Абсцесс — Википеди\nАбсцесс (лат. abscessus — иэхар) — дилхан хьасан ноткъаран хьу кхетар, чохь ноткъа а еш, ян тарло чкъоьран кӀеларчу клетчаткехь, дилхалахь, даьӀахкехь, ткъа иштта меженашкахь я царна юкъахь. Абсцесс хила тарло ша а (Ӏаьржа бӀаьрг), иштта гена яьлла кхин цамгарх (пневмони, лазвар, ангина — паратонзилляран абсцесс).\nАбсцесс кхиар доьзна организман чу дилха дохийначухула я мазин пардо долчухула ноткъа яран микробаш кхачарца я цӀий лела а, екхоийн пхенех микробаш кхетарца, кхечу ноткъан хьостера. Организман дуьхьалонан реакци ю капсула яр, цуо доза туху могашчу хьесийн абсцесс хиларан.\nЭтиологи[нисйе бӀаьра | нисйе]\nАбсцесс карзахйоккхург а, флегмон а ю ийна алсама стрептококкаш а, стафилококкаш а йолу микрофлора комплексехь чуьрийн а, кхин кепара а бактерешца. ТӀаьхьарчу шерашкахь гайтина анаэробийн (бактероидийн а, клостридийн а) флегмонан абсцесс кхиаран йоккха роль, ткъа иштта аэробан а, анаэробан инфекци а ассоциацеш. Цхьацца меттигашкахь абсцессаш а, флегмонаш а йоьллуш йина ноткъано, ца кхуьийта микроорганизмаш муьлххачу кхиаран хьолашкахь. Цуьнца, билгалчу барамехь, кхето мегар ду алсама хуьлу абсцессаш а, флегмон а тера доцучу тайпанан боларца.\nБольшая каталонская · Большая российская · Большая советская (1 изд.) · Новый · Britannica (онлайн)\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Абсцесс&oldid=2840788»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 29 январь, 18:03.


75 шо кхаьчна нохчийн а, гIалгIайн а къаьмнаш дохийна махкахдаьхна\nНохчийчоь -- Къам дохоран бохамна хьажийна мемориал, Соьлж-ГIала.\nТахана, Чиллан-беттан 23-чохь, 75 шо кхаьчна нохчийн а, гIалгIайн а дерриг а къам махкахдаьккхина. И бохаман де дагалолуш цхьамогIа цхьаьнакхетарш а, сагIанаш дахар а, дагалецамийн суьйренаш а дIохьош бу Европехь а, Iамеркехь а, Азерчу пачхьалкхашкахь а беха вайн махкахой а, церан накъостий а.\nНохчийчохь къам дохийна де дагалацар дихкина ду 2011-чу шарахь дуьйна. Иза дIатеттина Стигалкъекъа-беттан 10-че. Чиллан-беттан 23-чу дийнахь республикехь даздеш ду Оьрсийчоьнан дезаденош, ша аьлча Даймехкан бIаьхочуьнан де.\nДелахь а, 23-чохь Нохчийн Республикехь дIаяхьа лерина ю цхьацца динца йоьзна мероприятеш, хаам бо "Грозный-информ" сайто. Иштта, цо яздарехь, Соьлж-ГIалин юккъерчу маьждигехь ламазе гулбеллачара дагалоцур бу 1944-чу шарахь Iай къам махкахдоккхуш кхелхинарш.\nНохчий а, гIалгIай а махкахбахар геноцидан акт хилар даре дира Европарламенто 2004-чу шарахь.


Эльдерханова З. «Лар юьтуш гIолахь» - Министерство образования и науки Чеченской Республики\nЦхьа а хIума ца дов дуьнен чохь цхьа лар ца юьсуш. Буьйсанан бIаьрхих – Iуьйренан тхи дуьсу, седарчийн литтанах – ча текхна тача, комаьршаллах – реза дина дог.\nАкхаройн а, Iаламан а, адаман а ларийн шен-шен хуьлу хьаьрк.\nАмма царна юккъехь уггар а сирла, цIена йиса хьакъ дерг яр-кха адаман лар... Хуьлийла иза кху дуьнен чу цхьана минотана я цхьана бIешарна деанчу адамо юьту лар. Хазчу дешнех даьккхина сагIа а ду – еза лар.\nМасех де хьалха Соьлжа-ГIалин керлачу сибатех марзо а оьцуш, сайн гIала сайн ойланашкахь кхин а хазъеш йогIура со гIаш. Оццул хаза урам, меттиг эрча йоккхуш, меже яьккхина схьаго хаза адам санна, шех къахета бен ца дуьсуш, гуора дохийна керла гIант...\nКхузахь адамо йитинарг адаман лар яцара. Ма новкъа ду-кх иза, вайн кегийрхошна цкъа а кхоам ца хийти-кх я гIантех, я зезагех. Иштта сурт дайча хетало – вайн адамийн юкъара синкхетам, цхьа кога дахазчу берийн хеннара бен бац, къаьсттина пачхьалкхан юкъара бахам ларбар хаарна тIехь.\n«ГIант – цхьаннан а бахам бацара иза-м!».\nДIора, ишколера парта ярий, цу тIехь а мега вайн наношна шайн бераша, уьрсаца доруш, йозанаш дича, ткъа цIера стол ахь хьайн ахча а духкий, оьцуш ма яй. И цIена хилчахьана, юкъара бахам – вайн хIун даьлла цунах, я паркехь лаьттачу гIантах, я ишколехь йолчу партех, я газон тIерачу зезагах а.\nХIинца хии-кх суна, хIара дохийна гIант сайна гича, мацах сайна кхин гIант гича, цунна тIе ца хууш, оцу гIанта улле а хиъна, айса ойла хIунда йира.\nИнгалсан махкарчу Оксфорд колледжан уьйтIахь дара иза. Исбаьхьа хаза парк. МоггIара хIиттийна гIенташ дара мраморах а, мекха ца дулучу аьчках а дина. Царна юккъехь цхьа гIант дара шен гIовли тIехь кху колледжехь хиллачу профессоран весет т1ехь долуш.\n«ХIара гIант кIадвелла вогIучунна садаIа дуьту ас со велча, сайн безамна. Цхьа а лар йоцуш, дIавахар дан а ду стаг валар. Профессор К. Хантер».\nГой шуна, иштта а воьду цхьаверг дIа. Лар йита а хаа дезаш хилла-кх... ТIамо ца вохийна ингалсхо а, тIом боцург хIума ца дайна нохчий а? Дош а ма ца карадо суна. Делахь а, вай цкъа вовшах а кхетта, дийцаре дан дезаш ду, вешан мохк, цуьнан бахаман тIалам а, цIано а ларъяран гIуллакх.\nАмма ала лаьа, миччахь хьо хиларх а – ловзаргахь, тезетахь, белхех – лар юьтуш гIолахь дIа... и карор ду хьуна.


Вала а деза ирс...\nМарсхьокху-бутт 19, 2015\nIер-дахар, валар-висар даима кIоргга кхетош хилла вайнаха. Дукхахболчара цхьа сатасар, буьйса йолар санна туьду, стеган кхоллам дIаберзар а. Цу хьокъехь, ваха санна ирс оьшу вала а боху кхетам беха вайнахалахь.\nЮьрта юкъарчу гIуллакхийн цуьрриг бала а боцуш, и бахьнехь цхьана вон-диканехь а ца хуьлуш, шен сина а, дегIана а вехачу цхьамма хаьттина бах ша санна хенарчу шен нийсархочуьнга: „Хьенех, цхьаболчара стаг велча «дIакхелхина» олу, вукхара, «дIаваьлла» олу. И хIун ду техьа? Цуьнан маьIна муха дийр дара ахь?\n-Кхин дIоггара корта кегго оьшуш хIума дац иза-м,-жоп делла забарна тIера волчу юьртахочо. - Нехан вон-диканехь а лаьтташ, Делах кхоьруш волу стаг велча дIакхелхина олу, ткъа хьо санна цIерачарна а бале а ваьлла, маларна обанаш бохуш,гергарниш юьхьIаьржа хIиттош схьавеънарг велча, «дIаваьлла» олу новкъара.\nЗабар йоцуш аьлча, нохчашлахь хийла меттигаш йогIу стаг велча ишта дешнаш хазош: « Ма-ирс долуш стаг хилла хьенех, меттахь де ца доккхуш дIавахи –кх иза! Вала а деза ирс! Цхьангге шех куьг ца Iуттуьйтуш дIакхелхи-кх,минех!» Ишта кхин а кхин а аларш. Кхечу агIор аьлча шен дегIе ла а ца доьгIуш велларг,ирсе лоруш кхетам бу вайнахалахь бехаш.\nЦундела бахархоша,зуда а,боьрша стаг башхалла а йоцуш,кхин ойла еш къа а ца хьоьгуш жоп ло «Вала а ирс оьшу « бохург хIун ду аьлча. Царех ю Новр кIоштера Совбика.\nСовбика: «Iазап а ца ловш сихха дIавалар. И ду-кх вала а ирс оьшу бохург. Цхьа цIеххьана дерг лан хала-м ду дан. делахь а бала цахьегар ду-кх коьрта».\nВала а оьшу ирс бохург ахь муха туьду аьлча СоьлжагIалин кIоштерчу Мурадата элира.\nМурадат: « Хьо мацца висна а кIел ца висча ца волу. Дуьненан хIума ду-кх. ТIехьовза хIусамнана яцахь и къиза хан хуьлу. ТIаккха сихха дIавалар и ду-кх ирс. ХIуъу дийцича а хIусамнана яцахь доьзалшна кIордаво меттахь верг.\nЦIийнда велахь доьзало цунах озалуш лелайо хIусамнана а. Цамогачунна чIогIа дика хаьа шех куьг муха Iуьтту а.шега мел даггара хьовсу а. Вала а ирс оьшу бохург и ду-кх. Вах цавалар меттахь.\n«Вала а оьшу ирс» бохург геннара схьабогIуш а ,хенарчу нахана-м муххале а дика кхетош а кхетам бу бохуш ,масалш а далош дийцира цу хьокъехь дезткъара ваьллачу теркахочо Гизуев Хьусайна.\nХьусайн: «Са ца тохалуш лазар долуш,молханаш мийлош,тIадамалгаш хIиттош меттахь Iазап хьоьгучул велла дIавалар и ду-кх ирс. Хьайн гIуллакхе хьажа гIора доцуш, меттахь вах а велла Iачул ду дер-кх ирс дIавахар. Дедин бахьага хаьттинера цхьамма: « Деллахь ,хьенех,валарх кхоьру-кх со,садаларх кхоьру со».\nБахьас неIсагIа хадош дехьа а ваьлла, хаьттира боху : -Хало хиллий суна дехьа-сехьа ваьлча? Кхин хало хир яц хьуна, са ма гатдехьа. ЦIеххьана велла дIавалар ирсе лоруш ма ду вайнахалахь. Нохчаша ала мА аьлла «Ца вуьсу волчу дархочо буьйса ма яккхийла».\nДика шен меттахь аьлла ма ду и дешнаш. ХIинца царех пайдаэцар кIезиг ду. Оцу гIиллакх-Iадаташца нахана бала кIезиг хиларна ца оьцу и пайда…»\nВалар-висар хьокъехь сан къамел хиллачу баккхийчу а,гIеметта хIиттинчу а нохчаша,бIокъажор доцуш цхьа цахилча ца долу могIарера гIуллакх санна кхетайора дахарехь стеган оьмар кхачаяр. Кхузара «вала а оьшу ирс» бохург цара атта кхетор а хетара тамаше.\nХьусайн: "Ца вуьсу волчу дархочо буьйса ма йоккхийла"


Донецкехь тIом барна кхеле хIоттийна Чехин вахархо\n2015-чу шарахь Донецкехь сепаратистийн могIарехь тIом бина ву аьлла, Чехин Пардубице гIалахь кхел йина чехийн эскархочунна Эшту Эрикна, хаамбо меттигерчу радиохь. Кхо шо тоьхна цунна тIаьхьа а тоттуш. И бохург ду, нагахь гергарчу 4 шерачохь Iедалхошца цуьнан проблемаш ца хилахь, хан набахтехь токхур йоцуш. Ишта тIеман чинах а ваьккхина иза.\nТалламчаша къасторехь, 2015-чу шеран бIаьста Малхбалерчу Украине а вахана, дийнна баттахь "Донецкан халкъан республикан" цхьахдолчу декъехь декхарш кхочушдина ву иза. Фейсбукерчу шен аккаунтехь публикаци еш хилла цо, герз а карахь шен суьртийн. Украинан эскарша доладечу территорешна тIе тоьпаш еттачаьрца цхьана хилла а ву Эшту.\nТерроризмна бехкевинчу Эштуна 12 шарера 20 шаре кхаччалц хан йогIура, амма прокуратурано таIзар кIеда хилийтар дехна, хIунда аьлча, Украинера даймахка юхавирзинчул тIаьхьа зуламаш ца деш, ша дикачу агIор гайтина цо аьлла. Ишта, кхело тергоне эцна бехкевечун жима бер хилар а.\nТIаьххьара шена дош делча Эштус аьлла: "Ас кхоазза ойла йина хира цига вахале, нагахь оцу некъо со кхелахойн гIишло чу кхачор вуйла хиънехь. Со зуламхо а вац, со нах байина а вац".


