Ламанхоша Маршо Даима а Лехна - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Главная новость » Ламанхоша Маршо Даима а Лехна\nДуьненан шолгΙа тΙом боьдучу юкъанна вайнаха дуьхьало йора Советан Ιедална, хΙаллакбора цуьнан эскархой, сатуьйсура Гитлера Кавказ мукъаяккхаре, боху дуккхаъчу оьрсийн энциплопедеша. Изза тахана а чΙагΙдо шен интернетерчу сайта тΙехь Оьрсичоьнан кхерамзаллин урхалло — ФСБ-но. Дуьстича, харцдерг бакъдолчул алсам нислахь а, цхьанна тΙехь харц яц нохчийн а, гΙалгΙайн а къаьмнаш сийсазде агΙо. Ма-торру йина шина къомо Ιедална духьало, тоьллачу Советан эскарийн дакъошна дуьхьал дезна церан лета а, шайлара эга а. Бакъду, стенггара кхаьчна а, цхьа гΙо а кхаьчна, шаьш паргΙатдовларе са а тийсина цхьаболчара.\nАмма хΙетахьлерчу къизачу историн кочарх а хадийна, вайнах бехбан йолчу Ιалашонца дуьйцург дитахь, иза харца йиш йоцу бакъдерг а хилла дΙахΙуттур ду.\nКавказ Оьрсийчоьнан долаллехь чΙагΙъян лаам болчу кΙайн инарлеххий, цΙечу муьжгеххий муьлхарш къастор тоьлу бохучо, массанхьа а санна, шина декъе бийкъира вайнах юьхьанца. Гражданан тΙамехь къастаделира иза. КΙайн инарла Деникинна дуьхьал, саьнгарш а яьхна, герзаш детта дΙахΙиттира дуккхаъчу ярташкара нохчий а, гΙалгΙай а. ЦΙийла хьарчийра мохк. Цкъачунна туьйлира Деникин. Амма вохийра тΙаьхьо.\nЦΙен Революцин комиссарех украинахочух Гикало Николайх, гуьржийчух Орджоникидзе Сергох, оьрсийчух Киров Сергейх, царна ма-торру, Ιехабелира нах.\nЮьхьанца дан а дара церан хатΙ вайнахана товш. Керлачу Ιедалан чоьнийн пенаш тΙехь цхьана могΙара кхозура суьрташ – Ульянов Ленин, Кавказан тΙеман баьчча Шемал-имам, цуьнан наибаш. Делла дош лардеш, магийра цΙечара кхел шариΙатехь еш хилар а, къонахчунна гΙодъюккъехь шаьлта кхазар а.\nЕха ца лаьттира ЛенингΙара бусулба къаьмнашна кхайкхийна мимпΙес. Юхьанца охьадехира пенаш тΙера оьрсех боцчу баьччийн суьрташ. ТΙаккха дΙаехира шариΙатан кхелаш. Ястийтира божаршка шаьлтанех юкъ. Колхозаш яржош, кепа туьйхира долара латтанаш, доьзал бузо таро мел ерг вохийра, кулак веш. Пайда боцчу ваьккхира къонаха. Бусулба сий ма ларде, охьатаса кортали, цΙен серло кхаьчна махка, хьоьхура зудчунна.\nИштта тΙекхечира 1929-чу шеран гуьйре. Цхьана хеннахь ши гΙаттам иккхира Нохчийчоьн шина маьIIехь – Ахьмад-молла коьртехь а волуш, ГΙойтаххьий, Истамулов ШитΙин Шелаххьий. Церан боламна тΙетайра гонахара ярташ а. ГΙаттамхойн лехамаш хΙорш бара: сацаде, халкъера дIа а дохуш, латтанаш колхозашка дерзор, кулакаш беш, боха ма бе нах, ОГПУ-н хьаькамаш дIабаха, нахе нохчех харжийта уьш, меттахΙиттае шариΙатан кхелаш.\nМоскохара еъначу комиссино харцбира меттигера «товарищаш», бакъбира гΙевттинарш. Амма оцу юккъешхула ши бΙе гергга ОГПУ-н бΙаьхо араваьккхира Истамулов ШитΙа а, цуьнан агIо а лаца.\nХьалхо оццу меттигерчу ОГПУ-н коьртехь Ιийна шелахо ШитΙа а вацара къиллойх, цо тΙамца дуьхьало йира. Лаьцначу гонера а ваьлла, кхайкхира халкъ гΙазоте, цΙечех мохк мукъабоккхуш гΙаттаре.\nДуьхьал даьхначу эскарех массийтта бΙе салти вийра ГΙойтΙарчу гΙаттамхоша. Амма хьаьшира уьш шаьш а. Гобинчехь байъира Ахьмад-молла а, цуьнан накъостий а.\nШелахь цΙечу командарман Белов Иванан дакъошкара дивизи хиллал салтий эгийра ШитΙин тобано а. Ша, гонера а ваьлла, лома дΙавахара. Ши шо даьлча Сталина къинхетам кхайкхийра Истамулов ШитΙина. Шелан къоштан йохк-эцаран урхалла а елира цуьнга. Амма, амнистин кехат кардала воллу ша аьлла, мехкан ОГПУ-н хьаькама Баклановс, шена тΙе а кхайкхина, къелдΙашхула тапча тΙеяссийра ШитΙина. Чов хиллачу шелахочо салоццуче шаьлта тоьхна вожийра Бакланов. ТΙехьаьлхинчу цΙечара вийра Истамулов ШитΙа а.\nИсраилов Хьасанан а, Шерипов Майрбекан а Лехамаш\nОццу 30-гΙачу а, цул тΙаьхьа даьхкинчу а шерашкахь бΙеннаш вайнехан молланаш Сибреха хьовсийра Ιедало. ТΙаккха тΙехIоьттира Советаша шаьш кхиийначу интеллигенцех кес доккху мур. Набахте кхачийра, къастамаш а боцуш, массо а дешна стаг, Ιилманча.\nОцу муьро гΙаттийра харцонна дуьхьал лаьттачохь массийттаза лаьцна хилла, тΙаьхьо Москохахь марксизман-ленинизман университет чекх а яьккхина, ерриг Оьрсийчохь арадолучу «Ахархойн газетан» корреспондент волу журналист, оьрсийн маттахь язйинчу байтийн, пьесийн шина жайнийн автор, Ростов-гΙалахь ваьхна волу тΙерло Исраилов Хьасан. Цуьнан кхетам бовзуьйтуш ду ас сихха кечдина цуьнан цхьана байтан хΙара гочдар:\nТхо ца гΙерта дуьне даккха,\nОха лехац тΙех сов рицкъа,\nТхуна ло цхьажимма сискал,\nХΙай къаръйоьлла, къиза зама!\nДуьне къардан тхо ца гΙерта,\nДу ца боху тхаьш эвлаяаш,\nКуьйгаш доьлла герзаш къийла,\nМукъадаха царех, зама!\nМел йоьхна къонахийн зама,\nМел къиза хан еа, кΙентий,\nХьал хьайн ларде, беркъа зама,\nКъехойн декъах ларде халкъаш!\nХьан дац хΙара маьлха дуьне,\nКхана хиндерг гуш дац хьуна.\nСхьагулъе хьайн гила ойла,\nКечде гΙазот, эхарт лаха!\nКогаш кΙел хьан каш ду даим,\nКуьг дΙакхоччехь валар деха.\nДалла Ιамал елахь сихха,\nОццу Москохарчу марксизман-ленинизман университетан юридикан факультет чекх а яьккхина, адвокатийн хΙусамийн хьаькамаллехь а Ιийна вара Исраилов Хьасанан доттагΙ, цΙен Ιедал махкахь даржош жигара хьийзарехь кхелхинчу турпалхочун Шерипов Асламбекан жимах волу ваша Майрбек. Оцу шимма шайн караийцира харцонаша халкъ къаддинчу Сталинан Ιедалца нохчаша кхидΙа латтийна къийсам.\nШимма а цхьана хенна дΙатесира шайгара белхаш, компартин дожалшка дΙаделира шайгахь лелла большевикийн тоьшаллаш, цивилан кура духар хийцира гΙаттамхойн башлакхех, къоламан метта караийцира герз. Церан гонехь иштта юха а гΙевттира Ιедалан Ιовдалалло дарбина эзарнаш къонахий. Советан Ιедалх цара дΙацΙанйинера гонахарчу ярташца цхьаьна Шуьйта а, Итум-Кхаьлла а, ЧIебарла а.\nГΙаттамхоша, тΙе а леташ, хΙаллакдора НКВД-н эскарийн дакъош, нахана бале бевлла хьакамаш. Оцу хенахь оьрсийн кеманаша бомбанаш кхуьйсуш бΙеннашкахь бахархой бойъура лаьмнашкахь а, шера аренийн ярташкахь а. Масала, 1942-гΙачу шарахь аьхка кхийсинчу бомбанаша дуккха а нах байъира Шуьйтахь, массийтта стаг вийра СемаΙашкахь.\nИсраиловн, Шериповн тобанаш хΙаллакъян арабаьккхинера Ιедало алссам ницкъ.\n1942-чу шеран Лахьан беттан 7-чу дийнахь, нохчийн куьйга тешнабехк а бина, вийра Ιедалша Шерипов Майрбек. Амма цуьнан куьйгалаллехь хилла эзар сов ламанхо кхидΙа а лаьттира къийсаман новкъахь.\n6 эзарне кхоччуш гΙаттамхо шена тΙаьхьа хΙоьттина волу Исраилов Хьасан а вайнах махках баьхна итт бутт баьлча, нохчийн агентийн гΙоьнца 1944-чу шеран ГΙуран беттан 29-чохь вийра Ιедалша. ТΙаьхьо эвлаяийн а, кхечу безачу нехан а къепаллин урхаллехь, НКВД-хь, белхаш а бойтуш, цΙера бахаза битинчу воΙарша аьтто бира Сталинан цΙуьхьаршна Шериповххий, Исраиловххий бухабисина гΙаттамхой хΙаллакбан а, Ιехийна Юккъерчу Азе дΙахьовсо а. Ала дашна, Азе дΙакхалхийна эзар сов гΙаттамхо кхо бутт балале цигахь вийра Ιедало.\nДуьненна Гитлер мила ву а хаале, къоман паргΙато къуьйсуш леллачу Исраиловх, Шериповх фашисташна Кавказехь бух кечбеш Ιийнарш бира Сталинан историографино. Амма хаа луучунна-м хаьа бакъдерг ма-дарра – бΙешерашкахь вайнаха маршо къуьйсуш схьабахьачу некъа тΙе бевлла рогΙера турпалхой бара и къонахий.\nДуьненан ШолгIачу ТIеман Тоьлла БIаьхой\nЯра вайнахехь яхь фашисташа Оьрсийчоь хьеша яьккхича. Дуьххьарчу шина бетта чохь, тΙеман комендатурашка а лелаш, шайн лаамехь дΙаязвелла, тΙаме вахара 17 эзар нохчо а, гΙалгΙа а. Архивашкарчу терахьашца а догΙуш, 60 эзар къонаха хилла Советан эскарехь фашисташна дуьхьал тΙом беш.\nКΙезиг ца дийцина кху тΙаьххьарчу шарашкахь тΙом дуьххьара шена тΙеэцначу Брестан гΙопехь лаьттинчу кхаа бΙе вайнехан бΙахочух лаьцна.\nДуккха а хаьа хΙинца, и тΙахьо делахь а, 255-чу дошлойн полкан хьалханчех полковниках Висаитов Мавладах лаьцна, цо муха мукъайохура фашистех гΙаланаш, ярташ. Хаьа иза Советан эскарш немцойн лаьтта тΙехь Ιаьмеркан дакъошна духьалкхочуш дуьххьара доттагΙаллин куьг Iаьмеркан инарлашка кховдийнарг вуйла а, цунна цара шайн пачхьалкхан лаккхара орден елийла а.\nТΙеман заманахь дуьйна а гоьваьлла вевзаш хиллачу иллешкхоллархочо поэта Долматовский Евгенийс эзар гергга фашист тΙама юкъара ваьккхинчу Нурадилов Хампашина кхоьллина йиш яьржира 1942-чу шарахь эскарийн могΙаршкахь.\nХΙорш ду цуьнан дешнаш.\nДIахьийза-схьахьийза, етта цо топ,\nДIахьийза-схьахьийза, дог а ду токх.\nВайн Нурадилов шен доккхуш ву кес\n«Максимца», цу немцойн йох а еш пес.\nМайралла, сел довха дог цунна чу,\nТурпал веш, диллина ахь, Нохчийчоь!\nТерк лардеш, Дона тIехь мостагIех вай\nЛеташ ду, Iалашбер хьоме мохк дайн!\nИсс бIеннал йовсарех яьккхина пот.\nКIезиг ду и терахь, доккхур ду сов!\nДаьндаргех фашисте хьоьгуьйту зовкх!\nШозза чов хилла ву Ханпаша вайн,\nГерз детта къадвелла, садоьIу дайн.\nПхенаш чохь хIинца а дуьсуш ду цIий,\nТурпалан кхачош дац стогалла, сий.\nИштта и лийтира, къонахчун дог\nЕтташ ду массеран дегнаш чохь ног,\nЗамано бIаьхочун цIе дIа ца хьо,\nВайн Турпал Хампашех дIатарло хьо!\n( Крутится-вертится, бьет пулемет,\nЛег Нурадилов с «максимом» своим,\nНемцев безжалостно косит «максим».\nБудь же таким, как герой Ханпаша! )\nХилла вайнах тΙом лелачу массо а мехкашкахь, дуккхаъчу эскарийн, партизанийн дакъошкахь. Италерчу фашисташна дуьхьало латточу Капеттини Артурон «Либерасьон» тобанехь гΙараваьлла тΙемаш бина нохчочо, Соьлжара эскаре вигинчу Юсупов Мохьмада.\nХьалха-Мартанара Устарханов Ιалавди, шена накъосташа «Командор Андре» цΙе а тиллина, тΙемаш беш лелла Францерчу Дуьхьалонан дакъошкахь. Гоьваьллачу президента Де-Гола шен карара Францин коьрта совгΙат — Ларамечу Легионан орден — елла а вара Устарханов.\nЭзарнашкахь бара, дийна а бисина, тΙом чекхбаьлча даймахках баьхначу гергарчарна тΙе дΙахьажийна нохчийн а, гΙалгΙайн а эпсарш, могΙара салтий. Амма замано лахбина царех дийна бисинчийн могΙарш. ДΙадаханчу шеран бΙаьстенан статистикехь Дуьненан шолгΙачу тΙеман ветеранех дийна болчийн терахь 117 стаг дара. Амма кху тΙаьххьарчу шерех хΙора шарахь велларг кхузткъа сов стаг хилча, ала дац, хΙинца вехаш ву ах бΙенал сов ветеран. Амма дицлур дац вайнахана церан дийцарш, церан заман хиламаш.\nБакъдерг Къуьйсу Вайнехан Iилманчаша\nСовгIат бирий вайнаха Гитлерна кΙайн дин, доьхкиний цара шайн сий, мехкан дозалла, боху хаттар дуккха а хан яра, историн нехех дΙа а эдина, дицдан догΙу. И кхоьллина хьукматаш, церан дай, къаьмнийн мостагΙий а лоруш, емал бина хилча муххале а. Амма зама замане мел йоьрзу бовлу Москохахь къаьмнаш сийсаздан, шайгара дуьйла зуламаш бакъдан гΙерта хьаькамаш. Церан лаамца юх-юха а гΙовтту зорбанехь, мел ирча мостагΙий бу вайнах, бохуш, исторера ду, олий, даржаде эладитанаш.\nЦара дарбо нохчий, гΙалгΙай, къаьсттина церан Ιилманчаш. Ма-хуьллу дуьхьало еш а хуьлу уьш. Иштта дара Оьрсийчохь вайнах емал беш кампани икккхича Маршо Радионе историн Iилманчас Акаев ВахIида дина къамел.\nАкаев: «Цкъа мацах кхузахь хиллачу НКВД-но Москохарчу НКВД-не информаци а луш, цара кхузахь хилла а боцу жоьлгаш, махкана ямарт нах бу а бохуш, мохк сийсаз а беш, и боцу нах тIе а язбеш, лелла меттиг ю иза. Масала, аьр вай, оццул политикан жоьлгаш хилла, оццул дезертир хилла, бохуш, Москоха хаамаш дIахьежийна. И хаамаш талла хIиттича, тхуна гучудаьлла хIара: вайна , жоьлгаш бу а бохуш, тIеязбинарш цхьа хан яьлча бехказа боху, амма НКВД-ФСБ-н архивашкахь церан цIерш, хьалха санна, жоьлгийн могIарахь лаьтта».\nТахана а дуьззина жоп доцуш дуьсу, стенна бехира Сталина вайнах махках боху хаттар. Оьший а хаац цунна жоп лоьхуш синош ага.\nАкаев ВахΙида санна, дукха къахьегна нохчашна даьхьадазош долу эладитанаш Ιорадохуш кхечу историка, Нохчийн университетан профессора Гакаев Хьамзата а. Цо бухболлуш чΙагΙдо, вайнах сийсазбеш, Москохара схьа даржош долу терахьаш къомана хΙуьттаренна кхоьллина а ду, хΙинца а лелачуьра а ца севцца, бохуш.\nГакаев: «Вайнчул жима ю ХIирийн республика, къам а кIезиг ду, амма цигахь оцу заманахь 5200 дезертир хилла. Вайн кху чохь 1000 сов обарг хилла. Цхьаберш Iедалх лечкъаш хилла, амма цара деш зе а ца хилла. Оцу обаргашлахь вайна тIеязбина оьрсех, дагестанхойх , кхечу къаьмнех а хилла обаргаш а бу. Платов-Михайлов коьртехь а волуш, 75 стагах лаьтта оьрсийн обаргийн тоба хилла, цара Советан Iедална дуьхьал къийсам латтийна, уьш а вайна тIеязйина. ХIаллакбина уьш, ткъа цхьанхьа а ца буьйцу ».\nБакъду вайнахана Советан Ιедало дуккха а зенаш дина хилар а, иза вайнахана дезна цахилар а. Бакъду иза дожо гΙерташ массийтта эзар къонах ша воьжна хилар а. Бакъду, царна окхуш делахь а, я осал доцчу къаьмнашца гома хилар делахь а, СталингΙара довзийтинчу бахьанашкахь, вайнах Ιедалан ларам беш дац, цундела доккху махках, бохуш хиллийла а.\nТкъа къаьмнашна юккъера масса процент кегийрхой фашистех летта гойту терахьаш теллича, гуш ду вайнехан и терахь оьрсийнчул, я кхечу къоман терахьал лахара доцийла.\nТешнабехк Кечбеш вара Сталин\nМиллионашкахь нахана, цхьа а бахьана а доцуш, тоьпаш еттачу заманахь, ерриг пачхьалкх набахтин хьоле а ерзийна Ιедал хьийзачу заманахь, Сталинах ца вешаш дош аьлларг доьза вовчу заманахь, оцу Ιедале боцу безам хьул ца беш, цуьнца леттачу вайнехан къонахийн сий даздан догΙура таханлерчу ерриг а Оьрсийчоьно, оццу Исраилов Хьасанан а, Шерипов Майрбекан а, ша Маршонан пусар деш хилча. Иштта дозалла дан догΙура, дийна волуш Ιедало бина ларам а боцуш, эхарта вирзинчу Эльба-хитΙехь Дуьненан шолгΙачу тΙеман йист йиллинчу Висаитов Мовладан а. ХΙан-хΙа, дац иза, вайна мел хала хетахь а, цкъачунна аьттехьа а.\n… ТΙамах къадбелла салтий Нохчийчу садаΙа баьхкина, цхьаболчара бахахь а, эскарша тΙеш тохкур ду лаьмнашкахь, кхечара бахахь а, халкъана-м тусаделира хуьлуш дерг. Кестта хΙуттур долчу къематдийнах лаьцна хаьара вайнахана 1943-чу шарахь дуьйна а. «Вайн къам дохо кечлуш ву Сталин», хезара юкъ-кара. Амма хΙинца а и де тΙекхача юьсуш яра цхьа жимма зама. Ткъа оцу дийнах а, Сибрехахь текхначу кхойтта шарах а лаьцна дуьйцур ду вай тΙаьхьо….\nГосдепартамент США выпустил памятку для тех американцев, кто собрался на Олимпиаду в Сочи


