Шен махкахь совъяьлла Шемара чергазхо Чилова Шазия\nВорхIолгIа шо а ду Шемара ГIебарта-Балкхаройчу а еана, "Терек" олучу санаторехь 84 шо долу Чилова Шазия еха. Ша цхьаъ ю иза: цомгуш хилла, йа къаналла кхаьчна велла цуьнан цIийнах мел хилларг. Ледарчу хьелашкахь хене юьйлу иза. Цуьнан гергарчу нахах тIаьххьара йиссина цуьнан йишин йоI, Шемахь тIом а балале ГIебарта-Балкхаройчу еана, Нальчикехь марехь ехаш ю. Шазияна ца лаьа царна балеяьла, ишта а шаьш а гаттонехь бохкуш бу уьш боху цо.\nИттанашкахь куьг тохазчу, ширчу гIишло чохь дIатарйина Шазия. Украинера мухIажирш чугIоьртича, хIара а, кхинболу чергазий а дехьабехира хIинццалц баьхначу санаторера.\nКерлачу меттигерчу гIишлон йа кораш а, йа неIарш а, йа цIенкъа а яцара. Дерриг а меттахIоттийра мухIажирша шайн ницкъашца а, юкъ-кара волонтераша а, кхарах дог лозучара а гIо а деш.\nЧилова Шазияйн хьал девзаш волчу ГIебарта-Балкхаройчуьрчу адвокато Гудов Науруза "Кавказ.Реалии" портале дийцарехь, ледара ду гIуллакхаш йовхонца а, довхачу хица а: "Арахь йовхох ю цуьнан хIусамчохьчул а. Цу тIе могуш а яц иза. ГIо дан стаг а вац цуьнан. Оьцуш пенси а дац цо, хIунда аьлча, Оьрсийчоьнан яхархочун паспорт дац цуьнан. 2016-чу шарахь Оьрсийчохь яха бакъо ялар доцург, кхи аттачу даьлла дац цуьнан гIуллакх".\nЗудчо бахарехь, масийттазза меттигерчу дуьненаюкъарчу чергазийн "Адыгэ Хасэ" ассоциацига гIо дехна цо, амма шайн дан хIума дац аьлла цара а. Хьалха хиллачу республикан куьйгалхочуьнга а гIо дехна хиллера Шазияс, амма цо а тергамза йитина хилла.\nАдвокато Гудовс дегайовхо ю боху керла хIоьттинчу мехкан урхалхочо цуьнан гIуллакх шен тергоне а эцна, Шазияна цхьа пайда бер бу аьлла.\n"Иза юкъа яхийта тарлуш пачхьалкхан программаш ма ю. Цу кепара гIуллакхаш луьстуш, масала, гIалин администрацехь ю цхьа Фонд. Оцу зудчунна гIо дан деза хIусамца а, маьхза молханаш латтош а, хIунда аьлча, билггал таро яц цуьнан уьш ша шена эца", - дуьйцу адвокато.\n"Жьэгу" цIе йолчу организацин куьйгалхочо Бегретова Ольгас дийцина "Кавказ.Реалиига", Чилова Шазияца дуккха а лазарш хиларх, амма хIетте а заьIапхо ю аьлла, тIечIагIдойла яц бохуш. Йа хилча а, пенси хIоттадойла яц цуьнан оьрсийн паспорт ца хиларна.\n"Мел а пенси шена хIоттадайтархьама цхьана шина-кхаа баттана цхьанхьа болх бан беза цо. Ткъа мича балха гIур ю 84 шо долу йоккха стаг? Оьрсийчоьнан яхархо хила хIинца а кхаа шарахь кху пачхьалкхехь яха деза цуьнан. Цу тIе билггал иза тIеоьцур ю ала а дац. Оьрсийчохь хала ду цуьнца доьзнарг", - аьлла Бегретовас.\nТекстан автор "Кавказ.Реалиин" корреспондент Черкес Лариса


"Хизб ут-Тахриран" рогIерчу гIуллакхехула хенаш тоьхна кхаа гIирмин гIезалочунна\nРостоврчу Къилбан гонан тIеман суьдо ехха хенаш тоьхна луьрча хьелашкахь колонешкахь яха кхаа гIирмин гIезалочунна, "Хизб ут-Тахрир" тобанца доьзначу гIуллакхахула. Крым.Реалии сайто яздарехь, Омеров Энверана чохь даккха тоьхна 18 шо. Иза бехке вина терроран вовшахтохаллан юкъахь дакхалацарна. Цуьнан кIант Омеров Риз чувоьллина, луьрчу хьелашкахь 13 шо колонехь даккха хан а тоьхна. 17 шо колонехь даккха таIзар дина суьдо Джаппаров Айдерна. Кхуьъа бехке вина нуьцкъала Iедал дIалаца кечлуш хилла аьлла.\nТалламо чIагIдарехь, кхеле озийначара гуламаш дIахьуш хилла, цигахь цара план хIоттийна хилла Белогорскехь "Хизб ут-Тахрир" боламан тоба кхолла а, оцу тобане керла декъашхой юкъаозо а.\nТоьшаллаш санна суьдехь талламхоша йовзийтира, бехке бийраш дакъалоцуш а болуш, хиллачу кхаа гуламан аудиош а, къайлаваьккхинчу тешо дина мукъарлонаш а, цIийнах хьовсуш карийна кехаташ а.\nПолитикан тутмакхийн гергарчара флешмоб кхайкхийна, царна орца доьхуш\n"Крымская солидарность" адамийн бакъонашларъярхойн тобано, зуламан гIуллакхан материалашна тIе а тевжаш, хаам бина бехке бинчаьргахь герз а, оьккхуьйту молха а, патарманаш а дацара, цхьа а теракт ян уьш кечлуш а бацара уьш аьлла.\nЦара чIагIдарехь, цхьа а тоьшалла дац уьш Оьрсийчоьнан Федерацин конституцин кеп йоха дагахь хилла хиларан а. Суьдан материалашкахь хезаш ду и нах динца йоьзна а политикица йоьзна а дискуссеш дIахьуш хилла хилар.\nРостовхь кхелан хIусамна хьалха а, ткъа иштта кхелан сацам кхайкхор видеозIенехула гойтур болчу Симферополерчу Оьрсийчоьно Iуналла дечу ГIирмин тIеман гарнизонан суьдана хьалха а гулбеллера иттаннаш гIирмин гIезалой.\n"Крымская солидарность" юкъараллин жигархоша дийцарехь, полисхоша гулбира цига баьхкинчу нахах лаьцна хаамаш. ТIаьхьо хиира видеотрансляци хирг цахилар.\nОмеровгIар Энвер а, Риза а, Джаппаров Айдер а лецира 2019-чу шарахь Оьрсийчоьно дIалаьцначу ГIирмерчу кхаа кIоштарчу гIирмин гIезалойн хIусамашкахь талламаш бинчул тIаьхьа.\n"Мемориал" бакъонашларйон центро уьш а, кхин болу а "Хизб ут-Тахрир" боламца доьзначу гIуллакхахула лецна гIирмин гIезалой а лерина политикан тумакхаш.\nЯлх бусулба набахтера маьршаваккха аьлла, тIедожийна "Мемориало"\nОьрсийчоьно 2014-чу шарахь ГIирмина аннекси йинчул тIаьхьа 100 сов гIирмин гIезало лаьцна, "Хизб ут-Тахрир" олучу динан боламна юкъахь дакъалацарна зуламан гIуллакхаш а долош.\nХизб ут-Тахрир" болам бихкина бу Оьрсийчохь 2003-чу шарахь дуьйна. Украинин территори тIехь а, дукхаха йолчу Европерчу пачхьалкхашкахь а оцу боламан болх низамашца богIуш лоруш бу.


Аптекархо лачкъийначу Нохчийчуьрчу полисхошна цIахь йоккху хан тохар дехна\nГIуран-бутт 04, 2020\nГуьмсерчу гIалин кхеле цIахь даккха шишша шераш тохар дехна прокурора Дагестанехь аптекархо лаьцначу полисхошна Абдурашидов Бекханна а, Дукаев Асланна а (аптекархо доьза вайна цара лаьцначул тIаьхьа). Оцу хьокъехь яздо "Медиазона" ресурсо.\nХасу-Юьртара аптекахо Кардашов Алексей вайна 2017-чу шарахь. Иза къайлаха наркотикаш юхкуш ву аьлла хетта лаьцна хилла Нохчийчуьрчу полисхоша. Полицин ялх белхахочо – царех виъ шена везира – Соьлжа-ГIалара Хасу-Юьрта вигира, ткъа цигара – Гуьмсерчу полицин декъе, тоьшалла дина Соьлжа-ГIаларчу таксилелорхочо Омаров Сайд-Мохьмада (иза ша а хилла Кардашовгара "Лирику" олу кортабахабен коьчал, цо бахарехь).\nАмма Омаровс тIаьхьо хийцина ша дина хилла дареш – шена тIеэцна Кардашов вер.\n2019-чу шарахь лецина ши полисхо Абдурашидов а, Дукаев а, бехкедира царна шайгарчу даржал уьш совбовлар.\nБутт гергга хьалха 9 шо набахтехь такха кхачийра Омаровна Кардашов верна.\nТат (ломара жуьгти) хилла волу Кардашов Алексей вар талла дагахь ю Израил, аьлла бара 2018-чу шарахь баржийна хаам. "Шах-Даг" газето Кардашов цунах ахча даккхархьама вадийна аьлла долу дIахьедар даржийра.


Оьрсийчоь --Журналист, публицист, оппозиционер Пионтковский,2015\nДерриг нохчийн къам а зорбанехь тидаме эцначу, вевзаш волчу политикна, публицистна Пионтковский Андрейна хетарехь, Оьрсийчохь уггаре халачех а, пачхьалкхах дIакъастийна юьстахйита езачех а ю Нохчийчоь.\nДахначу шарахь Оьрсийчоьнан журналисто, либерало, «Яблоко» партин декъашхочо Пионтковский Андрейс архецнера «Кадыров проект» цIе а йолуш артикл. Путин Владимиран а, Кадыров Рамзанан а юкъаметтигех лаьцна яра иза.\nКху деношкахь, цунна тIе а тевжаш, рогIера кхин цхьа артикл арахецна Пионтковский Андрейс.\nЦуьнан коьртехь даладо цо, шен политикехь хьехархо хиллачу Фурман Дмитрийс нохчех «Оьрсийчоьннна уггаре хала къам» аьлла цIе а йолуш арахецна хилла болх дага а лоцуш.\n«Нохчийн къоман кхетамехь 1944-чу шеран шен депортаци жуьгташна Гитлеран геноцид, эрмалойшна 1915-чу шарера геноцид санна лазаме ю.\nИза луьра чов ю, цуьнца боьзна дагалецамаш тахана а иэсехь бу хIора а нохчочун, и ирча сурт шайна юха гарна кхерам лаьтта цаьргахь. ТIеман шераша юха а карладехира царна шаьш махках даьхна къиза шераш.\nНагахь санна, цхьана Делан ницкъаца, гIора а гулдина, Нохчийчоь вай къарйина, Федераци юкъаозийча а, вай тарлур дара шен дегIаца сахьто юлу бомба йоллучу адамах, и бомба цхьана муьрехь оьккхур а йолуш».\nКхидIа шеггара яздо вевзачу журналиста, вай Нохчийчоь цхьана бозбуанчаллашца санна озийра Оьрсийн Федераци юкъа, амма тахана, оцу эккха гергаяханчу бомбанан сахьтан гIовгIа Оьрсийчоьнан хIора а вахархочунна хезаш ю.\nВай цхьа къастам бан беза, боху Пионтковскийс, уггар халчу къомаца йолчу вайн юкъаметтигийн.\nХIунда бина вай шозза тIемаш Нохчийчохь? Нохчийчоь Оьрсийчоьнан декъахь хилийтархьама. Нохчашна хаийта, уьш тешо, оьрсий санна, уьш а Оьрсийсоьнан бахархой хиларх.\nАмма оцу юкъанна, вай хIаллакйира церан шахьарш, ярташ, маьрша нах лечкъийра, ткъа церан декъий тIаьхьа керадора, ницкъбина, тIех къизалла лелийна.\nАмма вешан нохчашка болчу хьежамашца, юкъаметтигашца вай хоуьйту царна, вай уьш тIецалацар, вайна уьш Оьрсийчоьнан бахархой ца хетар, я церан ярташ, гIаланаш герга ца хетар. Оцу боларца вай доллу Кавказан къаьмнашна хаийтира, уьш вайна хийра дуйла.\nШайна гайтинчу масалх хьесап а дина, уьш кхийтира нийса.\nКавказехь тIом а болийна, цу тIамехь эшначу Кремло кепаш хIитторца, беза мах бу Кадыровна луш, цунна санна кхечу мехкашкарчу криминалан элитанна а.\nОцу ахчанах оьцуш ду гIаланийн хьесапехь цIенош, дашо тапчанаш мехкийн куьйгалхоша.\nТкъа социалан хьелаш лахара долу, къона чкъор я жихIадхойх дIакхета, я оьрсийн гIаланашка дIаоьху.\nКъаьмнийн менталитет вовшах къаьсташ хиларна, жимчохь дуьйнна тIеман кIуьрлахь кхиинчу кавказхойн берашний, оьрсашний юкъахь барт а ца хуьлу.\nМоскох кхиазхой, «Тоьар ду Кавказ кхаба», бохуш, маьхьарий а детташ шахьара юккъехула буьйлало, ткъа кавказхой оьрсийн гIаланашкахь дукха эвхьаза лела, цабашарца, аьрха. Шаьш тоьлларш хеташ психологи кхоллаелла царлахь.\n«Эккха кийча йолу бомба» аьллачу шен публикацехь Пионтковский Андрейс яздо, тахана Оьрсийчохь хIоьттинчу хьолехь, ши некъ го шена: Нохчийчохь юха тIом эккхар, я Нохчийчоь Оьрсийчоьнах дIакъастар.\nТкъа махкарчу куьйгалхочо Кадыров Рамзана, ша набахте ваха а реза ву, боху, ДегIастахь юха тIом ца балийта.\nМаршо Радио зIене елира арктиклан авторца, журналистца, оппозиционерца Пионтковский Андрейца.\nНохчийчохь карарчу беттан 22-чу дийнахь Соьлж-ГIалахь дIаяьхьначу «Кадыров Рамзан – Оьрсийчоьнан патриот ву» аьллачу гуламех шена хетарг элира цо, къамел долош.\nПионтковский: «Со суо а ву оппозицин могIаршкахь. Бакъдерг аьлча, ас дIоггара тIе а ца лоцу цуьнан кхерамаш. Немцов вийра... Немцов нохчаша шайн лаамехь вийна а вацара, Кремлан лаам кхочушбина цара. ХIинца Кадыровс лелораш декъаза кепаш ю.\nПутинна шен тешам, ша муьтIахь хилар гайта гIертар ду. И митинг цхьана стагана лерина яра, иза я къайле а яц. Оцу Кадыровна шена а хууш ду, дукхахболу Оьрсийчоьнан ницкъаллин структурийн белхахой, ФСБ, эскар, уьш къаьсттина реза бац Кадыровна, резабацара юьхьанца «Кадыров прект» йолочу хенахь дуьйна а.\nКадыров Ахьмад вийра. Дукха хан йоццуш, иза верах дика элира, бехк-Iоттамашца Венедиктовс шен программехь. Цо дагадаийтира и де, цул совнаха, бехкечун цIе яьккхира цо, халкъалахь Лорд олучу Даудовн.\nХIетахь иза ма вара, Кадыров Ахьмадан хадархо. Цуьнан кхерамзаллех жоп дала хьакъ вара иза. ТаIзар-м муххале а ца дира цунна, мелхо а даржехь лакхаваьккхира.\nПутина дIахецна ву аьлла хета суна Кадыров, кхин цхьаъ а ду, Нохчийчуьрчу тIамехь эшна ларало Оьрсийчоь, цундела ахча дIахецна Нохчийчу.\nТкъа хIинца Кадыровн карзахвалар, Путинна муьтIахь ша хилар гайтар ду. Амма йоллу Оьрсийчоьнан юкъаралла даръелла, оьгIазе ю Кадыровс къаьсттина тIаьххьарчу хенахь лелочунна. Ца деза-кх тхан къоманна регионан куьйгалхочо йоллу Оьрсийчоьнан доладар.\nНохчийн къоман кегийчу наха оьрсийн гIаланашкахь сонта лела, Москохахь а, цхьаьна. Кадыров даржера вохон лаам болчу ницкъаллин структурийн гонаш стамлуш ду. Уьш Кадыров вохийна совца лууш а бац, шайн Iедалца цигахь а дIахIитта лууш бу. Кхерам бу юха а Нохчийчохь тIом эккхарна, иза трагеди ю йоллу Оьсийчоьнна а».\nЗорбанан хаамашкахь дийцаредаьккхаина тIаьххьарчу заманчохь, эххар а Оьрсийчоьнан президент хила тарло Кадыров Рамзан, бохуш. Цхьаболчу бевзачу политикаша шайн шеконаш а яц боху, и бакъ хир дац аьлла. Хьуна хIун аьлла хета, тарлой и хила, аьлла шега деллачу хаттарна, Пионтковскийс доцца жоп делира.\nПионтковский: "ХIан-хIа, иза беламе хIума ду. Суна цуьнах лаьцна я дийца а ца лаьа".\nПионтковский Андрейна хетарг тIех дестийна ду аьлла хетарш а хеза зорбанехь.\nДелахь а, нохчийн къомах, цо ши тIом лайнера аьлла къинхетам а а ца хаало.\nИттех шарахь бIеннаш эзарнаш нах хIаллак а беш бинчу оцу тIемех шегара зулам лоруш а вац Оьрсийчоьхь цхьа а куьйгалхо я хиллачаралахь а, я танахалерачаралахь а.\nТкъа Путин я Кадыров тахана ву, кхана - вац. Юкъаметтигаш иштта дIайолхахь, ала дац Пионтковский Андрей кхоалгIа тIом баларна кхерар, эрна ду.\nПионтковский: "Бакъдерг аьлча, ас дIоггара тIе а ца лоцу цуьнан кхерамаш..."


