13 нояб 2015 года\n«Шен ненан мотт халкъо, сий ойбуш, 1алашбахь, цу халкъан парг1ато цхьаммо а хьошур яц», - аьлла нохчийн сийлахь-воккхачу яздархочо Мамакаев Мохьмада.\nИ ларамаза а дац, х1унда аьлча муьлхха а къам дийна хиларан коьрта билгало ю цуьнан буьйцуш мотт хилар. Ткъа таханлерчу дийнахь нохчийн мотт кхиорехь а, шен хаарш кегийрхошна д1адаларехь а жигара дакъалоцуш а, къахьоьгуш а ву нохчийн меттан 1илманча, лингвист, масех дошаман автор, нохчийн меттан а, юкъара а филологин институтан нохчийн меттан практикуман кафедрин куьйгалхо Вагапов Iаьрби Джамалайлович.\nИза вина 1951 шеран 28-чу январехь Казахстанехь, Семипалатински областан Аягуз г1алахь. Дуьххьара школе вахар а цигахь нисделла Iаьрбин. Iаьрбис ворх1алг1а класс чекхъяьккхинчу хенахь церан доьзал Даймахка ц1абирзина. Кхузахь, Хьалха-Мартанахь, Iарбис чекхъяьккхина школа, ткъа цул т1аьхьа деша вахана Ростов г1алара пачхьалкхан университетан физико-математически факультете. Иза т1ехдика чекх а яьккхина, иштта Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан филологически факультетехь а дешна цо.\n2005 шарахь «Славяно-нахские лексические параллели» ц1е йолу кандидатски диссертаци кхиамца ларъйина Iаьрбис. Нохчийн мотт 1алашбарехь а, кхиорехь а цуо динчу г1уллакхашна юкъахь уггар мехала лара мегар ду 2004 шарахь Нью-Йоркехь дуьххьара зорбане яьлла цо х1оттийна ингалс-нохчийн меттан дошам.\nТахана, ша мукъа цахилар тергал ца деш, вайн «Хьехархо» газетин масех хаттарна жоп дала резахилира Iаьрби.\n- Iаьрби, таханлерчу дийнахь хьо нохчийн меттан говзанча санна вевзаш ву массарна а. Дийцахьа, муха кхоллаелира хьан нохчийн мотт 1амо а, и к1орггера бовза а ойла.\n- Со дуьххьара физикин факультетехь доьшуш вара, оцу корматаллица сайн дахар доьзна хилийта лууш а вара. Амма кест-кестта ас нохчийн маттах ойла йора, цуьнгахь долу хьал, орца дала бохуш, кхайкхам бечу т1едаьллера. Ткъа ас цу хенахь сайна 1алашо х1оттийра нохчийн мотт к1орггера бовза а, 1амо а, сайгара цунна хуьлу г1о дан а. Цундела со, физика д1а а ца тосуш, нохчийн меттан отделене деша х1оьттира. Дуьххьара д1аволалуш со х1инцалера оьрсийн мотт 1амош волавелира, х1унда аьлча къаьсттина нохчийн маттана тидам т1еберзийна бацара оцу отделенехь. Студент волчу заманахь сан нохчийн матте болу безам, и 1амо сан болу лаам, сан йолу говзалла хьехархоша тергалйора, цундела суна мелхо а цунах г1о-накъосталла хуьлура. Ткъа юха, кхано, перестройка а, 1едалахь цхьацца хийцамаш а хилла, нохчийн мотт 1амо беза боху къамелаш дуьйладелча, со х1окху кафедре балха а х1оьттира, ткъа юха 1991 шарахь дуьйна кхуьнан куьйгалла деш а ву.\n- Дукхахьолахь ахь къахьоьгу вайн мотт талларехь, и хьалдолуш хилар гайтарехь. Амма берриге а хьан кхиамашна юкъахь коьртаниг лара мегар ду ахь физикин а, нохчийн меттан а вовшашца йолу уьйр гайтар. Ахь цунах лаьцна дийцича, и мехала хаам хир бара вайн хьехархошна.\n- Со дуьххьара нохчийн мотт 1амо д1аволалучу хенахь ас уггар ч1ог1а тидам т1ебахийтинарг, суо физик хиларе терра, терминологи яра, х1унда аьлча физикехь дукха ю чолхе терминаш, ткъа сан сагатдийриг уьш нохчийн матте яхар, вайн меттан шен терминологи кхоллар дара. Суо дуккхаза а каравора суна оцу хьокъехь ойланаш ечохь. Уьш сан коьрте суо радиозаводехь болх беш волчу хенахь а лелара, айса беш болу болх а бицлой 1ара со, чолхе физически термин нохчийн матте муха йоккхур яра теша бохуш. Амма, билгалдаккха мегар ду, и ойланаш эрна яйна цахилар, х1унда аьлча ас а, Дадашев Райкома а т1ехь болх бина нохчийн меттан физикин терминийн дошам зорбане яьлла, йоккха тираж цуьнан яцахь а. Еккъа цхьана физикин терминаш 1амо а, нохчийн матте гочъян а сацамбина вац со. Ас болх бо медицински терминашна т1ехь, ораматийн, кхийолу а ц1ераш йовзуьйтуш. И болх бан хала ду, х1унда аьлча, х1ара ю хьуна план олий, цхьаммо а хьехам беш, ма ца бойтий хьоьга болх. Амма и болх сецна бац. Дуккха а дошамаш ю сан, коьртаниг лара мегар ду Америкехь зорбане яьлла ингалс-нохчийн меттан дошам. Ишта коьрта лара мегар ду дешнийн этимологи толлуш кхоьллина дошам а. Ша къаьсттина ара ца яьлла сан и, журналаш т1ехь зорба тухуш ю.\n- Муьлхха а 1илма цхьана бух т1ера д1адолалуш ду, ткъа и бух латтош ерг, вайна ма-хаъара, школа ю. Таханлерчу дийнахь, хьуна хетарехь, нохчийн мотт муьлхачу т1ег1ан т1ехь бу вайн школашкахь?\n- Вайн школашкахь нохчийн мотт башха лакхарчу т1ег1ан т1ехь бац моьттуш ву со. Бакъдерг ала деза, мотт бийцарехь а, 1едалехьара цуьнан сий айдарехь а цхьажимма кхиамаш бу, амма нохчийн мотт хьехаран сахьташ лахдеш ду. Меттан йоза а, мотт бийцар а – уьш ч1ог1а башхаллаш йолуш ши х1ума ду. Йозанан мотт ца хилча, къоман мотт лар ца ло, и кхиар лахара а хуьлу. Ткъа школашкахь сахьташ лахдина хиларо гойту вай мел генахь ду йозанан мотт кхиарехь.\n- Т1аьххьарчу хенахь, вайн республикехь къаьсттина тидам т1ебахийтина нохчийн маттана, хьуна хетарехь, цхьажимма мукъана а лакхаяьллий цуьнан сийлалла а, вайн бахархойн цуьнга болу безам а?\n- Оцу хаттарна доцца жоп дала лаьа суна. Ас даима а олу, нохчийн матто вайн дин лардо. Нохчийн маттана вай хийра хилахь, вайх бусалбанаш хир дац. Цундела, нохчийн мотт шорбан а, ч1аг1бан а дезаш дара вай, амма таханлерчу дийнахь, мел халахеташ и делахь а, вай генахь ду оцу г1уллакхна.\n- Хьо студент хилла волу зама башха иштта нохчийн маттана а, культурина а маршо йолуш зама яцара, х1етте а вайн меттан говзанчаш а, 1илманчаш а кхиийнарг билггал и зама яра. Муьлха башхаллаш ю х1етахьлерчу кегийрхошна а, х1инцалерчарна а юкъахь?\n- Дика хаттар ду и. Иза йоккха башхалла ю, х1унда аьлча, цу хенахь х1етахьлерчу 1едална нохчийн мотт безаш бацахь а, цуьнан кхиар царна хьашт ца хиллехь а, амма къоман политикин юьхь ларъеш, цара х1инцачул алсам бакъонаш еллера вайн маттана. Сахьташ х1инцачул сов дара школашкахь, къоман отделенехь студенташ алсам бара. Ткъа уггар коьртаниг: оцу студентийн цхьа 1алашо яра, царна гуш шайн перспектива яра. Х1ора студентна хаьара ша мичахь болх бийр бу а, цунна гуора шен корматалла республикина оьшуш хилар а, иза шена пайдехь хилар а, шена билггал мел алапа дог1ур ду а. Д1о цхьанхьа геннахь богуш стогар хилар санна ду и.\nТкъа таханлерчу дийнахь хьалха гуш цхьа а къилба ца хилча, муьлхха а стагана, кегийрхошна къаьсттина, хала ду дахаран некъа т1ехь д1аваха. Вайн университет чекх а яьккхина, школе балха баханарш ч1ог1а к1езиг бу. Дукхахболчеран 1алашо диплом ю, ткъа и лаам кхочушбан филологи ч1ог1а атта факультет хетта хаьржина цара. Баккъал а нохчийн къам а дезаш, баккъал а нохчийн мотт а безаш, цу меттан сий айдан а лууш болу нах алсам бара цу хенахь. И ю-кх уггар йоккха, коьрта башхалла.\n- Нохчийн мотт кхиорехь, хьайн хаарш вайна юкъахь даржорехь а дукха г1уллакхаш дина ахь, х1инца а цу т1ехь къахьоьгуш а ву хьо. Берриге а хьайн кхиамашна юкъахь айхьа дина уггар мехала г1уллакх муьлханиг хета хьуна?\n- Суна уггар коьрта хеташ а, сан уггар ч1ог1а сагатдийриг а этимологи ю. Дош мичара схьадаьлла, дешан маь1на довзийтар, нохчийн мотт муьлхачу меттанашна гергара бу таллар. Этимологис йоккха меттиг д1алоцу меттан дахарехь. Этимологис меттан къайленаш гучуйоху вайна, ткъа цуьнца цхьаьна муьлххачу а къоман дахарера а,исторера а х1инццалц вайна ца хиъна аг1онаш а схьайоьллу. Соьга хаьттича, иза ду коьртаниг, ткъа дийцича-м, дуккха а ду уьш. Школехь мотт хьехар, дешархошна уггар ледара хууш нохчийн маттахь муьлха аг1онаш ю, царна т1е тевжаш, лексикологехь болх бо ас. Дуккха а брошюраш зорбане евлла, акхаройн, дийнатийн, олхазарийн, бецийн, ораматийн нохчийн маттахь йолу ц1ераш юьйцуш. Ас хьалха ма-аллара, дуккха а дошамаш зорбане евлла физически, медицински терминашна лерина йолу.\n- Къамел дерзош, вайн хьехархошка х1ун ала луур дара хьуна?\n- Уггар хьалха, Дела реза хуьлийла ала луур ду суна, къаьсттина нохчийн меттан хьехархошка. Массо а хьехархоша беш болу болх ч1ог1а онда болх бу, къомана оьшуш а, пайдехь а болуш. Хьехархоша хьоьгуш долу къа баркалла доцуш довр дац, со цунах тешна ву. Кху дуьненахь царна иза хьакъдолчу совг1атца а, алапица я хьолаца а гучу ца далахь а, кханалерчу къематан дийнахь Веза-Сийлахь волчу Делера ял хир ю царна. Дала сий дойла массо а хьехархочун!\n- Iаьрби, баркалла х1окху къамелехь дакъалацарна а, тхан хаттаршна чулацаме жоьпаш даларна а.


Нохчийчоь Кремлан долаяьлла де даздан кечлуш бу Ιедалхой\nУкраина -- "Маршоне сатийсам", набахтехь даьккхина сурт, Kиев (Дубчак Андрей), 20Заз10\nМехкал арахьарчу нохчийн гΙайгΙанаш мухха а белахь а, керла конституци тΙеоьцуш, къоме хаттам бечуха-а референдум дΙаяхьна 9 шо кхачар даздан кечлуш ду Нохчийчуьра Ιедал. Йозуш йоцчу Нохчийн Республикан (Ичкерин), конституцин меттана, боьдуш хилла тΙом чоьте а ца оьцуш, къам сихха Кремлана муьтΙахь хилар чΙагΙдеш, мехкан Коьрта Низам тΙеийцира 2003-гΙачу шарахь.\nЦхьаъ санна, арадаьллачу халкъо, референдум дIа а яхьна, тIеэцначу Конституцин массо агIор маьIна деш дIахьочу цхьаьнакхетарш-дийцаршна, шайн лаамехь юкъа а бахна, жигара хьийзаш бу бевзаш болу яздархой а, Iилманчаш а, артисташ а, кхиболу кхоллараллин йийсарехь болу нах а. Кхеташ ду уггаре а лакхара мах Кадыров Ахьмадан а, цо юьхьарлаьцначу некъан а хадош хилар.\n«Юкъаралло» хастаме, дика, сий-лараме вийцарехь, цул а тоьлла вогIий-те аьлла ву мехкан куьйгалхо а. Айдардешнаш ца кхоош, цуьнан къомах дог лазар, иза нохчашна орцахваьлла хилар, цуьнан доза доцу комаьршалла, къинхетамалла, адамалла ялхайо ур-атталла дозанал арахьарчу журналисташа а.\nМасала, кху деношкахь зорбане даьллачу «Вести» газетехь цхьа агIо дIалаьцна яздина ду Кадыров Рамзанах. Цу иртийн автор ву Украинера, Донецскан кIоштера журналист Камеристый Виктор. Цо цунах мел дуьйцу дика, цо хIотто васт кхето хала хир ду, цо яздинарг ша деша ца дешча. Оццул кIорга бу цуьнан чулацам, доза доцуш, шорто йолуш ю, цо йийцарехь, мехкан куьйгалхочун адамалла.\nХаамийн гIирсашкахь референдумах а, КадыровгIарах а лаьцна шуьйра дIахьош долу дийцарш доцуш, цу политикан хиламна юьстах юьсуш яц тайп-тайпа доьшийлаш а, Iедалан хьукхмат-урхаллаш а. Ишколийн биста кхаччалц уьш декхарийла йина, леррина цу дийнан дозалла дуьйцуш, цхьаьнакхетарш дIадахьа, белхалой, дешархой, студенташ цу референдуман мехаллех кхион.\nТкъа официалан декъах аьлча, зорбанан а, хаамийн а министаралло билгалдоккху, кху беттан 23-чу дийнахь, цу политикан кампанин хьомара баккхий хьеший а болуш, махкахь гулам-цхьаьнакхетарш хирг хилар а, цу дийнан лерамна цхьацца конкурс-къийсадаларш а кхайкхийна хилар а.


