"Хьо реза ца хилахь - эхь ду"\nЛахьан-бутт 19, 2019\nМатериалан автор "Настоящее время" проект\nГIиргIазойчохь маре бига Iалашонца зударий идорах кино яьккхина Iамеркахочо Чанг Юджинияс. Волонтеран болх бан иза еанчу хенахь, цуьнан дешархоша дийцира цунна ала качуу олучу ламастех.\n"Дуьххьара кхузахь нускалш идош хиларх цхьан эвлахь хезира суна. Со гIиргIазо ю моьттучу меттигерчу яхархочо, ларлуш хилалахь аьлла, къадийра соьга. Оцу эвлахь суьйранна лечкъош хиллера зудабераш. Ара ма ялалахь элира соьга цу зудчо. Со инзаръяллера, кху заманахь иштаниг хуьлу-те?", - дуьйцу Чанг Юджинияс.\nТIаьхь-тIаьхьа шайн къайленаш юьйцу зудабераш алсамдуьйлура. Ишта тIекхиира Юджиния, ала качуу бохучу дешнийн маьIна "ка а тохий, вада" бохург хиллийла. Дуккхаъчу гIиргIазойн зударийн дахар хилла оцу ламастах доьзна.\n"Кест-кеста хаалора суна ишта мехкарий, тIаккха ойла хилира сан, зударий регионашкахь лечкъош бу аьлла.\nГIаланашкарчу бахархоша шайн цу кепара проблема яц олура соьга. Ткъа регионашкарчу йоьIарша кхетийра со, даим а цигахь цу тайпа хIума хуьлуш хиларх, тевехьожийлехь а, газеташ тIехь а цунах лаьцна дуьйцуш дац аьлла", - кхин дIа а дуьйцу Юджинияс.\nЭццахь ойла кхоллаелира Юджиниян ала качуух кино яккха. Масех шарахь дийцарш гулдина, сценарий язйира цо. Филм яккха ахча дацара, амма цуьнан сценарий Iаламат чIогIа тайнера режиссерна Нарынов Чынгызна. Цунах лаьцна кино яккха еза аьлла, сацамбира цо.\n"ГIалин дуккхаъчу бахархошна хета, и ламаст ширделла ду, регионашкахь шиъ-кхоъ цу кепара йоI ядийна меттиг бу, кхузаманахь лелаш дац аьлла. Амма гIиргIазойн кIошташкахула хьо волавелча а, школашкахь берашка берашка, хьенан-хьенан нана маре лачкъийна йигина хаьттича, классерчу ах бераша бохург санна куьйгаш ийдора. Инзара хIума ду иза", - боху Нарынов Чынгыза.\nМассара а вовшахдиттира кино яккха ахча. Юрджинияс хьоьхучу университетерчу студенташа а цхьана дохьура шайг-шайгара жим-тIама ахча. Пхеа шерачохь 50 эзар долларшкахь ахчанах ницкъ кхечира Юджиниян а, Чынгызан а кино яккха. Цуьнан чулацамехь гойту дена шен йоI езарх. Лачкъайо цуьнан йоI, амма дас шен ницкъ мел кхочург до иза цIаялорхьама. Цу кепарниг гIиргIазойн доьзалашкахь наггахь бен хуьлуш дац.\n"Наха олу дош дезох ду гIиргIазойн доьзалшкахь вовшийн болчу безамал а. Кегийрхоша бала хьоьгу оцу тIехула. Нехан караяхна йоI, тапъаьлла реза хила еза, ца хилахь – эхь лору. Дена а, нанна а маьIне хета наха шайн доьзалх олу дош", - боху Чанг Юджинияс.\n"Ка а тохий, вада" бохург ду гIиргIазойн маттара ала качуу. Ишта нисло йоI ядор:\n- "зуда яло гIертачо" а, цуьнан доттагIаша а урамехь ка а тухий, машен чу а хааой, хинволчу цIийнден хIусаме дIаюьгу;\n- цIийнда ву бохучун гергарнаш болчу хIусам чу юьгу бертаза йоI;\n- ядийначун гергарчара дехарш до йоIе, берта яло гIерташ, ишта ламаст ду гIиргIазойн бохуш;\n- нагахь санна, йоI къар ца луш, дIаяха гIоьртий, йоккхо зуда неIсагIи тIе охьаюьжу (казахийн а, гIиргIазойн а неIалт дахар лоруш ду къаночунна тIех ша а яьккхина араялар);\n- йоIана деца-ненаца зIене яла бакъо лахь, цара а дехарш до цуьнга, шайн тIе эхь а ца дохьуш, цигахь йиса еза хьо бохуш:\nЦхьанатоьхначу Къаьмнийн Организацин (ООН)зерашца, ГIиргIазойчохь хIора 24 шаре яланза ворхIолгIа йоI бертаза маре йигина ю. Шайн йоI ядина аьлла, тIьхьарчу пхеа шерачохь 900 стага арз динера. Бехкзуламан гIуллакхаш а ца даьстира царех дуккхачу хиламашна дуьхьал. Цецволийла а дац кхузахь: пачхьалкхан цхьайолчу регионашкахь 40 гергга процент божаршна зуда ядор вон болх бк аьлла ца хета.\nНускалш идорна дуьхьал къийсаман символ хилира шо хьалха лачкъийна дIа а йигина, цул тIаьхьа йийна Бурулай цIе йолу къона йоI. Медицинан колледжан пена тIехь диллина ду Бурулайн сурт. Иза йийначунна 20 шо хан тоьхна набахтехь даккха. Цхьа шой, ах шой даьллачул тIаьхьа резонансе хилла и гIуллакх дицдира махкахь. Хьалха а санна ГIиргIазойчохь зудабераш лечкъош ду хIинца а.


Даьлах кхерар — Сердало\nДIадахача пIаьраска дийнахьа Наьсарен керттерча юкъарча маьждиге рузба деш нийсвелар со. Цига имамал деш волча ЦIолой Хизира вай мехка латташ долча хьалах юхьанца къамаьл а даь, дIахо цу тIа гIолла Даьлах кхерарах лаьца хьехам беш хутбат дийшар. Ишта дар Хизира баьча хьехамгахьа хинна къамаьл:\n— Массавола саг ше кхеллача ший Даьлах кхераш, Цох эхь хеташ, Цо аьннар кхоачашдеш хила веза, шийна ялсамале Iалашъяр духьа. ХIана аьлча, Дала шийна гIулакх де мара кхелладац Аз шо, йоах вайга, сийдолча Къуръана чухьа.\nТахан вай дергдола къамаьл, — Даьлах кхерарах да. Массаза хутбат дIа мел доладеча хана оал вай, укх чу мел багIача нахага а, эггара хьалха из дIаяхачо шийга а – Даьлах кхера, аьле. Из фуд аьлча, вайл хьалха дIа мел бахача нахага а, вайга а, вайна тIехьа хург мел болча нахага а Дала шийх кхера яхаш деш дола васкет да. Цул совгIа, Даьла салам хилда цунна вай Пайхамара дезагIа долчарех васкет а да из.\nПайхамара асхьаб хиннача, Жабала воI МаIазо аьлар йоах: «хIай Даьла элча, васкет де сога, аьнна. ТIаккха, Даьла салам хилда цунна Элчас аьлар цунга: «Даьлах кхералахь, хье къе миска вале а, паччахьа вале а Даьлах кхералахь», — аьнна.\nДаьлах кхера яхаш деш дола васкет, дика мел дола хIама шийгахьа хьагулдеш да. Нагахьа, саг Даьлах кхераш вале, зулам дергдац цо, хьарамча хIама тIакхувдаргвац из, харц лувргвац из, нагахьа санна цхьан тоабан хьалхаваьнна латташ вале шийна тIехьарча наха тийшаболх бергбац цо, миска саг ше вале шийна доагIар мара хьаэцаргдац цо. Массаволча бусалба сагага Дала кхайкадеш дола хIама да Даьлах кхерар. ХIаьта Даьлах кхерар сенца хьаькхоачашхулаш да, сенца хьаховш да? – Из кхоачаш хул нагахьа санна вай Даьлах эхь хеташ дале. Даьлах эхь хеташ волча саго ма дарра Даьлах кхерар хьалдуз. Даьлах эхь хетар дика мел долча хIаманна бахьан да.\nДаьла салам хилда цунна, вай Элчас йоах ший асхьабашка, Даьла раьза хилва царна: «Хьога васкет ду аз, везеи воккхеи волча Даьлах эхь хеталахь, мишта? Хье бIаргагуш волча Даьла лаьх хьайна хетача тайпара Даьлах эхь хеталахь. Iайх фу леладу ховш хьайга хьожаш Даьла волга ховш Цох эхь хеташ хилалахь», — аьлар йоах пайхамаро. Цхьаькха васкет да Элчас даь тоба дирца дехке довла аьнна. Джабала воIо МаIаза, васкет де шийга аьнна дийхар йоах Даьла Элчангара. ТIаккха Пайхамаро аьннад цунга: «Iайха во хIама дича дехке валарца тоба делахь». Цхьаькханахьа йоах Пайхамаро иштта васкет дир аьнна: «Iайх во хIама дича цун тIехьа дика хIама делахь, Iа даь во цу дико дIадоадергда хьона», — аьнна.\nИштта Даьла Элчас вайга даьча васкетех да параз ламазаш лораде аьнна, ламаз дина бIоагIа ба. Элчас йоах, «Параз ламаз ма диталахь хье лоIаме а волаш, ханнахьа ламаз делахь, ламаз дича суннат Iамал елахь». Джабала воIо МуIаза йоах: «Ший кулг хьалаьцар Пайхамаро, ва МаIаз хьога васкет ду аз, хIара ламаза тIехьа, хIай веза Даьла хье хьоаха ве низ ба сона, хьайна хоастам кхайкабе, шукар де гIо де сона, хьайна хоза Iибадат де гIо де сона аьле из оалаш хилалахь, из тасбихь яханза ма Iелахь цхьан ламаза тIехьа», аьнна.\nИштта Вай Пайхамаро Даьла салам хилда цунна даьча васкетех кхоалагIа да, – «Iайха нахаца леладу гIулакхаш, царца ду балхаш хоза хилийталахь, цу наха хьайгара дика дIакхоачаш хилийталахь, наха юкъера гаргалол хоттар чIоагIдеш да хьона из аьнна. Адамаш хьакхелла Даьла хозача гIулакхаца ва хьона. Нахаца хозача гIулакхаца хила веза хьона», — аьнна аьлар шийга йоах Пайхамаро.\nДаьла Элчас аьннад: «Эггар хьалха Iа хоза гIулакх лаца дезараш хьа даи-нанеи да хьона». ХIаьта Дала Къуръана чухьа йоах: «Оаха васкет даьд нахага хьай даьцеи-наьнацеи дика хилалахь, аьнна». Иштта ший гаргарча нахаца дика хилар а Даьла Элчас вайга даь васкет да из лорадеш, кхоачаш деш, вай даьца, наьнаца, гаргарча нахаца масса долча адамашца хоза гIулакх долаш хила деза вай.\nАбу Зарро йоах, Даьла раьза хилва цунна Пайхамаро васкет дир шийга укх тайпара: «Гаргалол хотталахь, хаьда яле а гаьнаяьннаяле а, из хоттар наха юкъе эр-безам совбоаккхаш хIама да хьона. Доххьал хьайна хьадаьча дикан дика де ца а гIерташ хьайна во даьча сага Iа дика дар, хьайца дIахаьда вагIача сагаца Iа гаргалол хоттар дикагIа да хьона». Элчас йоах, Даьла салам хилда цунна: «Гаргалол хоттар вац хьона шийна дика дича цун дохьал дика деш вар, хIаьта гаргалол хоттар ва шийцара хаьдачунца хотталуш вар, шийна луш воацачоа хIама лушвар». Иштта Пайхамаро даьча васкетех да, кхалнахаца лерхIам лелабар хоза гIулакх леладар, царцара гаргалол хоттар, кхал нахаца дика хилар.\nСийдолча гIулакхех да-кх воай мотт вай лорабар, ши кулг лорадар. Пайхамара асхьабех цхьачар йоах, васкет де сога аьлар цхьанне, тIаккха Пайхамаро аьлар цунга: «Хьай метта доал дой Iа? ТIаккха цо, аьлар метта доал ца дой кхы сенна доал дергда аз? ХIаьта кулга доал дой Iа, аьнна хаьттар цунга Элчас цун ца дой сенна дергда аз доал, аьлар цо. ТIаккха Элчас аьлар, хьай меттаца дика дар мара ма алалахь, дикача хIаман мара хьай кулг тIа ма дахийталахь, има диллача сага болх ба хьона из», — аьнна белгалдир йоах Пайхамаро шийга хаьттачунна.\nВоашта ма могга дика хIамаш хьадеш, хозача гIулакхаца долаш, воай метташ бIехача, харцача, воча хабарех лорадеш, бакъдар мара ца дувцаш хила деза вай. Воа Даьла, тхоашка Пайхамаро даь уж васкеташ кхоачашдаьрех делахь тхо, дикаш дерех, делахь тхо цIена има дилла хьай лаьш тхох хургдолаш. Воа Даьла, тха мох лорабелахь, бусалба наьха мехкаш лораделахь, бусалба наьха сий, цIий лораделахь, кхычахьара зулам тхона чу ма дайталахь. Лораделахь тхо вонах а зуламах а.\nИз аьнна чакхваьлар ЦIолой Хизар. ТIаккха шоай ламаз а даь нах дIа-хьа къаьстар.\n← ЦIенал дика я, миччахьа яле а