Бакъонашларъярхоша а, културан белхахоша а доьху Титиевy гIуллакх кхечу регионехь листар\nТитиев Аюбан гIуллакх Нохчийчоьнал а арахьа листар тIедожийна бакъонашларъярхоша. "ГIуллакх таллар федералан тIегIане дерзаде", - аьлла, яздина бакъонашларъярхоша а, юкъаралхоша а, културан белхахоша а Оьрсийчоьнан инарла прокуроран Чайка Юрийн, чоьхьарчу гIуллакхийн министран Колокольцев Владимиран, Талламан комитетан куьйгалхочун Бастрыкин Александран а цIарах дахьийтинчу кехата тIехь.\n"Титиев Аюбна дуьхьал даьккхина гIуллакх бух боцуш ду аьлла, чIагIдойла ю тхан", - яздина "Меморилан" сайтехь кхозучу кхайкхамна тIехь. "Мемориалан" балхахошца доьзна гIуллакх Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн талламан департаменто листа дезаш ду, ткъа Инарлапрокуратурано шен тергоне эца дезаш ду и тайпа гIуллакхаш.\nТитиевн гIуллакх бакъонца толлуш ду ала хала ду, хIунда аьлча, цигара ницкъаллийн структураш меттигерчу Iедалан омраца болх беш ю аьлла, билгалдаьккхина кехатан авторша.\nИштта цара хьахийна, республикехь дуьххьара цахилар наркотикашца доьзна харц бехктакхаман гIуллакхаш дуьхьал айдеш меттигаш а, Нохчийчоьнан куьйгалло бакъонашларъярхошна кхерамаш туьйсуш, дина дIахьедарш а.\nБакъонашларъярхоша доьху Талламан комитете, парламентан спикера Даудов Мохьмада а, Кадыров Рамзана а Къилбаседа Кавказерчу бакъонашларъярхойх динчу дIахьедарийн а, Титиев Аюба наркотикаш шена кхийсина ю аларан а бакъонца жамIаш дар, литтар.\nКхайкхамна-кехатна буха куьйгаш яздина Оьрсийчоьнан Бакъонашларъяран Центран 9 декъахочо – Алексеева Людмилас, Пономарев Левс, Борщев Валерийс, Ганнушкина Светланас, Каляпин Игора, Мельконьянц Григорийс, Орлов Олега, Таубина Натальяс, Черкасов Александра а.\nЦарна тIекхетта 39 бакъонашларъярхо, журналисташ, културан белхахой, шайлахь Ахеджакова Лия а, Макаревич Андрей а, Городницкий Александр а, Фатеева Наталья а йолуш.


Халкъа дезаденна мукъамаш — Сердало\nСа ийс-итт шу даьнна хила мегар цу хана. ХIара кIирандийнахьа Наьсарени Аьлтий-Юртаи юкъера доазув долча метте йоккха базар хулар, хьалкхесса кий Iожаргйоацаш сов дукха адам гуллуш. ХIанз вай «Малсагнаькъан базар» оал цох. Цига каст-каста водаш оамал яр са а. ХIама ца эце а, тамашийна нах, машенаш, тайп-тайпара тикаш, cовдегархой, базархой, уж лувцаш, удабеш бола милиционераш бIаргаго йиш яр укхаза. Наьсаренгахьара базар тIа чуводаш, готта коанаIараш яр, дукха нах гулбелча, царех чакхвала хала хулар, бокъонца дIачакхваьнна, хьай барзкъаш тIа IотIахьежача, догIа делхаш ха яле, хотташа диза хулар, екъа яле, демаша даьха хулар уж. Когаш тIабийтте бIехвора цу юкъе нийсвенна саг. Цхьан кIирандийнахьа юха а из никъ бихьар аз. Шийло, кхаьла дена ди дар из. IотIаелхаш хIама еце а, безаме яцар ара. Базара наIарашта со дIатIакхача дукха юкъ йисаяцар, цу хана цар аьрда оагIорахьарча саьн тIа гулбенна латта дукха нах байра сона. Цу тайпара хIама эггара хьалха гора укхаза. Фуд ха сакъердалуш вола со а тIавахар гулбенна латтарашта. МагIахьара царна IотIавийрза, дахчан пандар локхаш латтар къоаналгахьа леста саг. Цунна юххе латтар, хетаргахьа, са ханнара хила тарлуш вола кIаьнк. ХьатIавенача цхьанне хаьттар:\nЦунна юхе нийсвенначо шорта жоп делар:\nУж ши дош хезача, кхы хаттар хилацар цхьанне а. Идрис дика вовзаш вар берригача гIалгIашта.\nЦицкиев Боскара Идрис ваь хиннав 1918 шера. Укх шера нийсса 100 шу дуз гIорваьнна хиннача пандарчан а иллиалархочун а. Вича денз бIаргса доацаш хиннав из, цудухьа цунна уллув лаьтта кIаьнк Идрис лелавеш, дIа-юха ваха цунна гIо деш вар. Сона а вайзар пандарча, хIана аьлча тха цIагIа йоаллар зIамига радио. ГIалгIаша «пхи сом доаккха радио» оалар цох. Цу чугIолла хIара дийнахьа, сайрангахьа лестача, вайнаьха ашарий концерт хулар, цунна юкъе а наха дукха дезаш хиннараш дар Идриса иллеши ашараши. Сона дагадоагIа, къаьна воккха саг хинна сай даь-да мишта вагIаш хулар цунга ладувгIаш, цу хана цун юхь тIа велавалар оттар. Идрисацара безам бар цун юхь тIара сона гуш хиннар.\nТIехьагIо тхона ийцар пластинкаш лакха а йиш йола «БIаьсти» яха радиола. ТIаккха Цицкиевс дIаоала иллеш тIадола пластинкаш а гучаяьлар. Оаха каст-каста ладувгIар дукха истий болча сагах даьккхача иллега, хоза хетар Андаркъе Iаьлах дола илли, Осмиев Хьамзата стихотворене кIийлен тIа хьахинна «Москва» яха а кхыдола а иллеш.\nХIана латтар Идрис базар тIа иллеш доахаш? Цу хьакъехьа ший хана сона дийцадар РCФСР заслуженни артист хиннача, Цицкиевца цхьана болх баьча Хамхоев Элмарзий Ахьмада. Цо яьхачох, радио солист волаш балха дIаийцача а, наха юкъе араваьнна, иллеш ца даьхача салоIам хулаш хиннавац пандарча. Хетаргахьа, Идриса дика ховш хиннад мел дукха деза халкъанна ше доахача иллей мукъамаш.\n← Къизача соцамах лаьца\nПаччахьалкхен дума энергетиках йола комитет хилар ГIалгIай мехка платежни система хьал тохкаш →\nНовый год из моего детства


Маршо Радио: -Муха карийра хьуна Донецк?\nЯкуб ШахIида: - Цкъа делахь, суна моттара цигарчу бахархойх цхьа дакъа Украине юхадерза лууш хир ду аьлла. Амма суна ца карийра цу тайпа нах. Ас дуккха а къамелаш дира гIаттамхошца а, могIарерчу бахархошца а, амма цхьа а Украина оьшуш вацара. Массара а олура шаьш Оьрсийчоьнах дIакхета лууш ду олий. Цара ца олура шаьш маьрша хила лууш ду. Уьш Оьрсийчоьнна юкъабаха лууш бу.\nМаршо Радио: -Ткъа бахьана хIун ду аьлла хета хьуна* Оьрсийчоьнан пропагандо Iаткъам бар ду аьлла-м ца хета хьуна иза, цигахь жигара болх беш ма-ду Оьрсийчоьнан пропагандин телеканалаш?\nЯкуб ШахIида: - Цкъа делахь, и регион Оьрсийчоьнехьа хилла ю даиман а. Иза дерг ду. ШолагIа делахь, дуккха а хенахь и регион Киево лучу дотацешна тIехь Iийна ю. ХIундда делахь а, и регион кхиийта Iедалша хIумма а ца дина. Со баккъалла а вуно цецяьлла яра цигахь хиллачу ахчанех.\nХIинца, бакъду, цигахь дуккха а гIишлонаш йохийна ю, дуккха а нехан шайн бизнес йита дезна, туьканаш болх беш яц, амма суна гира мел хьал долу туьканаш цигахь хилла. Таккха ойла кхоллаелира сан, ма дукха ахча хилла кхузахь хьийзаш аьлла.\nТIом болабелча, цигара зударша дийцира суна иза, Украинин эскархоша олуш хилла, дIадовла кхузара, шайна лаахь Оьрсийчу а дIагIо, кхане хир яц шун олий. Иза диц ца ло нахана. Дегабаам бина бу уьш Iедалша шаьш тесна дитина хиларна. Цара дуьйцу ДНР тобанаш шаьш Iалаш деш ю бохуш.\nМаршо Радио: -Дика ду. Меттигера сепаратисташ хилар кхеташ ду. Ткъа шайн лаамехь тIаме бахана бохуш буьйцурш муьлаш бу? Нохчий гирий хьуна цигахь?\nЯкуб ШахIида: -Кхечу пачхьалкхера шайн лаамехь тIаме баьхкина лоруш болу нах тIех дукха бара цигахь. Донецк, бакъ ду, йоккха гIала ю, амма оццул йоккха яц царна массерна а кхача. Вуьштта аьлча, уьш гуш бу. Кавказера баьхкина нах гуш бу.\nЦигахь хIирий а бу, абхазой а бу, нохчий а бу. Церан массеран а дагахь Iамийна къамелаш ду. Шаьш шайн лаамехь даьхкина ду, тхуна алап луш цхьа а вац олу цара. Амма къен нах суна ца гира, цхьаммо ахча а ца луш шайн лаамехь баьхкинчу нахана юкъахь. ХIора сарахь бараш чохь хоьвшина Iаш гора суна уьш.\nМаршо Радио: -Ткъа хьуна муха хийтира, баккъалла а меттигерчу бахархойх доглозуш баьхкина нах хийтирий хьуна уьш?\nЯкуб ШахIида: -ХIора стеган шен бакъдерг ду. Кхеташ ду уьш цхьа а шайн лаамехь арабевлла нах боций. Меттигерчу бахархоша дийцара соь, дIаялахь, царна массерна а вуно дукха ахча луш ду, цара хьоьга дуьйцу-кх шаьш шайн лаамехь даьхкина нах ду. Цара дагахь Iамийна даиман а олуш фраза ю: тхо фашистех леташ ду.\nВукха агIор болчу нохчех лаьцна аьлча, суна ца хаьа Мунаев Iийсан хIун Iалашо ю. Ам хIорш во Iаш бац. Духарца а, герзаца а дерриг а оьшург долуш ду церан. Аса элира цаьрга, тIом чекхбаьлла, цIа дахча хIун дара-те шу, аьлла. Цара элира, хIан-хIа, тIом хIинцца бен болалуш а бац, кестта юха а дерриг а дIадолалур ду аьлла. Цундела кхин а 150- стаг тIевеана бухахь болчарна.\nМаршо Радио: -Ткъа тахана хIун лелош бу и нах цигахь?\nЯкуб ШахIида: -30 гергга стаг ву цигахь Стигалкъекъа-баттахь дуьйна тIом беш. Керла тIевеана ву 150 гергга стаг. Царах "кадыровцаш" олу. Уьш герзех боьттина, хьалха лимонкаш а оьхкина лелаш бу. Уьш ресторанашна а, барашна а чубоьлху тIеоьхкина и дерриг герзаш а долуш. Дог мал ло уьш гича.\nУьш хIун лелош бу, лелор долуш бу а кхеташ дац. ХIунда аьлча герзаш деттар дац аьлла бина барт бу. Аса цаьрга хаьттича, соьга элира "оха ха до урамашна сарахь, мелла нах цахилийта". Комендантан сахьт долало цигахь 6 даьлча. Цигахь мелла лелаш нах хуьлийла дац. Уьш машенаш хоьхкуш лела, тIеман полицина тIаьхь а хIуьттий.\nНагахь 6 даьллачул тIаьхьа шайна борша стаг гича, цара иза лоций дIавуьгу. Цул тIаьхьа уьш лоьхуш лела цу тIеман дакъойн штабашкахула церан гергара нах а, беза-бевзарш а.\nМаршо Радио: -Украинина и регион дIатесча гIоле хир дара аьлла ойла-м ца кхоллаелира хьан?\nЯкуб ШахIида: -Донбассехь цхьана меттера со кхечу метте йоьдуш лаьтташ хилара Украинин дозанхой а, таможнин белхахой а. Доза хIинцале а долуш ду. Цара дIахадийна иза хIинцале а.\nУкраина хьокъехь долу низам тIечIагIдар доьху Обаме конгрессменаш\nГIирма гергарчу хенахь юхаерзо аьтто хир бац боху Яценюк Арсенийс\nОьрсийчура гIо кхаьчна Украинерчу сепаратисташна


Ялсаманера арабахар — Википеди\nАдам а, Хьава а я́лсамане́ра а́раба́хар — Хиламан жайнан дийцаршкара библин эпизод, йогӀу къине вожарал тӀаьхьа.\n1 Хьосташ а, комментареш а\n2 Керсталлин ламастехь\n2.1 Малик цӀеран турца\nХьосташ а, комментареш а[нисъе бӀаьра | нисъе]\nАпокрифан Юбилейн жайнаца, къине иэгале Адам а, Хьава а ялсаманахь даьхна ворхӀ шарахь.\nКъине иэгначул тӀаьхьа Дала олу (3:14-3:19):\n* Лаьхьане: «НаьӀалт хилла хьуна массо а даьхнашна а, аренан акхарошна а хьалха; хьо лелар бу хьайн гайн тӀаьхь, юур ю ахьа чан хьайн дерриг дахарехь; дов дуьллур ду хьуна а, хьан зудчунна а юккъе, хьан хӀунна а, цуьнан хӀунна а; цуо хьуна коьртах тухур ю, ткъа ахьа цуьнан кӀажанах каеттар ю.»\n* Хьавага: «Совбоккхуш совбоккхур бу сингаттам хьан пхоралла долуш; цамгарехь бераш дийр ду; майра везийтар ву, иза хьуна тӀаьхь эла хир ву.»\n* Адамега: «НаьӀалт хилла латтан хьуна хьалхара; сингаттамца дуур ду ахьа хьай дахарехь цунна тӀиера; баьӀаш а, кӀохцалш а кхиор ду цуо хьуна; юур ю ахьа аренан бецаш; хьацарца дуур ду ахьа бепиг, хьо схьаваьллачу латте верзалца, хьо а чан ю, чене юха а воьрзур ву.»\nКъине иэгначул тӀаьхьа «тиллира Адама шен зудчунна цӀе: Хьава, хилира бехачеран массеран а нана. Делира Дала Адаман а, цуьнан зудчунна а цӀуканан духар, тӀе-кога юьйхира царна». (3:20-3:21). Цул тӀаьхьа Адам а, Хьава а доьссира дуьнен тӀе.\nЭлира Дала: иштта, Адам хилира Тхо санна, гӀуо а, дика а девзаш; хӀинца цуо мел кхийдадахь а шен куьйгаш, ца эцна дахаран диттах, ца кхаьллина, ца висина гуттара а ваха. Араваьккхира иза Дала Ялсаманан бешара, ша схьаваьлла волу латта лело. Эккхийра Адам, хӀоттийра малхбалехь Ялсаманан беша уллехь малик а, цӀеран тур а дахаран диттан тӀебоьду некъ ларбеш. ([[|Быт. ]]3:22-24)\nКомментари Мидраш Рабба(ингалс.)нохч.: Элира рабби Аба бар Кагана: ДӀайиллира цунна Сийлахьчо, беркате ву Иза, дохковаларан неӀарш. «ХӀинца?..» — хаттар хӀоттадо «ХӀинца хӀун ду?». Дала хоуьйту, хьал юхадерзо йиш йолуш хилар, хьоьжу, адам дохко долуй теша. Цунна Адама нийса жоп ца ло, цунна бакъо ца ло Дахаран дитт тӀера даа. Дохко ца ваьллачул тӀаьхьа (ша къа динчул тӀаьхьа доцуш) Адам хьакъ долуш ца хилира гуттаренна а долчу дахарна.\nКерсталлин ламастехь[нисъе бӀаьра | нисъе]\nМалик цӀеран турца[нисъе бӀаьра | нисъе]\nЯлсаманера арабахар Викилармехь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Ялсаманера_арабахар&oldid=2840978»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 2 февраль, 11:05.