Деношкахь Iамеркарчу Бостонан федералан кхеле Царнаев ЖовхIаран адвокаташа дехна цуьнан дов листар Iамеркан кхечу гIала дехьадаккхар. И тайпа дехар Товбеца-баттахь а динера Царнаевн агIоно, амма суьдо жоп доцуш дитинера.\nАдвокаташна хетарехь, Царнаевна тIехь ен кхел нийсонца яц, хIунда аьлча, Бостонехь марафон дIахьочу хенахь бомбанаш лелхийтарна бехкевечу Царнаев ЖовхIаре луьра цабезам бу меттигерчу бахархойн а, Iедалан а.\nЦундела довлистар бакъонца дац, аьлла хета Царнаевн адвокаташна. Нохчочунна тIебаьхьна 30 бехк, амма цо царех цхьа а тIе ца лоцу. Царнаев ЖовхIаран кхел йолаелла шо ду. Цкъачунна хууш дац иза маца чекхъер ю.


Кхелан сацамца принц вийна Саудин Iаьрбийн пачхьалкхехь\nСаудин Iаьрбийн пачхьалкхехь кхелан сацамца вийна принц ал-Кабира Турки бин Сауд. Цу махкахь дуьххьара хилла паччахьан доьзалера стаганна вен кхел яр.\nВен йина кхел кхочуш йина хиларх аьлла ду чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан лерринчу хаамехь. Аль-Кабирана кхайкхийна кхел тIечагIйина Саудийн пачхьалкхан лаккхарчу а, аппеляцин а суьдаш. Иза вен бакъо елла Паччахьан омраца.\n2014-чу шарахь суьдо бехке вира аль-Кабира Турки бин Сауд Саудин Iаьрбийн махкахо ал-Махемид Адел верна. Иза хиллера Эр-Риядана генайоцуш йолчу четаргIалахь масийтта стаг леттачохь.\nТалламхоша дийцарехь, принцо тапча тоьхна хиллера цу латарехь. Буй-тIарий дирзинчул тIаьхьа гучудаьлларг дара вийнарг принцан аль-Кабирин доттагI хилла хилар. Меттигерчу зорбанан гIирсаша дийцарехь, бохам хиллачу метте полици кхайкхинарг вара ал-Кабира. Цигахь полисхоша иза лецира.\nСаудин Iаьрбийн пачхьалкхехь лелачу шарIаца, цу махкахь вен кхел еш Iедал ду стаг вийначунна а, наркотикаш юхкуш гучуваьллачунна а, герз лелош талор динчунна а, зуда хьизийначунна а, дин сийсаздинчунна а.\nAmnesty International вовшахтохаралло дийцарехь, стохка Саудин Iаьрбийн пачхьалкхехь кхелан сацамца вийна 158 стаг.\nФранс-пресс агенталло бинчу хаамца, ал-Кабира Турки бин Сауд 134 стаг вара кху шарахь вен кхел а йина корта баьккхинарг.\nКхузахь шена тIе тидам бохуьйтуш кхин цхьа хIума ду. Принцо Ал-Кабирас вийначу кIентан доьзал реза ца хилла иза вен кхелах къелхьарваккха шайга кховдийна дуккха а миллионаш долларш барам болу компенсаци схьаэца, и ахча цIийн хьожу йогIуш ду аьлла. Вийначуьнан дас-нанас кхел кхочуш яр дийхина, нийсо толийтархьамма аьлла.


Европехь бераш дIадоху нохчийн дай-наношкара - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » Европехь бераш дIадоху нохчийн дай-наношкара\nКарарчу хенахь еккъа цхьана Австри-пачхьалкхахь нохчийн доьзалшкара дIадаьхна, керлачу дай-наношка дIаделла иттанашкахь бераш. Кхин дIадолу Европера мехкаш ца дийцича а. Тайп-тайпана ду цу хIуман бахьанаш а, гуларахь цхьа юкъара цIе тиллина, диагноз хIоттон йиш йоцуш. Амма коьртаниг цу хIора а бохамехь цхьаъ ду — и санна хIума нисделлачу муьлххачу а нохчийн доьзална Iаламат боккха сингаттам а, Iийжам а бу иза.\nБанжаев: „Цигахь масех бахьана ду. Хьалхарниг — нохчаша нохчийн Iедалехь кхетош-кхиоран болх бо шайн берашна, царна етташ а хуьлу, дов деш а нисло. Берана кху Австрин низамца тоха йиш яц. Ткъа цунна тоьхний хиича, я етта, аьлла, я хьенехагIеран чохь мохь хьоькхуш, девнаш хуьлу, аьлла, цхьаммо мотт тоьхча, тIаккха „югендамт“ олуш йолчу бераш лардечу хьукматера нах а, полици а схьакхочу, и бераш дIадаха.\nКхин цхьа бахьана ду, — со ма-дарра ца дийцича ца волу, хIунда аьлча со кху массийта шарахь и хIума толлуш, къахоьгуш а ву, — цхьаболу вайнехан дай-наной и бераш буьйсанна шаьш чохь а дуьтий, балха боьлху. Иза а магош дац. КхозлагIа бахьана ду, нагахь санна бер цхьана бахьнийца ишколе ца доьдуш диснехь, „югендамто“ оцу сохьта полице хаам а бой, Iедалхой схьа а богIий, бераш дIадуьгу. И саннарг низамца дац, цара лелош ерг харцо ю. ХIинца дукха хан йоцуш иштта цхьана нохчийн доьзалера кхо бер схьа а даьккхина, Германе тайп-тайпанчу доьзалшка дIасадекъна“.\nБилгал цхьаъ ду — хIора а Iедало бер дIадаькхинчу доьзалехь берг инзаре боккха бала а, сингаттам а бу. Уггаре хьалха цу хьолехь балехь дерш, дех-ненах а къастийна, хийрачу доьзале дIаделла долу ховха бераш ду.


Нохчийн пачхьалкхан "Грозный" телеканалан инстаграмера агIо дIакъевлина\n"Грозный" телеканалан директор Ахмадов Чингиз\nНохчийн пачхьалкхан "Грозный" телеканалан инстаграмера агIо схьаеллалуш яц. Социалан машанашка язбеллачара бина цуьнан тидам. 900 эзар стаг аккаунте язвелла агIо мича бахьанашца къевлина хууш дац. "Халахеттехь а, хIара агIо схьаеллалуш яц. Я агIо дIаяьккхина, я ссылка нийса яц" олий яздо, аккаунте гIоьртича.\n"Грозный" телехьожийло цкъачунна цхьана а кепара комментари йитина яц шайн инстаграм-агIо дIакъовларх лаьцна. Хила тарлучу бахьанашлахь ду - Нохчийчохь адамийн бакъонаш талхорна Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа тоьхна санкцеш.\nНохчийчохь бахархойн бакъонаш хьоьшуш хиларна Американо санкцеш тохарца масех шо а ду мехкан урхалхочун Кадыров Рамзанан инстаграмера официалан аккаунт къевлина йолу.


