла мур.\nТахана вон ца веха КадыровгIарна эшарш йоху а, лоькху а поэт я артист.\nРамзаева: "Хьо къона, куьцехь елахь, хьох а йийр ю «халкъан» артист..."


Х1у маь1ан долш, мичара схьадаьлла ду те бусалба наха полумесяц шайн символ яр?\nБеттаса (полумесяц) бусалба наха шайн билгало ярх лаьцна дуьцург гулдан хьаьжча, иштта хIара ши маьIна карийра суна:\n1. Бусалба умматан терахь баттаца доьзна ду, малхаца доьзна дац. Бусалба нехан хенан беттанаш стигларчу баттаца дуьйлалуш а, чекхдовлуш а ду. Мархин бутт стиглахь керла бутт гича дIаболало, иштта Шаввалан керла бутт гича чекх а болу иза. Ткъа хенан беттанаш дуьйладалар а, чекхдовлар а стигларчу баттаца доьзна хилар къаьсттина бусалба нехан бен дац. Цундела, бусалба нехан терахь а, цхьадолу хьукманаш а стигларчу баттаца доьзна долу дела, шайна билгало йина хаьржина иза бусалба наха.\n2. Бусалба нах малхбузенан цхьайолчу пачхьалкхашка кхаьчча, керстанаша шайн килсанаш тIехь а, вуьшта шайна билгало а жаIар хIоттийна хилар гича, цунна доьхьал цара маьждигаш тIехь беттаса билгало йина хилла, цигара дIа иза кхечу бусалба нахана юкъахь даьржина. Иштта, керстанашна доьхьалонна аьлла цIетиллина тахана бусалба нехан цхьацца пачхьалкхашкара дарбанийн гуламашна, «ЦIен Беттаса» аьлла, «ЦIен ЖаIар» бохучунна доьхьал.\nЦхьаболчу Iелам-наха дийцина, СаIд ибн Малик – Дела реза хуьлда цунна – Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу веъча, цо цуьнга цуьнан тайпанна тIехь Iаьржа байракх елла хиллера аьлла, тIехь кIайн беттаса (полумесяц) а болуш. Делахь а, хIокху хьадисан хьукм – нийса ду аьлла – девзаш дац. Ткъа таханлерачу цхьаболчу Iелам-наха аларо: «Бутт а, седа а бусалба динан билгало ю алар нийса дац, цхьаболчу бусалба наха иза шайна билгало хIоттийна елахь а, хIунда аьлча и билгало динан баххашкахь еана йоцу дела, йа Къуръан тIехь а, йа суннатехь а» - аьлла иштта аларо гойту и хьадис нийса ца хила мегаш хилар. Иза нийса хилча а, цу хьадисо гойтург беттаса бусалба динан билгало хилар дац, байракх тIехь и сурт дилла мегаш хилар а, диллича дика хилар а ду. Амма иза бусалба динан билгало елхьара, иза Къуръан тIехь билгалйина хир яра, йа нийсачу сунннатехь билгалйина хир яра. Ткъа лакхара хьадис нийса хилахь а, цхьана тайпанна еллачу байракхна тIехь хIоттийна ца Iаш, кхечу байракхаш тIехь а хIоттийна хир дара и сурт, иза бусалба динан билгало елхьара. И билгало лелор мегаш дац бохург дац хIара, делахь а иза бусалба дин гойтуш, бусалба динан баххашкахь, бусалба дино ша-шена хаьржина билгало ца хилар довзийтар ду.\n Иштта аьллачех ву Шейх Мухьаммад Ибн Солихь ал-Мунадджид.


