"Цхьана а лоьро къинтIера ца яьккхина со"\nКхарачойн-Чергазичуьра яхархо Тохтаулова Муслимат\nМуха хан йоккхуш ю лоьрийн гIалат бахьана долуш меже дIаяьккхина Тохтаулова Муслимат\nКхарачойн-Чергазичуьрчу яхархочунна Тохтаулова Муслиматна некхаца 4-чу стадехь рак ю аьлла, диагноз хIоттийра 2008-чу шарахь.\nОнкодиспансерерчу лоьраша накха а, беран цIа а, стиэцIарнаш а дIаехира цуьнан. Ткъа цул тIаьхьа бинчу гистологин талламаша къастийра, цIе ца йоккху цамгар цуьнца ца хиллийла. 48 шо долчу жимчу зудчух инвалид хилира.\nПолицига дIахьедира Муслимата лоьрийн гIалатех. Оьрсийчуьрчу коьртачу пхеа хьукматашкахь дIаяьхьначу экспертизийн бух тIехь талламчаша сацамбира: и зуда этIон оьшуш дацара аьлла.\nБюрократи а, хIинца полисхойн гIалаташ бахьана долуш а Муслиматан гIуллакх дIадахделла 11 шаре. "Кавказ.Реалии" порталца хиллачу къамелехь Тохтауловас дийцина, цхьана мIаьргонехь шен могушалла эшарх а, шен дахарехь хиндолчух ша хадорах а.\n– Муслимат, дуьххьара стенна тIера доладелира иза?\n– 2008-чу шеран Гезгамашин-баттахь дара иза, веччалго къовза а йина, Кхарачойн-Чергазичуьрчу республикан онкодиспансерехь сайн могушалла зийра аса. Некхаца цIе ца йоккху цамгар ю хьан 4-чу муьре яьлла аьлла, диагноз хIоттийра суна бIаьран талламаш бинчул тIаьхьа лоьро Салпагаров Эльдара. Цуьнан сацамна тIетайра онкодиспансеран декъан куьйгалхо Салпагаров Рамазан а. Цу шиммо цхьана операци йира суна накха дIабоккхуш.\n– Ахь дийцарехь, кхийолу анализаш дIа а ца елира ахь?\n– Лоьраша пункци ца йира, гормонаш толлуш анализ а ца ийцира, онкомаркерш зуьйш а, иммуногистохимин а талламаш ца бира. Операци ечу заманчохь сиха эца езаш йолу биопси а янза йитира.\n– Кхеташ ду, шаьш хIоттийначу диагнозца цара хьан накха дIабаьккхина хилар. Ткъа стенна дIадаьккхира цара беран цIа а, ахкаргаш а?\n– Накха дIабаьккхинчул тIаьхьа оцу сохьта йира суна беран цIа а, ахкаргаш а дIахедош операци. Хууш ма хиллара, некхаца рак хааелча, цхьа наггахь бен дIадоккхуш дац беран цIа а, стиэцIарнаш а. Нагахь санна, уьш дIахедон цара хьесап динехь а, дукха хьолахь, некхана операци йина ах шо даьллачул тIаьхьа бен хьаеш яц кхийолу меженаш. Ахкаргаш дIахедадо, нагахь санна кхераме дестар делахь некхаца. ЭтIийначул тIаьхьа йинчу гистологин жамIаша гайтина, рак цахилар а санна а, йа некхаца дестар а ца хиллийла. Ткъа лоьраша наркоз еллачуьра дерриг а хьаькхна, дIадаьккхина суна чуьра.\n– Нагахь анализаша хьоьца рак яц аьлла, тIечIагIдина хилча, стенна яйтина хьоьга лоьраша химин терапи?\n– Со хууш яц. Шайгара даьлла гIалат хьулдан гIерташ хилла хила а тарло уьш. Цара хIоттийна диагноз йолу нах дукха ма ца беха. Шаре яла а там бу хьо ма аьллера соьга а. Ялхозза химин терапи яйтира соьга. ЗIенаран терапи я ма йира аса. Кхиберш цу бухахь 1-5 минотехь бен ца буьту. Ткъа со 25 минотехь юьтура хIоразза а. ЗIенаран терапи ечу заманчохь инсульт хиланза а ма елира со. Химин терапи ечара а ца хоттура соьга, оьшуш мел йолу анализаш дIаелли ахь олий. Суна дарба дечу лоьран тIедилларш кхочушдора цара.\n– ТIаккха тахана цхьа лор бен кхеле хIунда ца хIоттийна?\n– Сан могушаллина дина зен декъна дара: накха дIабаккхар талламчаша, сан анализийн бух тIехь, могушаллина юккъерчу барамехь дина зен санна лору. Цундела со этIийна лоьраш бехкзуламан гIуллакхах кIелхьарбевлла. Ткъа беран цIа а, ахкаргаш а дIадахар – иза могушаллина доккха зулам дар ду. Суна операци йина хирург-гинеколог Болатчиева Фатима а ю бехкееш. Ставрополан кIоштан медицина-кхелан экспертиза ечу бюрохь (БСМЭ)а, Оьрсийчоьнан могушаллин министраллана чуйогIучу БСМЭ-хь а пхоьазза экспертиза йира сан гIуллакхан хьокъехь. Цара массара а тIечIагIдира: диагноз харц хилла, сан могушаллина доккха зен а дина аьлла.\n– 11 шо гергга хан ю талламан а, кхелан а къастамаш дIахьон. ХIунда?\n– Оцу хаттарна жоп талламчаша а, кхелахоша а дала деза. Почтехула схьатесна экспертиза шен хенна схьа ца оьцу талламчаша, йа прокурораша гIуллакх кхечу кхеле дIахьажадо. Черкесск гIалин кхелехь суьдхочо Кубов Азамата беа баттахь листира сан гIуллакх, ткъа иза хиллера барт карийначу агIонашна сацам къасточу кхелан (мировой суд) кепехь хатта дезаш.\nЦигарчу кхелахочо Семенов Хусеина сан гIуллакх кегон ши шо сов зама ю. Шен сацам бовзуьйтучу юкъанна гIалат карийнера цунна, тIаккха шен кабинет чу иза нисдан вахара иза. Ткъа иза низам дохор ду. Цундела апелляцин инстанцехь адвокато сацам юхабаккхийтира кхеле.\nХинца кеста суьдхочо Антонюк Ленас цхьа сацам бийр бу-кх оцу гIуллакхан. Кубов а, Семенов а бехкевеш арз а дина ас кхеле. Суна цара динчу зенах мах охьабиллийта аьлла. Ишта латкъамбина ас онкодиспансерерчу лоьрашна а.\n– Кху 11 шарахь муха еха хьо?\n– 48 шо кхаьчча (операцеш, химин а, зIенаран а терапиш лайначул тIаьхьа) цхьа курс цамгарш гучуевлира соьца. Хенал а хьалха климакс хилира, дарстар хьаьдира дегIе, дагца проблемаш юьйлаелира, гипертони хилла. Астма а, аллерги а ю соьца. Накха дIабаккхаран бахьанашца куьг болх беш дац сан. ШолгIачу группан инвалид ю-кх со.\nЦхьана лоьро къинтIера яла аьлла дац соьга. Сан исторех лаьцна дуьйцуш ду федералан телеканалаша а, интернет-хьостанаша а. Шуьйрачу гонашкахь дийца даьккхина сан гIуллакх. Цундела дуккхаъчу нехан дог лозу сох. Церан дегнаша ницкъ ло суна къийсам латтон.\nИнтервью дIаяьхьнарг "Кавказ.Реалии" порталан корреспондент Загидова Марьям


"Мукъамийн хьаьрмахь" - ГАУ «Издательский дом»\nНохчийн культура кхиорехь кхин цхьа хазахетар хилла. НР Куьйгалхочун, Россин Турпалхочун Кадыров Рамзанан Грантан чоьтах НР хьакъйолу журналистин, НР культурин хьакъйолчу белхахочун Газиева Азин “Мукъамийн хьаьрмахь” ц1е йолу рог1ера киншка араяьлла. Сумбулатов Денис иштта яздо шен дешхьалхенехь: “Гуттар а лехамехь йолчу Азин тидамза ца дисина вайн къоман синъоьздангаллица доьзнарг. Нохчийн театрах, дуьххьара сцени т1е бевллачу актерех, дуьххьара пондар лекхначу, илли аьллачу артистех, филармонин белхахойх, хоран, ансамблан декъашхойх Азас статьяш, очеркаш язйина ца хиллехь, вайн къоман культурин историн доккха дакъа дайна хир дара. Нохчийн къоман синъоьздангаллин ц1е хилла, юьхь хилла баьхначу г1арабевллачу артистех а, иштта вайн къоначу артистех а очеркаш ю х1окху киншки т1ехь гулйина. Дала т1аьхье беркате йойла! Дела реза хуьлда Азина, вайн къомана иштта деза совг1ат дарна.


