Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Зуда берах ца хилийта бахьанаш лело мегаш дуй?\nЖабира – Дела реза хуьлда цунна – аьлла: «Оха тхайн зударех тхайн хи къастадора, АллахIан элчанан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – заманахь, Къуръан охьадуссуш а долуш, ткъа иза ца мегаш хIума хиллехьара Къуръано иза ма де аьлла хир дара тхоьга».\nКхечу дийцарехь цо иштта аьлла хиллера деана а ду: «Оха тхайн зударех тхайн хи къастадора, оха и хIума деш хилар АллахIан пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дIа а кхечира, цо тхоьга иза ма де а ца элира».\nТIаккха, кхечу хьадисехь деана ду, зудчух хи къасторах лаьцна Пайхамаре – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хаьттина хиллера аьлла, тIаккха цо иштта жоп делла хиллера аьлла: «Дийна доллушехь бераш къайлах дайъар ду иза». Ткъа хIокху хьадисо гойтург иза мегаш ца хилар ду.\n● Кхузахь билгалдан деза цхьа хIума: бер ца хилийта тахана лелош долчу бахьанех цхьа бахьана ду оьрсийн маттахь «спираль» цIарца девзаш, иза дукха даьржина лелош а ду. И «спираль» йиллар дика лоруш хIума дац, йа цхьаболчу баккхийчу Iелам-наха ма-аллара, мегаш хIума дац.\nШейх Мухьаммад Ал-Мухта́р Аш-Шинкъи́тIийс – Дала Iалашвойла иза – аьлла: «Спираль» - иза зудчуьнан бехкеметте юьллуш хIума ю, иза доьзалхочух ца хилийта. Мегаш дуй и йиллар, йа мегаш дац? Оцу хаттаре хьаьжира со, иза магош болчеран дешнашка а хьаьжира со, цара и хIума йилла магорна далош долчу шариIатан Iилмангара а, лоьраллин Iилмангара а бахьанашка хьаьжира со, тIаккха шариIатехь нийса лара мегар долу цхьаъа бахьана ца карийра суна и хIума йилла мегаш хиларна. Цундела, цу хаттарх схьа гуш дерг а, билгалдолуш дерг а иза йилла мегаш ца хилар ду. Иза ца магаран масийтта бахьана а ду:


Дуьненна а гIарадевлла нах байарш\nОьрсийчоьнан бизнесхо Ланин верна бехкебина Нохчийчуьра схьабевлла бахархой\nОьрсийн бизнесмен Ланин Михаил вер толлуш, кхелан процесс йолаелла Францехь, яздо ТАСС агенталло, Парижерчу кхелахойн секретариатан хаамашна тIе а тевжаш.\nКхеле хIоттийна Нохчийчьура орамаш долу ши вахархо Арсалиев Язид а, Берсанов Руслан а. Кхиазхой болчу хенахь даймох дIатесна, хIетахь дуьйнна Францехь вехара и шиъ.\n"Саратовстройстеклон" хиллачу директорна а, кхи а масех Саратовн компанийн долахочунна Ланин Михаилна а, цуьнан езар Православнова Еленина а ден Iалашонца кIелоярна бехкевеш ву, францхойн талламчийн версица, Арсалиев а, Берсанов а.\n2011-чу шеран бIаьста Париже кхечира Ланин шен езарца. Сирла-сийначу хIордан йистехь бахам эца дагахь, дийцаршка баьхкинера уьш Франци. Царна дуьхьал веанчу Арсалиевс а, Берсановс а и шиъ машенахь Парижна геайоцчу Вильпент гIала дIакхетийнера, дуьйцу ТАСС агенталло.\nОцу гIалахь, цкъачунна мила ву цахуучу стага, коьртах тапча тоьхнера хьалха Ланинна, шолгIа зудчунна. Бизнесхо оцу сохьта веллера, Православова Елена чевнашца йисира. Талламчийн хеттаршна юьхьанца жоьпаш дала реза ца хилира иза, шена хIуммаъ а дага ца догIу аьлла.\nБизнесхо вуьйш гIо дина ву аьлла, Москохарчу Дорогомиловскан кIоштан кхело кхин цхьана нохчочунна Сигаури Султанна 8, 5 шо хан кхайкхийра. Бехкевечо бехк тIе а лаьцнера.\n2016-чу шарахь листа а долийна, сацийра шина нохчочунна дуьхьал айдина дов. Бехкевечо мукIарло динера, зулам дечу меттигехь иза вен кхайкхийна нохчийн криминалан авторитет, шех "Валидол" олу Лурахмаев Валид а хиларх.\nИза Туркойчоьнан декъа тIехь лечкъина ву аьлла, хаамбора цуьнан барт-хаттам бархьама, иза схьавоьхучу Францин талламчаша.\nАрсалиевс а, Берсановс а шаьшиннан бехк хилар тIе диттане а ца дуьту.\nАрсалиевн адвокаташа чIачIдарехь, 200 евро лур ду аьлча, аэропорта цушинна дуьхьал а вахна, уьш дIакхето реза хиллера иза.\nФранс Пресс агенталлана адвокаташа Саломе Пеггис а, Юи Матьес а дийцинера, "машенчохь хиллачу Арсалиевна хезийла дацара дуьйлу герзаш а, я зулам ден меттиг а аьлла, талламчаша тIечIагIдина" хилар.\nИштта Берсанов Руслана а дIахьедо, бизнесмен вуьйчу меттигехь ша вацара бохуш.\nБизесменна тоьхначу патармана тIехь йинчу ДНК-с гойту Берсановн лараш. Бизнесхо веле масех кIира хьалха шех тешам байа Iалашонца, Лурахмаевс шен караеллера тапча аьлла, кхетийра кIанта. Цул тIаьхьа цуьнца вийна а хиллера Ланин.\nОцу зуламна бехкево кхи цхьа накъост а - цуьнгахь карийна бизнесхочун а, цуьнан хIусамненан а мобилан телефон а, йовлакх а. Кхийолчу церан багажах хилларг хIинца а къаьстина дац.\n"Кавказ.Реалии" портало хаамбарца, 2016-чу шеран бIаьста Иснтанбулехь лецира шеконашца Лурахмаев Валид, Смирнов Александран кехаташца. "Кавказ-Центр" сайтан администраторна Эдильгериев Iабдулвахьидна герз диттина аьлла, бехкевора Лурахмаев. "Кавказан Имарат" олучу радикалан организацино гIо латторца шуьйра евзаш яра и сайт.\nОьрсийчоьнан Талламан комитетан а, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан а зерашца, шаьш Оьрсийчоьнан президентан администрацин белхахой ду а бохуш, миллионаш долларшкахь ахчанаш делча шаьш бизнесхой даржашка хIиттор бу бохуш, тIе а лоьцуш, леллачу киллерийн тобан хьалханча хилла ву Лурахмаев. ТIаьхьа цхьаболу бихснесхой бойура оцу наха.\n"Кавказ- Центр" сайтан администратор Эдильгериев Iабдулвахьид вийна аьлла, бехкебина ца Iаш, Туркойчохь кхи а ворхI политикан эмигрант верна а юьхьарлаьцна Анисимов Юрий а, Смирнов Александр а Туркойчоьно Оьрсийчоьне дIавелира, яздира "Кавказан узел" агенталло.\n"Росбалто" стохка Iорадаккхарца, Лурахмаев - "Валидол" Нохчийчохь ву.\n2017-чу шеран гурахь туркойн агIоно Анисимов а, Смирнов а Оьрсийчоьне дIавелча, Туркойчу экстрадици йира ГIирман гIезалойх схьаваьллачу Украинан политикашна Чийгоз Ахьмадна а, Умеров Iилмина а\nОьрсийчоьнан къайлахчу сервисийн агенташ бу элира Туркойчоьнан хаамийн гIирсаша Анисимов а, Смирнов а. Еххачу хенахь царна тIаьхьабевлла а лийлира.\nИстанбулера инарла консулалло официалехь комментареш а еш, оьрсийн бахархой дIалецар наггахь хуьлу хIума ду. "Шайх хьерчо бехкаш тIе ца оьцу цара. Туристийн Iалашонашца дара шаьш боху Туркойчохь", - дIахьедира хIетахь Истанбулерчу Оьрсийчоьнан векало Подъелышев Андрейс. Цул хьалха Туркойчохь лоьцучу шайн бахархойх Оьрсийчоьнан векалалло дош ца хазадора официалехь.\nТекстан автор Бзаров Аслан, гочйинарг Димаева Лиза\nIамеркара Нохчийчу яхначу туристна дайнарг


Американ 46-чу президентан цIе къаьстар ю кестта\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн 46-чу президентан харжамашкахь дагардеш ду кхаьжнаш,яздо Маршо Радион Оьрсийн сервисо. Вашингтонехь кIорггера буьйса хиллехь а, президента Трамп Дональда къамел дира шен агIончашна хьалха. Цо дIахьедар дира ша тешаш хиларх лаьцна, буьззинчу барамехь толам ша боккхур хиларх: "Вай кийча ду харжамашкахь толам баккха, ткъа – хьул а ца деш аьлча – вай иза хIинцале а баьккхина".\nТрампа дийцира шен аьтто баьлла хиларх лаьцна, шен харжамашкахула дуьхьалонча Байден Джо тIаьхьавита Мичиганехь а, ОхIайохь а, Техасехь а, Флоридехь а кхин йолчу а кхаьжнаш хIинцале а дагардинчу штаташкахь. Трампа баркалла элира миллионашна шегахьа кхаж тесначу нахана, иза даздан дезаш хилар а хьахош.\nЦул тIаьхьа гулбеллачарна хьалха вистхилира вице-президент Пенс Майк. Цо элира кхечу штаташкахь а толам боккхур хиларх ша тешарх лаьцна. "Вай толамна тIедоьлхуш ду, вай юхадерзор ду Американ хилла сийлахь хилар", – элира цо.\nКхьажнаш дагардаран процесс дIайоьдуш ю. Кхоччуш уьш дагардинчу штаташа хIокху сохьта Трампана дIабелла харжамхойн коллегийн декъашхойн 213 кхаж, Байдена гулбина 224 кхаж.\nМиннесота штат дIаелла Байденна (10 кхаж). Цигахь дагардаза дисна 10 процент бюллетенаш, амма Байден хьалха ву цигахь 10 сов процент кхаьжнаш гулдарца. Харжамийн карти тIехь дукха шататаш ца йисна толам баьккхинарг билгалваланза.\nСурт иштта ду:\nДжорджехь (16 кхаж) жимма хьалха ву Трамп (2 процент), цигахь дагарданза дисна 10-х процент кхаьжнаш. Къилбаседа Королинехь (15) дагардан дезаш ду 5 процент бюллетенаш. Оцу штатехь 1,5 процент хьалха ву Трамп.\nАризонехь (11) – лидер ву Байден, 7 сов процент, дагарданза ду 20 процент кхьжнаш.\nМэнехь (4) 12 процентана хьалхаваьлла воьдуш ву Байден, амма кхин а дагардан дезаш ду 30 процент кхаьжнаш.\nЙисинчу штатех коьртанаш:\nПенсильванийа (20) – 14 процентана хьалха ву Трамп, дагардина 70 процент кхаьжнаш.\nМичиган (16) – 66 процент кхаьжнаш дагардина, 8 процент алсам кхаьжнаш гулдина Трампа.\nВисконсин (10) – Трамп тоьлаш ву (4 процент), дагардина 80 процент кхаьжнаш.\nНевадехь (6) – тоьлаш ву Байден. Цо 3 процент алсам кхаьжнаш гулдина, 80 процент гергга кхаьжнаш дагардинчуул тIаьхьа.\nАляскехь бюллетенаш дагардан долийна дукха хан яц, амма Аляско (3) даиман а кхаж тосуш Iедал ду республикан партин кандидаташкахьа.\nIамеркахоша керла лидер хоржуж ву нисса дIа кхаж тасар а доцуш, штаташкахь бехачу харжамхойн терахье хьажжина къастийна болчу харжамхойн коллеги олучу системехула. Толам баккха кандидата гулбан беза лаххара 270 кхаж, берриг а кхаьжнийн терахь 538 а долуш.


Iедал юхадаьлла - ПIаьнгазахь ГЭС йийр ю 90% бахархой реза хилахь\nГуьржийчоь -- Полици а, бахархой а П1аьнгазахь. 21Охан2019\nГуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министро Гахария Георгийс кхайкхам бина ПIаьнгазарчу бахархошка, синтеме хилахьара аьлла. Цо дIахьедар дина, цигахь ток йоккху станци юьллур ю, нагахь цунна реза 90 процент бахархой хилахь аьлла, хаам бо "Грузия-онлайн" сайто.\nБиркиани эвлан йистехь жима электростанци йиллар дIадоло дезаш дара кIиранан дийнахь, Оханан-беттан 21-хь. Меттигера бахархой синтем байна бу ГЭС йилларо вочу агIор тIеIаткъам бийр бу чIожерчу Iаламна бохуш, ткъа и бахьана долуш шайн хIусамаш а юьтуш цигара дIабахе дезар ду шайн боху цара. Iедало чIагIонаш йо 5 мВт бен ондалла йоцу станци кхераме яц меттигерчу бахархошна бохуш.\nОццу хенахь, кIиранан дийнахь полисхошна тIелатар динчу нахана таIзар дан дагахь ду Гуьржийчоьнан Iедалш. Делахь а лерринчу Iалашонца ПIаьнгаза хьажийна полицин ницкъаш дIагIур бу цу чIожера.\nКIиранан дийнахь Биркиани эвлахь хиллачу дуьхьалонан акцин декъашхошца маситта тасадалар хилла полисхойн. Меттигерчу бахархоша тIулгаш кхиссина полицин белхахошна тIе. И бахьана долуш, лерринчу полицин ницкъийн тобанан белхахоша ризинин даьндаргаш а етташ, бIаьрхиш оьхуьйту газ хецна царна юкъа.\nГуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца, дIадаханчу кIиранан дийнахь ПIаьнгазарчу тасадаларшкахь эшам хилла ву 27 стаг, шайна юкъахь 15 полисхо а волуш.