"Кхин дIоггара Делах тешаш хиларна а ца даханера тхо Шема..."\nШема тIаме ихнарш я хьиджра до шаьш бохуш Иракъе а, Шема а баха дагахь дIабахнарш "Исламан пачхьалкх" олучу ДАIИШ тобанан тIеман эшамаш кIарг мел ло а, шаьш, тIагIутан мохк а лерина, дIаихначу пачхьалкхашка юхаоьхуш бу.\nЦхьаберш юха берза некъаш а, аьттонаш а ца карош я иракъхойн а, шемахойн а къайлахчу сервисийн а, эскарийн а набахтешкахь бу, я лечкъина, цу мехкашкара арабовла некъаш лоьхуш бу.\nНагахь санна Къилбаседа Кавказера, къаьстина Нохчийчуьру Шема бахнарш Нохчийчоьнан куьйгалло жим-жима бахкош, ДегIаста юха ца берзош белахь а, - къаьстина зударий, бераш - Европера тIаме баханачеран хьал чолхехь ду.\nНемцойн а, австрихойн, британхойн а, францхойн а доьзалшкахь хьала а кхиина, иман диллина бусулба дин тIе а эцна, дIабаханарш цу пачхьалкхийн векалташа гIо а деш, цхьацца валийна а цIабалош белахь, мухIажираш санна Европерчу мехкашкахь Iаш болчара джихаде бахана болу кхечу къаьмнех болчу нахана юхабахка гIо деш цхьа а вац.\nМелхо а, меттигера Iедалш а, къайлаха сервисаш а саготта ю и нах шайна ца хууш шайн пачхьалкхашка юхакхачарна а, цара шайна хетарг а, тIеман зеделларг а схьа а деана, шайн юкъараллашкахь царах кхерам хиларна а.\nДелахь а, хIинцале а иттанашкахь бу Европерчу пачхьалкхашкахь Шемара юхабирзнарш. Къаьстина дукха бу уьш, мохк ша жима хиларе хьаьжча, Австрехь. Iедалхоша чIагIдерахь, 40 сов стаг веана Алпийн махка цигара Шема вахана хиллачу 300 герга адамах юха.\nТIамера Австре юхавирзина гучуваьлларг Iедалхоша лоцуш ву, террористийн цхьаьнакхетараллехь дакъалацарна бехке а вой. ХIинцале а ткъех цу кепара процесс хилла цу махкахь джихадхошна тIехь я Iедало джихадхой леринчу нахана тIехь.\nКIеззиг бац цу кепара чубоьхкинчарна юкъахь нохчийн къомах нах. Доккхачу декъана 20 шарера 35 шаре кхаьчна божарий бу уьш, цхьа масех зуда а ю. Шемара Австре цIабирзинчара шаьш Шемахь хиларна мукIарло дахь а, амма цхьаммо а тIе ца дуьту, шаьш цигахь ДАIИШ-ан могIаршлахь къизаллаш лелош бара я шайн карах нехан цIий Iаьнна бохург.\nМискачу нахана гIо дан дагахь дахнера шаьш цига я Асадан режиман дуьхьал летачарна гIо дан дахнера олу дукхачара. Цхьаболчара шаьш цигара хьал ма-дарра ца девзаш дахнера, амма цигахь лаьттарг гинчул тIаьхьа цигара девдира шаьш бохуш чIагIдо.\nИштта, масала, даханчу шарахь ДАIИШ-ан тобанехь хиларна масех шо хан тоьхна чувоьллинчу цхьана нохчочун вашас Маршо Радионе иштта дийцира хилларг.\nДАIИШ-ан декъашхо хиллачуьнан ваша: «Сан ваша чохь воллуш ву. Иза цига дIавахча, цигара "пал" ган а гина, кхера а велла, оцу сохьта цигара вада гIерташ вара, аьтто бацара цуьнан. Цул тIаьхьа иза Туркойчу дIавахара. Кхузара цуьнан хIусамнана тIаьхьа яхара цунна иза схьавалон. Со кхузахь, полисхочунна тIе а вахана, сан ваша суна схьавалош гIо де, суна сайн ваша веза, аьлла, сан иза схьавалон таро яц, амма сагIа дехна а ас иза схьавалор ву, элира ас».