Сото, Эрнандо де (конкистадор) — Википеди\nде Сóто Эрнáндо (испан. Hernando de Soto, 1498 шо гергга — 1542 шеран 21 май) — испанийн хӀордахо а, конкистадор а аделантадо даржаца, иза коьртехь вара европахойн дуьххьарлера Мексикан къилбаседа мохкбаккхаран экспедицин, хӀинцалерачу Цхьаьнатоьхна Штатийн мехкан кӀоргене; хилла дуьххьарлера Миссисипи хих а ваьлла документашца тешалла дитина европахо.\nде Сóто Эрнáндо\n1498 шо гергга\nИспани, Эстремадура провинци, Бадахос я Баркаррота\n1542 шеран 21 май\nде Сóто Эрнáндо Викилармехь\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Сото, Эрнандо де.\n1 Къуона шераш\n2 Инкашца тӀаме бахар\n3 Къилбаседа Америке вахар\n4 МаьӀна а, иэс а\nЭрнандо де Сото вина хьал доцучу идальгон доьзалехь Эстремадурехь я Андалусехь. Шиъ гӀала — Бадахос а, Баркаррота а иза шайн гӀалахь вина бохуш. Хууш ду, цуо бералла цу шинхьа а яьккханий, шен весетехь цуо яздинера, ша дӀаволла Херес-де-лос-Кабальеросехь аьлла, цигахь боьхкинера цуьнан доьзалернаш а. Оцу хенахь Испани а, Португали а юьзина яра Ӏаьржа Ӏаьрбий эшийначул тӀаьхьа тӀеман сий лоьхучу кегий нахах.\nДе Сото Керлачу Дуьнен тӀеваха новкъа велира 1514 шарахь дуьххьарлерачу Панаман губернаторца, Давила Педрариасаца, тӀаьхьа цуьнан йоӀ йигара цуо. Центран Америкехь иза гӀаравелира дика бере, латархо, тактик санна, амма иштта вевзаш вара ша-тайпачу къизаллийца а. 1530 шарахь де Сото хилира Никарагуахь Леонан урхалча в. Иза вара Атлантикан а, Тийна а океанашна юкъара дехьаволийла лаха Ӏалашо йолчу Юкатан ахгӀайренан бердашкарчу экспедицин коьртехь. Иза иэшара дуьненахь а ехаш йолчу Малхбален базарахь йохк-иэцар лелорхьама. Экспедицин гӀуллакх ца хилчи, де Сото кхин талла таро ца хилла висира, Давила веллачул тӀаьхьа, йитира шен Никарагуара керт-ков. Цуо мах белла кеманаш лаьцна шен нах дехьабехира Писарро Франсискон Тумбесера хьалхарчу базе, Писарро Франсиско Перун кӀорге дӀавахале.\nИнкашца тӀаме бахарНисйе\n1531 шарахь дакъа лецира Франсиско Писаррос инкашна дуьхьал бечу тӀамехь. Писаррос де Сотох шен цхьа капитан вира. Писарро а, цуьнан нах а дуьххьала инкийн Атауальпан эскарца Кахамаркин уллехь Ӏиттабелча, Писаррос вахийтира де Сото пхийтта стагца Атауальпега цхьаьнакхета кхайкха. Писарро шолгӀачу дийнахь Атауальпин тӀелеттачу хенахь, де Сото салтийн кхаа тобанах цхьанна хьалха вара. Испанхоша лецира Атауальпа. Де Сото вахийтира инкийн эскаран лагере, цигахь цуьнан наха талор дира Атауальпан четар чохь.\n«Миссисипи дӀаделлар», америкин 1847 шеран сурт.\nИспанхоша латтийра Атауальпа тутмакх вина Кахамаркехь масех баттахь, иза схьаваккха луш долчу дешийно а, детийно а чоь юзуш яра. Оцу тутмакхаллин заманчохь де Сото доттагӀалла тасаделира Атауальпица, иза шахматех ловза а Ӏамийра. Оцу хенахь, мах кийча бара, испанхой карзахбехира инкийн эскар тӀелеташ ду Кахамаркин бохучу элдиташ. Писаррос де Сото вахийтира веа салтийца талла. Де Сото воцучу хенахь Кахамаркера испанхоша Атауальпа виен барт бира, инкийн эскаре иза кӀелхьара ца ваккхийта. Де Сото тӀаьхьуо юхавирзира шен цхьа а эскаран билгало ца карийна оцу кӀоштахь аьлла хаам бахьаш.\nАтауальпа вийначул тӀаьхьа, Писарро а, цуьнан нах а бахара Куско, инкийн коьртачу шахьара. Кускон тӀекхоччуш Писаррос вахийтира шен ваша, Эрнандо де Сото а, шовзткъа стаг а хьалха. Авангардо тӀом бира инкийн эскаршца гӀалин уллехь, амма тӀом чекхбелира Франсиско Писарро бисинчу испахошца тӀекхиале. Инкийн эскар буьйсана юхаделира. Испанхоша талораш дира Кускохь, цигахь шортта деший а, детий а карийра царна. Атауальпан лагерера талорех а, Атауальпах беллачу мехах а, Кускон талорех а шен дакъа кхаьчна де Сото ваха хиира.\nКуско боьлхачу новкъахь Атауальпан ваша Манко Инка Юпанки Писарроца цхьаьна кхийтира. Манко Атауальпех лечкъина вара ша виерна кхоьруш, чӀогӀа ирсе вара Писаррон куьйга кӀелахь. Писаррос Манко инкийн тхьамда вира. Де Сото Манкоца цхьаьна кампаних кхийтира Атауальпехьа хилла эскар хӀаллакдархьама.\n1534 шарахь де Сото Кускон вице-губернатор даржехь вара, ткъа Писарро керла коьрта гӀала югӀуш вара (Лима) берда йисттехь. 1535 шарахь паччахьо Карл I-чо Франциско Писаррон белхан накъостах де Альмагрох инкийн империн къилба декъан губернатор вира. Писаррон а, де Альмагрон а къовсам белира Кускон урхалла къуьсуш. Де Альмагрос инкийн империн къилба декъа (Чили) къардан а, талла а планаш хӀиттийнера. Де Сотос шиеха гӀоьнча вар дийхира, амма де Альмагрос цунна жоп ца делира. Де Сото шен бахам схьа а гулбина, Испани цӀехьа вирзира 1536 шарахь.\nКъилбаседа Америке вахарНисйе\nЧарльз М. Гудзонан картийца дина (1997) де Сотон экспедицин хила тарло некъан карта.\nБадахос провинцин Баркарротeра Эрнандо де Сотон хӀоллам\nШо даьлчи конкистадор хӀоттийра Кубан губернатор, исс кеманца а, 620 стегца лела вахара мохкбаккхархьама Къилбаседа Америке. 1539 шеран 30 майхь Флорида берда тӀе воьссира, теллира Тампа айма а, Саванна хин хикхоче а. Хьалхара Ӏа де Сотос даьккхира апалачийн коьрта шахьрахь Анхаикехь. Кхечира Къилба Каролина штатан хӀинцалерачу махка, цигахь йолчу Кофитачкийн тайпана юкъараллин зудчо-тхьамдано испанхоша доьххург делира, жовхарш тӀиера юург тӀекхаччалц, амма церан коьрта Ӏалашо — деши — цигахь ца хилира. Цул тӀаьхьа иза Блу-Ридж лаьмнех велира.\nХӀинцалерачу Алабама штата мехкан тӀехь де Сотон экспедицин кӀело йира индхойн мабила тайпанан тхьамдано Тускалуса. 9 сахьтехь бинчу тӀамехь испанхойн ши бӀе стаг вийра, цуьнца цхьаьна масех эзар индахойх а вийра, ягийра тайпанан коьрта шахьар. Толам башха дика а бацара — де Сотон хӀаллакхилира говрийн деалгӀа дакъа, дерриг аьлча санна даар а. Цул тӀаьхьа, цуо хьалхе дуьйна гергарло лело чикасо тайпане ши бӀе стаг ло шен эскаре аьлчи, индхоша уьш ца белира, тӀе а летира бийшинчу арахьара махкахошна. Кхелхира кхин а шовзткьа стаг, испанхойн дайра дисина герз; бакъ ду, чикасос арабовлийтира уьш шайн махкар, ерриг экспедиции хӀаллакӀян таро йоллушехь.\nХьалха Алабама хи тӀекхьаьчна волу де Сото, 1541 шеран 8 майхь европахойх дуьххьара Миссисипи хин бердашка кхечира. Иза Миссисипех а ваьлла, малхбузехьа вахара, кхечира Арканзас хин тогӀене. Цул тӀаьхьа маршрут яра хӀинцалера Арканзасан, Оклахоман, Техасан мехкашкахула. Шийлачу Ӏай хӀорш еана, юхавирзина, велира Луизианехь 1542 шеран 21 майхь. Ша валале де Сотос керла баьчча хӀоттийра Луис де Москосо Альварадо. Де Сотос индхошна ша леш воцу мелхан дела ву моьттуьйту дера, цуьнан экспедицин декъашхойн къайлаха дӀаверзо вийзира иза: веллачу баьччана дакъа гӀум йоьхкина юргӀана юкъа а доьллина, буса Миссисипин чу кхоьссира. Цуьнан новкъахой 1543 шеран сентябрехь юхабирзира Мексике.\nМаьӀна а, иэс аНисйе\nДе Сотон заманхошна лелар эран хетнехь а, цуьнан историн маьӀна даккха хала ду. Конкистадораш индхошкахь латтош йолу къизалло, цхьадолу тайпанаш дӀадахийтира Миссисипин тогӀи чура. Испанхойн евдда говраш юьхьиг йолийра къилбаседаамерикин мустангийн. Цул сов, де Сотос дуьххьара довзийтира индхошна хьакхийн жижиг.\nСотон цӀе (Миссисипи хи гина дуьххьара европахо волун дела) лелайо Арканзас а, Теннесси а штаташ хӀутту тӀайно.\nКонкистадоран Эрнандо де Сотон сийнна цӀе тиллина 1928 - 1961 шерашкахь хиллачу америкин автомобилан маркан (DeSoto).\nClayton, Lawrence A. Clayton, Vernon J. Knight and Edward C. Moore (Editor). The de Soto Chronicles: The Expedition of Hernando de Soto to North America in 1539–1543; University of Alabama Press 1996. ISBN 0-8173-0824-5\nHudson, Charles M. Knights of Spain, Warriors of the Sun: Hernando De Soto and the South's Ancient Chiefdoms, University of the Georgia Press, 1997. ISBN 0-8203-1888-4\nРичард Хаклюйт — де Сотон ингалсан талмач\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сото,_Эрнандо_де_(конкистадор)&oldid=6068105»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 25 июнь 08:11\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 25 июнь, 08:11.


Иллюстраци - Дуьне а, компьютер а\nОьрсийчоьнгахьа болх беш болчу виртуалан жигархоша эвсарбаьккхина шайн Европерчу пачхьалкхашкара болх. Иштта, Германехь цара хаамийн гIирсийн сайташ хьалаюьзна, Путин хестош, ткъа Украинера Iедал емалдеш социалан машанашкахь ечу комментарешца. Цул совнаха, экономикехь шайн айкханчалла а алсам даьккхина цара.\nОьрсийчоьнан айкханчаша тIаьхьарчу хенахь юхьарлаьцна долу герз – интернет-маша бу. Кремлана гергарчу юкъараллаша а, фондаша а комаьрша алапаш а латтош, эзарнаш виртуалан тIеман салтий бу Малхбузерчу хаамийн гIирсийн сайташкахь Оьрсийчоьнан а, Путин Владимиран а леламаш бакъбеш, ткъа Малхбузе емал еш, белхаш беш.\nКху деношкахь немцойн 3sat цIе йолчу телевизионан сайт цIена бакъонца холчу хIоттийнера Кремлан шпионаша, я, интернет лелочеран маттаца аьлча, троллаша.\nЦу каналехь арайолучу „Културан хан“ цIе йолчу программехь Украинерчу хьолах шайна ца товш йолу репортаж гайтар бахьана долуш, цу айкханчийн тобанаша бIеннашкахь хаамаш буьтуш хиллера сайт тIехь, оьзда боцу мотт а буьйцуш, шаьш немцойн долчуха кеп а лелош.\n„Европерчу фашистийн урхалла рогIера мацалла хIоттон гIерташ ю Малхбален Европехь“ бохуш яздора цара, ткъа Путинна а, йоллучу Оьрсийчоьнна а дуьхьал Малхбузехь дIахьош „маьттаза емалйаран кампанеш“ ю, бохуш, чIагI а деш.\nИ саннарг амма цхьана 3sat каналана дина ца Iа цара. Массо а аьлча санна бевзаш болчу хаамийн гIирсийн сайташца беш бу цу „гуш йоцучу фронтан“ бIаьхоша и болх. „Репортераш дозанаш доцуш“ цIе йолчу журналистийн юкъараллин векал волчу Мирр Кристиана цу хьокъехь билгалдоккху, и тайпа мехах комментареш язъеш болчу нехан тобанаш сел жигара хиларо а, уьш сел дукха хиларо а вуно боккха Iаткъам бан йиш ю хьежамийн а, дешан а маршонашна бохург.\nЕвроперчу стратегикаллин талламийн институтан белхахо волчу политологна Асхабов Хьамзатна хетарехь, Оьрсийчоьно иштта шен виртуалан машанехь жигаралла алсам яккхаран бахьанаш цуьнан ширачу империалистийн хьежамашкахь ду. Дуьне хийцадалар а, шен Оьрсийчоьнан меттиг цу керлачу дуьненанхь хийца ца елча ца йолуш хилар а къобал ца деш, Кремлан дай юхагIертарехь а ду.\nАсхабов: „Тахана дуьне чIогIа хийцалуш ду вайн, геополитика а, идеологи а, дозанаш а – шен бух тIера дуьйна хийцалуш схьадогIуш ду. И оьрсийн пачхьалкхе, доллучу дуьненах дIа а тарйелла, дуьнено къобалйина йолу мехаллаш а, ламасташ а тIе ца оьцуш, шаьш дуьненна дуьхьал а хIиттийна, цхьа дуьненца къовсам лелон гIерташ схьайогIуш ю. Цундела и айкханчийн болх жигара баьккхина цара, дуьне шайна дуьхьал а хеташ“.\nМасех кIира хьалха оьрсийн интернет-декъехь блоггершна гучудаьллера, Оьрсийчоьнан пачхьалкхан хьукматхоша алапаш а луш, дийнахь а, буса а „политикаллин нийса“ комментареш интернетехь язъеш, къахоьгуш, дийна цхьа белхахойн штат хилар.\nБаттахь мел кIезга а, 30-40 эзар сом цу тайпанчу виртуалан бIаьхочунна луш хилар а гучудаьллера, цара шаьш мел язйина комментарий а, и комментареш йолу сайташ а, царех шайна дела ахчанаш а – схьаэцна аьлла буха куьйгаш таIийна а долуш, - ткъа иштта церан цIераш а тIехь йолу квитанцеш а кара а кхочуш. Цхьана баханчу стигалкъекъа баттахь цу нахана алапашна 33 миллион сом дIасадекъна а хиллера Iедална гергарчу юкъараллийн белхахоша.\nПолитологна Асхабов Хьамзатна хетарехь амма, цу кепарчу белхашкахь хIара аьлла керла, тахана юккъе даьлла хIумма а дац. Интернетехь ца хиллехь, - иза хIетахь кхоьллина ца хиларна, - амма вуьшта оьрсийн а, советийн а къайлахчу сервисаша даима а вуно боккха ницкъ а, ахчанаш а, гIирсаш а бойъуш хилла болх бу иза - идеологин болх, бохуш дуьйцу цо.\nАсхабов: „Хьалха, Советан Iедал долчу хенахь, хаамийн гIирсаш а, нехан маршонаш а хIинца санна, яцара, вайна ма-хаара. ХIинца интернет а, хаамийн гIирсаш а хиларх терра, и хIума къайла ца доьду. Оьрсийчоь, хIетаъ-ветаъ, йоккха пачхьалкхе а хиларна, Малхбузенна дуьхьал лаьтташ хиларна а, царна и шпионаш алсам оьшу. Уьш церан болуш а бу-кх“.\nИнтернетехь троллийн болх барал совнаха оьрсийн айкханчаша кхин цхьа хIума а ду юхьара лаьцна. Цара Малхбузерачу Европера цхьацца адамийн бакъонаш ларйаран а, дуьхьалонан акцеш дIаяхьаран а, аьрро я пацифистийн хьежамаш болчу меттигерчу Iедалшна резайоцучу юкъараллех дIа а юьйш, царех шайн хьашташна пайда оьцу. Иштта, масала, баханчу баттахь Германехь пацифистийн демонстрацех дIа а кхетта, цара „Украинера фашисташ совцабе!“, „НАТОн Украинера агресси сацон еза!“ боху лозунгаш айъинера.\nШа Украинехь цара алсамъяьккхинчу жигараллин-м, тешна а, доза а, барам а бац. ХIора дийнахь аьлча санна гучубуьйлу цигахь оьсрийн шпионаш а. Иштта, ша журналист ву бохуш чIагIдеш хилла цхьа айкханча ахча дала гIерташ хиллера, Житомирехь украинхойн тIеман дакъошкахь видеояькхинчуна. Ткъа Харковехь ша цIа доцу, урамехь веха сагIадоьхург волуш санна лелачу вукху айкханчано тIеман дешаран тушпхьанан сарташ дохуш хиллера.\nГерманехь оьрсийн интернет-троллеш яьржина