Кхиош хIума ца хилча, йохка а ца хуьлу\nКерлачу шеран ши кIира а дузале коьртах девлла Нохчийчохь лакхадуьйлуш лаьтта мехаш.\nТай-махий санна цхьаьна дозалла, вовшашца дозуш лору дукхахболчу нохчаша сом дай а луш, Цхьаьнатоьхначу штатийн ахча даздалар а, хIора а кIирнах бохург санна, массо хIуманна а тIебетталуш лаьтта мехаш а.\nКху шеран чекхдаьлларг иттех де бен дацахь а, бахархоша далхо даьхна ,совса биллина бод санна маса лакхадуьйлуш лаьтта мехаш. Кху деношкахь шена тергалделлачух дуьйцуш ю Старопромысал кIоштера йохкархо Балиева Айнаъ.\nАйнаъ: «Деккъа хIоьашна тIекхетта-кх ши туьма. Хьалха 65 соьмах дара итт хIоа хIинца 85 доьху. Ишта дазделла Iежаш а, юьхь а. Герггарчу барамехь 15-20% язлуш ю-кх массо хIума а».\nМах тIе а ца кхеташ дуьсуш дац ур-атталла лазархочунна ца хилча ца довлу молханаш а. Ша мича, муха хьажо а, декъа а деза шен йоI –заIапхочунна догIу 15 эзар пенси ца хууш холчохь ю, и йоI бахьнехь балхах а йоьхна,цуьнан доладеш цIахь Iаш йолу Соьлж-гIалин кIоштера Лайлаъ. Кхачанан сурсаташна мехаш тIедеттадалар санна халонга даьлла цунна молханашна мехаш алсамбахар а.\nЛайлаъ: «ЧIогIа дазделла массо молха а. ХIинца кхин мехаш ду-кх. Ас кху йоIана оьцуш долу молханаш 700-800 соьмана дазделла-кх. Башхалла йоккха ю. Цунна догIу пенси сан ах сов молханашна дIадоьдуш ду-кх, даа-мала доцуш».\nМахкахошна Iаткъаме, чаккхе а йоцуш мехаш хийцаме дийлар Оьрсийчуьра экономика гальярца а, цхьа гIуллакх а долийна цхьаъ дан гIертачарна Iедал гIо дан сиха цахиларца а дузу соьлжгIалахочо Мурзаев Iадлана.\nIадлан: «Мехаш лакхадуьйлу чуйохьуш йолу хIума «гIарчI» аьлла сацийна дела. Чохь кхиош долу хIума кхачо йолуш дац. Кхиош хIума ца хилча йохка а ма ца хуьлу. Экономика хIаллакйина».\nЦхьаболчарна хетарехь мехаш тIедеттарехь жигархой а хилла каде хьийзаш бу шаьш туьканийн долахой. Шайна тахана хуьлчу пайденна бен тIаьхьалонан ойла а ца еш, цара шайггара а лелайо цхьайолу хьарамлонаш аьлла хьажам болчех ю Новр кIоштера пенсахо Загаева Марет.\nМарет: «И доллар даима а ду охьа-хьаладуьйлуш лаьтташ. Цуьнга хьежаххьа-м уьш мехаш тIебиттина а бевр бац. Уггар дукха оьцург,цаторш ерг хIун ю? Чай, шекар, даьтта, дама ду-кх. Царна а тIебеттабелла мехаш.\nСтохкалерчуьнга хьаьжча чай, масала, кхин оццул а тIе а тоьхна даздина. Пенси долчо-м цхьа лол беттар бара. И догIуш доцчара хIун дан деза? Оцу туьканашкахь болчара а ма бетта мехаш тIе и пуьташ а буьттуш, къера дуйнаш а бууш».\nIамерикан доллар ахча даздаларх а, цуьнца доьзна кхачанан сурсатийн мехаш лакхадийларх а, гIийла бохкучу мисканашка гоьналлин куьг кховдо Iедалхой сиха цахиларх а мелла а шуьйра дийцира ТIехьа-Мартанан кIоштерчу Маржана.\nМаржан: «Цу долларца а дузуш лакхабохуш бу мехаш. Юучух аьлча, чIеран мах чIогIа лакхабаьккхина. Стоьмийн мехаш а ишта. Лимон хIун хила еза. Мел жимчух а 3-4 туьма доьху. И доллар даздаларе хьаьжжа, цуьнца нисдеш и алапаш а делхьара, пенсеш, пособеш а елхьара».\nЦIе яьлча санна тIедетталуш лаьттачу мехийн хьокъехь къамелаш динчу бахархоша ма-диццара, кхетамна а, синхаамна а вуно чIогIа, лазаме тIеIаткъам а беш бале долург ду, кхана-лама, кIира я бутт баьлча, гIадал гIаддайча шо даьлча, лакхадуьйлу мехаш,хIоккху цхьана зил-дозанехь совцур ду-кх ала, цхьа гIийла хилла а дегайовхо цахилар.\nИ дегайовхо кхолла, нахе дикане сатийсийта, дIо-о анайистехь гуш чиркх-серло ю ала, хIоккху хена и серло вайна а кхача тарло ала охIла хуьлчух тера дац Кремлах децIа тарделла Iаш болу Iедалхой а.\nIадлан: «Мехаш лакхадуьйлу чуйохьуш йолу хIума «гIарчI» аьлла сацийна дела..."


Шайн канцлер Сочера Олимпиаде ваха дагахь хилар ца тайна Австрерчу политикашна\nАвстри -- Австрин канцлер Файманн Вернер а, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а Венехь, 24Охан2010\nЕвроперчу пачхьалкхийн куьйгалхойх дуьххьарниг хилла Австрин канцлер Файманн Вернер, ша Сочерчу Олимпиаде воьду аьлла дIакхайкхинарг. ХIинца и бахьана долуш ирачу критике веш ву иза шен махкахь.\nНагахь луларчу Германин а, Францин а, цхьа могIа кхечу Европерчу пачхьалкхийн а куьйгалхой Соче ца баха бахьанаш лоьхуш белахь, Австрин канцлер Файманн Вернер ша цига воьдуш а ву, цига вахарх шена хIуммаъ ца хета бохург гойтуш ву.\nЦуо ша ма-аллара, иза австрихойн спортхойн тобанна белшаш гIорто воьдуш ву. „Со кхета, - элира цуо журналисташца шен цу хьокъехь хиллачу кхъамелехь, - со цига вахана, ас цигахь тIараш тохар бахьана долуш, вайн спортхойх цхьа а чехкох хахкалур воцийла, амма цара хьегна долу къа а, церан кхиамаш а къобалбан лаьа суна цу кепара“, - аьлла.\nАмма, схьахетарехь, Австрин куьйгалхо Соче вахаран бакъдолу бахьана кхин ду – экономикан пайданашкахь лаха догIу иза. Канцлеро ша а къайла ца до, шеца Соче йоьдуш вуно йоккха экономикан а, бизнес-гуонийн а векалийн тоба хилар.\nТкъа Оьрсийчохь адамийн бакъонаш хьоьшуш хилар а, демократи а, маршонаш а тишачу хьолехь хилар ша цига ца воьдуш Iарах толур яц аьлла хеташ ву Файманн, ткъа ша цига вахча, шен и темашан, мел кIезга а, хьахон аьтто хир бу- иштта ду цуо шен Соче ваха болчу сацаман кийтарло яр.\nИ дIахьедар Австрин куьйгалхочуо динчул тIаьхьа вуно ирачу критике веш ву иза шен махкарчу политикаша. Баьццарчу партин куьйгаллера волчу Шройдер Маркос канцлере кхайкхим бина, шен сацам сихонца юхабаккха аьлла.\n„Цхьанна а агIор кхета а, тIеэца а йиш йоцуш хIума ду, Австрин канцлер шеца лакхарчу хьаькамийн делагаци а эцна, Соче ваха дагахь хилар, Оьрсийчуьра адамийн бакъонаш хьешар вай тидаме эцча“, - аьлла яздина цуо шен журналисташлахь баржийначу хаамехь.\n„Канцлер Соче вахарца Австрино Оьрсийчоьнан президентана гойтуш ду, хIинцалца схьа ша мел лелош дерг цуо кхин дIа а лелон мегар дуйла, адамийн бакъонаш цуо мел чIогIа кхин дIа а хьешахь а“, - боху Шройдера. Ткъа Австрин арахьара политика тIаьхьарчу хенахь экономикан интересашций бен бала боцуш, ткъа адамийн бакъонаш тессина юьтуш хилар – иза вуно эхье хьал ду, аьлла тешна ву Шройдер.\nАла догIу, хIинцале а ткъех Малхбузерачу пачхьалкхийн куьйгалхоша шай-шай Соче Олимпикан ловзаршка гIур воцийла хаийтина хилар. Царех цхьаммо а ца аьлла ша Путинна кху муьрехь уггаре а мехалчу спортан даздаршна бойкот еш ву, аьлла. Амма массарна а кхеташ ду, и дош цара хьахош дацахь а, хIинцалца хиллачу массо а Олимпикан ловзаршка, - Ванкуверера дIа Лондоне кхаччалца, - боьлхуш хилла болу пачхьалкхийн куьйгалхой Соче ца богIуш совцар – иза уьш болх тIехсов баьлла я могашаллийн бахьанашца бисар доцийла.


Соьлж-гIалара некъашца доьллина оьккху молха лохуш ву оьрсийн салти, 05Мар2006\nОьрсийчура 100 гIалана юкъахь ирсениг хоржуш талламаш дIабаьхьна дукха хан йоццуш, юкъараллехь хеттарш дIахьучу Ньюсэффектор компанино. Соьлж-гIалин юкъ бен башха меттахIоттийна яцахь а, цу юккъера керла йина гIишлош тIех еза хиларна, еса лаьтташ елахь а, цу гIалин бахархой Оьрсийчура уггар ирс долуш лерина, цу хеттарш дIахьучу организацино. ХIун бахьана ду Соьлж-гIалина ирсе гIаланашна юкъахь хьалхара меттиг кхачаран?\nИ талламаш бинарг ю, NewsEffector, цIе йолу Оьрсийчуьра мониторинган агенталла. Бехха бинчу талламашкахь, дакъалаьцна боху, Оьрсийчуьра 100 гIалано. 40 эзар ца кхоччуш цигарчу бахархошка хеттарш дина, дахаран цхьацца хьелашна: кхерамазаллна а, таронна а, шай гIала кхиарна а, кечъярна а, реза буй уьш аьлла. Ала догIу, ша верг ваха вахь хаа гIерташ йолу Москох, 52 меттехь ю. Ткъа, хьалхарчу меттехь, Соьлжа-гIала ю, цул тIаьхьа.-Тюмень, ткъа кхозлогIачу меттехь, уггаре а ирс долу нах бехаш ерг, къастийна- Казань-гIала.\nИ талламаш дIадаьхьанчу компанийно, тидам бо, дахаран токхо хилар, маьIан долуш далахь а, нахан, кхин хаттарш коьрта хеташ ду аьлла. Кхерамазалла а, экологи а, ишшта кхин дIа а. 7-8 шо хьалха, саьлнаш юккъера гIаьттина йолу Соьлжа-гIала, оцу тIегIанехь ю боху, оцу конкурсан авторш.\nБакъ дуй теша, Соьлжа-гIалара бахархой, пачхьалкхехь уггаре а ирс долуш болу нах бу бохург? Иза цаьрга шайга хаьттичий бен хуура дац.\nСалман цIе йолчуьнна, иза ишшта ала мегар ду аьлла хета. Хьалха хилларг, дагдеъча-м, вай ялсманехь дехаш ду боху цо.\nСалман: «Суна хетарехь Соьлжа-гIалахь беха нах тIаьххьарчу хенахь ирс долуш бу аьлла дог-ойла, хила йиша ю аьлла хета суна. Хьалха хиллачуьнга хаьжча, тIемаш а , нах дIабигар а, литтарш а, дагдеъча- муххале а. ткъа, хIинца, ша дерг хийца а делла. ГIала тайина а, дахар та а делла. Ирс шай ду аьлла хета царна. Ишшта хета церан бакъо а ю».\nРоман цIе йолчу Соьлжа-гIалара вахархочо, емал до, NewsEffector компанийно дуьйцург. Ирс дочлу меттера нах дIа ца боьлху кхечу пачхьалкхе, аьлла тидам бира цо.\nРоман: «Шаьш ирс долуш бу аьлла хеташ хичла, кхузара дIаохура барий нах? Дукха дIаоьхуш ма бу. Ханна, Нальчике вахча а паргIате хуьлу. Наха ишшта дуьйцу. Кхузахь хIун ду? ГIала таеш ю, амма, суна-м ца хета ирс долуш бу аьлла. Кхуза богIу нах. ГIала хазахета царна, маьждиг а. Самукъдолу церан. Амма, хIара ду аьлла кхин царна гайта вай-м дац кхузахь хIума».\nСулим цIе йолчу кхечу вахархочуьнна, тамаш хета, Соьлжа-гIалахь ша верг ирс долуш валахь. Селхан-стомара иттанаш эзарнийн Iожаллийн бен хиллачу гIалахь, даг чу сапаргIат догIийла дац, боху цо.\nСулим: «Ирс долуш буй, ирс долуш хетий бохуш долу хIумш, цхьа политикан бух болуш хета суна. Ирс долуш муха хуьлу? Тахана оцу гIалахь, ян вийна, ян вайна стаг воцуш цхьа доьзал бац махкахь. ХIну дина гIала ю иза? Ян гIала а яц-кх, хьалха хиллачуьнга хьаьжча, эхан-ах а. Тадеш бахкаш-м бу уьш, амма, некъ барх, хIусам таярх долуш дац. ГIала бахархой ах яьрташкара бу. Уьш сарахь оцу гIалара дIабоьлху-кх. Суна ца хета наха ирс долуш бу аьлла. Я, со реза воцуш валахь а».\nNewsEffector, агенталло, ирсан индекс муьлхачу гIалахь алсам ю аьлла ечу хенахь, коьратчарах хаттар хилла, экологийца долчу хьолан шу мел реза ду аьлла. Соьлж-гIалхой, гарехь реза бу цунна. Оцу хIуманна бахьан, хууш ву Салман цIе йолу вахархо.\nСалман: «Хьалха заманахь, Соьлжа-гIалана тIехула кIура хуьлура. СадоьIийла а дика дацара. Заводаш а, фабрикаш а яра болх беш. Цундела цамгарш а алсам хуьлура. ХIинца, хьалха хиллачуьнга хъаьжча, экологи гIоле ю. Алапаш, кхиъ дика хуьлийла лаьара. Белхан меттигаш, ма хетта тоьуш яц. Яьрташкахь кхиъ хала бохку нах. ГIала долу хьал гIоле ду».\nИрсан мехалла, хене хьаьжжина хуьлу. Кегийчарна, шаьш ирсе ду моьттург хира ду аьлла хета Сулимин. Амма, хиллачуьнна а, лайначуьнна а, хIинца схьагуш долчуьнна а хьесап дича, шеконан яьккхий ойланаш кхоллало нехан дегнашкахь.\nСулим: «17-18 шераш долчу кегийчу нахана, буьйлабала а, ловза а меттиг хилча, цхьа ирс долуш бу аьлла хеташ хира ду. Сан хенахь болу нах, тIаьхь йисина йолу хан, Европе а вахана яьккха ца езаш, цуьнах баккхий беш бу. Во дерг тхуна гина. Тхайн дог хьастахьара бохуш лелаш а бац тхо.\nЯ тхан сагаттадеш стаг а ца хета тхуна. ХIара тIом а, бала а лайнарш нохчий а боцуш, оьрсий я, кхин къам хиллехьарий, хIоранне тIаьхьа ваьлла лелаш 2-3 психолог а волуш, 1-2 банкир а волуш хира бара,хьуна кредит деза, ян ссуда деза, бохуш хеттарш а деш.\nХала хийтира хьуна, вас хиллера хьуна, бохура дара. Тахана со велча а, со сийначу стигал хьалавахча а, соьца бала болуш стаг вац кхузахь. Кадыров Рамзан, нахаца шен бала болун дела дIагIерташ ву, амма, кхиберш, хIун лачкъора яра теша бохуш лела. Оцу гIалахь деш дерг а, цаьрга нуьцкъалоха дойтуш ду. хIну ирс ду иза? ХIара а ирс далахь, и ирс сан долуш дук-х».\nТIаьххьарачу цхьа баттахь, Нохчийчоьнна а, нохчийн къоман агIора, даккхий сийлаллийн дешнаш бохуш ду, Оьрсийчоьнан Iедалш. Москохара, цхьа гIалат ца кардо, кхузарчу Iедалш дечуьнах. Стенна кIадбелла теша уьш, бохуш, лерг диллина сема бу дукхахболу нохчий.