Бена-Юрт — Википеди\nБе́на-Юрт — Нохчийчоьнан Теркан кӀоштан юрт.\n43°41′28″ къ. ш. 45°02′59″ м. д.HGЯOL\n94,13 квадратан километр\n7089 стаг (2010)\nБено-Юртан юьртан меттиган административан центр ю.\n5 ГӀарабевлла юьртахой\nЮрт лаьтта Теркан аьтту бердаца, кІоштан центр йолчу ЧӀулга-Юртан 5,5 км малхбузехьа а, 12 км цІерпошт станцин Ишорен а. Уллора ярташ: къилбаседа-малхбалехь — Ишоре гІала а, Рубежни, къилба-малхбузехь — ярташ Ӏелин-Юрт а, НогӀамирзин-Юрт а, малхбузехь — Гуьлгани гІала (Ставрополан мохк). Дуьххьара Бено-Юртан, НогІа-Мирза-юртан, Іелин-юртан дозанаш билгалдаьхна 1863 шеран сентябрехь-октябрехь.\n«Жа дигна тогӀи» — Бена-Юртан къилбаседехьа. ЦӀе йоьзна ю, революци хилале Теркйистехь баьхна хьоладай МазаевгІара Петра а, Федора а, латта лелош болчу ЧӀулггІара а жимма бахьана доллушехь дӀадуьгуш хилла нохчийн ярташкарчу бахархойн даьхни, дӀалуш а ца хилла доккха гІуда ца текхча ялташ хӀаллакдарна.\n«Муьжгин кӀотар» — Бена-Юртан къилбаседехьа, латташ а, даьхнийн дежийлаш а долу хьоладайн керт. Революцин муьрехь самбевлла гІевттанчу ахархоша, МазаевгІера кІотарш схьаехира.\n«ГӀалин мара» — Бена-Юртан къилбаседа-малхбузехь бу.\n«ТӀехьара хьун» — Бена-Юртан малхбузехьара хьун.\n«Лакхара хьун» — Бена-Юртан малхбузехьара хьун, ТӀехьара хьуьнал а гена ю.\n«Теркан йист» — Теркан бердаца йолу дика латта долу тогІе, Бена-Юртан малхбалехьа а, къилбаседехьа а ю. Теркан тІиера хӀора эвлан а ю иштта тогІе.\n«Юьртан кешнаш» — Бена-Юртан юккъехь.\n«Дзоташ йолчу» — Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш хилла дзоташ йолу меттиг. Бена-Юртан къилбаседа йисттехь.\n«Моллин барз» — юккъерчу бІешерийн баьрзан каш. Бена-Юртан малхбуза йисттехь. И цӀе йисина тюркийн маттера «мола» (нохч. — каш) дашах, нохчаша «мола барз» аьлла, тІаьхьуо Моллин барз хилла. Ма-дарра аьлчи «Кешан барз» бу.\n«Саьнгарш йолчу» — Бена-Юртан малхбалехьа, цигахь йисина Сийлахь-боккха Даймехкан тІаман заманера танкашна дуьхьал яьхна саьнгарш.\n«ЧӀиж мере» — Бена-Юртан къилбехьа.\n«Аьччина шу» — «аьччина» дешан этимологин тІаьхьакхианза ду. Теркан тІегІа. Бена-Юртан къилбехьа.\n«Боккха шу» — Теркан шолгІа тІегІа. Бена-Юртан къилба агІора.\n«Кема охьадоьжна меттиг» — Бена-Юртан 4 км къилбаседа-малхбалехьа, Сийлахь-боккха Даймехкан тІом болуш чудоьжна советийн тІеман кема. Кема а, экипаж а иккхинчу меттигехь хІоллам боьгІна. ХӀора шарахь Толаман дийнахь — 9 майхь — кхуза богІу уллора гергарнаш кхелхинчу пилотийн. Ярташкарчу бахархоша дика тІеоьцу хьеший. ХӀоллам болчохь даздаран цхьанакхетарш дӀахьо.\n«Ӏаж болу боьра» — юьртан къилбехьа. Хьалха ша лаьтташ Іаж хилла цигахь.\n«Муьжан чоь» (Мюжан чё) — юьртан къилбехьа. Цигахь хилла минералан хьаст а, кІотар а.\n«Белшин корта» — Теркан дукъ тІиера бохь, Бена-Юртан къилбехьа. Белши вайнехан мифологера наьртийн эпосера зуда-наьрт.\n«Белшин коьртан боьра» — Бена-Юртан къилбехьа, Теркан дукъан къилбаседа басехь Белшин коьртан дуьхьала. Наьртех долчу дийцаршкахь, Белшин коьртан тІехь а, боьрахь а яьхна зуда-наьрт Белши.\n«БӀозин боьра» — Бена-Юртан къилба агІора. Баккхийн наха дийцарехь, оцу боьрахь цхьана хенахь тоьлин чохь ваьхна БӀоза цӀе йолуш стаг. БӀоза — наггахь бен нислуш йоцу долара цӀе.\n«Дуркхий тӀе» — Бена-Юртан къилбехьа. Дуркха — долара цІе йолчух тера ду.\n«Ӏам тӀе отар» — Бена-Юртан кІотар, оьрсаша Маковкин цӀе тиллира, хӀинца Комарово олу. Нохчийн цӀе Іам тІе кІотар.\nЮьрт йиллинарш, меттигерчара дийцарехь, лору нохчмахкахойн тайпа Беной, иза гойту ша юьртан цӀаро - Бена-Юрт.\n1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а ара а баьхна, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяьккхича Бена-Юртан кхин цӀе тиллира – Озёрни аьлла. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийча, эвлан хьалхалера цӀе Бена-Юрт юхаерзира.\n2010 шеран Ерригроссийн нах багарбаран жамӀашца юьртан къоман хӀоттам:\nнохчий 7 016 98,97 %\nгӀумкий 35 0,49 %\nкхин берш 15 0,21 %\nца гайтина а, къам доцуш а 23 0,32 %\nмассо 7 089 100,00 %\nЮьртарчу кешнашкахь СангІарин-моллин зиярт ду.\nАбдулмуслиев Аюб — Брестан гӀап ларъярхо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь. Эскаре кхайкхина 1940 шеран февралехь (хаам Теркан кӀоштан тӀеман комиссариатера). ТӀеман гӀуллакх кхочушдина 125-гӀа кхийсархойн полкан 1-чу ротехь салтийчун даржехь.\nАйдамирова, Марьям Ахьмадовна (1924—1992) — йишлакхархо, музыкахо, композитор, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист, РСФСРн Хьакъдолу артист.\nАйдамирова, Аймани Шамсудиновна (йина 1965 шеран 8 март(19650308)) — йишлакхархо, актриса, Нохчийн Республикин а, ГӀалгӀайн Республикин а халкъан артист, Российн Федерацин Хьакъ долу артист. Айдамирова Марьяман вешин йоӀ.\nАюбов, Ӏалихан Абубакарович (1988) — грекийн-руман кепара охьатохарх латарехь Российн чемпионатан совгӀатхо;\nАюбов, Шахьрудди Абубакарович (1981) — грекийн-руман кепара охьатохарх латарехь Российн чемпионатийн совгӀатхо, Дуьненан Кад баккхарехь тлоламхо а, совгӀатхо а, Российн спортан говзанча;\nГадаев Лукъман - Брестан гӀап ларъярхо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь. Муьлхачу полкехь хилла хууш дац.\nЗавгаев, Докка ГӀапурович (1940) — нохчийн а, российн а пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн доктор, экономикин Ӏилманийн кандидат, Российн Словенера векал.\nЗавгаев, Ахьмар ГӀапурович (1947) - российн пачхьалкхан гӀуллакххо. Пачхьалкхан доьалгӀа а, пхеалгӀа а кхайкхаман думан. «Единая Россия» фракцин декъашхо. ПД бюджетан а, налогийн а Комитетан декъашхо (хьалха вара экономикин политикин а, хьуьнараллин а, туризман а Комитетан декъашхо, Къилбаседа Кавказан баланийн Комиссин декъашхо, меттигерчу шеш шайна урхалладаран гӀуллакхийн Комитетан декъашхо). Завгаев, Докка ГӀапуровичан ваша.\nЗавгаев, Ахьмад ГӀапурович (1946—2002) — российн пачхьалкхан гӀуллакххо, Российн Федерацин Турпалхо (2002). Завгаев, Докка ГӀапуровичан ваша.\nМинцаев, Мовсар ТӀахӀирович (1952 шеран 8 апрель, Караганда, Кхазакхстан, ССРС) — нохчийн операн а, эстрадан эшархо, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Сийлахь артист, Российн Сийлахь артист, Сочехь хилла йолу эстрадан эшеран конкурсан лауреат (1980 шо), Глинкин цӀарах йолу конкурсан лауреат (1982 шо), Рио-де-Жанейрехь йолу Вила Лобоса цӀарах йолу конкурсан лауреат (1983 шо), халкъашна юккъера Шаляпинан цӀарах йолу конкурсан лауреат (1993 шо).\nМинцаев Мохьмад Шавалович – техникин Ӏилманийн доктор, академик М.Д. Миллионщиковн цӀарах йолчу Соьлжа-ГӀалин Пачхьалкхан Мехкдаьттан техникин университетан Ӏилма-талларан секторан (ӀТС) хьаькам.\nМусаев Мохьмад-Эми Мутуевич – Нохчийн Республикин Юьртабахаман министраллин Ветеринарин урхаллин хьаькам. Вина 1961 шеран 06 июлехь ЧИАССР Теркан кӀоштара Бена-Юртахь. 1996 шеран январехь хӀоттийна Нохчийн Республикин пачхьалкхан ветеринаран инспекцин Коьрта урхаллин хьаькам. 2007 шеран 1 сентябрехь дуьйна шолгӀачу меттигехь – Нохчийн Пачхьалкхан Университетан аграрийн факультетан Ветеринарин кафедран доцент.\nУсмаев Ширвани — Брестан гӀап ларъярхо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь.\nХаблиев Махди — Брестан гӀап ларъярхо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь.\nХунигов Умар — Брестан гӀап ларъярхо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь. ТӀеман гӀуллакх кхочушдина 222-гӀа кхийсархойн полкехь Черемха гӀалахь. Цигара 1941 шеран майхь дехьаваьккхина гӀопе. Полк евзаш яц. ТӀепаз вайна (хаамаш КӀТӀК), тайпана аргӀано.\nЭльмурзаев Баудин — Брестан гӀап ларъярхо. Вина Теркан кӀоштан Бена-Юртахь.\nМарьям Ахьмадовна Айдамирова\nАхьмад ГӀапурович Завгаев\nАхьмар ГӀапурович Завгаев\nМинцаев Мовсар ТІахІирович\nЮьртахь ю Бена-Юртан юккъера юкъарадешаран ишкол, пошта, оьздангаллин цӀа, масех туька, кафе, Кадыров Ахьмад-Хьаьжийн цӀарах берийн беш, поликлиника, рузбан маьждиг а, жамаӀат маьждиг а.\n↑ 1 2 3 4 Сулейманов, 1997, с. 553.\n↑ Бено-Юртовская сельский округ Архивацийина 11 февралехь 2012 шеран.\n↑ Сулейманов, 1997, с. 554-555.\n↑ 1 2 3 4 Официальный сайт Бено-Юртовского сельского поселения http://beno-urt.ru/%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B0%D1%8F-%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-2/\n↑ Доку Гапурович Завгаев\n↑ Страница депутата на сайте ГД Архивацийина 12 июлехь 2010 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Бена-Юрт&oldid=6107657»


ГIалгIашний, хIирашний юкъара экаме машар\nГIадужу-бутт 30, 2017\nОьрсийчоь -- ГIалгIашний, хIирашний юкъара конфликт. Оьрсийчоьнан эскарш Пригородни кIоштахь, Лахь.26,1992\n25 шо кхаьчна Пригородни кIоштахь бохам иккхина.\nГIалгIайн махкахь тахана дагалецира хIиришца шайн хиллачу девнан 25 шо кхачар. И тезете лору де билгалдаьккхира цигахь беллачеран хIоллама хьалха дIаяьхьначу митингаца. Дакъалецира Iедалхоша а, юккъараллин а, кегийрхойн а цхьаьнакхетараллийн векалша а.\n25 шо хьалха масех дийнахь лаьттинехь а, дукха къизаллица дIадаьхьначу цу девнна бехке берш муьлш хета шайна аьлла «Маршо» радиога дийцира гIалгIайн юкъаралхочо Манкиев Бамтгирис.\nМанкиев: «ХIирийн Iедалан а, Оьрсийчоьнан Iедалан а барт а болуш, йолийна конфликт ю иза. Дудаевн Iедал юкъагIортаре сатуьйсуш долийнера цара иза. Вайна дезаш а, вай долийна а дац хьуна иза. ГIалгIайн махка уьш чугIоьртича, чубахка бахьана оьшуш долийнера».\nХIирийн-гIалгIайн конфликтехь беллачеран сийнна аьлла, Пригородни кIоштахь хIоллам хIоттийна. «Дахаран некъ» аьлла цIе тиллина цухIолламна. Цо дагадоуьйту, Ассан чIожехула эзарнашкахь нах, кегий а, баккхий а, и дов иккхинчу хенахь муха дIабахнера шайн хIусамаш охьа а тесна. Тахана а уьш цIаберзаза бу.\nХIирийн агIоно ца лору оцу девнна шаьш бехке. Дуьххьара иза доладалар бахьана ду аьлла дийцира журналиста Фарниев Заура.\nФарниев: «АстIаьхьа теллина и гIуллакх. Уьш бара гIалгIайн цхьаболу къаной. Цара лесто долийра и гIуллакх, латтанаш юхадала дезий, 1944-чу шарахь хиллачу дозане дерза дезий бохуш. Церан къамелашка ладогIа нах а хиллера. Уьш оцу питанах тешна ара а бевлла, 31-чу буьйсана хилларг хилира».\nГIалгIайн юкъараллехь тахана а ерзаза чов йолуш лаьтташ ду Пригородни кIоштан хаттар. Мехкан коьрте веанчу цхьана а куьйгалхочо иза кхачам боллуш дерзош гIулч ца яьккхина боху Манкиев Бамтгирис.\nМанкиев: «И мохк схьаба олуш цхьа а лидер хилла вац тхан. Москохара Iедалан а, хIирийн Iедалан а барт ма буй. Цаьрца барт болуш тхуна хьалхабевлла болу инарлаш а бу. Дерриге а иза ду-кх иза».\nХIирийн журналистана Фарниев Заурана гуш ду, гIалгIашца шайн хилла долу дов а, кхечу меттигашкахь а дерш а, цхьана гIуллакхна дерза а ца деш, цхьана ницкъаша латтош хилар. Цу хьокъехь иштта элира цо.\nФарниев: «Суна хаарехь, и гIуллакх тахана юха а лестош ду. Экономикехь хьал телхина мел хуьлу, юхьарлоцу иза. Нехан тидам оцу халонашна тIера баккха цул дика хIума дац, къамнийн хаттар айдар бен. И конфликташ цхьана агIор аьлча, цIе санна, дIа а ца йойъуш латтош ю леррина. Уьш ерзо йохучу гIулчаша мелхо а вониг до».\n25 шо хьалха иккхинчу оцу девнна юкъахь вийна лоруш ву 600 сов стаг, шайна юкъахь 500 ца кхоччуш гIалгIа, 100 сов хIири волуш. 60 сов эзар гIалгIайн шайн дай баьхначу ярташкара бовда дезнера. Тахханалц схьаяхьа вовшашна йолу и оьгIазло,амма хIетте а, шина къоман хьекъал тоьу тахана а и экаме машар ларбан, эгIаза иза дикачу тIамал гIоле буйла хууш.\nПригородни кIошта гIалгIай юхабогIийла лууш бац хIирий\nГIалгIашна а, хIирашна а юкъара ца йолу Пригородни кIошт


Нальчик --Чергазийн къаьмнийн юкъараллан харжамаш, 2015,Гезг.\n24 шо хьалха кхоьллинчу, ГIебарта-Балкхаройчохь хIусам йолчу, Дуьненаюкъарчу Чергазийн Ассоциацин декъашлахь кху деношкахь барт боьхна. Юкъаралла шина декъе екъаяларан бахьана ассоциацин куьйгаллехь хилла Сохроков Хаути юха а оцу даржехь чIагIвар ду.\nГезгамашин-беттан 19-чу дийнахь чергазийн къаьмнийн юкъараллан векалша шаьш дIабаьхьначу харжамашкахь шолгIачу ханна чIагIвина 2012-чу шарахь дуьйна куьйгаллехь волу Сохроков Хаути.\nЦхьайолчу Оьрсийчохь а, кхечу пачхьалкхашкахь бехачу а чергазийн тобанаша Сохроков Хаути къобалцаво. Ассоциацин декъашлахь барт эгIна оцу бахьаненна.\nЧергазийн халкъаша, аьлча а, адыгаша, Хасэ олу ассоциацех а, цуьнан дакъойх а. 20-чу бIешерийн 90-чу шерашкахь коьллина ю ша юкъаралла. Тахана барт боьхна, йоха гергга ю ассоциаци. Оцу юкъаралера дуккха а декъашхой реза бац Сохроков Хаутис дIахьочу политикана.\nГезгамашин-баттахь Ассоциацин харжамашка гулбеллера Адыгейра, Кхарачойн-Чергазийчуьра, ГIебартлойн-Балкхарачуьра, Къилбаседа-ХIирийчуьра, Туркойчуьра, Шемара, Урдунера, Европан пачхьалкхашкара, Iамеркера, Израилера а делегаташ а, хьеший а.\nСохроков Хаутин кандидатурина юьхьанца дуьйна резабацара хаийтира дуккхаъчара. Цара чIагIдарехь, Сохроков юкъараллан жигархо вац, иза шен цIийца-тIамарца Iедалан хьукматхо ву.\nСохроковн кандидатура къобалъеш кхаж тесна 62 юкъараллан декъашхоша, дуьхьал 10 делегат вара, цхьаъ кхаж цхьанна а ца тосуш, юьстахваьлла, бохуш дуьйцу хаамашкахь.\nДекъахошна хетарг тергоне а ца оьцуш, эшахь а ца эшахь а, аьлла, ГIебартлойн-Балкхарачоьнан вице-премьер хилла Сохроков, валийна, гIента охьахаийра Iедало. Иштта дуьйцу цунна дуьхьалболучара.\nАссоциацина юкъайогIучу цхьайолчу тобанийн куьйгалхоша хIеттахь кхайкхам бинера, юкъаралла дIа а тесна, дуьненчохь мел болу чергазий вовшах а тоьхна, керла, йозуш йоцу ассоциаци кхолла еза аьлла. Лаам кхочуш ца хилира, массеран а цхьа барт ца хилар бахьана долуш.\nАмма Iедало Сохроков Хаутин хьалхатеттар ца кхеташ дацара декъахошна. Герга кхочуш яра Сочера Олимпиада. Ткъа даздараш, ловзарш дIадахьа леринера 19-чу бIешерашкахь тIемашкахь эгначийн кешнаштIехь. Сохроковс къобалдира Сочехь шайн дайн кешнаштIехь олимпиада хIоттор, бохуш, бехкаш бохура цуьнга хIетахь адыгаша.\nШи шо хьалха Сохроков Хаутис зорбанехь дина дIахьедар а резадацарца тIеийцира ассоциацин декъашхоша, Оьрсийчоьнан Империс кавказхошца бинчу тIамах геноцид олийла дац, аьллера цо.\nАссоциацехь барт эгIарца Мангал-баттахь Майкоперчу «Адыгэ Хасэ» юкъараллан куьйгалхо Богус Адам а, Кхарачойн-Чергизийн «Адыгэ Хасэ-н» хьалханча Черкесов Муххьаммад а ассоциацина юкъара велира.\nЮкъараллан Конгрессехь дакъалаца аьтто боцуш висира Богус Адам. Краснодаран Талламан комитето лаьцна, сацийра иза гулам боьрзучу кхаччалц, дан цхьацца хеттарш ду шайн, аьлла.\nМаршо Радионо дийхира Богус Адаме шена цатовриг, шена муха хуьлийла лаьа лаьа а Чергазийн дуьненан ассоциаци дийцар.\nБогус: «Сохроков Хаути юха а лидеран гIента хаон сан дуьхьал хилар стенна ду аьлча, суна хетарехь, цуьнан Iалашо ю ассоциацин болх сацор.\nЦо куьйгалла дечу 3 шарахь, цхьа ша а хьалхахьа ца яьккхина оха, цхьа а кхайкхам ца бина, цхьа а сацам тIе ца эцна. Чергазийн мотт кхион безара аьлла, тхо шех дагадевлча, Сохроковс боху, и экстримизмале ду, оха бохучунна тIе а ца тов.\nДIаяьхьначу Олимпиадех боьзна кхайкхам бан дагахь дара тхо, иза а ду боху экстремизмалле. Цхьан а некъ ца карабо тхуна цунна тIе».\nЮьхьанца декъашъойн доккха дакъа Сохроков Хаутиннна дуьхьал хиллехь а, кхаьжнаш совбевлла, юха а виси иза ассоциацин куьйгаллехь. Стенна? И хаттар дуьззина жоп доцуш дуьсу.\nТкъа гарехь жоп а дац лаха, карон хала. Кремлна гIолехьа ву адыгийн геноцид хьахор экстремизм лоруш волу Сохроков, геноцид ай а йина, цунна дуьненан тидам тIеийзонболчу кхечу лидерал а.\nБогус: "Цхьан а некъ ца карабо тхуна цунна тIе...»


