- Францехь ахь мухIажаран статус ехнехь, хьуна депорт ян бакъо яц. Дуьххьара хьуна негатив а кхаьчна, ахь цунна латкъам бой, тIаккха а ара ца воккху цара хьо шайн пачхьалкхера. КхозлагIа а негатив йогIий, тIаккха цхьа а дуьхьало а йоцуш, хьуна депорт йойла ду церан. Сан кхо негатив ю. Европерчу адамийн бакъонийн кхелан сацам бахьана долуш сецна лаьтташ ду сан гIуллакх.\nКеп-кепара низамаш а, барамаш а бу Францехь. Нагахь санна, стаг Францина кхераме ву аьлла, дIакхайкхавой, оцу стагна тIехула префектан цхьана гIалатна бен бакъо яц.\n- Кест- кеста хеза Европерчу нохчашкара бехкаш дохуш, шайн проблемаш буй-тIараца ерзон гIерта уьш, бохуш. И хьал муха хуьцийла ду?\n- Юкъараллан гIуллакххо суо хиларе терра, ас даим а сецабо кегий нах нарколидершца къийса арабовлучуьра. Ас олу, полици ю, цига дIахьеде. Наркодилершца къамелаш дан шун гIуллакх дац, нагахь санна, уьш шу чу а баьхкина, шун доьзалийн коча оьхуш бацахь, царна анаша юхкуш уьш бацахь олий, кхетабо ас. Кхузахь Iедал ду, полици а ю, цара къастор ду, шун гIуллакх дац олий. Аш ала мегар ду: "Кегийрхой, дIагIойша кху кетIара".\nНагахь царех кхузахь бIаьрг кхеттий, телефона тIе дIа а яздай дерриг а, полици дIахьажае видео. Полицино шайн декхарш кхочуш ца дахь, кхин а цхьа орган ю - "полицина тIехь лаьтта полици".\n"Дуьххьара со Франци кхаьчча со а вац кхеташ, со стенгахь ву. Нагахь цхьаъ хьайна товш дацахь, дIагIохьа Туркойчу, йа кхечу бусулба пачхьалкхе, СаIуда Iаьрбийчу, цигахь вахахьа\nОцу лакхарчу инстанцига хьайн вовшахтоьхна материал дIаяхьийта йиш ю хьан. ДIогарчу полисхоша болх ца бо, наркодилерш цара совцош бац аьлла.\nНагахь санна, вовшех летта меттиг нислахь а, полици а гIой, арз чу ло.\nИзза ду Мохьмад Пайхамарна ехкинчу карикатурашца дерг а. Францин Iедало доьхкуш дац дин а, стагана деза хетарг а емалдан. Европе баьхкинчу массо а нохчашка кхайкхам бо ас, шайн культура кхарна тIейожо ма гIерта, шайн уставца нехан монастырь чу ма гIерта, бохуш.\nЛамаз дойту хьоьга - хьайн чохь дехьа иза. Оьшуш ма дац ламазна некъа юккъе дIа хIотта, оцу гIуллакхна лерина меттигаш ма бу, ур-атталла, школашкахь а цхьана.\nХьайн са дадийна веана ма ву хьо - хьайн дахар лардехьа, хьо ларвийр ву. Iилма карадерзаде, нагахь санна, наркодилеро хьуна новкъарло йой, дIахаийтахьа полицига. Итт минот, мел дукха Iийча а, 40 минотехь полисхой схьакхочур бу-кх. Бакъ ма дац, полици кхайкхича ца йогIу бохург. Тергамза дитиний полицино, и дерриг а видео тIе дIа а яздай, полици гIохьа, и чу яла, адвокате вала.\nДуьххьара со Франци кхаьчча со а вацара кхеташ, со стенгахь ву. Нагахь цхьаъ хьайна товш дацахь, дIагIохьа Туркойчу, йа кхечу исламан пачхьалкхе, СаIуда Iаьрбийчу, цигахь вахахьа. Европа шена ма-хетта ехаш ма ю. Мила, муха лела веза бохуш, кхарна хьеха оьшуш ма дац.\nАс сайна говзалла къастийна. Юкъараллан гIуллакххо хила лууш ву со. Соьга-м муьлхха а болх балур бара. ГIишлошъярхо, муьлхха а болх бан хууш ву со. Францехь итт шо доккхуш ас дукх Iамийна кхеран низамаш. Францхойн а, оьрсийн а, нохчийн а. Зуламан кодекс а дика евза суна, хьанна а дала хьехар ду сан, муха къовса деза, маца, хIун дан деза хаьа суна.\n"ХIора багах даьллачу дашах жоп доьхур ду кадыровхоша\n– Францхойн набахте къаьсташ ю Нохчийчохь йолчех?\n- Къизаллаш лело а, етта а - Нохчийчуьрчу набахтешкахь белхахой декхаре хуьлу ишта лела. Дуьххьара со дIалаьцначу заманчохь, ФСБ-ра цхьа стаг вара массо а хIуманан терго латтош. 2006-чу а, 2009-чу а шерашкахь а, нагахь санна, хьан дика юкъаметтигаш йолуш нах белахь, цхьаъ далора. Бакъоларъярхой бара, дийна яра Эстемирова Наталья (Соьлжа-ГIалахь болх бина Оьрсийчоьнан бакъаоларъярхо.-редакцин билгалдаккхар), цаьрга гIо далора.\nАмма тахана хьал дукха ирча ду. 2000-чу шерийн юьххьехь Чернокозовехь муьлххачунна а тоха а, иза вен а тарлора, цхьанггара а жоп доьхур дацара.\nФранцерчу набахтехь, ахь цхьаъ шайга ехахь, хадархоша жоп ло хьуна: аьтто бац, бакъо яц, бехк ма билла. Хьоьца дика хуьлу уьш. Амма депортацин набахтехь хIинций-хIинций дIало-кх хьо бохуш, кхерам лаьтта.\nНагахь санна, стаг цомгаш велахь, заьIапхо велахь, когаш лелаш бацахь, иза вехка а вихкина, кемана тIе хаон тарло-кх.\nШаьш лелориг нахала доккхуш болу бакъоларъярхой шайн бIаьрга бахка ца беза набахтен белхахошна.\nКхузахь коьрта ду - хьан зIенаш хилар - ас даим а журналисташка телефон тухура, набахтера а цхьана. Къайлахчу сервисаша жоьпалла шайна тIера дIа а доккхий, мухIажарш Нохчийчу дIахьовсабо. ТIаккха нохчийн Iедалхошна тIетоьтту бехкаш: царна тIехь ду жоьпалла, циагахь ларъеш яц къепе олий.\nАс векалалла яздина адвокатехула, нагахь санна сайх цхьаъ хилахь, цхьа накъост ву сан метта къуьйсур долуш. Ас чIагIо йина, сайн ма-хуьллу дуьхьало латтор ю ас, нагахь, со бертаза пачхьалкхера аравоккхуш хилахь а.\nКхузахь набахтехь Iийча гIоле ду суна, со сийсазвеш, вен хьийзош, нуьцкъаша сан доттагIашна дуьхьал харц тоьшалла соьга дойтучул а. Соьгара даьллачу хIора дашах, ас фейсбукехь мел язйинчу постах жоп доьхур ма ду соьга кадыровхоша. Бохур ду: "ЦIа вола бехирий хьоьга? Европано хьо Iалашвийр ву моьттура хьуна?" ХIан-хIа, кхузахь валар тоьла суна, Оьрсийчу юха воьдучул а. Со тоххара бертаза араваьккхина хир вара пачхьалкхера, сан гIуллакх нахала ца даьллехьара, шуьгахула а цхьана.\nАдвокатца а аьтто хилла сан. Iаламат даггара лелаш юрист ву иза.\nМасех кхелехь тоьлла иза, хIинца а суна тIехIоьттина Iаш ву.\nХьо пачхьалкхера арвоккхучу хенахь, хьуна цIахь кхерам буй, адвокатан бакъо ю Европерчу кхеле маса 39 параграфца кехаташ чудала, хьуна кхерам хиларх. ЕСПЧ-но хеттарш до, цунна депорт ян хьийзачу пачхьалкхан Iедалхошка.\nЦкъа сан доттагI дIавала бакъо еллера Европан кхело. ТIаккха адвокатна досье карийра, францхоша Оьрсийчоьнан консуле дIахьажийна йолу. Ишта гучуделира, и стаг баккъал а хьийзор волуш хилар. Адвокато Европерчу кхеле хьовсийра кехаташ, иштта депортаци юкъахъяьккхира. И бохург хIун ду, Францин Iедалхоша тарло оцу стагах лаьцна Оьрсийчоьне цхьа информаци яла, ткъа Еврокхеле - кхиниг.\nЦара цIа мел хьовсийначарна дуьхьал баьхкина ФСБ-н белхахой хуьлу, цара хеттарш до, цуьнан гергарчаьрга телефонаш етта: "Билет эца, оха Нохчийчу дIавоуьйтуш ву иза" бохуш.\nНохчийчохь а дуьхьал еана полици хуьлу, цхьаверг дIавохуьйту, цхьаверг ца вохуьйту. Официалехь документ кечдо, и стаг маьрша витина аьлла. Юха буса, йа сатосучу заманчохь лачкъаво, ишта вов иза. Ткъа къайлахчу сервисаша шайна тIера жоьпалла дIа а доккхий, мухIажарш Нохчийчу дIахьовсабо. Нохчийчуьра Iедална тIе туьтту бехкаш, цигахь къепедацарш ду, уьш шайн махкахь бу, цара вийна олий.\nФранцино депорт йина Гадаев Мохьмад Охан-беттан II-чохь Кера Уренгойн полицин декъо Нохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахошка дIавелира.


Азербайжанехь хаавелла коронавирус хьакхаелла Оьрсийчоьнан вахархо\nАзербайджанан Iедалхоша бакъдина шайн пачхьалкхехь коронавирусан ун хаадаларх. Оьрсийчоьнан вахархо ву цомгуш хилларг, ГIажарийчуьра Азербайджане веана волу. Хьалхо Гуьржийчохь хаавелира коронавирус хьакхаелларг. ГIажарийчуьра Азербайджане а веана, цигара гуьржийн пачхьалкхе кхаьчна хиллера иза а. Тахана Гуьржийчоьно бинчу керлачу хаамца, кхин а цхьаъ тусавелла цигахь ун кхетта, ткъа цунах Италехь хьакахделла хилла и лазар\nПIераскандийнахь яьржинчу информацица, коронавирус хааелла ишта Белорусехь а, Литвахь а. ГIажаройн вахархо ву Белорусехь верг, инфекцин лазартне охьавиллина иза Минскехь. Ишта хьалхо Украинас а дийцира, Италехь могуш йоцуш хилла йоI ю шайн аьлла, хаам кхечира Оьрсийчохь а коронавирус гучуяларх\nГIажарийчоьнан зударийн гIуллакхашкахула йолу вице-президент Эбтекар Масуме а, къоман кхерамзаллан гIуллакхашкахула йолчу комитетан куьйгалхо Зулнури Мохтаб а цомгуш хилар тIечIагIдина меттигерчу Iедалхоша.\nИшта коронавирусан ун хилар къаьстира хьалхо меджлисан депутатца Мадеки Махьмудца а, могушаллин министран гIовсца Харирчи Ираджца а. Коронавирусан гIуллакхашна тIехь Iуналла латтош коьрта спикер вара Харирчи.\nЗаздоккху-беттан 1-чу дийнахь дуьйна Оьрсийчоьно доьхкуш ду ГIажарийчоьнан бахархошна шайн пачхьалкхе бахка. Ишта сацош ду царна визанаш ялар а.\nДоллу дуьненахь коронавирус хьакхаелла 83 эзар стагах. 2, 8 эзар сов кхелхина цу вирусах.


Шемарчу оппозицин ницкъашна тIехIиттина нохчийн тIемалой.\nАсадан амнистино шайн кхоллам хийцаре сатуьйсу цу махкахь тIом барна Оьрсийчохь чубоьхкинчу наха\nШемарчу тIамо Iаткъамехь латтабо дукхахенахь дуьйна, герз охьа а диллина, цIабоьрзуш, шаьш дохкодовлар тидаме а эцна, Гергарчу Малхбалера тIамехь дакъалацарна дийр долу тIаIзар малдаре сатийсина нах.\nОьрсийчоьнан тIеман министралло далочу терахьашца, маситта шарахь Шемахь йоьдучу конфликтехула чекхваьлла 68 эзар Оьрсийчоьнан эскархо. Царна юкъахь ву 460 инарла. Цо гойту цу тIамехь Оьрсийчуьрчу тIеман ницкъашна хьалха лаьтташ хилла Iалашонаш забаре ца хилар.\nАсад Башаран дуьхьалончаш хилла ца Iаш, Шемарчу тIамана юкъаозийна яра Малхбузерчу пачхьалкхаша кхоьллина, Шеман президент вохар Iалашо йолу коалици.\nШеман а, Оьрсийчоьнан а тIеман ницкъашна дуьхьал лаьтташ яра меттигерчу оппозицин герзаца йолу а, Аль-Каедан а, "Исламан пачхьалкх" олу а тобанаш а, кхиберш а.\nЦарна юкъахь вара маситта эзар Оьрсийчоьнан вахархо а. Масала, президенто Путин Владимира 2017-чу шарахь элира, цу нехан терахь 4 эзар стаг ду аьлла. Цхьана Дагестанера Шема тIаме баханчу нехан терахь ду 1200 гергга. Жимма алсам бахана ала мегар ду цу тIаме Нохчийчуьра бахархой.\nШеман оппозици эххар эшна. И бахьана долуш даккхийн дараш хилла оппозицина тIехIиттинчу кхечу пачхьалкхашкарчу тIеман тобанашна юкъахь. Цхьа кIеззиг дийна бисина тIемалой, дохко а бевлла, маьршша юха цIа берза гIоьртира. Амма царах дукхахаберш лецна чубоьхкира Iедалша, яккхийн хенаш а етташ.\nИза бахьана долуш Оьрсийчуьрчу набахтаашкахь хан токхучу Шемахь тIом бинчу наха сатийсамца тIеэцна президенто Асад Башара цу махкахь кхайкхийна амнисти. Уьш сатесна бу Асад шен дуьхьалончашна къинтIера валар тидаме а эцна, Оьрсийчуьрчу Iедалша шаьш маьрша дахаре.\nЦу кепара амнистеш Шемахь хIора шарахь кхайкхайора. Амма 2018-чу шарахь ГIадужу-беттан 9-хь йинчу амнистино таIзарх хьалха боху 1950 шарахь тIеэцначу "Эскарехь гIуллакх дарх" а, "ТIеман зуламаш дарх" а низамашна кIел богIурш. Цу указца амнисти йина Шемахь 58 гергга стагана. Цу юкъахь бу мухIажараш а, тIемалой хилла нах а.\n"Коммерсант" газето яздарехь, иза дерриг а тидаме а эцна, шен гIуллакх юхаталлар дехнера Нохчийчуьрчу вахахочо Алхазов СаьIида. Шеларчу кхело чувоьллина ву иза Оьрсийчоьнан низамашца йогIуш йоцчу кхечу пачхьалкхерчу тIеман тобанехь дакъалацарна. Алхазов сатесна вара Шемахь стохка гурахь Асада кхайкхийна амнисти шех а хьакхалуш ю, и бахьана долуш ша маьршаволуьйтур ву аьлла.\nДелахь а Пермь-гIалан Мотовилихинскин кIоштан кхел реза ца хилла цуьнан дехар къобул дан, цунна таIзар Оьрсийчоьнан низамийн бух тIехь дина, Шеман низамийн бух тIехь ца дина аьлла.\nЦу кепара Шемарчу амнистино цхьа а Iаткъам бийр болчух тера дац Оьрсийчоьнан криминалан низамашца чубоьхкинчу нехан кхолламашна.\nШемарчу набахташкахь болчу Къилбаседа Кавказера а, ерриг а Оьрсийчуьра а тIемалойн аьтто хир бу Асадан амнистех пайда эца, цу махкахь шайн статус билгалйоккхуш. Амма Гергарчу Малхбалехь тIом барна таIзарх къелхаьрбовла аьтто хин бац цера Оьрсийчу цIаберзахь.\nТрамп – Оьрсийчоьне, Шеме, ГIажарийчоьне: сацаде Идлибана бомбанаш еттар\n"Делан дуьхьа саца. Хьо нохчо ву бохий ахь? – Диэ дийриг!"\nОьрсийчоьно тIе ца лоцу Асадан амнисти


