Хийцаделларг дуьне дац, адам ду\nНохчийчоь -- Соьлж-гIалахь ненан мот базбеш хиллачу даздаран дакъашхой, 25Охан2012.\nХан-зама яларца хийцало адамийн дахар а. Даиман а ца хуьлу и дахаран хийцамаш дикачу агIора. Къаьсттина цунна тидам бо баккхийчу наха. Нохчийн къаношна хетарехь, кху тIаьхьарчу хенахь хийцаделларг дуьне дац, адам ду.\nIилманчаша чIагIдарехь, Iаламан тийналле ладогIа а хаа деза. Iаламо садоьIуш, иза самадолуш, денлуш хаадала сема хила веза стаг, тидаме хила веза иза.\nСинбилгалонаш гучуйовларца, маьлхан бIаьрг схьакъадале дуккха а хьалха дуьйна, вовшийн кхаьанаш даха сихелча санна, меттах йовлу сагалматаш, шайн мукъамаш дIаболабо олхазарша, дийно шен раж схьаэцарх кхаъ хилча санна, каде хьийза зIакардаьхний а.\nКъаьсттина дика тергалло жил-Iалам самадалар нохчийн ярташкахь.\nДуьне хьийзаш ду, хийцалуш, мох санна ду дуьненан хIума, олу вайнахалахь. Дукха хьолахь и доьзна ду дахаран сихаллица, цо адамана хьалха хIитточу халонех. Амма къаноша дечу тоьшаллица ша дуьне уьншарахьлерра дуьне ду, иза хийцаме даьлла дац.\nДахаран сихалло, цуьнан хьашт-дезарша лоьхкуш долу адам ду хийцалуш дерг. ГIиллакхца, оьздангаллица хада бора хьалха стеган мах, боху къаноша, ткъа тахана - таронца, бахамца.\nИштта хьажам болчех ву Теркйистерачу Ломаз-юьртара дезткъара ваьлла къано Бигаев Сайди.\nБигаев Сайди: ГIиллакхца, оьздангаллица иза велахь, мах бу-кх стеган. ГIиллакх а, лерам а боцуш, шена ма-тов леларг вара-кх хьалха сийдоцуш.\nБаккхийчара къаро а еш, мел хала еанчу заманахь а адамийн мехаллаш лареш чекхбевлла вайнах. Амма тахана иза аьттехьа а дац, царна гергахь.\nХьастагI юьрта юккъехь, некъаюьккъе цизаьркийн ботт охьа а кхоьссина, дIавоьдуш вара цхьа ши кIант. Ша цаьрга бехк баьккхича, хьан хIун бала бу аьлла, дIавахара и шиъ, бохуш вара Бигаев Сайди.\nКхана-лама зударий а балийна, охьахевшича церан доьзалех хIун хир ду? Цара хIун хьоьхур ду тIаьхьенна? Иштта хеттаре вуьйлура Ломаз-юьртара къано Бигаев Сайди.\nБигаев Сайди: Тахана нохчий ловзар дан йиш йоцуш Iаш бу нах. И хаьий хьуна? Цу юкъахь, вовшах лета кеп а хIоттайой, ловзар дохадо. Тохара тхамда-инарла вара ловзаргахь, урхалла а деш, хиина Iаш. Цо иштта, аьлла, пIелг хьалалаьцча, иза хьераваьлла воьдуш валахь а, ловзар юкъара дIавала везаш вара. Иштта гIиллакх дара хIетахь.\nХIинца воккхачо IадIе алахь, хьоьх летар ву-кх…Уьш дIа ма-девлла. Харцхьа лелларг котам бун чу а вуллий, и ловзар дIадаллалц цу чохь вуьтура, тIехула догIа а тухий.\nЦхьаьна дас тIе а веана, сан кIантана хIара таIзар стенна дина, эр дацара. ХIинца да-нана хьоьх лата догIур дара. Халкъ телхина, дуьне-м телхар дацара.\nIилманчаша чIагIдарехь, дахарехь зеделла бакъдерг ду муьлххачу а къоман ша-тайпаналла, цуьнан гIиллакх, оьздангалла, ламасташ, Iадаташ ненан маттаца дозаделла хилар. Иза бицбаро, иза ледара хааро, яйеш а, лахеш а ю адамийн синмехаллаш а, боху говзанчаша.\nЦара кхеторехь, шен къоман мотт хууш волчо, цуьнан дIадаьлларг девзаш волчо, шена цкъа а могуьйтур дац гонахарчаьрца лераме цахилар а, церан сий-пусар ца дар а.\nХийцаделларг дуьне дац, адам ду.


С ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 12-ГIА КИЙСАК - 20 Мая 2018 - NAHI\nГлавная » 2018 » Май » 20 » С ДРЕВНОСТИ ПО НАСТОЯЩЕЕ… - 12-ГIА КИЙСАК\nВай хьахо еза иштта, симитин орамах йолу, йоллу Хьалхарачу Азина Iаьткъара йолу адаман раса. Иза хилла, «африо-симитин расан» адам, шайн схьадалар Африкера а долуш. Дуьххьара, цу адаман векалш Хьалхарачу Азина бовзар нисделла, нухьалан муьрехь, доккха хидестар (ш.оь. 3100-3000 /± 50-100 шш) хилале хьалха, симитин цIу «Энки» юкъаволачу муьрехь. Хетарехь цуьнан хан ю, мел дукха а, 3350 шарна гонахьара зама. Цу муьрехь, Африкан гIайре тIера кху махка оьхуш, хIордаца махлелорхой хилла, «африо-симитин расан» векалш. Царна, махбаран-экономикан яккъаш оьшуш хиларна, цхьа васт, цхьа дин, цхьа низам долу и мохк, цуьнана халкъ декъар, коьрта Iалашо хилла церан. Цара, нухьалшна марздина текъам-дин (язычество). Дала вогIийту Нухьа-пайхамар, галадаьлла, шен «нухьитан халкъ» иймане дало. Шех накъостий тоьхна, уллера захалонаш деш лартIера даьлла, «нухьитан халкъ» хIаллакдо Дала, цаьрца цхьана хIу дойъуш «африо-симитин расан» векалин а, церан хинбахаман а. Юха а, и халкъ дуьненчохь историна хаза, кIезгачу барамехь, кхин масех бIешо дала дезна. Уьш (лаьттахула, даьлла лела тайпанаш), дуьххьара, Хьалхарачу Азира «Аравин ахгIайренна» девзу, мел дукха а ширачу оьмаран 28-27-гIа бIешерашкахь.\nМуьлш бу и «африо-симиташ»? Церан шира орам, Африкан континентехь болчу, тахана вай «Виктори» олучу Iомаца а, цу гонахьарачу лаьмнашца а буьйзина хила беза, кIезгачу барамехь, ширачу оьмаран ши бIеэзар шераш тIера, 4-3 эзар шерашка кхаччалца йолчу хенан юкъахь. Цу континента тIехь (Африка), и адам дIасхьадаьржина хан а хила еза, кIезгачу барамехь 35 эзар шо хьалха. Билгалдан деза, «Сахара» олу мохк 10-12 эзар шо хьалха, саваннан Iалам долуш ниIмате мохк хилла хилар. И саванна, гIамарша дIахьулайан йолийча, кIезгачу барамехь ширачу оьмаран пхи эзар шарана гергахь, цигара халкъ, «Нил» хица даха хиана, хира долчу, «Мисаран зуьретна» дахаран бух кхуллуш. И «Мисаран зуьрет», «Шумаран зуьрет» санна шира ду. Делахь а, и хьалхе шолгIачуьнгахь хилла ю. Цул совнаха, Мисаран зуьрет кхоьллинарш (пирIунан охла) хилла бац Африкан автохтонаш. Сел чIогIа и пирIунашца боцу безам хIун бух болуш ду олий ойла кхоллаелла ву со, иштта хила арало шу а. Кху тIаьхьарчу заманчохь схьаделладеллачу тешаллаша, жоп луш санна хета суна. Цуьнан бахьана ду, и пирIунаш (шен хенахь гиксосаш санна), симитин орамах ца хилар. Гаплогруппан Iилмано Iорадаьккхина тахана, цу пирIунин орам Халхарачу Азера адамин хилар. Цул совнаха, Европан доккхаха долу адаман дакъа а хилар, цу пирIунан орамах дебна. Иза, кхин чурхе ю, къастийна елла, таллам бан безаш.\nХьалхарачу Азина цу симитин Iаткъам бовзар нислуш хилла, Мисарара пирIунан Iедал, паччахьалла чIагIлучу муьрехь. Шайна луург Мисарахь чекх ца даьлча, даьлла лела и ваьрраш, шен кийрара аракхуссуш хилла Африко. Дуьненна девзина и тайпа, кхоъ, адамца Iеттор дина – аккадаш, амаррейаш, арамейаш, иштта Азин латта тIехь кегийра аракхиссарш а деш – «сутти», «халдейаш», «ахламуо». Цу юкъахь вайна ладаме ду, бес-бесара долу и ялх тайпа ваьрраш а, халкъаш а. «Бес-бесара ваьрраш, халкъаш» бохург ма-дарра довза, беа-пхеа могIанца, доцца аьллачуьнца къастам болу, маххадор хира бац вайн.\n«ПирIунан III-гIа паччахьан цIа» (ш.оь. 2640-2575 шш) Мисаран коьртехь долчу хенахь, хиллачух тера бу и дуьххьара хилла кхалхаран болам. Иза ю, «аккадан» («а-къа-да»; гIазкх. маьIна, «он есть грех», йа «он отец греха») халкъ шех кхоллалура долу этнотоба. Цул тIаьхьа, «вовшахатоьхначу Мисаран», пирIун Сахура («V-гIачу паччахьан цIийнан» пирIун. Иза паччахьаллехь хилла ш.оь. 2458-2446 шш.) хIоьттича, цу «Аравин ахгIайренна» евзина «амарреи» («а-мар-аре-я»; гIазкх. маьIна, «он обитатель равнины»; «он властелин степи» - азиатин вариантехь), йа («амура» бохург, «малхбузе» ду симитин вариантехь) олу халкъан шолгIа кхалхаран тулгIе. Цу заманчохь, пирIун Сахурас, шен коьрта тохар дина хилла, къилбехьа болчу «Куш» махкана а, Африкан Юкъанна а.\nЦу «амаррейан» халкъо, бухараниш малхбалехьа дIа а тоттуш, кхузаманан «ЦIен хIордаца» невре гIурту, еса аренашка араялла и тулгIе. Цул тIаьхьа, ширачу оьмаран 2100-1940 гIа шерашна юкъахь, Шумар махка хьаьлха, «амаррейа» олу и симитин халкъ. Цу тулгIено, кхоччуш хIаллакбой, чIаьнкъа берзабой дIабоху и «шумарш». Симитех дIацаоьш дисна, къаьсттина шумаройн сийлаллин дакъа субарташна а, элламашна а, иштта лаьмнашкара ламарошна а тIедоьссиначух тера ду, царех дIаэн хенан йохаллехь. Царна орцаха ялла «Эла-Лам» а, дан хIума доцуш юьсу ша а.\nЦу шумарша, шаьш тIедиссиначу мехкашна (Субарта, Аррапха, Эллам, ишт.кх.е.) керла импульс елла, шайгара Iилма, корматаллаш шаьш тIедиссиначарна дIаяларца, некъ биначух тера бу шайн чеккхенехь. Ткъа Ханаана махкана, и симиташ кхоччуш бевзина зама хила еза, 2450-2100 ш.оь.шерашна юкъахь. Цу кIоштана, даима ницкъ бечарех хилла цхьана юкъана арамейаш а (протожуьгтий), чIаьнкъалла тIеэцнехь а, изза, симиташ лара мегара болу ассирийцаш а. Иза нисделла, ш.оь VIII-гIачу бIешерашкахь. Ассирин паччахь Тиглатпаласар-I-раниг волчу заманчохь (1114-1076 ш.оь.шш.), цкъа Сийри а, финикийцин хьалхе йолчу гIаланашка а гIоьртина хилла и ассирийцаш.\nЭзар шерашна юкъахь, цу «симитин» халкъо бина некъ ма-барра Iорабаккхарций бен, вайна карора дац бакъдерг. Кху пхеа хIорда юккъе, вуьшта аьлча Хьалхарачу Азихь и халкъ гучадаьлла хан, лакхахь ма-хьаххора мел дукха а, ширачу оьмаран 28-26-гIа бIешераш бен дац, ца лерича, хIордаца цара деш хилла махлелорца доьзна кхарстарш. Дуьххьара, уьш зуьретан яккъашна Iаткъаме доцуш, масех бIешо даьлла дебаш. «Аравин ахгIайренан» къилб агIонгара дуьххьара гучадевллачу даьхнилелорхойн (кочевники) ваьррех бу «аккадаш» («а-къа-да»; гIазкх. маьIна, «он есть грех», йа «он отец греха») , «амарреяш» («а-мар-аре-й»; гIазкх. маьIна, «он обитатель равнины», йа «он властелин степи») олуш хиллехь, кху ширачу оьмарн 14-13-гIачу бIешерашкахь, цу Къилб Аравера, къилбседехьа хьаддачу кхалхаран тулгIено далийначу ваьррех, «арамейаш» олуш хилла, дуьххьара еъначу хенахь «ах-ламуо» (ист. «ахламуо»; гIазкх. маьIна, «на половину горец») а олуш. «Масех бIе эзар шо хьалха, Юккхерачу Африкехь баьхна хилла» бохуш вай бийцина «мисарой» а, и «симиташ» а, шираллехь, цхьана орамах хилла, ши халкъ хила таралуш а ду (даима, уьш хьогIе хиллехь а вовшашца). Делахь а, кху тIаьхьарчу хенахь кхоллайала таралуш ю керла ойла: иза, мисархой берриш а ца хилар Африкан агано кхиийна автохтонаш, ширачу истори кхевдича хIетте а.\nАравина, малхбалехьарачу «Персин чожаца» а, малхбузехьа болчу «Эрзан хIордаца» (ЦIен хIорд) хьала а, къилбседехьа дахначу ваьррех хилла халкъаш ду: «аккадаш», «амарреяш», «суттиш» , «халдейаш» (хьал-де-йа) , чIаьнкъалла оьцура йолу «финикийцаш» («джахи» - «дежа-хи», гIазкх. маьIна, «вода обитания»), «ашшураш», «керлававилонаш», иштта тIаьхьо кхоллалура долу Iарбойн ваьрраш – «протоханаанаш» а, цу юкъахь бац хьалхара «шираханаанаш». Цуьндела, вайна хаа деза, берриш а «ханаанаш» ца хилар, «симитех» хьакхадаларш долуш. «Хурритин» хIуьнан цIийн барам алсама болуш, «симитин» халкъо чIаьнкъа дерзо долийна ваьрраш а хилла цу юкъадогIуш. Юха а ала деза, царех хилла бац, хьалхара «шираханаанаш». «Арамеин» ваьррех дIакъаьстара долу дакъа, «жуьгтийн» халкъ ду. Цхьана ширачу орамах (раса) дIасхьадаьржина, генетикан юххера гергарло долу, онда кхо га ду «аккадаш», «амарреяш», «арамейаш», тIаьххьарачух дIа, «халдейан» («хьал-де-йа»; кегаре ма-бе, «Халда», «халдаш» дешнашца) халкъ а къаьсташ. «Арамейаш», юкъа эзар шо сов хан юлуш баьхкинехь а, Африкан континентара орам болуш, Эфиопехь кхолладаларан гаьнгли болуш, цигара схьадаьлла халкъаш ду уьш массо а.\nДаьхнелелорхойн, даьлла лела дахар долуш хилла, цу Шумаран махка чутаттаделла «аккадайн» («а-къа-да»; гIазкх. маьIна, «он есть грех», йа «он отец греха»), «амарреин» («а-мар-аре-я»; гIазкх. маьIна, «он обитатель равнины», йа «он властелин степи») ваьрраш. Шайн адамин дуккхаллица, бухахь баьхна хилла «шумаралла», «хуррителла» сов а буьйлуш, шайна юкъахь бисначаьрца шайх тардар а деш (ассимиляци), цу шина халкъан ламасташ, йоза, Iилма, дин, культура дIаоьцуш, и мехкаш шайн доладаьхна цу «симиташа», цхьа эзар шерашна юкъахь.\n«Прафиникийцаша», «керлаханаанаша» цу кепара тардар деш долаяккхина ю, «Эдом» олу Юххера Малхбален кIошта а, иштта, Сийрин махкара цхьацца йолу яккъаш а. Уьш чутаттабелла «Тир», «Сидон», «Библ», «Иерихон», «Дамаск» олу гIаланашна. И гIаланаш, дуьххьара кхоьллинарш ду, «ширакавказхойн расах» долу этнодакъош. Цу хьоло, цу махка балабо автохтонан адаман орамах (прахалафан адам) болу «нахи» а, «хурриташ» а, «хатташ» а, тIаьхьо «гиксосан» дакъа долу «ари» а. Шен хенахь, «шумарша» орца доккхуш балийна «гутти» санна, цу махкахь даха ховшара ду, «ширакавказхойн» орамах долу «прагиксос Барта» юккъера адам а. Уьш а хилла, иштта, хурриташа кхайкхина далийна орца.\nШа-шаха хаттар кхоллало: «Нагахь санна, меттан цхьа орам болуш и ши халкъ делахь, вовшашца херо йолуш, даима вовшах леташ хIунда хилла «аккадаш», «амарреяш» а, тIаьхьо царех «арамейаш» а» аьлла. Изза хаттар хIотто йиш ю вайн «мисаршний», цу лакхахь хьахийначу халкъашний юкъахь хилла хьагI а, хIун орам болуш ю?» аьлла.\n«Аккада-амарреяша», шайн маттаца йогIуш йолу цIераш, акхаралла, къизалла йолу, адамцадезарца дуьйзина долу гIиллакхаш юкъадалош, цхьацца долу аматаш хийцар бен, бухахь даьхначу автохтонан къаьмнин ламасташ, йоза, дин, дахаран кеп, кхин тIех хийцам боцуш тIеэцна хилла цара, «ашшураш», «шира-керлававилонаш» олу чIаьнкъа халкъаш шайх хуьлуш. Бакъду, «хидестар хилале» хьалха (гIазкх. маьIна, «допотопный период»), «африо-симитех» болчу хIордан махлелорхоша, кху махка деана дукхаделин динан дIавш, цунах герз деш, юьхьара лаьцна хилла цара.\nТIаьхьа тIедеанчу «арамеин» ваьрраша, хьалха яккхина Iалашо хилла, шаьш керла дай хIуьттуш, юха а мехкаш декъарца юьйзина йолу политикана, эвсаралла ялар. «Яккхиначуьнан ю, ирхе» бохачу кепаца, и мехкаш доладерзоран гIуллакх кхочушдан, цара юьхьара лаьцна герз хилла, ницкъ болу халкъашна, пачхьалкхашна юкъахь питана а лелош, цу къовсамехь хиллачу тIамо чIанадаьхна, адамех дассаделлачу мехкашка шайн ваьрраш чутоттуш, цу мехкин дай хIиттарца юьйзина. Цкъа хьалха Палестинехь а, тIаккха Сийрин махкахь а, цу тактикаца элин кхерчаш кхуллу цара.\nЦу заманчохь церан а, йа цхьаннен а хамабеш йоцу Ассири а, «касситин» олаллин кIелахь йолу Вавилон а хилла, цу «арамейашна» а, цаьрца уллера генетикан гергарло долу «халдейашна» а новкъарло еш ерг.\nДелахь а, и «арамейаш», изза болу и «ах-ламуой» (ист. «ахламу»; гIазкх. маьIна, «на половину горец») дикка лелла, кхечу къаьмнин санна шайн коьрта цIу-дела воцуш а, мохк боцуш а. Къовларш юккъера «ахламуо» аьлла цIе а, цу «праарамейах» дуьххьара иштта яккхар а нисделла ду, «хатта-хуррито-нах-урартхойн» бехкенна. Даьлла лела цу даьхнелелорхойн ваьррашна бакъо елла хилла, латталелор коьрта васт долчу «кавказхоша», шайн ломахь цу «арамейашна» даьхни дажо а, дебо а. Уьш, автохтоналла йоцу тIедаьхкиначарех долу, ломахь, есачу лаьмнин когашкахь ханна деха ваьрраш хиларна «ах-ламанхой», йа «ах-ламуо» олуш хилла цара царех.\nЦу заманчохь нисделла ду, Харран-ГIалахь а, цу гонахьа дехачу «хурритин» адмаша а юьхьара лаьцна, керла кхоллалуш хилла, Дела цхьаъ веш долу дин. Цу динан кеп хилла: «Дерриге а дуьненна, массо а халкъашна тIехь лаьтташ верг, цхьаъ Деэла (Да-Эла) бен вац. Цу Дала кхоьллина ду дуьне а, цу дуьненан жилIалам а, чохь са долу массо дийнат а, адам а. Шен-шен цIу вазван гIерташ, церан цIарах адамин цIий Iенор, нийса некъ бац» аьлла. Монотеизман кхетаман, хьалхара зIийдиг а, динан керла кеп а хилла иза.\nШумар йохийначул тIаьхьа, рогIехь йохочу «Метта-На» (ист. Митанни) пачхьалкхехь дехачу «хурритин» халкъана оьшуш ерг хилла, керла «идея». Цара къобалвеш тIеэцна хилла цIу-дела «Тейшеб» («ТIо-йа-Ша-ба»). «Ассирийцин» «Ашшур» цIе йолчу цIуна хьалха, «ТIо-йа-Ша-ба» гIорасиза хиларна, и керла ойла (идея) лехаран бахьана хилла и тайпа бух болуш. Иштта, дIахIоттаран бух лоьхучу цу халкъана, Сийлахьчу Дала: «Ша цхьаъ бен вац, дуьненин да» аьлла гайтина некъ хилла царна карийнарг. Кхетам самабаьллачу халкъо, хеццана и дин тIеоьцура долчу заманчохь, хьалхарниг паччахь Ададнаарар а волуш, шолгIа юкъаваьллачу паччахьо, Салманасарас и процесс малайина хилла ханна.\nКъилб Месопотамера, динан Юкъ йолчу Iилма Iамо вахана, цигахь олалле хIитта гIертачу «халдейашна» юккъера ведда, Харран-ГIала вогIу, «хуррит» волу ИбрахIим пайхамар. Шен халкъан ламасташца, васташца догIуш долу и керла дин, цу халкъе дIакхачош даржо волало иза, меттаха йоккхуш айъаман тулгIе. 1234-гIачу шарахь паччахьалле веъначу ассуройн паччахьо Тикульти-Нинуртас (Намруд, Нимврод), Харранехь бехачу «хурриташца» а, цхьанаделан дин даржо гIертачу ИбрахIим пайхамарца а, тIом болабо. Кхин а, цигахь Iер кхераме хиларна, шен ваьрах болчу «хурриташна» тIевосса лерина, Ханаана махка дIавоьду ИбрахIим, и дин даржош цигара дIаволавала. Цу заманчохь, цу бухахь деха дукхаха долу ваьрраш, «арамеин» хилла, юкъ-юкъахь ехаш, «гиксос Бартах» йисна, «хурритин» гIайренаш бен а йоцуш.\nКерла, кхоллалуш долчу «пражуьгтийн» къомо, цу заманчохь чIагIъелла йогIачу Ассирин чIаьнкъа къам бахьана долуш, дуьненчохь нахалла далаза, хIинца а адамин кхетамехь буьйда долчу цу динан дай хIуьттуш, иза тIеоьцу ши бIешаран дохалла долчу хенан юкъахь. Бакъду, Харранехь билгалйаьлла цу динан кеп хуьйцура ю цара, шайна пайдехьа хира йолчу агIора ерзош: «Дала, шена гергахь дазадеш, адамашна юкъахь къастийнарг, «жуьгтий» къам ду. Цу къоманна, Дала магийна мохк Палестина а ю» аьлла. «Сарра» цIе йолу жуьгтийн зуда ялор бен, «симиташца» цхьаа юкъ йоцуш волу, и дин кхайкхош лелла «хуррит» ИбрахIим, шайн къоман да хилар а дIакхайкхадо цара, иза кхелхиначул тIаьхьа дикка хан (ши бIешо) ялла а йолуш. Иза, царна дезарг ду, амма бакъдерг дац.\n11-гIа жамI: Аравин ахгIайренан къилб агIонгахь, симитин орам болу халкъ гучадаьлла некъ дазар долуш бу, Африкан континента тIехь Iуьллучу Эфиопин махкаца. ТIетеIачу гIамарша дахар готта хьовзийна къилбехьа хьаьдда, симитин орам болчу ваьррин (кочевникаш) кхалхаран тулгIе, «Мисар зуьрето» сацийна хила еза. И бахьана долуш, цу заманчохь, мелла а хин кема девзуш хилла йолу цуьнан (тулгIенан) и юьхьиг, «Баб-эль-Мандебан чекхIанехула» «Аравин ахгIайре» тIейолу. Вайна евзу кхалхаран кхоъ тулгIе, Хьалхарачу Азин латта тIекхоссар, даима нисделла ду, екъаелла Мисар пачхьалкхе цхьаъ еш, иза вовшахатоха пирIун а волий, и Мисар мохк чIагIлучу муьрехь. Иштта, билгалдан деза кхин цхьаъ, зуда пирIун хIоьттиначул тIаьхьи бен, и Мисар екъалуш ца хилар а. Цкъацца, масех бIешарна екъалуш меттиг а еана цуьнан.\nКхо-диъ бIешо хьалха, хидестаран (потоп) ачо кхаьчначу цу Къилб Аравехь, ладаме долу, адаман дахар ца хила таралуш а ду. Хиллехь а, шайн дахаран кхиамашца, лахара тIегIе йолуш хила таралуш бу, цу меттехь баьхна болу, «автохтонаш бу» ала томехьа берш. И симитин халкъ, цу «Аравин ахгIайре» тIедала там болу бахьана а, хан а хила еза, мел дукха лерича а, 28-27-гIа ш.оь. бIешерашна юкъахь, «пирIунан, III-гIа паччахьан цIа» Мисаран коьртехь долчу муьрехь. Аравин ахгIайренан къилб аренашкара гучабевлла бу, «шумаршна» бевзина, африо-симитех болу «аккадаш». Эфиопера, цу Аравин махка деана, даьлла лела ваьрраш хилла уьш.\n«Баб-эль-Мандебан чекхIанен», йа хидоькъен шоралла (тахана, 26.6 км ю), цу заманчохь дикка готта а, кIоргалла йоцуш а хиллачух тера ду, тахана йолучулла. ХIунда аьлча, Африкан континент а, Аравин ахгIайре а, тектоникан боларца церан латтанаш вовшенна генадолуш хиларна тахана а.\nДуьххьара, машаран некъаца «ширакавказхойн» дегIалла баьхкиначу «африо-симиташа», «Питана даржа де – тобанашка бекъа – Iедалан мукъ караэца» олу дахаран формула хилла юкъаяккхинарг. Цу формулица кхоьллина ю «Аккад-ГIала» а, цуьнан паччахьалла а. Цул тIаьхьа долаяккхина ю ладаме йоцу «Вавилон» а, «хурритин» хилла «А-с-Сур» (Ассур) гIала а, туьллуш цу гIалана, цу гIалаца шаьш воьзначу шайн цIуна, «Ашшур» аьлла цIе.\n«Ширакавказхойн» дахаран амат, адаман васташ машаре хилла ду даима. ТIеман тактика а хилла, даима дуьхьало яран (оборона) кеп йолуш. Ткъа «африо-симитин» и кеп мостагIалле а, къизалла йолуш а, тIелатарца йоьзна хилла ю даима, кхузаманчохь ма-хиллара.\nПросмотров: 79 | Добавил: erzu | Рейтинг: 5.0/1