Нохчийчохь а санна, газах шайн декхарш а дита бохуш, арабевлла кхечу регионашкара депутаташ а\nСмоленскан кIоштарчу а, Чувашерчу а депутаташа прокуратурашка дехар дина, Нохчийчохь а санна, шайн бахархой а декхарх мукъабаха аьлла. Халкъ дуьхьал гIаттарна кхоьруш, Соьлжа-ГIаларчу Заводской кIоштан кхело "Газпром межрегионгаз Грозный" организаци декхаре ярх махкахошна тIера коммуналан йолах долу 9 миллиард сом тIерадаккха аьлла, яздира Маршо Радионо.\n"Шуьйрра дIа а кхайкхош, декхар охьадилла дезашверг жоьпалле ийзоро иза дан амал дацарна холчахIоттаво. Оцу бахьаница ерриг юкъаралла сингаттаме кхачайо. Ткъа оцу хьоло сахьт дац бахархой протесте баха а", - аьлла, дIахьединера прокуратурано.\nОцу сацамо карзахбаьхна дуккхаъчу регионашкара бахархой а, Iедалхой а аьлла хета экономистна Зубаревич Натальяна.\nУггар хьалха Красноярскерчу депутато Притуляк Дениса шен Фейсбукерчу агIон тIехь пост хIоттийра, Красноярскан кIоштарчу бахархошна тIехь мел долу декхар а дIадайар доьхуш.\n"Со тешна ву, йоллу Краснояркан кIоштахь бехарш а мукъабаха беза кредитех, коммуналан хьаштех, гIаданех гулделлачу декхарех аьлла. Цу кепарчу амнистино вайн экономика тойийр ю, бахархойн дог-ойла а ойбур ю", - яздинера депутато Притуляк Дениса.\nЦунна тIаьххье КПРФ фракцин депутаташа кхайкхамбира регионерчу парламентехь Смоленскан прокуроре, Нохчийчуьрчу кхелан материалаш листий, цу кеппара иск чуяла тарояр хьоьхуш.\nБахархоша газах тIехьарчийна декхар дIадайа аьлла, меттигерчу прокуроре кхайкхамбина иштта Чувашин Республикан Пачхьалкхан кхеташонан депутато Степанов Константина а. "Нохчийчоь а, Чуваши тера ю вовшах. Шиннан а гулделла газах миллиардашкахь декхар. Нохчийчуьра прокуратура кхелехь тоьлла, цо бахархошна тIехь лаьтта 9 миллиард тIерадаккхийтина. Тхо а дац царел оьшуш. Цундела прокуроре филиалан балха тIехь цара санна талламбе аьлла, дехна ас", - яздина депутато шен Фейсбукан агIонехь.\nБашкирин депутато Чувилин Дмитрийс шен "ВКонтактерчу" пена тIехь дехар дина пачхьалкхан прокуроре Назаров Андрейга, Нохчийчоьнан масал тIехь, шайн республикан бахархой а газах гулделлачу декхарх баха аьлла, шайн махкара бахархой цхьаннел а оьшуш цахилар билгалдоккхуш.


Белхаш ца хиларо къелла яржайо\nНохчийчоь - тIемаш болчу хенахь ишта лелара нах. ХIинца а башха тоделла хьал дац, 31Заз1995\nХIуъа дича а белхан меттигаш хуьлуш яц Нохчийчохь. Iаьржа белхаш беш, арахьа тIебаькхина нах бу. Ишта хIоьттинчу хьолехь лелочу шайн бошмех а, кертарчу даьхнех а беха дукхах болу республикера бахархой. Иза а дацахьара, сагIа деха арабовллал хьал дара.\nВайнахалахь олуш ма-хиллара, бIаьсте-аьхкенан хан, балхана «катуху мур» бу. Кхузара цу хенаца боьзна хуьлу дукха могIарерчу бахархойн сатийсамаш а, дегайовхо а. Iедалан балхахь боцурш кхузахь чот йоцуш дукха хиларна хьалххехь гIайгIа ян езаш нисло йохъелча бен болчу белхан. Масала, иштта хьалххехь дуьйна а шайна « зайл» беттачех бу кибарчиг йилла говзалла ерш а, пилта охьайилла хуурш а, гIишлошна бух буттуш берш а, иштта дIа кхин а.\nДелахь а нохчашлахь кIезиг бац говзалла йолуш а, йоцуш а, къахьега мел лаам белахь а, болх-некъ а боцуш, дан хIума доцуш биснарш. Уьш официалан даре а деш, бIеннаш эзарнашкахь бу. Iаткъам бийриг ду хIора шарна а, церан могIарш дукълахь бен, лилха довлуш ца хилар. ТIейогIучу ханна, кхана-лама, кIира даьлча, шо даьлча, аттачу дер ду-кх дахар аьлла, стаканан Iайг хиллал а дегайовхо йисина ца хилар.\n100 долларш ирахкхуьйссуш, сакъоьруш бу Iедалехь берш, Гуьмс, 29Заз2006\nНохчашлахь, цхьана муьрехь бечу белхан меттигаш хаъал лахъеш, къееш кхин цхьа бакъдерг а ду кхузахь зеделла. И доьзна ду, адаман дуькъаллица къаьсташ йолчу, куй биллал жимачу Нохчийчохь чот йоцуш дукха азиаташ баржарца: вьетнамцаш, китайцаш а. Цара охьабожа буьтуш бац махкахь цхьа цхьа а, олуш ма-хиллара Iаьржа болх: цIенкъаш яхкар, массо тайпа хьахарш кхочушдар, пилтанаш яхкар а, кхин берш а.\nМахкахь белхан меттигийн вуьшта къоьлла йоллушехь, Iедалехь болчара цхьана а кепара тидаме оьцуш я церан бала кхочуш хIума дац, Нохчийчохь цIоз санна, Iаьржа белхалой баржар, уьш кхузахь цу декъехь олалла деш болу масех шо доллушехь. Уьш бан а боцуш, гIала-м стена юьйцу, цхьа а кIошт, юрт янне яц. Болх луш болчарна товриг ду и ялхой мелла а борах хилар, къизоргаш санна тIе а летий, леткъамаш ца беш, сиха къахьегар.\nЦу кепара болх-некъ боцуш хало Iуьйшуш бахархой а болуш, цуьнца доьзна зазадоккхуш дебаш къоьлла а йолуш, урхаллехь болчара Африкин биста кхаччалц, къечу пачхьалкхашна гIо дан кийча ду аьлла, динчу дIахьедаро цец-акъ баьхна меттигера бахархой.\nГуьмсера Кадыров Рамзанан долара хIусамаш, 11Гез2008\n«Къайле яц, куьйгаллехь берш боцуш, Iедало тIеозийна, дика дина, зовкх хьоьгуш, цхьа чкъор ду Нохчийчохь. Шаьш хIун юхур ю а, хIун дуур ду а ца хууш букъбелла бу уьш хьолана. МогIарерчу стага, масех шарахь ахча а гулдой, 4-5 эзар долларх йогIу машен лаха араволу, ткъа цхьана министаран гIоьнчано цу ахчанах шена хуьйцуш юха хеча оьцу. И санна масалш далош а сан дог лазадолу-кх. Нахехь а шайгахь доллу хьал, токхо ю моьтту хир ду-кх царна. Валлай ца моьтту моттане а. Шайн буьзина хьербевлла лела-кх. Цара кху Нохчийчоьнах еш ю-кх Африка. Кху чу стенна ца хьажадо и рицкъ? Соьга хаьттича, иза уьш бен дацарийн йийсарехь хилар ду, кхин хIумма а дац».\nЦу кеппара чулацам болуш къамел дира соьга Соьлжа-гIаларчу цхьана стага.\n«Сина а, кхетамна а Iаткъам беш дерг дита а дитий, ас цхьа забаре хIума дийца хьуна?» - элира цо кхин дIа. «МаьIна айхьа доккхур ду ахьа» - аьлла, цо хIара забар ялийра, къамел дерзош.\nМахкахь шуьйра вевзаш волу Iедалан белхахо-политик, хестамаш барехь говзанча. Цуьнга хаьттина:\n- Хьенех, каркадил тIома яла тарлой?\n- И бохург хIун ду? - цецваьлла хьенех. - И муха йолу тIома, хьо хьерваьлла-м вац?\n- Дера хаац суна-м, - аьлла хаттар динчо, минеха баха-м бохура и тIома йолу.\n- ХIа-а цо бахахь… ТIома а яьлла, дIайоьду ала-м ца хаьа суна. Иштта жимма лаьттара айъа-м ло иза.\nБелхаш ца хиларо къелла кхиайо


Трампан зорбанан секретар араяьккхина ресторанера\nМангал-бутт 24, 2018\nIамеркан президентан Трамп Доналдан зорбанан секретар Сандерс Сара.\nIамеркан президентан Трамп Доналдан зорбанан секретар Сандерс Сара а, цуьнан доьзал а арабаьккхина пIераскан сарахь Вирджини штатехь Лексингтон гIаларчу Red Hen ресторанера. Цаьрга цу кепара дехар динарг ю цу хIумакхоллучу чоьнан долахо Уилкинсон Стефани.\nЦу кепара ресторанан долахочо ша реза ца хилар гайтина Трампан администрацино дIахьочу политикана. Цу зудчунна хетарехь, Сандерс болх беш ю "адамалла доцчу оьзда йоцчу тобанна", яздо Washington Post газето.\nRed Hen ресторанехь динарг нийсонан бакъо яйар хилар билгалдоккху критикаша. Зорбанан гIирсаша яздарехь, ресторанан долахочо дуьйцу, шен белхахой гейш бу, ткъа уьш реза бацара Трампа цу тайпачу нахана армехь гIуллакх дар дехкарна, бохуш.\n"Фейсбукерчу" ресторанан агIана тIехь яздийриг тидаме эцча, цуьнан рейтинг охьаяьлла. Цхьана зудчо комментари йитина "Суна сарахь Red Hen ресторанехь хIумакхоллуш гира мел кIоршаме къамел дира Сандерсе. Цу хиллачо Iадийнера со, дог карчийра сан. Кхин цкъа а хIумакхоллур яц ас цу ресторане а яхана" аьлла.\nСандерс Сарас комментари йитина твиттерехь "цо <Уилкинсона=> лелийначо цуьнах лаьцна алсам дуьйцу, сох дуьйцучул а" аьлла.\nТIаьхьарчу хенахь Iамеран Iедалш критика ловш ду, мигранташца доьзначу хаттарехь цара дIахьон политика бахьана долуш.


Гоьваьллачу Немцочо Сурт Диллина Путинах Кхаьрдаш\nЧиллан-бутт 21, 2012\nОьрсийчоь -- Немцойн гоьвалла бедарийн дизайнер, фотограф Лагерфельд Карл а, Пирелли Групп компанин куьйгалхо Провера Трончетти Марко а, Москох, 30Лах2010\nДуьненчохь уггаре а лерамечех дизайнер ву Лагерфельд Карл. Карарчу хенахь Шанель цIийнан коьртехь волу иза шен Iаламат хазачу духаршца а, амма иштта экстраваганталлийца а вевзаш ву. Кху деношкахь цо оьрсийн премьер-министран кхардаме сурт диллина, „Путинан сатийсам“ аьлла цIе а тиллина.\nДиллинчу суьртан, ма-дарра дийцича, кхин чулацам хуьлийла а дацара, Лагерфельд Карла бинчул совнаха. Ткъа цо, бакъволчу говзанчас санна, дуьхе а кхуьуш, оьрсийн премьер-министр Путин Владимир коьрта тиллина элин таж а йолуш виллина. И сурт цо Москохахь арадолучу "Метро" газетана диллина, цхьа лоьмар арахоьцуш цу газетан редактор а хIоьттина. Путин Владимиранчул совнаха, кутюрьес иштта Цхьанатоьхначу Штатийн президентан Обама Баракан а, Шемин куьйгалхочун Асад Башаран а кхардаме суьрташ дехкина.\nДелахь а, уггаре а алсам тидам говзанчас Оьрсийчоьнан хиллачу а, хила кечлучу а президентана тIе бахийтина. „Тов суна иза, - элира цо Путинан хьокъехь кхардамца. - И жима стаг шена ма луъу веха Оьрсийчоьнан куьйгаллехь хила ницкъ болуш ву“, - аьлла.\nЛагерфельда иштта оьрсийн боьршачу нахана а, олуш ма-хиллара, догIург дIаделира. Оьрсийчоь дуьнентIехь уггаре а хаза зударий, уггаре а ирча божарий болу мохк бу“, - элира кутурьес, шен Iедалехь дешнаш а ца хоьржуш.\n„Оьрсийчуьра божарий цхьа инзаре чамбоцуш нах бу, - элира цо. - Хаза -м, тешна а, ца хетара суна уьш, чIогIа ирча бу-кх“, - аьлла. Бакъду, модельера билгалдаьккхира, сел ирчачу царна юккъехь цхьаъ хазаниг ваьлла хилар, - иза, Лагерфельда дийцарехь, Наоми Кемпбелан тIехьийза кIант волу оьрси ву. Ала дашна, и цо вуьйцург миллиардер волу Доронин Владимир ву, ткъа Лагерфельдан дешнаша нохчийн кица дагадоуьйту, ахчано мел ирчаниг а хазво, бохуш долу.\nНемцойн кутюрьес юккъера Доронин хаза ву аьлла къасторан кхин цхьа бахьана а хила мега. Лагерфельда шен карикатураш зорбане яьхна долу "Метро" газета Доронинан долахь хилар.\nЛагерфельда дийцарехь, Москохахь иза хIинццалц схьа шоззий бен хилла вац. Шозза а цигарчу некъашкарчу машенийн дукхалло а, и машенаш, лелла йовла йиш йоцуш, юкъьелла, некъаш тIехь латтаро а бале лаьцнера иза. „ДуьнентIерачу цхьана а мегаполисехь яц цигахь санна трафик“, бохуш, цецвуьйлура Шанель модин цIийнан куьйгаллехь волу дизайнер.\nХьахон догIу, Лагерфельд карарчу хенахь дуьнентIехь уггаре а сийлахьчех а, везачех а дизайнер хилар. Немцойн къомах волу кутюрье шен экставаганталле дIахьедаршца а, шен цкъа а хуьйцуш доцучу духаран башхаллийца а вевзаш ву. Цо ша тегна, лекха кач болу кIай коччий, цу тIехула Iаьржа кастоммий, ткъа иштта даима а малхана дуьхьал хьожу таьIна бIаьрсенаш а, куьйгах пIелгаш хедийна тIаьрсиган каранаш а леладо.\nТIетоха догIу, дукха хан йоццуш, Адел цIе йолу эшаршлакхархо Лагерфелда мелла а ерстано ю алар бахьана долуш, дерриг дуьнентIехь а эзарнаша наха интернетехела шаьш оьгIаз баханийла дIахаийтира. Бакъду, Путин Владимир даиманна Оьрсийчоьнан эла хила сатийсам болуш ву Лагерфельда аларна духьал цкъачунна цхьа а вист ца хилла.


Иза йолу 21 шарахь оха цуьнан болх гайтина ца Ӏаш, иза ӀаьржахӀордан регионан чӀогӀа иэшар а гира. И гучуделира чолхечу заманахь, кхолламан юкъайогӀу масех пачхьалкхан, юьйхира политикин а, дипломатин а юкъаметтигаш. Тхоьх хилира царна юкъара диалоган цхьаъ бен йоцу платформа. Муьлхха а тайпана политикин моменташ юкъара йоху къамел а ца деш, концентраци ца йо экономикан гӀуллакхашна бен. Нагахь тхан балхахь политика хилахь, и ша тайпа платформа дӀаер ю. Дерриг консенсус тӀехь лаьтташ ду.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ӀаьржахӀордан_экономикин_цхьаьнагӀуллакхдаран_кхоллам&oldid=5015373»\nТӀаьххьара хийцам бина 2020, 1 июнь 14:36\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 1 июнь, 14:36.