Берда йистехь. Стенна йожа тарло тIе къоьлла\nСурсаташ, мехала кехаташ духкучу дуьненаюкъарчу биржашкахь тарлой Оьрсийчоь эша, хIун дан деза иштаниг нислахь? Кризисах уггаре дукха зен хилларг, Украинаца дуьстича, стенна ю Оьрсийчоь, муьлхачу битамаша гойту къоьлла гергагIерташ хилар? Оцу хьокъехь ю экономикан публициста Блант Максима кечйина рогIера «Маршо Радионо ахчанах» программмин материал.\nДIадахначу кIиран пIераскана рогIера шен кхеташо дIаяьхьначу Оьрсийчоьнан Банкан директорийн кхеташоно къастийна рефинансированин барам (кредиташ оьцучу банкаша Оьрсийчоьнан Коьртачу банканна кредитех луш йолу процент). И процент хьалхалерраниг йитина – ткъа оцо цец ца ваьккхина цхьа а. Оьрсийчоьнан экономика меллаша меттахIуттуш елахь а, сом дужуш хиларо новкъарло йина кредитийн процент лакхаяккха. Бизнесо а, халкъо а инфляци хила торуш юйла кхетадо, цундела хаьа, сом чIагIдаллалц дораха кредиташ хир доцийла. Нагахь санна соьман мах лакхабалахь, Коьртачу банко лахйийр ю кредитийн процент а. Ткъа хьал толуш ца хилахь, цхьа а юьстахара аьттонаш а боцуш, коронавирусан кризисах хьалхаяла гIерта дезар ду экономикан.\nПресс-конференцехь Оьрсийчоьнан Банкан куьйгалхочо Набиуллина Эльвирас дийцинчух шена тIе тидам берзош ю масех момент. Пачхьалкхера капитал дозанал араяла тарло шозза сов – 25 миллиард долларера 53 миллиард долларе кхоччуш. Сом дожарца дозу иза. ЛартIа дац ахча дужуш лаьттачу валютехь кхабар. Оцу юкъанна инвестораш а, могIара бахархой а эшна догIучу валютах сиха мукъабовларе терра чехкадолу оцу валютин дожар.\nЭкономикехь лелачу ахчан барамах, девальвацех бозу бахархошна тIехуьлучу рицкъан барам. Коьртачу банко эшна хир ду боху и рицкъ а – кхо бутт хьалха йинчу прогнозал а лахара ю хIинца Набиуллинас кхайкхийна прогноз – 6-7% охьабер бу бахархошна ахчанца хуьлу пайда.\nОьрсийчуьрчу Коьрта Банкан куьйгалхо Набиуллина Эльвира\nАмма лакхаяьлла Оьрсийчоьнан Банко бахархошна лучу кредитех йолу прогноз. Нахана лучу кредитийн барам 6-9% лакхабер бу, бохура кхо бутт хьалха, и процент хьалаер ю 13-16-нне, боху хIинца.\nИ ши хьал цхьаьнадаро гойту (нехан рицкъ лахлуш хилар а, кредиташ бахархошна дукха-кIезиг далар а) халкъо шена тIе алссам банкийн декхар хьарчош хилар. Ткъа оцу хьолаца цхьаьна дац бахархойн рицкъ тIекхуьуш, цаьрга Iалаш ца дало беттанаш хьалха шайгахь хилла де а. Дагалаца догIу стохка дина хилла дIахьедарш: нахана луш долчу кредитийн терахьаш лакхадовларе терра кхиа тарло халкъалахь къоьлла. Иза хаало хIинцале а, делахь а наханна цкъачунна доккхахдолу сакхт ца го банкашца бен.\nАналитикан НАФИ центро кху беттан 21-чохь зорбане баккхинчу талламо гойту нехан банкашка болу тешам вуно лахабаьлла хилар.\nБахархошна Оьрсийчуьрчу банкаша лучу кредитийн процент лах ца елла\nБух бу нехан банкашна реза ца хила. Бахархой кредитах шайгара йогIу процент хеннахь дIа ца луш бахлур бу юккъерчу барамехь 90 дийнал сов – иштанаш хир бу 7,5 тIера 15% кхаччалц. Амма оцо, пайда бахь бен, зен дийр дац банкашна. Карарчу шаро банкашна хуьлуьйтур ю 1,2 – 1,3 триллион са. Иза стохкачул шозза лахара терахь ду. Амма иза са ю хIетте а. Кредиташ духкучу банкашкара Оьрсийчоьнан Банко йоккху процент мел елахь а, лахара ю. Шайга ахча пачхьалкхо дораха луш хиларна кхуьу банкашна са а.\nБанкашна кредитан процент лахйинехь а, бахархошкара оцу банкаша йоккху и тайпа процент ма-ярра йисина. Ткъа бахархошна тIекхуьу пайда кхушеран исс баттахь официалан терахьашца а охьабаьлла дуккха а, бац нехан иза хьалабаккха некъ. Росстато бахарехь, кхушара къоьлле кхаьчна 1 миллион 300 эзар Оьрсийчоьнан вахархо. "Ромир-мониторинг" компанино бинчу талламаша бахарехь, болх бечу нехан, ерриг а пачхьалкх схьаэцча, 54% ю рицкъа кIезиг кхочуш, Москвахь и процент ю 58.\nКхин а цхьа тидам. Оьрсийчоьно, дуккхаъчу пачхьалкхашца юьстича, атта лов кризис, чIагIдо тIаьххьарчу хенахь Iедало. Тоьшаллина даладо кхин дика а доцу пачхьалкхан бахамкхиоран терахь (ВВП), я кхечу мехкашкахьчул лахара долу белхазаллин терахь. Хила тарло пачхьалкхан экономика ларош, амма халкъ ларош дацар – иза дика гуш ду.\nХазачу терахьаша вуза ца во, эшна хир ду баьхна хьал тIехIоьттина лаьтта\nДуьненарчу терахьашца Оьрсийчуьра хьал дустучу даьллехь – дIадахначу кIиранах Швейцарерчу Credit Suisse банко бовзийтина хIора шарахь пачхьалкхийн бахам гойтуш бен таллам. Банкан аналитикаша дийцарехь, Оьрсийчуьрчу бахархойн рицкъ лахделла 11%. Ткъа и терахь ду дуьнентIехь уггаре лакхарчех. Оьрсийчоь тIаьххьарчу шерашкахь шеца къийсалучу Украинехь а ца хаало и тайпа къоьлла.\nТкъа Украиница дустар далийча, шаьш оьшийла кхета, «хьал ца кегош дитар тоьлу» бохуш, Оьрсийчуьра «цхьанаэшаралла» хестош хьийза нах. Пачхьалкхерчу «цхьанаэшаралло» кхачош рицкъ дац, «эшна хир ду» бохуш хьехийна эшам тIехIоьттина лаьтта нехан дахарна. Цхьа гIулч бен а яц юьззина социалан-политикан кризис текхача йисина. «Цхьанаэшаралла» ю шайн пачхьалкхехь, бехира хIинццалц Белоруссин Iедало а – амма халчу хIоттийна иза меттахдаьллачу халкъо.\nБелоруссера протестан болам\nКху дерриг а шарахь юьйцу дуьненаюкъара кризис а, иза Оьрсийчохь сов дараш доцуш дIайоьдуш хилар а. Амма цуьнан сурт дац деккъа дIа пачхьалкхан бахам кхиаран боларой, индустри къахьоьгуш хиларой, инфляци естарой, бахархойн я фирманийн бизнесой хаздеш. Кризис яьржича гучудовлу дуккха а шерашкахь IаьIна кхидолу сакхташ а.


Новр-кIоштера Чернокозово набахти, чубоьхкинарш а, церан гергарнаш а къамелаш деш бу, 16Сти2007\nНовр кIоштан Чернокозово набахтехь тутмакхаша резабацаран акци дIаяхьар цхьаболчара бакъдо, кхечара буххера дуьйна а хардо.\nЦхьацца могIарера боцу хиламаш бахьнехь, кху тIаьхьарчу хенахь юкъараллехь кест-кеста коьртах а юьйлуш йийцаре еш ю Новр кIоштера «Чернокозово» олу набахте. Масаллина аьлчи, зераш дан баьхкинчу полисхоша кIоршаме шайн бакъонаш талхор бахьнехь, хIинцца гуьйранна, гIа дужучу беттан 23-чу дийнахь, цу набахтехь кхаа тутмакхо куьйгаш пхенаш хедийнера, шайгахь ялло гIело Iораяккхархьама. ХIетахь «Чернокозово» набахте а кхаьчча, цигара хьал-де девзинчу адамийн бакъонашларьечу «Мемориалан» центаран декъашхочо Бахаева Маликас хааме даккхарца, полицин белхоша кхо бутт хьалха ца богIу ницкъ беш хьийзийнарг итт тутмакх хилла. Мохь-цIогIа оьхуьйтуш, къаьсттина тIеIаткъам бина хиллера, бакъонашларьярхочо дийцарехь, вуьшта а заьIапхо волчу Джабраилов Хаважина.\nГурахь, лахьанан беттан юьххьехь Iорадаьлла хилла и зулам санна къизаллица дозаделла дацахь а тахана Новр кIоштера набахте юха а йийцаре еш ю сел эвхьаза тутмакхийн бакъонаш талхайо бохуш. Хаамийн гIирсаша, «Кавказан узел» газето масала, дIасадаржорца «Чернокозово» набахтехь тутмакхаш цхьана хIуманна реза а ца хилла, гIаттам бан гIоьртина. Лецначу нехан резадацарш дуьйладелла 25 –чу дийнахь, юххера гергарниш тIаьхьабаьхкича, садоIуш йолчу хIусамашкахь,къайлах суьрташ доху гIирс гучубаьлча.ОьгIазбаханчу тутмакхаша гоьнаш а ягийна боху. Герггарчу барамехь ишта дуьйцу цу хьокъехь хаамийн гIирсаша.\nТамаше хеталург ду «Нохчийчоьнан зударийн кхеташо» цIе йолчу боламна коьртехь йолчу Омарова Маликас аьлларг. «Тхо Новр гIаларчу набахтехь хила а хилла, хааме даьккхинарг бакъ а ца карийна. Цигахь мацалла а ца лаьцна цхьаммо а, я резабоцурш а ца хилла. Набахти чуяла магош йолу юург-мерг бахьнехь масех тутмакхо арз-леткъам бина,кхин хIумма а дац.» Ишта дIахьедар хааме даьккхина хIун-мила ду хьажа яханчу Омарова Маликас. Нийсо лаха яханчу цо дийцинарг харцдо цигахь болх беш волчу цхьана низамхочо. Цо чIагIдарца, шен рожехь и балхахь волчу буса хилла ду цигахь хилларг. Цхьана хIуманна резабоцчу тутмакхаша чуьра ара а яьккхина, шаьш реза цахилар нахала даккха гоьнаш а, тужурка а ягийна цIе а тесна, леррина кхайкхина схьавалийна набахтин хьаькамо цаьрца маслаIате къамелаш а дина. Къастам боллуш ала ша ца хIутту, амма билггал цхьа хIума хила-м хилла боху сан цIарца вуьйцийла доцчу цигахь болх беш волчу низамхочо.\n«Со балхахь волчу буьйсанна хилла иза. Тутмакхаша гоь-хIума а, куртка а тIекIал а ехкина цIе тессера,цхьана хIуманна шаьш реза цахилар гIардаккха.ДIаяйа аьлчи а дIа а ца йойьуш масех стаг вара цIарна го бина лаьтташ. Кхайкхина набахтин хьаькам а валийра. Цо царна тIе а вахна дехха къамелаш дира. ТIаккха уьш дIасабевлира. ЦIе латор бахьана билггал ала-м хаац, амма дийцарехь лецначу нахана тIаьхьабаьхкинарш тIеэцарца а, цаьрца цхьаьна хан яккхарца а доьзна дара тешна акхолладелла цакхетарш.»\n«Чернокозово» набахтехь цхьа резадацарш-м хилла бохуш къамел динчу низамхо-гIаролхочо дийцинарг бIоста дерзош,аьттехьа а ца дуьтуш къамел до, цу набахти чохь эпсаран даржехь болх бечу кхечу низамхочо. Мел бух болуш ду тутмакхашлахь резабацарш ду аьлла хаьттича, набахти кертахь цIе ягийна хилар цхьана агIор бакъ а деш цо элира.\n«Тутмакхашлахь резабацарш хилла бохург аьттехьа а бакъ дац.Цигахь концертехь а хилла хIинцца схьавеъна-кх со. ГIалара филармонера артисташ а баьхкина концерт яра.»\nМаршо радио: - Тужурка а, гоь а стенна ягийна набахтин кертахь, юкъарIойлина хьалха?\n«Да и цхьа коьртаца дика воцчо цхьамма ягийнера иза-м.»\nМаршо радио: -ХIумнаш яго цхьа маьIна хила ца деза?\n«Ас хьоьга баха мА боху. Коьртана дика воцчо дина-кх передоз а хилла курчак ваьллачохь дина-кх. Наггахь нисло-кх и хIумнаш лелош а. Кхузахь кхин хIума-м дац вониг. Концерт а хIоттийна, керла шо даздеш мерза хIумнех йоьттина стоьлаш а яра хIиттийна.»\nМаршо радио: - Хьо «Чернокозовохь» волу дукха хан ю. ХIара-и ду аьлла,юучунна, молчунна я кхечунна тутмакхаш реза ца хила бахьна муьлха ду аьлла хетта хьуна?\n«Делан Къоръанора дац-кх . Дуй баа дуй кхузахь йолччул цIахь даа-мала долуш нисса ах бац-кх уьш.тIаккха стенна дуьйцу. ХIора дийнахь жижиг дууш мила ву алал?»\nСхьагучу суьртехь Новр кIоштан набахтехь бакълена а хьаькамашна а, тутмакхашна а юкъахь цхьа хIума-цакхетар нисделла бохург бух болуш ду. «Суна ган а гуш йоккха цIе ягийра тутмакхаша кертахь. Уьш цунна го а бина, бехха лаьтти...\nСхьагучу суьртехь Новр кIоштан набахтехь бакълена а хьаькамашна а, тутмакхашна а юкъахь цхьа хIума-цакхетар нисделла бохург бух болуш ду. «Суна ган а гуш йоккха цIе ягийра тутмакхаша кертахь. Уьш цунна го а бина, бехха лаьттира. Цара кертахь болчу низамхоша дов дешшехь и дIа а ца яйира ша дIаяллалц. Цул тIаьхьа кхечира цига набахтин хьаькам. Цо цаьрга хIун аьлла а, церан хIун барт хилла а суна ца хаьа,бакъду и схьаваллалц набахтехь синтеме-м дацара». Ишта къамел дира цигахь хиллачух,тутмакхаш ларбеш, чардакх буьххьехь цу буса гIароллехь лаьттинчу кхечу низамхочо.


"Россия-24" телеканалан эфирехь Навальный маьршаваккха аьлла, кхайкхамбина\nОршотан дийнахь "Россия-24" телеканалан йоьдучу эфирехь харжамел хьалхарчу дебаташкахь кхайкхамбина оппозиционер Навальный Алексей а, кхинболу Оьрсийчоьнан политикан тутмакхаш а маьршабаха аьлла. Оьрсийчоьнан маршонан а, нийсонан а партин тептаран коьртехь волчу, Пачхьалкхан думан харжамашкахь дакъалоцучу Шевченко Максима дина оцу кепара дIахьедар.\nИштта вистхилла иза, бозуш боцу журналисташ а, жигархой а хьийзорна дуьхьал а.\n"Пачхьалкхерчу чоьхьарчу политикан садукъийна, хьаьшна, вайн дешан маршо, политикан дискуссийн маршо, гуламан маршо йоцуш ю", - билгалдаьккхина политико.\nЦо дийцарехь,оцу доллучо а, лаца а лаьцна, Навальный набахте волларо а бахьана ло Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш яха, ткъа цунах бала хьоьгург къам ду.\n"Политикан тутмакхашна маршо, журналисташна маршо, араваккха Навальный Алексей а, политикан репрессеш мел лелораш", -дерзийна къамл Шевченкос.\nШевченко Максим – журналист ву. 2000-гIа шераш доьрзучу хенахь Хьалхарчу каналехь болх беш вара иза. 2012-чу шарахь Поклонная гора олучу меттигехь Путин Владимирехьа хIоттийна митинг вовшахтоьхначу Антиоранжевый олучу комитетехь вара иза.\nТIаьххьарчу шерашкахь кест-кеста вистхуьлу иза аьрру позицешкара Iедалхошна критика еш, доккхачу декъанна, Кавказехь оппозицин жигархой лецарна.\nКПРФ партин цIарах Владимирскан кIоштарчу низамаш кхуллучу гуламе хаьржинера иза.\nОьрсийчоьнан маршонан а, нийсонан а парти (РПСС) хьалха КПСС аббревиатура лелош яра. 2021-чу шеран бIаьста цуьнан куьйгалле хаьржира политтехнолог Рыков Константин, ткъа партин цIе хийцира. Пачхьалкхан думе болчу харжамашкахь дакъалаца бакъо ю партин куьйгаш ца гулдеш. Шевченко Максим ву кху шарахь тепатаран коьртехь.