Вайн Пайхамара, IалайхIиc-салату ваcсалам, муха деш хилла фарз ламазашца суннат ламазаш?\nСан даггара салам-маршалла ду массо а иманехь болчу бусулбанашка, къаьсттина Олхазаре!!! ……\nВайн Пайхамара, IалайхIиc-салату ваcсалам, муха деш хилла фарз ламазашца суннат ламазаш (мел-мел ракаIатш, хьалхара-тIаьхьара)?\nМасала: аса делкъачунна хьалхари, тIаьхьари шиш ракаIат суннат ламазаш до...\nВайн Пайхамара, IалайхIиc-салату ваcсалам, деш ма хиллара кхочушдан лаара суна уьш.\nДелера салам-маршалла хуьлда хьуна а!\nДелан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) фарз ламазашца деш хилла аьлла долу суннат ламазаш витр доцург берхIийтта ракаIат ду. И ламазаш иштта ду:\n1. Iуьйра ламаз.\nIуьйра ламазал хьалха ши ракаIат суннат ламаз ду. ХIокху ламазан дозалла вуно доккха ду, масийтта хьадисехь дийцина а ду.\nIаишата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «Iуьйра ламазал хьалхара ши ракаIат (суннат ламаз) дика ду дуьненал а, цу чохь долчу (массо) хIуманал а».\nIаишата (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Iуьйра ламазал хьалхара ши ракаIат суннат ламаз санна чIогIа Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) лардеш кхи суннат ламаз дан а дацара».\n2. Делкъа ламаз.\nДелкъа ламазал хьалха диъ ракаIат ду, делкъа ламазал тIаьхьа а диъ ракаIат ду. Хьалха а, тIаьхьа а долу и диъ ракаIат шишша ракаIат деш шина ламазе декъна дича дика ду. Шишша ракаIат деш ши ламаз дича, делкъа ламазал хьалха а ши суннат ламаз хуьлу, делкъа ламазал тIаьхьа а ши суннат ламаз хуьлу. Нагахь санна диъ-диъ ракаIат далуш ца хилахь, шишша ракаIат мукъане а дан хьажа веза, хIунда аьлча хьалха а, тIаьхьа а шишша ракаIат дар чIагIдина долчу суннаташна юкъадогIуш ду.\nУмм Хьаби́бата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина шена хезира аьлла, Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) олуш: «Делкъа ламазал хьалха диъ ракаIат лардинарг а, цул тIаьхьа диъ ракаIат лардинарг а АллахIа хьарам вийр ву жоьжахатин цIарна».\nIабдуллахI ибн Ас-Са́иба (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) малх стигал юкъара дехьабаьлча диъ ракаIат дора делкъа ламаз дале хьалха. Цо элира цкъа: «Стигланан неIарш дIайоьллу хан ю иза, цундела цу хенахь сайн цхьа дика Iамал хьалайахар деза (лаьа) суна».\nАбу Аййуба (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан Элча (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) ша волчахь сецначу хенахь даим делкъа ламазал хьалха диъ ракаIат дора аьлла. (Цунах лаьцна) цо элира: «Малх стигал юкъара дехьабаьлча стигланан неIарш дIайоьллу. Делкъа ламаз дина даллалц дIа а ца къовлу уьш тIаккха. Ткъа суна оцу хенахь сайна цхьа дика хьаладахьийта лаьа».\n3. Малхбуза ламаз.\nМалхбуза ламазал хьалха диъ ракаIат ду. ХIара диъ ракаIат шина ламазе декъна дича дика ду.\nIабдуллахI ибн Iумара (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа къинхетам бойла малхбуза ламазал хьалха диъ ракаIат ламаз динчу стагах».\nIелас дийцина (Дела реза хуьлда цунна) Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) малхбуза ламазал хьалха диъ ракаIат дора аьлла, (ши ракаIат дIадаьлча) юккъехь салам а луш.\n4. МаьркIижа ламаз.\nМаьркIижа ламазна хьалха а, тIаьхьа а шишша ракаIат ду. Хьалхара ши ракаIат азанна а, къаматна а юкъахь деш ду.\nIабдуллахI ибн Ал-МугIаффала (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «АллахIан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира: «МаьркIижа ламазал хьалха ламаз дойла аш! МаьркIижа ламазал хьалха ламаз дойла аш!» Ша иза кхоалгIа аьллачул тIаьхьа тIетуьйхира цо - «…шена луучо» - аьлла, иза (чIагIдина) суннат ду аьлла ца хетийтархьама.\nАнаса ибн Малика (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Пайхамаран (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) заманахь шаьш малх чубуьзначул тIаьхьа маьркIижа ламазал хьалха ши ракаIат ламаз дора аьлла. Анасе хаьттина тIаккха: «Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) дорий и ши ракаIат?». Цо жоп делла: «Тхо и шиъ деш гуора цунна. Йа де а ца олура цо тхоьга, йа ма де а ца олура».\nКхин а дийцина цо (Дела реза хуьлда цунна) шаьш Мединатехь долуш, маьркIижа ламазана азан дича асхьабаш сихонца маьждиге а боьлхий, цу чура бIогIамашна улло дIа а хIуьттий, ши ракаIат ламаз дора; и ламаз дийриш дукха хиларна, цхьа хийра стаг маьждиг чуваьлча, парз ламаз дина даьлла олий хеталора цунна.\nIабдуллахI ибн Iумара (Дела реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) делкъа ламазал хьалха а ши ракаIат ламаз дора, цул тIаьхьа а ши ракаIат ламаз дора; маьркIижа ламазал тIаьхьа а ши ракаIат ламаз дора шен хIусам чохь; пхьуьйра ламазал тIаьхьа а ши ракаIат ламаз дора».\nКхин а дийцина цо (Дела реза хуьлда цунна): «Ас Iамийна Пайхамарера схьа (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) итт ракаIат дар: делкъа ламазал хьалха ши ракаIат а, цул тIаьхьа ши ракаIат а, маьркIижа ламазал тIаьхьа шен хIусамехь ши ракаIат а, пхьуьйра ламазал тIаьхьа шен хIусамехь ши ракаIат а, Iуьйра ламазал хьалха ши ракаIат а».\n5. Пхьуьйра ламаз.\nПхьуьйра ламазал тIаьхьа цуьнца шеца доьзна долу ши ракаIат суннат ламаз ду.\nЦунна тоьшалла ду жимма хьалха дийцина долу хьадисаш а, кхин а хIара ши хьадис а:\nУмм Хьабибита (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Суна хезира АллахIан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) олуш: «Делан лай волчу бусалба стага хIора дийнахь лекха хинволчу АллахIа доьхьа фард а доцуш шийтта ракаIат суннат ламаз дахь, лекха хинволчу АллахIа цунна дугIур ду ялсамани чохь цIа». ХIара хьадис Муслима а, Абу Давуда а, Насаийс а дийцина. Тирмизийс дийцинчу хьадисехь и ракаIаташ иштта билгалдина ду: «Делкъа ламазал хьалха диъ ракаIат а, цул тIаьхьа ши ракаIат а, маьркIижа тIаьхьа ши ракаIат а, пхьуьйра ламазал тIаьхьа ши ракаIат а, Iуьйра ламазал хьалха ши ракаIат а».\nIаишата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «Дийнахь а, буса а даим шийтта ракаIат лардинарг ялсамани гIур ву: делкъа ламазал хьалха диъ ракаIат а, цул тIаьхьа ши ракаIат а, маьркIижа тIаьхьа ши ракаIат а, пхьуьйра ламазал тIаьхьа ши ракаIат а, Iуьйра ламазал хьалха ши ракаIат а».\nКъаьсттина пхьуйра ламазца доьзна дацахь а, суннат ду пхьуьйра ламазан азанна а, къаматна а юкъахь ши ракаIат суннат ламаз дар, йа кхин а сов ракаIаташ дар, шена луъучул. Цуьнан тоьшалла ду IабдуллахI ибн МугIаффала (Дела реза хуьлда цунна) дийцина долу хьадис, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «Ламазана беш болчу хIора шина кхайкхамна юкъахь (суннат) ламаз ду! Ламазана беш болчу хIора шина кхайкхамна юкъахь (суннат) ламаз ду! Ламазана беш болчу хIора шина кхайкхамна юкъахь (суннат) ламаз ду!». И кхоалгIаниг аьллачул тIаьхьа тIетуьйхира цо: «…шена луучунна» - аьлла. ХIара хьадис Бухарис а, Муслима а дийцина.\nШафиIийн мазхIабехь рузбана ламаз а делкъа ламаз санна ду суннат ламаз дарехь.\nИмам Нававийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Рузбан ламазал хьалха а, тIаьхьа а ламаз дар суннат ду. Цунах уггар кIеззиг дерг ши ракаIат дар ду, цул хьалха а, цул тIаьхьа а. Ткъа кхачаме дерг диъ ракаIат хьалха а, диъ ракаIат тIаьхьа а дар ду. … …\nАмма хьадисашкара цуьнан тешалла – IабдуллахI ибн Iумара (Дела реза хуьлда цунна) дийцинарг ду, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) рузбанал тIаьхьа шен хIусамехь ши ракаIат (суннат) ламаз дора аьлла. Кхечу некъаца деана ду иза, «ша рузба динчул тIаьхьа ламаз ца дора цо, маьждиг чура ара а ваьлла, шен чу ваххалц, тIаккха шен чохь ши ракаIат дора цо» - аьлла. Иза дийцина Бухарис а, Муслима а.\nАбу ХIурайрата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина, Делан Элчано (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шаьш рузба динчул тIаьхьа диъ ракаIат (суннат) дойла аш». Кхин а дийцина цо, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлларг: «Шух цхьаъ рузбанал тIаьхьа ламаз деш хилахь, диъ ракаIат дойла цо». Кхечу некъаца а деана ду иза иштта: «Шаьш рузбанал тIаьхьа ламаз деш хилахь, диъ ракаIат дойла аш». И кхо хьадис Муслима дийцина. Абу Давуда дийцинчу хьадисехь деана ду: «Шаьш рузба дича, цул тIаьхьа диъ ракаIат (суннат) ламаз де аш».\nАмма цул (рузбанал) хьалха деш долчу суннатан тешалла IабдуллахI ибн МугIаффала дийцина долу хьадис ду, хьалха вай хьахийна долу: «ХIора шина азанна (ламазан кхайкхамна) юкъахь (суннат) ламаз ду». Кхин а цуьнан тешалла ду иза делкъа ламазца дустар (къийас йар).\nАмма Ибн Ма́джахIас Ибн Iаббасера схьа дийцина долу хIара хьадис: «Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) рузбанал хьалха диъ ракаIат ламаз дора, юкъахь салам а ца луш» - иза тешаллийна лацар нийса дац, хIунда аьлча иза цхьанне хIуманна пайде доцуш, чIогIа гIийла хьадис долу дела.\nТIаккха Абу Iийса Ат-Тирмизийс дийцина, IабдуллахI ибн МасIуда (Дела реза хуьлда цунна) рузбанал хьалха а диъ ракаIат дора аьлла, цул тIаьхьа а диъ ракаIат дора аьлла.\nИштта суннат дийр ду аьлла Суфйан Ас-Саврийс а, Ибнул-Мубарака а».\n Бухарий, Муслим, Абу Давуд, Насаий.\n Ахьмад, Абу Давуд, Насаий, Тирмизий.\n ТIабара́ний, «Ал-МуIджамул-Кабир», «Ал-МуIджамул-АвсатI».\n Ахьмад, Абу Давуд, Тирмизий, Ибн Хьиббан, Ибн ХузаймахI.\n Абу Давуд, Тирмизий. Нийса хьадис ду и.\n Малик, БайхIакъий, Абу Давуд, Насаий.\n Насаий, Тирмизий, Ибн МаджахI.\n Имам Ан-Нававий, «Ал-Маджму́I», 4/9.\n Имам Ан-Нававий, «Ал-Маджму́I», 4/10.