Оьрсийчоь -- политолог, нохчийн политик Кутаев Руслан, Маршо Радион оьрсийн бюрохь, Москох, 30Тов2008\n«Тоьар ду Кавказ кхаба» аьлла националисташа гΙаттийначу гΙаранан стоьмаш хьийкъина кхиина Оьрсийчохь. 130 сов къам, уггаре хьалха оьрсий, Ιамийна муьлххачу а кавказхочуьнга шеконца хьажа а, юкъаметтигех лардала а.\nДуккха а тΙеIаткъамаш бина оцу лозунго Кремлан политикана а. ХΙинца цуьнан дайшлахь а бовлу кавказхой халкъан юкъарчу текха тΙехь саьхьара хьийза, шаьш кхиийна доцу рицкъа дуу олург.\nДукха хан йоццуш Оьрсийчоьнан финансийн министралло дΙакхайкхийра, Нохчийчоь кхидIайолчу заманашкахь ша декхаре хир ю шен цΙахь, шена оьшшучул хьал-де кхион а, ша-шен кхаба а, цига леррина ахчанаш хьежор сацадо Ιедало, аьлла.\nЦунна жоп луш нохчийн финансийн министра Расуханов Ιусмана делла жоп иштта дара: мохк тΙемаш бирзинчул тΙаьхьа ца кхиина шен инфраструктура кхолла, тхан яц я сурсаташ кхион а, я уьш кечдан а меттигаш, яц тхешан хьал дебон цхьа а таронаш, хир яц уьш лаххара 7-8 шо даллалц а.\nЭкономистан мотт бара Расухановс Кремлца бийцинарг. Ткъа иза юкъарчу, массарна а кхетачу лексиконе даьккхича, дара, аш тΙемашкахь аьхьна-аьтта охьайиллина республика денъялаза ю, цундела шу декхаре ду тхуна цкъачунна гΙо латтон бохург.\nФинансисташна юкъадоьлла дов кхин а дΙадахлур долчух тера дара ша Путин Владимир юкъа ца воьллехь. Кхушара махкахошца ша шарахь цкъа деш хуьлу къамел деш, элира Оьрсийчоьнан президента шен баьччин дош: Къилбаседа Кавказ кхиош ахча дайъа дезар ду вайн кхидΙа а, тΙаккха бен аьтто хир бац цигарчу нехан шайн цΙахь совца а, шайн цΙахь рицкъа лаха а, аьлла.\nОцу къамело берзалой а, Ιохарий а дикане муха кхачалур ду гойтура. Шуна балеваьлла кавказхо кΙезиг гΙертар шун гΙаланашка, нагахь санна цунна тоъал кхача-бедар шен цΙахь нисъян пачхьалкхо накъосталла дахь – иштта дара Путинан къамелан маьΙна.\nЦул тΙаьхьа хийцина шен позици президентан багахьаьжжина хила догIучу федералан финансийн министралло а.\nТΙедогΙучу шина шеран финансийн кхачо еш, Соьлжа-ГΙалара мехкан хьашташка хьажор ду 75 миллиард ах миллиард сом, ткъа тΙедогΙур долу ахча ду цул а 1 миллиад ах миллиард кΙезиг. Ткъа и тΙе ца тоьа рицкъа кеп-кепарчу некъашца шайна карор хиларх шек а бац Нохчийчоьнан куьйгалхой.\nШатайпа тема ю, муха, стенгара карадо мехкан куьйгалхошна Москох Ιачу пачхьалкхан дайша лучул а алсам мохк меттахΙоттош оьшу ахча бохург.\nЦунна Нохчийчоьнан администратора Кадыров Рамзана луш хуьлу жоьпаш беламе доху оьрсийн журналисташа даима а. Цкъа «АллахΙа схьало» аьлла цо делла жоп хΙинца а ду прессехь ловзадаьккхина лелош.\nАхча шена юьстахарчу инвесторша а, нохчийн къоман бала болчу бизнесхоша – нохчаша а латтадо, цунах меттахΙоттийна махкара дуккхахйолу гΙишлош, олуш а ду Кадыров Рамзанан. Амма йостуш яц и къайле цкъа а – муьлш бу и комарша нохчий, муьлш бу кхуза инвестицеш хьийссол майра бизнесхой, хууш дац.\nЦундела, бюджет, махкана тΙедогΙу-доьду ахча хьахаделча, массо а нохчийн интеллигенташ хьулло, юьстахтаьΙа, даггара дийца ца хΙуьтту – хуьлда уьш экономисташ, финансисташ я политикаш.\nАхчанах, оцу рогΙерчу "къаман къайленах" лаьцна Маршо Радион хΙара къамел хилира и дан ваьхьачу политологца Кутаев Русланца. Цо шена хетарг ийза а ца луш довзуьйту.\nКутаев: «Советан Ιедал долчу хенахь даккхий даржашкахь белхаш бина ву со. И стенна тΙедоьгΙна боху аьлча, болх бан хууш волчу стагна, цо болх алсам мел бо, белхан барамаш алсамбовлура, ахча а алсамдолура. И ахча, алсам дΙалуш волчуьнгий, кисана дуьллуш волчуьнгий (лачкъош волчуьнга) алссам хьулдалуш ду.\nЦундела суна кхузахь гуш йолу башхалла муха ю? Массо а меттехь, «тоьлла гΙала», «ирсе гΙала» бохуш тохкуш статусаш ю Соьлж-ГΙалина. Амма буьйсанна ГΙалитΙе веъначу стагна гойла ду – наггахь корехь а шаршош яц гуш. Нохчий оьзда къам ду, нохчийн зуда цкъа а ца Ιа уьш ца тосуш коре, неΙаре, юург ца йиина а, тΙаьххьара кепек юхку уьш оьцуш. Цигахь яц нехан уьш эца а таронаш. Яа сискал а йоцуш, лазийна, Ιовжийна, кΙант вигина, майра вийна йолчу зудчун, ахь дешин гΙаланаш а йина, уьш жовхΙаршца кхаларх а, самукъа ца долу.\nФеномен гойтуш, масал далор ду ас. Лаьтташ цΙа ду. Тодича мегаш ду иза. Цунна тΙе а богΙий, Ιедалш ду бохучу наха, иза цΙа пайде дац, олий, хьоккхий дΙа а доккхий, Нохчийн республикана даийтина ахча дойъу и цIа юхадеш. Ткъа и керла цΙа церан ма хуьлий, иза цара шаьш дΙасадоькъу петарш езачарна. Иштта нисбо, масала, шайна ахча даккха меттиг.\nОцо гойту феономенан бух а, бахьана а. Иза, дуьхе кхиича, гуш хуьлу. Кху хьакамашна санна, 400 шеран исторехь Кремло схьа ахча хецна хьакамаш бан а бац. Вайн махкахь, оцу ахчан барамашка хьаьжча, массо а некъаш асфальтан хила дезаш дара. Массо а нехан дукха хаза цΙенош хила дезаш а дара.\nСан ГΙалитΙехь диъ цΙено ду вакуман бомбанаша дохийна лаьтташ. Соьга-м ца аьлла стаго а, схьавола ахча схьаэца, хьайн бахам меттахΙоттабе. Я тΙахьаваьлла лелча а ца хилла сан гΙуллакх.\nЦундела, оцу туьйранех Москох, Йошкар-Олахь я Владивостокехь тешахь а, кхузахь тоьшийла дац. Вайн цΙенойн юьхь хаза ю, ткъа тΙехьа а ваьлла, хьо чухьажча, беркъа ду хьал. «Потемкинан ярташ» ю-кх.\nИштта ловзийна рицкъа цхьа бекхам боцуш дуьсур дац. Цхьана дийнахь, цхьана дас жоьпаш лур ду. Деш зераш ду, беш талламаш бу доллучуьнан а. БогΙур бу жоп луш мур. Шайн гΙагΙанца чΙагΙйинчу езачу машенашкара арахьажча, гуш хила а мега дахар хаза, амма дац иза иштта, нохчийн къам дика Ιаш дац».\nФинансийн, махка кхочучу ахчан барамаш, къоман харжаш вай йийца яьхча, хьаьвззий, схьайогΙу мехкдаьттах йолу ойла. И сурсат юьззина «Роснефть» кампанин караяхана. ХΙинца дитина нохчаша цуьнца шайна цо цΙахь дита догΙу дакъа къийсар а.\nЦхьаболчара мехкдаьттано, аьлча а, цуьнан мехаллин чам бевзинчу наха баьхна тΙемаш бу нохчийн къомана зе динарш, олу. Кхечара, кхин къар ца луш, мехкдаьттан дай вай ваьш хилча, вайл дика дехаш къам хир дацара гонаха, олу.\nТкъа долуш дерг долуш ду, махкана Кремло схьажош ю рогΙера финансийн транш. Ца лаахь а, лууш санна, хьежор ю иза кхидΙа а. Дахаран бакъдерг цхьаъ бен дац: ахь хьайн, я лулахочун цΙа, чанал а дарвелла, цкъа дагийнехь а, иза юхадар, меттахIоттор хьуна тΙехь ду.\nБюджет - рогIера "къаман къайле"


1514 шо — Википеди\n1490‑гӀа · 1500‑гӀа — 1510‑гӀа — 1520‑гӀа · 1530‑гӀа\n1514 (эзар пхи бӀе дейтталгӀа) шо Юлианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу кӀирандийнахь. Иза вайн эран 1514 шо ду, 514 шо 2 эзарлагӀа шерашкахь, 14 шо бӀешеран, 4 шо 2-гӀа иттаннаш шерашкахь XVI бӀешеран, 5 шо 1510-гӀа шерийн.\nИталин архитектор Браманте валар, цуьнан дукхаха йолу Руман архитектурин проекташ янза йисина.\nФранцин коннетабль хӀутту Шарль де Бурбон.\nВюртембергера (Къилба-Малхбуза Германи) къайлахчу «Миска Конрад» барто куьйгалла де ахархойн а, гӀалахойн а антифеодалийн гӀаттам. Къиза охьатаӀийна.\nОьрсийн эскар Смоленск тӀелетта, гӀала яьккхина кхаа баттахь гуо латтийна. Смоленска Оьрсийн пачхьалкхах дӀатохар.\n8 сентябрь — ЛСО а, Оьрсийн пачхьалкхан а юкъара Орша уллера тӀом, толам баьккхина литван эскаро.\nДьёрдь Дожан гӀаттам.\nКоьртехь Селим волу, онда артиллери йолу, туркойн эскаро СефевидгӀеран эскарера Чалдыранера тӀамехь толам баьккхина. Селима дӀалаьцна Тебриз, араяьккхина цигара йоккха хӀонс, царна юкъахь 1000 гӀажарийн уггаре дика пхьар.\n1514—1515 – Туркоша яьккхина Малхбуза Эрмалойчоь, Кхурдойчоь, Мосуле кхаччалц Къилбаседа Месопотами.\n1514 - 1520 Ян йолийна Тулин кремль.\nХьажа кхин а: Категори:Бинарш 1514 шарахь\nВезалий, Андреас — Карл V-гӀачун, цул тӀаьхьа Филипп II-гӀачун лор а, анатом а, лейб-медик а. Парацельсан жимаха нийсархо, Ӏилманан анатомин бух биллинарг.\nПалестрина, Джованни Пьерлуиджи — италин композитор, шен заман уггаре воккха полифонийхо.\nРетик, Георг Иоахим фон — немцойн математик а, астроном а. Дика вевза Ретик (я Ретикус) цӀарца, Коперник Николаян цхьаъ бен воцу дешархо, цуьнан болх зорба тухуш алсама гӀолаьцна ву.\nТахмасп I — Иранан Шах, СефевидгӀеран некъех шолгӀа шах. СефевидгӀеран некъий кхоьллина ИсмаӀил I-чун воккхаха волу кӀант.\nДонато Брамантен иэс\nХьажа кхин а: Категори:Белларш 1514 шарахь\nАбреу, Антониу ди — XVI бӀешеран Португалин хӀордахо, штурман. 1512 шарахь европахойн чамбийриш ян Тиморе а, Банда а гӀайренашна тӀейоьдучу экспедицин коьртехь хилла.\nАнна Бранденбурган (1487—1514) — бранденбурган паччахьан йоӀ, марехь йолуш герцог-аьзни Шлезвиг-Гольштейн-Готторпан.\nАнна Бретонан — урхалла ден Бретанан герцог-аьзни, Нантан а, де Ришмонан (Ричмондан) граф-аьзни, де Монфор-Л’Амори а, д’Этампан (9 сентябрь 1488) а граф-аьзни, де Гуданан а, де Нофлан (9 сентябрь 1488) а дама, Лиможан виконт-аьзни, Францин паччахь-аьзни, Неаполан паччахь-аьзни. Вовшен хийцинчу Францин шина паччахьан зуда: Карл VIII-гӀачун а, Людовик XII-гӀачун а. Уггаре гӀараяьлла Бретанан урхалча, шен заман Европехь уггаре а хьал долу зуда.\nДьердь Дожа — Мажарчуьра антифеодалийн ахархойн гӀаттаман куьйгалхо, болийна туркошна дуьхьала жӀаран тӀом санна.\nДонато Браманте — Лекха Дендаран архитектурин бухбиллинарг а, уггаре воккха векал а. Цуьнан уггаре гӀарабаьлла болх бу малхбуза керсталлин коьрта килс — Ватиканера Сийлахь Петран Килс.\nШедель, Хартман — немцойн лор, гуманист, историк. Карташ деш машенан зорба лелийначу дуьххьарчу картографех цхьаъ.\n1514 шо Викиларма чохь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=1514_шо&oldid=6102491»


Да, ваша, шича вер далхош Нохчийчу кхаьчна дагестанхо\nТовбеца-бутт 06, 2013\nДагестан -Казбекан кIоштахь гулам, махкахь хьал эшна латаде бухабисина хьаькамаш а, лецна, ХIинжа-ГIалин мэр санна, беракеманашца Москох дIабигаре сатуьйсу наха, 26Тов2013\nДагестанера яхархо Насибова Фариза, кхо шо хьалха шен ваша а, шича а, да а байинарш жоьпе озабайта гIерташ, Нохчийчу а кхаьчна. Массо а агIор орца дехча мукъане а гIуллакх хир дацара теша аьлла, еана ша боху цо Соьлж-ГIала.\nДерриг а дуьне доьлла Къилбаседа Кавказехь нах бойуш хиларх. Моьттуш хир ду, кавказхойн наноша леррина оцунна бен уьш беш а бац. Цхьана агIор, Iожаллин зил, шек а боцуш, хадабо цхьаболучара, шаьш юьхьарлаьцначу некъа тIера ца бовлуш, кхиберш - адамийн синош а, догIамаш а хьоьшуш, чалтачаш хилла хьийза.\nКизил-юьртан кIоштахь НасибовгIеран доьзалера кхо стаг - дай, кIанттий, шичий виина мьулш бу ца хуучу герзхоша.\nКхо шо сов ду Насибова Фариза шен да а, ваша а, девешин воI а байинарш жоьпе озабайта гIерташ лела. Нийсо лаха араяьллачу цунна, мехкан доза а новкъа дац. Орца лохуш иза Нохчийчу а кхаьчна. Маршо Радиога цо дийцира шайна тIебеъначу бохамах лаьцна.\nНасибова: «Сан да а, ваша а, шича а вийна. Махкарчу газето яздира, сан ши ваша бехк боцуш вийна, рогΙераниг мила ву, аьлла. Сан дена кхерамаш тийсира, цьунга и талламаш сацабайта. Диъ де далале иза вийра. Сан да ХΙинжа-гIала воьдуш хилла, шеца сан нана а , йиша а йолуш, цхьана тезета. Машен сацийна блок-постехь, паспорташка хьажа. Кехаташ дIа а делла, цаьрга хьожуш Iаш, дуьхьал баьхкина, уьш дIа а эцна, иза вен а вийна, дIабахна уьш. Кхоъ хилла, туьтмIаьжигаш а йоьхна, Iаьржа «Приора» машенца».\nБехк боцу шен кIант а, вешийн кIант а вийнарш жоьпе озабайта араваьлла хилла Насибов IабдулIазим. Амма и таллам гена балале воккха стаг а вийна иштта бевзаш боцчу наха.\nНасибова: «УАЗ машен чуьра герз а диттина вийна ваший, шичий. ГIагIадиллина хилла машен. Тхан ненан бΙаьргашна хьалха хилла иза. Луларчу берашна а гина. Тхан да и талла араваьллера. Цуьнга дукха баьхна хилла, саца, хIунда оьшу хьуна, хилларг хилла даьлла, бохуш. Амма цо ша соцур вац аьллера. ЦIа а веана, цо тхоьга дийцира, шена кхерамаш туьйсу, аьлла. Тхан нанас а аьллера дуьтур дац. Цул тIаьхьа диъ де даьлча иза вийра».\nХIинца нийсо лаха араяьллачу Насибова Фаризин шеко яц, герз диттина, шича а, ваша а, да а байинарш полисхой хиллийла.\nНасибова: «ХIинца суна Абдулатипов Рамазанехула нийсоне кхача лаьа. Цуьнга дехар дан йоллу со, сан вежарий а, да а байинарш жоьпе озабе аьлла. Тхуна хууш яц лоьмарш. Амма тхуна билгала хаьа, уьш полицин белхахой хилла. Уьш лулахошна а гина. Кизил-юртахь, цераниг санна ши машен бен ма яц. Мила хир ву кхин, ишштачу машенашца лелаш, уьш боцурш? Ваша цхьана а террористашца а уьйраш йолуш вацара. Иза даре дан а йиш ю сан. Иза спортсмен вара. ХIинжа-гIалахь экономист доьшуш а вара иза».\nФаризас бахарехь, Дагестанехь кегийнахана тIехь иштта Iазап латтош хиларх юккъаралла йоьлла хIума ду. Кегийрхой боккхачу баланехь бохку, элира цо.\nМехкан куьйгалхочуьнга Абдулатипов Рамазане Дагестанера хьал тодалур ду аьлла, жимма дегайовхо ю Насибова Фаризехь.\nНасибова: «Сатийсам бу дера. ХIунда ца хуьлуш бу. Иза а бусулба стаг ма ву. Дика адам а ду. Сан дена иза вевзуш а вара. Цуьнца гергарло лелийна цо. Цунна дагаван а мега сан да. Иза тIехь волуш сурт а дара тхан. Муьлха харжамаш бара ца хаьа, амма сан дена иза чекхавалийта лаьара».