Шема -- Шеман Iедалан ницкъийн эскархой Алеппохь, ГIура-бутт, 21, 2016\nОршот Iуьйранна Берлинера дIа гIаш Алеппо кхача новкъаяьлла маьршачу европахойн цхьа тоба. „Алеппохь дуьхьа -машаран марш“ цIе йолчу акцехь дакъалоцуш бу и нах. Кхаа баттахь сов некъ бинчул тIаьхьа Шема кхача Iалашо йолчу церан лаам бу, цу махкара тIом дуьненан пачхьалкхийн куьйгалхошка сацабайтар.\nДуьненера ницкъ болчу пачхьалкхийн куьйгалхоша ца динарг я царна дан ца луург шаьш, маьршачу наха, дан йиш юйла гайта дагахь бу оршот Iуьйранна 10 сахьт даьлча Берлинерчу ТемпелхIоф кIоштанера гIаш Шемарчу Алеппо баха арабевлла болу нах.\nIиса пайхамар вина ларалуш долу мукъаденош чекх а девлла, цул тIаьхьа керистанийн Iадатехь „тийна оршот“ олучу, массара а доьзалшкахь марзо а оьцуш, садоIучу дийнахь 300 сов стаг новкъаваьлла Германера Алеппо кхача.\n„Алеппон дуьхьа – машаран марш“ аьлла шайн акцин цIе тиллинчу церан Iалашо ю, даханчу шарахь Шемарчу мухIажарша Германе кхаччалца бина хилла болу некъ хIинца бIостанерчу агIор – Германера Шема кхаччалца гIаш бан, цу новкъахь керла-керлачу агIончашца шайн могIанаш а дузуш, ткъа иштта дуьненан юкъараллин Шемара тIом берзабайта а, цигарчу нахера баланаш байбайта а кхайкхамаш а беш.\nИ хIума долийнарг Берлинехь ехаш йолу журналист Албот Анна ю. Шина беран нана йолу Албот Полшера орамаш долуш ю. Дуккхаъчу шерашкахь Германехь Iаш йолчу цунна цкъа а тIом ца гина, я мацалла я бакъболу баланаш, амма Шемарчу тIамах лаьцна журналистийн талламаш беш шена гинчу сарташа а, видеоша а вуно боккха тIеIаткъам бира шена бохуш дийцира цо Маршо радионе.\nЦкъа хьалха, цу нахах доглезаш, ша царна муха хIун накъосталла дийр дара-те аьлла ойла а йина, цо а, цуьнан хIусамдас а шайн Берлинерчу петарехь тIеийцира Шемара цхьа къона мухIажар, шайн доьзалан дакъа иза волуш санна цунна Iуналла а деш.\nАла дашна, и мухIажар хIинца Анница а, цуьнан хIусамдеца Томасца а гIаж Шема, шен даймахка ваха новкъаваьлла. Амма заманца иза а тоьуш доцийла кхийтира ша бохуш дийцира цо, къаьстина Алеппора къематде доладелча дуьйна схьа.\nЦIеххьана дагадеара цунна Шема кхаччалца маьршачу европахошца цхьаьна машаран марш йолон. Ткъа Фейсбукехь шен агIонна тIехь цо и шен идея нахе йовзийтича, де-буьйса а далале бIеннаш наха шай-шай дакъа лоцур ду цу акцехь, шай-шай кийча ву Шема кхача новкъавала, аьлла хаамаш битинера.\nАлбот Аннас дуьйцу.\nАлбот Анна: „Тхо 3000 стагца дIадуьйлалур долуш ду. Амма и бохург дац и массо а нах тхоьца Алеппо кхаччалца дIабогIур бу бохург. Боллучу новкъахь, хетарехь, тхоьца иштта дукха нах хир бац. Амма и ду и бахьана, тхо цу новкъа стенна довлу бохучунна – хIора а луучун новкъахь цхьана муьрана, цхьана некъан декъана тхох схьакхета йиш хилийта, Шермарчу халкъаца шайн солидаралла церан гайта таро хилийта.\nТхоьца вуно дукха адамаш Германера а, Австрера а, Туркойчуьра а, Шемара а зIене дуьйлу. Цара тхоьга олу, шайгахь ехачу хенахь цхьа а сатийсам ца биснера, шайна гора, мел дукха адамашна гуш ду цигахь хуьлуш лаьттарг, амма хIинца, эххар а, цхьаъ бевлла, шайн комфортерчу дахарера ара а бевлла, вай дерриг а цхьаьна хилар а, вай цигахь хуьлуш дерг кхин дIа ловр долуш доцийла гайтархьама“.\n3000 стаг йоллучу акцехь дакъалоцуш велахь а, Берлинерчу Темпелхофера новкъабевллачу хьалхарчарна юккъехь 300 декъашхо вара, карахь кIай байракхаш а, гехь шайна некъаца оьшун долу четарш а, кхин болу гIирс а болуш.\nОршот дийнахь 15 чакхарма некъ бийр бу маршан декъашхоша, немцойн Бранденбург лаьтта кхаччалца. Цигахь царах схьакхетар ву кхин ши бIе стаг. Цул тIаьхьа цара хIора дийнахь юкъарчу хьесапехь 20 чакхарма гIаш некъ бийр бу, хIора социйлехь 100-200 стаг тIе а кхеташ. Ткъа боллу некъ а бина, Шеман дозане Машаран маршан декъашхой кхаа баттахь, ах баттахь кхача дагахь бу.\nИттанашкахь автобусашкахь нах арабуьйлу Алеппора\nАлеппо Асадан эскарша дIалаьцна\nШема кхаьчна Нохчийчуьра спецназ\nАлеппон гонаха бомбанаш еттар юхадолийна


Оьрсийчоь а ю латкъамаш беш\nОьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло ша саготта хилар хаийтина Украинехь малхбалерчу кIоштIашкахь бехаш болу оьрсий хьийзош хиларна. Министралло динчу дIахьедар тIехь дуьйцуш ду, Шоьтан дийнахь Киеверчу Iедало хецна битинчу «АьрроагIор сектор» олучу тобанца боьзначу туьтмаьжгаш йоьхна хиллачу наха герз диттина машаран демонстрацина тIе бохуш.\nХарковерчу полицино дIахьедар дина хилларг хIумма а доцург ду, ткъа цу юкъаозийна «АьттоагIор секторан» декъашхой бу бохург мила ву ца хуучу стага телефонехула алар бен кхин боху болуш дац аьлла. Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министралло цул сов латкъам бина Днепропетровскехь шайн 7 журналист дIалаьцна аьлла.\nОьрсийчоь реза яц Малхбузе цуьнах лаьцна хIумма а ца олуш Iад Iарна. Украинин Iедалша а, Малхбузерчу пачхьалкхийн лидерша а бехке еш ю Москох харц дерг дийцарна а, президент Янукович даржах вохийна нах экстремисташ болуш санна сурт кхолла гIертарна а.


Шоаршк — Сердало\nЦогали, борзи, зIийи хиннад шаьрача ара гIолла дIадолхаш. Наькъа тIа уллаш, Iуно ший бала боаллача устагIанна чура хьаяьккха Iокхесса улла шоаршк кораяьй царна. Из шоашта корайича кхел яьй цар: ер шоаршк вайна массанена а яъал яц, ер цхьаннена ма-ра тоъаргьяц. Уккхаза набъе Iо а дийша, гIa дикагIа дайначо юъаргья вай ер, аьнна.\nБорзи, цогали тхьовссалца йоллача йижа а илла, уж тхьайса ма тхьайсса а, шорттига такхаь тIаяхача зIийво уж шиъ сомадалалехьа шоаршк йиай. Цул тIехьагIа тхьовра ше иллача такхаь юха а яха, Iойижай зIий.\nТхьайсачара сомадаьннад борзи, цогали. Берзо хаьттад цогалга;\n– XIa, xIa, хIанз во-воашта бIаргадайна гIанаш дувцаргда вай. – Хьона фу гIa дайра, цогал?\n– Со бус такхаь цхьа наьха котамаш йоахкача бун чу а даьнна, цу чура котамаш дуккха йоа а яь, цхьаяраш юаш, вожаш тIехьагIа яа лаьттах ехкаш. тIаьнкI, аьнна, котамий дулхах со дизаь доаллашехь, цхьа модз доалла никх корабир сона. Цу дулха тIа из модз а дуаш, гIаддаха со доаллача гIолла сомадаьлар-кх со.\n– ХIаьта, хьона фу гIa дайра, борз. Хьайна бIаргадайна гIa Iа а дувца вайна, – аьннад цогало берзага.\n– Со цхьа Iу тIехьа воацаш тинна лелача дукхача жена арахьа тIа а нийсъенна, уж жа Iолелхадеш, хьаллелхадеш доадеш, дийначун думи боаккхаш, бенначун цIий мелаш, иштта цар цIий а мелаш, думеш а дуаш йоаллача гIолла сомаяьлар со.\nТIаккха зIийга хаьттад цар:\n– Хьона фу гIa бIаргадайра? – аьнна.\n– Даьра, сона-м гIa а довнзар. Шоана дайнача гIанех тоъам хинна, шо хIаьта а вета а дулх диаьи цIий мийннеи дизаь а ма дий, цар шоашта хилча а кхы хIама а дуарг мичад, аьнна, се мецъеннадаь из шоаршк а йиаь, юха Iойижар со-м, хIаьта сайна хиннадаларе оаш санна дуккха цIий а мергдар, дулх а дуаргдар, мезах а чам боаккхаргбар, – аьннад зIийво берзагеи, цогалгеи.\nТIаккха, шоаш, дийшаь даддашехь, зIийво из шоаршк йиаьлга а хайна, цунах лата, аьнна тIахьийлхад борзи, цогали. Уж шийна тIа ма хьийлха а ший массада а кIарцхал хьадоаржа а даь, хьаьрчча йижаьй зIий. Борзи, цогали кхы цунна хIама де а ца могаш, даьнна дIадахад.\n← Паччахьа йоакхо ю гIулакх\nО том, как в непростое время в Мочхий-Юрт появилась необычная школа →\nГIалгIай Iадаташ: диссараш, дIадаьннараш\nМари сесаги къаьстача бераш хьанца диса деза?


ЦIаккха лергйоаца байт — Сердало\nДезткъа итт шу хьалха, вай къаман хьалхарча поэтех хиннача Озиев Илеза Ахьмада язъяь хиннай «ЙиIиг» яха стихотворени. Из къаьстта а белгала я цун берригача кхоллама юкъе. Лоаман кхалсага вахар аттача даккха гIерташ, ширдаьннача Iадаташца къовсам лоаттабаьча йоазанхоех цаI хиннав из. Цу тайпара лостам бола йоазош даь хиннад Гойгов Iаддал-Хьамида ( «Лоаман йоIа дайна гIа»), Мальсагов Зоврбика ( «ЙоI йодаяр»), Озиев Салмана ( «Урдуви Тамареи»), иштта кхычар.\nБувцача мугIара юкъе боккха лоархIам болаш хиннад кхалнахага дешийтар, уж сийрдача вахарга баргбола хIама хьехадеш дола йоазош. Из уйла дага йолаш язъяь хиннай Озиев Ахьмада ший байт. Вешта аьлча, кердача заман белгалонаш гучаювлаш латтилга, хьалха цIагIа чубоахкабаь кхалнах дешарга кхайдалга гойташ да «ЙиIиг» яха поэзен жовхьар. Хьалхарча даькъаца гу вайна, мел дега тоам беш да дешарга, хьаькъалга кхайдача йиIига сурт-сибат:\n«Дикъача дехка юкъегIолла хьакъедаш,\nИз Iуйран керда, шийла фо чуувзаш,\nЙиIиг юрта юкъегIолла я йоагIаш,\nЙиIига бедоахкаш да уж книжкаш.\nБоларо хьагойт йиIиг хилар оамале,\nШин бIаргах хьахов, из хилар хьаькъале,\nЦун ши басилг гуйран кердача михо\nТов санна цIийяьй. Из йоагIаш я сихо…»\nХIаьта а заманна шоай «дирст» йолла гIерташ хиннаб, тIехьадиса кхетамаш дола нах. Кхалнаха дийшача, цох зулам доал, аьнна, хеташ хиннаб уж. МаIача сага нийса цун бокъонаш хилар, цо болх бар, Iилма тахкар дезаш хиннабац. Кхалсага моттиг пишка юхе я, аьнна, хеташ хиннад царна. Деша йодача йиIигах белаш, тIехьара тIа яппараш еш, цунна чIоагIагIа вас хургьяр оалаш хиннад:\n«…ХIанз цхьан карта чура ара жIали Iех,\nУнзардоахаш дешархочун ховха дегI.\nКIеззига дIахояьлча багIа пхьегIанхой,\nХьайла фу гIийбаташ деш ба хабархой:\n«Мел эргаяьлар хьо, зама, дIахьажал,\nЙиIигаш ахаций деша кхыметтел!»\nЙиIиг, яхаш, бела а белаш, дIакхайкаш,\nПхьегIанхоша тIехьа тIаю шоай яппараш…»\nКхалнахага дешийтара духьала хиннараш дукха хиннабале а, цар бокъо яьлча дийзараш а хиннабац кIезига. Царех цаI Илеза Ахьмад ше а хиннав:\n«…Совца, совца, ма чувхае из йиIиг,\nСом беркате лургболаш да из зизилг.\nШий йижарашта лелае хьалхале,\nМа йодий из цу сердалон школе.»\nШий 90 шу даьннадале а, из байт яхаш а, ший лоархIам бовнза а я. Хала хете а, тахан болаш ба кхалсага деша дезац яха уйла хьаллоацаш бола нах. Царех цхьачар уж халла деша ухийт 9 класс яккхалца, тIаккха маьре дIалу. Берригача кхалнаьха кхелаш иштта хиннаяларе, вай къаман хургбацар кхалнаха юкъера хьабаьнна Iилманхой, хьехархой, лораш, журналисташ, суртанчаш, артисташ, кхы дуккхабараш. ТIаккха ийрча хургдар вай вахар. Ювцаш йола стихотворени Iомаю школе, из юкъейихьай ийслагIча классе Iомадеча йоазошта. Берашта шоашта дукха езачарех а дагахьа Iомаечарех а я из. Цар сакхетамашка кIеззига йита а бакъахьара лар ют аьнна хет сона цо. Из да моллагIча дикача йоазон керттера декхар.\n← Мехкахочун каш тIа\nДарба гаьна дац →


Охан-баттахь Нохчийчохь полисхоша лечкъийна бигинчу нехан цIерашца статистика Iораяьккхина оппозицин IАДАТ телеграм-канала. Байначу баттахь 47 стаг вайна, жигархойн зерашца.\nКавказ.Реалиига ресурсан админаша дийцарехь, лечкъийначу нахах хIоттийначу тептарера пхи стаг - Мамуев Нурмохьмад а, Шовхалов Имам а, Нукаев Гилани а, Ахмадов Iела а, Сайдулаев Мохьмад а маьршаваьккхина.\nШайн статистика лахара ю билггал долчу хьолаца дуьстича, лечкъийна бигина массо а бац оцу тептарехь аьлла, билгалдаьккхина IАДАТА. "Лечкъийначу нехан гергарнаш тапъаьлла мел Iа, хIуммаъ а хийцалур дац", - аьлла, тешна бу уьш.\nФранцино Оьрсийчу депорт а йина, цигара Нохчийчу дIавигина Гадаев Мохьмад вайра хьалхо. ТIаьххьара гина иза цуьнан гергарчарна байначу беттан 22-чохь.\nБакъоларъяран "Мемориал" центро (Оьрсийчоьнан Iедало арахьарчу агентийн могIара язйина "Мемориал", амма цо тIе ца обцу шена и статус – редакцин билгалдаккхар) хьехна дуьненаюкъара организацеш юкъаозор Нохчийчохь бовш лаьттачу нахана гIо дан. Бахьана хIоьттира, 2017-чу шарахь махкахь кхел йоцуш нах байъина аьлла, дийца даьккхича.