МАРХИЦА ДОЛУ БЕРКАТ — Зори Ислама\nМАРХИЦА ДОЛУ БЕРКАТ\nКъинойх вай лардалийта а, ялсамани даха бахьана хилийта а вайна марханаш кхабар тΙедиллинчу Далла хастам бу. Делера къинхетам а, маршо а хуьлда, Цо пайхамараллина хаьржина волчу, Делах кхоьруш болчу нехан имам хилла волчу Мухьаммадана, цо аьлла: «Марха (къинойх ларвеш йолу) дуьхьало ю, сагIано къинош дIадойу, хино цIе дIаяйарх терра».\nМарха деза хилар хууш ду, цуьнах йолу ял йоккха ю. Дикачу Iамалашна Дала ял иттанна тΙера ворхΙ бΙене кхаччалц совйоккху, амма марха Дала Шен ду аьлла, цунах Ша къаьсттина ял лур ю аьлла. Лекхаволу Дела Шен лешца зуламе вац, комаьрша ву. Шен дуьхьа даар-малар дитина верг Цо ялсаманин стоьмашца кхобур ву, Салсабила олучу ялсаманин татолах хи малор ду. Марха кхобуш, шен дегI лаамех сацийначунна, элира-бохур дитиначунна Дала ялсаманин мехкарий дола бохур бу. Далла гергахь долу ниIматаш дукха ду, нахана хууш дерш кIезиг ду. Марха кхобуш волчун багара хьожа Далла гергахь миск олучу IатIарал а хаза ю. Ялсаманин Райян олуш цхьа неI ю, марханаш кхаьбнарг бен чугIур воцуш.\nЛекхаволчу Дала аьлла: «Баккъал а, (Делах) кхоьруш берш (ялсаманин) бошмашкахь а, ниIматашкахь а хир бу, шаьш Кхиош-кхобуш волчо шайна деллачуьнца зовкх хьоьгуш.Кхиош-кхобучо жоьжахатин Iазапах кIелхьарабаьхна бу уьш. ГIоза даа, гIоза мала (эр ду цаьрга) аш (шаьш дуьнен чохь долуш) йинчу Iамалийн дуьхьа».\nДелан дуьхьа ша кхаба ма-деззара марханаш кхаьбнарг, пайхамаршца а, эвлаяашца а, шахIидашца а цхьаьна хир ву, Дела реза хилар ду цунна. ХIокху дуьненахь кхин барт хаттар, таIзар дар доцуш цIенна Делан дуьхьа ма ду цуьнан марха кхабар. Дала ял лур йолуш долу доккха собар ма ду иза, довхачу а, дехачу а дийнахь дууш, молуш доцуш Iар. Лекхаволчу Дала доIина жоп луш ву Шен дуьхьа марха кхобушверг. Ши хазахетар а ду цунна: марха достучу хенахь дерг а, хьесапан Далла дуьхьал хIоьттича дерг а. Шен мархано харцлерах, мотт-эладита лелорах, гIийбат-бухIтанах, эрна къамелах, цаоьшуче хьежарх, цамегаче ладегIарх, вон а, боьха а мел долчух сацош вацахь, Далла оьшуш дац цуьнан мацвалар а, хьагвалар а, ша марха кхобу бохуш цо къахьегар а.\nШега дов хьедеш цхьаъ валахь, марха долчо олийла: «Со марха долуш ву, со марха долуш ву». Ша-шех воккхавер доцуш, рияана а доцуш, шен марха лардеш олийла цо иза.\nДийнахь марханаш кхаьбначунна хьалха цо диначу къиношна гечдар хир ду. Буса ламазаш деш лаьттиначунна Делан къинхетам а, йоккха ял а хир ю. Буса Iамал яр дац, чайнаш муьйлуш, шен бусалба вежаршна луьйш, гIийбаташ деш, уьш сийсазбеш Iар. Къуръан доьшуш, таравийхь ламазаш деш, Лекхаволу Дела хьехош, Цо кхоьллина мел долчу хIуманан ойланаш еш, дагца а, маттаца а Цунна хастам беш Iар ду Iамал яр.\nРамазанан тIаьххьарчу итт буьйсанна а (таравийхь) ламазаш ца деш Iийнарг, уггар бакъ дош– Делан къамел Къуръан доьшуш шен самукъа цадаьккхинарг – Элчанан (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) суннатах хадарна боккха эшам хир бу цунна.\nРамазан баттахь а шена гечдар ца лехнехь, шо эрна довр ду-кха цуьнан.\nРамазанан тIаьххьарчу итт буьйсанна, шен вуьжу мотт дIанисбой, Далла Iамал еш, вижар кIезиг долуш, шен зударех дIахерлуш хилла Делан салам хиларг. Шен доьзал а Iамална самабоккхуш хилла цо. Лекхаволчу Делан дашца Iамал еш, Цо, Веза-Сийлахь ву Иза, аьлла: «Кхайкха (доIа де) шаьш Кхиош-кхобучуьнга мукIар хиларца а, меллаша а (доIа деш маьхьарий ца бетташ, хабарна тIерахилар доцуш). Баккъал а Цунна ца беза дозанах бовлурш. Боьханиг ма леладе лаьттахь (Iесаллица а, ширк дарца а), (элчанаш бахкийтина) иза цIандинчул тIаьхьа. Кхайкха Цуьнга (Цуьнан таIзарх) кхерарца а, (Цуьнан къинхетаме) дог дахарца а. Делан къинхетам герга бу (Цуьнан омрана) муьтIахь болчарна (Цо дихкинарг дуьтуш болчарна)».\n55, 56 аяташ)\nВай Кхиош-кхобуш волчу вайн Дала, Рамазан беттан хIора дийнахь, (жоьжахатина хьакъ хилла болчу Шен лайх) бIе эзар лай Iазапах хьалха-вуьту, тIаьххьарчу буьйсанна берриге а баттахь хьалхабитинчул кхин а оццул Iазапах хьалхабуьту. Буьйсанна оццул къинхетам Дала беш хилча, ткъа дийнахь дерг муха хила деза?! Iазапана хьакъ болчу нахана оццул дика болх хилча, ткъа Делах кхийрина болчу дикачу нахана хIун бекхам хила беза?! Дика Iамалш еш, Далла хьесталуш, шайна гечдар доьхуш, велларг дIавуллуш, цомгашчарна зераташ деш, дай-наной резабеш, боберийн а, уьш кхобучеран а дола деш хиллачеран бекхам хIун хила беза?!\nМухьаммадан (Делера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) умматан санна лерам цхьана а умматан бина бац Лекхаволчу Дала; Рамазан баттахь къиношна гечдеш, сакхташ хьулдеш, доIанашна жоп луш, мел совбоккхуш.\nЭлчано аьлла (Делера къинхетам а, маршо хуьлда цунна): «Пхи ламаз а, рузба а – вукху рузбане кхаччалц, Рамазан бутт а – вукху Рамазане кхаччалц, царна юккъехь дина долу къинош дIадойуш бу, даккхийчу къинойх ларвелчхьана».\n(Даккхийчу къиношна, даггара дохковаьлла, тоба дан деза, кхин цаьрга воьрзур воцуш. Делан къинхетамах дог дилла мегар дац).\nИштта Делера салам хиларо аьлла: «Рамазан бутт тIебеъча, ялсаманин неIарш схьайоьллу, жоьжахатин неIарш дIакъовлу, шайтIанашна буржулш туху»\nКхечу хьадисехь цо (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Рамазан баттахь Дела хьехийначунна гечдар хир ду, оцу баттахь Деле дехнарг жоп доцуш вуьсур вац».\nЦхьана стага Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) волчу веана хаьттина хилла: «Ас сайна тIедиллина долу фарз пхи ламаз дича, мархийн бутт кхаьбча, хьанал дерг хьанал дича, хьарам дерг хьарам дича, цул сов ас кхин хIумма а ца лелийча, со ялсамани гIур вуй?» ТIаккха Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «ГIур ву».\nВеза-Сийлахь волчу Дала Шена муьтIахь болчарех дойла вай.\nСоблюдение поста →


Дог дика Лиза\nСтигалкъекъа-бутт 09, 2015\nАвстри -- Успаева Лиза, Вена.\nМалхбузерчу Европехь бехачу нохчашна юкъахь дуккха а бу тайп-тайпана керла говзаллаш а Iамийна, нахана а, шайна а пайдехь къахоьгу нах. Амма наггахь бен ца нисло царна юккъехь Венера месаштойархо Успаева Лиза санна дуккха нахана бевзаш а, адамашца хаза мотт карош а говзанчаш.\nШен балха тIехь уггаре а самукъадолуш дерг зударийн шайн хазаллех тоам а бина, йоццачу ханна хилла а ирсе а хилла ша йолчура цIехьаберзар хета Венерчу месаштойархочунна Успаева Лизина.\nВенехь бехачу нохчашлахь дика евза цу гIалин юккъехь Iуьллучу шозлагIчу кIоштахь болх беш йолу месаштойархо Успаева Лиза. Парикмахер Лиза аьлча нохчашна евзина ца Iаш, иштта цкъа мацах Советан пачхьалкхе хиллачу меттигашкарчу нахана а хаа, цуо болх говза а, кхачаме а, хIора а ша йолчу кхаьчначу клиентаца боккха ларам гайтарца а бойла.\nШен Венерчу Иббштрасехь йолчу месаштойаран салон чохь Лизас тукар ловзош гича хетало, иза бераллехь дуьйна и болх беш хилла олий. Амма бакъдолчехь Австре кхачале месаш тойарна кхин геноха хила йиш юй-те аьлла хета болх беш яра ша бохуш дийцира Лизас Маршо радионе, ша бечу балхана юкъара а ца йолуш.\nУспаева Лиза: „ЦIахь йолуш инженер болх беш яра, Петарбухера технологин интститут яьккхинера ас. Ткъа месаштойаран дешар кхузахь Iамийна. Бакъдерг аьлча, со жима йолуш дуьйна и месаш тойеш хазхеташ а, цунах самукъадолуш а яра. Амма дешна яцара я болх бина а яцара. Кхузахь со схьаеъча, со кхийтира, айса цIахь бина болх соьга кхузахь балур боцийла.\nТIаккха соьга хIун далур дара-те аьлла, ойла а йина, интернетехула лехамаш а бина, цхьа академи карийра суна Венехь headQuarters Academy цIе а йолуш. Цигахь дийшира ас, дешна аьлла ас экзаменан бина болх массарел а гIолехь бу аьлла, хьалхара меттиг а елира суна. Ас хьалха Iамийначу инженеран говзалло-м суна вуно доккха гIо до месаш тойечу хенахь, хIунда аьлча сайн схеаманашца болх бан а Iемина, хIинца месаш тойарехь оцу сохьта коьрта чохь сурт кхоллало сан, цхьа схема санна, ас и месаш муьлхачу агIор тойан йиш ю бохучун“.\nХьахийна ма-хиллара, тайп-тайпачу къаьмнех бу шайн мас тойайта Лизина тIе оьхуш болу нах. Амма цара шаьш мичара орамаш болуш бу бохург хьаха дан а кхиале, кхета ша, уьш муьлхачу къомах я муьлхачу махкара бу бохуш дуьйцу месаштойархочуо. Тамашийнарг ду, иза цунна месийн кепах а, коьрта туьтан башхаллех а гуш хилар. Иштта тамашийна ду, хIора а къаьмнех болчу нехан месаш лелоран а, хедоран а цхьа шайн башха, юкъара амат хуьлуш хилар.\nУспаева Лиза: „Цхьа адам суна тIедеъча, цуо шена хIун оьшу схьа а алале хууш хуьлу суна, цунна муха месаш тойайта лаьа, бохург, цуьнан къоме хьаьжжина. Австрихойн, масала, месаш кIеззиг а хуьлу, юткъа а хуьлу. ТIаккха царна уьш шанй алсам хоьтуьйтучу агIор кечйайта лаьа шайн мас. Славянийн орамаш долу къаьмнийн, сербхойн а, украинхойн а, оьрсийн а месаш дуккха а, стома а хуьлу, царна, мелхо а, шайн месаш юкъ.къера дIа а цоьстуш, нилха яйта лаьа. Суна со йолчу месаш тойайта баьхкинарш церан коьртах куьг ма Iоьтнехь, кхета, уьш муьлхарчу къомах бу, церан туьтийн башхаллех. Оццул карабирзина суна хIара болх кху исс шарахь.\nМаршо радио: „Нохчийн зударшна муха тойеш хазахета шайн месаш?“\nУспаева Лиза: „Нохчашна муха езий? Коьртахь йовлакх соцуш хилчахьана тоур ду хьуна, олуш дукхахчара. Хиджаб лелочара шайн мас йовлакх бухахь сацийта химица хьовзайойтуш а хуьлу мас. Цхьаболчарна хета, ас хиджаб лелош хилча, хIун бен ю и месаш мухха а хилча а, уьш гуш стаг а вац олий.\nВукхара, мелхо а, хиджаб охьаяьккхича, шайн хIусамдена хазахилархьама хаза кечйойта шайн мас. Къонаниш алсамох а хуьлу со йолчу оьхуш болчарна юккъехь. Нохчийн зударий мелла а шаьш къанбелча я къоналла дIаяьлча, шайн мас тойайта я эхь хеташ, я иза осала хеташ хуьлу, цундела уьш кIеззиг богIу суна тIе“.\nХарц хир дара Успаева Лиза йолче вайнах еккъа цхьа месийн бала оьций боьлху я беккъа хазбалархьама боьлху аьлча. ХIора кхомалахь месаштойархойн шозлагIа говзалла психотерапевт лоруш ю, церан дукха адамашца цхьаьнакхетар а хуьлу дена, церан шайн клиенташца къамелаш деш Iедал а хуьлу дена. Иштта ду Австрера уггаре а евзаш йолчу нохчийн месаштойархочун Лизин хьал. Зударийн месашца болх бина ца Iаш, хийла церан синошца а, цаьргахь нислучу гIайгIанашца а болх бан безаш нисло ша бохуш дуьйцу хазаллин говзанчас.\nМаршо радио: „Лиза, кху Венехь хьо массарна а аьлча санна вайнахана евзаш ю. Хьуна а бевза дукха нах. Ма дукха тамашийна хIумнаш хезаш хир ду хьуна кху чу оьхучу нахера?“\nУспаева Лиза: „Цхьаьна нохчийн зудчо цкъа элира соьга, делахь, Лиза, хьан балхана богIу мах хьуна дIа а белла, еккъа цхьана шина сохьтехь хьоьца къамелаш деш Iийр яра-кх со, аьлла. Иштта хIума нисло хийла. Наха цхьацца шайн дахарера хIумнаш дуьйцу, хеттарш деш а хуьлу, цхьацца хьехар лоьхуш а нисло.\nКхуза со йолчу тайп-тайпана белхаш беш болу вайнах ма оьху, тIаккха цара шайн визитан карташ дуьту. Юха ас кхечаьрга сайна хууш йолу информаци дIало. Масала, берашца цхьа проблема йолуш да-нана хилча, хьажал дIогахь нохчийн ишкол ю хьуна олу ас, я хьуллахь маьждиг чохь хьехамаш беш нохчийн молла ву хьуна, я кхиндерг ду хьуна, олий. Самукъа а долу сан, сайн цхьанна гIодан я цхьа пайдехьа хьехар дан аьтто баьлча“.\nБакъдолуш, дийнахь иттанашкахь нохчи кхочу Успаева Лизина тIе. Иза Венехь лоруш йолу месаштойархо хилла ца Iаш, иштта дуккхаъчу нехан оьшучу хIуманна тIехь накъост а, доттагIа а, йиша а хилла лаьтта. Цундела а хир ду цуьнан Иббштрассерчу месаштойаран салонехь цкъа а клиентийн я хьешийн къелла ца хилар.


Узбекистанан Ташкентан кIоштарчу хьехархошка дIахьедар дина - хIора Iуьйранна школан уьйтIахь чубогIу дешархой ларбеш, цаьрга коьртара йовлакхаш дIадахийта аьлла.\nУзбекистанан Iедалхоша хьиджабаш а, еха мажош лелорна дуьхьал йолийначу шуьйрачу кампанин цхьа дакъа ду и - керла, официалехь доцу омра.\nШколашкахь а, нахана юкъахь а хьиджаб а, исламан билгалонаш а лелочарна дуьхьал къийсам болийна Узбекистанерчу Iедалхоша.\nМаршо Радион узбекийн Азаттык (Радио Озодлик) редакцига кхаьчна, Ташкентан кIоштарчу дешаран декъехь йоьдучу кхеташонехь школийн директоршна, зудаберашка дешаран хьукматашкахь хьиджабаш лелор дехкийта бохуш, дIаязйина аудио.\nОцу кхеташонехь дакъалоцуш хиллачу официалан шина адамо тIечIагIдина, и аудио цигара хилар. Махкахь Iедалхошна дуьхьал дош дало йиш ца хиларна, Озодликца къамел дина цара, шайн цIераш хьулйина.\nХьаькамаша хаамбарехь, байначу беттан тIаьххьарчу деношкахь вовшахтоьхна хилла и гулам.\nАудио тIехь хезаш ду, дешаран декъан куьйгалхочо доьшийлийн куьйгалхошка дуьйцуш, керла юкъадаьккхинчу омранах.\n"Iуьйранна ворхI сахьт даьллачу заманчохь школан кетIахь цхьа стаг дIахIотто веза аш", - боху цо.\nОмра кхочушдеш хиларан тоьшалла а доьху аудио тIехь къамел дечо – уьйтIахь бераш лардечу хьехархойн дахий сьурташ дахкийта боху. "Хьехархойн суьрташ а дохуш, Iуьйранна 7:15 минот ялале соьга схьадахкийта деза аш", - олу цо.\nИшта школийн директоршка кхайкхамбо хьаькамо, бусулбачийн юкъараллехь дехаш хиларе терра, хьиджаб лелочу дешархошна а, церан наношна а вас ца еш, мел а ларлуш хила бохуш.\n"Оцу зудаберийн дайша лазаме тIеоьцу, хьехархочо: "Шайн коьртара йовлакхаш дIадаха" аьлча.\n"ТIера хеча яккха аьлча санна тIеоьцу цара йовлакх дIадаккха алар. Цундела ас дехар до шуьга, школан кевне хьехархой-зударий хIиттор", - боху дешаран декъан куьйгалхочо.\nКхиндIа дуьйцу хьаькамо, дешархочо коьртара йовлакх дIадаьккхича, хьехархочо схьа а эцна, "лерина яьшки чу дIадилла деза" бохуш.\nХьехархошна муьтIахь хила беза дешархой, церан дайша-наноша ультиматумаш хIиттон ца еза боху хьаькамо. Ша кхета боху цо, "ситуаци экаме хиларх" а, "тIедиллар чолхе хиларх" а.\nДиректорийн хиллачу кхеташонехь хиллачу цхьахволчо боху Озодлике, оцу керла тIедилларо хьехархойн болх совбоккху, школехь йоккху хан а яхйо.\n"Iуьйранна ворхIолгIачух ах даьлча школехь хила деза боху тхоьга, хIора коьрта йовлакх долуш еанчу йоIах жоп а луш", - аьлла директоро.\nОзодликан репортер зIене велира дешаран декъан администрацица, дешархойн хатI школан уставца догIуш хилийтрахьама юкъадаьккхина ду и низам элира цара.\nХIора Iуьйранна школан бертехь хьехархой латта беза, зудаберийн коьртара йовлакхаш дIа а дохуш бохург бакъ ца дира дешаран хьукматехь.\nУзбекистанехь тIеэцначу керлачу низамашца, бераш уроке дахка деза школехь лелочу леринчу духарца. Ткъа хьиджаб а, кхинйолу динан атрибутика лоруш йолу хIуманаш а йихкина ю хьехархошна а, дешархошна а.\nКЕРЛА ЮКЪАДАЬККХИНЧУННА ЙИНА РЕАКЦИ\nДоьшийлашкахь хьиджабна дуьхьал йолийначу, официалехь йоцчу кампанино оьгIазбахийтина цхьаболу берийн дай-наной а, дешархой а, хьехархой а. ХIинцале а Iораяьлла керла тIедиллар бахьана долуш тIехь ницкъбина меттиг.\nДахначу шинаридийнахь Андижан гIаларчу математикан хьехархочун цIийндас тIелатар дина школан директоран гIовсна а, белхахочунна а, шен зудчуьнга школехь йовлакх доцуш лела аьллачул тIаьхьа.\nИ сурт гинчара дийцарехь, математикан хьехархочо ша йовлакх доккхур дац, шен майрчуьнга дIадалхор ду ша хIара гIуллакх аьлла хиллера. Цул тIаьхьа шен доттагIчуьнца цхьана школе веанчу цуьнан хIусамдас бейсбол ловзучу гIажца тIелатар динера школан белхахочунна а, директоран гIовсна а. Дов дерзон юкъагIоьртинчу масех хьехархочунна а тоьхна хиллера цу шиммо.\nДийцарехь, лазийнарш Андижанан дарбан цIийне бигина хиллера. Узбекхойн хаамийн гIирсаша Iорадаккхарца, дикка лазийна хиллера уьш, цхьаболчийн цергаш яьхна хиллера.\nЙолчу информацица, Андижанерчу лоьмар 50 йолчу школехь хилла ю и инцидент.\nКЕРЛА ДОЗАНАШ ДЕТТАР\n2016-чу шарахь Iедалан коьрте Мирзияев Шавкат веанчул тIаьхьа хьиджаб ехкар мел а дайделлера аьла, дийцина Озодлике Ташкентан кIоштарчу цхьана школан директоро.\nДинехь мел а маршо еллера президенто Мирзияевс, цо маьршабаьхнера динан экстремизмна бехкебина, хан токхуш болу тутмакхаш а, экстремисташ бу аьлла, Iаьржачу тептаре ваьккхина эзар стаг дIавайинера.\nДелахь а, тIаьххьарчу беттанашкахь Узбекистанера хаамаш кхочу, Iедалхоша динехь дозанаш детта долийна бохуш. Кхаьчначу информацица, Коканд гIаларчу цхьайолчу школашкахь тептарш хIиттийна хьиджабаш лелочу дешархойн.\nОзодлике хаамбарца, и тептарш гIалин Iедалхошка дIакхачийнера, берашца а, церан дайшца-наношца а кхетош-кхиоран болх дIабахьийтархьама.\nТашкентехь а, Наманганехь а милцоша рейдаш дIаяьхьна базаршкахь, еха мажошца болу кегийрхой лоьцуш, церан мажош дIайошуш аьлла, информаци а кхаьчна Радион редакцига.\nМатериалан автор узбекийн Озодлик сервис