Нохчийн меттан сайт\nКхидолчу кегийчу къаьмнийн меттанашка санна, дуьненахь баха бисаран я цабисаран хьал нохчийн матте а кхаьчна. Иза бисийтаран дуьхьа тайп-тайпана гIуллакхаш ду кхочушдеш. Царах цхьаъ ю Нохчийн Республикин дешаран а, Iилманан а министерствос Интер-нет-мазанца паналлин дахаре яьккхина лерринчу проектан WWW.UROK95.RU сайт. «Хьехархо» газетана еллачу интервьюхь, цуьнан балхах лаьцна дийцира сайтан куьйгалхочо Сусаев Расула.\n– Расул, сайт кхоллаяларан истори йовзийтахьа тхуна.\n– 2010-чу шарахь дара ЮНЕСКОс дуьнентIера дIабовр болчу меттанех нохчийн мотт хилар дIахьедича. Вешан къоман маттах доьзна иза хиларна вай тахана а тIе ца дуьту и дIахьедар, амма кхечу къаьмнийн меттанашна хилларг довзаро, ойла йойту. И кхерам вайна бац аьлла чIагIо ян генара таро а яц вайн. Шен къоман хиндолчух дог лозуш болчеран лазам бу иза. Воккхавево цу могIарехь вайн куьйгалхо Кадыров Рамзан хиларо а. Вайна дика девза, уьш даггара тIе а оьцу цуьнан дешнаш: «Вай декхарийлахь ду вешан къоман мотт ларбан а, иза шен исбаьхьаллица тIейогIучу тIаьхьенашна дIакховдо а». Сайтан истори: ХIинцачул 4-5 шо хьалха дешаран а, Iилманан а министр Байханов ИсмаьIалан Хонкара (Турци) махка ваханчохь ирс хилира туркоша шайн мотт Iалашбаран, кхиоран, Iаморан декъехь ден гIуллакхаш довза. Царах цхьаъ, туркойн меттан сайт хиллера. Оцу дикачу гIуллакхах масал эцар бахьана хилира вай юьйцуш йолу WWW.UROK95.RU сайт кхоллар. Ала деза, и гIуллакх вайн Республикин куьйгалхочо къобалдина хилар а. Бакъду, «Урок» меттана «Дарс», (и лаам дукхамма а аьлла!), я «Хьехаран сахьт» хилча, дика-м хетар дара. Делахь а, иза а замано гойтур ду.\n– ХIун болх кхочушбо сайто?\n– Кхо шо хьалха со кху балха нисвелча, сайт болх беш йолу ши шо хан яра. Шен цхьа билгалабевлла некъаш а, нисъелла цхьацца агIонаш а яра цуьнан. Сайтан коьрта Iалашо: кху дуьненан еа а маьIIе дIасабаьржинчу нохчашна а, шен ненан маттаца бала а болуш, иза бовза лууш волчу вайн къоман муьлххачу а стагана а и мотт Iаморехь гIо дар. Нохчийн мотт а, литература а, истори а, къоман гIиллакх-оьздангаллин хаарш довза луучунна а гIо дар. Цхьа чкъор ду вайн тIеман шерашкахь кхиар бахьана долуш, шайн ненан маттах ирс эцаза дисина, царна а, меттан хаарш карладаха луучунна а, литературехь а, исторехь а долу хьал довза а, талла а, массо а агIор ненан маттах дерг довза а луучунна аьтто хир болуш схьадохьуш ду оха сайт лелоран белхан низам. ТIаьхьарчу хенахь тхуна билгалдаьлла, школехь хьехархоша а цунах пайда оьцуш хилар.\nСайтан дIахIоттаман кеп школашкахь 1-11 – чуй классашкахь нохчийн мотт Iаморан хотIехь хIоттийна ю. ХIора а денна бохург санна, сайт тIеюзу гайтаман урокашца (видеоуроки) FullHD барамца. Вайн махкахь нохчийн меттан говзанчаш хиларца цIеяххана хьехархой бу и урокаш луш берш а: Чемирзаева Яха, Вагапова Асет, Хачукаева Кийса, Ильясова Зина, Абуева Товман, Хунакиева Зараъ, Юсаева Заира, Алиханова Малика, Мусаев Хьамзат, Байтаева Хадишт, Хасаров Рамзан, Цуцаев Iалавди, Умхаева Зарган, Хажаева Ровзан, Осмаева Хадишт, Джамиева Сахабат, иштта кхиберш а.\nГайтаман урокаш дешаран министерствохь оцу гIуллакхна леринчу студехь йохуш ю. Уьш (гайтаман дарсаш – видеоурокаш) сайта тIехь дахаре яхале боккха таллам бо лерринчу талламхоша (комиссино), цара къобалйина тIеэцначу урокашна бен ца го сайта тIехь серло. Талламхойн комиссин куьйгалхо ву республикин дешаран а, Iилманан а министр Байханов ИсмаьIал. Ша нохчийн меттан хьехархо хиларе терра, цIархазмана а, моттаргIина а доцуш, нохчийн меттан лазам бевзаш, даггара оцу гIуллакхан бала болуш, кху махкахь а, дуьненахь а вайн ненан мотт бахийта, кхиийта, Iалашбан ният долчу нахана хьалха ваьлла ИсмаьIал хиларна, иза къаьсттина хьахо лаьа суна сайн къамелехь. Цунах масал эцар тIехь ду вайна а.\n– Расул, хууш ма-хиллара, дIадоладелла 2018-2019 дешаран керла шо. Тахана хIун керланиг ду шун, кху сайтах пайдаоьцучарна тидаме дилла, царна довзийта кечдина?\n– Сайта тIе яха кечйина 4 бIе сов дарсаш ю тхан. 5-11-чуй классашкахь нохчийн мотт хьехаран сахьташ а кийча ду. Кечйина 1-чу классан гайтаман коьчал (видеоматериал) 50 сов дарс, уьш монтаж йина кийча ю. Кхин дIа а буха йисинчу материалаш тIехь болх бан дагахь а ду тхо. Сайтаца болу болх, ца бевзачунна атта хетахь а, цхьа меха чу чилланан тай тасар санна, собар а, корматаллин говзалла а оьшуш болх бу.\nСайто чулоцу агIонаш алсам хилийтархьама нохчийн литературех а, исторех а, къоман гIиллакх-оьздангаллех а лаьцна бина кечамаш бу тхан, амма видеодарсаш яц, хIунда аьлча уьш яха хан ца тоьу, я нах а ца кхочу.\nХууш ма-хиллара, иттаннаш шерашкахь оьрсийн матто ондда тIеIаткъам бина вайн маттана. И тIеIаткъам лахбелла а бац. ХIинццалц телевизор яра вайн чохь туп тоьхна, барч лаьцна Iаш, хIинца, 2-3 кхаьчначу беран а буьйнахь тилпон ю. Цу чохь кху дуьнентIехь мел дерг ду, и дерриге а оьрсийн маттахь а ду. ХIинца телевизоре хьовсурш кIезиг бу, амма интернет чохь бохкурш, хьашт ма-дду дукха бу. Цундела тIекхуьучу кегийрхошна юккъехь цхьа кега-мерса хIума а ца хуурш нисло. Масала, вайн дахаран чоьхьарчу (бытовой уровень) хьашташна лелош долу, эр вай «учи, сени, чоь» боху дешнаш а «ширделла» – «прихожка, зал, кухня» хеза вайна.\nТхан ницкъаш цхьабосса-м бац, амма къарделла кIелдиса дагахь-м дац тхо, цундела хIора денна а лехамехь ду.\n– ХIинцачул тIаьхьа, нохчийн меттан сайто а накъосталла а деш, меттан говзанчаш кхуьур бу бохучуьнга сатуьйсийла юй вайн?\n– Дала мукъ лахь, дикачуьнга сатуьйсийла даима а ю вайн. Цундела нохчийн къоман мотт аьшнаш бар вай цадезачарна а дитина, вешан маттах дог лозуш, ненан меттан патриоташ вайх хилахь а, уьш кхион ца кIордош хьехархой а, маттаца гергарло долу нах а вайн хилахь, мотт бехар бу, иза лийр а бац, аьлла сатуьсийла ю вайн.\n– Амин. Расул, ахь ма-баххара, хьо нохчийн меттан говзанча вац, амма сайтаца болх бечу шерашкахь хьайн цхьа хьежам кхоллабалаза хир вац хьо. Нохчийн меттан кхане муха го хьуна?\n– Вешан маттах даггара дог лозуш вай хилахь, кхане ю нохчийн меттан. Суна зеделла, ненан маттаца долчух цIархазмана, моттаргIана леларш кIезиг хилар а, даггара леларш алсам хилар а. Мотт Iалашбалур бу-бац бохуш, кхиэле ца диллича а, йозанан мотт а боцуш, 4-5 тIаьхьено шайн дайн мотт ларбина масал ду-кх Урдонехь (Иордани) беха нохчи. Цара мел хаза буьйцу вайн мотт, терахьдешнаш а нохчийн маттахь лелош, шайна шера хуучу Iаьрбийн, ингалсан дешнаш юкъа а ца далош. Доьзалехь бийцарна оццул мотт ларбелла вайн вежарий хилча, йоза-дешар долуш болу вешан мотт вайга ца ларбелча, вай муьлш ду?\n– Расул, кхин цхьа хаттар а дара сан, респонденташ хуьлий шун?\n– Ши эзар сов респондент а ву тхан. Кхечу мехкашкара а уьш хиларна, тхаьш дийриг оьшуш гIуллакх ду аьлла, дог тешна а ду. Сайт евзинарг а, нохчийн маттаца бала берг а сайтана тIевалаза ца Iа, ала деза, массо а тIеязвала лууш а ца хуьлу, шена оьшучух пайда оьций, IадIаш а нисло. Вуьшта, школашкарчу хьехархоша а шаьш пайда эцарх лаьцна а, сайтах шаьш баккхийбийна ца бовлуш хиларх лаьцна а хаамаш бо тхоьга. Масала, шаьш лучу урокан гайтаман гIирс совбаккхар Iалашо йолуш, интерактивни аннийн гIоьнца шайш урокаш, сайтан дарсех тIеюзуш болу хьехархой а билгалабевлла тхуна. Цаьрца зIе латтор а тхуна пайде хуьлу, уьш бу сайтан чулацамна чу са кхуллурш.\n– Расул, Дела реза хуьлда хаттаршна жоьпаш даларна а, нохчийн мотт кIорггера бевзаш, хаза буьйцуш хьо хиларна а. Дала аьтто бойла хьан а, вайн къоман меттан бала болуш волчу массо а кIентан а, йоьIан а.