КΙиранан хиламаш комментаторца Фуллер Элизабетица\nМарсхьокху-бутт 24, 2012\nГIалгIайчоь -- 7 полисхо а вуьйш, тезетахь шахIид иккхина меттиг, СагIопши, 19 Мар2012\nСагΙопшехь виъ полисхо а вуьйш динчу эккхийтарх шена пайде фактор еш ву Кадыров. Шемарчу тΙамехь декъалоцуш бац нохчий, боху юха а Нохчийчуьрчу администрацин дас. Муьлш бу Хасу-Юьртарчу шиΙитийн маьждигна тΙелеттарш?\nСагIопшерчу бохамах евлла дивидендаш\nТамаше дац дахначу кΙирандийнахь, СагΙопшехь шахΙид а оьккхуш, баьлла бохам Кадыров Рамзана шен гΙалгΙайн куьйгалхочуьнца лаьттачу девнан гура озор.\nГΙалашкахь кхо кΙира хьалха байъина тΙемалой муьлш бара, уьш муха кхелхинера бохучо эгΙийра шина мехкан коьрта ши хьаькам.\nХΙинца Кадыровс СагΙопшехь хиллачух кадам беш даржийначу дΙахьедарехь, гΙалгΙайх жоп лушверг Евкуров а воцуш, шина а къоман да ша волуш санна, «вайнах», «вайнаха», бохуш до къамел.\nМаьлгΙбекахь зулам динарш «бусулба хьовха, я вайнах а бац, цара вайнехан гΙиллакх а, оьздангалла а хьаьшна», боху Кадыровс. Террорхой хΙаллакбеш схьайогΙу нохчийн полици къобалйо массо а вайнаха, цо дийцарехь.\nОцу юкъанна Кадыровс, юхьдуьххьал ца динехь а, бехке дира ГIалгΙайчоьнан Ιедал террорца къийсам латторехь буьйда-кΙеда хьийзарна. Кхечу маьΙнехь аьлча, Кадыровна хетарехь, гΙалгΙайн къам, террорхойх Ιалашдан гунахь долуш вац Евкуров.\nТΙаьхьалонан ойла а еш, гΙалгΙайн полицина кΙадо йира Кадыровс. Хьанна хаьа цунна уьш Евкуровца къовсалучохь оьший?\nЦо тешийра гΙалгΙайн полицера белхахой, «эшначу хенахь, гΙо хир дуйла хаа ду шуна Нохчийн Республикера, цуьнан куьйгалхошкара, халкъера», аьлла. Иштта цо дΙакхайкхийра, МаьлгΙбекахь вийна ворхΙ полисхо дΙаверзон ахча а, царна тΙера сагΙийна маситта бΙе миска доьзалшна дΙасадекъа жижиг а, кхиболу кхача а хьажабо ша, аьлла.\nГΙалгΙайн оппозицин "Ингушетияру.орг " сайтан йозанашка хьаьжча, хетало, гΙалгΙаша Кадыров Евкуровл а мехалахь лакхавоккхуш санна. СагΙопшехь беллачу полисхойн доьзалшна Евкуровс 100 эзар сом дала кхайкхийна, къам шех кхардийта санна, ткъа Крымскехь хино зединачарна делла цхьацца миллион, латкъам бо сайто.\nПутинна муьтахь хилар тIечIагIдеш...\nКху баттахь шозза, тΙаьххьарниг селхана а деш, Кадыровс официалехь дΙахьедина, Шемахь тΙом беш стагга а вац нохчех, аьлла. Иза мелла а тΙаьхьадисина къамел дара, хΙунда аьлча, цо и дале ши де хьалха Шемахь, гΙаттамхойн могΙаршкахь, велла 24 шо долу тΙеман баьччин Гелаев Хьамзатан воΙ Рустам, аьлла, хабар даьржира.\nЦкъа Шема тΙом бан цхьа а нохчо вахна цахилар тΙе а чΙагΙдина, тΙаккха Кадыровс тешийра нах, ша, Путин а санна, Шемарчу Ιедалан агΙор ву, аьлла.\nЦо дΙахьедар диннчу еарийдийнахь «Коммерсант» газето, вийначу Гелаев Рустаман сурт а гойтуш, дийцира Шемахь хиллачух лаьцна. Газето бакъ хила тарло, аьлла, ши верси айъина Гелаев кхалхарца йоьзна.\nХьалхара верси - нохчо Шемарчу гаттамхойн могаршкахь велла.\nШолгΙа верси – Гелаев Рустам ша доьшуш волчу Шемара, тΙамах водуш, Туркойн махка ваха араваьллачохь, иза чулечкъинчу маьждига тΙе бомбанаш тоьхча велла.\nЦуьнца а дузуш, суна хетарехь, я Кадыровс а, цуьнан гΙоьнчаша а ца дешна «Коммерсант», я, царна хетарехь, Путин висина иза дешаза, я кхин, вай кеп-кепара кхето а мегаш бахьана ду, Кадыров юха а, ша Путинна тешаме ву, бохуш, оццул чΙогΙа хьийза.\nГIаттамхойн тактика хийца-м ца елла?\nДуккхаъчу Малхбалерчу газетийн а тΙехь тидам тIебоьдуш хилла зе ду СагΙопшехь, шеца ворхΙ полисхо а вуьйш, шахΙид эккхар а, цул хьалхарчу дийнахь Хасу-Юьртарчу шиΙитийн маьждигна тΙелатар дар а.\nДукхахболчарна хетарехь, Къилбаседа Кавказера гΙаттамхой бу бехкенаш. Ткъа дуьххьара ду дерриг а маьждиг а, цига лела нах а хΙаллакбан гΙаттамхой арабовлар.\nХасу-Юьртахь хилларг кΙезиг дозу даима а леллачуьнца. Бакъду, тΙаьххьарчу беттанашкахь гΙоьртина-м лаьтта Хасу-Юьртара хьал. Юкъ-кара бойъу Дагестанехь Ιеламчаш – кху баттахь вийра Хасу-Юьртара имам. Делахь а иза юкъара сурт дара. Ткъа хΙинца, гарехь, гΙаттамхой хадон гΙерта Охан-баттахь Дагестанан муфтиятой, салафийян Ахл-ус-Сунна тобаной барт лохуш болийна некъ.\nКхо бутт хьалха Москох бакъоларъярхойн прес-конференцехь «Мемориал» юкъараллан векала билгалдаьккхира, Дагестанехь гΙаттамхоший, Ιедалоййий бертан хьокъехь дийцарш доладешшехь, царна новкъарло еш, зулам оьккху, аьлла.\nИза долчух тера ду иштта. Ткъа бехкенаш гΙаттамхой хила тарло бохучунна тΙетоха догΙу, я хила тарло ша Ιедал а, аьлла.\nДелахь а, ΙиндагΙехь дуьсуш ду, хьенан карах даьлла Хасу-Юьртахь зулам бохург. Амма дагадогΙу вайна зорбанера, ши бутт хьалха Хасу-Юьртарчу Волчановка юьртахь, рузба чекхдаьлча, маьждигна гергахь цхьа стаг вер. Иза вийнарг Дагестанан доза а хадийна, баьхкина Кадыровн ницкъаш бара, бохуш дуьйцура.\nКIиран хиламаш а, комментари а


Ламаз оьцуш мачаш тIе хи хьакхар - 24 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам Коьрта агIо\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 24 хьадис\nЙама́нан кIанта Хьузайфас (Дела реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «Пайхамарца (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) цхьаьна вара со цкъа, тIаккха цо хьаткъа гIулкх дира, тIаккха ламаз ийцира цо, шен шина мачана тIе хи а хьаькхира цо». Иштта доцца дуьйцу вай и хьадис, ша́ иза деха делахь а.\n- ХIокхул хьалха долчу хьадисехь санна, ламаз оьцуш мачаш тIе хи хьакхар ду хIокху хьадисехь дуьйцург. ХIокхул хьалхарчу хьадисехь дерг новкъа воьдуш волуш дерг дара, хIокху хьадисехь дерг некъахо воцуш хилча дерг ду.\n- Мединатехь Пайхамарца (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) цхьаьна вара ша цкъа бохуш дуьйцу хIокху хьадисехь Хьузайфас (Дела реза хуьлда цунна). И шиъ Мединатехь хилла хилар хIинца Имам Iабдул-ГIанийс далийначу хIокху дешнашкахь дацахь а, БайхIакъийс дийцинчу хьадисехь долуш ду иза. ТIаккха, Пайхамарна (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) шен гIулкх дан лиина хилла, цо цхьана хIуманна тIехьа а ваьлла шен гIулкх дина, тIаккха, цIано йинчул тIаьхьа ламаз эцна цо, мачаш тIе хи а хьокхуш.\n- Новкъахь волу некъахо ца хилча а мачаш тIе хи хьакха мегар хилар гойту вайна хIокху хьадисо.\n- ТIаккха, ши ког била а ца буьлуш, хи хьакхар мегаш хилча, гIолий дерг хIун ду, когаш билар ду йа хи хьакхар ду? Цхьаболчу Iеламнаха и шиъ цхьатерра ду аьлла, цхьаъ вукхул гIолий доцуш; вукхара, шен когахь мачаш елахь царна тIе хи хьакхар гIолий ду, иза деза ду аьлла, хIунда аьлча Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) хIокху хьадисехь и шиъ дIа ца яьккхина дела; ткъа вукхара ши ког билар гIолий ду аьлла, иза деза ду аьлла, хи хьакха мегаш делахь а, хIунда аьлча ши ког билар бух бу, ткъа важа цхьа хьашт хиларна а, атталлийна а магийна хIума ду аьлла цара. И тIаьххьарниг гIолий ду аьллачерах бу шафиIий мазхIабера Iеламнах а.\n- Хи хьокхучу хенахь коьрта лоруш дерг когийн баккъаш тIе хьакхар ду, тIехула хи хьакхар ду, кога тIехула муьлхха метте хьаькхна а цхьанхьа хи хьакхар ду. Когашна тIехула хи а ца хьокхуш, буха хи а хьаькхна Iаддитахь, йа йистошка а хьаькхна дитахь, йа кIажана тIе хьаькхна дитахь, иза нийса лорур дац, ламаз эцар кхочуш хилла лорур дац. Буха хи а ца хьокхуш, тIехула а хьаькхна дитича, важиб дерг кхочуш хилла лорур ду, ламаз эцар нийса хир ду. Ткъа, важиб дерг кога тIехула хи хьакхар хилча, цуьнца цхьаьна кога буха хи хьакхар суннат дерг ду, дича дика дерг ду, бахаллехьа кога тIехула а, аьтту белахь буха а хи хьакхар дика лоруш ду.\n- Хи хьакхарна хIоттийна йолу хан дIаяьлча, хи хьакхар духу элира вай хIокхул хьалха долчу хьадисан маьIна деш. Масала, тахана 10 даьлча хан дIайолаелла хилча, кхана 10 итт даьлча и хан чекхйолу, некъахо воцучуьнан. Цул тIаьхьа шена кхидIа а хи хьакха лууш хилахь, нагахь санна шен ламаз керахь делахь шен когара ши мача дIа а яьккхина, шен ши ког била а билина, юха и ши мача тIейоха мегар ду цо, ерриге меженаш юха йила а ца юьлуш. ТIаккха, цул тIаьхьа доьххьара ламаз карара даьллачул тIаьхьа дуьйна керла хан дIайолалур ю цуьнан. Амма нагахь санна и хан чекхйолучу хенахь, йа цул тIаьхьа, ламаз карара даьлла хиллехь, тIаккха ерриге меженаш йила а юьлуш, ши ког била а буьлуш ламаз эца дезара ду. Хи хьакхар дохош долчу долчу кхаа хIуманах цхьаъ дара иза, цунна хIоттийна йолу хан дIаялар.\nШолгIаниг – когара ши мача йа цхьа мача дIаяккхар, йа ша-шах дIаялар ду.\nКхолгIаниг – лийчар тIедожош долчу хIуманех цхьа хIума хилар ду, масала зуда ламазах йохар дIадоладалар, йа эвхьаза гIуллакх хилар, йа борша стеган хи да́лар, и.кх.дI. Лийчар тIедожош долчу бахьанех цхьахадерг хиллехь, луьйчучу хенахь ши ког била безаш хуьлу.\n- ХIокху хьадисан маьIна дечу хенахь цхьаболчу Iеламнаха хьахийна ду, шен хьаткъа гIулкх хилча иза тIаьхьа ца теттар, могшаллин агIор иза чIогIа зене хилар.\n- Хьаткъа гIулкх дича ламаз карара долуш хилар а го вайна хIокху хьадисехь.


ГIело лан собар а кхачийча, шаьш-шайн гайш этIийна Мордоверчу набахтехь тутмакхаша. Царна иза дан бахьана дацара, аьлла Оьрсийчоьнан набахтийн урхалло.\nЗазадоккху-бутт 25, 2019\nИордани: Ненан Дийнан рекорд\nНенан Де даздан а, иза Гиннесан рекордца билгалдаккха а йолчу Iалашонца арабевлира иттаннаш эзарнашкахь нах Iамманехь. Нанна хастамбеш урдунхоша яздинчу плакатан барам бу 18000 сов стикер. Бовха безам Нанна дIагайта аравелира жима а, воккха а.