\nКху гуьйранна Австрин тайп-тайпанчу гIаланашкахь масех кхел хилира Шема бахана юхабирзинчарна а, цига баха гIертачохь лаьцначу а нохчашна тIехь. Цара массара а харц дора шаьш джихад даккха гIерташ дара бохург. Ткъа цхьана зудчой, майрчой-м шаьшшиъ джихад хьовха, кхин башха дIогара Делах тешаш а дац элира кхелехь.\nНохчийн имамаша харцдо Австрера бусалбанаш тIаме бахар шайн бехкенна хилла бохург\nДаIишах дIакхетарна бехке веш ву "шизофрения" лазар долу нохчо


Бютукаев Асланан агIончан гIуллакх кхелехь къастор ду\nКъилбера тIеман кхеле кхаьчна, "Кавказан Имарат" организацица воьзна хилла, шен гергара нах тIемалойн могIаршка ийзина аьлла, бехкевечу ГIалгIайчуьрчу вахархочун Дзейтов Турпал-Iелин гIуллакхан материалаш. Кхелан пресс-гIуллакххоша бина и хаам, яздо "Кавказский узел" интернет-гIирсо.\nДзейтовна бехке диллина - террорхойн могIаршкахь латтар, террорхойх дIакхета бохуш, нахе кхайкхамаш бар, церан тобанашка нах ийзор, герзашца лелачу вовшахтохараллашца лелар, бакъо йоцуш герз лелор, хаамбира "Коммерсанто" байначу беттан 27-чохь.\n"Кавказан Имаратна" ахчанаш гулдеш хиллачу нохчашлахь талламаш бина Бельгехь\nТалламан версица, Бютукаев Аслана куьйгалла дечу "Кавказан Имарат" тобанхойх Дзейтов 2019-чу шарахь дIакхетта хилла. Цо тIедилларца, теракташ дан нах шайн тобана юкъаийзош хилла цо аьлла, хета талламчашна. Иштта цара чIагIдо, Дзейтовс социалан машанашкахь "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхошна пропаганда еш пост хIоттийнера. Шен телеграман мессенджерехула "Кавказан Имарат" тобане берзийна хилла цо, Сибирехь беха шен шичан кIентий.\n2013-чу шарахь Iедало низамехь лоруш йоцчу "Кавказ Имарантан" буьйранча Умаров Докка вийча, нохчийн тIемалошна коьрте хIоьттина вара Бютукаев Аслан. Кху шеран Дечкен-баттахь хаам баьржира, амир Бютукаев Аслан а, цуьнан тоба а хIаллакьярца кхачийна Нохчийчуьра тIемалой, аьлла.


Лахьан-бутт 05, 2014\nIамеркан Цхьанатоьхна Штаташ --Нохчийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министр Ахмадов Илес Вашингтонерчу Къоман пресс-центрехь къамел деш, 23Заз2001.\n1999-чу шарера 2003-чу шаре кхаччалц, ша Ичкерин арахьарчу гIуллакхийн министр хиларе терра, Ахмадов Илес телефонехула а, йозанца а, аудиокассеташ дIасакхоьхьуьйтуш а зIенехь лаьттина президентца Масхадов Асланца. Цунна дика вевзара мехкан лидер, цуьнан амал, дог-ойланаш.\nИштта хадабо Ахмадов Илеса Масхадов Асланан мах.\nАхмадов: «Масхадовх лаьцна дуккха а дийцина, диканиг а, вониг а. Ткъа вон мел дерг – иза оьрсийн пропаганда яра. Масхадов Аслан – доьналлин эла вара, тIаьххьара доьналлин эла. Хала ду таханлерчу лидершлахь амалца, къонахаллица, шен къоман дуьхьа вала а кийча хиларца цуьнца вустулуш лидер».\nНохчийчохь ШолгIа тIом болабалар а, иза берзо гIерташ Масхадов Аслана хьегначу къинах а лаьцна дуьйцу Ахмадовс ша а, Данилофф Николаса а арадаьккхинчу «Нохчийчоьнан къайлаха тIеман дипломати» жайни тIехь. Стенна ийшира и жайна арахеца?