Исламан Нур - Свет Ислама - Никъабан хьукма хIун ду?\nХьалхараниг. Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Хьаьж дихкина йолучу зудчо юьхь къайла ма йоккхуьйла, куьйгашна тIе каранаш а ма духийла цо». ТIаккха къамелан тоьшаллица вайна гучудолу: зудчо, ша хьаьж дихкина яцахь, никъаб юхуш (юхь къайлайоккхуш) хилар, куьйгаш а къайладохуш хилар.\nИштта Абу-Бакаран йоIа Асмаа дийцина хьадис а ма ду вайна, ша хьаьж деш яра аьлла. Ткъа хIара-м, хаза неха санна (кхин хилча цамаггал), бакъ (сахьихь) хьадис ду шуна, тIех бакъ иснад а долуш, къегина кхетта малх санна, шен цIена зIе а йолуш.\nИштта Iайшата (Дела реза хуьлда цунна) дийцина хьадис а ду.\nХIара шиъэ хьадис цхьа маьIна долуш ду: «Божарий тхуна тIехбовлучу хенахь, тхайн чухтанаш яххьашна тIехула охьатосура оха».\nАса Асмаъ хIунда хьахий кхузахь? Дера хьахий, оцу наха олун дела: «Iайшат бусалба нехан нана ма ю, ткъа бусулба нехан наношна тIехь парз ма хилла паранджа лелор, амма кхиндIа болучу зударшна тIехь дац и лелор».\nАмма Асмаъ ма яц бусалба нехан нанойх, Абу-Бакаран йоI Асмаъ ма яц бусалба нехан нанойх. Ша царех йоццушехь, цо боху: «Тхоьх хIораммо а шен чухта юьхьана тIехула охьатосура тхайна божарий тIехбовлучу хенахь».\nЦхьамма ала тарло соьга: «ТIаккха иштта хилча а ма ца хуьлу и важиб». Аса боху: со и важиб хилар дуьйцуш вац хIинца. Со и важиб хилар а, я кхин хилар а дуьйцуш вац. Со никъаб лелор Iадат ду, Iибадат дац бохучарна жоп луш ву. И тоьшаллаш стенга хьо цара, берриге а Iеламнаха дуьйцуш долу? Хьалхалерачу Iеламнехан жайнаш вай схьадиллича, хIун, и Iеламнах аьшпаш буьттуш хилла вайна тIаккха? И Iеламнах хIуманах кхетам боцуш (похIма доцуш), жехIала нах хилла тIаккха?!\nЗударий суннат барах лаьцнарг хьахийча, цара олу: «Зударий суннат бар суннатехь дац». Дика ду тIаккха. Суна (вайна) кхета лаьа: Асхьабийн хенахь дуьйна схьадийцина болу и Iеламнах, кхозлагIчу бIешарера дуьйна хIижарин терахьца, иштта кхиндIа схьа а - уьш кхетам боцуш хилла тIаккха?! Уьш, хIун, дин ца девзаш хилла?! Уьш вайна аьшпаш буьттуш хилла?! Вайна тоьшаллаш а, дин а харцдеш, галдоккхуш хилла цара?! Жоп лойша вайна оцу хIуманна! Вайн берриге а Iеламнах гIалат бевла хилла-те, хIижарин тIерахьца кхозлагIчу бIе шарера дуьйна хIокху дийне кхаччалц, шаьш аьлла болу: зударий суннат бар (машруI) мегаш хIума ду, магарний, важиб хиларний юккъехь хьийзаш долу? Ткъа и важиб хилар тоьлуш ду, билггал.\nВажиб хилар гойтуш долу тоьшаллаш дуккха а чIогIо ду и мустахьаб хиларрий, мегаш хиларрий дуьйцучарел а. Ткъа иза ШафиIин а, Имам Нававин а, уьш боцучу кхечеран а дош ду. Оцунна тIедоьгIна цара шайн далилаш.\nАмма со хIинца и я важиб хилар а, я мустахьаб (дича дика хилар) а дуьйцуш вац.\nЦара-м гуттар а гена (ара) дехи вай. Цара боху: «Динах хIуммаъ дац иза».\nТIаккха жоп лойша тхуна! И дIабахана Iеламнах берриге а тилла хилла-кха?! Цара массара а Iехийна хилла-кха вай?!\nЦкъа делахь, гIала ян а воьлла, пачхьалкх йохаяр санна хIума ду и.\nШозлагIа делахь, хIусам ян а воьлла, гIала йохаяр санна хIума ду и.\nХьажал хьо, хIокхо дийриг-м, цхьа хIусам йогIа а воьлла, дийнна шахьар йохаяр санна хIума ма ду бохург ду и!\nЦхьадолучу мехкашкахь – Шемахь, Мисарахь, иштта кхечанхьа а - ма-аллара: «ДогIанна кIеллахь дара тхо. Ткъа цуьнах девдда апарина кIел лилхира тхо». ГIийла догIучу догIане тIада ца вайта дIалечкъина волу хIара, ваха а вахана, оцу апарина кIел иккхина, алссам хи схьатоттуш долучу, чухчарис санна.\nЯ йовхонна дуьхьал цIарца гIо лоьхуш волучух терра ду и.\nХIокху гIуллакхан цхьа чIогIа бодане (зуламе) агIо ю, иза - дин ца девзаш болу могIарера нах ШарIан жайнашкахь шекбовлар ду.\nДика ду, хIета. Ма дойла оцу «хьекъалечу» наха сан а я кхечуьнан а къамел къобал. Тхо дерриш а юьстаха дуьтийла цара.\n«ХIорданга кхача лууш волучунна татолаш кегий хетта» олуш ду-кха. ТIаккха хIорш - хIара кегий татолаш - Iадда а дитина, хIорданна тIе доьлху вай.\nХIокху хаттарехь муьлхха а шена тIетовжийла йолу фикъхIан жайна схьа а диллина, иза цига хьаьжча, тIаккха а цунна карадо-кха вай дуьйцуш долучунна бIостанехьа къамел. Шиннах цхьа хIума хуьлу цунна: я и Iеламнах бехке бо цо - уьш тилабелла хилла-кха бохуш, я тхо бехке до цо - хIокхара хIара дин галдаьккхиний, тIе хIун тоьхна а ца хаьий, я дIа хIун даьккхина а ца хаьий бохуш.\nНикъабан хьукма важиб хиларний, суннат (мустахьаб) хиларний юккъехь лаьтташ ду Iеламнахана гергахь.\nЦарна юккъехь къовсам буй, ткъа, оцунна тIехь? ХIаъ, бу: иза важиб ду, я суннат (мустахьаб) ду аьлла. Амма вайн бакъо яц шуна хIокху гонна юкъара арадовла, важиб ду, я суннат (мустахьаб) ду бохучу. ХIунда аьлча, массо а Iеламнехан барт хилла, бусалба динехь бух болуш хIума и долун дела.\nЦхьана дас цкъа а аьлла дац: паранджа (никъаб) бидаIат ду аьлла, жехIала нахий бен. «Никъаб хьарам ярца накъостий самабахар» цIе йолу жайна яздиначо а боху и.\nЖехIала стага ала тарло: и хIуммаъ дац. Амма Дала ларвойла-кха Iеламстаг бехваларах хIара санна долучу хаттарехь. Iеламстагана-м хIара тайпа хаттар кегалойла а ма дац!\nСо иза Iадат ду бохучу нахана дуьхьал жоп луш ву шуна. Со вац шуна и ШарIех долуш хиларах а, я суннат хиларах а, я важиб хиларах а лаьцна дуьйцуш.\nСуннат хиларрий, важиб хиларрий дийца цунна кхин меттиг бу. Цара и суннат ду аьлча а - бакъонна герга бу уьш. Цо (цара) ала тарло: «Соьгахь далилаш ду иза суннат хилар толош». Я кхиндерг ала а тарло цо (цара): «Хуьлуьйтур вай оцу кепара...». ШарIехь магош болучу къовсамах лорур вай иза, масала, Iеламнахана юккъехь уггаре а лахарчу дарже диллича а.\nАмма цхьамма, ван а веана, аьлча: «Динах хьакхалуш хIуммаъ дац цуьнан», тIаккха и хIун бохург хуьлу?? Цо аьллера аьлла, и къа сайна тIелаца деза аса?!\nСийлахьчу Делора, аса шен жайнин цIе яьккхина волучу, и бидаIаташ юкъадохуш волучу оцу хьенеха ала ма-элира: «Хийистехь луьйчуш йолучу меттигехь лелаш йолу зуда АллахIна мел а герга ма ю и паранджа (никъаб) лелош йолучул а».\nОйла ян а йой ахьа: оцу кепара адам муха хир ду?! Ша дуьйцучух кхеташ а волуш, шен коьртара схьадолург хаа а хууш волучу стага оцу тайпана дош муха эра ду?!\n«Луьйчуш духуш долу духар а доьхна, хийистехь лелаш йолу зуда никъаб лелош йолучул а Далла гергоха ю?» аьлла, шега хаьттича, «ХIаъ, ю!» боху-кх цо.\nДика ду тIаккха. «ХIунда ю?» хаьттича, цо боху: «Хийистехь лелаш ерг - иза, ша Iеса юй а хууш, Iеса ю, цо тоба дан а тарло. Амма паранджа (никъаб) лелош йолу зуда – иза Iеса ю, ша сийлахь ю а моьттуш. Иза шен «бидаIатна» тIехь дIалела, иштта, оцу «бидаIатца» АллахIна герга хила а гIерта иза».\nАдамо хIокху тайпана къамел дечу хенахь, цхьана а адамо ша къобалдийр доцуш долу, шуна соьгара хIинца хезаш долу хIара къамел, суна хаьа, паранджана (никъабана) реза боцучара къобалдийриг цахилар. И дера ду, мини-юбкий, микро-юбкий, миний, цаминий а йоьхна, оцу цхьайолучу арахьарчу паччхьалкхашкахь лелаш берш, АллахIна мел а гергоха бу, паранджа а йоьхна, оьзда, цIена лелаш болучарел а, шайн яххьаш къайла а яьхна, АллахIна герга гIоьртина болучарел а бохург!\nХIара хIума жима хIума дац шуна, вежарий! ЧIогIа кхераме даьлла шуна хIара гIуллакх. Бусалба динан Iилманашкахь шеко кхуллуш ду шуна. Шеко кхуллуш ду шуна вайн Iелам а болучу дайшкара, ворххIе а дайшкара вайна схьадеана долучу жайнашкахь. Цара и Iеламнах харц бича а - боккха бохам бу и, цара уьш бакъ бахь а – тIаккха а тхо харц дийр ду шуна цара.\nВай масална аьлча: «Хьенеха иштта а, иштта а хьукма дина, иштта а, иштта а боху цо», цара олу: «Хаац, АллахI ву-кха дика хуург. Цунна маслаIате хила а там бу и, я ца хила а там бу и, я жехIала хила а там бу иза, я кхин хила а там бу иза…». ТIаккха хIара дин вовшахдалар хир ду цуьнах, я хIокхарна а тIаьхьа ца бозуш, я вукхарна а тIаьхьа ца бозуш.\nХIара гIуллакх-м, бакъдолуш, чIогIа къаьхьа а, сингаттаме а гIуллакх ду шуна, кхин ца хиллал чIогIа.\nДелахь а, Делан кхоллам (къадар) кхочуш хир бу шуна. Аса боху-кха шуьга: АллахIан йоза лелар ду шуна!\nСуна ала луург (хIун ду шуна аьлча): «Ша юьхь-кIайн а волуш, Далла дуьхьал хIотта лууш верг - Делах кхоьрийла! Делах кхоьрийла!».\nАллахIна хьалха луш долу жоп хIораммо а ша-ша волуш лур долуш ду шуна!\n«ХIора стаг а ша гулдиначуьнан закъалтахо ву шуна!».\n«Массо а дегI ша гулдиначуьнан закъалтахо ду шуна!».\n«Цхьана а адамо кхечуьнан мохь такхор бац шуна!».\nАдам ша ши ког стенга буьллу хьажа деза. Аса, сайн бакъдерг дIаала ницкъ кхачахь, - дIаала деза бакъдерг. Бакъдерг дIаала ницкъ сан бацахь - бакъдерг харц а ца деш, тапъаьлла Iадда Iан веза со. Дарж соьгара дIадаккхахь а, аса къамел деш йолу меттиг соьгара дIаяккхахь а - сайн чохь Iийра ву-кха со, сайн Далла Iибадат а деш. ХIокху таIзарех муьлха а таIзар суна дахь (муьлхха а гIуда суна тохахь) - сайга далуш дерг дина-кха аса. ТIаккха Дала соьга хаьттича: «Бакъдерг хIунда хьулдира ахьа?» аьлла, «Сан Дела! Соьга цаалийтира-кха цара» жоп лур ду аса. Амма къамел дан некъ мел бу - АллахI реза волу къамел дийр ду вай. Вайн дIабахана болучу Iеламнахана дуьхьал а ца дуьйлуш, хIунда аьлча вайга иштта схьадеана ирс ду хIара.\nЦхьанне а бакъо яц - шегахь Iеламнехан барт хилла болучу кхиэлана а, цул совнаха толош долучу дашна а дуьхьал вала. ИжмаIана дуьхьал вала цхьаьллиг цхьанна а мегаш дац!\nIеламнахах цхьаболучара толийна кхиэл иза елахь, тIаккха цунна тIехьавазар гIолехь ду, нагахь санна со суо хьукма схьадаккхарна охIла (мужтахIид) вацахь. Амма и хьукма схьадаккхарна охIла со велахь, соьгахь и хьукма схьадаккха гIирсаш а белахь, тIаккха-м суна мегар ду оцу кхиэланна дуьхьал вала, дукхаха болучу Iеламнаха и кхиэл къобалъеш елахь а. Юха а бах вай, нагахь санна ижтихIад дан гIирсаш вайгахь белахь.\nАмма, нагахь санна соьгахь ижтихIад дан гIирсаш бацахь, тIаккха Iеламнаха хаттарехь толош долучунна тIе схьаван веза со.\nСайн къамел дIадолалуш аса ма-аллара, дисина кхиндолу хаттарш ду, шинне а агIор цхьатерра далилаш (тоьшаллаш) долу. Цигахь-м шена нийсоха хетарг харжа паргIато ю цунна, хьалхарчуллий, шолгIачуллий.\nЛекха, ЦIена волучу АллахIе доьху-кх вай: Цо вай нисдар а, вай бахьана долуш, кхиниш нисбар а! Цо аса шуьга дийцина долу хIара къамел оцу АллахIе боьдуш болучу ирсечу а, декъалечу новкъа кхачадар а!\nИштта бехк цабиллар а доьху аса - хIара къамел аса цхьажимма шога дарна. Вуьшта къамел кIеда дар дезаш ву со, ша кхача дезаче и дикоха дIакхачийтархьамма. Делахь а, со (чIогIа) гIайгIане ву, сан дагчохь (боккха) сингаттам бу. Цундела юха а бехк цабиллар доьху аса - сайн дешнаш цхьажимма шога хиларна.\nХIокху тIехь сайн къамел дIадерзадо аса.\nЛекха волучу АллахIе сайна а, шуна а гечдар а доьху аса!\nХьехам бинарг: Абу Исхьакъ ал-Хьувайни\nХьехам гочбинарг: Бахlауддинан кlант Аслан


Кадыров Рамзан а, Умаров Джамбулат а\nОьрсийн коьртачу "Царьград-ТВ-с" YouTube-каналерчу шен агIон тIехь "Грозный. Взгляд" цIарца хIора кIиранах программа йолийна. Цу чохь Нохчийчуьрчу зорбан министро Умаров Джамбулата проблемех а, тахана хIуьттучу хеттарех а дуьйцур ду. Хьалхарчу программан эфирехь министро ша дуьйцур ду аьллера лазамечух- нохчийн, оьрсийн юкъаметтигех. Уьш чолхе ю, шина а агIор: цакхетамаш, цабезамаш, лазамаш.\nШина къоман юкъаметтигаш кхолайо уггар коьртачу шина эпизодо - 1944-чу шарахь нохчий махках бахаро а, Нохчийчохь хиллачу тIемаша а. И ший а тема йийцареяр Iаламат ладаме ду, амма царех дийцар дихкина ду аьлла тешна ву юкъаралхо Кутаев Руслан. Къам махках даьккхина де дагалоцуш конференци хIоттийна аьлла, набахте хьажийра иза.\nТIамо йитинчу хьу́нах дуьйцучу заманчохь кхачаме лору, чим бинчуьра республика гIаттарх а, Кадыров Ахьмада къам хьалхадаккхарх а, цуьнан кIанта, Кадыров Рамзана тешамца, бакъонца Путин Владимирна гIуллакх дарх далхийчхьана.\nНохчийн историн халачу агIонех министро дага ца лецира. Амма елира цо ладогIархошна оьрсийн империца хиллачу тIамех дакъошкахь информаци. Дагаяийтира Дади-Юьртан трагеди, нохчийн зударийн турпалаллех а дуьйцуш.\nОьрсийн эскархоша шайца шаьш дIадига дагахь, хикеманш тIехь Теркал дехьа дохучу хенахь, зудабераша тIе а бетталуш, шайца хичу баьхьна, хIаллакбина хиллера уьш. Нохчийн зударийн турпалаллех лаьцна цхьа истори ю хIара.\nШен эмоцин къамелехь дийцина а ца волура Умаров Джамбулат тахана кхиина йогIучу Нохчийчоьнах. Дуьйцура цо, пенах кхозучу, дашон гонехь диллинчу суьрта тIера леррина шега схьахьоьжучу Кадыров Рамзанна хьалха.\nУмаров Джамбулат, зорбан министр\nЦкъачунна кехат тIехь бен йоцу, йина ялаза Ахмат-Тауэр бIав- "Нохчийчоьнан Республика а, Оьрсийчоь а юхаденъяларан" символ ю элира цо. Ткъа маца йоьжнера Оьрсийчоь, Умаровс къаста ца дира.\nМинистрна гергахь, Оьрсийчохь болу нохчий муьлш бу-те? Оьрсийн "жимахболу вежарий" бу уьш, (оьрси – "воккхахволу ваша"). Оцу жимахволчу вешин вон амал ю, наггахь "хьан куьйгах цергаш юхку цо, цIий даллалц лета иза хьох, харцхьалела, цуьнан карахь Iад ду".\n"Хьо иза вен гIурту, амма оьшуш дац, кхана веана хьо кIелхьарвоккхур ву цо. Хьоьгара тахана оьшург - собар ду. Цуьнан харц амал а ловш, хьо собаре хилахь, кхана-лама оцу хьан жимчу вешех тIемало хир ву. Хьан дозанаш лардан хIуттур ву иза тIаккха. Цуьнан цIе яккхар, цуьнан буьрса ламанхочун хьажар тоаме хир ду, хьан мостагIий кхерабевлла, бовдийта".\nМинистро зевне къамел дечу заманчохь, цо "буьрса хьажарх" олучу юкъанна, камера тIеерзайо пенах кхозучу Кадыров Рамзанан суьртана. Хьаькамо вуьйцург мила ву-те аьлла, цхьаннан а шеконаш ца хилийта.\nКхи дIа йолчу дискуссехь, Умаровс чIагIдо, масала, яхначу заманчохь нохчо - ахархо хилла бохуш. Дуьххьара металлурги Нохчийчохь кхоллаелла ю боху цо, цхьана гобоьвллачу Iилманчийн гипотезаца.\nКхеташ дац, оьрсийн, нохчийн юкъаметтигашкахь йолчу проблемех дискусси хьочу хенахь, стенна оьшу Умаровн нохчо-къинхьегамхочух хьесапаш дар. Иштта кхеташ дац, хьанна лерина ду министран шуьйра, деза, зевне къамелаш.\nТема Iаламат чIогIа оьшуш ю, бакъдерг аьлча, ткъа кхи хьан айдийр ду къаьмнийн юкъаметтигех хеттарш, ша къоман политикан министро ца дийцахь.\nУмаровна, масала, хаа дезара, нохчийн кегийрхойн доккхачу декъанна Оьрсийчоь генара, шайна хира хеташ хилар.\nНагахь цу кепара проблемаш ерзо лаахь Нохчийчоьнан урхаллана, я уьш тахана юкъахь лаьтташ хилар цара бакъдеш делахь, пафос а, штампаш а дIа а яьхна, даггара, ма-дарра дийцарш дIадахьа охьаховша безара уьш.\nМатериалан автор "Кавказ.Реалиин" корреспондент Нерозникова Екатерина, гочйинарг Димаева Лиза


