13:58, 04 марта 2015г.\nАйдамиров Абузар вина 70 шо кхачар даздечу суьйренехь нохчийн халкъан поэта Арсанукаев Шайхис элира: «Хьоме Абузар, ас даггара декъалво хьо, нохчийн къоман а, нохчийн мехкан а оьзда кIант, гIараваьлла вевзаш а, лоруш а волу яздархо, публицист, юкъараллин деятель, баккхийчара а, кегийчара а лоруш а, сийдеш а волу хьехархо! Вайн веза-воккхачу АллахIа хьайна комаьрша деллачу похIмица ахь йоккха хазна йиллина нохчийн къоман литература кхиоран гIуллакхана юкъа. Книгашъешархоша а, критикаша а лаккхара мах хадош тIеэцна хьан «Нена дог», «Винчу лаьмнашкахь», «Лаьмнашкахь серло», иштта кхийолу произведенеш а. Къаьсттина ала лаьа нохчийн къомо нийсонехьа, шен маршонехьа дIабаьхьначу бIешерийн къийсамах лаьцна язйинчу, нохчийн исбаьхьаллин прозин лакхенаш хилла дIахIиттинчу «Маршонан цIарах» цIе йолчу повестах, «Еха буьйсанаш», «Лаьнашкахь ткъес», «Дарц» цIерш йолчу исторически романех. Нохчийн литературехь баккхий кхиамаш бахарна а, юкъараллин дахарехь жигара дакъалацарна а хьуна, хьакъ а йолуш, тиллина сийлаллин цIе – «Нохч-ГIалгIайчоьнан халкъан яздархо».\nИштта лаккхара мах хадабо нохчийн къоман культурехь Айдамиров Абузаран дахаран а, кхоллараллин а.\nХалкъан яздархо Айдамиров Абузар вина 1929 шеран 29 октябрехь Ножи-Юьртан районерчу Мескетахь ахархочун Iабдул-Хьаькаман доьзалехь. (Цуьнан паспорт тIехь вина терхьа 1933 шо билгалдаьккхина, иза сибрехьахь долуш спецкомендатурехь дIаяздина нийса доцу терхьа хилла). Нохчийн ширчу юьртахь, исбаьхьчу Iаламехь дIадахна яздархочун бералла. Деша а, яздан а школе вахале Iемина цунна, шел баккхийчу вежарша а, йишас а йоза-дешар Iамош. Цундела хьалхарчу классехь деша волавелча, дукха хан ялале, дика хууш ву аьлла, шолгIачу классе ваьккхина. Иштта кхоалгIачу классера а, иза чекх а яккхале, йоьалгIачу классе ваьккхина. Цу тайпана дика доьшуш ворхIшеран школа шайн юьртахь чекхъяьккхина хинволчу яздархочо.\nНохчийн къам махакхдаьккхича, шайн кхиболчу доьзалх а, цIийнан нахах а хаьдда, Абузаррий, цуьнан дай, дестей Казахстанан Акмолински областан Акмолински районан Садовое олучу юьрта нисбелла. Иза Iаламат хала Iаламан хьелаш долуш меттиг хилла: Iай шело чIогIа хуьлуш, чехка дарц долий, адамашна зенаш деш, кIоргачу лайно цIенойн неI-кор дIадукъуш. Оцу халчу хьелашкахь «Сталинская Конституция» цIе йолчу колхозехь тайп-тайпана белхаш бина 14-15 шо бен доцчу Абузаран: стерчийн готанца охана деш, хIу тосуш, мекха боккхуш, аьхка йол хьокхуш, цунах раьгIнаш еш, Iай бежнашна докъар тIекхоьхьуш. Иштта жимчохь дIаболабелла Айдамиров Абузаран къинхьегаман некъ.\n1946 шарахь Киргизин Джалал-Абадски областан Каравански районерчу Успеновка юьрта шайн нахана тIе дIавахна Абузар а, цуьнан да а. Кхузахь юьхьанца колхозехь прицепщикан болх бина Абузара, цул тIаьхьа бригадехь учетчик хIоттийна иза. Абузар деша лууш хилла. Учетчикан болхбарца цхьаьна шозлагIа а 7 классе деша вахна иза Успеновкерчу оьрсийн школе. 8 классе дIа ца эцна ворхI чекхъяьккхина кехаташ цахиларна. Литература езаш, исбаьхьаллин произведенеш дукха йоьшуш хIара хилар билгалдаьллачу школан директора 7 класс чекхъяьккхинчул тIаьхьа, кхунна гIуллакхна, школан библиотекарь хIоттийна Абузар. Цигахь цхьана шарахь эха шарахь болх бинчул тIаьхьа Успеновкерчу «Т. Шевченко» цIарахчу колхозе коьртачу бухгалтера заместитель вохуьйту иза. Пишпекерчу юьртабахаман техникуме бухгалтера говзалла караерзочу отделени заочно деша а вахна, пхи курс чекхъяьккхина цо. 1956 шарахь Сулюкта гIала дIавахана Абузар, цигахь экстерно экзаменаш дIа а елла, чекхъяьккхина юккъера школа.\nАйдамиров Абузаран произведенеш зорбанехь арайовла юьйлаелла 50-гIа шераш юккъе даханчу хенахь. ХIетахь Алма-Атахь нохчийн маттахь арадолучу «Къинхьегаман байракх» газето кест-кеста кечйора литературни агIонаш. Оцу газета тIехь араевлла яздархочун дуьххьарлера произведенеш: стихотворенеш, дийцарш. 1956-чу шеран 30-чу ноябрехь газето зорбатуьйхира цIe яххана болчу нохчийн, гIалгIайн яздархойн произведенешца цхьаьна хIетта яздан волалуш волчу Айдамиров Абузаран "Лермонтовн безамна" цIе йолу стихотворени. Иза яздархочун дуьххьара зорбане евллачу произведенех ю. Ларамаза дац къоначу поэтан дуьххьарчарах йолу стихотворени сийлахь-воккха оьрсийн поэт дагалоцуш язйина хилар, М.Ю. Лермонтовн дахар а, цуьнан кхолларалла а шен дуккха а агIонашца Нохчийчоьнах йозаелла ю. И стихотворени юкъаяхара 1962-чу шарахь Грозный гIалахъ араяьллачу Айдамиров Абузаран "Винчу лаьмнашкахь" цIе йолчу поэтически книгина. Тайп-тайпана чулацам бу "Винчу лаьмнашкахь" книги тIерачу произведенийн. Алссам ю цу тIехь заздоккхучу Даймахках воккхавечу, халкъа, махка дуьхьа ваха луучу лирически турпалхочун ойла гойту стихотворенеш:\n«Винчу лаьмнашкахь» цIе йолчу книги тIехъ зорбатоьхна яра стихотворенеш: «Даймохк», «Винчу ломахь», «Бералла», «Ненан мотт», «Яьссин тогIехь», «ХIай буьйса…», «Африке», «Лермонтов безамна», «Александр Казбеги», «Хьайна езахь», «Юха а хьоьга», «Бехк ма билла» дуккха а кхиерш а. Оцу вай ялийнчу стихотворенийн цIершца а гучуболу книгин шуьйра чулацам. Шен лаамашца оьзда ву поэтан лирически турпалхочун. Дахарерчу дуккха а гIуллакхийн ойлайойту автора шен стихаш йоьшучуьнга. Кхузахь ала догIу А. Айдамировн цхьайолу стихотворенеш, гоч а йина, гIалгIайн а, оьрсийн а, ткъа иштта испански а меттанашкахь зорбатоьхна хилар. «Винчу ломахь», «ХIай буьйса», «Даймохк» стихотворенеш нахана езаш йолчу эшаршка йирзина.\nЯздархочун «Лаьмнашкахь серло» (1963), «Тхан эвлахь» (1966), «Лаьмнийн некъашкахула» (1975) цIерш йолчу книгаш тIера дукхаха йолу произведенеш а яра юьртан дахар гойтуш. Айдамиров Абузар юьртахь вехаш вара. Юьртан дахар - цуьнан дахар дара. Юьртахойн дезарш − цуьнан дезарш дара. Яздархочунна дика бовзара юьртахойн кхиамаш а, иза дика кхетара церан халонех а. Цуьнан произведенешкара гIуллакхаш авторан фантазино кхоьллина дацара, уьш гонаха кхехкачу дахарера схьаэцна дара. Оцу дахарна юккъехь вара автор, юьстах лаьтташ вацара. Цуьнан исбаьхьаллин произведенеш йоьшуш царна тIepa турпалхой шайн Iер-дахарца, шайн гIиллакхашца-гIуллакхашца, ойланашца, леларшца яздархочунна юххера девзаш долу адамаш хетало. Церан амалшкара оьзданиг, сийлахьниг чIагIдо автора, айпечуьнца, сийсазчуьнца къийсам латтабо. Юьртан дахар гойтучу произведенешкахь яздархочо къинхьегаман стеган белхан хьуьнарш, деган дикалла, нахаца цуьнан йолу оьзда юкъаметтигаш гайтарца иза вазво, цунна хастам бо. Малончашна, жуккаршна, тайп-тайпана курхаллаш деш лелачарна дуьхьал луьра къийсам латтабо церан ма-дарра долу юьхь-сибат, харц Iалашонаш Iораяхарца. Иштта ю яздархочун оцу темица йолу повесташ, дийцарш, очеркаш. «Лаьмнийн некъашкахула» дийцарийн гулар тIехь яра «Шемалан леламаш» цIе йолу исторически хроника а. Цу тIехь яздархочо бакъдолчийн буха тIехь йовзийтира Шемалан леламашца йозаелла йолу халкъан историн агIонаш. Коьрта долчунна и исторически хроника бахьана долуш боккха кхиам хилира оцу книги.\nХьалхо араяьллачу шен цхьана статья тIехь Айдамиров Абузара яздора: «Сан литературни кхоллараллехь йоккха меттиг дIалоцу историко-революционни тематико. ХIетте а юкъа-кара аса вайн заманхойх − колхозан ахархойх, юьртан интеллигенцех лаьцна повесташ, дийцарш, очеракаш язйина. Царах хаьдда Iен ойла яц сан тIейогIачу хенахь а. Юьртахь вехачу суна гергара ю и тема». Шен заманхойх лаьцна, шен заманан проблемаш хIиттош яра автора 1981 – 1985 шерашкахь язйина «Ирхеш» роман. Иза зорбанехь араелира 1986 шарахь. Цу тIехь гайтинера республикехь социально-экономически а, гIиллакх-оьздангаллин а хьелаш талха доладалар. Ма-дарра альча, Нохч-ГIалгIайчоьнах хьакхаелла социально-экномически кризис а, къоман гIиллакх-оьздангалла лахлуш хилар а гайтира яздархочо шен керлачу роман тIехь. И проблемаш автора нийса хIиттийна хилар гучуделира цул тIаьхьа хье ца луш республикехь дIадуьйладеллачу бохамечу гIуллакхаша.\nХьалха арахецначу «Лаьмнашкахь серло» книги тIехь дийцаршца цхьаьна зорбатоьхна яра «Маршонан цIарах» цIе йолу исторически повесть. Оцу повесть тIехь кхидIа а болх бина, цуьнан чулацам шорбеш романан жанре а ерзийна, 1968 шарахь ша къастийна арахийцира «Маршонан цIарах» роман. XIX бIешеран шолгIачу эхехь халкъан паргIатонехьа паччахьан Iедална дуьхьал латтийна къийсам гойтуш яра роман. Цу хенахь Нохчийчохь хилла социальни хьелаш, халкъо лайна Iазап исбаьхьаллица гайтина. Говза кхоьллина роман тIехь коьртачу турпалхочун Iелин васт. Адамаш цуьнга ладугIуш ду, уьш цунна тIаьхьа хIуьтту. Къехойн маршонехьа болчу къийсамна шен дахар дIаделла турпалхо ву Iела. Iела санна, халкъана чу садиллина ву Аьрзу а, Чора а. Алссам хиламаш чулоцуш яра роман.\n«Маршонан цIарах» романан бух тIехь, цуьнан чулацамехь дерг кхидIа а шордеш, кIаргдеш язйина ю Айдамиров Абузаран трилоги «Еха буьйсанаш» (1972), «Лаьнашкахь ткъес» (1989), «Дарц» (1999). Трилогин хьалхара книга «Еха буьйсанаш» зорбанера араяьлла 1972 шо чекхдолуш. Шуьйра чулацам болуш, дуккха а проблемаш къастош ю Айдамиров Абузаран «Еха буьйсанаш» цIе йолу роман. «Маршонан цIарах» а санна, исторически роман ю «Еха буьйсанаш» а. Амма кхузахь XIX-чу бIешеран шовзткъеитталгIий – кхузткъалгIий шерашкахьлера къоман дахар кIорггера, дуккха а агIонаш толлуш гайтина. Паччахьан Iедало шен колониальни политика дIакхехьа аьтто нисбархьама Нохчийчуьра дуккха а нах Турце кхалхийтира. Оцу исторически бакъдолчу гIуллакхаш тIехь кхоьллина автора шен романан эпически шуьйра болу чулацам. Iаламат боккха кхиам хилира цуьнан. Тираж пхи эзар экземпляр йолуш арахецна роман ши бутт баьлча туькнашкахь эца карош а яцара. Книгашъешархоша а, критико а цхьабосса дика тIеийцира. Критикаша Сулаев Мохьмада, Айдаев ЮшаIа, Туркаев Хьасана лаккхара мах хадинера цуьнан. Масала Туркаев Хьасана 1973 шарахь арадаьллачу «Орга» альманаха шолгIачу номерехь зорбатоьхначу «Халкъан кхолламах эпопея» цIе йолчу шен статья тIехь яздина: «Дуккха а шерашкахь лаьттинчу Кавказски тIеман чаккхено Къилбаседа Кавказан ламанхошна керла бохамаш бира, кийра ца тарбаллал бала беара. Халкъан историн и мур цу кеппара нисбалар шуьйра гойту архивни документаша а, историкийн белхаша а. Амма вайн исбаьхьаллин литературехь историн и кийсак хIинццалц теллина яцара, хадийна бацара цуьнан политически мах, дина дацара философски жамIаш. Дуьххьара и тайпа болх дIаболийнарг Айдамиров Абузар ву. Цуьнан хIокху деношкахь араяьллачу «Еха буьйсанаш» романехь карадо вайна цу хьокъехь идейни чулацам кIорггера болу къамел».\nАйдамиров Абузаран 1974 шарахь Москва «Современник» издательстве яхьийтина «Еха буьйсанаш» романан подстрочник оьрсийн маттахь иза араяккхийта. Издательствос кхаа критике рецензеш язъяйтинера романна. Оцу кхааммо а роман гIеххьа хастийнера, амма кIеда-мерза, гIиллакхе билгалдаьккхинера роман зорбане яккха кийча цахилар, автора а, редактора а романан текст тIехь кхин а болх бан безаш хилар. Айдамиров Абузара мелла а хийцамаш бина, яцйина, амма коьрта чулацам, маьIна ца талхош юха а дIаяхьийтина «Современник» издательстве. ТIаккха а ца магийна «Еха буьйсанаш» зорбане. Дукхаха болчу рецензенташа романан коьрта сакхт лоруш дерг билгалдаьккхинера «Современник» издантельствон куьйгалхочо В. Сорокина ша авторе даийтинчу кехат тIехь: «Наконец, несколько замечаний по роману, как мне кажется, очень важных. Автору следовало вывести вместо забитого Вассала – беглого солдата, другого русского, который был бы инициативным человеком, который мог бы вести за собой чеченцев…». Роман ара ца ялийтара коьрта бахьана и дара. Яздархочо бахара оцу муьрехьлерчу халкъан исторехь и санна дерг хилла дац, цундела шен бакъо яц и яздан, харцдерг ша яздийра дац.\nНохч-ГIалгIайн книжни издательствехь а зорбане ца яккхийтира роман. КПСС-н Нохч-ГIалгIайн обкомо дихкинера иза зорбанехь арахецар. Хьалха роман нохчийн маттахь араяьлча, цуьнан дика мах хадийна цхьаболу рецензенташ а шен ондачу тIеIамца и роман юха арахеца а, цуьнан шолгIа дакъа («Лаьмнашкахь ткъес») зорбатоха а ца магадойтуш, дуьхьал баьхнера республикин партийни куьйгалхоша. Нохчийчоь Росси пачхьалкхана шен лаамехь юкъаяхна боху концепци яра хIетахь партийни Iедало леррина хIотта а яйтина, нуьцкъах яржош. Оцу концепцина нийсса дуьхьал яра историн бакъдолчунна тIехь язйина язхдархочун роман. Схьахетарехь, цундела зорбанехь ара ца хецийтарал совнаха, школан программаш тIера а дIаяккхийтира роман, дихкира иза дешархошка Iамаяйтар.\nПублицистикин жанрехь а дукха болх бина яздархочо. Цхьа бIе гергга публицистикин статьяш, очеркаш, интервьюш араевлла цуьнан периодически зорбанехь. Царна юкъахь ю къаьмнийн доттагIаллех, яздархойн декхарех, ненан мотт кхиорах, школехь ненан мотт а, оьрсийн мотт хьехарх, вайн литературни кханенах лаьцна йолу произведенеш. Сиха йоьдучу замано кхийдош йолу проблемаш хIиттайора автора шен публицистикин статьяшкахь а, очеркашкахь а. Нохчийчохь 1990-чу шерашкахь бохамен хьал доладелча, адам вончух лардан гIерташ муьран зорбанехь кест-кеста арайовлура Айдамиров Абузаран статьяш, интервьюш. Масала, республикехь яккхий митингаш юьйлаелча, цара адам дикане дуьгур дац-кх аьлла хеташ, царна дуьхьал йоккха статья язйира цо. «Халкъан доьналлин хьоста» цIе йолу и статья зорбане елира 1990 шеран 11 апрелехь арадаьллачу «Ленинан некъ» газетехь. «Мехк-кхиэл» ю аьлла цхьа хьаштдоцу юкъаралла вовшахтоьхча, оцу хьокъехь шена хетарг а, хила дезарг а яздира Айдамиров Абузаран «Даймохк» газета тIехь 1992 шеран 24 апрелехь. Нохчийн йоза латиници тIе даккха гIерташ тохабелира республикин куьйгалхой, масех Iилманча шайна тIе а озийна, ерриг интеллигенци оцу гIуллакхана дуьхьал йоллушехь. 1992 шеран 24 февралехь арадаьллачу «Даймохк» газета тIехь яра нохчийн йозанан графика хийцарна дуьхьал язйина «Сихалла – бохаман накъост» цIе йолу яздархочун статья. Адамаша деш долу зуламаш, зенаш садевлича, хьарамлонаш йитина, хьанал гIуллакхашна тIедерзаре кхойкхура «Дала шен оьгIазлонах лардойла вай» статья тIехь («Даймохк». 1992. 5 май). Къам тайпанашка декъа гIертачарна дуьхьал язйинера «Со дуьхьал ву нохчийн бекъарна» («Даймохк». 1992. 16 янв.), «Тейповый интерес надо оставить» («МаслаIат». 1992. 23 авг.) цIерш йолу статьяш.\nПоэта Цуруев Шарипа 2002 шарахь шегара интевью оьцуш «ТIекхуьучу тIаьхьенна пайдаэца, дагахь дита хIун эр дара ахь, вайн халкъо лайнарш хьесапе а оьцуш?» аьлла, хаттар дича, Айдамиров Абузара аьллера: «Нохчийн къоман исторех лаьцна сайна хетарг, хьекъал кхочург сайн исторически повесташкахь, романашкахь аьлла ас… ТIекхуьучу тIаьхьенна ас «Еха буьйсанаш», «Лаьмнашкахь ткъес», «Дарц», «Кхолламан цхьа де», «Калугера йийсар» произведенеш юьту. ХIокху тIаьххьарчу итт шарахь Нохчийчохь хилларш тидаме а оьцуш, язбеш чекхбоккхуш шиъ болх бу сан – «Вайн амалш (сиркхонаш, къинош, лазамаш», «Связь времен: историческиен корни трагедий чеченского народа».\nНохчийн халкъан лерам бу сийлахьчу яздархочуьнга. Айдамиров Абузаран цIарах ю Нохчийн Республикин коьрта библиотека, Соьлжа-ГIалин коьртачу урамех цхьаъ яздархочун цIарах бу, школа ю. Иза винчу, даим ваьхначу юьртахь Мескетахь схьайиллина яздархочун музей. Айдамиров Абузаран дахарх, кхолларллех лаьцна конференцеш, горга стоьлаш дIахьо республикехь. Цуьнан кхолларалла, исторически романаш республикин школашкахь а, вузашкахь а Iамош ю.\nЛинда\t 6 марта в 18:12\nНапишите да его текст Духхьарлера хьехархо\nчимкаева самира 20 февраля в 09:39\nураа еш елиии\nрамина\t 15 января в 19:36