"Исламан Пачхьалкх" схьакхачаре хьоьжу тхо!"\n"Исламан Пачхьалкх" кхуза кхачаре хьоьжу тхо", аьлла ду Соьлж-ГIалахь даьккхина сурт\n«Исламан Пачхьалкх», оха ларйо хьо тхаьш долчохь!» «Ал-БагIдади Абу-Бакър, хьан деза эскарш чукхачаре сатуьйсу кху гIалано!» Иштта ду «Исламан Пачхьалкх» тобан баьччане дахьийтина кехат.\nИ санна кхин цхьа сурт а ду даржош, шахьаран муьлхачу меттехь даьккхина хууш а доцуш. «АллахIах дуй буу оха тхаьш шуьга сатуьйсуш Iа аьлла!» - ду оцу шолгIачу суьрта тIехь.\nАл-БагIдади Абу-Бакъра кхайкхам бешнийла хууш дац. Ткъа Шемарчу а, Иракъерчу а нохчийн тIемалошка иза дIакхаьчна.\n«Вконтакте» машанехь кхо-диъ де хьалха шайн «Кибер жихIад» аьлла йолчу агIонтIе хIиттийна суьрташ цигарчу жихIадхоша. Жоп а яздина: «Собаре хилалаш, тхан йижарий, вежарий! ИншаллахI, гена дац Исламан байракх ЖовхIар-ГIалахь дIайогIа, хIора урамехь дIахIоттор ду ШарI».\nI997 чу шарахь Соьлж-ГIалин цIе хуьйцуш тиллина «ЖовхIар-ГIала» тахана а ю цхьайолчу гIаттамхойн тобанаша йоккхуш, «Кавказ Имарато» а цхьаьна.\nЯздинчу жоьпехь жихIадхоша кхерамаш туьйсу Кадыров Рамзанна герга болчу нахана а. Бусулба шайн йижаршна тIе куьйгаш кхехьна, хьиджабаш ма йоха бохуш, шайн вежаршка мажош йошур ю баьхначу Iедалхошна шаьш таIзар дийр ду боху.\n"Исламан Пачхьалкхан" бIаьхой, оха сатуьйсу шуьга!" - суьрта тIера йоза\nШемарчу а, Иракъерчу а жихIадхоша туьйсу кхерамаш\nНохчийчохь хийцамаш хиларан билгалонца бузу дуккхаъчу зорбанан хьостанаша.\nЙозанаша гайтарехь, Нохчийчуьра Шема дIабахначу гIаттамхойх дукхахболчеран уьйр яц Кавказехь бухабисинчу шайн накъосташца, уьш декъахь бац Кадыровн Рамзанан Iедал дожочу къийсаман.\nЦул совнаха, церан Iалашонехь ду, хенан йохаллла Кавказе а кхаьчна, цигара Iедал а дохийна, мехкаш шайн куьйгакIел лаца а, цигахь бусалба дин шайна ма-хетта чIагIдан а.\nСоьлж-ГIалахь даьккхина даржийна сурт\nКадыров Рамзана цкъачунна жоп ца делла суьрташца «Исламан пачхьалкх» тобанерчу нохчаша яздечунна дуьхьал. Амма ши кIира хьалха низамхой а гулбина, цо дIахьедира, Оьрсийчоь джихIадхошкара болучу кхерама кIел лаьтта, церан могIарш цIера дIаоьхучу кегийрхойх бузуш а бу, аьлла.\nХьалхо оццу хьокъехь къамелаш деш Кадыровс Европера нохчий бу Шема а, Иракъе а баханарш, олий, дайдой дуьтура.\nИштта бу Маршо Радион публициста Паращук Джоанас язйинчу артиклан чулацам.


Британи vs Оьрсийчоь. Поилитикан а, дипломатин а кризис.\nБританехь оьрсийн шпион хиллачу Скрипал Сергейна дIавш дар бахьана долуш цхьа могIа керла гIулчаш яха кечъелла ша Ингалспачхьалкхе а, цуьнца цхьаалла гойтуш йолу Цхьаьнакхетта Европа а. Цу гIулчех цхьаъ ю Москохара Евробертан векал юхакхайкхар.\nГерманера орамаш долу дипломат Эдерер Маркус ву Москохахь Евробертан, Оьрсийчоьнан юкъаметтигашкахь векалла лелош верг. ХIинца иза цкъачунна билгалъяьккхина йоцучу ханна цIакхайкхина Европин куьйгалло.\nБританехь Литвиненко Александр полоний дIавшаца вийна I2 шо даьллачул тIаьхьа юха а дIавшан тIелатар дарна бехке Оьрсийчоь хиларх шеконаш яц уггаре а тIеIаткъамечу Евробертан пачхьалкхийн. Царна юккъехь Германи а, Франци а, Нидерландаш а ю.\nИштта,Германин канцлер Меркел Ангела а, Францин президент Макрон Эммануэль а лерина и хилам бийцаре бан вовшахкхийтира Британин урхаллин куьйгалхочуьнца Мэй Терезица. Мэйс цу цхьаьнакхетарехь билгалдаьккхира, Скрипалана дина тIелатар иза „Оьрсийчоьнан Европина а, шен лулахошна а дуьхьалчу агрессин политикан дакъа ду„ аьлла.\nДелахь а, массо а Европера пачхьалкхаш яц Британица цхьаьна Оьрсийчоьнан леламаш емалбан кийча. Къаьстина урхаллехь аьтто ницкъаш болчу мехкашкахь гIортораш алсам ю Кремлан. Австрехь, масала. Цу махкахь Iедале еана ши парти, консервате Халкъан партий, аьтто-консервативе Маьрша партий ший а Кремлаца гергарло деза лоруш ю.\nКъаьстина аьтто хьежамаш болу Маьрша парти гIаръяьлла ю Европехь Оьрсийчоьнан интересийн гIаролехь латтарца. Цу партино арахьарчу гIуллакхийн министр хIоттийна йолу Кнайсл Карин хьалхарниг яра Европерчу Iедалхойх, Скрипална дIавш дарна бехкениг билгал Оьрсийчоь юй хууш дац, цундела хенал хьалха хиллачух жамIаш дан гIерта мегар дац, аьлларг.\nАвстрина тIаьхьа шаьш Оьрсийчоь бехке еш ца хилар хаийтира Грецерчу Iедалан куьйгалхоша а. Желтойн мехкан векалш бара Евробертан арахьарчу гIуллакхийн министраша гулахь динчу Британин белшашгIорторан дIахьедаран чулацам кIадбан беза аьлла хетачарна юккъехь. Италин а, Венгрин а векалш а бара иштта цкъачунна Оьрсийчоьнна дуьхьал дера дIахьедар дан мегар дац аьлла хеташ.\nХIетте гергарчу масех дийнахь оьрсийн дипломаташ Британин масалца махкара арабаха там бу цхьа могIа Европерчу пачхьалкхаша. ХIинцале а и гIулч яккха кийчахилар хаийтина Данис, Ирландис, Литвас.\nОьрсийчоьнна дуьхьал гIулчаш яха кечлуш ю Британи\nЕвроберто емал дина Скрипална дIаьвшен тIелатар дар\nЕвропера цхьамогIа пачхьалкхаша арабаха мегаш бу Оьрсийчоьнан дипломаташ


Вайн къоман яхь йолчу къонахошка-спортсменашка кхайкхам\n10:48, 09 июня 2015г.\nШуна ма хаъара, вайн махкахь Нохчийн Республикан Куьйгалхо, Россин пачхьалкхан турпалхо Кадыров Рамзан коьртехь а волуш, дикачу аг1ор хуьлуш схьабог1уш 1аламат баккхийн хийцамаш бу. Цхьана а меттехь т1еман лар йоцуш, д1ах1оьттина вайн мохк.\nАмма тахана а бусалба нах бехачу цхьайолчу пачхьалкхашкахь д1абоьлхуш т1емаш бу, хуьлуш баккхий бохамаш а, къизаллаш а ю. И ша дерриг лелораш США-н пачхьалкх а, иштта, церан политика къобалъеш йолу, малхбузера пачхьалкхаш а ю.\nШу санна яхь, доьналла долу кегий нах ир-кара а х1иттош, оцу ямартчу наха 10-15 шарахь гергга х1окху вайн махкахь даллийнарг вайна гинарг а, хуушдерг а ду. Хийла бехкбоцу кегий нах, бераш, зударий х1аллакхилла вайн, эзарнашкахь заь1ап нах а бисина, доцца аьлча, вайн къам а мохк дакъазадаккха ницкъ кхечира вай цадезачеран. Вай и дицдан а, 1ехадайта а йиш яц. Церан коьрта 1алашо уггаре хьалха шу санна доьналла долу, спортаца г1уллакх дог1у, могашалла дика йолу къоман уггаре тоьлла болу кегий нах 1ехийна, тилийна, шайгахьара бахар ю. Бакъволу нохчо ша цхьаьнгге а 1ехавайта йиш йолуш вац, цхьа к1еззиг ша кхетамчохь велахь. Дала, ша дуьне кхоьлличахьана, хуьйцуш схьадалош ду массо х1ума а. Амма ца йовш, мелла юьсушъерг стага шен дахарехь яккхийтина ц1е ю. Уггаре хьалха оцу белхан ойлаеш а, и хууш а хила веза бакъволу къонаха, мел даккхий х1уманаш шена т1ех1иттарх. Шен яьккхина ц1е, т1аьхьенашна юьсур юй хаа деза х1ора къонахчунна. (Расширенный материал читайте на официальном сайте Парламента ЧР www.parlamentchr.ru)\nВайна массарна ма-хаъара, х1окху т1аьххьарчу шерашкахь вайн къоман аьтто баьлла х1ара мохк ц1анбина, табина д1ах1отто. Иштта цхьа г1ала, цхьа юрт, цхьа к1отар ца йисна 1едалан т1е тидам ца боьдуш, то ца еш, юхаметта ца х1оттош. Вайн тоеш йолу г1аланаш, ярташ, дохкуш долу некъаш, тохкуш долу т1айш, массо а юьрта бохург санна, д1айигна газ, ток, хиш; образованехь, культурехь, спортехь, иштта массо а сферехь хуьлуш болу хийцамаш, кхиамаш (Мел ду уьш, дагардина ца валлал) - иза шадерриг вайн махкахойн дуьхьа, т1екхуьучу т1аьхьенийн дуьхьа деш ду, дийр долуш ду.\nИ вай дозаллица хьехадо, дозалла дан х1ума иза долу дела. Тахана вайн коьрта 1алашо - вайна юкъа питанаш туьйсучу нахе ла цадег1ар, ницкъ кхочучу барамал а ницкъ сов а баьккхина, дуьхьало яр, дан дезарг т1едарца, динарг 1алашдар ю.\nАмма и массо х1ума эрна ду, нагахь санна вайгахь иман ца хилахь, г1иллакх - оьздангаллица х1окху мехкан беркате дай вайх ца хилахь. Бакъо, нийсо, иман долчохь кхоллало барт. Барт болчу дуссу Делан беркат, - олу 1еламнаха. И ду вайна оьшург, Даламукъалахь, хиндерг а.\nИ шадерриг коьрте а лаьцна, Мехкан Куьйгалхочо Кадыров Рамзана, ша масал а гойтуш, вовшахбетташ 1аламат бакхий белхаш бу вайн махкахь. И некъ вайн халкъо резахиларца т1елацарна тешна ду тахана ша дерриг дуьне а. Оцу сийлахьчу новкъахь шуьгара г1о-накъосталла хирг хиларх дог тешарца КХАЙКХАМ бу шуьга.\nВайн дай-наной, йиша-ваша х1аллакдинчу, вайн мохк тахана а 1азапехь латто дог-ойла йолчу къоман мостаг1ашка шайн дегнашца дов д1ахьедарца, г1иллакх-оьздангалла, яхь-иман, кхетам-1илма сов доккхуш, вайн наха эзарнаш шерашкахь, Делан бен лай боцуш, сатийсинчу х1окху парг1атонан сий-пусар дарца, вайн халкъан сий ойбучу, мохк ирсе бечу некъа т1ехь доггаха къахьегарца, Россин пачхьалкх ч1аг1ъечийн мог1арехь уггаре тешаме к1ентий хилла д1ах1иттар.\nНохчийн Республикан Парламентан депутат,\nсоциальни политикан хьокъехь йолчу комитетан