\nАхмадов: «Иза ФСБ-но куьйгалла а деш, айина конфликт яра. Дерриг а къайла даьхьана ду. Хиламашкахь дакъалаьцначарна шайна а ца девза леллачун дерриг сурт. Цундела тахана хала ду дуьззина кхета хIун дара хилларг, яц хьостанаш, дац документаш.\nКъаьсттина цо вира со декхаре Масхадовн некъах лаьцна сайгара тоьшаллаш зорбане даха. Ас дийнера-дийне а далош, гойту цо а, дерриг нохчийн къомо а лайна бала. Гойту цо машар лоьхуш хьегна къа, цо сайца къамелаш деш, кхехьийтинчу аудиокассеташца гойту ас дерриг а къомо лайна тIеман Iазап».\nХIун ю сепаратизм, стенна олу нохчийн маршонан боламах «сепаратизм»? Юй башхалла Оьрсийчоьно Украинехь кхоьллинчу сепаратизман боламний, Нохчийчоьно паргIато лоьхуш яьхначу гIулчашний юкъахь? Жоп Ахмадов Илесна иштта го.\nАхмадов: «Иза Украинан латта ду, ткъа цхьа дакъа ду, хIан-хIа иза Украинан дац, иза оьрсийн латта хилла, церан хила деза, бохуш. Иза сепаратизм ю. Нохчийчохь лелларг сепаратизм яц. Нохчийчоь тхан латта ду, и тхан бIешерашкахь цу лаьтта тIехь даьхна къам ду. «Нохчийн сепаратизм», «сепаратисташ» алар иза аьттехь а доцург ду.\nНохчий шайн маршо меттахIотторехьа къуьйсуш схьабогIу, къуьйсур долуш а бу, хIуъа хилла латтарх а. Цигахь тахана паргIато ю аьлла хетало – иза туьйра ду, стенна оьшуш ду а кхета вай. Дукха даккхий дараш хилла оцу жимачу къомана 20 шарахь лаьттинчу, хIинца а сецна боцчу тIамехь, мел хаза сурт цигара гайта гIертарх а».\nКремлан пропагандах хер а велла, стаг ша-шеггара ойла ян воьлча шеконе кхочу, Оьрсийчоьно, шех дуьне а къахкош, шен политика лелор, шен хьажамехь мехкашца юкъарлонаш латтор нийса дац-кх, олий. Оццу шеконехь ву Ахмадов Илес а. Цо Путин шен хенна ма-варра ца вовзарна а, цуьнан политиках ца кхетарна а, Нохчийчоь цо цIийла хьарчийча, лерг таIIина Iарна а бехкедо цивилан дуьне.\nАхмадов: «Оьрсийчоь хьалха а яра шайисина. Тахана къаьсттина го иза ирча хьал даре ца деш Iийначарна. Массо а цивилан дахаран лартIехь долу хьесапаш, низамаш кегдеш хьийза оьрсийн пачхьалкх. И массо а «хIу из мистер Путин» («Мила ву мистер Путин») бохуш лелийначу ловзарийн тIахье ю-кх шуна - схьаэца! Ву-кх шуна подполковник Путин, юьхьанца а хууш дара цо хIун дийр ду. Цунах хилало полковник Каддафи. Кхин цхьа ахилалур вац цунах.\nТахана гуриг - иза хIеттехь ган дезаш хилла маьттаза жамI ду. 20 шарахь Оьрсийчоьнна дуьнено магийтинчу кийтарлонийн тIаьхье ю. Юьхьанца Нохчийчохь цIий Iенош хьийзира Путин . Юха курра Гуьржийчоьнна тIелетира. Тахана Украинехь цо лелориг гайтаме масал ду. Нохчийчохь леллийнарг а тоьар дара, кхин масал а ца оьшуш».\nУкраинерчу сепаратисташна гIодан стенна боьлху нохчий? Уьш хIун нах бу, муьлхачу некъаша арабаьхна, бохучу хаттарна жоп а ло Ахмадов Илеса.