Къен нах багарбина вице-премьеро Голиковас\nКъен нехан терахь 2018-чу шарахь лахделла 400 эзар стагана аьлла, дIахьедар дина Оьрсийчоьнан вице-премьеро Голикова Татьянас, "Известия" газетана ша еллачу интервьюхь. Цо дийцарехь, карарчу хенахь Оьрсийчурчу бахархойх 12,9% бу къен дахар хьоьгуш.\nКхушара Дечкен-баттахь хаамаш гучубевллера 2018-чу шеран хьалхарчу 9 баттахь къен хиларан тIегIа ду Оьрсийчохь 13,3% процент аьлла.\nГоликовас билгалдаккхарехь, къоьлла шозза лахъяр къоман хьалхара Iалашо ю Оьрсийчуьрчу Iедалийн. Вице-премьеро дийцарехь, уггар къен нах беха меттиг ю карарчу хенахь Тыва – 40,5 %. Голиковас хаам барехь, болх боцучу нехан терахь лакхара ду цу республикехь, цуьнца цхьаьна лакхара ду бераш дуьненчу довлар.\nИ бахьана долуш къоьлла яьржа баккхийчу доьзалшна юкъахь, чIагIдо Оьрсийчоьнан вице-премьеро.\n2017-чу шарахь Оьрсийчоьнан халкъан бахаман а, пачхьалкхан белхан а академино бинчу хаамца, бахархошна шаьш къен хетачу регионашна юкъахь хьалхара меттиг дIалоцуш яра Нохчийчоь. 57% гергга республикерчу бахархоша аьллера шаьш къен ду аьлла.


Эльдерханова Зайнап. Іер-дахарх а, кхечух а ойланаш...\nМарсхьокху-бутт 23, 2016\nChechnya --Woman in the garden, 2016\nЭльдерханова Зайннап. Iер-дахарх а, кхечух а ойланаш...\nІер-дахарх а, кхечух а ойланаш...\nІуьйре хаза хан ю... Бакъду, цхьаболчу нахана-м цкъа а хуур а дац иза иштта юйла. Наб ю бехке. Къанвала воьлча а хилла юьртара Іуьйренаш къаьсттина хазахеташ. ХІаваъ уьнах цІена, керла, бецан тхи – Іаламан цергех дийлина хи... дитташна тІера илланчийн тоба... хьан кертарчу синтар тІера чІегІардиг цхьа дар-дацарш дІахьедеш хеза лулахойн агІора схьа яппарш ечу чІегІардиге.\nКетІахь, «маъ-муъ» деш партала техкаш, хеза юьртах арабала кечбеллачу бажан гІовгІа. Дика хета, кхачана а, дарбана а цІена хьелийн даьтта эшча, юьртахь бежанаш кхобуш зударий хилар. ХІокху хайра дайъинчу заманахь къар ца луш, бежанаш кхобуш верг хьуьнар долуш ву-кх.\nВайн заманан «турпалхой» бу и тайпа зударий. КетІахь лаьтта со, балха яха дагахь, машене хьоьжуш. Иштта суо лаьтташ, цхьа ши де хьалха фейсбук тІехь йолчу сайн агІонна тІе даийтина сурт дагадогІий хьоьжу со оцу юьртахоша беже дІалоьхкучу хьийкъинчу бежанашка. Дуьнен чохь а тоьлла лоручу немцойн «BMW» машенан капотан буьххье баьлла дІабижна кІайн-Іаьржа етт бара цу суьрта тІехь...\nДуьхьала комментари язйо ас: «Экологин хьал ша доьдучу новкъа тахана санна каде додахь, и етт, вай машен тІехь лелийна а ца Іаш, карахь-марахь техкорна кхерам бу кестта: «Уьнах цІена сурсат луш болу, тхан хьоме етт!».\nВайн даар космонавтийн санна ма ду, тюбикашна, банканашна, гІутакхашна чуьра. Вайна цІеначу ялтин чам баьккхича бовза а хуур ма дац, «хими» юуш дехаш долу вай кхералур ду ваьш цхьа ца оьшург юу моттаделла.\nІуьйре юьртахь хаза хуьлу, кху хенахь муххале а. ТІе хохийн хІу тесча, хох хьалакъедна хаза гуш ду хас. Хьажахь, Дала хьалха санна, хІинца а тІеболуьйту-кх хІара сийна хох, вайн Іесалле, вайн дагтІе еанчу куралле ца хьоьжуш...\nБуьйнахь хьоьстуш хи кхорзу ас айса яьккхинчу хохийн курсах. Ваьш дузор долчу лаьтте ца кхобуьйтуш, вай сатуьйсу «сертификаташка», «компенсацешка», стенга а.\nІуьйре дІаяьлча суьйре а ма йогІу юьртахь хаза. Цхьацца хенахь мела, хаза, комаьрша догІа догІуш, ламазана кхойкхуш хезаш молла а волуш, геннахь цхьаммо доьшуш долчу Къуръанан мукъаме ла а доьгІуш Іаш: «цатемашца, халонашца дехаш делахь а, хаза ю-кх шу, Даймехкан Іуьйренаш а, суьйренаш а!...» – олий ойла хьоду замано хьеребинчу коьрте.


Цхьа зуда тишъелча, шолгIаниг а ялош...\nГезгмашин-бутт 06, 2014\nШи зуда, цхьа майра\nНохчийн зударий ца боьлла я булур а бац шайна тIе зударий кхийларх. Амма церан пурба ца оьшу, вайн дайша ма-аллара, «ши хеча вовшахкхеттачу» къонахчунна.\nТIаьххьарчу шерашкахь ког баьккхинчохь кIезиг дац масалш, жимчохь дуьйна къахьегна, цIа дан гIерташ, кхерч бан гIерташ, набарх хьоьгуш, шена хуьйцуш йоха коч эца сом кхоош леллачу хIусамнанна, цIеххьана и паргIатйоккхуш, тухий тIе зуда ялош.\nБусалба дино йиъ зуда боьршачу стаган магош ю, бохуш, пайдаоьцу нохчийн къонахоша шайна дино магийначух. Амма кIес тухий, дуьту цара рогIера могIанаш: зударшна юкъахь хьайга нийсо ялур елахь, цхьабосса царна напха, терго латталур елахь, бохург.\nХуьлий –те нийсо? Ларавой-те нохчийн къонах шина я кхаа «тIамехь» толам латто?\nЦу хеттаршна жоьпаш дала резахилира Маршо Радиона Хьалха-Мартанара ши зуда йолу вахархо Садулаев Ваха. Вахас ша музыкант ву боху, цундела эшна шена боху керла нускал а.\n"Ас кхоалгIа зуда а ялор ю!"\nIаьрба йоза ца девзачунна а хуур долуш ду, бусалба дино шен доьзал а белхош, церан хьашташ тергал а ца деш, цунна ницкъ а беш, лаха хьайн дегIана там, ца бохий.\n«Варийлахь, йоI, боьрша стаг боьрша хила веза хьуна, ма къийсалахь цуьнца доьналла. Хьайн цIийнаден коган кIажа а хили яхалахь. Хьо дIаяханчу цIийнан сий делахь, хьайн децIенна эшам бай а», бохуш, хьехарш деш нохчийн оьздачу Нанас, керлачу хIусаме яхийтинчу йоьIан пусар а ца деш, мел дика иза елахь а, цуьнан дог дохош, керла нускал даладо цIийнандас.\nШел ирс долуш зуда ян а яц бохуш, йоккхаеш Сиржа-Эвлахь ехачу Садыкова Маретна дагахь доццург дуьхьалделира – тIе зуда ялийра цунна. Делахь а, яхь дIа а ца яла, оьздангаллах ца йоха, шен доьзалан дуьхьа еха иза. Ишта дуьйцу цо шен кхолламах лаьцна.\n"Эмгарца сан хуьлийла дац "хьан-сан"\nЗудчанна тIе зуда ялоран бахьанаш тайп-тайпана ду. Масала, къонахчунна тIаьхье йоцуш виса ца лаар, зуда могуш йоцуш, кхерч латто ницкъ боцуш йисар, зудчун а, майрачун а хьекъал, гIиллакх цхьаьна ца догIуш хилар.\nАмма дуккха а нисло тахана Нохчийчохь, «ас-со» бохуш даккхий къамелаш а деш, дош ца лелачохь ахча а лелаш, къонахий, хьалха ялийначу зудчан пусар ца деш, доьзалан терго а ца еш, церан декхарийлара а бевлла лелаш. Цара ца йо ойла, шаьш дуьнентIе даьхначу берийн. Ткъа бехк буй-те, дийна да-нана а долуш, иштта байлахь дуьсучу берийн? ХIунда ду-те зударий хийцар, уьш дакъазабахар?\nВеданарчу яхархочо Саидова Лубас ша дукха жима йолуш шена хезна цу хаттаршна жоьпаш, аьлла довзийтира уггаре коьртаниг.\n"Къонахий вайн юьртахь бан а бац!"\nЦхьана юкъахь Iедало тIедожорца кхуьлура зудчанна тIе зуда, амма олуш ма-хиллара, «Харц масал марзлуш хуьлу». Цундела тахана дуккха а ду масалш, чохь баа межарг а боцуш волчо а зуда ялайо зудчунна тIе. Шен доьзал кхаба таро а йоцуш, малонца вехачу цунна а моттало, зуда хийцича шен дахарехь дерриг а нислур ду.\nАмма дукха а хеза къамелаш, корта хьавззинчохь зудчунна тIе зуда а ялийна, эххар а шегара ший а бале а яьлла, саготта хьийзачу къонахийн къамелаш а. Ткъа иза-м кхин тема ю...\nШи зуда йолчу кIентан кертахь


1оахар-наькъан Чхьаг1а ваьча денна хетаяь семинар | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 28 / 07 / 2021 Время Московское: 4181 Человек (а) в сети\n23.05.2013 19:23 Комментариев 3\nУкх шера май бетта 14-ча дийнахьа Г1алг1ай 1илма-тохкама институте д1айихьар 1оахар-наькъан Элмарза во1 Чхьаг1а ваь 163 (б1аьи кховзткъеи кхоъ) шу дизара хетаяь семинар\n. Цу семинаре Чхьаг1ий вахарах а кхолламах а йола докладаш йир 1илма-тохкама института болхлоша а иштта Г1алг1ай паччахьалкхен института аспирантка йолча Зовра-наькъан Танзилас а. Докладчикаша довзийтар гулбеннарашта Чхьаг1ий вахар, цул совг1а цун кхоллама цхьаццайола оаг1онаш, 1илманхочун ший философски, общественно-политически, экономически ийлаш, цун этнографически йоазоний мах.\nХ1аране ший къамаьле белгалдора, мел боккха мах болаш да цо гул а даь д1аяьздаь г1алг1ай къаман фаьльгаш, оаламаш, наьртех дола дувцараш, иштта цо ше даь этнографически йоазонаш. Цу йоазонашка 1илманхочо белгалйаьй г1алг1ай къаман керттера оамалаш. Доккхал а деш яьзду 1илманхочо г1алг1ай къамо лора а деш леладеча 1адатех. Царех да хьаьша т1аэцар, цун хьашташ лорадар, из ше лоравар, наха юкъе нийсхо лелаяр, къамашта юкъера доттаг1ал леладар, иштта кхы дуккха дараш а.\nИштта х1ара докладчико белгалдир Чхьаг1а ший къам дезаш, цох дог лазаш хилар, цун хьал тоаде г1ерташ хилар. Дог делхаш яьзду этнографо г1алг1ашта ялат д1аде а доахан доажаде а лаьтташ тоъаш ца хиларах, д1аде лаьтташ цахилар бахьан долаш гурахьа чуэца ялат дезал кхаба тоъаш ца хиларах. 1илманхочоа хетачох, уж лаьтташ цатаар да г1алг1ай къам экономически ч1оаг1а т1ехьдиса хилара керттера бахьан а. Чхьаг1а ч1оаг1а дог доахаш хиннав Россе новкъостал дергхиларга г1алг1ай къам кхыча къамашта экономически д1ат1ехьакхедеш. Цудухьа цо г1алг1ай боккха толам лоарх1 уж Россех д1акхетар а Россеца шой вахар цар дийза хилар а.\nГулбеннараша массавар раьза а волаш къоабалдаь т1аийцар х1анзчул т1ехьаг1а х1ара шера Чхьаг1а ваь ди дездеш тайп-тайпара мероприятеш чакхйоахильга. Вай республика хьакхайкаяьча хьалхарча шерашка из долаш дар, х1анз т1ехьаг1о дицденна мара. Из традиции юха хьадийнъе еза аьнна лаьрх1ар 1илма-тохкама института болхлоша. Х1ана аьлча, цунна нийсса веце, цул т1ех 1илманхо вац вай къаман таханарчад ийнахьа, х1аьта, цул совг1а, г1алг1ай къам, г1алг1ай къаман хоза г1улакхаш, дика оамалаш, цун къоарга ма1ан дола 1адаташ дунен т1а дахача къамашта д1адовзийтара цо миссел къахьийга а цун миссел из караг1даьнна а кхы нагахьа саг вац г1алг1ашта юкъе, йоахар семинаре къамаьл даьраша.\nИштта укхаза гулбеннараша белгалдир Чхьаг1ий кхоллам эггара хьалха хьагулбе безальга а. Из деша ваьг1ача а цул т1ехьаг1а болх беш хиннача а моттигашка хьажа деза вай цо даь йоазонаш дисадий а, газеташ т1еи журналаш т1еи уж дий а, йоахар къамаьл даьраша.\nИштта ч1оаг1а лоарх1аме да Чхьаг1ий кхолламах дола тохкамаш – рефераташ, курсовойи дипломнии белхаш, диссертацеш – дукхаг1а хилар а.\nСб, 25/05/2013 - 22:47\nДерриг ца яьздой а, дукхаг1 мел дар яздори бакъахь дар вай меттал\nА как приятно читать-то)\nНаконец-то на ингушском! Ма дика бох ба-кх оаша г1алг1ай метта цхьа запись я!