Адаман бакъонаш — Википеди\nАдаман бакъонаш — хӀора цхьаъ ша волу стеган паргӀатонаш а, сий а лардеш йолу бакъонаш ю. Ерриг а цхьаьна йолчу хьокъехь коьрта бакъонаш кхуллу адаман бакъонан статус.\nОцу бакъонийн нийсса гайтам а, барам а цхьацца пачхьалкхийн позитиван бакъонехь а, иштта дуьненаюкъарчу бакъонийн берташкахь а тайп-тайпана хила тарло.\nОБСЕ-н юкъайогӀучу пачхьалкхашкахь адаман бакъонийн а, коьртачу паргӀатонийн а, демократин а, Ӏедалан олаллин а хаттарийн дуьненаюкъара маьӀна ду.\nАдаман бакъонаш нехан (цера муьлхха раса а, чкъуран бос а, мотт а, дин а, схьадалар а делахь а) дӀадаккхалур доцу рицкъ ду.\n↑ Документы универсального характера(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 19 февралехь. Теллина 2011 шеран 16 январехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Адаман_бакъонаш&oldid=5523984»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 8 февраль, 01:02.


Интернетехь ойла йовзийтар кхераме ду Оьрсийчохь\nОьрсийчоь -- ВКонтакте комментари йитина аьлла лаьцна стаг. Петарбух. 2016.\nТIаьхьарчу хенахь Оьрсийчохь могIарера бахархой бу тIелетарш а, кхерамаш тийсар а ловш. Иза бекхам бу цу наха интернетехь Iедалшна критика ярна. И тIелетарш хуьлу интернетах пайда эца неха йоло маршо Iедало гатйеш а йолуш. Цунах лаьцна материал кечйина Маршо Радион корреспонденташа Бигг Клэра а, Трещанин Дмитрийс а, Горохов Александра а.\nКху шеран Зазадоккху-беттан 31-чу дийнахь Петарбухехь веха Марков Александр шен петаран неIаран горгали бекча иза схьаелла сихвелира. Амма ша волчу ван везачу шен доттагIан метта неIарехь гира цунна бевзаш боцу нах.\nЦарах цхьаммо туьйхира Марковна.\n-Цо соьга, кхин дуьйцуш хIума а доцуш, «Саша вуй хьо?» аьлла хаьттира. «Ву», - элира ас. ЦIеххьана бIаьрга буй туьйхира цо суна. Со петар чура аратакхийра цара. Цхьаммо букъан юккъе хIума тоьхна вожийра со. Юха цара мийраш биттира суна, - бохуш дуьйцу Марков Александра.\nТIелатар динарш къайлабевлира, Марков полици кхайкхахьара бохуш мохь бетта волавелча.\nХилларг дуьххьара, я тIаьххьара хилла дац Оьрсийчохь Iедалшна интернетехь критика ечу нахаца. Цигахь цхьамогIа цу тайпа тIелетарш дина, Iедалшна критика ечу нахана. Цу нехан машенаш ягийна меттигаш а бу.\n«ВКонтакте» социалан машанехь Кремлан политика емал ечу «Зуламе Iедал» цIе йолчу оппозицин юкъарлон администраторех цхьаъ ву Марков Александр. Цо беш болу болх тидамехь латто дIаязвелла ву 14 эзар гергга стаг.\nОьрсийчура кхерамазаллехула эксперт волчу Солдатов Андрейс дийцарехь, стохка Лахьан-баттахь дуьйна наха интернетехь яздийриг бахьана долуш Iаткъам беш ду Iедалш бахархошна. Къаьсттина иза хьакхалуш ду «ВКонтакте» социалан машанах.\nТIелатар дина ца Iаш, Марков Александрна дуьхьал «ВКонтакте» социалан машанехь леррина кхоьллина «Александр Петроградский» цIе йолчу стеган аккаунт. Цу «Петроградскийс» кхайкхам бина Марковх лаьцна хаамаш байита шега аьлла.\nЦул сов, Марковн гергарчу нахе цхьацца эладиттанаш дуьйцуш кехаташ оьхуьйтуш а бу цхьа нах.\nСолдатов Андрейс дийцарехь, интернетехь нехан маьрша бистхила йиш хилар дихкира 2012-чу шарахь, Путин Владимир кхозлагIа а президентан дарже хIоьттинчул тIаьхьа интернетах лаьцна тIеэцначу низамо.\nIедалша и низам берийн порнографи а, наркотикаш а яржорна а, кхиазхошка Iожалле кхийкхарна а дуьхьал ду бохуш дийцахь а, критикаша чIагIдо, цунах Iедалша интернетехь цензура латтош пайда оьцу бохуш.\nСтохка ГIура-баттахь блогер Тюменцев Вадим 5 шо хан тоьхна чувоьллира, Оьрсийчоьно Украинехь тIом болорна критика еш «ВКонтакте» а, YouTube-хь а видеоролик хIоттийна аьлла.\n2015-чу шарахь ГIезалойчура жигархо Кашапов Рафис кхаа шаранна чувоьллира, социалан машанашкахь Оьрсийчоьно харцонца ГIирма дIалацарх лаьцна материалаш зорбане яьхна аьлла.\nКху шеран Стигалкъекъа-баттахь, ши шой кхо бутт хан а тоьхна, колоне хьажийра Тверера инженер-механик Бубеев Андрей. Цу стагана бехке диллинарг дара цо шен «ВКонтакте» машанехь йолчу агIон тIехь публицистан Стомахин Борисан «ГIирма Украинин ю» материал а, оццу темица доьзна цхьацца сурташ а дIахIиттийна хилар.\nДелахь а, интернетах пайда оьцучу нахана ницкъ бар керла хIума ду Оьрсийчохь. Хетало, и тIелетарш деш болу нах цхьаммо хьохуш зуламаш деш бу аьлла, я уьш репрессин чулацам болчу интернет-низамо ир-кара хIиттйина арабевлла нах бу аьлла.\n-Хьалхарчу кхаа шарахь бухе йиллинарг кхерон система яра, нах арахь а буьтуш таIзарш а деш. Стохка Лахьан-баттахь дуьйна масийтта кхел йина, интернетехь шайна хетарг яздина аьлла адамаш набахташка а хьежош. Цундела, шеко йоцуш репрессеш марсаяьхна Iедалша, наха яздийриг бахьана долуш, - билгалдоккху Солдатовс.\nДукха хан йоццуш «ВКонтакте» социалан машанехь «Зуламе Iедал» цIе йолчу оппозицин юкъарлон кхин цхьана администраторна Алексеев Егорана а дина тIелатар. Цо дийцарехь, Мангал-беттан 9-чу дийнахь Iуьйранна 9 сахьт долуш Петарбухехь цхьана урамехь цунна тIелеттера ши стаг. Алексеевн мара а кагбина, коьрта туьта а лазийна, кхетамчура а воккхуш коьртах хIума а йиттина.\n«ВКонтакте» социалан машанехь диссидентийн тобанан декъашхо хиллачул тIаьхьа Алексеев Егорана телефонехула а, электронан почтехула а кхерамаш туьйсуш нах бу.\nОцу тобанца йоьзна кхин цхьа зуда а ю цу кеппара Iаткъам ловш. Иза ю Петарбухехь ехаш йолу Юлия. (Цуьнан фамили леррина цайоккхуш юьтур ю вай, кхерамазаллан бахьаница).\nОхан-бутт болалуш Юлия ехачу петаран неI туьйхира цунна вевзаш воцучу шина стага. Царшимма шаьшшиъ Юлиян лулахо ву бохура, цу хIусамехь туька елларх лаьцна цхьаъ дуьйцуш а вара и ши стаг. Амма Юлияс тергам а ца беш дитира хилларг, цхьана дийнахь кетIахь лаьттачу шен машенах цIе тассалц.\nХиллачух лаьцна дийцира цо социалан машанехь, лулахо ву аьлла шен неIаре веана хиллачу шина стеган ша даьхна сурташ зорбане а дохуш.\nМарков Александр волчу ван везаш хиллачу цуьнан накъостана вевзира и ши стаг. И шиъ хиллера Марковна йиттинчу дийнахь Марков вехачу цIачура араволуш цунна гинарг. Юлияс дийцарех, цу хенахь цунна вевзаш цахилла Марков а, Алексеев а.\nМашен ягаяле хьалха Юлияна гинера «Александров Александр» цIе йолчу стага шен «ВКонтакте» агIон тIехь ша хьехош. Цу стага шен профайлан коьрта сурт ду аьлла дIахIоттийнарг дара Юлиян хIусамден сурт. Оццу агIон тIехь Юлияна гира шен хIусамден кхин а масийтта сурт. Цу сурташна тIехь иза вара Юлия ехачу хIусаманна хьалха лаьтташ.\nЮлияс латкъамаш бича «ВКонтакте» администрацино дIакъевлира и агIо.\nПолитика бахьана долуш тIелетарш дина аьлла тешо бух бацахь а, дуккха а нах бу Iедалшна критика еш интернетехь комменташ йитина аьлла бала хьоьгуш.\nОхан-беттан 20-чу дийнахь Старостин Русланан хIусамнене дехар дира «Евгений Крестовский» ник олу цIе йолчу стага ша «доттагIашна» юкъатохахьара аьлла. Цуьнан профайлан суртан тIехь цу зудчунна гинарг яра ша а, шен хIусамда а.\n«Евгений Крестовскийс» шен агIон тIехь Старостина йиллина Путинан карикатура хIоттийнера «Боьлуш Iовдалш гонах а гулбина, хьайна ма-хетта хьо воьлуш вуьтур ву моьтту хьуна, жоп а ца доьхуш?» аьлла къел а яздина. Кхин а масийтта сахьт далале Старостин Русланан машенах цIе тесира муьлуш бу цахуучу наха.\nМангал-беттан 12-чу дийнахь Петарбухехь тIелатар дира Iедалшна критика еш хаамаш буьтучу «ВКонтакте» социалан машанан белхахочунна (шен цIе цаяккхар дийхира цо). ТIелеттачара кхо пIелг кагбинера цуьнан. Цара маьхьарий детташ хиллера «къоман ямартхо, жуьгти, пхиолгIа ког» бохуш. Иштта дешнаш леладо Оьрсийчура зорбанан гIирсаш оппозици хьахош.