Нохчийчуьрчу газето Charlie Hebdo-на ехкина карикатураш дIаяьхна Инстаграмо\nСатирикан Charlie Hebdo журнална Нохчийчуьрчу "Вести республики" ("Республикан хаамаш") газето ехкина карикатураш шен контентера дIаяьхна Инстаграмо. Социалан машанан администрацино иза доьзна газето "юкъараллера низамаш дохорца".\nГазето карикатураш арахецнера Лахьан-беттан 3-чу дийнахь. Иза ша "Малхбузерчу псевдожурналисташна догIуш делла жоп" ду, яздинера "Республикан хаамаша".\nАмерикан социалан машанаша шалха стандарташ лелош хилар гойту тоьшалла ду карикатураш дIаяхар, аьлла хета Нохчийчоьнан информацин а, зорбанан а министранна Дудаев Ахьмадна. "Цхьаболчу хаамийн гIирсашна дерриг а мегаш нисло, Делах теша миллирд нах сийсазбан а тIехь. Ткъа тхан гIирсанна, масала, оьздангаллин гурашкахь аьлларг а даржо ца мегаш нисло", - дIахьедина Дудаевс.\nCharlie Hebdo журналлна гонах лела дов меттахIоьттина Францера хьехархо Пати Самюэль верца доьзна. Хьехархочун корта баьккхира Мохьаммад Пайхамар аьшнашвеш дуьйцучу журнало ехкина карикатураш цо школехь берашна гайтарх бахьана а дина.


Вена: Хадишт йийначу кIентан юха а дов хаьтти\nМатериалан автор ву Мамсуров Аслан - "Кавказ.Реалии"\nНохчийн мухIажирийн 7 шо долу йоI йийна аьлла, бехкевинчу Робертан юха а керла, довхоттуш процесс дIаяьхьна Венерчу лаьттан кхелехь. Хьалхо бинчу талламашкахь къаьстира, кIентан могушалла зийначу шина лоьран верси бIостане хилар. Цундела Лаккхарчу кхело сацамбира, кхоалгIа, возуш воцу эксперт юкъа а озийна, цуьнга ладогIа.\nАвстрехь гоьяьлла, берийн психиатри толлу говзанча Севеке Катрин ю кхелахоша эксперт хаьржинарг. Шина баттахь бохург санна кест-кеста цхьана а кхеташ, 18 шо кхаьчначу Робертан могушаллина тIехь терго латтийна оцу лоьро. Къаьсттина кхераме лору тутмакхаш латточу къевлинчу набахтехь волчу Робертца шен хиллачу къамелийн бух тIехь, жамIаш дина Севекес.\nНабахтерчу дахарх а, Антония цIе йолуш, камерехь шена дуьхьалхIуьттучу йоIах а дийцина Роберта психиатре. Ша йийна Хадишт дукха езара шена, цуьнца вон а вацара ша, хIетте а иза ша стенна йийна тIекхуьуш вац ша аьлла, дIахьедина цо. Роберта бахарехь, цуьнан "коьртехь хезачу аьзнаша" йейтина иза цуьнга.\nЛо санна кIайн коч а, камерехь дуьхьалтуьйсурш а\nЙиллина яра Робертан процесс. Дукха бара цу кхеташонехь дакъалаца луурш, деса гIант а ца дисира цу чохь. Нохчий дукха бацара гулбеллачарлахь. Амма алсам бара юридикан факультетан студенташ а, журналисташ а. Девзаш долчу бахьанашца, бацара дов хоттучохь Робертан гергара нах а. Бекхам барна кхоьруш, Роберт лаьцначул тIаьхьа, Австрин Iедалхоша кхечу пачхьалкхе дехьабаьхна кIентан да, нана а, ваша а, церан цIераш хийцина.\nДелахь а, ло санна кIайн коч а, сирла джинсан хеча а йоьхна вара жимстаг. Да а, нана а тIе а кхочу шена набахтехь, кехаташ а яздо шега аьлла, дIахьедира цо. Ишта цо чIагIдора, ша кхелахойн хIусамехь волчу юкъанна, шен езар, "зуда ю ала мегар долу" Антония цIе йолу йоI камера чохь, ша юхаваре хьоьжуш аьлла.\nАхь юьйцу Антония боху йоI яц шега суьдхочо аьлча, Роберта жоп делира: "Соьга хаьттича - ю. Антония реалехь йолуш ю".\nАдвокат Раст Николаус а, йийначу йоьIан ваша а\nКхелехь эксперто Севеке Катрина дийцира, ша тешна ю, Антония а, Робертан коьртера кхинболу турпалхой а – шизофренин галлюцинаци яц, иза жигара компьютеран ловзаршка марзвелла хилар ду аьлла. Робертан психика йоьхна хиларх шеконаш яц Севекен.\nДелахь а, боху цо, зулам дечу заманчохь иза лазаро корта баьхьна хилла бохург бакъ дац, хIунда аьлча, ша дечух кхеташ хилла иза. Масала, йоI йийначул тIаьхьа лараш дIаяйа гIерташ цуьнан хьийзар. Цо тIечIагIйина психиатран Хоффман Петеран верси. Хаалуш йоцу кIентан шизофрени жигара яьккхина, йоI йийначул тIаьхьа хиллачу стрессо а, ша цхьаъ камера чохь валлорна а аьллера цо.\n"Нохчий суна дуьхьалбохуш ду шу!"\nШи адвокат дара Робертан интересашна тIехIиттина кхелехь. Муьлш бу ца хуучу наха кхерамаш туьйсу шена, ша йоI йийна стаг Iалашвеш ю бохуш, дуьххьарлера кхел йоьдучу хенахь телевизионан шоушкахь ша шена реклама йина Хиршбирн Лиана ю цхьаъ.\nЦхьана а кепара тоьшаллаш ца далийра цо, шена кхерамаш билггал туьйсуш хиларх. ТIаьххьарчу кхелехь, нохчий бехкебина ца Iаш, Хадиштан доьзало лаьцначу адвокатна Раст Николаусна а цхьана тIейирзинера иза.\n"Хьо ву суна нохчийн тIетуьйсург!", - аьлла, дIахьедира цо шен коллеге. Ишта дехар дира цо кхелахошка, Хадиштан доьзалан адвокат хийца бохуш. Кхелахоша тIе ца дитира цуьнан дехар.\nКхетам чохь хилла иза я ца хилла?\nРобертан бехках дуьйцуш дацара кхелехь. Карарчу хенахь цуьнгахь лаьтта хьал а дацара шеконе оьцуш. Къасто гIертара, йоI юьйчу заманчохь кхетамчохь хиллий иза. Бехккъасторхойн карахь дара цунах йист яккхар.\nЭххара а бовзийтира шайн сацам цара - ша дечух кхеташ, йоI юьйчу минотехь а кхетамчохь хилла иза аьлла. Цул тIаьхьа суьдхочо дIакхайкхийра: Робертна набахтехь даккха 12 шо хан тохар а, цул тIаьхьа еххачу ханна къаьсттина адамашна кхераме болу нах латточу къевлинчу психиатрин хIусамехь иза латтор хилар а.\nСтохка хиллачу кхелехь тоьхначу хенал а цхьа шо кIезиг ю хIинца кхайкхийна хан. И бохург ду, Роберт цхьа шо хьалха къевлинчу клинике хьажор хилар. Ткъа иза ю набахтехьчул а шога хьелаш ду цигахь бохуш, юьйцуш.