Шийна дарба де ше вахача амбулаторера волавала веза — Сердало\nУкх деношка сай гIулакха ваха «канала дехьара» оалача Наьсарен района йоккхача поликлинике хилар со. Цига регистратуре багIача кхалнахаца къовсам баьккха кхесташ цхьа зIамига саг вар, ше тIа хIана эцац яхаш. Юххера а, дIатахка гIулакхага хьажача, зIамига сага ше районни поликлинике воагIаш ше вахача юртара направлени енаяцар. Цудухьа регистратуре багIачар цунна бIаргий лора тIаваха номерок хьаяла тигацар, цкъа хье вахача юрта дIа а вахе, цигарча хьай терапевтагара направлени а яхьаш хьавола, яхаш. Цига юхаваха кхестаргвацар со, тIехьагIа воагIача хана ховргда сона мишта ва веза унахочо яхаш а, са бокъо яц вокхо яхаш а гайр къовсам. Мичча тайпара дале а бIаргашка хьежача лоро – офтальмолого тIа а ийца гIулакх дир зIамигача сага.\nХаттар отт, фу бахьан долаш да из ишта, юрта бIаргий лор воацаш хилча, терапевта ховргдий-хьогI цу оагIорахьа дарба де, аьнна. Вахача метте массагIа хIама нийслу, саг цамогаш хулаш а, Iокхийтта хьалкхийтта лозавеш а. Цхьавар шийна могаш ца хилча цу сахьате лорашка вода, кхывар «дукха хIама даьдацар сона-м» аьле, ший лазара дукха кIатта ца беш Iа. Мичча тайпара дале а шийна ца моге лорашка вахар дехке варгвац. Укхаза-м мел могаш вар а вода лорашка ший могашал гIахьа хилийта.\nМехка бахархошта юкъе хоаттам беш чакхваьлча, лорашка ухаш болча нахах дукхаш ба юрташка прописка йолаш хилар бахьан долаш Мехка керттерча больнице хала тIаэца шоаш яхаш, кадаш. Из гIулакх мадарра хар духьа Наьсарен йоккхача поликлиника керттера лор йолча Горчхананаькъан Тамарайца цу хьаькъе къамаьл хилар тха. Цо яхачох, моллагIа юрта прописка йолаш вахаш вола саг, ший юрта амбулаторе участкови терапевта волча ваха веза, ше могаш воацаш хилча.\n— Мала ва мах боацаш шийна Iаьдала таронах дарба дайта бокъо йолаш?\n— ГIалгIай Мехка могаш боацачарна мах боацаш дарба дара программа тIаийцай укх 20I9 шера февраль бетта ГIалгIайчен Правительствос. Цу чу доагIаш да малагIча тайпара дарба де йиш йолаш ва а саг, маца, малагIча хана чухьа, мичахьа из да а. Хоаддаме белгалдаь да, могаш воаца саг ше вахача метте участкови терапевт волча дIатIа а ваха, цамогаш хинначул тIехьагIа деннеи-бусии 24 сахьата шийна лорага дарба дайта бокъо йолаш ва, аьнна. Цу дийнахьа из дIатIа а ийца цунга хьажа декхар ва хIара участкови терапевт. Геттара цхьа хала тIехьататта йиш йоацаш лазар мел доацачох цунга хьажа везаш ва терапевт. Нагахьа могаш воацачо скори помощь хьа а йийха цар белгалдаьча хьалага хьажжа ваха везе ше вахача юрта а ваха везе кхыдIахочахьа а лорашта тIагIоргва из.\n— Нийслу, бIарг, лерг е юкъ лазадаьлча воддаше саг районни больнице водаш. Регистратурера юхахьожаву из хье вахача юртара направлени хьая аьле, из хIанад ишта?\n— Нагахьа санна хьо Сурхо тIа прописка йолаш вале, хье вахача юрта амбулаторерча участкови терапевта тIаваха веза хьа цкъа хьалха. Цо хьа лазарга хьежжа ший аьттув бале, ший говзалца ше цу унахочоа дарба де йиш яле дарба дергда, деце направлени хьа а енна, кхычахьа хьога дикагIа лораш хьожаргболча дIавохийтаргва. Цул совгIа, амбулаторе еррига анализаш дIа а ийца кийчъергья, кхычахьа лорашта тIавахача дIаудаш, ше фу леладу а ца, унахочун кхеставезаргвоацаш. ТIаккха диспансеризаци, прививкаш, справка яккхар, арахьа больнице воде, е дарба де Iовижа везаш вале, из деррига унахочун прописка йолча юрта кхоачашде дезаш да. Из хIанад, унахочун а из д1ахьожаваьча лорий а ха йоа цае деш да из. Цу терапевта ха дезаш да ший юртарча ше Iунал деча унахочун хьал миштад. ДукхагIа мел дола лазараш участкови терапевта довзаш а цо дарба де йиш йолаш а хул. Из деррига хIана деш да аьлча, лоам ваха нейц мо ваха дIа а этта кегавенна унахочун лелавезаргвоацаш деш да из. Цудухьа ший фуннагIа лазайоале а ший юртарча участкови терапевта дIатIа а ваха цунца дагавоалаш из хьожийташ хила веза саг.\n— Нагахьа бIарг лазаш со венавале терапевта сенах хов цу чу фу доал?\n— Терапевт сага дегIаца мел йолча маьженна хьал ха дезаш ва. Юккъера хьаийцача цун дарба де ховргда, цхьагеттара гаьнадаьнна лазар из деце, цул совгIа ший унахо малагIча лора тIавахийта веза, фу бахьан долаш цун лазаш йола маьже лазаяьннай хов цун. Хьа лора хов хьона мел дола лазар, цун из довз, ха декхар а ба уж. ХIаьта кхычахьа, масала юкъ лаз са аьнна, хьо ваха дIаэттача, цу лоро хьона юкъа доагIа дарба мара дергдац, цига фуннагIа дале а. ХIаьта хьа участкови терапевта ха дезаш да из юкъ фу бахьан долаш лазъяьннай, юкъал совгIа кхы малагIа маьже хила йиш я цу лазара бехке. ХIана аьлча цхьадола лазар хул кхыйола маьже бахьанце лазаш.\n— Хийла саг хул ший анализаш ханахьа хьалуц, бIарчча кIира хьежаваьв ше яхаш. Из миштад?\n— МоллагIа сага дIалуш йола анализаш 1 денгара шин кIирага кхачалца хьаэца декхарба лораш. Шин кIирал хьалха саг миччахьа латкъе а цун ваха моттиг яц, хIана аьлча программа чу къоаггадаь яздаь да из. Нагахьа санна, шин кIира анализаш хьа ца луш унахо вуте, тIаккха цун гIулакх кхоачаш цадаьраш бехктокхаме озаргба, унахочун гIулакх хьал а дузаргда. Бакъда МРТ яккхара ха бIарчча беттага кхоач, нах дукха хилар бахьан долаш. Нагахьа санна геттара хала волаш, из МРТ яккханза яргйоацаш унахо хилча из телефон дIатехе а, керда заявка юкъе яьккхе а из саг чакхваккха хьож тхо. Вайна дезе а ца дезе а паччахьалкхен программа чу ишта яздаь да из. Цудухьа ший доагIар саго хьадеш хилча цунна а лорашта а аттагIа хургдар.\n— ХIанз аз кхетадечох, ший цхьа хIама лазаяьлча юрта амбулаторе ваха везаш ва-кх саг, ший дарба дара гIулакх царга гIолла хургда.\n— ХIаа. Миччахьа воагIе а ший участкови терапевтагара направлени а йолаш кийча анализаш а йолаш саг хьавеча тхона дуккха аттагIа да. ХIана аьлча, цун анализаш йоацаш хилча, из узи ухийташ, флюра тIа гIо яхаш тха терапевт хьувзаше ха дIайоал. Лора ха а йов, къаьстта цу унахочун ха а йов. Тхо-м цунга направлени еце а цун гIулакх дир духьа хьож цунга, эшар кхоачаш а дий оаха дIавохийт из, бакъда из унахо цхьане хила везаш ва, цхьанахьа учете латта везаш ва из. Ший участкови терапевт хила веза цу сага мел дола лазар довзаш, цун фу даьд ховш. Цудухьа оаха геттара дехар ду мехка бахархошка, шоаш тхо долча хьадахкале шоай юрта участкови терапевт волча дIа а дахе, цо фу йоах а хьаже цо шоашта хьаеннача направленега хьажжа дувла районни поликлинике хьа, аьнна. Ший ха лораяра а цу сага дикагIа ма дий из ишта хилча.\n← Прощай, аналоговое телевещание!\nЭСА ЧIОЖЕ →


Немцойн министро Оьрсийчоьнна тоьхна санкцеш дIаяха еза аьлла\nЗигмар Габриэл, Германин арахьарчу гIуллакхийн министр\nМюнхенерчу Дуьненаюкъарчу кхерамазаллин конференцехь скандале дIахьедар дина Германин арахьарчу гIуллакхийн министро Габриэл Зигмара. Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министраца Лавров Сергейца шен конференцин кхерчахь хиллачу цхьаьнакхетарехь цо аьлла, жим-жима йохуш дIаяха йолон еза Малхбузено Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна санкцеш.\nГабриэлна хетарехь, иза дан долон деза Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Юкъараллин машарбаран эскарш Донбасс регионе хьовсийначул тIаьхьа. Дуьненаюкъара машарбаран эскарш Украинан малхбале хьовсоре даханчу шарахь кхайкхам бинарг вара Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир.\nПIераскан дийнахь, Мюнхенерчу кхерамазаллан конференцин хьалхарчу дийнахь, рапорташца бистхуьлучара ирчу критике йира Оьрсийчоь а, цуьнан политика. Малхбалерчу Украинехь кхолладеллачу хьолехь Кремлан рол а, Малхбузерчу пачхьалкхашкахь дIахьочу харжамашна оьрсийн хакерша беш болу тIеIаткъам а, Кремлана гергара позицеш интернетехь яржочу троллаш лелош долу питанаш а дийцаре дира цара.\nЦу хьолехь Германин арахьарчу гIуллакхийн министро дина дIахьедар конференцехь гулбелларш цецбохуш дара.\nГабриэл Зигмар немцойн Социал-демократийн цIарах министран даржехь ву. Цу партера ву Путин Владимиран доттагI, Германин канцлер хилла волу Шредер Герхард а. Габриэл ша а ву Шредерца а, Путинца а доттагIаллин уьйраш лелош.\nМюнхенера кхерамазаллан конференци хIора шарахь Чиллан - баттахь дIахьош ю. ПIераскан дийнахь йолаелла иза кIирандийне кхаччалц дIаяхлур ю.


Керла Iедал, шира цIерш. Мила вуьсур ву, ткъа мила дIагIур ву КIайн цIачуьра\nМишустин Михаил а, Путин Владимир а керлачу министрийн кибинетца президентан дуьххьарлера цхьаьнакхетар хилале хьалха\nКерла Iедал, шира цIерш. Мила вуьсур ву, ткъа мила дIагIур ву КIайн цийнера\nОьрсийчоьнан президенто Путин Владимира тIе куьг таIийна Мишустин Михаила коьртехь волчу керлачу Iедалан структурах а, цуьнан хIоттамах а лаьцначу указашна, хаам бо Маршо Радион Оьрсийн сервисо.\nПремьеран ву 9 гIовс, царах цхьаъ ву хьалхара вице-преьмер. Иза ву хьалха Оьрсийчоьнан президентан гIоьнча хилла Белоусов Андрей.\nЛадаме карладаьлла вице-премьерин цIерш тIехь йолу тептар. Уьш бу хIинца Григоренко Дмитрий (иза ишштта ву Iедалан аппаратан куьйгалхо), Абрамченко Виктория, Оверчук Алексей, Хуснуллин Марат, Чернышенко Дмитрий.\nХалха хиллачу Iедалан хIоттамера вице-премьеран даржехь висина Трутнев Юрий а (Генарчу Малхбалера векал), Борисов Юрий а, ткъа иштта Голикова Татьяна а. Вице-премьеран даржахваьлла Силуанов Антон, иза висина финансийн министр.\nIедалера дIабаьхна вице-премьераш Козак Дмитрий а, Мутко Виталий а, Голодец Ольга а, Акимов Максим а, Гордеев Алексей а.\nЛавров Сергей а, Шойгу Сергей а висина шаьшшина даржашкахь арахьарчу гIуллакхийн министраллан а, ТIеман министраллан а коьртехь.\nЛавров Сергей а, Шойгу Сергей а висина шаьшшина даржашкахь\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министр висина Колокольцев Владимир а, Орцаллан министр -- Зиничев Евгений а. Керла юстицин министр хIоттийна вице-премьер хилла волу Чуйченко Константин.\nЭнономикан министр ву Решетников Максим, Перман мехкан хилла волчу губернатор. Хийцабелла культуран а, дешаран а, могашаллин а министраш. Уьш бу хIинца Любимова Ольга а (культуран министр), Кравцов Сергей а (дешаран министр), ткъа иштта Мурашко Михаил а (могашаллин министр).\nЦара хийцина Мединский Владимир а (РБК-но дийцарехь иза президентан гIоьнча хIотто мегаш ву), Васильева Ольга а, Скворцова Вероника а. Колобков Павлан метта Спортан керла министр хIоьттийна Матыцин Олег.\nХийцабелла белхан а (керла министр – Котяков Антон), Iилманан а (Фальков Валерий), зIенан а (Шадаев Максут) министраш. Кхин болу министрш бисина шайн даржашкахь. ДIаяьккхина Къилбаседа Кавказан гIуллакхашкахула йолу министралла.\nМединский Владимиран метта культуран керла министр хIоттийна Любимова Ольга\nКабинетан хьлхара кхеташо\nКерлачу министрийн кабинетан хьалхара кхеташо хилла Iедалан цIийнехь. Цигахь вистхуьлуш Путина элира цуьнан хIоттам "баланс хIоттийна" бу аьлла, хьалха Медведев Дмитрийн кибинетехь хилла цхьамогIа министрш бисина хилар а, амма дуккха а керла министрш баьхкина хилар а билгал а доккхуш. Керлачу кабинетан коьрта декхарш ду къоман проекташ кхочушъяр а, бахархойн дахаран тIегIа хьаладаккхар а элира Путина.\nМедведевн Iедал дIаделира кху беттан 15-хь, Конституцина тIехь хийцамаш бар кечдеш хиларх лаьцна Путина хаам бинчул тIаьхьа. Медведев хIоттийна Кхерамазаллин Кхеташонан гIантден гIоьнчан дарже.\nМила мила ву\nКерлачу вице-премьерийн а, министрийн а мессара а цIераш яц баш евзаш. Iедалан керлачу декъашхойх уггар вевзаш верг ву ала мегар ду Москох гIишлойн комплексехула вице-мэр хилла Хуснуллин Марат.\nКерла хьалхара вице-премьер Белоусов Андрей экономист ву. Иза министр хилла ву экономика кхиарехула, ткъа 2013-чу шарахь дуьйна иза вара Путинан гIоьнча. Белоусов ву "Роснефть" компанин директорийн кхеташонан гIантда хилла.\nКерла вице-премьераш Оверчук Алексей а, Григоренко Дмитрий а Федералан ял яккхаран сервисехь Мишустин Михаилца болх бина бу, ткъа Абраменко Виктория хилла Росреестран куьйгалхо. Кхин цхьа вице-премьер Чернышенко Дмитрий хилла ву Сочехь Олимпиада вовшахтухуш хиллачу комитетан куьйгалхо.\nКерла культуран министр Любимова Ольга яра культуран министраллехь кинон департаментан куьйгалхо. Иза ю "Путь Патриарха" а, "Никита Михалков" а санна йолчу документалан фильмийн автор.\nЭкономикан министр Решетников болх бина ву Москван Iедалехь, Перман мехкан куьйгалхо хIоттийра иза 2017-чу шарахь. Керла спортан министр Матыцин Олег ву Студентийн дуьненаюкъарчу федерацин президент хилла.\nIилманан керла министр Фальков Валерий ву Тюменерчу пачхьалкхан университетан ректор хилла. Керла дешаран министр Кравцов Сергей вара Рособрнадзоран куьйгалхо.