\nАхмадов: «Украинехь сепартисташкахьа болу нохчий, шайн къомах хаьдда нах бу, уьш шайн лаамехь бац цигахь. Уьш цига хьийсош бу. Цхьа а ахча а ца ло царна. Вежаралла хьалхадаьккхина хIиттина а бац сепаратисташна тIе. Оьрсийчохь лелаш йолчу шовинизмо хуьлийтуьйла а дац нохчий цигарчу оьрсашкахьа.\nХилийтахь иза коллоборационист а, иза гIур ма вац шен къоманна тIе даш диттина бахьана – сепаратизм - толон. Цигахь и тайпа лаамхой бу бохуш юьйцу Нохчийчоь. Уьш цигахь хир ма бу – Оьрсийчоьнан нах бу уьш. Нохчийн-м хьаха дика кхета Украинехь леларг хIун ду».\nНохчийчоьно битина маьрша пачхьалкх хила гIерташ ша бина некъ. ХIинца цо ца лоьху маршо, долучу хьолана реза ву массо а, бохуш, Оьрсийчоьнан прессехь дуьйцург бакъ дац. Лолле юхадалийна, гIорасиз дитина къам. Амма иза иштта дуьсур дац даима а, рогIехь бу кхин а маршонехьа латтор болу къийсамаш, боху Ахмадов Илеса.\nАхмадов: «Къоман тахана лелачу процессех дийцар, масала, маршоне и кхийдарх, хийцамашка кхача гIертарх – иштаниг данне а дац цигахь, тийна ишал ю. Цигахь дийнахь, шина дийнахь бен хилла а боцчу журналисташа, цхьанхьа къайлаха цхьа-ши стаг а левой, дуьйцу, дIадели, кхин ца кхийда нохчий маршонехьа, царна кхин иза хьехон а ца лаьа, бохуш. Иза деса къамел ду.\nЦхьаъ делахь, хаа догIу, къомана хилла зен дуста ца даллал доккха ду. Нохчийчоь къадйина, ницкъ денбан цунна хан еза. Ца оьшу Iехадала, Нохчийчоь йоьжна бохуш - иза цкъачунна къомана хьайначу йовсарийн карахь ю. Путинна дика некъ карийна хьал шегахьа дерзон. Цигара схьагойтучу суьрто Iехаво тергамхо. Сох тешалаш, маршоне сатийсам тIаьххьара нохчо велла дIаваллалц бехар бу шуна».\nАхмадов Илесан интервью (оригинал, оьрсийн маттахь)\nИштта бу Нохчийчоьне а, цуьнгарчу хьоле а, Кремлан политике а болу хьажам Масхадов Асланан Iедалехь арахьарчу гIуллакхийн министр лаьттинчу, хIинца Iамеркахь а вехаш, цигахь массех жайна шен даймахках лаьцна арадаьккхинчу Ахмадов Илесан. Цуьнан хIора а тептарна дуьхьал протесташ кхайкхош схьайогIу Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралла. ХIинца рогIера протест а хезар дезар ду, гарехь.\nИштта ю Ичкерин арахьарчу гIуллакхийн министр лаьттинчу Ахмадов Илеса "Iамеркан Аз" радиона елла интервью.\nАхмадов Илесан интервью (нохчийн матте гочдар)


Дуккха а адамаш дайина КъахIирехь\nТовбеца-бутт 27, 2013\nКъахIирехь тасадаларш хилла тахана Iуьйранна кхерамазаллин ницкъашна а, даржах вохийна волчу президентан Мурси Мохьаммадан агIончашна а юкъахь. ТIаьххьара болчу хаамашца, цигахь вийна 100 сов стаг. Эзарнаш чевнаш йина бу.\nЦу тайпа терахьаш даладо Би-БИ-Си-но, лоьрашна тIе а тоьвжуш. Абаа-Ал-Адавия олучу маьждиганна уллехь ханна схьайиллина ю урамера хIоспитал. Цу маьждиганна гонаха ахьахоьвшина дуьхьалонан акци дIахьош бу Мурсин агIончаш, иза президентан дарже юха а дIахIоттаве бохуш.\nШоьтан буса КъахIирехь демонстрациш хилира Мурсин агIончийн а, цуьнан дуьхьалончийн а. Президент Мурси Мохьаммад даржах вохийна эскархоша кху беттан 3-чу дийнахь. Цу хенахь дуьйна иза волу меттиг мичахь ю хууш яц.