Безаман къайленаш » Нийсо-Дагестан\n22.07.2021 6 0 niyso\n–Ваши! – ойлане ваьлла, вицвелла Асхьаб меттавалийра корехь гучуваьллачу къоначу стага.\n–Ваши, хьо мукъа вуй?\n–Дера ву-кх, Iуьйрана дуьйна дIа-м. Хьо стенга ваха веза?\n–ГIалара аравала а ца деза. Тхо кхоъ ву. Машен галъяьлла тхан, кхиниг лоьхуш Iен хан яцара…\n–Сингаттаме хIумма-м дац? – шекваьлла, хаттар дира Асхьаба.\n–Ваши, хан йиллина йоI ю-кх тхоьга хьоьжуш лаьтташ… ТIаьхьа дисча, товш ма дац ишттачохь!\n–ЙоI ядо дохку-кх шу!?\n–ХIан-хIа, ваши, йоI реза ю, цуьнан шен гергарчу зудчо арайоккхуш а ю...\n–Кхин некъ ца карийра шуна?\n–Бехк ма биллаллахь, ваши, ахь аьллачух ца кхийтира со? – хьалха хиъна вогIург хаттарца схьавирзира.\n–Ас-м, йоI иштта, обаргаш санна, тебар доцуш, массарна а хууш, еза-йоккха йига ца мегара? – хоьттура.\n–ВаллахIи, мегар-кх, дукха мага а мегаш-м. Вайн дайн оьздачу гIиллакхца, шарIо ма-бохху и чекхдаккха а ма хьаьвсира тхо. Баккхий нах а бахийтира йоI еха, молла хьалха а ваьккхина… Да дукха буьрса стаг ву-кх цуьнан…\n–Нуц муьлханиг ву шух? Хьо-м вац?\n–Ша хIунда вац куьг бехкениг?\n–Шен куьйгаш цIена дитархьама, – велавелира кIант. – ЙоьIан сий лардархьама! Захалонна хьалхара некъ бихкича, шолгIа некъ харжа дийзи тхан, амма иза а ма бу цIена дIакхехьа безаш… Там-мах барца долу хIума дIадирзича, гучувер ву нуц а…\n–Ду дера-кх, – юха а къамеле велира хьалха хиънарг. – Тховсалерниг-м, Дала мукълахь, зен-зулам доцуш дIадоьрзур дара, ваши! Стохка тхуна хилларг ца хилчхьана…\n–ХIун дара иза?\n–ЙоIа тешамна елла чIуг а йолуш, цо аьллачу дийнахь ехийта баккхий нах бахийтинера оха. Да вацара цуьнан, вежарий бара. Амма тIаьххьарчу минотехь чIогIа дуьхьалбевлира уьш захалонна. Бахьана хIун дара аьлча, дIо мацах цкъа, микли заманахь, шина а агIорчеран тайп-тукхамашна юкъахь хилла цхьа дов-питана айбина хиллера цара. ХIун дийр ду ткъа?Тур-тапча а яьккхина, чугIоьртийла а ма дацара нехан нахана! ХIинце-хIинце нускал цIа кхочу бохуш, доккха той хIоттийна Iаш кIентан цIеранаш а бу нускал а дац… Эццахь дIатохавеллачу тхан тобанан хьалхарчу стага, Якъуба, оцу юьртахь марехь йолчу шен шичица барт бина хиллера цуьнан йоI яло… Шен дагахь оха айбина гIуллакх юьхьIаьржонца ца дерзийта… И тусаделлачу тхан захало духатоьхначу вежарша тхоьга хабар туху, шаьш реза ду, шайн йиша дIайига олий…\n–ХIунда? – дуьйцучо цецваьккхина Асхьаб, кхеташ вац вежарша лелочух.\n–ВаллахIи, ваши, хьуна догIу аьлла ца боху ас, ахь бехк а ма билла иштта аларна, наггахь баккхийчара лелочунна, мел тIекхиа гIиртича а, тхо, кегийрхой, кхета ма ца кхета хьуна… Тхоьгахь сакхташ лоьху, шайн сакхташ гуш а ца хуьлу. Тхо-м, дуьне-дахар довзанзакхиазхой хилийтахьа, ткъа шортта зиэделларг а долуш, хан-замано кIорггера хьекъал а, кхетам а белла хила ма беза тIекхуьучу тхуна хьехарш дан декхарийлахь болу къаной… КъинтIеравалалахь, ваши, шаьш берриш ледара бу бохург дац хьуна иза…\n–Хьо харц вац-кх, жима къонаха, бакълуьйш ву, – дахарехь шех йийлина ледарлонаш дагаяьхкинчу Асхьабана ша-шех иэхь хийтира. Цхьадика, бодашкахь гойла а дацара хьаьжа тIехь буьрттигал даьлла хьацар а, цIийелла юьхь а. – ТIаккха, дIадигин аша нускал?\n–Ткъа тхуна хууш ма дац Якъуба бина сацам... – соцунгIа а хилла, дийца волавелира кIант. – Тхо нускалца дукха хазахетарна, хьерадевлча санна, дIакхочу, тхуна тIаьххье Якъуб а вогIу-кх кхин цхьа нускал а далош!\n–И бохург хIун ду?! – Асхьаба, ша хIун леладо а ца хууш, машен а лахйинера.\n–И ду-кх. Тхан доттагIчунна шиъ нускал хили-кх! – велавелира дуьйцуш верг. – Шинненна а хууш дац хIоьттина хьал, тхан цхьаъ нускал долуш ду, хьо дIагIо олийла а ма дац тIедалийначуьнга…\n–ТIаккха хIун ди аша?\n–ДоттагIий стенна оьшу ишттачохь, орцах а ца бевлча? Царах цхьамма шена дерзийра шолгIа нускал. Цхьана дийнахь ши той дир-кха оха. Долалуш худар кегийнехь а, чаккхе, Делан къинхетамца, дика хилира!\n–Далла бу хастам! – доггаха вистхилира Асхьаб. – ХIинца муха ду оцу шина доттагIчун Iер-дахар?\n–ЭхI, Дала дукхадахадойла шу! – самукъаделира Асхьабан а.\n–И чолхенаш хIуьттур ма яцара, баккхийчара шаьш лелочун ойла еш хиллехьара! – ша хIинцца дийцинчундегаIийжамца жамI дира кIанта.\n–ХIуммаъ дац, тхуна бехк билла сихлой шу-м. Олуш ма ду: къоначарна – хьехамаш, къаношна – бехказбийлар!\n–Цунах а кхета тарло, амма тхох дийлина гIалаташ нисдан йиш хиларх, баккхийчарех девлларш доккхачу зуламе доьрзу-кх.\n–Вайшимма хIун де-те? – дукхахдерг бIаьргашца хаттар дира кхераяларна яхьийначу йоIа.\n–Со хьала муха йолу? – шабаршца дуьйцург а хазарна кхоьруш ду нускал.\n–Сан коьшкала яла… Хьалхе-м дара хIара, делахь а мацца цкъа коьшкала хаориг хилча, тховса дуьйна хуьлуьйтур вай иза! – иштта, шабаре а ваьлла, забар ян гIертара хIокху йоьхначу буса нуц хила араваьлларг а.\n–ЙоI хIунда йоьлху? Цуьнан бертаза ялийна аша иза?\n–Асхьаб стенгахь ву?\n–Ца хаьа, – кхин а буьйхира уьш.\n–Нускале хаттийша, цунна дуьхьалвахара-кх иза… бешахула…\n–Хьуна гирий иза? – «ахIи» декъа даханчу нускална гуобиллира массара а.\n–ХIей, Iовдалш, цо муха дуьйцу шуьга хилларг? – мохь белира цхьаьннан.\n–Цкъа мотт бастийта цуьнга! Тентакаш!\n–Мала… – цIийн тIадам байна, кIайделлачу балдашца халла пурба а делла, – гIу чу воьжна… – елхарца юха а Iанадахара нускал.\n–Со сиха вац, шайн гIуллакх де аша! Дала аьтто бойла!\n–Ваши, Дела реза хуьлда хьуна! КъинтIеравалалахь, тхоьгара, ларамаза а, хьайна цатовриг даьллехь! ХIахI, дIалацал, ваши, диканна доккхийла! – олуш, шега кховдийна ахча а схьаийцира.\n–Дитал хIинца, ма ел гIовгIа, – куьг ластийра цо. – Гергарчу зудчо йоI хаза новкъа а яьккхи, дас неI-сагIина тIе кхаччалц дIа а кхетий… «Шабашка» а хили. Вайшимма-м, хьанора, листа ма-деззара дIалистира дайн шира Iадат!..\nАвтор: Айдамирова Машар\nВоккха стаг а, цуьнан жIаьла а\nХIора Iуьйранна хьалххе уьстагIашка хьажа араволуш Iедал дара воккхачу стеган. Кхуьнан жIаьлина хаьара хIара хьала маца гӀотту, цундела, неIаре а догIий, иза дIаелларе\nТоххарехь маьркIаж-хан а хилла, дIасавоьдург вогIу-воьдучура ваьлла. Гуьйренан цIемзалло сахьт-доза туху адаман лаамашна – мел лиъча а, арахь латта, хьошалгIа ваха


Къаьстта йолча проекташца белгалйоахаргья гIишлош -\nКъаьстта йолча проекташца белгалйоахаргья гIишлош\n2021 шера денз дIахо кIезиг-кIезига хувцаш цхьан тайпара амат дола мехка гIишлош хувца лерхIаш да ГIалгIайчен Iаьдал. Цу хьаькъе къамаьл дир ГIалгIайчен Мехкадас Келматанаькъан Макшарипа Махьмуд-Iаьлас Турцера баьхкача инвесторашца хиннача вIашагIкхетаре. Цох бола хоам бу ГIалгIайчен керттерча кердадарий сайто.\n«Мехка Минстрояцара хьакъоастаяьй оах архитектурани шахьарашйоттарахи йола комитет. Цул совгIа, болх беш («НПО «Геопроект» – прим.) яха проектни институт а я. ХIанз ГIалгIайчен аматага хьажжа тхоашта ловча тайпара вахара гIишлой проекташ увттае а, юкъара лерхIам болча гIишлой проекташ яха а йиш йолаш да тхо, кIезига лаьтта дараш а цу чу чуйоагIаш», – аьнна белгалдаьккхар Макшарипа Махьмуд-Iаьлас.\nДIахо ше къамаьл деш Мехкадас тIатехар, 2021 шера гIишлой проекташ кердаяхара гIулакх духхьал мехка керттерча шахьаре хинна Iергдац, аьнна. Иштта боарамах къаьстта йола проекташ йоахаш болх бергба берригача мехка гIолла а. Ала деза белгалдеш ма хиллара, из болх цхьан юкъа чехка кхоачаш бе вIаштIехьадаргдац аьнна, цу гIулакха мехкал арахьара кхы а ахча хьатIада дезаргдолаш хиларах а.\nИз доацаш, мехка хьалйоттача гIишлошта юкъе дукхагIа кирпишк дIаяхийта лерхI, цунца цхьана мехка промышленни производстваши иштта кхыйола юкъара-экономически гIулакхаши дегIадоладе аьттув хургболаш.\nГIалгIайчен Правительствос беча хоамах ГУП НПЦ «Недра» яхача юкъарченца дIахо болх беш йолча «Геопроект» яхача Iилман-производственни цхьанкхетара керттера декхараш да проектно-изыскательски, инженерно-геологически, инженерно-экологически, инженерно-геодезически хьалаш лохаш, тохкаш дола балхаш кхоачашдарца дувзаденна. Иштта гIишлош хьалйоттаргйолча меттигашгара лаьтташ чIоагIдий-дац, гIишлон чIоагIал тахкара гIулакхаш а дизза теркал дергдолаш да.\nИнституте чу проектно-сметни документаци кийчьяй 5 школаи 7 берий садикаи лаьрхIа. Уж я Iаьлий-Юрт, Долакха-юрт, Йоккха Ачалкхе, Илдарха-гIала, иштта къаьстта йола ОльгатIерча школан 250 моттиг йола проект. Дешара гIишлошта яьха архитектурни проекташ кердача организационно-техническии архитектурно-строительнии декхарашца товш я. Уж проекташ хIанзле архитектурани шахьарашйоттарахи йолча комитето къоабала а яь проектни документацен реестре чуйихьа я.\n← Технологии искусственного интеллекта повышают оперативность иэффективность выявления незаконной информации в интернете\nВ текущем году в Ингушетии планируют реализовать большой объем работ по ремонту многоквартирных домов →


Шена тIехь ечу кхелехь велла Мисаран экс-президент Мурси Мохьаммад\nМангал-бутт 18, 2019\nМисарахь президент Iийна а, "Бусалба Вежарий" партин лидер лаьттина а волу Мурси Мохьаммад велла шена шпион ву аьлла ечу кхелан чоьнаш чохь. Хаам баржийна Би-Би-Си-но Мисаран телегойтийланна тIе а тевжаш. Юьхьанца хIоттийначу диазнозо гайтарехь, цIеххьана дог сецна цуьнан.\n2015-чу шеран бIаьста 20 шо кхайкхийра Мурсина набахтехь такха – таIзарна бухадиллира цо ша президент волчу хенахь протесташка бевлла нах леца а, хьийзо а омра дар. Оццу муьрехь бехкевира иза радикалехь йолчу палестинахойн "ХЬАМАС" а, либанхойн "ХIизболла" а тобанашца гергарло лелорна.\nМисарахь вехха президент лаьттина Мубарак Хьусни "Iаьрбийн бIаьсте" шех олучу протестан боламо даржера вохийча дIабаьхьначу маьршачу харжамашкахь туьйлира Мурси 2012-чу шарахь. Амма шо даьлча тIеман карчамца Iедал караэцначу инарлаша даржах ваьккхира иза. Мехкан коьрте веара ас-Сиси Iабдул-Фаттахь, "Бусалба Вежарий" парти язйира террорхойн могIара.


Йоьдий-те Оьрсийчоь Олимпан ловзаршка?\nТовбеца-бутт 21, 2016\nДуьненаюкъарчу спортан арбитражан кхелан секретар Риб Матье кхелехь тIаьххьара дош олуш Оьрсийчоьнан спортхойх лаьцна.\nОьрсийчоьнан атлеташ Бразилерчу олимпикан ловзаршкахь дакъалацарх дерг къастош дара кху деношкахь Швейцарехь дуьненаюкъарчу спортан арбитражан кхелехь.\nНагахь санна оьрсийн яйчу атлетикан спортхойн кху дене кхаччалца мелла а сатийсам хиллехь, шаьш кху шарахь Рио де Жанейрохь дIахьон долчу Олимпикан ловзаршкахь дакъалаца мега-кх аьлла, еари дийнахь Швейцарерчу Лозаннехь Дуьненаюкъарчу арбитражан кхело шен вердикт йовзийтинчул тIаьхьа и сатийсам бешна ала мегар ду.\nХIунда аьлча, хетарехь, Дуьненаюкъарчу Олимпикан Комитето ша хьалхехьо дIахьедар дина ма-хиллара, оьрсийн спортхой Олимпикан ловзаршна юккъе битарх долу хIума къасточу хенахь арбитражан кхелан сацам тидаме оьцур бу.\nТкъа хилларг хIун ду? Спортана, къаьстина яйчу атлетикана гонахьа тIаьхьарчу беттанашкахь лаьттачу IалагIожан башхаллаш ца евзачарна кхета хала ду, Швейцарерчу кхелехь оьрсийн атлеташа хIун къуьйсура а, цу кхело толлуш дерг хIун дара а, хIинца кхин дIа спортхойн кхоллам муха хир бу я хиллане а Оьрсийчоьнна цу IалагIожах хIун тIаьхьлонаш хила там бу бохучух.\nМаршо радион дехарца эск-футболхочо, спортана ше дахаран иттанаш шераш дIаделла волчу Сатуев Адама дийцира кхетош, арбитражан кхело къастош хиллачу девнах а, цуьнан тIаьхьлонех а лаьцна.\nСатуев: „Арбитражан кхелан сацамо боху, оьрсийн яйчу атлетикан тоба Олимпиаде яха хьакъ яц, хIунда аьлча цара допинг лелор гучудаьлла. Цара шаьш лелийна ца Iаш, царна тIехIоттийначара иза магош хилар а ду гучудаьлла. Допинг-м кху дуьненчохь хийла спортхоша шайн кадаьлча лелош хуьлу, амма уьш гучубевлча, царна гIуданаш туху, дисквалификаци а йо.\nБакъду, Оьрсийчохь санна уггаре а лакхарчу Iедалан векалша и хIума мага а деш, иза лелон спортхошна гIо а деш, иза хьул а деш хилар иза дуьненчохь масала доцуш хIума ду, цхьанхьа а и саннарг гучудаьлла дац хIинцалца“.\nТIаьхьарчу беттанашкахь оьрсийн спорт допингаца йоьзначу скандалаша эгон йолаелча, цкъа хьалха Малхбузерчу журналистийн талламийн дозанашкахь лаьттина хилла допингаца долу бозбуанчаллаш, масех де хьалха официалечу тIегIане девлира, Макларен Ричарда куьйгалла дечу Дуьненаюкъарчу антидопинган агенттало шайн белхахоша бинчу талламан жамIаш леринчу рапортехь довзийтича.\nЦу жамIашца, ца магийначу молханашца къепедацарш лелийнарш шаьш спортхой хилла ца Iара, царна Iуналла деш Оьрсийчоьнан лакхара хьукматхой а, урхаллин декъашхой а, ур-аталла къайлаха сервисаш а хиллера.\nБилгалваьккхина ву рапортехь Оьрсийчоьнан спортан министр Мутко Виталий а, и дерриге къепедацарш цунна хууш, цуьнан пурбанца лелийна бохуш. Сатуев Адама дуьйцу, муьлхачу а кхиинчу пачхьалкхахь и санна йолу IалагIож цхьана министрана гонахь аьлча, иза оцу сохьта шен даржах вухур вара, амма Оьрсийчохь Муткос а, цунна тIехьа лаьттачу Кремлан векалша а допингана гонахьара IалагIож политикалле ю, Оьрсийчоьнна хIуьттаренаш лелон гIертачу ницкъаша йолийна скандал а ю иза бахарца, и хIума дижон гIерта, бохуш.\nСатуев: „Цу допингаца йоьзначу IалагIожехь уггаре а чIогIа бехке веш оьрсийн спортан министр Мутко Виталий ву. Амма цо дIахьедарш до, и скандал спорт бахьана долуш яц, политика бахьана долуш ю, Оьрсийчоь политикца я санкцешца шайна къар ца елча, и пачхьалкхе спортехула сийдоцчу яккха а, эшон а Iалашонца хIуьттаренаш лелор ду иза, бохуш. Оьрсийчоь цкъа а шен харцонна къера ца хилла я политикехь, я спортехь, я экономикехь. Цундела цу махкахь политикехь ма-хиллара ду спортера хьал а“.\nЕариндийнахь Швейцарерчу кхело бовзийтина болу, оьрсийн атлеташ Олимпикан ловзаршка бахийтарна тIеIаткъаме сацам 68 спортхочух хьакхалуш бу. Амма тIаьхьара дош цара кху шарахьлерачу ловзаршкахь Бразилехь дакъалайцарх я ца лацарх долу, ала дезаш ерг, хьахийна ма-хиллара, Дуьненаюкъара Олимпикан комитет ю.\nБакъду, тергамхойн шеко ца йисна, цу комитето допинг лелорна сий дайначу спортхошна Рио де Жанейро боьду некъ боьхкург хиларх. Цу спортхойн лакхарчу хьаькамна, Мутко Виталийна, и некъ хIинцале а бихкина, цунна Бразилерчу ловзаршка аккредитаци ца ярца.\nХIун тIаьхло хир ю-те оьрсийн спортхоша комаьрша допингах пайда а оьцуш, шайна ца богIу толамаш бохуш хилла хилар гучудаларх а, хIинца уьш Олимпиадина гена боху сацам Швейцарерчу кхело тIеэцарх а дуьненан спортана?\nСатуев Адамна хетарехь, массо спортхошна тIехь таллам бар алсам дер ду, шеко а йоцуш. Амма бакъду, вайнзаманахьлера оьрсийн спортхойн тоба, цу кепара репутаци бехйеълла йолу, Олимпиаде ца яхийтарх дуьненан спортана хила цхьа а зе я эшам бац, аьлла хета цунна.\nСатуев: „Оццул лерина ларбеш схьабогIуш болчу оцу Олимпикан къийсамна юккъе и шайн харцонаш а кхоьхьуш, вукху, шай хьанал къа а хьоьгуш, шайн доллу дахар а спортана дIа а делла, къахьоьгуш бохкучу кхечу мехкашкарчу спортхошца хьарамлонаш а лелош, харцонца толамаш баха лууш йолу оьрсийн тоба Олимпиаде ца яхийтар вуно нийса хета суна. Иза цига ца яхийтарх дуьненан спортана хила цхьа а эшам бац аьлла а хета суна“.


