Нохчийчоь - Юкъараллин жигархо Садулаева Зарема Шалажахь дIаюллуш кадам бан баьхкина болу зударий бу боьлхуш,11Марс2009\nПолицин урхалло гIардаккхарца, кху деношкахь Веданан кIоштахь лаьцначу кхаъа стаганна юкъахь шиъ зуда ю. Цхьаъ МахкатIера ю, важа ю Соьлжа-гIалара. Хьалхарчуьнан 27 шо ду. Важа 33 шаре яьлла ю. Цаьршинна бехке диллинарг ду 2006-2008 шерашкахь кхача а латтош, гIаттамхойн аьтто бар.\nЦIарца буьйцуш боцучу зударийн хьокъехь кхин совдаьккхина дуьйцуш хIумма а дац. Масала, хIун бахьана долуш гIо деш хилла цаьршимма тIемалошна бохург хууш дац. Иштта хууш дац могIарера доглазархой хилла уьш, я цхьа гергарло долуш лелаш хилла и ши зуда тIемалошна гIо деш. Цаьрца цхьана лаьцна ву 31 шо долу Веданан кIоштан Элистанжара вахархо а.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министро Алханов Руслана Iорадаккхарца, кху деношкахь Соьлжа-гIалахь сацийна леррина Москохара дуьйна, масех эзар чакхарма некъ а беш, гIаттамхошна тIекхача а, цаьрца уьйр таса а дагахь Нохчийчу кхаьчна хилла Дарья цIе йолу 20 шо долу оьрсийн къомах йолу йоI.\nМинистро чIагIдарехь, цуьнан Iалашо хилла тIеман говзалла кара а ерзийна, Москох,ша а леш, эккхийтар дан. Цунна хьехамаш бинарг, Iехийна-тилийна иза зуламечу новкъа яьккхинарг шайна мила ю хиъна бах Алхановс. Цо дийцарехь, галяьлла Нохчийчу кхаьчна йолу оьрсийн йоI Москохарчу низамхошка дIаелла.\nЦхьаболчу бозуш боцучу тергамхоша билгалдаккхарца, меттигерчу Iедална хIетал-метал хиллачех цхьаъ ду, мел дакъа лоцу вайнехан зударша итт шарал сов бах а белла, махкахь сийсаш лаьттачу кху шолгIачу тIамехь бохург. Цаьрна хетарехь, нохчийн зударша тIемалойн агIончийн кхераме дукъ тIелацаран коьрта бахьана хила тарлуш ду гергарлонаш.\nГIаттамхошна ГIо Дина аьлла Ши Зуда ДIалаьцна Нохчийчохь


"Массо а хIуманна реза долу кеп хIиттор дита деза вай"\nМангал-бутт 05, 2018\nДагестанера Алиева Марьям\nДизайнер Алиева Марьям- Дагестанах, ламастех, бахархойн критикех\nДизайнан студин долахо, 25 шо долу Алиева Марьям ХIинжа-ГIалахь йина а, кхиъна а ю. Юрист ю иза ша. Шина йоьIан нана а ю.\nБашха шех лаьцна дийцар ца деза цунна, амма шен даймахках а, шен проектех а дуьйцур дара цо саццанза.\nДа суьйли, нана гуьржи долу дела хила тарло цуьнан Дагестанан а, Гуьржийчоьнан къаьмнашка безам. Йинчу махко дуккха а керла идейш ло цунна. Цига йоьду иза шен дог ир-кара хIотто а. Къилбаседа Кавказан къаьмнийн духар ду тахана оцу жимчу зудчо довзуьйтург.\n– Марьям, дуьххьара муха доладелира хIара?\n– Кхо шо хьалха маре а яхна, Москох Iен-яха дIаяхара со. Юьхьанца чIогIа сагатдора ас сайн цIа. Сиха бIаьргбедира сан шахьарарчу бахархойх. Суна новкъадара Москохарчу бахархошна суьлех, Дагестанах хаарш кIезиг хилар. Нагахь царех дош олуш хилча а, хестош, томехь дерг ца хезара. Дерриг дIа а тесна, цIа яха лаьара юьхьанца. Аьлча а, "тхайнаш", "хийранаш" бохуш, къаьмнийн къестамаш боцчу яха лаьара суна. Сих ца луш, ойла йича, со кхийтира, йоккхачу шахьарахь бехачу нехан хан а, аьттонаш а ца хилла-кх тхан культура, тхан ламасташ, довза аьлла. Сайна тIера йолаелира со.\nМасала, тхайн ламасташца догIу деза денош билгалдаха дуьйладелаира тхо тхешан доттагIашца. Духарехь ас тидам йовлакхна тIе бохуьйтура. Дагестанан къорза, даккхий, Iаламат хаза йовлакхаш, корталеш гулделира сан. Дукха хан ма яц йовлакхаш лелор тIедожийна зама лаьттина, бераллехь дуьйнна гулдора уьш, маре йоьдуш чамди чу дахка а бохуш.\nДоцца аьлча, кхечу къомахчу нахана сайн культура йовза лаарна тIера доладелир-кх. Ас айса а тидам ца бира, Москох тхайн къоман духарца маца дуьйнна йолаелира со.\n– Бахархоша муха тIеоьцу хьан духарш?\n– Бакъ ду, Москохан урамашкахь сан гучуялар тергамза дуьсу аьлча, харц хир ду. Музейчуьра экспонат санна ма ю со (йоьлу). Нах тIеоьху суна, хеттарш до, стенгара ю, мила ю бохуш, соьца суьрташ доху цара. Амма гуттар чIогIа хазахета суна, сан махкахошна духар девзича. Гергарлонаш, доттагIаллаш тийсало тхан. Бакъду, цкъацкъа оцу адамийн тергоно ницкъбо суна, амма ас сайна дагадоуьйту, ахь хьайна мацах дош ма делла, Дагестанах лаьцна дуьненна а довзуьйтур ду айхьа аьлла.\n- Хьан духаран тергояр Москох а, ХIинжа-ГIалахь а цхьатерра хуьлий?\n– Дера ца хуьлу. Москох хазахета, ткъа Дагестанехь массо а хIуманца кхерчан йовхо, хьалхалерачуьнга безам хуьлу, цуьнах сингаттам а цхьана дIаийна хуьлу. Дог тохало, баккхийнаш тIе а баьхкина, со мара а йоьллина, деха къамелаш соьца дича. Наггахь белха а боьлху уьш, суна хьехамаш а бо цара. Иштта тийсаделла сан баккхийчаьрца дуккха а гергарлонаш.\n- Со нийса кхетий, оцу дерригено а цхьа шатайпа хаам бина-кх хьоьга, "Оьмарш къаьстачохь" аьлла, къоман духарийн коллекци юкъаяккха деза аьлла?\n- БIе сов шо хенара коч тIеюхуш цхьана дийнахь ойланашка яьллера со, хIун дуьтур-те оха тIаьхьенна, бIе шо даьлча, сан берийн тIаьхьено хIун коч юхур-те аьлла. Къоман колорит а, кху заманахь модехь йолу тендецеш а юкъа а ялош, иштта ойла хилира сан духарш тега. Сан модель – шен орамаш а, ламасташ а лардан ницкъ кхаьчна кхузаманан йоI ю. Сан коллекцехь кучамаш а, кIудалийн а, шаьлтийн а кепехь каралоцу тIоьрмигаш а ду.\nЦара дуьйцур ду экамечу ламанан йоьIан майраллех. Дуьххьара Дагестанехь гайтира ас сайн коллекци. Iаламат хазахийтира мехкаршна сан белхаш. Къаьсттина тайра царна цIоканах дина ги тосу тIоьрмигаш- кIудалш.\n"Оьмарш къаьстачохь" - коллекци хилла ца Iаш, иза шуьйра проект ю. Цуьнан Iалашо ю, кху яккхийчу технологийн а, глобалан а заманчохь шен культура Iалашъян тарлуш хилар дIагайтар.\nХIинжа-ГIалахь карарчу баттахь меттигерчу театро гIо а деш, дIахьур бу суьртийн гайтам. Цигахь йоллу Къилбаседа Кавказера хьеший бу оха кхайкхина. "Тешам" гIоьналлин фондаца цхьана дIахьочу тхайн проектца оха юхадендеш ду дагестанхойн пхьоладар – кузаш дар, деши дар.\nКомиксаш гойтур ю, Дагестанан исторехь хиллачу хиламех, оцу заманан турпалхойн васташ гойтур ду. Ишта-м дагахь йоцу сюрпризаш хир ю, и цхьаъ мукъна а дити вай къайленехь (йоьлу).\n- Инстаграмерчу хьайн агIон тIехь дийца дихкинарг а далхадо ахь. Хууш ма хиллара, Кавказехь ца деза ира хеттарш дийцар. Дов ца до хьуна и йозанаш ахь дитича?\n– Сайн блогаца со гIерта хIуъа а хийцина а цхьаъ хица, сайн аз дIахазийта, адамийн кхетаме кхача. Массо а хIуманна вай реза долуш санна Iен ца дезара вай. Проблема йоьрзур яц вай тапъаьлла Iарх. ТIекхуьучу тIаьхьенна дийца деза, дерриг дика ду бохуш, страусо санна гIамаршла корта а боьллина Iен мегар дац. Конструктиве критика дика ю, сайн гIалаташна къера хуьлу со суо а. Ас олучунна, дечунна массо а реза цахилар вуон ма дац. Вуьшта муха хир ду? Амма цхьа пардо бен дац критикна а, сийсазварна а юкъахь. Суо аьшнаш яр могуьйтур дац ас.\n- Хьан махкахоша стенна гезйоху хьо?\n- Кеп-кепарчу реакцех Iиттало со сайн проект юкъаяьккхичхьана. Цхьаболучарна дош ца хета ас лелорийг, тIаьхьало йоцуш гIуллакх ду боху. Вукхара аьттоне, кхиаме хир ду олу. КхозлагIчу декъо йоллу негатив тIекхуссу суна.\nЦарна ца лаьа яхначу заманчу ас шаьш юхаийзо. Уьш ца кхета, ас ма ца боху цаьрга ширачу замане дерза. Ас доьхург, дайн иэс лардар. Тхешан къома юкъахь яржо езаш ю тхан культура уггар хьалха. Баьхначийн а, тхуна тIаьхьа бехар болчийн а дуьхьа.\nТекстан автор Муртазалиева Зараъ, гочйинарг Димаева Лиза


JSK клубан къона спортхой.\nАтта дац даймахках а ваьлла, хийрачу махкахь дIатарвала, керлачу мехкан мотт бовза, дешар а, болх-некъ а нисбан.\nАмма киртигех чекхдийла Iеминчу нохчийн къомана керла дац тIехIиттина халонаш лар а, дикане кхийдар а. Европерчу вайнехан бераша кхиамаш боху дешарна тIехь а, спортехь а. Охьатохарах латаран спорт шуьйра яьржина ю Францерчу вайнахана юккъехь. Къаьсттина оцу спортан декъехь нохчий а, гIалгIай а дукха хиларх лаьцна а, цара бохуш болчу толамех а сих-сиха хьахадо Францин хаамийн хьостанашкахь.\nСпортан тайп-тайпанчу тIегIанашкахь дуьненан чемпионаташкахь толамаш баьхнарш а бу Францера вайнахана юккъехь, царах цхьаъ - охьатохаран латарехь дуьненан чемпион, Ниццехь вехаш волу Хаджиев Зеламха а волуш. Иштта вайнехан тренераш а бу Францерчу латаран клубашкахь бераш Iамош, Ниццехь а, Страсбургехь а, кхийолчу гIаланашкахь а.\nЛахьан беттан 25-чохь Францехь Альзас латтан Лахара-Рейн департаментан охьатохарах латаран къийсадаларш дIадаьхьира Шильтигайм цIе йолчу гIалахь.\nЙоху хеза цIерш вайнехан ерш йолуш, шен цIахь волуш санна ойла кхоллалора, бохуш дийцира цу къийсадаларшка вахначу Страсбургерчу вахархочо Акаев Ахьмада:"Сих-сиха хезаш хуьлу Европера мехкашкара вайнаха ( бераша а) спортехь толаме меттигаш яьхна, бохуш. Кхузахь тахана хьайн цIахь волуш санна хетало, йохуш йолу цIерш а вайнеха ю дакъалоцучеран.\nАрбитраш а вайн кегий нах бу кхузахь хьалакхиъна болу, спортах шайн некъ а бина схьабогIуш болу. ЧIогIа самукъне ду иштта вайн кегий нах кхиамаш а бохуш дIагIерташ болуш. Дала тIаьхье беркате йойла, аьтто а бойла."\nШильтигайм гIалахь хиллачу департаментан чемпионатехь хьалхара меттиг яьккхира цу меттигера "Олимпиа" цIе йолчу латаран клубо. Цу клубехь дукхахдерш вайнехан бераш ду.\nОцу чемпионатехь дакъалаьцнарг верриге а 97 спортхо вара. Цара яьккхинчу 67 толаман меттигах дуккха а яра вайнеха бераша яьхнарш.\nШолгIачу меттехь яра JSK цIе йолу Муса Авайсов тренер волу клуб, юккъехь дерш, массо а аьлча санна, вайнехан бераш долуш.\nЦу клубера берех, массара а аьлча санна, совгIатан меттигаш яьхна, аьлла дийцира тренеро Авайсов Мусас:"JSK клубера 16 бер дигнера чемпионате. 7 хьалхарниг, 5 шолгIаниг, 3 кхозлагIниг, I йоьалгIаниг меттигаш а яьхна цара. Цхьаъ воцчо массара а мидалш яьхна вайн бераша."\nХаза кхаъ хуьлий тIеоьцу Европерчу нохчаша а, гIалгIаша а вайнехан цIе бераша, вочу агIор а ца йоккхуьйтуш, дикачу агIор, юьхькIам болуш, къоман сий айдеш яккхийтар. Политикийн мекарлонаша вайнахана хIинццалца схьа тIехьекхна йолу нехаш дIайохуш ду, ала мегар ду спортехь а, дешар тIехь а Европехь кхиамаш бохуш долу вайнехан бераш.\nСоьлж-ГIалахь кикбоксинган чемпионатна кечамаш беш бу