"Чурт санна лаьтта со"... Европан гIалахь\nЛахьан-бутт 06, 2012\nЦхьалхаллин васт - гила борз\n«ГΙум-Азин арахь, чурт санна, Тянь-Шанан лаьмнашка гΙийла бΙаьрг бетташ», цхьана заманахь, къам махках даьккхинчу шерашкахь, цхьана дийнахь, ГΙиргΙазойн махкахь ойлане ваьлла лаьттина нохчийн поэт Гадаев Мохьмад-Салахь санна лаьттара иза, Гадаевн цкъурал тΙаьхьа кху дуьнентΙе бала хьега хьалакхиинчу нохчийн цкъуран векал, Европан дог ларалучу Прагехь, цуьнан зевне Вацлаван ураммий, Прикоп олу майдий цхьаьнакхетачохь...\nЮххера, туристашна сувенираш юхкучу туьканчуьра, гΙараяьккхина лоькхуш хезара, кхузахь, логикехь ойла йича, цкъа а хезийла а доцу зевне пондар, нохчийн пондар.\nМуха йоьжна туьканхойн тидаме Сатабаев Денис вуно товш лоькху, амма дуьненан кхечу маьΙΙехь, Европехь, цо воьду-вогΙучун лерг делош хиларх теша а атта доцу нохчийн йиш? И хаттар хьаьвзира Ризванан коьрте.\nРизван, цо ша шех ма-аллара, Нохчийчохь яхь йолу къонахий кхачийча, хьаннашкарчу Кавказ-Имарато къоман маршонан некъ джихIаде берзийча, Имаратах а, Кадыров Рамзанах а ведда, мухIажир ваьлла стаг ву.\nЮьхьанца цхьа Ιаламат доккха хазахетар а, цецвалар а иккхира шен дагчу нохчийн пондар дийнан делккъехь Прагин майданахь хезча, бIонашкахь дΙасалелачу нахаца шен кийрахь цIеххьашха гΙаьттина доза доцу синхьаам бекъа, нохчийн маттахь мохь тоха дог хиллера шен, бохура Ризвана.\nАмма богΙ- богΙуш, меттабогΙу корта: хьох ваций Декъастанахь-Нохчийчохь, мила ву кхузахь хьох а, хьан къоман мукъамах а цецвала? – аьлла кхо ша-шега. ТIаккха, эхь-бехк а ца лоьруш, бΙаьрхиш дуьйделла леша. Коьрте хьийза даьлла Ризванна даханарг, дайнарг, могΙаршкахь чекхбийла боьлла цуьнан иэсан бΙаргаш чухула сенханлера хьумаршаш - бΙеннаш доттагΙий, бевзинарш, безнарш.\nΙан а ца лой, Сатабаевн пондарх нехан а, шен а садакхон леринарг мила ву хьажа воьду Ризван. Цхьа африкахо вара, боху, шен базар еш Iаьччохь, нохчийн йиш компьютерехула хазийтинарг . Иштта дΙа, хаз а елла, йиллинера ша и йиш ладогIа, шена-м ца хаьа и хьена ю а, амма хаза-м хета шена и, аьлла Африкера веана, Прагехь туьканахь белх бечу жимчу стага.\nРизванан дийцар тоххара дицлойла дара, иштта масал Маршо Радиона а дуьхьал ца даьллехь. Ларамза, белхан некъ дIакхоьхьуш, кхин а цхьа Сатабаевн фанат карийна Маршо Радиона Чехин коьртачу шахьарахь.\nЭлеонора – оьрси ю. Ткъеха шо хьалха советан юкъаралла йоьхча хиллачу адамийн дамар-дарцо Европе кхачийначех цхьаъ ю иза. Цо ша дуьйцу, шен хΙун бала бу пондарчин Сатабаев Денин кхоллараллин а, нохчийн эшарийн а, оцу къоман а.\nЭлеонора: « Сатабаев Дений? Ала дуьззина дешнаш а ца тоьаш хазахета. Дозалла а, оцу къомана динчу зенах дагахьбаллам а, даймахкехьа дог гΙертар а... Со Казахстанера ю, сан накъосташлахь дуккха а нохчий а бара. ХΙара аьлла, эшаран цΙе яккха а ца хаьа суна, иштта мукъам бу-кх цуьнан..... Корта хьовзош музыка ю. Исбаьхьалла заманаш хьалха дуьйна а гайтина ю музыкехь. Амма Денис пондарх дийриг, мел керла хΙума ду иза, мел дика гойту цо къоман амал! Нохчашна тайна юьсу эшарш а яц уьш – массарна а товш ю».\nСатабаевн пондар Маршо Радионо Элеонорица хьехабе де Оьрсийчохь советийн Ιедало репрессешкахь хΙаллакбина нах дагалоцучу денца цхьаьнадеъна нисделллера.\nДагалецамаша ойланаш мустйо оцу дийнахь муьлххачу а нохчочун. Амма иштта оцу дийно, къаьсттина нохчаша лайна бала дага а богIий, оцу къоман къина боьлху нах Кавказна генарчу Европехь нисбелча, тамашена хета.\n«Бакъо юй те цкъачунна Оьрсийчоьнан, аьлча а, Кремлан, ша бехке яц Сталин-паччахьа хΙетахь леллийначунна, цо нах Ιазапехь бахкийна хилар ша емалдо, бохуш, дагалецамийн барамаш махкахь хΙиттон?\nТкъа керлачу исторехь, кху ткъеха шарахь, бΙе эзарнашкахь хΙаллакбина нах хьенан бехканна белла, баьгна, кешнаш а доцуш байна? Церан къа хьан дагалоцур ду? Цкъачунна Оьрсийчуьра Ιедал, ша латточу репрессийн барамашца Сталинан Ιедална тΙаьхьакхиаза делахь а, цул дукха оьшуш а дац», - бохура репрессеш лайна нах дагалоцучу дийнан гуламехь Москох ХΙелсинкин тобан Оьрсийчуьрчу куьйгалхочо Алексеева Людмилас.\nОцу къамелан лорах зIенехула Маршо Радионо а дира цуьнца къамел. Дуьненна а евзачу бакъоларъярхочо иштта дийцира, тахана Оьрсийчохь адамийн бакъонашца лаьтта хьал шена муха го довзуьйтуш.\nАлексеева: «37-гΙа шо юхадеана аьлча, и тΙех хир ду. Амма оцу агΙор гΙулчаш яхар – массо а махкаллин бакъонаш нахера дΙаяхар, кхерам царна чубоссор, дехка мел тарлуш дерг дехкар – иза дерриг а Ιедалехь долуш ду. Гуламаш дΙабахьар доьхкучу кхачар а, уьш Ιедална товш бацахь, Ιедалх йоцчу юкъараллашна дуьхьал даьккхина низам а, эладитанах, пачхьалкхан къайленах а, пачхьалкхана ямарло ярах долу а низамаш. Бакъду, уьш репрессеш ен низамаш ду. Вуно чΙогΙа ледара а, дуьнено а тΙеэцна долчу низамашна дуьхьалдовлуш а ду уьш. Лаам хилча, хьанна а таΙзар дан аьтто беш. Оцу маьΙанехь аьлча, зама тар а елла Сталинан заманех. Цу тΙе пачхьалкхан дума а, Ιедал а дΙагΙерташ хилар а хаало».\nХIун зIе ю Оьрсийчохь адамийн бакъонашца йолчу проблемашний, Сатабаев Денин пондар Прагехь бекарций, хаттар хIoттало кхузахь.\nТкъа Европехь нохчийн пондар хазар-м ду шен символ йолуш хΙума, Прагехь вехачу Ризванна хетарехь.\nХIетахь тхан хиллачу къамелехь Ризвана бохура, «хуьлда иза Москох, я Оьрсийчоьнан кхечу хΙучΙичΙаьллахь. Дел тахана кавказхочо шен хелхар, лакхал оьрсийн лерсинна товш йоцу йиш, хьовзадел нускал, чΙижаргΙел кхин кхераме а йоцу тапча а кхуссуш! Дерриг а санна, Москохара газет, телевизион, агенталлаш ю и тайпа хиламаш даккхийчу зуламийн могΙара а бехкина, ерриг а Оьрсийчухула кавказхой гезбохуш, уьш дуьненна а къахьбеш хьийзаш. Олий цаьрга цхьаммо, хуьлда иза президент я парламент, собарде, аш хΙун до, иштта дуьненах самукъадолуш, сапаргΙат нах ма бу кавказхой, вайна хΙун новкъа ду церан хелхарш, эшарш, ловзарш?\nХезаш дац ишттаниг халкъашна цхьана а воккхачу хьаькамера. Ксенофоби, оьрсех боцурш оьрсашна къахьбар, вуьйш оьрсех къехкор – хила дезаш санна дΙахΙоьттина хьал ду, бохучух тешна ву мухIажир Ризван.\nАлексеева Людмилас дуьйццург дийцира Маршо Радионе кхечу гоьваьллачу бакъоларъярхочо, «Мемориал»-юкъарлонан куьйгалхочо Черкасов Александра. Цунна а хета тахана Оьрсийчуьра Ιедал шен хатΙца цкъа а ца хиллачу кепара гергадахана Сталинан Ιедална аьлла.\nЧеркасов: «Шо хьалха хьанна моьттура цхьана агΙор адамийн протестан болам а лелаш, вукху агΙор иза бижош йолу низамийн база Ιедало кхуллур ю?..».\nОцу юккъехула Европехь африкахочун я бухарчу чехе я, децΙа гат а делла, кхузахь яха тΙееъначу казахстанхочун ша лоькхучу нохчийн пондаре безам бохуьйтуш волчу Сатабаев Денин ницкъ бу барам буьстина ца валлал беза-боккха.\nОццул мехала таро ю оцу жимчу нохчийн къонахчуьнгахь.\nОьрсийчохь репрессеша хΙалакбинарш дагалоцучу деношкахь кхин цхьа барам а бара Чехин шахьарахь Прагехь. Нохчаша тΙаьххьарчу ткъа шарахь лайна а, ловш а болу баланаш балхабеш, ша хΙинцца кхузахь, чехийн маттахь арахецна «Серноводскера зударий-берзалой» цΙе йолу жайна довзуьйтуш яра Швейцарерчу Базель-гΙалара еъна яздархо Брежна Ирена.\nЦо шен жайни тΙехь дагалоьцу Нохчийчохь шозза а тΙемаш буьйлалуш шена нохчийн-гΙалгΙайн дозанерчу Серноводскехь оьрсийн эскаршкара йийлина къизалла гар а, цара хΙоттийначу жоьжахатΙех меттигера зударий къонахаллийца чекхбийлар а.\nОьрсийчоьно а, цунна тΙаьххье кхечу дуккхаъчу пачхьалкхаша а хьолана тоьлла лаьттачу мехкийн могΙара йиллинчу Нохчийчоьнан, ма-дарра аьлча, цигарчу бахархошна шайнна бисина гΙайгΙанаш ахь тахана стенна карлабоху хьайн жайни тΙехь аьлла, хаьттича, Брежна Иренас элира, тахана Сталинан репрессеш а хьехош, нохчашна тΙехь еш гΙелонаш йоцуш санна кепаш хΙиттайо дуккхаъчара кху деношкахь а. Шен кхочучу ницкъаца ша иза дуьненан тергонера ца дерриг дина – жайна арахецна, элира немцойн яздархочо, нохчийн маттахь маршалла а хоттуш.\nБрежна Иренин "Серноводскера берзалой-зударий" жайнан мужалт, архецна Прагехь 2012 шеран ГIадужу-баттахь.\nБрежна: « Марша вогIийла! Суна сайн бIаьргашца дайна Нохчичохь шина колониалан тIамехь лелларг. Сталинан репрессеш а юйцуш, иза хаьха а цадар ас кхетош дац. Оьрсийн юкъаралла Iинчу йоьдуш ю, нах а бойъуш, динчу инзаречу зуламийн декъахь ша хилар а ца кхетош».\nТептаран хьалхарчу декъехь ша дуьххьара Нохчийчу яр а, цигахь ша инзаръяккхина нохчийн амал а йойвзуьйту Брежна Иренас юхьанца немцойн а, хΙинца чехийн а маттанашкахь арадаьккхинчу жайни тΙехь. ХΙун дара нохчаша ша цецъяккхинарг иштта дуьйцу цо.\nБрежна: «Со 96-чу шеран чиллан-бутт бовш кхечира Сипсу-ГIала. Тхо Соьлж-ГIала кхача дагахь дара. Амма Нохчийчоьнан малхбузенна тIеетташ бомбанаш яра, Серноводскана тIе. Тхо цигарчу боккха некъа тIехь лаьттара, Серноводсканий, Сипсу-ГIалиний юккъехь. Еттачу бомбанашка а хьоьжуш. Тхо юьрта ца дитара.\nТIаьхьо магийра зударшна массех сохьтана бедарш схьаэца баха. Зударшкара йовлакх а даьккхина, иза а тиллина, хьехархо йолучуха со а яхара Серноводске. Цигахь гира суна, бомбанаша йохийна юьрт муха хуьлу. ХIетахь йира ас сайн дуьххьара репортаж а. Сан кинжкин цIе ю «Серноводскера зударий-берзалой». ТIамехь сайна зударий муха байна дуьйцу ас».\nБрежна Ирена цхьа шога хьажар а карийна ца йирзира шен цIа тΙемаш лаьттачу махкара хΙетахь. Цхьана а гΙагΙано къовлуш а доцу адамалла карзахдолу Швейцарера еъначу журналистан кийрахь. Цуьнан безам боьду маршо къуьйсучу новкъахь шена къонахалла а, доьналла а дайначу къоме.\nБрежна: «Доьазза хан яьхьна ас Нохчийчохь. Шозза – хьалхарчу тIамехь, шозза - Ичкери йолуш. Оцу массо а заманахь йозанаш а дина. Со даима ю нохчийн бакъоларъярхошца-зударшца зIенехь. Сох а хилла оцу къоман дакъа.\nТкъа мел майра, мел оьзда ду и къам! Со и тайпа адамаш ду аьлча а тешар яцара сайна ца дайнехьара. Зударий бу къонахий санна, хьаша-да лоруш, вуно хаза. Ца яханера со цига тIеман дараш дийца, со халкъо латточу дуьхьалонах дийца яхана яра».\nХийла нохчочунна хΙинцале дицделла хΙуманаш цΙийх доьлла Иренин. ХΙинца цхьа наггахь бен а воцчу европахочун бала а боцуш, шайн гΙайгΙанашца шаьш бисинчу нохчашца ю цуьнан син уьйраш. Цо дозаллийца дуьйцу оцу шен зΙенех лаьцна а.\nБрежна: Ас юьтур яц и тема. Наха суна баркалла олу. Оццу нохчашкара Iаьмна суна сайна динчу диканна дуьхьал баркалла ала а. Халахета суна дуьнено нохчаша хьоьгу бала бицбина. Моссаза хилла со и тема йита дагахь. Хьанна оьшу юьзина ехачу Швейцарехь сан дийцарш. Мила кхетар ву? Делахь а дита ца ло, яздо-кха кхидIа а.\nДаго са огу, ахь кIезиг пайда беъна оцу къоманна, бохуш. Политика а, дуьненан юкъаралла а херъелла нохчийн хьолах….Сайна цхьаьнхьа нохчийн мотт хеззашехь, Хьо нохчо вуй, юй, хотту ас. Суна дукха пайда беъна нохчаша. Цара дикане сатийса, къонахаллина тIегIерта а марзйина со. Суна чIогIа дукхадеза и къам. Со кхета цунах. Дуьне даьккхина бу сан доттагIий-нохчий. Иза кIорга гергарло ду, валар-висар тIехь кхолладелла. Дика-м дара диканехь девзина хилча. Со-м хIинца а ю тIамера юхаерзанза».\nОьрсийчоьнан информацин гIирсаша Советан заманахь репрессеша дакъазбаьхна нах хьахочу кхушеран дийнахь, ГIадужу-беттан 30-чохь, цхьа геннара хьахийна битира нохчий. Дагалецамашкахь дацара я вайнах махках бохийна I994 шо а, я кху заманца лелла а, лелаш а йолу репрессеш а.\nАмма иза дац дуьненна хIумма а ца хаьа нохчашна тIехь яллочу къизаллах бохург. Дуккха а бу Европехь, политикашлахь ишттанаш кIезиг хиларх, вайнехан къина билхина могIархой. Къаьсттина дукха бу полякашлахь, немцошлахь, Скандинаверчу къаьмнашлахь.\nУкраинехь дика вевзачех ву поэт Драч Иван. Маршо Радионо шега Киеве телефон а тоьхна дехарх а воккхавеш, йовзийтира цо ша оьрсийн эскарша нохчий цIий Iоврашкахь Iеночу муьрехь яьккхина байт.\nШен байт нохчашна дIахазор елахь, кхин а дош ала а лаьа шена цаьрга, бохура телефонехула Драч Ивана. Иштта дара и дешнаш.\nДрач: « Муха а, хΙуъа а хуьлуш делахь а, нохчий оьгур бац. Веккъа цхьа нохчо бен дуьнентΙехь ца висахь а, массарна хууш хир ду и сийлахь, турпал къам дуйла, маршо къуьйсучу кхечу къаьмнашна масал дуйла».\nНаггахь нохчочунна а ца вевзачех хила тарло хIара украинахо а – поэт Павличко Дмитро. Маршо Радион Прагерчу Украинан сервисе иза веъанчуьра, дийхира оха цуьнга, нохчий украинахошна хьалхара тIемаш а беш, Оьрсийн империн огIазалла шена тIехь ловш, эгаш къам ду бохучу маьIнехь, «Вайна хьалхара» аьлла цIе а тиллина, кинжка арахецначу цуьнга шен лаамехь цхьа байт ешар. Цуьнан байтан маьIна паргIатчу кепехь довзийтича иштта ду.\nЮха а Москох ю хьийзош\nШен мехкан дуьхьа гIаьттина халкъ,\nЮха а бакъдолчух тилла, гIагIанах хьерчарш\nНохчочо тIеоьцу тIамца.\nШи корта болчу аьрзуно шина къамкъаргаца\nМуьйлу нохчийн бIаьрхишца ийна цIий,\nТкъа вай-м Iа дIатийна, леш санна,\nВайх селхана мукъаевллачу гIоьмех а кхоьруш.\nИза харц кхетаман амал ю,\nХетаршца эделла доцург,\nТкъа кхочур ма ву эхь доцу москаль,\nНохчийчоь ша хьаьшча, вай гора эгон а.\nЦIийла хьарчина веха Пхьармат,\nАхь Парижерчу гIоне са ма тийса,\nВагIахь, вогIур хьуна УНСОра къонах,\nШен канашкахь хин къурд а бахьаш.\nТкъа Европа, и къена гужам,\nШен геналлера Iийр ю гежаш,\nЦIийх Соьлжа а,\nМел долу Iаьрчаш а дуззалц.\nЯххьаш цо лечкъор ю гуьлмаьндех,\nЙогу цIе къеганал кхераме яц бохуш.\nКхочур ву эхь доцу москаль\nПариже а, Нохчийчоь яккхича ваьлча.\nЦигахь цIе йогу, вогуш ву Пхьармат,\nАдамаш, хьовсийша, чалтачаш ца гойла-х даций,\nАс мохь бетта, ткъа адамаш дац гуш,\nГуш ду дуьзина гайнаш.\nДикка зама яьлла нохчашна шайн пачхьалкхахь, Оьрсийчохь, шайх лаьцна хаамийн гΙирсашкахь, нехан къамелашкахь довха дешнаш ца хеза. Амма оцу хьолах цкъа а дулийла дац ша схьаэцча - адам, къам-м - муххале а. Оцо хенан йохалла баккъала а ша цхьа заьΙап ву моьттуьйта мел могуш, кхетамчохь волчунна а. Оццу тΙе даладо дерриг а къам.\nМехала ду тΙеман хьунаш йирзина а, я маьршша даха тахана а аьтто боцуш хьийзачу нохчийн къомана дуьненан кхечу маьΙΙехь а шех кхеташ, шех дог лозуш нах буйла хаар.\nЦундела хилла хир ду-кх Ризване, Прагерчу мухΙажире, Сатабаев Денин пондар ша лелачу, Декъастана генарчу гΙалахь хазарх хазахетар совдалар а, цуьнга ца хоьттуш цуьнан бΙаьргех хиш лешар а.\nПекъар ма дуй цхьалха са - тΙетовжа кхин синош а доцуш...