Обновлено 20.03.2019 09:52 Автор: Administrator 20.03.2019 09:50\nМасех дийнахь, ца соцуш, шийла догIа деара. Бешахь гуьйренан дерачу механ гIовгIа яра хезаш. Делкъал тIаьхьа диъ сахьт даьлча, оха мехкадаьттан къоьгам (1) латийра, аьхке гуттаренна а дIа а яьлла, латта, ген-гена а долуш, дуькъачу дахкарна а, синтем боцчу боданна а, шелонна а юккъе дIадоьду аьлла, хеталора.\nНоябрь беттан чаккхе яра – юьртахь уггаре а сингаттаме хан. Ширачу миндар-г1антахь (2), хьарча а хьаьрчина, дийнахь сарралц дижина Iуьллура тхан цициг, Iаьржа хи корах кхетча, сама а оьккхуш.\nНекъаш доьхнера. Хино йохьуш можачу басахь чопа яра. Олхазарш, шайна д1аловчкъа меттиг йолчохь, къайладевллера. Тхо долчу цхьа а ца вогIура: я воккха стаг Митрий а, я Малявин Ваня а, я хьуьнан хехо а.\nУггаре а дика хан суьйранна яра. Оха пеш латайора. ЦIеро гIовгIа йора, цуьнан цIен серлонаш ханнийн пенаш тIехь а, суртдиллархочун Брюлловн суьртана – ширачу гравюрина – тIехь а дегадора. Миндар-г1анта дIа а таьIна, тхоьга хьоьжура иза, оха санна, йоьшуш йолу книга дIа а теттина, ешначух ойла а еш, дечиган тхевна тIе детталучу догIане ла а доьгIуш.\nКъоьгамаш сирла йогура. Шен тайна мукъам бора цIестан самоваро-заьIапхочо. Иза чу ма-еъана, хIусамехь аьхна хуьлура – коран ангалешна тIе Iаь а лаьцна. Дийнахь а, буса а царна тIедетталуш долу диттан цхьалха га къайладаларна хила а мегара иза.\nЧай а молий, пеша хьалха книгаш еша охьаховшура тхо. Ишттачу суьйренашкахь къаьсттина хазахетара Диккенс Чарльзан еха а, дегалазаме а романаш йоьшуш я «Нива» а, «Живописное обозрение» а цIераш йолчу ширачу журналийн агIонаш луьстуш.\nБуьйсанна жима къорза жIаьла Фунтик кест-кеста гIенах доьлхура. Хьала а гIаьттина, цунна тIе йовха тIергIа хIума таса езаш хуьлура. Хьан куьйгах баркаллица мотт а хьокхий, доккха са а доккхий, дIатоьра иза. Арахь болчу боданехь догIанан тулгIенаш идар а, мох цIийнах летар а хаалора. ХIокху йоьхначу буса чекх са гуш йоцчу хьуьнахахь цхьаъ висина хиларх ойла йича, дегIе хорша йогIура.\nЦкъа буьйсанна со самавелира, цхьа тамашийначу синхаамца. Суна со гІенах къорвоьлла моьттира. Со, ши бІаьрг схьа а ца боьллуш, вехха ладоьгІуш Іуьллура. Эххар а со кхийтира, сайн лерсинна хІумма а ца хилла хиларх, дуьххьалдІа арахь йоккха тийналла д1ахІоьттинера. Цунах «елла» тийналла олу. ДогІа деллера, мох беллера, гІовгІане а, тем боцу а беш еллера. Деккъа цхьа цициго гІенах деш долу «хур» бен, хезаш хІумма а дацара.\nАс бІаьргаш схьадиллира. Чохь цхьа аьхна яьржина серло яра. Хьала а гІаьттина, кора тІе вахара со – арахь диллина ло дара, цхьана а тайпана гІара а яцара. Дахкаречу стигалахь инзаре лакхахь цхьалха бутт бара кхетта, цунна гонаха сегаш можа серло яра.\nМаца деана-те дуьххьарлера ло? Пена тІехь кхозучу сахьтана тІе вахара со. Чохь тІех сирла хиларна, сахьтан цхьамзанаш къаьсташ дара. Цара ши сахьт даьлла хан гойтура.\nСуна буьйса юккъе яхча набкхеттера. ТІаккха, шина сахьтехь оццул хийцаделла дІахІоьттина Іалам, доцачу шина сахьтехь аренаш а, хьаннаш а, бошмаш а гІурано дІалаьцнера.\nКорехула арахьаьжча, бешахь долчу къохкан гаьнна тІе хууш доккха мокха олхазар гира суна. Га лестича, цу тІера ло охьадуьйжира. Олхазар, меллаша хьалаайаделла, дІадахара, ткъа ло кхин а охьаоьгуш дара, Керлачу шарна кечйинчу базана тІера оьгу ангалин догІа санна. Юха дерриге а дІатийра.\nРувим самавелира. Вехха корах арахьоьжуш а Іийна, доккха са а даьккхина, цо элира:\n– Ма хаздо латта дуьххьарлерчу лайно.\nЭхьечу нускалах тарделла, кечделла дара латта.\nТкъа Іуьйранна гонаха дерг дерриге а «къарш» деш дара: гІорийна некъаш, учена хьалха эгна гІаш, лайна кІелхьара хьалакъеда ниттийн Іаьржа гІаддаш.\nОха чай молучу хенахь, халла веана, чоьхьавелира воккха стаг Митрий. Ло диллина, некъ баларца тхо декъал а дина, цо элира:\n– Даточу ной чуьра лайн хица цІандели-кх латта.\n– Иза мичара даьлла хьуна, Митрий, иштта дешнаш? – хаьттира Рувима.\n– ХІун? Нийса дац иза ткъа? – вела аьшна дира воккхачу стага. – Кхелхинчу сан нанас дуьйцура: хьалхалерчу заманашкахь мехкарша дато кхаби чуьрчу хьалхарчу лайн хица шайн яххьаш юьлура, цундела церан хаза бос бан а ца бовра, бохуш. Ткъа иза, диканиг, Петр-паччахьан заманал а хьалха хилла ду, кхузарчу хьаннашкахь талорхоша совдегарш чІанабохучу хенахь.\nІаьнан хьалхарчу дийнахь чохь саца хала дара. Хьаннашкахь долчу Іаьмнаш тІе дахара тхо. Воккхачу стага хьуьна йисте кхаччалц новкъадехира тхо. Цунна а лаьара Іаьмнаш долчу ван, амма «даьІахкашкахь долчу лазарша ца воуьйтура иза». Лайно серлаяьхначу хьаннашкахь хаза, аьхна тийналла лаьттара.\nДе, набарна тевсича санна, дара. Кхоьлинчу лекхачу стиглара наггахь цхьалха лайн чимаш оьгура. Оха царна тІе Іаь тоьхча, чимех цІеначу хин тІадамаш хуьлура. Юха уьш, макх а лой, гІора а дой, лаьтта охьакерчара, буьртигаш санна.\nМаьркІаж-хан хиллалц хьаннашкахула кхерсташ лийлира тхо, евзаш йолчу меттигашка а кхочуш. Лайно кхелинчу, датта олучу дитташ тІехь, дуса а делла Іачу цIаьлгIарз-олхазарийн жатташ яра.\nГІурано чахчийначу цІечу даттан масех кан баьккхира оха – иза аьхкенах а, гуьйренах а долу тІаьххьара иэс дара.\nЛарин айма олучу жимачу Іома чохь дуккха а Iеха бу. ХІинца Іома чуьра хи Іаьржа а, хьаьъна а дара – берриге а Iеха буха охьабахана.\nБердашкахь шен аса ю, ангалин йолуш санна. Дукха сирла хиларна, ша юххехь а гуш бац. Берда йисте еана кегийчу чІерийн жІуга а гина, ас царна тІе жима тІулг кхоьссира. ТІулг ша тІе а боьжна, зевне дІакерчира, чІерий, шайн пелагаш а къагош, хин кІоргене хьаьвдира. Ша тІехь, тІулг кхеттачохь, лар йисира. Цундела хиира тхуна берда йистехь а ша бина хилар. Куьйгашца шен дакъош кегадора оха. Цара карахь «ткъарш» дора, пІелгаш тІехь лайн а, хьуьнан ораматийн а ийна хьожа а юьтуш.\nЦхьаццанхьа хотешкахь гІийлачу аьзнашца декаш а, тIомадуьйлуш а олхазарш гора. Коьрта тІехула йолу стигал чІогІа сирла а, кІайн а яра, ткъа анайистехь иза юкълора, шен басаца дошах а тарлуш. Цигара меллаша схьашершара ло дохьуш йогІу мархаш.\nХьаннашкахь тІеттІа бода булуш лаьттара. Гонах тийна дара. Эххар а дуькъа ло деара. Іоман Іаьржачу хи чохь дешара иза. Цо юьхьах гилгаш дохура, мокха кІур санна, хьуьна чохь охьаоьгура иза.\nЛаьтта тІехь дола дан хІоьттира Іа. Амма тхуна хаьара, нагахь кІеда, месала ло куьйгашца дІасахьакхахь, цунна кІелахь хьуьнан аьхна зезагаш карор дуйла, хаьара, пешахь цІеро гуттар а самукъане гІовгІа йийр юйла, вайца Іа доккхуш цIаьлгIарзаш дисинийла, цундела Іа, аьхке санна, исбаьхьа хетара тхуна.\nНохчийн матте гочйина Арсанукаев Мусас\n1. Къоьгам – лампа\n2. Миндар-гӀант – кресло\nЯЗДАРХО – ДОТТАГӀ САННА\nКЪОНАЧУ ЯЗДАРХОЙН КЪОВСАМАН ЖАМӀАШ ДИРА


Экстремисташ Оьрсийчоьнан махкаллах бохур бу Путина\nОьрсийчоьнан президенто дийцарехь, экстремисташкара Оьрсийчоьнан махкалла дIадаккха некъ карор бу Iедалшна.\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира дIахьедар дина, шайна некъ карор бу экстремистийн вовшахтохараллийн могIаршкахь болчу шайн бахархашкара Оьрсийчоьнан махкалла дIадаккха аьлла.\nОьрсийчоьнан конституцино бакъо ца ло бахархой даймахках баха. Цуьнца доьзна Iедалша сацам хийца мегаш бу, Оьрсийчоьнан паспорт луш бухадиллинарг юха а даьккхина, элира Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира «Мир» телекомпанина ша еллачу интервьюхь.\nХьалхо гучудаьлларг ду, Петарбухерчу метрохь теракт ярна бехке хила мега аьлла лаьцна ГIиргIизойчохь вина Джалилов Акбаржон Оьрсийчоьнан гражданин хилла хилар 2011-чу шарахь, цуьнан да еххачу хенахь Петарбухехь ваьхна хилар бахьаница. Дуккха а комментаторшна хетарехь, Джалиловна Оьрсийчоьнан паспорт далар гIалат дара миграцин сервисан.\nПетарбухерчу метрохь хилла теракт толлуш лаьцна ву 8 стаг. Талламхоша хетарехь, уьш экстремистийн тобанийн декъашхой хила мега.\nДIалецнарш Юккъерчу Азера схьабевлла нах бу. Хьалхо ФСБ-н куьйгалхочо Бортников Александара дIахьедар дира, Оьрсийчуьрчу террорхойн тобанийн бух коьллинарш бу СНГ-на юкъайогIучу пачхьалкхашкара мигранташ аьлла.\nДаймахка юхаверза бакъо дIаяккхаро ларбийр бу Казахстанан махкахой терроран организацех дIакхетарх аьлла, хеташ ву цу мехкан президент Назарбаев Нурсултан. И дIахьедар цо дина, Путина санна, «Мир» телекомпанина еллачу интервьюхь.\n«Казахстанан низамашца а догIуш, нагахь вайн махкахо дIа а вахана, цхьана экстремистийн организацех дIакхетахь, даймахка юхавалур вац иза, автоматан кепехь махкахо волчура дIавоккхуш ву иза", - бохуш вара Назарбаев.\nЦо дийцарехь, Исламан Пачхьалкх олучу экстремистийн тобанна юкъахь ву карарчу хенахь 500-600 казах. Цигара цIабирзинчу махкахошца профилактика яран болх бан хьевсира шаьш, амма цо жамI ца деара, бохуш, дийцира Казахстанан президенто.\nЦундела шаьш сацам бира цу нахана цIабоьрзу некъ бехка, бохуш вара Назарбаев.\nКарарчу хенахь цу хьокъехь керлачу низаман проект кечйина Казахстанан юстицин министралло. Цу низамца а догIуш, Казахстанан махкахой даймахках бохур бу дуккха а бахьанашца.\nТерроризм лелор а, экстремист хилар а доцург цу бахьанашна юкъахь ду Казахстанан «хьалхара президент – Елбасы» вен гIортар.


Нохчийн мухIажирийн Iуналла дарна совгIат делла Австрерчу бакъонашларъярхочунна\nДукхаъчу шерашкахь Австрерчу Кернтен лаьттахь бехачу нохчашна гIо дечу адамийн бакъонашларъярхочун Ступник Зигфридан сий дина цу лаьттан урхалло. Социалан проекташца нохчийн интеграцина тIехь къахьегарна ЗиглиндеТраннахеран цIарах йолу преми елла цунна.\nКху шарахьлерчу совгIате кхача шайн белхаш жюрин тидаме бехкинера Кернтен лаьттарчу исс юкъараллин цхьаьнакхетаралло. Амма Клагенфурт гIалин куьйгалло а, Фолксхилфе цIе йолчу Австрерчу гIодаран хьукмато а шайн харжам Ступник Зигфиридс нохчашца бечу белхашна тIехь сацийра.\n2000-гIа шераш долалучу муьрехь нохчийн мухIажирш эзарнашкахь Австре схьаоьхучу хенахь ша кхоьллинчу "Аспис" цIе йолчу цхьаьнакхетараллехь Ступникс йолийна ю "Интеграцин Инициатива Доьзал" цIе йолу проект. Цу проекто гIо до Кернтен лаьттахь бехачу нохчийн доьзалшна Австрехь дIатарбала а, хийрачу махкахь кхоллалучу халонашца ларон а.\nКъаьстина шена тидам тIе бохуьйтуш ю Ступник Зигфрида кхоьллина йолу нохчийн ловзархойх лаьтта футболан тоба. Цу тобанца цо сих-сиха доттагIаллин ловзарш дIахьо кхечу къаьмнийн векалех лаьттачу футболхошца а, масала, овхIанхошца а, туркошца а, Iарбошца а, ткъа иштта австрихойн футболан тобанашца а, бохуш дуьйцу Маршо Радион корреспонденто.\n"И цхьаьнакхетаралла тIаьхьарчу ткъех шарахь гIо деш ю мухIажарийн доьзалшна кхузахь кога-ира хIотта", - элира совгIат Ступникан "Аспис" проектна яла шаьш бинчу сацамна бух балош жюрин декъашхочо Гштеттер Петера.\nШа Ступника шен болх иштта сий долчу совгIатца билгалбаккхар шена а, шен накъосташна а мотиваци ю элира, кхин дIа а шаьш Iуналла дечу 50 сов мухIажарийн доьзалшца белхаш бан.


Кадыров къайлаваккха гIерта камерех (архивера сурт).\nНохчийчоьнан коьртачу гIалахь цхьаъ долахо хIоьттина 28 361 йиъкIов метр (2,8 гектар) лаьттан декъан. Иза ду Соьлж-ГIалин юккъехь, Соьлжа хица а, республикан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан резиденцин дозанца а, яздо "Кавказ.Реалиино".\nРосреестро далочу терахьашца, кадастран мах бу цу лаьттан 12,7 миллион сом.\nЗорбанан гIирсаша яздо, цу лаьттан декъан долахо Кадыров бу бохуш.\nBaza телеграм-канало билгалдаккхарехь, 5 шарахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо тоам бора 0,37 гектар лаьттанах, царах 0,23 гектар латта дIалаьцна ду цуьнан хIусамаша. Чиллан-баттахь сацам бина шен долара латта 7-зза алсамдаккха, кхин а 2,8 гетар латта а эцна.\nРосреестран сайта тIера скриншот\nРесурсо хаам бо, хьалха цу территорин долахо "Грозный сити" компани яра бохуш. Хьалха цуьнан цIе яра "Арена сити". Иза юкъахь яра республикан куьйгалхочун нанас куьйгалла дечу Кадыров Ахьмадан цIарахчу фондан структурина.\nДагадоуьйту, 2018-чу шарахь Кадыровс 6,9 миллион сом барамехь шена хиллачу пайданна деклараци йина хилар. Цуьнан декларацехь гайтина лаьттан дакъа дара 3 668 йиъкIов метр (0,37 гектар). Цу кепара, эцначу лаьттан декъан мах (12,7 млн сом) шозза алсам бу Кадыровна шарахь хиллачу пайданца буьстича.\nКадыровн резиденци Google картина тIехь