Туркойчохь юха а цIий Iанийна\nИстамбулерчу кеманийн портехь кхаа Iожалхочо динчу тIелатаршкахь шовзткъа сов стаг вийна.\nИстамбулерчу Ататюркан цIарахчу дуьненаюкъарчу кеманийн портехь террорхойн тIелатар шинари буса 11 даьллачу хенахь хилира. Цу аэропортерчу масех видеокамерашна тIехь нисйелла талораш хуьлу мIаьргонаш.\nИнтернетехь баьржинчу цу камерийн гайтамашна тIехь тидам бан йиш ю, герзах воьттина цхьа стаг, шена хьалхара дIауьдуш кхерабелла нах а болуш, ведда вогIуш, цул тIаьхьа, хетарехь, полисхочо шена герз тоьхча иза охьавужу, масех мIаьрго йоккху цо лаьттахь керчахь, шен дегIаца цхьа хIумнаш дIасаийзош, гучу хьесапехь, Iожалхочун доьхка меттахдаккха гIерташ, тIаккха йоккхачу алонца эккха иза, дегIан меженаш дIаса а кхуьйсуш.\nГуш ву иштта кхечу гайтамна тIехь цуьнан накъост а, аэропортан кхерчахула Калашниковн маса топ а етташ дIасаюьдуш волу.\nТкъа хиллачун карарчу хенахь Iедалхоша юхаметтахIоттийна долу сурт иштта ду. Кхоъ хилла террорхо. Уьш аэропортан тайп-тайпанчу терминалашна чу лилхина, дуьненаюкъара рейсаш лелачу зонехь. Цкъа хьалха тешашна тIе а тевжаш, хаамийн гIирсаша даржийра, иштта кеманийн портан уьйтахь лаьттачу цхьана машенна чуьра а дара детташ герзаш, аьлла, амма и хаам цул тIаьхьа бацаре бира туркойн Iедалхоша.\nЦкъа хьалха маса тоьпашца шайн ка ма-доллу алсамох нах байъа гIоьртинера террорхой, цул тIаьхьа, полисхоша шайна герзаш детта долийча, и кхоъ аэропортан тайп-тайпанчу маьIIашкахь иккхинера, шайн дегIацара Iожалхойн гIирсан гIоьнца.\nТеррорхоша динчу зуламан барам вуно инзаре бу – карарчу хенахь вийнарг 41 стаг ву, амма церан терахь лакхадала сахьт дац чIогIа лазийначарна юккъехь кхалхарш хилахь. Ткъа лазийнарг 239 стаг ву аьлла дIахьедар дина Истамбулан гIалин урхаллехь. Байъинчарна юккъехь 10 кхечу пачхьалкхан вахархо а, турист а ву, ткъа вуьш берш туркой бу.\nИстамбулехь вехачу вайн махкахочо Исраилов Мохьмада Маршо радионе бинчу хаамца, цхьа а вайнахах стаг ца нисвелла бохаман мIаьргонашкахь кеманийн портехь. Исраилов Мохьмада иштта дийцира Маршо радионе, карарчу хенахь и инзаре тIелатар лайначу гIалахь цхьа а хIара аьлла хийцамаш бац, Iедалхой шайн болх беш хиларий бен, нахалахь хаалуш цхьа паникалле синхьаамаш а бац, аьлла.\nИсраилов: „И эккхийтарш хилла кхузахь, делахь а, кхин башха кхузарчу нахана керла хIума дац иза. Хиндерг хIун ду аьлча, хетарехь, Iедало шен болх алсамбоккхур бу, чIагIбийр а бу, къаьстина дуккхаъ нах гуллучу меттехь кхерамазалла ларйар лакхайоккхуш. Бехке мила ву ца хаа цкъачунна, амма ши ницкъ бу кхузахь шеконехь.\nИ санна долу хIумнаш лелош Кхурдойн белхан партин векалш а бу, царах даима а хуьлу Iедалийн шеконаш. Амма иштта хIинца и керла юккъебаьлла ницкъ бу, ДаIиш, цара дина хила а сахьт дац. Цкъачунна хууш дац иза.“\nЗуламна тIехьа лаьтташ верг мила ву, Исраилов Мохьмада ма-аллара, цкъачунна билгал хууш дац, хIунда аьлча цхьаммо а цкъачунна шена тIе ца эцна и тIелатар. Нагахь санна бохам хиллачу хьалхарчу сохьташкахь я Кхурдойн белхан партин тIема дакъа я ша шех Исламан пачхьалкхе олуш йолу ДаIиш тоба хила там бу аьлла шеконаш хиллехь, карарчу хенахь доккхачу декъехь ДаIишан болх хила тарлуш лору туркойн Iедалхоша и зулам.\nБакъду, материал эфирана кечйечу хенахь ДаIишо ша и терроран акт шена тIеэцна яцара.\nИ зулам кечдинарг а, дIадаьхьнарг а милла а хиллехь а, террорхошна дала догIучу агIор шога жоп дуьнено цхьаьна, цхьа бертахь, лург хиларе сатуьйсу ша аьлла дIахьедар дина Туркойчоьнан президенто ЭрдогIан Раджепа, яханчу буса террорхойн тIелатарх хаам ма-кхаьчнехь, сихонца шен урхаллин нуьцкъаллин структурийн куьйгалхошца цхьаьнакхетар дIадаьхьана волчу.\n„Кхеташ ду, и атака Туркойчоьнна дуьхьал хьажийна пропагандин материал кхоллар бен кхин цхьа а Iалашо йолуш ца йинийла“, - элира цо.\nИстамбулехь а, йоллучу Туркойчохь а бехаш масех эзар вайнах бу. Царех-м хьакхалур яц-те хиллачу террорхойн тIелатаран тIаьхьлонаш аьлла хаьттира Маршо радионо Истамбулан вахархочуьнга Исраилов Мохьмаде. Цо дуьйцу.\nИсраилов: „Вайнахана цунах цхьа а хийцам хир бу аьлла ца хета суна. Цхьа ши де ду со вайнах бехачу йоккхачу мухIажарийн лагерехь кIира а даьккхина схьавеана. Цигахь нах чIогIа дика бохкуш бу, шайн деша а доьшуш, белхашка а оьхуш.\nХьалха санна башха политикца бала а болуш а бац уьш дукхахберш. Хила-м хуьлу и цхьаццаболу нах, цхьа къайлаха лелаш, хьере лелаш берш, ткъа уьш жандармхоша луьйцуш а нисло, цара тергонехь латтош а. Башха гуш ца хуьлу уьш. Цаьрца дерг кхин хIара аьлла ца хаа суна, и санначаьрца уьйраш ца хуьлу тхан“.\nЦу юкъана Туркойчоьнан куьйгалле хилларг шайн халонга далар а, террорхошца къийсамехь шаьш цу махкана белшашгIорто кийча хилар а довзийтина кхечу пачхьалкхийн куьйгалхоша. Евробертан арахьарчу гIуллакхан коммисар йолчу Могерини Федерикас элира цу хьокъехь „Евробарт туркойн къомаца бу. Тхан дегнаш цуьнга дирзина ду“, аьлла.\nТкъа Обама Баракъан векал волчу Эрнест Джошуас элира журналисташка леринчу брифингехь: „Оха дIахьедор до, тхо тхайн НАТО тIеман альянсехь а, террорца къийсам латторехь а партнер йолчу Туркочоьнца хилар“


ХӀинца хӀокху Википеди чохь, нохчийн маттахь 254 185 яззам бу.\nДийнахь хилларг — 30 ноябрь\n1700 — фельдмаршал де Круа Шарлан «Нарвера юьхьӀаьржо».\n1717 — джунгар-тибетан тӀемаш: Цэван Рабдана Лхасехь талораш дина.\n1786 — тосканийн герцога I Пьетро Леопольдос дуьххьара европан паччахьех виеран кхел шен пачхьалкхехь дӀаяьккхина.\n1807 — французийн эскарш баьчча Жюно волуш чудаьхкина Лиссабоне.\n1853 — болабелла ГӀирман тӀом: оьрсийн флот Синопан хикеманаш дӀахӀуьйттийлехь тӀелетта туркойн эскадран (сурт тӀехь).\n1939 — болабелла советийн-финийн 1939—1940 шерийн тӀом.\n1979 — Pink Floyd арахецна шалха альбом The Wall.\n2002 — Дюма Александран даьӀахкаш юха дӀайоьхкина Пантеонехь.


Кинояккхархо Магомадов Руслан Голланде воьдуш ву нохчийн кинематограф гайта\nДечкен-бутт 25, 2013\nМагомадов Руслан, 2012\nГолландерчу Роттердам-гIалахь карарчу хенахь дIахьош ю 42-гIа Дуьнеаюкъара Ротердаман кинойн фестивал. Берлинехь, Каннашкахь, Венецехь дIахьочу кинойн фестивалех терра маьIне хилам бу иза кинойн индустрехь.\nХIора шарахь гайта кховдийначу эзарнаш кинойх тоьлларш къастайо. ХIокху шарахь кинойн фестивалехь гайта къастийна Магомадов Русланан «ЦIа» це йолу кино. Киношъяхархо ша а хир ву цу фестивалехь.\n«ЦIа» кино чохь гойтуш дерг боккъалла а хилла хIума ду. Йохийначу, тIамо дакъаяьккхинчу гIалахь ша висинчу стагах лаьцна ю иза. И стаг цхьанна оьшуш вац. Цуьнан ваха метиг яц. Деккъа и цхьа цIа ду цуьнан дисина.\nХьалхуо Казанехь дIаяьхьначу бусулбан кинойн Дуьненаюкъарчу фестивалехь тоьллачех ю аьлла къастийна а ю иза. Цул а хьалха иштта лакхара мах хадийнера цуьнан Iамеркан Цхьанатоьхначу Штаташкахь хиллачу кинофестивалехь Kinofest NYC. Германехь, Коттбусехь дIаяьхьначу Дуьненаюкъара кинойн фестивалехь леррина совгIат кхаьчна кино а ю Магомадов Русланан кино.\nЦул сов «ЦIа» кино гина Италехь, Тайландехь, Эстонехь, Гуьржийчохь, Испанехь а хиллачу кинофестивалашкахь.\nХIокху шеран Зазадоккху баттахь Руслан Англера Манчестере кхайкхина ву рогIерчу кинойн фестивале.\nКарарчу хенахь Роттердамехь дIайоьдучу фестивалехь тоьллачех лерина кинош йовзуьйтур ду Чиллан беттан 1-чу дийнахь.\n«ЦIа» кинога хьажа йиш ю интернетехь http://www.youtube.com/watch?v=pRazcxWgSYA\nЦул сов, Руслан хинца керла кино яккха дагахь ву нохчийн цIерабахарх лаьцна. 1944-чу шарахь нохчий цIерабохучу хенахь шина вешех хилларг дийца Iалашо йолуш ю иза. Дийцарехь, Нохчийчохь кастинг (актераш къастош) дIахьур ю Нохчийчохь.\nРоттердамерчу кинойн фестивалан сайт - http://www.filmfestivalrotterdam.com/en/films/dom-tsah/


"Тутмакхийн элана" Шалинский Ахьмадна ультиматум кхайкхийна\nЮккъерниг Домбаев Ахьмад (Шалинский Ахьмад), Прайм Крайм порталан сайтера эцна сурт\nКарарчу беттан 2-3-чу дийнахь Афинашкахь хиллачу "тутмакхийн эланийн" цхьаьнакхетарехь ультиматум кхайкхийна криминалан гонашкахь Шалинский Ахмед аьлча вевзаш волчу Домбаев Ахьмадна, 150 миллион сом цо шена дитина аьлла. Хаам барехь, къуй мел тIаьхьабовларх а, цаьрца зIене ца ваьлла Домбаев. Цуьнца йоьзначу регионашка а цхьаьна дIакхайкхош, цуьнгахь хилла бакъонаш дIаяьхна.\nШалинский Ахьмаде кховдийначунна тIетайна иштта нохчийн криминалан авторитеташ – Седой Гилани а, Саратовский Тимур а.\nБолчу хаамца, Шалинскийн цIарах ахчанаш оьхуш хилла Челябинскан а, Свердловскан а, Новосибирскан а, Кемеровон а, Волгоградан а, Ставрополан а мехкашкара. Оцу регионашкара тIаьххьарчу хенахь цо гулдинарг ду дерриг, мел лахара а, ши миллион доллар. Ткъа, дийцарехь, юкъахь оьшучу хьашташна ахча луш ца хилла цо.\nХаамийн гIирсашкара: "тутмакхийн элин" Шалинский Ахьмадан йоккха гIап ю Нохчийчохь\nШалинскийс даредо, шега цхьаьнгара а ахчанаш кхьачна дац бохуш. Ткъа ахчанца доьзна шена дохку бехкаш, иштта Москвахь а, Нохчийчохь а 150 а, 300 миллион долларна эцна петарш, Шалинскийс чIагIдарехь, цо "чувоьллина хан токхучу заманчохь, къа а хьегна, даьккхина ду".