Бахьанаш малагIаш да цун? — Сердало\nБахьанаш малагIаш да цун?\nТIехьа тIакхувш йоагIа тIехье, вай ноахал хьалха дIабахачарга хьажача царна вIалла тара боацаш, гIулакха а оамала а хувцабенна ба оал вай моллагIа цхьа гIулакх кегаденна хIама хилча. Мадарра аьлча, дикабараш а оамал йоацараш а ба кагегIчарна юкъе. Хьалха а хинна хургба цу тайпарабараш. Бакъда, воккхагIчо шийх бехк баьккхача шийгара даьнна гIалат кхы ца далийта дукхача хIаман кIалъовтташ хиннаб вайл хьалха баьхараш. Тахан а, бац аьлча бакъдац цу тайпара бола кагий нах, амма уж дуккха а кIезигагIа ба хьалхарчул.\nТамашийна хIама я оамал. Бера хана денз хьа саг кхетавеш вахарца отташ дола цун куц да из. Нагахьа санна нийсдар хьалхадоахаш, цIенача кхетамца из кхевой, цун гIулакх эргаш хургда, наха юкъе из везаш а лоархIаш а хургва. Нагахьа санна дунен чу хьаваьлча кхы бала боацаш тасса цун гIулакх хуле из вовргва. Цудухьа вай даьша багахбувцама дувцараш е сага вахаре хиланза даргдоаца эзди гIулакхаш дувцаш кхебаьб шоай дезал. Тахан дийцар кхоана юха керда а доаккхаш лорадаьд цар гIалгIачун сий а, эхь а, юхь а. Тахан из дукхагIча даькъе доацаш да.\nТIехьагIа мотт йоазон тIа баьлча, тIаккха а кIал ца дуташ книжкаш тIа дIаяздеш леладаьд вай Iилманхоша, йоазонхоша гIалгIачунгахьа эргаш хила деза гIулакхаш. Хийла дувцар е байт я сага деррига вахар хьагучадоахаш, цхьацца бахьанаш хьа а кхувлаш. ХIаьта тахан хьалха санна боккхийча наха шоай дезалашта къаьнара масалаш а дувцац, багахбувцама къамаьлаш а диц, гIалгIай меттал книжкаш вай хIаьта а кIезига ма деший.\nВорхIлагIча классера гIалгIай литература яха книжка хьадийлача цун хьалхарча оагIон тIа яздаь латт, «Деша безам болаш а дика деша ховш вола саг ираз долаш саг ва, хIана аьлча, цун гонахьа дукха хьаькъал долаш, тешаме, дика новкъостий ба. Уж новкъостий – книжкаш да», — аьнна. ХетарагI школе деша баьгIачарна юкъе уж дешаш ца гуш а, дешанза а саг хургва аьлча бакъдац. Духхьал деша ихачарна хIаьта а дайна хургда уж дешаш. Амма, деша ух вай школе е ахац из къаьста хаттар да. Ше деша иха ханаш дагаухаш Янданаькъан Джамалдина яздаь мугIараш цу деша тоам беш да. Ше деша вахар дагаухаш поэта йоах:\nХьаэттар деша ваха ха,\nСо бархI шу даьнна вар.\nЧехка боахаш лоаца гIа,\nСо духхьал деша вахар.\nШколерча гIанда тIа\nАз цунца хьоашал техар.\nСа баьдеча наькъ тIа\nИз дошо малх хинна дIаэттар.\nДжамалдина дешар бахьан долаш, ший дай вахар кIоарга довзар бахьан долаш цох цIихеза поэт хиннав, къахьегама хьинаре болхло хиннав, ший Даьхен визза воI хиннав. Из санна укх харцача дуненах чакхбайнараш дуккха а ба шоай къаман бокъо хьалтIаяккха гIерташ къа а хьийга бакъача дунен чу дIабаха. МоллагIча сага къайленаш гучайоахаш, дог тохадолийташ, дийшача цIаккха а дицлургдоацаш мугIараш да цо яздаьраш.\nКнижкаш дешаш волча сага дукха хIама довзаргда. Ший къаман оамал, гIулакх довза безам болча сага из ховргда гIалгIай йоазонхой кхоллама балхаш Iодеше, къаьстта багахбувцама балхаш деше хIаьта а. ЙIаьхий я гIалгIай культура, багахбувцам, амма, цох хийла хIама ца довзаш из кхета ца деш дукха ба гIалгIашта юкъе. Дукхача бIаьшерашка вай даьша хьабена никъ ба – эзделаца дувза мел денна хIама лорадеш дола гIулакхаш. Цар хIара дош вайна хьехам луш, халкъа эзди гIулакхашта, уйлашта вай тIадугаш, вай кхетам лакхбеш да. Амма, хала хете а вай из дIахо дахьа тигац. Хеталу, вайна-м дезий-хьогI ший гIулакхашкахьа къам алсамдалар аьнна.\nХийлане тамаш ергйолаш, вIалла хинна а дий-хьогI аьнна хеталургдолаш фаьлгаш, шира дувцараш, оаламаш, хоза иллеш, ашараш дукха да вай. Бакъда, хьалха хинна – шоай берашта уж дувцаш хинна боккхий къонахий а истий а тахан боацаш ба. Цудухьа талхаш латт тIехье а. Хьалха хинна книжка дешара культура яьйна дIаяьннай наха юкъера, цунга хьежжа вайна юкъера гIулакх а, эздел а дIадаьннад. Къаман культура, цун тархьара никъ, вай вахаре хиннар гучадоал вайна книжка дешаш хилча.\nОзенаькъан ИсмаIалий Салмана язъяь «Вахара лараш» яха байт я шийгахьа боккха хьехам болаш, адама дукха хоам бахьаш. Къаьстта кагегIчар уж мо дола йоазош дешаре, Iомадоре царна гIалгIашкахьа хила дезаш дола дукха керда гIулакхаш довзаргдар.\nГайна-ганза ше лергволга\nМассаволча сага хов.\nХIаьта а из ди дIахо говлга\nДагахь хIаранена лов.\nХIана хет из сага ишта?\nIоажал тIехьа хIана тотт?\nБоккха болх ше бергба мотт.\nХьахьокхал Iа даьчун лараш,\nВисча дергдар цар хьагойт.\nIа хIанзалца даьха шераш\nЗехьа дайнадий а хойт.\nЛараш наха йовзаш яле,\nДIахо ваха мегаргва.\nХьалхагI наха вийзавале,\nДIахо ваьхча а везаргва.\nСага вахаре керттера декхар цо шийна тIехьа юташ йола лар лоархI авторо. Iоажал тIехьатетташ волчунга хаттар увттаду йоазонхочо «Хьахьокхал Iа даьчун лараш», яхаш. Цул совгIа воккхача сага лоархIам гучабоалийт.\nКъахетам яхар доккха хIама да. Из юкъера дIабаьлча адам кегалу, е вIаший кхохкалу. Адамашта юкъе меттал оакхарашта юкъе а гучабоал къахетам. Бакъда, цигахьа а вокхазахьа а – шиннахьа а къизал гучайоалаш а нийслу хийла.\nШколе деша дагIача берашта масал хилар догдоахаш дешара книжкаш увттадаьчар 7 классерча «ГIалгIай литература» яхача книжкан юкъе дихьад Шаденаькъан Султана яздаь «Чарахьал дитар» яха дувцар. КагегIчарна меттел боккхагIчарна а доккха масал хургдолаш шийгахьа боккха пайда хьабоалаш да уж мугIараш.\nБIаь шу хьалха хIанзчул йоккхагIа хиннай вайцига хьунаш, яхаш наха дувцаш хеза вар со. Дукха хиннад вайцига оакхарий а. ХIаьта тIехь-тIехьагIа, хьу дукхагIа мел тед, кIезиглуш доагIа уж.\nИз дIаяха зама дагаеха цхьацца дувцаш вагIаш, зIамига кIаьнк волаш ший даьдаьгара хеза хинна хIама дийцар сона тха воккхача сага. ХIанз аз шоана дувц из?\nЛоаман ГIалгIайчен цхьан юрта вахаш хиннав наха юкъе гIорваьнна цIихеза чарахьа Эскха. Оакхарий оамал яйза ца Iеш, цар мотт а хов цунна, яхаш вувцаш хиннав Эскха наха. Из ца кхоачаш моттиг хиннаяц вай лоамашка: пхий бахачара Iоволале нохчий мехка кхаччалца чакхвоаллаш хиннав чарахь, аькхе араваьлча. Гурахьа, оакхари бокъонца тоаденна, ловза даьлча мара аькхе аравоалаш хиннавац из. Цу ханналца цун моакхаза топ цIагIа хьалъуллаш хиннай. ЦIа ца воагIаш кIира а ши кIира а доаккхаш хиннад Эскхас. Цхьабакъда ваьсса цIаверзаш оамал хиннаяц. Токхо ма могга дулха лаьжг дахьаш хиннад цо. Цунах ах шийна а дите, юхедисар юрта мискача наха луш хиннад. Поп мо лакха, дегIаца чIоагIа низ болаш вола чарахьа массанена везаш, аьсала саг хиннав.\n— Камаьрша, хьаьнала саг ва Эскха, — аьле хоаставеш хиннав из лоам баьхача наха.\nХIаьта хьунагIа фуд ца хьежача сатувш хиннадац чарахьи, цамогаш виса ди ца лаьрхIача. Ший йоккха шалта хаьн а элле, хьунагIа водаш хиннав Эскха шийла е йIайха я аьнна, бIы ца къожабеш.\nЦхьан ахкан дийнахьа иштта араваьнна хьунагIа гIолла а лийна, кIаьдвенна цIавоагIаш хиннав Эскха. Даим ше лелаю шалта мара герз карахиннадац цунга. Лоам кIала а ваьнна, шаьрача из дIатIаотташе а, йоархIашта юкъера арадаьнна укхунна нийсса духьала доладеннад лом. Из тайпа вIашагIкхетар ший хург ма дий аьнна дага ца хнннача Эскхас, кхера а венна, ший низ мел-б гош хьоадаьд. Ломах ведда ше кIалхарварг ца хилар кхета а даь: — «Хур-хургда-кх!» — аьнна юхасецав из. Юхасецад цун тIехьа дедда доагIаш хинна лом а. Дукха хIама бIаргадайна — дайза вола чарахьа цецваьннав, — цунца вIалла а дорхал йоацаш, гIо дехаш санна тIехьахьежаш хиннад лом. Кхийттавац гошкара садIадаха Эскха: — Согара фу эша хургда низ болча лома? — уйла яьй цо.\nЦхьан юкъа иштта шоайла бIарахьежаш лаьттад ломи Эскхеи. Юхера хьакхийттача чарахьас юха а вада лаьрхIад. Хьалха санна масса а ца додаш тIехьадеддад лом. КIезиг-дукха кхетам чу вена чарахьа, ше ведда воагIаше а, аьттув а баьнна, кхоссавенна гаьн тIа ваьннав. Из юхахьежача тIехьашкарча кога астагIа а лелхаш дена гаьн кIала Iохайнад аькха.\nХьалха санна гIо дехаш бIара а хьежа, цIувза доладеннад из. Кхийттав чарахьа цо леладечох — кога лазаро сагагара гIо дехача оттадаь хиннад аькха.\nГаьн тIара Iовала вухьаш хиннавац Эскха. ХIанззалца цунна дайна а хеза а хIама хиннадац тахан гушдар. Иштта тоъал ха яьннай. Из гаьн тIара Iо ца воалаши лом кIалара дIа ца додаши.\nНовкъостал дехаш аькхо еш хиннача Iимадаша дог доша а даь, кхы Iе ца луш, IокIалваьннав Эскха. ЖIали санна цIувзаш, къахетам бехаш хьайзад лом. Укхунгахьа букъ а берзабаь тIехьашкара ког айбаьб цо. Гора хайна, дунен тIа ше мел йоаккхача хана, эггара хьалха лома ког бе беллаб чарахьас. Йоккха, унзара мIараш къайлайоахаш Iайна, дестам даь чудаха дагIаш хиннад кIарцхал.\nШорттига шалта бухь Iетта нод Iо а хийца, аькхана лазар дар кхераш, гарре ка эгаше а, чудаха дагIа кIарцхал хьадаьккхад. Таккхалча иллад лом. ТIаккха бустам чура молха IотIа а хьаьрца, эзза пахашк хьоарчаяь дIайийхкай чов.\nСаго даьча дарбах паргIатдаьнна лом, Эскхийга кIазилг санна хьоасталуш, цун басилгех а кулгех а мотт хьекха, шорттига доладенна хьуна юкъе къайладаьннад.\nМеттахь ца хьоалуш тоъал ха яьккхай чарахьас аькха къайладаьнначул тIехьагIа. Кертагара денз когашка кхаччалца Iоухаш хиннад хьацар. Меттавеча а когаша ла ца дувгIаш вагIийсав из цхьан юкъа. Лома мотт хьокхабеннача басилга тIара Iодоалаш ханнадац кулг. Хьалха оакхарех шийна хеташ мел хиннар хувцаденнад цун кхетам чу. Бокъонца тийшав Эскха аькха а шийна даьча дикачун а вочун а кхетам хилар, сага санна вахарца цун безам хилар. Оакхарашцара дог-уйла хувцаенна цIакхаьчав из. Цу дийнахьа чIоагIо яьй цо оакхарашта духьала кхы топ ай ца е. Ше даь нигат валлалца доха а даьдац. /ГIалгIай литература, 7 класс, стр. 161.\nДукха да цу тайпара хьехам болаш дувцараш вай литературе, геттара дукха. Хьалха наха цхьа хIама а хеташ, доаккхал а деш дувцаш хинна уж дувцараш а, хьехамаш а, иллеш а юкъера дIадаьлча, къама юкъера барт-безам а, машар а, эздел а дIадоал. Из вайна дика а хов.\n← В Малгобекском районе начато строительство Дома культуры\nНЕ СПЕШИ РАЗРУШАТЬ… →\nГIалгIай хьалхара поэма\n«ТОМА РИ» яха цхьанкхетар йовзар\nДачное на стыке весны и лета


Кадыров оьшийла дац\nНохчийчоь -- Кадыров Рамзан тапча тухуш ву виртуалан стаганна, 2015 шо.\nНохчийчоьнан куьйгалхочуьнан Кадыров Рамзанан а, Оьрсийчоьнан ницкъаллин структурийн куьйгалхъойн а дов дерзаза ду хIинца а. Ши а агIо вовшен бехкаш дохкуш ю. Цу хеннахь Кадыровна гIортор йина Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана.\nКху беттан 23-чу дийнахь Кадыров Рамзана герз тоха бакъо елира нохчийн полицин белхахошна кхечу регионашкара баьхкинчу ницкъаллин стурктурийн белхахошна, нагахь уьш меттигерчу Iедалшна а цахууш республикехь операци ян гIортахь.\nКадыров Рамзан: «Массарна а хаа дезаш ду Нохчийн республикан территорина тIехь коьртаниг низам хилар. Ас официалан кепара дIахьедар до. Нагахь шуна а цахууш, шун территори тIехь гучувалахь, башхалла а дац иза Москохара, Ставрополера хиларх, тIедахийта герз. Вайга ларам хила безаш бу. Вайн бакъо яц ГIалгIайчохь террористашна а, экстремисташна а дуьхьал мероприяти ян. Нагахь шу шайн меттиган дай делахь, аша дола дан деза цуьнан».\nКадыров Рамзан оьгIазвахийтинарг дара КIирандийнахь, эскарех юьзначу республикан коьртачу гIалин юккъехь, цхьанге а хIумма а ца олуш, луларчу регионера баьхкинчу тIеман барзакъ доьхначу наха маьрша стаг вер.\nГуттар иза эргIадвахийтинарг дара иза тIом дIабаьлла бохуш бахархой те беш а волуш, республикан дега юккъехь иза хиларна.\nКадыров Рамзан: «Вайн территори тIехь и тайпаниг хир дац. Иза хир ду моьттуш берш Iехабелла. Царна хаа деза вай а машар а, къепе а хилийта лууш хилар. Ткъа 2000 шерашкахь хилла хенаш дIаевлла. Цхьанна нохчи лаца лиинера аьлла, иза дIа а вигина вер... Цу тайпаниг хир дац».\nКхузахь уггаре а Кадыровна а, цуьнан гонна а кхераме лара догIург ду цхьанна дага дагIахь цу тайпа операци царна дуьхьал а дIаяхьа мегаш хилар.\nОхан-беттан 24-чу дийнахь Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло харц дира Кадыровн дешнаш, Ставрополерчу полисхоша аьлла хилла шаьш стаг лаца дохкуш хиларх лаьцна Нохчийчура бехктакхаман талламан урхалле аьлла.\nАмма нохчийн верси кхоччуш кхин ю. Нохчийчура омбудсмено Нухажиев Нурдис динчу дIахьедарца, хилларг иштта ду. «Дадаев, куьйгаш а айина, тIевахана низамашлардечу органийн белхахошна. Цуьнга хьажна доцуш, цунна герз диттина. Цуьнан машенна цхьа дендарг а бен ца кхетта, ткъа цуьнан дагах кхеттарг ши дендарг ю. Цул сов, цунна лоьрийн гIо а цадина. Полисхоша цхьа а тIевуьтуш цахилла стаг вийначу метте «цо тхайниг вийна бохуш».\n"Ницкъалллин структурийн белхахоша йина операци киллерийн белхах тера ю. Цхьа а бахьана а доцуш иза лелон хIуьттур бацара уьш, гарехь царан дикка шайкай елла» , - боху Нохчийчоьнан омбудсмено Нухажиевс.\nОццу дийнахь Кадыров Рамзана шен дIахьедар дира Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бина хаам харц бу аьлла.\nКадыровн омрица Оьрсийчоьнан талламан комитетан Нохчийчохь йолчу урхалло бехктакхаман гIуллакх схьаддилира 43 шо долу Дадаев Джамбулат верна бехке болчу Ставрополерчу полисхошна дуьхьал. Амма шолагIчу дийнахь Талламан комитетан куьйгалхочо Бастрыкин Александр дIакъевлираиза. Цунна ша реза цахилар дIахаийтира шен Инстаграммерчу агIонна тIехь Кадыров Рамзана.\nКремл цкъачунна мелла а жигара юкъа ца гIоьрташ Iаш ю цу гIуллакхана. Амма, Кадыровна критика ян Оьрсийчоьнан ницкъаллин структурийн куьйгалхо сих цабаларо гойтуш ду, Кадыровна луург чекхдера хилар а, цу къовсамехь иза оьшур цахилар а аьлла хета Оьрсийчура политикан эксперташна.\nЦарах цхьаммо, журналисто Шевченко Максима ша кху исторехь нохчех теша боху. Цара дуьйцург баккъалла хиллачу тера ду аьлла яздина цо ша «Коммерсант-газетехь зорбане яьккхинчу артиклехь.\n"Эксперташна хетарехь, Ставрополерчу полисхойн Iалашо цахилла «зуламхо» лаца, церан Iалашо хилла Дадаев вен. Болчу хаамашца, бохкабеллачу Ставрополерчу чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллан белхахоша кхочуш деш хилла хьалха Дадаевн дов даьлла хиллачу Дагестанерчу нехан дехар", -бохуш яздо журналисто Шевченко Максима.\nШевченкос дийцарехь, Кадыров шен дарж дита куийча ву. Амма даржера дIабовла мегаш бу Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан куьйгалхой аьлла хета цунна.\nАмма Маршо Радиоца цу хьокъехь къамелаш динчу кхечу эксперташна хетарехь, Кадыров оьшуш доьрзур дац и гIуллакх.\nЦу хеннахь Дагестанан куьйгалхочо Абдулатипов Рамазана гIортор йина Кадыров Рамзанна. «ХIунда эха езаш ю (республикашка) чакхе а йоцуш мичара ю а цахууш йолу герзаца йолу тобанаш?\nНагахь со республикан куьйгалхо велахь хаам бе соьга, ткъа ишша – суна мичара хуур ду и нах вайнаш бу, я бац",- бохуш вара Абдулатипов Рамазан Къилбаседа Кавказан зорбанан гIирсийн Ассоциацин декъашхошца шен хиллачу цхьаьнакхетарехь. «Мега доцуш ду, -- элира цо, - регионийн куьйгалхошна хетарг тидаме цаэца".