Айдамирова Машар. Кешнашкахь кхеташо\nОьгIазлонах кхехка моха юхаетташ, амма хIокхул чIогIа оьгIазваханчу дех и гайта ца ваьхьаш, корта а таIийна ладоьгIура кIанта.\nКIантана шен да воккхахилла, тиларчу вахана хетара. Дас шениг дуьйцура, хIора дийнахь, хIара цIа моссазза вогIу:\n– Хьо даима а хьаькам лаьттар ву-м ца моьтту хьуна? Хьуна аьрзнаш деш, догIа санна боьлхуш суна тIе схьалела и мисканаш… Ахча бен кхин гуш хIума дац-кх хьуна… мах луш стаг ваьлча… со а вухкур вара-кх ахь!\nОццул хьасене, собаре, догкIеда волу хIокхуьнан да буххенца хийцавели-кх!\nЦунна хIун хилла?\nШиъ гIат долу даккхий цIенош дина кIанта, амма хIокхуьнан да ша вийча а шен лаппагIи чуьра ара ца ваккхавели-кх.\nМа доккха хIума ду хIара да-м, шех цхьа боккха хIорд тарбелла цIакерчинчу хIокхунах дас бохучу бехкаша цхьа пхьидийн уьшал йи-кх!\n– Тезеташка а хьо ца воьду, нехан дика-воне а, –-тIаьхь-тIаьхьа карзахвуьйлура да. – Тахана дIаваьлларг хьан ден шича вара хьуна…сан шича… цига гучу а ца вели хьо!\n– Сан заседани яра… важни совещани…\n– Хьан собраниш яц-кх цкъа а чекхйовлуш… луьстуш хIума а делара аша…цул эцца вайн кешнашка а гIой, цигахь е хьайн совещани. Керт ю йоьхна–яьржина, байнаш ду цу чохь дежаш лелаш…баьрзнаш хьоьшуш. Кешнийн хьоле хьаьжча хуур дара, хьо хIун куьйгалхо ву!\nЭккха боллу корта гIайбех хьакхалушшехь наб кхийтира юьртдена.\nАмма наб оззинчохь:\n– ХьалагIатта, нах бу хьоьга хьоьжуш лаьтташ! – мохь беара лере.\n– ХIун хилла? Мичахь? ХIунда? Стенгахь? Муьлш? – ша волччохь тохавелла, ца кхеташ, дIасахьоьжура иза.\n– Заседани ю хьан… очередни… плинарни!\nКресло тIе кхоьссина галстук схьаэца дIакхевдира юьртда.\n– Дита и «бантак», – сихвира дас. – Цигахь товш бац и муш!\n– Кешнашкахь леринчу собранехь… Пес тилла коьрта!\nУггаре хьалха хIара цецваьккхинарг – адаман дукхалла яра. Кешнийн кертахь а, арахь а. Къона, къена.\n– ХIахIани, нах, схьакхечи вайн Iедал!\n– ВогIурволуш хилла хIара-м!\n– ХIинц-м хеназа а дац…\n– КIант-м хIумма а гIийла вац…ва и ша дустийна бежана санна…\n– Хьаьвда ледара дац вай кIентан…\nГулделла адам дерриге а цхьатерра кIайчу духарехь дара.\n«Ванах, хIара нах ХьаьжицIа баха новкъабевлла хирг хир ма бац?! Я рузбанан де ду-те тахана?» – ойланаш кегаеллера юьртден.\n– Иза я важа а дац, – ойланехь кхолладеллачу хаттарна жоп делира юххехь нисвеллачу цхьамма.\nКъаьрззина цуьнга дIахьаьжира хьаькам.\n– ХIорш шаьш боьлхучу бахана бевлла! – тIаккха а хIара ца кхетча, къорачу стаге санна, мохь тоьхна: – ХIокху кешнийн бахархой бу хIорш!\n– ХIун ду?\n– Белларш бу! Белларш!\n– Тахана перой апрель ду-кх… – велавала гIоьртира юьртда, – со леван дохку-кх шу!\n– Апрель бутт чекхбаьлла дукха хан ю, тентак, кертахь яьлла буц ца го хьуна… хьун яьлла! – собар чекхделира вукхуьн.\nХIинца боккъал а кхеравелира хIара.\n«Велла-кх со! Сийсара чIогIа корта лозуш…цIийн тIадам.. и «давлени» боху хIума хьалаяьлла… я дас холчуваьккхина … дог иккхина …кхалхар хили-те?! Кхана мидал лур ю аьлла а ма дара… дика болх барна…хIаъ…ордал ярий иза-м. И яллалц мукъа ваьхна хилла велара…да ма ватIарг! Оццул сатийсина хилла йолу! Со ца везачеран букъ каглуш хьожур вара-кх!»\n– Мидалш, ордалш тахана оха лур ю хьуна, – юха а цуьнан ойла йийшира цавевзачо.\nТIаккха гулбеллачаьрга мохь туьйхира:\n– Вежарий, вай делча вайн тезета хIотта ца кхуьуш, дукха къахьоьгуш ларийна вацара хIара вайн юьртда. Амма шен зама ю-кх массо а хIуманна. Дош хьоьга ду-кх, лараме …Iункарпаша!\n– Сан цIе Хункарпаша ю, – нисвира иза Iедало.\n– Хьо нисвелчахь нийсса йоккхур ю хьан цIе а, – хадийра вукхо.\nВист ца хуьлуш, бIаьргаш керчийна, эххар а:\n– Охьаховша! – ала карийра собранин пирздателна.\nАдам шайн-шайн баьрзнашна уллехь лахделира.\n– Повестка хIун ю вайн? – хаттарца дIахьаьжира шен керлаваьллачу заместителе.\n– Даима санна – пенси–менси, налог–цалог, жилье-жулье, иштта дIа кхидерш а, – довзийтира вукхо.\n«Велла вацахь а, билггала хьераваьлла-кх со…»\nДаима а хIокхуьнан ойланан хьалхе яьхна шера мотт, шалха шед бича санна, сецнера.\nШа хIун ала деза ца хууш, хIара кхин вист ца хуьлуш соцунгIа хилча, цхьамма дош дийхира.\n– Селхана дуьйна соьга балхамаш беш бохку хIорш, доьгIуна…\nКъамел дийриг цхьаннах тера хеташ, дикка хьажавелча вевзира – селхана дIаваьлла боху хIокхуьнан деншича Бига. Хьажахьа, мичча кхаьчча а шениг диталуш вац-кх – адам гулделчохь шен бала мел боцург дуьйцуш. Митингашкахь хIокхо мел кегийна худар хIинца а шелдалаза ду.\n– Пенсица дерг аьлча, доьгIуна, иза каракхочуш дац хIокхарна, доьгIуна, эцца… цхьамма … – дукха лерина юьртдена бIаьра а хьоьжуш, – схьаоьцучух тера ду и кепек.\nГуонаха гIугI гIаьттира:\n– Пенси схьаоьцуш санна и тхан налог а дIалуш елахьара…\n– Ма доккха хIума ду-кх хIара да-м… велча а ца вуьту бохург…\n– Аша-м и дуьйцу… суна повестка деана …суьде кхойкхуш…\n– ТIе ма да хьо, хIоккхера суд хIинца а ерзанза ма ю вайн…\n– ХIоккхерниг-м бакъо-нийсонца а хир яра…\nЮьртда оьгIазвахара, чIогIа оьгIаз…вахана а ца Iаш, дарвелира.\nШен коьртара цIен пес дIаластийра, аьрру ког хьалхатесира, аьрру куьг хаьнтIе диллира, аьтту куьг хьалалецира. ТIаккха лен белира, тов, мIаьргонна кхаьбна, хIинца бастабелла шалго мотт.\n– ДIасовцаел цкъа и шайн гIовгIанаш! Шу-м кешнашкахь дай! Дийначарна хIун дийр ца хууш лела со, шу а тIекхийти! Аша хIун юьйцу йийца а – пенси, налог. Оцу шайн яйначу тIаьхьене хаттийша и барт! Цара схьаоьцуш хир ду-кх шун пенсеш а…\n– Цара и схьаоьцуш хилча, тхуна тIера сагIадоккхуш гучудер дара иза!\n– ТIаккха, хIун дора цара цунах схьаэцна а? – цавашарца бат саттийра юьртдас. – Налогах дерг аьлча… дуьненчохь долуш шуьгара ца яккхаелла йолу ясакх… хIинца даха дог а дац!\n– ТIаккха, тхоьга и кехаташ хIунда яздо?\n– Шуна сагатлуш, шуьца долу гергарло дIатаса ца лууш! Тхуна елла-м план яй, хIуммаъ жима а йоцуш!– хьаькам шек дIа а вац. – ХIахIани, пенсица–налогца дерг къасти вай, амма и «жилье» бохучу хIуманах дика ма ца кхийти со?! ХIунда, дижа каш доцуш ду шу? Барз бац, чурт дац?\nБига юха а юкъавелира:\n– ЛадогIал цкъа, вешин кIант, вижа каш доцуш цхьа а вуьсур вац…барз-чурт а… и дац хьоьга дуьйцург. Ша и партизанаш санна, схьатекхаш дукха адам ду кху кешнашка…тIаьхьарчу хенахь баларш алсамдевлла, – юха а лерина хIокхуьнан бIаьра а хьожуш, – хьуна хаийта дуьйцу ас иза. Хьуна тIе дукха заявленеш яздора вайн юьртан къедано, стаг дIаволла меттиг яц хIокху кешнашкахь, кхечанхьа цхьа меттиг билгалъяккхахьара бохуш… ахь ла ца дугIура… доьгIуна…\n– Хьайн Делан дуьхьа, ма волалолахь хIинца, – куьйгаца хIаваъ цестира хьаькамо. – Юьртбахаман хьелаш тоде аьлла, Iедало елла план ю тхуна, охунна лело меттиг а ца тоьаш волу со, шуна цхьа гектар меттиг дIа а елла, Iойла ма дац сан!\n– ТIаккха, Делан денна схьалесталучу обаргашна хIун до вай, уьш мичхьа дIатарбо?\n– Идей! – цIеххьана дагадеанчо бIаьргаш серладехира юьртден. – Ялсамани яккха Iаламат хала ду, боху… молланаша дийцарехь, цу чу ваха цхьа а шанс яц. Индехь цхьана хIуманна дагош ду декъий… хIун бен ю и – хьалха я тIаьхьа вагавар?! И пиринцип йолор ю-кх вай а!\nАмма беллачара къобал ца йира цуьнан «идей».\n– Хьайна тIехь йолор ахь и хьайн пиринцип…\n– Суна хаьа-кх, хIун дан деза, – борза тIехь цхьаъ меттаххьайра.\nБерриге а цуьнга дIахьаьвсира. Иза даиманна а дIа ломахь колхозан уьстагIий дажош лелла волу жаIу вара, Идрис. Воккха забарча а, маттана ира а.\n– Хьайн уьстагIийн цIога доцург, кхин хIума гина воцчу хьуна мичара хуур! Хьо вара хIинца со Iамо виснарг!? – кураллах Iена жима дог меттахделира юьртден.\n– Алийта цуьнга ала луург, – резабацаран маьхьаьрий девлира гуонаха.\n– Суна-м уьш гина бен дацара, амма оцу уьстагIийн цIоганаш дагардийриг-м хьо вара. И хьайн гайн тIоьрмиг стенан дуьмех биллина моьттуш ву хьо? ХIахI, и дитира вай, сайна дагадеънарг довзуьйта ас шуна. ХIокху вайн юьртдас кешнашна меттиг яц боху, керт ян гIирс а. Дийна бисинчеран ойла еш, церан доладан лууш ву хIара. Иза чIогIа дика хIума ду, ткъа дикачу хIуманна тIехь вай накъосталла ца дича, нийса хир дац. Велла стаг вахвелла дIацавижарх а дац хIумма а –иза нийсса ира а хIоттийна, цIоьмалг санна, лаьттах таIо веза, меттиг кIезиг лацийта. И цхьаъ ду. ШоллагIа, керт ян дукха гIирс беза, – тIулг, дечиг, арматура… И гIирс вайна схьабелча, йолчу тIе а кризис хIуттур ю... яртийн дайшна. Цхьанна а хIуманна пайде а йоцуш, дилхан чалх охьаяьлла, басар–эмал хьакха а ца оьшуш, кIайъелла лаьтташ йолчу беллачийн даьIахках керт ян а мегар ду…царал онда гIирс хир бац. КхозлагIа, чарташна бохуш, и тIулгаш схьакхехьа а ца оьшу – эццахь, цхьа гIуркх буогIа а мегар ду…дуьненчохь йоккхучу ханна хийла адамийн цIуока ягош биттина хилла болу шога гIуркх!\nКешнашкахь белар иккхира.\n– И хьан «идейх» долчух аьлча – хьо саннарш бац хIумма а кIезиг, багийча а мегаш ду-кх…оцу цIаро шу лайчхьана!\nЮьртден собар чекхделира.\n– Шу хIун дара суна а, со санначарна а ала-дийца? Дакъаделла Iапсарш шаьш ма-дарра! Ас дан деззарг дийр ду шух а, шуна тIаьхьа богIучех а… Цхьа а керт хIоттор яц. Ни-ка-кой керт вам! Бульдозар а ялийна…хьаьккхина дIашарйийр ю хIара шу питане пхьоьгIа. ДIаяздел и протокол тIе!\n– Кхаж тасийта цкъа, сих ма ло! – аьрру агIор цхьаннан ца девза аз хезира хьаьсарта ваханчу хьаькамна.\nЦуьнга дIахьажавелча, бага гIаьттинчохь висира иза – хье тIехь ирхйогIаелла ши маIа а йолуш, карахь ловзош деха цIога а долуш цхьа маьттаза экха дара уллехь хиъна Iаш.\n– «Голосовать» де бах ас, – деган доттагIчуьнга санна, эвхьаза, масийтта бос хуьйцу бIаьрг таIийра цо хIокхуьнга. – Со дага ца догIу хьуна? Даиманна соьца дагавуьйлуш, ас боххург деш дIалелаш ма вара хьо?!\n– ШайтIа Иблис!\nДеларехь кIаждахара и цIе яьккхинарг:\n– Кхаж диканиг ца бели хьан, доттагI! Вало, цIе летта, кийчча ю вайшиннан! – юхагIерта юьртда шен нуьцкъалчу пхьаьрса кIел а воьллина, дIатаьIира цIеранда.\nЦIеран алу хааелла, кхеравелла Iадийначу хьаькаман мохь-цIогIа делира:\n– Ва-а, нах, ма вигийтийша со! ГIо дейша суна!\nОрца баьхна йиш хаьллачохь, ден мохь беара лере:\n– ХIай, кIант, хIай! Ахь хIун до, гай яьтIча санна, цIогIа хьоькхуш!?\nХалла бIаьргаш схьабиллира, амма дегI хIинца а дара тхьуздоьлла, лацаделла.\nТIехIоьттина да кIурзаша вуьзна вара.\nЦа кхеташ, дега хьоьжура кIант.\n– Дада, хьуна хIун хилла?\nГIелвеллачу дас хьаьжа тIера Iаьржа хьацар дIахьаькхира:\n– Кешнашкахь цIе яьллера…цхьамма такхорах цIе йиллинчух тера ду. И дIаяйа берриге а юьртахой баханера… цхьадика… дукха зен-зулам ца хили…\nХезначо инзарваьккхинера хIинцца самаваьлларг.\n– Дада, иза сох яьлла цIе яра хьуна, – корта лецира цо.\n– Хьо хIун юьйцуш ву, кIант? – ца кхеташ, лерина цуьнга хьаьжира воккха хилла да.\nХIаъ, хIокхунна воккха хилла, тиларчу вахана моьттина да!\n– Дада, со хIинццалц Iункарпаша хиллехь а, кхидIа Хункарпаша хир ву сох!\nЦхьана хIумнах кхетавоьлла да, догдика велавелира:\n– Iункар-Хункар хила а ца гIерташ, адам хилахьа, кIант! Цул йоккха цIе яц-кх хьуна… доккха дарж а!


Карабулакан хиллачу имаман цIийнах хьоьвсина ГIалгIайчуьра полисхой\nГIалгIайчуьрчу Карабулакан хилла имам Даурбеков Мохьмад-Сали лаьцна къайлахчу сервисийн белхахоша. Кавказ.Реалиига бина цунах лаьцна хаам ГIалгIайчуьрчу полицн декъерчу хьостано. Сатесча баьхкинера полисхой Плиеверчу Даурбековн цIийнах хьовса, цул тIаьхьа дIавигина иза шайца аьлла, тIечагIдина хьостано.\nНохчийчоьнца дозанаш хийцарна дуьхьал стохка Магасехь хилла митингаш бахьана долуш Iеламчана бIаьрг тIехIоьттинера ницкъахойн, хьостан версица. ХIусамах хьоьвсинчул тIаьхьа Даурбеков дIавигар бакъдо "Интерфакс" агенталло а.\n"Ницкъахой" аьллачу телеграм-канало бакъ дац боху Даурбеков лацар. Оцу гIирсан информацица, ницкъаллийн структурашкахь къамел дина цуьнца. Ресурсо билгалдаккхарца, талламаш бина гIалгIайн кегийрхой Iеха а беш, тIейогIучу хенахь Шема дIабахийта кечбеш хилла аьлла, яьржинчу информацин гурашкахь.\nКарарчу беттан юьххьехь ГIалгIайчуьрчу Сурхахи эвлара батIалхьажойн маьждиг дегира. Динан юкъараллан лидерийн шеконаш хилира, маьждиг цхьаммо дагийна хир ду аьлла. Цунах лаьцна шайна айкхваьллачунна цхьа миллион сом кхайкхийра цара.\n2018-чу шеран Гезгмашин-беттан 26-чу дийнахь ГIалгIайчоьнан а, Нохчийчоьнан а куьйгалхоша тIечIагIбира шина махко дозанийн хьокъехь кечбина барт. Цуьнца а догIуш, мехкаша вовшашца хийцира цхьатерра долу лаьттан ши дакъа: Теркйистан дакъа дIаделира Нохчийчоьне, МаьлгIабекан дозанашца догIу латта кхачийра ГIалгIайчоьнна.\nГезгмашин бутт боьрзуш Магасехь а, цунна гонах а юьйлаелира хийцамашна резабоцучийн митингаш.