Школеи эхь-эздели — Сердало\nНагахь санна школе ухача бера эхь-эзделах дувцаш хуле, цхьаболча даьша-ноаноша оалаш хул: «Фу эхь-эздел хургда цун, бер ма дий из?» Сона хеташ, цу тайпара уйла йолча даь-наьна бер цIаккха дика-во, нийсадар-харцдар, хозадар-ийрчадар вIаший къоастаде ховш хургдац, хIана аьлча эггара хьалха цIагIара хьадоагIаш, цига Iомадеш да лакхе аз белгалдаьха мах баь варгвоацаш дола, моллагIча дикача сага дегIах дахка дезаш дола хIамаш. Вешта аьлча, цIагIа цунна хоза гIулакх Iомадеш ца хуле, дешархо цIаккха эздел долаш хургвац. Цу дешашта хетадаь да Хамчиев Султана яздаь «ГIалгIай халкъа хьехам балар» яха книжка. ДукхагIча даькъе берашта, кхувшбоагIарашта, уж лерттIа нах хургболаш, фу Iомаде деза белгалдаьккхад цу балха тIа.\nХIаьта а аз тахан ювцаргья белггала сай вахаре а сай балха тIа а нийслуш йола моттигаш. Мичахьа леладе деза дешархочо эхь-эздел, школанна коа хьачуваьнначул тIехьагIа? Цхьан дешаца жоп лургдар аз цу хаттара: «Массанахьа». Вайна ховш ма хиллара, дешар дика дIадоладара эггара хьалха школе ханнахьа хьада деза бер. Нагахь санна нанас ший ханнахьа из цIагIара хьаарадоалийташ ца хуле, цу тайпара нана я ший бер деша дагIача школаца а цигарча хьехархошца а эздел цалеладер. Цо мо мара из эздел леладергдац цун бера а. Бувцар мо болча дезале мел дола бераш, пхелагIча дагIараш а бархIлагIча дагIараш а, цхьатарра тIехьадусаш хул, шоай ханнахьа деша хьа ца доагIаш. Урок йолаенначул тIехьагIа, 15 минот, цкъаза 20 минот яьлча вайя хьаотт иштта дешархо. Нагахь санна ший ханнахьа хьа а гIоттадаь, кулг-юхь а дилийта, хIама даийта, из бер Iоъарадоаккхаре, дувцар санна дола хIама нийслургдацар. ХIаьта цкъа Iомаяь оамал, оалаш ма хиллара, сица мара дIаялац. Цкъа-шозза хулаш дола хIама дац вай дувцар, хIара дийнахьа тIехьабуса дешархой ба. Е хьехархочох е новкъостех эхь ца хеташ, классе хьачубаьле дIаовтт уж. Вешта аьлча, урок йохаю цу мекъача наха. Со зIамига волча хана, цу тайпарча берех «мекъа миталаш» оалар боккхагIчар. Миталаш (улитки) геттара шорта ма лелий, уж мо мара хьаболабенна, ханнахьа хьа а баьхка, хьехархочун дог гIоздоаккхаш тIехьабусараш а бац. Аз хьехача школе 8-ча классе дешаш я ши йиша. Е урока тIа боацаш хул уж; е салаIа, фо кхетийта арабаьйна нах санна, шортта гIа боаккхаш боагIаш хул, берригаш тхьоврре Iохайшачул тIехьагIа. Цар коара кхы а ши йиIиг я пхелагIча классе дешаш, ши хи тIадам санна царех тара ба уж а. Ханнахьа школе хьа ца бахка чIоагIо йича мо мара, Iа царга барт беттарах, бехк баккхарах, шоай оамал хувцаш бац зIамагIбараш а. Из фуд тIаккха? Шоаш деша багIа моттиг ца лоархIилга деций из? Сога хаьттача-м да. Цар хана хьаIомаде деза уж хIамаш: гонахьарча наьха сийдар, царца хоза гIулакх леладар, шоай де дезача хIамах бола бехктокхам кхетабеш хилар. ЗIамига волаш ца хиннар, воккха хилча а хургвац ший де дезар, дита дезар кхетадеш. Лоацца аьлча, дегIаца эхь-эздел цахилар да из деррига.\nХьакхаьчад бер школе. Кхы а дукха да цо лораде, шийгара гIалат ца доалийташ леладе деза хIамаш. ШоллагIча аргIагIа царех да тIадувха барзкъа. ЯьттIа коч, басараша бIехъяь пиджак, йиттанза, аьшк тоханза хачи тIаювхаш деша вар а барзкъан эздел цахилар да. Вайна цох дош ца хете а, цо хьагойт цу сага оамал. Уж санна дола хIамаш чIоагIа лоархIаш а теркалдеш а хиннад хьалхарча заман чухь, кхыметтел лакха даржаш долча наха. Укхаза дагайох сона Дракулах дувцаш йола цхьа моттиг. Шийна тIехьа эскар долаш, хьавоагIача Дракуланна бIаргавайнав яьттIа коч ювхаш вола воккха саг. Сесаг йий хьа, аьнна, хаьттад цунга бIун баьччас. Вокхо, я ший, аьннад. Из могаш я, цамогаш я, цо яьттIа коч йолаш мар ара хIана валийтав хьажа лаьрхIад дошлочо. Воллел, шунцига гIоргдар вай, аьнна, тетта цу воккхача сага фусаме вахав из. Могаш-маьрша йолаш фусам-нана бIаргаяйча, из хьокха тIа IотIахоаяйтай Дракулас. Коч мел яьттIача берий ноаношта цу тайпара таIазар де деза яхилга дац из масал аз укхаза доаладар. Шоай берага дIахьажа деза, цо тIа фу ювх, мишта ювх, хоза лел из бер е ийрча лел. Из ала гIерт со. Нагахь санна доаханна тIехьа кхий цIендеш ваьллавале, цига йийха коч яхьаш, школе ма вола, хувца кхычунца, цIенагIчунца. Нагахь санна бера пиджак хьайоастаеннаяле, бIарчча кIира цу гIирсаца наха юкъе ара ма дувлийта бер. Хала да из дIатега? Басар хьалета йола хачи IоцIенъе, бIарчча шера ца хьежаеш. КIаьнка киса, из Iуйран аравоалаш, йовлакх доаллий хьежача хIама дац. Из эшаш а дуккха моттигаш хул школе. Из даим леладелга дIаIомаде деза цунна. Вайна лоадам боацаш да аьнна хете а, лоархIаме хIамаш да уж, хIана аьлча кхувш воагIаш вола саг цIено езаш хургва е бIеха лелар сих лета хургва яха дош да укхаза дувцаш дар. Цхьа-ши масал доаладергда аз цу хьакъехьа, ювцараш мо йола моттигаш теркал ца еш йитача, царех ийрча оамал хьахулилга шоана дIахайтар духьа. Магасе со вахача юхе я «Марем» яха гимнази. Сел дукха ха йоацаш, цу юхегIолла сарахьа тIех ца вала, кхыча новкъа дIаластар со, сай дега бохам хургболча хIамах кIалхарвалар духьа. Фу дар сона иштта вас еш хиннар? ХIара сарахьа цIадаха аьнна арадаьнна бераш «газелаш» хьаяхкарга хьежаш латташ хул цига. Уж латтача моттиге бус генарий чIорий гув, каьхаташ, юххерча «Тенниса школан» хозача картах дIахьийкхе хул хотташа баьха когаш. Фуд из? Эггара хьалха эздел цахилар, эхь цахетар да. Цигара хьадоагIа кхы мел дар а. Вай даьша оалаш ма хиллара, уж ши оамал айхха шоайла бувзам болаш я, цаI йолча вож хулаш, цаI йоацача вож а кора ца еш. Цудухьа яьхад «Эздел долча, эхь да; эхь долча, эздел а да». Эхь доацача сага фу де тарлу, дувца ца дезаш, вайна массарна ховш да.\nХьаденад бер школе, Iохайнад. Цун истола тIа книжка, тетрадь, къоалам хила безий? Цу урока тIа Iомадеш долча Iилманца, из хьехаш волча сагаца эздел кхаба дезий? Ши кулг киса делла хьа а дена, бер Iохайнадар аьнна дешар мича хул цох. Цо ше а дешац, цул совгIа кхычарга а дешийтац. Ше хIама ца деш йоаккхача 45 минота сагота я цунна. Сатем хилац, цхьаккха ца деш, Iохайна дагIа. ТIаккха из долалу кхычунна каьхаташ кхувса, новкъостагара ручка беха, наьха тетрадаш дохаде, мIижка Iетта, гIар е, фу дус ишттача дешархочоа дага ца дохаш. Цхьаволча дешархочун тетрадах шийтта листанна меттел, ялх лист йоаллаш хул. Цу тIа харцахьа-бакъахьа хьийкхе къоаламаш хул. Хьалхашка яздий хул цхьадола тетрадь, тIехьашкахьа дийхка сурташ хул. Цхьаволча дешархочо цхьа тетрадь кхаь Iилмах леладеш моттигаш а хул. Цу тIара корадоагIа наьна меттах, биологех, эрсий литературах дола йоазош. Денорг доацаш хьаухача бераша тетрада тIа дIаязбу цIагIара болх. «Доккха хIама да тIаккха?» — ала тарлу дас е нанас. Доккха хIама-м дац из, цхьабакъда цу тайпара хьахулаш йоагIар сага оамал-м я. Кхувш йоагIа тIехье массе оагIорахьара дика, хьаькъал долаш хилийта вай гIерте, уж санна дола кхоачамбоацараш а лораде, царца къовсам лоаттабе беза вай. Сага эздел хилар е цахилар да укхаза хьагучадувлар.\nДIайолаеннай урок. Классе мел долча берех цхьа саг вац цIагIа бенна болх баь хьавена.\nХьехархо во волга дий из? Дац. Хьехархочо ший хур ду царга дешийта гIерташ, тетрадашка хьож, тема ювц, цIагIара болх тохк, ца кхеташ моттиг хуле, юха а юха а кердадоаккх ше хьалха дийцар. Эхь ца хетилга да. Нагахь санна урок ца Iомаеш хьехархочоа духьалбахка эхь хеташ уж хиннабаларе, дешархой цу тайпарча кийчонца школе боагIаргбацар. Из дIааьлча, шоллагIча дийнахьа хувцавенна саг а хилац. Иштта хьадоагIа бIарчча шера. Кхы а я бера эздел гучадоалаш йола моттигаш. Классерча цхьалхалонга хьажа оттаваьр (дежурни) ше хилча, из хьажа веза классе мел йий, пахашк йий, улг хIара урокага цIендаь хила деза. Из деций эздел? ПхелагIча классе ягIаш цхьа йиIиг я аз хьехаш, гIалгIай меттах дика кхеташ а из Iомабеш а я. Со уроках дIачувахале, улг цIендийя, таьрахь, кхыметтел таханара тема дIаязйий ягIаш хул из. Иштта хул эзделца юкъамоттиг йола бер. Цхьайолча йиIигага Iа пахашк йитта оале, Iа шийна тIадиллар, кхычоа дIатадилла гIерташ хул. Из эздел цахилар да. Урок йолаенначул тIехьагIа, Iажаш е печенеш яа волавалар – из деций эздел доацилга? Хьехархочо къамаьл деча хана юкъелелхар, бераш яздеш дагIача хана чIоагIа къамаьл дар, переменах араваьлча, школан уйча гIолла, говраш хахка воаллаш санна адар, из а да эздел доацилга. Масала, Iаьлий-Юртарча гимназерча бераша салоIача юкъа шоаех гIалат ца доаккхийте, юртарча кхыча школашкарча бераша во мел дар хьаде тарлу: лата, во мотт бувца, гIаьле оза, иштта кхы дIахо а.\nАз хьехача школе кабинетни система яц. Бераш бIарчча дийнахьа цхьан классе дагIа. Бакъда наггахьа нийслу, цхьа геттара чоалхне тема а йолаш, улга тIа дукха йоазув даь хилча, кхыча классера бераш чудоаладийя, цучурдараш вокх классе Iочудахийта дезаш. Урок чакхъяьлча, латкъа йолалу шаккха оагIув. Укх чура бераш латкъа долалу вокхарна, вожаш латкъа долалу акхарна, истолаш бIехдаьд, тоам боацаш дола йоазош даьд, яхаш. Из даь бер хьагуча а даьккха, хьо цунга лерах, из бер аьшках дича мо мара меттагIдалац: е цIийлуц е кIайлуц. Эхь хетац цунна. Эзделца кхедаьдац из. Школе шийга дIаяхар дIаэца безам бац, футтаройна яхаш мо мара.\nХIама Iомадаь шоаш хьабаьхкабеце а, оценкаш дикагIъяраш езаш хул уж. Гургал тоххаше а, хьехархочоа тIабоагIа, денорг дахьаш.\n— IотIаоттаел сона пхиъ! – оал царех цхьаволчо.\n— Сенах оттаеш я из пхиъ, цIагIара болх ца бича? – хатта безам хул.\n— ЦIагIара болх баьбар аз-м, — хоз хьона.\n— Хьахьокхал тетрадь, баьбале.\n— Баьб аз, бакъда тетрадь цIагIа дисад са.\nЭхь хета, харц ца ле бер Iомадаьдоацилга да из. МоллагIча наькъаца кхаьча а, ший дагалаттачунга, шийна дезачунга кхача гIерт цу тайпара дешархо. Харц лувш хиларах, доккха гIалат а хетац цунна. Цкъа цунга дIаIемалга хургда-кх цун из. Иштта дIахо а дIаводе, оапаш мерз а бенна, нах Iехабе гIерташ хургва из воккха хилча а. Цкъаза мух йоагIаш а моттигаш нийслу. Мух уха саг-м геттара во лаьрхIа ма вий, къаьстта а эзделга диллача. Вай даьша яьхачох, мух вира мара ухаш хиннаяц. Нагахьа санна мух сага ухе, из а тарвеш хиннав вираца. Из фу яхилга хиннад аьлча, эздий саг вац яхилга хиннад. Цхьа йиIиг яр тха школе, пхелагIча классе дешаш. Кхычахьа деша а яьгIа, цIаенаяр из. Хьалха ше дийшача во оамалаш Iомаяьяр цунна, йоагIе а ца йоагIе а пхиаш увттаеш. Шийна аз йиъ оттайича, денорг ший истола тIагIолла хаьхкке дIа а дахийте, хьажъюкъе шод белле Iоховра. Цкъаза согахьа юхатIайийрзе оалар:\n— Йиъ сенна оттаяьй Iа сона?\n— Фу оттае езар аз? – хатта ма дезий.\n— Пхиъ оттае езар-кх! – хулар луш дола жоп.\n— Фу бахьан долаш, хIана оттаю аз хьона пхиъ? – хаьттача, цо оалар, хьанехка (кIаьнка), манехка (йиIига) хIана оттаяьй Iа пхиъ.\nВешта аьлча, цунна лоархIаме хеташ хиннар дар, кхыча ший новкъостел оценкашта тIехьацайисар. ХIаьта урок дикагIа е вогIа ховш хилар цунна бе-башха а дацар. Юха а воккхагIчох цатешар, цун юхь йоагае гIертар, цо даьчоа раьза цахилар, из хувца гIертар – шедар бера эзделца хоттаденна дар. Цул совгIа, цхьаькха хIама а гучадоалар укхаза, кхыча берашца яхь а йоацаш, яхь яларе-м из дика деша гIертаргьяр, хьагI хилар. ХIаьта хьагI, вайна ховш ма хиллара, бIехача дегара я, эздийча сагага товш а яц. Цхьаькха тайпа бераш а нийслу. Урок ца Iомаеш хьа а даьхке, шиаш йоахаш.\n— Таханарча уроках шиъ я хьона? – дIакхайкаю оценка.\n— Со сагота-м вац, — оалаш нийслу цхьаволчо, хьехархочоа жоп луш.\nИз да эггара вогIдар – сагота цахилар. Урок ца Iомаеш, хьава эхь хетац цунна хьехархочох. Ше яьккха шиъ даьна бIаргаяйта, наьнага дIахьокха эхь хетац. Цар аргдолчоа, ше царна дергдолча халахетара сагота вац. Цкъаза цу дерригача хIамашта хьехархо бехке ве гIерташ а хул из санна вола дешархо. Масала, хьехархочо шийга шиаш ма яха, ручка хIана бац хьога, тетрадь хIана кхахьац Iа школе, книжка мичад хьа оале, цох ший сий лохлуш санна хета цунна.\n— Со массаза IотеIаву Iа, са сий лохду Iа, — ала кийча хул из. Бакъда цIагIара хьааравалале, дагадохац цунна шийга дешара эша кхоачам хила безилга. Цхьаккха хIама ца деш вагIачох, бехк баккха бокъо я хьехархочун. Цо боаккхаш бола бехк, тоалувалара, оамал тIа воагIавалара аьле боаккх, бера сий лохде дага долаш баккхац.\nШирача замангара денз, кхалсаг лораеш, цун сий деш, оагIув хьаллоацаш оамал хиннай лоамарой, цу даькъе вай къаман а. Из оамал а, йиц ца еш, дIаIомае еза берашта школе дешаш долча хана. Вешта аьлча, шоай йишийца, наьнаца леладергдола эздел шоашца деша ягIача йиIигашца а леладе деза кхувш боагIараша. Хала хете а, берригаш бац уж иштта бакъахьара оамал йолаш, йиIигаш лоархIаш. Царна яппараш еш, царех ца йоагIа цIераш техкаш, моттигаш нийслу. Iан замалахьа школан коа араяла яхьац йиIигаш, йошаялцца лоа детташ йитац уж кIаьнкаша. «Ловзаш ба уж», — ала тарлу цхьачар. Белхабеш ловзаш хилар, сел дика ловзар а дац аьнна хет сона. ЙиIигашта бий беттар, мIарга дIатIалестабар, тугаш тохар геттара ийрча хIама да. Цу тайпара моттигаш а дукха хийра хеташ бац кIаьнкаш. Царех цхьабараша-м шоай йижарашца а леладой-хьогI эздел, аьле шеквоал. Из хьахьокх царга деш долча хаттараша а, еш йолча тесташа а. Аз дешархошца яьяр укх тайпара тест: «Шо, тIехкарашка кхаччалца хIама Iояьккха, дегIах хий кхорзаш доахкаш, йиша хьачуйоал. Фу дергдар оаш тIаккха?»\nЦунна жоп хIаране ший оамалга, эхь-эзделга хьежжа лора. Массане оамалаш цхьатарра дика я оалалуцар, царга ладийгIачул тIехьагIа.\n— Аз коч духьаллоацаргьяр, — оалар цхьанне.\n— Хий тохаргдар-кх, — оалар шоллагIчо.\n— Хьайола хий IотIакхарза аргдар аз-м, — оалар кхоалагIчо.\n— Се иштта дIаотталехь, цIенна чIега дIаболларгбар аз, саг чувоагIаргвоацаш, — оалар виълагIчо.\nИз деррига аз сенна дувц аьлча, цхьаццабола дешархой ба, йиIигашца леладу эхь-эздел лора ца деш, царна из хьалхадаха а дIаIомаде а деза аьнна хета сона школе а цIагIа а.\nЛакхе аз хьоахадаьча книжка тIа Хамчиев Султана аьннад, берашта школе деша дагIача хана денз дIаIомаде деза декхар, бехк, сий яха дешаш, цар маIан. Нийса да из. Уж дешаш дувза йиш йолаш да дешарца а бера эзделца а. Нагахь санна бер дика дешаш дале, цо кхетаду шийна хьалхашка латта дешархочун декхар. Цун декхар да школе йоаккха ха хьаькъал, хоза гIулакх Iомадеш яккха. ШоллагIа. Нагахь санна бер эхь хеташ, эздел долаш дале, цо хьагойт из бер хьехархочоа, даьна-нанна хьалхашка бехк хеташ долга. Бехк хетар фуд? Из да цо шийгара во хIама цагойтар, эздий хилар. Юххера, сий яха дош мишта дувзаде деза дешархочун вахарца? Дика дешархо хилар, сий долаш хилар да-кх. МоллагIа тIехдика дешаш дола, хозача оамалца белгалдаьнна дола бер малагIча улга тIа хьалтох? Нийса да, из хьалтох «Сийлен улга тIа». Массадолча хIаманца ше саг хилар хьахьокхе, из цу бера сий хилар да.\nСона чIоагIа ловргдар, берий даьй-ноаной хьехархочоа новкъостал деш хулилга. Цар цIагIа дIагойташ дола эздел, гIулакх да бера школе хьадахьар, хIана аьлча да-нана бера кизга да. Цар оамалаш гуш хул бера оамалашка. Цудухьа хIара дийнахьа, кIаьд ца луш, дIаIомаде деза царна эздел, эхь, хоза гIулакх. Уж хIамаш царна довзаш хуле, шеко яц цар дика дешаргхиларахи, царех лерттIа нах хургхиларахи.\nГIалгIай республикан заслуженни хьехархо.\n← Наьха дегашка кховдар\nБеречь воду – благое дело →\nШийх тийша дитар кхоачашдар