"Новые горизонты" марафонехь дешархойн а, студентийн а хеттаршна жоп лучу Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дуьххьара официалехь довзийтина Украинан дозана тIехь долчу махкарчу дакъойн терахь.\n"Тахана вайн цигахь…вайн бераш кхо эзар гергга ду. Селхана схьаяьккхина цара масех нах беха меттиг, тахана шолгIачу тобано меллаша цIанъеш ю Луганск а, Донецк а. ТIеман практика ю сан – дуьххьара [вайн] гIалаташ дара, жимма кхачамбацарш а дара, амма хIинца 100% планаца доьлхуш ду вай. Хьал паргIат ду", - аьлла Кадыровс йоьдучу эфирехь. Цуьнан дешнаш далийра нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телеканало.\nУкраинана дуьхьал тIамехь дакъалаца хьовсийначу кадыровхойн а, шайн лаамехь бахначийн а цIераш тIехь йолу тептар зорбане даьккхина ши де хьалха Украинан тIеман министраллан талламан урхалло. Цу тIехь билгалваьккхина 2 425 стаг. Мехкан бахархой хилла ца Iа уьш, бу цаьрца кхечу регионашкара бахархой а цхьана. Хаамбо, царех 100 нохчийн бIахо вийна, 300 гергга лазийна, кхин а 60 "ведда" аьлла. Иштта журналисташа къастийра, цхьаболу "лаамхой" хьалхо шогачу Iедалан къепешкахь талораш, хьарамлонаш лелорна а, нах байарна а, наркотикаш кечъярна а, бакъо йоцуш герз лелорна а, экстремизмана кхайкхамаш барна а таIзар дина хилар.\nКавказ.Реалиин хьостан информацица, Украинерчу тIамехь вийна Нохчийчуьра 60 гергга. Редакцина евзаш ю 16-ннан цIераш. Зазадокху-беттан 1-чохь мехкан куьйгалхочо Кадыров Рамзана бакъдира шиннан кхалхар – Тарамов Iабдулбекан а, Исаев Тимирланан а. Охан-беттан 7-чохь "Чечня Сегодня" агенталло яздира, регионера кхин а ворхI бIахо кхалхарх: лакхара лейтенант Каимов Рахьим, сержант Автаев Шахрудди, ефрейтор Баталов Беслан, ефрейтор Висирханов Нурды, могIарера салтий Дудаев Асланбек а, Чупалаев Хезир а, полицин лакхара сержант Болчиханов Адам. Кавказ.Реалиин хьосто бинчу хаамца, Украинерчу тIамехь вийна Нохчийчуьра 60 вахархо.


Нохчийчоь -- Совдегаран Мисляев Русланан долара машенийн ягочун кхачоен станци "Престиж", ЧIуьлга-Юрт, 26Чил2013.\nБизнес вуно халачу хьолехь ю Нохчийчохь. Цигахь яздина доцу низамаш алсам ду яздина а долуш лелачел. Хийла нисло, стаге ма-хуьллу къа а хьоьгуьйтий, цо гулбина бахам цуьнгара Iедалан цIарх дIабоккхуш. И тайпа гΙело а цалаелла, шена тIе куьг даьхьина оршотдийнахь Теркйистерчу цхьана совдегаро.\nКху Чиллан-беттан 25 дийнан сарахь дуьйна йоккха гIовгIа яьлла Теркйист кIоштан юкъараллехь. Цуьнан бахьана ду 43 шо долчу Бена-юьртарчу бизнесхочо Мисляев Руслана, ша-шена тIе юьхьиг а таIийна, травматик тапча тохар.\nЦу сохьта зудчо орца а даьккхина, Соьлж-ГIала дарбанан цIийне кхачийна дархо. Цуьнгара хьал цхьанаэшшара чIогIа лору лоьраша.\nГергарчара дийцарехь, герз тоххал Мисляев Руслан холчахIоттийнарг кIоштан урхаллехь болучара бина тIеIаткъам хилла. Селхана иза тIе а вехна, префекто цуьнга аьлла, хьан ЧIуьлга-Юртан некъ очакхболучу меттехь йолу бензин, солярка дутту «Престиж» станци а, цунна юххера, хьан долара кхо гIат йолу цIено а шаьш хьаьккхина дIадоккхуш ду, аьлла. Стенна, хIун бахьаненна дийцина а дац.\n"Хьо резавацахь, хьо вахьа а вахьахь, мехкан куьйгалхочунна тIе а гIой, цуьнга дийца". МисляевгIара кхеторехь, герггарчу барамехь ишта доцца къамел дина кIоштан префекто йохк-эцархочуьнга. Цу хьокъехь дуьйцуш ву ша-шена тIе куьг даххьал Iедало бIарзвинчу совдегаран юххера гергара стаг. Кхеташ долчу бахьаненна цуьнан цIе йоккхийла дац цкъачунна.\nКъастам боллуш хууш дерг цхьаъ ду: юьртахоша а, махкахоша а даре а деш, Iедалера бакъо а йолуш, массо кехат а долуш, Мисляев болх беш волу иттех шо ду. Банкера миллионашкахь юхалург ахча а даьккхина, дина хилла цо дукха хан йоццуш кхузза тIекIалдина цIа. Наха дийцарехь, бизнесхочунна уггаре дазделларг и ду - Iедална токхам бан ца вуьтуш, оццу Iедалехь болучара, дуьйцуш бахьана а доцуш, хIотIа вожор.\nНохчийчоь - Совдегаран Мисляев Русланан Iедало йохон сацам бина хIусам, ЧIуьлга-Юрт, 26Чил2013\nАла догIу, Мисляев Русланан, цо йоьгIна гIишлош йоцуш, ЧIуьлга-юртахь некъан бохалла йина дуккха а йохк-эцаран гIишлош хилар а, уьш ерраш а Iедалера пурба-бакъо а йолуш йоьгIна хилар а.\n«Нагахь санна уьш а, кхин а гIишлош дIаяха Iедалан цхьа хьашто елахь,- боху шен цIе йоккхийла ца лиинчу цхьана Теркйистерчу юристо, - оццу Iедало гIишло йолу долахо шена тIе а вехна, цуьнан и гIишло еш мел харж яьлла, зераш а дина, долахо реза а веш, цуьнца юкъаметтиг къасто еза. Ткъа кху Iедалдайша лелориг мел акхачу пачхьалкхехь а лелор долуш хIумнаш дац. ХIорш нехан тешам бойьуш. адам эгIо а, махках даккха а санна, хIуманаш лелош бу».\nИ къамел дечу юристан санна хьажам берш кIезиг бац.\nМискъал зарратал тамаше дац кхузахь адамна "бур-бур" аьлла дистхила.\nКхузара кхето хала доцуш, бакъдерг ду, жимма а хьаса болуш хIума аьлла вахархо, шен цIе йоккхийла лууш цахилар.\nШа-шена тапча тоьхна совдегаро


Мохк а боцуш, Азехь дисина къоман дакъа\nКазахстанерчу гIалгIаша, шайна аьтто бац даймахка юхадерза, реабилитацех долу низам кхочушдеш дацарна а, Къилбаседа ХIирийчоь дуьхьал латтарна а, боху. Иштта хоуьйту, шайна нохчийн-гIалгIайн дозанаш къасточу барамо бинчу хьаамах лаьцна а. Оьрсийчохь шаьш "массарел а кIезиг бакъо йолу къам ду", яздо цара президенте Путине.\nМахкахбаххарх Казахстанера цIаберзаза бисинчу гIалгIайн диаспоро – даймахкал арахьарчу гIалгIайн уггаре йоккха диаспора ю иза - 1000 куьг лахьийна шаьш Путин Владимире дечу дIахьедарна буха. Цара доьху Оьрсийчоьне ткъеитт шагергга хьалха тIеэцна "репрессеш йинчу халкъашна реабилитаци ярах долу низам" тесна цадитар.\nДукха хан йоццуш Казахстане ваханчуьра цIавирзина бакъоларъярхо Муцольгов Мохьмад. Цунна гарехь, даймахка цIабахка а лууш, реабилитацех лаьцна долу низам, арахецар доцург, кхочушдеш дацарна дукха бу Азехь бисина гIалгIай.\n"Царех дукхахберш БуьрийтIера а, гонахарчу ярташкара а арабаьхначу нехан тIаьхьенаш ю. Доккха дакъа ду царалахь Пригородни кIоштахь тIеман конфликт иккхича, бевдда, юха а Казахстане баханчийн. ХIинца юха ца бахкало уьш – Къилбаседа ХIирийчоьно яц боху цигахь царна Iан меттигаш, ярташ я дIаяьхна, я церан латтанаш хиш Iалашдечу зонийн декъайигина. ГIалгIай реза бу керла ярташ кхолла а, хIирашца цхьаьна баха а, амма хIираша хуьлийла дац иштаниг олу.\nЧерменехь, масала, дIасакъастийна, шаьш-шаьш доьшуш лела школашка хIирийн а, гIалгIайн а бераш. Оцу доллучо а некъ боьхку гIалгIашна шайн дай баьхначу меттигашка юхабахка. Цундела бина цара Путине кхайкхам", дуьйцу Муцольговс.\nЦо тоьшалла до, я ша а, я шеца Казахстанехула чекхваьллачу ГIалгIайн халкъан цхьааллин кхеташонан декъашхочо Барахоев Ахьмада а айбина бацарх цигара гIалгIайн Путине кхахйкхам бан.\n"Иза церан инициатива, церан хьогам бу. Цара тхо шаьш долчу дахка ара а довлале кечдина лаьтташ дара и документ. Куьйгаш лахьош бара гIалгIай, тхо Казахстане кхаьчначу хенахь. Ткъа дIадахьийтина цара кехат Путине тхо цигара цадаьхкинчул тIаьхьа. Делахь а, ас къобалдо иза, кийча ву оцу кхайкхаман декъашхо хила а, элира "Кавказ.Реалиига" Несарарчу бакъоларъярхочо.\n1944 шарахь вайнах шайн махка кхаьчча а, цул тIаьхьа цигахь уьш дIатарбеш а, царна гIодеш а хьийзина Казахстанера политикаш, юкъархой депортацин 75 шо кхочуш ГIалгIайчу хьошалгIа кхайкха ваханера ша а, шен накъостий а, боху Муцольговс.\nРеабилитацех долчу низаман гIийла кхоллам хьехорал совнах, гIалгIаша шаьш Путине бечу кхакхамехь ялхайо "гIалгIайн латтанашца лелош йолу харцо". "Къайлах" шайн къоман латтанех 10% нохчашна дIа стенна елла, хоьтту Казахстанерчу гIалгIаша. Боху, шина къоман республикаша бина барт "низамца богIуш бац". Яздо Путине, шаьш Оьрсийчохь "массарел а кIезиг бакъо йолу къам ду".\nПутина жоп ца делла цкъачунна.


Нохчий UFC MMA рейтингехь\nНохчий латархой UFC MMA рейтингехь\nНохчашна юкъахь наггахь а бен стаг хир вац вайл чIогIа леташ нах хир бу бохучух тешаш. Цуьнан бахьана ду Нохчийчуьра спортхой тIаьхьарчу хенахь массанхьа а хьехош хилар.\nИнтернетехь дуккха а видеош ю уьш тоьлуш гойтуш яхна йолу. Оьрсийчуьра, Къилбаседа Кавказера, Нохчийчуьра, Дагестанера ММА-н латархой багарбеш, царах лаьцна дуьйцуш дуккха хьасташ ду интернетехь.\nЦара хьехочу спортхошна юкъахь ву, масала, Тухугов Зубайра, Халиев Адам, Эдилов Iабдулкерим, Тайсумов Майрбек. Уьш бу UFC дIаэцна вайнах.\nИза бакъду, буй-тIарий дан, охьатохарх лата, мийра тоьхна дуьхьалонча эшор ву аьлла шех бIобулуш волчун, иза дан аьтто болу тоьлла меттиг ю UFC (Ultimate Fighting Championship), вуьшта аьлча, латархошна а юкъахь латархойн чемпионат.\nUFC ю карарчу хенахь дуьнентIехь уггаре коьрта а, ницкъ болу а вовшахтохаралла.\nТкъа ММА хIун ю? Иза дера ю (Mixed Martial Arts) "Ийна ТIеман Исбаьхьалла" цIе йолу латархойн спорт. Вуьштта аьлча, юха а ца узуш, буй а, мийра а тухуш, тасавелла охьатоха а хьожуш ерриг а говзалла гойтуш дуьхьалонча эшо гIортар.\nКхин цхьа хIума ду. UFC Iамеркан юкъаралла ю спортхошна латарш вовшахтухуш йолу. Цигахь шайн хьуьнарш гойтуш хуьлу тоьлла латархой.\nUFC сайто MMA-н рейтинг хIоттайо хIора баттахь. Цу юкъахь дуккха а нохчий карор бу олий сурт кхоллало вайн ойланца.\nТкъа буй царна юкъахь нохчий? Ерриг 8 категори теллича цхьа спортхо караво ММА-н рейтингана юкъахь. Иза ву уггаре яйн (56.7 киланал лахара йозалла йолчу (Flyweight 125-pound limit) категорехь леташ волу Бибулатов Мохьмад.\nЦу категорехь тоьллачу спортхошна юкъахь иза тахана 15-чу меттехь ву. Бибулатовн гайтамаш битаме бу. 14-за летта иза. 14-ззе а толам а баьккхина цо. Цкъа ца эшна 28 шо долу Бибулатов.\nЦу кепара, ТIехьа-МартантIехь 1988-чу шарахь вина Францин чемпион а, цхьацца латаран кепашкахула масийттоза дуьнен а, Европан а чемпион Бибулатов ву нохчех уггаре а лакхара гайтам болу UFC ММА-н латархо.\nЦхьана хенахь Парижерчу «Гладиатор» клубан декъашхо хилла Бибулатов карарчу хенахь «Ахмат» клубехь ву, тиллина цIе "Чаборз" а йолуш. Францехь вехаш тренерша цунах олуш хилла "Гладиатор".\nUFC-хь Бибулатовн рогIера тасадалар хир ду ГIадужу-бетан 7-чу дийнахь Iамеркерчу Невада штатерчу Лас-Вегасехь (Nevada, Las Vegas, T-Mobile Arena) Мексикан а, Iамеркан а латархочуьнца 33-гIа шо долчу Морага Джонца (John Moraga).\nUFC-н уггаре а яйн категорерчу спортхойн рейтингехь 8-гIа меттиг дIалоцуш вара иза хIара шо долалуш.\nКъиласеда Кавказера схьаваьлла кхин а ши спортхо ву UFC ММА-н рейтингана юкъахь. 70,3 кила йозаллал лахарчу яйн категорехь леташ волу рейтингехь 1-ра меттиг дIалоцуш волу Нурмагомедов Хьабиб а, уггаре езачул лахарчу категорехь рейтинган 15-чу меттигехь волу Антигулов Гаджимурад а (93 кила).\n70,3 кила йозаллал лахарчу яйн категорехь UFC MMA-н чемпион ву шен леларца вуно гIарваьлла волу Ирландера латархо МакГрегор Конор.\nТовбеца-баттахь МакГрегора дIахьедар дира, Оьрсийчохь Нурмагомедовца тасавала лууш ву ша аьлла.\nАмма алар цхьаъ ду, дар кхин ду. Массо а кхеташ ву UFC-но вовшахтуху цу тайпа латарш уггаре хьалха бизнес хиларх. Цундела хууш дац МакГрегор а, Нурмагомедов а билггала маца летар ву.\nНохчий а, дагестанхой а тоьлла Къилбаседа Кавказан ММА-н къийсадаларшкахь\nНурмагомедов — Фергюсон супер-латар юхадаьккхина\nКадыровн кIанта толам баьккхина спортехь\nЕмельяненко Нохчийчохь лата кечлуш ву\nНохчийн полисхой Брянске ММА-н латархочунна тIаьхьабаьхкина\nДелимханов Адама некъаш лоьху Амриев Нохчийчу дIавига\nБибулатов Мохьмада-«Чаборза» толамаш боху UFC юкъахь


Бакъоларъяран "Марем" тобан жигархоша кхайкхам бина Пачхьалкхан Думан депутате Пушкина Оксане, ХIинжа-ГIаларчу шелтерера лачкъийна йигинчу Нохчийчуьрчу яхархочуьнца Тарамова Хьалиматца шеца къамел дахьара аьлла. Хьалхо Пушкинас дIахьедира, Тарамоваца цхьанакхета шен лаам хиларх.\n"Пушкинас къамел дечу заманчохь Тарамован гергара цхьаъ чохь хиларна кхоьру со. Хецна къамел дойла хир дац йоьIан тIаккха. Интервьюна кечйина хир ю иза, шен проблемех цо дуьйцур дац. Къамел дан цхьа меттиг билгалбаккха беза. Пайден доцуш цхьанакхетар дIадахьа ца лаьара", - боху журналисто, "Марем" тобан волонтеро Нерозникова Екатеринас, ша кху беттан 4-чохь бинчу видеокхайкхамехь.\nХьалхо Пушкина Оксане видеохула йистхилира Тарамова Хьалиматан доттагI Манилова Анна. "Кавказский узел" ресурсе дийцира цо, Пушкинаца зIене яла гIиртира ша, ткъа вукхо шен хаамна лайк а хIоттийна, йитира ша аьлла.\n"Зударшца а, студенташца а къамел дан лууш ю со. САЙН журналистан таллам бийр бу ас. Нохчийчу яхарх лаьцна тахана Думерчу сайн белхан накъостца, Нохчийчоьнан цIарах депутатца дийцина ас",- яздинера Пушкинас.\nКадыровн гонерчу, Соьлжа-ГIаларчу "Гранд-паркан"директоран Тарамов Аюбан йоI ю Тарамова Хьалимат. Зорбанан гIирсаша яздарехь, кадыровхоша ХIинжа-ГIаларчу зударий къайлабохучу хIусамна чу а лилхина, Мангал-беттан 10-чохь нуьцкъаша Нохчийчу дIайигина иза.\nБайначу беттан 15-чохь Европерчу адамийн бакъонийн кхело Оьрсийчоьнера дIадийхира Тарамова Хьалимат лачкъийна йигарх гIаьттинчу гIуллакхах кехаташ.