Нохчийн йоI - Статьи - ЧИЭКО\n1уьйренан маьлхз1аьнаро ровзан г1а т1ера божо тхин т1адам санна, хьаьъна хьажар долу нохчийн йо1 хастон дешнаш а тоьар дарий-те? Цунах, б1аьрг хиллал б1аьрг беттачу ненан\nэкаме дог даима а декхаделла латтон хьекъал-иманах юьзна йолу иза хаста муха ца йора, цуьна сий дина лам муха ца харцабора?\nБалийн беза мохь шена т1е лаьцна, чиллахь г1аьттина ча юха тоххал доьнал кийрахь къуьйлуш, ламанан лечано ларбо бен санна, шен доьзална 1уналла деш, б1ешарийн заманахь сирла лар юьтуш, тахне кханенна ларъеш схьайог1у нохчийн зуда. Ден къаналла шен елаяларца йохъеш, вешина дег1а меже д1аяла а кийча йолуш, к1антана тешаме накъост хуьлий, х1усамдена ондда г1ортор шен оьздангаллех йина, шена дуьхьа доцуш еха, иза шен ирс а лоруш.\nНенал деза х1у хир дара? Цуьна шога куьг санна аьхна а, к1еда а ца хуьлу мел деза дари а. «Со яла хьан метта!», - олий хуьлу цуьнан коьрте хьоду ойла, беран ког таслуш гича. Сагаттдина пардо санна, дуткъа делла дог ду-кх вай дохийча духу дерг. Вай бахьнехь ца йина наб цкъа а т1ех ца тухуш, шена хиллачу халонна Далла хастам беш, Цунна дуьхьал йоьду иза.\nТкъа йиша? Вешел доккха дозал доцуш, жима волуш дуьйна цунах йоккхаеш, цунна дола деш, иза вилхича мела дог1а хуьлий йоьлхуш, из вела велча малх санна екхалой, самукъадолуш некъа накъост хилла схьаеъна иза.\nНохчийн зудчо йоь1-б1аьрг санна лардо шен сий. Цуьнан сийх доьзна ду къонахийн сий а. Шаьлтан уьралла санна долу йоь1а хьажар шена т1е х1оьттича, б1аьргаш чохь саготта хьийза стелахаьштиг дайча, и стелахаьштиг карадерзийна и тоха хьунар цуьнгахь гича юхаволура муьлхха луьра мостаг1.\nЭзар шераш луьттуш, цинцашкахь дайш гулдина доккха 1аламат, оьзда 1адат шех хуьйдина, цунах юцаелла кхиъна нохчийн йо1. Т1аккха муха вийр вацара цунах воккха? Ма бахьана хир дацара цуьнан сий лардина мерза са д1а ца дала!\nЭзар орамо литтина, мокхаз т1улган шога дег1ах чехкдолуш маьлхе долу сирла шовда санна ц1ена, товно садукъийначу дуьненна сапарг1ат доккхуш хьокху мела мох санна къинхетаме, малх шена т1ехьа лачкъо арц санна тешаме, т1улгах орам тосуш хьаладолу б1аьстенан зезаг санна дахар дезаш, кхачалун йоцу анайист санна боккха безам шен дагчохь бехаш ю-кх нохчийн зуда. Ишттаниг хьакъ яра бакъволу нохчийчунна. Везачу Дала вовше дина совг1ат а ду и шиъ!


Дудаев 1абди — Урок 95\nНохчийн поэт Дудаев Ӏабди вина Веданан районерчу Элистанжахь ахархочун Дудин доьзалехь. Исбаьхьа Ӏалам долчу ширчу нохчийн юьртахь дӀадахна Ӏабдин бералла. Деша ваххал хилча, шен дас хьуьжаре дӀавелла иза. Хьуьжарера ваьллачул тӀаьхьа, Ӏаьрбийн махка а вахийтина кхидӀа а дешийтина. Цхьайтта шо а даьккхина, цӀа веана Ӏабди. Дудина лиъна, шен кӀантах Ӏелам стаг хуьлийла. Ӏабдина а лиъна иза. Амма оцу хенахьлерчу социально-политически хьелашкахь кхочушхуьлийла дацара и лаам. Ӏабдин кхоллам новкъа бирзира.\nНохчийчохь йоза-дешар цахаарна дуьхьал къийсам дӀаболабечу муьрехь, Соьлжа-ГӀалахь педагогически курсаш чекх а яьхна, хьехархочун говзалла караерзийна Дудаев Ӏабдис. Цул тӀаьхьа Элистанжарчу юьхьанцарчу школехь хьехархочун а, тӀаккха директоран а болх бина цо. ХӀетахь дуьйна цуьнан дерриге а дахар халкъана юкъа йоза-дешар а, керла культура а яржорна дӀаделла хилла.\nДудаев Ӏабди гӀиллакхе, даг тӀехь куралла йоцуш, оьзда стаг хилла. Яздархочо Мусаев Мохьмада Дудаев Ӏабди дагалоцуш яздина: «Дудаев Ӏабди гойла хилла сан. ХӀетахь а цӀеяххана вевзаш поэт вара иза. Амма иштта дара аьлла, нахах къесташ, билгалвала гӀерташ вацара. БӀаьра хьаьжча, ца тосалуш ца дуьсура иза хӀуманан ойла еш, дуьненан къайленийн дуьхе кхиа гӀерташ стаг хилар а. ТаьӀначу басахь юьхь, лохха хьаж тӀе теттина куй, ойлане бӀаьргаш — иштта висна Ӏабди сан дагахь…»


Гайтукаев Лом-Iелин цо беза бийцина некъаш\n«Вологодский пятак» - тIаьххьара бала\nОгненный гIайре - ТIехьа-Мартана...\nОгненный гIайри тIерачу оьмар кхачаяллалц нах чохь латточу «Вологодский пятак» набахтехь чекхдаьлла тIахьарчу заманахь шен цIе алссам яьхначу нохчочун Гайтукаев Лом-Iелин дахар.\nОцу набахте дIакхачийна беттанаш бовлале велла иза. Хьалхо иза волчу витина, иза гойла хиллачу вешин воIа Гайтукаев Темирлана дийцина журналисташка шен девешина чIогIа еттара набахтехь, аьлла.\nТкъа адвокаташа Харионовская Еленас а, Джамалутдинов Муслима а дийцарехь, Гайтукаев доIахца цирроз йолуш вара, цу тIе цо, шена етта бохуш аьрзнаш а дора, ткъа кхело тергамза дитина цунна еттар а, иза чIоггIа цомгуш хилар а.\nМила вара Гайтукаев Лом-Iела?\nШи шо хьалха дерзийра кхелаша Политковская Анна ер толлуш лаьттинчу девнийн кочар. Юьхьанца йирзинчу кхело бакъ ца дира лецнарш бехкехилар.\nТкъа рогIерчу талламо журналист шен карах йийнарг ву, аьлла, жоьпе ваьккхира веаннах ТIехьа-Мартанара Махмудов Рустам. Зуда ен тоба вовшахтоьхнарг ву элира Гайтукаев Лом-Iела. И шиъ дIахьажийра набахте дахар чекхдаллалц кхаба. Вукху шинна туьйхира ехха хенаш.\nДукха а, кеп-кепара а вийцина стаг ву прессехь Гайтукаев Лом-Iела.\nШа ваьхначу 59 шерачохь цо шех хьарчийнарг ю «криминалан авторитет-бизнесхо» цIе.\nНохчийчоь Советан пачхьалкхах ша-шеггара бовъяллачу муьрехь яьржинчу финансийн жоьлгаллехь аьтто баьлла цуьнан, дийцарехь, дукха ахча Москох банкашкара дIагулдан а, Оьрсийчохь, Австрехь бизнес йилла а, желтойн Салоники гIалахь кехаташ а дохуш, цигара паспорт шена даккха а.\nДуххьара лаьцна, набахте кхачийра Гайтукаев 1992-чу шарахь шен шина накъостца, оьрсийчуьнций, эрмалочуьнций, Москох миллиард соьманна, хIетахь оцу жоьлгийн операцех нохчаша олуш ма-хиллара, «мох чутоха» воьлча.\nХарц «авизо» бахьанехь Оьрсийчохь чубухкучу хьалханчийн могIарахь а волуш, 7 шо текхна оцу зуламна дуьхьал набахтехь Гайтукаев Лом-Iелас.\nНабахтех мукъаваларца, «Керла Зама» цIе а луш, "юкъараллан политикехь Нохчийчоьнца зIенаш латтон йолчу Iалашонца" болам схьабиллина цо. Оццу юкъанна Москох талорхойн «Лазански» тоба кхоьллинчийн декъа а вуьгу иза криминал толлучара.\nУкраинехь мехах совдегар Корбан Геннадий вейта гIоьртина нохчочуьнга Джамбураев Арсене, ша цуьнга маса топ а, патармаш а дIа а луш, аьлла, нийсса 2007-чу шарахь юха а набахте хьажийра Гайтукаев. 15 шо кхайкхийра, кхелан сацам низаме а белира.\nАмма набахтехь хила кхачийнарг, цхьана а кепара кхеташ боцчу некъашца, маьрша висира\nОцу шерашкахь дуккхаза а йохура Гайтукаев Лом-Iелин цIе прессехь.\n2008-чу шеран гурахь шена билггал хаьа Политковская Анна юьйриг киллершна 2 миллион доллар деллийла, даржийра цо.\n2009-чу шарахь кхайкхийра, ша а вара кхо шо хьалха Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисаша Ичкерин тIеман баьчча Басаев Шемал вуьйш дакъалоцуш, аьлла.\nТкъа 2011-чу шарахь Талламан комитето ша Гайтукаев а лецира, Политковская Анна юьйш хьалхаваьлла леларна бехке а вина.\nЦо вовшах а тоьхна а, чекх а даьккхина журналист ер: Москох милицин подполковник Павлюченков Дмитрий а, лерринчу ницкъашкара Хаджикурбанов Сергей а, шен гергара ши ваша МахмудовгIар а декъа а озийна, дина зулам, бара кхелан сацам.\nГайтукаев Лом-Iелин дакъа цIа хьош бу кху юкъанна цуьнан гергарнаш.\nЦуьнгахь лаьттинчу ирчачу хьолехь ву набахтехь, прессо бахарехь, Политковская йийначу тобанера 11 шо хан тоьхна волу кхин цхьа фигурант а – Рязанна гергарчу Колпинскерчу набахтера Павлюченко Дмитрий.\nГергарчара орцанаш доху, иза эпилепси йолуш ву, дийнахь маситтаза тиларчу воьду, лазар тIедеъча, лаьттахветтало, коьртаца телхина, бохуш. Бакъдо иза Павлюченкон адвокато Нерсисян Карена а.\n"Лозански" тобан да хьоьгур воцу чаккхе\nГайтукаев Лом-Iелина тIехь лелла «ФСБ-н агентан» цIе лийлира велла, аьлча а, вийна дIаваллалц талорхойн «Лозански» тобанерчу кхин а массех декъашхочунна тIехь. Дуккхаъчу хьостанаша дийцарехь, 2000-лагIа шераш тIехIиттале къар а йина, Нохчийчохь шайна тобанах пайдаэца долийна къайлахчу сервисаша. Ткъа церан гIуллакх чекхдаьллачу муьрца нисло тIаьхьий-хьалхий тобанхой эгар а.\nМасала, Исламов Леча («Борода») 2000-чу шарахь Нохчийчохь къамеле а кхайкхина, лаьцна, вигира ФСБ-но. Исс шо хан туьйхира, набахтехь велира цхьана девзаш доцчу дIаьвшах, ша волчу набахте «чай мала веъна» стаг дIавахана валале.\n2001-чу шарахь логах урс хьакхна, Соьлж-ГIалин йистехь вийна карийра «Лозански» тобанера Текилов Балавди.\nМелла а аьттоне юхьанца нисбеллера кхечу «лозанхочун» Атлангериев Русланан кхоллам.\n2000-чу шеран бIаьста цо ФСБ-хошна лаца аьтто баьккхира Ичкерин баьчча Радуев Салман. Оццу шеран гурахь, Iехийна, Дагестанан Iедалца бертан къамеле вуьгу аьлла, лацийтира Ичкерин кхерамзаллин министр Атгириев Турпал-Iела. Оцу накъосталлина дуьхьал Кремло, полковник а веш, массех совгIат делира Атлангириев Русланна.\nТкъа ша Атлангириев бевзашбочцара лаьцна, Москох вадийра 2008-чу шо долалуш. Кхин дийцарш бен, дериг хаанза вайна.