ТIарикъат довзийтар — Зори Ислама\nТасаввуф шега хьашто йолуш Iилма хилар\nБусалба динан историн юьххье вай хьаьвсича, вайна карадо, тасаввуф – шега чIогIа хьашто йолуш Iилма хилар. Цо, историн йохалла, динан дог, цуьнан бух ларбина, къаьсттина, тIемаш барца кхиболу мехкаш схьабаьхначул тIаьхьа цуьнан хьехам баржийна. Йохк-эцар лелорца я муьлххачу кхечу агIор – тасаввуфан Iеламнаха хIара дин дуьненан массо маьIIе (малхбале, малхбузе, къилба, къилбаседа) дIакхачорна тIехь болх бина. Оцу тIехь коьрта белхахой хилла уьш, оцу новкъахь чIогIа луьра халонаш лайна цара. И болх цара атта ма ца бира, шайн чIогIачу ийманна тIедоьгIна долчу тасаввуфо а, церан нийсачу дегатешамо а, уьш АллахIан нийсачу новкъа нисбаларо а, церан чIогIачу лаамо, собаро а бен.ТIаккха цара атта лайра шайна тIеIитталуш йолу халонаш; шаьш бинчу белхан кхиаме жамI шайна гича,уьш баккхийбера шаьш къахьегарна.\nШайна дуьхьало ян цхьаьннан ницкъ ца кхаьчначу монголийн-гIезалойн эскарна дуьхьало ян, уьш юхатоха, уьш лаьхкина дIабахийта ницкъ кхаьчна тасаввуфан Iеламнехан. Иза – тасаввуфан беркате кхайкхамаш церан паччахьийн, куьйгалхойн, эскаран баьччанийн дегнашчу бижар бахьанехь хилла. Оцу кхайкхамаша цаьргара куцхIотталур доцу вуон, цара гIийлачу къаьмнашкахь латтош йолу къизалла диканца хийцира.\nТасаввуфан къонахаша еш хилла цхьайолу Iамалш вайна йовза лаахь, Дамаскерчу Iарбийн Iеламнехан кхеташонан декъашхо, Индера Iеламнах шена тIетевжаш волчу шайх Абу аль-Хьасан ан-Надавиг ладогIа деза вай. Цо шен «Индехь болу бусалба нах» цIе йолчу жайни тIехь оцу пачхьалкхерчу тасаввуфах, нахана цунах долучу беркатах лаьцна дийцина. Цо аьлла: «Баккъал а, хIара тасаввуфан охIла АллахI цхьаъ варна, дог цIандарна, суннатна тIаьхьабазарна, къинойх, зуламах, дог дакъадаларх тоба дарна тIехь нахе чIагIо йойтуш, сийдолу гIиллакхаш тIелацарна, сийсаза дерг (куралла, хьагI, оьгIазло, зулам, дарж дезар) дитарна, синош цIандарна, кхиорна церан безам т1е бохуьйтуш бара. АллахI хьехор, АллахIан лешна хьехам бар, шайгахь долчух тоам бар, кхиверг шел гIоле хетар Iамадора цара нахана. Къаьсттина, шайхана а, цуьнан муридашна а юккъехь йолу кIорггера уьйр гойтуш йолу хIара чIагIо яйтина ца Iаш, уьш даима нахана хьехамаш беш, церан дегнашкахь АллахI везаран марзо, Иза резаваран лаам чIагIбеш, синош цIандаре, хьал дикачу агIор хийцаре церан чIогIа безам бохуьйтуш бара».\nЦул тIаьхьа – церан гIиллакхаша, деган цIеналло, Iилмано, кхетош-кхиоро, кхеташонан гуламо юкъараллехь, адамийн дахарехь йитинчу лорах лаьцна дийцира цо, оцу историн хиламна тIе серло тухуш долуцхьадолу масалш далош. ГIазот хилла волчу шайх Ахьмадах (Дала къинхетам бойла цунах) лаьцна дуьйцуш, цо элира: «Баккъал а, цхьанна ца боьрзучу кепара нах тIебирзира цунна. Цхьана а шахьарна тIех ца велира иза, цуьнан карахула дуккха а наха тоба деш, цунна чIагIо еш бен. Калькутта шахьарахь шина баттахь Iийра иза. Цуьнга чIагIо еш берш багарбича – цхьана дийнахь эзар стагал кIезиг ца хуьлура, буьйса юьккъе яххалц дIахьора чIагIо яр.\nАдамаш дукха гулделла хиларна, хIоранга чIагIо яйта аьтто ца хуьлура, цундела вархI я бархI чалба дIакховдайора цо. Наха уьш схьа а лоций, АллахIе гечдар а доьхуш, чIагIо йора. ХIора дийнахь 17-зза я 18-зза и болх бар Iадат дара цуьнан».\nИсламан шайха Iалауддинах (Дала къинхетам бойла цунах) лаьцна дуьйцуш, цо элира: «Цуьнан заманан тIаьххьара шераш – шена чохь массо тайпана вуон белхаш, хьарам долу къаьркъа, Iосалла, зулам, шовкъе ловзарш, зинаш, и санна мел дерш лахдаларца къаьстина дара. Уьш наггахь бен хьахош дацара. Даккхий къинош летор – керсталла дар санна кхераме хетара нахана. Гуш риба (процент) яккхарца белхаш бан, закат ца луш даьхни къайладаккха эхьхета буьйлабелира нах. Базарахь пуьташ боттар, хIума юстарна, терза озарна тIехь ямартло яр, нах Iехабар лахделира».\nЦул тIаьхьа цо элира: «Баккъал а, хIара суфийш, шайхаш кхиор, цаьрца цхьаьна охьахийшар – нахана пайда баре адамийн безам бохуьйтуш, церан гIуллакхе хьажарна, царна гIо дарна тIехь сутара веш дара».\nШайх Абу аль-Хьасан ан-Надавис (Дала къинхетам бойла цунах) шен «Робба́ниййа ла́ рохIба́ниййа» цIе йолчу жайнин17-18-чуй агIонашна тIехь хьахийна: «Шеко яц, ихьсанан дарже, къайлах долу фикъхI довзаре кхаьчна болу хIара цIена синош долу нах (суфийш) ца хиллехьара, бусалба нехан юкъараллин дегатешам боьхна хир бара, нийса боцчу, зуламечу материалистийн кхайкхамаша умматан дисина ийман, динца йолу уьйр дIайоккхур яра. ТIаккха – бусалба нехан АллахIаца йолу дегнийн уьйр, шен дегIаца, юкъараллица гIиллакх лардеш вахар гIеллур дара, дегацIеналла, шен дегIан хьесап дар дIадер дара, къайлаха йолу цамгарш яьржар яра, дегнаш, синош телхар дара, царна дарба дан лор карор вацара.\nНах, бIаьрзе хилла, дIадердолчу дуьненан бахамаш лоьхуш хир бара, Iилманан дай сийлалла, даьхни, дарж къуьйсуш хир бара, царна тIехь дуьне, дозалла дезаро толам боккхур бара. Шена тIе пайхамаралла доьгIна долчу дакъойх,– дегнаш цIандар, нах ихьсане, къайлаха долу фикъхI довзаре кхойкхуш долу мехала дакъа дIадер дара».\nУстаз волчу ан-Надавис (Дала къинхетам бойла цунах) цул тIаьхьа билгалдина, хIокху хьехамаша беш болчу Iаткъамо, нах дине бахкаро, уьш шарIана муьтIахь хиларо Калькуттехь къаьркъа, и духкуш йолу базар дIаяьккхина хилар. Иза Индийн йоккха шахьар, Ингалс-пачхьалкхан марказ (центр) ю. И базар сацар бахьанехь церан хьеша цIенош (гостиницы) къеделира; къаьркъа доккхуш берш пачхьалкхан куьйгалхошна хьалха бехказбевлира – базар дIакъовлар, духкучуьра къаьркъа сацар бахьанехь налог яла шайн ницкъ ца кхочу аьлла.\nЦул тIаьхьа цо элира: «Баккъал а, шаьш бахьанехь хIокху яккхийчу шахьаршкахь дукха нах нисбаларца, цара Iосаллех, шарIо дихкинчух, дегIан лаамашна тIаьхьабазарх тоба дарца хIоьттина долу хIара хьал хIокху дикачу нехан гIиллакхо, хьехамаш бечу суфийн Iеламнаха, шайхаша бинчу белхан жамI ду».\nОцу белхан таллам баран чаккхенгахь, устаза ан-Надавис (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Баккъал а, хIокху суфийн шайхаша къахьегар бахьанехь Индийн бIеннаш шахьаршкахь даккхий IиндагIаш долу дуккха а дитташ ду, новкъа лелачу къепалша, кIадбеллачу некъахоша шайн IиндагIехь садоIуш, оцу садаIаро гIора даларца цара кхидIа шайн некъ беш».\nШайх Абу аль-Хьасан ан-Надавис (Дала къинхетам бойла цунах) «Рижа́луль-фикри вад-даIвати филь-Ислам» цIе йолу жайна яздина. Суфийх, дин даржадарехь цара йитинчу лорах лаьцна дуьйцуш, шен къамелан юьххьехь гIараваьлла суфи, воккха муршид волу шайх Iабдул-Къодир Гилани (Дала къайле цIинйойла цуьнан) хьахош, аьлла: «Цуьнан мажлисе 70 эзар гергга стаг вогIура, цуьнан карахула 5эзар сов жуьгтичо, эрмалойн динехь волчу бусалба дин тIеийцира. Иштта цуьнан карахула 100 эзар сов обарго тоба дира, цуьнан гIап тоба дечарна, чIагIо ечарна даима йиллина яра, оцу гIопехула АллахI воцучуьнга багарбалур боцуш дукха нах чакхбевлира, церан хьелаш, дин тоделира. Уьш кхиош, церан доладеш, царна хьалхаваьлла куьйгалла деша вара шайх. Шаьш цуьнга чIагIо йина, тоба а дина, ийман карладаьккхинчул тIаьхьа, цуьнан муридаш шайна тIехь долу жоьпалла девзаш хилира. Царах дукхах болчарна, – шена гергахь ира кхетам, динехь нисвалар, муридаш кхио ницкъ болуш ву аьлла билгалваьллачунна, шайхо муридаш кхио пурба делира. Цул тIаьхьа уьш дуьненан массо агIор дIасабахара, халкъ АллахIан дине кхойкхуш, синош кхиош, АллахIаца накъост лацарна, динехь керла юкъабевллачу белхашна, жехIлаллина, мунепакъаллина дуьхьал тIом латтош. Исламан мехкашкахь динан кхайкхамаш баьржира, ийманан хIусамаш, ихьсанан хьуьжарш, вежараллин кхеташонаш денъелира».\nШайх Абу аль-Хьасан ан-Надавис (Дала къинхетам бойла цунах) шен «Рава́иIу икъба́л» цIе йолчу жайнахь аьлла: «Баккъал а, ас даима олу: «Уьш (суфийш), церан къахьегар ца хиллехьара, Индийн цивилизацис, цуьнан философис Ислам дIахуьйдина хир дара».\nОцу хьокъехь,иштта, устаз, шайх, Исламан вевзаш волу яздархо, сийдолчу АзхIарехь хьехархо волчу Ахьмад аш-Ширбахьис шен «Ну́рут-тахькъи́къ» цIе йолчу жайни юьххьехь аьлла: «Шена чохь хьесапдалур доцу дуккха а даьхни, дегIана иэшам бийр боцу дарба, деган доврдоцу нур долуш, йоккха, тамашийна а хазна ю. Ахь суна дийцахьа, и хазна муьлхачу меттехь ю, цунна тIебоьду некъ, цунна тIекхача ахь хьега деза къа, бан беза болх а хьайна цхьамма бийцича, ахь хIун дийр дара? Хьайн ницкъ ма-кхоччу дIагIоьртар вацара хьо, шена чохь дуьненан сийлалла, эхартан дозалла а долчу оцу хазнина тIекхача?! Тасаввуфан болх иштта бу хьуна, хIай сан доттагI. Баккъал а, иза гуш доцу дарба, хьулйина хазна, Iилманан къайле ю. Иза хьан дегIана, кхетамна, гIиллакхашна оьшуш долу дарба ду, бакъду, хьо цунна тIекхачалур вац я ахь цунах пайдаоьцур бац, хьайн ойланашца хьо цунна дуьхьал ваххалц, хьайн бIаьргашца, хьекъалца хьо цунна тIеверззалц, цуьнга кхача, цу тIехь саца хьо кечвеш долу хьайн карахь, дегIехь мел дерг, хьайн мел йолу хан ахь цунна т1ехьовзаяллалц. Оцунах хIумма а кхочушдиний ахь, баккъал а, хьуна оцу ниIмате боьду некъ бовза ма бевзина?!\nСуна лаьа, хьо хьайн балха тIехь хьекъал долуш, хьан дино, хьекъало довзаре кхойкхуш долу сийдолу хIуманаш девзаш хуьлийла. Цундела, тасаввуф ца Iамийча йиш яц хьан, – хьайна хета ойла цунах кхоллаяла, и довза, цунах кхета, тIаккха и ма-дарра хьайна девзинчул тIаьхьа иза къобал дан я дита. Билгалдарехь ас кхин соввоккху хьо, ас хьоьга олу: «Баккъал а, тасаввуфехь, цуьнан исторехь, цуьнан Iеламнехан дахарехь а, тасаввуфах ду бохуш, харцо кхуллучара юкъатийсина хIуманаш нисло. И бахьанехь бакъдерг харцоно хьулдо, цундела бакъдерг хьулдина йолу харцонан дуьхьало дIа а яьккхина бакъонан серлоне вала аьлла омра до хьоьга хьан дино. Ткъа иза тоьаш дац тасаввуф Iаморна тIехь хьо сутара ван?!\nХIай бусалба вежарий! Баккъал а, тасаввуфо шун дахарехь, исторехь доккха дакъа дIалоцу, аш иза зен дайира дуккха а заманахь, тоьаш ма ду шуна шайгахь хилла долу хьал, шу тIедерза тасаввуфна, цуьнгахь ма бу кхача, дарба. Баккъал а, АллахI ву Шен леш нийсачу новкъа нисбеш верг».\nХIара вешан таллам берзош, тасаввуф – ша Iамо, шеца догIмаш кхио чIогIа оьшуш Iилма хилар карадо вайна, къаьсттина дегIан лаамаш, нах бусалба динах, цуьнан рукнех, ийманах, цуьнан баххех, гIиллакхех, АллахIана тIевуьгучу некъах, цуьнан Iилманах генабохуш долу хIуманаш шена чохь даьржинчу хIокху заманахь.\nКхидолчу хIуманал вайна гIоле ма ду, Iилма девзаш, нах кхетош-кхиош болчу Iеламнахе дерзар, цаьрца цхьаьна охьахийшар, цаьрца кхиар, цаьргара гIиллакх, Iилма Iамор а, церан новкъа довлар – дуьненахь, эхартахь декъалхилархьама.\nЦул тIаьхьа, вай цаьргара Iамийнарг дIадахьа, иза нахе дIакхайкхо деза вай, ерриге а шахьаршкахь и даржийта, АллахIан лешна дика болх хилийта, вайна безарш тоьлла хилийта, АллахI вайна реза а волуш ваьш Цунна дуьхьалкхетталц. Веза-Сийлахьчу АллахIа боху: «АллахI реза хилла царна (уьш Шена муьтIахь хиларна)‚ уьш а реза хилла Цунна (Цо шайна бинчу бекхамна)» («Аль-Маидат», 119).\nТасаввуфан некъ – иза Исламан некъ бу. Къуръанна, суннатна а, хьалха баханчу дикачу нахана тIаьхьавазаран некъ бу – адамийн синош кхиош, уьш сакхтех цIандеш, адамаш дог цIандаре, ихьсане, АллахI а, Цуьнан Элча а (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) везаре, АллахIах кхераре, Цунна хьастадаларе, кхечунна тIе ца буьллуш, Цунна тIе болх билларе,кхиверг шел гIоле хетаре, вовшашна гIо даре, дегацIеналле, бакълере, собаре хиларе, динехь нисдаларе кхачош болу.\nЦо адамийн синошна дарба до, куралла, бIаьрмецигалла, ша-шех тамаш бар, хьагI, моттаргIанаш, цабезам, аьшпаш боттар, оьгIазло, мостагIалла, дуьнене сатийсар, сутаралла, дозалла, нахах цавашар, ямартло, мекарло, Iехавар, зулам дар, къизалла, уьш санна йолу цамгарш дIа а йоху.\nИ дарба дарехь тасаввуф хIокху белхашна тIетевжаш ду: тоба дарна, гечдар дехарна, ша мел дечу хIуманехь АллахIана ша гуш вуй хаарна, АллахIах, Цуьнан Iазапах а кхерарна, АллахI дукха хьехорна, Цунна тасбихь дарна, парзаш лардарна, буса деш долу тахIажжуд ламаз санна йолу суннат Iамалш дукха ярна, кхийолу дегIана гIиллакх Iаморан, са кхиоран Iамалш ярна. Тасаввуфан низамехь долу хIара дерриге Iамалан дакъош, хIорш доцурш – уьш дерриге а – бусалба динан мехала дакъа ду, ша сица доьзнарг, къайлаха долу фикъхI, ийман чIагIдар, динан рукнех цхьа рукна йолу ихьсан а чулоцуш долу.\nШайх Мухьаммад-Ами́н аль-Курдис (Дала къинхетам бойла цунах), тасаввуфан низам хьоьхуш, аьлла: «Тасаввуф – иза дегIан сийлахь, сийсаза долу хьелаш довзуьйту Iилма ду, – иза сийсазчух цIандаран, сийдолчуьнца дузаран, цунна АллахIана герга вуьгу некъ а хьоьхуш долу».\nТасаввуфан Iилма девзар доцуш Iилма ду,\nХьекъал долуш, бакъо евзаш волчу стагана а бен,\nИ Iилма ца девза цуьнга хьаьжна воцчунна,\nМаьлхан зIаьнарш муха гур ю ша бIаьрзе волчунна.\nЦуьнан Iалашо – дегнийн, догIмийн Iамалш цIаньяр, тояр а ду.\nЦуьнан стом (пайда) – дегнаш кхиор, ерриге къайле хууш волу АллахI вовзар, эхартан Iазапах хьалхавалар, АллахI шена реза хиларца декъалхилар, даима долчу ирсе кхачар, сийлахь белхаш, тамашийна хьелаш, кхечунна ца гуш дерг гайтарца дог нуьре дар ду.\nЦуьнан дозалла, Iилманашна юьккъехь уггаре дезаниг – АллахI вовзар, везар а дуьйцу Iилма ду иза, ткъа тасаввуфан Iилма оцу Iилманех уггаре сийлахь дерг ду.\nКхидолчу Iилманашка хьаьжча, тасаввуф оцу Iилманийн бух, бехкам а бу, хIунда аьлча цхьа а Iилма, Iамал кхочуш ца хуьлу, АллахIана тIеверзаран ниййат шегахь дацахь. Ткъа кхечу Iилманашна тасаввуф хьашт хилар, – дегIана са дезарх терра ду. Баккъал а, цуьнан низамна тIаьхьабозуш бара сийдолу асхьабаш, табиIи́наш, табиIи́нашна тIаьхьабаьзнарш, хьалха дIабахана дика нах, шайн Iилманца Iамал еш болу Iеламнах а. Хан-зама дIаяхарца цунна инкарло ма ца йина, жехIил волчо я хьагI лаьцначо, я цабезам, я мунепакъ волчо, я шен дегIан лаамашна, я дуьненан бахамашна тIаьхьаваьллачо а бен.\nВайна гIоле ма дара тасаввуфан некъана тIаьхьадазар, иза Iамор, лардар, иза вешан дахарехь лелор, цуьнга нах кхайкхар а. Ма чIогIа оьшуш ду-кх вайна иза, къаьсттина, хIокху заманахь.\nХIокху некъана тIаьхьаваза тасаввуфан некъ юьхьарлаьцна, цуьнан маьIна девзина, цуьнгахь бакълийна, нах нисбеш, кхиош, АллахIана тIе нисбеш, Iилма хьоьхуш а волчу шайхана тIаьхьа ца ваьзча йиш яц, хIара некъ схьалаца лууш верг цуьнан ма-дарра долчу маьIнех кхето, цуьнан Iалашоне кхачо а ницкъ болуш. Иза – вовза ма-везза АллахI вовзар, Иза резаван Iамал яр, Цунна муьтIахь хиларна тIехь къахьегар, Цуьнан низамехь дIавахар а ду, Иза реза а волуш ша Цунна дуьхьалкхетталц (ша валлалц), оцу балхаца дуьненан, эхартан а ирсе кхочуш. Иштта, хIокху низамехь дIаваха тасаввуфан охIланца гергарло лелор, цаьрца дерг даггара хилар а оьшу, цаьргара Iилма Iамо, пайдаэца а.\nГочдархо – Магамедов Сулиман\nПро важность земледелия →


Кремл, Малхбузе гена ю вовшех кхета\nМангал-бутт 09, 2015\nОьрсийчоьнан, Малбузенан юкъаметтиг толучу метта, кхин а шеллур ю, чIагIдо шайн рапортехь Британерчу дуьненаюкъарчу юккъаметтигийн институтан тергамчаша. The Russian Challenge цIе йолчу шайн балха тIехь цара Оьрсийчоьнах схьаболучу кхераман барам Малхбузенна хIинца а кхеташ бац бохуш яздо.\nЕарийдийнахь зорбане даьккхина долу The Russian Challenge цIе йолу рапорт Британерчу элан цIийнан дуьненаюкъарчу юкъаметтигийн институтан Iилман белхахоша кечдина ду. 72 агIонах лаьтташ долчу цу аналистийн йозанашкахь вайн заманахьлерчу йоккхачу политикан коьрта гIайгIанаш а, коьрта кхерамаш а Оьрсийчоьнца бузуш билгалбаьхна бу. Уггаре хьалха Малхбузенан, Оьрсийчоьнан юкхаметтигийн чолхалла а, тIеойгIучу хенахь цу юкъаметтигашкахь хила тарлуш долу голатохарш а толлу аналисташа шайн балха чохь.\nЦара бинчу тергамца, Малхбузено карарчу хенахь кхоччуш тидам тIе болхуьйтуш бац Оьрсийчоьнера болчу кхерамах. И бахьана долуш баьлла болу рапортан авторша Украинехь боьдуш болу тIом.\n„2003-гIа шо кхаччалца Малхбузехь хетара, Оьрсийчоь хийца а елла, могуш а, кнструктиве а йолу дуьненан юкъараллин декъашхо а хилла дIахIуттур ю. Амма жим-жима гуш хилира, Москох карарчу хенахь ша дIахьочу политикан некъах хада дагахь йоцийла. Цунха Малхбузенан я партнер а, я агIонча а хир йоцийла а. Малхбузенний, Оьрсийчоьнний юккъерчу башхаллаша цхьа а кепара юкъара интересаш цу шинна юккъехь хилар аьтте а ца дуьтийла“, - аьлла яздина ду рапортехь. Иштта авторша билгалдоккху, Оьрсийчохь IаьIаш йолчу пачхьалкхан чоьхьарчу проблемаша а Европера кхерамазалла экамчу хьоле хIоттош хилар.\nЛондонерчу дуьненаюкъарчу юкъаметтигийн институтан аналисташа иштта чIагIдо, Малхбузерчу куьйгалхоша Оьрсийчоьнна шаьш беш болу тIеIаткъам кхин а лакхабаккха беза бохуш, Кремле шена луларчу пачхьалкхашна кхерамаш ца тиссийта а, цуьнга царна гIело ца яйта а. Европера кхерамазалла лакхаяккхар Евробертан куьйгалхойн коьртачу Iалашонех цхьаъ хилла дIахIотта еза, аналисташна хетарехь, ткха цу кхерамазалин коьрта бIогIа хила беза пачхьалкхийн суверинитет а, территорин йозуш йоцуш хилар а, ткъа иштта хIора а пачхьалкъан шен некъ ша харжа бакъо хилар а.\nЦу Iалашоне кхачархьама, амма, Малхбузерчу куьйгалхоша Оьрсийчоьнна гайта деза, шена луучу цхьана пачхьалкхахь тIом бан Кремлан могуьйтур доцийла а, рапортан авторша ма-аллара, цуо бечу “гибридан“ тIемашна НАТО тIеман альянсо д дера жоп лур дойла а. Иштта Оьрсийчоьнна гайта деза, цуьнан шена гIийла хетачу мехкашна тIелата бакъо йоцийла а, цуо иза дахь, Къилбаседа Атлантикан альянсо цунна дуьхьало йийр юйла а.\nТIаьхьарчу шерашкахь Оьрсийчоьнан, Малхбузенан юкъаметтигаш толлуш зорбане даьхначех уггаре а шогаха Кремлан леламашна критика еш долу йоза ду и рапорт. Политикан корректаллий а, дипломатийн моттий йистха а битина, цуьнан авторша хьул ца деш, кхайкхам беш бу Малхбузенан куьйгалхошка, Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш листаре а, цу юкъаметтигийн керла юкъара стратеги кхолларе а.\nЗорбане яьлла масех сахьт а далале вуно шуьйра Малхбузехь а, Оьрсийчохь а йийцаре яккхинчу рапортан чулацамах цецвала меттиг ца бисина аьлла хеташ ву Малхбалерчу Европин институтан Iилман белхахо, политолог Чапханов Руслан. Цуна хетарехь, Евробертан куьйгаллина тоххарехь кхеташ ду, Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш хьалха хиллачу кепара лелон гIортарх, цунах гIуллакх хир доцийла а, и юкъаметигаш юхалистар шена тIедоьжнийла а.\nЧапханов: „Керла дац цара бохуш дерг. Хьалхара а, шозлагIа а Минскехь хилла болу барташ дохадахь, Оьрсийчоьнна дуьхьал кхин а керла санкцеш йохур ю бохург хьалхехь дуьйна дуьйцуш дара Малхбузехь. Вайна ма-гарра, Донбассехь долу хьал чолхе далар бен, толур дац. Цундела Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш кхин а шога йолуш дIагIур ю“.\nРапортан авторша кхин дIа яздо Кремло шен бакъйолу Iалашонаш хьалха а хьулйеш яцара, амма Малхбузено ша цунах ца кхета кеп лелайора, бохуш. „Оьрсийчоьно I0 шо хьалха дуьйна къедош дара, шен амбицех а, Iалашонех а дег, амма хIетахь Малхбузенна аьхна хетара, шена иза ца гуш санна Iер а, Оьрсийчоь либерала-демократин некъа тIехь кхуьуш йогIуш ю бохучу фантазех Iехаялар а. Украинера тIом – иза цу кепарчу Малхбузени и Оьрсийчура сигналаш тергал ца яран жамI ду“, - бохуш яздо цара.\nИштта цара билгалдоккху, Оьрсийчоьно шен интересаш Европин мехаллашца а, цхьаьнаболхбарах болчу кхетамашца а ца догIучу кепара яржош а, ларйеш а хилар. Цу хIуманна Европано дуьхьало ян езаш хилар а яздо цара. Малхбузенан я лаам а бац, я таронаши а яц, Оьрсийчуьра редим хийца гIорта, амма Путинан система карчаран а, йохаран а тIаьхьалонаш муха хир ю бохучух кхеташ хила еза Малхбузе, рапортехь чIагIдарехь.\nЦундела, Евробертан куьйгалло керла некъаш билгалдаха деза, массо а Малхбузерчу пачхьалкхаша Оьрсийчоьнца йолчу юкъаметтигийн цхьа стратеги а кхоьллина, шаьш цуьнца лелон дезарг, аьлла тешна бу рапортан авторш. Коьртаниг кху муьрехь, царна хетарехь, – Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна йолу санкцеш мал ца яр, уьш мелхо а кхин а шога яхар а ду.\nЕхха шийла лаьттар ю юкъаметтигаш