"Бомбанаш етта тхуна, Нана"\nМатериалан автор ю Гафурова Марият - "Кавказ.Реалии"\nШемара а, Иракъера а шайн зударий а, бераш а цIадерзадар доьху Дагестанан Iедалхошка бахархоша\nРегионан Iедалан а, адамийн бакъонаш Iалашъян хьалхатеттинчу векалшца а цхьанакхетар хилира байначу беттан 27-чохь, Шемарчу тIаме бахначийн зударийн а, берийн а гергарчеран.\nИракъан а, Шеман а набахтешкара шайн зударий а, бераш а цIадалош гIо деха тIебаьхкинера бахархой. 2017-чу шарахь дуьйна оцу Iалашонца кхоьллинчу леринчу комиссино гIо дийр ду шуна аьлла, жоп делла хьаькамаша.\n"Шайн кхиазхой цIаберзор доьхуш, бахархоша динчу дIахьедарийн электронан кепехь Дагестанехь вовшахтоьхна тептар ду 810 кхиазхочух лаьтташ. Шемара а, Иракъера а республике цIадерзийна дерриг а 91 бер. Царех 76 бер республикехь ду, Оьрсийчоьнан кхечу регионашка дIакхачийна 15. Ткъа 2 бер Азербайджане а, Туркойчу а дIадигийтина", - аьлла бу Дагестанан Iедалхойн сайтехь бина хаам.\nБайначу баттахь хьаькамашка дехар динчех яра Кизил-Юьртара ПатIимат. Дагестанехь дIаяьхьначу леринчу операцехь шен цIийнда вийначул тIаьхьа дIаяхначу Алинин нана ю иза.\nДечкен-беттан юккъерчу деношкахь меттигера полисхо кхечира цаьрга, кхаъ бохьуш: Иракъерчу набахтехь хилла цуьнан йоьIан бераш далош кема ду Дечкен-беттан 20-чохь схьакхочур долуш аьлла. Амма кема ца деара. Дагестанхошца хиллачу цхьанакхетарехь хьаькамаша чIагIо йира, мацца деана а кема догIург хиларх. Амма де билгал ца даккхар, "кхерамзаллин Iалашонца" ду аьлла, дIахьедира.\nШаьш Иракъе даха а кийча ду, шайн берийн бераш цIадерзорхьама аьлла, дIахьедина цхьаболчара. Шу цига дахарх гIуллакх хир дац, дуьненаюкъара дийцарш а деш, бух кечбан безаш бу аьлла, жоп делла царна Iедалан векалша.\n2017-чу шарахь Чиллан-беттан 11-чохь тIаьххьара Мосулера зIене яьлла Алина шен ненаца.\n"Нана, бомбанаш етта тхуна тIе. ИншаллахI, бакъ дуьненахь гур ду вай элира цо. Цул тIаьхьа сан йоIера кост хилла дац суна", - аьлла, дийцина "Кавказ.Реалиига" ПатIимата.\nШен кхо бер (кIант а, ши йоI) эцна, 2014-чу шарахь Шема дIаяхара Алина. Ша веллачул тIаьхьа берашца цхьана "халифате" дехьаяла аьллачу, цIийнден весет кхочушдархьама новкъаелира иза. Жимахйолчу йоьIан хIетахь 8 бутт бара. Ша дукха дехарш дира шен йоIе, ма гIахьара хьо бохуш, дагалоьцу нанас. Цуьнан паспорт а, я карахь ахча а цахиларна, ца йоьдуш йиса там бу аьлла хетара шена боху нанас. Ненаца къамел хилла ши де даьллачул тIаьхьа Алина дIаяхара, деца а, ненаца а Iодика а ца еш. Иза новкъайоккхуш, цунна гIо деш цхьаъ хилла аьлла, шеконаш ю ненан.\n"Суна хаа тарлора, хьан гIо деш новкъа яьла иза, нагахь санна, сан лулахочо шен видеокамеро дIаяздинарг гайтинехь. ФСБ-хь болх беш ву иза. Камера болх беш яц аьлла, дуьхьало йира цара", - дагалоьцу ПатIимата.\nДечкен-беттан 27-чохь Дагестанан вице-премьерашца Джафаров Рамазанца а, Карибов Анатолийца а цхьанакхета дIаязбеллачарлахь яцара Махачкалара яхархо Гулишат.\n34 шарахь дарбан цIийнехь къа а хьегна, дукха хан йоццуш республикан куьйгалхочо Васильев Владимира могушалла Iалашъяран хьакъйолу белхахо аьлла, совгIат дина медйиша ю иза.\nНицкъаллийн структураша "террорхочун нана" бен ца олу цунах. Масийттазза цуьнан хIусамех хьоьвсира полисхой.\n"Суна хатта лаьара, паспорташ дохучийн балхана тIехь терго стенна ца латтайо цара? Кхаа дийнахь даьккхина, схьаделлера сан несана паспорт. Ткъа официалехь бутт хан оьшу иза даккха", - боху Гулишата, "Кавказ.Реалиица" хиллачу къамелехь.\n2014-чу шеран гурахь дIавахана цуьнан кIант Шема. Ши бутт ма белли цунна тIаьххье дIаяхара кхуьнан нус ши бер а эцна. Цигахь кхин а ши доьзалхо хилла церан.ТIаьххьара цаьрца зIе хилла ненан уьш БагIузехь болчу заманчохь.\n2019-чу шарахь Дечкен-беттан 20-чохь шен кIанта телефон туьйхира шега боху, ша къинтIера йоккхуш. Цул тIаьхьа хезна вац Гулишатна шен кIант. Аль-Хойрчу куьпахь ю цуьнан нус шен деа бераца.\nЗуда саготта ю, уьш латточу чоьнашкахь санитаран-эпидемиологин хьелаш лардеш цахиларна а, шен несан а, кIентан берийн а бала хьега дезаш хиларна.\nЦо бахарехь, аренашкахь кIен буьртигаш а лехьош, бецаш а юуш, хене бовлуш хиллера уьш.\nГулишата дуьйцу, шаьш Шема дIадахана ах шо даьллачул тIаьхьа, кхетта хиллера уьш, шайгара яьллачу ледарлонех. Цигара бовда а гIоьртира уьш, боху цо, амма новкъарло йина хиллера царна, карара документаш дага а дина.


Лаккхарчу кхело сацам бина ца оьшу аьлла цамагийначу килсийн динца боьзна гуламаш экстремизм лара\nОьрсийчоьнан Лаккхарчу кхело сацам бина Делах тешачу нехан динца боьзна гуламаш экстремизм лара оьцуш дац аьлла, махкахь цамагийначу динан вовшахтохараллаш уьш бинехь а. Цунна тIе тидам бахийтина "Свидетели Иеговы в России" сайта.\nЛахарчу инстанцешкарчу суьдаша кхочуш бан безачу Лаккхарчу кхелан сацамехь аьлла ду, динан вовшахтохараллаш цамагор дац дин лело маршо хила цамагор, шена юкъахь – цхьана а кхетта, динца доьзнарг лело я Далла гIуллакх дар а долуш.\nОьрсийчуьрчу кхелаша рожехь санна лоьцуш бу, махкахь цамагийначу вовшахтохараллашкара Делах теша нах. Пачхьалкхехь экстремистийн лаьррачу 89 вовшахтохараллах, 26 ю килсаш а, динан тобанаш а, цхьаьнакхетараллаш а.\nОьрсийчохь цамагийначу "Церковь свидетелей Иеговы" юкъаралло ларарца, церан агIончашна дуьхьал долийна 262 бехктакхаман гIуллакх, бехк кховдийна 570 стаге,31 стаг ву цIахь лаьцна латтош, 73 - чувоьллина ву. Цуьнца цхьаьна, Оьрсийчоьнан Iедало масийттазза дIахьединера, килсан юкъаралла йохош а, цамагош а кхелаша сацамаш бар дац и дин лелорна новкъарло яр а иза дехкар аьлла.


Оьрсийчо - - Магас цIарца вевзаш волу ГIалгIайчура гIаттамхо Тазиев Iела дIа а лаьцна, Москохахь талламан изолятор чу воьллина. 09Июн(МАНГ)2010\nИза кхеташ а ду. Цу стага дайтина лоруш дара Евкуровна иза вен дагахь дина долу кIоршаме тIелатар. Оьрсийчурча телевизионашна интервью луш, иза дика кхаъ бу бохуш дийцира Евкуров Юнус-Бека:\n«Тамехьа хаам бу иза. Тамехьа, дика леррина операци ю иза. Лаккхарчу тIегIантехь. Даггара баркалла ала лаьа суна цу лерринчу операцехь дакъа лоцуш хиллачерна, иза дIальацначерна, шайн дахарна кхерам баьккхинчерна, цу тайпа доккхачу асарех цхьа асар бух даккхарна».\nМагас дийна д1алацар, иза мухха а хиллехь а, ФСБ-н кхиам бу, аьлла, хета Оьрсийчурчу къайлахчу сервисашкахула волчу говзанчина, аналистана Солдатов Андрейна:\n«Мухха а далахь а, иза кхиам бу, хIунда аьлча, шаьш тIемалоша а алара, Магас Кавказан Имаратан тIеман эмир ву, олий. Иза шолгIа стаг вара цу боламехь, шен мехала хиларца, Умаров Докка дIаваьккхича. Кхин гIуллкх ду, иза даиман а цхьана куьйгалхочунна куьйга къеллахь хилла хилар. Амма мухха а далахь а, иза шолгIа стаг ву цу структурехь. Цундела, иза пайденна хила мега, цигахь хуьлуш долчунна тIаьхьа кхиа оьшуш йолу информаци цуьнгара яккха».\nЭмир Магас дIалацаро коьрта хаттар хIоттадо, муха IатIкъам бийра бу иза Оьрсийн ФСБ-н кара вахаро, Къилбаседа Кавказехь, ша аьлча ГIалгIайчохь а, Нохчийчохь а хуьлчунна, аьлла. Солдатов Андрейна хетарехь, Магас вуно чIогIа мехала тIеман куьйгалхо вара 2004-чу а, 2005-чу а, 2006 чу а шерашкахь. Цу хенахь иза шолгIа стаг вара, Басаев дIаваьккхича.\nМагаса дакъа а лоцуш, дIаьяьхьна лоруш ю, цу шерашкахь цигахь хилла йолу, масийтта шуьйра тIеман операци. Иштта 2004 шарахь, масала, тIемалоша цхьана буьйсина дIалецира ша-йерриг а ГIалгIайчоь, дуккха а милицин а, прокуратурин а, ФСБ-н а белхахой а бойъуш. Оццула шуьйра операциш вовшахтоха аьтто болуш вара Магас цу хенахь.\nАмма, хIинца Дуьхьалонан боламан тактика хийца йелла. ХIинца цара, коьртачу декъана, деш дерг ду милцошна тIелетарш. Цундела, Магас дIалацаро цигарчу хьолана баш IатIкъам бийра бац аьлла хеташ ву аналист Солдатов Андрей:\n«Суна ца хета цу гIулкхо цхьа а мехала рол ловзор ю аьлла, аса дуьйцург, цо хуьйцура дац Къилбаседа Кавказехь терроризмаца къийсам дIабахьар бохург ду. ХIунда аьлча, тактика хIинца хийцайелла. Ткъа иза коьрта фигура яц дуьхьалонан боламехь. Амма, цуьнцана цхьана, иза, шеко а йоцуш, кхиам бу лерринчу сервисийн».\nКхин ойла йолуш ву цу хьокъехь Кавказехь хуьлуш дерг шен тидамехь латтош а, цигара хьал дика доьвзуш а волу Маршо радион аналист Бабицкий Андрей:\n«Юххера тIейогIура йолчу хенах лаьцна аьлча, цо IатIкъам бийра бу. Иштта, муьлххачу а агIора бина а, IатIкъам бира къайлах лелачу тIемалойн тобанашна, халонаш хьега дийзира цера, Басаев Шемил а, Масхадов Аслан а санна болу тIемалойн лидерш дIабевлча. Цундела, "хIаъ" олу аса цу хаттарна. Иза вуно боккха эшам бу йерриг а тIемалойн тIеман структурина».\nАмма генна ойла йича, Магаса а, цуьнан накъосташа а юхьарлаьцна долчу хIуманна иза дIалацаро къезг Iаткъам бийра бу бах Бабицкийс, хIунда аьлча адамаш дIадоьлху, амма идеяш юьсу:\n«Массо а стаг вен а аьтто хир бу, амма идея лийра яц. Идея, хIуъъа а хилчи а, ойланашкахь йехар ю. ТIкъа хьалха, я тIаьхьа оьшуш долу хьелаш нисделча, цо юха а кхуллур ю тIаманна юкъагIура йолу керла тIеман тобанаш».\nХIинццалц мел лакхара тIемалойн куьйгалхо шайна хаа велча, иза вуьш Iедал дара Оьрсийчоьнан ницкъаллийн структурийн. ТIкъа Магас дийна дIалаьцна. Иза муха нисделла? Цу тайпа омра хилла-те ФСБ-н белхахошна делла, аьлла, шега хаьттича, Оьрсийчоьнан къайлахчу структурашкахула волчу говзанчо Солдатов Андрейс элира, иза ларамаза хилла хIума ду, аьлла, хета шена, аьлла:\n«Цхьа а шеко а йоцуш, нагахь иза вийнехь а Бортниковс, хIинца санна, Кремле а вахана, дIахьедар дийра дара, шаьш Iаламат хаза леррина операци дIаяхьна, шаьш хьалха иттаннаш цу тайпа операцеш дIаьяхьна ма-хиллара, аьлла. Хьалха санна, иза хаста а вийра вара, орденш а йоькъур яра. Вуьшта аьлча, кхузахь, цхьана юккъерачу тIегIантIехь, хIинца а говза хиларан билгалонаш юсуш ю цхьадолчу ФСБ-н дакъошна юкъахь. Цундела, и тайпа, тIемалой схьалуьйцуш йолу, операциш дIаяхьало цаьрга».\nАмма Солдатов а, Бабицкий а цхьа ойла йолуш ву, цхьана хIуманна тIехь. Магас йийсаре лацарх мелла а алсам пайда эца гIоьртур ду Оьрсийчоьнан Iедалш. Цара хIинцале а дIайолийна шайн пропагандин кампани.\nМагас дIалаьцна масийтта сахьт а далале, цо хаам а бина, Нохчийчохь Ведан-кIоштIахь 10 тIемалочух лаьтташ йолу тIемалойн тоба хIаллак йина шаьш, аьлла, хаамаш баржийра Оьрсийчура ницIкъаллийн структурийн векалша.\nЦхьаболчу хаамашца, масала, цунах лаьцна дIахьедар дина Кадыров Рамзана, цу нахана юкъахь ву дуккха хенахь дуьйна Нохчийчохь тIом беш волу эмир Амарат Ясир. Официала кепара и хаам тIечIагIбина бац.\nКхузахь тIетоха деза. ГIалгIайчурча тIемалоша, шайн ХIунафа олучу интернет-агIонна тIехь, бакъ дина хилар, эмир Магас каравахар.\nМагас ДIалацаро ТIеман Хьал Хуьйцур Дац Къилбаседа Кавказехь Аьлла Хета Говзанчашна


НОХЧИЙН РЕСПУБЛИКИН ДЕШАРАН А, 1ИЛМАНАН А МИНИСТЕРСТВОС ХААМ БО РЕГИОНАЛЬНИ ЭТНОГРАФИЧЕСКИ ДИКТАНТ Д1АЯХЬАРХ ЛАЬЦНА. ИЗА, НОХЧИЙН МАТТЕ БОЛУ БЕЗАМ Ч1АГ1БАН, ЦУЬНАН ВАЙН ДАХАРЕХЬ ЛЕЛАР СОВДАККХА, РЕСПУБЛИКИН БАХАРХОЙН НЕНАН МАТТАХ ДОЛУ ХААРШ АЛСАМДАХА ЙОЛЧУ 1АЛАШОНЦА ЕШ Ю. "НЕНАН МОТТ – ИЗА ХАЛКЪАН ЮЬХЬ Ю, ХАЛКЪАН ОРАМ БУ" Ц1Е ЙОЛУ ЭТНОГРАФИЧЕСКИ ДИКТАНТ 2019-ЧУ ШЕРАН ОХАНАН БЕТТАН 9-ЧУ ДИЙНАХЬ ХИР Ю. ДИКТАНТ ЯЗЪЕН МЕТТИГАШ НОХЧИЙН РЕСПУБЛИКИН МАССО А ДЕШАРАН ОРГАНИЗАЦИШ Ю. ДИКТАНТАН Т1ЕДАХКАРШ ТЕСТИЙН КЕПЕХЬ ДОЛЧУ 50 ХАТТАРХ ЛАЬТТА. ИЗА Д1АХЬОШ А, ЦУЬНАН ЖАМ1АШ ДЕШ А ВОВШАХТОХАРАН КОМИТЕТО БОЛХ БИЙР БУ. ЭТНОГРАФИЧЕСКИ ДИКТАНТАХ ЛАЬЦНА ЮЬЗЗИНА ЙОЛУ ИНФОРМАЦИ МИНИСТЕРСТВОН САЙТ Т1ЕХЬ Ю.