"Исламан Пачхьалкх" а, Кадыров Рамзан а\nГIадужу-бутт 27, 2014\nШема -- Кобани гIалина гергахь тIом, 23ГIа2014\n«Исламан Пачхьалкх» шайх олу тобанаш – уьш шайтIанаш ду, цаьрга бусулбанаш хIаллакбайта деза герзаш а, ахча а делла Малхбузено, бохура Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана ша Соьлж-ГIалахь еллачу пресс-конференцехь. Иштта дара "Исламан Пачхьалкхо" шена туьйсучу кхерамашна цо делла жоп.\nБутт хьалха маситтаза видео-маршалла даийтира (туьйсучу кхерамах иштта олийла делахь) Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире а, Нохчийчоьнан администраторе Кадыров Рамзане а «Исламан Пачхьалкх» шайх олучу Иракъан а, Шемин а дакъош дIалецна хьийзачу тIемалойн тобанаша.\nЦкъа шаьш Шемин эскарера дIадаьккхинчу Оьрсийчохь арахецначу кеманчуьра Путинна лерина къамел дира цара.\nКеманчуьра аз: «ХIара къамел хьоьга ду хьуна, хIай, Путин! Ахь Башарна делла кеманаш ду хIорш. Уьш оха хьо волчу юхадохкуьйтур дуйла хаалахь! Оха АллахIан пурбанца мукъайоккхур ю-хьуна Нохчийчоь, ерриг Кавказ. Исламан Пачхьалкх йолуш а ю, шорлуш а ю Делан пурбанца. Хьан гIант лесташ ду хьуна, кхерама кIел а ду хьуна, тхо дIакхаччалц бен а дац хьуна! Дела тхоьгахьа а ву, тхо Цуьнан пурбанца новкъахь а ду!»\nОцу видеол тIаьхьа араяьллачу кхечунна тIехь бохура «Исламан Пачхьалкхан» тIемалоша, шаьш Кавказе а кхочур ду, Кадыров Рамзанан бен а хьошур бу.\nЦул тIаьхьа массех де делира наха и видеош йийцаре а еш, ткъа Кадыровгара хезаш цхьа а жоп а доцуш. Амма хIинца Нохчийчоьнан администратор а ваьлла «Исламан Пачхьалкх» олучу тIемалойн гIеранийн хьокъехь эфирашка а, интернете а.\nМассех интервью елла Кадыровс шена а, Путинна а туьйсучу кхерамаш шен кепехь юхатухуш.\nШинарийдийнахь цо еллачу конференцера ду цуьнан хIара къамел. Цигахь цо вуьйцу «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанийн коьртехь волу ал-БагIдади Абу Бакар.\nКадыров: «Ас тешшош дIахьедо, цхьа а кхерам бац. Нохчийн къам а, нохчийн къа боцуш Кавказан а, Оьрсийчоьнан а къаьмнаш паргIат хила мегар ду. Иза рогIера хабарча ву. Сатийсам бу цуьнан Iедалан мукъ дIалаца, цхьа хан хьалха Дудаевн санна, Iемаш хоьхку кеманаш дара цуьнан, лаьтташ. Стигалдийлара и кеманаш, нохчийн тоьлла авиаци хилар гойтуш. Изза ду.\nОцу шайтIанаш сатийсам цхьана декъанна кхочуш хилла, цо кхерамаш туьйсу нохчийн халкъана, Кавказна, Оьрсийчоьнна. Ас официалехь дIахоуьйту, тхуна иштанаш байна. Оха цаьрца дерг, уьш боллуче дIа а доьлхуш, чекхдаьхна. Халкъана кхерам туьйсучаьрца оха къастамаш бийр бу, ас официалехь дIабоху иза, уьш шаьш боллучехь».\nКадыровс ша хьалхо кхечу хьостанна еллачу интервьюхь хадабо «Исламан Пачхьалкхан» шена гуш болу мах. Цуьнан къамелехь и еррг тоба а ю шайтIанех лаьтташ. Ткъа церан букътIхьа ю Малхбале, цигара къайлаха сервисаш.