Таджикистанан президентан протеже. Эзарнашкахь таджикаша сатуьйсу оцу кхажбаларе\nТаджикийн йишлакхархо Хафизова Шахло\nТаджикистанан лаьмнашкарчу эвлахь лакхарчу классашкахь доьшучу Хафизова Шахлонна цкъа а ца моьттура, ша лекхна цхьа йиш бахьана долуш йоллу пачхьалкхехь а ша гIараер ю. Цо дIаолу халкъан илли тайначу Таджикистанан президенто Рахмон Эмомалис мехкан коьртачу шахьарехь хIоттийначу концертехь дакъалаца кхайкхира иза.\nПрезидента езаш тIеийцира йиш\nЦхьана дийнахь Камаробскан чIожан исбаьхьчу Iаламехь халкъан илли алар дехнера пачхьалкхан телехьожийлан журналисташа Шахлога. Цу тIера доладелира дерриг а.\n"Тхайн школехь хуьлучу барамашкахь локхура ас хIинццалц и йиш. Амма суна цкъа а коьрте ца деанера, со оццул гIараер ю аьлла. Телевизионехь гайтинера ас йиш локхуш. Дагахь доцург хилира кхи дIа – соьга хаам кхечира президентна чIогIа хазазетта и илли аьлла", - дийцина Шахлос.\nЦул тIаьхьа йиш лакха кхайкхира Шахло кху беттан 10-чу дийнахь полисхойн денна лерина вовшахтоьхначу концерте. Цигахь дакъалоцуш вара президент Рахмон а.\n"Концертан чакхенехь кхечу декъахошца цхьана юха а сцени тIе елира со, цу хенахь президенто шена тIе кхайкхира со. Юха а лакхахьа и эшар, дийхира цо соьга. Со йиш лекхна яьлча хаьттира соьга Рахмона: "Школа яьккхича деша стенга яха лууш ю хьо?" "Лоьрийн говзалла караерзо лаам бу сан аьлла", - жоп делира ас. "Дика ду, ахь доьшур ду цигахь, амма дIатаса мегар дац эшарш лакхар", - аьлла, тIетуьйхира цо, дуьйцу Шахлос.\nХIинца Хафизова Шахло 11-чу классехь доьшуш ю Раштскан кIоштарчу Гарм эвларчу лоьмар 1 йолчу школехь. Таджикистанан чоьхьарчу гIуллакхийн министро дIаэцна иза шайн урхаллан "Сипар" ансамбле. Кху аьхка школа чекъяьккхинчул тIаьхьа Душанбе медицинан университете деша гIур йолуш ю иза, "Сипар" ансамблца концерташка а лелаш.\n"Маре яха декъалйира со президенто"\nТаджикистанан президентан агIончашна хетарехь, пачхьалкхан хиндолчунна сагатдечу Рахмона Iуналла до кегийрхойн. ХIан-хIа, ша шена пиар еш ву иза, я халкъана ша дагавохийта лелош бахьанаш ду аьлла, хьажам бу президентан ражан критикийн. Амма бакъду, Таджикистанан бахархой тешна бу, президентца цхьанакхетар хиллачун дахар дикачу агIор хийцалуш хиларх.\nПачхьалкхан "Сафина" телевизионан программийн редактор йолу Хьасан Тасмина Iораелира 2014-чу шарахь Таджикистанан президентца хиллачу цхьанакхетарехь йистхиллачул тIаьхьа.\nУниверситете деша яха аьтто бира цуьнан президенто, доьшийла чекхъяьккхинчул тIаьхьа балха а ийцира "Сафина" телехьожийле. Карарчу заманчохь масех программийн автор ю иза пачхьалкхан телехьожийлехь.\n2012-чу шарахь Лондонехь дIадаьхьначу Олимпикан Аьхкенан ловзаршкахь борза даьккхира, масала, Чориева Мавзуна. Таджикистанан президентан протеже ю иза а.\nРахмон Эмомали а, Чориева Мавзуна а\n"Со йовза йолаеллачу муьрехь маре яхийта дукхахберш дуьхьал бара. Цхьана дийнахь спортан цIа схьадоьллучу церемонехь дара и, со президентца цхьанакхетча. ХIун планаш ю хьан аьлла, цо сайга хаьттича, Олимпикан ловзарш дирзинчул тIаьхьа, маре йоьдуш ю со элира ас. Со декъалйина, бокс дIа ма тасалахь элира цо. Масийтта бутт баьллачул тIаьхьа борзан мидал йохьуш Аьхкенан ловзаршкара цIа еара со. Толамца декъал а еш, хьайн хинйолчу карьерех ойла ян еза ахь аьлла, къадийра соьга Рахмона", - дагатуьйсу Мавзуна. 2012-чу шеран гурахь Бобоев Амоне маре яхара Чориева Мавзун.\nДагахь доцчу кепара Саидшонан кхоллам хийцина цхьанакхетар\nКушониен кIоштарчу хьехархочун Асроров Саидшонан кхоллам дагахь доцчу кепара хийцабелира президентца хиллачу цхьанакхетарх пайда а баьлла. Стохка аьхка Кушониен кIоштарчу Заргар эвла веанера Рахмон Эмомали белхан хьокъехь. Жигархошца цхьанакхеттачу хенахь микрофонна тIе а вахна, "ирс" ду тахана шена бIаьргашца пачхьалкхан президент ган аьтто хилар аьллера цо.\n"Къона хьехархо хиларе терра, суо уггар а ирсе стаг хета суна, тахана хьуна хьалха дIа а хIоьттина хIара къамел дан сайн кхаж баларна, лараме къоман лидер", - аьллера Асроровс. Цул тIаьхьа ша цунна лерина язйина байташ дIаешнера.\nХьехархочо шен къамел дерзийначул тIаьхьа, Рахмон Эмомалис хаьттинера цуьнга, зуда ялийна вуй хьо аьлла. Иза ялонза вуй хиъча, кIоштан Iедалхошна тIедиллинера мехкан президенто Асроровна нускал лахар а, цуьнан ловзар дIадерзор а.\nАсроров Cаидшо а, цуьнан нускал Худойдодова Марджона\nПрезидентан лаам кхочушбира кIоштан Iедалхоша хьем ца беш. Дарбан цIийнехь болх беш йолу медйиша Марджона ялийра цунна. КIоштан Iедалхойн делегаци яханера йоI дега-нене еха. Нускало дош деллера цуьнга маре ян, нагахь шен хинволчу цIийндас шега болх бойтур белахь.\nПрезидентна хьалха Асроров вистхилла итт де даьлча ловзар хIоттийра цушиннан.\nПрезиденто терго йина журналист Атовулло Хуршеди чIогIа лоруш ву таджикашлахь. Цо бахарехь, нагахь доьшийлан студент президентан протеже велахь, дукха лерина лелор ву иза дешна валлалц.\n"Президенто терго йинчо шена еллачу шансех пайдаэцаре хьаьжжина хуьлу гIуллакх. Царех дукхахболчарна хаьа: урхалхочо шайн дола мел ден, шайн гIуллакхаш дика хир дуйла", - боху Атовулло Хуршедис.\nТаджикийн Радио Озодин сайтехь ю кху материалан оригинал.


Мехкадаьтта дайдаларо таро йохийна Оьрсийчоьнан\nДечкен-бутт 15, 2015\nОьрсийчоь-- Мехкадаьттан мах охьаболуш бу. Елкинан беламе сурт.\nОьрсийчоьнна вуно даккхий зенаш хуьлуш ду мехкадаьттин мехаш кхин д1а а лахдалар бахьана долуш, амма и мехаш гергарчу хенахь лакхадовларе даха са ца дуьту тергамхоша.\nДуьненаюкъарчу финансийн аналисташна хетарехь, мехкадаьттан мехаш лахдалар гергарчу хенахь соцур долуш дац. ХIара бутт болалуш мехкадаьтта 50 доллар барррелах доьхучура лахделча дуьйна схьа, уггаре а лазамечу сценареш луьстуш, шайхалла деш бу тергамхой. Кху деношкахь и мах кхин а шина долларан охьабаьлла, ткъа уггаре а вевзачарех немцойн экономистана Кунце Фредерикна хетарехь, мехкадаьттин баррелах 40 доллар дехар а дукха генахь ца дисна. Ткъа цхьаццаболчу тергамхоша-м Оьрсийчоьнна гуттар а ирча прогнозаш кхуллу, мехкдаьттах 20 доллар деха а сахьт дац, бохуш.\nЦу кепара баккхийчу барамашкахь мехкдаьтта дайдаларан бахьана дукхахчу аналисташна СаIудийн Iарбойн куьйгалло юхьаралаьцначу политикехь го. Цу пачхьалкхено тIаьхьарчу шерашкахь мехкадаьтта даккхар а, дохкар а хаддаха алсамдокккхуш дара, дуьненаюкъарчу йохк-эцарехь и Iаьржа деши дохкаран барам иза эцалуучеран терахьал сов а хуьлуьйтуш.\nЦхьаьнатоьхначу Штаташкарчу финансийн аналисто Эльгуинди Яссера Дойче велле радиона ша еллачу интервьюхь билгалдаьккхира, Саудийн Iарбойн урхалла даханчу бIешаран 80-чу шерашкахь ша дина хилла гIалаташ кхин дан лерина яц, аьлла. Цуо дийцарехь, хIетахь цу пачхьалкхан куьйгалло мехкадаьттин мехаш лах ца далийтархьама и сурсат даккхар юх-юха а лахдора. Цунах заман йохалла саIудашна пайда ца хилира. ХIунда аьлча кхечу мехкадаьтта доккхучу пачхьалкхенаш са1удийн масалца иза даккхар лахдан ца тикира.\nЦундела хIинца цара мехкадаьтта даккхар лахдарна метта кхин стратеги юхьаралаьцна - шайн тешамечу а, политикехь гергарчу а клиенташна мелла а борахчу мехах мехкадаьтта дохкар, цу кепара дуьненчохь и сурсат духкучарна юккъехь алсамох йолу меттиг схьа а лоцуш. Кхузахь ала догIу, дуьненчохь мехкадаьтта доккхучу пачхьалкхашна юккъехь Саудийн Iарба хьалхарчу меттехь хилар а, цуьнгахь цу сурсатан мехаш хьалий-охьий дахарехь кхечу пачхьалкхашна бан вуно боккха Iаткъам хилар а.\nЦундела а бу аналисташа цхьа ойла йолуш - гергарчу хенахь мехкадаьттин мехаш лакхабевр бу бохучуьнга сатуьссийла дац.\nЦул совнаха, дуьненчохь карарчу хенахь хIоьттинчу хьолан терго йича, цхьаболчу аналистийн шеконаш кхоллало, мехкадаьтта даккхаран барамаш лах ца байта Саудийн Iарбано Цхьаьнатоьхначу Штаташца къайлаха барт биний-те аьлла, Оьрсийчоьнан экономикана кхин дIа а зенаш хилийтархьама. Цу тайпанчу моттаршана цхьа а дахкон тоьшаллаш дац, амма цу шина пачхьалкхан вуно гергара юкъаметтигаш хиларо и шеконаш бух боцуш ю ала меттиг ца буьту.\nМалхбалин Европин Интитутан Iилман белхахочунна политологна Чапханов Русланна хетарехь, къайле яц, Цхьаьнатоьхначу Штатийн, СаIудийн Iарбойн дуккхаъчу хеттаршна тIехь цхьа ойла хилар. Амма цара хIинца къайлаха Оьрсийчоьнна дуьхьал барт бина бохург чIагIдан йиш яц, тоьшаллаш ца хиларна. Мухха делахь, хIоьттинчу хьолехь уггаре а эшнарг Оьрсийчоь ю, бохуш дийцира цо Маршо радионе.\nЧапханов Руслан: „СаIудаший, Iамеркахойн, шеко а йоцуш, дукха чIогIа вовшех кхеташ а, вовшийн лелар къобалдеш а юкъаметтигаш ю. Делахь а, цара хIинца Оьрсийчоьнна дуьхьал барт бина бохуш чIагIдойла яц. Оьрсийчоьнан, мухха делахь а, хIинца зенаш дагардан дезар ду. Нах къелур бу. Схьагучу суьртехь, Оьрсийчоьнна цхьанна а кепара пайдехь хьал дац кхолладелларг“.\nХьахон догIу иштта, финансийн аналисташа мехкадаьттин мехех лаьцна деш долу Оьрсийчоьнан куьйгаллин дог таIон шайхаллаш тIечIагIдира масех де хьалха Саудийн элан доьзалан декъашхочуо Аль-Валид ибн Талал Аль Сауда ша Iамеркерчу хаамийн гIирсашна еллачу интервьюхь. „Со тешна ву, вайна кхин цкъа а гур дац, мехкадаьттин баррелах 100 долар луш йолу хенаш“, - элира цуо.\nДуьненчохь мехадаьттин мехаш охьадовларан бухбалош Аль-Валид ибн Талал Аль Сауда элира, и сурсат тIехсов доккхуш хиларий, иза оьцуш болчийн терахь лахдаларий ду бахьана аьлла. „Иракъехь вуно дукха мехкадаьтта ду доккхуш. Ур-атталла т1амо лаьцначу Либехь а доккха мехкадаьтта. Иштта кхечанхьа а. Ткъа дуккхаъ пачхьалкхеша альтернативан ягоргаш кхулуш ю. Иза ду мах охьабаларан бахьана“, - элира цуо.\nЦуьнца цхьаьна Саудийн Iарбойн элира кIента кIант волчу Аль Валида дацаре дира шен урхалло Цхьаьнатоьхначу Штаташца барт бина, Оьрсийчоьнан экономикана зе дархьама бохург. „Иза дошдоцург ду. Саудийн Iарбано цкъа а дийр дацара и саннарг, хIуьнда аьлча цунна шена а хуьлу, Оьрсийчоьнна санна зенаш“ аьлла.


Гацаев СаьIид. Ненера кехат. World News in Chechen — все новости (вчера, сегодня, сейчас) от 123ru.net\nWorld News in Chechen » 24.02.2020 » Гацаев СаьIид. Ненера кехат\nСан ма чIогIа сагатделла хьуна.\nХIун деш ву хьо? Муха веха, Iа?\nВелавелла хьо дIавахчахьана,\nЛетта догу кийрахь шийла Iа…\nАрахь бIаьсте ша кIежтуьйсуш лаьтта,\nЗаза даьржа сенчу бацала.\nХьо цIахь волуш дара суна атта,\nЦхьа а тайпа гIайгIа яцара.\nХьоьга хьуьйсуш санна,\nНаггахь таьIна гIийла хетало.\nШайца мерза Iийнарг веза царна,\nМохехь лестий, сарахь тохало.\nХьо Iавалар тамаш,\nЧIогIа тамаш хета массарна.\nБукъ а тоьхна меллаш,\nХалахета шаьш дIатасарна.\nМехкарий а хаза,\nЭхь-бехк лоьцуш, хетта буьйлало:\n«ЦIа вогIий те? Дукха хан ю ганза…»\nЮьхьца цIийлуш, эсал бийлало.\nХIун жоп лур ас?\nХIун аьр тIаккха цаьрга?\nБIаьсте ша а, хьоьга сатесна,\nЙоьлу, ека шен йовхонан цIергахь,\nЙоьлу, ека, эсал лестина.\nЦIа волахьа, сан са теданалий,\nХIоккхул хазчу сенчу бацала.\nГIашца хьийзаш, можа гуьйре яле…\nГена некъаш оьшуш дацара.


Гуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат RFE/RLSites by Language\nКанада а, ГIажарийчоь а\nОршот-де, Чиллан-беттан 08, 2016 Меттигера хан 06:42\nГуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат Шайн мехкан ницкъаллин структураша Дагестанан дозанца дIаьяьхьна тIеман операци бахьана долуш саготта бу Гуьржийчоьнан бахархой. Дуккха а наха хоьтту, кхин дIа хIун хир ду. Гуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло ца дуьйцу, шаьш Дагестанера баьхкина хилла бохуш бийцина нохчийн тIемалой хIун Iалашо йолуш хилла а, мел кхераме хилла а Гуьржийчоьнна.\nГуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат.x Гуьржийчоьне тIом кховдо сиха яц Кавказ-Имарат.\nГуьржашка тIом кховдо сиха яц Имарат\nКестта Тбилисина гергахь гучудовла там бу Имаратан эскарш, бохуш, вовшашна кхерамаш туьйсу гуьржаша.\nДелахь а, Кавказ-Имаратан куьйгалхой Гуьржийчоьне тIом кховдо сиха болучух тера дац. Цунах лаьцна Маршо Радионе хаам бира Имаратан муджахIид ву ша, аьлла, телефон тоьхначу Абу Хьамза цIе йолчу стага. Цкъа дуьххьара, хилларг хIун ду къасто дагахь ду шаьш, бохура цо.\nАбу Хьамза: «Сан цIе Абу Хьамза ю. Дагестанан а, Гуьржийчоьнан а дозанехь хилла инцидент, кхузахь хилла болу и болх ... вай беш болх бу оцу тIехь. Толлуш ду, бехке мила ву, муха хилла, мичара схьадаьлла, хIун хилла. Цундела массо а вежаршка, цхьа сих а лой, бехке бешший, бекхам бешший, чIир кхайхкошший, болх ма бе, аьлла, дехар ду сан.\nХIунда аьлча куьйгалхоша (шайн) нах а хаьржина, таллам а бина, бехкеверг а, воцург а билгал а ваьккхина, хилларг хIун ду а хьаьжна, официалан дIахьедар дийр ду. Бекхам бан а, чIир эца а муьлххачу а хенахь кхуьур ду вай.\nЦундела къаьмнашна юкъахь зулам долу хIума, цхьана а агIор, хилларг хIун ду, хьенан куьйга хилла, мила бехке волуш хилла бохург хиина даллалц, дехар ду массаьрга а сатухуш хилар».\nДийцинарг вара Имарат Кавказан муджахIид ву ша аьлла, Маршо Радионе телефон тоьхна Абу-Хьамза цIе йолу стаг.\nВай! ткъа иштта муьлххачу а стаг , билггал иза мила ву ца хууш, цо дуьцург телефонехь т1е оьцу аша? Я цо ша муджах1ида ву аьлла хаамбарх тоьуш ду ?! Суна бехк ма билла, просто аш иштта хаам ларарх цеццвалла хоьтту ас\nКадыровс Касьяновна а «туьйхи» инстаграм Нохчийн яздархо, хIун хьал ду хьоьгахь?\nНохчашна шайн гIиллакхех десте а таръеш... ГIезалойн сепаратизм - Оьрсийчоьнан чаккхенан детонатор


Беха некъ романан кийсиг\n1 февраля в 13:23 (2010 г.)\n1944-чу шеран февраль беттан 23-г1а де ду х1ара. Саралц г1аш некъ бо оха. Маьрк1ажан хенахь бода т1ет1е1аш бу. Лаьмнаш хьулдина лаьттачу лайн к1айлла бен дийнан серло яц. Итум-Кхаьлла боьдучу некъаца йолчу Бечига олучу эвла кхечи. Шийла а, г1ийла а, тийна а лаьтта тахана 1уьйранна дай ц1ера баьхна, байлахь йисина эвла. Эвлана т1екхочучу хенахь НКВД-н эскаран майоро омра до лакхарчу лайтенанте:\n– Оцу керта чуберзабе х1орш. Буьйса кхузахь яккха езар ю... Вах1аба б1овлашка нохчийн маттахь д1ахьеди майоран омра...\n– Ой, ткъа, т1едог1учу а, бухарчу а лай т1ехь муха йоккхур ю буьйса? – аьзнаш хеза.\n– Х1ун дийр ду? Вай магаран, цамагаран к1езиг бала бу майораа, – элира Вах1аба, – же-ямлаш, Махьмуд, Мохьмад! Катоххий ц1е юсалаш...\nЗударшний, мехкаршний эвхьаза хилийта, уьш а, бераш а ц1арна гонаха д1атарбала парг1ат битархьама, бечигахочун раг1у к1ел д1абаха божарий: къена а, кхона а нах – Ахьмадукъа а, Вах1аб а, Х1арон а, 1умар а, Махьмуд а, Мохьмад а. Раг1у к1елахь Махьмудий, Мохьмадий д1асадаржийначу докъар т1ех охьахевши уьш. Долчо верта а, йолчо кетар а т1еозий. Шаьшшимма диначу жимхалина баккхийнаш резахила лууш, вахана шен ненера Кебиригара кхалла х1ума а еа Махьмуда.\n– Иштта дика хир ду вайна, ваши, – боху Махьмуда шен ден девишига Ахьмадукъе, – дуй? Мацалла дала 1ачул?\n– Дика-м ц1ахь – Б1авлахь хир дара вайна, – боху Ахьмадукъас, – х1окху дена вир хиларша дитинехьара. Ца дуьту-кха вай вешан лаьмнашкахь даха а, дала а. Ца дуьту, дера, дита а-м...\nАхьмадукъин ог1азе къамел, кар-кара оьцуш, кхид1а дахдалале Вах1аба, д1атевжинчуьра хьала а нислуш, боху:\n– Даккхахьаа, Ахьмадукъа, бисмилла. Айхьа а кхалла, тхоьга а кхаллийта х1ума. Дуьззина цхьа дей-буьсий д1а ма делин вай даазий, малазий. Махьмуда ма-аллара, иштта дика хир ду моьтту суна а. Кхин а дика-м, Ахьмадукъа, ц1ахь хир дара, ахь ма-баххара. Делахь, а иза д1адаьлла.\nБисмилла даьккхи Ахьмадукъас. Цо хьалаийци, Махьмуда массарна а доькъуш, шена хьалха йиллина жижиган коржам а, сискалан юьхк а. Мацалло кийра буъушехь, г1айг1ано чомах догдохуш, вухакхетта 1а иза. Бехказлонна санна, наггахь кхоллу. Оцу бодашкахь шаьш вовшашна гуш дацахь а, яъане ца юуш ша сацар некъан накъосташна новкъа долу дела, ша юуш ву моттуьйту Ахьмадукъас.\nХьалха долийна, дерзаза долчу къамела т1е юхавоьрзу Вах1аб:\n– Ахьмадукъа, – боху цо, – вайл хьалхарнаш а ца бахийтина вайн лаьмнашкахь-м ког хецна. Даима т1елетачу мостаг1ех, г1еранех шаьш а, шайн доьзалш а ларбаран ч1аг1онна йина ма ю б1аьвнаш а, г1аланаш а. Ала дашна, хьан деден 1ежин хилла Б1авла чохь лаьтташ ерг а, кхиерш а.\n– Вайна а йолуш яра-кха и б1аьвнаш, – боху Ахьмадукъас, – ваьш а, доьзалш а, и б1аьвнаш а ларъян вай къонахий хиллехьара.\n– Б1аьвнаш, дера, ян ма яра, Ахьмадукъа, – боху Вах1аба, – амма ницкъаш цхьатера бацара-кха. Со х1ун ала г1ерта хьуна аьлча, дукхах болчара к1езгах болчарна г1ело еш схьадог1уш ду дуьне. И цхьаъ ду. Шолг1а-делахь, 1едална муьт1ахь хила дезаш ду...\n– Герзаш д1адехира вайгара «Советан 1едало лардийр ду шу», аьлла, ледина, – боху Ахьмадукъас, – х1ара ду-кха х1ара, Вах1аб, вай вай лардар. Лар-м хьаха, до цхьаъ д1аса а ца волуьйтуш. До те. Дера до.\n–Ахьмадукъа, – боху Вах1аба, – суна хетарехь, Дала вай вай зиэн, вайн собар, ийман мел ду хьажа белла вайна х1ара бала. Вай дуьххьара ловш а бац хьуна х1ара. Хьан нанас Говхьара, 108 шарахь ма ехирий иза, юьйцуш ма хезна вайна вайн дайшна т1ех1иттина яккхий халонаш.\nСхьахетарехь, Ахьмадукъа, Байс (йоккхаллин сий деш иштта йоккхура Ахьмадукъин ненан Говхьаран ц1е ц1ерачара) буьйцуш вайна хезна болу Субед, Сарта, Менга, Тохтамыш, Астаг1а Тимаркъа баьччанаш болуш цхьа 1аж-м1аж б1онаш баьхкина зама 6-7 б1е шо хьалха хилла. Хиллий? Вах1аба йоху ц1ерш, терахьаш хезча, хуьл-хуьлуш, ладог1а герга хили 1умар, Х1арон, Махьмуд, Мохьмад, бета т1ера дааран цуьргаш шийлачу куьйгашца д1аса хьокхуш.\nКъамелана т1ера воцчу, ткъа х1инца селханлера оьг1азаллин чарп т1ераялаза волчу Ахьмадукъас, дог ца дог1уш, жоп ло Вах1абна:\n–Иштта олура моьтту суна Байс. Дуккха а хан ма яьллий цо и дийцинчул т1аьхьа. Цхьадерг дика дага а ца дог1у...\n– Суна дика дагадог1у. Вай кегий долуш, 1ежин б1аьвнан кхерча хьалха, цунна гонаха ховший, Байга, юха а, юха а дуьйцура вай...\n– Вах1аб, со хууш вац-кха х1окху хьакхарчаша х1ун де боху! Со сайн к1отарахь, мискачу дийнахь 1аш ма вара.\nВах1аб, жоп даларца, велаозаво:\n– Мискачу дийнахь 1аш, хьаха, вацара хьо-м, Ахьмадукъа. Хьан а, Жовбетаран а даьхний, жай тахана вайн ваьшца д1адига йиш хилча, берриг б1авлошна итт шарна тоъал рицкъ хир ма дара.\nАхьмадукъа ша 1аччохь верта д1аса а г1аттош, хьалатохавели:\n– Т1аккха х1окху хьакхарчех летта велча бехк буй, бан а?!\n– Х1ан-х1а, Ахьмадукъа, – боху Вах1аба, – Хьаьжас аьлла ма ду: «Шел нуьцкъалчу мостаг1чух летта валар ша-шен вер санна ду. Ша-шен вер уггра даккхийчу къинойх къа ду». Таханлерчу хьолехь латарал, валар г1олехь цхьа х1ума дагдеанера суна-м.\n– Х1аа, и х1ун ду техьа? – олуш Ахьмадукъа Вах1абна улле юха д1атарвели, цуьнгахьа юьхь а ерзош.\n– Ахьмадукъа, – боху Вах1аба, – карахь схьаэца ялтех х1ума йоцуш, хилча а, я бераш, я ялта бен схьаэца аьтто боцуш арабаьхна доьзалш бу вайца. Говр йолчо говрахь, вир долчо виран кажарна т1ехь ялта новкъадаккха а ца дити вай. Салаз, вордий-м вайн хилла а, лаьмнийн некъашкахь мегна а яцара. Х1ета а, вуьту а къацахетаршна юьсуш хьаьжк1аш ма юй х1окху кертара араваьккхинчу бечигахочун. Йоцчуьнга хьаьжк1аш схьаэцийтича бакъахьа ма хетара суна-м.\nАхьмадукъас, дош алале, корта ластий: юха а, юха.\n– Вах1аб, ас хьайн дош дохий аьлла ма хеталахь. Иза хьарам ду. Хьаьжас аьлла: «Шайн доцчу, шайн куьйгашшций, хьацарций даьккхинна доцчу нехан х1уманах ларлолаш».\n– Лачкъош ма дац вай, Ахмадукъа, – боху Вах1аба, сихха, ах аг1ор цуьнгахьа а воьрзуш.\n– Хаьа суна. Лачкъош дацахаь а, нехан ду шен доцург. Ду те, Вах1аб.\n– Дера, да-м ахь ма-бохху ду, да хьалха волуш, цо луш делахьара дика хир ма дара, Ахьмадукъа. Аса-м г1аддайна, ойла ма йинера: некъ бахлахь, мацделла бераш делха дуьйлалахь х1ун дер техьа, аьлла. Мацалла хала ю-кха. Воккхачо-м сатухур дара. Жимачунна д1аеха бен ца хаьа-кх.\n– Мацалла ян а ю хала, Вах1аб, – боху Ахьмадукъас, – мархийн баттахь цхьа де лардан а хуьлу хала. Амма, хьарам дийна вуьсучул мацалла валар г1олехь-м ду, дан-м. Мацаллел ч1ог1а вай кхера дезарг жоьжахати-м, дера ю. Ю те. Дала лардойла вай.\n– Амин! – боху Вах1аба. – Х1окху эвлахь ваьхначу Мусаев 1абдул-Къедаран къийдала х1ума-м дацара-кхин вай караэцначу ялтех.\n– 1абдул-Къедар элира ахь, Вах1аб? – хотту Ахьмаддукъас, – Колхозан пирсдатал хилларг вуй ахь вуьйцург, ван?\n– Ву. И ву, – боху Вах1аба, – хьуна вевзаш хила веза хьуна иза-м, Ахмадукъа. Туьканахь болх беш а ма варий иза...\n– Ой, дера вевза дукха дика-м, – боху Ахьмадукъас, – комаьрша стаг вара. Дера, вара ва а-м. Ша санна комаьрша ц1енана Бикату а ма яра цуьнан, ян а.\n– Суна ма хаьара, Ахьмадукъа, хьуна иза вевзаш хир вуйла, – боху Вах1аба.\n– Ой, суна муха ца вевза. Итум-Кхаьлла воьдуш-вог1уш дукха хилла сан ламаз дан а, х1ума кхалла а цаьрга чуверзар. Т1ек1елдина ц1енош ма дуй цуьнан, дан а.\n– Ду те, – боху Вах1аба, – хийла М1айста а, Маьлхаста а, Б1авла а, Т1ерла а, кхечу ярташка д1асавоьдучу некъахочунна хьошалла дина, г1аш волчуьнга т1ехаа говр елла къонах ву иза. Цкъа иштта цо йигийтина цуьнан говр хьацаран чопашца, г1елйина ц1а ялийна хиллера: «Х1ара болх байта-м говр ца елча а ма дацара х1умма а», – ц1ерачара аьлча, цо элира боху: «Цуьнга кхул т1аьхьа кхин ца елчхьана д1адолу. Бакъду х1окху хьайбанах къа хета»...\n«Хьайбанца къиза хилар, цунна г1ело яр доккха къа ду», – ма аьлла Хьаьжас, Дала къайле ц1инъяро.\n– Аьлла те. Дера, аьлла, – боху Ахьмадукъас, – цо кхин цхьа х1ума а динера-кхин. 1едалх къаьхкина лелаш волу ши-кхо стаг веана хиллера иза волчу хьошалг1а. Т1аккха 1абдул-Къедара аьллера боху: «Хьошалла даран вайнехан 1адат ч1ог1а хала ду суна. Делахь а алаза ца долу. 1едалца эг1амехь долчу шуна синкъерам а бина, сайн юьртахошна сингаттам бан луур дац суна. Шуна т1аьхьабевлла лелачу чекисташа шун лар сайн ц1ент1ехь лацахь, хила тарлучу т1амахчул ч1ог1а кхоьру со сайн юьртахоша буьллун болчу бехках».\n– Суна а хезнера цо иштта аьлла, бохуш, Ахьмадукъа. Гой хьуна, хьаша-да сел дукха лаьтташ долчу ц1ент1ехь зулам даьлла, юьртахошна лазам баларна кхоьруш, ларвелла ма хилла иза...\nВах1аб къамел дерзийта дагахь соцунг1а хили. Юха, Ахьмадукъина юьхьа дуьхьал а воьрзуш, боху цо:\n– Дера, хилла зулам ца дезаш, хила а-м. Иштта массара а, массанхьа а шаьш кхетош хиллехьара, ойла ян ма тарлора оцу обаргаш бу бохуш лелачу масех стага. Х1инца х1окху бале лаца дийнна халкъана т1ебеана бехк муха хета хьуна «Советан 1едална ямарт хилла!» аьлла. Иза-м бахьана дукхи дан-м... Амма оцу бахьанина некъ баккха ца безара. Х1а, дика ду, Итум-Кхаьлла яккха дохку, аьлла, шайн де ца хууш, т1е а летта, г1ара-г1овг1а яьккхира оцу наха. Х1ун хилира? Зулам хилира-кха!\nАхьмадукъа оцу сингаттамо г1айг1ане велаозий:\n– Оцу дийнахь ду хьуна иза. Ж1аьла леташ хезна, д1а араваьлча, кет1ахь стаг ву гехь шалгу топ а йолуш, говрахь. «Тахана Итум-Кхаьлла йоккхуш ю! Цигахь г1о дан стаг велахь, сихха д1аваийта!» боху-кх цо Ас ма боху: «Хьан хьаьнгара йоккхуш ю Итум-Кхаьлла? Хьайгарчу шалгу тоьпаца ц1ахь 1ийча бакъахьа вара хьо а. Зулам дан ваийта стаг вац сан».\nРеза воцуш, соьга гара а хьаьжна, говр хаьхкина д1авахара Советан 1едал дохо юкъ йихкинарг.\n– Кхин цхьа Дала тохар а ца динера ткъа? – боху Вах1аба.\n– Оццу дийнахь Шаройн к1ошта яккха цу аг1орхьа а т1елетта ма хиллера обаргаш. Цигахь а, Итум-Кхаьллахь санна, зулам бен дика болх ца бинера.\n– Халкъан бертаза долчу х1уманан т1аьхье беркатаза бен хуьлийла ма дац, Вах1аб, – боху Ахьмадукъас. – Итум-Кхаьлла а, Шара а х1ун дина йоккхур яра тахана шайн доьзалш а к1елхьара ца бахалучу нахе...\nБечигахь еарин дийнан 1уьйре ю дуькъачу дахкарх чорда чекхюьйлуш, хала йог1уш. Цхьанхьа къедаьлла уг1уш ж1аьлин узам хеза схьа. Башлаьмнийн кортошна, 1аннашна, хьаннашна т1ехула лилбаз-азца деттало ж1аьлин уг1ар.\nСалтий бохку юьстахехь г1адбахана.\nСахиллалц хьирсина ло канашца хьалаийдеш, буьйсанна янза йисинчу набарех шайн яххьаш самаяха «юьлуш» бу уьш. Куьйгаш лайца хьекхадо. Буьйса маьрша яккхарх баккхийбе энкавэдэшникаш. Шайн-шайн т1оьрмигаш достуш, консерваш, дакъийна 1аьржа бепигаш хьалаийдо цара. Мокхачу чоьэшна т1ехула дихкинчу доьхкаршна т1ера «сурилаш» схьа а яьстина, царна чуьра хи т1е а молуш, х1ума кхалла охьхевши уьш маь1-маь11ехь. Амма, я яххьашна т1е ло хьоькхуш а, я х1инца х1ума яа охьаховшуш а белшашна т1ера автоматаш охьа ца йохку энкавэдэшникаша.\n– Хаац, – боху Махьмудий, Х1ароний, – «Буьйш дехко а юхку, боху, цергаш, аьлла», дагахь кхобу ойла д1ахезна техьа царна?\nХ1ан-х1а. Д1ахезча а царан-м нохчийн мотт ца хаьара. Кхузахь буьйса яккха совцуш майоро аьлла ма дара «Арахьара т1ебан тарлучу кхерамах ч1ог1а ларлуш хила. Хенан х1оттам вайна тешнабехк бан ч1ог1а аьтто болуш нисбелла».\nЛейтенант Карпенко х1ума яа охьахевшинчу салташна т1ехьожуш чекхволуш ву.\n– Г1оза юург хуьлда!..\n– Баркалла. Тхоьца яа. Накъост лейтенант.\n– Ас йиъна. Яа аш.\n– Тхо х1инцца довлу хьуна, накъост лейтенант.\n– Х1аъ. Бакъахьа ду. Майор аравалале сихо ер аш, – аьлла, волавелла д1анехьа вели лейтенант.\nЛейтенант Карпенко хьоьжуш чекхволуш ву массанхьа а. Юьхь яьшна, чай мелла новкъавала кечвала чувахана майор бечигахочун х1усамера араваьлча: «Дерриг хила ма-деззара ду, накъост майор», – эр ду цо. Лейтенант низам долуш а, цул а сов дог къинхетаме долуш а ву.\n...Жантин Висхин доьзал некъана кечбеш йолчу доьзалан нанна Сапихьатна т1екхаьчча, соцу лейтенант. Хаац, оцу боккхачу доьзалан хьашташ кхочушдарца ларо г1ерташ йолчу Сапихьатах къахийтира я селхана майоре цо ма-аллара, «ц1ера шенаш дагабаьхкира» цунна. Т1е а вахана, Салманал, Султанал, Салавдил жимаха долу ши бер – церан ваша Сайхан а, йиша Сахар а хьаьстира лейтенанта. Кисанара схьадаьккхина дакъийна 1аьржа бепигаш (сухарш) дели.\n– Х1ун ала деза? – боху нанас Сапихьата.\n– Саг1а хуьлийла.\n– Саг1а аьлча цунна хуур ма дац, – г1ийла елаозайо Сапихьат.\n– Х1ун ала деза, наний? Дади? – хьалахьоьжу Сайхан а, Сахар а. – Х1ун ала деза? Х1а?\n– Исспасиба ала деза-кха, – кхетадо Сапихьата шен ши бер.\n– Исспасиба, нанас ма-аллара, боху Сайхана лейтенантан б1аьра а хьожуш.\nВашас Сайхана санна, ала г1урту йиша Сахар а:\n– На здоровье, малыши, – аьлла велаозий лейтенант. – 1аьржа б1аьргаш, хаза б1аьргаш аьлла, шина берана т1е куьг хьаькхи цо.\nМассарна а дала бепиг цахиларо дагахьбаллам бина, бехкала вахча санна, ойлане ваьлла лейтенант. Цо шаьшшинна деллачух цуьрг-цуьрг доккхуш, вежаршна Салманна, Султанна, Салавдина д1акхийдадо Сайхана. Сахаран б1аьра хьоьжу иза цо вежаршна ло ца ло хаархьама...\nШаьшшиъ хьаьстина, бепиган якъаргаш елла, д1авоьдучу лейтенантана т1аьхьа хьаьжначохь диси Сайхан, Сахар:\n– Дади, нани, вайн вашин ма бара цуьнан санна хаза седа (куйна т1ехь).\n– Бара те, – боху Висхас, – сан ваша Абуезид а ма вара иза санна ц1еэскархо.\n– Вара. Цо говраш, эмкалш ма еара-пирянгаш. Еарий? Тохара ц1а вог1уш? Дагадог1ий?\n– Еара. Х1аъ. Дагадог1у...\n– Иза ц1а вог1ур ма ву! Вуй? Х1а?\nШеха-а, ах забарца, велакъежа Висха:\n– Х1инца ваг1ахь-м вай ц1ахь карор дац вашина...\n...Лейтенант хьоьжуш лаьтта бераш самадаха хьоьстуш бохкучу зударшка. Кабихас шен ши бер Билаллий, Хьамилий, цу шиннан бедарш т1еийзош, некъана кечди.\nСан ненанана сан ваший, йиший самадаккха г1ерта:\n– Салавди, Зулпаъ, хьалаг1аттал, хьажал, дерриг бераш сама ма девлла, – бохуш. Нанис иштта д1асахьайина, хьаьстина Зулпаъ-м б1аьргаш схьабелла хьаьжи. Ах-улх. Хала а, атта а самавели иза. Амма Салавди юха а, юха а шен чета чу корта те1ош, д1ахьерча. Йовхачу пеша юххехь цициган к1орни санна.\nГ1одмийн ц1евнаш т1ехь, к1едачу меттахь санна, 1охку бераш. Ах1-ух1 деш, д1а а, схьа а хьекхало уьш. Б1авлара охьа Бечига кхаччалц г1аш некъ беш лайн йочано яшийна бедарш, мачаш сийсара арахь, бечигахочун кертахь латийначу ц1аро йохйинчохь кхин а диса лаьа царна. Сатосуш марзъелла набарш к1ордоза ю...\nМайор ларвеш волчу г1аролхочо-энкэвэдэшнико нуьйр тиллина, схьаялийна говр учени лами хьалха д1асахьийза. Луьста луьйзучу бергашца ло датадо говро. Х1инцца багайоьхкина г1орийна гаьллаш 1уьйшу цо. Б1аьргаш керчабо. Корта техкабо. Цкъа ирдеш, юха дийшош, лергашна тем ца буьту. Хамталле амал ю говран селхана дуьйна а. Майор, корах хьаьжча говр кийча а гина, бечигахойн х1усамехь х1усамнанас д1анисдинчохь лаьттачу доккхачу куьзгано шен кечвалар муха гойту а хьаьжна, сихха уча вели.\nЛейтенант-м х1инцале учахь лаьтта. Нохчийн бераш хьоьстуш ша майорана гарх ларвала луучух тера ду лейтенантана. Аьтту куьг лергана т1ехула дулуш, дег1 нисдеш майорана хьалха х1оьтти иза:\n– Накъост майор! Цхьа а тайпа къепе йохош х1ума хааделла дац. Со хьожуш чекхваьлла. Новкъа довла кийча ду адамаш.\n– Буьйса муха яьккхи аш? – аьлла сахиллалц зударий, берашший г1ора ца дойтуш, яьгначу йоккхачу ц1еран кхерчана т1евеа ахьмадукъа а, Вах1аб а, цхьаъ рон а, 1умар а, Махьмуд а, Мохьмад а.\n– Дика яьккхи оха-м буьйса, – боху сан ненананас...\nСийсара оха латочу хенахь санна, ц1еран кхерче хьовсуш лаьтта т1ебаханарш. Ц1е х1инца г1еллуш, шеллуш ю. Т1етоьхку бечигахочун дечигаш кхачийна. Кхерчал арахьа а дисина пхонан ург1алийн хаьштигаш. Чопаш сийсош даьгна девли. Д1аян ца лууш, юх-юха а садоь1у ц1аро. Полларчийн т1емаш санна, чимийн пардош дегало кхоьлуш, 1аржлуш лаьттачу алуна т1ехь.\n1одика йойла хьан, дай ц1ера баьхна Бечига! Марша 1ойла хьо, тхо дохдина Кхерч!\n– Новкъа довла! – аьлла мохь-ц1ог1а туьйхи салтичо. И мохь-ц1ог1а хезча, сан вешин Салавдин деган цуьрг тохадалар хаадели иза корталина юккъехь ги воьллина новкъа йолуш йолчу сан ненананна. Г1айг1ано шийла елаозий цуьнан сингаттамаша аьхна къена юьхь:\n– Нана яла хьан, Салавди, буйна лаьцна хьоза санна ма ч1ог1а дегадели хьан кхорб1елагал бен доцу дог...\nКортали юккъера, бенара ч1ег1ардиган к1орни санна, аракъеди Салавди:\n– Нани, салтис вай дуьйр ду боху?\nЮха а, г1аддайна, йоьлунха хили нани:\n– Дера ца боху, Салавди. Баххане а-м. Цо х1унда вуьйр вара хьо? Иза хьераваьлла-х ваций...\n– Салтис ма вийна, нани, Билалин, Хьамилин дада. Салтис топ тоьхна, вайн Гурпал ж1аьлам уха дийра?!..\n– Уьш-м цхьа кхин салтий барий, Салавди, – боху нанис Салавдин сатедан, – ма кхера хьо...