Украиница Евроберто бина йохка-эцарца боьзна барт болх бан болалур бу шен хеннахь\nСтигалкъекъа-бутт 07, 2015\nУкраиница маьршша йохка-эцар лелорах болу барт кхочуш бан болор тIаьхьатоттур дац Евроберто. Цунах лаьцна хаам бина Евробертан йохка-эцарца доьзначу хаттаршкахула йолчу коммисаро Малстрем Сесилияс.\nЦо дийцарехь, Евроберто Украиница бина барт болх бан болалур бу 2016-чу шарахь Дечкен-беттан 1-чу дийнахь. Оьрсийчоь дуьхьал ю цу бертана. Цо шайн хаьшташна эшам бийр бу аьлла хета Оьрсийчоьнан Iедалшна.


www.islamannur.org - 3-гIа дакъа\n«ХIай, иман диллинарш! Собаре хила. (МостагIашца а) чIогIа сатохаме (сатухуш) хила. ГIепашкахь (тIеман) гIуллакх а де…» («Али Iимран», 200).\n«Билггал, зуьйр ма ду Оха шу - кIеззигчу кхерамца а, мацаллица а, бахамаш‚ синош, стоьмаш эшорца а. Собаречаьрга кхаъ баккха» («ал-Бакъара», 155).\n«Бакъдолуш, шайн ял юьззина дIалур (йолуш) ю собаречарна, цхьа-цхьа хьесап а доцуш» («аз-Зумар», 10).\n«Собаре хила. Гечдина волучух дерг – ткъа иза, боккъалаъ, гIуллакхашкахь хадаме хиларах ду» («аш-Шура», 43).\n«ХIай, иман диллинарш! Собарехь а, ламазехь а гIо лаха шайна» («ал-Бакъара», 153).\n«Билггал, зуьйр ма ду Оха шу - шух жихIад деш болу муджахIидаш а, собаре берш а муьлш бу хаъалц» («Мухьаммад», 31).\nИштта кхин дуккха а ду - шайн чулацамехь собаре хила дезаш хилар а, цуьнан дозалла а кхетош омра деш долу айаташ.\n25. АшIарерчу Абу Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ЦIано - иманан ах ю. «АллахIана хастам бу» («Алхьамду лиллахI») (бохучу дешнаша - мийзан) терза дузу. «Сийлахь ву АллахI, АллахIана хастам бу» («СубхьаналлахIи валхьамду лиллахIи») (бохучу дешнаша) - стигланашна а, лаьттана а юккъера меттиг юзу. Ламаз - серло ю, сагIа - тоьшалла ду, собар - лепар ду, ткъа КъурIан – тоьшалла ду я хьоьгахьа, я хьуна дуьхьал. Берриге нах Iуьйранна (шайн гIуллакхашка) дIабоьлху - я шен са духкуш, я и хьалхадоккхуш» (Муслим: 223).\n26. Абу СаIид СаIд бин Малик бин Синан ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Мухха а цкъа) ансарех цхьана наха АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаъ-м йийхира - ткъа цо царна елира (и). Юха а цхьаъ йийхира цара цуьнга - (юха а) елира цо царна (и). ТIаьххьара а шегахь мел ерг дIаелира цо (царна). Ша шен керахь мел долу хIума дIаделла ваьлча, цо элира цаьрга: «Муьлхха а сайга кхаьчна долуш долу дика цкъа а шух лачкъийна, къайла доккхур долуш ма вац со. (Делахь а, дагахь латта делаша шайна: нахе ца еха) сатоха гIиртинарг - АллахIа сатохаме вийр ву, (нахе куьг ца кховдон, кIеззиг бен дацахь а) шен ницкъаца (шен долучуьнца) чекхвала хьаьжнарг - АллахIа хьалхавоккхур ву (нахе дехаре валарна тIе ца воккхуш), ткъа собаре хилларг - АллахIа собаре вийр ву. Цхьаннена а делла ма дац собарал дикаха а, сов беркате а дерг» (Бухари: 1496, Муслим: 1053).\n27. Абу Яхья СухIайб бин Синана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сел башха ду-кха муъма стеган хьал! Боккъалаъ, цуьнан хьелех хIора хьал а цунна (цхьа) хайра (дика) долуш ду-кха. Я муъма воцучу цхьанненна (делла а дац) оцу (тайпа башха хIума). Нагахь муьлхха а цхьана хIумано иза воккхавевахь (нагахь цуьнга муьлхха а цхьа воккхавевен хIума дагIахь) - (АллахIана) шукаре хуьлу иза, ткъа и цхьа хайра а хуьлий дIахIутту цунна. Нагахь цуьнга бала багIахь - собаре чеккхволу иза, тIаккха и а - хайре доьрзу цунна» (Муслим: 2999).\n28. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), (цамгар язъяларна) кхетам чуьра вала воьлча, ПетIамата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «ЭхI, ма (боккхачу) баланехь ву-кха хьо, сан да!». ТIаккха цо жоп делла: «Таханачул тIаьхьа-м хьоьгур бац хьуна хьан дас (хIара) бала». Иза веллачул тIаьхьа (ПетIамата) аьлла: «ХIай, сан да! Далла жоп дели ахьа – (Цо Шега) дIакхайкхича! ХIай, сан да! Воьрзу меттиг пирдовс ялсаманеш хили-кха хьан хIинца! ХIай, сан да! Жабраиле хаам бо-кха оха - хьо валар (хоуьйтуш)!». Иза дIавоьллина бевлча, ПетIамата (АллахI реза хуьлда цунна) аьлла: «ХIай, нах! Реза долуш хилира шу – шеш АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIе латта хьокхуш?!» (Бухари: 4462).\n29. Абу Зайд Усама бин Зайд бин Хьариса, АллахIан элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) азатхо хиллачу, цуьнан да ма веззара цунна везаш а хиллачу, дийцина: «(Шен хенахь) пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) йоIа (иза волучу стаг) вахийтина - цуьнга шен кIант лечу киртигехь хиларан хьокъехь хаам эцна: «(Цундела) тхо долучу гучувалахьара хьо» (аьлла). Ва амма, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (и стаг) юханехьа дIахьажийна - цаьрга салам-маршала а дохьуьйтуш, (цаьрга хIара дешнаш) дIаалар (тIе а дуьллуш): «Боккъалаъ, АллахIан ду - Цо дIаэцнарг а, (иштта) Цо делларг а. Доллу хIума а хан тоьхна ду Цуьнан. Цундела собаре а, АллахIера йоле догдохуш а хуьлда иза». Амма (цхьа хан яьлча) юха а (цунна) тIаьхьа вахийтира цо (стаг) – «Тхоьга ванза ма Iахьара хьо» аьлла, дуй а кхуллуш. ТIаккха (пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) шен меттара хьалагIаьттира. Цуьнца цхьана хьалагIаьттира СаIд бин Iубадат а, МуIаз бин Жабал а, Убай бин КаIб а, Зайд бин Сабит а, кхин а цхьацца стегарий а (АллахI реза хуьлда царна). Дехьар дан воьлла кIант дIакховдийра АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Ткъа цо иза шен некха тIе а таIош, хих дуьзира цуьнан бIаьргаш. (И гиначу) СаIда хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! И хIун ду?» Цо жоп делира: «ХIара - АллахIа Шен лайн дегнашна чу биллина къинхетам бу-кха».\nОцу хьадисан кхечу ривайатехь цо элира аьлла ду: «…Шен лайх шена лиъначуьнан дагна чу, хIунда аьлча, боккъалаъ, АллахIа къинхетам Шен лайх къинхетаме болучарех бийр болуш бу» (Бухари: 1284, Муслим: 923).\n30. СухIайба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шул хьалха цхьана заманахь вехаш цхьа паччахь хилла. Цуьнан (гIуллакхехь дIахIоьттина) цхьа бозбуунча хилла. Ша къанвелча, паччахье аьлла цо: «Боккъалаъ, къанвелла со. Муьлхха а цхьа жима стаг ваийтахь суна тIе - аса цунна бозбуунчалла Iамор дара». Вукхо цунна тIе цхьа жима стаг хьажийна - цуьнга иза Iамавайта. (Жима стаг холмачхо волучу цIа) воьдучу новкъахь цунна дуьхьал кхетта цхьа мозгIар. Цунна улло охьа а хиъна, цо дуьйцучуьнга (леррина) ладоьгIна цо. Ткъа (цо дийцинарг чIогIа) тайна цунна. (Оцул тIаьхьа) жима стаг, ша холмачхо волучу воьдучу хенахь, хIоразза а и мозгIар волучухула чекх а волий воьдуш хилла - цуьнца хиина Iархьама (иза волучохь саца а соцуш). Ткъа бозбуунча волучу схьавеъча - цо кхунна етташ хила. (Жимачу стага) и (гIуллакх) мозгIаре далхийча, цо аьлла: «Нагахь хьайна бозбуунчух кхерам хIоттахь, ахьа ала: «Сан доьзало цIахь хьевира (сацийра) со». Нагахь хьайна хьайн гергарачаьргара кхерам хилахь, ахьа ала: «Бозбуунчо хьевира со».\nХIан, цкъа иштта оцу хьолехь а волуш, (жима стаг), дагахь а доцуш, лапъаьлла цхьана доккхачу экханна тIеIоттавелла. (Оцу новкъа нах паргIат) лела ца буьтуш хилла оцу (доккхачу экхано). Цо аьлла: «Тахана хуур ду-кха суна диканиг муьлха ву – холмачхо я мозгIар?». Цул тIаьхьа, тIулг схьа а эцна, мохь тоьхна цо: «Я АллахI! Нагахь мозгIаран гIуллакхаш Хьайна гергахь холмачхочуьнан гIуллакхел а сов дукха дезаш делахь - нехан (паргIат) дIасалела йиш хилийтаран дуьхьа хIара экха де Ахьа!». И (тIулг) ласттийна оцу экханна тIе а бахийтина, (тоьхна) дийна цо (иза). ТIаккъа шайна маьрша баха-бахка паргIатбаьлла нахана (и некъ). Цул тIаьхьа, мозгIар волучу а веана, (жимачу стага дерригенах а лаьцна) охьадийцича, цо аьлла цуьнга: «ХIай кIант! Тахана сол а гIолехь ву хьо, хIунда аьлча суна гуш бу хьо шега кхаьчна (долучу даржан) барам. Иштта, боккъалаъ, хьоьга хьоьжуш лаьтта зиэраш. Ткъа хьайна таIзар дан долийча, (варлахь) суна тIе ма хьовса белахь уьш».\nОцул тIаьхьа жима стаг волавелла - бIаьрзечийн бIаьрса духадерзо а, йолу цамгар (проказа) йолучарна дарбанаш дан а, иштта нах кхинйолучу цамгарех тобан а. Оцуьнах дерг хезна хилла паччахьа гергаоьзначарех волучу цхьана бIаьрзечунна. (ТIаккха) дуккха а совгIаташ а дохьуш, и (жима стаг) волучу веаначу цо аьлла: «ХIара (хьуна гуш) долу дерриге (даьхний) хьо да волуш хир ду-кха - нагахь ахьа со товахь». (Цунна дуьхьал жимачу стага) аьлла: «Боккъалаъ, аса товеш ма вац цкъа а цхьа а. Боккъалаъ, Сийлахь-Веза цхьа АллахI ву товийриг. Ткъа нагахь ахьа Сийлахь-Везачу АллахIе иман диллахь, аса доIа дийр ду хьуна АллахIе - тIаккха Цо хьо товийр ву». Цо иман диллина. ТIаккха Сийлахь-Везачу АллахIа товина иза. Цул тIаьхьа и (стаг), паччахь волучу а вахана, ша гуттар ма хаъара цунна улло охьахиъна. (Паччахьа) хаьттина цуьнга: «Хьан бIаьрса духадерзийнарг мила ву?». Вукхо жоп делла: «Сан Дела ву-кха». Паччахьа хаьттина: «(Кхин) Дела ву, ткъа, хьан, со воцург?». Цо жоп делла: «Сан Дела а, хьан Дела а – АллахI ву». ТIаккха иза схьа а лаьцна, цул тIаьхьа хаддаза сел (чIогIа) таIзар дан долийна (цунна, паччахьан омра кхочушдеш) - цо и жима стаг мичахь ву схьавийццалц. ТIаккха жима стаг схьавалийна паччахьна тIе. Паччахьа аьлла цуьнга: «ХIай, кIант! Хьайн бозбуунчаллехь бIаьрзечийн бIаьрса духадерзалучу а, йолу цамгар (проказа) йолучарна дарба далучу а, (иштта кхин) хIара а, иза а далучу а (даржийн лакхенашка хьо кхаьчна аьлла) хабар ду соьга кхаьчна». (Оцу хьокъехь жимачу стага) аьлла: «Боккъалаъ, аса-м дера ца до аддамна а дарба – дарба дийриг Сийлахь-Веза цхьа АллахI ву». ТIаккха иза а, (важа санна) схьа а лаьцна, цул тIаьхьа хаддаза сел (чIогIа) таIзар дан долийна (цунна, паччахьан омра кхочушдеш) - цо и мозгIар мичахь ву гайтталц.\nЦул тIаьхьа цунна тIе схьавалийна и мозгIар а. Цуьнга аьлла (паччахьа): «Керстаналла де хьайн динаца (я хьайн динах вала)!». Ва амма иза ца тигна (керстаналла) дан. ТIаккха (омра дина паччахьа): «Схьаба херх» аьлла. И херх (оцу мозгIаран) коьртана юккъе а хIоттийна, сел чIогIа (оцу) херхаца вийкъира цо иза, ши ах (лаьтта тIе) охьа а южуш. Цул тIаьхьа (паччахьна) тIевалийна цуьнан гергаоьзначарех хилла верг. Цуьнга а аьлла (вукхуьнга санна): «Керстаналла де хьайн динаца (я хьайн динах вала)!». Иза а ваьлла керстаналла ца деш дуьхьал. ТIаккха цо цуьнан коьртана юккъе а хIоттийна, сел чIогIа херх хьаькхна вийкъира иза, цуьнан ши ах лаьтта тIе охьа а южуш. Цул тIаьхьа жима стаг (паччахьна) тIе схьа а валийна, цуьнга а аьлла (хьалхарачу шинга аьлларг санна): «Керстаналла де хьайн динаца!». Иза а ца тигна керстаналла дан. ТIаккха шен ялхойн цхьана тобане иза дIа а велла, (паччахьа) аьлла: «Иштта хIокху-оццу лома а вигий, цуьнца лома тIе хьала а довлий, шаьш (ламанан) буьххье кхаьчначу хенахь (дIахеца иза) - нагахь иза шен динах вухавалахь. Нагахь иза юха ца валахь - чукхосса иза оцу (буьххьера)!».\nИза а эцна уьш цига дIакхаьчна. Лома тIе хьалабевллачу хенахь (жимачу стаг) доIа дина: «Я, АллахI! Со царех хьалхаваккха Ахьа - Хьайна лиъначу кепара!». ТIаккха лам бега а бина, уьш хахкабелла чу баьхкина (оцу тIера). Ткъа (жима стаг) юха а волавелла паччахьна тIевеана. Паччахьа хаьттина цуьнга: «Ткъа хьоьца хиллачарех хIун хилла?». (Жимачу стага) жоп делла: «Сийлахь-Везачу АлахIа хьалхаваьккхина со царех!». ТIаккха (паччахьа) шен ялхойх кхечаьрга дIа а велла, аьлла: «(ХIордана) тIе дIа а вигий, хIордакеманна тIе а хаавай, хIордана юккъе а ваккхий, (дIахеца иза) - нагахь иза шен динах вохахь. Нагахь ца вохахь - (хIордана чу) кхосса иза!». Цара иза (шайга омра динначе) дIавигина. Эццахь жимачу стага аьлла: «Я, АллахI! Со царех хьалхаваккха Ахьа - Хьайна лиъначу кепара!». Цул тIаьхьа, кема тIекIел а даьлла, (паччахьан ялхой) хина буха бахана. Ткъа (жима стаг юха а) волавелла паччахьна тIе схьавеана. Паччахьа хаьттина цуьнга: «Ткъа хьоьца хиллачарех хIун хилла?». (Жимачу стага жоп делла): «Сийлахь-Везачу АлахIа хьалхаваьккхина со царех!». Цул тIаьхьа цо аьлла паччахье: «Боккъалаъ, хьоьга со венлур вац - аса хьайга омра динарг ахьа даллалц!». (Паччахьа) хаьттина: «ХIун ду иза?». (Жимачу стага) жоп делла: «Цхьана айъаеллачу майданахь нах дIагулбан беза ахьа. ТIаккха хурманийн диттан (пальмин) гIодах со дIавехка. ТIаккха сан Iад-баттара пха схьа а эций, и пха секха-Iодана юккъе а нисбай, «Оцу кIентан Делан АллахIан цIарца!» а олуш, тIетоха суна ахьа. Нагахь ахьа иштта оцу кепара и (дерриге) дахь - хьоьга со венлур ву хьуна».\nТIаккха (паччахьа) цхьана айъаеллачу майданахь нах а гулбина, (жима стаг) хурманийн диттан (пальмин) гIодах дIа а вихкина, цуьнан Iад-баттара пха а баьккхина, и пха секха-Iодан юккъе а нисбина, «Оцу кIентан Делан АллахIан цIарца!» а олуш, (Iодара) пха дIахецна цо. Ткъа и пха бахана (жимачу стеган) лергаюххе кхетта. (Ткъа и жима стаг), шен куьйга шен лергаюх а лаьцна, велла. Ткъа наха аьлла: «Иман дуьллу оха оцу кIентан Деле!». Цул тIаьхьа паччахьа (гергаоьзначара, цунна) тIе а баьхкина, цуьнга аьлла: «Ахьа хIун эра дара хьо ларлуш хиллачуьнан хьокъехь? АллахIах дуй ма буу оха: хьо кхийринарг хила ма хилла хьуна, хIунда боху хьуна аьлча: наха иман дилли!». ТIаккха паччахьа омра дина: «(ГIалин) кевнашна гергахь (я некъаш къаьстачохь) саьнгарш яха» аьлла. Саьнгарш а яьхна, царна чохь цIераш а летийна, тIаккъа аьлла (паччахьа): «Шен динах юхацаваьлла хIора а (оцу) цIерга кхосса!» (я: ишттачуьнга элира аьлла: «Чукхоссало!»). Ткъа (ялхоша) кхочушдина (цо дина хилла долу омра) - (цIарна тIе) шен кIант а карахь цхьа зуда хIотталц. (ЦIарна уллохь) юкъа йожа ца (лууш), юхагIоьрттина, сецна и (зуда). Циггахь (цуьнан карарчу) беро аьлла цуьнга: «Сан нана! Собаре хила хьо, хIунда аьлча, боккъалаъ, бакъ (дин) ду хьуна хьан (дин) (я: «Бакъонна тIехь ю хьуна хьо!)» (Муслим: 3005).\n31. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша цкъа, елха а йоьлхуш, кошана уллохь лаьтташ йолучу цхьана зудчунна юххешхула волуш, (саца а сецна, цуьнга) аьлла: «АллахIах кхера, собаре а хила». Юьхь-духьал иза вевзаш хилла йоцучу оцу зудчо аьлла: «Йитахь со Iадда - хьоьга ца кхаьчна и соьга кхаьчна болу сингаттам!». Оцул тIаьхьа (цхьамма) аьлла цуьнга: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) варий иза-м!». ТIаккха пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (хIусаман) неIаре еана иза. Амма цигахь (цуьнан неIарехь ха деш) хехой ца карийна цунна. Цо аьлла цуьнга: «Суна ца вевзинера хьо!». Ткъа цо аьлла цуьнга: «Боккъалаъ, собар - баланна юьххьехь (хила догIуш ду)» (Бухари: 1283, Муслим: 926).\nОцу хьадисан Муслима далийначу ривайатехь дийцина: «Веллачу шен кIантана йоьлхуш йолу».\n32. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сийлахь-Везачу АллахIа боху: «Сан муъма лайна кхин бекхам хир болуш бац Сан, цунна дезначу адамех цхьаъ Айса дIаэцча - нагахь оцул тIаьхьа иза АллахIерачу йоле догдохуш (собаре) чекхвалахь, ялсамани йоцург» (Бухари: 6424).\n33. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Аса цкъа АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Iаьржачу уьнан хьокъехь дерг хаьттира. Ткъа цо суна дийцира: «Iаьржа ун – бала бу, Сийлахь-Везачу АллахIа Шена лиъначарна тIе боссош хилла болу. Ткъа Сийлахь-Везачу АллахIа муъма нахана-м къинхетамна дина иза. Цундела (муьлхха а) АллахIан лай, Iаьржа ун даьржича шен махкахь сецна волу, собаре а волуш, АллахIан йоле догдохуш а волуш (хIунда аьлча АллахIа шена яздинарг бен шена хир доцийла хуун дела) - динна тIехула кхелхиначу шахIидан санна ял хир ю (цунна)» (Бухари: 5834).\n34. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олуш хезна шена аьлла: «Бакъдолуш, доллучунна ницкъ кхочуш а, Сийлахь-Воккха а волучу АллахIа аьлла: «Аса, Сайн лай зийча, цунна дукха безначу шиннах (а ваьккхина) - нагахь иза цунна собаре хилахь, Аса цунна цаьршинна дуьхьал ялсамани лур ю» (Бухари: 5653).\n«Дукха безначу шиннах» бохучух луург - бIаьргаш ду.\n35. IатIаъ бин Абу Рабахьа дийцина: «(Цкъа) ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) элира соьга: «Ялсаманин охIланах йолу зуда гайта аса хьуна?». Аса элира: «ХIаъ». Цо элира: «ДIа Iаьржачу аматехь йолучу зудчо, (шен хенахь) пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а еана, элира: «Лазар а догIий, чарпаш (приступаш) хуьлу суна. (И бахьана долуш) ерзина йолу со. Сийлахь-Везачу АллахIе доIа дехьа суна»». (Цунна жоп луш, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Нагахь хьайна лаахь собаре хила - тIаккха ялсамани хир ю хьуна. Ткъа нагахь хьуна лаахь - аса Сийлахь-Везачу АллахIе доIа а дийр ду хьуна, хьуна гIоле яр доьхуш». Цо аьлла: «Собаре хир ю со». Цул тIаьхьа (тIетуьйхира цо): «Боккъалаъ, ерзина йолу-кха со. АллахIе дехахьа суна, со ерзина цаялийтар (доьхуш)». Ткъа цо АллахIе доIа дира цунна (сиркхо тIегIоьртиначу хенахь ерзина цаялийтар доьхуш) (Бухари: 5652, Муслим: 2576).\n36. Абу Iабдуррохьман IабдуллахI бин МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьоьжуш санна ву-кха со, цхьана пайхамарах (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лаьцна дуьйцуш волучу: шен тайпанхоша (къомо) цIийш эххалц шена йиттича, шен юьхьа тIера цIийш дIа а хьоькхуш, хIара дешнаш бохуш хилла волучу: «Я АллахI! Гечдехьа сан тайпанхошна (къоманна), хIунда аьлча, боккъалаъ, хууш бац-кха уьш!»» (Бухари: 2477, Муслим: 1792).\n37. Абу СаIийда а, Абу ХIурайрас а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина,\nпайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Бусалба стаге хIуъа дагIахь а - хуьлда и хIоттар, я хала (яхъелла) цамгар, я сингаттам, я гIайгIа, я цатам, я бала, кIохцалг Iоттадалар бен дацахь а – АллахIа, билггал, цунна дуьхьал гечдийр ду цунна цуьнан къинойх цхьадерш» (Бухари: 564I, Муслим: 2573).\n38. Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу ваханера со, (чIогIа) хорша хьаьдда, бала хьоьгуш волучу. Аса элира цуьнга: «ХIай, АллахIан элча! Ма чIогIа хорша ю-кха хьуна!». Цо элира: «ХIаъ, шух муьлххачул а (шозза сов бала хьоьгуьйту соьга) сан хоршано». Аса хаьттира: «Хьуна шозза сов ял хуьлуш хир ду иза?». Цо жоп делира: «ХIаъ, иштта-м ду иза. Муьлхха а шега цхьа вон деана волучу бусалбанна - (хуьлда иза лазийнарг) къохцалг я оцул а воха дерг - и бахьанехь АллахIа, билггал, гечдо цуьнан вонашна. Шен къинойх а цIанво Цо иза, охьа а эгаш уьш, шен гIанех цIанлучу диттех терра»» (Бухари: 5647, Муслим: 257I).\n39. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа Шена дика дан луучунна тIе зиэр доуьйту» (Бухари: 5645).\n40. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьанненна а хIуъа хилча а - шега кхаьчна болу (муьлхха а цхьа) бохам бахьанехь валар ма лоийла. Нагахь и цунна ца хилча йиш йоцуш делахь – хIета, цо олийла: «Я, АллахI! Со вахаве Ахьа - вахар суна дикаха мел ду. Iожалла а е Ахьа сан - нагахь валар суна дикаха делахь!»» (Бухари: 5671, Муслим: 2680).\n41. Абу IабдуллахI Хаббаб бин ал-Аратт (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) шен коьртана кIел йиллина шен тIекхуллург а йолуш, КаIбан IиндагIехь волучу АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) леткъа дуьйлира тхо. Оха элира цуьнга: «ГIо ца доьху ахьа вайна? АллахIе доIа ца до ахьа вайна?». (Оцунна жоп луш) цо элира: «Шул хьалха хиллачарна юккъехь (хIокху кепара таIзарш) хуьлура: стаг схьа а лоций, цунна лаьттах ор а доккхий, иза оцу чу а воккхий, тIакха херх схьа а бохьий, и цуьнан коьрта тIе а хIоттабой, хьокхий шина декъе воькъура. Эчиган яхкарш хьокхий, цуьнан дилха этIадора, даьIахкашла а кIоргеха чу а дуьссуш. (Амма, бакъдолуш) оцуьнга а ца бахалора уьш шайн динера юха (керстаналле)! АллахIах дуй ма буу аса: АллахIа (цхьа а шеко йоцуш), билггал, кхочушдина дIахIоттор долуш ма ду хIара гIуллакх. Ткъа СанIаэра дIа Хьадрамовте вахаваьлла бере - АллахI воцучух цхьанненах кхера а ца кхоьруш, (иштта) шен жа (бахьанехь) берзалойх а. Амма шу дукха сихлуш ду!» (Бухари: 3612).\n(Оцу хьадисан кхечу) ривайатехь аьлла: «…коьртана кIел тIекхуллург а йиллина. (Оцале) оха дуккха а баланаш лайнера мушрикашкара».\n42. Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Хьунайнахь (тIом хиллачу) дийнахь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаболу нах (тIеман хIонс) йоькъучу хенахь (декъехь кхечарел а) сов бехира. (ХIан) ал-АкъраI бин Хьабисана бIе эмкал елира цо. Оццул Iуйайн бин Хьиснанна а елира. Иштта (кхечарел а) сов бохуш (комаьрша) дакъош дира цо оцу дийнахь цхьацца цIе яхана болучу Iаьрбошна а. (И гIуллакх гиначу) цхьана стага элира: «АллахIах дуй буу аса: оцу кепара дакъош дарехь йийриг нийсо ма яц! Я АллахIан юьхь резаяран дуьхьа дина гIуллакх а ма дац и!». ТIаккха аса элира: «АллахIах дуй буу аса: билггал, дIахоуьйтур ма ду аса оцуьнах дерг АллахIан элчане (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)». Цул тIаьхьа, иза волучу а веана, (оцу стага) аьлларг дIадийцира аса. (Сан дешнаш хезначу хенахь) юьхь хийцаелира цуьнан, (цIен басаран я цIен дешин бос а) оьцуш. ТIаккха мохь туьйхира цо: «Мила ву тIаккха нийсо йийриг - АллахI а, Цуьнан элча а ца хилча нийсо лелош?!». Цул тIаьхьа элира цо: «АллахIа къинхетам бойла-кх Мусах, шена кхин а даккхийра халахетарш (зенаш) диннашехь а, собаре хилла волучу!». Аса чIагIо йира: «Боккъалаъ, хIокхул тIаьхьа (иштта) болу хаам тIекхачор ма бац аса цунна!» (Бухари: 3150, Муслим: 1062).\n43. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIа, Шена Шен лайна диканиг лиъча – хIокху дуьненахь баланашка озаво иза. Ткъа АллахIа, Шена шен лайна вониг лиъча - цуьнан къиношна дуьхьал хIокху дуьненахь баланашка ца озаво иза, къематдийнахь буьззина бекхам баран дуьха».\nПайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Боккъалаъ, боккха маьл - доккхачу зиэрана (я баккхийра баланаш ларна) дуьхьал (хуьлуш) бу. Боккъалаъ, Сийлахь-Везачу АллахIа Шена цхьа нах безабелча - Цо уьш зиэрашка (баланашка) озабо. (Оцу зиэрашна а, баланашна а) воккхавиначунна - (АллахIан) резахилар (карор) ду, оьгIазваханачунна - (АллахIан) оьгIазло хир ю» (Тирмизи: 2903, цо аьлла хIара хьадис «хьасан» дарж долуш ду).\n44. Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Абу ТIалхьин (АллахI реза хуьлда цунна) кIант вара цомгаш. Абу ТIалхьа цIахь а воцуш, иза велла. ЦIавирзича Абу ТIалхьас хаьттина: «Муха ду сан кIентан гIуллакхаш?». Беран нанас, Умм Сулаймас, жоп делла: «Вуно тийна ву». ТIаккха цунна хьалха пхьор а диллина, хIума йиъна цо. Цул тIаьхьа цуьнца буьйса яьккхина цо. Ткъа иза паргIатваьлла ваьлча, цо аьлла цуьнга: «КIант дIаволла». Iуьйре ма хилла, Абу ТIалхьа, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а веана, хиллачух лаьцна дерриге дIадийцина цо цуьнга. Цо хаьттина: «Оцу буса цхьаьна дIадийшиний шу?». (Абу ТIалхьас) жоп делла: «ХIаъ». (ТIакха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) аьлла: «Я АллахI! Беркат де Ахьа цаьршинна!». ТIаьхьа (Абу ТIалхьин зудчо) кIант вина. Абу ТIалхьас элира соьга: «Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIевигахьа иза» - цуьнца цхьаьна масех хурма а йохьуьйтуш. (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хаьттира: «ХIуммаъ юй цуьнгахь?». (Аса) жоп делира: «ХIаъ, хурманаш ю». ТIаккха пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), уьш схьа а эцна, Iовша а Iаьвшина, юха шен багара (Iаьвшина хурма) схьа а эцна, беран бага йиллира, (цуьнан багахь) дIасахьаькхира, цунна IабдуллахI аьлла цIе а туьллуш» (Бухари: 1301, Муслим: 2144).\n«Ансарех волучу цхьана стага элира: «Суна исс кIант ма гира, царех хIора а КъурIан доьшуш а волуш». Цо буьйцуш берш - оцу керла виначу IабдуллахIан кIентий бу.\nОцу хьадисан Муслима далош долучу ривайатехь тIаьхьадогIург дийцина: «Умм Сулаймас вина волу Абу ТIалхьин кIант веллачу хенахь, цо аьлла шен гергарачаьрга: «Абу ТIалхье ма алалаш цуьнан кIантах дерг - аса айса аллалц». Иза цIавирзиначу хенахь, цунна хьалха пхьор диллина цо. ХIума а йиъна, хи а мелла. Цул тIаьхьа цунна хазъелла дIахIоьттина иза, цул хьалха цкъа а цаеллачу кепара. ТIаккха цуьнца дIавижина иза. (Умм Сулаймас), шена иза вуьзна а, (шеца деъначу гIуллакхах) кхачам хилла а гича, хаьттина: «ХIай, Абу ТIалхьа! Алахь соьга, наха юхалург муьлхха а цхьана (кхечу) цIийнан охIлане лелон муьлхха а цхьа хIума елча, цул тIаьхьа цара шаьш лелон елларг дIаехча, царна и дIацалуш дуьхьал хила йиш юй церан?». Цо жоп делла: «ХIан-хIа». (Умм Сулаймас) аьлла: «ХIета, собаре хила! АллахIерачу йоле сатесна хила хьо, хIунда аьлча велла хьан кIант». ТIаккха оьгIазвахана иза. Цул тIаьхьа аьлла цо (Умм Сулайме): «Со бехваллалц а витина, тIаккха хоуьйтуш ду ахьа суна сан кIантах дерг?!». ТIакхха, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а вахана, хилларг-лелларг дерриге дIадийицина цо цуьнга. Оцу хьокъехь АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла цуьнга: «АллахIа беркате йойла шуьшинна шайн буьйса!». Оцул тIаьхьа Умм Сулайма берах хилира. (Цхьа хан яьлча) АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьана новкъа ваьлла новкъахь вара. Цуьнца (баханачарна юккъехь Умм Сулайма) а яра. АллахIан элчанах (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дерг дийцича, новкъара цIавоьрзучу хенахь буса Меднина чувогIуш Iедал долуш вацара иза цкъа а. Ткъа уьш Меднина герга гIоьртиначу хенахь, (бер деш догIу) лазарш дахка дуьйлира (Умм Сулаймина). Абу ТIалхьа (зудчуьнца цхьаьна) висира, ткъа АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхиндIа ваха вуьйлира. Абу ТIалхьас элира: «Боккъалаъ, Хьо хууш ву-кха, хIай сан Дела, со АллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна хила лууш хилар, иза дIавоьдучу хенахь а, иза юхавоьрзучу хенахь а. (ХIинца) цуьнах со вухасецош дерг а Хьуна гуш ду-кха!». ТIаккха Умм Сулаймас элира: «ХIай, Абу ТIалхьа! Иштта чIогIа а дац суна лазарш, дIагIохьа». Кхин а некъ а бина, нисса тхо Медне дIамакхеччи, юханехьа лазарш а доладелла, кIант вира цо. Сан нанас элира соьга: «ХIай, Анас! Ахьа иза Iуьйрре АллахIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) тIекхачаваллалц цхьаммо а накха ма лойла цунна!». Iуьйре ма хилла, иза схьа а эцна, АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу дIавигира аса иза».\n45. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «ЧIогIа вац - дуккха а (болу нах) эшош верг, чIогIа ву – ша оьгIазвахча, чуьра ца волуш (собаре хилалуш) верг» (Бухари: 6114, Муслим: 2609).\n46. Сулейман бин Сурада (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) со пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хиина Iаш (волучу хенахь), цхьа ши стаг вовшашка бага леян волавелира. Ткъа цаьршиннах цхьаьннан юьхь цIийъелира, логана тIера дегапхенаш дусаделира. (И сурт гиначу) АллахIан элчано (АлахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Боккъалаъ, цхьа дешнаш хаьа суна, цо уьш аьлча, билггал, цуьнан дог туьйра долу. Цо аьлча: «АллахIаца ларло со неIалт хиллачу шайтIанах» («АIузу биллахIи минаш шайтIониррожим») - оьгIазваханачуьра васталур ма вара иза». ТIаккха цуьнга аьлла цара: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) боху хьоьга: «АллахIе хьо ларвар деха неIалт хиллачу шайтIанах»» (Бухари: 3882, Муслим: 26I0).\n47. МуIаз бин Анаса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Къематдийнахь Веза АллахI (Сийлахь ву И) Шен кхолламашна хьалхахь шен оьгIазло хьулйиначуьнга вист хир ву - Шегахь и кхочушъян аьтто а боллушехь, цуьнга харжийтаран дуьхьа хьурул-Iинех шена езннарг» (Абу Дауд: 4777, Тирмизи: 2022, цо аьлла хIара «хьасан» даржехь хьадис ду).\n48. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, цхьана стага пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дийхира аьлла: «Хьехар лохьа суна». Цо аьлла: «ОьгIаз ма эха!». Цул тIаьхьа а вукхо мосуьйттазза дира (шен дехар), амма пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хIоразза а олура: «ОьгIаз ма эха!» (Бухари: 6116).\n49. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Муъма стаг а, муъма зуда а хаддаза цуьнах шех а, цуьнан берех а, цуьнан бахамах а хьакхалун долучу зиэрашкахь (баланашкахь) хир ду – (и шиъ) къинойх цIена Сийлахь-Везачу АллахIан дуьхьал кхетталц» (Тирмизи: 2401, цо аьлла хIара «хьасан» дарж долуш хьадис ду).\n50. Ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Шен хенахь) Iуйайн бин Хьисн веара Медине. Шен вешин кIант ал-Хьурра бин Къайс волучу тIевоьссира иза. Iумара (АллахI реза хуьлда цунна) шена гергаоьзначарех цхьаъ вара иза. Iумаран (АллахI реза хуьлда цунна) кхеташонан декъашхой а, иза дагавуьйлуш берш а даима а КъурIан хууш берш хуьлура, уьш баккхийра нах я къона нах хиларе а ца хьоьжуш. Iуйайна аьлла шен вешин кIанте: «ХIай, сан вешин кIант! Оцу урхалчина (амирана) гергахь хила ма-еззара дика юкъаметтиг (сий-ларам) йолуш ву хьо, со тIевитар дехахьа цуьнга». Ткъа цо и дехар тIедаьхьира Iумарна (АллахI реза хуьлда цунна). Оцу тIехь цуьнгара пурба а хилла, Iумарна (АллахI реза хуьлда цунна) тIе кхаьчначу цо аьлла: «ХIай, ибн ал-ХаттIаб! Аса дуй ма буу АллахIах: тхуна кIеззиг бен луш ма вац хьо, я тхуна тIехь нийсонца куьйгалла деш ма вац хьо!». (И хезна) Iумар (АллахI реза хуьлда цунна) сел чIогIа оьгIазвахана, цунна таIзар дан ойла а йолуш. Амма ал-Хьуррас аьлла цуьнга: «ХIай, муъманехан урхалча (амир)! Боккъалаъ, Сийлахь-Везачу АллахIа аьлла-кха шен пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна): «КъинтIера волуш хила. Диканиг де алий, омра де. Боданенаш (жехIалаш) бита шаьш боллучохь!». Ткъа кхуьнах дерг аьлча - хIара-м нийсса боданечарех цхьаъ ма вуй». АллахIах ду ма буу аса: цо и аят дешначу хенахь, цуьнан чулацамна дуьхьал нислуш долу цхьа а хIума ма ца дира Iумара, хIунда аьлча иза виллина дIа Сийлахь-Везачу АллахIан Жайнин (Iедало аьллачунна) тIехь вара» (Бухари: 4642).\n51. Ибн МасIуда (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «(Цкъа) АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Боккъалаъ, сол тIаьхьа хьакъ (кхачон цадогIучаьрга) дIадала хIуьттур бу. (И санна) шу реза доцу гIуллакхаш лелон (а хIуьттур бу)». (Наха) хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! ХIун омра до ахьа тхоьга (оцу хене девлча)?». Цо жоп делира: «Шайна тIедиллина хьакъ дIалур ду аша, ткъа шайна догIург - АллахIе деха дезар ду аша» (Бухари: 7052, Муслим: 1843).\n52. Абу Йахьйа Усайд бин Хьудайра (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Ансарех цхьана стага аьлла: «ХIай, АллахIан элча! Со урхалча ца хIоттаво ахьа, иштта хIара хьенех ма хIоттора?». (Цунна жоп луш) аьлла цо: «Боккъалаъ, сол тIаьхьа хьакъ (кхача цадезачаьрга) дIадала хIуьттур болуш бу, ткъа шу собаре хила - Хьовд-Iам тIехь соьца цхьаьна вовшахкхетталц»» (Бухари: 7057, Муслим: 1845).\n53. Абу ИбрахIим IабдуллахI бин Абу Iавфа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша мостагIчунна (тIамна) дуьхьал ваханачу цхьана дийнахь, чубузучу агIор малх охьаберззалц хьоьжуш а Iийна, тIаккха нахана юккъе дIа а хIоьттина, аьлла: «ХIай, нах! МостагIчуьнца дуьхь-духьал кхетар ма лаа. АллахIе шаьш хьалхадахар а деха. Ва амма, шаьш (илла а, билла а) цаьрца дуьхь-дуьхьал нисделлехь - тIаккха собаре хила, ялсамани (шайн) таррийн IиндагIашкахь юйла а хаа!». Цул тIаьхьа пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) аьлла: «Я, АллахI! Жайна доссош волу, мархаш лоьлуьйтуш волу, бартахойн тукхамаш эшийна волу! Эшабехьа уьш, царна тIехь тхуна толам а лохьа!» («АллахIумма мунзилал китаи, ва мужрийассахьаи, ва хIазимал ахьзаи, ихIзимхIум, вансурна IалайхIим») (Бухари: 2818, Муслим: 1742).\n Кхузахь бохург иштта чулацам болуш ду: «ТIеман халонаш ларехь шайн мостагIашца а чIогIа собаре хила».\n Кхузахь «рабитIу» бохучу дешан маьIна – ламаз диначул тIаьхьа маьждиг чохь сацар бохург ду, цул тIаьхьа догIучу ламазан хан а ларъеш. Цул совнаха, «рабитIу» бохучу дешан чулацам «рабитIа дIа ма тасалаш» бохучу маьIнехь а нисло. «РибатI» – дозанна уллера чIагIо ю, герзаца цигахь Iаш динна тIехула къийсам латтон эскарш («мурабитIуна») а долуш.\n Кхузахь дуьйцург - тайп-тайпанарачу баланех хуьлу зенаш ду, иштта хьал-бахам закатна а, кхиндолучу дикачу гIуллакхашна а харже баккха безаш хилар а ду.\n Кхузахь къамел - гергарачу нехан хьокъехь ду, шайн Iажаллица я Аллан новкъахь Цуьнан Iедал хIоттон бечу тIамехь кхелхина хилла болучу.\n Иза – АллахIа шега омра динарг кхочушдан стага чIоггIа бина сацам бу.\n Вуьшта аьлча: «Дерриге гуш, кхеташ хилийта».\n Кхузахь «иман» - «ламаз» боху маьIна долуш ду. Иштта цуьнан чулацам - цIано яран ял ламаз даран йолан эханга нислуш хир ю бохург а ду. ХIунда аьлча ян езачу кепара йина цIано а йоцуш дина ламаз – ламаз лоруш дац.\n Стаг КъурIанехь долучу АллахIан омрашна тIаьхьа вазаре хьаьжжина.\n Вуьшта аьлча: «…нахе цхьа а хIума ца еха, шен долучух тоам бан гIиртинарг».\n Кхузхаь юьйцуш ерг Занаб ю (АллахI реза хуьлда цунна).\n Вуьшта аьлча: «АллахIера хин йолучу йолан дуьхьа собаре хуьлда иза».\n СаIд (АллахI реза хуьлда цунна) цецвуьйлуш ву - шен йоIе АллахIана муьтIахь йолучуьра йоха ца юхуш, хаза собаре чекхъяларе кхайкхина волу пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) воьлхуш а гина.\n Вуьшта аьлча: цкъа мозгIар волучу вогIуш, тIаккха бозбуунча волучу вогIуш.\n Iаьрбийн «Робб» бохучу дешан «Дела» а, иштта «эла» а аьлла маьIнаш ду.\n Паччахь вуно чIогIа ларлуш а, кхоьруш а хилла шен пачхьалкхерачу халкъо цхьана АллахIе иман дилларах.\n Вуьшта аьлча: динах ца воьхна, дуьхьал ваьллачу хIоранга а.\n Оцу балхо и зуда цецъяьккхиина хиллера бохург ду и, хIунда аьлча, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьолаллехь вехаш ву моьттуш хилла иза.\n Вуьшта аьлча: «Чарпаш (приступаш) яьхкича, дегIан цхьайолу меженаш ерзина йовлу сан, сан лаамца а доцуш».\n «Мушрикаша ечу гIелонна бина латкъамаш» бохург бу цуьнан чулацам.\n Вуьшта аьлча: Делах тешна стаг.\n Кхузахь дуьйцург - Ислам-дин ду.\n Хьунайн – Маккина юххера боьра ю, 630-чу шарахь ТIаиферчу мушрикашна тIехь бусалба наха толам баьккхина йолу, вуно йоккха хIонс а йоккхуш.\n Цхьацца тукхамийн баьччанийн хадам боллуш Ислам-дине безам бахийта, уьш тIетабан дина и пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна).\n Кхетамашкахь билгалдо - и стаг я ансарех, я церан бартахойх хилла хилар. Цундела цуьнга пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьокъехь ишттаниг аладалар хиъча, инзара ваьлла вара ибн МасIуд.\n «Кхин воьдийла йоцуш, сел чIогIа оьгIазваханера иза» бохург ду и.\n Кхузахь къамел - шен кхолламна хамталлаш а ца еш, собарца зиэраш а, халонаш а ловш чекхаваьллачух лаьцна ду.\n Къамел керла диначу берах лаьцна ду.\n «Царех хIора а КъурIан дагахь хууш вара» бохург ду и.\n Кхузахь буьйцурш - Абу ТIалхьа а, Умм Сулайма а бу, новкъа дIабаханачу вукхарна тIаьхьакхиъна хилла болу.\n ХIара хьадис дийцина волу Анас - керла диначу беран ненан агIор ваша ларалуш вара.\n Нагахь бусалба стага а, зудчо а, АллахIах тешаш, Цуьнгарачу йоле сатуьйсуш, тайп-тайпанара баланаш а, халонаш а лахь - шайн къинойх цIанбала бахьана хир ду и царна, оцу хьадисехь а, иштта кхин дуккха а хьадисашкахь гойтуш ма-хиллара.\n Iуйайн бин Хьисн - фазар цIе йолучу тукхаман (тайпанан) баьчча хилла ву. Цкъа дуьххьара пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) мостагIалла лелийна цо. Делахь а, эххара - я бусалба наха 630-чу шарахь Макка яккха йиссинарг дукха хан йоццуш, я цул тIаьхьа - Ислам-дин тIеэцна цо. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) веллачул тIаьхьа юха а, Ислам-динах а ваьлла, бусалба дин дIатесна цо. Харц пайхамаран ТIулайхьан агIор а ваьлла, тIом бина цо. ТIаккха бусалба нехан кара, йийсаре веъначу цо, юха а Ислам-дин тIеэцна. Цул тIаьхьа паргIатвитина иза Абу Бакра (АллахI реза хуьлда цунна).\n Кхузахь буьйцуш берш - ткъе итт шарал сов бевлла баккхийнаш бу.\n Вуьшта аьлча: «Ахьа тIеэца еза оцу кепара сийлахь йолу оьзда дикаллаш, гечдалуш а, къинтIера валалуш а хилар санна йолу».\n Кхузахь дуьйцург - ШарIо магаре дийриг ду.\n Кхузахь дуьйцург - тIеман хIонс харцонца дIаекъар а, пайхамаран (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) асхьабаш декъаха бахар а ду.\n И стаг - я муьлхха а цхьана кIоштан урхалча хIотта лууш хилла, я сагIанаш гулдархо хила лууш хилла.\n Кхузахь дуьйцург - Кавсар ду, оцу чуьрачу хица муъма наха къематдийнахь шайн хьогалла малъеш, муьйлуш долу.\n Кхечу дешнашца аьлча: тIеман цхьана тIелатарехь.\n Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), нахана тIом бан атта хилийта, йовхо лагIъяллалц Iаш хилла.\n И бохург – «Массо халонех а, вонех а шаьш хьалхадахар а деха» бохург ду.\n Кхузахь дуьйцуш дерш - 627-чу шарахь Меднина го лаьцна хилла долу бартахойн тайпанаш ду.