ГIадужу-бутт 23, 2014\nОьрсийчоь. Москох. Норд-Остера бохам биц ца бо бахархоша.\n...Кхо де даьлча, ГIадужу-беттан 26-чохь, Бараев Мовсарца долийна дийцарш а совцийна, театрна тIелетира Iедалан ницкъаш. Чухецначу газах велира 130 маьрша вахархо а, массо а террорхой а. Дубровкерчу бохамо бIеннаш хеттарш дитина жоп доцуш. Ду и тайпа хеттарш нохчашкахь а...\nКхо шо ду Европан адамийн бакъонашкахула йолчу кхело Норд-Ост Бараев Мовсаран тобанах цIанъеш, Оьрсийчоьнан Iедало низам а талхош, нехан синош а даьхна, хила ма-оьшшу кхел а ца хилийтина, аьлла, сацам бина.\nДаима а хуьлуш ма-хиллара, пачхьалкхо сихха дIаделла кхело арзхошна дала кхачийна ахча, амма кхочуш ца бина ша бан декхаре йина хилла таллам хIинца а.\nТергамхошна хетарехь, я кхочуш а бийр бац Страсбурган сацам оцу декъехь. Цара иштта бохуш хилча, лоре хIутту хаттар: стенна бийр бац, хIун ду Iедало Норд-Остца доьзна лечкъориг?\nНагахь санна, Дубровкерчу театрехь лелларг толлуш а, ма-дарра кхеле доккхуш а хилча, оцу юкъавуьйр вара, масала, Нохчийчохь шолгIа тIом балале а, болабелча а президентан Масхадов Асланан администрацин куьйгалхо лаьттина Баталов Апти.\nНохчийчоь -- Оьрсийн эпсарца бертан къамелехь ву Ичкерин инарла Баталов Апти, 31ГIу1996\nИза Ингалсехь веха тахана. Массех шо ду цо Москох Оьрсийчоьнан Инарла прокуратуре кехаташ кхоьхьуьйту, Норд-Остехь хилла бохам серлоне баккхийта шега, ша теш а хIоттош, бохуш.\nБаталовна тоьшалла дан лаьа, нохчийн лаьмнашкара тIеман заманахь, 2002-чу шеран гурахь, Москох Iедалан хIусамаш дIалеца баха бетталуш тIемалой буйла а зийра ша, уьш цига хьовсош ериг къайлаха сервис – ФСБ – юйла а хиира шена, аьлла.\nБаталов Аптин инарла прокуроре Чайка Юрийга хьажийна кехат\nМоскох теракт ян баха кечлуш хиллачу нахалахь Мескар-Эвлара Теркибаев Ханпаша а, Новр-ГIалара шен хIетахьлера доттагI Дагалаев Лоьма а вара, боху Баталов Аптис. Дагалаевгахь, масала, дайна цунна ФСБ-но делла муьлххачу меттехь а некъ боьллу, нахалахь «вездеход» олу кехат-тоьшалла. Гарал совнаха, Дагалаевс дерриг а ма-дарра охьадуьллуш видео а яьккхина Баталовс хIетахь.\nЮьхьанца кхеташ доцчу хьелашкахь, буса машен а хаьрцина, Норд-Осте Бараевн тоба яххале, Невран-кIоштахь кхелхира Дагалаев Лоьма.\nТкъа Теркибаев Ханпаша Норд-Ост чохь а хилла, цу чуьра могуш-маьрша ара а ваьлла, шега хеттарш динчу журналистна Политковская Аннина ФСБ-но делла кехаташ дуьхьал а детташ, эха шарахь сов вехира. Цхьана а ницкъаллин урхалло беш хаттам а бацара цуьнга.\nФСБ-н агент Теркибаев Ханпаша, Норд-Ост дIалаьцначийн могIаршкахь а хилла, театрера араваьлла могуш-маьрша.\n Амма цхьана Iуьйранна, шеца чохь массех милцо а волуш, машен а хаьрцина велира.\nНорд-Остан хьокъехь Оьрсийчоьнан Инарла прокуроре Чайка Юрийга кхехьийтинчу кехаташна дуьхьал бутт хьалха жоп даийтина Баталов Аптига. Цо дийцира ша кехаташкахь цуьнга доьхучух лаьцна.\nБаталов Апти: Ас Политковская Аннига дIакхачийнера кассета, амма...\nИза стенна оьшу? Стенна оьшу Оьрсийчуьрчу Iедална цаоьшург, цунна хьедан ца луург кегон, цо некъ боккхур боцийла а хууш? Оцу хаттарна жоп иштта ло Баталов Аптис.\nБаталов Апти: Вай бакъдерг ца дитахь, бехар бу аьшпаш\nНорд-Остах, аьлча а, цу чохь нохчийн тIемалоша а, Iедало а эккхийтинчу бохамах лаьцна ши ойла лела Оьрсийчохь. Iедалан - шениг, ша къинойх цIандийриг, нехан – иза бехкедийриг.\nСтатистийн юкъаралло «Левада-Центро» деношкахь хеттарш дина бахархошка хетачух лаьцна. 73 процент наха Дубровкехь хиллачух тераниг нисделча, террорхошца бартбан а беза, мухха а, хIуъа а дина а закъалте лецна нах мукъабаха а беза боху. 20 процентна ца хаьа, террорхой байъархьама закъалтхой а хIаллакбан мега я ца мега ала. Ах нах тешна бу, «Левада-Центро» бинчу талламца, Iедало бакъдерг къайладаьхьна бохучух.\nНорд-Ост: Дагалаев Лоьма а, Теркибаев Ханпаша а


Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн масех эзар эскархо а, ткъа иштта тIеман хIрдкеманаш а, хIаваан кеманаш а НАТО-н Балтерчу а, Малхбалера Европерчу бертахойн территорина тIехь дIатардан аьттоне хьожуш ву президент Байден Джо. Цунах лаьцна яздо Радио Свобода-но The New York Times газетана тIе а тевжаш.\nОцу газето дийцарехь, америкахойн тIеман ницкъаш Европехь хилар алсамдаккха мегаш ду, Оьрсийоь Украинина тIелата кечлуш хиларх лаьцна хаамаш беш а болуш.\nГазетехь болчу хаамашца, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн тIеман министралло масех вариант кховдийна президенте Байдене пхи эзар гергга эскархо Малхбалерчу Европе хьажор хьокъехь. Хаьл луьрчу далахь и контингент алсамъяккха мегаш ю иттаннашка, яздо The New York Times-а. Эскархойн цхьа дакъа хьажо мегаш ду Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн территорина тIера, кхин цхьа дакъа – дехьадаккха мегаш ду Европерчу пачхьалкхашкара. Царах цхьа а вариант яц эскарш Украине хьажорца йоьзна.\nThe New York Times газетица къамел динчу хаьстано билгалдаьккхина, тIеман дакъош алсамдахарх лаьцна сацам бан мегаш хиларх лаьцна Байдена, кху кIиранах. КIайн ЦIийнера хьастано чIагIдо, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир лууш вацара амеркахойн бIаьхой Литвахь а, Латвехь а, Эстонехь а хилийта.\nУкрианина тIелата мегаш ю, бохуш хаамаш а болуш беш, Оьрсийчоь беларусийн эскархошца тIеман Iамораш дIахьуш ю, "Союзная решимость-2022" цIе а йолуш. Ша аьлча, Оьрсийчоьнан тIеман министралло малхбузе хьежош бу шайн Малхбален тIеман гонера эскархой.\nЦул сов, оршотан дийнахь, Дечкен-беттан 24-хь, Амуран областера салти а, эпсарш а новкъабевлла Беларусе баха. Цара дакъалоцур ду союзан пачхьалкхан сихха реакци йон ницкъаш зерашкахь, аьлла ду Оьрсийчоьнан тIеман министраллан дIахьедарехь.