Евробертах дIакъаста тарло Британи\nБритани Европан Берта юкъара яларехьа халкъо референдумехь лаам гайтар шийла кхаъ бу вуно дукха гонашна ша оцу махкахь а, арахьа а. Ша гурахь шегара дарж дуьту, махкана керла лидерш беза ала декхаревина хиллачо Британин премьер-министр Кемерон Дэвид а.\nЕарийдийнахь референдуман жамIаш гучудевлча, Британин халкъан лаам кхочушбан беза, цо Европан Берта юкъарадала лаьа боху, рогIерчу тIегIане мохк кхачош, баьчча висча, шена нийса хир дацара, аьлла консерваторийн партин хьалханчас Кемерона.\nРеферендуман жамI: Евробарт бита лаьа 52 процент харжамхошна. Цунах къастарна дуьхьал 48 процент нах бу.\n28 пачхьалкх, ах миллиард сов бахархой юкъабаханчу ЕвроБертана боккха эшам бу хилларг. Ткъа цуьнан чIагIо йохойолийнарг яра финансийн халонаш, юха цул тIаьхьа иммграцин кризис. Оцу шина балано шелбала болийра европахойн барт.\nХаамо дожийна цIеххьана Британин фунт-стерлинг, евро, лахбина мехкдаьттан мехаш.\nБрюсселехь Европан Бертан куьйгалхоша дIахьедина, Британи ма-хуьллу сиха юкъараяла еза пачхьалкхийн цхьаьнакхетараллера, аьлла. Евробертан президента Туск Доналда а, Еврокомиссин лидеро Юнкер Жан-Клода а, Европан парламентан спикеро Шулц Мартина а, Британи, шен гIулч тIех лазаме ерзале, къастаяла еза кхидIа ша дечух, аьлла.\n«Дезертирех Iалаш а луш, вешан цхьаалла чIагIйийр ю вайн 27-хIе а махко, - боху ша динчу дIахьедарехь Туска. ТIедогIучу кIиранах вешан Бертан хиндерг а хьахош, саммит дIахьор ю мехкийн лидерша, аьлла Евробертан президенто.


Гезгмашин-бутт 11, 2016\n-ХIай, иблисаш, Делан новкъа юхадерза! – олий йолало йоккха стаг герзах боьттинчу нахаца къамел дан.\n- Ва йоккха стаг, хIун ала гIерта хьо? – хоьтту машенна урхалла дечо.\n- Делан новкъа юхадерза! – юха а олу йоккхачу стага.\n- Делахь а, дерриг а дика ма ду вайна юкъахь, дуй? – хоьтту герзхочо.\n-Ма байъа нах, тIаккха шу а дойъур дац, - жоп ло къеначу зудчо.\n- Бераш дойъуш болчарна тIекхача лууш ву со.\n- Иза дитахь, хIун дан деза вай аша байъинчарна, аша арсаш хьекхначу курдашна? Иза дерриг а лело мегар доцуш дара. Ас дуй буу аша динарг цхьа а хIума Далла бохург дац аьлла. Делан новкъа юхадерза! Шух цхьа а дикане кхочур вац. Шу а кхочур дац, я Башар а кхочур вац. Аша лелориг боьха хIума ду! Шух цхьа а вац дика. Шу а дац дика, я иза а вац!\n- Баба, кхин хан яц тхан, дIаяла, дIагIо!\nАмма дIаяхале йоккхачу стага кхин цкъа а олу шен дагара.\n-Шух цхьа а тоьлур вац. Цхьа а тоьлур вац! Аша шаьш кхин дIа а вовше дойъур ду маймалш санна. Делан новкъа юхадерза, бераш! Делан новкъа юхадерза! Дала сацор вац Башар, шун аьтто а бийр бац. Шу дерш цхьаъ ду.\nЦул тIаьхьа байт йоьшу йоккхачу стага.\n- Баба, иза поэто яздина, - олий и байт ша тергал цаяр хоуьйту герзхочо.\n-Шу пачхьалкх (ДАIИШ, Исламан пачхьалкх) неIалт хилла ю! – олий Къуръан тIера сураташ даладо цо.\nСурат 10. Юсуф.\n13 ТIаьхьенаш хIаллакйина Оха шул хьалха, цара зуламаш дича‚ шайн элчанаш баьхкира царна тIе билгалонашца‚ – уьш ца хилира иман дилла. Иштта бекхам бо Оха къинош дечу къоманна.\n14 ТIаккха шу хилийтира Оха царел тIаьхьа латтан тIаьхье, Тхо хьажархьамма шу муха лела.\nЮха, Дела хьоьжуш ву аша лелочуьнга олий, кхин а Аль-Араф олучу 7-гIа Суратан юкъара ши аят даладо йоккхачу стага.\n7. 40. «Баккъалла а, Тхан аяташ харцдинарш‚ царна куралла йинарш - стиглан неIарш дIайоьллур ма яц царна‚ ялсамана гIура ма бац уьш эмкал механ Iуьрга йоллалц. Иштта бекхам бийр бу Оха къинош диначарна».\n7. 41. «Царна жоьжахатехь хир бу (вижа) мотт‚ царна тIехула цIеран пардо хир ду – иштта бекхам бийр бу Оха зулам динчарна».\n- Юхадерза Делан новкъа! – юха а хьехар а дой, дIайоьду йоккха стаг.\nДАIИШ-о йийсарехь кхобу Ракъан бахархой\nДАIИШера яьккхина Манбидж\nЙеменерчу эккхийтарна бехке ДАIИШ ю\nДАIИШ тобан пресс-секретар вийна\nIамерко а, Оьрсийчоьно а Шемах дийцаршдо


Бакаев Зеламхан ненера биоанализ эцна талламхоша\nКарабогIучу беттан 8-чу дийнахь 4 бутт бузу Соьлж-ГIалахь тIепаза вайна Москох веха нохчийн иллиалархо Бакаев Зеламха. Оцу заманчохь кост кхаьчна дац Зеламхан гергарчаьрга вайначуьнгара. Iедало шаьш лохуш ду, амма иза волу меттиг хаалуш яц шайна аьлла кIентан нене Бакаева Малике.\nКIентан кхоллам тергонехь латточу Маршо Радионо телефон туьйхира кхаарийдинахь Зеламхан нене, цхьана а кепара керла информаци кхаьчний кIантера хаттархьама. Цо бахарехь, кIира хьалха талламан комитете тIекхайкхинера иза, зуламан бехктакхаме гIуллакх доьллуш, биоанализ оьшу аьлла.\nБакаев Зеламха варах дуьххьара хаам зорбане баьккхира "Кавказ.Реалии" портало.\nЗорбан министро Умаров Джамбулата Нохчийчоьнан дозанал а арахьа лечкъийна Iаш ву, ша тIехьерчийна декхарш бахьанехь я ша шена пиар еш хьулвелла аьллера.\nНохчийчоьнан Iедало Германера схьаяийтина аьлла, иллиалархочун Бакаев Зеламха тIехь волуш видео гайтира меттигерчу телевизионан эфирехь. Оцу сохьта видео теллинчу эксперташа а, журналисташа а дIахьедира, яржийначу видеотIехь гуш йолу йийбар а, энергетикан хиш а Оьрсийчохь духкуш ду.\nБакаевн стоьл тIера PepsiCo компанино арахоьцу Drive Me энергетик немцойн туьканашкахь духкуш дац яздора цара.\nИштта журналисташа къастийра, Зеламха тIехиина «Нова 140» диван Москохарчу Rival фабрикехь йина хилар, ткъа лесташ долу «Вега» кресло Боровичерчу «Элегия» фирман хилар.\nЕврокомиссино тIечIагIдира,Соьлжа-ГIалахь вайна Бакаев Зеламха Европе кхаьчна цахилар.\nЗеламхан доттагIий тешна бу меттигерчу Iедало иза вигина хиларх. Официалан доцчу хьасташа яздора, Кадыровн гонерчу стага вигина бохуш.