Дешар – хьаькъала лард - Лента новостей Ингушетии\nМатематика цIенхашта Iилма дале а, хIаьта а бегаш дукха безаш а уж бе ховш а саг волчох тара хийтар сона Танкиев. ЦIаккха дицлац сона 2002-ча шера 25 декабре Буро тIа хIирий министрага цо аьнна дешаш. Шин республикан министерствоша дIа-юха леладергдолча гIулакхашта кIалха кулгаш яздаьчул тIехьагIа, А. А. Ливитскаяйга аьлар Аюпа ИсмаIала: «Шун министр иштта хоза саг йолга хайнадаларе, со моццагIе хьежа хургвар шоана гаргав?».\n2007 шера министра болх бут цо, Халкъа Гуллама депутат харжар бахьан долаш. Цига цо кулгалду дешарахи, Iилмахи, культурахи йолча комитет?. Депутаташа цунна язъяьча характеристиканна юкъе да укх тайпара дешаш: «ГIалгIай Республикан Халкъа Гуллама дешарах, Iилмах, культурах йолча комитет? керте латташ, И. Танкиев хьалхарча деношка денз дIаволалу дешарца дувзаденнача дешаех дола законаш кхолла. Комитета депутатий болх кхоллама тIаберзабе вIаштIехьадоал цун, дешарца дувзаденнача законий лоархIаме проекташ тIаэца кийчъеш. Парламенташта юкъера бувзамаш оттадеча даькъе а хьинаре къахьег цо. ТIеххьара цу лостамагIа дола вIашагIкхетар хилар 2009 шера Абхазе, президент Ю-Б. Евкуров хьалха волаш, цига бахача наха юкъе вар из…»


Бертаза Нохчийчу дIавигна Москвахь лаьцна Дагестанан вахархо\nДагестанан вахархо Селимханов ИбрахIим Москвахь лачкъийна, Нохчийчу дIавигна хилла. Бакъоларъярхойх лаьцна цуьнга дийцийта Iалашонца вигнера иза, яздо "Медиазоно" "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машана" тIетевжина.\nМоскварчу "Новогиреево" метрон социйлана уллехь могIарерчу бахархойн духарехь, нохчийн маттахь къамел ден виъ стаг тIевеанера Стигалкъекъа-беттан 15-чохь Селимхановна. Цуьнгара кехаташ схьадаьхнера цара, Внуково аэропортехь Соьлжа-ГIала доьдучу кемана а хаийна, цигарчу полисхойн каравеллера. Кавказерчу ЛГБТ-н векалшна гIо дечу "Оьрсийчоьнан ЛГБТ-машанах" лаьцна информаци хиттинера цуьнга.\nЦхьа хан яьлча Соьлжа-ГIаларчу Селимханов ненахошка дIавеллера, цигахь латтош хиллера иза полисхойн хаддазчу тергонехь. ХIетте а цуьнан кадаьллера ведда, Москва дIаваха. Полице латкъам бина цо, ша лачкъорна.\nДуьненчуьрчу 29 пачхьалкхо карладаьккхина Оьрсийчоьнан Iедалхошна, Нохчийчоьнан дозана тIехь ЛГБТ-чу нахана тIаьхьабевлла леларна таллам тIедожор. 2018-чу шарахь Европехь кхерамазаллин а, цхьаьнабелхан а вовшахтохараллан (OSCE) эксперто дина хьесапаш ду кхузахь дуьйцурш. Цунна карийнера Нохчийчохь лелочу кхин долчу дуккха а бакъонаш хьешарца, "тIаьхьа-хьалха ЛГБТ-н векалшна дуьхьал дохучу зуламех гуш долу тоьшаллаш" а.


Виконт де Бражелон, я Итт шо даьллачул тӀаьхьа — Википеди\nВиконт де Бражелон, я Итт шо даьллачул тӀаьхьа\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Виконт (маьӀнаш).\n«Вико́нт де Бражело́н, я Итт шо да́ьллачул тӀаьхьа» (фр. Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard) — французийн яздархочун Дюма Александран роман, кхаа мушкетёрах а, д’Артаньянах а лаьцна кхаа жайнийн кхоалгӀа дакъа. Буьйцу «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа» жайнахь бийцинчу хиламел итт шо даьллачул тӀаьхьа хилла хиламаш, «Кхо мушкетёр» жайнахь бийцинчу хиламел 30 шо тӀаьхьа хилла хиламаш. Язйина 1847—1850 шерашкахь.\nфр. Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard\n«Виконт де Бражелон» ша а ду кхо жайна, хӀора а кхо дакъа шен чухоамца дуста мегар ду «Кхаа мушкетёрца». Уггаре гӀараяьлларг, экранаш тӀе яхар бахьнехь, «Эчиган маска йоьллина стаг» ю.\n…Май 1660 шо. ГӀап-гӀала Блуа. Оцу гӀап-гӀалахь тӀаьххьара денош ду Францин паччахьан Людовик XIII-гӀачун ваша герцог Гастон Орлеанан. Цуо тӀеоьцу къуона паччахь Людовик XIV, тӀаьхьарчун тидам хуьлу герцог-аьзни Орлеанан гуонехь де Лавальер Луизин. Цунна везало паччахь, ткъа иза езаш ву Атосан кӀант Рауль. Оцу безаман теш ю Луизин доттагӀа Ора Монтале – да Орлеанан лакхара даржехь волу Маликорнан езар.\nМахкара эккхийна къайлаха Ӏаш волу ингалсан Ӏаршан когаметта хила веза Карл Стюарт, волчу вогӀу Ингалсара цуьнан ден ялхо Парри, цхьаьна кхета шен шичица — Францин паччахьца, гӀо доьху Ӏарш схьаяккхарехь. Ницкъ болу кардинал Мазаринис къобал ца до Людовика оцу планан финансаш ялар, тешош шен хетарг а олу. «Карл ШолгӀачун лаьа хӀинца, вайна итт шо хьалха ца лиънарг; амма и сурт вайна гуш дара. Хьо Ингалсан бартхо ву, хьан сийлалла, хьо Карл ШолгӀачун бартхо вац. Хьекъалехь ду, гергарлон агӀора хьаьжча, барт ца бар хьан гергарчу стеган корта баьккхинчуьнца, цӀога аьлла цӀе тиллинчу парламентца бартах лаьцна дийцарш дар; реза ву, сийлахь дац иза, амма политикан агӀора хьекъалехь ду: оцу трактатан гӀоьнца аса хьан сийлалла кӀелхьара ваьккхина, хьо жима волуш, арахьара тӀеман халонех, царех Фронда… хьуна дагайогӀийн Фронда, хьан сийлалла?.. (Паччахьо корта охьатаӀийра.) Цунах Фрондо боккха пайда оьцур бара шайна. Цундела хьан сийлаллин гайта гӀерташ воллу, хӀинца политика хийца, вайн бартхошка а ца олуш, хаза а дац, хьекъалехь а дац».\nТӀаккха Карла гӀо доьху граф де Ла Фере — Атосе, иза цхьаъ ву, ша муьтӀахь хилар гайтина цуьнан дена — кхелаца вийначу Карл I-чунна, тӀаьххьара минот яллалц цунна уллехь тангӀалкх тӀаьхь волуш а лаьттина. Ша валале Карл I хаийтира Атосан, Ньюкаслан гӀап-гӀалин чохь лаьттаха доьллина миллион дешийн ахча ду — шен кӀантана «де эшна меттиган»; и бахам нисса тоьур бу британин Ӏаршан когаметта хила везачун дагадеанчу гӀуллакхан.\nАтосаца цхьаьна хенахь, шена а ца хууш, Ингалсе воьду дарж дитина лейтенант д’Артаньян, цунах шен хиллачу лакейн, хӀинца баккхалхо волчу Планшен белхан накъост хиллера. Вовшешна дуьхьара ца кхуьийтуш цара гӀо до Карлан Ӏарш тӀекхача, цу тӀе д’Артаньянан аьтту болу инарла Монк йийсар ван а, иза Голланде схьавало а Ингалсан Ӏаршан когаметтаволчунна. Ингалсан керла паччахьо къинхетам белхабо къанлуш болчу турпалашна. Цу тӀе мушкетерийн лейтенант куьйге воьду Монкаца, инарло совгӀатна цӀа а ло цунна, кхин тӀе вовзийта герцог Бекингэм-жимахверг. Ткъа граф де ла Феран, Монкан гӀоьнца деший карадо, паччахьо Карла орден а лой хьажаво Париже дипломатин векалан хьолехь.\nЛюдовик XIV-гӀачо сихха Париже схьакхойкху д’Артаньянега. Цул хьалха паччахьан дикка ахча а дитина, шен муьтӀахь волу секретарь Кольбер а витина, цамгарх ле Мазарини. Кольбер Людовика финансийн интендант дарже хӀоттийра — паччахьал а, суперинтендантал а, паччахьан прокурорал Фукел а тӀаьхьа пачхьалкхехь кхоалгӀа меттиг. Шен болх Кольбера болабо Фукен шина доттагӀанна къоланаш дарна виеран кхел ярца, цу тӀе д’Артаньяна шега далург до, Фукен нийсархошна кхел кхочуш яйтарехь, хоуьйту паччахьан, Фукес хазнера ахча духкий, берда йисттера Бель-Иль гӀап чӀагӀйеш. Ингалсаца тӀом паччахьан чоьтехь бац; тӀаккха иза — совнаха бахам хӀаллакбар хуьлу! Паччахьо д’Артаньян хьажаво инспекцица Бель-Иле.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Виконт_де_Бражелон,_я_Итт_шо_даьллачул_тӀаьхьа&oldid=2957784»\nТӀаьххьара хийцам бина 2019, 21 июнь 04:12\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 21 июнь, 04:12.


Оьрсийн фанаташ чубоьхкина\nМангал-беттан 18-чу дийнахь, Ниццера Москва-гIала доьдучу кеманца Францин Iедало шайн махкара аравоккхуш ву Марселехь оьрсийн ингалсхойн футболан матч йолчу хенахь низам дохийна волу ткъех футболан фанат.\nЦунах ТАСС агенталле хаам бира Марселехь Оьрсийчоьнан консул волчу Сергей Молчановс. ХIокху беттан 15-чохь Францехь оьрсийн футболан фанаташ чохь болу автобус сацийнера полисхоша.\nЦу тIехь хиллачу 43-ннах бу тахана Оьрсийчу цIахьовсошберш. Царах кхоъ набахтехь ву. Бисинарш маьрша битина. Цу дерригенан хьокъехь шена хетарг ца олуш ца Iийна Оьрсийчоьнан президент Путин а: Футболана тIебахийтинчул а боккха тидам цуьнан хьовсархошна тIебахийтина хилар халахета шена, аьлла дIахьедира цо Петарбухахь дIаяьхьначу экономикан хьокъехь йолчу форумехь.\nОьрсийн, ингалсан фанатийн хиллачу девнан хьокъехь а элира цо: "Суна ца хаьа цигахь цу вайн ши бIе футболъезархочо и масех эзар ингалсхо охьа муха аьтта, ца кхета со, амма мухха делахь а, низам лардархойн и дохийначарца йолу юкъаметтиг цхьатерра хила еза", - аьлла.\nЧубоьхкинарш дIабахийтинчарца дIа хIунда ца бахийтина боху цо, я маьршабаьхнарш чохь воллучу кхаънца чу хIунда ца боьхкина боху цо, башха кхеташ дац цкъачунна...\nАмма чубоьхкинарш тахана-кхана Францин Iедало арабовлуьйтучух тера бац. Уьш кхин а алсамбовла мегаш бу, нагахь Кёльнера полицино Францера цIабоьлхучу хенахь Германехь испанхойн туристех летта фанаташ Францина схьалахь.\nТкъа "La Marseillaise" зорбанан хьостан хаамашца, Францехь набахти чувоьллинчу кхаъанах цхьанна, "Локомотив" клубан футболъезархошца бечу белхан куьйгалхочунна Ерунов Алексейна - 2 шо хан тоьхна.\nТулан "Арсенал"-футболхойн фан-клубан куьйгалхочунна Сергей Горбачевна - 18 бутт хан тоьхна, "Динамо"-футболхойн фан-клубан куьйгалхочунна Николай Морозовна - 12 бутт хан тоьхна.