Низамо гуламашна тоьхначу гурашкахь\nНизам шардаро гуламашка бийла маршо лур юй Адыгейн бахархошна?\nНахана гуламашка муха, муьлхачу меттигашкахь бовла мега къасточу низамехь цхьалхачу пикетех дерг билгалдоккхуш, керла юкъадалораш арахецна Адыгейхь. Хийцамаш бан мехкан парламент декхарейинарг ю бакъоларъен "Мемориал" центр цо мехкан прокуратуре кехат дахьийтинера, Адыгейн депутаташа хьалхо тIеэцначу низамехь бахархошна дина дехкарш ца догIу федералан низамца, аьлла.\nОьрсийчоьнан "Чоьнаш чохь а, арахь а дIахьочу гуламех, демонстрацех, адам вовшах а кхетта, дIасадоладаларх" цIе йолчу низамо регионашна бакъо юьту, меттигерчу хьелашка хьажжина, бахархошна барамаш хIитто магош йолу кеп хийца. Ткъа Адыгейрчу парламенто къастонза йитинера и агIо. Цундела полици шен лаамехь хьийзара цхьалхачу пикеташка буьйлучу нахаца – я магадора пикет хIотто я лоьцура. Ткъа федералан юкъарчу низамо ца бо бехкамаш пикетхошна, декхаре вац пикете вериг Iедале бакъо еха.\nХIинца мехкан куьйгалхочо Кумпилов Мурата тIечIагIдинчу низаман керлачу декъо маршо ло бахархошна пикеташка бийла.\nШена оьшучу гуламашна сихха бакъо ло Iедало\n"Адыгэ Хасэ" юкъараллин куьйгалхочо Негуч Шамсудина дийцарехь, Адыгейхь цхьа а проблема яц Iедало шен аьттонна хIитточу гуламашца.\n"Iедало я, цуьнан хьукматаша, нах а гулбой, парггIат дIахьо шена оьшу барамаш. Амма Iедална кIеззиг а критика ен барам хьо хIотто воьлча, бакъо ца ло. И тайпа дехар диначух оцу сахьта пачхьалкхан мостагI во. Ткъа цхьалхачу пикете хIотта магадо: полисхой тIебогIу, документашка а хьовсий, гергамбеш Iадлаьтта", - боху Негуча.\nЛуларчу мехкийн бархоша дийцарехь, изза хьал ду ерриг а Къилбаседа Кавказехь. Краснодаран махкарчу Саипова Асията дагалоьцу 2012-чу шарахь, гулам дIабахьийтахьара шега бохуш, ша Iедале дехна мур. Цо бахарехь, Краснодар гIалин куьйгалхоша пикет ца хIоттаяйтина цуьнга Чергазийн Тезетан, Дагалецамийн дийнахь - Стигалкъекъа-беттан 21-чохь.\n"Ас сайна пикете хIотта пурба дехна меттиг сол хьалха дехначу наханна дIаелла, элира соьга. Ас цул тIаьхьа 22-чу а, 23-чу а деношкахь дехар чуделира, амма эрна хилира, сол хьалха дехначара ас йоьху меттиг дIалаьцна, бохура юха а. Суна рогIерчу Мангал-беттан 6-чу денна бен ца магийра пикет хIотто", - дагалоьцу Сапиевас.\nСаипован дехаршна дуьххьал Краснодарерчу хьаькамаша кхехьийтина жоьпаш\nАсията дийцарехь, цуьнга ца баьхна "хIан-хIа". Амма магош хилла адамаш лелаш а доцчу гIалин йистехь, я геннарчу паркехь пикет хIотто. " Бакъду, яс ехча, соьга кхечара дIалаьцна ю боху меттиггаш хуьлура еса, цхьа а ца хуьлура цигахь гулам я кхиболу барам дIахьош. Аьшпаш буьттура. Аьшпаш боттарна таIзар деш хила-х дезарий", - бохура зудчо шен "Кавказ.Реалиица" хиллачу къамелехь.\n"Тхоьга тхо кхеташ доцург а яздина, юьстахбевлира"\nГIебарта-Балкхаройчуьрчу "Жьэгу" ("ХIусам") юкъараллин декъашхочо Багретова Ольгас дуьйцу, шеца хилларг.\n"Цхьалха пикет яйтар Iедале деха оьхуш дацахь а, со а сан коллегаш а лийцира министрийн кабинетан цIенна хьалха. Тхо, вовшашна юкъахь 50 метр а йолуш, цхьацца лаьттара. Амма гоне лийцира Росгвардино а, полицино а. Делахь а, цул тIаьхьа шапсугийн къаночун Гвашев Русланан агIо лоцуш хIоттийначу пикетехь ца хьедира тхо", - дуьйцу Ольгас.\n2018-чу шеран аьхка, Оьрсийчохь "Дешарх" цIе йолу низам тIеоьцучу муьрехь, Нальчикерчу администрацига гулам хIоттабайтар дийхира ГIебарта-Балкхаройчоьнан Юкъархойн ТIехьажаран комиссин декъашхочо Жемуха Заура. Хилларг иштта довзуьйту цо "Кавказ.Реалиина":\n" Школашкахь ненан меттан сахьташ хедош дара и низам, оха администраце кехат чуделира, гулам байтар доьхуш, Тхоьга тхо кхеташ доцург а яздина, юьстахбевлира хьаькамаш".


Нохчийчуьра хьехархой декхарийлахь бина Кадыровгахьа йолийначу флешмобехь дакъалаца\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн керлачу санкцешна бухахь нисвеллачу Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна тIехIуьттуш социалан машанашкахь комментареш язъян декхарийлахь бина махкарчу школашкара хьехархой. "Кавказский узел" хьостано бина цунах лаьцна хаам, шайн хьосташна тIетевжина.\nТкъа Кавказ.Реалиино яздо, Нохчийчохь пачхьалкхан хьукматашкахь белхаш бечу нахе Кадыровн поста бухахь комментареш йита аьлла, бинарг кхайкхам бара, тIедожийна дацара бохуш.\nКадыров а, цуьнан хIусамнана а, ши йоI а Америко Iаьржачу тептаре яьккхинчул тIаьхьа республикерчу Iедалхоша кампани йолийра, республикан куьйгалхочуьнгахьа гIо лоьцуш.\nХьалха-МартантIерачу а, Шелан кIоштарчу а школашкарчу белхахоша дийцина "Кавказский узел" агенталле, мехкан куьйгалхочо зорбане яьккхинчу постан линк яийтина шайга, цу бухахь цуьнгахьа гIо дохуш йозанаш дита дезаш ду шаьш аьлла.\nМаршо Радионо яздира оршотан сарахь, Iазапаш лелорна а, кхел йоцуш нах байъарна а, кхидолчу бакъонаш йохорца а доьзна, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна дуьхьал керла санкцеш яхарх лаьцна Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн пачхьалкхан департаменто.\nБилгалдоккху, санкцеш цуьнан хIусамненах Кадырова Меднех а, цуьнан йоьIарех Iайшатех а, Каринех а(Хадижат)хьакхалуш хилар.


Шаьш бертаза митинге хьовсорах дийцина Соьлжа-ГIалин бахархоша\nНохчийчуьрчу пачхьалкхан белхахоша а, студенташа а дийцина, шаьш халкъан цхьааллин де даздан кIирандийнахь нуьцкъах митинге хьовсорах. Шаьш 20 эзар стаг хуьлуьйтур ву митингехь аьлла, дIакхайкхийнера шахьаран мэрехь.\n"Iуьйранна Соьлжа-ГIалин юккъехь гулдалар тIедожийнера куьйгалло. Тхоьга схьахаийтира, митинге веанарг а, ца веанарг а хьаькаман тергонехь хир ву аьлла", дийцина "Кавказан узел" агенталле Соьлжа-ГIаларчу бюджетан организацин белхахочо Ислама.\nМахкарчу цхьахйолчу машенийн урхаллан куьйгалхочун гIовса а чIагIдира, лакхарчу хьаькамаша митингехь нах хилийта аьлла, шайна тIедожорах.\n"ХIора организацина, дешаран урхаллана тIедиллинера оццул-хIоккхул нах балабе акци аьлла. Цундела хьалхе тхайн белхахошка дIахьединера оха кIиран Iуьйранна 10 сахьт долучу заманчохь гIалин юккъехь вовшахкхета аьлла", - дийцина цо. Ишта декхаребина хилла митинге бахка лакхарчу доьшийлашкара студенташ а. Ца вогIуш чохь виссинарг экзаменаш дIаяла тIевуьтур вац аьлла, кхерамаш тийсина хиллера царна.\nРеспубликерчу профсоюзийн Федерацино вовшахтоьхнера митинг халкъан цхьааллин денна лерина. Гулбеллачара Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а гимнаш элира, иштта ладуьйгIира филармонин артистийн концерте а.\nКарладоккху, дахначу шарахь 50 эзар стаг вара митингехь дакъалоцуш аьлла, дIакхайкхира нохчийн Iедалхоша.\nБолчу хаамашца, кху шарахь 60 эзар гергга вошахкхетта хилла.


Меттанаш лакъорна тIера расизман биста кхаччалц\nОьрсийн мотт - коьртаниг, кхиберш - десерт\nОьрсийчуьрчу хьолах лаьцна хаам арахецна кегий къаьмнаш Iалашдарх йолчу дуьненаюкъарчу конвенцин консультативан кхеташоно. Оьрсийчоьнан Iедало 2016-чу шарахь еллачу информацин а, Кхеташоно 2017-чу шарахь Москох, Мурманскехь, Тюменехь, ГIезалойчохь, Краснодарехь бинчу талламийн а буха тIехь хIоттийна иза. "Idel.Реалиин" корреспонденто толлу Кхеташоно бинчу белхан жамIаш.\nДоккхачу декъанна документо довзуьйту Кхеташоно Оьрсийчуьра меттанийн политикаца доьзна дина зераш. Авторша билгалдоккху Оьрсийчохь оьрсийн мотт массо бахархошна кхочу юкъарло тIечIагIдеш мотт хилар а, оцу хьелашкахь пачхьалкхехь лелачу официалан дIахьедарша кхидолчу меттанийн мах леррина лахбеш хилар а.\n- Iедалхойн риторикехь а, Iедалан хаамийн гIирсашкахь а Оьрсийчуьрчу юкъараллашна пайде яц бохучу контекстехь гойту мулти-синмехаллаш – оцу ойланашца адамаш тоьтту къаьмнашна юкъара башхаллаш халкъанна кхераме ю, "могIарш гатбан беза" бохучу кхетамна тIе, боху бинчу талламо.\nБина тидамаш тIечIагбеш, масалш а даладо Кхеташоно.\n- Теллинчу хена чохь дешаран хьукматашкахь алссам дIахедийна къаьмнийн меттанаш Iамо луш хилла сахьташ а, меттигашкарчу меттанашкахь дешар а. Дешаран реформа цхьана агIонна тIехьажийна дIахьо – оьрсийн мотт баржорна. Оцу хьоло гаттабо кегийчу къаьмнийн, дукха хьолехь шайн даймехкашкахь дехачу адамийн меттанашна кхочу аьттонаш, хаамбо документо.\nЦо бахарехь, еш хилича а, терго кегий къаьмнийн синмехаллийн цхьана агIонна бен яц еш – эшаршна, хелхаршна.\n-Хьалха а санна, кегий къаьмнийн синбахам бовзуьйту цхьацца хьукматашкахула дIахьочу барамашкахь, амма цара ца бохьу цхьа а пайда, фолклор толлучу говзанчашна доцург, билгалдоккху талламчаша.\nДинан гаранашкахь йолчу кегий тобанашна бен тIеIаткъам\nБусалба наханна а, даьржина лелаш доцчу динийн векалшна а Оьрсийчоьно тIех шуьйра дуьхьал доху экстремизмах долу низамаш, ши мотт лелачу мехкашна, масала, ГIезалойчоьнна, официалехь духьал хIоттайо скептицизм (цадашар), аьлла хета Консультативан кхеташонна.\nОьрсийн матто хьоьшу массо а меттанаш\n"Оьрсийн матто кхидолу меттанаш охьатеIадо", "къаьмнийн меттанашна дац деш гIо", яздо Кхеташоно. Оцу бахьанийца нехан аьтто бац шайн республикашкахь пачхьалкхан ларалуш болу ненан меттанаш Iамо, билгалдоккху цо.\nОьрсийн мотт баржор жигара а доккхуш, къаьмнийн меттанаш охьатеIо болийна 2006-чу а, 2012 а шерашкахь тIеэцначу дешаран реформаша а, 2009-чу шарахь юкъаяьккхинчу Пачхьалкхан Юкъарчу экзамено а, боху талламчаша.\nРасизм а, ксенофоби а\nНизамаша яржочу дискриминацех лаьцна аьлла ца Iаш, тергамчаша яздо кегий къаьмнашна дуьхьал лелачу ксенофобех лаьцна а.\nКхеташоно хаамбарехь, кегий къаьмнашна духьал шуьйрра яьржина лела дискриминаци, юкъа цим тийсар, расизм. Амма кIезиг ду Оьрсийчохь и санна долу зуламаш совцийна ала масалш – дац царна деш таIзар, чIагIдо Кхеташонан документо.\nСибрехара помораш, гIезалой, эрзя, мокша\nКъаьмнийн векалшна шаьш оцу я кхечу къомах ду ала духьало йина масалш а даладо Кхеташоно. И тайпа дискриминаци ловчех ду, цо бахарехь, масале эцна долу Сибрехара къаьмнаш.\n― 2010-чу шарахь ерриг а Оьрсийчоьнан бахархой багарбечу барамехь интервью оьцучу статисташа "сибрехан гIезалошна" хьоьхура къоман цIе деккъа "гIезало" аьлла язъяр, мокша, эрзя къаьмнийн векалшна – "мордва" шайх алар. ХIетахь хIоттийначу бахархойн тептарша гайта а гойту "мокша" къоманна тIеязбелла нах цIеххьана совбовлар. Цундела, масала, 2002-чу шарахь 47406 стагах лаьттина мокша къам 2010-чу шарахь официалехь лахделла 4178 стагна тIекхаччалц, боху документо.\nДеккъа дIа, цIе хилийтархьама\nКхеташоно бечу хаамца, Оьрсийчоьно шен президентан векалийн могIаршкахь бац ца бахийта кхобу адамийн бакъонаш тергалъен омбудсменаш.\n- 2017-чу шарахь марсабаьлла къовсам лаьттира ГIезалойчохь меттанаш, бухараниггий, оьрсийниггий, къийсалушчу хьелашкахь. Амма оцо цхьа а вахархо ца гIаттийна омбудсмене орца деха, цецъюьйлу Кхеташо.\nИзза хьал ду массо а мехкашкахь санна – къаьмнийн меттанаш хIаллакбеш хиларца кIезиг бала бу омбудсменийн, билгалдоккху документо.\nПачхьалкхо гIалгIазакхех пайдаоьцу ша бахархой кхерош дIахьочу балха тIехь, яздо Кхеташоно.\n- Консультативан Кхеташо саготта ю кегий къаьмнийн векалшна дуьхьал дIахьочу дискриминацин политикехь Оьрсийчоьно гIалгIазакхех пайдаоьцуш хиларна – герз караделлачу церан дакъоша гIелойо бахархошна, боху документо.\nЦо дийцарехь, 2014-чу шарахь Сочера Олимпиадина гонах кепе латто араваьккхира 1000 гIалгIазакхи, кара полисхошначул алсам бакъонаш а елла. Краснодарехь нахаца къамелаш динчу Кхеташоно билгалдоккху махкара бахархой гIалгIазакхех кхоьруш хилар – царна полисхошначул а алсам ца деза славянех доцу къаьмнаш.