"Дайн кхерчахь" цхьаьнакхийтира доттагIий\nОхан-бутт 26, 2014\nМогIарерчу бахархоша цхьаьнабетталуш гергарлонаш тиссар, вовшашна ган а гуш дагабийлар, синбIаьвнаш йоттар санна туьду Дудаев Мусас.\nКху деношкахь шатайпа гулам-цхьаьнакхетар дIадехьна Соьлжа гIалин Кадыров воккхачуьнан цIарахчу паркехь йолчу кунаки «Дайн кхерч» ресторанехь. Цу цхьаьнакхетаран шатайпаналла а, изза мух-мухха а доцуш, цхьа могIарера гулам цахилар доьзна дара, схьахетарехь, цуьнан декъашхой дукхахберш вовшашна дуьхьала гуш хиларца.\nМа-дарра аьлчи фейсбук чухула интернетехь тийсина гергарлонаш вовшийн яххьаш а гуш, дуьхь-дуьхьал охьа а хевшина, къамелаш а деш, дIадахьар санна тида догIу и цхьаьнакхетар. И ойла-хьажам дахаре берзош верг ву шен адамашка болу безам хьуламехь латталуш воцу, уьйр-юкъаметтигаш тийсаран говзанча бизнесхо Успанов Юни.\nБилгалдаккха догIу ресторан долахо волчу цо шен чоьтах хIоттош ду хьешашна массо тайпа даарш а, корта бахош доцу хиш а.\n«Соьлжа гIалахь дIадехьнарг рогIера 6-гIа цхьаьнакхетар дара. Тхан лаамна жоп луш дуьххьала цига баьхкинера лераме хьеший а: ХIирийн, ГIалгIай мехкашкара а, ДегIастанара а…Оха цхьанне а боьхкуш бац кхуза ванн некъ. Лаам берг муьлхха а оха тIеоьцуш ву. Цундела къаьсттина дукха хуьлу могIрера нах.\nТхайн коьрта Iалашо ас ишта кхетайо – интернет зIенехула а доцуш, адамашна вовшийн ган а, довза а таро ялар. ХIора а стаг шен чкъуьйриг чохь,бата чохь веха шву,кхечу агIор аьлчи. Тхо гIо дан гIерта-кх цу чуьра ара а ваьлла, дог дика адамаш а девзаш, цуьнга дахарх марзо эцийтарехь…» Дах ца деш аьлчи цу кепара кхетайо Успанов Юнис шайн Iалашо.\nАла догIу иза гIо оьшучунна комаьршша гIоьналлин куьг кхийдочех цхьаъ ву. Хийла тIелецна цо ша вехачу ХIирийн мехкан Мазалк гIалахь, кунаки кафе-музейхь Нохчийчуьра дешархой биста кхаччалц могIарера бахархой а,яздархой,Iилманчаш а. кхиболу кхоллараллин белхой а.\nХьаъ-хьаъ а ен йоцу яккхий харжаш а еш, уьйр-марзонаш туьйсуьйтуш, бIенне кхаччалца а, кхин а сов, хьеший луьстуш дIахьучу гуламийн мехаллех дуьйцуш ву махкахь дика вевзаш волу артист Дудаев Муса.\nМуса: « Дуьненчохь адаман уггар доккха ирс маьршша вовшахъкхетар ду. Цул доккха ирс дан а дац. Ишта цхьаьнакхетар кийрахь мохк безаш, адам дезаш мехала хIума ду. Вовшийн довзар, кхетар доккха хIума ду-кх. Цунна вогIу –кх со кхуза. Соьгара цхьаъ эшахь а эр ду-кх аша. ХIара цхьаьнакхетар безаме а ду. Маттаца мА ду дерриге а. Мотт хууш бацахь пхенашца лела цIий а хийцало. Нохчий мотт хууш берш а бу амма хийъча а нохчалла-м доьхна догIу»\nУспанов Юнис юьхьарлаьцна проект къаьмнашна юкъара херо эшорехь, доттагIаллин уьйраш тийсарехь вуно мехала лоручех ву ГIалгIайн махкахь шуьйра вевзаш волу журналист, байтанча, юкъараллин белхан хIайттархо Кодзоев Аслан.\nАслан: «Суна доккха маьIна долуш хета хIара цхьаьнакхетар дагадар а. Ерриг Кавказехь а тидаме эца мегар долуш дика хIума ду. Дала аьтто бойла оццул адамийн самукъадаьккхинчу Юни а»\nЦхьа дика кхаъ кхаьччух тера, шена хаза нехан санна дика тIеIаткъамаш бина кху цхьаьнакхетаро бохуш, воккхавеш вара хьехархо Сумбулатов Iиса а, актер Исламов Султан а.\nIиса:« Цкъа делахь доккха сагIа а ду хIара. ТIаккха адамаш юкъахь марзо яржаяр а ду хIара. Дехьа.сехьара нах а болуш дIабехьна хIара гулам вуно маьIне го суна, тIаьхьалонна а. Дукха адам ги суна кхузахь, девзи.»\nСултан: « Тахана ишта цхьаьнакхетарш чIогIа оьшуш ду. Къаьсттина мехала ду луларчу мехкашкара хьеший бахкар а, цаьрца гергарлонаш карладахар а. Хада а ца деш кхин а дIадахьа деза соьга хаьттича хIара тайпа марзо эцарш.\nХьажал, ишта цхьаьна хIирийн махкара схьа а баьхкина цара хаза аьлла иллеш а, ГIалгIайн махкара еъначу Бельхароевас лекхна йиш а. кхин а кхин стенан меха ду. Цкъацкъа артисташа политикаша ца дийриг до-кх юкъаметтигаш тоярехь а.машар чIагIбарехь а.»\nСоьлжа гIалахь, «Дайн кхерч» ресторанехь дIадехьна цхьаьнакхетар мехала а лерина, хьахийна Дудаев Муса а, Исламов Султан а воцуш, баьхкинера цхьа могIа яздархой а, артисташ а, журналисташ а, могIарера бахархой.\nВа сарахь суьйренца, интернет-шовданехь...\nБелла бала хьо, нохчийн мотт...\nЮха а цхьаьна болх бан дагахь ю Оьрсийчоьнан а, Британин а къайлаха сервисаш\nБале ваьлла "хьаша" дIахьажор а - бала\nГIаттан-Кхалара Хасуха - Советан Iедалан къизаллийн мостагIа (1 дакъа)\nГIаттан-Кхалара Хасуха - Советан Iедалан къизаллийн мостагIа (2 дакъа)


Товбеца-бутт 20, 2015\nМассех юьртда вохийна Нохчийчоьнан Iедало даржера кху тIаьххьарчу муьрехь. Доккхачу декъанна шайна декхарш мехкан администрацино ма-деххара кхочуш цадарна деш нийсло и таIзар, аьлча, коррупци лелорна. Ткъа цхьа юьртда вуй-те кхаьънийн маза кхуллушверг?\nЧоьхьарчу гIуллакхийн министаралло хааме даккхарца, карарчу хенахь цхьаболу юртдай хьарам ахча доккху некъаш шордарехь къахьоьгуш бу. Царех цхьа некъ бу доьзалехь хIоккхул стаг ву аьлла, кехат-тоьшалла лург юьртахошка токхамаш байтар. И тайпа зулам бахьнехь лаьцна Ножай-юьртан кIоштан Дечиг ГIалитIа эвлара юртда.\nПолисхойн урхаллин хьостано чIагIдарца, доьзал хьокъехь кехатан цуьрг язйийриг цо цкъа 8 эзар, цул тIаьхьа 20 эзар сом ахчанаш даьхна шен юьртахошкара. Нажи-Юьртан кIоштан кхело бинчу сацамца кхаьънаш эцарна иза лаьцна.\nЦуьнан адвокато и чуволлар тIех таIзар лоруш бина латкъам мехкан Лакхарчу кхело кIоштан низамхоша бина сацам хийцаза битина. Юртда маьрша витча, цо, тешашна кхерам а туьйсуш, новкъарло ян тарло шена дуьхьал долийна бехктакхаман гIуллакх кхиамца чекхдаккха аьлла, прокуроро ялийначу шеконна тIетайна Лакхара кхел.\nЮртдай а, кхиболу юккъерчу тIегIанара хьаьакамаш а, маьхькIамхой а цу кепара жоьпе ийзийна масалш кхузахь кIезиг дац. Цхьаболчу бахархошна хетарехь, лакхара охьа ду шадерг.\nНахера ахча дIаийзадан йиначу ламин-ирхенан уггар лахара цхьа киртиг бен яц юртдай: тIедиллинарг маса кхочуш а деш, хьашто хилахь, нехаш тIехьакха «аьшкал» бан аьтто а болуш. Ишта хьажам болучех ву Гуьмсан кIоштера Iиса.\nIиса: « Коьртехь болучаьргара охьа ду шадерг. Церан лаамций бен юртдайша хIумма а деш дац. Цара де аьлларг ду юртдайша дийриг. Ахча ца делча, цхьа метр латта луш дац. Хьан ворхIе да ваьхначу лаьттах юха а токхамаш бен боху.\nИ доцуш лаьтташ ду-кх сан гIуллакх. Сан да а, деда а баьхначу кертахь вехаш ву со. Соьга юртдас и ков-керт сан доладаккха ахча охьадилла деза боху. Iедалан бохчичу доьдуш а ма дац и ахча, маьхькIамхоша шайн кисана дуьллуш ду.\nЮртдайша шайггара йоккхуш цхьа гIулч а яц. Уьш баьхьар а бацара, масала кIоштан дена а ца хууш хьарам хIума лело».\nНехан хьашт-дезарш листарехь хьалха а, хIинца а юьртден хьукхамато бечу балха тIехь яккхий башхаллаш зееллачех ву Новр кIоштера Мохьмад. Цунна хетарехь, шайнне лаа а лиъна, шайн лаамехь лелош яц цара хьарам харцонаш. Иза тешна ву, лаахь а, ца лаахь а уьш цу хьоле бохуш бу аьлла.\nМохьмад: «Тохара, Советан Iедал долчу хенахь, хьуна дала декхар долу кехат маьхаза лора, харц кехат дала бахьа а ца бахьара. ХIинца кхоьруш хIума а дац, ахча дIаделчахьана, муьлхха а кехат луш ду-кх. Тхан юьртахь дала йиш йолчунна а, йоцчунна а, кхаьънаш схьа а оьцуш, латтанаш дIадеккъа.\nЦунна Iедало сацадайтина ду-кх и гIуллакх. Шайггара юртдайша и харцонаш лелор ю аьлла ца хета суна-м. Адам къарра-м ца ло. Тахана ахь цхьаъ дIа а ваьккхина, кхин хIоттийча, бутт-батте балале цо а изза леладо».\nЮртдайша шайна могуьйту харцонаш бахьанехь бистхиллачу могIарерчу нахах дукхахберш тешна бу, урхаллехь болчу Iедалдайшна хаа а ца хууш, кIоштан хьаькамийн аьллар кхочушдеш лелайо цара харцонаш аьлла. Бакъду, и тайпа ойла-хетарг буххера дуьйна а Iехам лорурш а бац кIезиг.\nМуха мега кхаъ ца эца?!


СИЗО-хь коронавирусан ун дала тарло лаьцна латточу гIалгIайн тайпанийн Кхеташонан куьйгалхочунна 67 шо долчу Ужахов Малсагна аьлла, иза цIера дIасавалар а доьхкуш, дIахецар дехна жигархочун адвокато Куриев Джабраила.\nМаршо Радионо яздира, стохка Магасехь хIиттийначу митингашкахь дакъалаьцна Ужахов бехкевеш хиларх, Iедалан векалшна дуьхьал ницкъбина аьлла. 2019-чу шеран Зазадоккху-беттан 26-чохь митинг йирзинчул тIаьхьа 150 эзар соьмана гIуда тоьхнера Ужаховна. ТIаьхьо цуьнан адвокатийн ницкъ кхечира 10 эзар соьме барам охьабаккха.\nЭпидемиологица доьзна хьал де дийне марсадолуш хиларна, лаьцначун адвокат тешна ву Ужаховн гIуллакхах катоьхна йист яккха еза аьлла. Цо дагадоуьйту, карабогIучу беттан 19-чохь лаьцна вуьтуш тоьхна хан чекхйолу, гIуллакх кхеле дIадала кечдеш хилар. Цундела изоляцехь латтон цаторийла яц иза, оцу юкъанна коронавирусан ун хьакхадала тарло цунах аьлла, дIахьедина Куриевс.\nМаршо Радионо яздира, 2019-чу шеран Заздоккху-баттахь гIалгIайн бахархоша Iедалхошца дага а ца бовлуш, Магасе протесте бовларх. ШолгIачу дийне яьллачу митингехь тасадаларш хилира гулбеллачарна а, полисхошна а юкъахь. Цул тIаьхьа леца болийра ГIалгIайчохь оппозиционераш.