UFC-н президенто бакъ ца до Нурмагомедов октагоне юхавар\nUFC-н президент Уайт Дан\nUFC-н президенто Уайт Дана юкъара даьккхина экс-чемпион Нурмагомедов Хьабиб ММА-н латаршна юкъавар. Кхин дегайовхо яц шен аьллачу Уайта хьехна фанаташна дог диллар.\n"Тешийша, сайга далург дерриг а дира ас. Дехарш дира ас цуьнга висахьара бохуш, амма цо карьера ерзийна, цкъа а эша а ца оьшуш. ХIинца Хьабиб эшонза тренер ву. Оцу кIентан массо а хIуманца аьтто хир бу. Шен дахаран керлачу декъе вирзина иза", - аьлла Уайта TMZ Sports хьостан интервью луш.\nКху деношкхаь ММА-н гIиргIазойн чемпионо Физиев Рафаэля емалйира Нурмагомедовн латаран кеп, ша цкъа а цуьнан фанат цахилар билгалдоккхуш. Цул совнах, Физиев реза вац Дагестанерчу латархочун Махачев Исламан тийсадаларшна а.\n"Со цкъа а вацара цуьнан [Нурмагомедов Хьабибан] фанат Со тIелатархо ву, иза латархо. Ницкъе ву иза латарехь, Хьабибан тасаваларца массо а эшавойла ду, амма суна ца тов и кеп. Добер Дрюца Махачев Исламан хилларг санна латарш а ца деза суна. Латаран кхаа раундехь хIуммаъ а ца гайтира. Цо эшийра иза, амма сингаттаме тийсавалар дара иза", - аьлла Физиевс.\nUFC-н массо а рейтингашкара дIаваьккхира Нурмагомедов Хьабиб кху шеран Зазадокху-баттахь, цо шен карьера ерзош ю ша аьлла, дIахьединчул тIаьхьа. Ша спорт юьтуш хилар дIахьедира цо америкахо Гэтжи Джастин ша эшийначу дийнахь – стохка ГIадужу-беттан 24-чохь. 32 шо долчу Нурмагомедовс ша эйинчу кепийн летаршкахь волуш дIадаьхьина 29 цхьаьнакхетар, ца эшна цкъа а.\nОьрсийчоьнан шоу-бизнесера хьолечу нахах лаьтта рейтинг хIора шарахь а санна зорбане даьккхина оьрсийн Форбс (Forbes) журнало. Шо хьалха а санна, хьалхарчу меттигехь ву ийначу кепехь латаран спортхо Нурмагомедов Хьабиб. Форбсан зерашца, цуьнан бахам бу 12 миллион долларшкахь, хаааме даьккхина "Медузо" (Оьрсийчоьнан Iедалша арахьарчу агентийн тептаре язйина, "Медузан" редакци цуьнца реза яц.-Редакцин билгалдакхар.).\nДагестанерчу латархочо Махачев Ислама толам баьккхина UFC-н коьртачу турнирехь Бразилерчу спортхочуьнца Мойзес Тьягоца хиллачу тасадаларехь. Турнир дIаяьхьна Лас-Вегасехь, яздо ТАСС агенталло.\n4-чу раундехь эшийра Махачевс бразилхо. ХIинца цуьнан активехь 20 толам бу, ийначу кепехь хиллачу латаршкахь (ММА) цхьа эшам а. Ткъа UFC-хь хIара толам борхIалгIа бу Махачевн спортан карьерехь.\n29 шо ду Махачев Исламан. ХIинжа-ГIалара схьаваьлла ву иза. Махачев ишта ву самбон дуьненан чемпион а.


"Дика лараелла шена къастийначу Iалашонца". Терешкова стенна хаьржина Путина\nКрутов Марк, Маршо Радио, Оьрсийн сервис\nТерешкова Валентина космонавтикан баьччийн дагалецамашкахь\nОьрсийчохь кху кIиранан турпалхо ю Путин Владимиран президенталла «ноль тIегIане даккха» аьлла Пачхьалкхан Думин депутат Терешкова Валентина. Конституцин хийцамашка дилла деза Путинна, иза дуьххьара хоржуш санна, президентан даржехь виса магар, элира цо Думин кхеташонехь. Оцу хийцамо таро ло 20 шарахь пачхьалкхан кхоьртехь Iачу куьйгалхочунна кхин а 16 шарахь шегара дарж дIа ца хеца, яздо Маршо Радион оьрсийн сервисо.\nАдамашлахь духььара космосе яхана зуда космонавтикехьчул алсам политикехь жигара хьийзар дуккхаза а хьехийна. Пачхьалкхан коьртехь хиллачара шайл тIаьхьа йитинчу мемуарашкахь тоьшалла до, Терешкова космосе а яхийтира «шен доцу гIуллакхашна сов тIера хиларна», бохуш.\nГагарин Юрий а, Терешкова Валентина а Iаморашкахь, 1963 шо\n«Терешкова» цунах йинарг со ву"\n«Космосе яхийта мегаш дара Соловьева, я Пономарева. Со тешна ву уьш Терешковал а дика оцу гIуллакхца ларор бара бохучух. Бакъду, космосе лелийта бен гуьнахь дацара оцу шиннан. Делахь а, эрна дацара ас а, Руденкос а, Терешкова хилийта хьалхара космонавт-зуда бахар. Иза хьекъал долуш а, нахана ша езийта хууш а, муьлххачу а трибуни тIехь йист хила говза а ю», - яздина космонавташ кечбеш къахьегначу авиаторо Каманин Николайс.\nДерриг а 1963-гIа шо Терешкована гергахь даьккхира Каманина, дакъалецира цуьнан кхолламехь. «Космосе зуда хьажо дагадеанарг со вара, Терешкова хаьржинарг а вара со, ас Пачхьалкхан комиссехь тIе а чIагIйира цуьнан кандидатура. ХIокху сайн тептарехь сан яздойла ду: дуьнентIехь массарел а дукха евзаш йолу зуда «Терешкова» цунах йинарг со ву. Ас цунах дозалла до – бакъо ю цуьнан массарна а езаш, лоруш хила», аьлла Каманина.\nСталин «Йоккха террор» марсаяьккхина хьийзачу 1937-чу шарахь йина Терешкова Валентина Ярослав-махкарчу Тутаев-гIалина гергарчу Йоккха Масленниково юьртахь.\n7 класс яьккхича, Ярославлерчу чкъургаш ечу метте балха яхана Терешкова, цул тIаьхьа болх бина техникан кIадеш дечохь. Шен 22 шо долуш парашютан спорте лела йоьлла иза. 1962-чу шарахь космосе яхийта зуда лохуш волчу Королев Сергейн тобанерчу Каманинан тидам хилла цунах: 30 шо кхачаза, 170 см., дегIан йозалла 70 кийла ца кхоччуш хилар дара тайнарг. Амма дешна яцара Терешкова. Делахь а мехала дара иза пролетарийн доьзалера хилар. Бакъду, массо а бацара цуьнгахьа – масала, Кельдыш Мстислав, космонавтикин баьчча, Пономарева Валентина яхийтарехьа вара космосе. Мухха а делахь а, туьйлира Каманин Николай.\n«Восток-6» гIалаташ доцуш, дика хьаьвзи дуьненна гонах, Терешкова ларош ю декхарца, бохура юьхьанца Каманина. Амма тIаьхьо, космосехь ша йолчу юкъанна, Лаьттаца къамеле яла езачу Терешкована наб озийна хиллера. Лаьтта охьайоьссича а ца хаийтинера цо шена хилларг: космосехь луш болу кхача цалар.\n"Ас маситтазза къамел дира Терешковаца. Кхеташ ду, иза кIадъелла, амма ца хоуьйту цо цунах дерг. Ленинградерчу космосан центрца къамеле яланза йисира иза тIаьххьарчу сеансехь. Оха камера латийра – иза наб кхетта яра. Самаяккха дийзира охьаюссуш дан дезачух лаьцна къамел дархьама. Корабль охьа муха доссо деза ца кхета ша, элира цо. Оцо гIайгIане дехира тхо – лара ца яхь, кхеташ дацара орбитера муха даккха деза корабль», - дагалоьцура Каманина.\nДелахь а дика чекхъелира Терешкова. Амма реза вацара Каманин цо космосехь кхача ца биина хиларна – 60% юург юхаеанера космосера.\n«ТIедахкарш Терешковас талхийна хилар ас къобал ца до, лоьрашца къамел деш цо шегара хьал къайладахьарна а вац со реза», - бохура хIетахь Каманина.\nСтигалара юхакхоччушехь, дерриг а дуьнено тергоне ийцира зуда – журналисташца а, партин номенклатурица а дечу къамелашкахь иза космосехьчул гIолехьа ларийра.\nДагалоьцу Каманина шен мемуарашкахь ша «доккха адам» хилар Терешковас нахана дуьхьалдеттар а. Космосера юхаеанчу муьрехь космонавтан Николаев Андрианан вина де даздечу гоне нисъелла иза. ХIорш сакъоьруш а Iаш, хаам кхаьчна, Николаевн цхьа доттагI лаьцна милицино, маларх а кхетта машенахь воьдуш, аьлла. Николаев а, Терешкова а дахана вехна волу накъост милицин карара схьаваккха. ДIакхаьчча: «Шуна кIордийна болх бан, оха сиха дIадохуьйтур ду шу!» - бохуш, милцошна тIечийхира Терешкова, яздо Каманина.\nТерешкова Валентина а, Каманин Николай а\n"Дукха яцара цуьнгахь балхе шовкъ»\nШен мемуарашкахь Каманина яздо, Терешкова Валентина дозанал арахь хуьлучу цхьаьнакхетаршкахь кхечу космонавтел дика ша гайта хууш яра, бохуш. 1963-чу шарахь дитина цо хIара йоза:\n"Терешкова космосехь болх беш сиха кIадъелира. Соьга дозанал арахь дуккхаза а хиттина, мила ю, муха ю иза – ткъа ас хестийна даима а. Амма суна хетарг кхин ду. Цул дика кечбина бара космосе баха Соловьева а, Пономарева а. Цара иза хенан йохалла гойтур а ду. Амма Терешковага кхочур бац наханна хьалха бистхила хаарца, халкъанна шаьш безийта хаарца. Оцу корматалло иза хьалха а яьккхира»\nКаманина боххург баьхна Терешковах лаьцна Iилманчас-конструктора Черток Бориса а. «Ракеташ а, адамаш а» книги тIехь цо бахарехь. Королев Сергей реза воцуш висина Терешковас космосехь бинчу белхан хотIах.\n«49-за дуьненна го баьккхича, охьайосса езаш яра «Чайка» (Терешкована тиллина белхан цIе-ред), амма иза стигала яьллачу шолгIачу дийнахь буьйлабелира центран белхахой цунна аьрзнаш дан, цо шайна хеннахь цо ло динчу хаттарна дуьхьал жоп, бохуш. Иза я кIадъеллера, я могуш яцара. Корабль лело ца хаьара шера. Королев чIогIа оьгIазъоьхура цунна».\nКосмосе яхана кхо шо даьлча, 1966-чу шарахь, Советан Пачхьалкхан Лакхарчу Кхеташонан депутат хилира цунах. Кхин а ши шо даьлча йира Советан мехкан зударийн Комитетан хьалханча. Оцу хенахь дуьйна даима а номенклатурехь ю Терешкова.\nДиъ шо хьалха Шемарчу Оьрсийчоьнан тIеман базе Хмеймиме а кхечира иза Кобзон Иосифца цхьаьна. Цигарчу кеманийн фузеляжашна тIехь йоза а дитина цо, бомбанаш, ракеташ еттарца аьтто болийла, аьлла.\nКарарчу хенахь болхбечу Пачхьалкхан Думе Терешкова кхаьчна 2011-чу шарахь. «Арахьарчу агентех – пачхьалкхах йоцчу юкъарлонех», «Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ а, кхийолу пачхьалкхаш а Оьрсийчоьнца шога хиларна дуьхьало ярах» ю цо дакъа а лоцуш, кечдинчу, тIаьхьо тIеэцначу низамийн цIерш.\nКхаарийдийнахь, кху беттан 11-чохь, Терешковас йоцца интервью елла "Комсомольская правда" газетерчу журналистана Гамов Александрна. Путина презедентан даржехь яккхина хан яцаре ян муха дагатесира цунна, «политикерчу гонаша» хьийхира, хоьтту Гамовс. ХIан-хIа, политикаша ца хьийхира, «халкъо» дийхира, боху космонавто. Терешковас шен оьмарехь диллина лелийнарг ду цо тахана халкъанна «дика болх лехар».


Ийначу кепехь латархочун Нурмагомедов Хьабибан цIе багара юьллуш яц цуьнан фанаташа. Гоьевллачу сайташ тIехь цуьнан сурт тIехь долу хIуманаш йоьхкина ца Iаш, цуьнан цIарах а цхьана пайдаоьцу, шаьш цхьаъ юхкучу заманчохь.\nМосвахь а, Красноярскехь а, Челябинскехь а цхьана масех бIеннашкахь йохкархоша холхазан куйнаш духку "Хьабибчух тера куй", "Хьабибан санна холхазан куй", "Хабибка", "Хобибка" (авторийн орфографи а, пунктуаци а ма-ярра йитина-редакци) бохуш.\nХьоле фантази хилла, масала, луларчу хIусамехь хьошалгIахь хуьлу Хьабиб аьлла, шен петар йохка сайте зорбане яьккхинчун. Бакъду, "Кавказ.Реалиин" корреспонденто телефон тоьхча, юхкучо ша бинарг бегаш бу элира.\n"Нагахь санна, иза цу цIийне вогIуш хилча-м, петар механа кхин а еза хир яра", - аьлла, велавелла жимстаг.\nИшта интернетехь эца йиш ю Хьабибан статуэткаш а, цуьнан портреташ а, магниташ а.\n"ХIокху суьрто Iаламат хазйийр ю латархойн клуб, я ша Iачу жимчу стеган хIусам", - аьлла, билгалдаьккхина йохкархочо.\nОхьаяхка а ца кхуьуш дIаоьцу Хьабибан автографаш. Уггар а йорахниг эца таро ю 500 соьмах. Нурмагомедовс шен куьйга дина йоза духкучу цхьаболчара тоьшаллаш дойла ю шайн боху видеоца, и автограф билггал Хьабибан хиларх.\nХьабибан каранаш тIехь а са йоккху фанаташа (50 эзар сом), латархочун автограф тIехь йолу футбол ловзу буьрка а, масала, 1, 5 миллион соьмах. Эца йиш ю Хьабибан сурт тIехь долу нардаш а цхьана, цхьа миллион сом доьху царех.\n250 соьмах фанаташна юхку "чIогIа" ручканаш. Ишта мах хадийна юхкучо шен ручканийн. "Хьабиба лелийна ручка ю хIара, - яздо цо. Аьтто бохьуш ю иза. Шекъа чекхдаьлча хийца а йиш ю, керланиг санна хир ю тIаккха.", - боху цо а.\n"Нурмагомедов" брендаца 4 эзар соьмах духкуш ду латархочун каранаш. "Спаррингехь цкъа тIедоьхкина ду хIорш Хьабиба, ян чIагIо ю сан", - боху цхьаммо.\nIаьнан машенийн шинаш а цхьана йохка йолийна чемпионан цIе а йохуш. "Хьабиб санна ницъболуш ю хIара шинаш", - аьлла, яздина юхкучо.\nАйфонаш тIе йохку беттанаш а, портмонеш а, ахчанаш а, октагонехь кеп-кепарчу ракурсашкахь лаьттачу Хьабибан суьрташ а ду духкуш. Цуьнан дегIехь дерг а эца таро ю 2,5 эзар соьмах.\nЛерина тидам тIеузуш ду, ши цициг духкучун йоза. Хьаьрса а, Iаьржа а ши цициган кIорни ю шен боху, и шиъ дика лелор долчу хIусаме маьхза дIалур долуш. Цхьаннан цIе Хьабиб ю, вукхуьнан цIен цуьнан оппонентан Макгрегор Коноран ю боху авторо.


Ткачевн къамел ца тайна Ставрополехь\nМарсхьокху-бутт 09, 2012\nДеношкахь ГΙобанан губернатора Ткачевс, кавказхой махках а бохуш, уьш цу чу ца буьту некъ баккха беза, аьлла, полицин а, гΙалгΙазакхийн а кхеташонехь дина къамел шена ца тайнийла дΙахаийтина интернетехула луларчу Ставропол-мехкан дас Зеренков Валерийс.\nТкачевс мухха-хΙуъа а леладахь а, «оха-м бохур бац оьрсех боцу нах махках, оха массаьрца а цхьана бийр бу белхаш. Веаний махка – дика ду, бухахь шерашкахь кхолладелла гΙиллакхаш лардичхьана. Вай цхьана пачхьалкхера нах ду, цхьабосса бакъонаш йолуш даха а деза», яздо Зеренковс шен блога тΙехь.\nТкачевс а делла интернетехула, ша националист ву бохуш, бехкевечу нахана жоп. Ша буьйцурш, бакъо а йоцуш баьхкина нах бара, оцу тΙера ша вер а вац, яздо ГΙобанан губернатора. Оцу хьокъехь шуна алссам хезар ду тΙаьхьо.