Скачай своё музлишко Диснариг хьоьга ала дош. Хир йуй те хьо сан ойла еш. Ахь соьга йог1у ца аьлчи, Сан даге и ла ца ло, Хьо йоцуш ца ла ло. Теша хьо,теша хьо сан безамах. Еза баха хьоь музыка онлайн\nДиснариг хьоьга ала дош. Хир йуй те хьо сан ойла еш. Ахь соьга йог1у ца аьлчи, Сан даге и ла ца ло, Хьо йоцуш ца ла ло. Теша хьо,теша хьо сан безамах. Еза баха хьоь Скачать бесплатно\nИсполнитель: Мовлад Буркаев\nПесня: Соьга йог1у деши (M95)\nИсполнитель: Мовлади Буркаев\nПесня: Соьга йог1у деши\nДиснариг хьоьга ала дош. Хир йуй те хьо сан ойла еш. Ахь соьга йог1у ца аьлчи, Сан даге и ла ца ло, Хьо йоцуш ца ла ло. Теша хьо,теша хьо сан безамах. Еза баха хьоь\nТагын тагын ( http:/скачать club67850470)\nНо в памяти на всегда, Эти шальные годы остались Может когда-нибудь, мы первый звонок услышим, и в путь....\nОдна Минута у нас осталась,одной минуты нам будит мало,хочу с тобой побыть ещё\nI Like To Move It [The Fabulous Beatmashers]\nThe Future Of The Future (Stay Gold) (feat. Deep Dish)\nТЫ МОЯ БЛОНДИНКА У ТЕБЯ НА СЕРДЦЕ ЛЬДИНКА\nДай мне знак(рингтон) (zaycev.net)\nАх эта горькая война\nА закаты алые (минус + бэк-вокал) ver.2 (ЗАДАВКА) [http:/favicon.ico\nДагмара Ибрагимова - Сокол\nWild Wild Love (Jump Smokers Remix) [New Music - скачать nomuzlife]\nФлейта и варган блюз шамана\nҮш негіз 2


Хьайбахах лаьцна деккъа цхьаъ бен доцчу жайнин мужулт. Авторш - Гаев Саламат, Хадисов Муса\nХьайбахехь, нохчийн историкаш ма бийцара боккха бохам хилла бац аьлла дийца долийна, оьрсийн хааамийн гIирсашкахь. Цунна доьхьал хIинца жоп кечдеш ду, меттигерачу историкаш. Амма, хIинцале гуш ду боху цара, иза цхьа леррина лелош хIума дуйла.\nМасех де хьалха, Кавказехь долчу хьолан терго ечу интернет цхьа арадаларо, зорбане яькхкина, Крылов Антон цIе йолчу журналиста Хьайбахехь язъйина йолу артикал. Цу тIехь, толлуш бац и буохам, амма, леррина, къастош ду, нохчаша бинчу цу талламийн бух а, кхийолу агIонаш а.\nНохчаша ма дийцара цигахь, 600-700 адам дагийна ца хилар гучудолуш ду, хIунда аьлча, лаьттахь массийта стеган дакъий бен ца карийна, боху шен йозанан кхелле нахалла яьккхина журналиста Крыловс. Карийначеран декъий, дагийна хилар тоьшалш хилар ша а даре до, амма, нохчаша ма дийцара боккхачу барамехь бацара иза, боху цуо.\nКъаьстина хIокху тIаьххьарчу цхьана шина шарахь, алсам дуьйлуш бу, Крыловс санна деш долу, цу тайпа белхаш. Цхьа Пыхайлов а тоьуш вара нохчашна, къам нийса дохийна, дохор Сталина шух бина къинхетам бара бохуш волу. ХIинца гарехь, цуьнан агIончийн могIанаш массийта стаган стамбелла.\nХIунда лелош ду и хIума? Хьайбахехь хилларг, Совета заманахь дуьйна, Iедалш а даре а дина, амма талла луучарна и юьрт йоцуш ю аьлла дIа а кхайкхина хилла ма ду.\nИ хаттар Маршо радионо делира «Хьайбах. Талам дIабоьдуш ду» цIе йолчу тептаран авторе Гаев Саламате. Цу шена билгала хууш ду боху, хIинца жигара хIунда боьвла и нах.\nГаев Саламат: «Иза, вай цIахь яьккхинчу «Чим» цIе йолчу кино бахьнехь ду. Цуьнан цIе а хуьйцура йолуш ю. «ДИцдан омра делла ду»- цхьа варинт, шозлогIаниг- «ДIадохадар». Михалков Никитас, «Чим» бохург йолушю, и цIе хийца еза аьлла боху. И фильм яьккха йолийначу дуьйна, цунна доьхьал долийна хIума ду иза.\nТIаккха, Крылов Антона цхьа а хIума тхуна даре дийра дац,иза ша дерг тоьшалш а долуш ду. Хрущевс комисси а кхоьллина цкъа дина ду, юха, Кашуркос а дина ду. Экспертиза а йина цунна. Бакъдерг дийцича, цигахь 700 я 800 хилла олийла дац. Мальсагов Зияуддис 600-700 хилла аьлла. Иза теш хилла цигахь».\nХьайбахехь байинчу нехан кхоччуш терахь хууш цхьанна а дац, амма, уьш 200 а 300 а хилла Iаш дац, боху Гаев Саламата. Цигахь гергар нах байинчеран шен дагахьлаьттачеран фамилеш а йогIу цуо.\nГаев Саламат: «Ас хIун боху? Сан доьзалера I4 стаг велла цигахь. Юьртден Батукаев Абухьажийн 19 стаг вагийна цигахь. ГелагаевгIеран 39 стаг вагийна цигахь. ГазуевгIеран-10 стаг вагийна. Дуккха а, 5, 10 вагийна доьзалш а бу. Тахана и нах цхьаммо а багар ца бина, уьш багар бан йиш а ца хилла церан. Бас боьххе гIаролла а хIоттадой, салтий богIу-ца богIу хьожуш дIадоьхкина уьш. 147 дакъ кешнашка дIадоьллина цигахь. Ткъа, йисина йолу даьIахкаш, ор а даьккхина цу чу дIайоьхкина».\n«Чим» аьлла кино яьккха йолаеллера Нохчийчохь 2-3 шо хьалха. Иза доьххьарлера болх бара, леррина Хьабахах лаьцна йолу, йоккха кийсак шен чулацамехь а йолуш, бина болу. Колхозан божал чохь нах багор а гойтуш ду оцу филм чохь. Амма, иза араяла хан тIе мел кхочу, йоккха, цхьа тулгIе санна доьхьал болчеран аьзнаш алсам дала доладелла.\nОьрсийн ахчанах, нохчаша кино йоккхуш ю, оьрсийн эскархоша, нохчий багийна хилла бохуш, цIе а йолуш, цхьана социала машнехь язйинера, Кавказах зеделла эксперт ю, ша шех олуш йолчу, масла ткъе массийта шо долчу Юзик Юлияс. «Чим» кино яьккхинчара, иза араяьллалца, интервью хIинца луш яц, цуо новкъарло ярна кхоьруш. Гаев Саламата бахарехь, Хьабахехь кхин дIа талламаш ца байта, цу тIехь болх бина оьрсийн эскаро. И омра а хьангара ду хаа шена боху цо.\nГаев Саламат: «Массо а 700 стаг вайна карора вац цигахь. ХIинца-м и меттиг ша ерг аьхкина ю, яьккхий тоьпаш а йиттина. Эскаран кеманаш, беркеманаш а, йохийна иза. БIов а йохийна цигахь, гIала а йохийна. Цхьа а хIума карора яц вайна цигахь. Ца дина цара иза, ларамаза. Путинигара омра а хилла, дина ду иза, лаьттан тIера дIадаккха деза аьлла».\nИстори шайна лучу агIора ерзо дикка Iаьмма Оьрсийчохь. Харц талламаш бухе а доьхкий, шайна луучу агIора дерзадо цара харцдина бакъдерг. КIай дерг кIай ду, Iаьржа дерг Iаьржа ду аьлла, оцу системина доьхьал ваьллачу стаган, кху дуьненахь цхьанна а психиатарна доьвзуш доцу цамгар а юккъедаьккхина дара. ХIинца, гарехь иза цамгар юха бIостнехь кхетта иза герз санна каралаьцначу нахана.\nТахана, Оьрсийчоьнан хаамийн гIирсашкахь, дийца долийна Нохчийчуьра 300 эзар оьрсийн вахархо нохчех веддера, царах 80 эзар зуда нохчийн божарш хьийзина, ткъа царах 30 эзар стаг вийна аьлла.\nХьайбах, 1944 Шо. Божална Чохь Вагийна 700 Нохчо\nХьайбахехь 1944-чу Шарахь Адамаллина Дуьхьал Динчу Зуламах Жоп Дала Дезар Ду Кремло\n1944-чу шарахь Даймахках Баьхначийн Дагалецамаш\nНохчашка Хьайбах а йицъе боху Оьрсийчоьно... барт ца талхийта


Ткъе кхойтталг1а шо ду Кесабиева Зара Арбиевнас Гуьмсерчу № 3 йолчу юккъерчу школехь болх бен. Т1еман шерашкахь а, шина – кхаа шарахь алапа ца лучу хенахь а болх бинчех ю иза. «Сайна мелана, Делан дуьхьа, берийн дуьхьа бира-кх», – олу цо, шега хаьттича.\nКесабиева З.А. йина Сибрех. Цуьнан да Кесабиев 1аьрби, ц1ена бусалба хьанала стаг вара, нана Кесабиева Улькулсум яра оьзда, ийманехь, г1илкхехь шайн ялх доьзалхо кхиош яьхна: кхо к1ант, кхо йо1 кхиийра, дешар доьшуьйтуш, г1иллакхехь цаьршимо. Х1ора доьзалхочо цхьацца говзалла 1амийра: цхьаъ хьехархо, шиъ – лор, к1ант – агроном, шолг1аниг лоьрийн дешар дешна волуш, лазийра. Меттахь дукха хан яьккхина, кхелхира иза. Иштта хьалхе кхелхина церан нана, да. (Дала гечдойла царна.)\nЖима йолуш, школехь доьшуш даима лоьран говзалла хазахеташ яра Зара. Амма цхьацца бахьанашца цига яхар ца нисделира.\nЦа нисделлера аьлла, иштта 1ийра йолчарех яцара Зараъ: дас-нанас шайга доьшуьйтуш хьегна къа хууш йолу иза, эрна хан д1а ца йохуьйтуш, Гуьмсерчу педучилище деша яхара, цигара д1а Грозни-г1аларчу Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан филологически факультетан национальни отделене заочно, школехь болх беш.\nМасех шарахь юьхьанцарчу классашкахь болх бина, шена безаш болу нохчийн меттан урокаш схьаийцира цо. Берриг ницкъ а, безам а д1ало цо балхана а, берашна а. Даима шен говзалла лакхайоккхуш, ша – шен 1амош, семинарашкахь дакъалоцуш, нохчийн маттана леринчу мероприятешкахь хуьлуш, схьайог1у иза. «Тхо гуттар цуьнга хоьттуш, 1емаш, болх беш ду», – олу цуьнан белхан накъосташа Бугаева Маяс, Израилова Лайлаа, Мустапаева Заремас, кхечу школера нохчийн меттан хьехархоша а.\nКесабиева З.А. школехь кест-кеста йо йиллина мероприятеш, яздархошца цхьаьнакхетарш, халкъ махках даккхарх лаьцна а, кхечу дезчу деношна лерина а. Иштта, иза хилира шен дешархошца Айдамиров Абузаран музейхь, цул т1аьхьа и дагалоцуш мероприяти д1аяьхьира, и кхелхина кхо шо кхачарна лерина.\nЦу гуламе кхайкхира яздархочун йо1 Айдамирова Машар, махкана вевзаш волу журналист Сумбулатов Дени, Айдамиров Абузара уллора накъост хилла лелла волу, кхиболу яздархой. Ч1ог1а дагах кхеташ, к1орггера бакъдерг гойтуш йира цо лакхарчу классашкара дешархошца халкъ махках даккхарна лерина урок «Кхойтта шарна бахбелла некъ» аьлла ц1е йолуш. И дара М.С. Горбачевс «гласность и демократия» аьлла кхайкхийначу шерашкахь.\nДукха материалаш арайийлинера газеташ т1ехь, журналаш т1ехь цунах лаьцна. Дийца, яздан йиш йоцуш, кийрахь къийлина, 1аьткъина бала балхийра яздархоша а, махках дахаран къахьо лайначу наха а. Цунах лаьцна яра и районни семинарехь Кесабиева Зараас йина урок. Цул т1аьхьа массо а школашкахь ян йолийра и тайпа урокаш, мероприятеш.\nХ1ора шарахь дакъалоцу цуьнан дешархоша олимпиадашкахь а. Дукхахьолахь хьалхара меттигаш йоху. Цо 1амийна дешархой лакхара дешарш дешна даржашкахь белхаш беш бу. 2006-чу шарахь Зараа дакъалецира хьехархойн конкурсехь. Цуьнан белхан дика мах хадийра куьйгалхоша, грамоташ, ахчанца совг1ат дира. Исс шарахь завучан болх бина цо. Шен дахарехь цо уггар коьрта лоруш дерг нахана а, берашна а везаш, лоруш хилар ду. Хьехархочун болх ч1ог1а жоьпалле декхар ду олу Зараа, берашна еша, язъян 1аморах ца тоьа, уьш нийса некъ харжа 1амо а, къоман г1иллакх – оьздангаллехь, ийманехь кхио беза. Хала болх белахь а, хьуна бераш дезаш, хьайн белхан дика жам1аш гуш хилча, атта бало и болх, олу Зараа.\nХ1окху 2010-чу шарахь Гуьмсерчу № 3 йолчу школехь халкъ махках даккхарна лерина мероприяти д1аяьхьира нохчийн меттан, литературан хьехархочо Кесабиева Зара Арбиевнас, ялхалг1ачу классан дешархошца. Белхан зиеделларг долуш йолчу, масех шарахь районни нохчийн меттан хьехархойн методически цхьаьнакхетаралин куьйгалхо лаьттина йолчу хьехархочо хаза кечйинера кабинет а, дешархой а, къаьсстина зудбераш дара шайн коьртахь техкина йовлакхаш, хаза оьзда духаршца, белакъежарш доцуш, шаьш кечйинчу мероприятин мах хууш дара и бераш. Уьн т1ехь яздина дара Шах1ида Рашидовн дешнаш, эпиграфана далийна: «Делхийтиша дашо дог1а кхечанхьа, со сайн махкахь аш витийша, т1улгаш делхарх, билларх ша».\nЧ1ог1а дагах кхеташ дешнаш дара бераша шайн стихашкахь далийнарш и де лерина, цара карлаехира кхузткъе ялх шо хьалха дагна йина чевнаш, къоме 1овшийтина къаьхьа стом. Цу т1екхуучу къона ч1уро, дукха хеттарш дора соьга, цо гойтура церан бала хилар, и лелларг довза лаар. Зараа царна дуккха довзийтина хилар.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ФикъхI Iилма Iаморан некъ\nТIаккха, цул тIаьхьа деша мегар долу цуьнан шархь «Шархь Ибн Къо́сим» ( شرح ابن قاسم الغزي على متن أبي شجاع ) ду.\nХIара доьшучу хенахь ца кхетарг девзар ду «Хьашийатул-ба́жу́рий» ( حاشية الباجوري على شرح ابن قاسم على متن أبي شجاع) тIе хьаьжча.\nТIаккха «Кифа́йатул-ахйа́р» ( كفاية الأخيار في حل غاية الاختصار ) ду, Такъиййудди́н ал-Хьиснийс яздина долу.\nАлсам доьшуш дерш а, гIарадевлла лелош дерш и диъ шархь ду оцу жайнин. ТIаьххьарчу шерашкахь зорбане кечдина арадаьккхина кхин цхьа шархь а ду цуьнан, мутаIеламана иза оцу тIаьххьарчу кхаа шархьал гIолий а хета суна. «Ан-наджмул-ваххIа́ж» ( النجم الوهاج بشرح المنهاج ) цIе йолуш ду иза, Камалуд-ди́н ад-Дами́рийс яздина. «Шархьул-махьаллий» дешначул тIаьхьа хIара уггар гIолий ду аьлла хета суна Iилма Iамош волчунна, хIунда аьлча оцу вукху кхаанна тIехь доцучу кепара маьIна достуш ду хIокху жайно, чулацам церан массеран а цхьатера белахь а.