Делимхановн хадархой набахтех хьалхабевли 50 эзар сом гIуда а токхуш\nПачхьалкхан Думан депутатан Делимханов Адаман хиллачу шина хадархочунна 50 эзар сом гIуда тоьхна Москохарчу Замоскворецкан кIоштан кхело. "Баккхийчу барамашкахь тобанашца ахчанаш даьхна" аьлла, царна дехкина бехкаш кIаддина "шайна луъург лелийна хилла" аьлла, хийцарца. 15 шаре кхаччалц хенаш йогIура царна набахтехь такха. Бехкаш дайдина кхело шен сацам дIакхайкхочу заманчохь.\nТалламан версица а догIуш, 2016-чу шарахь чоьхьарчу гIулакхийн министраллан полковнико Ахмаев СаьIида а, Нацгвардин лакхарчу лейтенанто Болатбаев Лечас а, церан кхаа накъоста -декъахоша вежарша БулгучевгIара Мовлада а, Ахьмада а, Катков Евгенийс а\nБераш лечкъор ду шун, дойур ду шу бохуш, кхерамаш а туьйсуш ахчанаш дохуш хилла бизнесхочуьнгара Жуков Константинера. Болатбаев а, Ахмаев а дIалаьцначул а тIаьхьа, цушингахь карийнера тапчанаш, автомат, патарамаш а, уьрсаш а, кастеташ а, иттанашкахь ницкъаллийн а, Талламан комитетан а белхахойн документаш а.\nИшта цаьргахь хиллера, хIетахь кхело листа а доладале, Немцов Борис верах материалийн копеш а. Зуламаш лелочу муьрехь Ахмаев а, Болтабаев а Делимхановн хадархой хиллера.\nЦхьаболчу хаамашца, Кадыров Рамзанан гергара а хилла уьш. Зуламаш лелийна "Президент-Отель" хьешан цIа Кадыровн официале а йоцуш штаб-квартира лоруш ю. "Новая газетано" хаамбарца, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Москохарчу кхелахочун Егорова Ольгин а, инарла прокуроран Чайка Юрийн а цIарах кехаташ кхехьийтира, Ахмаев а, Болатбаев а маьрша ваккхарехь гIо доьхуш.\nТалламан изоляторчохь ши шо даьккхира Делимхановн шина хадархочо. Байначу бетан 1-чу дийнахь чохь латтон хан чекхъелира цушиннан, ткъа прокуратурано кхи дIа ях ца йира. Иштта, тIаьхьо кхеле вар тIе а диллина, арахецнера и шиъ.\nЭххар а шинаридийнахь дIакъевли цу шинна дуьхьал даьккхина хилла бехкзуламан гIуллакх.