Нохчийчоь --Сурсадан белхалой болчу хьаькамаш баьхкина.\nТоьллачех, хазачех ю боху Соьлж-ГIала. Хуьлда иза иштта! Сурсад - мехкан коммуналан урхалла. Къоман уггаре баккхийчу пекъарша – нехашъяхархоша болхбен меттиг ю иза. Цигарчу белхалошна хетарехь, церан дашо куьйгаш ду гIала денъеш а, цIанъеш а дерш. Дан а ду иза иштта, гарехь.\nХIусамашна тIехь Iуналла ден коммуналан урхаллехь хьалха лаьтташ верг куьйгалхо ву аьлча, и бакъ ца хетало. Куьйгалхочо шен декхарш кхочушдо, амма гIалин бахархошна денна гуш верг и вац, гIалина цIано латтош болу могIарера белхалой бу. Церан къинхьегаме хьаьжжина мах хадабо бахархоша куьйгалхочун а.\nЦундела бахархошна коьрта дакъа гIалин цIано латтошболчаьргахь хета. Iаьнан ло тесна Iуьйре хуьлийла и я гIаш эгна гуьйренан, уьйтIе цIена ца хилча, бахархоша резадацар хоуьйту уггар хьалха куьйгалхочуьнга.\nАмма Соьлжа-гIалахь болх беш бу, доггаха дола а деш шайн гIалин, цигахь цIано а еш, шаьш бен болх а безаш, цуьнан пусар а деш. белхалой. Уьш сатасале арабовлу, ца къаьхкаш шелонах, догIанах я малхах. Церан коьрта лаам бу - гIалахь цIано латтор.\nИштачех цхьаъ ю Хеда. Шен балхах йоккхаерца, ишта дуьйцу цо.\nХеда: «Иштта бен ца хилча балур ма бацара хIара болх. Самукъа а долу, йолехь а ду некъ цIанбар, тхайна мэл а беза, хьанал ахча а ду кхуьнах оьцуш дерг. Йовха хиларх, догIа хиларх, тIе етташ елахь а тхо арадовлу, нуй хьакха. ХIара меттиг цIена хуьлийла лаьа тхуна, тхайн дуьхьа, Делан дуьхьа, мискачу нехан дуьхьа а.\n…Оцу лелаш болчу водительшка ала лаьара суна: цхьажимма тхан хама бойла! Шишанаш, нехаш аракхуьйсу, хийистехь а охьахаа цIена меттиг ца юьту. Цхьажимма цара кулекчу а йоьхкина йитахьара, оха схьа а эцна, дIакхуссар яра».\nШен хеннахь тIера нехаш дIаяхаза болу урам хаза а ца хуьлу, иза кхераме а ду ун дIасадаржарна а. Иштта кхераме хуьлу Iаьнан хенахь тIе гIум тасаза дисина ша бина некъаш а. Цигахь гIашлой охьаббетталуш лазош меттигаш йогIу.\nИштта кхераме ду лекхачу цIенойн тхевнаштIера охкаделла шеш а. Уьш а дIадохуш ца хилча, дIасалелачу нахана тIедеттало. Цундела чIогIа мехала бу нехашдIаяхархочун болх тахана. И говзалла хаьржина стаг, олуш ма хиллара, алкханчаш гIовттучу хенахь, дукха хьалхе, садаьржаш хьалагIоттуш хила везаш ву.\nЙисама а ю нехашъяхархо. ХIокху тIаьххьарчу шерашкахь дукха хIуманаш хийцаделла цуьнан балхахь. Цуьнан хьалха хиллачу белхан гIирсашна, белана, норана, йол лоьхьургна, вайн заманара буц хадон херхаш, ченаш,гIаш дIалехьош йолу чанийзораш тIекхетта.\nЦул совнаха, цаьрца болх бан а хаа деза царна. Шен цхьалла меттиг, цуьнан даималлин тергамна кIел ю цо ларъеш-Iалашъеш. Шен муьлххачу а заманашкахь бан болх шортта хуьлу цуьнан: Iай ло даккха а, ша бохон а деза, гурахь – охьаэгна гIаш дIадоху цо, аьхка тротуараш а, некъаш а цIена латтадо.\nЙисама: «Кхузах болх беш йолу дейттолгIа шо хан ю сан. Болх бан хIинца-м ишта хала а дацара. Уггар а холчу хенахь а бина: декъий, жIаьлеш, дахкаделла дIа-схьа а кхохьуш, дукха чIогIа болх бина оха. Бина бохург дан а дац!\nДелахь а тхайн кхин амал ца хиларна дIалела, жимма а таро ерг нуй хьакха гIура ма вац. Коммунальни услугаш тоьар ю…хьан делахь а, дацахь а бутт чекх а балале охьадилла, бохуш хьийзаво. Хьо декхар вац, аьлла кехат ца хилча алапа а ца ло. Хьалха хилла хIуманаш дацара хIорш! Дан хIума дац!»\nНохчийчоь --Соьлж-ГIала цIанъеш бу Сурсадан белхалой\nНехашъяхархошна мукъа хан йисса а ца юьссу. Иштачу балхаца ледарлонаш ца йогIу, хIунда аьлча, динарг а, даза диссинарг а шерра гуш хуьлу. Нехашъяхархочун белхан шен дика агIонаш а ю. Цуьнан болх, дукха хьолахь ша вехачу цIенна гергахь хуьлу. Iуьйранна хьала ма гIаьттина шен белхан ураме дIавахчхьана.\nКIадвелча я мацвелча хIума кхалла чу эккха а гена дац цунна. Дуьззинчу бархI сахьтехь болх бе,бохуш а ца хьийзаво иза. Шен белхан декъатIехь цIано хилчхьана.\nХалонаш а ю нехашъяхархочун балхахь, амма уьш Iаламат экамечу амалшца йозаелла ю. Болх хенан доза тоьхна бацахь а, халачех бу.\nIумар а ву нехашъяхархо. Ала дац цо шен алапаца кхачо йоллуш доьзал кхобу. Вац иза Европера нехашъяхархо.\nМасала, Европехь беттан алапа ши эзар евро ду, Iамаьркехь кхо эзар доллар Iумар санна болчу белхалойн. Германехь цхьа эзар ах эзар евро, Австралехь дийнахь 25 доллар мах бу цхьана сохьтан, буса шовзткъе итт доллар. Оьрсийчохь пачхьалкхашкахь - I0- I5 бIе эзар сом. Кхачо хуьлий-те цу рицкъах?\nIумар: Сан алапа итт эзар сом ду. Могаш воцуш хилла балха ца вогIуш виссахь, де-ши де юкъара долу, тIаккха 7 эзар бен кара ца кхочу. Сайн долахь хIусам а яц сан, мах а луш нехан чохь Iаш ву. ВорхI эзар дIало цунах, бухахь кхоъ бен ца дуьссу. Белхан накъостий: ХIокху кIантана хIусам нисъяр доьху оха Кадыров Рамзане! Хала бохкуш бу Iумаран доьзал. Цомгаш йоI ю, хIинцца Ростов-ГIалара болницера цIа ялийна».\nМаршо Радиоца къамел динчу нехашъяхархойх стагга а вацара, иза мел тамаше делахь а, я дахарна а, я балхана а леткъаш. Шайна и хилларх а баккхийбе уьш.\nАмма нехашъяхархоша догдоху хенан йохалла шаьш цано йина а бовлале юха а сихха кехат, нех урамашка кхуьйсучу наха шайн къинхьегамах пусар дийриг хиларе. Уггаре хьалха и дара цара къадориг, я кIезиг кхочу ахча а дацара. Иза а алссам харцонаш, гIелонаш а лайначу нохчийн амалера хIума долчух тера ду – жимма долчу диканах а тоам бар.\nСурсад - шахьар цIанъярхо


Европерчу паччахьаша а, президенташа а, канцлерша а, гIалийн дайша а гIиллакх леладо бусалбанашца Мархийн баттахь.\nЕвроперчу лакхарчу Iедалан куьйгалхоша хIора шарахь я шаьш долчу дIакхойкхий, я шаьш бусалбаниш болчу тIебоьлхий, цаьрца цхьаьна марх достуш Iадат ду. Пачхьалкхан президенташа а, канцлерша а, гIалийн дайша а, ур-атталла Малхбузерчу цхьаццаболчу мехкашкахь лакхарчу даржан дай ларлуш болчу эланаша а лардо и гIиллакх.\nИштта, масала, хIора шарахь Вашингтонерчу КIайчу ЦIийнахь Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто марх достийта ша волчохь цу махкахь бехачу бусалбачийн векалшка. 1991-чу шарахь хIетахь президент хиллачу Клинтон Биллс юккъедаьккхина дара и ламаст, дIа цул тIаьхьа мел хийцавеллачу Iамерхойн президенто лардеш схьадохьуш ду.\nГерманин канцлеро ша йолчу марх даста нах кхойкхуш Iадат цу махкахь дацахь а, амма даханчу шарахь меттигера бусалба нах болчу а яхана, цаьрца ифтарана пхьор диара Меркел Ангелас. Ша мархдастар Германин арахьарчу гIуллакхийн министраллин кхерчахь дIадаьхьира.\nФранцин президент хилла волу Саркози Николя а хилира масийтаза Парижерчу доккхачу маьждигехь ифтарехь дакъалоцуш, Британин элин кIанта принц Чарлзс шен бусалбачаьрца долчу доттагIаллашца гIарваьлла волу цхьа а мархи бутт дIа ца бохуьйту шайн махкарчу ислам дин лелочаьрца марх даста ца воьдуш.\nКху шарахь, ала дашна, и хаза гIиллакх цуьнан жимах волчу кIанта Гаррис а караийцира – кIира хьалха ша Сингапурехь нисвелча иза меттигерчу Jamiyah Singaporе дикадаран юкъаралло вовшахтоьхначу мархдастаран пхьоьре вахара.\nЕвропехь, хетарехь, уггаре а дукхах лакхара Iедалхой а, политикаш а Австрехь хир бу бусалбачаьрца марх дастаран ламаст лардеш. I00 шо сов хьалха ислам дин керистаниг санна официале дин леринчу цу мехкан канцлер Керн Кристиан кху шарахь меттигерчу бусалбачу нахаца марх даста веара Венерчу туркойн ресторане.\nХIора шарахь тоьллачу Венерчу ресторане я хьешийн цIийне, Мариотте, масала, кхойкху 250 бусалба стаг Австрин арахьарчу гIуллакхийн а, интеграцин а министро Курц Себастьяна. Иштта ша волчу марх даста кхойкху Вена гIалин бургомистро Хойптл Михаэла.\nАла долу, хIинцалца схьа Австрехь бехаш болу нохчи цу официалечу мархдастарийн декъа ца хиллехь, тIаьхьарчу шина-кхаа шарахь Австрехь юкъараллин жигарло гойтуш болчех масех нохчо а кхойкху лакхарчу Iедалхоша кхечу бусалбачу нахаца цхьаьна марх даста.\nВенерчу Кавказан талламийн институтан куьйгалхо, политолог Чапханов Руслан а ву цу ифтарашкахь дакъалаца кхойкхучех. Маршо радиога цо дийцира австрихойн лакхарчу политикан куьйгалло бусалба нахаца лелочу гIиллакхах лаьцна.\nЧапханов Руслан: „ХьастагIа гIалин дас ХIоптло а кхайкхинера шаьш долче. Венехь тоьллачех ресторанехь хьаналчу кхачане шун а хIоттийна, лелийра цо бусалба нах. Тайп-тайпанчу пачхьалкхашкара орамаш долу Венин бахархой бара гулбелла. ЧIогIа самукъаделира цигахь“.\nЧапханов Руслана иштта дийцира, Венерчу уггаре а тоьллачех ларалучу Ратхаус келлер олучу, мэрин уллорчу ресторанехь марх дохоле хьалха гIалин де гIоьнчаш Iалашдинера, имаме моллалла кхайкхитар а, тIаккха цул тIаьхьа ламаз дан луучарна ламаз дан меттигаш а Iалашйинера, бохуш.\nКхин а гергарох бусалбачаьрца уьйраш а, ларам а гайтира кху шарахь Белгин элано Филиппс. Иза Гентехь бехачу цхьана Мароккор орамаш долчу бусалба доьзале хьошалгIа вахара, цаьрца сарахь марх даста. Пхьор долош бусалбачара санна финик кхаьллира элано, ткъа иштта бусалбачийн Iадатех а, мархаш кхабаран маьIнехь лаьцна дийцийтира шена.\nИфтар ду Соьлж-ГIалахь\nИфтар дан эзар вахархочунна юург елла Соьлж-ГIалахь


СУЛЕЙМАНОВА Зайнап. ЧАЙТАӀ - ГАУ «Издательский дом»\nСУЛЕЙМАНОВА Зайнап. ЧАЙТАӀ\nЮьртан урамехула йоьдучу соьга кхаьънаш дохура бераша:\n– Деца, вайн юьртахь чен кӀорни ма ю!\nХьуьнхахь карийна, шена цӀа ялийна иза Лорсас. Мел хаза\nа ю, хьайна хиъча!..\n– Дуьлол, чехка йигал со цига! – элира ас.\nДуьйладелла Лopca волчу дӀакхечира тхо. Оха ков схьадиллича, paгly кӀеларчу миндар тӀехь Ӏаш яра и чайтаӀ. Шена хьалха хӀоттийначу зайли чуьра шен бапиш дууш йоллура иза.\nТхо шена гушшехь, цу минотехь хьалагӀаьттина, йолаелла йиллина лаьттачу неӀарх чутилира иза, реза йоцуш, шен кегий бӀаьргаш тхоьга раз а хьежош. Тхоьца, хийрачу нахаца, я гӀуллакх а, я гӀиллакх а, я тӀекере а оьшуш яцара и\nхьуьнхара жима яхархо. Цул тӀаьхьа а, шозза-кхузза не1 херъеш, тхоьга хьийжира иза, тхо дӀадахаре сатуьйсуш санна. Цо хӀоттийначу кепах самукъадаьлла, даггара дийладелира тхо.\n– Де дика дойла хьан, Лopca! – элира оха тхайна дуьхьал веанчу хьуьнхочуьнга. – Хьайна мела баьккхина ахь, кхуьнан Ӏуналла дина, акха делахь а, буобер ма ду xlapa. Вайначул а доккха дакъа кхаьчна кху дийнаташна хӀокху инзаречу бохаман. Мел дукха хӀаллакдина тӀамо хӀорш, цхьа а бехк-гуьнахь доцу мисканаш.\nТхо дахкаран бахьана хууш, чайтаӀ чуяханчу оти чу а вахна, хьаьстина, тейина, тхуна тӀеялийра Лорсас иза. Резайоцуш, юхахьоьжура и жима чен кӀорни.\n– Иштта дегала хила мегар ма дац, ва Бори! Хьо дадин дукхаяхарг! Соьлжа-ГӀалара дуьйна хьоьга хьажа ма еана и деца! Охьахаа, дӀакхачае хьайн юург! – аьлла, охьахаийра иза хӀусамдас.\nЧайтаӀ миндар тӀехь дӀанисъелча, цуьнга даггара, кхачам боллуш хьажа а, и тергалъян а аьтто хилира тхан. Ма нисъелла хӀума а яра иза, Лорсас лерана лелаяре хьаьжжина, могуш, тайниг санна, хаза кеп йолуш. Г1еххьачу барамехь, догӀаделла, горга ши лерг долуш, даим разхьоьжу кегий, нуьйдарчий санна, горга бӀаьргаш долуш, йоца, aгlop настарш – шадерриге а дара цуьнан самукъане. ТӀера кетар яра морса, бора чо болуш. Цундела тиллинера цунна Лорсас и «Бори» аьлла ц1е. Къаьсттина цуьнан партал болар дара тхуна хазделларг. Цо мел деш дерг самукъане хетара, хӀунда аьлча дийна чайтаӀ дуьххьара гуш яра тхуна.\n– Муха карийна хьуна xlapa? – хаьттира ас Лорсига.\n– Дера дара иза а къаьхьа де. Гуттар санна, чухехкалуш, атака еш, кемано ракеташ йиттира тхуна хьалхарчу дийнахь. ШолгӀачу дийнахь, герзийн гӀовгӀа гӀелъелча, говр-ворданца хьуьнха вахара со, дечиг даккха. Кху юьртахь газ цахиларна, бала хьоьгу оха, кхераме доллушехь, оцу хьуьнха лесташ. Дечиг вордан чу а тесна, со шовданехьа волавелча, цхьа къаьхьа узарш а хезна, сецира, и хӀун ду ца хууш, ладоьгӀуш. Чен кӀорни яра шен цхьа бала балхош, сингаттаме тийжаш. Цу агӀор дӀаволавелча, ткъех метр бен юкъ ца юлуш, ирчачу суьрта т1е кхечира со. Ракетин гериг кхетта, цӀийн Ӏоврашлахь йоьжна Ӏуьллуш яра кхуьнан са даьлла нана. ШолгӀа де а хиллера иза иштта Ӏуьллуш йолу. Ткъа xlapa миска, мацалло кӀелйитина, шен нене хьалагӀатта бохуш хир яра, и хӀунда Ӏуьллу ца хууш. Шен Ӏедалехь: «Нана, хьо йижина хӀунда Ӏуьллу? Со якха хӀунда ца йо ахь? Хьан хьоме гаки дац со?!» – боху хир дара кхо цуьнга.\nЦу суьрто дог Ӏовжийна, хорам хилла Ӏийра со, охьалахвелла. Цул хьалха хьуьн чу йиттинчу ракеташа йожийна хиллера кхуьнан декъаза нана.\n– Дала хьукма дойла-кх кху бохамна бехке мел волчунна! Дала бале лоцийла и гаурш! – элира Лорсин хӀусамнанас а.\n– Иштта цу дийнахь сайн ма-хуьллу, xlapa миска хьаьстина, тейина, вордан чу а хаийна, юхаийзалушшехь, кху ц1а ялийра ас. Ненах екхаш хиллера xlapa цу юкъана.\n– Ткъа юучунна хӀун дира аш кхунна?\n– Шишан чу а юьттуш, аьттан шура яийра-кх. Цунах, цхьадика, тоам хуьлуш, хаза дегӀе йогӀуш, ондаяла йолаелира xlapa. Мелла а кара а Ӏемина, схьаийна тхан xlapa, шен цхьайолу амалш йиц ца йинехь а.\n– Хьуьнарш хаьий кхунна?\n– Хьуьнарш-м хӀун дара хьуна. Селхана сахаьддера тхан, кхунах чӀогӀа дийлина. Эвла йисте йигнера оха xlapa, кӀеззиг хӀаваэ йоккхур яра-кх, аьлла.\nХи чу гӀоьртира xlapa, лийча дагахь. ТӀодах ира хӀума а Ӏоттаелла, карзахъяьллера, гӀам-гӀим деш, етталуш, цхьанна дов а деш. Шена хи бухарчу «зуламхочо» бохам бина моьттуш, моха еана, хи чуьра хьалаиккхира Бори. Берда йистехь лехна и цхьа боккха тӀулг айбина, ластийна хи чу туьйхира кхо. Иштта бекхам бира Борис шена зулам дан гӀоьртинчунна. Шена гӀело йойтур йолуш яц, яла а йолуш!\n– Иштта хила а еза! Нанна сагатдой кхо?\n– Наггахь цхьа гӀайгӀа хаало кхуьнан бӀаьргаш чохь. Цуьнан йовхо, марзо йовза кхиъна ма ю xlapa. Дера йог1у хир ю дага а-м, муха ца йогӀу?\nМассо aгlop суьрташ дехира оха Борин. Тхо кех девлла, урамехула дӀадуьйладелча, цӀаьххьана тхуна тӀаьхьа лестира чайтаӀ. Хетара, и ала гӀерта: «Деца, нанига суна тӀаьхьайола алалахь!»\nЦуьнан бӀаьргаш чохь ша ма-дарра схьагуш дара и цуьнан дагахь дерг.\nСтела1ад №1. 2020\nСУЛЕЙМАНОВА Зайнап. Лу\nНохчийн меттан долахь цIерш. ДIаязйинарг ИСМАИЛОВ Абу\nНохчийн республикин архиван урхалло зорбанехь арахийцира «Камеральные списки Аргунского округа» 1867 ш., «Посемейные списки жителей Ичкеринского округа» 1867 ш., «Посемейные списки жителей Грозненского округа» 1886 ш...\nВай деха дуьне.\nМох хIунда хьокху? Леганан патар охьадужу: «Жимма Iуьллур со, садоIуш», – ойла йо цо. Мичара! ЦIаьххьана хьаькхначу махо, айдой, дIадададо, схьадададо, ловзадоккху иза.– ХIара хIун ду! – эргIаддолу патар. – Цхьана...\nКЕРИМОВ Муса. ДогIа\nБода Iаржло, серло сега,ДогIа эккха буьйсанехь.Вота санна, латта дека,ТIадмаш лелхаш буьртигех. УьйтIахь, новкъахьIаьмнаш хIиттий,Хино бохий хийла шу.«Чхьоппий-чхьиппий,чхьоппий-чхьиппий» –ТIадмаш оьгу Iаьмнаш чу...\nКритика и Литературоведение2\nСлово о художнике2\nЮШАЕВ Султан: «Шен мехкан стигал а хуьлу шатайпа бос болуш…»\nИса ЗАКРИЕВ. Рассказы\nСЕЙЛМУХАНОВ Муса. Аьхке