Полисхоша байинчу кегийрхойн кхел йийр ю Нохчийчохь\nНохчийчуьрчу прокуратурано кхеле дIакховдийна 2016-чу шарахь полисхошна тIелатар дан Iалашо хилла аьлла, вийначу Дагестанерчу 8 вахархочун хьокъехь бехкзуламан гIуллакх, хаамбо адвокатан Сабинин Андрейн информацина тIе а тевжина, "Агора" бакъонашларъяран тобано.\nТалламчийн версица, шина машенахь Нохчийчу боьлхуш хилла и кегий нах теракт дан Iалашонца, амма полисхоша юкъахдаьккхина хилла, уьш хIаллак а бина.\n"Дагестанера бахархой тIехь болчу шина машенна герзаш диттина , уьш чохь а болуш яьгнера машенаш. Лар ен даьндаргаш лелорна а, машенех цIе яларна а юкъахь зIе ца карийнера экспертиза йича а. Кега-мерса чевнаш хиллачу полисхошна дерриг а дицделла хилллера, цхьабоса кхетамчуьра а бовларна. Ца карийнера церан духарна тIехь оьккхуьйтучу хIуманийн лараш а", - аьлла, билгалдаьккхина Сабинина. Цо бахарехь, гIуллакх кхеле дIакхачийна, дайинчу берийн дай-наной гIуллакх юкъахдаккха реза ца хиларна. Оьрсийчоьнан Лакхарчу кхело доьху бехкзуламан гIуллакх листа Дагестане дIадалар.\nХьалхо "Медиазонас" яздира, Гуьмсан кIоштарчу Герзелна а, Энгел-Юртана а юккъехь ГIадужу-беттан 9-чохь буса байина бара уьш аьлла.\nОцу буса шаьш машенаш совцо гIоьртира, цара дуьхьал хьежа а деш, герз деттара аьллера ницкъахоша. Оцу инцидентех дуьйцуш, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана элира, ши -кхо бутт а бара Дагестанера "зуламхой" республикан дозан тIехь диверсеш ян гIерта аьлла. И тусаделлачу полисхоша ГIадужу-беттан 7-10 деношкахь тIетаьIIина ха латтош дара Гуьмсан кIоштахь аьлла, тIе а тухуш.\nБайинчийн гергарнаш тешна бу, шайн бераш полисхоша лечкъийнера аьлла: виъ Махачкалахь, виъ Хасав-Юьртахь. Оццу юьртарчу автосервисехь нахана а гуш, туьтмIаьжгаш йоьхначу наха лаххьийна дIабигинера и кегий нах. "Медиазона" хьостан хаамца, вовшашна башха бевзаш а ца хиллера и кегийрхой.


Эльсанов Ислам: Маршо - кхоллараллехь волчу стеган хIаваъ ду\nТахана гондIа лаьтта хьал дийца а, дIаяздан а декхарийлахь болчаргара, яздархошкара а, журналисташкара а кхинболчаргара а маршо дIаяккхаро доккха зулам ду къомана а, цу къоман историна а дахьашдерг.\nЭльсанов Ислам: Маршо - кхоллараллехь волчу стеган хIаваъ ду...\nСоветан пачхьалкхехь нахехь латтийна Iазап дуьйцуш йолу Александр Солженицынан "Архипелаг ГУЛАГ" книга Оьрсийчохь ара ца яьлла и язйина 20 шо даллалца, массо нахана санна, яздархошна а маршо йихкина хиларна. Тахана а ю иштта йийцаре ян йихкина йолу лазаме теманаш.\nМаршо бохург - кхоллараллин стагана мел мехала хIума ду дуьйцу вевзаш волчу нохчий яздархочо, кинорежиссера Эльсанов Ислама.\nЭльсанов Ислам:" Маршо - литературехь а искусствехь а волчу стеган хIаваъ ду. Маршо кIезиг мел хили а, болх бан паргIато кIезиг хуьлу."\nИштта, маршо нохчашна йихкина хиларо новкъарло йира яздархочунна, режиссерана Эльсанов Исламна ша дуьххьара фильм яьккхича, и массарна йовзийта а, ша юьхьаралаьцна режиссеран некъ кхиндIа дIакхехьа а.\nЭльсанов Ислам вина Киргизехь, 1956-чу шарахь. Юкъара школа чекхъяьккхина Устрада-ГIалахь. Нохч-ГIалгIайн Пачхьалкхан университетан 4-чу курсера юкъах а ваьлла, Москва-ГIалара Горькийн цIарах йолчу литературан институте деша вахна иза. Циггахь чекхъехира Ислама сценаристийн режиссёрийн лакхара курсаш а. Белхаш бина Нохч-ГIалгIайн книгийн издатетельствехь, радиохь а, Талламан институтехь а.\nЭльсанов Исламан 2 гулар араяьлла: "Малх чубузуш"(I985), "ЦIегIачу декхнийн боьлак"(1989). Дуьххьарлера дийцар Ошаев Халидна гайта аьтто хилла цуьнан.\nУниверситетехь доьшуш волуш, Iедало лураллехь латтош хиллачу литературан "Пхьармат" гуламан декъашхо хилла а ву Ислам.\nЦуьнан йозанаш гочдина ду норвегин а, ингалсан а, францхойн а меттанашка.\nТахана нохчийн литературин хьал муха хета хьуна, аьлла хаьттира вай Эльсанов Исламе, цо иштта элира.\nЭльсанов Ислам: "Таханалерчу нохчийн литературин хьал цхьа чIогIа генадаьлла кхиъна аьлла ца хета суна. 80-чу шерашкахь уггаре дикачу тIегIана тIехь яра вайн литература. Цу хенахь дика яздархой а, поэташ а гучубевлира..."\nИслама Нохчийчохь похIма долу яздархой а, поэташ а гучубевлира бохучу шерашкахь иза Нохч-ГIалгIайн книгийн издательствехь болх беш вара. Цундела вай хаттар делира цуьнга, хьо Соьлжа-ГIалахь книгийн издательствехь редакторан болх беш волчу хенахь, хIун бехкамаш бара редакторо ларбан безаш, аьлла.\nЭльсанов Ислам: "И бехкамаш хIетахь университетехь Iамош а бара, социализман реализм, коммунизман идея, бохуш. Амма и дерриге а ца хилча а, хIетахь яздархочуьнга язлора, цхьа ган а гуш дуьхьала ца хилчхьана...Иштта редакторо ша шена беш бехкамаш а бара цуьнан балхаца боьзна болу: арайолу хIума лакхара тIегIа долуш хилийтар..."\nМосква-ГIалахь литературан институт яьккхина волуш, цигахь хьехарчо волчу цхьана яздархочо элира Исламе сценаристан дешар доьшуш цхьана шина шарна саца хIунда ца соцу хьо, аьлла. Делахь а, Ислам ша халкъах а, махках а хаьдда дукха хан ю, аьлла цIавирзира. Амма хенаца сценаристан дешарах йолу ойла нош а елла, юха а вахна и дешар дийшира цо.\nДипломан балхана яьккхина йолу Исламан дуьххьарлера фильм араяьлла 2001-чу шарахь. Оццу шарахь "Сталкер" цIе йолчу фестивалехь совгIат даларца билгал а яьккхира иза.\nОцу шерашкахь ерриге Оьрсийчохь Iедалша яржийна хиллачу нохчашка цабезаман ачоно, дерриге халкъана санна, новкъарло йира Эльсанов Исламан кхоллараллина а. ХIетахь Оьрсийчоьно нохчашца дIахьош хилла политика бахьнехь, Европан гайтамашкахь дакъалаца дихкира Исламан фильмана.\nЦу дерригенах лаьцна дика дийцина шен эссехь "Нана" журналан нанас, байтанчас Куни Лулаа: "Берриге хааман гIирсаша нохчашна дуьхьала йолийначу фобино-ачоно йоккха лар йитира нохчашна тIехь. Муьлхха а нохчо Оьрсийчуьра бахархошна террорист хетара.\nНохчо, цуьнан политике хьежам мухха белахь а, Оьрсийчоьнан мичча маьIIехь цхьа а бакъо йоцу декъазхо вара. Иштта, Эльсанов Ислам хIетахь шен доьзалца Iаш хиллачу Москва-гIалахь "кавказан сибатхошца" лаьцна мостагIалла дара. ТIаккха Исламан тахана ша Iаш волчу Норвеге шен доьзалца дIаваха дийзира."\nЦу дерригенах а, шен режиссеран некъах а Ислама ша иштта дийцира.\nЭльсанов Ислам: "...Царна нохчийн тема ца езара. Оьрсийн кино йоккхийла лаьара царна. Амма суна принцип хетара сайна луъург яккха. Сан ницкъ а кхечира хIетахь и дан. Со цигахь доьшуш волуш Iедало хьийза а вора, со нохчо хилар бен кхин бахьана а доцуш. Цундела дIаваха дийзира сан. Иштта сан карьера юьйхира."\nХьайн дуьненан хьежамаша кхоллараллехь новкъарло йиний хьуна цкъа а, аьлла хаттар делира вай Исламе.\nЭльсанов Ислам: "Дуьненан хьежамаша сан кхоллараллина а новкъарло йина. И цхьа хан яра хIетахь хьайна луърг яздан йиш йоцуш. Советан Iедалехь цхьа кеп яра лелон езаш, цхьана зепаршкара аравала йиш йоцуш."\n"Маршо" боху дош мел мехала ду гойту вай динчу къамелехь йийцинчу Эльсанов Исламан кхоллараллин некъо а.\nМаршо - тахана нохчийн къомана йихкинарг, шен дуьхьа уггаре дикачех къонахаша са дIаделларг, шен дуьхьа хийламмо хало Iийшинарг... Ткъа вайх хIораммо а цу маршонан дуьхьа мискъазарратал бахьана дича хир ярий те и вайн тIекхуьучу чкъурана мукъне а?\nТбилисера поэт-сагIадалархо Гочечиладзе Давид\nКIудал кхин юзур яц шовдано...\nМассарна ца хета Даубреков Султан бехке\nКъийсаман, маршонан, къонахаллин поэт Юсупов Iилман