ГIадужу-бутт 12, 2014\nЕвропа --Нохчийн Машаран Марш, Париж, 11 ГIа2014\nШина кIиранах Машаран Маршаца Европехула чекхбевлла тайп-тайпанарчу мехкашкахь беха нохчийн жигархой, коьртехь бакъонашларъярхо Ибрагимов Сайд-Эми а волуш. Марш Праге кхаьчча, Маршо Радион хIусамехь а хилира бараман декъашхой.\n«Ши пIераска цхьаьна деана» олу мур бара нохчашна дахана ши кIира. Даймахко даздора шех «паччахь» бен олуш а доцу администратор Кадыров Рамзан а, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а вина денош.\nЕвроперчу нохчаша хIоттийнера Машаран Марш. «Сацае нохчашна тIехь еш лаьтта геноцид» аьлла, агIонан бохала тIеяздина йоза а долуш, цхьана махкара кхечу махка йоьдуш, лийлира цхьа еха автобус.\nДаймахкара барамаш хIиттош лаьхкинера Соьлж-ГIала махкахь мел волу аьлча санна хьехархо, дешархо, лор, коммуналан белхахо. Царна дийцира, цаьрга шайгга а дийцийтира Кадыровххий, Путинаххий лаьцна деза дешнаш. И ши «паччахь» воцуш мегар яц я Нохчийчоь а, я ерриг Оьрсийчоь а, уьш санна къонахий наноша цкъачунна дуьнентIе баьхна а ца хилла, бохура политикерчу нохчийн интеллигенташа.\nТкъа геноцид ялхош новкъаяьллачу Машаран Маршо, Европерчу хIора пачхьалкхан шахаьарахь бухарчу парламентан цIенна хьалха а хIуьттуш, дуьйцура, Нохчийчохь, адамна даха а йиш йоцуш, къиза лаьтта хьал, бохуш.\nСоьлж-ГIалахь Iедалан чоьтах вовшахтоьхначу барамашка 100 эзар нохчо веана бохура меттигерчу телевизионаша а, газеташа а.\nЕвроперчу Машаран Маршехь вара ткъеха - ткъе иттех стаг.\nСоьлж-ГIалахь баннершна, шина «паччахьан» суьрташ тIехь а долуш арахецначу духаршна, бIе метрш еха йинчу байракхашна дайинера миллионашкахь ахча.\nЕвроперчу Марше арабевллачара шаьш я паччахь а, я оьзда адамаш а ца лоручу ши хьаькам емалвеш яздинчу гатанашний, автобусна ягориг оьшушший йойъу кепекаш вовшахтоьхнера уьш санначу мискачу нохчийн мухIажирша.\nШи кIира чекхдаьлла.\nСоьлж-ГIалахь хиллачу барамех дийцар наха хIинцале дерзийна.\nТкъа Европехула чекхбевллачийн Машаран Марш юьйцуш ю хIинца а.\nМашарана Маршан автобус Праге кхаьчча, цуьнан жигархойх массех шен хIусаме кхайкхира Маршо Радионо. Францехь веха нохчо, Марш айина бакъоларъярхо Ибрагимов Сайд-Эми, нохчех даима а дог лозуш веха Польшера бизнесхо, политикан жигархо Боровски Адам, украинахо Подгурский Андрей.\nБакъоларъярхо Ибрагимов Сайд-Эми\nХIоранца а рогIехь иштта къамел хилира тхан..\nХьалхара къамел ду Ибрагимов Сайд-Эмица.\nИбрагимов Сайд-Эми: Путин трибунале кхаччолц со къарлур вац\nby Маршо Радио\nПутин Владимир а, цуьнан го а ХIаагерчу трибунале озор пачхьалкхийн парламенташка, куьйгалхошка дехарал совнаха, кхин цхьа нохчийн проблема а ю бакъоларъярхочо Ибрагимов Сайд-Эмис айина юьйцуш ша протестан акцеш дIахьош массанхьа а – набахтешкахь бохку нохчийн къонахий, мехкарий.\nЦунна хетарехь, беккъа дIа Европехь бехачу нохчийн гIайгIанаш бац цо дуьнене мохь тоьхнна балхораш. Цо къам, Нохчийчохь дехарггий, мухIажираллехь дехарггий бохуш, къеста а ца до. Ша дуьненан дайшка буьйцург дерриг а нохчийн къоман бала бу боху Ибрагимовс.\nМашаран Маршехь нохчийн гIайгIа буьйцуш арабевлла бара украинахой а, кхечу къаьмнийн векалш а. Украинерчу жигархочо Подругский Андрейс а довзийтира ша нохчийн Марше валаран бахьана.\nПодгурский: «Нохчийн къам суна чIогIа тера хета тхайх, украинахойх. Тхо тахана, цкъа а ца кхеттачу кепара кхета нохчийн къомах, цара тIеман хенахь лайнарг, оьрсийн эскар дуьххьара чудеача цо лайнарг. Цундела ас а, со санначара а гIо узу цаьргахьа, тхо нохчашкахьа ду.\nДуьненан юкъаралло, юьстах а яьлла, тIехтесна дитира шун хьашташ, лазам хIетахь, тахана тхайнаш санна. Мегар дац иштта букътоха, вай цхьана мостагIца тIамехь ду.\nОьрсийчоь ямарт пачхьалкх ю, тIамца и мел хьакхаелла пачхьалкхаш цхьана бертахь хила езара. Тхайн Оьрсийчоьне, цуьнан куьйгалхочуьнга боцу безам, йолу дог-ойла, тхайна тIехь ницкъ бар дуьненан юкъаралле дIахаийта дезара. Олуш ма-хиллара, цхьана салтичух тIемало хир вац, цундела массо а цхьабоса гIаьттича, дуьненан юкъаралана вай хезар а дара, цуьнгара жоп а хир дара.\nМашаран Марш Iаламат пайде некъ бу.\nМегар дац дицдан бехк боцуш Нохчийчохь а, Украинехь а хIаллакъдина адам. Цул совнаха, цу зуламна бехке болу нах жоьпе озо а беза. Тхо тешна ду, Оьрсийчоьнан куьйгалхо Путин Владимир мацца хиъна а, хуург хиларх зуламхочун гIента».\nПолшехь зорбанан бизнесхо ву Боровски Адам. Амма вевза иза шен махкахь а, арахьа а политикан жигархо санна. Иза адамийн бакъонаш йийца, къийса араваьккхира 1994-чу шарахь Нохчийчохь болабеллачу тIамо. ХIетахь дуьйна нохчех боьзна цо шен кхоллам, дахаран некъаш. Иштта къамел хилира Маршо Радион шен хIусаме веъначу Боровски Адамца.\nПолша --бизнесхо, политик Боровски Адам\nБоровски: «Хьажахь, 1991-гIа шо тIедаллалц «нохчий» бохуш къам дуй а ца хиинера-кх хьуна суна. Амма суна даима а хетта, къомана маршо езахь, цунна иза яла еза. Кавказехь къам ду шен маршо яьккхина аьлла хезча, ма воккхавера со, алахь!\nСуна хаьара, мел къиза пачхьалкх ю Оьрсийчоь. Цо тхоьца лелийнарг! И дерриг а дина цо нохчашца. ТIаккха суна хиира, мел дукха хIума ду нохчашний, полшахошний юкъахь. Исторехь цара гергарлонаш лелийнийла а хиира суна.\n1994-чу шарахь нохчийн проблемашца болхбан волавелира со. Кхушара 20 шо кхочу ас и болх схьабахьа.\nХIаагехь кхелйина Боснехь а, ХIерцоговинехь а нах байинчарна. И низамаш долуш ду. Цхьанна мегаш нах хIаллакбан, кхечунна ца мегаш ма дац. Оха боху Европерчу политикашка, аш Нохчийчохь леллачунна бIаьргаш къевлина шайн. Малхбузенна и проблемаш шайна тIехIуьттур яц моьтту. ХIуьттур ма ю. Цундела оха боху политикашка, ХIаагехь кхел ю, зуламхой ийзо беза цига. Тхоьгахь суьрташ ду, тешаш а бу болуш. Дерриг а ду.\nНохчийчохь схьааьхкина декъий дIаIиттина меттигаш, цигахь бераш ду, зударий бу. И дерриг дан ма ду, муха къовлур бу цунна бIаьргаш дIа? Муха алалур ду, иза ца хилла?\nЦундела лела тхо Европехула, доьху политикашка, вовшахбетта уьш, кхетош. Зуламаш таллийта гIерта тхо. Зуламхочунна таIзар догIу. Вай иза ца дахь, цо кхидIа а дийр ма ду шен зуламаш.\nАс бакъдерг боху хьоьга, со мел вехаш ву хаьий хьуна! Мел дика доттагIий бу сан нохчашлахь! Мел дика бу. ХIара 20 шо сан дахаран тоьлла шераш ду.\nНохчийчоь халонехь ю хIинца а, со цунна сайга далуш долу гIо деш ву. Цхьанна, шинна, иттанна. Сан хIусамехь ваьхна тIаьхьий-хьалхий 150 нохчо. Масхадовн доьзал а Iийра 1, 5 баттахь. Сан цаьрца гергарлонаш ду. Суна го, уьш мел дика, оьзда нах бу. Суна хаьа, Путина мел дуьйцург – аьшпаш бу».\n…Йирзина Европерчу нохчийн рогIера политикан акци – Машаран Марш. Иза а, и санна болу а барамаш стенна оьшу, цара хIун дохьу, аьлла хаттар дира Маршо Радионо Европехь мухIажираллехь болчу нохчех шега даллучул жоп дала а гIерташ схьавогIучу Нохчийн Республикан Ичкерин махкахдаьллачу Iедалан куьйгалхочуьнга Закаев Ахьмаде. Иштта хадабо цо шен мах.\nЗакаев Ахьмад: Доккха маьIна ду Машаран Маршан\nХьолахошна - паччахь, мисканашна - мостагI


Дера ма де Iедало тхан бежанашна-м хьесап\nПакистанера латталелорхочо шен ши сту боьжна латта аха, Пешаварана йистошкахь, 25Лах2013\nДуьйш-дерзош латтанаш долчу юьртабахамашкара а, даьхнийлелорхошкара а, могIарерчу долахошкара а зIакардаьхний биста кхаччалц садолу хIума чот-хьесапе оьцуш дIаяздан Iалашога лаьцна Iедало. Дукхахболчара къобалдеш деш дац и дIадолор\nТеркаца йолчу кIошташкахь къаьсттина даьржина ду дIа а тиссина, жижиг дохка даьхний кхабар. ХIинццал схьа цу кепара жижигна бежний а, уьстагIий кхиорехь билгальевллачех ю Шелковск а, Новр а, Теркйист а кIошташ. Уггар хьалха цигарчу бахархоша бала кхочурш а хуьлий дийцаре доккху даьхнийлелорехь Iедало юкъадаккха мел лоьру керланиг.\nИштачех ду чIерий биста кхаччалц зIакардаьхний а, уьстагI-бежана а Iедале дIа яздойтуш, чот-хьесапе эцийта деза бохург а. Цу хьокъехь масех кIоштахула гулам-кхеташонаш еш чекхваьлла юьртабахаман министар Дадаев Муса. Цо дийцарехь бахамашна а, даьхний кхиочу долахошна а гIоьнна министараллехь тIе а лаьцна, болх беш леррина программа ю. Массо тайпа даьхний махкахь мел, хIун ю хааро аьтто бийр бу, боху Дадаевс, чIагIо йоллуш церан тидам–терго ян а, тIекхетарг а, дIаболург а масса корта бу хаа а, дIаяьхначу а, йисначу а бежнийн барам хаа а.\nТахана тергаллучу хьолаца и дIадолор тIе а лаьцна, цунна буха куьг яздан кечбелла долахой суна хаабелла бац Теркйист кIоштан масех юьртахь масала. Шайн долахь дуьйш-дерзош латтанаш а долуш ялташ а, даьхний а лелош долахой кIезиг бац Кень юьртахь а Бена-юьртахь а, Ломаз-юьртахь а, Зебир юьртахь а , кхечу меттигашкахь а.\nДаккхий дина божалш а долуш, регIан даккъашкахь.даьхнийлелорах коьрта болх-некъ а бина бехаш берш а бу. Ярташкахь, шайн цIахь хьелаш а кечдина, итта а, ткъа а бежана кхобуш берш а бу. Амма царалахь, суна гинчех, цхьа цхьаъ вацара даьхний дIа а яздайтина, ял охьа а юьллуш Iедалца цхьаьна болх беш. Бахьна цхьаъ ду, схьахетарехь.\nIедало цхьана а агIора гIо деш ца хиларна тешам бар. Цу хьокъехь сан къамел хилла ша вехачу кертахь дIа а дихкина, жижиг дохка бежний дурстош волчу Чентиев Мусаца. Iедало ялтица, я докъарца, я кхечу кепара деш гIо а доцуш, со хьан ца вуьту царна ял дIа а луш, токхамаш ца бича, аьлла долийра цо шен къамел.\n«Ахь бежний дIаяздайтахь хьоьгара Iедало ял йоккхур ю-кх деш гIо а доцуш. Кхин хьуна хир долуш хIума дац-кх».\n-Жижиг мах кхечу мехашка хьаьжча хьуна муха хета? Цуьнца доза мегар дуй кху тIаьхьарчу шерашкахь даьхний кхобурш хаъал лахбалар?\n« Ах сов юхабевлла санехь дац бохуш. Ах сов. Ур-аттал сула а ца карадо 7 сом доцуш, тоннах 7 эзар.\n-Хьажахь 6-7 а, 8-9 а бежана ду хьан дIатесна. Шарахь хьайна мел пайда хуьлу я ца хуьлу, чот йиний ахь?\n«Банкехь ахь ахча муха латтадо хене доккхуш. Изза ду-кх. Хьайна эша ма ишши, ахьа бежана дIа а йоккхий, ахча схьаоьцу. Iедалан чоьте нах хIуьттур бара, шайна гIо деш делхьара, дорах ялта нисдина а, докъар йоьхкина а. ГIо деш ца хилча, ял яла ма ца лаьа цхьаннена а. Тхуна гIуллакхна лелаш ма бац уьш. Нехан гIуллакхна араваьлла лелаш стагга а вац хьуна. Валлалой, лелалой, даьхний кхабалой, хIун оьшу, ца оьшу, аьлла цхьа веъний хьуна? Ца веъна. Ур-атталла юртда а ца вогIу.»\nЦхьа сом кIелдIахула ялта доьхкина а Iедало лоцуш дакъа а ца хилча , бежана чот-хьесапе эцийта цхьа маьIна ца го шена боху Мусас.\n« Ши сом къелдIахула доьхкина а, Iедало ялта нисдеш хилча а цхьа йома яра иза. И а, кхин а деш ца хилча, нахана луур дуй дIа а язбелла, Iедална токхамаш бан. Бежний дIайохуш гIо дан а дезара жижиг схьаоьцуш цхьанаметта масала. ТIаккха дуккха а нахана аьтто хир бара. Атта ма дац уьш кхаба. Хьажахь, беккъа цхьа етт Iаьнера баккха 5 эзар сом делла, деккъа докъар эца деза-кх.»\nШарахь йиъ бежана кхобуш шен яьллачу хоржах а, цул тIаьхьа хуьлучу пайданах а цо ишта дуьйцура.\n«Бежний Iаьнера даха ас 4 тонна кIа эцна, 3 тонна мукх эцна, цхьа тонна ах тонна сула эцна. 800 кеп докъар эцна. Ахчанца са 80 эзар гергга харж хилла-кх. Йиъ бежана дIаяккха воьллера со хьастагIа. Ас 100 эзар аьлла сайн мах гIарабаьккхича «мехала довлийла хьан даьхний» аьлла веънарг дIавахар-кх. ХIара- и лур ду-м ца элира. Цу мехах цо уьш дIаэцнехь а, оццул кIахьегча суна дуьсуш дерг 20 эзар дар-кх.»\nСхьагучу суьртехь кхечу агIор цхьа тIеIаткъам а ца беш, долахой харжам бан шайн лаамехь битахь, даьхнийн чот-хьесап деш юьхьарлаьцна некъ дахаре боьрзур бу бохург йоккха шеко ю.


Дукхахйолу хан Нухановс яьккхина Когалымехь (Ханты-Мансийн мохк). Нохчийчохь Iаш хилла иза кхушеран бIаьста дуьйна – ша лерса а, бIаьрса а доцуш вуьсуш лаьтта, даймахко аьтто бер-кха шена могашалла меттахIтто, аьлла, цIавеана иза.\nАмма Оьрсийчохь хьалакхиина жима стаг лар ца велла Нохчийчохь шена хила тарлучу зенах – блогеран Абдурахманов Тумсон видеошка хьежарал совнах, цо юкъ-кара цо хоттуш хилла: белхаш боцчу, къечу республикехь Кадыровн гонна стенгара бевлла баккхий бахамаш?\nЦо YouTube йиллина, «Муха веха Кадыров а, цуьнан накъостий а. Хьалхара дакъа» цIе тиллина шен видео. Машенахь Соьлж-ГIалин центрехула, Кадыровн гергарнаш а, доттагIий а бехачу урамашкахула, чекхваьлла иза, видеокамерица, и меттиг массо а агIор къевлина, хаш хIиттийна лаьтташехь.\nЦо видео арахецна де даьлча,Лахьан-беттан 1-чу дийнахь, йиъ машен еана НухаевгIеран кетIа: шиъ "Тойоты Камри" а, «Мерседес» джип а, УАЗ а. Iедалхойн ницкъийн духарахь волчу пхеа стага чу а иккхина, дIавигина Ислам. ДIаяьхна телефонаш, компьютер, дIайигина "Форд Фокус" машен.\nВоI вигина де даьлча, еана полици цуьнан да Нуханов Саламбек вига. Соьлж-ГIаларчу чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин урхалле иза дIакхаьчча, цуьнан суьрташ даьхна, дуьхьалхIоттийна цунна Ислам – тIера духар хилла этIийна, тIехь цIийш а долуш, дихкина куьг а хилла кIентан.\n«Хьан воI шолгIа видео а яккха воллуш хилла, могIара нохчий муха беха гойтуш, амма оха иза сацийна! – аьлла полисхоша Нуханов Саламбеке.\nИслам баттахь гергга цхьаьнхьа чохь кхаьбна полицино, тIехьош бехк а боцуш. Ткъа Лахьан-беттан 27-чохь Заводской коштан кхеле а кхачийна, патармаш лелор а, Iедалхочунна дуьхьало яр а олу Оьрсийчоьнан бехктакхаман кодексан 222-гIий, 318-гIий дакъош дуьхьалдаьхна Нуханов Исламна. Талламан версино бахарехь, иза «цхьана стага» полице къамелдан кхайкхина, ткъа Ислам вахана цига, кисанахь ши патарма а болуш. Патармаш «2013-чу шарахь карийна цунна, оцу хенахь дуьйна уьш долахь латтош а хилла цо», боху хIиттийначу кехаташа.


Соьлж-ГIалахь юха а бертаза футболе хьовса бахийтина бахархой\nЕкатеринбургерчу "Уралан" Соьлж-ГIаларчу "Ахмат" клубаца хиллачу матчехь дакъалаца декхаребина хилла дахначу кIиранан дийнахь Нохчийчуьра белхахой церан хьаькамаша. Бюджетан организацийн белхахошна хьалххе дIахаийтина хилла, футболан ловзаре хьовса баха безаш уьш хиларх,яздо "Кавказский узел" агенталло.\n"Мукъаденош герга кхочуш схьахьедира тхоьга кIирандийнахь "Ахматан" матчехь хила деза шу аьлла. "Резабоцурш" бацара, хIунда аьлча, вогIур воцчуьнга балхара дIавала олу. Цундела масса а дIабоьлла шайна тIедожийначух. Стадиона хьалха суьранна 16:00 сахьт даьлча вовшахкхета дезаш дара тхо, хIунда аьлча, пхоьалгIачух ах даьлча матч йолалуш яра", - аьлла, дийцина агенталлана Мансур цIе йолчу гIалин вахархочо.\nСтадиона керта воьдучахь бетах масканаш йохка езаш яра хьовсархоша, амма трибунаш тIехь дукхахболчара охьатеттина гуш яра масканаш аьлла, билгалдаьккхина къамел динчо.\nОршотан дийнахь бинчу хаамашца, пандеми йолаелчхьана Нохчийчохь коронавирус хьакхаелла ву 2 419 стаг.\nМаршо Радионо дукхазза яздира шен агIонашкахь, "Ахматан" клубан ловзаршка хьажа Нохчийчуьра бюджетан белхахой декхаребарх. Иштта тIедожадо царна субботникашкахь а, митингашкахь а, кхинболчу барамашкахь а хила а.