Молха: оьцучунна - белхам, духкучунна - бахам\nКху шарахь Нохчийчохь Iедалан цIарах 10 аптека схьаелла Iалашо ю. Иза дIакхайкхина "Фарммедтехснаб" цIе йолчу Iедалан урхалло. Царах 5 Соьлж-гIалахь схьайоьллур ю, важа 5-кIошташкахь.\nIедалан аптекаш схьаеллар - дика гIуллакх лору юкъараллехь, амма нагахь санна, ша жIалийн нускалш санна яьржинчара духку дикалла йоцу молханаш цу чохь а хилахь, оьшуш хIума ца хета иза.\n35 шо ду Хайдарова Белла аптекехь болх беш йолу. Хьалха Iедалан аптекаш хиларал сов, цига мел дохьу молха оццу Iедало чIогIа терго а, Iуналла а деш латтадора.\nТахана шайна а атта дац молханех диканиг къастадан, хьо дика зеделла говзанча вацахь, аьлла дийцира цо: "Молхах хьалха сингаттам ца хуьлура. Iедало талла а толлий схьадоуьйтура иза. ХIицна тхуна а иза къасто атта дац уллехь дикаллийн сертификат ца хилахь. Иза дацахь тешам бац. Цундела леррина цу тIехь болх бан беза. Схьаоьцу меттиг диканиг хила еза. Кхечара лелочун тIаьхьа а кхуьур вац".\nНохчийчохь эзарнаш ю апкеташ. Цхьа жима стол дIахIотто меттиг йолчохь а, духку молханаш. Дикка хан ю наха молханех шайна дарба ца хуьлу бохуш, аьрзанаш до.\nЦундела, Iедало и гIуллакх шен куьйга кIел эцча гIоле хила мега аьлла дийцира унхочо Бетербиев Мовладис: "Аптекаш вайн цIахь елахь а, я Оьрсийчохь елахь а - бозбуанчалла хета-кх суна. Кху дуьненахь мел долу дIовш ду духкуш. Итт елахь а, Iедалан аптекаш хилча а, хьалха санна Iедалан монополи а йолуш дика хир дара.\nХIинца вайн цIера мел верг ХIирийн махкара молха оьцуш ву, кхиверг Дагестанера. Со а цхьа голаш лохуш вара. Суна а деана молха дара Ибупрофен. Иза мелча мелла а гIоле хилира суна. Ткъа вайн цIахь бежIу хилларг а, нехаш дIайохург а аптекарь хуьлу".\nНохчийчохь уггаре а коьрта молх антибиотик ду. Муьлахачу а хьелашкахь а яздо иза дукхачу лоьраша. Къаьсттина берашна лар а луш, дала мегаш дац иза, цо дегIан иммунитет лахйо дела, амма шайн барт болчу аптекашка хьовсабо нах, цигахь диканиг ду олий.\nОцу хIуманех шаьш ларлуш ду, дика молхий бен схьаоьцуш а дац шаьш аьлла дийцира Соьлж-ГIалара цхьана аптекан белхахочо Дудаева Сацитас: "Ас болх бен аптека "Грозфарм" ю. Цу чу богIучу дархоша олу-кх шуьгара эцначу молхано гIоле йо шайна".\nАптекехь духку молханийн дикаллех лаьцна юкъараллехь дийцина а ца Iаш, юмористаша а айдина и гIуллакх. "Хьапар-чупар" олучу скетчкоман цхьана роликехь аптеки чуваханчу цомгушчунна цхьа мор боьттина молханаш хьалхадуьллу духкучо. - Кхарех пайда хир буй суна, - аьлла хаьттича, - хьуна-м ца хаа, суна-м хилла: кIантана ши биргIа йолу Камри эцна, Минуткехь тIекIал цIенош а дина, - аьлла, жоп делира фармацевто.\n"Я АллахI, эшаелахь рак а, тIемаш а!" - Эльсункаев Салижанан доIа\n"Сайн йоI могуш хилча, тIулга тIехь Iен а реза яра со"\nДарба лоьро маьхза дича а тIе ца боьлху лазархой\n"Фармацевтан" бизнес набахте йирзина


ГIалгIайчуьрчу "Э" Центран куьйгалхо Эльджаркиев ИбрехIим а, цуьнан ваша а верца доьзна шеконашца цхьайттолгIа Оздоев Алихан дIалаьцна Москвахь. "Интерфакс" агенталло бина цунах лаьцна хаам, шайн хьостанна тIетевжина. Яхначу буса лаьцна Оздоев талламан изоляторехь чувоьллина ву.\nХьалхо "Интерфакс" хьостано къадийра, кхин а 20 стаг ву оцу гIуллакхна тIехула лоьхуш аьлла. Карарчу беттан 6-чохь Талламан комитето хаамбира, Эльджаркиев верна бехке хеташ зуламхойн тобанан 6 декъашхо каравеана шайна аьлла.\n«Московский комсомолец» гIирсо яздора, лаьцначарлахь Картоев Къурейш зулам динчу меттигера дIавигина хилла машенлелорхо а ву аьлла. Тайп-тайпанчу хаамашца, Картоев я Нохчийчохь, я Туркойчохь лечкъина ву. Дуьненаюкъарчу лехамашка велла иза.


Transparency International сайтан агIонан даьккхина сурт.\nКоррупцица къийсам латточу Transparency International организацино йолийна «Гучуваккха коррупционер” цIе йолу кампани. Цу организацино доьху юкъараллин санкцеш кхайкхор коррупци лелочу 9 декъашхочунна. Царна юкъахь ю ФИФА а, Кадыровн фонд а.\nДуьненаюкъарчу Iедалшца йоьзна йоцучу Transparency International организацино интернетехь йолийначу кампанин цIе ю «Гучуваккха коррупционер" (Unmask the Corrupt). Цуьнан сайта тIехь Чиллан-беттан 10-чу дийнахь зорбане бахьна уггаре а шуьйра коррупцилелорхой.\nTransparency International-ан Iаьржачу тептарна тIехь ю, ша аьлча, Нохчийчура Кадыров Ахьмадан цIарх фонд а, Украинин президент хилла Янукович Виктор а, Дуьненаюкъара футболан цхьанакхетаралла а (ФИФА), Тунисан президент хилла Зин эль-Абидин Бен Iела а, долахочуьнан цIе а ца хоьттуш, компанешна регистраци еш йолу Къилбаседа Iамеркера Делавэр штат а.\nЦул сов, Transparency International-ан коррупционарашна юкъахь ву миллионаш пачхьалкхан хазнара ахча лачкъийна волу Доминиканан Республикан сенатор Баутиста Феликс а, 100 миллион сов доллар лачкъийна Панаман хилла президент Мартинелли Рикардо а, ткъа иштта 2 миллиард доллар барамехь кхаьънаш эцна «Петробрас» Бразилера пачхьалкхан мехкадаьттан компани а.\nTransparency International-о шен сайта тIехь йолийначу кампанино тидам тIеозийна хIинцале а 170 000 стеган. Уггаре а ирча коррупци лелийнарш билгалбехира цу акцин декъашхоша адамаша кхаж а тосуш, царах алсам адамийн бакъонаш йохош берш тидаме а оьцуш.\nКху дуьнентIера ерриге а аьлча санна пачхьалкхашкарчу наха хаамаш бинера Transparency International-е шайн махкахь болчу коррупционерех лаьцна. Цу кехатана тIехь вара 383 коррупционер. Ткъа хIинца царах къастийначарна дуьхьала юкъараллан санкцеш кхайкхо еза аьлла кхайкхам бина Transparency International организацино.\nЦо буьйцучу коррупцин дайшна юкъахь хьехаош ю 2004-чу шарахь кхоьллина «Кадыров Ахьмадан фонд». Хьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар динера, цу фонде ахча луш берш нохчийн къомах болу бизнессхой бу аьлла.\n"Коммерсант" газето дийцарехь, цу фондан ахча гулдаран масийтта сурсат ду, шайна юкъахь шаьш доккхучу рицкъан 10 процент цига хьажош болу нохчийн бюджетера алап луш болу белхахой а болуш.\nTransparency International-о шен сайта тIехь мелла а шуьйра дуьйцу шаьш шайн талламана юкъаозийначерах лаьцна.\nTransparency International-о кампани йолийна ФИФА-на а, Кадыровн фондана а дуьхьал\nКоррупци эшон пхи хьехам бо говзанчаша\nУкраинехь коррупцина дуьхьал кхеташонан куьйгалхо хIоттийна Джемилов Мустафа


ГIура Дадин метта - пурстоп\nГIуран-бутт 20, 2013\nНохчийчоь -- ГIура Дадин духар доьхна стаг ву Соьлж-ГIалахь туьранийн цIерпош тIехь бераш хоьхкуш. (2010)\nКерла шарца доьхзначу мукъачу деношкахь садаIа йиш хира йолчух тера дац Нохчийчурчу кхелийн пурстоьпийн. Декхарш а, гIуданаш а схьагулдан арабевлла уьш кху деношкахь.\nКхелан пурстопийн урхаллера болчу хаамашца, хIара шо чекхдалале, берашна совгIаташ дан вогIучу ГIура дадийн меттан богIура бу, гIуда дIадеха Iедалхой. Дисинчу хIокху иттехь дийнахь, цара чIагIбина и болх. Шортта, декхар тIехьарчийна берш а, гIуданаш хьерчийнарш а бу Нохчийчохь.\nЦаьрца дийна шарахь латтийна болу къийсам, гарехь, жамIаш дахьаш ца баьлла дIа. ХIинца, кхин гIоле хIума ца карийна, ша, керлачу шеран йоххьехь, нахана во кхаъ бахьаш неIарга хIиттар бен. Башхалла а яц, хьан гIуда бIе туьма далахь а, я 100 туьма далахь а.\nМаршо Радион корреспонденте а, низамехь ма хуьллу лелачуьнна, Iуьйран цIа телефон а тоьхна, хаам бира, долчу гIуданах а, иза дIадала дезаш хиларх а. Дийцарехь, низамашкахь, хийцамаш а хилчух тера ду. 10 туьма декхар долу стаг, Оьрсийчоьнан дозаналла хьов, ша вехачу мехкан дозаналла а аравала йиша хира яц, бохуш, кхерамаш тийсира кхелан пурстопан урхаллехь.\nКхелан пурстоп: «Рейдаш-м яц еш, амма, гIуданаш дол-долчухулла уьш схьагулдеш лелаш-м бу. И рейдаш ца йича йиша юй церан? Кхузарчу тхан базехь хьо валахь, хьуна дозаналла араволу паспорт а лура дац хьуна. Кхузара справка ма езий хьуна. Нальчике воьдуш хилча а бала хуьлу хьуна, тхан базехь валахь».\nКорреспондент: «Ас итт туьма гIуда дIацаделча, Оьрсийоьнан дозаналла ара а волуьйтура вац со?».\nКхелан пурстоп: «Тхан базехь хьо валахь, хьуна таможнехь талламаш бийра бу. Хьуна тамаш хетахь, гIой хьажахь тIаккха. Хьо чекхавалийта а мега. Хьанна хаа? Атта дац, кхуза схьа а веан, дIадала дезаш дерг дIа а делла, справка а яьккхина дIавахча? Юхаберзийна нах а бу шортта. Паспорташ ца луш а бу. Юхберзийна а бу. Юх ца берзабайта, 5 эзар гIуда дIатекхнарш а бу".\nКхелан пурстопаллехь а, ша дерг дац башха дика. ХIокху шарахь, аьхка, талламаш бича, къаьстина, некъа низамаш дохийначу машенашлелархошна тоьхна долу 12 эзар гIуда дайнийла. Иза, кIезга ахча дац. 10 туьма гIуда, атта тухуш а дац, керлачу низамашца.\nНовкъахь лаьттачу автоинспекторо, дехар дича, план кхочуш ян езаш вара со, хьайн цхьа 10 туьма гIуда яздайтахь аьлча, наггахь воцу шофер бен доьхьала ца волу. Ткъа, 12 эзар гIуданаш долу и кхелан кехаташ, даккхийчу ахчанех хIоьттина ду.\nНахера ахча а, гIуданаш а, схьаоьцучу балха вахар, дукха дика баьлла аьтто лоруш бу Нохчийчохь. Шо хьалха, газах ахчанаш схьаийдеш болу контролераш гучбоьвлера, хьарамлонаш лелийна. Шайга схьаделла долу ахча, 5-6 бIе туьманаш, шай кисанашка дахийтинера массийта стага.\nУьш телехьожийлашкахь гайта а гойтуш, емал бира, Iедалан агIор таIзарш а дира. Ткъа, стохка, РКЦ олучу, нахера коммунала хьаштех ахча схьаоьцучу хьукмато, и ахча масла, «Нурэнерго» олучу урхалле дIа ца кхачийнера.\nМасала, талламан гIуллакхехь дуьйцуш ду иштта: «Къасто аьтто ца баьллачу, муьлуш бу ца хиинчу наха, банкан счет тIера, 300 миллион сом, кхечу мете дехьдаьхна». Гарехь, куьйга бехке берш гучу а ца бевлла.\nТумсон вешина ца ло тховкIело, ГIалгIайчохь лечкъо нах, Мисарахь гIо доьху студенташ\nФСБ-но Тюменехь вийнарг мила ву хиина\nНохчийчохь жима йоI лазийна IуьнцIалг боккхучу хелхархочо\n"Тхоьх массарех а олура "Шишани"