"Террористашна ахча латтийна": Дагестанера лор набахте хьажийна 17 шарна\nГIуран-бутт 14, 2021\nАджаматов Алиханна, Дагестанеру лоьранна, Москвахь 17 шо набахтехь такха кхайкхийна. ШолгIачу Малхбаленан тIеман кхело иза бехкевина терроризманна финансашца аьтто бен некъ билларна – тоьшалле дехкина къайлаваьккхинчу стеган дареш.\nЮьхьанца Аджаматов бехкевора терроризманна финансаш гулъеш "дакъалацарна". Амма таллам боьдучу юкъанна бехк кхин а базбина, цо низамехь йоцу "организаци" кхоллар билгал а доккхуш. Талламчаша терроризманна гIодарца дузу банкехула 2015 шарахь дIахьежийна ахча. Ткъа Аджиматов ультра-лестамийн диагностика лелош вара хIетахь Москварчу дарбан хIусамашкахь.\nЦо шен дарешкахь бахарехь (редакцехь ю талламчийн хеттамийн копи), цунна вевзачу цхьана накъоста, Мисарара молханаш а оьцуш, уьш Оьрсийчу хьежо бартбина хилла цуьнца. Оцу гIуллакхна цо хьехна Аджаматовна вевзаш воцчу цхьана накъостца - Ахмедов Парвизца – юкъарло латтор. Лор реза хилла, 500 эзар сом диллина оцу бизнесна юкъа. Ахчанах 400 эзар сом цо ша кара дIаделла (хьаьнгахула дIахьажийна цунна дага ца догIу), ткъа банкехула Ахмедовга дIакхачийна 85 эзар сом. И бакехула дIадахана ахча ду цунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх айдан низамхошна бахьана делларг. Лоьран зудчо Абдурахманова Забирас дийцарехь, эха шарахь молханаш оьцуш лелла Аджаматов. Уьш юхадохка баьккхина некъ а хилла къайлах лелош.\nТалламо чIагIдарехь, 2015 шарахь Аджаматовс терроран тобан – ДАIИШ-ан – хьашташна дIахьажийна 85 эзар 100 сом. Бехктакхаман гIуллакх гIаттийна Аджаматовна дуьхьал Ахмедов Парваза динчу тоьшаллийн буха тIехь. Ша Парвазов къерахилла терроризманна ахча латторах, набахти токхуш ву 17 шарна. Аджаматовна дуьхьал цуьнга дареш дайтира видео-зIенехула. Цо дийцира, ахча шега Мисарахь гепатитна дуьхьал долу молханаш эца хьежийна, аьлла, бохура ша хьалха дина тоьшалла харц ду, иза шегара Iехийна даьккхина.\nТаллам дIабоьдучу муьрехь Ахмедовс динчу дареца а догIуш, цо йовзийтина Аджаматовна шена дагахь хууш йолу банкан картин ноьмар, ткъа вукхо цу тIе хьажийна дуьйцу ахча, тешо бахарехь, дуьйцу адвоката Алиев Самира, талламан документан довзуьйтуш.\n"Кхелехь оха хаттар дира цуьнга: "Довзуьйтур дарий ахь Аджаматовн картин 16 терахь, айхьа иза талламчашна хьалха ма-дарра? " Ткъа цо делла жоп иштта дара: "Аш хIун дуьйцу? Суна сайн картин ноьмар а дага ца йогIу", – боху адвоката.\nАхчан бух болуш ду, гайталуш бу. Талламехь дацара цхьа а тоьшалла. Иза бехке вац\nПрокуроран дехарца Ахмедовна кхело бина хилла сацам язбина Аджаматовн бехктакхаман бухе. Цунах коьрта бахьана хилла бехктIебахьархошна лор чуволла, боху Алиевс.\nЦо дагалоьцу кхелехь лелла сурт:\n"ХIоразза а прокуроро тергам тIеберзабора Ахмедовна духьал бинчу, низаме бирзинчу сацамна. Прокуроран а, кхелан а бух бу цунна тIетийжа. Ахмедовн бехк юхаталла безаш бацаре терра".\nТерроризманна ахча латторан "организаци" кхоллар духьалдетта долийна къайлаха тоьшалла ден стаг девна юкъаваккхарца, боху Аджаматовн зудчо.\n"Къайлахчу тешо дуьйцу шена 2015 шарахь иза маьждигехь вайра, цо шега терроризманна ахча вовшахтохар дийхира. Маьждигера араваьлча Аджаматовс терроризманна ахча латтора лаьцна телефонехула цхьаьнца къамел дира, боху. Кхин цхьа даре а дац. И къайлаха теш талламчин доттагI хила а мега. Я ша талламча хила а тарло, милла а хуьлийла ду", – дуьйцу Абдурахмановас.\nТерроризманна финансаш вовшахтохар ду, талламна гарехь, Аджаматовга ахчанаш хьийсор, цо уьш терроран жигархошка дIадахьийтар. Цуьнга ахчанаш хьийсийначаралахь бу гергарнаш а, бевзаш берш а. Ткъа адвоката дийцарехь, ахча дIасахьийсор лелаш болчу дахаран аьттонех дерг ду.\n"Массо а ахчан дIасахьийсораш бух болуш ду, гайталуш бу. Талламехь дацара цхьа а тоьшалла. Иза бехке вац", – чIагIдо Аджаматовн цIийннанас.\nТешашна тIеIаткъам бина\nАджаматовн гIуллакх дIахьочу талламчаша тIеIаткъам барца даьхна тешашкара дареш, дуьйцу адвоката Алиевс.\n"Дареш дIаделлачул тIаьхьа цхьаъ ларвеш лаьттара видео-зIе дIаяьхьначу кхелан неIаршкахь оперативан белхахой. Важа Талламан комитете даре даха вигира официалехь кехат а хьажийна", – масалш даладо адвоката.\nЛебинчех цхьаболучаьрга кхел йирзинчул тIаьхьа, "низам дохор магош дац" боху кехаташ караделла. Прокуратуро ша кехаташ дIасадоькъу нах кхерабо, уьш тешаш бу, шаьш а терроризманна ахча латторна бехке хила а мега, бохуш.\n"Низаман хьукматаш декхаре ю зулам талла, нагахь санна иза дина аьлла хаам кхаьчнехь. Амма ас хоьтту, шина шарахь хIун деш Iийна уьш? Кхелехь лебешшехь, хьийсо долийна тешашка и кехаташ, цаьрга телефонаш еттар. Царна кхерам ца тийсина, амма тIеIаткъам бина. И болх муха вовшахтоьхна – кхеташ дац. Бехкталламан кодексехь къастош ду иза нийса дацар – уьш шаьш баха тарлора оцу хьокъехь йолчу артиклна кIел", – элра адвоката Алиев Самира.\nХьалхо Дагестанерчу журналиста Бабаев Романа дийцира тIеIаткъам барх лаьцна – иза а ву Аджаматовн девнехь теш санна декъаозийна. Полисхоша кеманара охьавуссуш кхаьчна иза волчу, Москва тоьшалла дан кхайкхича, кеманара охьавуссуш дуьхьалбаьхкина цунна полисхой. Шайн белхан цIийне а а вигина, кхаамма къамел дина цуьнца. Бабаевс бахарехь, цунна дуьхьа а айбийр бу бехктакхам, нагахь санна "оьшшу" тоьшалла цо ца дахь, баьхна цуьнга.\nМассарна а "товш болу сацам" кхайкхор бу кхело, аьлла хетара авокаташна. Масала, бакъдийр дац аьлла хетара терроризманна ахча латто "организаци" кхоьллина бохург.\n"Бакъдерг ала деза, тхуна дагахь дацара сацам иштта хир бу аьлла. И санначу девнаш дуккхаза а хиллачу тхуна, адвокаташна, компромисс йолуш хир бу сацам аьлла хеттера. Иза хила тарлуш яра цигахь. Амма иза ца хили, халахеташ делахь а. Кхело болх бан некъ лора тхуна – иза ю прарадокс. Цо прцессуалан массо а низам кхочушдора, тхоьгахь сатийсам бара кхузахь кхин сацам хазаре, амма ца моьттура иштта хир ду", - элира дагахьбаллам хиллачу адвоката.\nШена набахтехь даккха тоьхначу 17 шарах луьрачу хьелашкахь токхур ду Аджаматовс 4 шо. Адвокаташ юхаталлийта лерина бу цуьнан дов.


Товбеца-бутт 22, 2015\nШемарчу а, кхечу а Нохчийчоьнна а, нохчийн къоман хьашташна а генахь лаьттачу тIемашка а оьхуш, цигахь лечу махкахойх дог лозу ДегIастанарчу а, цунна гена бехачу а нехан. Цул совнха, оцу хьоло къам юьхьIаьржа хIиттадо дерриг а дуьненна хьалха, аьлла хетарш а бу дукха.\nКху тIаьхьарчу муьрехь лоьцуш а, хаддаза кхела хьалха хIиттош а бу, кхечу хийрачу пачхьалкхашкахь лилхинчу тIемаш юкъагIиртина а, цига кхача Iалашо кхаьбна а вайнехан кегийрхой.\nДукха нохчийн векалш жоьпе ийзийна, масала Шема а, Иракъ а пачхьалкхан эскаршний, Исламан пачхьалкх кхайкхийначу агIончашний юкъахь кхехкачу тIамехь дакъалацар бахьанехь. Цигара чевнаш йина а, вуьшта дохкобевлла а цIа бирзинчу дуккха а нохчийн кIентий, чохь такха хенаш а тухуш набахташка хьежийна меттигаш а ю. Изза хийрачу, шайн боцчу тIаме лестарца доьзна деккъа кху карахь долчу шарахь лоьцуш таIзарш дина Европехь бехачу иттаннаш нохчийн векалшна а.\nМа-дарра аьлча уьш лецар цкъачунна марсадалахь бен лахлуш а дац. Кху деношкахь хааме даьккхина Хонкар мехкан Шема пачхьалкхаца долу доза хадо лаам болу ши нохчийн кIант лаьцна аьлла, Килис цIе йолчу кIоштехь. И шиъ бехке веш ву талоран цхьаькхетаралла лоручу Исламан пачхьалкхан юкъахь хан яккхарна. Лаьцнарг цхьаъ Москохара нохчо ву боху, шолгIаниг - Соьлжа ГIалара.\nОццу Исламан пачхьалкхан декъашхойх веттаваларна Австри пачхьалкхехь набахте хьажийна нохчо Закриев Мохьмад а. Талламхоша цуьнан шина мобилан телпонаш чуьра юхадендина ши шо хьалха иза Шемахь хилар гойтуш эзарниш сурт-тоьшаллаш а, видеодIаяздарш а.\nЛахарчу Австрин Лаьттан суьдо I5 сохьтехь, цхьа могIа тешаш а лебеш, дийцарш дIадехьначул тIаьхьа, кху Товбеца-беттан 2I –чу дийнахь чохь яккха 5 шо хан кхайкхийна Закриевна. Цунна санна,оццу Австрехь а, кхечу Европан пачхьалкхашкахь а генарчу тIама юкъагIертарна нохчийн кIенташна таIзарш дина меттигаш кIезиг яц.\nДукхахболчу нохчаша къобалдеш-м муххале а дац, сел челакха а хилла, Iаьрбоша шайлахь бечу тIамтIе хIиттар, мелхо а цара шаьш тIелаьцначу пачхьалкхашна ямарт хилар санна туьдуш хIума ду, бусалбачу наха вовшийн хIаллакъбечу девнан декъашхой хилар. Бераш долуш Европе дIа а ихна, цигахь кхиа а кхиийна, шайх адамаш дича, гIазот а хьехош йоху гIулчаш, зулам лоруш берш вайнахалахь чот йоцуш дукха бу.\nИшта боху цу хьокъехь хьехарчочо, ШуьйтIа кIоштерчу Атсаламов Идриса масала: “Де эшначу, гIаддайначу муьрехь нохчий тIелаьцна, тхов белла, даа-мала латтош бузийна, кога-тIе юьйхина, болх-некъ белла, берашка дешийтина – массо агIор гIо деш чу садаийтина. ТIаккха а ша тIелаьцначу пачхьалкх-хIусамдена ямарт а хилла тешнабехк муха бо? Ма гIертахь Iедалан пурба доцуш цхьана тIама юкъа а, ма гIохьа зуламан декъа а.\nДалла гергахь а, нахана гергахь а, мичча тIегIане даьккхина оьзча а, дуьстича а ма дац и лартIахь. Хьо Iанне ца Iалахь, Iа а ца велла хьайна минга долуш делахь, тIамах бевдда бахана дIатарбелла,махках а бевлла гIийла дуьне дууш бохкучу кхечарна, хьайн Iовдал кхетам бахьнехь, хьовзам а ца боккхуш, бале а ца волуш, схьа цIа а волий, кхузахь, я кхузара дIагIой лахахь гIазотехь вала меттиг.\nЛеха а ца оьшуш кху цIахь дукха ма ю цу кепара «гIовгIане» Iожалла тIе а лаьцна «сийлахь» вала таронаш». Цу кепара кхетийра Европера а дIа оьхуш, нохчийн кIентий Юххерчу Малхбале тIаме эхар Соьлжа гIаларчу хьехархочо Атсаламов Идриса.\nЕвропехь бехачу цхьаболчу нохчаша даре а деш, доьзалхой харц новкъа бовларан, цара шайна тилла, Iехаме Iалашонаш хIитторна, цхьана агIор хаъал бехк бу дайн-нанойн а. Стенна аьлча цкъацкъа, хьекъало сагатдеш доцчу дас я нанас, жигара дакъа а лоцуш, шен беран кхетаме дижадо, гIазотехь валар ирсе декъалхилар ду бохург, билггал и гIазот ду аьлла, шайга Делера хаам кхаьчча санна.\nШа инзаре цецьяьллера Францехь ехачу цхьана зуда- нохчийчо динчу къамелах элира соьга циггахь По гIалахь ехачу Фатимас. И ю дуьйцуш.\nФатима: «Шел ирс долуш цхьа нана хир яц бахара шен ши кIант гIазотан некъа тIехь лахь. Со чIогIа цецьяьллера цуьнан къамелах. И гIазот мичахь каро деза цу шина кIантана-м ца элира цо. Бен дац бахара ишта валар хилчахьана. Цуьнан орам-бух мичара бу-м ца хаьа суна. Тешна а цIера схьабеъна цо цуьнан орам аьлла хеташ ю со-м. Иза жима а ма яц . Шовзткъа шо-м хир ду цуьнан».\nЦо ишта сонта къамел хазийча, йоккха йоллушехь ша иза вон човхийра боху Фатимас.\nФатитма: «Хьо хи сецна Iовдал а ю, хьо берийн нана хила хьакъ а яц! Сайн аьллар хилча ас уьш хьоьгара схьа а дохур дара. Хьо кхераме стаг ю. Суна дика дага ма догIу кхуза йогIуш хьо муха яра. Кху иттех шарахь кхара Iуналла деш, хьо юьзна хьераяьлла. Тхуна хьовзам а ца боккхуш, цIа а гIой, лехьа - гIазотехь а, машен кIелэккхий я маьнги тIера чукхетий а.\nХIинцачул тIаьхьа хьоьца тIекаренаш а,чукаренаш а ца оьшу суна. Нагахь тIейог1учу ханна со хьо йолчу ягIахь, я ас хьайга кхайкхахь а, хаалахь со лартIара яьллий».\nИшта хадам боллуш човхийна Фатимас Францера шен накъост. Цо дийцарца и цхьаболчу кегийрхойн хьекъалан к1орге йоцчу дас-нанас галбаьхна а бу, хIора денна а хьалха буьллу кхача санна, цу могIарера харц мехаллаш «хьалха етташ».\nЦхьаболу кегийрхой дас-нанас галбаьхна бу


Къам махкахдаьккхина де дагалаца кечлуш бу Малхбузера нохчий\nЯхиханов Рустаман сурт. Маршо Радион архивера сурт.\nНохчийн къам дохийна махкахдаьккхина де дагалоцуш цхьамогIа цхьаьнакхетарш дIадахьа кечлуш бу Европера нохчий. ГIура-беттан 23-чохь Австрин шахьарерчу уггаре а хазчех гIишлонна чохь дIахьур ю нохчийн бохорна лерина конференци. Венин 5-чу кIоштан урхаллин кхерчахь хир ю иза.\nЦу цхьаьнакхетарехь дакъалоцуш хир бу Австрера Къилбаседа Кавказах болу Iилманчаш. Цул совнаха, политикаш а, юкъараллин жигархой а хир бу цигахь. Дагалацаман суьйренна модераци еш Нохчийчоьнах лаьцна масех киншкин автор йолу Шолль Сюзанне хир ю. Нохчийн къам дIадохарехь Германин а, Австрин а хIетахьлерчу ролах лаьцна дуьйцур ду политолого Шмидингер Томасас.\nАвстрехь дина а, кхуьуш долчу нохчийн бераша шайн доьзалш дIабохоран истореш юьйцу исбаьхьаллин проект юьллур ю гулбеллачийн кхеле. Цул совнаха, нохчий дIабохийначул тIаьхьа чартех некъаш а, гIишлош а йина хиларх лаьцна а рапорт хир ю конференцехь.\nИ цхьаьнатохар кечдеш ерг Венера ши нохчийн юкъаралла ю. "Австрера нохчийн наной» а, "Ичкерия" цхьаьнакхетаралла а ю уьш. Австрихойн дийна цхьа белхан тоба ю нохчийн бохамн де дагалацар кечдеш гIодеш. „Венера берийн адвокаталла“ а, университетан белхахой а, бевзаш болу журналисташ а бу цу белхан тобанехь вовшахкхетта. Ткъа суьйре дIайолош йистхир ю кIоштан куьйгалхо магистр Шефер-Виери.\nФранцера нохчийн а бу дIадохоран де дагалаца кечамаш беш. Ниццерчу нохчийн-гIалгIайн ассоциацин куьйгалхо Магомадов Рамзанс вовшахтоьхначу тобано оцу бохамехь кхелхинарш дагалоцуш митинг дIахьур ю.\nМагомадовс дуьйцу: "Кхузахь баккхийчарна хьалха ваьллачу Гулаевца а, кхечаьрца а гулам а бина, тIеэцна сацам бу оха и де дагалаца. Вайн Iалашо 1944-чу шарахь нохчийн, гIалгIайн къаьмнаш дIадохор дагалацар ду. СагIа а доккхуш, вайн беллачарна доIанаш а деш. Вайн тIаьхьадогIучу чкъурана иза дIадовзийта лаьа вайна. Сталинс а, цуьнан накъосташа а вайн къомана тIехь дина таIзар кегийчарна диц ца далийтар ю вайн коьрта Iалашо".\nИштта Францерчу Нант гIалахь беха вайнах а бу депортацин де дагалаца кечлуш. "Маршо“ цIе йолчу ассоциацино ГIура-беттан 25-чохь кхойкху махкахой къоман бохаман де дийцаре дечу суьйрене. Депортацех лаьцна филм а, къам дохорах лаьцна берийн дийцарш а ду цхьаьнакхетаран программехь.\nКаригова Тумиша: Вовшах а даьхна, дигира тхо Сибрех