ЧIаба » Нийсо-Дагестан\nОлуш ма-хиллара «диканиг, некъах тилла, цхьанахьахула йорт еттий, хенахь схьа ца кхочу, ткъа вониг масачу махал а сиха неΙарна тΙе хΙутту». Иштта хилира кхеран хΙусамехь а: доьзалехь цхьанна а дагахь дацара, доккхачу дегΙахь а, самукъане а, гуттар а елаеллла, екхаелла йолу Румиса цамгаро лоцур ю аьлла. ХΙан-хΙа, цуьнан амалца, куьцаца догΙуш дацара иза. Амма ца моьттург хуьлуш зама ю-кх хΙара. Москварачу лоьрашна тΙе а йигна, таллам бича, цунна вон цамгар ю элира. Вай олу цунах «вон цамгар» ваьшна иза тΙелаца ца лаарна, иза цаезарна, амма дика-м цхьа а яцара уьш – гучуяьлларг онкологи яра.\nРумиса тΙаьхьарчу хенахь шек яра, шен могашалла галъяьлла ю аьлла, цхьацца сиркхош лехьош ша хиларна. Амма майрачо Мансура ша лоьра тΙе юьгур ю хьо аьлча, цхьацца бахьанаш лоьхуш, больнице яхар тΙаьхьатоьттура цо. Иштта масех бутт дΙабелира. Эххар а шен хΙусамдас а, бераша а, вежарша а сагатдарна лоьрашна тΙеяхара Румиса. Схьахезнарг ирча дара… Дерг хиъча, чΙогΙа холчухΙиттина бара хΙара ша а, кхуьнца баьхкина вежарий а. Амма дан хΙума дацара – тΙехΙоьттинарг ца лайча ца долура. Лоьраша Румисина дарбанаш лело долийра. Хала мур бара зудчунна тΙебеанарг, амма халонаш, лазарш, эшамаш лан безара. Цамгаро ца хоржу вайна юкъара диканаш я вонаш, къонанаш я къенанаш – цунна-м бен ма даций, вай мухха хилча а. Цамгаро шен къиза болх бо. Ткъа вай Делан гΙоьнца цунна дуьхьал къийсам латтабо вешан ницкъ мел бу. Ишттачу къийсамехь яра Румиса а – шен ницкъ ма кхоччу, цамгарна кΙел ца йиса гΙерташ, къахьоьгура цо. Цунна масех сеанс химиотерапи йира. Иза атта болх бацара, дегΙера ницкъ дΙа а боккхий, стаг кΙелвуьтуш хΙума ду иза. Ткъа хΙун дийр ду? Ца дича ма ца долура иза.\nДуьххьара химиотерапи а йина ша цΙа еача, мел вон хьал шегахь делахь а, къар ца яла гΙерташ, доцчу денца шега хьажа веанчунна дуьхьал юьйлуш, хьалха санна забаре а, самукъане а хила гΙерташ, къахьоьгура цо. Амма гуш дара, мел хала ду цунна иза: елаяла гΙертахь а, бΙаьргаш сингаттаме бара, садеΙар паргΙат дацара, ирахь дукха ца латталора.\nИшттачу меттехь хьал-де хаа тΙехΙуьттучу наха ницкъ ма бо цомгашчунна, шаьш и бой а ца хууш. Шега хьажа ца веара хьенех аьлла, шайх бехк баккхарна кхоьруш, лела царах дукхахберш, амма цомгашчунна мел хало хуьлу шаьш бахьанехь шайна хаьахьара, ца богΙуш, цΙахь-м Ιийр бара уьш.\nЦкъа Мансур хьалххе балхара цΙа веара, хΙусамнана цомгаш хиларна, цΙера гΙуллакх ледаро долу дела. Румиса йолчу хΙара чуваьлча, ша Ιуьллучуьра хьалаайаелла, маьнги тΙехь охьахиира иза.\n– Руми, ΙадΙехьа, ма гΙиттахьа хьала, паргΙат хилахь, – элира кхуо цунна хало ян ца лууш.\n– ПаргΙат яра со-м. Ιилла а кΙордийна, – аьлла, гΙийла елакъежира иза.\nМансура тидам бира, цо шен коьртара йовлакх, мас къайлайоккхуш,\nкъевллина дихкина хилар.\n– Хьо ма дΙахьулъелла, хΙумма а хиллий?\n– ХΙан-хΙа…, – иза тΙехьа йирзира, шен бΙаьргех охьахьаьвдда хиш къайладаха гΙерташ.\n– Дера, хилла цхьаъ-м … Собар де, вон хета хьуна? Лоьрашка кхойкху ас, – Мансур неΙарехьа дΙаволавелира.\n– Ца оьшу лоьрашка кхайкха … церан суна дан гΙо дац. ХΙара гой хьуна? – Румисас йовлакх схьадаьстира. Мансур, Ιадийча санна, висира: зудчун исбаьхьа чΙаба яцара, юххец иза дΙахадийнера цо.\n– Ойн, и хΙун ду ахьа динарг? ХΙунда хадийна ахь иза?\n– Хьуна ца гора, сан коьртара месаш канашкахь схьаюьйлуш ма яра?\n– Сихъеллий те хьо иза дΙахадо?\n– Ша охьа ца йожийта ас дΙахадий-кх иза, стаг, сайна мел хала делахь а, – Румисин юьхьа тΙехула охьаоьхуш бΙаьрхиш дара. – Беран хенахь дуьйна коьрта тΙера чо хадийна ма яцара со.\nМансуран дог Ιаьвжира: «Маржа дуьне яΙ! Хьо къиза кхоллам! ХΙунда хили хΙара дерриг а?»\n– ХΙумма а дац, Руми, хьан кхин а хаза месаш хьалаевр ю хьуна! – зуда теян гΙертара иза.\n– Евр яра уьш-м, хила йоьгΙнехь … вуьшта хьалха санна-м хир яц , – халла къурдаш дора цо, ца елха гΙерташ. – Хьалхалерниг дΙадаьлла, стаг, иза кхин цкъа а… юхадогΙур дац… Сан цхьа дехар ду хьоьга. Дош лохьа, айхьа иза кхочушдийр ду алий.\n– Ахь хΙун до? Хьо весеташ дан ма йоьлла.\n– Весет ду-кх сан хьоьга: хьайгахь цхьажимма а сох къинхетам белахь, и сан чΙаба … сан марчо юккъе йиллийталахь, со дΙаяьлча… Дош лохьа суна, айхьа иза кхочушдийр ду алий!\n– Руми, дΙаяла, ахь хΙун дуьйцу! Хьуна гΙоли хир ма ю!\n– Делан диканах дог ца диллина ас, Цуьнан къинхетам боккха бу … гΙоли а хир ю, Дала мукъ лахь… Вуьшта, сан дехарна хΙун олу ахь?\n– Руми, ас дош ло хьуна, нагахь хьан Ιожаллин хан хьалха а хилла, хьо сол хьалхаялахь, ас хьан чΙаба хьоьца дΙахьарчайойтур ю аьлла…\n– Стаг, Дела реза хуьлда хьуна. Суна хаьа, хΙара хилларг хьуна а, суна санна, новкъадеаний, амма дан хΙума дац вайн, Делан кхел ю-кх вайна юкъахь лелаш. Сан чΙаба суна мел дукхаезара хьуна ма хаьара… – цуьнга елхар иккхира, делахь а цу сохьта собаре а хилла, цо элира:\n– КъинтΙера валалахь суна сан ледарлонна… Со доьналлах йоьхна яц хьуна… вуьшта, собаре хила хала ду суна – де эшна, – хих буьзначу бΙаьргашца Мансуре хьаьжира иза. ХΙара-м ша а ма вара холчухΙоьттина дукха цунах къахетарна, ша хΙун дийр ду ца хууш, хьалагΙоттуш, охьахууш, синтем байна дΙасахьийзаш.\n– ХΙумма а дац, Руми, хьо-м яц йоьхна, хьоьгахь санна, доьналла делара кхечаьргахь а, хьо-м хьаха ю къонаха…\nРуми – иштта йоккхура кхуо шен зудчун цΙе, ткъа шо хьалха шаьшшиъ цхьаьнакхетчхьана дуьйна а. Кхушиммо ирсе а, бертахь а цхьаьна хан яьккхинера, ерриге а халонаш, цатемаш а эшош, яхь а, оьздангалла а ларъеш.\nРумисин чΙогΙа хаза чΙаба яра, берриге а гергара а, бевзаш болу а къона зударий а, мехкарий а кхунах хьега а хьоьгуш.\n– Румиса, Делан дуьхьа дийца, ахь хΙун до оцу хьайн месашна, ма еха а, хьийкъина а ю хьан уьш? – аьлла, царах цхьамма шега хаьттича, –\n– ВаллахΙ, ца до кхин леррина цхьа а хΙума, аш санна, сайн хеннахь корта а буьлу, со реза йоцу шампунаш а ца лелайо, – олура цо.\nЛовзар я хьаша-да веана, пондар локхуш, бал боккхуш меттиг хилча, нехан дехарца хелхайолура Румиса. Массо а цуьнга хьожий вуьсура, иза инзаре хаза яра: тайна куц-кеп, хаза юьхь-сибат, настарех кхеташ еха чΙаба. ГΙургΙезан тΙемаш санна, дΙасадахийтина куьгаш тайна лелош, байн ког шаршош, лаьттахула иза хелхарехь дΙайоьдуш, тΙемахула йоьду моьттура. Ткъа цо го боккхуш, иза хьаьвзича, тΙемайолий кхуьнан чΙаба а хьаьвзара. Оцу суьртах воккхавера жима а, воккха а, цундела лаьара нахана хΙара халхаяла, кхуьнан лелар а, оьздангалла а, хазалла а шайна товш хетарна.\nШа дΙайижале месаш шаръян хуура иза трюмо-куьзгана хьалха. Цу хенахь Мансур цуьнга хьоьжуш Ιара, шен цунах воккхавер лачкъо а гΙерташ. Инзаре хаза, боьмаша басахь месаш хуьлура зудчун букъа тΙехула охьахоьций, лаьтта охьакхаччалц. КΙедачу гΙанта тΙехь куьзгана хьалха Ιара иза, корта шарбеш. И болх цо хΙора буса а беш бара …\n– Ма кΙордийна суна хΙара месаш, йоцца дΙахедо езара хΙорш, – олура Румисас,майрачуьнга а хьожий.\n– ДΙаяла, ахь хΙун дуьйцу, сел хаза йолу уьш дΙа муха хедор ю?\n– ХΙун дора кхарах, говран кхес санна йолчу?\n– И ма ала, месаш, дера, ю зудчун хазна. Месаш хедийча, ирс дов олуш ца хезна хьуна?\n– Хезна… Соьга мичара хедалур яра хΙорш … Ахь хΙун олу хьожуш яра со, – елакъежара иза.\n– ТΙаккха-м ца хаьа суна…\nИштта яра кхеран ирсе суьйренаш. Хьанал къахьоьгуш, бертахь Ιаш, беркате доьзал кхиош, схьадогΙура хΙара шиъ. Ма дагахь дацара кхушинна, хΙара ирча сахьт тΙекхочур ду аьлла. Зуда гΙийла а, шен ойланашка яьлла а гича, цуьнгахь долу хьал хууш, Мансур иза теян а, вочу ойланашна тΙера дΙаяккха а гΙертара.\n– Руми, ахь сагатдан ца оьшу, хьуна гΙоли хир ю… ХΙорш нахана тΙехΙуьттуш хΙуманаш ма ду, йохий ма хилал хьо.\n– ХΙан-хΙа, со йоьхна яц, ас Делан диканах дог ца диллина … я дуьллур а дац цкъа … – цуьнан бΙаьргех хиш охьахьовдура, – вуьшта, хала ду суна… гΙора ца дисна… Хьуна дагадогΙий, ас хьоьга а ца кхочуьйтуш, мел еза хΙума схьа а оьций, дΙахьора-кх, вай чохь цхьаъ дечу хенахь? И хан дага а йогΙий, сайн боцчу ницкъах, могашаллах ойла а йой, елха дог догΙу сан…\n– Хьуна хала дуй хаьа суна, Руми, делахь а хьан собаре хилар а го суна… Кестта хьуна гΙоли хир ю, тΙаккха вай, хьалха санна, дика Ιийр ду, Дала мукъ лахь!\n– Дала мукъ лахь… Дерриг а Цуьнан карахь ду…


Обновлено 02.04.2018 19:21 Автор: Administrator 21.03.2018 17:24\nОйланаш, ойланаш… Муьлххачу а даг чу бижначу баланах ваккхало шуьга, боцу бала кхолла а ло шуьга. Дукха ханна дацахь а, тIе куьг ца Iотталахь а, ког ца баккхалахь а, пIелгашна юккъехула мох чекхболуш ца хаалахь а, мерана хьожа ца кхетахь а – хьуна и дерриге го, бакъ а долуш, хьо цигахь лаьтташ санна. Вайн коьрта чохь ду-кха иза, цхьана дечиган яьшки чохь д1акъевлина, доккха догIа а тоьхна. И догIа схьадаьккхича, аракхета цу чуьра серло, бIаьргаш а Iийжош, сирла серло. БIаьргаш меллаша схьаделлалой, дIайоьдучу цу серлонна тIаьхьахьовсу – оццу минотехь хьо вайна, хьо дIаваьхьна, хьо вац…\n– Асет! Ва Асет! Хьажахьа, и йоI даима а ойланаша цхьанхьа дIаяьхьна ю-кха! Цунна хIун дан деза, хууш яц-кха со?!\nЗайнап, демах дуьзна куьйгаш стоьл тIехь Iуьллучу горгамах а хьаькхна, чуяхара. Асет маьнги тIехь хиъна Iаш яра, коре а хьоьжуш. Корехула стигала хьоьжу цуьнан йоIбIаьргаш, тIе пардо хIоьттича санна, дара. Цунна цигахь хIун го хаа говзалла йолуш стаг вацара, ша Дела воцург.\n– Асет! – аьлла, кхоазлагIа а мохь туьйхира нанас.\nАсет, цIеххьана шен лерга юххехь мохь а хезна, хьалакхоссаелира, юха, маьнгин гIовланах ког а тасабелла, охьакхийтира.\n– Ай! Вай! – бохуш, цхьана кога тIехь кхисса а луш, д1ахьаьжча, ненан хьаьжа юккъера шад а гина, сихха дIанисъелира иза.\n– ХIун боху, нана? – хаьттира цо, бехкала дахначу бIаьргашца лахара хьала а хьоьжуш.\n– Хьада, яло, МаретагIаьргара сирникаш я. Суьйре а ю, хьеший а бу вайга бахка безаш, со яй кхе билла йиш йоцуш йисна. И сирникаш стенгахь йов, хууш яц-кха со, – элира нанас. «Уьш стенгахь йов, хьуна хаийта йиш а яц»,– элира Асета шен дагахь. Кхин шена дов дан бахьана карадалле, сихха араелира иза.\nКетIа яла дагахь, ков схьадоьллуш, когана кIелахь «гIарчI» аьлла, г1овг1а йолуш а хезна, кхин тIе яз а ца луш, ког хьалаайбича – бIаьрга серло кхийтира цунна. Сарахь латийначу стогарийн серло а кхетта, къегина куьзган гериг хиллера иза. Гериган цхьа агIо горга яра, ткъа важа агIо – ира, еха.\n– Цхьана хенахь доккха, горга куьзга хилла хир ду хьо, – элира Асета ша-шега, лаьттара гериг схьа а оьцуш. Цуьнан серло, цкъа кевна тIе ерзош, юха керта тIе ерзош, т1аккха, лаьтта тухуш, д1асахьийзийра цо. Юххера цициг а ловза делира, и серло схьалаца гIерташ. Ткъа ша цу чу хьажа ца яьхьира иза, кагделлачу куьзгана хьажа ца мега бохуш, дуьйцуш хезнера цунна луларчу бераша. ХIетте а, кхин Iен а ца елла, куьзгана хьаьжира иза. Гериг жима хиларна, шен цхьа бIаьрг бен цу чохь ца гира цунна. Юххера, леррина хьаьжира Асет шен бIаьрге – гериг къегира. Корта хьаьвзира цуьнан, ша а хьаьвзира, саца ца луш. Ша лаьттачохь лаьтташ юй хаьара цунна, амма цуьнца цхьаьна, ша хьийзаш санна а, хийтира. Цхьанхьара хIордан тулгIенаш гучуевлира. Уьш шех хьекхалуш хаа елира цунна. Куьзганара хIорда чухула цхьанхьа дIахьош яра Асет. ТIада ца йора иза, хи чохь елахь а. Байн, ховха чкъурах хьакхалуш, шена чуьра аратеттира иза хIордо. Ши ког лаьтта тIе хIоьттира. ТулгIенаш дIатийра. Иттех метр хьалха, лекха, даккхий дитташ а долуш, юькъа хьун яра лаьтташ. Цу дитташна тIехьа цхьа «шах-ших» а хезна, кхераелла, юьстахъелира иза. Хьуьна юккъера араделира дитте ца кхоччуш лекха адам. Адам? ХIан-хIа, чекх са гуш ца хуьлу адам, сийна бос а ца беттало адамах, йиъ метр лекха дегI а долуш адам дайна дац Асетана. Дехьа кхин а цхьаъ гучуделира, цунна тIаьххье кхин а, кхин а. ХIорд болчу агIор юхахьаьжира Асет. Цу чохь, дехьа агIор, бердана юххехьо, фонтан гира цунна. Фонтанна дуьхьал тIай а дара, цу тIай тIехь лаьтташ шортта адамаш а дара – дукхахдерш бераш. Беснаш а хуьйцуш, эшарца хелхаюьйлура фонтан, и лагIъелча, лагIлуш, хьийзаяьлча, хьийзаш, гуттар а гIараяьлча, хIинцца стигала кхочу-кха иза олий, хоьтуьйтуш. Гулделла адамаш самукъане хьоьжура фонтане, ткъа бераш-м даккхийдийна а ца довлура шайна хьалха хIоьттинчу исбаьхьачу суьртах. Амма, хьуьна юккъера арайовлучу хIуманашка хьоьжуш царах цхьа а воций, хиира Асетана.\nСуна а бен ца го-те уьш? – дагадеара цунна. Шегахь мел йолу майралла гулйина, цхьана хIуманна юххе яхара иза.\n– Шу муьлш ду? – хаьттира цо. Шен багара даьлла аз дукха гIийла хиларх кхийтира иза. Кхуо делла хаттар ца хезира хIуманна, делахь а схьа-м хьаьжира иза.\n– Шу муьлш ду? – юха а хаьттира Асета, хIинца мохь туххуш.\nЦу тамашеначу хIумано меллаша корта схьаберзийра. Дош а ца элира цо, амма Асетана шен коьрта чохь цуьнан жоп хезира:\n– Маьрсакаш ду тхо.\n– Маьрсакаш? – цецъелира Асет. – Суна цкъа а дуьйцуш а хезна дац шух!\n– Хир дац. Адамийн ойланех кхолладелла ду тхо, – юха а жоп хезира Асетана.\nДог чехка деттадала доладелира цуьнан. «Самах ду-те хIара, я гIенах ду-те? Бакъ дуй-те суна гуш дерг? Х1ара бакъ делахь, цIахь со яйна бохуш, лоьхуш хир ю-кха нанас... – ойланаш хьаьвзира Асетан коьртехь.\n– ХIун дан даьхкина шу? – хаьттира цо маьрсаке.\n– Тхо сирла ойланаш ю. Iаьржачу ойланашца тIом бу тхан, Маьрсакийн махкахь боьдуш. Кхузахь уггар сирла ойланаш кхоллало меттиг ю. Тхан махкахь го кхузарчу ойланех схьаеттало серло. Цундела, царах ницкъ схьаэца, охьадиссина тхо. Гуттар а сирла хуьлу берийн ойланаш! – элира маьрсака. – Ша серлонах лепаш хуьлу уьш.\nАсет берашка хьаьжира.\n– Схьайола суна тIаьххье, – хезира Асетана шен коьрта чохь. Ша яха еза аьлла, хийтира цунна. Шега, хIинца хIунда яхара хьо цунна тIаьхьа аьлла, цхьамма хаьттича, кхетамехь дала жоп хир дацара цуьнан, хIетте а цуо шена хетарг дира.\nДикка тидам бича, уьш дитташ чуьра араюьйлуш хийтира цунна. Диттан са арадолуш санна хетара, уьш шайна тIаьхьа сийночу басахь алу а юьтуш, диттех дIакъаьстачу хенахь. Меллаша, цхьамма шайна новкъарло еш санна, шайн бехачу когашца лаьттах хьакхалуш а, ца хьакхалуш а долчу боларца хIорда чу дуьссура уьш. Асет а царна тIаьххье х1орда чу йоьссира. Юха а, ша куьзгана чухула йоьдучу хенахь шена хааделларг, карладелира цунна. ХIордан тIулгIенех, малхехь къегаш, хIуьттучу тIеданашна бухара хьалахьаьжча, стигал гира цунна. ХIара хIорд чу юссуш арахь маьркIаже яра, хIинца-м къеггина малх бара схьагуш. Дукха хан ялале хIордо, хьалха санна, аратеттира иза. Охьахьаьжча, инзаръелира Асет – когаш кIелахь стигал яра! Гонаха дукха лекха, андий дитташ дара. Церан орамаш лаьтта бухахь дацара. Латта-м кхузахь дан а дац, цуьнан меттана стигал ю. Стигалх д1ахьакхадала цхьа миллиметр юкъ а юьсуш, хIаваэхь кхозура уьш. Цу орамашна юккъехула чуйоьдучу маьрсакан тидам бира цо. «Стенгахь чекхдолу-те оццул лекха дитт?» – бохучу хаттаречу ойланца орам тIера дуьйна хьалахьаьжча, диттийн баххьашкахь гIийла техкаш хIорд гира цунна. Тийна, гIайгIане бара иза.\n– Хьалха цу чохь дехаш тайп-тайпана а, хаза а чIерий дара. Боданечу ойланашца тIом болабелчхьана, хIорда чуьра цхьаццанхьа охьаэгна уьш, шайн цIа кхин юха ца дерзалуш, дисина, – хезира цунна маьрсакан аз.\nЦо и аьлча, аьрру агIор, генадоццуш, диттан орамна тIехьа Iуьллучу чIеро, хIорде хьала а бирзина, цхьа тамашена, дог Iовжош, гIайгIане узар дира. Цунна тIаьххье, цхьаццанхьара кхечу чIерийн узарш а хезира. Цаьрга ладоьгIуш, церан лазам, бохам, бала, сатийсам, гIайгIа – и берриге 1ийжам Асетан дагах хьаьрчира. ХIорд а меттахбелира, шен яккхий тIулгIенаш сингаттаме хьалакхуьссуш, шел т1аьхьа кIайн чопа а юьтуш.\n– Соьга цхьана а тайпана гIо далур дуй шуна? – хаьттира Асета маьрсаке. – Суна гIо дан лаьа!..\nЦиггахь маьрсакан шерачу юьхь тIехь бIаьргаш дIахIиттира. Асетана тIе а дирзина, лерана цуьнан бIаьргаш чу хьаьвсира уьш. Асет, бIаьрг-негIар ца тухуш, дуьхьал хьаьжира. Иштта лаьттира и шиъ, цхьа хан яллалц. ТIаккха шен деха дегI хьаланисдира маьрсака. Меллаша корта а таIийна, аьтту агIор пIелг хьажийра цо. Цу агIор дIайолаелира Асет, маьрсаке баркалла а аьлла. Иштта ехха яхара иза. Новкъахь гучудолуш, хIара аьлла, хIума дацара.\n– Нийса йоьдуш юй-те со? – аьлла, дагадеаначу хенахь, цIеххьана цхьа шело хааелла, хорша еара цунна. Цхьа а дитт, цхьа а дийна хIума доцуш, пана арахь нисъелира иза. Цхьа бодане яра и меттиг. Лаьттара стигал а кхоьлина яра. ДIо дехьа, цу яьссачу пана арена юккъехь, цхьа хIума яра. Ша дIакхаьчна хиларх кхийтира Асет. Юххе мел йоьду а, цунна цигахь ерг къаста йолаелира. Яьссачу арена юккъехь гIикхгира цунна. ГIикх тIехула, хIаваэхь, аркъал Iуьллуш йоI яра. Цуьнан ехачу Iаьржачу месаш тIера цIечу зезагийн жаззашIенара гIикх чу, цу чуьра лаьтта а. Цуьнан коьртана дуьхьал, шалабича санна, цунах тера а болуш, кхозура кхин а цхьа корта. Амма цу коьртаца дегI дан а дацара. Цуьнан месаш а яра, лаьтта жаззаш а Iенош, аре цIий а йина, лаьтташ.\n– Схьайола... – йоьIан аз хезира Асетана шен коьрта чохь. Амма шиннах цхьа а корта меттах ца хьайра, я кхуьнга схьа а ца хьаьжира. Асет кхин а юххе яхара.\n– ГIикх чу йижа... – хезира цунна. Кхоьруш, сиха деттадала доладелла шен дог сацо гIерташ, тIе куьг диллира цо. Когаш-м бегочуьра совца ца лора. Шелонна я кхерарна бегош бу уьш, ца хаьара цунна. ЧIерех къахетаро гIо дира цунна, шен ког хьалаайбина, гIикх чу йижа. ЙоьIан месаш тIера охьаоьху зезагийн жаззаш цунна тIеIена дуьйлира...\nДийна воцу шен да дагавеара цунна. Диъ шо хан бен йоцу ша дас шен гай тIе а хаийна, набкхетта кеп а хIиттош, гIенах «харр-харр» деш, цунах ша йоьлуш гора цунна, юха ша набкхетта цахиларх Асет кхетча, да воьлура; шен лулахочуьнца, шеца цхьаьна хьалакхиъначу дикачу доттагIчуьнца, Заремица, дуьххьара даьлла дов дIадоккхуш, ша маракхетар дагатуьйсура; ишколехь уггар дика стихотворени ешарна хьехархочо ша хастош, арахь доттагIашца ловзуш, нанас мохь а тоьхна, схьакхайкхича, кховдийна, леррина шена дина долу, кучан хьалхара кисана хоъал жимачу бепигах ша йоккхаеш, и доттагIашна гойтуш; ГIура-Дадас Керлачу шарахь шена делла, ша чIогIа сатийсина хилла долу тайниг. Юха цхьа тамашийна йовхо хааелира кийрахь. ТIаккха баьхкира цуьнга ша цкъа а хьалха ца лайна синхаамаш. Лаьттах, стигалах, Iаламах д1аийна, дIахIоьттира иза. Массоа дийнатех, мел йолчу садолчу хIуманех д1аийра иза. Буц, мох, маьлхан зIаьнарш, зингато боккху ког, хIора садолчу хIумано доь1у са, зезагаша молу хи, Iаламан пхенаша, дитташа лаьттах оьцу ницкъ, церан лаьттаца а, стигалца а йолу уьйр, шен дегIехь лела цIий, оццул генахь йолу есалла, хьийза сайраташ, седарчий... Уьш х1инццалц шена ма моьтту цахилар гора. Эзар, эзар дакъа а хилла, массо хIуманах ша дIауьйш, хаалора цунна. Зезагийн жаззаш тIомадевлла, махе шаьш ловза а дойтуш, маьрсакийн мохк мел бу дIадаьржира.\nМассо а маьIIера чIерий шайн цIа, хIорд чу, хьалаэха дуьйладелира. Церан хазахетар, дагна йовхо йохьуш, Асете схьакхечира. И тIом бахьанехь бала хьоьгуш долу дерриге а стигалара къам паргIатделира.\nДоккха са а даьккхина, ши бIаьрг схьабиллира Асета. Шена тIеIена зезагийн жаззаш гира цунна. Оцу минотехь севцира уьш. Ша ца хилча санна, хIинцца ши бIаьрг схьабиллинарг, юха а, доккха са а доккхуш, схьабиллира цо бIаьргаш. Шен цIахь, маьнги тIехь, самаелира иза. Карахь куьзган ангалин гериг яра. И Iуьйдуш латтийначу куьйгах цIийн тIадам охьабеара. Хадийначу куьйган лазар Асетана хаа а ца лора, дог-ойла ерриге а айаелла яра, тIомаяллал самукъане. «ГIенах хилла-те и дерриге?» – дагадеара цунна. Амма циггахь д1алаьхкира цо и ойланаш. ХIан-хIа! Суна хаьа, сайна гинарг бакъ дарий, хьанна а, хIуъа аьлла а, со къаръян дагадагIахь а, со къийса-м лур яц. Делахь. Суна. Хаьа. Сайна гинарг бакъ дуйла!..\nЦу тIехь сацам а хилла, маьнги тIехь нисъелла, охьахиира иза, корехула ара а хьоьжуш, шена мел гинчу хIуманийн ойла а еш.\n– Асет! – мохь туьйхира нанас.\nАсет, цIеххьана шен лерехь мохь а хезна, хьалакхоссаелира, юха маьнгин гIовланах ког а тасабелла, охьакхийтира. – Ай! Вай! – бохуш, цхьана кога тIехь кхисса а луш, д1ахьаьжча, ненан хьаьжа юккъера шад а гина, сихха дIанисъелира иза...\n Хьалаетта кочалла, хи.