Шема -- Асад Башаран эскарна доьхьало ечу Маьршачу Эскаран декъашхой, Димашкъана йистехь, 23Ман2013\nМасех кIира хьалха бусулба шейхаш Шемахь дIадоьдуш джихад ду, цигахь дакъалаца массо а бусулба декхарийлахь а ву, аьлла, фатва арахецча дуьйна схьа лакхадаьлла Шеме тIаме оьхучу бIаьхойн терахь. Европехь бехачу нохчийн мухIажарийн доьзалшкара кегий нах а бу царна юккъехь.\nНохчий Шемахь тIемаш беш бу боху хабар даьржина-м шо сов хан ю. Делахь а, цхьана муьрехь и дацаре дора, угарре а хьалха Нохчийчуьрчу Оьрсийчоьно хIоттийначу Iедало а, иштта дукхахболчу нохчаша шаьш а.\nЦхьанна а ца лаьара генарчу Шемахь шайн боцучу тIамехь, тIехула тIе шайн Даймахкахь хIинца а дIабоьдуш тIом а, дела денна аьлча санна, цу тIамехь оьгуш шайн къомах болу нах а, цу тIеман а, цу тIеман чаьлтачийн къизалла а, церан гIело а ловш къоман цхьа доккха дакъа а долуш, цхьанхьа ширачу дийцаршкарий, телегайтамашкарий бен юьйцу а ца хезначу Шемахь тIом бан бахана вайн махкахой бу бохург.\nЦу тайпанчу ца лааран кхин цхьа а бахьана а ду. Вайнах Iемина бу, кху лаьттахь мичча маьIнехь даьлла а цхьа тата далахь, Оьрсийчурчу Iедалша а, церан аьшпенечу къайлахчу сервисхоша а оцу сохьта цу татана бехке нохчий беш хиларна, цхьа а балош я бух а, я тоьшалла а доцуш. Ткъа цул тIаьхьа и цIарна цIеяхана йолу „нохчийн лар“ массо а нохчочунна бале йолуш хиларна а, хIунда аьлча террорхойн, зуламхой цIе, харц-бакъ, бехке я бехказа къастош а доцуш, хIора а нохчочунна тIе кхуллуш хиларна.\nАмма масех бутт хьалха цхьана хьенехо, шен цIе Абу Iумар Шишани а ю, ша Шемехь тIом бечу нохчийн тобан буьйранча а ву, аьлла видеогайтам интернетухула баржийначул тIаьхьа и хIума кхин дIакъайла кхехьа гIертар а маьIне доцучу делира. Цхьацца питанечу радикалан сайташкахь, шаьш шайн доьзалшца кхерамазаллечу дозанал арахь дIа а тарбелла, Шемара тIом могIарерачу нохчийн тIаме берзон гIерташ къахьоьгучу „интернетерчу джихадан баьччаний“ саьхьаралла тидаме эцча-м муххале.\nМасех кIира хьалха Шемахь вевзаш волу нохчийн режиссер Музаев Мурад кхелхина, аьлла, коста кхаьчча эххар а кхеташ хилира, и тIом радикалан исламан хьежамаш болчу нехан дозанашкара ара а баьлла, йоллучу юкъараллин юккъехула чекхболуш буйла. Цунах йистах вуьсуш воцийла я кхоллараллин белхахо а, я Нохчийчуьрчу тIемаша чахчийна болу зеделларг долу тIемалой а.\nАмма нагахь санна хIинцалца схьа Шема тIаме вахар хIора а бусулба стеган шен-шен лаам а, сацам а хилла хиллехь, ши кIира хьалха Мисар- махкахь вовшахкхеттачу баккхийчу вайнзаманахьлерачу бусулба Iелам-наха фатва арахецна, хIора кхиинчу бусулба динерачу стагана Шема а вахна, цигахь Асадан режиман дуьхьал тIом бар – иза декхар а ду, Шемахь дIадоьдуш дерг джихад а ду, ткъа Асадан Iедал а, цунна белшашгIорточу пачхьалкхенаша а дIахьош берг бусулба умматана дуьхьал тIом а бу, аьлла. И фатва арахоьцуш декъа вара дуьненна а вевзаш волу шайх Кардави Юсуп а, цхьа могIа кхин а баккхий шейхаш а.\nХIетахь дуьйна хаъал лакхадаьлла, бохуш, дуьйцу аналисташ доллучу дуьнентIера а Шема тIаме оьхучу кегирхойн терахь. Дукха бу царна юккъехь Европехь бехачу нохчийн мухIажарийн доьзалшкара кегий нах. ХIинцале а масех нохчийн жимстаг, еккъа цхьана Европера, цу тIамехь кхалха а кхелхина. Царна юккъехь вара тIаьхьарчу шерашкахь Швецехь Iаш хилла Музаев Мурад а.\nНагахь санна Европера нохчийн кегирхой, шайн кадаьл-даьллачухула кхайлаха Шема тIаме баха сатуьйсуш белахь, хIун дуьйцу те ханна мелла а баккхийха болчу Европехь бехачу нохчашлахь цу хьолах лаьцна? Цу хаттарна жоп луш ву Берлинехь вехаш волу нохчийн жигархо Душуев Рахьман.\nДушуев Рахьман: „Нохчашлахь дуьйцуш а, хьахош а хуьлу и хIума, цхьаъ вахнера цига, я боьлхуш бу боху, олий. Мила ву бохург цIерашца дуьйцуш ца хуьлу, къайлах и хIума лелош хиларна. Бусулба наха, Iелим наха, и хIума ма-дарра дийца йиш йолчара, цунах лаьцна цхьацца кхайкхамаш беш ма гой вайна интернетехула а.\nЦу Шемахь хир болуш тIемаш буйла жайнашкахь хьахийна а ду. Вай цIахь долу хьал тидаме эцча а, вайн адам кIеззиг хилар тидаме эцча а, и кегирхой жиммаъ дебар бацара те, аьлла хеташ, уьш жимма алсам бер бацара те, олий, уьш цига баха ца лууш а, ца бахча гIоле хир дара, аьлла, хеташ берш хуьлу дуккхаъ. Делахь а, и кхайкхамаш бечу нахана, муьлха а къомах белахь а, бусулбанаш цхьаъ болу дена, шен бусулба дог-ойла, шен майралла а, доьналла а дерг воьду цига. Массо а ма ваций иштта и майралла йолш“.\nДуьхьарлера оьрсийн - нохчийн тIом болабелчахьана кху дийне кхачалца нохчийн деалгIа долу дакъа дийна, лахделла долу къам хIинца а цу тIемийн чевнех дарба хила ца кхиъначу хьелашкахь, тIамах, - шайн цIерчу тIамах, - кIелхьарбаьхна шайн доьзалш а бовдийна, Европе схьадаьхкинчу дайн-нанойн хIинца-хIинца когаирахIиттина долу божаберш Шеме тIаме а дахна, йигахь кхалхар – бийцина ца валлал бохам бу иза, и кIентий болчарна.\nБакъду, гIаж такхолла верг Шемарчу гIазотехь дакъа лаца декхарийлахь ву, аьлла, фатва дина болчу Iелам наха цу категорешца ечух тера дац ойла, ах миллиарде кхаччалц Iарбой дуьнентIехь хиларна делахь а. Я стенна делахь а. Уьш ца кхета, цхьа кIант кхалхар а нохчийн къомана мел бохам бу бохучух.\nШемара хийра тIом, нохчийн... керла тIом


Мултимедиа, Стигалкъекъа-бутт 10, 2019\nПIераскан-де 10 Стигалкъекъа-бутт 2019\nСтигалкъекъа-бутт 10, 2019\n"Шпигело" яздечунна реза бац нохчий, бохамашкахь кхелхинарш дагалецира, журналист Доренко велла\n"Шпигело" яздечунна реза бац нохчий, бохамашкахь кхелхинарш дагалецира, журналист Доренко велла.\nТоламан Де - хьалхалерраниг, дакъалацархой - керланаш\nКIезиг бара кхушарлерачу гайтаме балийна дуьненан ШолгIачу тIеман ветеранаш - наггахь бен вац царех дийна. Делахь а Толаман Де дIалекъийла дац - сийлалле баьхначу нехан меттиг кхочу оцу дийнахь шайн даймахкахь "Оьрсийчоьнан мостагIий" хIаллакбеш леллачу Кадыров Рамзанан гонна.\nКадыровга гIо доьху тутмакхо, Минскехь гIалгIайн жигархо лаьцна\nКадыровга гIо доьху тутмакхо, Дагестан доза нисдан йолалуш ю, Минскехь гIалгIайн жигархо лаьцна.\nВетеранийн меттиг еса ца йисийта…\nКху Толаман Денна хIоттийначу гайтамехь стохкачул кIезиг бара дIадахначу бIешарахь фашистех летта нах. Бакъду, сийлаллин тIегIа лагI ца йолуьйту тIекхуьучу чкъоьрнаша – къоначу ветеранех яьккхина яра Соьлж-ГIала.\n15 шо ду Кадыров Ахьмад эккхийтина\nПхийт шо хьалха, Стигалкъекъачу беттан 9-чу дийнахь Соьлжа-гIаларчу Динамо стадионехь хиллачу эккхийтарехь велира Москохана муьтIахь хилла Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Ахьмад-хьаьжа.\nСтигалкъекъа-бутт 08, 2019\nПIаьнгазара нохчо лаца мегаш ву, Батукаев маьршаваккхар юхатоллуш ду, "мехкарийн" таксеш гучуевлла гIалахь\nПIаьнгазара нохчо лаца мегаш ву, Батукаев маьршаваккхар юхатоллуш ду, "мехкарийн" таксеш гучуевлла гIалахь.\nЗуламхо лоьхучух шех веш лаьтта "зуламхо"\nПанкисехь дIахьочу операцехь вийначу 19 шо долчу Мачаликашвили Темирланан да Мачаликашвили Малхаз шеконашка эцна "террор дан Iалашо кхабарна" аьлла, дIахьедина Гуьржийчоьнан пачхьалкхан кхерамзаллан кхеташоно (СГБ) леринчу брифингехь\nСоьлж-ГIалахь гIишло яьгна, мехаш хьалабовлуш бу Нохчийчохь, Шемахь гIалгIайн 3 зуда карийна ФСБ-на\nСоьлж-ГIалахь гIишло яьгна, мехаш хьалабовлуш бу Нохчийчохь, Шемахь гIалгIайн 3 зуда карийна ФСБ-на.\nЗаьIапхоша гIо до заьIапхошна\nОьшшучу дIа а йоьдуш, Нохчийчуьрчу заьIапхойн гIудалкхаш тойо Мохьмада а, ИбрахIима а, Донецкерчу тIамах ведда уьш болчу веъначу церан доттагIчо Валерас а кхоьллинчу пхьалгIано. Оьшу гIирс цара эцна цхьана сагIадечу компанин ахчанах. И ахча-м кхачийна тоххара, амма бац сецна церан болх.\nНохчийчоь – Оьрсийчоьнан спортхойн пхьалгIа\nОьрсийчоьнан хин-кеманийн спорт яхчало Нохчийчуьрчу хиш тIехь, къаьсттина Къоьзан-Iома тIехь. Амма карарчу муьрехь рогIера хьеший тIеэцнарг ю Соьлж-ГIалин Iоман комплекс.\nНохчийчохь некъаца стаг вийна, ПIаьнгазахь хьал тадан некъ лоьху, 104 прокурор а, талламхо а чувоьллина\nШереметьевохь хиллачу бохамехь велла 41 стаг\nМоскох Шереметьево аэропортехь "Аэрофлотан" некъахойн кема Superjet-100 (Сухой Суперджет) даьгначул тIаьхь дийна висина ву 37 стаг. Верриг а цу кеманна тIехь хилла 78 стаг – 73 некъахо а, экипажан 5 декъашхо а.\n"Тхан декхар – дийнахь 120 коммент". Муха веха Кремлан тролль\nНохчийчохь Псковерчу десантхошна тIелатар динчун дов хоттур ду кхелехь\nОМОН-ан эскархойх летта нохчо ларамза нисвелла хилла Москварчу акцехь\n"Хьаьжа юккъе тоьхна вуьйр ву". Кадыров Рамзана кхерамаш туьйсу Закаев Ахьмадна\n"Уггар а маьршачу" махкахь Iазапаш, нах байъар, спецоперацеш. 2020-чу шеран Нохчийчуьра жамIаш\n"VIP камера яц Навальный чохь латториг, кхечеран санна камера ю". Стенгахь латтош ву Навальный (+видео)\nБританига схьавоьху нохчийн Iедалхоша Закаев Ахьмад\nОьрсийчоь-онлайн: Навальный лацарна дуьхьал протесташ ю йоьлхуш, лоьцуш бу декъашхой\nВена Навальныйгахьа ю\nКадыров Рамзана кхерамаш туьйсу Закаев Ахьмадна\nЗудчуьнга чIир ехна, "хIумахуург" лаьцна Нохчийчохь, ткъа кхана хуьлу акцин протест сацо гIерта Оьрсийчохь Iедал\nБютукаев вийна, БуьритIехь зуда ер толлу, ткъа Оьрсийчоь «ковид-паспортех» къехка\nБеркъа ши мохк, бер дийначунна – кхел, Навальный – Химки гIалахь\nДечкен-бутт 25, 2021\nЗакаев ву нохчийн 1едал, и д1авуьг1аш берш оьрси 1едал ду\nКадыровхоша лоьхуш ву, Москвахь акцехь омонхошца тийсавелла Джумаев Сайд-Мухьаммад. Шуна муха хета: хIун дан догIу жимчу стага?\nТIеван веза Делимхановна, шаьш гIо дийр ду ма боху цара 0 %\nОьрсийчуьра вада веза, караводахь хIаллаквийр ву иза 100 %\nСан дала жоп дац 0 %


Нацизм къобалъяр экстремизм санна ларар хьехна Оьрсийчоьнан инарла прокуроро\nИнарла прокурор Краснов Игорь\nНацизмна пропаганла яр, къобалъяр, реабилитаци яр экстремизмалла лара аьлла, хьехна Оьрсийчоьнан инарла прокуроро Краснов Игоря. Цунна хетарехь, цу барамо мел а таронаш шорйийр ю оцу зуламашна дуьхьал латта, яздо Свобода Радионо.\nИнарла прокуроро дина хьесап тайна шайна аьлла, дIахьедина Федерацин Кхеташоно, гуьйренан сессехь оцу низамна тIехь болх бийр бу шаьш аьлла, билгалдоккхуш.\nХаа а хууш, ветеранех лаьцна харц хаамаш нахала бахар а, ишта, церан "сий дайъар" а, "Даймехкан дуьхьа эгначийн сий, иэс" сийсаздар а" нацизм къобалъяр санна лара мегар ду аьлла, бехкзуламан жоьпалла тIедожош низам тIеийцира Оьрсийчохь.\nПутин Владимиран инициативаца Мангал -баттахь тIеэцначу низамо доьхку "Советан заманахь хиллачу эскархойн, буйранчийн, урхалхойн Iалашонаш, сацамаш, гIуллакхаш нацистийн Германин а, "гонерчу" пачхьалкхийн а куьйгаллин, эскархойн Iалашонашца а, сацамашца а, гIулллакхашца а диллина дустар. Цул совнах, низамца а догIуш, Оьрсийчохь магош дац Советан пачхьалкхо нацистийн Германина тIехь толам баккхар харцдар а.\nОхан-баттахь Красновс арахецнчу рапортца, нацизман реабилитаци ярца доьзна зуламаш тIаьххьарчу кхаа шерачохь кхиина 2,5-зза.