Оьрсийчоьнан истори беснашкахь\nИсторин суьрташ дукхачу хьолахь Iаьржа-кIайн хуьлу; бос байна юьхьаш а, йоьлу юьхьаш а басе ялийча хенан болар билгалдоккху. Амма "дахар" массо хенахь беснех дуьзна хуьлу, тIом болчу заманехь тIехь, билгалдоккху фотоколорист Ширнина Олгас. Цо ша Iаьржа-кIайн суьрташ бос болуш до, тIаккха шен блогана чохь уьш зорбанедоху. Цу гуламехь шун ган аьтто бу Оьрсийчоьнан импери зама а, Совет Пачхьалкхан зама а.\nГригорий Распутинан лерина хьажар. Ширнинан Олгас билгалдоккху, цуьнан уггар хазахета белхан мIаьрго - "цIаьххьана стаг хьоьга дийна волуш санна хьажар."\n2 Сту Юсупова Зинаидо массо а цецвоккхура шен хазаллица. Цуьнан жимах волу кIанта Феликс Юсупов Григорий Распутин вийнчу декъашхойх цхьаъ вара.\n3 Советан пачхьалкхан тIелатаран кеманхо Пронин Александр 1942-чу шарахь. Беснаш харжале хьалха Ширнина Олго лерина деталеш Iамайо. "Ас эскархойн духарна бос хоржуш, ас лерина информаци лаха еза я говзанчашка хетта деза," - билгалдоккху Олга.\n4 Романова Мария Николаевна, сийлахь сту, паччахьан Николайан II йоI, 1906 шо. Болшевикаша паччахьан доьзална тоьпаш туьхира 1918-чу шарахь.


Хан-зама д1аяхарца кхуьуш ду дуьне. Иштта хийцамаш хуьлу вайн гондахьарчу дахарехь а, цуьнца цхьаьна дешаран процессехь а. Керлачу стандардашца беш бу тахана школашкахь болх. Еккъа урокан коьчал дешархошка йийцарх тоам хуьлуш бац. Дешархойн ойла самайоккхуш, кхоллараллин а, лехамийн а кепехь халонах чекхваларан некъаш карадерзош, лехаман тайп-тайпанчу некъех пайдаэца 1амош, хаамаш лахьон а, церан мах хадон а, талла а дешархой 1амош д1абахьа декхарийлахь ву тахана хьехархо шен болх.\nНохчийн меттан муьлхха а коьчал кхачам боллуш дешархойн кхетаме йилла еза керлачу технологех пайда эцарца.\nТахана суна лаьа «проектийн методах» сайна зеделлачух лаьцна дийца. Ткъа къаьсттина – кхоллараллин проектах.\nСухомлинскис а иштта аьлла:\n«Хьоме доттаг1, нагахь хьайн дешархо хьекъале а, лехаме а, х1уманна дуьхе кхуьуш а хила лаахь, нагахь шен сица кхечу адамийн к1орга ойланаш а, синхаамаш а бевзаш иза хила 1алашо елахь – 1амаве и, самаваккха, дог айде цуьнан дешан а, ойланийн а хазаллица».\nНенан меттан хазалла, цуьнан инзаре ницкъ уггаре а хьалха гучуболу туьйранехь. Туьйра – ойланийн ага ду.\n5-чу классан дешархошца халкъан барта кхолларалла 1амийна девлча, ас царна хьалха иштта декхар х1оттийра: х1ора дешархочо х1оттон дезаш дара туьйра. Хууш ма-хиллара, туьйранийн а ю шен бакъонаш. Аьлча а, декъало шайн тайпанашка. Дешархошна иштта хаа дезаш ду туьйранашкахь дуьненахь хила йиш йоцу х1уманаш хила дезий а, туьйранан чаккхе коьртачу турпалхочун зен-зулам доцуш ерзон езаш юй а. Туьйра бен дацахь а, ешархочунна шена масал эца х1ума дита а дезий.\nДуьххьара болх массарна цхьатерра белира ас. Туьйра кхолла аьлла. Луучо сарташца кечдан мегаш а дара уьш. Болх д1абахьар масех дийнахь нисделира тхан. Шаьш цакхетарг сан кхиэле а дуьллура цара. Т1аьххьара туьйранаш схьагулдина тхо девлча, церан х1ораннан хаарш теллина, ас тоьлла масех туьйра схьа а къастийна, дешархой тобанашка а бекъна, туьйранаш цхьана кепе даладайтира. Сурт дилла говзачуьнга кечъяйтира иллюстрацеш, цхьаболчудешархошка корректировать яйтира тексташ. Ткъа компьютерни хаарш долчаьрга – текст вовшахтасийтира.\nУггаре а коьрта суна хетарг, мел г1орасиз дешархо а ишттачу балхо нацкъара ца вуьту. Кхоллариллин проектехь кхин а суна мехала хетарг – пох1ма долу дешархой билгалбовлу ишттачу балхехь. Хууш ма–хиллара, хьекъал берийн цхьатерра ца хуьлу, амма пох1ма х1оранна а делла аьлла хета суна. Коьртаниг – дешархочун и говзалла гучуяккхар. Таханлерачу сайн балхахь ас бухе йиллинчу проектехь таро хуьлу дешархойн халкъан барта кхолларалле а, литературе а безам совбаккха. Мел х1уъу дийцича а, берана ша бина болх мехала бу, шен и дика хилийта цо къа а хьоьгу. Ткъа шен и кхоччуш дика хилийта, иза халкъан туьйранаш а доьшуш 1емар ву, цул сов, гочдинчу дуьненан юкъарчу классикийн туьйранаш а деша хьожур ву. Иза лехамашкахь хир ву. Иштта бечу балхо суна таро ло дешархойн хаарийн таронашка хьаьжжина кхинд1а а болх бан а, шайн хааршца уьш совбаха а.\nИсраилова Луиза, нохчийн меттан, литературин хьехархо


Кадыровс еза "мерседесаш" елла шен клуберчу кхаа латархочунна\nНохчийчоьнан куьйгалхочо КадыровРамзана совгIаташ делла латархойн "Ахмат" клуберчу кхаа спортхочунна. Уьш бу боксер Бетербиев Артур а, иэйинчу кепан латархо Бибулатов Мохьмад а, Дагестанера схьаваьлла самбист Хасбулаев Мохьамадрасул а. Царна елла Оьрсийчохь 6 миллион сом сов мах болу цхьацца Mercedes-Benz GLE машен.\n"Оха чемпионашца цхьаьна пайде, мехала къамелаш дира, республикера спортан дахар дийцаредина, хьехийра спорт кхиор эвсаре доккху агIонаш", – яздина Кадыровс шен "ВКонтакте" агIонтIехь.\nМехкан куьйгалхочо билгалдаьккхина спортхошна машенаш Кадыров Ахьмадан цIарх йолчу Юкъараллин фондехула эцна хилар. Хаамийн гIирсашкарчу информацица, фонд юзу белхалойн алапашна тIера лаамза дIагулдечу ахчанца. Кадыровн нанас доладечу Фондан болх гойтуш бац юстицин министраллин сайтехь, и санна коммерцех йоцчу фондашкара хьал довзийта дезаш делахь а.\nШи де хьалха Кадыров Рамзана совгIаташ делира шен клуберчу кхечу декъашхошна, ткъа спортан а, кегийрхойн гIуллакхашкахула а министр волу цуьнан вешин кIант Кадыров Хьамзат цхьаьнакхийтира кхечу латархошца. Цо цаьрга кхайкхам бира, Ютубехь гайтархьама хIитточу ММА-летаршкахь дакъалаца цаэхаре, иза ца догIу къоман "сий", "доьналла", "оьздангалла" бохучу кхетамашца, бохура цо.\nКадыров Хьамзата хьийхира спортхошна я "Ахмат" клубе, я Америкерчу UFC а, Bellator а цхьаьнакхетараллашка кхача хьовсар.\nДIадахначу кIиранах Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа санкцеш арахецна Нохчийчуьрчу полицин лаккхарчу хьаькамашна дуьхьал. Царех цхьаъ ву "Ахмат" клуб кхиор юьхьаръэцна волу вице-премьер Висмурадов Абузайд. Хаамийн гIирсашкарчу информацица, 2016 шо доьрзуш, 2017 шо долалуш иза хилла махкахь дуккха а нах бойъу барамаш дIахьош.


Нохчийчоь -- Соьлж-гIалин юккъехь рейд ян вовшахкхеташ бу нохчийн полицин белхахой, 25Охан2011\nХIетахь а дара дуьйцуш 600-800 нохчийн полисхочуьнах лаьцна. Нохчийн Iедалш оцу хенахь а бакъ ца дира иза. Меттигерачу телевизионехь вистхуьлуш, республикан куьйгалхочо Кадыров Рамзана и хаам бух боцуш бу элира, амма тидам бира нагахь санна и хIума хилча а цецвала оьшуш хIума дац иза аьлла.\nПолисхой Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин белхахой бу, уьш оьшшучу дIабига бакъо ю, аьлла.\nБутт хьалха хилла йолу информации билггала хьангара ю хууш дацара. Ткъа хIинца иза гIара яьккхинчу Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутато Пономарев Ильяс Москох Нохчичуьра хьажийна мас стаг ву а, уьш муьлхачу дакъошкара белхахой бу а дуьйцу.\nИшшта, цуьнгахь болчу хаамца, 800 стаг ву Москох петарш чохь дIатарвина. Царна куьйгалла деш берш тоьллачарех долчу «Ритц» цIе йолчу хьешийн цIа чохь бехаш бу, бохуш, дуьйцу оппозицин боламан юкъарчу депутато. Амма шайн агIора нохчийн Iедалша харцбина и хаам.\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министраллерачу цхьана лаккхарчу даржехь волчу белхахочо, шен цIе ца яккхар а доьхуш, хаам бира Маршо Радион корреспонденте шай урхаллера полисхой Москох бахана бац, аьлла. Лечкъа а ца деш дийца мегаш дац иза, аьлла , шега хаьттича, цу эпсаро элира шай белхан чоьхьарчу низамашца журналисташца уьйраш латтор дихкина ду шайна, аьлла..\nОфициала кепара Iедалера цуьнах лаьцна кхин комментарии эца гIуллакх ца хилира. Амма, юкъараллин жигархой цу хьокъехь шайн ойла йолуш бу. Царах ву Сулейман.\nСулейман: Эскаре а ца буьгуш болу вайнах, цига хIунда буьгуш бу? Вайна диканна бьугуш бац уьш! Вайн кегий нах Iовдал хила ца беза.\nНохчийн юкъараллехь кхузара полисхой Москох бахийтина боху хаам, къобал беш дукха нах карор бац. Массо а кхоьрург цхьаъ ду. Хьоладай летачу хенахь х1ума кхеташ хуьлуш 1едал ду мискачу нахана. Ишшта дуьхьал бара нах нохчийн эскархой Къилба-ХIирийчу гуьржашца т1ом бан бохуьйтуш а.\nЦуьнах лаьцна дуьйцуш тидаме эца мегар ду Къилбаседа Кавказан проблемашкахула политикан эксперт волчу Кутаев Русланна хетарг. Оьрсийн къомана хиича дика хир ду боху цо, нохчийн низамхойн говзалла муха ю.\nКутаев Руслан: Нохчийн къоманна цуьнах хIумма а хир дац. Тахана нохчийн ницкъаллийн стурктурашкара берш шаьш хилар а, нохчийн къам ша хилар а гучудера ду.\nКъилба-ХIирийчу тIом бан яхана йолу нохчийн эскархойх «Малхбале» цIе йолу тIеман тоба цигара цIа йирзича дIасахийцира. Цу юкъар масех эпсар цхацца тамашийначу хьелашкахь вийра.\nЦеран командир лаьттина волчу Ямадаев Сулимин генарчу Дубайхь валар хилира. Ткъа керла турпалхой боьвр бу-бац Москох бигинчарах, нагахь санна уьш цига билггала бигина балахь, гойтура ду гена йоцчу замано.