"Новая газета": ша-шена ирча таIзар къастийна волу Тепсуркаев вадийна хилла\nГезгмашин-бутт 10, 2020\nТIе камера а хьажийна, шишанна тIехаийна 19 шо долу Тепсуркаев Салман вадийна хилла, хетарехь, полицица дакъа долчу меттигерчу наха.\nИштта яздо "Новая газето", шегахь тоьшаллаш хиларх даре а деш. Редакцехь ю, газето яздарехь, Тепсуркаев маца, стенгахь хилла, муха вадийна къастош йолу информаци.\nЗорбанан гIирсо дийцарехь, Гезгмашин-беттан 5-чу дийнахь вадийна иза ша болх бан вахначу Нохчийчоьнал арахьарчу меттера. ШолгIачу дийнахь кхачийна Соьлжа-ГIала, карарчу хенахь хила мега цигарчу лерринчу ницкъийн "Терек" тобан декъехь, хета журналисташна. Уьш дагахь бу шайгахь гулъйелла информаци бакъонашларъечу "Мемориал"центре дIаяла – прокуратура таллам бан декхаре еш яздинчу дIахьедарх дIатоха. Оьшу кехаташ "Мемориало" хIинцале чуделла.\nГезгмашин-беттан 7-чу дийнахь Инстаграмерчу 1ADAT пабликехь араелира гIараяьккхина юьйцу видео. Иза Тепсуркаев Салмана ша хьажийна редакце, бохура хьостанан администрацино. Ша IADAT пабликехула махкарчу нехан наношна а, зударшна а вон мел дерг баьхна машанехула, царна ша баьхнарг шена дуьхьалдаьлла, цундела ша до шена таIзар, аьлла, верзина ваьлла волу Тепсуркаев хиира шишанна тIе. Шена шишанна тIехаа я тапча тохийта битинчу шина харжамах цхьаъ бу ша къастийнарг, бохура жимчу стага.\nХиламна комментари йиначех ву Оьрсийчоьнан президентан цIарх Нохчийчохь адамийн бакъхонашна тIехьажархо волу Нухажиев Нурди. Хилларг кIоршаме, иэхье зулам ду, шен хьукмато толлур ду иза, аьлла цо.\nТелеграмерчу IADAT канало ша схьайиллинчу 5 бетта чохь шена гонах гулвина 6000 сов ешархо. "Кадыров Рамзанан режимна дуьхьаллаттархой" олу шаьш-шайх пабликан авторша. Цара дуьйцу, гойту махкахь нах лечкъорах лаьцна а, Iедалан белхахоша бахархошна бечу Iаткъамех лаьцна а.


Оьрсийчоь -- Москох мэран харжамашкахь дакъалоцуш волу кандидат Навальный Алексей, Mоскох, 16Мар 2013\nНавальныйца къайлахчу къамелехь хиллачу массех кавказхочуьнга хаьттира Маршо Радионо, хΙун дийцира аш, муха гойтура оппозицин лидера, Москох мэр хΙотта а сахьт доцчу политика шен кавказхошка болу хьажам, национализмах мукъваьллий хΙара, аьлла.\nЦхьаьнакхетаран декъашхоша баркалла ала догΙу, уьш шаьш Навальныйна деллачу дашна тешаме хиларна – ца дийцира цхьаммо а шайга мэран дарже кандидат волчу оппозиционеро дийцинарг - иза дан хеназа ду, кΙира даьлча бен къамелан маьΙна Ιора ца даккха барт хилла тхан, бохура хΙраммо а.\nДелахь а, Навальный коьрта тема ю харжамаш хьехочохь, коьртаниг ву Оьрсийчуьра оппозици йийца яьккхича а, Ιедалан дайша ден къоланаш хьехочохь а, иштта кавказхошна дуьхьалъяьлла ксенофоби юьйцучохь а.\nХила тарлой, Москох бехачу кавказхоша Навальныйна шайн кхаьжнаш дΙалуш, боху хаттар а ду тахана актуалехь.\nОцу хаттарна иштта жоп ло кавказхошна дуьхьалъяьллачу ксенофобица къийсалучу Москохарчу кхарачочо, Оьрсийчуьрчу кавказхойн конгрессан куьйгалхойх волчу Таганидзе Султана.\nТаганидзе: «Навальный тоъал куьце яьлла фигура ю. Амма юкъараллан хаьшташ кхочушдан оьшург яц и фигура. ХΙаъ, ву иза юрист, бакъоларъярхо, цхьаццадолчу Ιедалан а, хьаькамийн а сакхташ Ιора а доху цо. Амма иза цхьа агΙо бен яц. Суна ца хета, кавказхоша иза диканна араваьллачех лору аьлла.\nДуьззина кхеташ дац, стенна тΙехь и соцур ву, стенга кхочур ву. Сан шеко яц, мэран дарже и кхачахь, вайна хьалха а тергалделла ма-хиллара, шен позитиван къамелаш тΙера негативан къамелашка иза вер хилар. Цундела суна ца хета цунах дика мэр хир ву аьлла. Вайна ца хаьа оцу стагера билггал хΙун дала тарло».\nОьрсий шайх доцчу къаьмнашна дуьхьалхΙиттар, ксенофоби, халкъалахь шашаха яьржина гΙир яц, иза Ιедалан дайша шайн леррина Ιалашонаш а йолуш кхуллу, естайо, боху Таганидзе Султана.\nТаганидзе: «Халкъан лахарчу а, юккъерчу а чкъоьрнех йоьлла вирус хилла а ца Ιа иза. Социологаша бинчу хаттамо ма-гайттара, Москох 1 процент бахархой бен бац кавказхой шайга лалуш нах бу олуш. Декъаза 1 процент. Вайна Москох урамашкахь гойла ду бахархошна кавказхой бΙаьрга бан ца безийла.\nИ дерриг – мода яц. Иза леррина пачхьалкх йохон кхоьллина хьал ду. Леррина цим тосуш бу къаьмнашна юкъа, юхьара эцна леладо и хΙума – халкъана юкъа херо юьллуш, халкъ гаранашка доккхуш. И некъ къастийначу нехан боккха аьтто болу, цара шайн гΙуллакх толамца кхочуш а до.\nЦунна аьтто беш вайн хьаькамаш а бу. Ца хаьа царна къаьмнийн юкъаметтигаш тоян, уьш дилетанташ бу, царна дукха хьолахь шаьш хΙун дан деза а ца хаьа. Национализман озехь къамелаш вайна массо а тайпанарчу хьакамашкара хеза тахана. Аьлча а, селхана и саннарг урамашкахь бен хезаш ца хиллехь, тахана иза пахьалкхан дайн кхетамца ду. Иза цара, эхь а ца хеташ, даржадо юкъарчу телехьожийлашкахь, радиочухула, газеташкахула.\nХаамийн гΙирсаша Кавказе, кавказхошка цабезам муха баржабо, муха хьал дестадо кавказхочуьнгара даьллачу вонна гонаха, иза дерриг а вайна гуш ду. Дуьйлу зуламаш, хуьлу ишттаниг а, амма, царна тΙ а тевжаш, кхуллу халкъалахь гамо. Юкъараллехь гамо есташ юйла гуш а ду вайна».\nНавальный а, и санна Ιедалца бертабаха ца туьгу кхиболу политикаш а ледара бу, лаккхарчу хьаькамалле хΙитта кийча бац аьлла хетачу политикашлахь бу массо а къаьмнийн векалш. Цара кхетадо Навальныйс мел дуьйцург а бакъ дуйла, иза халкъан дуьхьалонан лидер вуйла, ишттаниг оьшийла. Амма Ιедашца цуьнан барт бацаро кΙезиг а хоьтуьйту иза вукху агΙор. И тайпа шен гар довзийтира, Маршо Радиоца ша къамел деш, Москох дагестанхойн диаспоран коьртехь волчу Ιилманчас Абдулхабиров Мохьмада.\nАбдулхабиров: «Сан цуьнца цхьаьнакхетар ца нисделла. ЦΙахь а, Москох а бехачу дагестанхошца къамелаш деш а, ца гина суна и вевзаш стаг. Ган-м лаьара суна иза. Суна тов цо коррупцина дуьхьал кхайкхийна тΙом.\nОьрсийчоь цкъа а хир яц, коррупци мел ю, ехаш пачхьалкх. Оьрсийчоь санна коррупцин Ιинчу боьжна бисина мохк буй а ца хаьа суна-м. Кхаъ ца белча, цхьа а хΙума листалуш дац кхузахь. Суна ца хаьа, далур дуй Навальныйга цунна дуьхьал хΙумма а. Коррупцица цо бен тΙом мел бахлур бу а ца хаьа суна. Шек-м ву со. Ткъа Собянин мэр хΙотторца то-м деллера Москох хьал. Навальный, суна хетарехь, боккха болх гΙаттон ларалур ву аьлла ца хета суна».\nКъаьмнийн цхьаалла, царна юкъара гамонаш дΙаяхар коьрта болх хила беза кхетамчохь волчу политикан, аьлла хета нах а бу Оьрсийчохь. Цара кху деношкахь аьшнашка воху Навальный, цо шен харжамхошца цхьанакхеттачохь дечу къамелашца доьзна.\nНавальныйс Москох оьрсийн публикана хьалха олу, Москох дечу зуламийн ах дакъа мигранташа, аьлча а, оьрсех боцчу наха до. Иза бакъ дац, 17 процент ду стохка динчу зуламашлахь мигранташкара девлла зуламаш. Ткъа оцу 17 процент зуламашна юкъа догΙу доккхаха дакъа ду тΙебаьхкинчу наха бухарчу Ιедале шайх лаьцна хΙиттадайта кехаташ ца хΙиттадайтина боху зулам. Нах бойъурш мигранташ бац дукха хьолехь, оьрсий бу, боху «Грани.Ру» цΙе йолчу интернет-газетехула цхьана оьрсийн журналисто.\nОцу журналисто бехке во Навальный, иза, харц терахьаш а далош, ша «мигранташ» олу нах, кавказхой а, кхидолу къаьмнаш а сийсаздан гΙертарцна. Иза бахархошца харжаман компанех ловзар хилла ца Ιа, национализм яржор ду – кхеле дилла а догΙу, яздо «Грани. Руно». И ойла ю, гарехь, нийсса кавказхойн дегнаш чу а хьажна хазош. Кавказхой ца теша цундела, ша къайлахча къамел деш Навальный Алексейс оьрсех боцчу нахе мел хаза дийцина хила тарлахь а, иза национализмах цΙанлойла ду бохучух.\nНавальный - ши юхь йолу Янус


Ца ваьллачу денна бен волий махкара ара?!\nЦа ваьллачу денна бен волий мухIажир?!\nТховкIело лоьхуш тIаьхьарчу хенахь Европерчу пачхьалкхашка дIаоьхучу нохчашна доккхачу декъехь негативе жоьпаш кхочу Iедалшкара. Бахьана – Нохчийчохь тIом дIабаьлла, цигахь адамаш маьрша ду, царна цхьа а кхерам а бац аьлла Iедалхошна хетар.\nДаханчу 2017-чу шарахь 4000 гергга Оьрсийчуьра орамаш долчу наха тховкIело ехнера Германехь, 2100 сов Оьрсийчоьнан паспорташ долчара - Австрехь.\nЦу шинна а пачхьалкхан Iедал тешна ду, цу нахах доккхах долу дакъа нохчийн къомах мухIажарш хиларх. Царах 70 сов процентан тховкIелонах долчу дехарна дацаре жоп кхочу, шина пачхьалкхан мухIажарех йолчу хьукматийн терахьаша ма-гайтара.\nДоккхачу декъехь Полшехула Германе а, Австре а, цхьаццайолчу кхечу пачхьалкхашка а дIасабекъалучу Нохчийчуьрчу мухIажарий амма вуно кIеззиг шансаш ю, Европехь биса.\nНаг-наггахь шерашкахь шаьш тховкIело ехначу пачхьалкхашкахь хан а йоккхий, Iедало шайн дехарна негативе жоп даийтича, цунна дуьхьал юх-юх-а а аппеляцеш а еш, беха уьш, амма эххар а я Полше я Оьрсийчу юхахьовсабо Iедало.\nЦуьнан тIаьхьара масала - хьастагIа йоккхачу IалагIожца Москох доьдучу кеманна тIе а даьккхина, дIахьажийна долу 35 адам, шайна юккъехь дукхах дерш бераш а долуш. Цу 35 адамах доккхах долу дакъа 4 шарера 6 шаре кхаччалц Австрехь баьхна бара, цу махкахь орамаш тесна а, хала а, атта а дIатарбелла а бара.\nАмма царна тховкIело яла бахьана дац аьлла бара Австрерчу мигрантех а, мухIажарех а йолчу хьукматан сацам, царна Нохчийчохь кхерам бац, аьлла.\nЦуьнца цхьаьна оццу Австрин арахьарчу гIуллакхийн министраллин сайта тIехь Нохчийчоь вуно кхерамечу дуьненан регионашна юккъехь билгалъяьккхина ю.\n"Лакхара кхерамазаллин риск 3-гIа тегIа Къилбаседа Кавказехь! – аьлла ду хьукматан сайта тIехь яздина. "Боккъал а ца дахча шаьш ца довлуш хьал дацахь Дагестане а, Нохчийчу а, ГIалгIайчу а, ГIебартой-Балкхаре а ца дахар гIолехь ду, цигара чолхе кхерамазаллин хьал бахьана долуш. Нохчийчуьра гонахарчу меттигашка дIасабаьржаш болу кхерам йоллучу Къилбаседа Кавказехь а бу – Краснодаран регионехь а, Ставрополехь а, Адыгеяхь а, Кхарчай-ЧергIазехь а, Къилбасела ХIирийчохь а" - цу кепарчу дIахьедарца бахархой Нохчийчу а, цунна гонахарчу меттигашка а бахарх ларбо Австрин Iедало.\nТкъа цу меттигашкара бевддачарна болу кхерам тидаме ца оьшу. Германехь даханчу шарахь тховкIело а ехна, хIинца а цхьанна а кепара Iедалера жоп кхачанза ву Бахарчиев Салман. Цо ша махках валаран бахьанаш иштта дийцира: "Хазхеташий, самукъадолаший цхьа а стаг мухIажир а вер вац.\nДуккхаъ кеп-кепара бахьанаш ду цигахь - тIом бу, мацалла ю, таро ца хилар ду, болх ца хилар ду, могашалла ю, и могашалла йоцучунна дарба ца хилар ду. Цу бахьанехь муьлха а схьаэцча а иза цигахь догIуш ду. Ца хууш, ларамаза ахь цхьана хадо ца безачу стеган некъ хадабахь, иза а тоуьш ду-кх".\nБахарчиев Салманан башха баккхий сатийсамаш бац ша Германехь вуьтур ву бохучух. Цунна хаьа, Полшехула Берлине кхаьчна волу ша хьалха я тIаьхьа оццу Полше дIахьажор вуйла.\nДелахь а, шена негативе жоп кхачахь, цунна дуьхьал латкъам бан дагахь ву иза.\n«Ирсечу махкахь» хуьлийла дуй «экономикан мигранташ»?\nСоботка Вольфганг: Австрино кхидIа а депортацеш йийр ю нохчашна\nГерманера шаьш Польше "юхакхийсарна" кхоьру ГераевгIар\nКадыровн таIзарх Гуьржийчу уьду бахархой\nХьо оьшуш воцу мохк?\n“Даим а кхийрина девр дуй вай?"\n"Нохчийн мухIажирш Европана бале бевлла"?"