Мали - Бамако-шахьарарчу базарахь яьллачу цIаре а хьоьжуш, дIасалела меттигера бахархой, 12Деч2013\nФранцин президенто Олланд Франсуа омра делла, пачхьалкхехь кхерамазалла лакхаяккха, аьлла. Коьртачу декъехь, ларъян тIедожийнарш ю яккхийчу Францийн гIаланийн яккъашкара майданаш а, туристаш лела меттигаш а, дуккхаъчу гIаттанех лаьтта гIишлош а, ткъа иштта хIаваан а, цIерпоштан а некъаш.\nПрезидентна хетарехь, там бу цу меттигашна радикалан бусулбачара тIелетарш дан, Францерчу эскархоша Мали-пачхьалкхехь тIеман операци дIахьош хиларна бекхам бархьама.\nЦуьнца цхьана Франсуа Олланда чIагIдо, шен куьйгакIеларчу эскархоша Малихь бен тIом дуьненаюкъарчу бакъонца богIуш а бу, Малин президентца Дионкунда Траореца бертахь дIахьош а бу, бохуш.\nОлландан кабинетерчу тIеман министра Жан-Ив Ле Дриана а дира цу хьокъехь зевне дIахьедарш. „Вай цу террористийн хIу дайъа деза, Малин а, вайн пачхьалкхан а, Европан а кхерамазаллина зен деш болчу“, - элира цо.\nБакъду, тергамхоша хетарехь Европана эзарнаш чакхармаш геналлехь Iуьллуш йолчу Малирачу исламхоша я Францина а, кхечу Малхбузерчу пачхьалкхашна а кхуллуш цхьа а кхерам бацара, ткъа Европерчу политикан куьйгалло цу махкахь интервенци йолоран бакъдолу бахьанаш, хIинцалц схьа кхечу цу кепарчу интервенцешкахь ма-хиллара, цигахь вуно тароне лаьттабухара сурсаташ хилар ду, шайна юккъехь деши а, кхидолу мехала металлаш а долуш.\nАмма иза хилла а ца Iа. Масех шо хьалха Мали-пачхьалкхахь Францерчу талламхошна гучудаьллера, цу махкахь, хIинцалца схьа дуйла а цу хууш, хьулделла лаьтташ инзаре дукха мехкадаьтта хилар. Цу мехкадаьттан барам, цхьаццадолчу хьостанашца, Африкехь уггаре дукха мехкадаьтта долуш ларалучу Либин лаьттабухахьчул, мел кIезга а, ворхIаза алсам ду.\nДукхахболчу бозуш боцучу тергамхошна хетарехь, и тайпа „Iаьржачу дешин“ шорталла Малин лаьттабухахь гучуялар а, Малхбузенерчу пачхьалкхашкара яккхийчу концернаша а, политикан дайша а цу мехкадаьттана тIе бIаьрг биллина хилар а ду цу махкахь тIаьхьарчу шерашкахь политикан хьал кегаделла, севсина латтаран бахьана.\nИштта, масала, шо хьалха Малин Неврехь шаьш йозуш йоцу пачхьалкх кхолла дохку, аьлла, динчу дIахьедарца гIаттам айбира туарегаш олучу меттигерачу цхьана бедуинийн тайпано. И къам дуккхаъ шерашкахь юкъ-кара шайн долахь автономи езаш, аьзнаш ийдеш хиллехь а, амма тIаьхьарчу масех шарахь, дагахь а доцуш, хазанеха санна дукха герзанаш а, ахчанан таронаш а, гIаттамхойн яккхий тобанаш а IаьIнера цигахь.\nЦарна тIетайнера цкъа хьалха цигахь йолу исламхойн тобанаш а, амма туарегаш шайн, Азавад цIе а тиллина, пачхьалкх дIакхайкхинчул тIаьхьа - ширачу бусулба Тимбукту-гIалахь коьрта тушпхьа а йолуш - исламхойн цаьрца барт ийгIира.\nЦул тIаьхьа «Ансар ад Дин» цIе йолчу исламхойн тобанаша тIемашца туарегаш а юхатуьйхира, Тимбукту цаьргара схьа а йоккхуш, цу кIошташкахь пачхьалкхан эскархой а эшийра. Иза даханчу шеран аьхка хилира. ХIетахь дуьйна юкъ-кара тIеман тийсадаларш а хуьлуш, лаьтташ дара цу махкара хьал. Аналисташа, хIинций-хIинций Малхбузе цу девна юкъагIуртур ю, бохуш, шайхаллаш а деш.\nБакъду, и тайпана хьена тIокал йолчу меттехь иштта кегаме хьал хилча, Малхбузе юьстах юьссур йоцийла хаа кхин башха доккха шайхалла а ца оьшура.\nЦхьана тамашеначу бозбунчаллица санна, нагахь санна цхьана махкахь алсамо мехкадаьтта я кхидолу мехала сурсаташ гучудовлахь, я мичара евлла а ца хууш „радикалан исламхойн“ тобанаш гучуйовлу цигахь, я иттанаш шерашкахь Малхбузенна товш хилла болу диктаторш цIеххьана кхин ца мегарш хуьлу.\nИштта дара Иракъехь а, ОвхIанистанехь а, Либехь а, хIинца карарчу хенахь Шемахь а.\nТкъа Малирачу радикалан исламхойх аьлча, уьш бан а бу Малхбузенна лоьхуш карийча санна. Я цхьаммо цхьана Iалашонца сихха вовшах а тоьхна, арабаьхча санна. Шаьш даханчу аьхка Тимбукту схьайоккхушехь, уьш ца гIоьртира тIемаша гIелбинчу махкахь экономика юхаметтахIоттон я зуламашца къийса. Цара цуьнан меттана доллучу дуьнентIехь зевне йилбаз-мох карон болу некъ хаьржира - уггаре а хьалха Тимбуктухь дIакхайкхинарг а, кхочушдинарг а дара цигара 6-7 бIе шо долу шира хIолламаш а, маьждигаш а, мавзолейш а йохор – Iесачу нехан хIуманаш ду цу чохь лелош дерш, аьлла.\nТкъа и хIолламаш, мелхо а, бусулба дин Африкехь даржош хиллачу заманан ларш яра. Масех бIе шо хьалха Африкехь уггаре а кхиинчех гIала яра хIетахь бусулбачеран олаллехь хилла йолу Тимбукту. Цигахь яра бусулбанийн уггаре а ширачарех университет а, Iаламат тамашена исбаьхьаллин хазнаш а, баккхий дуьненан бахамаш а.\nАмма царех вайн заманахь бухадисина дукха хIума дац. Саьхьара лелачу радикалан исламхойн а, цу махках цкъа хьалха шен колони а йина, иза бацийначу, ткъа хIинца юха а тIамца цига юхайирзинчу Францин а, чангIалкхаш санна, Малин лаьттан таронех каеттачу Малхбузенан концернийн а гIоьнца хилла хилларг..


"Дешалаш, дешча, карор ду шуна, олуш, стаг а вац..."\n"Дешалаш, дешча карор ду шуна олуш стаг а вац..."\nТIаьххьарчу шерашкахь хьехархойн вовшашца зIенашкахь а, хIитточу семинарашкахь, конкурсашкахь, форумашкахь хуьлучу цхьанакхетаршкахь дуьйцург, исбаьхьаллин литература йоьшурш тIех кIезиг хилар ду.\nБиэндацарца юьстах бац оцу проблемана яздархой а. Царна а шера хаьа, шаьш леррина церан дуьхьа арахоьцучу жайнех бераша кIезиг пайдаоьцийла.\nНохчийчохь а, цул арахьа а дика вевзачу яздархочо-прозаика Бексултанов Мусас халахетарца дуьйцу, цхьана университете я институте, я школе берашца цхьанакхетаре ша валийча, бухарчу дешархошна я ша а, шен йозанаш а девзаш цахиларх.\nЦхьаъ-шиъ шен дийцар дешна хуьлу, боху хьехархо. Книгаш ешар лекъаш дуй гуш волу ша, цунах вас хуьлий хIоразза а юхавоьрзу аьлла, хьалхо Маршо Радиоца хиллачу къамелахь дийцира яздархочо.\nСоветан заманахь уггар а книгаш йоьшурш алсам болу пачхьалкх хиллачу махкахь хIун хийцаделла - те бохуш, хеттаршка буьйлу тахана хьехархой а, яздархой а.\nМаршо Радионо цхьана гулбилра шен дискуссин майданахь гIалин, эвлан хьехархо а, яздархо а. ГIоьртира жоьпаш лаха, стенах Iехабелла -те кху заманан кегийрхой, книгаш дIа а теттина аьллачу хаттарна.\n2002-чу шарахь дуьйна Соьлж-ГIаларчу Кааев Хьасанан цIарахчу лоьмар 54 йолчу школехь нохчийн мотт а, литература а хьоьхуш ву Хасаров Рамзан.\nИза тешна ву, кху заманан керлачу технологеша беран буйнара киншка яьккхина аьлла, ткъа "Майкрософт" кампани кхоьллинчу Гейтс Билла, бераш телевизорна хера даьхна боху компьютеро, книгаш ешархошна йина новкъарло яц.\nНохчийн меттан хьехархо Хасаров Рамзан\n- Рамзан, баккъал а гаджеташа тIеIаткъамбина аьлла тешна ву хьо книгашешархошна?\n- Тахана электронан гIирсаша дIалаьцна ю массо а терхенаш, цундела кхуьуш долу чкъор, ур-атталла, баккхийнаш а царех боьзна бу-кх вайн.\nТахана суна гуш дерг муха ду, книгаш йоьшуш берш а бу, цайоьшурш а бу. Лаккхарчу класссашкахь хьоьхуш ву со, масала. Аса довзуьйту Бексултанов Мусан, Ахмадов Мусан, Айдамиров Абузаран, Сулаев Мохьмадан кхолларалла. Церан дийцарш, кийсакаш, романаш йоьшучу хенахь, дешархошна чIогIа мехал хета, цара Iама а йо, еша а йоьшу.\nМасала, оцу Бексултановн дийцарш дешча, кхи юй-те цуьнан араяьлла киншка, мичахь карор яра-те аьлла, цара хаьттича, Iаламат чIогIа хазахета суна. ХIунда аьлча, цунна и яздархо марзвинарг, цуьнан произведенеш хазйинарг со ву-кх олий.\nБексултанов Мусан "Iаьржа бIаьрг", "Вешин тIехьийза йоI" дийцарш цхьана а дешархочун, я хьехархочун дагахь ца хьакхалуш хир ду аьлла ца хета суна. Ша говза, похIма долуш яздархо хиларе терра, ма дарра, йоллу шен ойла ю яздархочо цхьалха яьккхина. Оцу книгаша марзбо аьлла хета суна дешархой еша.\nМатте, литературе беран безам хуьлийла а дац аьлла хета яздархочунна, прозаикна Бексултанов Мусанна, хIунда аьлча, уггар хьалха оцу школашкахь пайдабоцчу и баьккхина хиларна. Иштта долийра цо шен къамел.\n- Суна чIогIа лазам болуш хIума ду аш айдинарг. Кху тIаьххьарчу хенахь со цхьаъ бен и дуьйцуш а вац. КъорIана тIехь дуй баа а, ишколашкахь нохчийн маттал а пайда боцуш хеташ цхьа предмет ма яц.\nМа гIол хьо оьрсийн меттан, математикан урокашка а, хьуна дов дийр ду, хьо класса чуьра ара а воккхур ву, хьоьга да-нана даладе а эр ду.\nАмма хьо кIиранах нохчийн уроке цаводарх, хьоьга хIума олуш да вац. Физкултура урок а ю-кх цул а лараме, цул а луьра.\nНийсса ах сов вайх дозуш ма ду и. Нохчийн меттан хьехархочунна хаа ма деза, хIара гIуллакх ша метта ца даладахь, меттадало да вац-кх аьлла, цуьнан ойла ян ма еза цо.\nШен предмет ларийта ма еза цо, и цара ларрал дIайийца хууш хила ма веза хьехархо. Дукхахболу бехк оцу хьехархойн хета суна. Цкъа Абдулаев Лечига ас боху, тхойшиъ къамелаш деш Iачу хенахь, цхьа 3 бIе дешархо мукъна а велара вайн кху махкахь. Ахь хIун дуьйцу боху цо, кхо бIе хилча-м, хьуна кхи хIун оьшура.\nКхетий хьо цо бохучух? Цунна хаьа уьш боцийла, суна а хаьа. Иштта хьал ду-кх!\nЕххачу хенахь школехь болх бина ву поэт Яралиев Юсуп. Тидамза дац цунна а тIаьххьарчу хенахь книга ешар массанхьа а ледара хилар.\n- Тахана школе ваханера со. Ас хоьтту цхьана 9-чу классерчу дешархоче, тIаьххьара хIун киншка ешна ахь. Ца ешна ша боху, ша йоьшуш а вац. Еша еза боху ас, зорба тухуш, тексташ язъеш хIума дан а деза ахь. Хьо школера ваьлча деша ваха везаш а ву. Киншка ешаро хьан дешнийн дукхалла а совйоккху, мотт бийца а Iамаво.\nЦхьана хенахь дар-кх Айдамиров Абузаран "Еха буьйсанаш" роман араяьллачул тIаьхьа, и киншка ешархьама мотт Iамийна шаьш бохуш бар-кх дукхахберш.\nЦхьа дика хIума араяьлча еша ма йоьшу. Оха, яздархоша, дика язъяхьара йоьшурш алсам хир бара.\nБакъдерг аьлча, вуккху агIор диллича, мел дукха язйинехь а, интернето шегахьа дерзийна гIуллакх. Цу чохь кийчча ма ду массо а хIума.\nЦхьаберш-м хIинца яздархой а хилла интернет юкъаялар бахьанаца. Курсовой санна цхьацца йоза вовшах а тухий, шаьш язйина произведени ю олий, хьоьгуш къа а доцуш, яздархо хуьлу-кх царах.\n- Юсуп, забаренна элира ахь, дешархой дагчу кхочу дешнаш ца карадо яздархочунна аьлла я….?\n- Ас дагна чу кхочу дош ца элира, ледара язйо элира, ахь айхьа хаздина эли-кх (воьлу). Ма дарра аьлча, ишта ду-кх и, ас ма-дарра ца аьллехь а.\nДагчу кхочуш произведенеш хилча йоьшур ма яра. Бакъдерг аьлча, язъеш хилча а, хьал ма ду хIара ишта, заманан хIума ду хIара дан, амма цхьабакъду, воккхачо дагадаийтича, цхьа киншка хастийча, йоьшур яра аьлла-м хета суна.\nВовшашна юьйцуш а, хастош а, хьажахьа, оцу тIехь и хиллера, хIара хиллера бохуш, дуьйцуш хила ма деза. Дуьйцуш ца хилча, тIе тидам ца боьду. Дийцаро ойла кхиа а йо, ладугIучун дог а доуьйту, еша а.\nВуьшта аьлча, ас забар еш аьллехь а, тIаьххьарчу хенахь, хьалха санна чу дог а диллина язъеш берш кIезиг бу, ерриг нехаш охьаIенайо, ойланаш Iенайо ша а моьттуш.\nОйланаш а охьаIанаярх тоьуш ма дац и, уьш дIанисъян а еза, шен суьрташ лаха а деза, массо а ойланна. Хьан дог доьлхуш ахь язйина хIума, и нахана дош хета. Вуьшта язъярхьама, тIехула язйинехь, хьаха а ца йо цхьаммо а, я и оьшуш а ца хуьлу.\nДжемаль Гейдар бохуш цхьа бусулба стаг вара (Дала гечдойла цунна), цо элир-кх, дуьххьара дин диллинчу хенахь, динехь берш кIезиг хилла, амма и деши дара. ХIинца 2 миллиард гергга бусулбанаш бу, амма и ча ду аьлла. Бос цхьаъ бу дешин а, чан а. Цунна а дайна, дукха хьолахь Iенорийг ча ду-кх.\nХьехархо Даудов Гилани\nСоьлж-ГIаларчу "Дешаран Центрехь" заьIапхошна а, йисинчу хенахь школехь а ненан мотт хьоьхуш ву къамеле юкъавалийна Даудов Гилани.\n- Уроке вахана, кхаа классан 80 дешархо вовшахтоьхча, цу юкъахь хьуна 2-3 бен дешархо хаалуш ца хилча, иза хьоьга лалуш хIума дац. Шен мехкан литература ца евза бохург, эхь ма ду. ЗаьIапхошца болх беш а ву со, амма царна билла бехк бац, хIунда аьлча, кхи тIех даьккхина хIума лаха аьттонаш бац церан.\nАмма хала ду вукху берашца, ахь мел дIадийцарх а ца кхета уьш. Церан дайша-наноша а олу "башха оьшуш а бацара-кх и мотт", олий.\nЮучуьнга санна йоьшучуьнга сатуьйсуш дац бераш тахана. Тоххара, ас доьшучу хенахь, тIеман зама а яра хьуна и, газет доьший а, ток йоцучу хенахь а, къуьда а латабой, хан хьора оха. "Дешалаш, дешча карор ду шуна" олура тхоьга тхан дас.\nТкъа тахана школе кхуьйлу бераш машенашкахь, цIа а буьгу машенкашкахь, бере хIума аьлча, берана да нана тIе а хIуьтту, иштта ду тахана.\nБерашна даим а шайна да-нана лаьттар ду моьтту. шайн дола а деш, шайна тIехIуьттуш хир бу моьтту. Ткъа дайша-наноша а ца олу, "тхо гуттар а хир дац шуна, варийлаш...".\n- Гилани, Яралиев Юсупа шайна, яздархошна тIеуьйзи бехк. Нагахь шаьш беран дагчу кхочучу дешнашца язъеш хилча, йоьшур яра боху киншкаш.\n- Со реза вац цо бохучунна. ХIунда аьлча, яздархо ледара ву аьлла суна ца хета. Яздархочо доллу шен дахар, шена зеделларг дерриг а ма ду шен киншкашкахь охьадуьллуш. Оцу яздархочо боллу бехк берана тIе ца тетта, и бер кIелхьарадоккхуш санна аьлла хета суна.\n- Делахь, бехкалара ваьккхи вай яздархо а, бухавусуьрг хьехархо а ву, дай-наной а бу…\n- Хьехархочун бехк ас и ларране а ца лору. ХIунда аьлча, цунна хьалха 30 стаг ву. Уьш берриш а ладугIуш хилча, хьехархочо шен доллу хаарш оцу берашна дIакхачор дара. Оцу берашна юккъехь муха хуьлу, "схьаверза", "охьахаа", уьш сецо безаш хуьлу, тIаккха дIадийца дезаш а хуьлу царна, хьайн юьззинчу оцу 40 минотехь хьо доллучу хIуманна а ларош ца ларош ма нисло.\nАс бехк оцу дешархочунна а, цуьнан цIахь долчу дена-нанна а буьллу. Оцу берашна кхидолчу хIуманна тIехь а, тIе а хIуьттуш Iаш ма бу уьш. Дешарна тIехь а хIунда ца хуьлу уьш накъостий?!.\n- Хьал хийца некъаш ган а гой хьуна?\n- Жимма дайша-наноша оцу шайн берашна букъ тухуш хилча, хьал дикачу агIор хийцалур дара аьлла хета суна.\nХIан-хIа, уьш ма деза бохург дац сан иза. Боданечу новкъара и дешархо серлоне ваккха гIерта некъ дас-нанас къобал беш белахьара бохург ду.\nТхан дас дуьйцу, тоххара бер цхьанхьа деша ца тасаделча, шен нийсархойх а, юьртахойх а эхь хеташ, чу-ара ца долуш, цхьа хан хьора бохуш.\nХIинца беро экзаман дIа ца елча, да-нана юьхьIаьржа хIоьттича санна хьийза, школан куьйгалло а хьехархо бехкево, ткъа бераш шек а ца хуьлу. Царна елча а, ца елча а биэн ца хуьлу.\nНохчийн маттахь йоьшурш дукха бацахь а, муха ду-те хьал оьрсийн литература ешарца хаархьама, Веданан кIоштарчу цхьана школан хьехархочух Арсанукаева Азех а девлира тхо дага.\n- Аза, юьртарчу школашкарчу берийн гергарло дуй исбаьхьаллин литератураца?\n- Бераша ешарца гергарло ца леладо. Ас библиотекехь а болх бина, хIинца школехь хьехархо а ю со. Церан классехь шаьш ешначу книгехь хетарг язъян дезаш меттигаш а хуьлу, ЕГЭ экзамаен дIаяла кечам беш. Уьш ца ларабо оцу белхаца. ХIунда аьлча, цара исбаьхьаллин литература йоьшуш цахиларна. Дукха дуьйцу ас бершака, хьехар до ас, хIунда аьлча, Толстой, Достоевский, церан уггар а хаза романаш, дуьненна а евзаш йолу, и книгаш ца ешнехь, цара муха яздийр ду царех лаьцна.\n-Мила хета хьуна бехке бераша книгаш цаешарна?\n- Мила ву эр ду ас бехке, суна-м ца хаьа. Зама ю эр ду ас, я интернет эр ду, да-нана бехкедийр ду? Шайн аьлларг хилча, цара а йоьшуьйтур ма яра цаьрга.\n- Нохчийн цхьана гоьваьллачу яздархочо, шен ян чIагIо ю боху, бераша ца ешарна хьехархойн бехк бу аьлла. Шен урок ларийта цахаарна. И книга марзъяллал цунах дийца хаарш цатоарна а…\n- Бераш а тайп-тайпана ду, хьехархой а тайп-тайпана бу. ХIора берах а, хьехархочух а дала жоп дац сан. Суна ца хаьа, кхи ас мича маттахь баха деза, и книга оцу берана марзъярхьама ас дукха мотт лебина. Даим тIетеIо безаш хьулу уьш.\n- Аза, ахь ма бохху даим а и бер нуьцкъаша тIетеIо дезаш хилча, куьйг а ластийна, берашна гIело ца еш, хецна битича уьш? Я Тургенев, Толстой, Достоевский а вевзаш бацахь, дахарехь шайн меттаиг карор бац оцу берашна я шайна бепиг лаха аьтто хир бац?\n- Суна уьш (яздархой) бовза беза аьлла хета. ХIунда аьлча, шайн книгаш тIехь цара шайна гинарг ду яздина, даккхий маьIнаш долуш, хьуна пайда эца, масал эца.\nТолстой схьаэцахь, цул а дика яздархо мила ву, мила вуста веза цуьнаца? Ас Iаламат лоруш яздархо ву иза. Вайн нохчийн къам девзаш а хилла цунна, нохчашца гергарлонаш а лелийна цо, доттагIаллаш туьйсуш, вайн меттигашкахула лелла а ву иза, вайн амалш, аматаш девзина, зийна а ву. Дукха диканиг ду цуьнан йозанашкара вайна схьаэца.\nУьш бовза беза аьлла хета суна. Уьш ца бовзахь дуьне довзийла а яц.\nТIаккха тахана, ца йоьшу аьла, и бераш тесна дита а ца лаьа суна, масала итт берана юкъахь цхьамма-шимма ешахь а, оцу шинна дагчохь литературе безам гIаттабахь а, суна и сайн толам хетар бу-кх!\nИштта воккха оптимист хиллера тхоьца дискуссехь хилла Хасаров Рамзан а. Къамел дерзош, дерриг а вуон ду аьлла ца хетийта, дайдеш санна элира цо, тIейогIучу хенахь а, берашца бечу балха тIехь шен а, шен накъостийн а кхиамаш хирг хиларх, тешам а буьтуш.\nИштта шайн балхана чу са диллина, цуьрриг болчу кхиамах а баккхийбеш хьехархой махкахь хиларо а буьту тешам...\n- Библиотекаш дIаюьзна яцахь а тахана, йоьшуш долу бераш а карадо хьуна. Журналаш доьшурш а карадо. Цхьа дийцар керла довзуьйтуш со велахь урокехь, ас къада а дой, берашна марз а дой, дуьту, цIахь цаьрга кхи дIа дешийта.\nСеминарашкахь республикера хьехархой вовшахкхетча хаало суна, матте берийн безам бохуьйтуш, цаьрца ас чул а дукха къахьоьгурш алсам буйла. Царан массарна а Дела реза хуьлийила. Аьтто бойла церан!