Iабдуллас дарж дита боху ОвхIанистанан президенте\nОвхIанистанан Iедалан коьртехь волчу Iабдулла Iабдуллас критике ваьккхина президент Ашраф ГIани, цо халла хила боьлла къоман барт бохабо, аьлла.\nЕарийн сарахь Iабдуллас телевизионехула ша динчу къамелехь элира, Ашраф хьакъ вац пачхьалкхан коьртехь латта, цунна юкъара болх дIакхехьа ца хаьа, харжамийн система реформе а ца ерзийна цо хIинца а. «Iедал лацаделла ду, министрийн аьтто бац цуьнга бистхила а» - бохура ОвхIанистанан министрийн кабинетан лидеро. «Сахьтехь ша къамел министршца деш, цо I5 минот а ца ло шега бистхила оьшучарна. Кхин собардоцург президент хIотта а ца оьшу», - аьлла Iабдуллас.\nГIанин офисо официалехь ца делла цкъачунна оцу къамелна жоп. Iабдулла Iабдуллин а, Ашраф ГIанин а юкъаметтигаш ийгIина ю дуккха а хан, 2014-чу шарахь президентан гIант къовса иза шиъ ваьлчхьана дуьйна схьа.\nАшрафах президент хилча, Iамеркан Штаташа юкъарло а деш, шенна Iабдуллина кхоьллира ОвхIанистанехь премьер-министран дарж. Амма махкахь хьал эшна а лаьтташ, ша шегара урхалла лело вуьтуш вац, олий, вистхуьлуш схьавеана Iабдулла.


Бусулба динехь магош дуй шен хIусумнена шича ялор? - Хаттаршна жоьпаш - Динул-Ислам Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Бусулба динехь магош дуй шен хIусумнена шича ялор? ХIусумненан ненан агIор йолу шича ю юьйцуш ерг. Шена тIехь да-нана доцуш йоI ю иза.\n Бусалба динехь Iадатан меттигах лаьцна довза луург хьажа: Адаман Султанан Олхазар,\n«ШарI а, Iадат а».\n Хьажа, масала, иштта ларалуш долчу шича-махчалахь захало дарна деллачу жоьпе:\n«Шича-махчалахь захало дар».


Ткъа гIиллакх-оьздангаллах доьзначух элира: "Шуьнехь шиъ велахь, царах цхьаъ воккха хила веза, ткъа кхоъ велахь, царах цхьаъ тхьамда хила веза"…\nСоьлжа-ГIалахь «Родина» кинотеатрана гуонаха жуьгтийн куп яра, шех "Еврейская слобода" олуш. Шена вевзачу жуьгтичуьнгара вилспет а яьккхина, цIехьа гIоьртира Муса. Сиржа-Эвла кхаьчча, шегара вилспет цхьана нахехь а йитина, нехан бошмашкахула, ког ма-боллу, уьдуш, Элистанжа кхечира иза.\nГIийла Iуьллуш карийра цунна шен нана. Кхаа дийнахь кхетамчохь йоцуш, халачу цамгаро лаьцначу Маккас ши бIаьрг схьабиллира, шен коьрте Муса охьалахвелча. "Хьо вац иза, Муса?!", – набарха санна, халла къаьсташ, элира цо. "Хьо деша ваха воллу, ма боху соьга? Цхьа поэт а тоьар ма вара вайна. Хуур хьуна. Хьайна луъучохь дешалахь, амма ца доьшуш ма Iелахь, хIаллак хир ву хьо".\nШолгIа дехар иштта дара ненан: "Хьайн ден лар лахалахь. Дала гIо дийр ду хьуна".\nНанас дIасалистинчу ойланийн хIордах кхин цхьа "дехар-тулгIе" а хьаьдира кIентан лере:"Дуьненан хIуманах а Iехалой, улле яьккхина кхечу къомах стаг а йолуш ма гайталахь хьо, я сан кошан барзе а ма хIотталахь, хьайн халкъан Iадатех хаьдда вахахь...".\nДудаев Муса 1938-чу шеран чиллин (февраль) беттан 16-чу дийнахь Веданан кIоштарчу Элистанжа юьртахь вина. Цуьнан да Дудаев Iабди Нохчийн дуьххьарлерчу поэтех цхьаъ вара. 1937-чу шеран лахьанан (ноябрь) беттан 24-чу дийнахь НКВД-н хьадалчаша "Советийн Iедална дуьхьал болх беш ву" аьлла, лаьцна дIавигнера. Цунах дерг хааза дисира 1991-гIа шо кхаччалц.\nНанас ша меттахь Iилла йисинехь а, доьзал кхабар цхьанна а тIе ца дожош, ша кхобуш бара. Кхекхех кетарш а, пхьуьйшаш доцу хIуманаш а тоьгура цо. Мусана а тегнера цо цхьа жима, кIайн кетар. Нана тIехь йолчу салазна тIаьхьаведча, кетаран тIомах ког а тасабелла охьавуьйжира Муса. ЦIерабохучу "халкъан мостагIийн" ворданашна ха деш вогIучу эпсаро ласттийна шад туьйхира:\n"Встать, звереныш!"‚ – аьлла, тIе а чевхаш. Ларамаза цуьнан коьртара куй агӀорбаьллачу минотехь и эпсар зуда юй хиира Мусана. Гуьмсерчу шалонашна тIеховшийра хIорш.\nХIетахь ца кхийтира кIант оцу дешнийн маьIнах, амма дахаран дорцана дуьхьал цунна некъ гайтинарг, ницкь белларг "Встать, звереныш!" омра а хилла, чекхделира…\nМусан вежарий Iибади, Зайналбек, Майрбек колхозе балха бахара. Деша аьтто ца хилира церан, амма воккхахволчу вашас, Iибадис, деха ца дуьйцуш, сацам бира: "Мусас деша деза!" – аьлла.\nБезамца дагалоьцура Мусас цара шена кечбеш хилла немцойн къоман "Штрули" цӀе йолу кхача. ТIаьхьо, дуккха а хан-зама яьлча, Моздок гIалахь ехачу Матильдина телевизор чохь "Белое солнце пустыни" исбаьхьаллин фильмехь бIаьргкхетча, вевза шайца Казахстанехь Iийна жима «квартирант». Яхана зама дагалоьцуш, йоьлхуш Iийна хиллера иза.\n1956-чу шеран товбецан (сентябрь) беттан 11-чу дийнахь, Хобдахь 10-чу классехь доьшуш Муса а витина, Нохчийчу цIабирзира ДудаевгIеран доьзал. Цуьнан 10-чу классехь дешар юккъе бен ца кхаьчнера, Муса цIавалаве аьлла, нанас Майрбек Казахстане дӀахьажийначу хенахь.\n– Муса, "Ленинан некъ" газет тIехь хаам бу, ма боху, нохчийн кегийрхой Ленинградерчу театральни институтан актерийн факультете деша бахийта вовшахтухуш бу аьлла.\n– "Актерийн" бохург хIун ду?\nСоьлжа-ГIалахь хилла йолчу Кировн цIарахчу парках "Трек" олура хIетахь кегийрхоша. Цигахь цхьаьна а кхетий, шайн самукъадоккхуш, хелхаран бал а боккхуш, иллеш а олуш, шайн «хьуьнарш» къуьйсуш Iара нохчийн кегийнах.\nЦигахь шаьш дахкаран бахьана а хаийтина, шолгIачу дийнахь музыкальни училище кхечира накъостий. Конкурсах чекхбовла баьхкина республикин маьI-маьIIерчу кIошташкара хаза, товш кегийрхой бара. Шен дагахь: "Мича ваха воллу хьо, Муса? Гой хьуна, кегийнах, мел куьцехь, хаза, лекха, товш бу, ткъа хьо, хьайн фуражкица лерича а, цхьа метр бен вац...". Училищен актови зала чохь дIахIоттийна когаш тIехь цхьа кIайн «яьшка» гира Мусана. Иза рояль хиллера.\n"ДIаязвала ца кхиъначо хIун дан деза?" – аьзнаш девлира. Иштта Дудаевн фамили юкъакхийтира оцу дӀаязбинчарна.\n– ХIай-хIай, вуьззина нохчи ву хьо-м, гарехь, – элира Хамидовс, ткъа зала чохь белар иккхира, хIунда аьлча, "вуьззина" нохчи, мох баьлча вадор волуш, гIийла вара.\nМусас М.Ю.Лермонтовн "Смерть поэта" байт йийшира, юха А.А. Фадеевн "Молодая гвардия" повестера Кошевой Олеган монолог а.\n"Муьлхачу къоман илли хаза лаьара шуна, цигонийн, украинийн, я «вайниг"? – хотту Мусас.\n"Малхо ма дуьйцу шен дагара,\nСайн деган декъахо воцу дела".\nШен дахарехь мел хилла къинхетаме адамаш, накъостий, хьехархой, гергара нах дагалоьцура цо... Массо а даг чохь кхуьнца Ленинградехь вара. Нохч-ГIалгIайн актерийн тобанехь воккханиг Дакиев Мохьмад вара. Деша а доьшуш, "Предпортовый" олучу юьртабахамехь картолаш чуерзош къахьоьгура цара. Мохьмада, дикачу дас санна, дола дора шен накъостийн. ХIора суьйранна картолаш гулйора цара. Уьш дIа а юхкий, шайна оьшу сурсаташ оьцура. Дешаран хьалхара курс токхе яьккхира. Цул тIаьхьа Мохьмад, зуда а ялийна, студентийн юкъараIойлера дIавахара.\nТIаккха, бакъдолу "студентийн дахар" дIадоладелира. ГIараяьлла евзаш йолчу "Белое солнце пустыни" цӀе йолчу исбаьхьаллин фильмехь Мусас дуьххьара дакъалецира. Дакиев Мохьмад оцу фильман шолгIа режиссер вара. Мохьмад бахьана долуш йоккхачу кинемотографин хьаьрме кхечира Муса. Цунна даима а дагахь лаьттира цо шеца лелийна гIиллакх, шена мел дина вошалла.\n"Гамаржоба, генацвали!" – елира цо.\nАмма "картотека" хIун ю ца хаьара цунна. Эхь хийтира, шена и хӀун ю цахаарна. ТIаккха, хӀара воьхна шена вайча, воккха стаг ша хьаьжира ша бохучу метте. Iабдис язйина жима книжка схьакховдийра цо Мусага.\nИштта, дагахь а доцуш, шен деца "цхьаьнакхийтира" Муса.\nМусан да, Iабди, шен итт шо долчу хенахь дас, Дудас, Хонкара деша вахийтинера. Цигахь 11 шарахь Стамбул а, Анкара а гIалийн хьуьжаршках Ӏамийнера цо Iаьрбийн а, туркойн а, гIажарийн а меттанаш. 1922-чу шарахь Нохчийчу цIавирзича, цунах поэт хилира. ХIетахь схьайиллинчу школашкахь нохчийн мотт хьоьхуш болх а бира.\nДудаев Iабди "Серло" (хIинцалера "Даймохк") газетехь болх бина хилла хилар.\nАудитори чоьхьаваьлча, ша тIаьхьависаран бахьана дийцира Мусас. Iамийна хIума дацара. Мусана 1 сахьт хан а елла, аравелира хьехархо.\nТкъа цо шен коьртехь хилла йолу ойла охьаязйира. Шайн дена ша оьрсийн маттахь язйина "Отцу" байт яра иза. Иштта ду цу тIера дакъа:\n"Откликнись на голос сыновний, отец,\nК уставшему слуху пробьется".\nМай 1960 шо Ленинград.\nЦо театрехь а, кинохь а къахьегар лораза ца дов. Нохчийн махкахь жима а, воккха а Муса вевзаш, дукхавезаш хуьлу. СССР-н яккхийчу киностудешкахь, Мусас дакъалоцуш яьхна: "Белое солнце пустыни", "По следам Карабаира", "Кольцо старого шейха", "Волчья яма", "О странностях любви" и. дӀ.кх исбаьхьаллин фильмаш, езаш тӀеоьцу хьовсархоша, лаккхара маххадабо кинокритикаша.\nЕрриг ткъе ялх фильм ю, Дудаев Мусас ролаш ловзош, яьхна. Кинохь санна, театран сцени тIехь хуьлу цуьнан баккхий кхиамаш.\nХакишев Русланан "Песня Вайнахов" спектаклехь тхьамда ву иза, О.Иоселианин а, Р.Хакишевн а «Когда рушится мир» спектаклехь Доккин роль ю цо ловзош, Хамидов Iабдулхьамидан "Бож-Iела" спектаклехь Бож-Iела хуьлу цунах.\nОьрсийн сийлахь-воккхачу А.С.Пушкинан "Пир во время чумы" пьесехь Пушкинан а, Г.Лоркин "Кровавая свадьба" спектаклехь Iожаллин роль а ловзайо Мусас.\nТоьллачарех ду Н.Гоголан "Женитьба" спектаклехь. Дудаев Мусан Анучкинан ролехь дакъалацар а.\nСССР пачхьалкх, вайн баккхийчу наха олуш ма-хиллара, "стоьла тIехь" йохийра. Нохчийн махкахь кегари болабо тIеман къайлахчу режиссераша. Нохчийн халкъ шина декъе декъало ХХ-гӀа бӀешо чекхдолуш.\nНохчийчохь "Конституцин къепе" дӀахIотто араволу Ельцин Борис.\n1999-чу шарахь болийра шолгIа тIом. Нохчийн мохк шозза белхийра. Эзарнашкахь маьрша нах хIаллакьхилира. Дуьне ма-дду дIасадаржийра нохчийн халкъ. Дудаев Муса шен доьзалца Москва воьду. Москвахь а маьрша баха ца буьту нохчий, массанхьа а лоьху «чеченский след», дагахь а доцучохь кара а деш.\nМусан кIентий Саяддий, Анзоррий балха хIотта йиш йоцуш вара, дукхахболу нохчий санна. Деэшначу хенахь, кху харц дуьненахь ишттаниг муха нисло техьа аьлла хеталур долу тамашийна де догIу Мусан кхолламе... Россин Федерацехь а, Москвахь а болчу бизнесменашна юккьехь дика вевзаш волчу дуьненаюкъарчу индустриальни банкан генеральни директоро Арсамаков Юнуса, телефон а тухий, ша волчу дIакхойкху иза.\nХийцамаш Мусан кхоллараллин декъехь а хилира. 2000-чу шарахь Нохчийн Республикин пачхьалкхан Х.Нурадиловн цIарахчу къоман драматически театран гастролаш хилира Германехь. Германера Бремен гIаларчу театрехь "Женитьба" спектакль яра бекарг (март) беттан 8-чу дийнахь. Сцени тIехь роль ловзочу Мусан кийра морцуш, дог долчу агIор ов детта дуьйлира. Шен накъосташка Докаев Султане, Омаев Дагуне ала кхиънарг: "Со дIаволуш ву шуна. Со лахь, кхузахь ма виталаш...".\nОццу 2000-чу шарахь Кавказан къаьмнийн Культурин фестиваль яра луларчу ХIирийн махкахь йоьдуш. Машен чохь шен накъосташца вогIучу Мусана кхин цкъа а инфаркт хуьлу.\nКъилба-ХIирийн республикал дозанехь шайна кьоман кхачанаш а бохьуш дуьхьалбаьхкинчу нахана тIехвоккхий‚ Ольхетово кIоштарчу больнице кхачаво белхан накъосташа Муса. Къилба-ХIирийн Республикин Президенте хаам кхочу, цунна везаш волу артист шайн кIоштарчу больницехь ву, олий.\nЮккъе цхьа де бен ца дулуш, Буру-ГIалин тоьллачу клинике дехьавоккхуьйту цо Муса. Товбецан (сентябрь) беттан 30-чу дийнахь дара цунна шолгIа инфаркт хилча. Ткъа эсаран (октябрь) беттан 6-чу дийнахь хIирийн театран сцени тIехь Н.Гоголан "Женитьба" спектакль ю. Сценарица, шен хан тIекхаьчча‚ Муса гучуволу сцени тIехь.\n– Къоначаьрга, доьзал кхуллучаьрга, хIун эр дара ахь? – аьлла, шега хаьттича, Мусас, дукха еха ойла а ца еш, элира: "Безам я декхар аьлла, къастам бан дезахь, декхар ду коьртаниг. Далла хьалха, нанна хьалха, доьзална хьалха, юьртана хьалха. Бусалба дог долу стаг дахаран маьIна ца карош вуьсур вац. БIаьргашна къегинарг деза, куьйгашна атта дерг, ткъа хаттахь, даге хатта деза".\nСоьлжа-ГIалахь хиллачу студентийн театран директор вара Муса. Нохчийн пачхьалкхан университетан актерийн факультетехь хьоьхуш а вара. Цунна хьалха шо стенна хьехадо, бутт бен ца баьккхинехь а, къоначарна и хан дика школа ца хуьлийла дацара.\nЛитература а, сценин искусство а езархошна Муса, дика гочдархо санна, вовзара. Цо оьрсийн маттера нохчийн матте гочйира оьрсийн а, Европин а яздархойн-классикийн говзарш. Коьртачу декъана А.С.Пушкинан кхолларалла яра цо нохчийн маттахь йовзийтинарг. Цуьнан балхах боккха пайда а ийцира "Пушкиниана" спектакль хIоттош.\nИштта вара шеца даима а йолчу хазачу забаршца вайна дукхавезавелла актер. Даима велавелла, самукьане хеташ, амма шен кийрахь къайлабаьхьна дуккха а гIайгIа-баланаш худуш, Далла дуьхьал вахана Муса.\nЦуьнан бакъдерг синан кIоргера мохь-лазам, дехар-орца, кхайкхам-сатийсам ца хоьира вуьшта а кIезиг ца лазийначу даг чу. Вайна уллехь, дехьа-сехьа ков-кертахь вехарг а, веллачу дийнахь бен ца вевзаш а нисло вайна хийлазза.\nТкъа билггал дерг – Муса интеллигенцин тоьлла векал вара. Цунна бевзара ша коьрта туьллучу куйнан мах. Иза кхоччуш вевзина вац нохчийн халкъана.\n"Керла Муса" гур ву цо деш хиллачу хелхаран, шел тӀаьхьа цо йитинчу кхоллараллин тидам бича, маьӀна дича, цуьнан доьзал, бевзича. И санначух аьллера Алиев ГIапура: "Маржа яI, къонахий – боданехь седарчий!".