Истихара - ламаз а, доIа а\nГIУЛЛАКХАХ ДИКАНИГ ХАРЖАР ДЕХАР А,\nЦУЬНАН ЛАМАЗ А\nИСТИХÁРА – ЛАМАЗ, ДОIА\nКъинхетаме а, къинхетам беш а волчу АллахIан цIарца. Хастам бу АллахIана, Iа́ламийн Дена. Шегара къинхетам а, маршалла кхачор а доьху вай Цуьнга, вайн пайхамарна Мухьаммадна а, цуьнан доьзална а, цуьнан асхьабашна а.\n Ахьмад. Имам Ибн Хьаджар ал-Iаскъоланийс (Дала къинхетам бойла цунах) «дика» (нийса) ду аьлла иза, «Фатхьул-Бáри́» тIехь, 18/171.\n Бухарий а, кхиберш а. Оцу хьадисера и доIа а, цуьнан маьIна а жимма тIаьхьа догIур ду.\n Бухарий, Муслим, кхиберш а.


Медведев: Украинин куьйгаллица уьйр леха маьIна дац, садетта Iаьмна ю Оьрсийчоь\nМедведев а, Украинин хилла президент Янукович Виктор а\nУкраина Малхбузерчу пачхьалкхийн "вассал" ю, цуьнан куьйгалхой шайггара гIуллакх лелон дай бац, оьздангалла яц цаьргахь, шаьш делла дош чекх ца доккху, цуьндела "эрна ду" Москва Украинин куьйгаллица уьйр кхаба гIертар. Иштта ду Оьрсийчохь президент лаьттинчу, хIинца Кхерамзаллин Кхеташонан куьйгалхо волчу Медведев Дмитрийс аьлларг. Оцу хьокъехь цо язйина "Таханлерчу Украинин куьйгаллица эрна стенна ду юкъарло лелор" артикл араяьккхина "Коммерсантъ" газето.\nЦкъа а ца йинчу кепара кIоршаме ю Медведевс Украинин президентна Зеленский Владимирна йина критика. "Пекъар", "харцхьа яьккхина кетар", боху цо цунах, дагадоуьйту украинахойн лидер жуьгтийн орам болуш хилар, яздо, иза "хаьдда шен къоман башхаллах", волавелла "Украинерчу уггаре кандаьлла болчу националистийн ницкъашкахьа болх бан". "Нацистийн Германехь шен аьттонна жуьгтийн интеллигенци СС-эскаре хIоьттича" санна гойту ша Зеленскийс, аьлла хета Медведевна.\nШен хьаькамо, президента Путин Владимира дукха хан йоццуш язйинчу артиклна тIе а тевжаш, Украина "ерриг а арахьарчу урхаллина кIел ю", цундела Оьрсийчоьнна маьIна дац цуьнца юкъарло лелон, боху авторо, цунна хетарехь,"юкъарло цуьнан сюзеренца лелон деза".\nМедведевс чIагIдарехь, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташна "хIума дац Украинера оьшуш, Оьрсийчоьнна ша дуьхьаллаьттичхьана". Амма оцу могIанел тIаьхьа ялийначу ойланца боху Медведевс: "Малхбалерчу ницкъашна Украинин дозанца дуьхьаллаьттачу вайн пачхьалкханна цхьана а меха яц ша Украина".\nМедведевс кхидIа шен артиклехь коррупци дуьхьалъетта Украинин куьйгаллина, "офшораш" дага а йохкуьйтуш - "Пандорин Архив" –офшорашкахула Зеленскийн а, иштта Оьрсийчоьнан куьйгаллин а гонашкарчу нехан ахчанаш гучудовларх дуьйцу материалаш.\nЙоьрзу артикл хаттарца: "хIун дан деза оцу ситуацехь?". Жоп а ло Медведевс ша: "хIумма а дан дера ца деза". Дуьсург цхьаъ ду, боху цо: "Украинина тIехь кхетамболу куьйгалла хиларе сатийсар". "Оьрсийчоьнна хаьа сатийса. Вай сатийса хууш ду" – яздо экс-президента.\nДуьххьара яздеш вац Медведев Оьрсийчоьнан а, Украинин а юкъаметтигех лаьцна, цул хьалха, 2014-чу шарахь, цо язйина артикл таханлерчул кIеда яра, боху эксперташа.\nБи-би-си Оьрсийн сервисо дукха хан йоццуш бинчу тидамца, Оьрсийчоьнан куьйгаллера Медведевн ницкъ хан-хене мел йолу а маллуш бу. "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин хьалханча ша латтош воллушехь, ца хIоттийна иза Пачхьалкхан Думерчу фракцин коьрте кIиранаш хьалха бирзинчу харжамашкахь. Кремло комментари ца йина Медведевн артиклна.\nЯц цкъачунна комментареш араевлла Украинин агIор а.\n· Оьрсийчоьнан а, Украинин а юкъаметтигаш йоьхна 2014-чу шарахь, Украинин президент Янукович Виктор даржера вохорца, Оьрсийчоьно ГIирмина аннекси ярца, Донбассехь Оьрсийчоьно ша тIекарло ечу сепаратистийн гIоьнца конфликт йолийча. Оьрсийчоь "агрессор-пачхьалкх" лору Украино. Ткъа хеданза йисина шина пачхьалкханна юкъара дипломатин а, экономикан а зIенаш.


Стенна етта набахтешкахь нохчийн тутмакхашна?\nБилггал хууш дац, Нохчийчуьра схьаваьлла маса стаг ву Оьрсийчоьнан набахтешкахь а, колонешкахь а хенаш токхуш. Оьрсийн кеп-кепарчу бакъонашларъярхоша арахоьцучу рапорташкахь 30.000 эзар стаг ву олу, амма цхьа а ала ца хIутту, стенгара схьаэцна и терахьаш, хьан дина зераш, мича бух тIехь вовшахдиттина.\nКъайлахчу сервисаша а, набахтешна тIехь Iуналла латточу урхаллаша а шайн леринчу тергонехь бахкош бу лецна, хан токхуш болу нохчий. Колони схьабалийначул тIаьхьа оцу сохьта профилактикан чоьте оьцуш бу нохчийн къомах болу тутмакхаш, ткъа цхьайолчу хьукматашкахь уьш декхаре бу набахтен постехь (КПП) шен цIе а юьтуш, хIоразза гучувийла.\nИ муха хуьлу аьлча: Iуьйранна ворхI даьллачул тIаьхьа буьйсанна итт даллац, хIора 2-3 сахьт мел долу тутмакх хадархочунна тIе а воьдуш, ша вуйла дIахаийта деза.\nШен цIе а, вина шо а, де а, бутт а, мел хан тоьхна а, маца чекхйолу а, муьлхачу артиклехь таIзар токхуш ву а – и дерриге а охьа а дийцина, леринчу журнал тIехь куьйгъяздан деза цо.\nКолони схьабалийна боллу тутмакхаш цкъа хьалха леринчу карантинехь дIатарбо 7-10 денна, цигахь набахтен хьаькамаш цаьрца цхьанакхета. Цхьаболу тутмакхаш батте бовлу цу карантинехь, наггахь шина батте а. Набахтех мукъабевллачара дуьйцу, оцу карантинехь колонин администраци шаьш "кагдан" гIертарх а, "керла" бехкаш тIелецийтарх а, йа цхьаннах лаьцна доцург кхолла бохуш, ницкъбарх а.\nТоьхначу хенал а хьалха нохчий маьршабохуш Iедал а дац. Цхьа наггахь волчун бен аьтто ца хуьлу хенал хьалха аравала. Тутмакхаш оцу бакъонех бахархьама, тоьаш ду цо режим йохийна аьлла арздар, цунна лелон йихкина хIума тасар, доцург кхоллар, 10-15 дей-буьйсий тоьхна ШИЗО хьажор.\nАдминистрацин белхахоша бохучунна кхи тIе оьшуш дац цхьа а тоьшалла, церан багах даьллачух тешаш бу хьаькамаш. Бакъду, стохка Ярославлерчу колонехь лелон Iазапаш Iорадаьхначул тIаьхьа, Оьрсийчоьнан таIзар даран федералан урхаллан (ФСИН) директоран гIовса, инарла-лейтенанто Максименко Валерийс дош деллера, массо а набахтешкахь дIаяйа а, дIалиста а таро йоцу видеорегистраторш хIиттор ю аьлла.\nШаьш чулучу рапорташца цхьана камераша дIаязйина видео а хотта колонин белхахой декхаре бича, цунах пайда а баьлла, набахтехь тутмакхаш хьийзор лахдала там бара. Кхелехь дIагайта тоьшалла ма ду иза аьлла, тешна бу бакъонашларъярхой.\nЧубоьхкинчахь нохчий хьийзош, царна тIехь Iазапаш латторах дукха дийцира шайн дIахьедаршкахь а, рапорташкахь а бакъонашларъярхойн "Гражданское содействие", "Мемориал" организацеша.\nЦара билгалдаккхарца, царна тIехь ницкъбаран коьрта бахьанаш ду – ФСИН-ан белхахойн нохчех лаьцна кхоллаелла стереотипаш а, ишта, колонешкахь дукха хьолахь дуьхь-дуьхьал кхетарх Нохчийчохь хиллачу тIемийн шина а агIор хилла декъашхой. Оцо кхин тIе а марсадоккху хьал.\nХууш ма хиллара, дукхаболчу ФСИН-ан белхахоша жигараллица дакъалаьцна Нохчийчохь тIеман шерашкахь, ткъа конфликт йирзинчул тIаьхьа набахтешкахь балха хIиттина уьш.\n"Шаьш дина доцу зуламаш тIелоьцу дукхахболчу тутмакхаша, шайна тIехь лело Iазапашна детта са а ца хуьлий. Дуккха а масалш девза суна. ХIинцца дукха хан йоццуш ду хьуна, нохчийн цхьа жимчу стагна кхел йира социалан машанехь цо репост йина аьлла. Ишта цхьа керла яьржина мода ма юй. Кхечу тутмакхашца цхьана дIавуьгуш хилла иза. Цхьана куьпа кхочу уьш, цигахь дуьхьалбаьхкинчу ФСБ-н белхахоша керла гIуллакх доккху цунна дуьхьал. Цуьнца цхьана этапехула дIабуьгучу тутмакхаша дийцина шайга олий, бехкево иза Шема баха кегийрхошна марздеш хилла цо олий.\nШена тоьхна хан яккха дIавуьгучу цо муха йийр ю "вербовка"!? Цу тайпа масалш дуккха а ду. Вайн колонехь 10-12 истори ю суна хууш,тIаккха кхечу набахтешкахь хIун хир ду аьлла хета хьуна…", - дуьйцу Рязанан кIоштарчу лоьмар 6 йолчу колонера ши кIира хьалха маьршаваьллачу Валерийс (цIе хийцина ю).\nХарц дац бохура колонехь къаьсттина нохчашна тIехь ницкъбеш хилар а, уьш леринчу тергонехь латтош хилар а Мордоеврчу ИК-2 колонин хиллачу белхахочо а.\n"Массо а регионех дала жоп дац сан, амма Мордовехь долчух олийла ду. Дукхахболчу белхахойн лакхара юридикан доьшийла чекхъяьккхина аьлла, дипломаш дац. Берриш а бохург санна юьртбахаман колледж, техникум чекъяьккхина бу. Масала эр вай, Москвара йа Питерера схьавеана кхузахь цхьа а соцур ма вац болх беш, цундела кхузахь бисинарш дIаоьцу набахтешка балха. ТIаккха нисло-кх, погонаш лелон белхахой трактористаш а, хьелийозархой а хилар. Ткъа цундела хила тарло царна тутмакхаш адамаш цахетар. Церан кхетам а, хаарш а дац аьлла хета суна, тутмакхашца ишта хила мегар дац аьлла, царна низамаш ма ца девза. Олуш ма хиллара, царна бакъо елла, цундела шайна могуьттург цара леладо.\nНохчий тергонехь латторах эр дара ас. Ма дарра аьлча, колони схьавалийча леринчу тептаре оьцуш бу, масала, ша шена тIе куьйгаш хьондерш, конвойна тIелатар дендерш, къиза зуламаш дийлинарш, бовда там бу аьла хетарш а. И нах СИЗО-хь дуьйна билгалбаьхна хуьлуш бу. Колони схьабалийначул тIаьхьа чоьте оьцуш а хуьлу, нагахь санна, колонин хьаькамо, йа ФСИН-ан куьйгалло омра динехь.\nНохчашна тIехь дийнахь а, буса а контрол латтае олий, омра догIу хIора набахтен чуьрчу хьаькамашкара. Мордовехь ишта дара. ТIаьххьарчу хенахь лецначарна гаттолаттор, йа цунна ницкъбан, етта оьшуш меттиг хилча, тутмакхашна шайна тIедуьллу. Ткъа стенна етта?\nКолонин авторит хьалаяккхархьама, йа этапехула дIабуьгучу хенахь царна хаийта, колонехь раж хуьлий а, нагахь цуьнан низам ахь дохадахь, хьайна еттар юйла а, массо а шайх кхерийта", -дуьйцу Л. Надеждас (цIе хийцина ю).\nЛакхахь билгалъяхнарш йоцурш а, кхин а нисло проблемаш. Дукхахболу Нохчийчоьнан бахархой тоьхна хан такха Оьрсийчоьнан генарчу регионашка дIахьийсабо. Церан гергарчарна бала хуьлу цунах, церан таро ца хуьлу кест-кеста шайн доьзалшна тIаьхьабаха.\nИшта администрацино тутмакхашна шайн гергарчаьрца цхьанакхета новкъарло йина ца Iаш, реза ца хуьлу уьш адвокатех кхетийта а. Шайгахь латточух тутмакхаша ден аьрзнаш дIа а ца кхочуьйту цара лакхарчу инстанцешка.\nМордоверчу лоьмар 5 йолчу колонехь Нохчийчуьра схьаваьллачу итт тутмакхо шайн геш этIийнера кху шеран юьххьехь. Колонин белхахоша шаьш хьийзор ду аьлла, кхерам хилча шайна тIе куьйгаш даьхьнера цара. Цул тIаьхьа хаамийн гIирсашкахь а, бакъонашларъярхоша а шуьйра дийца даьккхира колонехь лелочух, ткъа набахтен хьаькамо тIехьожучаьрца цхьана йиттинера тутмакхашна. Цул тIаьхьа меттигерчу дарбан цIийне балийнера чевнаш йина тутмакхаш.