Хьехархой зуьйш бу Кадыровн "комиссараш"\nЛахьан-бутт 14, 2014\nНохчийчуьра Iедал кегийрхой балийна а ца Iа низаме, оццу декъахь бу, масала, махкара хьехархой а - царна тIехь ду кху деношкахь Кадыровс доьшийлашка хьовсийначу «комисарашна» хьалха пачхьалкхан экзамен дIаяла. Оцу кепехь шаьш Iедало зер ца тайна педагогашна.\nХIинцачул кхо-диъ кIира хьалха дешаран а, Iилманан а министараллин хьостано хааме даьккхина тIедогIучу 2015-чу шарахь хьехархойн хаарш зуьйш экзаменаш дIайолуьйтур ю аьлла. « Цо таро лур ю хьехархойн корматалла муьлхачу тIегIанахь ю хаа а аьтто бийр бу ишколашкахь йоза-дешар Iаморан барам лакхабаккха а.»,- боху дешаран министараллин хьостано.\nХIинцца Iорабаьккхинчу хаамца, хьехархойн хаарш зер юха шаре дIатеттар, схьагарехь, маьIне ца лерина маьхькIамхоша. Церан корматаллин хаарш ахкаме дохкуш ду кху беттан I5-чу дийнахь дуьйна. Уггар хьалха экзамен дIаяла «кхаж» баьлла оьрсийн меттан а, литература а , математика а хьехархойн.\nИшколан хьаькамаша дийцарехь масех кIоштера хьехархой цхьанхьа дIа а гулбеш, толлуш ду церан хаарш. Официалан гIардаккхарца, оццул «озабезам» а бина уьш хьалхабахар доьзна ду кхушарахь I6 % дешархоша математикна а, 22% оьрсийн маттана ЕГЭ экзаменехь шианнаш дахарца.\nХьехархошка экзаменаш ялийтарна гонаха дечу къамелашка ладоьгIча,коьртачу декъана билгалдолург ду хьехархой Iаламат чIогIа реза цахилар. И юкъадалор шаьш цаларар а,дош цахетар а санна туьду хьехархоша. Шайна тIетеIочу экзаменах дуьйцуш ю 30 шарахь сов оьрсийн мотт а.литература а хьоьхуш йолу, иттех шарахь Тюменан кIоштехь болх а бина хIинца-хIинца цIа йирзина Теркйист кIоштера хьехархо Дагман.\nДагман: «Ас сайн хенахь институтехь деша а дешна , ас сайн корматаллина тоьшаллаш диплом а, оценкаш а схьаеъна. Тахана суна тIехь зераш а ца деш,соьга ЕГЭ ло а ца бохуш, ас дIалуш долчу хааршка хьовса беза. Суна сайн хьехархочуьнан статус шеконе йиллар санна хIума хета хьехархошна талламаш бара. Суна сайн уроке а баьхкина ладугIийла лаьа.Нагахь соьгара гIалат даккха лууш белахь схьа а баьхкина ,схьагайта деза я суна гIоьнна мастер класс урок яла а мегар ду. ТIаккха и гIодар хир ду».\nДагахь хIуъу а делахь цхьа наггахь болчу хьехархоша дийцарехь, хаарш зерах галдала хIумма а дац. Ишта дог-ойла историка Мусаев Iабдурахьмана.\nIабдурахьман: «Цхьа новкъа хIума ду аьлла ца хета суна-м иза. Хьехархоша экзаменаш яларх цунна шена хаа а дика ду-кх. Нахана хьалха юьхьIаьржа ца хIотта а, шен дуьхьа а цо дIалур ю аьлла хетта суна-м и экзамен»\nДелахь а дукхахболу хьехархой банне а реза бац дешаран министаралло юкъадаккха лоьручу зерашна. Цара иза шайгара цхьаъ даккха,леррина лело хIуьмалгаш санна кхетадо. И санначийн къамел цхьана агIор бух болуш ду аьлла а хетало.\nСтенна аьлча, цара шаьш тидаме ма-диллара, хIора шарахь ишколашкахь дIахьуш болу зер-талламаш боцуш, хIора а диъ шо мосазза дели хьехархой аттестацех чекхбохуш бу дешаран министаралло. И экзаменаш хьокъехь кху кепара къамел нисделла сан Соьлжа гIаларчу хьехархочуьнца Хадижатца.\nХадижат: « Со болх беш йолу 41 шо ду. Тхуна зераш деш лаьтташ ду кху ишколехь. Аттестатеш а йо,массо тайпа талламаш а бо. Со Соьлжа-гIалахь аттестацех чекхъяьлла шо а дац. Дика чекх п яьлла. ХIинца экзамен хIоттийна боху. Суна дастам хета-кх тхайца лелориг.\nМинистараллехь аттестацех девлла хилча, юха а хIун де боху тхойга. Хьехархоша вовшашка и дуьйцуш ладоьгIуш Iийна-кх со. Везандела цара хIун бахара. «Нагахь хьехархой ишколера уьдуш бацахь царна цигахь дика ду» боху бах хьаькамаша. Дика ду моьтту царна. Тахана белхаш боцу дела тасаделла дохкуш ма ду тхо ,ледарло ца ялийта гIерташ, пенсе дахчи а дIа а ца довлуш.\nСуна и ледарло яккха гIерташ санна хета уьш. Цара уьш лоьхуш санна а хета.. Цхьаболчарна шайна сом даккха лело хIумнаш а хета. Кхузахь бен цхьаллиг цхьанхьа дац ишта хьехархой экзаменах бахар. Иза хIун дуй. Иза хьуна тIехь цхьа белам кхолла, я хьо дIавалийта гIерташ санна лело хIумнаш ду-кх».\nХьехархой экзаменах чекхбахар хьокъехь вонна а. диканна а бистхила лууш бац масала ишколийн а, кIоштан дешаран декъан а хьаькамаша.Бакъду дукхахболчара билгалдоккху, нагахь хьехархой балхара бохош хилахь церан мета дIахIитта кечбеллачийн могIарш вуно чIогIа лилха хилар. Хааршша-м дуьйцуш а дац.\nЦа дешначара дешначаьргара экзамен схьаоьцу


Краснодар-махкахь талламчашка вахархочо 6-зза дина шена гIелоярх лаьцна арз – дов дац айдина а\n"Iазапна дуьхьалояран комитето" бечу хаамца, Краснодар-махкахь меттигерчу вахархочо 6-зза дехна талламчашка шена полицехь гIелояр таллар, амма хIинца а ца айдина оцу хьокъехь бехктакхаман гIуллакх. Шена тIехь Iазап латторах лаьцна аьрзнаш кхоьхьуйтург ву махкара фермер Скиданов Евгений.\n2014-чу шарахь цуьнан фермера цхьа белхахо доьза яйна. Оцу бахьаница дуккхаза а левина фермер, амма ца айдина цунна дуьхьал дов.\nПхи шо хан яьлча, 2019-чу шарахь, Скиданов шен балхахь лаьцна, вигина полице. Цигахь иза, цо дийцарехь, цIийнан бухарчу оьнаш чу а вигина, хьийзийна. Ша дIа а вихкина, ирхъоьллира, тIаккха коган пIелгех телаш а тийсина, ток йиттира, коьртахь телатан тоьрмиг а боьллина, бетах а йиттира, чIагIдо цо.\nЦуьнца маситтазза дина талламчаша къамел, амма ца лебина цунна гIелояр зуьйш полисхой.\nЛоьраша тоьшалла яздина Скидановн дегIа тIехь йиттина ларш хиларх лаьцна, амма талламчаша хIоразза а дитина аьрзнаш гIо доцуш. "Iазапна дуьхьалояран комитето" бехкебо низамхой шайга ден аьрзнаш талланза дитарна, лерина ю таллам юха а дов айдан реза цахилар кхеле даккха.


Нохчийчуьрчу "Цхьааллин Оьрсийчоьно" харцдина цу парте нуьцкъала бюджетникаш дIаоьцуш бу бохург\n"Цхьааллин Оьрсийчоь" партин Нохчийчуьрчу декъан исполкоман куьйгалхочо Динаев Iадлана харцбина бюджетникаш нуьцкъала цу парте дIаоьцуш бу боху хаамаш. Цо дийцарехь, иза рогIера юкъакхоссар (вброс) ду зорбан гIирсаша дина долу, хаам бо Кавказ.Реалиино.\nШайна оьшуш хIума дац партин куьйгалхошна хьалха муьлхха а гайтамаш алсамбахар, аьлла Динаевс.\nКавказ.Реалиино дийцарехь, бюджетникаш нуьцкъала "Цхьааллин Оьрсийчоь" парте дIаоьцуш хиларх лаьцна хаамаш хIинца а кхочуш бу Нохчийчуьра. Иштта, нагахь Лахьанан-беттан 13-хь Соьлжан кIоштарчу цхьана берийн беша 10 анкета даийтина хиллехь, 14-хь цига тIеяийтина кхин а иттаннаш бланкаш.\nДIадаханчу кIиранах Нохчийчуьра "Цхьааллин Оьрсийчоь" партин декъан куьйгалхо хIоьттира меттигерчу парламентан спикер Даудов Мохьмад. Ша цу дарже хIоттийначул тIаьхьа Даудовс дIахьедар дира, шайн парте бовла лууш болу нах тIахьарчу хенахь хаъала алсамбевлла хиларх лаьцна. Стенца доьзна ду иза ца дийцира Даудовс.


Нурмагомедов: Хир долчу латарехь Макгрегоран доттагI "хӀаллаквийр" ву Тухуговс\nММА кепехь хир долчу Тухугов Зубайран а, Лобов Артеман а латарехь хIун жамI хир ду бохург хьокъехь, шена хетарг довзийтина UFC чемпионан Нурмагомедов Хьабибан дас Нурмагомедов Iабдулманапа. Цунах лаьцна яздо "Лента.ру" зорбанан портало.\n"Суна хаьа Зубайра Артемал а ,массо а агIор, онда хилар, цундела и латар цхьа ша тайпа хIума ду олийла дац. Тухуговс хIаллаквийр ву Лобов. Суна хетарехь, цо сацор ву иза 1-чу я 2-чу раундехь", - аьлла Iабдулманапа.\nUFC Fight Night 138 турнирехь Тухуговн а, Лобовн а латар хила дезаш ду ГIадужу-беттан (Октябрь) 28-чу дийнахь. Лобовс шен карьерехь 13-за толам баьккхина, 14-за эшна иза, ткъа 1 тасадалар дирзина толамхо воцуш.\nСоьлж-ГIалара Тухугов 22-зза летта шен карьерехь. Иза 18-зза тоьлла, 4-зза эшна.\nЛобов юххера доттагI а, спарринг-парнер а ву ММА латархочуьнан Макгрегор Коноран. Кху шеран Охан-баттахь Лобовна дов дира Нурмагомедовс, ша сийсазван гIерташ къамелаш дарна.\nЦул тIаьхьа масийтта де далале Макгрегор Нью-Йорке ваханера Нурмагомедов лаха. Иза шен накъосташца тIелетира UFC латархой чохь болчу автобусна. И зулам дарна полице дIавигинера Макгрегор. Делахь а иза къелхарвелира, набахте ца кхочуш.\nГIадужу-беттан 6-чохь Макгрегор летар ву Нурмагомедовца Iамеркерчу Лас-Вегасехь.