Кхерамзле Iалашъелаш | Новости Магаса - БезФормата\nВIаштара даьча, массехк гIатах латтача цIагIа газа эккхар бахьан долаш бархIлагIи, ийслагIи ши гIат ийккха хатар хиннад Ростовский областа Шахты яхача шахьаре. Хаьрцача шин гIата галашта кIалваха ялх саг ва. МЧСа беча хоамах цхьа саг веннав, ворхI саг кIалхарваьккхав, бархI лозаваьв. Нах кIалхарабоахачар хоарцама кIалхара нанеи бери хьадаьккхад. Венначун гаргарчарна сатоха низ тоъалба, хIаьта лозабаьчарна Дала моаршал лулда.\nХьалхара хулаш дац из мо дола хатар. ТIехьарча хана цу тайпара газ эккхарца нах бовш а, лозабеш а моттигаш нийсъеннай. ДукхагIа из хулаш да наха шоай газацара гIулакх лерттIа Iалаш цадирах.\nЙоагIача тайпара кхерамзле Iалаш цаяр бахьан долаш вай мехка а нийлу цу тайпара унзара гIулакхаш. Хийла, газага е токага хьожаш бола говзанчаш тIа ца буташ, шоашта гIод тохар кхераш шоай кIалдиса латта гIулакх лочкъаду наха, хIаьта цох цу дезала доккха зе хул, цIен ахIлой лозабеш а бовш а. ДукхагIча даькъе нах шоаш сагота цахиларах нийслу цу тайпара хIама. Мел хала дале а эггар хьалха шоашта кхерамзле Iалашъе еза наха. Гаргара нах лоалахой оарцагIабайна а, Iалашъяйта еза сагага кхерамзле. ХIана аьлча, цох тIехьагIа зулам хилча масса мехка бахархошка кхоач из.\nХьажалаш шоай цIеношкара газ, ток, хий гIахьа дий.\nСуд Ингушетии постановил бессрочно закрыть рынок "Новый"\nАрбитражный суд Ингушетии постановил закрыть рынок "Новый" в Назрани, который ранее временно прекратил работу по решению суда из-за нарушений.\nПервый в России региональный форум по национальным проектам состоялся в Ингушетии


Яздархой шортта белахь а, кхуьуш яц литература\nМарсхьокху-бутт 22, 2015\nНохчийчоь --Поэташ Яралиев Юсуппий, Сатуев Хьусайнний\nЛитературан шо аьлла кхайкхийна ду карара шо Оьрсийчохь. Амма дуккхаъчу яздархоша а, церан белхаш боьшучара а билгалдоккху оьрсийн а, кхечу 200 къоман а литература карарчу маьрехь беркъа хиларх, тоьлла йозанаш гучу ца довлуш, эшамехь хилар.\nХIинцачул 35 шо хьалха Нохчийн исбаьхьаллин литературе, керла тулгIе йохьуш къона яздархой а баьхкина, сихачу боларца кхиа йолаелла лору цхьаболчу яздархоша.\nЦу хенахь гучубевллачу дешан говзанчех бу дийнна цхьа кочар яздархой: Бисултанов Апти, тахана воцуш волу Яндарбиев Зеламха, Гайтукаева Бана, Яралиев Юсуп, Хатаев Хьусайн, Бексултанов Муса, Ахмадов Муса, Цуруев Шарип, ишта кхин а,кхин а.\nЦхьа могIа говзанчаша а,яздархоша шаьшша а билгалдаккхарца, нохчийн исбаьхьаллин литература шен кхиар лахдина, цхьа дIатийна, ладегIамехь ехаш ю карарчу хенахь. Цу тIера доладелира махкахь дика вевзаш волчу байтанчица, нохчийн меттан таронаш зуьйш къахьоьгучу Iилманчица Яралиев Юсупца къамел.\nЯралиев: «Говзанчашна хаа ма хаьа. Тидам баре терра ду-кх иза. Тхо кегийнах долчу хена цхьа мур беара литература кхуьуш. Тхо сийсаздеш хIумнаш а лелийра Обкомехь биста кхаччалц.\nТахана ба-м бу дика яздеш берш а. Делахь а цхьа ийзалуш,юхабетталучех тера хета суна уьш. Дика бохкуш бу масала Хабаев ИсмаIал, Арсалиев Луба,Петирова ПетIимат,Халикова кхиберш а. Оцу Хабаев ИсмаIал «Къоман барт» аьлла цхьа ирта ю.\nМел дика язйина цо иза. Ас-м элира цуьнга иза ас, я кхузткъара ваьллачу кхечо воккхачуо язйина хила езаш ма яра… Дукхахберш цу байташца бехаш,буьйшуш-гIовттуш ца хета суна, тIебирззина,цунах болх а бина…\n30-35 шо хьалха,суна хетарехь, исбаьхьаллин литература нахана езара,эшара ,керла хIума араяларе нахе са а туьйсура .\nИшта хета-кх суна. Стенна аьлча исбаьхьаллин дош бахам а ма бу. Даха дуьсу дерг,нехан кийра дуьжу дерг,дагахь дуьсу дерг и дош ду».\nНохчийн исбаьхьаллин литературах, цуьнан селханех, кханенах дийцина байтанча Яралиев Юсуп дог тешна ву, дерриге а халкъан мах хадош, цуьнан синмехаллаш дуьненна а йовзуьйтуш, даиманна а даха дуьсу дерг исбаьхьаллин дош хилар кхета а дина, нохчийн яздархоша кIадо йоцуш къахьоьгур ду, аьлла.\nЯралиев: "Тахана ба-м бу дика яздеш берш а..."\nНохчийчохь нах лечкъор: шо доладелчхьана, мел лахара а, 83 стаг вайна цигахь


ТIеэцна Iамеркан тIеман бюджет\n2015-чу шеран бюджетах лаьцна долчу низаманна тIе куьгтаIийна Iамеркин президенто Обама Барака. Iамерка мостагIех ларъян хьажийна 496 миллиард доллар. Кхин а 64 миллиард доллар дойур ду Цхьаьнатоьхначу Штаташа махкал арахьарчу тIеман компанешна. Цу юкъахь ю ОвхIанистан а.\nЦу документаца а догIуш, Iамеркан тIеман ницкъаша шорйийр ю «Исламан пачхьалкх» олучу тобанна дуьхьал дIахьош йолу тIеман операци. Пентагон дагахь ю Шемара оппозицин тобанаш Iамо а, царна герз дала а. Iамерка гIо дан дагахь ю «Исламан пачхьалкх» тобанца тIом беш йолчу иракъхойн а, курдийн а тIеман тобанашна а.\nОбамас кхайкхам бира Конгрессе Гуантаномо набахте дIакъовлуш гIортор яхьара шена аьлла. Цу набахтехь латтош бу терроризм лелийна аьлла шеко йолу нах. Республиканхой дуьхьал бу Обама и набахте дIакъовла гIертарна.\nОьрсийчоьнан 3 эпсар вийначу стагана кхел йийр ю Нохчийчохь\nТаллам: "Боинг" чудаийтина хилла Оьрсийчоьнан 53-чу бригадан "Буко"\nЗудий-майрий дерна ши йиша лаьцна ГIалгIайчохь\nПхи стаг вийна Якутерчу вахархочо\nЙокъо эккхарна чолхе хьал кхайкхош ду Нохчийчохь\nТитиев лоцуш низамаш ца дихийна, боху полисхоша


Коронавирусна тIехула тоьхна дозанаш ГIалгIайчохь кхин а баттана дахдина. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nКъилбаседа Кавказера кхо вахархо бехктакхаме озийна аннекси йинчу ГIирмехь\nШемарчу тIемалошна гIодарна дов айдина ГIалгIайчуьрчу яхархочунна дуьхьал\nПригожин волу меттиг ша юьйцу, цунах кхайкхийна 0 000 шена схьало, боху Кадыровс\nWorld News in Chechen » 16.01.2021 » Коронавирусна тIехула тоьхна дозанаш ГIалгIайчохь кхин а баттана дахдина\nКоронавирусна тIехула тоьхна дозанаш ГIалгIайчохь кхин а баттана дахдина\nЧиллан-беттан 15-чу дийне дIаяхйина ГIалгIайчоьнан Iедалша, коронавирус бахьана долуш шаьш юкъаяьккхина раж. Дихкина нах вовшхбетташ, барамаш хIиттор а, иштта чохь Iен тIедожийна къаношна а, шайца кхин а цхьацца лазарш долчу нахана а.\nЛахьан-баттахь Роспотребнадзоран куьйгалхочо Попова Аннас дIахьедира, ГIебарта-Балкхаройчоьно а, Кхарачой-Чергазийчоьно а, ГIалгIайчоьно а кхачам боллуш къийсам ца латтабо инфекцина дуьхьал аьлла.\nБилгалъяьхначу регионашкахь 50 процент аьлча санна бахархоша лелош яц масканаш йа транспорта тIехь а, йа туьканашкахь а аьлла, билгалдаьккхинера цо.\nТоьхна дозанаш дIадахдина ГIалгIайчохь коронавирус яржарца доьзна аьлла, хааме даьккхина мехкан куьйгалхочун пресс-гIуллакххоша.\n"Нах гулбеш, самукъадаккхаран а, культурин а, физкультуран а, спортан а, гайтамийн а, рекламин а барамаш хIиттор дихкина Чиллан-беттан 15-чу дийне кхаччалц", - аьлла ду регионан урхалхочун сайтехь зорбане яьккхинчу пресс-релизехь.\nНовосибирскехь лаьцначу Нохчийчуьрчу криминалан авторитетна лоьраш тIе ца буьту\nВ Челябинске парень и девушка прыгнули с пятого этажа жилого дома