Росгвардин белхахоша теристашна йиттина Краснодаран кIоштахь\nСоциалан машанашкахь видео яьржина, Росгвардин белхахоша федералан территори санна билгалъяьккхинчу Сириус цIе йолчу хIордаца йолчу меттехь садоIуш болчу туристашна етташ яьккхина йолу. Цуьнах лаьцна хаам бо Кавказ.Реалиино.\n10 минот йохалла йолчу видео тIехь Росгвардин ши эскархо ву шайх эххар ведда кIелхьарваьллачу стагана чхьонкарш тухуш. Эшам хилларг ву шеца йолу зуда ницкаллин структурийн белхахойх ларъян гIерташ дуьхьалхIоьттинарг.\n"Кубанские новости" новости газетан телеграм-канало дийцарехь, и стаг а, цуьнца йолу зуда а хилла, малар а молуш, хIорда йистехула долалуш. Хууш доцчу бахаьаница цаьршинца довдаьлла Росгвардин белхахойн.\nРосгвардино тIаьхьо дийцина, шайн белхахойн тIе тидам бахна хиларх лаьцна, юкъараллин къепе йохийначу нахана. Оцу хаамехь чIагIдарехь, низам дохор сацаде аьлла шайга дехар дича, дуьхьал оьгIазалла гайтина цаьршимма.\nЗуда а, стаг а дIа а лаьцна, полисхошка дIаделла, хаам бина Росгвардин векалша.


"Ломан графити" а йитина, алпинист хила гIоьртича?..\nСтигалкъекъа-бутт 14, 2017\nШайн лаьмнаш эвхьаздохучарна - таIзар\nГIалгIайн махкахь кху деношкахь дIайирзина Оьрсийчоьнан алпинистийн чемпионат.\nКIиранах сов лаьттинчу къийсадаларшкахь дакъалоцучу спортхошна кечбинера 30 сов некъ. Хьалхара меттиг Томскерчу альпинисташ яьккхина. ШолгIа меттиг-Красноярско, кхоалгIаниг - Свердловск кIоштна кхаьчна.\nЛаьмнашкахь, ког баькх-баьккхинчохь бахархоша шайх лаьцна йозанаш дуьту\nХиламо гайтина, Къилбаседа Кавказера къаьмнаш лаьнашна гергахь делахь а, къийса а луш, тархаш яхар царалахь даьржина дацар.\n…Кхин цхьа хIума а тергаллделла чемпионат дIаяхьначу Iедалхошна: лаьмнашкахь, ког баькх-баьккхинчохь бахархоша шайх лаьцна йозанаш дуьтуш хилар.\nБарамаш оцу сакхтан баккхий бу, цундела чемпионат а ерзале, цуьнца къийсам болабо шаьш аьлла, даржийна хьукматхоша. ГIалгIайчоьнан туризман комитето бечу хаамца, дукха йозанаш ду (цIераш, фамилеш, дайн цIераш) куьгбехкенаш каро аьтто луш.Лаьмнийн чхарнашца, тархашца йозанаш дитинарш схьа а язйина, уьш полицига дIа а белла, телехьожийлашкахь гIарабохур бу, боху Iедалхоша.\n«Хьалха басарш хьоькхура, уьш атта дIа а дахалора, ткъа хIинца иштта атта дац», арздира журналисташка «ломан графити» ца тайначу ГIалгIайчоьнан туризман комитетан куьйгалхочо Хамхоев Беслана. Дукхачу хьолехь аьрхачу наха тархашна тIе аэрозольца яздо, дIа а ца дайало басар, боху цо.\nНохчийчохь цхьа шо хьалха асфальт йиллина Къоьзан-Iоме боьдучу новкъа. Машенаш бердах ца эхийта, оцу некъан йохалла бетонан блокаш хIиттийна. ХIинца царна тIе йозанаш дахка долийна. Хьо машенца воьдуш, «Марем», «Сайхан», «Хаважи», «Чечня», «Кавказ» йозанашна тIехлелха.\nБолотбиев Iадлан туризман фирман куьйгалхо ву. Махка богIучу туристаша и тайпа зуламаш деш ца хааделла шена, элира цо.\nВайн махка кхочучу хьешашна некъийн йистошца дехкина дастаме йозанаш го\nБолотбиев: «Вайн махка кхочучу хьешашна некъийн йистошца дехкина дастаме йозанаш го. Товш дац уьш дитар. Iедало хьалххе дуьхьалойина хиллехь, дитина хир дара наха шайгара и сакхт. Захалонийн я хаамийн куьпах тера ю некъайистош».\nНохчийчохь сов даьржина дац тIулгийн тархашна тIехь туристаша а, меттигерачу бахархоша а йозанаш дуьтуш. Цуьнан бахьана, Органан Iалам лардечу хьукматан куьйгалхочо Джабраилов Сайд-Эминан хетарехь, дозу нохчийн лаьмнаш атта тIекхачалуш дацарца. ХIетте а, наггахь нисло цхьа а маьIна а доцуш, цхьаболчу наха гIуллакх доццург яздеш, элира цо.\nДжабраилов: «Вайн цIахь наггахь бен хуьлуш дац и саннарг. ЧIинхахь ши бIов ю. Цу тIе цхьаммо йоза динера. Тхан белхахочо дIадаьккхира иза. «Чечана» аьлла йоза дара.\n"Медиазонан" а, Scanner Project проектан а талламашца, Немцов верна кхин а нах бехке болчух тера ду\nНаношца бераш къуьйсу оьрсийн дай Нохчийчохь лечкъа