ГIоьртина хьал хIуттуш ду Къилбаседа Кавказехь боху эксперташа\nГIоьртина хьал хIуттуш ду, Кремлан тидам тIерабаьллачу, Къилбаседа Кавказехь\nГIоьртина хьал хIуттуш ду, Кремлан тидам тIерабаьллачу, Къилбаседа Кавказехь, аьлла хета цу регионехь хуьлург тидамехь латточу политикан говзанчашна. Цунах лаьцна яздо "Iамеркан аз" интернетан портало.\nАхчанца йоьзна халонаш хьоьгуш йолу Москох керла кепаш лоьхуш ю регионашна тIехь Iуналла дан, цу Iалашонца конфликтех пайда а оьцуш, аьлла хета эксперташна.\nМоскох кху деношкахь боккха къовсам дIахьош ю дуьненаюкъарчу аренехь, Малхбузенца Британехь СкрипалгIарна дIаьвше тIелатар дарх лаьцна къуьйсуш а, Гергарчу Малхбалехь Iаткъам бан шен болу аьттонаш чIагIбеш а. Амма Оьрсийчохь девнен хьелаш хIуьттуш ду.\nДIадаханчу кIиранах, Гезгмашин-беттан 17-чохь, ГIебартойн-Балкхаройчохь тасадаларш хилира чергазошна а, балкхарошна а юкъахь хилларг бахьана долуш. Канжалан олучу тIамехь (310 шо хьалха) шаьш толам баккхар даздеш бара гIебартой, амма балкхарошна ца лиира уьш шайн Кенделен эвлахула чекхбовлийта.\nИ конфликт бахьана долуш цу республикан куьйгалхо хийца сацам бира Москох, Коков Юрийн метта, Коков Казбек а хIоттош.\nХIокху кIиранах Къилбаседа Кавказерчу кхин а шина республикехь хилира къепедацарш. ГIалгIайчохь Нохчийчоьнна латта дIалуш ду аьлла, дуьхьалонан акце арабевллера меттигера бахархой. Магасехь полицино нуьцкъала дIасалаьхкира гулбелларш, масийтта стаг дIа а лоцуш.\nОццу дийнахь, хьалха хиллачу администрацин куьйгалхошца боьзна хилла нах дIалуьцучу Двагестанан, шина кIоштахь юкъаяьккхинера контртерроран операцин раж.\nЭксперташна хетарехь, 200 сов шарах Москох сахьийзош йолу Къилбаседа Кавказ юха а дIахIотта мегаш ю, гIоьртина хьал лаьтта меттиг а хилла.\nIамеркан Пачхьалкхан Департаментан хилла белхахо а, политолог а, "Евразе кор" блоган автор а волу Гобл Пол тешна ву, Москох гIорасиз хуьлуш ю регионашкарчу хьолана Iуналла дарехь бохучух. Къаьсттина иза дика гуш ду аьлла хета цунна Кавказехь.\nПутин Владимиран эшам санна го политологна ГIебартойн-Балкхаройчоьнан куьйгалхо цу республикан президент хиллачу Коков Юрийн кIант хIоттор. Цу кепара Оьрсийчоьнан президенто гайтина, цу регионехь Iедалан белахойн къоьлла хиллар.\nГоблна хетарехь, Москох йоьхна Кадыров Рамзана лелориг бахьана долуш а. Иза гойтуш ду аьлла хета цунна, кху деношкахь ГIалгIайчоьнца доза билгалдоккхуш хилларг. Кремлан дезар ду хилларг тIечIагIдан, аьлла хета экспертана. Кадыровн толам лору цо дукха хан йоцуш "Роснефтан" долахь йолу мехкадаьттан компанин акцеш Нохчийчоьнна дIаялар а.\nГоблна хетарехь, Москохна оьшуш ю регионашкара конфликташ, кхечу кепара цигара Iедалш шайн муьтIахь хилийта уьш эца аьттонаш бисина ца хиларна. Кремлан деза республикашна Iуналла ницкъаца дан.\nМа дарра дийцича, Путинна дика ца девза къаьмнийн юкъаметтигашца доьзна хаттар. Иштта и хаттар ледара довзара Горбачев Михаилна а. И бахьана долуш дуьйхира Горбачевн Iедал. Изза бахьана долуш иза хила мегаш ду Путинца а, боху Гобл Пола.\nFree Russia Foundation юкъараллан эксперт а, Кавказехула говзанча а лоруш ву Соколов Денис. Цунна хетарехь, Къилбаседа Кавказехь хьал кхин а чолхечу дер ду, махкахь экономикан проблемаш хиларна. Ткъа элиташ гIоьртар ю шайна компенсацин кепехь цхьа пайда бан. Цо ахчанна гонах боккха къийсам гIаттор бу регионерчу Iедалшна юкъахь а, ткъа иштта хIора регионан чоьхьарчу элиташна юкъахь а, боху Соколовс.\nИштта бу "Iамеркан аз" портало арахецначу материалан боцца чулацам.


Австрихошца цхьаьна талорш динчу нохчочунна кхел йина\nЗалцбург гIалахь дов хаьттира австрихошца тобанахь талораш дар бахьанца лаьцначу нохчийн кхиазхочунна. 17 шо долу жимстаг бехке вора бархI стагах лаьттачу бандин могIаршлахь кафеш чохь а, газеташ духкучу киоскашкахь а къоланаш дарна а, долахошна кхерамаш а туьйсуш, цаьргара ахчанаш дахарна а.\nПхи австрихо а, ши овхIанхо а, цхьа нохчо а хилла талорхойн тобанна юккъехь, талламхоша чIагIдарехь. 16 шарера 18 шаре кхаччалц хенаш йолуш бу уьш.\nДаханчу шеран аьхка дуьйна буьйлабелла хилла уьш къоланаш дан. Дуьххьарлера зулам цара Залцбург гIалина йистехь Iуьллуш йолу ресторанехь дина ду. Цигахь кхиазхоша долахочунна а, цуьнан хIусамнанна а тIе герз а хьажийна, 1000 евро даьхьна хилла. Цул тIаьхьа цунах терра цхьа могIа талорш дина цара.\nГерз карахь къола динчунна 15 шаре кхаччалц хан тоха йиш ю Австрин низамашца. Амма, Маршо Радион хьостано дийцарехь, зуламаш динарш къона хиларна, уггаре а лакхара царна тоха йиш йолу хан ворхI шой, ах шой ду.\nКхелан сацам тIедогIучу кIирнахь тIеэца там болуш, дIатеттина Залцбургера процесс.