Оьрсийчоьнан тIеман министр Шойгу Сергей Димаьшкъахь цхьанакхетта Асад Башарца, бетах масканаш а йоцуш. Заздоккху-беттан 23-гIа де.\nМатериал язйина "Свобода" Радион корреспонденто Гостев Александра\nCOVID-19 пандеми яьржинчу юкъанна дуьненчуьра дуккха а хиламаш дIатеттина, ишта Шемара тIом а цхьана. Димаьшкъан официалан хьосташа бахарехь, пачхьалкхехь 10 гергга стаг бен вац цомгуш хилла, ткъа царех 2-3 велла. Беркъаяьккхинчу, кескаш йинчу, тахана а тIемаш совцазчу, мухIажирш дIасауьдучу, 90 процент бахархой лоьрашна тIекхача аьтто боцчу пачхьалкхехь, кхин коронавирусан ун даьлла стаг вац бохург шеконе хета. Мел кхерам бохьу шеца инзаречу эпидемино Шемахь? Цигахь яьржина, тарлой иза гонахарчу пачхьалкхашка кхача, ишта Европе дехьаяла а?\nАсад Башаран режимо пачхьалкхехь эпидеми яржарх ма-дарра дуьйцуш ца хиларх цхьа а шеко яц массеран а бохург санна, коронавирусца къийсам латточу дуьненчуьрчу организацийн а, говзанчийн а.\nДуккха а бахьанаш ду ишта тардала а.\nТIаьххьарчех ду ала дац, официалан Димаьшкъан ГIажарийчоьнца долу чIогIа гергарло а. Ткъа и пачхьалкх вирусо къаьсттина зенаш динчу пачхьалкхашлахь ю. Йоллу Гергарчу Малхбалена а, Шемахь а, шемахойн мухIажирша каппаш тоьхначу луларчу Туркойчохь а, Урдунехь а, Ливанехь а коронавирус яржар, юха а пачхьалкхна а, цуьнан бахархошна а Iаламат зене кризис хилла дIахIуттур ю.\nКарарчу кIиран юьххьехь ООН-ан инарла секретаран Шемарчу гIуллакхашкахула волчу леринчу векало, норгхойн дипломато Педерсен Гейра юха а дIахьедира, эпидеми оцу пачхьалкхе лалур яц аьлла, боккха кхерам лаьтта.\nЦо дагадаийтира, хьалхо ООН-ан серетаро Гутерриш Антониуса оцу бахьанашца дуьненчуьрчу тIемаш лаьттачу мехкашка герзаш совцаде аьлла, кхайкхамбарх.\n"Ас доьху, катоххий Шеман йоллу территори тIехь беш болу тIемаш совцабе, коронавирусна дуьхьал къийсам боло таро хилийта", - аьллера Педерсена, 9 шарахь дIабоьлхучу тIемаша Шеман могушаллаIалашъяран йоллу бохург санна система хIаллакйина аьлла, билгалдоккхуш.\n"Шеман ницкъ тоьар бац пандемица къовса, хIунда аьлча, адам тIамах дедда лела, даьржина. Цара хан йоккхучу каппашкахь а гIад дайна хьелаш ду, ишта набахтешкахь а кхерам лаьтта. Вирусна бен-башха дац, шу Димаьшкъахь Iедалхоша шайн карахь латточу кIошатшкахь дехаш хилча а, я цул а арахьа делахь а. Цо къестамаш ца бо. Боллу шемахошна кхерам бу цуьнгара", - аьлла леринчу векало.\nШеман могушаллин министро Язиджи Низара дукха хан йоццуш дIакхайкхийра, "COVID-19 вирусах шайн пачхьалкх маьрша" ю аьлла. Ишта цо хестадора Асадан эскарш "пачхьалкх микробех дIацIанъярна" - ша юьйцург адамашна йина репрессеш а, Димаьшкъан режимна дуьхьал болу нах байар а дуйла диллина къада а деш.\nШемахь коронавирус яржарца доьзна тахана хезочу кхерамех дийцира политолога Магид Михаила "Свобода" радиоца хиллачу шен интервьюхь:\n- Байначу беттан тIаьххьарчу деношкхаь Асад Башаран Iедалхоша пачхьалкхехь карантин кхайкхийра. Ткъа йоллу Шема ма яц церан долахь, 65 процент хила тарло. Карантин кхайкхийна Димаьшкъахь а, цхьа могIа кхечу кIошташкахь а. Цигара кхочу хаамаш бакъ белахь, шахьарахь мел а ларъеш ю карантин, урамашкахь гуш нах бац. Iедалхоша хьоьху бахархошна, цара дан дезачух а, хIунда мегар дац арах лела а. И бохург ду, мел а карантинан низамаш лардан гIертар.\n- Ткъа 9 шарахь тIеман конфликт лаьттачу Шеман медицина муьлхачу хьолехь ю?\n- Экспертийн зерашца, тахана Шемахь йолу могушаллаIалашъяран система - тIом болабалале церан хиллачух йисина 40 процент ю ала тарло.\nШемарчу медицинано, ма дарра аьлча, цкъа а кхи дIоггара лакхенаш яьхна ца хиларна, (ала тарло дукхахйолчу Iарбойн пачхьалкхашкахьчул а гIоле -м яра), Асадан ницкъ бац бахархошна гIо латтон.\nМасала, Пакистанан векалша дукха хан ю-кх, цигара цомгуш нах бу шаьш долчу цIа оьхуш, бохуш дуьйцу.\nИшта информаци ю, Шеман доллу эскар а йовхарш етташ, цомгуш ду аьлла. И хаамаш Iорабевлча, Димаьшкъас цIеххьана демобилизаци йолийра, тамашен делахь а. ТIеман дараш цхьаццайолчу кIошташкахь совцийна а доццушехь, салтийн цхьа дакъа цIа хьажийна. Ткъа муха йиш ю, билггал COVID-19 цамгар цаьрца юй хаа?\nМедицинан тестийн къоьлла ю Шемахь. Тарло царна кхеттарг ша грипп хила а. Делахь а, дикка хьалха дуьйна Шемахь коронавирусан инфекцин симптомашца нах бу бохуш, хаамаш кхочура.\n- Йоллу регионехь ГIажарийчоь яр-кх дуьххьара инфекци яржийначех. Асад Башаран Iедалан, гIажаройн бахархой шайн чохь ца бита таро цахиларна, Шемана тIеIаткъам хиллий-те? ГIажарой боцуш Димаьшкъан раж йожа там бу?\n- Шемахь шортта бу гIажарой. Цкъа делахь, "Ал -Къудс", «Исламан революцин гIаролхойн» Ницкъаш бу уьш, вийначу буьйранчас, инарлас Сулеймани Касема жоп луш хилла. Цу кепара масех эзар тIемало хила тарло Шемахь. ШолгIа делахь, иттаннашкахь эзарнаш кеп-кепарчу шиитхойн боламашкара тIемалой бу, ОвхIанистанера, Иракъера, Ливера "милцой", уггар хьалха "Хезболла", и йоцурш а ю кхин а.\nАсад Башар шен эскархошца\nЦул совнах, Асадан эскарехь сов лакхара позицеш дIалаьцна бу гIажарой. Цу тIехула тIе, Шемахь болх беш ю гIажаройн тайп-тайпана йохка-эцаран компанеш а, коммерцин фирманаш а. Оцу дерригено а гойту, коронавирусан эпидеми сацон аьтто хир боций. Регионехь ГIажарийчоь эпицентр лоруш ю оцу цамгаран.\n- Оьрсийн эскархошлахь коронавирусан инфекци яржа магара аьлла, мел лакхара го хьуна кхерам, ?\n- ГIажаройн ницкъаша лаьттахула операцеш кхочушъеш хиларх, Оьрсийчоьнан тIеман-космосан ницкъаша хIаваэхула кхочушйо Асадан операцеш.\nХIаъ, ишта-м Димаьшкъехьа лаьттахула лелачарлахь а ду оьрсийн эскарш. Со эпидемиолог вац, делахь а, ойла йича, кхеташ ду-кх, оцу дакъойн гIажарошца уллора уьйраш хуьлуш хиларна, ун дала кхерам хилар.\n- Ткъа хIун хьал ду хIинца, Асада контрол ца латточу кIошташкахь, масала, курдоша дIалецначу Идлибан гонах, я къилбехь а, къилба-малхбузехь а? ООН-о кхайкхийна маслаIат лардой цигахь?\n- Курдойн кIоштех аьлча, цигахь, Димаьшкъахь а санна, байначу беттан 20-чу дийнахь дуьйна кхайкхийна карантин ю. Шайн ницкъ мел берг до курдойн автономин администрацино, коронавирусан инфекци ца яржийтархьама.\nДелахь а, медицинаца дерг ледара ду цигахь а. Асадна ГIажарийчоьно гIо деш ду, ткъа церан регионаш блокадан хьелашкахь ю. Уггар а дала тоьхна ситуаци ю Идлибехь. ХIунда аьлча, кхо миллион стаг ву цигахь. Царех 1,5 миллион, Асадах бевдда баьхкина пачхьалкхан тайп-тайпанчу регионашкара мухIажирш бу.\nДукхахберш яккхийчу каппашкахь четарш чохь хан йоккхуш бу. Цу тайпа каппаш курдойн кIошташкахь а ю, амма кегий ю. Идлибехь миллион сов стаг тховкIело йоцуш хан йоккхуш ву, цигахь санитарин хьелаш дац лардеш, лоьраш бац.\nШа ма ярра бомба ю и кIошташ. Нагахь санна, эпидеми цига кхачахь, тIаьхьало дукха ирча хир ю цуьнан.\nМаслаIатах дерг аьлча, лардеш дац цуьнан низамаш. ТIетаьIIина тIемаш Идлибан зонехь дIахьош бацахь а, кест-кеста герзаш детта цигахь, Асадан ницкъаша шайна дуьхьалъевллачу меттигерчу тобанашна тохарш до.\n- Дуьненаюкъарчу бакъонашларъяран а, медицинан а организацеша а, институташа а билгалдоккху, Шемахь контрабанда кхуьуш ю герз а, мехкадаьтта а луларчу пачхьалкхийн дозанашкахула дехьа а доккхуш, бохуш. Цо мел а кхерам латтабо. Ткъа Асад, суна хетарехь, цаьрца къийсам латтош вац, я латтон дагахь а вац.\n- Официалехь Шемахь лелаш низамаш ду контрабандана дуьхьал. Делахь а, со кхеташ вац, уьш цара муха кхочушдийр ду. Нагахь санна, АсадгIара и дахь а, экономикан катастрофа эккха бахьана хила тарло цунах. Луларчу пачхьалкхашца - Ливанца а, Урдунеца а, Туркойчоьнца а лелош йолу контрабанда бахьана долуш, миллионашкахь шемахой хене буьйлуш бу. Бакъду, оцу хьоло Шемахь коронавирусан эпидеми яржон там бу.\n- Ткъа Туркойчоьнна территори тIехь болчу, Шемару миллионашкахь мухIажирша COVID-19 вирус кхин тIе а Европе кхачор ю аьлла хетий хьуна?\n- Европе дIагIерта мухIажирш совцон некъаш лоьху тIаьххьарчу кIиранашкахь Хонкарас. Ала догIу, резонансе даьлла, тIаьххьара ЭрдогIан Реджепан Европан пачхьалкхашка "мухIажиршна экспорт" ян гIортар, Iаламат говза дина хIума дара. Ишта говза юкъахдаьккхира и гIуллакх. Автобусашкахь Туркойчоьно мухIажирш дозане дIакхетабора, цигарчу дозанхоша маьрша дехьабовлуьйтура, юкъ-кара царна гIо а деш, доза хадош.\nЭрдогIанан инициатива шина проблемех Iоттаелира. Цкъа делахь, гучуделира, оцу нахах цхьаберш башха дIабаха лууш а цахилар Туркойчуьра. Цигахь дIатарбелла, болх-некъ карийна, хIусам нисйина Iачу мигрантийн лаам бацара регионера дIабахана, хьеший шийла тIеоьцучу Европе кхача.\nШолгIа делахь, ишта къаьстира, Европе дехьабовла луучех дукхахберш шемахой ца хиллера, тIаьххьарчу хаамашца, Иракъера а, ОвхIанистанера а, кхечу къаьмнийн а векалш хиллера уьш.\nКхоалгIа аьлча, Желтойн махко дика дIакъевлина Туркойчоьнца лаьтта шен доза.\nШемара оьрсийн полици\nЦундела, Желтойн махкаца юкъаметтигаш талхаран бахьанашца а, шолгIа аьлча, дукхахболу мухIажирш-шемахой туркойн пачхьалкхера арабевлла, Европе баха лууш ца хиларца а, Туркойчоь декхаре хилира карарчу хенахь операци юкъахъяккхина, шен дозанаш дIакъовла. Ткъа кхин дIа хиндерг замано гойтур ду.


Нохчийн дуьххьарлера абат (букварь) араяьлла 1862-чу шарахь Тифлисехь. «Нохчийн джуз ду х1ара» дара цуьнан мужалт т1е яздина. Иза х1оттийнарг вара Досин Къеда. 1866-чу шарахь зорбатоьхна Бартоломейс х1оттийна нохчийн абат.\nХХ-чу б1ешеран юьххьехь араяьлла Эльдарханов Таьштамара х1оттийна нохчийн абат. Кириллицин бух т1ехь долчу элпех пайдаоьцуш х1иттийнера и абаташ.\n1аьрбийн элпашца х1оттийна яра 1920-чу шарахь араяьлла Тучаев Ахьмин, Эльдарханов Таьштамаран а абат.\nЛатиницин а, цул т1аьхьа кириллицин а бух т1ехь х1иттийна яра Сальмурзаев Мохьмадан, Мациев Ахьмадан, Тазуев Шарипан 1927-1940-чуй шерашкахь арайийлина абаташ.\nХ1окху т1аьххьарлерчу ткъе иттех шарахь школехь шех пайдаоьцуш ю Солтаханов Эльбекан абат.\nБелой Птицей бьётся в наши окна…


ГIиргIизойчуьра журналистийн тоба.\nШайн махкахь бинчу нохчех филм яккха баьхкина гIиргIизой\nГIиргIизоша шайн махкахь бехачу нохчех лаьцна филм яьккха йолийна. Шаьш болчу нохчий кхачаран некъан тIера таханлерчу хьоле кхаччалц церан васт гайта Iалашо лаьцна цара. Кхоччуш и болх хилийта шинарийдийнахь сарахь гIиргIизойн кинодокументалистийн тоба Нохчийчу кхаьчна. Цуьнан коьртехь волчу Калиев Медета дийцира шаьш болийначу балхах.\nКалиев: «Культуран уьйраш шор еш а, кхиамаш бовзуьйтуш а филмаш йоху оха. ХIинца тамехь йолу керла проект йолийна. Иза ю «ГIиргIизойчоьнан дикачу адамийн дахар» цIе йолуш. Цуьнан Iалашо ю ГIиргIизойчуьра къаьмнийн диаспорех дерг довзийтар.\nХIинца тхуна нохчийн диаспорех яьккха лаьа фильм. Цуьнан чулацамехь дуьйцур ду оцу къоман культурех а, Iадатех а, тоьллачу векалех а, кхиамех а. Тхуна цхьацца цхьаьнакхетарш дан лаьа Нохчийчохь, хIунда аьлча, тхо долчохь бина а, баьхна а болу цхьаболу нохчий шайн даймахка цIабирзина».\n73 шо хьалха нохчийн къам Сталинан Iедало махкахдаьккхинчу хенахь, цуьнан цхьа дакъа, 20 эзар доьзал, вуьшта аьлча 90 эзар гергга стаг ГIиргIизойчу кхачийнера.\nЦигахь 13 шо даьлча, цIа бахка бакъо елча, цхьаберш шайн доьзалшца бисира Казахстанехь а, ГIиргIизойчохь а. ХIетта, когаметта хIотта болабеллера нах, цундела цигахь Iар гIоле хеттера царна. Тахана уьш муьлхачу хьолехь бехаш бу аьлла, деллачу хаттарна иштта жоп делира Калиев Медета.\nКалиев: «Муха беха нохчий ГIиргIизойчохь, бохучу хаттарна жоп луш цхьана дашца ала хала ду. Кхиберш санна бехаш бу ала мегар ду. Цхьаберш дика беха, кхиберш во беха. Нохчий дукхачу хьолехь къахьоьгуш къам ду. Муьлхачу пачхьалкхехь баккхий кхиамаш бахалур болуш бу нохчий.\nЦу тIехь нохчашна а, кхечарна а гIиргIизойн къомера дуьхьало ца хуьлу. Шаьш хьасине болу гIиргIизоша тIеэцнера нохчий. Таханлерачу дийнахь а цаьрца лулахь бехаш бу. Иштта нохчашна а хеташ хуьлийла лаьа тхуна».\nГIиргIизойн журналисташ, Iедалан цIарах яздина кехаташ а долуш, Нохчийчу баьхкина белахь а, царна дуьхьал баханчу могIарерчу бахархоша вовшех къевсинера хьеший, уьш шай-шай цIахь Iийр бу бохуш.\nУстрада-гIалара вахархо Хасимиков Сулбан ГIиргIизойчохь дуьненчу ваьлла ву. Шена дукха хIума дага ца догIу, амма шен дайш а, кхечу баккхийчара а цкъа а вон дош ца олура шаьш тIелаьцначу гIиргIизойх боху цо.\nХасимиков: «Оцу ГIиргIизойчохь Iийначу вайн баккхийчара цкъа а ца олура царах вониг. Дагаев Валида олуш а ма дара илли: «ГIиргIизой а, казахаш а вежарий бара», бохуш. Кхуза баьхкина гIиргIизой бу нохчех лаьцна фильм яьккха дагахь. Со теша вайн доттагIалла цо карладоккхур ду бохучух».\nНохчех фильм йоккхучу гIиргIизошна накъосталла деш ву Хасимиков Сулбан. Цо лаккхара мах хадабо цара болийначу белхан. Къоначу гIиргIизошна нохчийн амал евзича, оцу шина къоман юкъахь уьйраш чIагIлура ю бохуш, дийцира цо.\nХасимиков: «ХIокху Медета боху гIиргIизойн кегийрхошна нохчий ца бевза. Царна бовзийта а дика хир ю и фильм. Шаьш филм кечйина бевлча иза вайна а йоуьйтура ю боху цара иза».\nГIиргIизойчохь 2016 шарахь динчу лараршца 1705 нохчо ву цигахь вехаш. Дукхачу декъана нохчий вовшех гена боцуш, цхьана Чуй кIоштахь бехаш бу.\nЦигахь баьхначу вайн наха тахана а дагалоьцу, гIиргIизоша шайна цкъа а «жокх» олу жоп ца лора бохуш. Пропагандо хIетахь, шуна тIебогIурш адамаш дуу нах бу баьхнехь а, гIиргIизошна дукха сиха къаьстинера нохчий хIун къам ду.\nНохчийн къомана диц ца делла цIерадахар. Амма меттигера Iедалша дихкина\nГIиргIизойн боберийн дай хIиттина Iамеркахой\nГIиргIизой дIахецна узбекаша\nХIун лоьху кегийрхоша Шемахь?


Cтенна везавелла Путин оьрсашна?\nМангал-бутт 04, 2014\nГермани -- Украине диверсанташ хьийсорна Путин Владимир бехкево немцойн гуламо, 29Сти2014\nОьрсийчоьно Украинаца лелае харцо Малхбаленна хьайнехь а, шен пачхьалкхехь лакхаяьлла президентан Путин Владимиран рейтинг. И тамаше хьал толлуш бу Маршо Радион корреспонденташ Соколов Михаил а, Бигг Клера.\nОфициало дийцарехь, махко лаккхарчу мехаллин тIегIане ваьккхина Путин Владимир.\nЦуьнга безам совбалар, социологашна хетарехь, Оьрсийчоь Украинаца шога къестамаш беш хиларца дозу.\nГудков: «Украинаца шога кампани ю дIахьош. ТIеман мотт, «фашизмца» къовсам. Оцо массо а цхьаьнатоьхна».\nИштта ду социологин Левада-центран куьйгалхочунна Гудков Левна хета бахьана.\nМалхбузено Украинехь ГIирма схьаяккхарна, сепаратизм есторна, цIий Iенарна Оьрсийчоь бехке яхь а, Путинан цIахь и дерриг а жIар чIагIъен, Киевера неонацизм йожаен некъ го нахана.\nДахначу кIиранах Левада-центро бинчу талламо гайтина Оьрсийчоьно Путинан президенталлан мах муха хадабо – 83 процент бахархой бу иза къобалвеш.\n18 процент ларам совбаьлла президентан ах шо гергга хьалха гайтинчу барамца буьстича. 2008-чу шарахь Оьрсийчоь Къилба ХIирийчоьнан агIо лоцуш Гуьржийчоьнна тIелетча а иштта лакхаелира Путинан рейтинг – 88 проценте кхечира.\nЛаа дац, пачхьалкх герзаш ловзо йоьлча, цуьнан бахархойн Путине болу безам совбалар.\nКхуьй а конфликт - Нохчийчохь, Гуьржийчохь, хIинца Украинехь – Путина йолийча беста болалора халкъан цуьнга болу ларам. Наха Оьрсийчоьнах, халкъан доьналлах дозалла дар а, Малхбузе шайн пачхьалкхана дуьхьаллаьтта дуьненан агIо ларар а ду иза.\nФеномен иштта туьду Левада-центран лидеро Гудков Лева.\nГудков: «ХIора рейтинган ирхе милитаризацица, тIом бан кхерамаш тийсарца, патриотизм лакхаяларца нисло. Путинан президенталлин оьмар тергоне эцча, гуш ду, хьалхара ирхе еара Москох цIенош лелхийтича, Нохчийчохь шолгIа тIом болийча. ХIетахь рейтинг ша хьераяьлла ирхъяхара шина бетта чохь».\nКхин таллам бина Iедало латточу ахчанца юкъараллана хетарг толлучу Ерриг-Оьрсийчоьнан центро (ВЦИОМ-о) – 82 процент бахархоша Оьрсийчоьно дуьненан дахарехь лаккхара жигаралла латтош лору, ткъа ялх шо хьалха иштта хеташ бацара 58 процент нах бен.\nИштта мах хадабо Путинан белхан наха, Оьрсийчоьнна дуьнено а Украина бахьанехь духьалъяьхна санкцеш ца лоьруш. Ткъа яхначу гурахь вуно лахара яра президентан рейтинг.\nШа кест-кеста бийца болочу тIеман матто санна Путинан рейтинг лакхайоккхуш дац хIумма а. Ур-аттала Сочерчу Iаьнан олимпиадано а ца елира цунна 3-4 процент бен.\nРейтингийн хьала-охьаидар мухха а делахь а, Украинаца латточу гамоно хIун кхачор ду кхана хууш дац, боху Левада-центран куьйгалхочо Гудков Лева.\nГудков: «Карахь сецалур болучех бац кху тIаьххьарчу беттанашкахь юхьарлаьцна болам. 100 процент тешам бац Украинера хьал карахь латталур ду бохург. Тарло цо президентан го шелбан а. Яьккхина гIулч эвсаре а яра, кхераме а ю».\nКхеташ ду, Путин вац Киевера Майдан гIаттийнарг, гуламашка кхайкхинарг.\nАмма оьрсийн «Ведомости» («Хаамаш») газетерчу журналиста Трудолюбов Максима ма-аллара, Путинехь къоргга синхаамалла доллу, хIоьттинчу хьолах, кегарех шена пайда эца хаьа цунна.\nГIурте, цIийне дирзина, кхехка Украинан малхбалехь хьал, амма цIарца бегаш беш ву Оьрсийчоьнан президент, боху тергамхоша. Масала, оццу Трудолюбовна хетарехь, тIаьххьара а ГIирманна аннекси яр Кремлна эшам а хуьлуш дерза тарло.