Ассаламу Iалайкум варохьматуллахIи вабаракатухIу.\nСан дехар ду хьога Олхазар аса йаздинарг дика деша а дешна соьга сан хаттарна жоп далар. Сийлахь волу АллахIа диканца бекхама бойла хьуна.\nЯ свой вопрос задам на русском чтобы было понятней.\nУже три года как я болею но врачи до сих пор не могут поставить мне конктретный диагноз. Врачи недавно поставили мне диагноз "Депресия", конечно я не исключаю что у меня нет депресии, но не на столько сильно что я падаю вне сознании.\nЗа эти три года как я заболел я настолько сильно изменился, что я стал бояться Аллаха так сильно, что читая Его аяты мне становится очень плохо и я плачу до тех пор пока меня не успокоит кто-нибудь из моих родственников - мать или жена. В мое сердце внушена любовь к Аллаху и посланнику Мухаммаду (c.a.c), которая у меня не была три года назад, я начал часто видеть пророков во сне и молящихся людей в мечете.\nЯ хочу рассказать о признаках моей болезни (да простит меня Аллах за такие слова):\n. дрожения всего тела\n. теряю сознание\n. сильные боли в области солнечного ортерия\n. похолодание рук и ног\n. высокое давление\nВсегда когда у меня бывает этот приступ я говорю "Альхамдулиллах-Альхамдулиллах" и всегда повторяю что - Нет Бога кроме Аллаха", я чувствую что Аллах очищает меня о грехов и что это Его милость поотношению комне.\nМой вопрос - Олхазар как мне быть в таком положении?\nЛераме ваша! Хьан хаттар Iелам-нахе дахьийтира ас, цаьргара вайна кхаангара жоп деара.\n² Жоп лург Къуръанан а, Суннатан а Iилманан Кхеташонан декъашхо Доктор НахIид Ал-Хура́ший ю:\n«Хьан кехат Iаткъамца дийшира ас. Суна Iаткъам бира хьан хьолана лоьрашка дарба хIотта луш ца хиларо а, цу хьоло хьан синна а, хьан дегIана а хало еш хиларо а.\nАмма ахь хьехош долу АллахI везар а, АллахIан элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – везар а, иза хьо цхьана хенахь динна гена хилла дела, АллахIана хьо Шена герга вало лаарна хила мега хьуна. Иза иштта хила магаран билгало ю хьуна гIенах АллахIан пайхамарш а, ламаз деш адамаш а гар. Цо гойту гIена кхоьлаца хьоьга кховдийна кхайкхар хилар, хьоьга нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIана герга гIо бохуш кхайкхам беш.\nАмма депрессих лаьцна вай аьлча… Динна гена а ваьлла, шен дахар дерриге дуьненна а, шен дегIан марзонашна а, шен синан лаамашна а дIа а делла, дуьне а, эхарт а цхьаьнатухучу кепара шен дахарехь юкъара некъ ца лаьцна волчунна депресси цхьаъа шеко йоцуш хир а ю, хуьлуш а ю.\nЦул тIаьхьа, хьан хьолана шина кепара дарба лелор кховдо лаьа суна хьоьга:\nХьалхарниг: Юха а, масех лоьрана тIе а вахана, хьайна билггал цхьа меженийн лазар ца хилар билгал дан деза ахь. Коьрта чура хье бевзаш, цунна лоьралла лелор девзаш волчу масех лоьрана тIе вахча дика хир ду хьо, нервашца доьзна долу лазарш девзаш волчу масех лоьрана а тIе вахча дика хир ду хьо. ХIунда аьлча, дукха хан йоццуш гучудаьлла ду, адамца хуьлуш долу сагатдар а, и санна долу кхидолу лазарш а хье́ чура цхьайолчу ге́нашца доьзна хилар. Хьо тайп-тайпана лоьрашна тIе вахча, нагахь санна хьуна оцу меженийн лазар делахь, церах цхьанна даьлла а билгалдала мега иза.\nШолгIаниг: Ийманан дарба лелор… Хьан хаттарехь билгал гуш ду хьо цхьайолчу хенахь динна генаваьлла хилла хилар. Цуьнан билгало хьуна гуш долу гIенаш ду. Цундела, иштта хIара дарбанаш лелор кховдадо ас хьоьга:\n1. Хьайн дог АллахI везарх а, Цуьнан элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – везарх а дузийта деза ахь. Ткъа, АллахI везар бохург цхьа дош хилла Iаш дац хьуна. АллахI везар - иза ахь хьайна тIелаьцна хаттамалла а, тешамалла а ду хьуна, хьоьга даим хьайна тIехь терго йойтуш долу, хьан багара до́лу хIора дош а, ахь ден хIора гIуллакх а нийса хуьлуьйтуш долу, цIенчу даггара цхьана АллахIа доьхьа хуьлуьйтуш долу.\n2. Хьо динах гена мел воккхуш долчу массо дегIан марзонех а, синан лаамех а тоба де ахь, бакъдолу тоба.\n3. ХIора дийнахь хьайн ниййат цIанде ахь, массо айхьа олуш долчу дашца а, дечу хIуманца а, лелочу гIиллакхца а хьо даим АллахIаца хир волчу кепара.\n4. Шен-шен хенахь ламазаш ларде ахь.\n5. Ши ракаIат дина а, Iуьйкъа ламаз де ахь даим.\n6. Лекха хинволу АллахI хьехор чIогIа доккха маьIна долчу гIуллакхех цхьа гIуллакх ду хьуна, хьо вонах кIелхьара а воккхуш, хьо вочух цIан а веш, хьо вочух лар а веш долу. Цхьана шейхана, Iелам-стагана тIе а вахана, цуьнга ахь хьайна рукъйат дешийтича а дика хетара суна. Цуьнга ахь хьайна вирд дина хIора дийнахь доьшуш лелор долу азка́раш хьехийтича а дика хир дара. Къуръан тIера а, Суннатера а и азка́раш цо хьуна хьехча, тIаккха ахь уьш даим лелийча, и бахьана долуш Делан нуьрехь хир вара хьо.\n7. ХIора ламазал тIаьхьа Айатул-Курсий деша ахь.\n8. ХIора ламазал тIаьхьа Суннатехь деана долу тасбихь де ахь.\n9. Дуккха а АллахIан элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – салават дилла ахь.\n10. Хьайн таро йолччул сагIа луш хила хьо, йа хьайн ма-хуьллу дукха нахана дика деш хила хьажа хьо.\n11. Марха кхабаро а цIанвийр ву хьуна хьо, вочух кIелхьара а воккхур ву хьуна хьо, къемат дийнахь Къинхетаме волчуьнан IиндагIехь а хуьлуьйтур ву хьуна хьо.\n12. Айхьа хьайна доIа дар совдаккха ахь.\nЦул совнаха, чIогIа маьIне цхьа хIума ду ахь лело дезаш. Хьайн коьрта чура а, хьайн дагчура а ерриге вон ойланаш дIалахка еза ахь даим. Вочу ойланийн меттана дика ойла йан еза ахь. Даим билггал тешна хила веза хьо, АллахIа хьайна дарба дийр хиларх. Лераме ваша, АллахIа хьайна лур йолчу уггар дика могшаллех лаце ойла еш хила даим, и могшалла хьайна йоьхуш а хила даим, тIаккха Дала мукъа лахь хир ю хьуна иза.\nВай тIеозоран бакъонаца (закон притяжения) дехаш ду, ахь ойла еш дерриг хир а ду хьуна. Цундела хьайн ойланна юкъатоха билггал хьой туолур хиларх тешар, билггал хьайна дарба хирг хиларх тешар, оцу ойлане хьайна и дарба «тIеозадайтархьама». Цхьаболчу талламашкахь дуьйцуш ду, хьайн лаам гойтуш долу цхьа дош, йа алам мосуьйттозза юх-юха хьехийча, и хьуна луург хир ду бохуш, хIунда аьлча хьайн коьрта чохь йолу ойла доIа санна ю, кхайкхам санна ю, масала «дарба» боху дош ахь юх-юха баьхча, хьайна и хила лууш хиларан билгало ю иза, цундела дуккха а юх-юха баха ахь иза, къаьсттина алсам хьой дIавижале цхьа пхи минот хьалха, хьой набарха самаваьлча а цхьана пхеа минотехь.\nХьайн ойлана чура массо кхерамаш, сингаттамаш дIалахка. Уьш ерриге хьо иэшор волу ойланаш ю, хьуна депресси тIейоуьйту ойланаш ю, дика хьуна генадоккху ойланаш ю. Хьан гIуллакх хьан керахь ду, хьан лаамца а, хьайн ницкъаца а доьзна ду. Нагахь санна хьан билггал лаам хилахь, хьой туолур ву аьлла, хьайн билггал АллахIах тешар а хилахь, Делан лаамца хьо туолур ву.\nАйхьа доIа дечу хенахь даим Далла хастам барца дIадоладе иза, хIунда аьлча ахь хастам бар – хьуна лууш дерг АллахIа хьуна кхочушдийр ду аьлла хьо билггал тешаш хилар гойтуш ду, хьоьца шеконаш ца хилар гойтуш ду.\nХIетте а, и массо хIума ахь леладахь а, чIогIа маьIне ду хьуна ахь хьой цIанвар, дикачу Iелам-стаге рукъйат дешийтарца. Ахь айхьа а деша хьайна, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – вайна Iамийна долу рукъйат.\nТIаккха, кхечерах доглозуш хилар, хIума тардолуьйтуш, могуьтуш хилар а ца хилча ца долуш гIиллакх ду хьуна. И гIиллакх ницкъ бу хьуна, хьо цIанвийр болу, хьуна дарба дийр болу.\nДаим пусар дечу хьолехь а хила хьо… АллахIа деллачунна пусар дар ницкъ лун бахьана ду хьуна.\nДаим чIагIдеш, хьехош хила хьо: «АллахIа Iалаш веш ву со, Цо дарба а дийр ду суна хIинца! Цуьнан къинхетам а, Цуьнан нур а иэлуш ду сан хIора дегIан меженаца, суна дарба хилархьама!» - олуш, АллахIана хастам а бе ахь цу гIулкхана дуккха а. И дешнаш даим юх-юха олуш хила хьо, хIунда аьлча иза хьуна лууш дерг доьхуш доIа дар ду, хьо тIекхача гIерташ дерг ахь доьхуш доIа дар ду. И дешнаш даим олуш хиларца цхьаьна, билггал тешам болуш а хила хьо, АллахIа хьайна дарба дийр ду аьлла.\nХIинца хьоьца хIоьттина долу хьал – ловзарийн, лаамийн дахарера хьо керла дахаре дехьаваларан хьал ду, безаман, маршонца зовкх хьегаран, тешамаллин дахаре.\nАллахIана а, Цуьнан элчанна а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хьо герга алсам мел воьду, зовкхе, тешаме, маьрша дахарца ва́хар алсам хир ду хьан, сов а дер ду хьан. ТIаккха молханаш а, мехий а оьшур дац хьуна, хIунда аьлча бакъйолу цамгар а дагца ю, цунна дарба а дагца ду.\nХьайн синан ницкъаш жигара даха, хьайн дог а самадаккха, АллахI везарца а, Цуьнан элча – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – везарца а, АллахIана Iибадат дарца а, Иза реза хиларе а, Цуьнан къинхетаме а дог а дохуш. НеI тохар саца ма де ахь, хьайна иза дIаеллалц.\nАллахIа аьтту бойла хьан дикачу хIуманна!».\n² Жоп лург ву синан цамгарийн говзанча Доктор Мухьаммад Iабдул-Iали́м:\n«Лераме ваша! АллахIера салам-маршалла а, АллахIан къинхетам а, Цуьнан дуккха диканаш а хуьлда хьуна!\nАхь ловш долчу хьолаца доьзна ду аьлла хета суна хьоьца цхьа синан цамгар хилар. Хьо чIогIа динан тIевирзина велахь а – иза-м шеко йоцуш хаза а, дика а хIума ду – хIетте а дерг ма-дарра ду ала деза хьоьга. Ахь дийцинчунна юкъахь билгалонаш ю хьо цхьа сица йоьзна йолу цамгар ловш хиларна. И хьоьгахь долу хьал, и цамгар, бакъалла а вайна евзаш йолу депресси яц, бакъду цхьажимма депресси хила-м мега хьоьца, цуьнца цхьаьна хьайн дагчохь хьо цхьана хIуманах кхоьруш, сингаттам болуш а волуш. Ткъа хьо собаре хиларо а, хьо хьайн са лардеш дине верзаро а хьан дог кIаддина, и дог кIаддаларо хьоьга дуккха а Iибадаташ а дойту.\nИ хьоьгахь долу хьал кхидолчу цхьана хьолех (цамгарех) тера ду, делахь а ахь царна тIехь ойла йан еза аьлла ца хета суна, хьо цу цамгарийн лоьрашна тIелела веза аьлла а ца хета суна.\nАс хьуна цхьацца молханаш дуьйцур ду, суна хетарехь хьуна цара гIолий а йийр ю, хьоьца долу и хьал дIадаларна а, хьайн хила ма-дезза долчу дахарца хьо воьзна хиларна а гIо а дийр ду.\nЦхьа молха туьканашкахь Depakine Chorono цIарца девзаш ду, Iилманехь Valopric Acid цIарца девзаш ду. И молха ахь мелча дика хир ду аьлла хета суна, хIора буьйсанна 500 (пхи бIе) милиграм, ялх баттахь. ТIаккха нагахь санна хьайн хьал дикка туоделла аьлла хьуна хетахь, кхин а цхьана ялх баттахь мала ахь иза оццу барамехь, тIаккха цхьа шо даьлча, кхидIа йолчу ханна барам жимбе ахь цуьнан 200 милиграм кхаччалц. 200 милиграм и молха мала ахь кхин а шина баттахь, хIора буьйсанна, цул тIаьхьа саца де ахь иза молчара.\nАхь мелча суна дика хеташ долу шолгIа молха туьканашкахь Faverin цIарца девзаш ду, Iилманехь Fluvoxamine цIарца девзаш ду. Цхьана батта чохь хIора буьйсанна 50 (шовзткъе итт) милиграм мала ахь иза. ТIаккха 100 (цхьа бIе) милиграм тIе хьалабаккха ахь барам, хIора буьйсанна ялх баттахь. ТIаккха цул тIаьхьа богIучу кхаа баттахь барам охьабаккха ахь 50 милиграм кхаччалц, хIора буьйсанна мер долуш. Цул тIаьхьа сацаде ахь иза молчура.\nИ молханаш маьрша молханаш ду, синан хIоттам туобеш, нисбеш долу, Дала мукъа лахь, ахь хьехош долу хьо вегор а, хьо хьекъал чура валар а дIадер ду.\nТIаккха, Iибадат дар лар дан ма-дезза лар а деш, дин лелорехь юккъера барам лацар шеко йоцуш уггар нийса некъ бу. Кхин а, хьайн аьттту ма-ббу, Iелам-нахаца хьо охьахийша лаьара суна, Iелам-нахаца ахь хан яккхича дика хетара суна. Масала, маьждиган имамо гIо дийр ду хьуна хьан хьолана, цуьнгара гIо-накъосталла а, нийсо а карор ду хьуна Дала мукъа лахь.\nДала аьтту бойла хьан!».\n² Жоп лург ву Шейх Ахьмад Ал-Фарджа́бий, шарIан Iилманан говзанча:\n«Шеко йоцуш, «лоьрашка дарба ца хIотта луш йолу цамгар кхетта суна» боху ойла дIайаккха езаш ойла ю, хIунда аьлча даим сингаттам, сагатдар, кхерам латтаро дарба хиларна а, маршаллийна а гIо ца до. Хьо санна болчарна ца хууш дац, дарба хиларехь уггар коьрта дерг синан агIор дерг ду. Цундела, хьайн дагчура вон ойланаш дIалахка, хьайга далур доцург хьайна тIе а ма иэгаде. Цкъаъа лийр воцуш даим дийна волчу АллахIана тIе а билла хьайн болх. Ткъа лело ма-дезза бахьанаш лелийначо шена тIера декхар тIерадаьккхина, цундела кхачамаллех лоруш ду бахьанаш лелийча шен болх Шена луъург луш волчунна тIе биллар, доIанца Цуьнга верзар а, дикачу гIуллакхийн неIаршка боьду некъ лацар а.\nИштта хIара хаттарш а кхоллало сан, хьан хьоле ладоьгIча: хьайна шариIатехь хила ма-дезза долу рукъйат дешний-те ахь аьлла? Хьайна пайденна дерг уггар чIогIа лардан везарг хьо хьой ма-ву. ШариIатан дозанашца а, гIиллакхашца а вогIуш волчу цхьанга хьайна шариIатан рукъйат дешийтиний-те ахь? Iуьйранна-суьйранна доьшуш долу зикр лардеш вуй-те хьо? Кхо шо хьалха и хIума хьуна хуьлучу хенахь хилла долу цхьаъа билггал долу бахьанаш дагадогIий хьуна, билгалонаш дагайогIий хьуна, масала «иштта и хIума хилча хилира суна иза» аьлла?\nАмма Iибадатех лаьцна аьлча, оха хьоьга кхайкхам бо хьайна хало ца йарца. Хьуна хаа деза, хIара дин цхьамма дукха чIогIа чIагIдахь, цу дино цунна тIехь толам а баьккхина, иза чIагIдинарг гIорасиз хилла, оьшур хирг хилар. Цундела, дин тIеверзар меллаша, кIедаллийца хилийта деза ахь, хьайга лелалур доцург хьайна тIе а ца иэгош, хIунда аьлча цо хьо хIаллакьхиларга вуьгур ву, ахь иза дукха чIогIа чIагIдахь.\nХьуна хаа деза, хьайн дегIана ахь дIакхачо дезаш хьакъ хилар, цундела цунна догIуш хьакъ дIало цунна, юучуьнца-молучуьнца дерг а, садаIарца дерг а.\nСийлахь болчу Iелам-наха герга ваха а хьажа веза хьо. И лакхахь мел дерг айхьа лелочу хенахь, хIора хIума шен хила безачу барамал сов ца доккхуш, деста а ца деш лело деза.\nХьайна хьехна молханаш мала а хьажа хьо, хьайн ма-хуьллу, дарба а, маршалла а деш волчу АллахIан пурбанца церах хьуна хьо туоваларан бахьана хир ду.\nСан весет (хьехар) ду хьоьга АллахIах кхерарца, тIаккха дуккха а доIа дарца Цуьнга верзарца.\nАс догдоху хьоьгара тхуна дика хабарш хазаре. Ахь тхоьга хьайн гIулкхах лаьцна кехат яздар билгало ю хьо маршалла хиларан неIаршкахь лаьтташ хиларна. Цундела хьо верза хIара латта шен метта хIоттийна волчу, стигланаш лакхахь айъина волчу АллахIе.\nПайхамарийн мохIур долчу Мухьаммадца – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – вай цхьаьнатохар доьху вай АллахIе. Иштта и доIа а до оха хьуна.\nАллахIа аьтту бойла хьан».\nЛераме ваша, оцу Iилманчаша а, Iелам-наха а делла жоьпаш кхузахь чекхдевли. Цара цу юкъахь дийцинарг хIун дара а хьаже, цара хьехийна долу бахьанаш лело хьажа хьо, Къинхетаме волчуьнан пурбанца дарба хир ду хьуна.\nВеза хинволчу АллахI-Дала аьтту бойла хьан!\n Къаьсттина бозбунчаллийна дарба деш доьшуш долу рукъйат хьуна карор ду кхузахь: Рукъйат


Казанехь, гIалин малхбалерчу агIонехь лаьттачу Файзи Джаудатан урамерчу №175 гимназехь шинарин дийнахь уггар кIезиг 8 стаг вийна герзаш диттинчу вахархочо. И терахь агенталлаша, цхьацца хьасташна тIе а тевжаш, довзуьйту 9-13 аьлла. ГIезалойчоьнан президентан пресс-векалтан а, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин а хаамашца, бархI стаг ву вийнарг – 8-чу классера ворхI дешархо а, цхьа хьехархо а.\nГIезалойчоьнан могашаллин министраллин информацица, 20 сов стаг, коьртачу декъанна дешархой, дарбан хIусамашка бехкина. Реанимацехь ву ялх.\nГерз диттина хила тарлуш верг лаьцна. ЦхьамогIа хаамийн гIирсаша кхин цхьаъ а ву, яздора, тIелеттачаралахь, амма официалехь иза бакъ ца дина.\nТешаша дийцарехь, герз деттарал совнах, школи чохь эккхийтар (я лелхийтарш) дина. Baza телеграм-канало яржийначу видео чохь гуш ю эккхийтаран тIаьхьало:\nДешархой школи чуьра арабаьхна корашкахула. Школин сайто бахарехь, эзар сов бер ду цигахь доьшуш. ТIелатар дина дешар доьдучу хенахь.\nЦкъачунна йолчу информацица, 19 шо долу Галявиев Ильназ ву тIелатарна лаьцнарг. Болчу хаамца, диъ шо хьалха цо дешна оцу гимназехь, амма 4 шо ду колледже деша вахна.\nРадио Свобода корреспонденташна карийна Галявиев декъаязвина болу лабораторин болх. Социалан машанашкарчу студенташа бахарехь, Казанан урхалладаран университетан (ТИСБИ) декаъйогIучу колледжехь доьшуш хилла иза. И хаам бакъбина цуьнца цхьана курсехь волчу дешархочо. Ткъа колледжан куьйгалло прессе бинчу хаамца, байна бутт бовш доьшучуьра дIаваьккхина хилла иза.\nГимназина тIелатале масех де хьалха телеграм-канал схьадиллина хилла шена Галявиевс. Оцу чухула адамаш хIаллакдаре нах кхойкхуш а лелла иза. Амма хIинца и канал дIакъевлина ду.\nГалявиев лоцуш яьккхина видео а ю машанашкахула лелаш.\n"Еду в Татарстан" (Со ГIезалойчу воьду") телеграм-канало талламчаша хаттам беш гойту видео яржийна, шена ша "Дела вуйла хиина" боху цо, дуьйцу шена адамаш къахьделла бохуш.\nГIезалойчоьнан президента Минниханов Рустама бакъдира тIелатархочун 19 шо хилар а, цунна легалехь Охан-беттан 28-чохь тIеяздина герз хилар а. Hatsan ESCORT олу таллархочун топ хилла цо гимнази чохь йиттинарг, чIагIдо хаамийн гIирсаша.\nБехктакхаман дов айдина хиллачуьнца доьзна. Стигалкъекъа-беттан 12-гIа де тезетан де кхайкхийна ГIезалойчохь. Оцу дийнахь къевлина хир ю массо а школаш.\nКремлан пресс-векала Песков Дмитрийс дIахьедина, бохамах лаьцна хаийтина Путин Владимирна, аьлла. Президента буьйр дина герз дохкарх долу низам шагдар тIедожош.