"Москалькова еъна яхи, къизалла тхуна тхаьшна йиси..."\nОмбудсменна тоам хилла шена Кадыровн низамхоша дийцинчух, амма…\nШен Соьлжа-ГIалахь Нохчийчуьрчу низамхошца шинарийн сарахь хиллачу кхеташонан жамIах йоккхаеш, «ерриг а санна, сайна низамхошкара а, талламчашкара а оьшу информаци хили суна», аьлла президентан цIарах Оьрсийчохь адамийн бакъонийн тергоечу Москалькова Татьянас РИА «Новости» агенталле.\nЦо ша хIинццалц саготта яра боху «Новая Газето» Нохчийчуьрчу низамхоша вийна аьлла массех бутт хьалха цIерш яьхначу 27 стагах талламчаша кхаччош бакъдерг ца олуш. Ткъа хIинца тешна, боху, «байна бохуш буьйцучех цхьаберш дийна хиларх а, уьш лебеш хиларх а».\nВуьйцучу 27-ннах дийна волчу шинца пачхьалкхан коьртачу бакъоларъярхочунна ган йиш юйла а хаийтина Нохчийчуьрчу низамхоша. И аьтто шена луш хилча, Москальковас дехна полисхошка шаьш «бохург мел бакъ ду гайтар».\nМассех бутт хьалха Нохчийчохь елхайо харцонаш талла гIоьртира президентан адамийн бакъонашкахула хьехамча волу Федотов Михаил а. Амма бирзира цуьнан таллам Кадыров Рамзан а, махкара бакъоларъярхой а хасторца. (Хьажа Кадыровн Instagram).\nМоскалькова Татьянас я Федотов Михаила бечу хаамашна официалехь дуьхьалхIуттур вац тахана Нохчийчуьра цхьа а вахархо. Кхераме ду иштаниг дан, ца лов иза цигарчу Iедало, сихха бекхам бо шех вон дош аьллачунна. Масалш бIеннашкахь лела прессехь, интернетехь.\nДелахь а дац иза Нохчийчохь ца карабо Маршо Радиона парггIат дош олу нах бохург. Тхан къамел хилира, махка еъна Москалькова Татьяна «дерриг кхузахь дика ду» ала кийчча ю, иза рогIера харцо ю аьлла хетачу яхархочуьнца. Иза реза яра шен цIе ма-ярра яккха. Амма кхерама кIел ца хотторхьама, оха дийхира цуьнга шена шеггара кхин цIе тиллар.\nГIур яц Москалькова а, кхиберш а нахана юкъа\n«Ламара алийша тIаккха», аьлла ястайолийра цо Москалькова еъна, яхча шегахь йисина хьу.\n«Ламара»: "Москалькова а, кхиберш а, Путинан цIарх шаьш бакъонаш ларйо бохуш, Нохчийчу лела, официалехь докладаш йо, царех тешам цхьана а агIор бац.\nХ1унда бац? Уьш иштта и бакъонаш хIаллакьечара лар а беш, цара аьллаче а боьлхуш, Нухажиев хуьлийла иза, кхин хуьлда иза, уьш болуче а боьлхуш, цара араяккха магош йолу информаци бен нахана йовзуьйташ а лела.\nХ1унда ду иза иштта? Нохчийчохь тахана хIоьттина хьал вайна муха ду хаьа. ХIинцца, дуккха хан йоццуш, Турбинерчу шина кIантана тIехь лелош харцонаш ю, шаьш хьийзадо, аьлла, Тазбиевн а, Тарамовн а цIерачара хьал Iорадаьккхича хIун хилира?\nШайна шаьш стенна куьг таIийна ца хаьара, шаьш ледина... И ловзар цхьана а агIор нехан бакъонаш ларъяхьама лелош дац. Iедална хьалха еш йолчу "проверкех" тешам бац, цаьрца я бакъдерг а дац.\nГIур яц Москалькова а, кхиберш а нахана юкъа, шаьш тIелоцуш болу, 1едалхой юххера дIа а баьхна, цхьа стаг юххехь а воцуш, шаьш нахана юкъа а бевла, наха хIун боху хьовса.\n"Собардел, со гIур ю, суна сайнна хьажа лаьа хьоле, сайнна йистхила лаьа нахе" ма ца боху!"\nПрессехь даржаза дукха дийцарш ду Нохчийчохь лелаш. Доккхачу декъанна, дахначу Iай леццарх хIинца кхелах чекхбохуш болчу иттаннех, царна тIекхоьллинчу «террористаш» цIарх.\nЦхьа а бакъдерг лаха ца вогIу кхуза\nШен гергара нах а бу «Ламарин» кестта кхеле кхачор болчу кегийрхошлахь. Цунна дика хаьа ша хьенан къа-бала балхабо, буьйцурш муьлш бу. Амма ца магадо цунна гергарчара цIерш яха.\n«Ламара»: "Шелара хьал тахана а, селхана а ю со тхайн нахе Iорадаккхийта, вайга дийцийта, бохуш.\nБехк-гуьнахь доцуш, чудоьхкина бераш ду, цхьаболучарна хенаш тоьхна, ахчнаш деллачарна жимма лагIдина таIзар. И ахчa хьалххе дIадала дезий ца хууш бисинчарна кхин а тIе ницкъбина, ток еттийтина, 9-15 шераш хенаш тоха мега.\nХ1унда бац тешам Нохчийчохь долчу хьолах? Цхьа а бакъдерг лаха ца вогIу кхуза - Iедал цIандан, Путин а, цуьнан го а ларбархьама леста и хьакамаш кху махка.\nНохчийчуьрчу нахана дийца ца лаьа бакъдерг. Аьлча, гергарчарна ницкъ бо, чохь дахкочу берашна а, гергара стаг вист ма хилли, хаза нехан cанна ницкъ бо, къизалла яллайо, етта. Церан гергара кхиберш а дIабуьгу.\n"Делан дуьхьа, со ца яьхьа (со ца ваьхьа), сан кIант ву, вешин бераш ду", бохуш, адам ца даьхьа дийца, кхерийна. Цара массо а агIор адам охьа а таIийна, цхьа а бакъо а йоцуш, дист хила йиш а йоцуш, и доккхуш долу са а къиза доккхуьйтуш ду-кх кхузахь.\nХатта ма дезза дов а хаттий, волла бехкеверг чу. Ма де и таIзар хьайна лаьара, хьуна погонаш тIе седа божийта лаьара, алий. Амма ницкъ беш бу.\nАдам кхерийна. Амма хьалхавала стаг вац махкахь. Хийла дIасайоьдуш, таксист хуьлда иза, кхин хуьлда, олуш хеза : "Хьажахь, мел хаза бу вайн мохк. Са ца даIало-кх, са ца даккхало-кх, дависарг".\nХийла олуш хезна суна: " Велара хьалха вала цхьа стаг, тIаьхьа хIуттар вара -кх, лийр велахь а".\nНехан дуьхьа, вайн хIаллакбеш болу кIентийн дуьхьа беш цхьа а болх бац\nМоскалькова еъна яхна. Ткъа дагахьбаллам бисина цо схьалехна а боцчу, дагаяьлла а боцчу, шайн гергарчу кегийнаха ловчу баланна сагатдечу гергарчаьргахь. Царех ша а ю «Ламара».\n«Ламара»: "Адам тахана махкара арадолуш ду.\nПольшера журналисташ баьхкина, "къематде", "дика ду цигахь"! Ду дера дика! Уьш шайнна раж а хIоттайой, х1окху хенахь шу кху ресторенехь хир ду, хIоккху хенахь хьо кхуза воьдуш ву, хIоккху хенахь ицце хьо сакъера воьдуш ву, олий тIеоьцу.\nХьуна хьалха эшарш лоькхуш, хьуна хьалха концерташ хIиттош, хьо садаIа а вуьгуш, мехкан хаззалла дIагойту. Ю и хаззалла Iаламат чIогIа, мохк хаза бу вайн.\nАмма гIур бац и журналисташ чуьра бераш дIадигинчу нахе а, чудоьхкинчу оцу берашка бист хила, уьш гIур бац, церан цIеранаш ган, бистхила гIур бац. ХIунда г1ур бац? БогIуьйтур бац.\nМахкахь нах бистхила ца баьхьа, тахана ахь цхьаъ аьлча а, хьайн Делан дуьхьа IадIе, ахь тхуна проблемаш йо, тхо кхоьру, тхо даха дезаш ду, олу. ТIаккха оцу адамиехь хIун паргIато ю суна-м хаац.\nМоскальковас бийриг шен болх бу. Нехан дуьхьа, вайн хIаллакбеш болу кIентийн дуьхьа беш цхьа а болх бац. Иза а, кхиберш а Iедал лардеш бу, Путин а, цуьнан го а".


Вайна массарна а ма хаъара, Iаиша Абу-Бакаран йоI ю, Дела реза хуьлда цаьршинна. Пайхамарна уггар дукха езаш хилла зуда а ю, цуьнан зударшна юкъахь марехь хилаза а йолуш цо ялийнарг а ю. Iаишатан ялх шо кхаьчначу хенахь, ХьавлахI бинт Хьаким цIе йолчу зудчо (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамарна хьахийна хилла Iаиша (Дела реза хуьлда цунна). Иза шена хьахийначул тIаьхьа цо дуккха а ойла йина цу гIуллакхан, тIаккха тIаьххьара а, шен уггар хьомечу стагца долу шен гергарло захалонца чIагIдеш, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) мах а бина, шен цIар тIе яьккхина иза. Цул тIаьхьа, цуьнан исс шо кхаьчначул тIаьхьа, «иза йолчу чу вахана иза», цуьнца гергарло чIагIделла цуьнан, кхечу адамийн муьлххарчуьнан а йоллу юкъаметтиг кхоллаелла цуьнан цуьнца.\nIаиша (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамарна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) уггар дукха езаш йолу зуда хилла, цул хьалха цо ши зуда ялийна а хилла: Хадижа а, СавдахI а.\n1 – Пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) ваьхна йолчу заманахь, иза ваьхна волчу къома юкъахь, церан Iадаташкахь-кхетамашкахь вон хIума лоруш ца хилла жималлехь йолу йоI ялор. Йа Пайхамар (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) доьххьарниг а ца хилла цу хенахь йолчу йоIаца захало динарг.\nМасала, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) цуьнца захало хьахадале хьалха, иза шена ехна хилла Джубайр ибн Ал-МутIIим ибн Iадийс. Цо иза Пайхамарал а хьалха ехна хиларо гойту, Iаиша шен къоман Iадаташца, маре яха кийча хилла хилар, царна юкъахь иштта захало деш хилла хилар.\nИза кхин а дика довзуьйту таханлера цхьайолчу пачхьалкхийн низамашкахь вовший реза а долуш эвхьаза юкъаметтиг хилийта магош йолчу хенаша. Масала, 12 шо кхаьчначу йоьIан бакъо ю борша стагца эвхьаза юкъаметтиг хилийта, Ватикан пачхьалкхехь а, Колумбехь а, Филиппинехь а, Мексикехь а. Масех шо хьалххалц иштта бакъо хилла ю Испани пачхьалкхехь, ткъа хIинца цигахь и хан 13 шо ю. 13 шо кхаьчна хилчахьана эвхьаза юкъаметтиг хилийта бакъо луш ю Аргентинехь а, Нигерехь а, Къилбаседа Корехь а, Японин цхьайолчу кIошташкаш лелачу Iедалехь а. 14 шо кхаьчча и бакъо луш ю ткъех сов пачхьалкхан низамаша. ТIаккха иштта охьадогIу и шераш тайп-тайпана пачхьалкхашкахь, пхийттанна тIера ткъанна тIе кхаччалц. Цигара схьа го вайна, шийтта шо а, кхойтта шо а кхаьчна йолчу йоIа и хIума лелор цхьаболчарна тамашийна хеташ ца хилар, цара иза магош хилар, дуккханна а иза инзаре хеташ хилар а, цара иза магош ца хилар а.\n2 – Таханлера Iилмано билггал тIечIагIдина а долуш бакъдерг ду, довхачу мехкашкахь дехаш долчу къаьмнийн божаберийн а, зудаберийн а кхиар а, захалонна кийча хилар а хенаца дуккха а хьалхе хуьлу, шийлачу мехкашкахь дехаш долчу къаьмнел а. Пайхамар а (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) цуьнан къам а даьхна болу мохк вайна ма-хаъара чIогIа бовха мохк бу, цундела цигахь божабераш а, зудабераш а дахаран хьалххарчу шерашкахь кхиъна бевлла хуьлуш хилла. Цул совнаха, зударшна шайна юкъахь а ю башхаллаш, цхьаберш дегIаца а, кхиарца а гIолий хуьлу кхечарел, вуьйжуш мелла а гIийла а, кхиаза а хуьлу. Кхин а, зуда кхиъна хилар а, ца хилар а хенах доьзна дац, цундела цхьаболу зударий хьалххе кхуьу – масала вай долчахь дейтта шо кхаьчча а маре йоьду – цхьаберш тIаьхьа бен ца кхуьу. Ткъа кхиъна яьлла йолу зуда маре йахар а, иза ялор а дика хIума ду, вон хIума дац.\n1 – Пайхамарна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) гIенах гина хилла, Iаиша шен зуда ю аьлла. Имам Бухарис дийцина, Iаишас (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) шега элира аьлларг: «Суна хьо гIенах гайтира шозза. Суна хьо гира цхьана дарин кIади юкъахь, «хIара хьан зуда ю» олуш хезира суна. ТIаккха ас и кIади хьалаайдича, иза хьо хилира. ТIаккха ас элира: «Нагахь санна иза Делера делахь – Цо чекхдоккхур ду иза».\nТкъа пайхамаршна гуш долу гIенаш - Делера хаамаш бу, Делера "вахьйу" ду.\n2 – Пайхамарна (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) гина хилла хила тарло, Iаиша жима йоллушехь хьекъале а, кхиаме а, кхетаме а хилар. Цундела, шен хьал а, шен дахар а бусалба нахе ма-дарра, уггар дикчу суьртехь цуьнга дIакхачадайта ялийна хила тарло цо иза.


MediaWiki (МедиаВики) — вики-проекташта кIийлен тIа ула, царга болх байташ бола движок ба. Из язбаь (кийчбаь) хиннаб лаьрххIа Википеденна, амма пайда эцаш лелабу «Викимедиа» яхача фонда кхыйолча проекташка а. MediaWiki лоIаме программа я, GNU General Public License (е лоацца GNU) яхача юкъарлен лицензен бехкамашца дIа-хьа яржаш я.\nMediaWiki язбаьб скриптий меттал (PHP), дараш уладара духьа цо пайда эц «реляционная база данных» яхача ражах (леладе йиш я MySQL, PostgreSQL, SQLite, Oracle Database); иштта могаду «memcached», «Squid» яха программаш лелаяр.\nMediaWiki хьалу оагIонаш йолча базаца болхбара интерфейс а, раже урхалдара тайп-тайпара бокъонаш хилар а, текста хувцам бе а башха форматашца (вики-текст, HTML, TeX), сурташи кхыдола файлаши хьачудаха торо а, иштта кхыйола торонаш а.\nMediaWiki логотипа маIано белгалбоаккх цо лелабеш бола разметкай мотт. Цу метта чу тIатовжам хьабергболаш лелаю йиъсаьна къовлоргаш ([]).\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki&oldid=25998»\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 24 Села 2018, 19:29.