Суьйлийн Рамазанах нохчийн Рамзан хир вац - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Суьйлийн Рамазанах нохчийн Рамзан хир вац\nСуьйлийн Рамазанах нохчийн Рамзан хир вац\nХанна Дагестанан президентан дарже хΙоттийначу Абдулатипов Рамазана луларчу мехкашца гергарло чΙагΙден программа Нохчийчу вахарца кхочушъян йолор ларамза дац аьлла хета тергамхошна. Цхьаболучара иза Кадыров Рамзан санна шога куьйгалла дΙакхехьа Ιемаш ву, боху. Кхечара иза аьттехьа а ца дуьту – цара чΙагΙдарехь, Абдулатипов Рамазан, Кремлана лиича а, хуьлийла дац шен балха тΙехь Кадыров Рамзанах тера.\nДагестаной, Нохчийчоьной экономикехь, культурехь вовшийн къаьмнаш герга дуьгу программа кечъян бартбина. Мохк меттахΙотторехь Кадыровс шегахь ΙаΙийна зеделларг довза лаьа шена, боху Абдулатиповс.\nАбдулатипов: «Со Оьрсийчоьнан декъан куьйгалхочун даржехь сайн болх дΙаболош стаг ву. Со и болх бан безаш ву. Цундела Кадыров Рамзана аьлла хΙора а дош суна пайде дара. Со цул ханна маситтаза воккха велахь а, мохк меттахΙотторехь цуьнан алссам хаарш ду».\nКъилбаседа Кавказерчу политикехь массарел а дика шех Кремль а, ша Кремлах а кхетарг, эксперташа дуьйцучуьнга ладоьгΙча, Кадыров Рамзан ву. Ткъа луларчу Дагестанан куьйгалхо Магомедов Мохьмадсалам хийцина, ГΙалгΙайчоьнан а, ГΙебарта-Балкхаройчоьнан а президенташ Евкуров Юнус-Беккий, Каноков Арсенний, тергамхошна хетарехь, кестта хуьйцур ву.\nКавказера политика дика евзаш а, Ιедалх йоцчу юкъараллаша Кавказан къаьмнийн Ассоциацин президент хаьржина а ву Маршо Радионо Абдулатиповн белхан хьалхарчу гΙулчех, цуьнан хиндолчух, цуьнгара Кремло доьхучух а лаьцна дийцар дехна Кутаев Руслан. Цунна хетарехь, Абдулатипов Рамазананан аьтто бер бац, Кадыров Рамзанан санна, ша халкъана шога гайта а, ницкъаца Дагестанехь Кремло йоьху къепе хΙоттон а.\nКавказан къаьмнийн Ассоциацин президента Кутаев Руслана къобалдо Дагестанан коьрте Абдулатипов хΙоттор. Амма цо Кремлана товччу кепара ша ца гайтарна а, и бахьанехь иза ханна хΙоттийнначуьра кхин даржехь чΙагΙ ца веш, дΙаваккхарна а кхоьру Кутаев.\nКутаев Русланна хетарехь, Нохчийчоьнна а оьшура бахархойн дегнаш а хьостуш, церан синмаршо юхаерзаен, махкахь адамийн вовшашка къинхетам гΙаттабен куьйгалхо.\nКавказан къаьмнийн ассоциацин президента Кутаев Руслана Абдулатипов Рамазан массо а агΙор къобалвеш вийцахь а, шайна дагестанхошна юкъахь алссам бу мехкан керлачу куьйгалхочун хьалхарчу гΙулчех шекберш. Делахь а, Абдулатиповх шайна беркат даларе сатуьйсу цара а, юьхьанца дуьйна цуьнгахьа болучу а бахархоша.\nИГРА В ДЕРЖАВУ


ГIуран-бутт 03, 2016\nНохчий Малхбузе дIаэха буьйлабелчхьана чолхедаьлла къоман векалийн зуда ялорца-яхарца долу хьал. Нагахь санна йоI я кIант дозанал арахь дехаш делахь, Нохчийчуьрчу молланаша масала, геннара мах ца бо царна. Цул совнаха, масех доза а хадош, вовшахкхета а хала хуьлу дезачарна.\nХала ду генара захалонаш\nГенара маренаш дар -м нохчийн юкъараллехь хьалха заманчохь дуьйна схьадогIуш ду, хетарехь, лерина цуьнца доьзна кхолладелла ду халкъалахь „генара лекхна зурма хазъелла“ боху кица а.\nДелахь а, тIаьхьарчу пхийтта-ткъо шарчохь, вайнах дозанал арахь, Малхбузехь а, Малхбалехь а дIасабаьржича дуьйна схьа шуьйра даьржина хилла дацара, тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь бехачу йоIа-кIанта захалонаш дийцар а, марелаш дар а. ХIинца-м цхьа а цец ца волу Германехь вехачу кIанта Францера йоI ялийча, я Белгера йоI Нохчийчохь вехачу кIанте маре яхча.\nЦу тIаьхьарчу вариантехь бакъду, Европехьий, Нохчийчохьийн бехаш болчу къоначийн марелах шех цец ца валахь а, и захало новкъа-нацкъарло а йоцуш дIадирзича цецбовлуш нисло. ХIунда аьлча, цхьа могIа халонашца а, новкъарлонашца а доьзна хуьлуш ду и тайпа марелаш.\nХьалхарниг царна юккъехь – доккхачу декъехь Европехь вехачу жимчу стага, ша „иманах“ кхочуш кхачвелла лоруш волчу, ткъа Европехь кхуьуш долу нохчийн зудбераш шан ялолла иманехь, гIиллакх-оьзденгаллехь ца лорий, цIахь Нохчийчохь шена нускал хоржуш хиларна.\nХаьржина а, къайлаха, ша вехачу мехкан низам а дохош цIа а вахана, иза ялийначул тIаьхьа жима нускал Европе сехьа даккха вуно хала хуьлу. „Иманца“ кхиина волу и кIант мелла а комаьршаллина тIехь а сов ваьлла велахь, цо хаза виза а йоккхий, ялон ма-еззара кеманна тIе а хаайой, схьаялайо ша вехачу хIусаме шен зуда.\nАмма „иман“ кхиарца писалла а кIентан амалца кхиинехь, цо иза ахчанна кхоаманна цкъа хьалха нах лелочу минибусца Беларусехула масех дийнахь новкъа а йоккхий, цул тIаьхьа Полше дехьайоккху. Я дехьаяла юьту, шегахь-м кехаташ хиларх терра, ша дехьа а волий.\nХийла нисло тIаккха жима нускал Полшерчу дозалардархоша дехьа ца долуьйтуш, кIиранашкахь а, беттанашкахь а Брестехь дуьссуш. Ткъа цул а ирчох хьал хIутту и нускал хIусамдас цхьана кхечу хийрачу я шен гергарчу зударийн Европерчу паспортаца дозанел дехьа даккха гIортахь.\nИшттачех цхьа Iоттабаккхам кху гурахь шуьйра бийцаре белира Малхбузерчу нохчийн диаспоршкахь. Ша далийна нускал шен гергарчу зудчуьн кехатца дехьаяла хьажийнера цхьана къоначу Европерчу майрчо. Нускалх цо тоьхна йолу цуьнан нана, дозалардархоша жима зудчух шекбевлла иза саца майина, кхера а елла, нускал цигахь а дитина, ша цуьнца а йоцучуха дехьаяьлла, дIаяхнера.\nТкъа къона зуда, цкъа а дозанхошца гIуллакх Iоттадаланза йолу, лаьцна, набахте йоьллинера, документашца бозбуанчаллаш лелорна бехке а йина. Цул тIаьхьа Нохчийчуьра шен да тIаьхьа а вахана цо набахтера мукъаяккхалца цу чохь шело а, мацалла а лайнера цо бохуш дуьйцу цхьаццаболчара. Цуьнан марелах хIун хилира, иза дас юха дIа ца йигира, я цхьанна хIуманна гуьнахь воцучу, амма зуда Нохчийчуьра бен ялон шен мах ца хетачу хIусамдех дIатуьйхира хууш дац.\nНагахь санна визанашца а, Полшехула бечу бехачу шогачу некъаца дерг а цхьа хало елахь, шозлагIа чолхе хIутту Европерий, Нохчийчуьрий вовшашца кхолламаш боза арабевллачу къоначарна хьалха дистанцехула мах барца доьзна. Вовшашна генахь Iачу кIентан - йоIан захало кхочуш дечу хенахь уьш вовшашна тIекхочехь бацахь а церан марел бусулба динан низамашца чекхдаккхарга бен-бен хьежамаш бу Iелимнахалахь а, юкъараллехь а.\nНагахь санна вайнахалахь дуккхаъчарна скайпехула я интернетехула мах бар хIинца а акха хетахь а, шуьйрачу юкъараллехь и хIума кхардамца а, ур-атталла сийдацаллийца, замано адам талхийна хиларца а тудуш делахь, дешначу наха цхьа могIа хьелаш лардичахьана генахь мах бар магадо и тайпа марелаш. Бакъду, уьш шуьйра юккъе дахарий, царах дела де дарий къобал ца до, ца ваьллачу хьелашкахь иза дан бехкамаш ца бахь а.\nВенерчу доккхачу маьждигехь хьехамаш беш волчу нохчийн имамо Мусас кхетийра Маршо радионна, муьлхачу хьелашкахь магийна дистанцехула мах бар бохург.\nИмам Муса: „Цигахь лардан дезаш долу хIумнаш лардичахьана, генахь мах бан магош ду. ЙоI реза хила еза. ЙоIана цу кIентан хьал девзаш хила деза, ша йоьдуш ерг мила ву хууш. Цу кIантан йоьIан хьал а девзаш хила деза. Юккъе биллина мах а хила беза церан. ТIекхочехь и шиъ дацахь, цу кIанта шен векал вахийта веза цу йоьIан вали волчу.\nЮхь-дуьхьал уьш хIуьттуш дан деза иза, вай вовшийн гергар нах боцуш а дац, аренца дехаш делахь а. Цхьа стаг билгал а ваьккхина, шегара цунна пурба а делла, шена мах бан, вахийта везаш ву цо и цу йоьIан верасна тIе. Иштта лелийча гIолехь хир ду иза, ца далуш хала хIума а дац иза. Ткъа нагахь санна иза далур доцуш хьелаш делахь, тIаккха скайпехула, вовшийн сибаташ гуш а долуш, дан а магош ду иза“.\nГенара мах бар билгалчу бехкамца ца магош дацахь а, дуккхаъчу имамаша и хIума шаьш къобал а ца до, я цу кепара дистанционан мах бан а ца бо. Иштта, Нохчийчохь, хетарехь а, цхьа молла вац цу кепара марел шегахула дойтур долуш.\nЦкъа делахь, царна шаьш мах бечу кIентаца-йоIаца эвхьаза цамгарш ца хилар тIечIагIдеш долу лоьрашкара кехат оьшу, шозлагIа делахь, кIант я йоI мичахь а ду ца хууш цара марел дар къобалдан хIуттур вац царех цхьа а, хIунда аьлча хийла хилла тIаьхьарчу шерашкахь цу кепара къайлахчу я генарчу захалонашкахь зуда ялош верг я маре йоьдуш ерг Шемахь я Иракъехь я кхечу меттехь террорхойн декъахь волуш нислуш.\nНохчийчуьра молланаш хилла ца Iа дистанционан мах ца беш юхахьбевлларш. Хетарехь, йоллучу Оьрсийчохь а бу молланийн хьежамаш цхьатерра. Иштта, масала, цу хьокъехь шега деллачу хаттарна жоп луш Татарстанан коьртачу къедано Фазлыев Джалилас аьллера Исламревью агенталле, ша и тайпа мах бийр бац, хIунда аьлча уггаре а хьалха зудчуьн бакъонаш ледар хир ю цу кепарчу марелехь аьлла.\n„Никах дечу хенахь зудчунна а, боьршачу стагана а карадIалуш ду цара марел дина хиларх тоьшаллаш. Цу документо шарIаца зудчунна бакъо тIечIагIйо, иза юьтуш хилахьь цунна цаьршиннан бахамех дакъа кхача йолу. Ткъа и документ ца хилча цуьнан и бакъо а хир яц“, - элира цо.\nАмма доьзалера юхуш хилахь ишттаъ-вуьштаъ кIадда а ца кхочуш шен цIа яха езачу нохчийн зудчунна-м и башха мехала а дац.\nМел аьхна ду цхьалха вахар?


Оьрийчоьнан МИД-ан векал: Оьрсийчоьно кховдийнарг альтернатива ю "тIеман сценарина"\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министран когаметта Грушко Александр\nОьрчийчоь йолалур ю "дуьхьалкхерамаш" кхолла НАТО-на, нагахь Американ Цхьаьнатоьхна Штаташ а, цуьнан бертахой а реза цахилахь Москвано кхун кIиранах официалан кепара зорбане яьхначу Европерчу кхерамазаллах лаьцначу бартийн проекташна. Цунах лаьцна дIхьедина шоьтан дийнахь "Соловьёв LIVE" ютьюб-каналан эфирехь Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министран когаметто Грушко Александара.\nПрезидента Путин Владимира "кхерамазаллан гарантеш" санна хьалхо йийцинчу Оьрсийчоьнан проекташкахь, кхин долчуьнца цхьаьна ду, Украина а, Гуьржийчоь а юкъацарх НАТО юхаялар а, НАТО-но тIеман-техникан юкъаметтигаш цалелор а муьлххачу а СССР-на юкъайогIуш хиллачу пачхьалкхаца (НАТО-на юкъахь йолу Балтин пачхьалкхаш йоцург), юккъера а, лахара а геналла йолу ракеташ а, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн зарратан герзаш а Европехь цахIиттор а.\nГрушкос дийцарехь, Оьрсийчоьно кховдийнарг, цунна хетарехь, Москван Малхбузерчу пачхьалкхаца юкъаметтигаш тIекхаьчначу "кхераме зилна уллера юхадовларан Iалашо йолуш ду".\n"Бакъдолчуьнан киртиг тIекхаьчна", – дIахьедина Оьрсийчоьнан МИД-ан векло. Цо дийцарехь, хетарг дIахаийтина "цIена а, кхеташ болчу а маттаца", хIунда аьлча, цунна хетарехь, НАТО-н пачхьалкхаш бохо юьйлаелла хьалха Оьрсийчоьнца бина хилла барташ. Цуьнца цхьаьна, цо хIумма а цахьахийра Украинех лаьцна, цунна гонах долу хьал бахьана хиллехь а, Оьрсийчоьнан а, Малхбузен а юкъаметтигаш иръяларна.\nТIаьххьарчу масех кIиранах Малхбузерчу пачхьалкхийн талламан сервисаша билгалдаьккхина Оьрсийчоьнан эскарш гуллуш хилар Украинин дозанашца. Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, цуьнан бартахоша а хIоьттина хьал тIеоьцу, Оьрсийчоь шуьйра масштабан Украинина тIелата мегаш хиларан кхерам болуш санна.\nИштта фон а йолуш, НАТО-но Украинехь лелочо Оьрсийчоьнна кхерам бохьу бохуш, иза бехке а еш, Москва къамелаш дан йолаелла "кхерамазаллин гарантеш" ло шена бохуш. Кху кIиранах зорбане даьккхина документ шуьйра масштабан башхалла йолуш ду, иза Украинех хьакхаделла цаIан. Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа дIахьедина, Оьрсийчоьно кховдийнарг шаьш дийцаре дийр ду шен бертахошца, амма билгалдаьккхира НАТО-н а, Европерчу кхерамазаллах йоьзна коьрта принципаш шеконе яхка оьшуш дац аьлла.