1. §§а§Ф§Х§С §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§о §з§а§Э§а§Х§Я§н§Ы, §Щ§С§У§а§Х§Ъ§д§о §Ц§Ф§а §Я§е§Ш§Я§а §г §Щ§С§Ь§в§н§д§а§Ы §Х§в§а§г§г§Ц§Э§о§Я§а§Ы §Щ§С§г§Э§а§Я§Ь§а§Ы. §±§а§г§Э§Ц §Щ§С§б§е§г§Ь§С §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§с §Ю§а§д§а§и§Ъ§Ь§Э §Я§е§Ш§Я§а §б§в§а§Ф§в§Ц§д§о (2-5 §Ю§Ъ§Я§е§д; §У §з§а§Э§а§Х§Я§а§Ц §У§в§Ц§Ю§с §Ф§а§Х§С §б§в§а§Ф§в§Ц§У §Х§а§Э§Ш§Ц§Я §Т§н§д§о §Т§а§Э§Ц§Ц §Х§Э§Ъ§д§Ц§Э§о§Я§н§Ю).\n2. §Ї§Ц §Х§Ц§в§Ш§Ъ§д§Ц §Ь§Я§а§б§Ь§е §п§Э§Ц§Ь§д§в§а§г§д§С§в§д§Ц§в§С Ў° Ў± §Х§а§Э§о§к§Ц 3-5 §г§Ц§Ь§е§Я§Х, §п§д§а §Ю§а§Ш§Ц§д §б§в§Ъ§У§Ц§Щ§Х§д§Ъ §Ь §Т§н§г§д§в§а§Ы §в§С§Щ§в§с§Х§Ь§Ц §С§Ь§Ь§е§Ю§е§Э§с§д§а§в§Я§а§Ы §Т§С§д§С§в§Ц§Ъ.\n3. §°§д§б§е§г§д§Ъ§д§Ц §Ь§Я§а§б§Ь§е §п§Э§Ц§Ь§д§в§а§г§д§С§в§д§Ц§в§С Ў° Ў± §г§в§С§Щ§е §б§а§г§Э§Ц §Щ§С§б§е§г§Ь§С §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§с. §Ї§Ц §Я§С§Ш§Ъ§Ю§С§Ы§д§Ц §Ь§Я§а§б§Ь§е §п§Э§Ц§Ь§д§в§а§г§д§С§в§д§Ц§в§С §б§в§Ъ §в§С§Т§а§д§С§р§л§Ц§Ю §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§Ц, §п§д§а §б§в§Ъ§У§Ц§Х§Ц§д §Ь §б§а§Э§а§Ю§Ь§Ц §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§с.\n4. §±§Ц§в§Ц§Х §Я§С§й§С§Э§а§Ю §Ц§Щ§Х§н §е§Т§Ц§Х§Ъ§д§Ц§г§о §й§д§а §Т§а§Ь§а§У§С§с §б§а§Х§Я§а§Ш§Ь§С §Я§Ц §Ь§С§г§С§Ц§д§г§с §Щ§Ц§Ю§Э§Ъ.\n5. §±§Э§С§У§Я§а §Я§С§Ш§Ъ§Ю§С§Ы§д§Ц §в§е§й§Ь§е §Х§в§а§г§г§Ц§Э§с §У§а §У§в§Ц§Ю§с §У§а§Ш§Х§Ц§Я§Ъ§с.\n(4) Driving Motorcycle\n§®§а§д§а§и§Ъ§Ь§Э §Ъ§Ю§Ц§Ц§д §к§Ц§г§д§о §б§Ц§в§Ц§Х§С§й;1,2 §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§С §Х§Э§с §Я§Ъ§Щ§Ь§а§Ы §г§Ь§а§в§а§г§д§Ъ, 3,4 §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§С §Х§Э§с §г§в§Ц§Х§Я§Ц§Ы §г§Ь§а§в§а§г§д§Ъ, 5,6 §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§С §Х§Э§с §У§н§г§а§Ь§а§Ы §г§Ь§а§в§а§г§д§Ъ, §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§Ц§Я§Ъ§Ц §б§Ц§в§Ц§Х§С§й §а§б§Ъ§г§н§У§С§Ц§д§г§с §Х§С§Э§Ц§Ц:\n1. §±§в§а§Ф§в§Ц§Ы§д§Ц §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§о, §Э§Ц§У§С§с §в§е§Ь§С §Х§а§Э§Ш§Я§С §б§в§а§й§Я§а §Х§Ц§в§Ш§С§д§о §в§н§й§С§Ф §г§и§Ц§б§Э§Ц§Я§Ъ§с §Ъ §Э§Ц§У§С§с §Я§а§Ф§С §в§С§г§б§а§Э§а§Ш§Ц§Я§С §Я§С §б§Ц§Х§С§Э§Ъ §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§Ц§Я§Ъ§с §б§Ц§в§Ц§Х§С§й. §ў§е§Х§о§д§Ц §Ф§а§д§а§У§н §У§Ь§Э§р§й§Ъ§д§о §б§Ц§в§У§е§р §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§е.\n2. §±§а§г§д§Ц§б§Ц§Я§Я§а §е§У§Ц§Э§Ъ§й§Ъ§У§С§Ы§д§Ц §а§Т§а§в§а§д§н §Х§У§Ъ§Ф§С§д§Ц§Э§с §Ъ §Ю§Ц§Х§Э§Ц§Я§Я§а §а§д§б§е§г§д§Ъ§д§Ц §в§н§й§С§Ф §г§и§Ц§б§Э§Ц§Я§Ъ§с, §й§д§а §Т§н §Ю§а§д§а§и§Ъ§Ь§Э §б§Э§С§У§Я§а §б§а§Ц§з§С§Э.\n3. §§а§Ф§Х§С §Ю§а§д§а§и§Ъ§Ь§Э §в§С§Т§а§д§С§Ц§д §в§С§У§Я§а§Ю§Ц§в§Я§а, §г§Т§в§а§г§о§д§Ц §а§Т§а§в§а§д§н, §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§Ъ§д§Ц§г§о §Я§С §У§д§а§в§е§р §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§е §г §б§а§Ю§а§л§о§р §б§Ц§Х§С§Э§Ъ. §Ј§н§б§а§Э§Я§с§Ы§д§Ц §п§д§Ъ §Х§Ц§Ы§г§д§У§Ъ§с §Х§Э§с §Х§С§Э§о§Я§Ц§Ы§к§Ц§Ф§а §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§Ц§Я§Ъ§с §б§Ц§в§Ц§Х§С§й.\n4. §±§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§С§Ы§д§Ц§г§о §Я§С 3,4,5,6 §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§Ъ, §д§С§Ь §Ш§Ц §Ь§С§Ь §Ъ §Я§С §У§д§а§в§е§р, §б§в§Ъ §б§а§Я§Ъ§Ш§Ц§Я§Ъ§Ъ §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§Ъ §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§С§Ы§д§Ц§г§о §д§С§Ь §Ш§Ц §Ь§С§Ь §Я§С §б§Ц§в§У§е§р.\n5. §±§а§Ш§С§Э§е§Ы§г§д§С, §е§Т§Ц§Х§Ъ§д§Ц§г§о, §й§д§а §б§Ц§Х§С§Э§о §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§Ц§Я§Ъ§с §б§Ц§в§Ц§Х§С§й §У§г§д§С§Э§С §Я§С §Ю§Ц§г§д§а §Ь§а§Ф§Х§С §У§н §б§Ц§в§Ц§Ь§Э§р§й§С§Ц§д§Ц §б§Ц§в§Ц§Х§С§й§Ъ, §Щ§С§д§Ц§Ю §а§д§б§е§г§д§Ъ§д§Ц §в§н§й§С§Ф §г§и§Ц§б§Э§Ц§Я§Ъ§с.


Мьянмехь бусалбанаш хьийзор емалдина Соьлж-ГIалахь\nНохчийчоь -- Мьянмехь бусалбанаш хьийзорна дуьхьал митинг, Соьлж-ГIала, 4Гезг.2017\nРохIинжа къоман тIехь латточу къизаллана дуьхьал митингана кечам бар селхана дуьйна долийнера Iедалша. Буьйсана го бина дIакъевлинера коьртачу маьждиганна хьалха йолу майда. Митинге мел вогIург чекхволуьйтуш вара, дегIаца таллам а беш.\nХIора кIоштара а, юьртара а, Iедалан хьукматара а нах бара баьхкина. Митинг 11 сахьт даьлча йолаелира Шахидов Адаман къамелаца. Цул тIаьхьа цо дош делира Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане.\nЦуьнга ладоьгIуш дукха нах бара, хIунда аьлча ши де хьалха цо Оьрсийчоьнан Iедалшна Iоттар а еш интернетехь гIарадаьккхинера шен дIахьедар, ша Мьянмехь долчун реза ца хиларх лаьцна дуьйцуш. Митингехь цо нахе кхайкам бира герзаца тIом бан оьшуш дац аьлла.\nКадыров: «Вайна наханчул дагах кхета, лазаме ду цигахь долу хьал. Делахь а, цхьа дехар ду сан, вай арадовла деза бохучарга. Цига дахале ойла ян еза, маьхьарий хьекхарх гIуллакх хир дац.\nБирмин гонахь тахана ах миллиард бусулба нах бу: Пакистан, Инди. Царна хазийта деза вай. Вай цигахь тIелетар ду бохург бакъ дац, цундела вай сиций, дагций бусулба нах Деле боьхур бу-кх».\nКадырован къамел дIадирзича дуккха а нах дIабаха тохабелира, амма бина го баьстина бацара.\nМитингехь оцу хенахь микрофон каракхечира цхьана Iелам стаге. Цо мохь туххуш сардамаш кхайкхира бусалба нах хьийзочарна. Цунна тIетайра гулбелларш а.\nМьянмехь рохIинжа къам хьийзош ду аьлла хаамаш жигара бевллачул тIаьхьа, цхаьцца кхайкхамаш гучубовлура герзаца буддисташна тIелатар дан деза бохуш. Иза аьттехьа а тIе ца дуьту Iедалша.\nМьянмехь долучу хIуманна кхин цхьа агIо а го цхьаболчарна. Кхеташ дац цхьа миллиард ах миллиард болчу бусалбачу нахана юкъара нохчийн цIе хIунда яьккхина гIодоьхуш? Цу хаттарна жоп карош дац цкъачунна.\nСоьлжа-ГIалахь бусалбанашна-рохинджашна тIехIиттор бу бахархой\nКадыров реза вац Мьянмерчу Iедалша бусалба нах хьийзорна\nМьянмехь бусалбанаш байарна дуьхьал митинге арабевлла Соьлж-ГIалахь эзарнаш бахархой\nСоьлж-ГIаларчу митингехь вистхилла Кадыров