Евроберто кхин дIа а юьтур ю ша Оьрсийчоьнна кхайкхийна санкцеш\nБелги -- Европан кхеташонан куьйгалхочо Туск Доналд, Брюссел. Зазадоккху-бутт, 8, 2016\nЕвропан кхеташонан куьйгалхочо Туск Доналда Японехь G-7 саммит йолалуш а йолуш дIахьедар дина Евроберто гергарчу 2-3 кIиранах Оьрсийчоьнна дуьхьал кхайкхийна экономикан санкцеш кхин дIа а яхйийр ю аьлла. Уьш кхайкхийна ю Украинин малхбалехь Оьрсийчоьно лелориг бахьана долуш. Туска дийцарехь, Евробертан Оьрсийчоь хьокъехь йолу позици хийцалур яц, Москохо Минскехь барт беш шена тIелаьцнарг буьззинчу барамехь кхочуш цадахь.\nТIаьхьарчу хенахь цхьацца политикаша кхайкхам бан болийна Евроберте Оьрсийчоьнна дуьхьал кхайкхийна санкцеш дIаяха бохуш. Иштта Охан-баттахь Францин парламенто резолюци тIеийцира Оьрсийчоьнан мехкадаьттан а, тIеман а, банкийн а секторшна дуьхьал кхайкхаийна санкцеш дIаяхар доьхуш. Амма и сацам кхочуш цабича а мегаш болу кепехь бара Францин Iедалшна.\nЕвроберто Оьрсийчоьнна кхайкхийначу санкцийн хан чекхйолуш ю Марсхьокху-бутт дIабоьрзуш. Уггаре а кху дуьнентIехь таро йолчу пачхьалкхийн шина денна лерина G-7 олу сааммит дIайолаелла Еарин дийнахь Японехь, Тийначу хIордан бердаца Iуьллучу Исэ-Симе олучу Миэ префектурерчу къоман паркехь.


Самбо латарашка — Сердало\n22.11.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nУкх деношка Магаданеи Магадански областеи дIадихьача самбо даькъе хиннача латарашка дото майдалг йоаккхаш котало яьккхай цига Iоваь вахаш волча Далганаькъан Мухьаммад-lале яхача гIалгIай кIаьнка. Цох бола хоам бу цун дас Далганаькъан Руслана. Латарашка дакъа лоацаш 400 совгIа къона низъоамалхо хиннав яхьарашка.\n3,5 шу мара даланза 17 кийла дозал долаш ва зIамига низъоамалхо, хIаьта Мухьаммад-Iалеца лийтараш хана цул боккхагIа а, 18 кийла совгIа дозал долаш а хиннаб. Бале а дикка дохьалэтта ший моттиг яьккхай кIаьнка. Хьалхарча кхаьннеца лета уж эшабаьчул тIехьагIа финале шийца летача виълагIча низъоамалхочунга дIаяхьийтай цо хьалхара моттиг.\nЦу латарашка 4 шерал зIамагIа дола бераш дIачу ца ийдой а 3 шуи 3 бутти баьлча дIаийца хиннав Мухьаммад-Iали. ДIахойодача хана а шийна ма могга низъоамала даькъе къахьегаш толамаш доахаш дIаваха уйла йолаш ва из. Белгалде деза Мухьаммад-Iали Iоваьча хана бага цергаш йолаш хинналга. Ший яьннача ханага хьежжа а доацаш воккхача сага санна оамал йолаш, эхь хеташ, корзагIваьнна воацаш ва кIаьнк.\nТаханарча дийнахьа садике а низъоамала цIагIа а ухаш ва Мухьаммад-Iали. Шиннахьа а дика кхоаву из, кхычарел тIехьа ца вусаш.\n№172 (12108), ера, 22 ноябрь, 2018 шу / Четверг, 22 ноября 2018 года\n← Девятая гуманитарная акция\nВ первенстве России по дзюдо примут участие 600 спортсменов →\nВ Ингушетии пройдет Кубок России по пауэрлифтингу


Оьрсийчуьрчу "сепаратизмца" ца йогIу Каталонин "индепендизм"\n«Мохк цхьаннех а бозуш бац», дIакхайкхийна Барселоно\nКаталонин парламентан доккхахчу декъо шайн мохк бозушбацарх деклараци арахецна шинарийн сарахь. Резайоцчу Мадридо хаттар дина Барселоне: хаийта, хIун бохург ду «цаязар»?\nЖоп метрополе дIа ца хьажийнехь а, документах лаьцна дуьйцучу Каталонин куьйгалхоша хаъал гайтина цуьнан маьIна.\nКаталонин парламентехь (иштта Iедалехь а) дукхалла карахь латточу фракцех 72 депутато къобалйина маршонан деклараци.\nБуха куьйгаш яздинчийн декъахь волчу Каталонин министрийн кабинетан лидеро Пучдемон Карлеса ша парламенте бинчу кхайкхамехь ца боху, мохк сихха дIакъаста беза Испанех. Мелхо а, «Каталони маьршаяла еза, амма сихъяла мегар дац», аьлла.\nОцу дIахьедаро гIеххьа сапаргIатъяьккхина Барселонерчу сепаратизман хьуно сингаттаме йожийна йолу Мадрид. Иза хIинца тешайоьлла шен ницкъ баккха дезар цахиларх барселонхошна дуьхьал.\nЦкъачунна Каталонин ерриг а парламентан декъашхошна хьалха кхоже яккхаза ю Деклараци. Цундела олийла дац иза юридикан документ ду. Амма гена дац парламенто Деклараци къобалъян а – дукхахболу депутаташ бу Каталонех пачхьалкхаллехьа.\nЦу тIе, кху беттан хьалхарчу дийнахь, Мадрид мел духьаллаьттинехь а, хиллачу референдумо гайтина мехкан лаам – 5,4 миллион харжамхочух 2,28 миллион стаг вахна кхаж таса, царех 90 процентна лаьа Каталони маьршайолийла.\nШен къам а, шен мотт а болу мохк дуккхаза а гIиртина Испанех дIакъаста. 150 шо хьалха дуьйна а. ТIаьххьарчу бIе шерачохь маршонан болам айбира каталонхоша Испанин Iедалехь Франко Франсиско волуш. Амма ийшира.\n1979 шарахь елла Каталонина автономи, цул тIаьхьа бакъо яьлла лела махкахь каталонин маттана а.\n« Индепендизман» (мехкан маршонан) болам рогIехь марсабаьлла Каталонехь иттех шо хьалха. Иштта, кхул хьалха а хIиттийна цигахь маршонан хьокъехь референдумаш.\nБашхалла юй Кавказерчуй, Каталонерчуй сепаратизмна юкъахь?\nМаршо Радион хаттарна жоп луш ву Оьрсийчуьра политик, «Малхбаленан харжам» («Западный выбор») партин куьйгалхо Боровой Константин.\n- ХIун башхалла го хьуна нохчийн, каталонхойн сепаратизмна юкъахь?\n- Башхалла дера ю, цхьанхьа хирг демократин пачхьалкхехь хуьлуш хилар, вукханхьа – авторитаран пачхьалкхехь.\nУггаре йоккха башхалла ю, цхьаьнхьа политикашна юкъахь дискусси йоьдуш хилар, вукханхьа – репресси. Авторитарин пачхьалкхан карара гIирс кхин бу.\nНохчийн Республикехь тахана лаьттарг – репрессийн, колониалан режим ю. Вуно луьра. Иза тоъал маьрша йолчу Каталонерчу режимца юстар нийса дац.\nКаталонехь цунна паргIатъяла кхочуш йолу бакъо муха чекхъяккха еза ду къуьйсург.\nТкъа Оьрсийчохь набахтийн, Iазапдаран, кхелан чоьнел арайолуш яц и бакъо.\nОццул йоккха ю башхалла.\nКаталонхойн «индепендизманний», абхазойн, хIирийн, гIирмахойн, нохчийн «сепаратизманний» хIун ду юкъара, стенца ю башхаллаш, хаьттира Маршо Радионо Ичкерин лидере Закаев Ахьмаде а. Дерриг а цхьаъ ду, амма меттигаш а, къаьмнийн амалш а шайн-шайн ю, бохура Лондонерчу политико.\n- Доккхачу декъанна, дешнаш ма дуй уьш, «индепендизм» аьлча а, «сепаратизм» аьлча а, «маршоне йолу бакъо» аьлла билгалдаьккхича а.\nДуьненаюкъарчу бакъоно магош йолу паргIато схьаэца тору хьал пачхьалкхашкахь лаьттачу хьоле хьаьжжина билгалйоккху. Каталонера хьал Абхазерчуьнца, Къилба ХIирийчуьрчуьнца, ГIирмерчуьнца, Нохчийчуьрчуьнца дуста диллича, нохчаша 400 шарахь схьабохьу шайн къийсам.\n«Пачхьалкх кхоллар», маршо» бохучу кхетамашна тIера дIадаьлла Нохчийчохь долу хьал. ХIунда аьлча, нохчаша маршо лехар церан кхерамзаллица доьзна ду. Цхьана пачхьалкхо ца дина Оьрсийчоьно динарг – маршонехьа гIерта къам хIалладар.\nЦундела йоккха башхалла ю оцу «сепаратизман» кепашца. Оьрсийчоьнна ша Нохчийчуьра хьал дерзийна яьлла аьлла хета. Кадыров охьа а хаийна, Нохчийчоь азаллехь Оьрсийчоьнах кхин къаьстар а йоцуш, цхьа пачхьалкх ю, ши къам ду, цуьнга бахийтарх, луъург дийца маршо яларх, Нохчийчохь хьал дирзина дац.\nНохчий шайн кханенан тIаьхьалонах, кхерамзаллах тешаш бац, тоьшийла а дац - Нохчийчуьра хьал шина стеган, Путинанний, Кадыровнний, юкъаметтигех доьзна бен лаьтташ а дац.\nЕвропан Бертан пачхьалкхийн шайн башхалла ю. Испани маьрша мохк бу. Каталонхой Испанех къаста гIертарх, Европан Берта юкъара бовла лууш бац. Юкъаметтигаш царна хуур ду къасто.\nИштта, кеп карийначул тIаьхьа Кавказ а къаьсталур ю шен маршонца. Оьрсийчоьно тIамца, цIийца шорбина шен мохк. Къиза къаьстина, йоьхна дIагIур ю Оьрсийчоь.\n- Хьан кхетамехь, пачхьалкх Каталонино йохош ю аьлла, Мадрино Барселонана тIе бомбанаш еттар яц-кх?!\n- Дера еттар яц цкъа а цкъа а-м. Я бомбанаш а еттар яц, я цIий а Iанор дац. Рефередуман дийнахь шен полици шога хьаьвзарна а йоккхаеш яц Мадрид. Иштаниг Европехь чекх а дер дац, чекхдолуьйтур а дац.\nЧехин президенто Земан Милоша деношкахь Европан парламентан ассамблеян депутаташца къамел деш дIахьедина, Оьрсийчоьнехьа ГIирма ерзар – хилла даьлларг ду, Украинана ахча а делла, проблема Кремло яста езара, аьлла.\nОьрсийчоьно ГIирма яккхар бахьана долуш, цунна дуьхьал санкцеш латточу пачхьалкхех цхьаьннан лидер волчу Земана иштта алар ца тайначаралахь бу шен Чехин а куьйгалхой – масала, премьер министро Соботка Богуслава аьлла шайн президентан позици йогIуш яц Чехин арахьарчу политикаца.\nДелахь а Европехь гуш ю башхалла: цхьаъ ду ницкъаша нехан мохк баккхар, кхин ду и мохк шен лаамехь бовбала гIертар.


Немцов вийначех цхьаберш маьрша бу, боху прессехь\nЛахьан-бутт 02, 2020\nОппозиционер Немцов Борис вуьйш дакъалаьцначу нахах кхин а масех тидамехь хилла талламан, амма цо уьш жоьпе ца озийна, яздо "Медиазона" а, Scanner Project а порталаша.\nОцу шина хаамийн гIирсо бинчу талламо гойту официалехь шайна тIе бехк баьхьначу нахаца – Дадаев Заурца, Эскерханов Темирланца, Махмудов Русланца – цара Немцов вуьйчу муьрехь телефонехула къамелаш деш Хатаев Асламбек а хиллийла.\nТалламан комитет Геремеев Руслан лаца кечлучу хенахь Хатаевс цунна а, шена а авиабилеташ эцна Немцов вийначу шолгIачу дийнахь Москвара Соьлжа-ГIала дIаваха. Амма талламчаша ца лоцуш витина ший а.\nКхел йоьдучу хенахь а ца кхайкхина тоьшалла дайта Хатаев Асламбек – иза кхеле кхайкхар дехна а хилла Немцовн йоьIан Немцова Жаннин адвоката Прохоров Вадима.\nПрохоров тешна ву "зулам диначех, иза кечдинчех къаьсттина, цхьа дакъа цкъачунна жоьпах хьалхадаьлла" хиларх.\n"Талламан комитето лакхара охьа шега кхочучу омрица сацийна латтадо зулам таллар, ларш лаххара а Кадыров Рамзанан гоне дIакхочуш, я кхин а лакхайоьлхуш хиларна", – аьлла хета адвокатна. Цо бахарехь, "Оьрсийчохь кхин Iедал хиллалц" гIуллакх дуьззина толлур ду ала дац.\nОппозицин лидерех волу Немцов Борис вийра 2015-чу шарахь Чиллан-беттан 27-хь Доккха Москварецки тIай тIехь Москох юккъехь. И зулам вовшахтоьхнарш а, дайтинарш а карийна бац. Немцовн гергарчу нахана а, белхан накъосташна а хетарехь, и зулам вовшахтохарна а, бехкенаш кIелхьарбахарна а бехке хила мега Оьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран го.