Молханийн дикалла шеконе ю Нохчийчохь\nМолханах дIовш даьлла шина беран 3-4 шераш ду. Дарбан хIусаме кхачийна и шиъ. ХIинца церан могашаллана кхерам бац, аьлла хета лоьрашна, шайн хенна шайна уьш тIекхачорна. Жимма хьем бинехьара тIаьхьалонаш чолхе хира яра, аьлла хета царна.\n«Глицин» молх коьрте садоIуьйту, наб дика кхоьтуьйтуш молх ду. Шина бера ненан тIера бIаьрг баьлча мелла аьлла дуьйцуш ду Прокуратуро. Цигахь и гIуллакх шайн тидаме лаьцна. Схьахетарехь, нанна гIуда тоха мега. ХIинца а толлуш ду шина бера мелла молх: цуьнан дикалла, иза мичара эцна а. Нагахь санна цуьнан дикалла низамо хIоттийначу шен барамехь яцахь, доьхкинчу аптекана а, цуьнан долахочунна а бале дала тарло.\nНохчийчохь аптекийн бизнес уггаре а яьржинчарех ю. Ког баьккхинчохь ю молханаш духку туьканаш, тайп-тайпана мехаш а долуш. Нийсло цхьана молхан механ йоккха башхалла йолуш а. Фармацевташ шаьш бахарехь харц дина молханаш а ду махкахь. Цундела, молх эцар- леррина дан дезаш хIума ду, аьлла Маршо радиога дийцира ша а фармацевт йолчу Амаева Аминас.\nАмаева: «Вайнехан хIун Iедал ду: оцу аптекехь дорах ду иза олий схьаоьцу молх. Ас, сайн гергарчарга а олу, мич-миччара а ма эцахьара аш олий. Ас оьцучу хенахь «Медтехфарм» а, «Грозфармера» а оьцу. Цара муха схьаоьцуш ду а, уьш муха хуьлу а хаа суна».\nДагестанера а, кхечу регионашкара а чудахьаш ду Нохчийчу молханаш. Тамашина дерг ду, цигахь иза дорах хилар. И хIума толлуш а дац. Бакъду 7 шо хьалха Гуьмсехь 2 дарбан хIусаман кертахь схьайиллира молханаш талларан лаборатори. Иза, схьадийцарехь Оьрсийчоьнан Къилбехьа дуьххьара а яра. ХIетте а, Нохчийчохь мич-миччара а молх эца ваьхьийла дац аьлла, кхин дIа а дийцира фармацевта Амаева Аминас.\nАмаева: «Дагестанера а, кхечу каналашкахула а чудахьаш ду молханаш. Уьш шадерш теллина вер вац. Плацебо олу молх хилч-м зенехь а дацара. Амма харц динчух зе долу. Аптекера мох схьа а оьций, иза дIа молу, оьцучу хенахь цуьнан сертификат а, кхиерг а хатта а ца хоттуш. Вайнехан, кхечеран санна ма даций и хIума».\nМолх чу а деана, цул тIаьхь, цуьнан дикалла толлуш лелачул, хьалхе, чудахьачу хенахь талла мегара дацара и гIуллакх, аьлла хета Соьлж-гIалара яхархочун Тарамова Маликина. Цо иштта элира.\nТарамова: «Дукха а ма ей и комиссеш. Шайна лииъча, Iедало тIаьхьа а даьлла дIадохур дара харц дина молханаш. Цхьанна пайда бахьаш хIума ду и харц молханаш даржар».\nОьрсийчохь чолхе ду харц дина молханашца долу гIуллакх. «Росздравнадзора» даре до цхьа процент а дац уьш бохуш. Амма дозуш доцучу хьасташа бахарехь, и терахь 20 проценте кхочуш ду.


Милашина Елена, журналист\nМилашинас аьхкина ахшо хьалха Бенахь Кадыровна йина кIело\nСхьадийцарехь, Кадыров вен тоба вовшахтоьхнарг ЯмадаевгIеран вежарех цхьаъ ву бохуш, шуьйрра артикл арахецна «Новая газета» журналисто Милашина Еленас.\nЭкстремизмана дуьхьало латточу центран куьйгалхочо, подполковника Межидов Тимура шен рапортатIехь бинчу хаамашна тIе а тевжаш, Милашинас яздо, кху беттан 23-чу дийнахь Гуьмсехь, «Iайшат» олучу йохка-эцаран туьканна уллохь лецна Альвиев Iазиз, Закараев Беслан, Магомадов Шамхан.\nЦара къаро йина, Ямадаев Iийсас куьйгалла а деш, шаьш Нажин-Юьртан кIоштахь Кадыров Рамзанна яккхий тоьпашца а, лелхийтаршца кIело ян кечамаш беш хилла хиларх.\n«Новая газета» хаамийн ресурсан шеконашца, стохка Оьрсийчуьра араваьлла Ямадаев Iийса Дубайхь вехаш ву.\nВежарех пачхьалкхан Думан депутаташлахь хилла Ямадаев Руслан 2008-чу шарахь Москох вийра, шолгIа ваша, «Восток» эскаран хьалханча Сулим цул тIаьхьа шо даьлча Дубайхь вийна карийра.\nГазетано чIагIдарехь, 2009-чу шарахь Ямадаев Iийса а хилла Кадыровн мостагIийн тептаршкахь вен кхачийначаьрца.\nКадыровн гергара нах байарна бехкебо ЯмадаевгIар, оцу шина доьзална юкъахь чIиран мостагIалла лаьтта шераш ду.\nЖурналистна Милашина Еленина хетарехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочунна кIелояро гойту, мел дуьхьал ду адам цигарчу Iедална а, иттанашкахь нах шайгахьа баха ницъ тоьъначу ЯмадаевгIеран позицеш мел чIагIо йолуш ю а.\nКадыров Рамзанна зуламдангIортарх стохка гурахь дийцаредаьккхира дуьххьара.\nХIетахь, дуьххьара газетано Iорадаьккхира, ФСБ-ра а, Талламан комитетера а шайн къайлахчу хьосташа бинчу хаамашна тIе а тевжаш, Нажин-Юьртан Бенахь йолчу мехкан куьйгалхочун резиденцехь йоьллина оьккхуьйтург карийна аьлла.\nАмма зуламна Iедал дукха сиха тIаьхьакхиира. Мехкан куьйгалхочун администрацин урхалхо волчу Кадыров Исламан шича, Валид цIе йолу жимстаг лецира шеконаш кхоллаелла хIетахь.\nГазето даредарца, ларамза нисделира иза. Бозбуанчаллица Кадыров Исламехула республикан куьйгалхочун къайлах лелочу телефонан лоьмар хиира Валидна.\nБилгалдаккха деза, Кадыров Валидан ненехула гергара хиларх ЯмадаевгIар.\nМехкан куьйгалхочун пресс-секретара Керимов Iалвис харцдира резиденцехь йоьллина оьккхуьйтург хиларх, цул совнаха, цхьана а кепара Кадыровна кIело йина бохург а бух боцуш тидира пресс-гIоьнчано.\nТIаьхьо, кар-кара оьцуш кеп-кепарчу хамийн гIирсаша дийца даьккхича, Инстаграмерчу шен пенатIехь Кадыров Рамзана цецваларца хаттар дитира «Суна хIунда ца хаьа?» аьлла.\nОцу юкъанна, журналисташца шен хиллачу къамелехь дийцира Кадыровс, ша куьйгалле веачхьана, дукхазза шена кIелоян гIертарх а, кхин дIа йолчу заманчохь а гIертар хиларх а.\n«Со, Нохчийчоьнан Конституцин гарант а, Оьрсийчоьнан патриот а хиларе терра, ца веза цхьадолчу пачхьалкхехь летачу жIаьлешна. Амма со ишта атта царна къарлур вац, тхо тхешан республиканна а, пачхьалкхна а гIаролехь лаьттар долуш ду!» аьлла, тIе а тухуш.\nХIетте а, зорбанашкахь дахначу шеран бIаьста ша вен кечам беш хилла тоба караярах дийцар, керстдира Кадыровс.\n«Сан резиденцехь оьккхуьйтург йоьллина хиллий, и бехке хиллий, хIара хиллий бохуш, цIерашца дийцарш кIадбоцурш ду, хIуш духкучу къеначу зударша дуьйцу эладитта ду и», аьлла, дерзийра къамел мехкан куьйгалхочо.\nМел бакъ ду –те, Кадыровна дукхазза вен дагахь кIелонаш йина бохург? Я ша шена пиар ян дагахь хецна дуьйцу къамелаш ду-те уьш?\nМаршо Радион аьтто ца хилира «Новая газета» журналистца, Кадыров Рамзанна кIелоярх талламан болх арахецначу Милашина Еленера комментарий еха.


ХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 164 828 яззам бу.\nДийнахь хилларг — 24 апрель\nЭрмалойн геноцидан иэсан де\n1800 — Конгрессан библиотека кхоьллина.\n1867 — коьртехь Кауфман Константин волуш Туркестанан инарла-губернаторалла кхоьллина.\n1877 — Российс рогӀера тӀом кхайкхийна Турцин.\n1880 — барк-кема «Вега» (сурт тӀехь) Къилбаседа хӀордан новкъа исторехь дуьххьара шаш юкъахула чекхдаьлла Стокгольме юхадирзина.\n1916 — Пасхан гӀаттам Ирландехь.\n1926 — ССРС а, Германис а куьг яздира вовшашна тӀе ца латаран а, нейтралитетан а Берлинан барт кӀелахь.\n1961 — хӀордан бухара хьаладаьккхина 333 шо хьалха бухадахна тӀеман кема «Кхаба».\n2005 — корейцо Хван У Сока аьттонца клон йина жӀаьлин.


ТIехбола говзанчаш кийчбар бахьан долаш баркал алар — Сердало\nТIехбола говзанчаш кийчбар бахьан долаш баркал алар\n15.03.2019 15.03.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nРосси Федерацен Правительстве чуйоагIаш йолча Финансови университета ректорца Эскиндаров Михаилаца вIашагIкхетар хилар ГIалгIайчен Мехкдаь Евкурнаькъан Юнус-Бека. Цига цар дийцар ГIалгIай Мехкарча студентий дешара гIулакх миштад, дешара тIа мишта кхув уж. Цул совгIа, Баматгире Юнус-Бека, 100 шу дизарца универститет даькъала ювцаш ловца баьккхар. Белгалде деза укх шера март бетта 1 дийнахьа университето из ди дездаьлга.\nИштта вIашагIкхетаре дакъалоацаш вар вице-премьер, ГIалгIайчера Москве массаза викал вола ЦIечой Iалихан.\nКарарча хана, РФ Правительстве чуйоагIаш йолча Финансови универстите дешаш гIалгIаех 100 дешархо ва. Евкурнаькъан Юнус-Бека яхачох массехк шера шоашкахьа дипломаш дола дукха говзанчаш кийчбаьб университето. Царна юкъе ба налоговикаш, менеджераш, финансисташ, социологаш, политологаш.\n«ЛерхIам болаш да, ГIалгIай мехкара дешархой шоай дешара тIакхерах дола хаттараш ректора ше кулгалдеш хилар. Из доацаш ГIалгIайчен дешараи, Iилмани министерствон оагIорахьара а деш доал да, мехкал арахьа деша багIача кагирхоша лерттIа дешаргдолаш», — аьнна белгалдир Мехкдас.\nШий аргIах къамаьл деш Эскиндаров Михаила белгалдаьккхар, Финансови университето къона, тIехдика говзанчаш кийчбеш лаьрххIа къахьега, аьнна. Укхаза ВУЗе дийша баьлча шоай мехка экономика айеш къахьега дезаргда цар, аьнна хьоахадир цо дIахо.\nГIалгIай Мехкарча дешархошта гIо дарца, цар тIехдика дешаргдолаш лаьрххIа тIахьожам а беш къахьегар бахьан долаш, университета ректора Эскиндаров Михаила баркал аьлар Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека. ДIахо Финансови университ хьакхелла 100 шу дизарца уж даькъала бувцаш ВУЗа кулгалхошта а, хьехархошта а, дешархошта а могашал, машар, ираз, беркат кхайкадир ГIалгIайчен Мехкдас. Иштта ГIалгIай Мехка грамота елар Баматгире Юнус-Бека ректорга, дукхача шерашка хьинаре Iилман-хьехархой болх беш, мехка тIехбола говзанчаш цар кийчбеш къахьегар бахьан долаш.\n← Кицай чулоацамах – массехк дош\nТIемхочун вахара никъ →\nНаьсарера хьалхара школа


«Элчанан (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) весеташ\n30 августа в 14:31 (2010 г.)\nЦХЬАЙТТАЛГ1А ВЕСЕТ Делаца накъост лацар (ширк дар) Самитан к1анта 1убадата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина:Сан доттаг1чо Делан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) соьга ворх1 х1уманца весет дина: «Аш, кхетамехь а долуш, Далла цхьана а х1уманна т1ехь накъост ма лаца, шаьш цестахь а, дагадахь а, ирхъохкахь а; ламаз а ма дита (кхетамехь а долуш, иза дитинарг, ислам чуьра араваьлла); аш 1еса х1ума а ма де – цо Дела оьг1азвохуьйту; аш къаьркъа а ма мала – иза дерриг а къинойн корта бу; даларх а ма ида, даларчу дирзина шаьш хиларх а; шайн дена-нанна дуьхьал ма довла, цаьршиммо бохург де, нагахь цара хьайга, дерригг а дуьне 1адда а дитий, д1авала бахахь а; хьайн доьзална т1ера гел а ма хадае; хьайгара нийсо а е».\nИсламан меженийн хьокъехь\nЖабалан к1анта Му1аза (Дела реза хуьлда цунна) дийцина:\nСо вара Делан Элчанца (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) новкъа ваьлла д1авоьдуш. Цхьана дийнахь, тхо дог1уш а долуш, цунна улло нисвеллера со. Ас элира: «Х1ай Делан Элча, Дала, ша бахьана долуш со, ялсамане вуьгур волу а, жоьжахатина гена воккхун волу а 1амал йийцахьа суна». Цо элира: «Ахь хаьттинарг доккха х1ума ду, амма иза Дала атта динчунна, ч1ог1а атта ма ду. Ахь Далла 1ибадат де, Цунна цхьана а х1уманна т1ехь накъост ца лоцуш, ламаз а де, закат а ло, Рамазан бутт а кхаба, Хьаьжц1а а г1о». Цул т1аьхьа цо элира: «Ас диканан не1арш т1е нисвай хьо: мархано – вочух 1алашво, саг1ано, хино ц1е д1аяйарх терра, къа д1адоккху, буьйса юккъе яхча, стага деш долу тах1адджуд (1уьйкъа) ламаз а де». Цул т1аьхьа цо дийшира: «Церан аг1онаш меттанех д1акъаьстина бу», - бохуш долу аят. Т1аккха цо элира: «Ас белхан коьртах а, цуьнан г1орторах а, баххьех а лаьцна дийций хьуна?» Ас элира: «Дийцахьа, х1ай Делан Элча». Цо дийцира: «Белхан корта – Ислам ду, цуьнан г1ортор – ламаз ду, цуьнан бохь –г1азот ду». Т1аккха цо хаьттира: «Ас хьуна дийций, оцу дерригенан доладийриг х1ун ду?» «Дийцахьа, х1ай Делан Элча», - элира ас. Т1аккха цо шен мотт схьа а лаьцна, элира: «Х1ара хьайн мотт ларбе». Ас элира: «Х1ай Делан Элча, вай дуьйцу къамел бахьана долуш, жоьжахате ийзор долуш ду вай?» Цо жоп делира: «Хьан во ма гойла хьан нанна, нах жоьжахати чу буьгучу хенахь, юьхьара текхабойтунберг – церан меттанаша дийцинарг бен, кхин х1умма а дуй» (х1умма а дац, бохучу маь1нехь).\nДена – нанна дика хилар\nАбу Х1урайрата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина:\nДелан Элча (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) волчу цхьа стаг веара. Цо хаьттира: «Х1ай Делан Элча, адамашлахь ас уггар ч1ог1а г1о-накъосталла дан дезарг мила ву?» Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) жоп делира: «Хьан нана ю», аьлла. Оцу стага юха а хаьттира: «Т1аккха мила ву?» - аьлла. Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) жоп делира: «Хьан нана ю». Оцу стага хаьттира: «Т1аккха мила ву?» Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) жоп делира: «Хьан нана ю», - аьлла. Стага хаьттира: «Т1аккха мила ву?» Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Хьан да ву».\nКхечу хьадисехь ду: «Х1ай Делан Элча, ас уггар а ч1ог1а накъосталла дан дезарг мила ву?» - аьлла хаьттича, Делан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) жоп делира: «Хьан нана ю, юха а – хьан нана ю, юха а – хьан нана ю, т1аккха хьан да ву, т1аккха цул т1аьхьа верг ву», - аьлла.\nКхоччуш пайда хилийтархьама, вай даладо х1ара т1аьхьадог1у хьадис.\nДелан Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Сийсаз хили-кх, т1аккха а сийсаз хили-кх, т1аккха а сийсаз хили-кх шен да-нана (цаьршиннах цхьаъ я и ший а) дуьненахь къандаллалц даьхна а долуш, цул т1аьхьа ша ялсамани чу ца вахнарг».\nГуттар ламаз деш хилар а,\nдена-нанна дика хилар а.\nУмаймата (Дела реза хуьлда цунна), Пайхамаран (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) г1уллакххочо, дийцира:\nСо яра Делан Элчанна (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) ламаз эца хи дуттуш, т1аккха цхьа стаг чувеара. Оцу стага элира: «Соьга весет дехьа». Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Цхьана а х1уманах Делан накъост ма ве, хьайн дена – нанна муьт1ахь хила, цаьршиммо хьоьга хьайн доьзал (зуда), хьайн дуьне 1аддита бахахь, д1атасалахь уьш. Ахь къаьркъа а ма малалахь, боккъалла а, иза массо а вон х1уманан дог1а ду хьуна. Кхетамехь а волуш, ламаз ма диталахь, и дитинарг Делан а, Цуьнан Элчанан а шари1атера д1авели хьуна».\nЛамаз динчул т1аьхьа олург\nМаликан к1анта Анаса (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Умму Сулайм 1уьйрре Делан Элча (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) волчу яхара, аьлла. Умма Сулаймас элира: «Сайн ламазна т1аьхьа ас ала дезаш долу дешнаш 1амадехьа суна». Элчано (Делера къинхетаммий, маршаллий хуьлда цунна) элира: «Аллах1у акбар» иттазза ала, «Субхьаналлах1» иттазза ала, «Альхьамду лиллах1» иттазза ала, Цуьнга цул т1аьхьа хьайна луъург деха, Цо, «х1аъ», «х1аъ», олу хьуна».\nГулдинарг – Хьамзат Мухьаммад Салахь 1ужаж.