Iилма Iехийна доктор\nСтигалкъекъа-бутт 31, 2018\nIилманийн белхаш лечкъабо меттигаш, "Диссернетан" карта\nКъилбаседа Кавказера институташ, университеташ кхехкаш ю кисинарчу кехаташа бинчу "Iилманчех"\nХарц-диссертацеш, лечкъийна Iилман белхаш Iорабохучу "Диссернет" тобано. Цо гайтинчу плагиатийн могIарахь дуккха бу Къилбаседа Кавказера къуй-интеллектуалаш. Гучубаьхна юкъаралхоша шайгахь ю боху корматалла шайца йоцу "Iилманчаш" а, иштта, цхьацца Iилманчийн-докторийн кехаташ эцна политикаш а.\nКавказехь дуккха бу дипломаш эцна нах\n"Доьшийлийн диссеропеди " и "Журналийн диссеропеди" цIе йолчу, дипломаш толлучу проектан координаторо Мелихова Ларисас дийцира "Кавказ.Реалиига" хьолах лаьцна. Цо бахарехь, иштта дIа даьржина, ерриг пачхьалкхехула девлла лелаш а дац харц диссертацеш – уьш регионашка-кластершка дIагулделла "деха".\n"Цхьаьнхьа харц диссертаци хааделча, оха леррина толлу и меттиг. Гучуболу маза, цхьа харц-диссертант юкъарлонехь хуьлу кхечу ша санначу диссертантца, ишшта Iорайолу тоба, кластер, аьлча а, Iилманчийн цIерш дIасайоькъурш а, дипломаш дийраш а, оьцурш а, боху Мелиховас.\nЦо дийцарехь, Къилбаседа Кавказ Оьрсийчоьнан регионех уггаре йоккханиг яцахь а, нана-йоккха харц-дипломантийн "кластер" ю цигахь.\nКхечу регионашкахь Iилманийн журналаша юкъарло леладо харц дипломаш Iорадохучу "Диссернетца", амма тIе ца оьцу и тайпа гергарло Къилбаседа Кавказерчу журналаша, боху проектан координаторо.\nМуха йо мониторинг "Диссернето"? Юхьанца интернетехула толлу, дусту цхьа диссертаци кхечу диссертацешца, тIех дукха цхьаьнадогIу маьIнаш карийча, кIоргга охку.\nРостов-гIалахь уггаре дукха аьшпе диссертацеш даржийначу доьшийлех ю Къилба федералан университет. Изий, Петарбухара пачхьалкхан экономикан университеттий йоцург, харц диссерташ арахецарца хьалхаевлла йогIу Москохара доьшийлаш.\nКъилбаседа Кавказехь диссертацеш лечкъорца лаьтта хьал ("Диссернетан" таллам, 2018 шо)\nДоцу Iилма "даржорца" Къилбаседа Кавказан рейтингехь хьалхарниг ю Краснодар, аьлча а, цигара Кубанан университет. Эксперташ тешна бу, оцу доьшийлан ректоран Астапов Михаилан диссертаци а ду лачкъийна бохучух. Кехат тIехь Iилманчийн могIара бевллачаралахь хааелла Сочерчу пачхьалкхан университетан ректор Романова Галина а.\nШолгIачу меттехь бу Ставропол-мохк, цигара Къилбаседа Кавказан федералан университет. Харц диссертацеш а кечдина, балха хIиттина "Iилманчаш" хиларал совнах, профессуро ша а дакъалоцу нехан диссертацеш тIехь керла диссертанташ кхиош. Эксперташа бахарехь, нехан белхаш а лечкъош, шен кандидатан а, докторан а диссертацешкахь массарел дукха пайдаэцначех ву Москохарчу машенийн-некъийн техникан университетан Къилбаседа Кавказерчу филиалан директор Ягудаев Геннадий.\nПятигорск къаьсттина цецвоккхуш ю, боху Мелиховас, "цигахь силайолчу 7 лакхарчу доьшийлашкахь карийна "Диссернетна" интеллектан къуй, уьш къаьсттина дукха бу формакологин институтехь".\nТалламчаша харц диссертаци ду боху Пятигорскехь экономикан, урхаллан институт йиллинчу Вазагов Викторан а.\nКъолахой-интеллектуалаш алссам хаалучийн декъахь кхоалгIа меттиг кхочу Къилбаседа Кавказехь Нальчикна. Уггаре дукха харц диссертацеш даржориг ю цигахь ГIебарта-Балкхаройчоьнан академин Iилманийн центр.\n… Кхиболу Кавказан мехкаш а ца буьсу тIаьхьа\nХIинжа-ГIалахь харц диссертацеш даржор массарначул дика карадирзина Дагестанан пачхьалкхан техникан университетна. Цул дукха тIаьхьа ца юьсу Оьрсийчоьнан Iилманийн академин Дагестанера филиал а.\n"Диссернето" Iорабаьхначийн могIаршкахь ву ХIинжа-ГIаларчу адвокатуран, нотариатан, дуьненаюкъарчу зIенийн институтан ректор Ахмедзияутдинов Мурад а.\nКъилбаседа ХIирийчохь а, Нохчийчохь а яц якъо плагиатна. БуьритIехь лидер ю юьртбахаман университет (Горский), Соьлж-ГIалахь – Нохчийн университет.\n"Диссернетан" эксперташа къуй-Iилманчийн декъа язвина Соьлж-ГIаларчу мехкдаьттан институтан ректор Таймасханов Хьасан. Иштачийн могIарахь ю Нохчийчоьнан доьшийлийн белхахойн корматалла лакхайоккхучу институтан ректор Эльмурзаева Ганга а.\nКхарачой-Чергазийчохь къоладечех цхьа доьшийла ю, боху "Диссернето" – мехкан пачхьалкхан университет. Цигахь, харц диссертацица Iилманчийн декъа а вахана, ректор Iийна Тамбиев Бурхан.\nМайкоперчу доьшийлех а ю цхьаъ, цигахь плагиат карийна технологийн университетехь. Несарахь куьйгана цIена боцу "Iилманчаш" бу ГIалгIайчоьнан пачхьалкхан университетехь.\n"Диссернето" шен лехамаш тIех гена-къорга бина а бац цкъачунна. Талла езаш юьсу дукхаъчу регионашкара доьшийлаш.\nМелихова Ларисас билгалдаккхарца, пачхьалкх дуьхьаллаьтта интеллектуалан къолахошна, дIакъуьйлу дуккха а доьшийлаш, амма церан меттиг сихха дIалоцу уьш санначу керлачу доьшийлаша.\n"Аттестацин Лакхарчу комиссин экспертийн кхеташонаш цIанйина. Диссертацеш тIеоьцу ладогIа ван луучунна неIарш йиллина а йолуш. Цундела шозза лахделла Iилманчийн лакхе яккха гIертачийн терахь а", - дуьйцу Мелиховас.\nКоьрта проблема кхин ю, экспертна хетарехь – динчу къолано стеган сий-ларам божош а бацар. "Хьаькамаш ца буьйцу ас – луъург хилахьара царех-м, ткъа лечкъийна диссертацеш а долуш, муха Iало шайн гIенташкахь ректорш, муха мега царна даржашкахь биса, диссертацеш кеч а деш, духкучарна? Иза дерриг а студентийн кхетамах ма дулу: къола де, амма кара ма гIо! Iилма юьхьIаьржонах хьалхадаккха деза. Дан догIург доьшийлашкахула чIада хьакхар бен а дац", - аьлла хета Мелихована.


Пайда эцара бехкамаш - Meta\nПайда эцара бехкамаш\n←Policies and guidelines Пайда эцара бехкамаш\nЕр атта кхетаде мегаргдола тха «Пайда эцара бехкамаш» лоацца белгалдахар да. БIарчча текст ешаргйолаш Iолиста лохагIа е укхаза тоIае.\nХьалхадаккхар: Ер лоацца белгалдахар — «Пайда эцара бехкамий» дакъа дац, цунга юридически низ а бац. Ер атта новкъосталара пособи мара дац цу бартчIIоагIама маIан кхетадергдолаш.\nТха миссен цхьа дакъа да:\nдешара кхоачамаш гулдараи дегIадоаладараи дерригача дуне тIара нах тIаозар а торонаш дIашеръяр а, иштта е лоIамеча лицензен бехкамех уж кепадеттар, е массане юкъара хургдолаш уж дIадалар;\nуж кхоачамаш мах бала ца безаш, дерригача дуне тIа дIа-хьа доаржадар.\nШо лоIаме да:\nтха статьяш еша а царна зарба тоха а, иштта кхыдолча медиадарашта бIаргтоха а царга ладувгIа а цхьаккха мах ца луш.\nтха статьяши кхыдола медиадараши лоIамеча лицензен бехкамех дIа-хьа дала а, царех юха-юха пайда ийбе а.\nтха проектийи тайп-тайпара мазаоагIонийи чулоацам совбаккха а хувца а.\nЕр бехкамаш кхоачашдеш:\nБехктокхам — оаша шоашта бехктокхам тIаэц оашаш даьча хувцамашта (хIана аьлча, оаха дIа мара яздац шун кхоачамаш).\nIимерзал — оаша яппараш йиц кхыча доакъашхошта.\nЗаконаца нийса хилари харцахь ца лелари — оаша авторий бокъонаши кхыдола законаши кхоачашду.\nЗулам ма де — оаша зе дуц тха технологически инфраструктуранна.\nПайда эцара бехкамаши бокъонаши — шо тIехьа хул лохегIа белгалдаьхача «Пайда эцара бехкамашта» а, хIара проекте тIаийцача бокъонашта а.\nшоай къахьегам лоIамеча лицензен бехкамех оаша кепатохалга — массаза шо декхарийла да оашаш даь хувцамаш лоIамеи йийлаи йолча лицензен бехкамашта тIехьа хилийта (юкъарлен доалахьа нагахь санна шун къахьегам беце).\nукхаза профессиональни консультацеш ца телалга — статьяй а кхыча проектий чулоацам бийла ба цунах алхха хоам хилара духьа, профессиональни консультаци из болаш санна хетийта мегаргдац.\nRetrieved from "https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Terms_of_use/inh&oldid=22412226"


Британехь веха Зармаев цкъачунна дIалур вац Оьрсийчоьне\nОьрсийчохь стаг верна бехке вина Зармаев Iаьрби чуволла мегаш ву, харц тоьшалла а дина. Цу хьокъехь дуьйцуш ду Лахьан-беттан 3-чу дийнахь Лондонерчу кхело бинчу сацамехь, хаам бо «Кавказский узело».\nЗармаевс Белгехь тховкъело ехна хилла 2002-чу шарахь. 2009-чу шарахь иза лаьцна цхьамогIа зуламаш дина аьлла. МухIажиран статус дIаяьккхина цуьнгара, цхьа шо ах шо хан а тоьхна. Оццу хенахь Оьрсийчуьрчу Iедалша Белге кехат хьажийна хилла, Зармаевна экстрадици яр доьхуш.\nЕвроперчу адамийн бакъонашкахула кхело юхатуьйхира Оьрсийчоьнан дехар, ткъа Зармаев дIавахара Британе. Цигахь иза лецира полицино 2015-чу шарахь. Британехь кхело къобул дира Зармаев Оьрсийчоьне дIавалар, Оьрсийчоьнан Iедалша шаьш иза хьийзор вац аьлла кехат даийтича.\nАмма Зармаевна дуьхьал тоьшалла динчу зудчо, шена ницкъ бича харц тоьшаллаш динера ша аьлла, дIахьедар динчул тIаьхьа Лондонан Лекхачу кхело (Her Majesty's High Court of Justice in England) хийцина шен сацам.


Орбелиани Сулхан-Саба.Кегий дийцарш. | ВАЙНАХ\nОрбелиани Сулхан-Саба.Кегий дийцарш.\n30.09.2014\tСтатьи Оставить комментарий\nПаччахь а, суртдуьллург а\nЦхьана б1аьргана б1аьрзе хилла паччахь Ловдики. Цуьнан хилла ч1ог1а говза суртдуьллург. Цуьнца 1оттабаккхаме вала бахьана лоьхуш хилла паччахь.\n– Сан сурт дилла деза ахь, со ма-варра а вуьллуш! – омра дина цо.\nДеган оьг1азаллехь суртдуьллурго ша-шега элира:\n– Со ле де т1екхечи! Нагахь ас иза ша ма-варра виллахь, цо со чалтач вуьгур ву, сан сурт иштта дилла муха ваьхьира хьо! – аьлла.\nАс ший б1аьрг а болуш сурт диллача, т1аккха а эр ду цо? «Сох тера вац!»\nСуртдуьллурган к1елхьаравала аьтто белира: цо сен сурт диллира, цуьнан цхьа б1аьрг гуш а боцуш, ткъа паччахь. Шениг цхьаъ д1а а хьаббина, топ тоха кечлуш санна.\nИ сурт паччахьна гайтира. Цуьнан ала х1умма а ца хилира.\nБуобер а, цуьнан нана а\nДехаш хилла дуьненахь цхьа буобер. Ша воккха хилча, цо нене хаьттина:\n– Массо беран а шен-шен да ву, ткъа сан вац иза?\nНанас жоп делла:\n– Сан хьомениг, хьан а вара да, хиэ ваьхьна-кха иза…\n– Т1ай дацара, ткъа, оцу хи т1ехь?\n– Дара, амма дукха генахь хилла-кх иза.\nК1анта юха а хаьттина:\n– Х1инццалц цо некъ бинехьара, кхочур вацара иза оцу т1ай т1е?\nНанас, ела а елла, аьлла:\n– Иза-м хиэ д1ахьуриг хилла а хир вацара, ахь санна ойла йинехьара…\nУггаре мерзаниг а, уггаре къаьхьаниг а\nЦхьана паччахьо шен визирана омра дина:\n– Д1а а г1ой, мерза х1ума йохьуш вола суна, лаьтта т1ехь а, х1ордан к1оргенашкахь а шел мерза кхин хир йоцу.\nВизира, базара а вахана, хьайбанан мотт эцна. Иза. кеч а бина, паччахьана хьалха биллина. Паччахь резахилла.\nШолг1ачу рог1ехь паччахьо юха а омра дина:\n– Ваха а г1ой, суна уггаре къаьхьа х1ума йохьуш вола, дуьнен чохь шел къаьхьа кхин хир йоцуш.\nВизир вахана. Юха а мотт а эцна, веана иза. Хьалха биллина.\n– Мерзаниг я аьлча а, ахь суна мотт беара, къаьхьаниг я аьлча а, ахь юха а суна мотт хьалхабиллира.\nВизира жоп делла:\n– Делах дуй буу-кх ас, дуьнен т1ехь маттал мерза а, маттал къаьхьа а х1ума ма яц аьлла.\nВехаш хилла бедарштегархо, воккха курхалча, ша доручу муьлххачу а к1дийнах, цхьа дакъа лачкъош хилла цо.\nЦхьана буьйсанна г1ан гина цунна, шен багара хьаладаьлла дитт а долуш, цу диттан гоьннаш т1ехь ша лечкъийначу к1адийн дакъош а долуш.\nСамаваьлча, кхеравелла бедарштьегархо. Шен к1анте аьлла цо:\n– Ас к1ади доруш, дитт дагадаийталахь суна.\nЦхьана хьал долчу стага, дукха хан ялале, дарийта, дашо хьаса баьккхина к1ади делла бедарштегархочуьнга.\nШен да цу к1адийнах кийсиг яккха дагадеана воллуш, цунна дитт дагадаийтина к1анта.\n– Ой, – аьлла дас, – иштта к1ади дан а дарий-те оцу дитта т1ехь кхозуш?\nВирах тарвина къеда\nЦхьана мискачу стеган цхьа оза вир хилла. Шен дех а едда, лаьмнашка яхана иза, цхьажимма т1еян. Цигахь ярста а ерстина, шен да волчу юхаеъна вир. Ч1ог1а хазахеттачу мискачу стага зудчуьнга аьлла:\n– Вира т1е к1а а доттий, иза ахьа хьер г1охьа.\n– Нагахь санна вайн виран, ша азъелча лаьмнашка а яхана, ярста а ерстина, юхаян хьекъал кхаьчча, цуьнга шегга, к1а хьера а даьхьна, ахьа а аьхьна, юха ц1а дан ца ло?\nЗудчуьнга ла а доьг1на, ги мохь а боьттина, г1аж тоьхна кех яьккхина цо вир.\nЦхьа к1ира а даьлла, амма вир ц1а йог1уш ца хилла. Цхьама йигаза юй а ца хаьа иза-м. Хьархо волчу а вахана, цуьнга:\n– Аса к1а ахьа вир яийтира хьо волчу. Иза стенга яхана?\n– Ахьа хьаьнца яийтинера иза? – аьлла.\n– Сан вир ч1ог1а доккха хьекъал долуш ю. Цунна г1оьнча ца оьшу.\nХьархо х1илла долуш стаг хилла. Виран да 1овдал стаг вуй а хиъна, цо иза жима лакхахь волчу кхечу хьархочунна т1ехьажийна:\n– Кхузахь раг1 а ца кхаьчна, аса иза оцу хьера яхийтира, – аьлла. Ткъа важа хьархо куьйсса а, хьарам стаг хилла. Цо цхьа дагахь боццу аьшпаш буттург хиларх шеко ца хилла цуьнан. Виран да куьйса хьархо волчу вахана.\n– Х1аъ, иза еара. Цо дерриге к1а аьхьира. Суна цкъа а гина яцара иштта хьекъале вир. Амма оцу хенахь т1ехволуш вара дашо хи хьаькхна дирста а йолуш, 1аьржачу вираб1арзи т1ехь цхьа стаг. Хьан вир, дама оцу вираб1арзех а хийцина, цунна т1е а хиъна Занги яхара. Цигахь цхьа къеда велла хилла. Цуьнан метта х1оттийна хьан вир. Цигахь лахахьа хьайн вир.\nХьархочо дийцинчух теша а тешна, Занги вахана виран да. Цигахь цунна къеда гина. И ша 1аьржачу вираб1арзи т1ехь хилла. Цуьнан дирста дашо хи хьаькхна а хиллаю. Куьйсачу хьархочо билгалдаьккхина и амат дагадеанчу цо къедига хаьттина:\n– Хьуна со ца вевза?\nКъедас жоп ца делла. Цунна мичара вевзара вара х1ара?\nТ1аккха цо юха а аьлла:\n– Хьо-х сан вир ю. Хьо стенна кураяьлла?\nИ дешнаш ма-хеззинехь, етта а йиттина, д1аэккхийна миска стаг.\nКъеда суьдахочунна т1евахана. Оцу хенахь цунна т1евеана миска стаг а.\n– Х1арах сан вир ю. Дама а делла, вираб1арз а эцна, кхузахь къеда хилла сан вирах, – аьлла мискачу стага.\n– Цо юьйцург х1ун ю? Со ца вевзаш мила ву шух? Сан ворх1а да а кхузахь вина ву. Аша д1а х1унда ца эккхаво х1ара стаг? – чуьраваьлла къеда.\n– Къедин дег1ах хьовсийша. Сан виран шина а г1ог1а т1ехь сеташ ду, нагахь санна кхуьнан г1ог1аш т1ехь уьш делахь, х1ара сан вир ю. Дацахь – со юьхь1аьржа ву.\nД1ахьаьжча, къеда уьнийн цамгар кхетта хилла. Цундела г1ог1аш бехчалгашца дихкина хилла цо. Уьш гича, къеда 1ора а воккхуш, вир хилар даре дина суьдо. Иза мискачу стагана елла.\nВиран дас къедига аьлла:\n– Хьох тохарлера, лаьмнашкахь ярста а ерстина, ц1а еана вир ю. цул т1аьхьа кхуза а еана, къеда хилла хьоьх. Хьо яйита йиш ма яцара сан.\nТ1аккха дехаре ваьлла къеда:\n– Хьуна хьайна а хаьа хьайн вонталлица ахьа со ваьккхиний. Аса хьуна дашочу дирстанца вираб1аьрза елла. Иза хьан вирал а еза ю. со нахала ма ваккха.\nШен вираб1арза цунна елла къедас. Амма миска стаг реза ца хилла.\n– Ахьа кху вираб1арзех сан дама делла. Хьо – сан вир ю! – аьлла цо.\nГ1айг1ане воьжна къеда. Кхин дан х1ума а ца хилла, шена т1ера б1е плуриа делла цо. Вираб1арзи т1е а хиъна д1авахана миска стаг.\nТ1ехволуш куьйса хьархо волчу вирзина иза. важа ч1ог1а цецваьлла: «Сох куьйса х1илланча олу, ткъа кхунах х1ара сол а тоьлла», – ойла йина цо.\nКуьйсачу хьархочо аьлла:\n– Ах ахча суна а ло.\nМискачу стага делла цунна ахча.\nИза кхаьчча, воккхавеш шадерриг зудчуьнга дийцина мискачу стага.\n– Демах вирб1арза ийцира аса. Амма вирана соьца ц1а ян ца лира. Суна ахча а делла, г1алахь къеда хилла йисира иза.\n– Вайн вир ч1ог1а хьекъал долуш а, нийсо езаш а ю. Г1алахоша иштта атта д1ахоьцур яцара иза.\nНазад: Зелимхан Мусаев. Стихи.\nВперед: Хасан Сайдуллаев. Стихи.\nАдиз Кусаев. Баллада о Заводском районе. Отрывок из поэмы.\nЛулуев Майрбек. Ирс-кхоччуш.