Оьрсийчоь Олимпиаде йитарх лаьцна сацам бийр бу Шинарин дийнахь Лозаннехь\nМангал-бутт 19, 2016\nШвейцари -- Дуьненаюкъарчу Олимпийн комитетан куйгалхо Бах Томас. Лозанна. 2016.\nКху шарахь Бразилерчу Рио-де-Жанейрорчу Олимпиадехь дакъалацар дехка мегаш ду Оьрийчура спортхошна. Цу хьокъехь сацам бийр бу Дуьненаюкъарчу Олимпийн комитето тIедогIучу Шинарийн дийнахь Лозаннехь (Швейцари). Цунах лаьцна хаам бина хIора кIиранах Германехь арадолучу Шпигел журнало.\nЦо дийцарехь, Дуьненаюкъарчу Олимпийн комитетан куйгалхо Бах Томас дагахь ву хIоьттина хьал дийцаре дан Оьрсийчоьнан президентаца Путин Владимирца. Оьрсийчоьнан президентан зорбан секретаро Песков Дмитрийс дIахьедар дина журналисташка, шайна цу хьокъехь хууш хIумма а дац аьлла.\nПIераскана дийнахь яйн атлетикан дуьненаюккърчу федерацино дихкира Оьрсийчура атлеташна Риохь хир йолчу Олимпиадехь дакъалацар, оьрсийн спортхоша допинг лелорна.\nWADA олучу Дуьненаюкъарчу допингана дуьхьал йолчу комитето 2015-чу шарахь Лахьан-баттахь шен рапорт зорбане даьккхинера Москох допинган дуьхьал йолчу лабораторехь бозбунчуллаш лелош ду аьлла. WADA-но дIахьедар дира Оьрсийчоьнан спортехь, Iедалша гIо а деш, дихкина долу молханаш лелор «культура» а хилла дIахIоьттина аьлла.


Нохчийчухула а ядор ю Олимпан ЦIе\nГIадужу-бутт 14, 2013\nОьрсийчоь - Гоьваьллачу спортхочун Карапетян Шаваршан карахь дIаяйна Олимпан ЦIе юхалатош ю Кремлан пенашна гергахь, Москох, 6ГIа2013\nОлимпан ЦΙе Соче кхачале, махкашкахула йоккхуш, Нохчийчу а кхачор ю. Кестта хир ду иза. Цунна кечамаш беш ду Ιедал. Ткъа оцу хиламах нах кхин баккхийбеш а ца хаало махкахь...\nТIедогIучу шеран юьххьехь Сочехь хинйолчу Олимпиадан ЦIе шен рожехь тIеэца а, кхузахь эстафета дIаяхьа а хIинца дуьйна а кечамаш бан болийна Iедалехь болучара. Спортан министаралло бинчу хаамца, цу Iалашонца 15 миллион сом ахча къасто дагахь ду меттигера Iедал.\nЛеррина цу гIуллакхна кхоьллина белхан тоба, коьртехь социалан хьелаш листаран министран гIоьнча Дулаева Хадижат а йолуш.\nКар-кара а луш, махкахула Олимпиадан ЦIе чекхъяккхарна тIехьажийна, биъ бутт хьалха дуьйна дIахьочу кечамаша гойту Сочехь хиндолчу къийсадаларшна лерина Нохчийчохь рогIера даздарш дIахьуриг хилар.\nОлимпиадан ЦIе махкахула чекхйоккхуш хинйолчу эстафетан хьокъехь зевне дIахьедардина спортан а, туризман а министро Алханов Хьайдара.\n"Нохчийчухула Олимпиадан ЦIе чекхйоккхуш, - боху Алхановс, - эстафета дIаяхьаро совнаха а таро лур ю Оьрсийчоьнан бахархошна а, дуьненна а кхузахь хилла бIаьрла хийцамаш, вайн баьхна кхимаш, вайнехан оьзда ламасташ гайта. Цул сов вайн махкахойн дог-ойла кхоллалур ю, шаьш Сочехь хинйолчу Олимпиадан декъашхой хилча санна».\n«Сочи -14» Iаьнан Олимпиадан хьомара, цуьнан сий-лерамна Соьлжа-гIала йугIур бу, дийцарехь, Оьрсийчоьнан наггахь гIаланашкахь а бен йоцу Олимпиадан символика - 5 чIург тIехь йолу масех хIоллам. Iедалан хьостано гIардаккхарца, 40 стага кар-кара лоцуш, дIахьор ю Нохчийчухула Олимпиадан ЦIе.\nЦхьаболу тергамхой а, бахархой а тешна бу, эстафетехь дакъалоцучех дукхахберш тахана Iедалан мукъ-архаш карахь ерш хир бу аьлла.\nIедалдайша шайна рогIера даздарш дIадахьа къилба Олимпиадан цIе лаьцнехь а, могIарчу бахархошка кхин дIоггара кхочуш а дац церан хазахетар. Мелхо а дукхахболчара совнаха, эрна еш харж ю аьлла хета иза. Болх-некъ а боцчу, къоьллин марахь болчу махкахь, миллионашкахь ахчанаш а лестош, цу кепара «ког хецца» даздарш дIадахьар ца тов.\nИшта хьажам бу нехан кху беттан юьххьехь хиллачу а, тIедогIугIучу шеран юьххьехь хиндолчу а даздарийн хьокъехь.\nОлимпан ЦIе Нохчийчу а кхочур ю


Наум Глава 1\nНунав-гІалина дуьхьал Делера болу хаам. Элкхушахо волчу Нахьумна Дала хІоттийначу суьртах лаьцна долу тептар.\nВеза Эла – эмгаралла йолу Дела а, бекхамхо а ву. Бекхам бийриг а, дераллах вуьзнарг а ву Иза. Шена дуьхьалболчарна бекхам а бо Цо, мостагІашна дуьхьал моха а латтайо Цо.\nВеза Эла атта оьгІаз а ца воьду, Иза Шен ницкъаца сийлахь ву. Цо бехк таІзар ца деш а ца буьту. Йилбазмохехь а, дарцехь а ду Везачу Элан волавалар, мархаш – Цуьнан когаша хьалайоккху чан санна ю.\nЦо омра дича, хІорд а бакъало, дерриг хиш а лекъа. Башан-мохк а, Кармал-лам а маргІалбулу, Ливанун-ломан зазанаш дакъало.\nЦунна хьалха лаьмнаш а дегадо, баьрзнаш а деша. Цуьнан юьхьа хьалха латта а, дерриг а дуьне а, дуьнен чохь мел дехарг а дегадо.\nМила латталур ву, Иза эргІадвахча? Хьан ловр ю Цуьнан чІогІа йолу оьгІазалла? Цуьнан дералла яьлла цІе санна хиларна, тархех Цунна хьалха чан хуьлу.\nВеза Эла ма дика ву. Бохам тІебеача, Иза дІалочкъийла ву. Шех бІобулучарна Іуналла до Цо.\nАмма дерриге а дІахьулдечу хин дестаро санна, Цо кхоччуш дІайоккхур ю Нунав-гІала. Шен мостагІий Цо бодане дІахьулбойтур бу.\nХІун дагадеана шуна Везачу Элана дан? Цо шу кхоччуш хІаллакдийр ду! ШолгІа шуна бохамаш бан оьшур дац.\nКоканан колл санна, вовшахъхьаьрчина болу мостагІий, баххалц мелла болу маларчаш санна, хІаллакбина хир бу, дагийна декъа ча санна, берриш а хІаллакбина хир бу.\nВезачу Элана дуьхьал зулам дан дагалаьцнарг а, мекара хьехам бинарг а хьох схьаваьлла, Нунав-гІала.\nВезачу Эло иштта боху: «Ашурхой нуьцкъала а, дукха а белахь а, уьш хІаллакбина дІабохур а бу, уьш къайлабевр а бу. ЯхІудан халкъ, Ас хьуна хІинццалц халонаш йинехь а, кхин халонаш йийр яц.\nХІинца Ас хьуна тІехь долу церан дукъ дохор ду, хьан буржалш а йохор ю».\nТкъа хьуна, Ашуран къам, Везачу Эло хІара билгалдаьккхина: «ХІинца чул тІаьхьа кхин хІу хир дац хьан цІе йоккхуш. Хьан деланийн цІийнара дечиган а, лалийна бина болу а цІуш хІаллакбина дІабохур бу Ас. Ас хьуна каш кечдийр ду, хьо мехала хІума йоцу дела».\nХьажал, хаза кхаъ бахьаш волчу а, машар дІакхайкхош волчу а геланчин когаш лаьмнашкахула схьабогІу! ЯхІудан къам, хьайн деза денош дазде, хьайн ваІданаш а кхочушде. ХІинца чул тІаьхьа Іесанаш хьан махка кхин чугІертар бац, уьш кхоччуш хІаллакбина дела.


Лешдолчу меттанийн могIарахь\nОхан-бутт 25, 2015\nНохчийчоь --меттан даздарш\nНохчийн мотт къоман са дуйла а кхетош, доггах иза дебош, наха ца дийцарца ширалле дуьгу дешнаш шен байташца, гочдаршца, къамелаца дузуш бехарш дуккха а бу. Амма олийла дац мотт Iалашбан, иза шайлахь буьйцуш лела массо а нохчий. Цунах доглозу яздархочун Хатаев Хьусайнан а.\nНохчийн меттан денна лерина ишколашкахь а, кхин лакхарчу доьшийлашкахь а дIадаьхьна байташ йоьшуш, дешархошна ненан мотт хаар толлуш, тайп-тайпана къийсадаларш. Ламаст а хилла дIахIоьттина кхузахь ненан меттан де герга кхочучу муьрехь яздархошца, Iилманчаша цхьаьнакхетарш дIадахьар а. Цу декъехь къоьлла ца хилла кхушара а.\nДелахь а, дахарехь зеделларг ду Охан-беттан 25-гIа де дIадаларций, ша-шаха санна, дIалекъаш ду маттана гонах, цуьнан бозаллех, мехаллех деш долу къамелаш. И мел оьшу, мел схьабехна бу юкъаралло го воьду-вогIуш а, доьшийлашкахь а, адамийн юкъалла йолчу меттигашкахь бахархоша дечу къамелашкахь а. Цунах пайдаэцар кIезиг делахь а, вуно дукха яздархой а,Iилманчаш а бу, нохчийн мотт леш бу бохург къобал цадийраш.\nОцу хьажаман агIончаш бу, масала, дика вевзаш волу Мамакаев Эду, яздархо, меттан говзанча Яралиев Юсуп, байтанча Цуруев Шарип, яздархо, журналист Петирова ПетIамат. «Даима бехар бу нохчийн мотт!»-хадам боллуш чIагIдо ПетIамата. «Ша мел ву ненан мотт лийр бац»,- боху Яралиев Юсупа а.\nНенан мотт «самсабаккхарехь», ир-кара хIотторехь, къардайна хьийзачех цхьаъ ву тахана байтанча-гочдархо Хатаев Хьусайн. Цунна хетарехь, шеко а йоцуш, бала новкъабаьллачех цхьаъ бу вайнехан мотт.\nОндда бух болуш ду «Юнеско» цхьаьнакхетаралло иза леш долчу меттанашна юкъабахийтар бохуш долийра цо шен къамел.\nХатаев: «Дуьненан юкъарчу къаьмнийн синмехаллаш ларъеш йолу комитет ю и «Юнеско». Цуьнан шен кеп ю зераш деш. Цу кепаца хеттарш а деш, талламаш бо цара. Цара къастийнарг хIун ду? И дера ду нохчийн мотт кхуьуш цахилар. Кхоллалуш керла дешнаш дац. И ю коьрта билгало, мотт дIа доцуш,ца кхуьуш лацабелла кеп. Стагнаци олу цунах.\nБуьйцуш барий, хаза буьйцурш буй вайна юкъахь, тIаккха дIо чIагIбелла мотт иштий бен ала йиш бохурш вайна юкъахь болуш бу. Уьш а мотт ларбийраш бац, царна моьтту-кх шаьш и ларбо. Мотт, кхиа а кхуьуш, дIабаха безаш ма бу. Болх беш нохчийн мотт цахилар гуш ду.\nДIо-о хьалхалерчу заманахь оьрсийн мотт хиллехь а, иза тхан маттана нацкъар хилла, цо тхан маттана беш тIеIаткъам а ца хилла. Вовшашлахь цхьана а кепара буьйцуш ца хилла оьрсийн мотт. ПIелгаш тIехь багарбал нах хилла и хийра мотт хууш. Ткъа хIинца кхин хьал ма ду. Цу хенахь цара и къамел деш делхьара со а царна тIетан тарлора, мотт леш а бац, тIекхозабелла кхерам а бац аьлла».\nМаршо Радио: Нохчийн меттан де ду аьлла кхайкхийна ду-кх…\nХатаев: « Цуьнан цхьа дика агIо го-кх суна, цу дийнахь, нохчийн мотт бу аьлла, и хьехабар, цунах дийцар. Кхин маттана пайда хир болчу агIор деш цхьа а хIума дац-кх! Цу маттахь эшар локху, байт йоьшу. Ахь цу дийнахь и динера аьлла, дийцар дешнера,цхьа забаре хIума далхийнера аьлла, тIекхеташ хIун ду?\nМаттана хIун гIоле хуьлу? Цу дийнахь, цхьана а кепара синтем а ца хуьлуш, хьо карзахволу-кх мелхо а. Хьайна хуьлуш синтем а боцуш, хьан догэтIа-кх. Стенна аьлча хьуна хаьа айхьа дийцинчул сов цу маттана кхин хила гIоле йоций. Аса, даг тIе куьг а диллина, эшахь, вуно дукха масалш далор ду-кх, нохчийн мотт леш бу –кх аьлла».\nГоттачу гонехь бен дуьйцийла яцахьа а, Iилманчаша а, яздархоша а йийцаре еш лаьтташ ю ненан матто лов халонаш, цара шайлахь билгалдоху цунна гIо дан юьхьарлаца хьакъдолу некъаш а. Амма цара мел чулацаме, кханенаш йохкуш, хьекъале къамелаш дарх, маттана хила са яц боху говзанчаша, къоман хиндерг кхерамехь хилар кхета а дина, Iедал тIе ца хIоттахь.\nХатаев Хьусайн: Цхьана патриотизмо ца йо маттана кхачо


Шемара цIаялийначу зудчунна 8 шо хан тоьхна\nАбакарова Загидат шен ненаца\nОьрсийчоьнан Iедалша Шемара цIаялийначу Дагестанерчу яхархочунна Абакарова Загидатна набахтехь даккха 8 шо хан тоьхна кхело. Иза бехкейо, низамаш дохош вовшахтоьхначу герзахойн тобанехь дакъалацарна.\n2014-чу шарахь шен доьзалца Шема дIаяханера иза, цигахь "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанах дIакхеттера цуьнан цIийнда. Зудчо чIагIдарехь, масийттаза гIоьртира иза Оьрсийчу юхаян, амма майрчо туьйсу кхерамаш бахьанехь, цIа ераз аьтто ца баьллера.\nСтохка вийна Абакарован хIусамда. Зуда шен берашца Оьрсийчу кхачийра. Дохкояьлла, шен лаамехь цIа йирзина аьллачу кехатна цо куьгяздахь, таIзарх йолуьйтур ю аьллашехь, Абакарова лецира нохчийн полисхоша. ХIинжа-ГIалин кхело цуьнан хьокъехь шен сацам бовзийтина. Набахте тоьхна хан яккха хьажор ю иза, цуьнан 4 бер 14 шарера даьллачул тIаьхьа.\nСтохка дуьйнна Шемара а, Иракъера а Оьрсийчоьнан бахархой цIа кхуьйлуш, операци ю йолийна. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана куьйгалла а деш, лерина кхоьллина комисси ю зударий а, бераш а цIа далош.\nБи-би-сино бахарехь, Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло хьалхо дIахьединера бехкзуламан гIуллакхаш Шемара даймахка балийначу зударшна дуьхьал дохур дац аьлла.\nРБК агенталлан хаамашца, хIинца а Шемахь а, Иракъехь хIинца а буьсуш бу 400 гергга Оьрсийчоьнан бахархой.