Дин дац Таксимехь къуьйсург, маьршонаш ю\nМангал-бутт 10, 2013\nТуркойчоь -- "Таййип дlавала" бохучу йозанна уллешхула буьйлу туркой Таксимера Гези паркехь, Уьстмал, 07Тов2013.\nТуркойчоьнан премьер-министро ЭрдохIан Реджепа бусулба динна тIе а тевжаш, авторитаран кепехь дечу урхаллина доьхьал дIахьуш йолчу акцех, дуьненан кепан гIаттам алар нийса ца хета демонстранташна. Маршо радион корреспондента Кейт Глена бахарехь, ур-атталла, бусулба консерваторш, антикапиталисташ а бу урамашка арабевллачарна юкъахь.\nУьстмалера Таксим майданехь гулбелла тайп-тайпана нах, шайгара маьршонаш схьа ца яхийта гулбелла.\nМукъамашка ла а доьгIуш, го а бина хелхабуьйлуш бу Таксим майдана арбевлла тайп-тайпана нах. Уьш массо а цхьанатоьхнарг, мехкан премьер-министрана ЭрдохIан Реджепана доьхьал йолу оьгIазалла ю.\nЦара бахарехь, иза Iаламат чIогIа авторитаран кепе ваьлла. Дукхах болчара чIагIдарехь, шайн пачхьалкхан дуьненан кеп хиларх дозалла деш болчу нехан декъан дахарна тIеIаткъам беш долу, бусулба динера дехкарш низаме дохуш ву ЭрдохIан.\nЭмин -- Таксим майданера "Марксистийн бусулба"\nШен лаамехь коьртахь йовлакх лелош йолу Зайнаб Агбайр шен цIийндеца майдане яран бахьана а иза ду. 27 шо долу Агбайр а, «бусулба антикапиталистийн» боламан декъашхой а санна болу нах а дукха бац кху майданахь. ЭрдохIанна а, цуьнан Нийсонан а, Кхиаман а партина а шуьйра гIортор йо консерваторийн бусулба юкъаралло. Дуьхьалонан акцешкахь дакъа лоцуш берш, дукха хьолахь, дуьненан кепехьа бу.\nАмма динна тIерачу декъашхойн хьесапехь, и саннарш кхин а дукха хир бара, социалан тIеIаткъам бацахьара.\nАгбайра бахарехь, оцу дуьйлинчу хьолана тIе туьха туьйсу ЭрдохIана, динна тIера болчу бусулба нахах шена пайда а оьцуш.\nАгбайр: «Масала, цо элира, «со йохка-эцаран центр ян гIерташ вац, амма со кхузахь маьждиг дан гIерташ ву.» Динца доьзна карта ловзийра цо, динна тIера болчу нехан гIортор лоьхуш.»\nТаксим майданахь йохка-эцаран центрана доьхьал болам гIаьттича, ЭрдохIанан дуьххьара реакци яра, цу меттахь маьждиг я Оперин театр ян.\nУьстмалана юккъерчу Таксим майданахь буьйсанаш йоху наха, 10Ман2013\nАгбайр юкъахь йолу антикапиталистийн тоба – динан амал йолу марксистийн кеп ю ала мегар дара. Организацин вебсайто (http://www.antikapitalistmuslumanlar.org/) иза «къинхьегамхойн хьацар а, цIий а» санна юьйцу. Амма организацин зорбан-секретаро элира, шайн тобан аьрро агIора политикан амал, динан буха тIехь ю.\n33 шо долу графикан дизайнера Албайрак Эмин, организацин «Дела, бепиг, маьршо» цIе йолу слоган тIехь йолчу четарна кIел хиина Iаш ю.\nАлбайрак: «Бахам Делехь бу аьлла хеташ ю тоба. И бохург, бахам къоман бу бохург ду. Кхузахь тхаьш хиларца, иза ишта дан а ду ала гIерта тхо нахе.»\nТаксим майданера доьхьалонан акцешкахь дакъа лоцуш болу динна тIера нах, башха политикан ницкъ болуш бац.\nАмма, шаьш бусулба дино тIедиллинарг кхочушдеш ду боху демонстранташа, экономикан проблемаш билгалъехира.\nШен юззина цIе ца яккхар дехначу Шукрана халахетарца олу ша элира, «Iедалан лакхарчу классан исламан верси, моттаргIанийн верси ю. Коьртахь дизайнерийн йовлакхаш лелош болу зударий, болх беш бац,» аьлла.\n24 шо долу, кIаденан фабрикан белхахочо бахарехь, цо крнахь ялх дийнахь болх бо. Шена бевза майданехь болчарах кхета лууш берш. Амма уьш социалан тIеIаткъамна кIел бу.\nАлбайрак: «Доьзалшкахь дуккха а дехкарш ду. Сан санна ойла йолуш дукха доттагIий бу сан. Амма церан таро яц кхуза бахка.»\nДемонстранташ самукъадолуш бу Таксим майданахь, 07Ман2013\nЙинанч Барчин, Уьстмалехь арадолучу "Hurriyet Daily News" газетан хьажархо тIетов, бусулба дин лелош берш шайн доьзалийн Iаткъамна кIел бу бохучунна. Амма, цо бахарехь, уьш хIетте а богIур бара майдане, динехь хиларан билгалонаша хьашт боцу тидам тIеозор бацахьара.\nДелахь а, аьлла билгалдаьккхира цо, доьхьалонан акци исламизмана а, секуляризмана а юкъара дов санна аттачу а яьккхина, йийца мегар яц, аьлла.\nЙинанч: «ГIуллакх муха ду аьлча, пачхьалкхах а, политикех а даккхий хаарш долу нах бац оцу демонастранташна юкъахь. Уьш билгабохуш дерг, гарехь, маьршо лахар ду».\nХелхаран гонна юкъара Агбайр тIетайра цунна.\nАгбайр: «Суна ца лаьа, цхьаннена а сан коьртарчу хIуманца бала кхочийла. Иштта суна ца лаьа, цхьа а цхьаннен маларна юкъа гIертийла а.»


ТIалибийн дийцарш долор ду Кабулерчу Iедалца\nКъатарерчу офхIанхойн-тIалибийн офисо ша Кабулерчу Iедалца бертан дийцарш долор ду, нагахь санна массо а арахьара махка даьхкина лаьтта эскарш арадовлахь, аьлла дIахьедина. Оцу офисан векало Наим Мохьаммада Маршо Радион Кабулерчу сервисна интервью луш бакъдира, тIебогIучу беттан хьалхарчу кIиранах еа пачхьалкхо дакъа а лоцуш, дийцарш дуьйлалуш хилар. ОвхIанистанан, Пакистанан, Китайн, Iамеркан Штатийн векалш вовшахкхийтира бертан дийцаршна хьелаш кечдеш кхаарийдийнахь Кабулехь.\nАмма Къатарерчу тIалибийн офисо шен векалш хилла бац оцу цхьаьнакхетарехь, аьлла Маршо Радиога. ОфхIанистан арахьарчу эскарша йитарал совнаха, тIалибаша декхарейо агIонаш Къатарера офис официалехь тIечIагIъяр, цуьнгара бертхочун бакъо къобалъяр.\nИштта тIалибаша декхаребо бертахой шаьш Цхьанакхеттачу Къаьмнийн организацино хIоттийначу дуьненаюкъарчу террорхойн тептара тIера дIадаха а, шайна дуьхьал яржаен пропаганда сацон а. Кабуло тергоне эцна тIалибаша доьху хьелаш, боху ГIани Ашрафан векалша.


Нохчийчуьра Кадыровн куьйгакIелара Росгвардин эскархой Украине боьлхуш бац\nСоьлжа-ГIаларчу коьрта маьждигна хьалха гулвина Нохчийчуьра итт эзар сов Росгвардин эскархо Украине хьажош вац. Цунах лаьцна хаамбина Кавказ.Реалиига регионера бакъоларъяран органашкарчу хьосто.\nКъамел динчо бахарехь, республикерчу шайн базашка юхабаьхкина, маьждига хьалха гулбина хилла, Кадыров Рамзанна муьтIахь болу эскархой. "Юьхьанца дуьйна а хьехош дацара уьш Украине буьгур бу аьлла. Цига баха кийча хиларх дара къамел", - билгалдаьккхина хьосто.\nКарладоккху, Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана журналисташка хаамбира, эскарш дехьадахарх цхьана а кепара сацамаш бина бацара аьлла. Цо къастийра, нохчийн ницкъахой "муьлххачу а дозана тIе, муьлхха а лерринчу операци, Оьрсийчоь Iалашъярхьама" баха кийча хиларх.\nЮха а рогIера ша Кремльна муьтIахь хилар гайта гIерта Кадыров, хIунда аьлча, Росгвардин эскархой маьждига хьалха сурт хIоттош, гулбинера цо аьлла Кавказ.Реалиина еллачу комментарехь Европехь вехачу политолога Адамов Мохьмада.\n"РогIера цирк ю хIара Кадыровс гойту, кхин хIуммаъ дац. ЯнгулбаевгIаьрца хилла йоккха истори бахьана долуш оьгIазе бу цунна. Цундела, хIуъа дина а Кремльна дIагайта гIерта иза, ша тешаме ву аьлла. Ма-дарра аьлча, Украинаца бала болуш хIума дац", - тIетоьхна Адамовс.\nХьалхо Маршо Радионо яздира, масийтта эзар Росгвардин эскархой тIеман барзакъца дIахIиттийнера Соьлжа-ГIаларчу коьртачу маьждигна хьалха, цул тIаьхьа лерринчу техника тIехь майданара дIабахара уьш аьлла. Кадыров Рамзанна муьтIахь долчу цхьа могIа телеграм-каналийн хаамашца, Украине тIаме хьовсош бу бохура уьш.\nЧиллан-беттан юьххьехь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана кхерамаш тийсира 30 шо долчу бакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран доьзална, хIаллакбийр бу аьлла. Цул хьалха бертаза Нижний Новгородера Нохчийчу дIайигира кадыровхоша бакъоларъярхочун нана Мусаева Зарема. ЯнгулбаевгIеран доьзал Оьрсийчуьра дIабахна. Дуккха а эзарнашкхаь нах гулбина, Соьлжа-ГIалахь митинг хIоттийначу дийнахь, Москва Путин Владимирна тIекхайкхира Кадыров. ЯнгулбаевгIеран гонах долчу хьолах лаьцна еша тарло Маршо Радион материалашкахь.