"Исламан Пачхьалкх" тобано алсамъяьккхина бусулбанаш шен могIаршка кхойкхуш интернетехула яржаен шен пропаганда. Оьрсийн маттахь а ю цуьнан сайташ. Цара кест-кеста чIагIдо, Кавказе хьовха, Кремле а кхачор бу шаьш джихIадан болам, олий.\nДАIИШ гоьйоккхуш а, цуьнан могIарш бузуш а бу цо интернетехула бен кхакхамаш-пропаганда. ТIаьххьарчу хенахь алсамбаьхна жихIадхоша шаьш оьрсийн маттахь шайн сайташкахула бен болх.\nКоьрта сайт ю ДАIИШ-ан «Фурат» олуш. Евфрат-хин Iаьрба цIе юьхьара эцнарг. Твиттерехь, Фейсбукехь, оьрсийн «Вконтакте» машанехь а ю Фуратан аккаунташ.\nШа Фурат.инфо сайт болхбеш ю Iаьрба, ингалса, оьрсийн меттанашкахь. Ю цуьнан курдойн, францойн меттанашкахь агIонаш а.\nДуьненан зорбано тидаме эцарехь, дийнахь, лаххара а I00 эзар сов язбой, хаамаш буьту интернетехь «Исламан пачхьлалкх» тобанан жигархоша шаьш схьайиллинчу аккаунтийн агIонаштIехь.\nКарарчу баттахь Европоло кхоьллинчу къайлахчу сервисо дIахьединера шаьш церан аккаунташ дIакъуьйлур ю, йозанаш дIадохур ду, ткъа уьш дитинарш жоьпе озор бу, аьлла. Амма мухха делахь а, Шемарчу тобанинй декъаш дебаш хаало цкъачунна.\nIаьрба мехкашкара хилла ца Iаш, вуно дукха бу «Исламан Пачхьалкх» шех олучу тIеман тобанехь Советан Iедал лаьттинчу мехкашкара кегийрхой: Юккъерчу Азин къаьмнийн векалш, Оьрсийчуьра кхаьчна гIезалой, нохчий, гIебартой, балкхарой, кхарачой, Дагестанан къаьмнашлара кегийрхой.\nДАIИШ-ан агентийн аьтто болу Къилбаседа Кавказера къона чкъор Шема а, Иракъе а гIазот даккха дуьгу бохуш, дIаийзон. Кху деношкахь орца доьхуш Ватсапехула кхайкхам бу Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга дIакхачор доьхуш Неврерчу яхархочо баржош.\nШен йишин йоI Хабибулаева Макка Хьалха-Мартанарчу вахархочо, шайгара пурба а доцуш, шайна хIун ду а ца хууш, ницкъаша дIайигина, уьш масех де даьлча шаьш СаIуда Iаьрбийчохь хилар а хоуьйтуш зIене а бевлла аьлла.\nДелахь а, хала ду орца дохучу Теркйистерчу зудчух теша. Ницкъаша аэропорташкахула а йохуш йигалур яцара мартанхочуьнга шеца Шема я Иракъе и йоI, цуьнан шен лаам ца хилча цуьнца цига яха. ДаIишан пропагандано гIаттийна арадаьлла и ши адам, тешна а.\nШо хьалха,«Исламан Пачхьалкх» шайх жихIадхоша алале, церан шашаха лелачу хIора тобан а яра шен сайт. Ткъа хIинца цхьаьнакхетта, масала, оьрсийн маттахь болхбеш хилла масех сайт – юкъара ю церан Фурат.инфо.\n20I2-чу шарахь схьаеллаелира Шемарчу кавказхойн сайташ. Паьнказара Iумар ал-Шишанин тобанерчу нохчаша лурчаха йиллира Фай-Сириа аьлла сайт. Цу тIехь довзийтора Шемарчу тIеман аренашкара хьал. Ткъа ал-Шишани Шемахь тIеман баьчча а вуьсуш, цо «Исламан Пачхьалкх» декъан халифна ал-БагIдадина тоба диначул тIаьхьа шен пропагандин амал хийцина юхьанца цуьнан хиллачу Фай-Сириа сайто а. Иза оьрсийн маттахь арайолу хIинца\nФай-Сириа а санна, Шам Тудей шех олу къилбаседа кавказхоша юкъаяьккхина медиа-тоба а ю Фурат сайтах дIаийна.\nФурато дела денна арахоьцу оьрсийн маттахь керла хаамаш, гойту «Исламан Пачхьалкх» тобане баьхкина керла-керла муджахIидаш.\nШи Iалашо ю Фуратна коьрта: Оьрсийчуьрчу мехкашкара, Юккъерчу Азера керла тIемалой лехьоррий, «Исламан Пачхьалкхехь» тIемашбечу оьрсийн мотт хуучу нахана информацин кхачояррий.\nЦкъачунна шина а Iалашонца дика а ларайо Фурат-сайт.\nИштта бу Маршо Радиона журналисто Паращук Джоаннах кечйинчу артиклан чулацам.\nШи Iалашо ю Фуратна коьрта


Ростовн кIоштарчу Каменск-Шахтинский гIаларчу "Комбинат Каменский" химин заводехь еарин сарахь цIе яьлла, 100 процент догIмаш дагийна ворхI белхалочун. Дарбан цIийнерчу реанимаци кхачийначийн цIераш тIехь йолу тептар ду Кавказ.Реалиин редакцигахь, 31 шарера 55 шаре бевлла- пхи стаг а, ши зуда а ю царлахью\nХиллачух дийца дуьхьал ю Ростовн кIоштара официалан органаш. Регионерчу могушалла Iалашъяран а, орцан а министраллаша а, Каменск-Шахтинскан администрацйино а, коьртачу дарбан хIусамо а жоп ца делира Кавказ.Реалиино дахьийтинчу хаттарна. ТIаьхьо регионерчу Iедалхойн векало лач хъахийра, билггал бохам хиларх, официале комментарий заводан куьйгалло лур ю аьлла, билгалдоккхуш.\nКерла хаам зорбане боккхучу юкъанна компанино дIахьедар ца дира хиллачу инцидентах.\nBaza ресурсан хаамца, заводехь бохам хиларна бахьана "хууш дац". Шайн хьостанна тIетевжина, "Интерфакс-Юг" ресурсо яздо, комбинатехь цIе ялар чухоамаш дIабузучу хенахь нисделла ду, цхьа тата хезира аьлла.\nКавказ.Реалиица хиллачу къамелехь комбинатан белхахоша информаци я тIе а ца чIагIйира, я бакъ дац а ца элира- цара бахарехь, цуьнах лаьцна зорбанашна дийцар дихкина царна.


Джамалханов Зайнди - азаллехь йовр йоцу цIе\nДжамалханов Зайнди дIаваьлла Стигалкъекъа-беттан 19-чу дийнахь. Иза халахетта яра ерриг а республика. Нохчийн меттан да санна дагахь лаьттар ву иза шайна бохуш бара цуьнан тезета баьхкина нах.\nШа кху дуьненчура дIаваха дукха хан йисале, тIехьажийна видеокамера а йолуш, Джамалханов Зайндис Далла хастам бира шен дахарехь оццул ирсе шена деза гIуллакх лело шен аьтто барна. Цунах дика кхетар ву муьлхха а цуьнан кхоллараллах хьакхавелла а, цуьнах пайда эцна а волу стаг.\nЧабаев Лема ша хаъал хилчхьана доттагIалла лелош ву ненан меттаца. Джамалханов Зайндис шен дахарехь йитинчу лорх лаьцна иштта дагалоьцу цу.\nДжамалханов Зайнди гIеметта хIоьттинчу хенахь лаккхара дешар деша деза аьлла университете воьду. Цу исторех самукъадолий хуьлу иза хезнарг бохуш, дуьйцу Чабаев Лоьмас.\nЧабаев Лема 2\nНохчийн вевзаш волу актёр Исраилов Хож-Бауддин репертуарехь уггаре а евзаш йолу пароди ю цо Джамалханов Зайндина йинарг. Иза ша кхоллар иштта дагалоьцу цо.\nИсраилов Хож-Баудди 1\nКъона актеран белхан мах хадийра ша Джамалханов Зайндис а. Иза догдика, къеда-мареза стаг вара, цундела кхечу агIор ша йина пароди цо тIеоьцур йоций хууш майра хьахийра ша Джамалхановга иза бохуш, дуьйцу Исраилов Хож-Бауддис.\nДжамалханов Зайнди дIаваьлла Стигалкъекъа-беттан 19-чу дийнахь. Иза халахетта яра ерриг а республика бохуш, тоьшалла до нохчийн яздархочо, поэта Уциев Абус.\nШераш дIаоьхур ду. Адамаш а хийцалур ду кху дуьнентIехь. Иттаннаш шераш девлча а, муьлхха а нохчийн маттаца гергарло тесна стаг эххаре а тIекхочур ву Джамалханов Зайндина. Цундела шеко яц ноххчий мотт дийна мел бу Джамалханов Зайндин цIе йовр ца хиларан.\nНохчийн меттан де я, къоман бедарийн, юурган а де?\nНохчийн мотт Iамо гIерта Малхбузенехь беха нохчий шайн берашна


Адамийн Бакъонаш, ГIуран-бутт 13, 2016\nШинари-де 13 ГIуран-бутт 2016\n"Лачкъийна дIа а вигина, кисана наркотик а кхоьссина..."\nШелан кIоштан кхело Гериев Жалавдина тоьхначу ханна реза ца хиллачу адвокаташа аппеляци йинера. Низамо ма бохху, керла, шолгIачу тIегIанера кхел, ю йоьдуш. Шинарийдийнахь Соьлж-ГIалахь, Iуьйрана йолаеллачу кхелан процесс сарахь бен чекх а ца елира. Цуьнан чулацамах дийцира адвоката Мусаев Iалавдис.\nЛахьан-бутт 03, 2016\nЖурналист маьрша вацахь, балехь ду къам а\nХIора шарахь Лахьан - беттан 2-чохь дуьненчохь билгалдоккху журналисташна дуьхьал ден зуламаш бекхам боцуш ца дитийтарна лерина де. Шайн болх бахьана долуш гIелонаш а, таIзарш а ловш болчу журналисташна тIе тидам бахийта юккъедьккхина ду иза.\nЛахьан-бутт 01, 2016\nКху деношкахь Норвегехь бехачу рогIерачу цхьана нохчийн доьзалера Iедало бераш дIадахарца доьзна IалагIож яьржина Европерчу вайнахалахь.\nМарсхьокху-бутт 01, 2016\nМила ву кхераме - Ибрагимов Ризван, я цунах псих винарг?\nМассех де вадийна а латтийна, юха Кадыров Рамзанна тIе а вигина, шаьш яздинчух, дийцинчух дохковаьлла хилар халкъана хьалха охьадиллийтира шина яздархочуьнга-историкашка Ибрагимов Ризваней, Дидиев Абубакарей. ХIинца царех цхьаъ, Ибрагимов, психиатриян цIийне виллина.\nТовбеца-бутт 04, 2016\nДАIИШ-хо хила тIедоьжна Абдурахманов Тумсона\nМуха кхочу къилбаседакавказхой Шемарчу тIаме? Соьлжа-ГIаларчу Абдурахманов Тумсоца тахана лелачо шатайпа гойту хьал – иза «Исламан пачхьалкх» олучу тобанехь тIемаш беш ву аьлла, лаца кхайкхийна Оьрсийчоьно. Ткъа иза-м вац цигахь хилла а, я хила лиина а...\nХаржамаш хир бу боху...\nХаржамаш бу Нохчийчохь, ерриг а Оьрсийчохь а санна, ши бутт баьлча хуьлуш. Оцу бараман бух баккъал а демократин орамах лаьтта бохучух теший-те нах? Юй халкъан шена тоьлла ву аьлла хета куьйгалхо я депутат харжа?\nОьрсийчоьнан, Нохчийчоьнан низамаш ларден хьукмат - прокуратура гIаролехь лаьтта Iедална. Ткъа адамийн бакъонаш ларъярехь?\nМангал-бутт 03, 2016\nДецIера дахар бале даьккхина нохчашна\nЙоккха ю Нохчийчоьнанний, Европанний дахарна юкъахь.\nНах лецаран бахьана царна тIехь "профилактика" ян эшар ду, боху.\nМалицаев Микаил: Айса «цаьрга» аьлларг юхаоьцур дац ас, мел кхерамаш тийсарх а\nКадыров Рамзанан гонаш къарван гIерта шайга интернетехула рогIера дIахьедар динарг.\nОхан-бутт 20, 2016\n6 шо долу ОфхIанера йоI ТехIерана уллорчу гIалахь еро оьгIазбахийтина гIажархой\n6 шо долу ОфхIанера йоI йийна ТехIерана гергга. Инзаречу оьгIазлонца тIеэцца и ирча хаам могIарерчу гIажархоша а, гоьбаьллачу наха а, Iедалхоша а.\nЗазадоккху-бутт 18, 2016\nГоврах лата цаваьхьинарг нуьйрах летта\nСаццанза дийцаредо наха кхаарийдинйнахь Соьлж-ГIаларчу хьешан хIусамера ара а ваьккхина, сийсазваккхар «Iазапна дуьхьалояран комитетан» куьйгалхо Каляпин Игор.