Истамбулерчу терактна бехкейо Оьрсийчоь\nТуркойчоьнан Iедало даредарца шинарийн буса Истамбулерчу Ататюрк аэропортехь лелхийтарш диначарна юкъахь Оьрсийчуьра а, Узбекистанера а, Кыргызстанера а бахархой хилла. И хаам баржийна туркойн полицино тIелатар динчу террорхойх 13 стаг шаьш йийсаре лаьцнийла хаийтинчул тIаьхьа. Адамех йьттинчу аэропортехь динчу зуламна Туркойчоьнан Iедало Шемахь тIемаш бен «Исламан пачхьалкх» шайх олу тоба бехкейина.\n«Ени Шафак» пачхьалкхан газетано дуьйцу, талораш динчу террорхойх цхьаъ Дагестанера ву, бохуш. Кыргыстанан кхерамзаллин урхалло цхьане а кепара тIе ца туьду тIелеттачарлахь шайн вахархо хилар. Меттигерчу Хурриет газетано хаамаш бо аэропортехь эккхийтар дина цхьа Iожалхо Нохчийчуьра схьаваьлла бохуш.\nОьрсийчоьнан президентан пресс-секретара Песков Дмитрийс террорхошлахь Оьрсийчоьнан бахархой хилла хиларах шегахь хаамаш бац аьлла, дIахьедина. ТIаххьарчу айкхаллица лелхийтаршкахь вийна 42 стаг, 240 гергга стагна чевнаш йина.Динчу терактах жоьпалла цхьаммо а шена тIе ца лаьцна, ткъа Анкара тешна ю «ДАIИШ» тоба-н бехк хиларх.


Полиглот хилар — Сердало\nДукха метташ хар вай хана йоккха котало я. Нийса яьхад вай даьша: «Цхьа мотт ховр – цхьа саг, ши мотт ховр – ши саг, хIаьта вIалла цаховр — цхьаккха воацар». ТIехьарча хана каст-каста хоз дукха метташ ховш бола нах белгалбоахаш дола «полиглот» яха дош. Эрсий, гIалгIай, ингалсий – эггара чIоагIагIа эшаш наха Iомадеш дола метташ да уж, хIаьта тIехьарча хана хулача хоржамга хьажача, царна тIакхет итальянций а, гуржий а метташ.\nИтальянций мотт вайна мичахьара бенаб? – хоаттаргда хийлане. ХIаьта из мотт Iомабе тахан таро хургьяцар, из мотт эздий ховш йола Йовлой Хяди вай мехка цIаена ецаре. Из Итале яха дукха ха я. Цар мотт цIена бувц цо, цу мехкарча наха юкъе яхалга хайташ. Из дукха ха йоацаш цIаера итальянций мотт гIалгIашта бовзийта уйла йолаш. Цар культура йовза дукха ха я, къаьстта цар кхача. «Пицца» яхача даара чам ца боаккхаш малав? ХIаьта итальянций грамматика таралест французски грамматикан. Дожарий система геттара атта я цар, къаьстача чаккхенашца хувцалу духхьал цIерметтдош. Фуд хьона хоза хетар цу метта чухь, хаьттача, Хяде йоах: «ГIетта дода илли мо, бай ба из мотт! Бакъда, гIалгIай меттал бочагIа бац са из!»\nХядена из мотт харал совгIа эрсий а, ингалсий а, гIалгIай а метташ дика хов. ГIалгIай мотт массаза хьалхарча метте лоаттабу вай хьехархочо. Итальянций мотт ха безам болаш, цу меттаца чам болаш кагирхой нийслу, цар аьттув ба из тахан цу йиIийгара Iомабе.\nМетташта юкъе белгалбаьннаб ингалсий мотт. Тахан из массанахьа эшаш ба, деша воде, балха воде, кхыча мехка воде эггара хьалха хоатт из. ЕГЭ яха экзамен а я цу меттаца ювзаенна. Банка болхлой а, туризма говзанчаш а тахан из мотт Iомабеш ба. Хантыгнаькъан Iарби дукха ха йоацаш Петербурге А.И. Герцена цIерах йолча РГПУ яхача университете дийша а ваьнна, цIавера ингалсий метта кIоаргал дика яйза а, тахка а. Цо тахан къахьег из Iилма хьехаш, Iомалуш болчарна гIо-новкъостал деш: «Ши-кхо мотт хар тахан эшаш да, ткъаь цхьоалагIча бIаьшаре, дукхагIа метташ ховр аттагIа вахаргва», — аьлар Iарбе, шийна хов метташ белгалдоахаш.\nКхы малагIа мотт Iомабе таро я вай мехка? Хоаттаргда наха. ПхийттлагIча дийнахьа январь бетта вайцига хьайийлар гуржий метта курсаш. Уж дIахьоргьяр я, гIалгIай мохк безабенна, доттагIал чIоагде уйла-нигат долаш, вайцига ена хьаьша Мариам Хорава. Эггара хьалха из вай мехка ера 2011 шера «Таргим» яхача форуме. Цу хана, ший мохк санна, езаелар цунна ГIалгIайче. ДIаязбенна дукха нах ба, гуржий мотт Iомабе безам болаш. Эггара хьалха дешарче хьаеллача, цо гойтар ший мехка хетадаь фильм.\nДукха метташ ховча наха кхыча нахацара бувзам аттагIа лелабу. Цудухьа вахаре лоархIаме да цхьан меттал совгIа кхыдараш а хар. Бакъда, эггара хьалха ший мотт Iомабе беза, чIоагIа харца хургда цунгахьа эшам болаш, кхыбола мотт хьалхабаьккхача.\n← Нане фаьлгаш\nБорзи, цогали, пхьагали →\nВ Ингушетии начался основной этап сдачи ЕГЭ


Азамат-Юрт — Википеди\nАзамат-Юрт — Нохчийчоьнан Гуьмсан кӀоштан эвла ю. Бахархой — 1500 леррана 2010 шарахь.\nИза ю Азамат-Юртан юьртан меттиган административан центр.\nЮьртан цӀе ю шина дешах тиллина и йиллинчу стаган цӀе Азамат а Юрт а.\n↑ Азамат-Юртовский сельский округ (Гудермесский район) Архивацийина 5 мартехь 2016 шеран.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Азамат-Юрт&oldid=5812249»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 26 февраль, 18:20.


Нохчийчохь лаьцна 53 шо долу меттигера яхархо. Цуьнан цIе йоккхуш яц. Талламхоша бехке йина иза шен майрачуьнан кIентан ши бер хьийзорна. Зуда къера хилла ша берийн могашаллина зен дина хиларна, цу шингазхь цабезам хиларна.\nКхечуьнца цхьана цо молханаш мелош хилла берашна, царна уьш вуно зене дуй а хууш, аьлла ду Оьрсийчоьнан Талламан комитетан Нохчийчуьрчу талламан урхаллан сайта тIехь.\nЗудчунна дуьхьал бехктакхаман гIуллакх долийна Талламан комитетан Грозненски олучу кIоштийн юкъарчу талламан декъо. Юьйцург ю "кхиаза ши бер хьийзор" криминалан кодексан артикл.\n2018-чу шарахь Соьлжа-ГIаларчу цхьана берийн бешахь жимачу кIантана йиттинера цунна тIехь Iуналла дан хIоттийначу хьехархочо. Прокуратурно бинчу хамца, хIиттийначу видеокамераша дIаяздина хиллера, берана зудчо еттар. Иштта гучудаьлла, хьехархочун говзалла а йоцуш иза болх беш хиллийла цу берийн бешахь.\nКхин а цхьа шо хьалха Нохчийчохь 51 шо долу Невран кIоштара Новотерски эвлара яхархо бехке йинера 5 шо долчу йоIана еттарна. Цу зудчо, коьртах а, дегIах а хIума етташ, хьийзош хилла бер масийтта баттахь. Талламхоша бинчу хаамца, йоIан да-нана дIасадаьллачул тIаьхьа йоI деца йисина хилла, амма 2017-чу шарахь Товбеца-баттахь иза цIераваьлла, шен бер гергарчу зудчун тергонехь а дитина. ЙоIанна етташ хиларх лаьцна полице хаам бина лулахоша. Цул тIаьхьа сихха дарбанан хIусаме охьайиллина дегIа тIехь еттаран ларш йолу йоI.


Нохчийн бераш ду хитуху тапча ловзош, Полша, 2008 шо.\nЮха а "нохчийн мафи" йийцаяьккхина немцойн газеташа шайн хьалхарчу агIонаш тIехь. Бахьана даьлла журналистийн каракхаьчначу зуламаш толлучу Федералан урхалло кечдинчу документах (BKA).\nШи бIе гергга йолу махкара диаспораш зуьйш хIоттийначу документо бахарехь, Къилбаседа Кавказера схьабевллачу нахах хIоттаелла зумахойн тоба билгалйолу цуьнан декъашхой вовшашца вуно чIогIа бертахь хиларца, ткъа Iедална уьш къаръян некъ карош бацарца.\nГерманин чоьхьарчу гIуллакхийн министралло, цунна хетарехь, Къилбаседа Кавказерчу мухIажирех вовшахкхетта зуламхойн тоба тергалйина дийнна шарахь. Информаци гулъеш Iийна массех ницкъаллин урхалла, шайна юкъа леррина сервисаш а, дозанхойн а, мухIажирашкахула йолу а хьукматаш а йогIуш. "Маж" хилла операцина тиллина цIе – юьхьаръэцна кавказхоша мажош лелош гар.\nБюргерш кхерош кхоьллиний-те "нохчийн лар"?\nСагатдойтучех ду немцойн низамхоша бинчу тергамийн жамI. Документо дийцарехь, кавказхойн, доккхачу декъанна нохчех лаьтта тоба ю пачхьалкхерчу криминалан машанашна тIехь урхалло латтош.\n"Цара гойту шаьш кийча юйла вуно сиха гIелоян, угарре хьалха уьш хаало нах а бойуш динчу зуламашкахь", - яздо эксперташа.\nМасал далош дагалоьцу 2016-чу шарахь гIарадаьлла зулам. ХIетахь наркотикаш юхку турко, 43 шо долу Масут вийра, шен машен а эккхийтина. Зуламхой тахана а бац схьакарийна. Делахь а уьш нохчийн бу, боху документо. Коьрте хьовзуьйту 2000-лагIчу шерийн юьххьехь Оьрсийчохь лелларг – динчу муьлххачу а зуламна цигахь "нохчийн лар" цIе туьллура мел тоьшалла ца хилча а.\n"Кавказ.Реалиина" ца карийна Германехь теллина а девлла, стаг верца луьстучу зуламашлахь цхьа а нохчийн декъашхо я зуламхойн тоба.\nДоьзалера юкъаметтигаш къестош, дар-дацар хилла я тиларчу баханчу наха дина массех зулам листина Германехь дахначу шерашкахь.\nМасала, 2017-чу шарахь шен зуда вон лелар тусаделлачу цхьамма иза корах аракхоьссинера. И стаг наркотикех возуш а ву, царех кхеттачохь цо зулам а дина, бохура кхелан сацамо.\nНохчий газеташка бехха сийсазбойтуш, кхин цхьа зулам дира Германехь нохчочо стохка. Тхов-кIело а, болх-некъ а боцчу 18 шо кхаьчначу жимчу стага, цуьнгара ткъеха евро дIадаккхархьама, йийра шена дуьхьалойина 60 шо долу зуда.\nДинчу оцу зуламашна таIзар токхуш ву ший а нохчо. Ткъа уьш ца хьехабо немцойн хьукматаша шаьш юьйцучу "нохчийн мафица" доьзна.\nХьахийначу зуламаша сий ца до нохчийн – иза кхеташ ду. Амма ца ло цара Iедална, Германехь "нохчийн бандийн декъашхой хаало нах байарца айдинчу гIуллакхашкахь" баха бакъо а.\nКадыров-воккхахчун суьрташца лелаш йолу "вайнехан герилла"\n2016-чу шеран аьхка Берлинерчу Лихтенбергехь вийра немцойн байкерийн "Guerilla Nation" клубан лидер Дирк. Ца карийра зуламхой. Амма немцойн полицина хетарехь, оцу клубца къийсалуш йолу, нохчех, гIалгIайх лаьтта "Guerilla Nation Vainakh" тоба ю куьг-бехке.\nGuerilla –испанхойн маттахь "жима тIом". Кегий тобанашкахь, нахалахь къайла а буьйлуш, бечу тIамах олу ишта.\n"Вайнехан Герилла" цIе йолу мотоциклетхойн тоба баккъал а йолуш ю Германехь. Иза кест-кеста хьахош а хуьлу цхьацца вер-ваккхар иккхича. Полицино гойтучу суьрташ тIехь хаало карахь Кадыров Ахьмадан суьрташ я таханлерачу Нохчийчоьнан байракхаш йолу кегийрхой. Оцу нехан гергарлонаш стенгара схьадогIу, хьаьнца ду, хала дац кхето.\nПолицино баржочу хаамаша дийцарехь, "Вайнехан Герилла" кхобу рэкето а, нах кхера а беш, цаьргара ахчанаш дахаро а, наркотикаш йохкаро. "Берлинера салафийа" хьахош а йоккху прессо оцу клубан цIе. Полицино бахарехь, тоба лаьтта 100-150 стагах, зIенехь ю иза "нохчийн Iедалан лаккхарчу тIегIанашца".\n"Нохчийн мафина" дуьхьал гIаттийна дов бух бацарна дуьйхира Австрерчу кхелехь\nТаханлерчу Австрин премьер-министро Соботка Вольфганга (лурчах ша чоьхьарчу гIуллакхийн министр волуш) пресс-конференци кхайкхийра ша волчохь. Элира баьхкинчу журналисташка, ша ондда тохар дина зуламхойн юкъарраллана.\nПолицино "нохчийн мафи" юкъара 8 стаг лаьцна, элира Соботкас. Царна бехкедиллира зуламийн дехха кочар: нахера ницкъаша хьал дIадаккхар, стаг вен гIортар, герзаш лелор. Ша хьалхо Оьрсийчу вахана-веана хилар а хьахош, элира журналисташка, "Австрехь политикан тховкIело яла хьашто йолуш бац нохчий".\nТIетаьIIина йоьдуш харжамийн компани яра хIетахь Австрехь. Парламентера дукхахболу меттигаш дIалеца кечлуш яра Соботка декъахь волу консервативан Халкъан парти. Новкъа дацара цунна ша коьртехь волчу хьукмато "нохчийн мафи" лаьцна аьлла даржор.\nХалкъан парти а, цуьнца бертахь йолу радикалийн Маьрша парти а юьхьанца гIараелира мигранташца а, бусалбанашца а къийсам латторца. Национализман кхакхамаша валийра Соботка Iедалан коьрте а.\nХIетахьлерчу пресс-конференцехь Соботкас хьехийна "нохчийн мафи" кхеле ялийра иза премьер-министр хIоьттинчул тIаьхьа. Амма дов бух бацарна дуьйхира : гучуделира цхьа а "мафи" йоцийла, лецнарш бехкбоцу нах буйла.\nНохчий дIахеца ша бинчу сацамехь кхелахочо Боем Андреаса бохура, "дина гуш цхьа а зулам дац". Къаьстира кхеле нохчашна дуьхьал тоьшалла дан веана коьрта фигурант, Iаьрбех схьаваьлла Венера лор, ша вуйла массех зулам а дина, таIзарш текхна стаг.\nЛецнарш кхело маьрша а баьхна, дIабахийтира шайн-шайн доьзалшка. Амма австрихойн кхетамехь йисира воккхачу хьаькамо кхоьллина боьха цIе – "нохчийн мафи".