Оьрсийчоь -- Каляпин Игор\nШина кIиранал сов яхлур йолуш яра Адамийн бакъонашкахула Оьрсийчоьнан президентан кхеташо Къилбаседа Кавказе визит. ХIинца схьагарехь шина денна кхин а яцлур ю иза церан. Iалашонехь дара, регионера хIора махкахь шишша де а доккхуш, талламаш бар. Амма Дагестан чекхяьллачул тIаьхьа Нохчийчоь яра. Кхузахь уьш, совца а ца совцуш, ГIалгIайн махка дIакхаьчна. Еарийн дийнахь Iуьйранна дуьйна талламаш дIахьош бу оцу комиссина юкъара декъашхой. Царах цхьаммо-«Къизаллашна дуьхьал комитетан» куьйгалхочо Каляпин Игора Маршо Радиога дийцира шаьш кху тIаьххьарчу шина дийнахь дIабаьхьанчу балхах.\nКаляпин: «ТIаьхьарчу шина дийнахь тхо болх беш дара Дагестанера Кизил-юртахь а, Хасу-Юртахь а. Оха талламаш бира ханна нах чохь бахкочу изоляторшкахь а, талламан изоляторшкахь а. Иштта, оха Хасу-Юртахь горгачу стоьла хьалха дийцаре дира динан паргIатонех лаьцна а. Тхо тахана Iуьйрана дуьйна болх беш ду ГIалгIайн махкахь. ХIинца, кху сохьта тхо хьовсуш дара Карабулакера ханна чохь нах латточу изоляторехь. Кхин дIа а гIур ду тхо-Джейрахан кIошта. Нохчийчоьнах аьлча, суна хаарехь, Рамзан Ахматовичина лиина дац, Оьрсийчоьнан президента хIора декъашхо мага а веш хIоттийначу кхеташонца цхьаьнакхета. Цунна, шена луучу агIор ган лаьа и кхеташо. Цо аьлла иштта кепехь оцу кхеташонна кхерамзалла ша лур яц аьлла. Кхеташоно иза тIеэцна кхерамтасар а, юьхьягор санна. Цундела, тхайн кхечу мехкашкахь шортта болх хиларх сацам бира оха. Схьагарехь, кхеташо санна оха цигахь болх бийр бац, хIора декъашхочунна цигахь иза боллушехь. Амма оха болх сацор бац цигахь беш болу. Кхеташонан куьйгалхочунна иштта кхерам тесна дела тхо цига ца дахна».\nНохчийчуьрчу Iедалша адамийн бакъонашкахула Оьрсийчоьнан президентан комиссица цхьанакхетар бац, цу юкъахь Каляпин Игорь волу дела, аьлла баьржинчу хаамашна тIаьхьа кхиъ массийта баьржира. Лачкъош йоцу оьгIазло гора цхьана агIоран, вукхун цецъялар дара. Билггал хууш дац, амма, Москохарчу хаамийн гIирсаша даржийра, Оьрсийчоьнан президентан администрацера КъилбаСеда Кавказе яханчу комиссин коьртаца Федотов Михаилца телефонца къамел дина аьлла. Иза я даре а, я харц а ца до комиссин декъашхоша. Федотов Михаила, шу Нохчийчу а ца доьлхуш, республика куьйгалхочунца цхьаьна а ца кхеташ дIа хIунда дахна, аьлла хаьттича, аьллера: -Нохчийчохь чIогIа йочана яра: догIа, мох. Цундела тхо ГIалгIайн махка дIадахара,-аьлла. Цунах иштта элира бакъонашларъярхочо Каляпин Игоря.\nКаляпин: «ХIенанхIоттамах аьлларг, суна хетарехь иза самукъане йоцу забар а, кхаьрдаш комментари ю. Ткъа вукха агIор аьлча, кху тIаьххьарчу шина дийнахь йиттина телефонех суна дийца ца лаьара. Соьга, масала, Оьрсийчоьнан президентан администрацера цхьаммо а телефон ца тоьхна, я соьца дийцарш а ца дина цхьаммо а. Цунах комментареш соьга хаьттича, Федотов Михаилера эцча нийса хир дара, хIунда аьлча и телефонаш етташ а, дийцарш деш верг иза вара».\nТахана хьалхара де ду адамийн бакъонашкахула Оьрсийчоьнан президентан комисси болх беш йолу. Iуьйранна дуьйна, цара толлуш ю махкахь мел йолу талламан а, хан нах чубухку а изолятораш. Iедалан агIор цхьанна а тайпа новкъарлонаш яц, цундела, нах майра шайн-шайн баланаш бийца хIутту бохуш, Маршо Радиога дийцира «Машр» цIе йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллан куьйгалхочо Муцольгов Мохьмада.\nМуцольгов: «Схьаеана комисси, чохь бахкочу нехан хьал толлуш ю. Деш долу аьрзанаш лоьрийн дарбана а до, хи цIена ца хиларна а ю. Уьш коьрта аьрзанаш ду. Кхин а ду. Тахана, тхо муьлххачу а камера чу а дахана хьажа йиш йолуш ду. Тахана, Несар-ГIалана администрацехь, муьлхха а стаг, тIе а веана, шена луург хатта йиш йолуш ву».\nКъилбседа Кавказехь шен болх чекхбаьлча, Ставрополь кIоштехь массо а республикийн куьйгалхошца цхьана а кхетта, гучубевла баланаш цаьрца буьйцура бу адамийн бакъонашкахула Оьрсийчоьнан президентан кхеташо. Цига вогIур вуй ца хаьа Нохчийчоьнан куьйгалхо. Каляпин Игорь-м схьагарехь дакъалоцур долуш ву цигахь.


Сноуден Эдварда сема хила декхаре во массо а\nТовбеца-бутт 16, 2013\nФранци -- Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штатийн президентан Обама Баракан а, мехкан къайленаш Iораяьхначу Сноуден Эдвардан а суьрташ ду телефонашка ладугIуш хиларна резабоцчийн гуламехь, Париж, 07Тов2013\nΙамеркан леринчу ницкъашкара къайленаш дуьненна а йовзуьйтуш веддачу, хΙинца Москох, «Шереметьево» аэропортах хΙусам а йина, лечкъинчу Сноуден Эдварда гΙаттийна дуьненаюкъара скандал ерзанза ю. Европерчу мехкаша къаьсттина декхаре йо Ιаьмеркан Цхьаьнатоьхна Штаташ цо стенна ладоьгΙу нехан телефонашка бохучу хатарна жоп дала. Сноудена Ιедалш шекдаьхна ца Ιаш, могΙара бахархой а сема хила декхаре бина.\nНагахь санна хьо интернет лелош велахь, сагатделла, „Одноклассники“ я „В контакте“ чу бен хьо ца валахь а, я электронан кехаташ хьо яздеш, хьайга кхочуш а велахь, нагахь санна хьо мобилан телефонан да велахь, цуьнца зIе тухуш а, смсаш язъеш а велахь, нагахь санна и дерриге а лелон карах ца долуш, стационаран телефонца бен хьо арахьарчу дуьненца зIене ца волуш велахь, тIакккха а - ахь мухха а, хIун а леладахь а, хьо къайлахчу сервисийн тергонехь ву.\nИ тайпа гергарчу хьесапехь чулацам бу масех кIиран Москохарчу Шереметьево аэропортехь лечкъина Iаш волчу Сноуден Эдварда Iамеркахойн уггаре а нуьцкъалчарех йолчу къайлахчу сервисан балхах лаьцна динчу гучудахарийн.\nШа мацах болх бинчу Къоман Кхерамазалин Агенталлан башхаллаш ю цо нахала яьхнарш, аьлча а, шерашкахь и агенталла хаддаза доллучу дуьнентIехь а бахархошна къайлаха талламаш барца Iораяьлла хилар а, цо вайх хIораннан телефонийн зIенех а, интернет машанехь вайн жигараллех а долу хаарш гулдеш хилар а.\nИ бахьана долуш Цхьанатоьхначу Штатийн мостагI кхайкхина волу Сноуден Москохарчу аэропортан сенешкахь лечкъаш лелаш ву. Ткъа милионаш адамаш ойланаш ян дуьйладелла, шаьш цхьана куьзгана пардонах йинчу гIишлошчохь Iаш долуш санна, къайлахчу сервисийн бIаьрг кхочехь хиларо шайна а, шайн дахарна а, амма уггаре а хьалха шайн бакъонашна а хIун тIеIаткъам бо те, аьлла.\nХIунда аьлча, цхьанна а ца лаьа, ша скайпехула доттагIашца йина забарш я имейлехула езачуьнга яздина кехат кхечу, гуш воцчу моттбеттаргана я хезийла а, я доьшийла а.\nМацах Оруэла язйина хиллачу „1984“ цIе йолчу романан турпалхой санна, даима а къайлахчу ницкъийн олаллехь ша ву боху ойла лан хала ду. Цундела дуккха Европера бахархой цу хIуманна дуьхьало муха йийр яра те, бохуш, ойланаш еш а, гIулчанаш йохуш а бу. Германехь, масала, тIаьххьарчу кIиранашкахь лакхаяьлла интернет -машанехь кхерамазалла айечу программашка йолу интерес.\nЕвропехь карарчу хенахь болх беш масех лахаран системаш ю, масала, DuckDuckGo, я Startpage, Iамеркахойн кхайлахчу сервисашна сел муьтIахь йолу Гугл системина конкуренци еш. Бакъду, церан белхан жамIаш Гугло дечарел оьшуш дацахь а, амма уьш шуьйрачу лелорхошна иштта дика евзаш яц, Гугл санна. Амма тIаьххьара скандалаш йийличахьана, и тайпа альтернативан лахаран сайташ схьайоьллучийн терахь, мел кIезга а, шозза лакхадаьлла бохуш дуьйцу зерхоша.\nЕвропехь а, Оьрсийчохь а бехачу вайнахах а вуно чIогIа хьакхалуш хIума ду и къайлахчу сервисхоша нахана тIехь терго латтайо бохург. Цуьнан тоьшалла лара мегар ду масех бутт хьалха Соьлж-ГIалара дукхагIаттанех долчу цIенойх цхьаъ, цIе а яьлла, догучу хенахь, интернетехула шина жимчу стага шаьшинна и гIишло йогуш хазахета, аьлла, дог Iабарца къамел динчул тIаьхьа, Нохчийчуьрчу Iедалхоша и ши кIант мичахь ву а теллина, тIе а валийна, царна гIуданаш тохар, телевизионехула массарна дIа а гойтуш.\nИштта ду дозанал арахьарчу вайнахаца дерг а. Венехь ехачу Зураа дийцарехь, цо а, цуьнан доьзало а пайдаоьцуш ерг, дукхачу хьолехь, "Скайп" олу къамел даран система ю. Цуьнга хьаъамо ладогIахь а, иза ца лелийча шаьш цкъачунна девр дац, боху цо.\nЗураъ: „Кхара и дийцар долийча дуьйна бен кхин башха цунах тешам ца тешара, хьалха хетара, хIора стаг ларвина а, хIора стеган къамелашка ладегIна а мила вер ву, олий. Иза лелош-м хилла цара. ХIинца инзар яьлла со цу скайпах а, интернетах а.\nЦIерачаьрца зIе латтош и скайп лелойора оха, вуьшта-м хьалха а ас бераш башха дIогара дукха интернет чохь ца Iойтуш, лардора. Суна хазарехь, наха дуьйцучу къамлера и цхьацца дешнаш ду боху цара лоьйцуш, шайн шеконе хеташ долу. Тхоьгара-м хезар дац царна уьш, оха и царна оьшу хабарш дийца а ца дуьйцу. Оха вовшашка дийриг тхайн доьзалера къамел ду, шайна мел луъу ла а догIа-кх. И скайп тхо ца тоьхча-м ца довлу“.\nДукхахчарна моьтту, шаьш маьршачу Европехь хилча, шаьшна цхьа а кхерам бац, олий. Амма къайлахчу сервисех маьрша цхьа а меттиг, схьагарехь, бисинчух тера дац.\nМассара а жоп доьху Iамерке


Лецначарна ницкъбинчу ФСИН-ан а, полицин а 43% белхахошна хенаш йиттина\nМарсхьокху-бутт 31, 2021\n2000-чу шарера схьа дуьйна таIзарш лелийначу бакъоларъяран органийн 122 белахочух 52-нна арахь такха хенаш кхайкхийна. Оцу юкъанна ницкъ ца тоьъна эханна дуьхьал бехктакхаман гIулакхаш даха. РБК агенталло бина и хаам, Iазапашна дуьхьалояран Комитето арахецначу рапортана тIетевжина.\nОьрсийчоьнан ворхI регионашкахь лецначаьрца а, хенаш йиттина чохь бахкочаьрца а шогалла лелийна 219 меттиг хаабеллера организацина 2000-чу шарера схьа. ТаIзар дина бакъоларъяран органийн 122 белхахочунна, 70 колони хьажийна. Йиттинчу хенийн юккъера барам бу диъ шо сов. Уггар а шога вердикт – набахтехь даккха кхачийна 14 шо.\nЗенаш хиллачех дукхаболчарна йиттинера. Бакъоларъярхошка латкъамаш бинчу 20 процентна ток йеттийтинера, 15 процентна резинин дечиг йиттинера.\nКомитете арз динчарлахь хилла бу татол чохь байъа хьизийнарш а, йий чохь долчу шишанан тIус логах чекхбаккхийта гIиртинарш а, противогаз тIехь а йолуш, хьала-охьа теIийта декхаре бинарш, кхехкийна хи тIедиттинарш а, дегӀ дулучу гӀирса тIехь ницкъбинарш а.\nКомитетан зерашца, 77 процент меттигашкахь арз чукхаьчча дуьххьара бинчу талламийн жамIашца бехкзуламан гIуллакхаш ийдан реза ца хуьлу Талламан комитет. 23 процентехь маса дуьхьалдоху. Масала, ницкъбинчул тIаьхьа стаг веллехь, цуьнан могушаллина баккхийчу барамашкахь зенаш динехь, йа инцидент резонансе яьллехь. Делахь а, оцу меттигашкахь а гаранти яц, гIуллакх эвсара толлур ду аьлла, билгалдоккху бакъоларъярхоша.