turkey embassy moscow 25 november\nТуркойчоьнан дозанехь, оьрсийн тIеман хIаваъкема чудаийтича а, цул тIаьхьа а, шинна пачхьалкхо, вовшах бехкаш богIуш дIахьедарш дира. Къаьстина, оьрсийчуьра Iедалхой: баккхий а кегий а, мел йолчу телеканалашкахь, хилларг дуьйцуш бара. Дукхачара, буьрса, вайна динарг дита мегар дац, бекхам бан беза бохуш, иштта а дика хьоьгуш йоцу юккъаралла иркахIиттош къамелаш дора.\nМотталора, тахана-кхана, тIом бала мега аьлла. Цундела, цхьаболчу эксперташа, тIом балахь а аьлла, Туркойчоьнан тIеман ницкъ бустура. Оьрсийчохь ца хууш а хила мега, амма, туркойн эскар, дуьненахь уггаре а тоьллачарах юккъахь лоруш ду, шен тIеман гIирсашца а, салтшца а, хIаваъ кеманашца а, хIурдан кеманашца а.\nБакъду, тIеман практика, церан дика ца хила а мега, кху 20 сов шарахь тIемашна юккъера ца долучу оьрсийн эскаран санна, амма, доьхьала уьш хIоьттича, дуьненаюккъера кхоалгIа тIом болабала мега бохуш, и ойланаш а юьйцура цхьаболчу эксперташа.\nКхайкхамаш бира, Туркойчоьца мел йолу хIаваъехула зIе сацаян еза бохуш. Цига садаIа эха ца оьшу, бохуш оьгIазло гойтуш яра. Цундела цецволийла дац, и оьгIазло дIа а кхаьллина, иза Iевшина, арабевлачу наха, Ульяновск гIалахь йий деш йолчу туркойн заводан тIелатар а дина, коран бIаьргаш дохийча. Кхаарийндийнахь, Москохахь йолчу Туркойчоьнан векалаллан а тIулгаш а диттина, цигахь а коран бIаьргаш дохийна.\nШина пачхьалкхан юкъаметтиг, сихонца дIа ца нислахь, хьал чолхалле кхача а гена дац, аьлла хета цхьаболчу политик эксперташна. Ишттачарах ву тахана Москохахь вехаш волу Бено Шамал. Цо маршо Радиога иштта элира.\nБено: «Нохчийн олуш цхьа хIума ду: «дакъа дукха ловзийча, цуьнга тата даьлла» олуш. Цундела, мелла а сихха и гIуллакх дIадерзор бен, кхин гIоле хIума дац. Кхане муха хира ю аьлча, цхьаъ вукхунна хьалхахь вахьтаIа ца гIертар, я яхь дIа ца яла гIертар хьалхадалахь, кханалера юкъаметтигаш чолхе хира ю. Ши а а агIо, шайга пайда эца гIертара ю аьлла хета суна. Оьрсийчоь-м муххале а. Иза оцу юккъе яхна, цундела, шен ма хуьллу, хи а ца кхоош, шен Iалашонна тIекхача гIерта мега».\nПолитикан тIегIанехь, Туркойчоьно а Оьрсийчоьно а, вовшех бехкамаш буьллуш, могIарерачу нахана а, бизнесна а, тохар хира ду, уггаре а хьалха, Оьрсийчуьрчана а хуьлуш, аьлла кхин дIа а дуьйцу политолога Бено Шамала.\nБено: «Украинхой олуш хилла-кх: « Элий вовшехлетча, лайн кIажарш леста. Цундела, Iедало, шаьш цхьа хIума деш далахь а, шаьш цхьана хIуманна тIекхача гIерташ балахь а, арахь а, урамашкахь бехачу нехан гIуллакх, тидаме лоцура дуй ца хаа суна. Нахана оьшуш дов дацара иза».\nУггаре а чIогIа тохар хила мега, нагахь санна, Оьрсийчоьно, Туркойчоьнца экономикан уьйранаш хадаяхь юккъерачу барамера совдегархошна. Цигара кхоьхьучу хIуманца а, сурсаташца а, бехаш, иттанаш миллионаш нах бу. Кавказехь а, Нохчийчохь а бац уьш кIезга. Туркойчуьра, бедарш лелочу совдегархочо Алиев Нурадис, чолхалла кхиъ чIагIлахь, боккха бохам хира бу боху, шена а, ша санна болчарна, элира Маршо радиога вистхуьлуш.\nАлиев: «ХIинца кхин хуьлуш пайда бацахь а, дIа лелош болх бу оха. Долларан мах а лакхабаьлла. ХIинца кхеран Туркойчоьнца юкъаметтиг талха мегаш ю. Кема оьккхуьйтуш а, кхидерг деш а, хIума леладо, ткъа, ша дерриг, могIарерачу нахана зене доьрзу».\nПолитикехь догIуш ма хиллара, Туркойчоьнан Iедалш, шайна тIера бехк дIабаккха гIерта, кема чудаийтарна. Президента ЭрдогIана дIахьедар дина, шай эскархошна, и кема оьрсийн дуйла хууш дацара аьлла. Цуьнах а, чудаийтинчу кеман шолгIа пилот а дийна схьакарора тоьинчу Оьрсийчоьно дIахьедарш дина, шаьш Туркойчоьнца тIом бан лерина яц аьлла.\nАмма, хIинцалца, шинна пачхьалкхана Iедалша цхьана кхочуш ян билгаляьккхина, уггаре а лаккхарчу тIегIанера проекташ, сацо мега аьлла, дIахьедар дина Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министра Лавров Сергейс. Уьш муьлхачу тIегIанера ю а ца аьлла цо. Президентан Путинан стоьла а тIе а йихкина, тIаккха къастора ю боху.\nТуркошца даьлла дов, шен бахархошна б1остнехь дерзош ду Оьрсийчоьно


Немцо - Аделье, нохчо - Аминат\nГIадужу-бутт 10, 2015\nChechnya --Grandmama Aminat-Adelje, Chechen-German woman, 80 old year\nНохчийн дахарехь дуккха нисло хьо хийла цецвоккхуш, хьуна дела денна гушшехь, бух бовзаза дисина лела Iаламаташ. Нохчийн къома юкъахь кес-кеста нисло оьрсех, украинахойх, я кхечу къаьмнех буйла а ца хууш, шерра нохчийн мотт буьйцу нах. Иштачех Теркйистера къано, 80 а сов шераш долу Аминат.\nСталинан Iедало Сибреха хьажийначу нохчийн къомо къиза хало-эрчонаш ловш, тIехIуьтту харцонаш эшош, чот йоцуш дукха къаьхьа къурдаш бинехь а, цо собарца сатийсина хьомечу, салаьттачу Даймахка юхадерзаре,цIехьа богIу некъ юьхьарлацаре. Шаьш мел де эшна белахь а вайнах гIоьналлин куьг кхийдош,гIийланиг, мисканиг тергамза ца вуьтуш, шайн ницкъ кхочучу барамехь, гIаддайначарна гIортораш хилла чекхбевлла цу хийрачу геналлехь 13 шо токхуш.\nКхечу къаьмнашца хийла уьйраш туьйсуш меттигаш а нисьелла. Тахана нохчийн ярташкахь кIезиг бац бехан,берийн берийн бераш а долуш бакхийра оьрсийн,украинцийн,немцойн къомах зударий.\nИштачех цхьа ю 1930-чу шарахь Уфан гIалин Вологусаринск кIоштехь йина немцойн къомах Радко Аделье,тахана Теркйист кIоштан Iелин юьртахь МагамадовгIеран доьзалехь ехаш йолу Аминат. Иза, 17-18-ра яьлла ,кхиъна йоI йолуш, Карагандан Нуринск кIоштехь тIелаьцна Магамадов Якъуба, Амантас шеца болх бечу цуьнан йоIе Iайшате «вала да воцуш, цхьа стаг ю ша» аьлла латкъам бича.\nIайшат: «Хьелий узуш балхахь яра со. Со цигахь а йолуш детдомера схьаеънера Аминат. Йоккха йоI яра иза-м,говр санна доккха дегI а долуш, I8-I9 шо хир долуш.Со жима яра. И яра хьуна цу берийн цIийнехь кхиъна цизаьрка а узуш,къаркъа а молуш. Деладахь яр-кх,хIоккхул ехха ши чIаба а йолуш. Божарша санна хечий,коччий бен лела а ца йора хьуна.»\nМаршо Радио: Шун дас тIелаьцначул тIаьхьа йитира цо цизаьрка…?\nIайшат: « Цизаьрка а йитира и божарийн бедарш а охьаехкира. Бусалбан нехан Iедалехь йолаелир-кх иза. Тхох схьакхеттачул тIаьхьа кхузза маре яхара иза. Цкъа Казахстанехь яхара, шозза цIадаьхкича яхара.»\nСоьца къамел деш йолу Iайшат,хьелийозархо хиллехь а жима хилла I4-I5 шо бен доцуш. Доьзал а хилла церан иттех бер д олуш боккха. Шена чIогIа гIо хилира Аминатера бохуш дуьйцуш ю Iайшат кхин дIа а.Цуьнга хIума алар а тхан дас мага ца дора. Шул пайдехьа хир ю иза эхартахь олура тхан дас.»\nIайшат: «Балха тIехь цо дIатекхош яр-кх со. Берашца а чIогIа тарлуш дIа-м яхара. Цо берана дов дича а.тоьхча а тхан дас-нанас хIумма а ца алара. Йоккханиг со яра. Шен вежаирй,йижарий ду бохуш тарлора дика.\nШел дуккха а кегийрачу вежаршна,йижаршна човхош,тухуш,кхетош-кхиорехь дика тIеIаткъам беш чекхъяьлла шен йиша бохуш дуьйцуш ю Iайшат. Кегийчарна цу хенахь Аминат нанас дена йина йиша яц аьлла дага а ца догIура боху Iайшата. Цо дийцарехь хIинца берийн бераша а тIеоьцу иза дененан я деден йиша санна. Iайшат ю дуьйцуш шен тIеэцначу немцойн къомах йолчу йоккхах йолчу йишех Радко Аделье- Аминатах.\nIайшат: «Ша немцо елахь а, боьха гIазкхий,боьха керста бохуш чекхъяьлла-иза. 60 шо сов ду и тхойца йоллу. Барт ийгIина,со дIагIур юй,Iийр яций бохуш цкъа а девне йилийна а яц и тхойца. Со-со а цецьюьйлуш, сан вежарша а,церан несарша а чIогIа дика лелайо Аминат. Нахана-м хаа а ца хаьа и оха Сибрехахь тIелаьцна юй. Нахха-м стенна стенна буьйцу,тхан тхешан берашна а а ца хаьа а иза-м. Иза сан йиша а ю,шайн дедайн йиша а ю бохуш Iаш бу уьшша-м…»\nСоьца шен йишех къамел динчу Теркйист кIоштерчу Iайшата билгал ма даккхара,цунна цкъа а дага а ца оьккху,кхечу къомах хийра стаг ю-кх хIара аьлла, Iеса ойла. Цунна доза а доцуш боккха кхаъ бу ишта дог-ойла чуьрчу несарийн а, церан несарийн а, берийн а хилар.\nКазахстанера дуьйна схьа йиша...


Дуьненаюкъара МухIажиран Де - нохчийн къоман де санна\nМангал-бутт 20, 2017\n"ХIинцца доьзалера 7 стаг Бресте вигина вогIу со"\nДуьненаюкъарчу мухIажарийн дийнахь Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъаралло зорбане даьхна керла терахьаш, кху лаьттахь даханчу 2016-чу шарахь мас мухIажар ву бохучух. Цкъа а ца хиллачу кепара лакхара ду уьш – 65 миллион 600 эзар стаг. И бохург ду, цул хьалхарчу шарахь чул а 300 эзар стаг алсам ваьлла, шайн мохк а, ков-керт а дитадезначарна юккъехь.\nМангал беттан 20-чохь билгалдоккхучу мухIажарийн денна лерина хIора шарахь рапорт арахоьцучу Цхьаьнакхеттачу къаьмнийн юкъараллин мухIажарийн гIуллакхех йолчу урхалло билгалдаьккхина, карарчу хенахь дуьненчохь хIора а 113-гIа стаг мухIажар ву, аьлла. Ткъа и нах цхьаьна багарбича, Британин бахархойн терахьал алсамох ду дуьненчохь карарчу хенахь боьхна лелачу мухIажарийн терахь аьлла билгалдаьккхина ду рапортехь.\nхIора минот 20 стаг шен хIусам охьа а тесна, тховкIело лаха араволу\n„И бохург ду, юкъарчу хьесапехь даханчу шарахь хIора минот 20 стаг шен хIусам охьа а тесна, тховкIело лаха араволу бохург. Ткъа хIора секондехь – кхо стаг“, - иштта яздо рапортан авторша.\nЦу нахах доккхах долу дакъа шаьш бехачу пачхьалкхашкахь „чоьхьара мухIажарш“ хилла лелаш бу, аьлча а, шайн мехкан цхьана кIоштара вукху кIошта а юьдуш.\nУггаре а алсамох мухIажарш Шемара бу – цигара ведда пхиъ ах миллион стаг ву. Цул тIаьхьа йогIуш Къилба Судан ю – цигахь тIеман тийсадаларш марсадовлар бахьана долуш даханчу шарахь 800 эзар стаг ведда.\nОвхIан а, Украина а, Оьрсийчоь а ю дукха мухIажарш бовлучу мехкашна юккъехь. Нагахь санна Украинера тIом бахьана долуш нах махках бийлахь, Оьрсийчуьра Малхбузе оьхурш доккхачу декъехь нохчи бу. Ши некъ бен бац царна Европе кхача – я дуккхаъ ахчанаш а луш, векалташка некъашна харжаш а еш, виза а яьккхина, - нагахь санна шайна иза лахь, - новкъабовлар, я Беларусехула Польше а баьхкина, цигара кхин а Европин кхечу мехкашка дIасабаржар.\nхазахета шен мохк битина цхьа а ара а вер вац\nИ ший а некъ яккхийчу халонашца боьзна бу, чакхенгахь шаьш Европехь тIелоций я цIехьа хьаждой а ца хууш вайнаха юхьарлоцуш. ХIетте а лах ца ло Нохчийчуьра дIаюьхучу мухIажарийн терахь. ХIунда бохучу хаттарна шена хетарг дийцира немцойн Коьлн гIалахь мухIажаршца болх беш волчу Шишханов Олхазара.\nШишханов Олхазар: „Цкъа делахь, шен Даймохк бита атта дац, хазахета шен мохк битина цхьа а ара а вер вац. Ткъа шозлагIа делахь, нохчий мухIажарш бийла бахьанаш вай тергалдича, уьш дукха ду. Иза тIом а бу, иза мацалла а ю, иза шен дийне вала стеган таро ца хилар ю, иза нехан могашаллаш ца хилар а, дарбанаш дан аьттонаш ца хилар а ду.\nКхерамазалла ю бохуш массанхьа а дIакхайкхош ду, амма ахь раз ши дош алахь ца хууш, ларамаза хадон ца безачу стеган ахь некъ хадабахь, иза тоьуш ду-кх и стаг а, цуьнан доьзал а сийсаз бан а, царна таIзарш дан а“.


Политика бахьанехь чубоьхкина зударий маьрша бахаран кампани йолийна Iамерко\nГезгмашин-бутт 02, 2015\nДерриг дуьнентIехь цхьацца пачхьалкхийн Iедалша харцонца набахташкахь латтош болу зударий маьрша бахарна тIе тидам бахийтаран кампани йолийна Iамеркин Цхьаьнатоьхначу Штаташа.\nЦуьнах лаьцна Шинарин дийнахь хаам бира Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацехь Iамеркин векал йолчу Пауэр Самантас. Iамеркин пачхьалкхан департаменто бинчу хаамашца, лаххара 20 зуда ю кху дуьнентIехь политикан тутмакх лоруш.\nЦу кампаница а догIуш дуьненаюкъараллан тидам тIебохуьйтур бу Оьрсийчохь лаьцна латтош йолу Украинера кеманхочунна Савченко Надеждинна а, Азербайджанан Iедалша чуйоьллина йолчу бакъонашларъярхочунна Юнус Лейлаъана а, журналистана Исмайлова Хадиджана а.\nЦул сов Iамеркан Iедалша политикан тутмакх лоруш ю Узбекистанера бакъонашларъярхо Камиллова Матлюб а, ГIажарийчура Хедаят Бахарен а. Уьш а, кхин болу а Iедалаша набахтехь латтош болу политикан тутмакхаш-зударий сихха маьрша баха беза аьлла хета Iамеркина.


Онлайн кепехь хир бу харжамаш Ростов-махкахь\n"Госуслуги" порталехула кхаьжнаш таса йиш хир ю нехан, цIахь а Iеш, Гезгамашин-беттан харжамашкахь Оьрсийчоьнан 6 регионехь. Къилба регионехь оцу кепехь кхаьжнаш таса таро хир ю Ростов-махкахь. Иштта бу Оьрсийчоьнан харжамийн коьртачу комиссино бина сацам.\n"Тхо дистанционан кепехь, "тIеман" хьелашкахь кхаьжнаш муха тосу зен дохку, оцу барамна юкъа 1-2 миллион харжамхой а озош", - билгалдаьккхина пачхьалкхерчу харжамийн коьртачу комиссин куьйгалхочун гIовса Булаев Николайс.\nТест еш, дистанционан харжамаш Ростов-махкахь дIабаьхьира кху бетта юккъехь – тестехь дакъалецира 76 эзар вахархочо.\nЭлектронан харжамаша "зен луш йолу 100% эвсаралла гойту", харцонаш чекхъевр яц, аьлла хета регонерчу "Яблоко" парткрчу муниципалан харжамийн куьпан комиссин декъашхочунна-тергамчина Меньшенина Еленина.\n"Ростов-махко гаранти ло жамIаш муха хир ду бохучунна. Дукха ю тIехь тергам боцу каппаш юьстахарчу кIошташкахь. "Тергамчаша проблемаш лоьлхуьйту" меттигаш гIаланашкахь бен яц, и меттигаш дIасовчийчхьана, вуно дика "харжамийн султанат" кхоллало, онлайн-харжамашца декъашхой ма-оьшшу алсам а язбеш", - элира цо Кавказ.Реалиига.\nХаржамашка кIезиг нах лела – иштта хуьлу гуш долу сурт тергамчаш болчохь, ткъа уьш боцчохь – фантастика лара дезаш "дукха хуьлу" харжамхой, "терахьаш кечдийраш" муьтIахь болу харжамийн каппийн комиссийн декъашхой бу – школашкара хьехархой, - дуьйцу Меньшенинас.\n"Цхьааллин Оьрсийчоь" кечлуш ю харжамашна, дIаяхьа дагахь ю партин праймризаш. Радио Свободан корреспонденташа гулдина социалан машанашкахь царех лаьцна наха дуьйцург.