\nКадыров: «Ас доьху цунах «Исламан Пачхьалкх» ца алар, цигахь йохкаелла тоба ю. Шаьш джихIаде арадевлла боху. Дацй иза джихIад, бIаеннаш, миллионаш нах балелаьцна цара. Нах леш хилча, пачхьалкхийн экономика йохош хилча, вовшех а бойуш, шайх бусулбанаш олу. Iамеркана тIе а ца лета, Европана, Израилна тIе а ца лета, вовшийн хIаллакбо. Хьажахь, уьш мел дийнаташ ю, ...сан берриг а чо ирахIутту, муха бахало цаьрга иза? Бац уьш бусулба. Нохчийчоьнан доза царна дихкина ду. Дехьа баккха ког – оха эццахь хIаллаквийр ву».\nКхин цхьа хаам а бина Кадыров Рамзана телевизионашкахь. Цо бахарехь, цуьнан нах бу Малхбалехь вахIабхой, оццу «Исламан Пачхьалкхан» векалш байъа арабаьхна. Ткъа иза муха деш ду, иза къайле ю боху Кадыровс, шен амалехь, шега динчу хаттарх вела гIад а оьхуш.\nКадыров: «Иза къайле ма ю, ма-дарра ас дийцича-м нийса а хир дац. Ас официалехь дIахьедо, цара «Исламан Пачхьалкх» дIакхайкхийна мохк бу, цигахь дерриг а дан мега. Цигахь тIом бан а мега, нах байа а мега! Цара кхерамаш туьйсуш хилча, цаьргара вайн пачхьалкхана кхерам хилча, стенна хьоьжуш ду вай, вай цигга дIа а дахана, циггахь болхбан беза, оха дукхаъчаьрца йист яьккхина цигахь, иза царна ха а а хаьа».\nКъамел Кадыров Рамзанан даима а санна кура делахь а, цо Нохчийчоьнан бахархой шена а, Оьрсийчоьнна а муьтIахь беш йохучу гIулчаша гойту цкъачунна йолу кхерамзалла шена тоаме ца хетийла а, «Исламан Пачхьалкх» олучу тобанаша туьйсу кхерамаш баккъал а кхераме буйла а.\nКест-кеста хьахадо цо нохчийн кегийрхой, махкара а, махкал арахьара а, Шема эхар сацо дезаш хилар. Цига вахана, ваха дагахь ву аьлла мел хезарг ву мехкан ницкъаллин урхаллаша тергоне оьцуш, кхелашка ийзош.\nХIинцца даржийна Кадыровс кхин цхьа шена гергахь бакъ хетарг а. «ХIора цIийнехь ю интернет. ХIора стеган аьтто бу вахIабхойн даIваташка ладегIа», -бохура цо деношкахь. Оцу тIехь тешаме бац, цо бахарехь тешаме бац цуьнан шен доьзал а – церан а ю кхераме видеош ган а, цо шайтIарчий лору нах ган а.\nЦундела, Кадыров Рамзан герга ву, цо дуьйцучуьнга ладоьгIча, мохк интернетах дIахадо а. Уггаре коьртаниг, цунна гергахь, къоман, мехкан кхерамзалла ю.\nТкъа муха хета шена халкъана? Иза хаа тахана вуно хала ду журналисташна а, бакъоларъярхошна а, муьлххачу а тергамхошна а. Хезаш дац мот ца лебар шен уггаре а тешаме кхерамзалла юйла кхеташ долу халкъ.\nКадыровга дов хьедина "Исламан Пачхьалкхо"


"Борша нах бисина а бац кху махкахь..."\nУрдун-- "Нохчийн къоман тахане", автор - нохчийн суртдиллархо Везаш.\n...Хила а тарло.\nМежиева Зайнап: "Рамзанна лаахь, телевизор чухула берзина хелха а бийр бу-кх и нах"\nКхушара кхин а 150 боберана а лур ю хΙусам, боху Нохчийчоьнан къинхьегаман а, социалан а министралло. Цуьнца доьзна юха а цхьа хаттар хΙоттало: хьанна лур ю, муьлха тайпа къоман яхь лелош эгначу кΙентийн я нанойн берашна? Ичкерин берийн берашна я Кремлехьа мохк берзош, нохчех леташ эгначу нохчашна? Уьш а, вуьйш а ма дуй бобераш, тΙеман бобераш. Къестамаш бийраш тахана тоьлла ларалучех белахь а...\nХьенан бобераш деза ду Iедална?