Швейцаре воьдуш хилла Калоев Виталий лаьцна Мюнхенерчу аэропортехь\nМангал-бутт 30, 2012\nОьрсийчоь -- Калоев Виталий, шен доьзалан коша уллехь, 16Деч2008\nкеманийн диспетчер вийначул тIаьхьа. Ши шо хьалха Боден-Iоманна тIехула чекхдолуш хилла долу ши кема вовшах а кхетта, баьллачу бохамехь Калоевн хIусамнаний, ши бер кхелхинера. ХIинца кеманийн бохам хиллачул тIаьхьа 10 шо далар билгалдакха ваха араваьлла волу бекхамхо Германехь лаьцна.\n2002 шарахь Швейцариний, Германиний юккъехь Iуьллучу Боден-Iомана тIехула долуш хилла ши кема стиглахь вовшакхетаро Iадийнера доллу дуьне а. Цу бохамехь кхузткъе цхьайтта стаг кхелхира, шайн юккъехь шовзткъе шийтта бер а долуш. ХIирийчун Калоев Виталийн хIусамнаний, ши берий а дара байъинчарна ююкъехь, „Башкирийн авиалинешна“ юккъе догIучу кеманца Испане садоIа даха арадаьлла долу.\nБохамна бехке талламхоша Швейцарера диспетчерийн сервис лерира. Амма Iедалхоша цу сервисан белхахошна тоьхна долу гIуда тоаълла ца хеттачу Калоев Виталийс ша шен куьйга бехкечунна бекхам бан сацам бинера. Ши эзар деалгIачу шарахь цуо шен доьзал кхалхарна куьгбехке шена хетта волу диспетчер Нильсен Петер вийра. Швейцарерачу кхело и бахьана долуш лаца а лаьцна, 8 шо хан тоьхна, набахте хьажийра Калоев. Амма ши эзар ворхIалгIачу шарахь, набахтехь дика леларна, хенал хьалха аравалийтира иза. Оьрсийчу юхавирзина волу Калоев Москохахь а, шен цIахь ХIирийчохь а, турпалхо -бекхамхо санна тIеийцира.\nХаддаза кавказхойн къизалла а, церан акхалла а йийцаре еш самукъадолуш болчу оьрсийн хаамийн гIирсашкахь Калоев вуьйцучохь цунах лаьцна дикадерг а, дезадерг а бен ца яздора, ткъа цуо маьрша стаг вер – иза цхьа сийлахьа турпалалла йолуш санна дуьйцура. Калоев цIавогIуш волчу кеманна дуьхьал арабевллачу наха дийна тойнаш хIиттийра цуьнан сийна, ткъа ХIирийчу иза юхавирзина дукхахан ялале цунна гIишлош яран министраллин гIовсан дарж делира.\nБоден-Iоман тIехь бохам баьлла итт шо кхочучу муьрехь юха а карлабелира цу дийнан Iовжам а, цуьнца цхьана Калоевс динахилларг а. Юха а оьрсийн хаамийн гIирсаша турпалхо санна вазван волийра бекхамча. Ткъа Калоевс ша динчунна ша дохковаьлла вац элира шен рогIерачу интервьюхь. „Суна хетарехь, муьлхачу а стеган бакъо ю ишттачу хьолехь ша шен куьйга нийсо цIаерзаян“, - элира цуо.\nШа кху деношкахь юха а Швейцаре а, Германе а ваха дагахь ву бохуш дийцира Калоевс кхин дIа а, цигахь бохам хилла итт шо кхачар дагалацарехь дакъалаца.\nЦундела шота дийнахь немцойн Мюнхенерачу аэропортехь Калоев полицино дIалаьцна аьлла болу хаам, стиглахь ткъес санна, бийкира. Ша лаьцначуо шега Боден-Iоман уллорчу немцойн Юберлинген гIалин дайша кхайкхина аьлла дIахьедар динехь а, амма иза лаьцначу полицхоша Калоевна елла йолу шенген-виза гIалатца елла ю бохуш чIагIдо. Цара дийцарехь, хIирий шайн махка варна шаьш дуьхьал хилар Швейцарин Iедалийн векалш дIахьедина. Цул совнаха, Москохарчу Iедалша бекхамхо Германи вогIуш хиларх лаьцна, бан ма-беззара, хаам ца бина немцойн агIоне.\nКарарчу хенахь Калоев Мюнхенерчу цхьана полицин декъехь ву. Ткъа цу гIаларчу оьрсийн векалтин куьйгалхо Грозов Андрей цунна гоунахь кхолладелла долу хьал дIадерзон гIерташ ву. Иштта лаьцначунна орцах ваьлла ву ХIирийчоьнан куьйгалхо волу Мамсуров Теймураз а. Цуо дийцарехь, Калоев кесталгIа дIахеца там бу, дIахецна а ца Iаш, цунна бакъо яла сахьт ду немцойн Iедалша, шеца цхьана оьрсийн консул а волуш, шен доьзал кхелхинчу меттехь дIахьон долчу дагалецаршкахь дакъалаца. Цул тIаьхьа иза сихонца Оьрсийчу юхаверзийта декхар ду, Мамсуровн дешнашца.\nБакъду, цкъачунна лаьцначунна тIе векалтин белхахой кхаьчна бац. Шеконе ду иштта, Калоев, оьрсийн агIоно ма-дийцара,сиха дIахоьцур ву бохург а. ХIунда аьлча, цуо кху деношкахь мукIарло дина ма-хиллара, Швейцарера цуьнга кехат даийтинера, набахтехь ша лелорна пачхьалкхана хьалха шен IаьIна долу декхар сихонца дIатакха аьлла. И декхар цхьа бIе ах бIе эзар Швейцарин франк, я соьмашка даьккхича, 5 миллион сов сом ду. Ша и ахча такха дагахь вац элира бекхамхочуо, шегахь иза хилча а, ша лур а дацара, аьлла. Хила там бу, Калоевна Швейцарин Iедалша, немцойн полицехула, и декхар такха ца тикар а бехке дуьллуш хила.\nМухха делахь, Оьрсийчохь турпалхо санна вазвеш волу, ткъа Швейцарехь а, йоллучу Европехь а маьрша стаг вийна зуламхо лоруш волу Калоев карарчу хенахь немцойн полицин карахь ву. Шеко яц, иза маьрша ваьлла, цIехьа вирзича, цуьнан турпалхочун васт юха а керлачу сийлаллийца къегар хиларх.\nБакъду, хIетахь, цуо бекхамна Швейцарера диспетчер вийча ма-кхолладаллар, тахана а лаьтта хIаваэхь жоп доцу хаттар: и хIума бIешерашкахь дуьйна Оьрсийчоьнна муьтIахь болчу „дикачу“ кавказхойх волчу хIирийчо а ца деш, нохчийчуо дина хиллехь, муха мах хадийна хир бара теша Оьрсийчоьнан юкъаралло а, Iедалша а цу кепарчу бекхаман?\nТIаьххьарчу хаамашца, Калоев чувитина Германина. И аьлла шен твиттер тIехь хаам бина ХIирийчоьнан куьйгалхочо Мамсуров Таймураза.


Лавров: Евробартах дIакъаста кийча ю Оьрсийчоь\nГеополитикан изоляцига гIерташ яц Оьрсийчоь, амма кийча хила еза Евробартаца йолу юкъаметтигаш хадон аьлла, дIахьедина арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс. Девзаш долу алар хьахийна цо: "Хьайна машар безахь - тIамна кечло" аьлла.\n"Хууш ма-хиллара, дуьххьара дац, цхьахдолчу дакъошкахь санкцеш тухуш, къаьсттина вайн экономикана уггар а кхераме йолчу, экамечу сферашкахь. Дуьненах дIахада ца лаьа вайна, делахь а цунна кийча хила деза", -аьлла министро YouTube каналерчу «Соловьев Live» программан эфирехь.\nМасех де хьалха Брюссело дIахьедира, Оьрсийчоьнна дуьхьал керла санкцеш яха дагахь ду шаьш, оппозиционер Навальный Алексей лаьцна, цунна тIехь йина кхел бахьана долуш аьлла. Карарчу беттан 22-чохь дийцарш дIахьур ду Боюсселехь Оьрсийчоьнна санкцеш тохарх лаьцна.


Мила ву биэхке вай тишчу хьоланна? - Chechenews\nГлавная » Все Новости » События » Мила ву биэхке вай тишчу хьоланна?\n«Я видел много народов, но таких непокорных и неподдающихся как чеченцы, на земле не существует и путь к завоеванию Кавказа лежит через покорение чеченцев, а точнее, через полное их уничтожение» (из рапорта А. Ермолова императору Александру I 12 февраля 1819 г.)\nКхузахь Нохчех аьллачу шина дашах далор вай цкъа хьалхара дош (комментари).\nЯн Чеснов воккха 1илманча ву, академик, профессор. Кхуо элира 20-ха шо сов хьалха, ша Нохчийн бух талла волалуш (Этногенез). — Ша чог1а цец ваьккхира шена гучудаьлча, цу йоккхачу харцонуо. Нохчий юккъерчу барамехь къам ду шен доккхаллийца, 1 млн т1ех даьлла долу, Совета 1едалан къаьмнашна юккъехь, ша цхьаъ бен доцуш дисина бух талларца этногенезехь. Шен хенахь массуо ноьврен а (северан) Кавказан а кегийр къаьмнаш 3-10 эзар бен доцурш а, шайн бух теллина вахьадиллина лаьттачу хенахь.\nВайна хаа а деза талла а деза. Х1унда дитина хилла ца довзийта юьстах а даьккхина къастийна Нохчийн къам? Х1унда, йа хьанна ду вай хиларца новкъа кху Маьлхан Дуьненахь? Цундера ша хазахиэтарца т1иийцира Нохчийн къоман бух таллар. Тахана боху цуо, 20 шарахь шен болх бина ваьлча. Ша дозалла до, х1окху ширчу а оьздачу къоманна бух таллар шена кхаьчна хиларца. Кхуо яздина вайх долу белхаш ду шортта.\nДала 1азапера ма ваккхарг, цу Ермола Нохчех аьлларг цуьнан дешнаш дац. Иза муьжгийн Лайн империн 1алашонна лаам бу.Бацахьара цара цунна х1олламаш (памятникаш) х1иттор яцара Кавказхойн махкахь, Джохар (Грозный) Пятигорск, Краснодар. Нохчийн къоман бух хадийна х1у дайъар, таханналца дуьйна схьа даиманна а хилла болу церан лаам. Ца хилча иза иштта и паччахьан Лай-пхьу Ермол и ала а даьхьар дацаре, шайн Делан *метта* волучу Паччахье ! Со жима волуш Ермол олуш ж1аьлийн ц1ераш хуьлара, Къонахаша техкина йолу вайна и ж1аьлеш довзийта. Тахана вай санна не1алт олара цара, Совета «1едална» милцо а парте ваьллачунна.\nЕрмола динарг жима дина дицдина волчу Къ(П)утина, шен талорашца боьхаллин къизаллийца, ц1арах вайн коьртчу шахьарна (Пачхьенна) боккхачу ураманна ц1е тиллар? Шен боьхаллийна ала ц1е яккха дуьненахь дош дан а дац!!! Цара боху шаьш вайна *дика болх бахьа,шаьш вай серлоне даьхна*.\nЦу хьакхаршна-Эхь, бакъуо, нийсо х1у ду а ма ца хаьа.Хьовсийша цара мелла пусар до а мелла сонта-1овдалаш лору вай. Вай дайъар, атар, шайн боьхалла, акха къизалла, цара серло ю боху вайна шаьш еана. Иза Шайт1ана амат а эскар а хилар ца гуш верг, йа шекуо ерг доккхачу тиларчохь ву. Цу Къутина шайт1ана ма1аш ца го техьа царна. Ткъа Элчануо аьлла(с.1.с.) «Массо а тилар ц1ерга г1ур ду». Кхи цхьа масалла-далил далор вай. Иза хилла манголаш Халифат т1елеттачу хенахь, Баг1дад шахьар Пачхье (Столица) хилла х1етахь Халифата. Цу Баг1даданна Манголаш т1елиэташ болуш, царна г1одеш кадиэ хьийзачу Шииташ биргал бевлча, некъаш гойтуш, къайленаш юьйцуш, герз духкуш, кхачанаш латтош Манголашна.\nБусалбачу Нехан Воккхачу Имамо Ахьмад бин Хьамбала (Д.къ.Б.ц) аьлла — «Ша ца буьйцу Шииташ цу мостаг1ашна г1одеш кхача, герз, латтош болу, цара-м илла-билла Куфр дина (Керстаналла дар, Динна чуьра аравалар), Валлах1и-Биллах1и Куфр ма ду, и мостаг1ийн Бусулбан Наханна т1ехь туола лаар а иштта жимма а ц1еран хьукум а дахар а нийса хетар а Бусалба Нехан чулла а» Р.Хасбулатовс муьжгийн Лай волчо боху (уггаре лахара даьккхинчу терахьца), Г1аскхий-Нохчийн юкъахь хиллачу т1амехь 1994-96 шерашкахь, нохчашна зиэ дина цу т1амо 100 млрд долларна. Дийна, дагийна 300 сов эзар Адам а цадуьйцу цуо, царех 40 эзар сов бераш а долуш дайъина, т1епаз байъина 25 эзар кегий Нах ца буьйцу вайн х1у дайъа лерина.\nЮха 14 шарахь д1адоьду кху т1аьхьарчу т1еман 1азапан кхахь а. Цул хьалха долчу 4 б1аьшарахь дерг мел хир ду вай жимма дуьстича бала а кхаьчна. Цундера ма аьлла вайн хьекъале Къонахчу Дайша. «Шен Нах ца билхинчу докъах-неха Нах а ца билхина». «Шен мостаг1а мостаг1а вуй хаар-ах туолам бу». Иза биргал валарца хьайн 1алашо хьуна ёвзан дера. «Шен мостаг1, мостаг1а вуй цахуург-иза Лай ву».\nВайн бух-орам боьвзачо Сий дарца дозалло до вайх, амма вайна ваьшна юккъахь дено-дено совйуьйлуш ю муьжгаша кхиош йолу шайх терра Кхоьбанаш. Дин доцуш,бух ца оьшаш, Яхь йицйина, г1иллакх эхь-бехк доцу Хардангаш (манкурташ). Шайн гайшний ц1оганний бен бала а кхетам а боцу, лело атта болу Лаьш. Кху масийтта б1ешарахь, Къонахий лиэташ шайн Маршо Сий лардеш д1акхелхаш, х1ара Хардангаш дебаш схьадог1уш ду вай. Амма кху Хардангийн чаккхе ирча ю кху Дуьненахь а Эхартахь а. Ткъа Далла бу-кха хастам вай кхарах ца кхолларна.\nМуьжгашкара вайна кхаьчнарг кху 425 шарахь ду (1588-2013ш.) — 1азап, 1ожалла, къизалла, мохк а Адам а талхор, харцо, аьшпаш, ямартло, мотт х1аллакбарца х1у хадор(этноцид). Вай дуьйцур а дац йа ала бакъо а яц бух боцург.\n1) И ямарт лулахой муьжгий-г1азакхий ца хиллехь, вайн Даймохк иттозза боккха бара малхбалера, Къаспин х1ордаца Идал(Волга) хица Неврехь(север).\n2) Вайн къоман терахьа мел озийна лаххара даьккхича 50 млн хир дара(1илманчаша 100 млн боху)\n3) Вай дахаран хьелаш хир дара Д,Джохара ма аллара,массерана а чохь дашон краникаш а йолуш. Маьрша хилча бохург дара иза!,Вешан Мехкан Дай а долуш т1алам барца Наханна юкъахь х1оттийна Делан Нийсо а йолуш.\n4) Кху Дуненахь уггаре а тоьлла Мехка даьтта делла вайна Дала,иштта деши-дети,газ,уран,маржанан бирлантан т1улгаш,дарбана хиш,мехалан бецаш,уггаре а ч1ог1а попана хьаннаш.\nКху лаьттат1ехь цхьанне а доцу 1алам а Адам а лардеш долу Оьздачу Г1иллакхийн кхетам.Дог майра Къонахий, экамиэ турпалан Наной, тешамен доттаг1алла, хьанала къоман ВОШАЛЛА.\n5) Кху хазчу туокхе хьелаша ,г1иллакхаша,бахамо,кхетамо къоманна луш дерг, аьттуонаш бу. Ондда долчу хьекъалца хьелашца кхиар, дахаран иралла (прогресс и развитие), похьмалла а ду (талант). Т1акхха цунах схьадолург кхиаманна шовда ду.\n6)Кху Дуьненан уггаре хаза а уггаре хьал-бахам дика долу а Мохк бу вайн Дег1аста, Кавказан Дог лоруш долу. Цундера, цу баххашца вай хила дезаш дара кху Дунент1ехь уггариэ а нуц1къала Пачхьалкх а йолуш, Ширчу заманашкахь вайн Дайша х1иттийна йолу Пачхьалкхаш санна йолу, Шумар, Миттане, Хьалдея, Наири, Хатте, Урарту, Кавказски Албани, Алани, Хазаре Сим-Сир, Имамат…\n7) Тоьллачехь говзаллийн г1ирсаш а болуш,Т1урненехь спутникаш а йолуш.Дуненчохь боккха ларам а болуш. Уггара коьртаниг, Адам вовшийн дог-ц1ена, ларамашца г1иллакхе долуш. Вайн дага бог1уш болу оьзда (д1абевлларш 20-30 шо хьалха.Д.г.ц.) Баккхийнарш санна талхоза, ц1ена. Кху сила долу хьахийначу беркатехь-ни1матех вай хедийнарш,масийтта б1аьшарахь вайна т1ехь х1ара 1азап-тезиэт латтош берш муьжгий бу, чалахь бина г1аскхий, Делан не1алт шайна хиларш. Цунах ца кхетарг сонта а ву,бакъ волу Нахчо а вац, йа сий долуш а вац. Иза Дала ма баххара «ХЬАЙБАНАЛЛА А ОЬШУШ ВУ» Сийлахьчу Аллах1-Дала(с.т.) г1о дойла вайна Шен нийсонт1ехь дендала.АЛЛАХ1УММА АМИН !!!\n(Аса леррина Нахчий маттахь яздо,кегийрхошна т1аьхьенна пайденна лерина.Массуо а 3-4 д1аваьккхича цу мостаг1ий маттахь яздеш ву, церан мотт барна кхоьруш санна. Ткъа цу балхо вешаниг мотт хьошаш хилар га ца лаьа вайна. Дукхах йолу вайн Сайташа д1а а ца оьцу сан яззамаш (статьяш), вайн маттахь хилар бахьана долуш.Иза а ду Эхь. Цхьаволчо мехала хетарг гоч ярца(перевод) муьжгийн матте а йоккху. Иза а мегаш ду вайгарчу аг1онна.)


Кеманаша бомбанаш тоьхна 20 стаг вийна Шемахь\nШемахь, латакия-провинцехь кеманаша бомбанаш а тоьхна, вийна лаххара а 20 стаг. Шеман адамийн бакъонашларъярхойн центро бинчу хаамца, Шоьтан буса кеманаша тохарш дина Салма олучу гIалахь. Асад Башаран эскарша шайн куьйгакъел латтош ю мехкан юккъехь а, къилбехь а йолу территори.\nГIаттамхойн тобанаша дIалаьцна ю къилбаседехьа а, Туркойчоьнан дозанца а йолу кIошташ а, Ефрат хица йолу меттигаш а. Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацино далочу терахьашца, тIаьхьарчу 28 баттахь Шемахь вийна 100 эзар сов стаг. 1 миллион 700 эзар стаг махках ваьлла. Уьш коьртачу декъанна дIатарбелла луларчу пачхьалкхашкахь.\nПIераскан дийнахь Iамеркан Пачхьалкхан секретарца Керри Джонца дагадовларш хиллачул тIаьхьа Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс элира, Шемара конфликт дIаерзор Iалашонца Женевехь машаран дийцарш юха дIадоло деза аьлла хеташ ю ши а агIо аьлла.