Мосулехь лаьцначу нохчийн йоIан накъостана ен кхел йина Иракъехь\nИракъерчу Мосулехь лаьцна Германера йоI Линда.\nДАIИШ тобанан могIаршлахь а хилла, цул тIаьхьа Мосул юьтучу хенахь Иракъерчу эскархойн карабахначу зударех дуьххьарлерачунна ен кхел кхайкхина Иракъерчу Iедало.\nГерманера Халипатан могIаршлахь тIом бан я ДАIИШ-ан тIемалошна гIо дан бахана хиллачу зударех цхьаъ ю иза. Хьалаолларца ен кхел йина йолу зуда Мароккора орамаш долуш ю.\nЦуьнан 50 шо ду. ДАIИШ-ах дIакхета Иракъе ша яхале Германерчу Маннхайм гIалахь ехаш хилла немцойн паспорт долу Ламия цIе йолу зуда.\nИза ДАIИШ-ан могIаршлахь хиллачу Германера дIаяханчу еа зудчух цхьаъ ю. Масех бутт хьалха Ламия лоцучу хенахь цуьнца цхьаьна лецира цуьнан йоI Надя а, немцойн къомах йолу им диллина бусалба кхиазхо Линда а.\nЯра цаьрца иштта Германера дIаяхана Фатима цIе йолу нохчийн къона зуда а. ХIинца цу еаннах уггаре а йоккхахчунна хьалаолла кхел йина иракъхойн Iедало. Ткъа вукху кхаана дов хIинца а хаттанза ду.\nЛамия ша ДАIИШ-ах дIакхетале им диллинчу немцочуьнгахь марехь хилла. 2010-чу шарахь дуьйна цуьнан интернетера жигаралла толлуш хиллачу немцойн полисхошна радикалечу сайташкахь пропаганда яржорца билгалъялла хилла иза. Немцойн къайлахчу сервисаша цунах лаьцна кхоьллинчу досье тIехь билгалдаьккхина ду, и зуда цкъа хьалха радикалечу исламхойн даIаваташ немцойн матта гоч а деш, уьш даржош яра бохуш.\nШемахь тIом баьллачул тIаьхьа цига баха резаболу кегирхой лоьхуш а, царна юккъехь пропаганда еш а хилла иза, Iедалхоша чIагIдарехь. 2014-чу шарахь иза ша а дIаяхна Шема. Шеца шен цу хенахь кхиазхо хилла йолу йоI йигина цо. Цкъа хьалха ДАIИШ-ан коьртачу шахьарахь Раккъахь Iаш хилла йолу иза цигахь цхьана тIемалочуьнга маре яхана. Цигахь кхин цхьаъ бер дина цо, амма иза жимма тIаьхьа делла.\nИракъерчу кхело шен сацамна бух балош чIагIдарехь, Ламия вуно жигара рол ловзош хилла ДАIИШ-ан талорашкахь. Цо «террорхошна логистикан гIодеш а хилла, церан леламашна боккхачу тешамца белшашгIортош а хилла» - иштта элира журналисташка БагIдадерчу кхелан белхахочо.\nИза дацаре до кхело ен сацам бинчу зудчо. Немцойн къайлахчу сервисан векалш шеца Иракъерчу набахтехь къамел дечу хенахь цо аьллера, ша цхьанна а хIуманна бехке яц, аьлла. ДАIИШ-ера цхьа тIемало веза а велла, и бахьана долуш Шема яханера ша, аьлла.\nЛамиян хьокъехь кхело бина сацам кхочуш маца бийр бу хууш дац. Хууш дац иштта, кхечу цуьнца лаьцначу ДАIИШ-ерчу зударшна, шайна юккъехь нохчо а йолуш, кхело хIун таIзар дан сацам бийр бу.\nВенерчу университетан профессор Шмидингер Томас дуккхаъчу шерашкахь радикалхойн кхолламаш толлуш ву. Цо дуьйцу, Иракъерчу низамо къастам ца бо, ДАIИШ-ан могIрашлахь тIом бинарг зуда ю я боьрша стаг ву бохучунна юккъехь, бохуш.\nБакъду, шаьш лийцина эзарнаш ДАIИШ-ера зударий хьалаохка сатессина иракъхойн урхалла а яц боху цо: "Иракъерчу низамца террорхойн декъа хилларг вен вогIуш ву. Цу низамо къастам ца бо, масала, цхьа боьрша стаг ву ДАIИШтобанахь тIом бан вахнарг я цу тобанна инфраструктурехь я вуьшта муьлхачу а агIор гIодеш хилла зуда ю лаьцнарг.\nИ бохург ду муьлхачу а ДАIИШ-ехь дакъалаьцначу персонина Иракъехь вен кхел кхайкхон йиш ю – зударшна а, божаршна а. Амма Иракъерчу урхаллин интерес яц, эзарнаш зударийн хьалаохка.\nМелхо а, шаьш цу зударшна а, церан берашна а хIун дийр ду ца хууш проблема ю цу урхаллехь. ХIунда аьлча, и зударий цига дIабахана болчу пачхьалкхаша хIинцалца схьа цкха а интерес гойтуш яц, царна хIун дан деза бохучунна".\nНемцойн урхалла къахьоьгуш ю, и зуда ен кхело бина сацам цунна набахтехь яккха хан тохарца Иракъерчу Iедалшка хийцийта гIерташ. Цу Iалашонца БагIдадера Германин векал масийтаза иракъхойн урхаллин декъашхошца цхьаьнакхетта аьлла хаам бира журналисташка Германин арахьарчу гIуллакхийн министраллин векало.


Хаьштиг — Википеди\nИнфра тоба: Arctoidea\nТӀера доьзал: Musteloidea\nБухара доьзал: Lutrinae\nКуц: Lutra lutra\nКхераме хьолан уллохь ю\nIUCN 3.1 Near Threatened : / 12419\nнох. Хаьштиг (оьрс. Выдра) олу. Деха дегӀ а долуш, стомма гӀорта а йолуш, боцийра когаш а болуш, деха цӀога а долуш жима экха ду иза. ДегӀан дохалла 70-75 см, цӀоганан дохалла 50 см. Корта воьда бу цуьнан. Лергаш халла бен гуш дац. ПӀелгашна юккъехь пардош ду. Хи чохь нека дан аьтту бо цара. БукътӀера цӀока таьӀночу албасахь ю, чукӀело сирла ю цуьнан.\nВайн Къилбаседа Кавказехь а, Закавказехь а, Малхбузехьа Иранехь а хуьлуш ду уьш. Церан дахар ламанан хишца, чалхаш йолчу меттехь, Теркан йистошца ду.\nАдамех къахкаш а, ларлуш а экха ду иза. Буьйсанна чӀарх аьлла лела иза. Дийнахь а лоха ца ижу. Хи чохь нека дан хаьа цунна. Хи буха лечкъана дуккху а даллало иза. Лаьттахула лелар меллаша а, партала а ду цуьнан.\nЧӀерий а, пхьидаш а, хица хуьлуш йолу садолу хӀумнаш а йоу цо. Бердах Ӏуьргаш а дохуш до цара баннаш. Хи йисттера дуьйна бердаца хьала доккху цо лаьттах Ӏуьрг. Бен бечу меттехь мох кхетийта а, садоӀа а меттиг йоккху цо. Ши шо даьлчи кхуьу цуьнан кӀорнеш. Ӏа доьлчи оре догӀу уьш. Шина шарахь цкъа йо цара кӀорнеш 2-3. Цхаьна шарахь Ӏалашйо уьш нанас а, дас а.\nХинан хаьштигаш долу меттигаш билгалъевлла ю. Масала: Мартан хица а, Бумматал лакххьа ЦӀиэчу Акка кхаччалц, Ӏаьсца а, Органца а, Каргалинскехь саьнгарш яьхна хиш долчу меттигашкахь а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Хаьштиг&oldid=6038996»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 30 май, 21:33.


Нохчийчохь тIом барна кхеле валийна Карпюк Николай а, Клых Станислав а.\nНохчийчохь шина украинахочунна тIехь ечу кхелан тергоечех доккхах дакъа тешна ду, Кремлана Карпюк Николай а, Клых Станислав а, шена дуьхьал тIом бина ву аьлла, кхеле озор оьшу ша Украинаца лелаен харцо бакъъярхьама, аьлла. Нохчийчуьрчу тIамехь Карпюк а, Клых а вайна нах лаха хьаьжира Маршо Радио.\nСоьлж-ГIалахь йолалеллачу кхелехь прокуроро чIагIдо, ши украинахо, ткъа шо хьалха шайн цIахь националистийн УНА-УНСО партин декъахь хилла волу Карпюк Николай а, Клых Станислав а Нохчийчу а веара, царех хьалхарчо, масала, нохчийн эскарехь тIемаш беш лаххара а 30 салти а вийра бохуш.\nКарпюк стохка Киевехь карчам бан араяьллачу "Аьтто сектор" партин лидеран Ярош Дмитрийн уллера накъост ву. ШолгIаниг, Клых Станислав, Киеверчу транспортан академехь историн хьехархо ву.\nУкраино чIагIдо, и ши стаг, цхьаъ итт бутт, важа ахшо хьалха, ФСБ-но вадийна валийра Пятигорскерчу набахте бохуш. Миччахь а делахь а, эха шарахь етташ-Iуттуш а кхаьбна, Нохчийчохь тIемаш бина шаьш аьлла даре а дайтина, валийна Соьлж-ГIала кхеле, боху Киевехь.\nХууш ма-хиллара, кхеле валийначу стагна шина тайпа ву тIехIуттуш волу адвокат: я ша, цуьнан гергарчара, мехах лаьцнарг, я Iедало велларг. Шина украинахочунна тIехIиттийна адвокаташ Iедалера бу.\nАмма, мел тамаше делахь а, адвокаташа Ицлаев Доккас а, Дубровина Маринас а чIагIдо, Карпюкера а, Клыхера а дареш етташ даьхна, бохуш.\nХилла я ца хилла ши украинахо Нохчийчохь тIамехь? И хаттар ду коьрта массарна а.\nМаршо Радионо и хаттар (хилла я ца хилла Карпюк а, Клых а нохчийн тIемалошлахь) делира Ичкерин тIеман истори гергга хаарал совнаха, шина а тIамехь президентна, тIеман баьччина Масхадов Асланна уллехь леллачу, эскаршна тIехь Iуналла деш, цуьнан гIовс а, адьютант а хиллачу Исханов Хьусайне.\nИсханов Хьусайн: Нохчашна эхь ду и кхел церан цIахь еш хилар\nШина украинахочуьнга дайтинчу даренел совнаха, девна декъа, теш а вина, валийна талламчаша Челябинскехь набахтичохь воллу цхьа украинахо – Малофеев Александр. Иза а ву боху талламо Нохчийчохь оьрсашна дуьхьал тIом бина. Ткъа цуьнан, тIамна бехке ца бича а, ду цхьацца зуламаш дарна набахтехь токхуш 23 шо. Адвокаташа дийцарехь, и стаг цкъа а аьттехьа а ца хилла я Карпюкна а, я Клыхна а. Амма цо тоьшалладо, шена Карпюк а, Клых а Нохчийчохь тIамехь вевзина хиларх, боху талламчаша.\nСоьлж-ГIалара кхел юьххьехь бен яц. Хиндерг ала дац билггал. Аналогеш схьаэцча, тIаьхье муха хир ю ган хала дацахь а...\nИсханов Хьусайн: Карпюкан а, Клыхан а кхел - иза цIена харцо ю


Террорхойн декъехь хилла аьлла, хан тоьхна Австрехь нохчочунна\nСанкт-Пелтенерчу кхелехь еаридийнахь йолаеллачу кхелан процессехь шина бехкевечунна хенаш тоьхна. Царех цхьаъ нохчи ву. Цунна ши шо хан кхайкхина. Иштта ши шо тоьхна цуьнца цхьаьна кхеле озийна хиллачу кхин а цхьана жимчу стагана а.\nВерриге а Лахарчу Австрин кхелехь дов хатта валийнарг 7 стаг вара, Боснера а, Македонера а, Нохчийчуьра а орамаш долуш. Им диллина австрихо а вара цаьрца. 19 шарера 24 шаре кхаччалца хенаш йолу и кегийнах бехке беш бу террорхойн тоба кхолларна а, криминалечу леламийн декъахиларна а.\nIедалхоша чIагIдарехь, 2016-чу шеран аьхка цара "Ансар" аьлла шайн тобанна цIе а тиллина, меттигерчу нахана даIваташ дан долийнера, бусалбачу дине дерза, бохуш. Дуьхьал ваьллачу австрихочунна урс хьокхур ду бохуш, кхерам тасарна бехке веш ву тобанна юккъера цхьаъ.\nПрокуратурана хетарехь, даIаваташ дар коьрта Iалашо ца хилла тобан декъашхойн. Уьш ДАIИШ тобанах дIакхета нах гулбеш а, террорхойн пропаганда яржош а хилла. И бехк тIе ца буьту лецначара шаьш а, церан адвокаташа а.\nЕаринсарахь кхеле озийначарех шиъ шайна дуьхьалтоьттучу зуламашна бехке а лерина, хенаш кхайкхийра Санкт-Пелтенерчу кхело.\nВукху пхе стагана тIехь процесс Зазадоккхучу-батте дIатеттина.


Къилбаседа Кавказехь ду уггар а лахара пенсеш\nОьрсийчоьнан регионашлахь уггар а лахара пенсеш хиларца билгалъяьлла Къилбаседа Кавказ.РБК агенталло довзийтина терахьаш, пачхьалкхан кхинхьегаман министралло арахецначу рапортех пайда а эцна.\nХIоттийначу тептаран чакхенехь ю ГIебарта-Балкхаройчоь, Дагестан, ГIалмакхойчоь. Оцу мехкашкахь дахначу шарахь пенсхоша эцначу ахчанан барам - 12, 7, 12,9, 13,5 эзар сом.\nМелхо а уггар а лакхара къаналлин пенсеш оьцуш хилла Чукотскан а Ненецкан а автономин гонашкахь: юккъерчу барамехь аьлча, 27, 3 а, 24,4 а эзар сом ду цигахь.\nЦарна тIаьхьа йогIу Камчатка-мохк а, Магаданан кIошт а, цигарчу пенсхоша оьцу 23,4 эзар сом аьлла ду рапортехь.\nХьалхо хаам бара, Нохчийчуьрчу бахархоша банкашкахь латтош долчу ахчанах юккъерчу барамехь цхьана вахархочунна 11,8 эзар сом кхочу, аьлла. Оьрсийчохь тIаьххьара меттиг бу иза. Нохчийчоьнан лакхарчу позицехь яра ГIалгIайчоь – 12,2 эзар сом, Дагестан -26,4 эзар сом. Рейтинг хIоттийнера РИА "Новости" агенталло, Центробанкан терахьашна тIе а тевжаш.\nТкъа Нохчийчоьнан финансийн министрна Тагаев Султанна хетарехь, ахчанца вон дац махкарчу бахархошкара хьал, деккъа дIа уьш ца боьлла шайн ахча банкашкахь латто. Иштта тидира цо Оьрсийчоьнан рейтинго Нохчийчоь цхьана вахархочо банкехь латточу ахчан барам уггаре лахара болу мохк бу аьлла билгалдаккхар.


Космосе ракета а хьажийна, ГIажарийчоьно резолюци йохийна аьлла хета Iамеркана\nМаймал чохь долу капсула космосе а яхийтина, ГIажарийчоьно йохийна хила мега Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин резолюци аьлла, дIахьедар дина Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташа. Цу тайпа комментари йина Оршотан дийнахь Iамеркан Пачхьалкхан департаментан векло Нулонд Викторияс.\nЦо дийцарехь, ГIажарийчоьно йохийна хила мега 1929 номер йолу Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Кхерамазаллин Кхеташонан резолюци. Цу документаца а догIуш, ГIажарийчоьнна дихкина ду, баллистикан технологех пайда а оьцуш, зераш дар. Цуьнца цхьаьна Нуланда билгалдаьккхина цкъачунна цхьа а тоьшаллаш цахилар, ТехIрано ракета космосе яхийтаран.\nОршотан дийнахь ГIажарийчоьнан Iедалша дIахьедар дира, шаьш космосе хецна йолу капсула, 120 километр лакхене а кхаьчна, юха еана аьлла. Цу чохь хилла маймал дийна дисина аьлла, хаам бина ТIехIранан векалша.