Яйна школин дешархо лохучу метта, Навальныйн агIончин хIусамах хьажна полици Краснодар-махкахь\nКраснодарна гергарчу Новомышастовская станицехь чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин белхахой цIийнах хьаьвсина, левина жигархо Молоданов Виталий. Оперативан болх, хIоттийначу моттаргIанца а догIуш, боьзна бара яйна йолу станицерчу школин дешархо лахарца, амма полисхойн алссам балакхаьчна Молодановн протестан жигараллин.\nКавказ.Реалиига ша жигархочо дийцарехь, шоьтан Iуьйранна 7 сахь даьлча баьхкина ницкъхой. Телефонаш а, планшет а дIаяьккхина цара. ЦIийнах хьожуш, бахьаннина буха диллина Новомышастовская станицехь Дечкен-беттан 24-чохь иссалгIачу классехь доьшуш йолу йоI Костенко Виктория яр. 14 шо долу йоI лохуш ю хIинца а.\n"Полисхоша, соьгахь и йолчу меттигах лаьцна я кхин цхьа информаци хила тарло, элира. ЙоI яле даьхкинчу деношкахь ас Краснодарехь [оппозиционерехьа] Навальный Алексейгахьа болчу барамехь дакъалаьцнера, цундела суна дика дагадогIу и де а, рогIерниг а. Куьпан инспектора хоьттура соьга, маца хир ю протестан роIгера акцеш, ехха дискусси иккхира тхойшиннан. Соьга, политикан бала кIезиг кхача беза, бохура полисхочо", – дийцира Молодановс.\nКарарчу муьрехь жигархо тешаш статусехь ву йоI ярах долчу бехктакхаман гIуллакхехь. Цо шегара гаджеташ яхар а, ша левар а дузу шен жигараллица. Ца хаьа цунна, зийна я ца зийна, цIийнах хьоьжуш, хеттарш деш кхиболу нах.\nКраснодар-махкарчу кхелаша Дечкен-баттахь Iедале хаттаза Навальныйгахьа хIиттийначу акцийн декъашхошна яздина 256 административан таIзаран протоколаш - "низамаша къастош йолу акцеш я алссам адамаш вовшахтоьхна барамаш дIабахьаран кеп талхорна а" олучу бехканна жоьпе ийзийна уьш. ДIадахначу шина шарахь оцу бехканна хIиттийначу проколийн барамца дуьстича, шозза гергга дукха ду уьш.\nДечкен-беттан 19-чохь Краснодарерчу жигархочун Антонова Янин цIабахна никъхой, делла цуьнга "низамехь йоцчу кхеташонашка, гуламашка" лелар доьхку кехат. Цо цул хьалхо чуделла хилла Краснодар-мехкан администрацин цIенна хьалха Зазадоккху-беттан 23-чохь пикет хIоттаяйтар доьхуш кехат – Елизаветинская станицехь школа йиллийта гIерта жигархой. Чуделлачу дехаро бахарехь, жигархой дагахь бара "Школаш ца тоар эхье ду губернаторна" йоза тIехь долу плакат каралаьцна латта.\nучастники пикета должны были держать плакаты с надписями "Нехватка школ – позор губернатора".


Сталин валар а, стаг вазвар а: муха дара иза?\n"ЦIегIа Антресоль" документалан подкастан рогIера программа арахецна Маршо Радион Оьрсийн сервсио. Цуьнан автор ву Иван Мартыненко.\nХIораммо а цхьаъ дешна а, хIоранна а цхьаъ хезна а, цхьаъ гина а хир ду Сталин валарх лаьцна, цуьнга тIаьххьара бIаьрг тоха гIертачу наха вовше хьешна бIеннаш адамаш дайарх лаьцна а, "стаг вазвар" Ӏорадаккхарх а, цунна реза боцуш арабевлла дуьхьалонан акцин декъашхошна герз деттарх лаьцна а. ХIинца шун аьтто бу иза гинчу наха баккъалла а иза муха дара дуьйцуш ладогIа. Цу программан цхьайолу истореш ю хIорш:\nКаргина Мария (83 шо), Донера гIалгIазакхи: Массо а боьлхуш бара, ткъа со елара. Школехь схьалгулдира тхо. Сталин велла аьлла дIакхайкхийра.\nСталин вуно лоруш стаг вара, массо а кхерара, хIун хир ду-те хIинца иза велча, бохуш. Цхьанне а ца хетара дерриг иштта синтеме хир ду, машар хир бу, юха а тIом хир бу аьлла хетара, хIунда аьлча Сталин Дела санна вара. Эшаршкахь а, массанхьа дIадиттинчу сурташна тIехь, урамийн цIерашкахь вара Сталин, Сталин, Сталин.\nШколехь гулдира тхо, массо а классашкара дешархой, хьехархоша къамелаш дира. Дерриг бераш, дешархой боьлхуш бара, БIаьрхиш хи санна охьаэхара. Суна а, сан доттагIчунна а, хIунда делахь а, беламе дара. Оцу хенахь тхо баш тIаьхьа а ца кхиара хIун-муха ду бохучун, тхойшиъ елара берш а белхар беламе хеташ. Тхойшинна беламе дара дIахIиттина хьехархой а, дешархой боьлхуш хилар. Ткъа со а, Зойка а гӀадъяхана йоьлура.\nАдамишин Анатолий (85 шо), СССР-н арахьарчу гIуллакхийн министран хилла когаметта: Студент волуш Сталин гира суна: иза дийнаволуш демонстрацехь а, веллачул тIаьхьа дакъа чудуьллучу яьшки чохь а. Дукха Iуьйрана дара иза. Колоннийн Зал олу чоь ах яьсса яра. Цига кхача ирчачу буса некъ бира ас машенашца къевлинчу некъашкахь адамаш тIеттIатаьIна бIеннаш нах байинчу урамашкахула. ЦIий Iенийначу тирано, олуш ма хиллара, шен валарца дукха адам дIадаьхьира.\nДакъа чудуьллу яьшка лакхене йиллина яра, жимма раз а яьккхина. Суна иза сий доцуш хIума хийтира – хIара хIун ду дан а, леррина дIагайта охьайиллина хIума санна?!\nСо араваьллачу агIор урамаш даьсса дара, хIунда аьлча деррг а адам мела догIа хилла доьлхуш лаьтташ дара вукха агIор. Хеталора, дахар чекхдаьлла. Муха хир ду Сталин воцуш, мича гIур ду вай?\nМорщакова Тамара (83 шо), Оьрсийчоьнан Конституцин авторех цхьаъ: Иза дара тхуна муха даха деза дийца кхин цхьа а стаг вац-кх бохург хаадалар. Доьзал муха бехар бу бохург дацара иза. Иза дара вай дерш а цхьаьна, вайн йоккхачу юкъараллехь муха дехар ду, ма дарра аьлча, бохь а, бух а боцуш дисина долу, бохург.\nДукхаха долу адамаш цунах тешара. ХIунда аьлча, дIаяьллачу хенах бакъдерг гойту ирча истореш массарна а хууш яцара, царах лаьцна дийца дихкина дара. Репрессешкахь бала хьегначу доьзалша а ца дийцара шайца хилларг берашка.\nЛоруш дара бераш лардан деза аьлла. Нанас шен берашка ца дийцара, мича вахана да. Денанас а, ненананас а, дедас а, ненадас а ца дийцара цу тайпа хIуманаш я берашка а, я берийн берашка а.\nБабин Анатолий (88 шо), хилла эскархо: Сталин дIавуллуш хилира со. 1953-чу шарахь шолгIачу курсехь доьшуш курсант вара со. Сарахь телефон туьйхира -Сталин велла элира. Чуьра са дIадаьлча санна хьолехь вара массо а. Кхин дIа муха дехар ду вай, боху ойла хьийзар коьрте. Сталин вац. Сталин дерриг а дара. ШолгIачу Iуьйранна лекце йоьдуш чувеара кафедран хьаькам. Суна тIе пIелг а хьажийна, цо элира "схьавоьлла" аьлла.\nСо аравелира. "Вало, парадан духар тIедоха, Сталин дIавуллучу тезета гIур ву хьо", - элира цо. Шалонахь кхин цIерпошт ца сацош Москох дIакхечира тхо. Цигахь оха Iамораш дIадаьхьира тезетана кечлуш.\nЗазадоккху-беттан 9-хь (Март) буса 3 долуш ЦIен майдане дигира тхо машенашкахь. Со юкъахь волу эскаран дакъа нисса Мавзолейна дуьхьал лаьтташ дара. Цхьа вон хенан хIоттам лаьтташ де дара иза.\nАдамаш тIеттIатаьIнера вуно ирча. Машенашкахь дIакхехьара царах дисина зонтикаш, шляпанаш, мачаш а. ЦIен майданна гонахарчу цIенойн тхевнаш тIера биргIанашкахула охьабисса гIертара нах, амма уьш чутеттара кхоалгIа тIегIантIе кхаьчча, адамаш охьаэгара лаьтта. Ткъа тхо лаьтташ дара, тхо лаьтташ дара ладоьгIуш.\n"ЦIегIа Антресоль" программе ладогIа аьтто бу кхузахь:


Нохчийчоь - Духарш гойту моделаш бу Кадырова Меднин доларчу Фирдовз духаран цIийнан кучамаш гойтуш, Соьлж-гIала, 12Оха2012\nЮх-юха а нохчийн къомахчу стагах хьакхаделла гIарадолучу хIумано ира-кара хIоттайо, хеттаршка йоккху вайнехан юкъаралла. ТIемаша бинчу тIеIаткъаман жамIаш ду олий, цунна бахьана карон хьожу цуьнан цхьа дакъа. Вукху декъо олу, кхин юхадоьрзуш доцуш хийцаделла адам. Хьалхалера къам кхин хир долуш дац. Муха хийцаделла нохчийн къам? Стенца боьзна бу и хийцамаш?\nТахана нохчашна, шай яхь а, доьналла а, дуьнена шаьш ца ловзабайтина дай даиманна хесточу, цхьанахь ледарло яьлла меттиг хилча, даиманна олуш ду, иза тIеман тIаьхьалонаш ю. Цунна бехке оьрсийн эскархой а, цара чубеана хилла болу тIом а бу олу. Гуттара цхьа кIоршаме хIума даьлча, республикан Iедалхоша а тIаьхь , маьттаза хIума динарг, нохчий а вацара, цуьнана цIий цIена дацара, цуьнан нене хатта деза, и санна волу кIант а, йоI а, хьанна дина.\nНохчийн амалш хесточарна, дицло, дукхах дерг, кхин юхметтахIотталура а доцуш, дIадаьллийла. Нохчий, кхидолу къаьмнаш санна, хIокху заманна нах бу, шайца дика дерг а, во дерг а долуш. Цхьаннала къаьсташ боцуш санна а моттало. Иза ган дукха оьшу а дац, амма, цхьанна корах арахьаьжча а го иза, кхиберш бIаьрзе бу, шай чохь дерг а ца гуш.\nХIокху деношкахь, Соьлжа-гIалара цхьа зуда яра низамхоша дIалаьцна гойтуш. Ахча а дела, шен хьаькам вен гIоьртина хилла иза. Оцу хиламо юха а гайтина, нохчийн юккъараллехь, чуьранна дуьйна, цхьа инзаре, бохаме хийцамаш хиллийла. Муха? Бакъ хира дац, бохуш, хьалха цу тайпаниг хезча нах цецбуьйлуш хиллехь а, тахана, боккъулийна, сийсара гайтина йолу передача тахана гойтура юй теша, хьажа суна а лаьар цуьнга, олу.\nШа дерг, тIеман бехк бац, къоманна шена синмехаллийн Iалашонаш ейча хуьлуш ду, цу тайпа хIумш, аьлла хета, этнограф волчу Хасиев Сайд-Мохьмадан. Маршо радиога цо дийцира, дайначух а, цуьнах къоманна хуьлучу тохарах а. Зудрий хийцабалар, иза дукхачу декъана доьзна ду, божарех, элира цо.\nХасиев Сайд-Мохьмад: «Зударий а, боьрша нахе хьаьжжина ма хийцало. Уьш чIогIа дIауьш адамаш ма ду. Оьрсийн ду-кх олуш цхьа хIума ду: нур-охазаран масс а, сийна дохк а, дешийн Iаж а бохуш. Доцуш долу хIумш ду уьш. Иза оьшу таханлерачу зудчуьнна.\nЗуда доьзалехь богIум ма бу. Рицкъ цуьнан карахула декъалуш ду. Цуьнан ойлане а , сине а хьаьжжина бен къам а хуьлуш дац. ЧIогIа хийцабелла зударий. Тахана уггаре а дика зуда милхарниг ю? дера ю, йоккхачу машена тIехь хехкалуш ерг а, цIийндас, цхьа чамда ахча а делла, туьканашкахула лелаш ерг.. Зудчуьнна вас оцу тIе даьлла».\nТахана къонах бохучу дешан маьIан, деккъа цхьана майраллийца дузу нохчаша. Амма, цуьнан шорта агIонаш ю, Iожаллах ца кхерар хилла а ца Iаш, бохуш кхин дIа а дуьйцу Хасиев Сайд-Мохьмада.\nХасиев Сайд-Мохьмад: «Къонахийн дош, кIентий бохучу даше даьлла. Къонахашкахьь, шаьш динарг гайтар дац. Дуьненан фольклореь ду цхьа туьйра, цхьана турпалхочо гIёуллакх деш,амма, дина ваьлча,тап олий дIатоь иза, цхьанге а иза дийцйа а ца дуьйцуш. Ткъа, дика кIентий бохург, эцца маьждиган ахча вовшахтухучу хенахь, камеран ахча гойтуш, ткъа иза дIайирзича, дIакъайлабовлу. Ишшта, хийцаделла-кх».\nЮха а тIаккха а, нохчийн зударийн сий, къоман са хилар билгалдоккху этнограф волчу Хасиев Сайд-Мохьмада. Нохчочуьнна, синмехаллийн барам дукха лекха болун дела, гергарло таса муьлха а къомах верг сатесна хилла, бохуш тидам бира цо.\nХасиев Сайд-Мохьмад: « ХIинца-м башха къаьсташ а бацара вац вай зударий кхечарах. Хьалха-м зудчо сий лардора. Шен цIийнден цIе ларйора. Иза массарна а гуш хилла, цундела, нохчийн зуда яхана волу стаг, чергзо, гуьржи, гIумки, суьйли, Iаьрбо хуьлийла, ша генералиссимусан дарже хIоьттича санна баккхий беш хилла. ХIинца дац иза. Божаршкара дIадаьлларг къонахалла ю, ткъа зударшкара дIадаьлларг тешам бу».\nСатийсамашна а, заманан амалшна гуттара кIелахь бехачу нохчийн, дуьнене хьежам хийца ца беллийла гуш ду, тахана дуккхачу а нахана, цIахь хуьлийла уьш, ян дозаналла арахь хуьлийла, дика а вуо а, къасто хууш хиларца. Кхане, цхьа диканиг дахьар а долуш йогIура ю аьлла шеко а яц массеран а. Амма, тахана гучу суьртан мах хадабо Шекспиран 66 сонет олучу байто. Нохчийн матте а даьккхина иза меттан цхьана говзанчас.\nIожалле кхуьйкху ас. Сан даге ца лало,\nСий гIийла сагIа доьхуш лелар.\nДикалла хьийзош йоллу, харцо а ца лало!\nЦа лало дареш доьхна кIилло хьийзар.\nЦа деза суна хазаллина кхел яр.\nЙоIалла чехош кIоршаме иза яцор.\nЯмартлонна сий дар кху дуьнтIехь лелар.\nЛедарчу эгIазалло йийсаре ницкъ лацар.\nНицкъ бац сатоха бакъдерг охьатаIийна,\nСонталла, кхетамчан васт эцна, кураялар.\nЦа лало деган лааман садукъийна.\nЯхь йолу цIаналла лай хилла вонна яцар.\nШа дерриг боьха го, сатийсам сан ца бисна.\nДеллахь а, муха гIур кху Лаьттахь хьо дIатесна.