Парижехь хилла бохам, я Мила ву Азимов Хьамзат\nСтигалкъекъа-бутт 15, 2018\nФранцехь талор динчух лаьцна хууш дерг вовшахтоьхна Маршо Радионо\nШоьтан сарахь Парижехь, наханна урс а карахь тIеллетта, цхьа вахархо вийна, веанна чевнаш йина жимчу стага.\nТалор динарг, Нохчийчуьра схьаваьлла, 21 шо хилла Азимов ву францойн телеканалашкахь а, газетийн агIонаш тIехь а вуьйцуш.\nАзимов Шерипан воI Хьамзат вина Устрада-ГIалахь (Аргун). 4 шо долуш дIавигина дас-нанас шайца Франце. АзимовгIар махкахбовлар дузу Нохчийчохь лаьтташ хиллачу тIамца, нах лоьцуш Iедал хьийзина хиларца, доьзал Европе паргIат дахар лаха бахарца.\nХууш ду АзимовгIар децIахь цхьана а тIемалойн тобан я политикийн декъабахана лелла боцийла. Шайн воI дикачу хьелашкахь кхиорхьама дIакхелхина Европе.\n2002-чу шарахь, Франце кхаьчча, доьзал дIатарбелла Ниццехь. Ши шо даьлча политикан мухIажирийн статус елла АзимовгIарна – оцо магийна балха баха а, шайна хIусам нисъян а.\n2010-чу шарахь юьзина бакъо йолу Францин бахархой бина царех. 2014-чу шарахь баха дехьабевлла пачхьалкхан малхбале – Страсбурге. Оццу шарахь Оьрсийчоьно шен паспорт а ло Хьамзатна.\nКхин а ши шо даьлча Парижерчу 18-чу кIошта баха дехьабовлу АзимовгIар. Цигахь чохь баха Iедало чоь ло царна. Цара лаьцначу хIусаман дайша дийцарехь, я воI а, я нана а бусалба духарца, я суьпа леларца билгалбевлла а ца хилла.\nСтрасбургехь вехачу муьрехь Хьамзат вон ца лелара, иза динца кхин гергало долуш а вацара, хаамбо Францерчу низамхоша. Юкъараллана кхерамеверг цигарчу Iедало радикалийн тептара язво – "S" олу цунах. ТIаьхьо Шемахь тIемаш бечу нахаца зIе лелош вуйла а хиина, цу тIе язвина хилла кIант.\nХууш дац, муха вирзина Хьамзат радикалийн кхетаме. Цхьаболчу хаамашца, Страсбургехь нохчашна къастийначу маьждиге лелла иза. Амма оцу маьждигна тIехь яц лелаш вон цIе. Цигара имам даима а хуьлу кегийнах низаме, дикане кхойкхуш. "Кавказ.Реалиин" Страсбургерчу кхечу хьостанаша бахарехь, маьждигехь ца деш, цхьана нехан цIахь деш хилла цо накъосташца ламаз.\nСтрасбургехь Азимовс зулам динчул тIаьхьа полицино лаьцна цуьнан цхьа накъост – иза а ву "S" тептара язбиначех, дешна цуьнца цхьаьна школехь, цхьаьна лелла спорте а.\nЛор хила кечлуш вара Азимов Хьамзат – бакалавр а ваьллера (университетехь дешар дIадахдан бакъо). Амма Зазадоккху-беттан 12-чу дийно хадийна дерриг а.\nОцу юкъанна интенетерчу Amaq агенталло (ДАIИШ-ан ресурс) даржийна ша шена тIеоьцу динарг, Азимов "Исламан пачхьалкхан эскархо вара", цо бекхам бина Шемахь тIемаш бечу коалицин декъахь йолчу Франци, аьлла.\nКадыров Рамзана жоьпалла тIедожийна шена Францина, цуьнан Iедал бехке до цо, "кхиар а, воккхахилар а, кхетаме вар а" Азимовн цигахь нисделла хиларна.\nНохчийчохь Iедало талламаш дIабаьхна Устрада-ГIаларчу АзимовгIеран гергарчаралахь, лебина уьш полице а бигина.


Сахалинерчу "Ахмат" клубехь кегийрхой лецар зен долийна Талламан комитето\nОьрсийчоьнан Талламан комитето зуьйш ду Южно-Сахалинскерчу латархойн "Ахмат" клубехь кегийрхой лоьцуш ницкъхой бакъонашца совболар, боху меттигерчу прокуратурин сайто. Юьйцучу спортан клуба чулилхина хилла леринчу ницкъийн тоба, лехамаш дIабаьхьина, бераш цIенкъа дийшийна а латтош, боху "Сахалин.инфо" ресурсо.\nБерех цхьаьннан гергарчо тоьшалла дина ницкъхоша бераш цIенкъа дийшийна латторах а, тIаьхьо уггаре жимачарна арадовла магийна хиларх. Бераш Iадийна дара, дуьйцу шен цIе ца яьккхинчу тешо. Амма "Ахмат" клубан тренера Меджидов Явера, иза бакъ дац, клубехь дан а дацара оцу хенахь бераш, аьлла "ОТВ Сахалин" телеканална ша еллачу интервьюхь.\nЦо дийцарехь, сарахь 7 сахьт даьлча чекхдовлу Iамораш, ткъа цIийнах ницкъхой хьаьвсина тIаьхьо. МК газето бахарехь, ФСБ-н а, Росгвардин а ницкъаш хилла цигахь террорхой лохуш. Лаьцна 15 стаг, боху РИА "Сахалин и Курилы" агенталло.\nЛатархойн клубана "Ахмат" цIе тиллина Нохчийчоьнах куьйгалла деш хиллачу Кадыров Ахьмадан хьомара. Клуб кхоьллинарг а, дIалелош верг а ву Кадыров Рамзан.


Оьрсийн герзах а леш бу шемахой\nМангал-бутт 13, 2012\nШема --Оьрсийчоьно арахоьцу Т-72 танканаш ю ХIомс-гIалахь гIаттамхошна дуьхьалъяьхна, Мангал-бутт, 2012.\nШема махкарчу Iедалша оппозицин тобанашца дIахьочу теман тийсадаршкахь дела денна иттанашкахь нах бу бойъуш. Iедалхоша гIаттамхошна тIедетташ долу герзаш дукха хьолахь Оьрсийчохь деш долу герзаш ду. И бахьана долуш Франехь кху деошкахь дIахьочу герзин гайтамашка оьрсийн Рособоронэкспорт концерн ма яийтахьара аьлла кхайкхам бина адамийн бакъонаш ларъярхоша.\nДуьненаюкъарчу "Хьюман Райтс Вотч" адамийн бакъонаш ларъярхойн юкъаралло Францин куьйгалле бина кхайкхам зорбане баьлла цу вовшахкхетараллин сайта тIехь. Парижехь дIахьочу Eurosatory-2012 цIе йолчу герзийн гайтамашка оьрсийн Рособоронэкспорт-концерн ма яийтархьара, аьлла, дехар до цу кхайкхамехь адамийн бакъонашларъярхоша Францерчу Iедалшка. Бахьана - цу оьрсийн концерно Шемерчу Башар IАсадан Iедална хаддаза герзаш латтош хилар ду.\nХьюман Райтс Вотчо шен дIахьедарехь билгалдоккху, Европерчу пачхьалкхашна юккъехь уггаре а жигара Шемара Iедалш емал деш а, цаьрга шайн махкахь цIий Iенор сацаде бохуш ерг а Франци хилар. Ткъа "цхьана агIор Асад Башаре гIаттамхошна а, маьршачу нахана а тIехь ден таIзарш сацадаре а кхойкхуш, вукху агIор, Асадана коьрта герзаш латточу концернана керлачу контракташна некъаш лаха аьтто а беш, Франци лела йиш яц", бохуш яздо адамийн бакъонаш ларъярхоша шайн кхайхамехь.\nИштта цара бовзуьйту шайн сатийсам, нагахь санна ишттаъ-вуьштаъ Рособоронэкспорт Парижехь дIахьочу гайтамашкахь дакъалаца йюьтуш хилахь, царна кIезиг бен эцархой карориг ца хиларх, ткъа керла герзаш эца гайтамашка баьхкинчу дуьнентIерачу клиенташа, оьрсийн концернан стендаш тергал а ца деш, дуьтург хиларх а.\nХьюман Райтс Вотч юкъаралло жимма хьалхехь иштта кхайкхам бинера, Шемина герзаш дохкарна дуьненаюкъара эмбарго юкъаяккхаре а, ткъа иштта Рособоронэскорт-концернан герзашна доллучу дуьнено а байкот яре а. Амма и кхайкхам цкъачунна жоп доцуш бисина.\nЦу юкъана Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министр волчу Лавров Сергейс рогIера дIахьедар дина, Оьрсийчоьно Шемина духкуш долу герзаш деккъа цхьана хIаваэхула болчу арахьарчу кхерамна дуьхьало ечу системех лаьтташ ду, аьлла. Ткъа и системаш дозанал арахьарчу агрессина дуьхьал яккхий бен, кхечу Iалашонашца лелон йиш йолуш яц, боху цо. Иштта Лавровс тоьшаллаш дира, шен пачхьалкхо Шемина духкуш долу герзаш цхьанна а агIор оппозицин гIаттамна дуьхьалтоха йиш йолуш дац, аьлла.\nХIетте а, тергамхойн шеко яц Оьрсийчоьно Шемина духкуш долчу герзаша бIеннашкахь маьрша нах а, гIаттамхой а бойъуш хиларх. Цул совнаха, дукха хан йоцуш нахала делира Башар Асадан ницкъаша Шемера Туркойн махка бовда гIертачу маьршачу нахана некъ боьхкуш, туркойн дозанехь минанийн майданаш ехкина хилар. И минанаш, аналисташа чIагIдарехь, Оьрсийчохь йина ю. Иттанаш эзарнаш мухIажиршна некъ бихкинчу цу минанаш тIехь лилхинчу маьршачу нехан терахь хIинцале а бIеннал тIехдаьлла.\nАмма Оьрсийчоьнан куьйгалла шен Шемарчу Iедалца йолу политика кхин дIа а лелош ду. Иштта, Кремло чIагIдо, Шемина герз дохкар - иза дуьненаюкъарчу бакъонашца цхьанадогIуш ду, бохуш.\nЦхьамогIа Малхбузенан Европан а, Iарбийн а пачхьалкхаша а, Цхьанатоьхначу Штаташа а Шемица мах лелор доьхкуш, юккъаяьхна санкцеш Оьрсийчоьно тергал а ца еш йитина, иштта Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Юкъараллин Кхарамазаллин Кхеташонехь кхоьллина хилла Шемин хьокъера резолюци а, Оьрсийчоьнан вето бахьана долуш, тIе ца оьцуш йисина. Цу резолюцехь Башар Асаде беш кхайкхам бара, Шемарчу гIаланашкара танканаш ара а яхий, Iедал шен гIоьнче дIало, аьлла.\nАда догIу, Оьрсийчоьно Шемин хьокъехь лаьцна позици бахьана долуш дуьненан юкъаралла а, Малхбузерчу пачхьалкхийн куьйгалла а, куьйгаш-когаш дихкича санна, цхьана а кепара Асад Башаран Iедална тIеIаткъам бан йиш йоцуш диссина хилар. Амма цу юкъана хIора дийнахь Шемахь бойъучу нехан терахь алсам болуш ду. ТIаьххьарчу хаамашца, цу пачхьалкхан коьртачу гIалин Дамаьшкин юккъехь масех сохьтехь тIемаш хилла. Ткъа Шемарчу гIаттамхойн куьйгалле хаьржина волчу Сид Iабдул Басета Малхбузене кхайкхам бина, шайна тIемаца гIо дахьара, аьлла.\nТергамхошна хетарехь, и тIеман гIо Малхбузенера хьалха я тIаьхьа кхочур долуш ду, ткъа Башар Асадан Iедал карча герга доьдуш а ду. Бакъду, и карчале а кхин мел маьршачу нехан цIий Iенар ду бохучунна жоп хууш цхьа а вац.


Эльбрус а бекъа девлча…\nШайн мохк бовбаккхар доьху балкхароша\nСталина шайн къам дохийна де билгалдаккха баьхкина мехкан лидерш а болуш, хIоьттийначу митингехь ( Зазадоккху-беттан 8-чохь), балкхароша дIакхайкхийра, шайна шакъаьстина Балкхаройн Республика еза, аьлла.\nХалкъан реабилитаци хьахалушшехь, ГIебарта-Балкхаройчоьнан куьйгалхошна дуьхьалтуьйхира Хасанья юьртара "Козьий рынок" ("Гезарий юхку базар") – иза нехан дола цаяккхийта гIевттинера яхначу аьхка меттигера бахархой.\nБалкхаройн къам Iедалера шена реабилитаци хиларе хьоьжуш Iа хIинццалц, шен лаьтта тIехь я кхион а, я ара а, я бажа бажон а йиш йоцуш деха, элира гуламехь балкхаройн къанойн кхеташонан хьалханчас Сабанчиев ИсмаьIала. Цунна цо бехкевира тоххара олаллера а воьссина, махкара дIавахана Каноков Арсен – цо ша президентан гIентахь волуш лаьттанех доладар тешийра кIоштийн дайшна.\n"Цунах пайдаийцира хьакамаша, шайн а, шайн гергарчийн а карадерзийра латтанаш, ткъа нах хIумма а доцуш бисира. Цаьргахь 2-3 эзар гектар лаьттанаш ду, кхечаьргахь – данне а дац", - элира Сабанчиевс.\nМехкан къанойн хьалханчел тIаьхьа къамел динчу Элбрусан кIоштарчу баккхийчийн хьалханчас Ульбашев Юсупа дIахьедира: балкхарой ГIебартачоьнах дIакъаста беза.\n"Оьрсийчоьнан конституцино луш болу пайда вай караэццалц лаьттара ду вайгахь вон хьал. Оьрсийчу а йогIуш, шакъаьстина Балкхаройн Республика хиллалц. Цхьа а тIом хир бац – гIебартой, балкхарой дукха хенахь дуьйна бу вежараллехь, гергарлонашкахь. Амма вай къам делахь – вайн республика а хила еза", - бохура Ульбашевс.\nГуламна кечйина резолюци дIайоьшучу жигархоша дагадаийтира шайн къомо 1991 шарахь рефендум хIоттийнийла а, шенна республика оьшийла хаийтинийла а.\nГуламан декларацино доьху Кремле ГIебарта-Балкхаройчуьра лаьттанаш халкъан доладахар а, Балкхаройчохь хьалха хьаькамашна а, церан гергарчарна а тIеяздина дакъош юхадIасадекъар а.\nГуламехь лаьттачу адыгаша вон дош а ца хазийра балкхарошна дуьхьал. Цул сов, цига веъначу чергазаша шайлахь лоруш волчу жигархочо Яганов ИбрахIима, нийса бу балкхаройн сатийсам, екъа еза республика, элира.\n"Я церан а, я кхеран а йоцчу республико аьтто ца ло къаьмнашна я мотт, гIиллакх-оьздангалла лардан а, я пачхьалкхана тешаме халкъ кхолла а, балкхаройн лаам кхочушбан беза", - бохура Ягановс "Кавказ.Реалиица" къамелдеш.\n… ДIасакъастар – иза лаьттанаш декъар ду, цо девнаш кхолла тарло. Эльбрусна гонахара лаьттанаш тешна а девр ду къовсаме – уьш гIебартоша а, балкахроша а цхьабосса доьзна лору шайн синкхетамца.\nЯгановс Эльбрусца дерг кхелехь къасто деза элира.\n"Кавказ.Реалиига" шен цIе цаяккхар дехначу лаьттаца дозу гIуллакхаш луьстучу Нальчикерчу юристо, "юриспруденцина бен-башха дац, мила мичахь хьалха ваьхна, амма цунна коьрта ду тахана мила мичахь веха", элира.\nЦо дийцарехь, 60% балкхарой Нальчикехь а, гIебартойн ярташкахь а беха. Цундела атта хир дац шина агIонна шайн-шайн лаьттанаш а "эцна" дIасакъаста.\nТкъа Яганов ИбрахIимна хетарехь, дов-гIир а йоцуш къаста некъ болуш бу. "Латта доькъучу даьлча - иза хьакамийн а, къаьркъа дечу-духкучу жоьлкийн а долахь ду - харцо дIаяккхаррий бен, кхин зен хир дац, низам тIедаккха луучуьнга далуш ду иза", – аьлла хета Ягановна.


Путин коррупционер ву аларна гIуда тоьхна кхело Краснодар-махкахь\nТовбеца-бутт 31, 2020\n30 эзар сом гIуда тоьхна Краснодар-махкарчу Ейскерчу кIоштан кхело меттигерчу вахархочунна Макухин Николайна. Иза бехкевина Iедал сийсаздеш йолу информаци яржорна. Facebook машанерчу цхьана дискуссехь цо яздина хилла, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир коррупцин декъахь ву аьлла.\nКхело шен сацам (Оьрсийчоьнан административан низам талхорах йолчу кодексан 20-1, 3 дакъа) хIоттийна деккъа дIа полицин белхахоша яздинчу протоколийн а, рапортийн а буха тIехь. Яц яйтина Макухинан йозанашна экспертиза.\nШа бехке вац, кхелашкахь къийсавала лерина ву, элира Макухина Кавказ.Реалиига.\n"Нагахь санна ас аьлларг сийсаз хIума делахь, ах Оьрсийчоь еза набахте хьажо ", - тIетуьйхира цо.\nЮкъараллин жигархочо гIуда охьа ца диллахь, иза 15 денна чуволла торуш ду, боху кхелан сацамо.\nКраснодар-махкахь кхело хьалхо изза бехк тIехьарчийра цигарчу вахархочунна Гяммер Левна, оппозиционеран Навальныйн меттигерчу штабан координаторна.\nДуьненаюкъарчу бакъоларъярхойн "Агора" тобано ялочу статистикаца а догIуш, дIадахначу шеран ялх бетта чохь "Iедал цаларар" олучу низамца таIзарш дина дуккха наханна, аьлча а, гIуданаш диттина. Динчу таIзарийн бахьанех 78% кхочу Путинах лаьцна вон къамелаш даржорна, 22% - губернаторш а, ницкъхой а емалбарна.