Пушкина лакъаргбоаца хьаст — Сердало\nА. С. Пушкина 220 шу дизарга\nХа дIайода, хаьхка вода говрбаьри санна, дицлу вахаре хинна хIамаш, нах, деза денош. Бакъда мел дукха шераш дIаахарах йицлургьяц сийлахь-воккхача эрсий поэта Александр Сергеевич Пушкина тIехьале, цо хьабена никъ, цун ший цIи. Уж мугIараш Iодийшача, цхьан сага аргдац: «Фуд сел виц ца валлал цунна карахдаьннар?» Духхьала вай мехкарча наха вайза ца Iеш, дерригача дуненна вовз из. Массадолча метташка ек цун лергйоаца байташ. Укх наькъа из сона дагавохара бахьан да, укх шера из вича денз 220 шу дузаш хилар. Цо даь йоазош дерригаш дийшача мара ховргдац, из мел говза дош ала ховш, мел дика эрсий мотт ховш саг хиннав. Пушкина 20 эзар дош ховш хиннад, хIаьта Шекспира 12 эзар мара ховш хиннадац, язду Iилманхоша. Поэт, прозаик мишта хиннав гучадаккха вIалла хала дац. ВорхI книжках латташ бола цун гуллам, тIера ца воалаш, бийшар аз. Дукха кердадараш, хьалха сайна вIалла хьоахадеш ца хеза йоазош дайзар. МоллагIа цо даь йоазув а ший маIан долаш, кIоарга уйла йолаш, керда хIама довзийташ хул, цул совгIа айхха дувзаденна хул истореца. Из дика гучадоал, цар цIераш яьхача. «Капитана йоI» аьлча дагавох Пугачёв Емельян, «Борис Годунов», «ЦIаста говрбаьри» аьлча – эрсий мехка паччахьал даь нах, иштта кхы дIахо а.\nЦIаккха дувцаш ца хеза (школе, университете вагIаш) йоазош а гучадоал, веррига Пушкин вовза ловш волча сага. Сона чIоагIа езаеннарех яр «Кирджали». Нах бовхаш, царна таIазар лоаттадеча гIаьрхошца волаш чакхваьннав из, ший новкъостий боабилцца. Лаьцав из, чов хинна волаш. Бакъда Iаьдал Iехадийя, кIалхарваьле дIавода. Ганз дIаелла йоалла моттиг дIахьокхаргья, аьле, дийхка кулгаш долаш, тIехьа ха долаш, дикка дIагаьнавоаккхийт цо ше. ДIакхаьчача, кулгаш хьадоастийт, ганз хьаяккхар духьа. Ше лоравеш мел лаьтта комбой йийтте Iо а баьхке, дIаийккхе вода Кирджали. Ча санна низ болаш саг хиннав булгар (татре). Пушкина геттара хоза дийцад из, аз санна а ца дувцаш.\n«Мисарера бийсаш» яха дувцар а да дийшачоа дезалургдолаш. Воккхача йоазонхочун кхолламцара юха а дагадохийта лов сона «Тепча ялар», «Лай дуIа», «КIийхо», «Станцега хьажархо», «Хьал дола йоI-ахархо», «Горюхино яхача юрта истори», «Дубровский», «ХьаргIан йоI», «Истола тIа ду къамаьлаш», «Афоризмаш», кхы а массагIа я уж. ХIаьта цун байташ дIахо къаьстта ювцаргья вай.\nДика дийцад аьнна хет сона Александр Сергевича ший вахарах, кхыча дешашца аьлча, биографех лаьца. «…Са даь даь-дас йоалаяь хиннай эггара хьалхарча андреевски кавалера Головин яхача графа зIамагIйола йоI. Из веннав геттара къона волаш, керта хьаьрваьнна, берах йола ший сесаг а ювш. Цун цаI мара воаца воI Лев Александрович амал деш хиннав артиллере. Даь-да сиха а къиза а саг хиннав. Цун хьалхара сесаг йиIий тайпан цIи Ваейкова йолаш хиннай, чах даьча кIалхьарцар тIа еннай из, къонгий хьехархочунца французаца харцахьа лийннай, аьнна, чуелла йоаллача моттиге. ХIаьта цунца лийннар хьалъэлла хиннав. ШоллагIъяр – Чечерина. Цо а Iазап эзад цунца. Цхьан дийнахьа, дIакийчле аьнна, цунца хьоашалгIа ваха лаьрхIад мара. Берах йолаш хиннача цо, новкъа йодаш карета чу Iоваьв ший дезалхо.\nНаьнагахьара овла кхы а сакъердамегIа ба. Цун даь-да негIе хиннав Ганнибал Ибрагим, Пётр I яхача паччахьа болхло. Цун хьалхара сесаг желте хиннай, цо кIай бос болаш йоI яьй цунна. Из йитай цо, цул совгIа, корта башийта, Тихвински киназа чу гIулакх де дIаеннай, хIаьта йоI Полексена шийца йитай, бакъда шийна бIаргагургйолча лелийташ хиннаяц. ШоллагIйола цун сесаг Христина-Регина фон Шеберх хиннай. Шаккха тайпа дукха Iаьржа бераш даь хиннад цо. ВоккхагIволча цар воIа Ивана яьккха хиннай Наварин, хьалъяьй Херсон. Чесме ийккха урагIдахача кема тIа хиннаволлаше, дийна висав из. Наьна-да Осип (бокъонца йола цIи Януарий) форда тIа амал деш хиннав, цо йоалаяьй Пушкина Марфа Алексеевна, из Тамбоверча тIемхой баьччан йоI хиннай. Из йитай цо. Цул тIехьагIа, из дийна йоллаше, еннай аьнна харцтешал а даьккха, цхьаькха саг йоалаяьй. Бакъда хьалхаръяр паччахьага леткъай, из шийна гучадаьлча, бахьан из долаш, Iаьржача форда тIа амал де вахийта хиннав из цул тIехьагIа. Ткъаь итт шера къаьста баьхаб уж. 1807 шера веннав из, вахара морзонех лорацаваларах. Кхы а 11 шу даьлча, цига еннай наьн-нана а. Святогорски киназа чу вIаший юххе дIабехкаб уж шаккхе…»\nПушкина вахарца кхы а дукха я сакъердаме а массанена кIезига йовзаш йола а моттигаш. Хетаргахьа, из дувзаденна да кепайоазон тIа цох кIезига яздарах, яздаь арадаьннар кIезига дешарах. Цхьайолча хана эггара аттагIдар а ховш хилац кагирхой гIорваьннача йоазонхочун вахарера. Бе а бац моллагIча къамах бале а, цхьадола хIамаш цахар эхь долаш нийслу. 1970-ча шерашка дар из. Со цу хана Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен университета студент вар. Новосибирски областа цхьан юрта нийсвелар со. Цхьан-шин бетта яхар мо, гIишлонхошта гIо деш, къахьегаш со волаш, цу юртарча управляюще (из вар цигара эггара воккхагIвола хьаким) йоI хулар каст-каста, оаха деш латтача цIеношта юхегIолла тIехбоалача новкъа йоагIаш. Школе деша ягIаш, 7-8 классе хила мегаш, яр из. Цкъа, дIа а кхайка:\n-Школе ухий хьо? – хаьттар аз.\n-Ух, — жоп делар йиIига лоацца.\n-Пушкин малагIча шера ваьв хьаалал хьайна хойя, — аьлар аз, дIахо из кIеззига кегаеш.\n-Хац сона-м, — аьнна, цох доккха гIалат ца хеташ, яхар дешархо.\nТахан а нийслу вай школашка дешаш долча берашта юкъе цу хаттара жоп дала низ цакхоачараш.\nХIаьта Пушкина масса бер хиннад, цар цIераш мишта хиннай ховраш наггахьа а кхетаргбац шух. Шоана хой? Хьаалал хIаьта. Хац мотт сона. Сийлахь-воккхача поэта Александр Сергеевич Пушкина диъ бер хиннад: ши воIи ши йоIи. Цар цIераш хиннай Григорий, Александр, Мария, Наталья. Поэта цаI мукъагIа стихотворени дагахьа хьаювца ховраш кхы а кIезигагIа хул, массехк мугI мара беша цаховраш а нийслу царна юкъе. ХIаьта Пушкин веррига вийшача (деррига дагахьа дусаргда оалалургдац сога) дуккха хIама Iомаде, довза йиш я. Сона къаьстта езаеннай цун «Table-talk» (истола тIара къамаьлаш) яха жанр. Пушкина яхачох, Пётр I ва «Котам оалхазар а дац, прапорщик эпсар а вац» яха дешаш аьннар. ШоллагIдар кхы а зокх болашагIа да. Чаплицке мел даьча халахетарех, Ричи Посполитаяс яьча судах, Хмельницкена кхаьчад моастагIчун дIадаьша мекх.\nМалагIа бувзам хиннаб эрсий поэтаца, цун кхолламца вай къамах болча йоазонхой? Уж цхьан дешаца белгалдоахалургдац, хIана аьлча массехк тайпара да ала деза царех. «Вайнаьха культура дегIайоалаяра а тахкара а эрсий интеллигенце даьча новкъосталах» яхача ший статья тIа литературни критик хиннача Мальсагов Абос яздаьд: «…Вайнаьха халкъа багахбувцама юкъера сюжеташ, образаш, мотиваш шоай говзамеча йоазонашта юкъекхувлаш, боккха пайда ийцаб кхыча цIихезача йоазонхоша а. Царна юкъе цIераш яха йиш йолаш ба Россера а доазол дехьара а бола гIорбаьнна йоазонхой. Уж ба эрсий эггара цIихеза бола сийлахь-боккха поэташ – Александр Сергеевич Пушкин, Михаил Юрьевич Лермонтов, Алексей Максимович Горький.\nШий массехк поэмашка, стихашка, повесташка Александр Сергеевич Пушкина тайп-тайпарча жанраех латтача вайнаьха халкъа багахбувцама произведенеех пайда ийцалга белгалдаьккхад дуккхача дунен цIихезача Iилманхоша. Цу хьакъехьа дикка белгала йолаш я 1820-1821 шерашка А. С. Пушкина язъяь йола «Кавказа есар» яха поэма…» Укхаза Мальсагов Абос аьннача «вайнаьха» яхача деша когаметта дикагIа товш хургдар аьнна хет сона «Кавказа» яха дош, хIана аьлча цу поэма тIа дувца хIама черсий мехка хиннад, цул совгIа тутмакх кIалхарваьккхар а черсий йоI хиннай. Цхьаькха цхьа моттиг я белгалъяккха езаш. Пушкин вай мехка хиннавац. Из хиннав вайца доазув долча Владикавказе, Ларсе, Кисловодске, Минеральни Воде, Пятигорске, Ставрополе, Георгиевске, Тифлисе. «Арзруме вахар» яхача цун йоазон тIа дувц 1829 шера хинна хIама, цу хана Тифлисе а хиннав из. Цу хьакъехьа цо аьннад: «Гуржий хьакхийттаб Россех 1783 шера, хIаьта а Аге-Махамеда вIаштIехьадаьннад Тифлис (Тифлис-кала – йIайха гIала) карайига а, йовха а, 20000 сагах тутмакх ве а (1795)». Цу заман чухь дайнад цунна, Туркий мехкара цIадахьа, ийрчадаьккха А. С. Грибоедова дакъа. ДукхагIйола Кавказах ше язъяь байташ Пушкина Гуржий мехка дайнар кIийленга ийца язъяьй. ХIаьта а гIалгIай поэташта боккха пайда баьннаб цун кхолламах. Уж эрсий классикагара Iомалуш хиннаб, стихотворенеш кхоллара законашка хьежжа шоай йоазош де. Цу лостамагIа къахьегаш, царна дика масал хиле дIаотташ хиннай поэта кхелла стихотворенеш, поэмаш. Из лечкъадеш хиннабац боккхагIбола вай йоазонхой, цар дуккхача шоай йоазонашка хьехаваьв Пушкин а цун кхоллам а, цох шоашта пайда баьнна хилар белгалдаьхад цар. Халкъа поэта Яндиев Жамалдас ши стихотворени хетаяьй цунна, уж я «Пушкинга», «Хьаст» яхаш. ТIеххьаръяр ешаргья вай, шийна цох даьнна беркат Хамарзий Жамалдас мишта дувц кхетаде дагахьа:\n«Лоамий хьастара денна\nШийла шовда ма мийннад аз,\nПушкина хьеIача хьастара санна,\nМерза шовда ма меннадац аз.\nДог цох дузаш мел мол,\nМел аз из, Александра сий деш,\nАз из мел, вIалла сих ца хьокхаш,\nЦун хозонах цецваьле, тамаш еш.\nДIайхача дийнахьа мангалхо санна,\nДилла хьога хул со из мела,\nБезам ба мел вах денна\nИз мелаш шергара-шерга вувла.\nВоагIаш е водаш, со цу тIа кхаьчача,\nНана бер санна, со цо хьест,\nЛоамашкара хьасташ лекъача,\nЛакъаргбац Пушкина шовдан хьаст.\nУхаргба вIалла из менна ца боалаш,\nЦун бух боацача хьаста нах,\nДунен тIа мел вах, со а вахаргва,\nБаь ца воалаш цу шовдан мах».\nПушкина стихотворенешта, поэмашта, фаьлгашта, «Капитана йоI» яхача повеста таржамаш даьд вай къаман йоазонхоша, уж гIалгIай метта йоахаш. Язде Iамаш, цу гIулакхаца кулг шаьрлуш хиннад цар бувцаш бола болх беча заман чухь. 2018 шера «Сердало» яхача издательствос арахийцаб кхаь книжках латташ бола «ГIалгIай меттала яьккха эрсий классика» яха гуллам. Александр Сергеевича йоазош кхычарел дукхагIа да цу тIа. КхоалагIча книжка тIа да, 43 цо кхелла йоазув, царна юкъе я стихотворенеш, поэмаш, фаьлгаш. Уж наьна меттала доахаш къахьийгад тайп-тайпарча ханашка Озиев Ахьмада, Озиев Салмана, Муталиев Хьажбикара, Чахкиев Ювсапа, Чахкиев СаIида, Аушев Мусас, Гагиев Гирихана. Дувцаш дола книжкаш чIоагIа накъадаргда аьнна хет сона университета студенташта, школай дешархошта а хьехархошта а, журналисташта, Iилманхошта, йоазонхошта шоашта. Лоацача байташта таржамаш аттагIа дулу, итташ оагIонаш йолча поэмаел е фаьлгел. ХIаьта а чулоацам болчча тайпара гIалгIай меттала уж ешаргьярашка дIакхачийта дика вIаштIехьадаьннад таржамхой. «Моцарти Сальерии» пхийтта оагIув дIалоацаш хиларал совгIа, кхы а драматически йоазон кеп йолаш я. Чахкиев СаIида къаьстта цу йоазонна таржам дар цаховш нийсденна хIама дац, аьнна, хет сона. Цун ший а я цу тайпара кеп йола драматически поэма «БIаргий хих бизза кад». Цудухьа из таржам деш, геттара йоккха халонаш цунна нийсъенна хургьяц аьнна хеталу.\nЛоаца стих дика язъе ховш вар Гагиев Гирихан, цунга хьежжа да цо даь таржамаш. Дешаргда вай царех цхьадараш, масала, «Морх»:\n«Дехача цу дуIан тIеххьара морх,\nМа цхьаь йисай-кха хьо сигала лела!\nМорх яц хьо цаI мара сигале баьдъеш,\nГIоздаьнна доагIача денна ца езаш.\nМа дукха ха яцар еррига сигале\nIа хьайна чулийца, ди детташ даггара,\nТIоа сегаш цIенхаштта, хьогденна лаьтта\nМехкача догIанца дийнде хьо гIийрта.\nХа хьа чакхъяьннай,\nДийнденнад из лаьтта, дIадижад дуIа.\nЦхьа тайжа мух бисаб…\nМа хулла сихагIа хьо лалла гIерт из».\nКъаьстта а массанена дезаденна, йоазонхоша шоаш а дешаш дар Муталиев Хьажбикара «Iан сайре» яхача стихотворенена даь таржам. Плиев Махьмад-СаIида къахьегамхошца е дешархошца вIашагIкхийтта моттиг хилча, дешаш нийслора из. Цунна кепа йийттай газеташа а журналаша а. Из байт ешаш чакхдаккха лов сона Пушкина байташта даьча таржамех дола къамаьл:\n«Лай уж шийла чоалпаш хьееш,\nДуIо сигале къайлайоах,\nЦкъаза цIувз из аькха тардеш,\nЦкъаза бер мо гIийла делх.\nЦкъа тха тишача цIен тIа улла\nКхалар цIаьхха кегаду.\nНаькъах тиннача сага санна,\nЦкъа тха корах тата ду!\nЕр тха къаьна, тиша оагилг\nМаьлхара, баьде дийрза да,\nКора кIала, ва са нанилг,\nЙист ца хулаш хIана я?\nКIаьд-ха мича яьй хьо, доттагIа,\nДуIо беча узамо?\nИллеш доахаш, тхьовсаю хьо\nМалар мал вай, гIайгIа, бала,\nМала вай, нана, мичад пела?\nИлли ала, фордал дехьагIа\nОалхазар теIа дахарах,\nЙоI цу Iуйран цу замалахьа\nХий да хи тIа ахарах!\nЛай уж шийла чоалпаш хьееш.\nЦкъаза цIувз из, аькха тардеш,\nЦкъаза бер мо гIийла Iах».\nПушкин ваь 220 шу ха я, амма хIанз а наха кIордаваьвац, вицвеннавац сийлахь-воккха эрсий классик, хIана аьлча цун йоазоша адамий дагалаттараш дувц, халонаш эшае гIо ду шоай хьаькъал долча дешаца. Ноахалаш хувцалой а, бакъда цар Пушкина кхолламцара бувзам цIаккха хадаш, эшалуш бац. Иштта хиннад, иштта да, иштта хургда.\n← ТЕМ, КТО ПОМНИТ…\nЮртара хьаст →