Абузар Айдамировн - 82 шо. Даймехкан а, халкъан а дуьхьа къахьегнарг - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nАбузар Айдамировн - 82 шо. Даймехкан а, халкъан а дуьхьа къахьегнарг\n29.10.2015 15:15 Четверг\nша къонах верг даима а къонах хилла чекхваьлла.\nЭзарнаш халкъаш дехачу х1окху Дуьненахь кхетамца, цхьана маттаца, дика хьежамашца, лехамашца, мехаллашца кхиъначу адамийн тобан я къоман шена юкъахь ц1е йоккхуш къаставой, оцу къоман дика-вон шен сица кхобуш, дагца къуьйлуш, эхь-бехкан, доьналлин, собаран а масал хуьлий лаьтташ стаг-къонах хуьлу. И стаг-къонах, шегахь къоман эс лардийриг, эхь-бехкан хехо, замано ха харцарх шен юьхьан чкъор, амал, дог-ойла ца хуьйцуш веха, халкъан 1у-Да а хуьлий, самонехь. Цуьнан дахаран некъах а, цуьнан Дашах а хан-зама яларца къоман кхетамна къилба хуьлу. Адамаллин, къинхетаман, доттаг1аллин, стогаллин, собаран гечонах, некъах тиллачунна нисвала г1о дан ницкъ болу къилба.\nМассо а къаьмнийн бу яздархой-хьехамчаш, къонахий, къаной, дешан ох1ланаш, са ц1ена нах. Церан ницкъ кхочу шайн исбаьхьчу Дашца шен къоман лазамах кхечу къамнийн дог лазийта, диканах кхин къаьмнаш даккхийдейта, дуьненахь а шайн дика г1иллакхаш, ламасташ довзийта. Цара шаьш бинчу кхоллараллин балхаца, къахьегарца, хьанал хиларца бакъо йоккху халкъе а, халкъан ц1арах а бакъдерг ала, мел къаьхьа иза делахь а. Ишттачарех вара 1933 шарахь Нажин-юьртан к1оштарчу Мескитахь вина, къона хан шен халкъаца цхьаьна Г1ум-Азин арахь (Г1ирг1азойн махкахь) д1аяхана волу Айдамиран 1абдулхьаькиман к1ант Абузар. Нохчийн къам Даймахка юхадирзича, шен дай баьхначу юьртарчу школехь хьехархо, еххачу хенахь директор болх беш ша волуш Абузара коьрта лорура эхь-ийман, эхь-бехк долуш, къоме, махке безам болуш, кхечу къаьмнашца уьйр-марзо йолуш къона чкъор кхетош-кхиор. Оцу декъехь дика ларош болх барна «Нохч-Г1алг1айн республикан сийлахь хьехархо», СССР-н, РФ-н дешаран серлонан отличник ц1ерш елира Абузарна.\nА.Айдамировга кхаьчнарг, кхаж а баьлла, кхаьчна таж, дарж а дацара, ткъа къоман кхолламах: «Маршонан к1ентий», «Еха буьйсанаш», «Лаьмнашкахь ткъес», «Дарц», «Лаьмнийн некъашкахула», «Кхолламан цхьа де», «Калугера йийсар», «Вайн амалш», «Нохч-Г1алг1айчоьнан историн хронологи» — статьяшкахь, дийцаршкахь, повесташкахь, романашкахь халкъан дахарх бакъдерг яздарна, дуьненахь йоккхучу хенахь д1асата1а йиш йоцу жоьпалла дара. И жоьпаллин деза къонахчун таж корта айббина лело хьекъал, кхетам, собар дара цуьнгахь. Цундела оьхура тайп-тайпана говзаллаш, корматаллаш, хьекъал, кхетам, амалш йолу адамаш цуьнах дагадовла, цуьнга шайн лазамаш бийца, цуьнан кхетамечу, хьекъалх дуьзначу Даше, к1еда-мерзачу матте ладог1а. Цо шен сица нохчийн къоман хазахетар, халахетар а ловш, хьанал къахьегарна, ас-со бахар, тхьамда, хьаькам хила г1ертар цуьнан ц1ийца доцу дела, дахарехь бакъо, нийсо а езаш хиларна хаьржира Абузар 1989 шарахь СССР-н Лакхарчу Советан депутат. Нохчийн литература, истори, культура, къона чкъор, дийнна къам кхетош-кхиорехь юкъадиллина беркате доккха дакъа тидаме а эцна, Абузарна елира «Нохч-Г1алг1айн халкъан яздархо» ц1е, Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан университетан 1илман кхеташон декъашхоша елира цунна «Университетан сийлахь профессор»; НР-н 1илман Академин кхеташон декъашхоша — академик; НР-н Дешаран, 1илман министерствон коллегис – «НР-н халкъан хьехархо»; Культуран министерствон коллегис – «Нохч-Г1алг1айн республикан культуран сийлахь г1уллакххо» ц1ерш. Нохч-Г1алг1айн пачхьалкхан хьехархойн институтан историко-фиологически факультет, Москвара литературан лаккхара курсаш чекхъяьхна волчу Абузара иттаннаш шерашкахь ша яздрахойн Союзан Правленин декъашхо волуш дукха а, говза а г1о дира литературехь хьалхара г1улчаш йохучу къоначарна. Яздархоша шайн гуламехь НР-н яздархойн Правленин куьйгалхо хаьржира (2004 шо, май бутт) Абузар, цуьнан кхетаман, собаран, къомана цо мел динчу г1уллакхийн лаккхара мах а хадийна, сий-ларам а бина.\nАбузаран романаш, повесташ иттаннаш эзарнаш тираж а йолуш арайийлина нохчийн, г1алг1айн, оьрсийн, украинцийн, туркойн, 1аьрбийн а меттанашкахь. Оцу къаьмнийн дешархоша лаккхара мах хадийна церан, уьш нохчийн къоман дахаран селханенах дог лозуш, карзахечу таханенна орцахвуьйлуш, кханенга дегайовхонан т1ай а туьллуш, язйина йолу дела. А.Айдамировн произведенийн турпалхой халкъана юкъара бу. Халкъ а, цуьнан шех цхьа а хьега йиш йоцу декъаза кхоллам а бара историн бакъдолчун буха т1ехь цо гайтинарг, шен сих чекхдаьккхина, дешархочун тидаме, кхиэле диллинарг. Ц1еначу даггара яздинчун халкъо ц1еначу даггара лаккхара мах хадийра, цкъа а цхьа а ца ваьккхинчу сий-лараман лакхене а ваьккхина, Абузаран ц1арца цхьаьна олуш дара халкъо: «Халкъан яздархо», «къонах-яздархо», «халкъан тешаме к1ант», «мехкан къонах», — дешнаш.\nНохчийн къоман еххачу заманан историн галморзахе некъаш, хилла бохамаш, бина тешнабехкаш бевзачу Абузара шен статьяшкахь, интервьюшкахь дуьйцура, яздора: «Х1окху т1аьххьарчу шерашкахь нохчийн къомана т1ех1иттинчу бохамаша дукха а ойланаш йойту нахе. Оцу бохамийн хьостанаш, бахьанаш, бехкенаш лоьху. Бехке до оьрсийн паччахьийн, коммунистийн а 1едалш. Х1аъ, х1окху т1аьххьарчу кхаа б1е шарахь нохчийн къомана хиллачу бохамашна бехке ду иза а, важа а. Амма цаьрга и бохамаш шена байта шегара дуккха а бахьанаш, г1алаташ дийлийтина нохчийн къомо, оцу бохамех лардала хьекъал, кхетам а цатоарна. Керлачу бохамех, шен г1алатех нохчийн къам лардалийта 1алашо йолуш язйинера ас сайн исторически произведенеш…» Хьекъал, кхетам а болчу Абузара халкъ керлачу бохамех к1елхьарадаккха бинчу хьехаме ла ца дуьйг1ира ладог1а дезачара, халкъан кхоллам шайн буйна а лаьцна, халкъ йоккхачу политикана юкъакхоьссинчара… Сих-сиха вог1ура Абузар «Даймохк» газетан редакце. Тхан дехха къамелаш хуьлура юкъараллин-политически хьолах, къам а, мохк а хила тарлучу бохамех лардаран некъаш билгалдохуш. Ша х1инццалц яздинчуьнга, дийцинчуьнга а ладог1ар к1езиг дуйла хуучу Абузара 1994-чу шарахь «Даймохк» газетан аг1онашкахь зорбатуьйхира, коьртте х1ара дешнаш а яздина: «Нохчийн къоман ХХI-чу б1ешарахь т1ейог1учу т1ахьенна». – цхьамог1а статьяш. 2003-чу шарахь «Вайн амалш» — книга араяьккхира, (х1окху статьян автор редактор а волуш), нийсачу, нахана, махкана пайдечу новкъа вала луучо шен къилба лара мегар долу. Оцу книгехь санна бакъдерг цхьаммо ца яздинера халкъан цхьана декъан, тобанан амалех, 1едална, цуьнан т1е1аткъамца карзахдаьллачу халкъан цхьана декъан (тобанан) леламашна, амалшна а критика еш, уьш емалъеш. Цо тидамза ца дуьтура нохчийн къоман кхолламах доьзна цхьа х1ума, статья ца язъеш, интервьюхь ца хьахош, шен хьекъалца, кхетамца мах ца хадош…\nДагаоьху Абузара, лохха йовхарш тухуш, шен к1едачу къамелехь, т1е тидам а бохуьйтуш, аьлларг: «…вайх х1ораммо а дицдан ца деза адамийн а, къоман а бартбийриг нийсо хилар. И нийсо яр Дала т1едиллина вайна. Оцу т1ехь халкъана масал гайта декхар ду уггар хьалха пачхьалкхан куьйгалхойн, динадайн, шаьш ц1ена бусалбанаш ду бохуш лелачу нехан а. Уьш дог, ойла, куьйгаш ц1ена долуш хилахь, я цхьана дашца аьлча – уьш ийманехь хилахь, къоман барт хир бу, адамашна юкъахь нийсо хир ю, махкахь машар, беркат а хир ду». Къона волуш, махкана, халкъана диканиг дан ца кхиарна кхоьруш,\nМассо заманахь а къонахаллица чекхвелира Абузар. Цундела цуьнан ц1е, цо шел т1аьхьа вайна мел йитина исбаьхьаллин произведенеш, цуьнан собарх дуьзна Дош а дехар ду нохчийн дог-ойла йолу адамаш мел деха.


Къахьармас тиллина т1ай – Шатой – красивое горное чеченское село\nКЪАХЬАРМАС ТИЛЛИНА ТlАЙ\n17 январь, 1969 шо, № 7 (1280) 4стр\nСоветскерчу бахархошна цхьаболчарна вевзаш хир ву хьалха шайн юьртахь вехаш-lаш хилла волу, Къахьарма цlе йолу стаг. Массарна а ца вовзахь а, бакхийчу нахана-м дага вогlуш хир ву иза. Вуьшта, дага ца веача а, Советскера Вашандара юьрта боьдучу новкъа а ваьлла, Ваьрда-Аьхки тlехула тиллинчу муьша тlай тlе кхаьчча-м вогlу Къахьарма хlоранна а дага:\n«Давелла йисса хьо lожалла! Адамашна некъахошна чlогlа оьшуш долу хlара тlай тиллинчу Къахьарми дахаран некъ хадийна йолу. Кхузахь ас хlоттийна lалашо белла нах дагалацар а яц, Делахь а, церан дахаро йитина лар дагахь латторна дийци-кх.»\nЛакхахь хьахийна долу тlай ца девзаш дукха стаг хир вац Советски юьртахь. Юьртахь-м хlунда дуьйцуьра иза районехь а гlарадаьлла.\n– Дийцахьа, хlоранна а девзаш хилча, башха дика тlай хила ца дезара иза ?\n– Дика тlай хилчи-м гlардаьлла дуьйцуш а хир дацара юьртара муьшан тlай. Цуьнан гlарадалар кхечунах дозуш ду.\n– Алахь, стенах дозуш ду ?\n– И дера ду, тlай Ваьрда-Аьхки чукхетта хиларх дозуш. Цхьана дийнахь Кирови цlарахчу колхозе командировке воьдуш ши-кхо накъост кхийтира сох. Уьш баккхий нах бара. Вовшашка луьйш-олуш оцу дийцаре-дечу муьшан тlай тlе кхечира тхо. Тlай телхина хиларна, аьхки тlехь ша бина хир бу кх, ша тlехула дехьа довла деза, аьлла аьхки чу диссира тхо.\nАмма тхуна моьттург харц хиллера. Хи тlехь кlеззиге гlура яра. Делахь а, стеган дегlан дозалла ловр долуш бацара ша. Кхосса-кхоссалуш дехьа а ваьлла, вуха хьажча ша каг а белла, хичу воьжна гира суна сайн накъостех воккахниг. Бертал воьжна-м важа шиъ а вара. И тlай районехула гlара даьккхийна дийцар царех дозуш ду моьтту суна.\nЮха а, ца хилан а тарло. Хlунда аьлча, советскерчу юьртсоветан председатела Бибулатов Увайсас ша даьккхина и гlуллакх гlара. Бахархошкара самооблажени схьагулъеш цо дош деллера дийцаре деш долу муьшан тlай духа тиллийта. Бакъду, иза-м хlинци а шен дешах воьхна а вац. Тlай тилларан проект хlоттор ОКХ-н заведующи волчу Мадаев lусамина тlедиллина цо.\nОцу хьокъехь Мадаевца а хилира тхан къамел. Шен къамелехь lусамас элира:\n– Суьранна балхара мокъа ваьлча хlоттон йолийна ас и проект. Кестта хlоттийна а йолуьйтур ю. Амма цул тlаьхьа а, тlай тилларан гlуллакх дахдаларна кхоьру-кх. Иза тиллийта гlирс ма оьшу. Ткъа иза кечбар юьртсовето хьахош а дац.\nЦунах шек бу моьтту суна юьртара бахархой а. Шеко хуьлуьйла-м ю.\nP.S. Речь в статье идет о мосте на выезде из Шатоя в сторону Вашендароя.\n« Начало учебного года 2021-22\nХасуха Магомадов. Последние годы. »