Франкфуртехь жайнийн ярмаркехь юьйцур ю Оьрсийчуьрчу маршонех\nФранкфуртера ярмарка,2016шо. Суьртан автор Азимова Силаха\nКху шарахьлера книгийн ярмарка йолаелла Франкфуртехь кхаарин дийнахь. Кху шарахь 69-гIа дIахьош ю иза.\nДуьххьара 500 шо сов хьалха дуьххьара зорбатуху гIирс кхоьллина волчу немцойн Iилманча а, зорбанча а Гуттенберг Йоханс долийна ларалуш ду Германерчу Франкфурт гIалахь книгийн ярмарка дIаяхьар. Иза ша гена йоцуш Iуьллучу Майнц гIалахь вина а, вехаш а хилла.\nХIора шарахь 100 сов пачхьалкхара ах миллион герга стаг кхочу дуьненчохь уггаре а боккхачу яздархойн а, зорбанийн а, журналистийн а, ешархойн а гуламе. Даханчу шарахь рекорде 10 эзар журналист гулвеллера и хилам бийцаре бан.\nХIора шарахь Франкфуртерчу книгийн ярмаркехь цхьа пачхьалкхе хуьлу, сийдолу хьаша санна язйеш. Кху шарахь Францина кхаьчна и сий – францхойн тоьллачех яздархой хир бу шайн йозанаш доьшуш а, ешархошца цхьаьнакхетарш дIахьош а.\nОьрсийчоь а хир ю ярмаркехь йийцаре еш. „Гибридан бакъдерш. Муха ду Оьрсийчохь дешан а, исбаьхьаллин а маршонан хьал?“ цIе йолчу подиуман цхьаьнакхетарехь йийцаре йийр ю Кремлна гергарчу хаамийн гIирсаша а, оьрсийн пачхьалкхан телевизионо а объективе информаци яржорна метта пропагандица бахархой ир-кара хIиттор а, аьшпаш а, юкъараллехь гамо а яржор а.\nОьрсийчоьнан литература кху шарахь „Еша Оьрсийчоь!“ цIе йолчу стендехь гойтуш хир ю културан министр Мединский Владимир коьртехь волчу делегацино.


Магнитогорскера лелхийтарш шайна тIелаьцна даIишо\nМагнитогорскерчу цIа чохь а, такси чохь а динчу лелхийтарх жоьпалла шайна тIелаьцна Шемарчу "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобано. Iарбойн Al Naba газетан информацех пайда а эцна, Iорабаьккхина и хаам террорхойн тобанийн жигараллана тIехь терго латточу SITE Intelligence Group организацино.\nDirectorate 4 телеграм-канало и хаам тIечIагIбеш, зорбане яьккхина Al Naba газет тIера артиклан текст. Цу тIехь бакъдо, даIишхойн агIончаша оцу цIа чу йиллина хила тарло оьккхуьйтург аьлла. Теракт динчеран кхерамзалла ларъярхьама Iийра шаьш боху "Исламан пачхьалкх" шех олучу тобанхоша кхаа кIиранах гергга тапъаьлла.\nБайначу беттан тIаьххьарчу дийнахь 10-зза тIекIелдинчу Магнитогорскерчу цIийнан цхьа подъезд чухаьрцинера. 39 стаг велира херцарш бухахь висина. Официалан хаамашца, хIусамчохь газ иккхинера.\nЦунна тIаьххье, карарчу беттан 1-чу дийнахь шех цIе а яьлла, иккхира "Газель" машен. Кхо стаг велира хIетахь. Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло дIахьедира, машенчохь газ ютту гIирс галбаьлла хиллера аьлла.\nZnak.com а, "74.ru" гIирсаша, шайн ницкъаллийн структурашкарчу хьостанашна тIе а тевжина яздира, цIа чохь динарг теракт хила тарло аьлла. Ткъа "Газель" чохь хилла эккхийтаран уьйр хила тарло дуьйцура, Магнитогорскехь дина эккхийтар бахьана долуш шеконашца нах лецарца.\nТалламан комитето шаьш хIора верси толлуш ю, амма шаьш тешна ду элира, цIа чохь иккхинарг газ хиларх.


Дагестанерчу вахархочо бехк цабиллар дехна Дербентехь хелхар дарна\nДагестан, Дербент. ГIалара дIахьажча гучу гIопан сурт\nДагестанехь 18 шо долчу Албеков Руслана гуш-хезаш бехк цабиллар дехна, Дербентехь ритуалан комплекцсна хьалха ша лезгойн хелхар дарна. Цуьнан ведокъамел зорбане даьккхина республикехула йолчу МВД-н зорбан-сервиса.\n"Со Стигалкъекъа-беттан 14-хь сайн накъостаца волавелла лелаш вара Дербент гIалахь Мамадбековн урамехула. Суна куьзган тIай гира, цигахь чекхволийла яра ков дугIийлехула. Со цу чувелира, ткъа сан накъост видео яккха волавелира сан. Ас лезгойн хелхар дира. Массаьрга а бехк цабиллар деха лаьа суна, цхьанна а халахетар дан лууш вацара со, цигахь адамаш дуй а ца хаара суна дIадоьхкина", - боху Стигалкъекъа-беттан 16-хь интернетехь гучуяьллачу видеона тIехь, ша Магарамкентскан кIоштарачу Кабир-Казмаляр эвлан вахархо ву бохучу Албековс.\nДе хьалха иза схьакарийра шайн белхахоша, аьлла ду МВД-н хаамехь.\nМамедбекован урам схьабиллира официалан кепара Охан-беттан 1-хь, 2020-чу шарахь иза то бан болийна белхаш дIабирзинчул тIаьхьа. Иза чекхболуш бу къилбаседехьарчу гIопан пенаца. Кузахь ю нах дIабоьхкина комплекс, цунна тIехула йина ю, Албаковс хьахийна йолу, тIехула тесна тIай долу куьзганан триплекс.\nДечкен-баттахь Ставропол-махкахь даим йогучу цIарна уллехь лезгойн хелхар деш яьккхина видео бахьана долуш бехктакхаман гIуллакх долийра адамаш дIадоьхкина меттиг сийсазяьккхина аьлла.\nСтохка Дагестанехь кхиазхоша котамийн гIогIаш а деттинера, хелха а бевллера Сийлахь Даймехкан тIамехь эгначийн сий деш латийна йолчу даим йогучу цIарна уллехь. Церан леларна а тIе тидам бахийтира низамаш лардон органийн белхахоша.


ХІара дешнаш Бен-Яманан тайпанан лаьтта тІехь лаьтташ йолчу Іанатот-гІаларчу динан дайх цхьаъ волчу а, Хьалкхи-ЯхІун кІентех волчу а Ярми-ЯхІун ду.\nЯрми-ЯхІуга Везачу Элан дош кхечира, яхІудхойн паччахь Аминан кІант Юши-ЯхІу волчу хенахь. Иза дара Юши-ЯхІу паччахьаллехь волу кхойтталгІа шо.\nВезачу Элан дош Ярми-ЯхІуга иштта кхочура яхІудхойн паччахь Юши-ЯхІун кІант ЯхІу-Якхам паччахь волчу хенахь дуьйна, Юши-ЯхІун кІанта ЦІадукъ-ЯхІус паччахьалла дечу цхьайтталгІачу шеран пхоьалгІачу батта тІекхаччалц. Оцу хенахь Ярушалайман халкъ йийсаре дІадигира.\nСоьга, Ярми-ЯхІуга, Везачу Элан дош кхечира:\n«Суна хьо вевзаш вара, ненан кийрахь Айса хьо кхоллале а, Аса хьо дІакъастийнера, хьо дуьнен чу валале а. Ас хьо къаьмнашна пайхамар хила дІахІоттийра».\nТІаккха аса элира: «Хьалдолу Эла! Суна ца хаьа муха ала деза, со хІинца а дукха жима ма ву».\nАмма Везачу Эло суна жоп делира: «Ма ала: „Со дукха жима ву“. Аса хьо дІа мел хьажийначу метте гІур ву хьо. Аса хьайна тІедиллинарг дІа а эр ду ахьа.\nКхера ма кхера царах: Со массо а хенахь хьоьца хир ву, хьо кІелхьарваккхархьама». Иштта боху Везачу Эло.\nШен куьг дІа а дахийтина, иза сан бетах хьакхадалийтира Везачу Эло. Цо элира: «ХІинца Сайн дешнаш хьан бага дехки Ас.\nБилггал хаа ду хьуна, тахана Аса хьо дІахІоттий халкъашка а, пачхьалкхашка а Сан цІарах вистхила. Ахьа дІахьедийр ду, уьш орамашца бухдаьхна а, дохийна а хир ду аьлла, уьш хІаллакдина а, дІадаьхна а хир ду аьлла, уьш юхаметтахІиттийна а, юхадоьгІна а хир ду аьлла».\nТІаккха Везачу Элан дош кхечира соьга: «ХІун го хьуна, Ярми-ЯхІу?» Аса жоп делира: «Суна бІаьлланган га го».\nВезачу Эло элира: «Хьуна гуш дерг нийса ду. Сайн бІаьргашца хьожуш ву Со Сайн дош билггал кхочушхилийта».\nЮха а Везачу Элан дош кхечира соьга: «Ярми-ЯхІу, хІун го хьуна?» Аса жоп делира: «Суна кхехкаш болу яй го, къилбаседехьара жимма агІор таьІна болу».\nВезачу Эло соьга элира: «Къилбаседехьара беана болу боккха бохам оцу мехкан массо а бахархошна тІехъоьхур бу.\nАса кестта къилбаседехьара йолчу пачхьалкхашкара къаьмнаш схьакхойкхур ду, – боху Везачу Эло. – Цара, схьа а даьхкина, шайн паччахьийн гІанташ Ярушалайман кевнашна уллохь охьахІиттор ду. ГІалин пенашна а, иштта ЯхІуд-махкарчу массо а гІаланашна а тІелетар ду уьш.\nАйса дІахьейина кхел кхочушйийр ю Аса Сайн къомана тІехь, цара мел лелийна вониг бахьана долуш. Суна букъ а берзийна, кхечу деланашна сагІанаш а дохуш, шайн куьйгашца кхоьллинчунна Іибадат дора цара.\nТкъа ахьа, Ярми-ЯхІу, хьайн гІодаюкъ а ехкий, хьала а гІаттий, Аса хьайга мел аьлларг цаьрга дІадийца. Оцу нахах ма кхера, Соьга хьо царна хьалха ца кхеравайтархьама.\nАса хьо хІинца чІагІйина гІала санна, аьчка бІогІам санна, йоьза пен санна, хІокху лаьтта тІехь дІахІоттийна. ЯхІудан халкъан паччахьашна а, цуьнан тхьамданашна а, динан дайшна а, массо а кху лаьттарчу халкъана а дуьхьал хьо латталур ву.\nУьш массо а хьуна дуьхьал хир бу, амма цаьрга хьо эшалур вац, хІунда аьлча Со хьоьца ву, – боху Везачу Эло, – Аса хьо кІелхьар а воккхур ву».