Чиллан-бутт 16, 2016\nГермани -- Европехь "джихIад" дан кечлуш волу стаг лаьцна богIу полицин белхахой Берлинехь. 4Чилл2016\nШинари Iуьйранна сахуьлучу хенахь дIайолийра Белгерчу къепеларйархоша радикалан исламхойн агIончаш бехачу петаршкахь шайн лерина операци. Итт хIусам яра полисхоша шайн талламашна хаьржинарг, Брюсселан тайп-тайпанчу кIоштанашкахь йолу. Царех доккхах долу дакъа радикале хьежамш болу бусулбанаш алсам хиларца гIарйаьлла йолчу Моленбек кIоштахь яра.\nЦу леринчу операцин жамIаца лаьцнарг 10 стаг ву. Уьш шеконе лаьцна бу, ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIиш тобанна декъахIитта кегирхой лохуш а, кечбеш а хиларна. Лийцинчийн кхерчашкара мобилан телефонаш а, компьютерш а дIалахьийна полисхоша, эксремисталле чулацамаш болу киншкаш а карийна царна.\nЕвробертарчу пачхьалкхашна юккъехь Шемарчу тIамехь дакъалаца бусулбанаш дIаихарехь хьалхарчу меттехь ларалуш ю Белги. Къаьстина гIарйаьлла ю цигара Моленбек кIошт. Цу Моленбекехь Iаш вара Европехь уггаре а лерина лохуш волу зуламхо – Iабделсалам Салахь, Парижехь теракташкахь дакъалаьцначу Iабделсалам ИбрахIиман ваша, ша а цу террорхойн тIелатарийн декъа хиларна бехкевеш волу.\nЦу кIоштара вара иштта даханчу шеран аьхка Францерчу цIерпоштахь теракт ян гIиртина лаьцна волу жимтаг а, ткъа иштта Брюсселерчу жуьгтийн музейхь 2014-чу шарахь нах баъйина волу жимстаг а. Белгера Шемарчу тIамехь дакъалаца баханчу нохчийн кегирхойн цхьа дакъа а ду Моленбекера, царех мел кIезга а кхо стаг хIинцале а вен а вийна.\nКху деношкахь амма Белгера Iедалхой хилла ца Iа радикалан исламхошца само еш. Германерчу Бремен гIалахь шинари Iуьйранна иштта сахуьлучу хенахь лерина операци йолийра полисхоша салафитийн тобанийн декъашхой ларалучу нехан хIусамашкахь. Цкъачунна цу операцин лорех лаьцна цхьа а вацахь а, амма Белгехь санна компьютерш а, мобилан телефонаш а, йозанаш а дIалахьийна полисхоша, шеокне лаьцначийн террорхошца зIенаш юй таллархьама.\nСалафиташ лоручу нехан кхерчашкахь Iедалхоша талламаш дIабахьаран бахьана дара Германехь 2014-чу шарахь дуьйна низамашца йихкинчу нохчийн маттахь аьлча, Културан а, доьзалан а кхерч цIе лелочу цхьаьнакхетараллин жигархой гучубахар. Цу цхьаьнакхетараллин гуонера, мел кIезга а, 21 стаг, шайна юккъехь зударий а, бераш а долуш, Шема а бахана, цигахь ДаIишах а, кхечу тIемаш бечу тобанех а дIабеттабелла бохуш чIагIдо Бременерчу Iедалхоша. Цу дIабаханчех зударий, бераш кхин юхадирзина дацахь а, амма масех боьрша стаг Бремене юха а веана, цигахь кхин дIа а радикалхойн пропаганда еш лору полисхоша.\nРадикалхойн пропагандано кегирхошна беш болу тIеIаткъам шайн яIни тIехь лан дезна хIинцале а дуккхаъчу Европехь бехачу нохчийн дай-нанойн. Нохчийчуьрчу тIамах шайн бераш довдийна Малхбузе схьабаьхкинчу царех хийлачунна хиз ведда хьера кIела иккхинчунна хилларг хилла. Дин дезаш а, бусулба динца догIуш долчу агIор шайн дахар хилийта лууш маьждигашна а, хьехамашна а тIегIерташ долу бераш джихадхойн идеологи яржочу наха талха а деш, тIаме а хьежош хIаллакдойтуш хилар цхьанне а къайле яц Европехь бехачу нохчашлахь.\nШен доьзалхо шен бIаьргашна а гуш ишттачу къайлахчу ямартхоша галвоккхуш царна дуьхьал баккха ницкъ боцуш гIорасизе тергал динчу Австрерчу цхьана дуккхаъ нохчи бехачу гIалин яхархочуо Совдата дийцира Маршо радионе, шен кIантах джихадхо муха хилира.\nСовдат: „Кхузахь эцца оцу маьждиге эха волавелчахьана хийцавелира иза, цигахь хьехамашка ла а доьгIуш, юха интернетерчу видеогашка а хьоьжуш. ХIара дуьне дош дац, дахарехь йоккхуш йолу хан Далла Iамал еш яккха еза, шена хIинцалца иза ца хаара, хIинцачул тIаьхьа ша эхартана пайдехь дерг бен кхин хIуммаъ лелор дац бохуш уьш дуьйцура цуо. Оцу шел баккхийхачу нахах дIа а ветталуш, церан агитацино иза талхийнери хаа суна. Ахь хIуъу дийцарх, ахь мел дIабахарх шен хьежамаш ца буьтура цуо“.\nЦу юкъана, Грацехь кху баттахь дIайоьдуш ю Шемахь тIамех хилла, я Шема тIаме кегирхой хьежош, я цига баха кечамаш беш хиллачу нахана тIехь кхел. Бехке веш 8 стаг ву, шайна юккъехь зударий а болуш.\nШайн махкахой Шемах ларбан некъаш лоьху Германино\nКиев реза яц Германин вице-премьеро дуьйцучунна


Ассаламу Iалайкум! Тхан цхьа хаттар кхолладеллера: ша йало дагахь волчу йо1е телефончухула смс йаз йан меги аьлла? Кхин а, телефон тоха меги аьлла, хаттар дара, йо1е? Аллах1а диканца бекхам бойла хьуна.\nБилггал ша ялор хилар билгалдаьллачу йоIе смс язйан мегар ду, нагахь санна гIиллакхах а, оьздангаллех а ца вухуш язйийр елахь, йа вуьшта аьлча, бусалба динан гIиллакхех а ца вухуш язйийр елахь. Масала, хьал-де хоттуш, ша вовзуьйтуш шена ала лууш дерг олуш, иштта кхидIа а.\nИштта телефон тоха а мегар ду, кхозза-доьазза, йа ша ца аьлча ца волуш цхьа хIума делахь кхин а сов а. Делахь а, цхьаболчара санна хIора дийнахь телефон етта а мегар дац, йа забаршна смс кхехьайта а мегар дац. Телефоначухула ша вистхуьлуш хилахь, йоIана уллохь цуьнан цхьа гергараниг а волуш ша цуьнга вистхуьлуш хилча ша дуьйцур дерг бен дийца мегар дац.\nШа смс язйеш а, телефон тухуш а, йа вуьшта вистхуьлуш а даим дагахь латто деза, кхечо шен йишица, йа кхечу гергарчу зудчуьнца дича шена ца дезор долу къамел ша а дан мегар доций. Коьрта бустам и хила беза – шечаьрца кхечара дийцича а, аьлча а, шена дезор доцург нехачаьрца а дийца ца деза.\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Шина бIаьрган зина – хьажар ду, шина лерган зина – хазар (ладогIар) ду, меттан зина – къамел ду, куьйган зина – куьг хьакхадалар ду, коган зина – ког баккхар ду».\nОцу хьадисехь Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – билгалдина, боьхачу хьоле далале хьалха, хIора межено а зина деш хилар. Хьажа ца мегаче ши бIарг хьажор – бIаргийн зина ду, ладогIа ца мегачу къамеле а, озе а ладогIар – лергийн зина ду, зинана герга вуьгу къамел дар а, мегаш доцург дийцар а – меттан зина ду, иштта кхидIа а.\nДала ларбойла бусалба нах вочух!\n Бухари, Муслим, Хьаким.