Вийначу префектан IиндагI ца долу тIаьхьара\nДечкен-бутт 23, 2017\nВолгоградерчу Светлый Ярехь шайн кIоштан да Крутов Николай пхоьазза тапча йиттина вийра нохчочо. ХIетахь цхьаболчу бахархоша тIех бехке а ца вора фермер Вагапов Асламбек. Бехке коррупци ю, олура. Тахана Вагапов хилла ца Iаш, цуьнан кхуьуш болу доьзал а бу Iедалера оьгIазалла ловш.\nВагаповгIарна дуьхьал - леррина операцеш\n46 шо долчу префектан Крутовн ши йоI йисира байлахь. Иза вийна Вагапов Асламбек лаьцна дIавигича, цуьнан зудчунна тIедоьжнарг а дацара атта дукъ – 11 доьзалхо хьалакхиор.\nТкъа ВагаповгIаьрца кхин гамо а яцара юьртахойн. Цара лечкъа а ца деш дуьйцура журналисташка, Крутовс кхаьънаш боьхуш хьийзадора адам, иза лан а ца делла, эххара а вийна Асламбека, цуьнан кхин боккха бехк а бац, бохуш.\nДехха луьстуш лаьттира Вагаповн дов. Москох Сербскин психиатриян центро иза вуьззина кхетамчохь вацара зулам деш, аьлла къастийра. Лерринчу хьелашкахь, халонашкахь, псиатриян цIийнехь кхо шо а даккхийтина, аттачу воккхуш, цIахь тергоян дIахийцира иза лурчах.\nАмма иза маьрша гуш ца лалучу Светлоярскерчу Iедало юха а лаьцна шо гергга хьалха, кхелехула чекх а ваьккхина, оццу Москох корта таллийта хьажавайттарх, цигахь, психиатриян карахь ву Вагапов кху тIаьххьарчу беттанашкахь. Юкъ-кара кхачаво набахтешка а, тутмакх цхьалха чохь кхобучу чоьнашка.\nТкъа рогIера и мур цIера лаьцна вигина болийра полицино а, талламан комитето а, юха Волгоградерчу кхело нийса ду таIзар аьлла тIечIагIдира кхо бутт хьалха.\nЦуьнан адвокат Чадов Илья а, баккхий хилла воIарий а хьийза нийсо лоьхуш. Кхераме вац я доьзална а, я нахана а аьлла, цIаваийтина хилла Вагапов Асламбек, юха а лоцуш, кхелехула чекхвоккхуш, нахера лехьийна тоьшаллаш харц ду, чIагIдо цара.\nМасала, цхьана тешо, Рогов Сергейс, аьлла кхелехь, нохчийн къам «шен амалца ду зуламаш дечех». И къамел талламчас кхеле а кхачийна, массара а тоьшалле а эцна. Вагапов бехкево, цо псиатриян цIийне ша валийначахь, Волгоградан губернаторна багахь кхерам тосуш вистхиларна. Ткъа ца лору экстремизмалле тешо Роговс дерриг а нохчийн къам сийсаздеш дийцинарг.\n2012 Волгоградера репортаж\nВагапов Асламбек психиартиян цIеношкахь латточу юкъанна аттачохь бац хьалха а санна цуьнан Светлый Ярехь беха доьзал. Царна кест-кеста догIу Iедал уьш цхьацца зуламашна декъахьарчо.\nДоьзало хьоьгучу гIелонех дийцира Маршо Радиона Вагапов Асламбекан 11 берах шолгIаниг волчу Мустафас. Цо бахарехь, да бахьанехь юкъкара лела церан цIа полици.\nМаршо Радио: Оцу хьелашкахь шуьца хIун юкъаметтигаш ю Iедалан?\nВагапов: «Тхан дегара и хIума дужуш сан кхозлагIчу вешин Исламан 13 шо бен дацара. Тхан ден хилла герз лелош иза ву бохуш, дIа а вигина, телефон дIа а яьккхина, левеш, я нене а, я хьехархочуьнга, цхьана а воккахчуьнга олуш хIума а доцуш лелийра. Иштта бераш ду дуьгуш, хьийзош».\nШи бутт хьалха Волгоградан губернаторна Бочровна цIахь цхьаммо цIелатийна боху, и динарш тхо ду, олий, богIий, цIийнах хьуьйсу. Хьалха Нохчийчохь хилла Iазап ду тхуна хIиттош. Урамаш дIа а къуйлуш. Тхан цIарца мел волчунна гIело ю латтош.\nМаршо Радио: Луларчу, юьртарчу оьрсашна муха го и сурт?\nВагапов: «Уьш цецбевлла Iа. Тхоьца гергарло мел дерш бу чехош, дов леладо Iедало цаьрца а. Бахархошца тхан дов дац, хилча, уьш а дуьхьалбохур бара тхуна, амма тхо нахаца тарлуш схьадогIу. ГIуллакх ца хилла, нах тхуна дуьхьал ца бахабелла Iедале».\nМаршо Радио: Ткъа шу, Асламбекан бераш, тахана хIун лелош ду, доьшуш, белхашкахь дуй шу?\nВагапов: «Школехь, университетехь бу цхьаберш, воккханиг лаьттаца къахьоьгуш а ву».\nМаршо Радио: Iедало тIехь гIело латтор къорда а дой, даймахка, Нохчийчу, дIадаха дог-м ца хIутту?\nВагапов: «И ойла хилийта гIерташ лелачух тера-м ду. КъелдIахула тхуна шайга ма-ялло новкъарлонаш а еш».\nМаршо Радио: Да хIун хьолехь ву шун тахана?\nВагапов: «Москох псиатриян центрера набахте вигина, ша цхьаъ чохь латточу чувоьллина ву иза. Коьртаца дика вац, ша вита мегаш дац аьлла шаьш диазноз а хIоттийна, низамо магош доццушехь, набахте кхоьссина иза цара. Я адвокат а, я тхох цхьа а тIевуьтуш а вац. Бакъоларъярхошка арз а дина ас, тхан гIуллакх тергалдеш стагга а-м вац».\nВагапов Асламбекна ницкъаша псиатриян халчу хьелашкахь кхаба тоьхна кхо бутт боьрзу кеста, амма иза дац балех хьалхавалийта лерина ду Iедал бохург. Адвокато а, Асламбекан бераша а массанхьа а яздо цунна тIехь харцо лелайо бохуш. Дуккха а ду цара дIасакхехьийтина кехаташ, амма кIезиг ду я данне дац талла, нийсо тaлийта лаам бу шайн аьлла лакхарчу хьакамашкара кхаьчна жоьпаш.


Курчалойн-Эвларчу Канташа дуьйцу\n1 марта в 14:44 (2010 г.)\n1944-чу шеран февраль бутт... Кхин къиза хила йиш йоцуш Нохчийчу бала боьссина шо. «Бехк а боцуш дерриг а къам махках даьккхира – аьлла, долийра Давлетукаев Канташа шен дийцар. – Махках даккхар-м ша дара, дуккха а нах хIаллакбира-кх, хьаьшна дIадаха дигна а ма дара вай цига». Канташ тхан хаттаршна жоьпаш луш сих-сиха соцура, ойлане воьдура, карладуьйлура лайнарш. Цуьнан 11 шо дара махках воккхуш. Репрессиш йолуш Сталинан Iедало Канташан да тоьпаш а тоьхна, вийнера, нана, кIант ненавашас кхаба шайна тIе а лаьцна, маре дIаеллера. Тишачу вагонаш чу а боьттина, хIорш новкъабаьхча, хийла гергарнаш вовшех къаьстира, ткъа Канташ шен ненавешиций а, цуьнан кIантаций цхьаьна нисвелира. Уьш ГIиргIазерчу Таласехь совцийра – эрна арахь долу цхьа тиша жима цIа дара кхарна делларг. Шайн йижарий, вежарий, да, нана мичахь ду ца хууш, хийла стаг холчухIоьттина вара. Царех Канташар а бара. Кхаьрца цхьа а зуда а яцара, цундела, иштта а ца лалуш йолу шело а, мацалла а кхеран хIусамехь совъяьллера. Чохь йовхо латто-м цхьа амал бира Канташара, мацаллина дан хIума дацар-кх – лачкъийнарг, ядийнарг бен пхьор ца хуьлура. Канташан шича, кхуьнан хенара волу, дукха хан ялале чIогIа цомгаш хилира. Лозуш хIумма а яцара, мацалло дегIера са кхачош лаьттара. «Тхан ненавашас Хасис шен кIант пеша кIелахь кхабар, йовхоно мукъане а Iожаллех ларвийр вац те, бохуш. Амма, дахарал туьйлира Iожалла, цо шен мара къевлира иза. «И валале хьалха сан ненаваша а вуьйжира метта, иза а вара мацалло кIелвуьтуш» – олуш, сецира Канташ. Веллачу шичина хIун дира ахь, аьлла шега хаьттича, легашка хIоьттина къурд дIа а баьккхина, цо жоп делира: «Дакъа соьга ца ийалора, когаш тIера схьа а лаьцна, ара а такхийна, и дIадоллал даьккхинчу ор чу диллира, и къайладаккхал латта тIе а тесна». Кисанара йовлакх схьа а даьккхина, бIаьрхиш дIадехира Канташа. Цомгаш волу ненаваша волчу хIусаме верзар, Iожаллица рогIерчу къовсаме валар дара жимчу Канташана. Лулахь гIо дан стаг а вацара кхарна, хилча а, шайна хIун дийр ду а ца хууш, холчохь бара нах. Ткъа Канташ, миччара лехна а, ненаваша мацалла ца валийта, яа хIума лаха дезаш вара. Гуттар ша мацалло кIелвуьтуш вуй хиъча, Хасис Канташе, котам йиъча гIоле хила мегара шена, элира. Йишин кIант орцахвелира ненавешина. Цигарчу гIиргIазийн котамийн бун чу вала дийзира цуьнан. Котам караеара, хIинца и цIанъян цхьаъ везара. Нохчий Iачу цхьана хIусаме кхечира Канташ. Цу чуьрчу хIусамнене бийцира шен некъ, дийхира котам цIанъяхьара, аьлла. Зуда реза ца хилира, шена цIийндас могуьйтур дац, аьлла. Шаьш санна ледарчу хьелашкахь уьш Iаш хилар гуш дара кIантана. Ах котам шайна а юьтуш, цIанъяхьара иза, аьлла, юха а дийхира Канташа. Нохчийн зудчунна къахийтира цунах, цо котам цIанйира, шайгахь а мацалла йоллушехь, ах схьа а ца ийцира. Чукхаьчначул тIаьхьа, Канташа сихо йира яй кхе олларан, дукха хан ялале котам хьалха а хIоттийра кIелвисинчу ненавешина, амма оццул тасавала гIортарх, Хасиге иза ца кхаллаелира... ХIокху къовсамехь а Iожалла туьйлира. ХIинца и дакъа ара ца такхалора кIанте, цуьнца цхьаьна чохь, цхьаьна меттахь, цхьа юргIа тIе а тосуш, масийтта буьйса яьккхира кIанта. Шен ненаваша велла аьлча, ца тешара. Шайна тIе, ненахой болчу Майртуьпара нах кхаччалц Iийра Канташ. Цара велларг дIавоьллира, амма Канташана дан хIума дацара, шайн доьзал а совбаьлла, лелаш, ирча хан яра иза. Кертахь шен кIантана юххе дIавоьллира Канташан, ден а, ненан меттан хилла волу, дагна хьоме волу ненаваша. ХIинца хIара ша цхьаъ вара. Чахчош долу болат санна, кхолламо къинхетам боцуш зуьйш вара Канташ. Масех де даьлча, шена тIехIоьттинарг дагадеъча, ша дог иккхина вала хIунда ца велла те олий, хета цунна. Дуьххьара дIавоьллинчу шичин дакъа, жIаьлеш ор аьхкина, ах диъна карийра Канташана. Оцу инзаре суьрто холчухIоттийначу кIантана дукха хан ялале, урам новкъахула, еха месаш дIаса а кхуьссуш, орца доьхуш, мохь хьоькхуш, едда йогIуш 16–17 шо долуш нохчийн йоI гира. ШолгIачу дийнахь иза а елла аьлла, хезира. «Сайн ма-хуьллу тийсалора со дахарх, массо хIума лайна а дийна виса лаьара – бохуш, дуьйцура Канташа. Чуьра пеш ца яйта, дечиг дан хьуьнах воьдуш, новкъахь ГIиргIазийн бераш дуьхьал а девлла, чIогIа вовшех хьаьрчира тхо. Со туьйлира, цул тIаьхьа дуьйна суна цара некъ паргIат битира, бакъдерг дийцича, кхерамаш-м тийсира, Амангельди цIа кхаьчча, хуур ду хьуна, бохуш.\n«Цхьажимма хан яьлча, хиира суна цунах дерг. Амангельди – гIиргIазийн, хIинца вайн обарг Зеламха санна, турпалхо хиллера. И цIа кхаьчча, бераш сиха дIавалхийра цуьнга со. Цо со схьа а лаьцна, говра тIе а хаийна дIавигира шайн цIа. Шайн маттахь шен хIусамнене цхьаъ элира. Цо со, цIанвина, вуза а вина, схьаваийтира. Цигахь ойла йира ас, массо къаьмнашна юккъехь а бу-кх къинхетам берш, аьлла». БIаьсте тIекхаччалц ша Iийра Канташ. Ца валлал яа хIума карайора цунна. Дукха хан ялале Канташах церан юьртара цуьнан нийсархо Лом-Iела кхийтира. Цу шиммо барт бира Бишкекерчу берийн интернате шаьшшиъ кхочу агIо лаха. Церан Iалашо кхочушхилира. Интернате хIорш дIанисбелла а бовлале, Канташ лоьхуш лелла волу цуьнан нанас вина ваша Iимран кхочу бераш долчу. Канташа юха а къасто дезаш хуьлу: яа, мала а йолуш, цIенчу метта вижар, гIаттар а долуш йолу интернат, я мацалла а ловш болу, гергара нах харжар. КIанта шен ваша хаьржира. Дукха хан ялале тиф а кхетий, больнице кхочу Канташ. Цигахь а тоьлу иза Iожаллал. Ненах дерг оха хаьттича, Канташа элира: «Нана кхечира суна тIе, Таласехь волуш. Цо лехна хиллера со. Белшаш тIехула охьаевлла сан месаш гича, цецъяьллера иза, ткъа цу юккъехь хилларг-м, хьехочохь а дац. Цо сайн корта дIабаьшча, хIара дуьне серладелира суна, амма дIавоьдийла-м ца хилира сан цуьнца...», – чекхдаьккхира ненах лаьцна дийцар.\nБольницера араваьллачул тIаьхьа, Канташ гуттар а Iимранаца хуьлу. Дика ваша а, накъост а вара иза цунна. КхидIа йолу халонаш цхьаьна лов цара. Кхиазхой а болуш, уьш кожзаводе балха дIаоьцу. Цигахь дуьйна ког хIотта болало шина вешин. Шаьш шайна цIенош а до, зударий а балабо. Ткъа 1957-чу шарахь уггар хьалха цIабаьхкинчу нохчашца шайн махка цIа а боьрзу. Боьрзу, берриг бахам Iад а буьтий. Канташана жима волуш хиира дахаран мах, Iемира пусар дан Дала деллачу диканах, могашаллех, хьаналчу рицкъах. Канташ, цуьнан доьзалша дийцарехь, цкъа а самукъане вац, шийлачу дарцо цуьнан кийра оцу хенахь Таласехь биллина ша хIинца а башаза бу, мацалло бакъийна кийра бузаза бу, ткъа дукхабезачу нехан хеназа хиллачу къизачу баларша дог дуткъдина ду. Делахь а, Канташ къонах хилла чекхволуш ву хIокху дуьнен чохь, ца вухуш, ца къарлуш. Цуьнан беркате доьзал а бу, иза шен юьртахь а, махкахь а ву, цуьнан дош бераллехь дуьйна лелаш ду. Иза кхолламо зийна ву.\n23 декабря в 20:32\nКрасивый старик. Многое может рассказать. Надо их слушать чаще.