Декъашхо:Takhirgeran Umar/Коьрта агӀо — Википеди\nДекъашхо:Takhirgeran Umar/Коьрта агӀо\n< Декъашхо:Takhirgeran Umar\n354 134 яззамаш\nМухьаммад (Ӏаьр. محمد; 571 шеран 22 апрель, Макка — 632 шеран 8 июнь, Мадинат) — иза Ӏаьрбийн хьехамча а, исламан пайхамар а, АллахӀ-делан тӀаьххьаре пайхамар а, элча а ву. Мухьаммад вина Ӏаьрбийн махкахь — Маккахь, дӀавоьллина ву Мадинатехь. Тайпан Къурайш варa, тӀаьххьара ваитина АллахӀан элча а ву. Иза охьавоссинера АллахӀ-дала бусулба динa Ӏамаде а, даржде а нахана тӀе аьлла. ↪ кхин дlа ›››\nДийнахь хилларг — 12 апрель\n1204 — жӀарашлелораш Константинополан пенаш а харцийна чулилхира Византин коьртачу шахьаран.\n1861 — конфедераташа Самтер форт дӀалацар. АЦШ гражданийн тӀом болабелла.\n1862 — Боккха цӀерпоштан къовсам: къилбаседахойн тобано ядийна къилбахойн цӀерпошт.\n1903 — Лондонехь маршруте араяьлла дуьненахь дуьххьара гӀалин чухула дагоран мотор болу автобус .\n1943 — ХӀоьънан герз дархьама Москохахь кхоьллина Курчатовн институт.\n1961 — Гагарин Юрий дуьненахь дуьххьара советийн «Восток» цӀе йолчу космосан кеманахь космосе хьалаваьлла (сурт тӀехь).\n1970 — бухадахна хӀаллак хилла советийн хи бухара кема К-8 52 хӀордахо тӀехь волуш.\n1981 — космосе хьалахецна космосан кема «Колумби». «Спейс шаттл» программера дуьххьара пилот волу космосе хьаладахар.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Декъашхо:Takhirgeran_Umar/Коьрта_агӀо&oldid=4640807»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2020, 6 февраль, 19:06.


"БIаьргахь дитт санна вара иза"\nБакъонашларъяран "Мемориал" организацин Соьлж-ГIаларчу декъан куьйгалхо Титиев Оюб бехкево наркотикаш лелорна. Ткъа бакъонашларъярхойн шеконаш яц, цунна наркотикаш кхийсина хиларх.\nШинарийдийнахь лаьцна Титиев Оюб. Iуьйранна балха гучу ца ваьлча, цуьнан накъосташа орца даьккхина хиллера. Титиевн гергарчара, иза Iуьйранна шен хIусамера араваьлла, Куьрчаларчу шен доттагIчух кхета лаамца, цул тIаьхьа Соьлж-ГIала балха а воьдуш аьлла, жоп деллера.\nШен доттагI волчу а дIа ца кхаьчна Титиев. Цуьнга телефлон дIа ца кхетча, синтем байна доттагI а иза лаха воьллера.\n"Куьрчална а, Майртуьпна а юкъарчу Хумык олучу хина тIехула долчу тIай тIехь некъан инспекторийн духаршца 5-6 стаг а, лаьтташ Титиевн а, инспекторийн а машенаш гинера цунна. Цхьахволу белхахо Оюбан машенах хьожуш вара, ша Титиев а вара уллохь лаьтташ. Машенчуьра охьа а воьсина, шена доттагIчунна тIе воьдучу хенахь, Оюба куьйгаэшарехь, тIехвалий, дIагIо аьлла хиллера цуьнга", -хаамбо "Мемориало".\nБакъонашларъяран центран куьйгалло хиллачух дIахаийтина Оьрсийчоьнан президентехула йолчу бакъонашларъяран Кхеташонан куьйгалхочуьнга Федотов Михаиле а, омбудсмене Москалькова Татьяне а. Церан гIоьнца Куьрчаларчу полисхойн декъехь хаавелира Титиев. 60 шо долу бакъонашларъярхо Титиев бехкево наркотикаш лелорна.\n"Цуьнан машенах полисхой хьовсучу хенахь полимеран тIоьрмаг хаабелла, марихуанан хьожа а йолуш, 180 грамм коьчалца", -хаамбо Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан пресс-гIуллакххоша, Титиевн машенчуьра баьккхина тIормиг талламан экспертизе бахьийтина, ткъа шех бакъонашлраъярхочух медицинан таллам бийр бу аьлла, билгал а доккхуш.\nЛаьцначунна масех сохьтехь тIе ца витина цуьнан адвокат. Мехкан куьйгалхочуьнгахула адамийн бакъонашларъечу Кхеташонан декъашхо Саратова Хеда цхьана йолуш бен аьтто ца бина адвокатан Титиевна тIекхача.\nСаратовас дIахьедина, йиттина, тIехь ницкъбина таммагIаш дац лаьцначунна тIехь, шегахь наркотикаш хилар тIе ца дуьту цо аьлла.\nТитиевн белхан накъостий тешна бу, долийна гIуллакх фальсификаци хиларх. Исламан мехаллаш ларъеш, маларца, тонкаца гIуллакх долуш стаг вацара Титиев аьлла, тIетадина центран белхахоша.\n"Мемориал" центран "Горячие точки" программан куьйгалхочо Орлов Олегна хетарехь, 2017-чу шеран Iай Нохчийчохь кхел йоцуш нах байаран гIуллакх таллар бахьана ду иза лацаран.\n"БIаьргахь дитт санна ма бу бакъонашларъярхой царна. ХIара гIуллакх цара кечден дикка зама хиллачух тера ду. ХIокху муьрехь иза лацар стенна ду аьлча, "Новая газетано", тоьпаш йиттина байинчу 27 стагах зорбане даьккхинчу тептарна тIехь болх беш дара тхо. ХIара шо карадеача и болх боло Iалашо яра тхан. Гарехь, цундела лаьцна цара Титиев", - дIахьедо Орлов Олега "Кавказ.Реалиига".\nТитиевна дуьхьа даьккхина гIуллакх бух боцуш хиларх тешна ву Оьрсийчоьнан президентехула бакъонашларъечу Кхеташонан хьалханча Федотов Михаил а.\n"Шиъ бехкзуламан гIуллакх делла бахьанаш ду. Цхьаъ Титиев Оюбан машенчохь наркотикаш карорца доьза, важа, наркотикаш цунна кхийсарна. Титиевн бакъоаншаларъяран гIуллакхца доьзна хила тарло цуьнан машен чу наркотикаш кхийсар а", аьлла, Федотов Михаилан дешнаш даладо ТАСС агенталло.\n2010-чу шарахь дуьйнна вара Титиев Оюб Соьлж-ГIаларчу бакъонашларъяран "Мемориалан" декъан куьйгаллехь.\nМеттигерчу Iедалшкара цара тIеIаткъам ловш болу дикка хан яра.\nМасала, 2009-чу шеран Товбеца-беттан 15-чохь центран белхахо Эстемирова Наталья йийра.\nХIетахь "Мемориалан" куьйгаллехь хиллачу Орлов Олега дIакхайкхийра, Нохчийчоьнан Iедал бехкехиларх оцу зуламна.\nИштта бакъонашларъярхоша билгалдоккху, Нохчийчохь 228-чу артиклах (наркотикаш лелор) сих-сиха пайдаоьцуш хиларх шайна муьтIахь боцу нах новкъара бохуш.\n2014-чу шарахь наркотикаш кхийсина, набахте хьажийра Къилбаседа Кавказан къаьмийн Ассамблейн лидер Кутаев Руслан. Iедалан бехкамаш а ца лоруш, 1944-чу шарахь Сталинан омраца нохчийн къам Сибрех дахийтарна лерина конференци вовшах а тольхна, дIаяьхьнера цо.\nДиъ шо чохь а даьккхина байначу беттан 20-чу дийнахь маьршаваьккхина иза.\nКхо шо хан кхайкхийна, набахте кхоьсина "Кавказан узел" агенталлан журналист Гериев Жалавди.\nКуьрчална гергахь лаьцначу цуьнгара шаьш 167, 07 грамм каннабис олу наркотикаш яьхна аьлла, чIагIонаш йира хIетахь полисхоша.\nТкъа ша журналисто дIахьедора, полицино ша Соьлж-ГIаларчу аэропорте боьдучу новкъахь лацарх, цул тIаьхьа кешнашка а валийна, вуьйр ву бохуш, кхерамаш а туьйсуш, тIехь ницкъ а бина, шега харц тоьшаллаш дайтарх.\nПолитикан тутмакх лерира Гериев Жалавди. Европан кхелахь (ЕСПЧ) луьстуш ду цуьнан арз.


ПIераскан-де 9 Товбеца-бутт 2021\nНохчийн куьйгалле ша ван лаьий хиъча дIаяьккхина инстаграм\nМехкан куьйгалхочун харжамашкахь дакъалаца шен кехаташ чуделлачу Хаджимурадов Iийсас инстаграмера аккаунт дIаяьккхина. Оппозицин IАДАТ телеграм-каналан тергамца, цо шен агIо къайлаяьккхина ша къобалвечу нехан комментареш алсамйовла юьйлаелча\nШийла меттиг лоьхуш Украинехь гуллуш бу саIудахой\nЕвропехь уггар дукха дитташ а, баьццара майданаш а йолу гIала Киев, исбаьхьа Карпаты лаьмнаш, самукъане Iаьржа хIорд, дика кхача, башха культура, ткъа коьртаниг схьадаьстина дозанаш – цу доллучо а тIеийза бо Украине СаIудийн Iаьрбийн пачхьалкхара туристаш.\nТовбеца-бутт 08, 2021\nХьаьнца тасалур ву Чимаев?\nШвецехь веха нохчийн латархо Чимаев Хьамзат октагоне юхаван мега хан билгалъяьккхина UFC-н президента Уайт Дэйнас."ГIадужу-баттахь иза юхавогIур ву аьлла, сатуьйсуш ду тхо. Хьаьнцца а лата бакъо ю цуьнан". – аьлла цо.\nТовбеца-бутт 07, 2021\nБерлинехь казахийн векалаллина хьалха пикет дIаяьхьна нохчаша\nШинарин дийнахь Берлинерчу Казахстанан векалаллина хьалха пикет дIаяьхьна Германехь бехачу нохчаша, Казахстанехь лецначу шайн махкахошна а, гIалгIашна а тIехь латтош долу Iазап сацаде аьлла. Лецначийн гергарчара дIахьедо, доцу бехкаш тIелаца бохуш, Iедалхоша ницкъбо царна аьлла\nГерз тоьхна ялх чов ярна 40 эзар евро\nЕвроперчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело 40 зар евро дала декхарийлахь йина Оьрсийчоь Соьлжа-ГIаларчу вахархочунна Абдулханов Ризванна. 2006-чу шарахь ялх чов йинера цунна, леррина операци дIахьош герз тоьхна, ткъа цул тIаьхьа чувоьллира иза.\nТовбеца-бутт 06, 2021\nМилцошна тIелатар дина аьлла, 25 шо хан тоьхна Тосуев Махьарбина\nРостов гIаларчу тIеман кхело колонехь даккха 25 шо хан кхайкхийна Нохчийчуьрчу вахархочунна Тосуев Махьарбина. 2002-чу шарахь милцойн машенна тIелатар деш дакъалацарна бехкевина иза. Шега кхийдийна бехкаш тIе ца дитина Тосуевс\nБелхазалла лакхара хиларца лара ца йо Нохчийчоь\nБолх ца хиларна пособеш яла деза нах дукха хиларехула хьалхара меттиг яьккхина Нохчийчоьно. Верриг а белхазалла бахьана долуш ахча оьцуш ву республикехь 46 эзар стаг. И терахь алсам ду Москвахь долчул а, цигара бахархой Нохчийчохь болчу берриг а бахархойл а иттозза алсам белахь а.\nТовбеца-бутт 05, 2021\nУьнах ларбала гIерта Нохчийчохь\nНохчийчуьрчу маьждигашка нах буьтур бац вакцинех чекбевлла аьлла, карахь кехат дацахь. Ткъа чубитинчара лардан деза санитаран дехкарш\nЧингисханан цIарах керла аэропорт схьайиллина Монголехь\nКоронавирус бахьана долуш цхьана шарана тIаьхьатеттинчул тIаьхьа Монголехь кеманаш тIеэца а, дIаэхийта а йолаелла керла дуьненаюкъара аэропорт. Цо лелор ю юккъерчу бIешерашкарчу монголийн турпалхочуьнан Чингисханан цIе.\nТовбеца-бутт 02, 2021\nАмерикехь стаг вуьйш кхел ярна мораторий кхайкхийна\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штатийн инарлин прокурора мораторий кхайкхийна стаг вуьйш кхел ярна.\nТовбеца-бутт 01, 2021\nБеран кара а герз ло кадыровхоша\nНохчийчоьнан куьйгалхочун хьехамча волчу Турлаев ШаIин кIанта шен инстаграмерчу агIонехь видео хIоттийна, цхьана жимчу кIанта гранатомет кхусуш. Росгвардин белхахочун духарца волчу 7-8 шо долчу кIанта лаьмнашкахьа топ кхусий, "Ахмат-сила! АллахIа акбар!" олий, мохь туху.\nТIемайолу машен дуьххьара цхьана гIалара вукха гIала яхна хIаваэхула\nAirCar компанин Klein Vision цIе йолчу тIемайолучу машено оршотан дийнахь кхиаме некъ бина хIаваэхула шина гIалана юкъахь. Нитро гIалара тIемаяьлла, хIаваэхь 35 минот яьккхинчул тIаьхьа, 75 километр некъ а бина, кема-машен гибрид охьахиъна Словакин коьртачу гIалахь Братиславехь.


ГIебарточунна Махов Билялна 2012-чу шеран Олимпан чемпионан цIе елла\nТовбеца-бутт 14, 2020\nГIебарта-Балкхаройчуьрчу охьатохархлатархочунна Махов Билялна 2012-чу шеран Олимпан чемпионан цIе елла Товбеца-беттан 13-чу дийнахь «Охьатохархлатаран Цхьаьнатоьхначу дуьнено» (UWW).\n2012-чу шарахь Лондонехь хиллачу Олимпан ловзаршкахь дакъалаьцначу гIажаройн атлетна Гасеми Комелина а кхачийна и санна дарж. Вуьйцучу шиммо а баьхнера олимпиадехь, дегIан супер-йозаллин спортхошлахь, кхоалгIа меттигаш. Амма Узбекистанан агIор леттачу хIиричуьнгара Таймазов Артурера а, Гуьржийчоьнан латархочуьнгара Модзманашвили Давидера а, допинг-тесташ эцначул тIаьхьа, дIаехира дашо а, дети а мидалш – лелон мегаш доцчу молханийн лар карийнера цаьрца.\nОлимпан исторехь дуьххьала дара хьалхара а, шолгIа а меттигаш баьхначу атлеташкара допинг бахьанехь совгIаташ дIадахар. Цундела дезна UWW-н Махов а, Гасеми а толамхойн тIегIане ваккха.\nОлимпан ловзаршкахь кхузза чемпион вийлинчу Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думин депутатера Таймазов Артурера допинг-тесташ зийначул тIаьхьа (2019 шо) дIаяьккхира 2008-чу а, 2012-чу а шерийн чемпионан титулаш. «Цхьааллин Оьрсийчоь» партерчу оцу депутата, политика ю бухайиллинарг, ша лерина вац Дашо мидалш охьаяхка, элира. Цул тIаьхьа толамхочун цIе дIаеллера Дуьненаюкъарчу Олимпан комитето Модзманашвили Давидна, амма гучуделира оцу гуьржийн атлето а доппинг-молханаш лелийнийла.\nОцу юкъанна, 2020-гIачу шеран юьххьехь Оьрсийчоьнан доппингашна дуьхьаллаьттачу урхалло (РУСАДА) шен тесташца мальдоний (допинг) карорна бехкевира Махов Билял. Амма зераш совцийра коронавирус яржарца доьзна болх сацочу юкъанна.