ГIажарийчохь вен кхайкхийна инарла Сулеймани верна бехкевийриг\nГIажарийчоьнан Iедалхоша вен кхайкхийна, 2020-чу шеран юьххьехь инарла Сулеймани Касем верна бехкевен стаг. Талламчийн версица, иза юкъахь болх беш хилла Американ а, Израилан а иччархошца, царна буьйранча волчу меттигах информаци дIа а кхачош.\n«Исламан революцин гIаролхоша» арахьа дIахьочу тIеман барамех жоп лучу «Къудс» декъан буьйранча, инарла Сулеймани Касем вийра Дечкен-беттан 3-чу дийнахь, Багдадан аэропортехь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн кеманашца дIаяьхьначу операцехь. БIеннашкахь Американ салтий байина "коьрта террорхо" лорура Сулеймани Вашингтоно.\nТегеранна веза инарла вара Сулеймани, цуьнца юзура гIажароша Малхбалехь шайн пачхьалкхо дIахьош йолу тIеман компанеш, герга вара иза Iедалан дайшна а. ГIажаройн парламенто Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн эскар а, Пентагон а террорхойн организацеш ю аьлла, дIакхайкхийра.\nИнарла Сулеймани Касем вер Американа дIадекха дош деллачу ТехIерано ракеташ туьйхира церан эскархой лаьттачу Иракъерчу тIеман базашна. Иттанашкахь салташна чевнаш йира. И конфликт марсаяьллачу заманчохь гIажароша Дечкен-беттан 8-чохь ларамза чудаийтира пассажирех доьттина Боинг-737" Украинин кема.\nКеманна чохь хилла 176 стаг велира хIетахь. Шинарин дийнахь ТехIерано хаам бина, Украинин лайнер дохийна ялх стаг лаьцна шаьш аьлла.


Кавказан керла бахархой: Украинера мухIажирийн хьелаш денна толуш ду\nОьрсийчоь -- Украинера мухIажирш хIинца а тIебуьссуш бу. Масхьокху-бутт, 2014.\nУкраинин малхбалехьа боьдучу тIамах бевдда баьхкина болу мухIажирш совбуьйлуш бу. Оьрсийчохь леррина лелабо Украинин бахархой. И гIуллакх махкан Iедало шен тергонехь латтош ду. Ткъа и нах, «мухIажирш» боху цIе а йолуш, дукха Iайта дагахь дац Iедал.\nУкраинхойн а, Оьрсийчоьнан регионийн бала цхьалхабаккха некъ карийна Къилбаседа Кавказехь. Ставрополь кIоштара дукха а оьрсий дIаоьхуш буйла, хууш дукха хан ю. Ткъа аренаш кавказхоша дIалецарна, гIайгIанехь яра юкъаралла а, Iедал а, килса а. ДIадаханчу шарахь Ставрополе веана хиллачу Оьрсийн Патриарха Кирилла хьахийра иза. ДIаоьхуш болчу бахархойн меттана Украинера оьрсий дIатарбан дагахь ю Ставрополь а, уллера кIошташ а. И некъ кховдийна йолчу килсанна хетарехь, Оьрсийчоьнан къилбехьа уггаре оьшуш дерг ду иза. ЖамIаш хIинцале гуш ду, дуьйцу Ставрополера мозгIара Зубович Дмитрийс:\nЗУБОВИЧ: Килсан хьал цу цига оьхучу наха гойту. Халкъан юкъаралла ю иза. Ткъа вежарий лоруш долчу къоман балина терго я еза. Дин дайша мухIажиршца беш болу болх шен жамI доцуш ца дуьсу. Килсанаш юьззина ю.\nУкраинхой Iаш болу лагераш денна а юзуш ю керла бахархошца. Къилбаседа Кавказехь I0 эзар ца кхоччуш мухIажир ву. Дукхахберш лагершкахь беха, амма цхьаберш гергарчу нахе а, вевза-везарг волчу дIасабахана а бу. Ккъилбаседа федералан гонан орцаллин министраллин пресс-секретара Давыдов Кантемира дийцарехь, кхузахь Iачу мухIажирша шайна цIа даха лаьа олуш хезна дац.\nДАВЫДОВ: Дийнахь-бусий I60 стаг тIекхетта. Юург а ло, хи а ду, оьшуш мел йолу хIума а латта йо царна. Психологаша а болх бо нахаца. Суна гина вац цхьа а стаг, Украине юха ваха лууш. Кхечу регионашка боьлхуш а хуьлу. Оьрсийчохь соцу Украинера баькина нах.\nОьрсийчоьнан Къилбехьа баьхкина мухIажирийн меттигерчу Iедалшца вуно дика юкъаметтигаш юйла хууш ду. ТIех дика ду, масалла, ГIебарта-Балкхаройн лагершкахь Iачу украинхойн хьал, бохуш, дуьйцу лагеран куьйгалхочо Карданова Эммас.\nКАРДАНОВА: ТIекхоьхьу хIума сов яьлла, кхи ма я, олу тхоьга мухIажирша. Церан ши чоь ю: цхьана чохь тиша хIуманаш ю, вукху чохь керла хIуманаш. Царна массарна а болх беза. Тхуна хIумма а ца деш Iен ца лаьа, олу цара. Дукхахболчарна болх карийна. Сварщикаш а, механикаш а бу царна юккъехь. Белхан меттигаш карийна дукхахболчарна. Фельдшеран болх беш верг а ву.\nКхузахь саца бахьанаш шортта ду Украинера баьхкинчарна, аьлла, хета цхьаболчу Къилбаседа Кавказан бахархошна. Iедалан гIоьнца, мухIажиршна къаьстина терго ю еш. Иза хала а хетара дацара, кхузахь Iачу нахана бале и долуш дацахьара, дуьйцу Адегейхь вехачу Чергазийн Кхеташонан декъашхочо Коблев Сергейс.\nКОБЛЕВ: Тхан берашна меттигаш яц бешахь, ткъа Украинера баьхкичарна сихха ло миттигаш. Кхузахь Iаш болу оьрсийн нахана новкъа деана иза. Тоъъал хаарш дацахь а, Украинера оьрсий схьаоьцу лакхарчу дешаран метигашка.\nБелхан меттигаш а, берийн бошмаш а, дахаран хьелаш а – гIоли йолу агIонаш еш ю Украинера мухIажиршна. ТIелоцур ду и хьал я дац Оьрсийчоьнан бахархоша, хууш дац цкъачунна.


"Лечкъа а ца деш, схьааьлла соьга, ца лела набахтехь низамаш"\nНемцов Борис верах долу дов луьстучу кхелехь Эскерханов Тамирлан, Губашев Шадид, Дадаев Заур.\nГубашев Шадид леткъа ша чохь кхобучу набахтина\nПолитик Немцов Борис вуьйш дакъалацарна 16 шо хан а тоьхна, ша дIахьажийначу Ямал-Ненцойн махкарчу №8 набахтехь тутмакхийн бакъонаш хьоьшу, аьлла, арз даржийна Нохчийчуьрчу ницкъхойн декъахь леллачу Губашев Шадида.\nШозза мацалла лаьцна Iийна иза ша дIакхайчийначу меттехь. Шегарчу хьолах лаьцна цуьнан аьтто баьлла хаам бан ша волчу ши кIира хьалха адвокат кхаьчча. Баттахь шозза кехат яздан а, гергарчаьрца зIене вала а луш йолу бакъо шена кхачош яц, аьлла цо.\nЙишас Губашева Румисас дийцарехь, тIаьххьара къамел хилла Шадидан шен гергарчаьрца кхо кIира хьалха. Оьрсийн маттахь. Леткъамаш бан бакъо а йоцуш.\nАдвокате динчу орзехь Губашевс боху, ша набахте схьавалийначу пхеа баттах шега дуккха а хан такхийтина таIзар ловчу изоляторехь (ШИЗО).\nИштта иза леткъа ша парггIат ламаз дан ца вуьту бохуш: "Ламазна тIехь лаьттачу муьрехь набахтин белхахо чухьаьжча, цуьнца дедика дан еза, ца дахь, ШИЗО хьажаво. Маж ца лелайойту, охьахецча, таIзар до. Ас дедика ца дира я со тIехьожучаьрца къийсавелира, куьйгаш дIаса а лестош, олий, рапорт яздо".\nШа набахтера вада гIорта тарлучу тутмакхийн тептара ваьккхина Чиллан-беттан 12-чохь, яздо Губашевс: "Лечкъа а ца деш, схьааьлла соьга, ца лела набахтехь низамаш, аьрзнаш дар а ду, боху, эрна. Видеорегистратор латийна йолуш до соьца лартIехь къамел, иза дIаяйъича – хьайбанца санна".\nМогашаллла дика яц Губашевн, цо ша бахарехь, ницкъ бо дегIанна ШИЗО-но. Амма довлуш дац набахтин неIарел ара цуьнан аьрзнаш. Доьху тутмакхо ша волчу бакъоларъярхой а, прокурор а кхайкхар.\n"Кхузахь гIело йо адамашна тIехь. Кхин со ШИЗО хьажавахь, ас мацалла кхайкхор ю, прокурор со волчу ца вагIахь, сайн пхенаш хедор ду", - яздина Губашев Шадида.\nЦо бечу хаамца, шозза Iийна иза мацалла лаьцна. ШолгIачу муьрехь, могашалла гал а яьлла, массех денна лазартне а кхачийна хилла.\n"Кавказ.Реалии" хьоьжу Ямал-Ненцойчуьрчу №8 набахтехь тутмакхийн бакъонаш талхош хиларх лаьцна болчу хаамашна оцу мехкарчу набахтешна тIехьожучу урхалло комментари яре.\n2015-чу шеран Чиллан-беттан 27-чохь герз тоьхна вийра оппозиционер Немцов Борис. Зулам дарна бехкевира Нохчийчуьра Дадаев Заур а, ГубашевгIар – Анзор а, Шадид а, Эскерханов Тамерлан а, Бахаев Хьамзат а. 11-20 шераш набахтехь даха кхайкхийра царна. Немцов вен нах арабаьхнарг ву аьлла, Iедало лаца кхайкхийна полицехь болх бина эпсар Мухадинов Руслан. Немцов гергарчарна хетарехь, политик вуьйш дакъалаьцна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.


Нохчашна ТIехь Йина Геноцид Йицъян Мегар Дац - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » Нохчашна ТIехь Йина Геноцид Йицъян Мегар Дац\nОфициало далочу терахьашца 1944-чу шеран Чиллан-баттахь а, Зазадоккху-баттахь а Нохч-ГIалгIайчура дIавигинарг хилла 496 эзар сов стаг. Царах 411 эзар стаг дIакхачийна Казахстане, 85 эзар стаг — ГIиргIазойчу. 8 шо хьалха, 2004-чу шарахь Чиллан-беттан 26-чу дийнахь, нохчийн къам Сибрех дахийтар, цунна тIехь йина геноцид яра аьлла, сацам бира Европан парламенто.\nСаиева: «Геноцид, тIаьхьа а ваьлла, листа дезаш хIума ду. Геноцид латторах йолу филмаш а, дуккха а информаци а ю, схьагулъян аьтто болуш. Кегийрхой баккхий хилча а, кхин хенаш яьхкача а, иза схьаэца а, цуьнца болх бан а кхин нах хир бу. Ткъа хIинца и информаци гулъян езаш ю.\nЦундела иза дицдийр дац. 100 шо, 200 шо, бохуш, Iиллор а дац. Яз а дийр ду, дуьйцур а ду. Иза дийца дезаш а ду вай, тIекхуьуш долчу чкIорана иза хаийта. Иза дицдан йиш йолуш дац, иза юха ца хилийта!»\nАбумуслимов: «Цуьнан мах лаккхара хадор бара ас, иштта аьр вай, хинболу мах. ХIунда аьлча, иза тIеэцна дикка хан яьлла, амма цуьнах боллу политикан пайда гучубаьлла бац. Амма иза дац цуьнан цхьа а мах а бац, цунах пайда а хир бац, бохург.\nОцу Европарламентехь йолчу пачхьалкхаша шайн цIарах тIелаьцна геноцид ю хIара. Цуьнан политикан а, моралан а, финансийн а маьIнаш схьаэцча боккха мах хир бу цуьнан тIейогIучу ханна. Вайн мохк паргIат баьлча, оцу тIера дIакховдо».\nАбумуслимов: «Вешан пачхьалкх вайн хиллехь боккха пайда бер бара цунах, хIунда аьлча, вайна геноцид йинчу пачхьалкхера бакъо схьаэцна пачхьалкх Оьрсийчоь хиларе терра, дIакховдо бехк бара».\nГазиханов: «Дийнахь-буса цкъа аравоьдийла хуьлура. Зударий а, бераш а, боьрша нах а, цхьаьна охьа а хевшина, шайн гIуллакх дан дезаш бара. Адамех хьайбанаш динера цара. Хи цкъа бен ца оьцуьйтура.\nАбумуслимов: «Вай бехк дIакховдо безаш бу. Вайна тIеийзо дезаш дац иза. Вайн махкахь Iийна ду вай. Нехан махка дахана дац. Вай психологин агIора мах хадийна хилча бегIийла хир дар , аьлла, хета суна.\nХIунда ду иза иштта?! Цунах кхидолчу къаьмнашка пайда ца эцийтархьамма ду. Иза хаа а хиина, вай буьцуш болу пайда цу къаьмнаша оццу Оьрсийчоьнан пачхьалкхе дIакховдорна кхоьруш, хьулдина ду иза, доцуш санна».\nСаиева: «Нохчийн, хIинца тхо дитийша, шайн гIуллакх дейша, оха тхайн гIуллакх дийр дара, аьлла, иштта цхьа ойла хир ю, аьлла, хета суна. Ас буьйцурш дукхахболу, кхаж тосуш болу нохчий бу.\nНах къадбелла. Вониг дицдан лууш бу уьш. Кху аренца Iаш болчу нохчашна иза новкъа хета, хIунда аьлча, оцу Путина болийначу шолгIачу тIамо нохчий хIаллакбина, аьлла, хета. Нохчийн психологи ю, шена го беш, тхо — тхо ду, шу — шу ду, олий. ХIинца долу хьал иштта ду, аьлла, хета суна.\nЦара-м эшахь 200 процент а тосур яра… Нах къадбелла, вочух къадбелла. Цундела сачудаийта гIерта. ХIинца цIера схьаоьхуш бу цхьаццаберш. Кхузахула, Литвахула, чекхбуьйлуш, дIаоьхуш болчу зударшка ас хеттарш до.\nМассо а шайна таро ян гIерташ ву, хIунда аьлча, массеран а цIенош дохийна, торо дIаяьккхина, могашалла а дIаяьккхина. Могашалла тоян гIерташ, дахар дIанисдан гIерташ лелаш бу, бах, нах. Кхин харжамашца а, кхечуьнца а гIуллакх долуш а бац».\nХеллен Дегнбол — датская сторонница свободного чеченского государства ЧР-Ичкерия


Байден Джо: "Ларде, Путин, хьайн дош!"\nПIераскандийнахь Киевехь къамелдеш Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн вице-президента Байден Джос элира, Европехь догIуш дац цхьана пачхьалкхо луларчу пачхьалкхана тIамца тIеIаткъам бар, ницкъаша дозанаш цестар».\nУкраинан президентца Порошенко Петроца хиллачу цхьанакхетарехь Байдена Оьрсийчоь а хьахийра. «Нагахь санна Москох ша кхечаьрца цхьана Минскехь Украинана лехна барт а ца бохош, оцу мехкан цхьаалла а лоруш, дIайодахь, вайга санкцеш юхаяхарх а дийцалур ду, ...ткъа цкъачунна гушдерг Минскехь бина барт цо дера бохор ду», - бохура Штатийн вице-президента.\n«Кхочушде, лараме Путин, цигахь айхьа делла дош, аьлла тIетуьйхира Байден Джос. Украинера Оьрсийчоьно ГIирма дIаяккхар Вашингтоно къобал ца до, дийр а дац, кхечу пачхьалкхашка иза ма дахьара а бохур ду, -элира цо.\nУкраинехь цIенна харжамаш а дIабаьхьна, иза Европехьа а гIерта, демократехь яха шена лаарна. Цу новкъахь шу мел ду, Цхьанатоьхна Штаташ шуьгахьа хир ю», - бохура Байдена украинахошка.