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Сивак хьакхар дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Сивак хьакхар дуьйцу дакъа\n17. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Сайн умматна даздаларна (хало хиларна) ца кхерахьара – хIора ламаз мосазза оьцу а, ламаз дIадехкале хьалха а сивак хьакха (аьлла), билггал, омра дийр ма дара аса цаьрга» (ал-Бухари, 887, Муслим: 252).\n18. Хьузайфа ибн ал-Йамана (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша набарха ваьлча, даима а, сивак а хьокхуш, шен бага цIанйора » (ал-Бухари, 889, Муслим: 255).\n19. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Iабдуррахьман бин Абу-Бакар ас-Сиддикъ (АллахI реза хуьлда цаьршинна) веана Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу чухIоьттира. Ткъа оцу хенахь, (Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) сан некхана а тIетевжина, Iара cо. Iабдуррахьманехь тIуьна сивак яра, цуьнца шен бага цIаньеш воллуш иза. АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), шен бIаьрг тIе а богIийна, вехха (цуьнгара оцу сиваке) хьежа вуьйлира. Цул тIаьхьа, (Iабдуррахьманера) сивак схьа а эцна, Iовша а Iевшина, томе а ялийна, Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дIаелира аса и. Цул тIаьхьа Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) сел хаза цуьнца шен бага цIанйира, цул хьалха оцу кепара цо и цIанъеш суна цкъа а гина а доцуш. АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), ша бага цIанйина ваьлча, шен куьг я пIелг хьала а айбина, кхузза (хIара дешнаш) элира: «Уггаре а лакхара даржерачу накъосташца (вуьшта аьлча: ялсаманин бахархошца)». Цул тIаьхьа дIакхелхира иза (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна).\nИштта Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) элира: «Суна тIетевжина а волуш, Iожалла хилира цуьнан».\nИштта Iайшатан (АллахI реза хуьлда цунна) кхечу дешнашкахь аьлла: «Сайна иза хьоьжуш гича, со кхийтира: цунна сивак езаш а, оьшуш а хиларах. ХIетахь аса хаьттира цуьнга: «Схьаэца аса и хьуна?». Шен коьртан эшарца цо жоп делира: «ХIаъ» (ал-Бухари: 890, 4449, ан-Насаи: 4/6-7, Ахьмад: 6/77).\n20. Абу Муса ал-АшIарис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу ваханера со. ТIуьна сивак яра цо хьоькхуш. Сивакан йист - цуьнан меттан йисттехь яра. Iетто гIерташ санна, «IуI, IуI» деш, аз дара цуьнан хезаш. Ткъа оцу хенахь сивак цуьнан багахь яра» (ал-Бухари: 244, Муслим: 254).


Украинехь шена тховкIело цаяларна кхеле латкъам бина Бельтоевс\nКиеван кIоштан административан кхел листа реза хилла 25 шо долчу нохчочо Бельтоев Ислама бина латкъам. Бельтоевс доьхург ду политикан тховкIело йоьхуш ша дина дехар юхатухуш миграцин сервисо бина сацам юхабаккхар.\nГIуллакх къасто доладале хиллачу кхеташонехь суьдхо Каракашьян Сергей реза хилла Бельтоевн дехар листа Чиллан-беттан 25-чохь, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nСтохка Киеван апелляцин кхело набахтера аравалийтира Оьрсийчоьнан федералан кхерамамазаллин сервисан (ФСБ) дехарца лаьцна волу Бельтоев Ислам. Цуьнан адвокато Симоненко Златас бинчу хаамца, Бельтоев аравалийтинера талламан изоляторера, шен цIахь лаьцна латтр веза аьлла сацам а бина. Хууш ма хиллара, иза Украинехь вехаш ву шен доьзалца.


Дуьхьалонан акцеш дIайоьлхуш ю Украинехь\nЛахьан-бутт 26, 2013\nУкраине Евробертаца интеграци яйтар доьхуш дуьхьалонан акцеш дIахьуш болчу Киеверчу шинан «евромайданан» лидерша дIахьедар дина, шаьш цхьаьна ду аьлла. Шинарийн дийнахь цара цхьаьна динчу дIахьедар тIехь аьлла ду, евроинтеграцина гIортор ян Украинин иттанаш гIаланашкахь урамашка арабевлла бIенаш эзарнаш нах аьлла.\nЦу дIахьедарна тIе куьйгаш таIийна Киевехь Европерчу майданахь митинг дIахьош болчу оппозицин лидерша Яценюк Арсенийс а, Кличко Виталийс а, Тягнибок Олега а, Незалежности майданахь дуьхьалонан акци вовшахтоьхначу жигархоша а. Цу хеннахь суьдаша дихкина дуьхьалонан акцеш дIаяхьар Черкасскехь а, Луганскехь а, Черниговехь а, Одессехь а, Харковехь а, Днепропетровскехь а, Кременчугехь а.\nДуьхьалонан акцеш юьйлаелла Украинехь кху беттан 21-чу дийнахь, министрийн кабинето Евробертаца гергара юкъаметтигаш нисъян барт бар хьокъехь беш хилла болх сацор бахьана долуш. И барт тIеэца безаш бара кху беттан 28-чу а, 29-чу а деношкахь Вильнюсехь хир йолчу «Малхабалера партнералла» олучу саммитехь.


Соьлжа-гIалахь Ганнушкинн а, Милашинна а дуьхьал митинге баханчу зударшна 1000 соьмаш делла\nЕариндийнахь Соьлжа-гIаларчу кхелана хьалха дIаяхьанчу адамийн бакъонашларъярхошна дуьхьал митингехь дакъалаьцна хилла зударий Iедалан хьукматхоша нуьцкъаша гулбина бигина бара цига бохуш, чIагIдо шен цIе яккха ца лиинчу Маршо Радион хьостано. Ша а яра оцу митингехь дакъалаьцначарна юккъехь бохуш, дийцинчу цу гIеметтахIоьттинчу зудчо чIагIдо, шена а, кхечу зударшна а хIоранна а 1000 сом делира дуьхьалонан акцехь дакъалацарна, бохуш.\nЦо дийцарехь, и митиинг хир йолуш юйла цунна а, кхечу цуьнца балхахь хиллачу зударшна а цу дийнахь бен хиина дацара, куьйгалхочо шу цига даха деза аьлча бен. "Цига ца дахча тхо девр доцийла хаийтира тхуна", - бохуш чIагIдо цо, зударех цхьаболчара мелла а резадацар къадийча, куьйгалхочо цига баханчарна ахча лур хилар а хьахийра, "шу-м мехаза дуьгуш дацара цига" бохучу хьесапехь.\nМитинг мичахь хир ю а, хьанна я стенна дуьхьал хир ю шайна шаьш микроавтобус чохь дуьгуче дIакхаччалц хиина а дацара бохуш, дийцира зудчо.\nШайн карахь хилла плакаташ а оццу автобус чохь дийкъира шайна бохуш чIагIдо цо.\nМаршо Радионо дийцира, бакъонашларъярхочунна Ганнушкина Светланина а, "Новая газетана"а дуьхьал айдина гIуллакх луьстучу Соьлж-ГIаларчу кхелан гIишлонна хьалха бIе сов адам латтарх еаридийнахь. Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло шайна харцонца дуьхьал даьккхинчу дов хаттарехь бара бакъонашларъярхой.\nШуьйтан кхелан сацамна дуьхьал бакъонашларъярхоша кховдийначу апелляцина жоп ца деллера Нохчийчуьрчу Лакхарчу кхело.\nКассацин арз дан дагахь ю комитетан куьйгалхо Ганнушкина. Цо бахарехь, 6 бутт хан ю цуьнан кечам бан.


Паччахь а, цуьнан леш а? Муха дерзадо Кадыровс къоман ламасташ "керлачу кепе"\nМосквара Нохчийчу валийна ахбIе сов жима стаг, нохчий. ХIиттийна уьш цхьана могIара, дов ду деш, "корта талхош йолу хIуманаш" лелорна. Боху, цара вон леларца "юьхьIаьржа хIиттадо дерриг нохчийн къам а, бусалба дин а". Кест-кеста гойту иштаниг республикехь. Шаьш оцу кепехь адамаш халкъанна хьалха хIитторах Iедалхоша олу "кхетош-кхиор" я "Iадаташ Iалашдайтар". Ткъа юьстахарчу эксперташна гарехь, халкъ къарден керла кеп ю иза, "бехкала баханарш" маьхза бацош, Iедална белхаш бан хIиттор – иза нах лолле эцар ду.\n"Грозный" телеканало Марсхьокху-беттан 4-чу дийнахь гайтинчу сюжетехь, яххьех масканаш а йохкуш, кортош охьабахийтина лаьтта кегийнах. Царна дуьхьал лаьтта церан гергарнаш, Iасанашна тIебазбелла къаной а тIехь (Соьлжа-ГIалахь ю 30 градус сов бурко).\nОьрсийчоьнан депутата Делимханов Адама, Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министра Алханов Руслана, вице-премьера Висмурадов Абузайда "яйна тIаьхье" ю и лаьттарш, боху, уьш муьлххачу а тайпа зуламхойх дIакхета тарло, кхойкху бахархой ишта нах гIарабаха. Кегийчара шаьш дохкодевлла, кхин зуламе хIуманаш лелор дац, чIагIойо.\nЦаьрга мехаза белхаш бойтур бу махкахь. Корреспондента Батукаев Хьамзата дийцарехь, республикера дIасабахначу наха, стенггахь а уьш белахь а, шайн харцхьа леларца юьхьIаьржа хIиттадо шайн къам, уьш тергалбеш бу Оьрсийчоьнан регионашкарчу Нохчийчоьнан куьйгалхочун векалша. ТIетуху, мехкан хьалханча Кадыров Рамзан юкъа ца воьллехь, низамца проблемаш хуьлуш яра махка схьабалийначийн.\nДуьххьара дац даймахкал арахьа "хьашт доцург лелорна" кегийнехан, Нохчийчу юха а балабой, юьхьъяхар. Лурчах гурахь Хасиев Турпал цIе йолу жима стаг, Москварчу метро чохь мерзачу хих дассаделла гIутакх, "Ахмат – сила! " мохь а бетташ, пассажирна тIеласторна, махка а валийна, дIагайтира телеканалехула. Дахначу Iай Хьалха-Мартанарчу кегийрхошка «кIинтIера довла» бахийтира шаьш наркотикаш лелорна. Кхушеран бIаьста Делимхановс Москвара махка кхачийра маларна, наркотикна тIебирзина, харцхьа лела нах.\nХадижат ю цхьа сакхт бахьанехь цкъа лаца а лаьцна, шина баттахь маьхза белхаш байтинчу стеган йиша. Цунна гарехь, хIинца нахала бахьначаьрга а бойтур бу маьхза цхьаьнхьа некъ бечу я гIишлош ечу меттехь белхаш.\n"Нохчийчохь цкъа а лелла доцург ду иза. Бара тIемаш, ирча хьелаш лаьттина махкахь, амма тахана, маьрша ю бохучу заманахь санна юьхьIаьржа хIиттийна бац нах, оццул пайдабоцчу баьхна ца лелийна къаной. Хьалха хьо президент велахь а, милла а велахь а, къена стаг лара декхаре вара, цунна некъ бита догIура, мараэккхар а, куьг далар а дара жимачун санна, куьг воккхачун куьйга буха а хьош лора салам. ХIинца ша мел жима хьаькам волучо а, хан хьенан мел ю ца лоьруш, юьхь йоккху къанойн, уьш сийсазбо. Оцу харцонна дуьхьало йойла доцуш этIа дог. Цхьа Дела бен вац адамашна гIо деха висинарг. Тхан маршо езаш долу къам дакъаздаьккхина", - леткъа Хадижат.\nЯнгулбаев Абубакар юрист ву "Iазапна духьалояран комитетехь". Цунна хетарехь, хIинца лецначех цхьаберш дIахеца тарло, амма цхьа дакъа наркотикаш лелорна жоьпе озо мега.\n"Мел гергара ву лаьцнарг Кадыровн, хIун дог-ойла ю полисхойн хьакаман, мел ахча ду волучийн иза мукъаваккха – оцо а, иштачу кхечу аьттонаша а къастабо лецначийн кхоллам", - боху Янгулбаевс. Цо "лолле эцар" олу нахе маьхза болхбайтарх.\nЮристо тоьшалла дарехь, халкъ къинтIера даккхар нохчийн Iадатехь лелла кеп ю, амма стаг шен лаамехь, шегара даьллачух баккъал а къера а хуьлий, нах шена къинтIерабаха араволуш хилла, лаьцна валош ца хилла "къурд алийта". Стаго халкъ я "паччахь" вац кIинтIераваккха везаш, ша халахетар я зен дина волу стаг ву, амма мехкан куьйгалхоша шайн аьттонна, адам когакIел кхаба, лахдан, охьатаIо лелош ю и дайх йисина институт, аьлла хета Янгулбаевна. Иза тешна ву оцу хьесапехь лелочу Iадатан кепо адамийн бакъонаш, маршо хьошуш хиларх.\nЯрлыкапов Ахьмад ву историн Iилманийн кандидат, Москварчу дипломатийн институтан (МГИМО) Кавказан проблемийн а, регионийн кхкармзаллин а центран белхахо. Цо иштта элира Кадыровс а, цуьнан гоно а "халкъ Iамош" пайдаоьцучу "нах кIинтIерабохуьйтучу барамех лаьцна: "Оцу керлачу кепах ламаст дина бевлла Iедалхой. Дайша лелийна кеп хийцина юкъаяьккхина. Керла ду шех Кадыровх "паччахь" алар а, халкъах жоп лучу даржийн хатI а. Нохчийчохь хьалха иштта ца хилла юкъаралла, цуьнан могIарашкахь лелла гIиллакхаш", - чIагIдо Ярлыкаповс.\n"Вониг даьлча, стаг юьртах я махках воккхуш хилла. Ткъа махкара ша, шен лаамехь дIа а вахана, кхечунхьа шена ма-тов веха стаг лерина вац къоман гIиллакхашна тIехь саца, цуьнан бала бац децIахь шех аьндолчун. Цо къоман ламасташ цалардар кху заманахь цуьнан шен гIуллакх, оьздангалла ю, иза оцу я кхечу къомах вара аьлла, нийса дац даймахка иза ницкъаша дIатекхор. Ламасташ децIахь дитина цо. Зама хийцаелла", - боху Iилманчас-кавказхочо Ярлыкаповс.


Оьрсийчуьра дIахьажийна Шляпа-Жимахверг\nОьрсийчоьнан а, Украинин а доза.\nКрасноярскан мехкан полицино а, Белгородан кIоштан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахоша а лаьцна, Оьрсийчуьра араваьккхина криминалца боьзначу нахана юкъахь вевзаш волу Шляпа-Жимахверг (Гегечкори Руслан).\nОьрсийчоьнан чохьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца, 31 шо долу Гегечкори кхело шена тоьхна хан токхуш вара Красноярскан махкахь. 2017-чу шарахь Оьрсийчоьнан ницкъаллин структураша сацам бинера колонехь тоьхна хан чекхяларца иза махкахвоккхур ву аьлла.\n«Прайм Крайм» портало яздарехь, Гегечкори "низамехь къу" ву. Иза вийца ваьккхира 2017-чу шарахь Чиллан-баттахь Кызылерчу ИК-1 колонехь набахтин маьждигехь цуьнан цIуьхIарша Нохчийчуьра а, Дагестанера а тутмакхашна йиттинчул тIаьхьа.\nШляпа-Жимахверг вен кхачийна ву криминалан дуьненехь «дош лелачу» нохчаша а, дагестанхоша а.