Делах тешар – ийман ду\nИсламехь стеган са а, дегI а вовшашца мостагIалла долуш ца лору. Мелхуо а сина аьтту бу, шен дегIах пайда а оьцуш, Дала шена тIедехкина декхарш кхочушдан. Цуьнан бакъо яц дахарна юьстах гIерта, мелхуо а дахаран массо а декъехь: доьзалехь, Iилма Iамош, балхахь, юкъараллин гIуллакхаш кхочушдеш, шен говзалле а, похIме а хьаьжжина, хьанала къахьоьгуш, – кхача веза стаг синъоьздангаллин лакхалле.\nДала шен векал а дина, шена гIуллакх дан дуьненчу даийтина адам дахарна юьстах латта бакъо яц. Шена тIеIитталучу зерех Дала ма-бохху, Къуръано а, Элчанан – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – хьадисаша а ма-хьоьхху чекхвала гIертарца кхочу стаг синцIеналле.\nОцу лакхене боьдучу некъан масех тIегIа ду. Царах уггаре а хьалхарниг боккъал а Делах тешар – ийман ду. Иза адаман хьекъалехь, дагчохь АллахI цхьаъ хиларх а, Мухьаммад АллахIан Элча – Делера салам-маршалла хуьлда цунна – хиларх а тешар чIагIделла, дуьнене хьежам хилла дIахIоттар ду. Цул тIаьхьа стеган дерриге а дахар Дела реза варна а, шена ялсамани яккхарна а тIехьажийна хила деза, Дала де бохург дан а деш, ма де бохург дита а дуьтуш\nОбновлено (14.10.2018 13:37)


2004-чу шарахь, мехкан куьйгалхо Кадыров Ахьмад веллачул тIаьхьа, цуьнан цIарх кхоьллира регионехь фонд, президент Кадырова Аймани а, цуьнан вице-президент Кадырова Медни а хIоттош.\nХIетахь дуьйнна, и фонд уггар а шена чекх са цагойтучех а, барам боцучу миллиардийн а да ю.\nЗорбанашкахь болчу хаамашца, махкахь цуьнан чоьтах до уггар а мехал гIуллакхаш: гIишлош, некъаш, хIусамаш тойо, социалан хьелаш ледара долчу нехан Iер-дахар тодо, тIеман конфликташ лаьттачу мехкашка гуманитаран гIо кхачадо, дехьа-сехьара баьхкинчу хьешашна шаннаш хIиттадо, дезачех совгIаташ до, спортхошна а, артисташна а петарш, машенаш ло, ловзарш дерзадо, кхи а масане ду уьш…\nФондо ден гIуллакхаш официалехь кхийкхош ду, хьанна, мел гIо лаьцна, муьлхачу барамашкахь, амма цхьанхьа а хоуьйтуш дац, мила ву и фонд юха хьалаюзург.\nЭксперташ, политологаш, тергамчаш, бакъонашларъярхой мел дуьхье кхиа гIертарх а, тахана а билггал хууш дац, муьлш бу и нах, фонд латтораш.\nФонд болх бан йоллаеллачу заманчохь дуьйнна, бахархоша латкъамаш бора, шайн белхан алапаш сецадо, Iедало тIехь йоцу ясакх йоьхуш, хьийзадо шаьш бохуш. Тергамхойн шеконаш кхоллалора хIетахь,\nФондан бухгалтери кегон йолаелира, ша еле хьалха Оьрсийчохь евзаш йолу журналист Политколвская Анна. Цо а бакъдира хIетахь, ца йогIу елаш йоху Iедало балхахь болчаьргара аьлла. Амма Кадыровс бакъ ца дира, ша бахархошкара соьмаш лехьош вац аьлла дIахьедира цо Интерфакс агенталлана еллачу интервьюхь.\n«Махкарчу цхьана вахархочунна алапа цунна кхачоччул дIа ца делча, суо дош хетар дацара суна. Нехан белхан алапаш сецорийг суна гергахь я боьрша а вац я бусулба а вац. Сан да вийначул тIаьхьа, сан нанас, тхо дай мел дерг тIе а дахийтина, кхоьллина ю и фонд» аьллера хIетахь Кадыровс.\nДуьненаюкъарчу коррупцица къийсам латточу Transparency International организацино дахначу шарахь шен тептаре яьккхинера коррупци лелайо аьлла Кадыровн фонд.\nАмма хIетте а, преесехь мел йоккха гIовгIа яларх а фондо тахханалц Iора ца яьккхина я шен бакъонийн гулам (устав) я ахча дIасахьежоран чот а.\nТкъа Оьрсийчоьнан низамаша доьхку регионашкарчу фондашна иштта къайленехь латтор финансийн хьал.\nКху деношкахь Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана Шемарчу Алеппо гIала вахийтинера Нохчийчоьнан муфтий Межиев Салахь а, Делимханов Адам а.\nОцу визитан Iалашо яра, Шемин куьйгалле Алеппо гIала юхаметтахIотторехь Кадыровс ша гIо дан кийча хиларх дIахаийтар, гIалахь динчу зенийн бараман мах хадор а.\nШинарийдинахь Инстаграмерчу шен агIонтIехь Кадыров Рамзана яздо: «Сан кост эцна Шемарчу Алеппо гIала ваханчуьра юхавирзина муфтий Межиев Салахь а, Делимханов Адам а.\nШемин президентан вешица, инарлица Асад Махтерца а, гоьбевллачу Iеламчашца а, Демаьшкерчу университетан хьехархошца а, студенташца а, Алеппон губернаторца а, оьрсийн эскархошца а цхьанакхетар нисделла цушиннан.\nМежиев Салахьа дийцарехь, террорхоша дохийна дуьненна а бевза имамаш, эвлияаш дIабоьхкина Алеппора зиярташ, шира маьждигаш. Боккхачу лазамца хьахийра цара I300 шо хьалха дина, «Иблисан пачхьалкхан» тобанаша кхо шо хьалха эккхийтина шира Масджид ал-Умайя би Хьалаб маьждиг.\nКадыров Ахьмадан цIарахчу фондо сацам тIеэцна, Алеппохь и маьждиг юхадендан а, цигахь а, Демаьшкахь а тIеман шерашкахь дех-ненах хедда дисинчу берашна лерина хIусамаш ян а».\nИ хаам социалан машанашкахь а, зорбанашкахь а баьржинчул тIаьхьа, юха а айдина Кадыровн цIарахчу фондан гонах а, Кадыров Рамзана динчу дIахьедарх а дийцарш бахархоша а, тергамчаша а.\nЦхьа дакъа саготта ду, ишта а, кху баттахь дIаяьхьначу хIорашеран «Национальная пятерка» музыкин конкурсехь тоьллачу иллиалархошна совгIаташ деш лахделла фондан бохча дуза шайн кисана Iедал гIорторна кхоьруш.\nВукхарна хетарехь, лаа дац Нохчийчоьнан куьйгалхо Шема кхийдар. Царна хетарехь, Кремл ю Кадыров тоьттуш ерг, дуьненна хьалха сурт хIотторхьама, бусулба къаьмнинй гIайгIа-бала а болуш, лидер ву иза алийта.\nФИФА-на а, Кадыровн фондана а дуьхьал кампани йолийна Transparency International-о


Шемара шайн доьзалш цIаберзо некъаш лоьху Европерчу наноша\nЕвропехь бехачу нохчийн нанойн гIора ца тоьа, Шемара шайн бераш цIадерзо\nИракъехь а, Шемахь а бIеннашкахь Оьрсийчуьра а, Кавказера а зударий, бераш ду, ДаIиш тIемалой лийцинчул тIаьхьа я байъинчул тIаьхьа, я гIаланаш а юьтуш юхабевллачул тIаьхьа коалицин эскархоша лаца а лаьцна, лагершкахь латтош.\nЦарна юккъехь билгал маса нохчийн зуда я бераш ду билгал хууш дац, амма церан терахь, мел кIезга а, иттанашкахь хилар гойту Маршо Радионо бинчу талламо.\nИ зударий, шайн хIусамдайшца цхьаьна Шема дIабаханчохь бисина бу цхьаберш, вуьйжуш маренаш лоьхуш, Халипатехь иманехь дахар долор ду шаьш аьлла баханчахь бисина бу.\nЦаьргахь массаьргахь аьлча санна карахь бераш ду, цхьаццаболчаьргахь тайп-тайпанчу къаьмнех болчу дайшна динарш а долуш.\nРойтерс агенталло хьастагIа зорбане даьхначу терахьашца, 1400 зудий, бер ду цхьана Иракъерчу лагерехь латтош. Уьш Мосул гIала ДаIишера схьаяьккхинчул тIаьхьа Пешмерга олучу кхурдойн тIемалошна карабаьхкина бу.\nКарарчу хенахь Иракъера къайлах сервисаш и зударий муьлхачу къомах а, пачхьалкхашкара а бу къастош ю. Амма хIинцале хууш йолчу информацица, царех доккхах долу дакъа Туркойчуьрий, Оьрсийчуьрий, Юккъерчу Азерий ду бохуш чIагIдо агенталло, шайн корреспонденташа цу лагерерчу зударшца оьрсийн, французийн, туркойн меттанашкахь къамел дар а дуьйцуш.\nАмма Иракъехь хилла а ца Iа ДаIишхойх бисина зударий, шайна юккъехь дуккха а нохчийн зударий а, бераш а долуш. Шемарчу цхьа могIа гIаланашкахь бу уьш, я официале лийцина лагершкахь, я левчкъина доларчу петаршкахь шайн кхолламе ладоьгIуш Iаш.\nИштта, масала, Маршо Радиоца Шемара зIене яьлла йолу кхаа беран нана ю беттанашкахь цхьана агIор ДаIишан айкханчех, вукху агIор ша лечкъина еха гIала схьаяьккхинчу туркойн эскархойх а ларлуш Iаш.\nЦуьнан уггаре а боккха лаам бу, шен берашца юха а ша политикан тховкIелонца яьхначу Германе юха яха, амма цкъачунна и лаам кхочуш бан я гIирсаш а, я таронаш а яц цуьнан.\nАвстрехь ехаш йолчу Зубайраева Саждатин кIентан кIант а ву карарчу хенахь Шемахь шен ненаца. Саждатин кIант Нохчийчохь кхелхинчул тIаьхьа цуьнан цхьаъ бен воцу кIентан кIант а эцна, цхьанна а ша мича йоьду ца хоуьйтуш, Шема дIаяхана ДаIишах дIакхетта хилла цуьнан нус хилларг.\nМасийта шо ду ша и кIант цигара схьаваккха гIерташ бохуш, дийцира Саждата Маршо Радионе.\nЗубайраева: „Шен берал чIогIа деза кхоьллина ду берийн бер. Сан кIант кхалха а кхелхина, цунах висина цхьа кIентан кIант ву сан. Иза цуьнан нанас Шема дIавигар нисделла. Уьш мичахь бу а хиина суна, зIенехь а ю со цаьрца, амма тIе ца кхачало со цунна, сехьа а ца бахло соьга уьш.\nУьш оцу Шемарчу эскаро маьрша яьккхину меттехь бу уьш, уьш санна кхин а дуккхаъ зударий а бу цигахь. Мухха а делахь а, цхьанна а агIор уьш цигара сехьабохуш гIо дан йиш йолчара гIо дахьара аьлла дехар ду -кх сан кхузарчу Iедале а, бусалбачу нахе а“.\nСаждат санна шайн гергарчара хууш а, ца хууш а доьзалхой Шема а, Иракъе а дIа а бигина, уьш лоьхуш, царна тIекхача а, уьш цIехьаберзо а сатуьйсуш дукха нах бу Европа мел ю, къаьстина дендай а, денаной а, кхин долу йиша-ваша а.\nИштта, Маршо Радион информацица, Германера, мел кIезга а, ворхI нохчийн къомах зуда ю шайн берашца Мосулана уллерчу лагерехь лаьцна латтош, Францерий, Австрера байъинчу нохчийн къомахчу тIемлойх бисинарш зударий а бу итт сов.


Кавказ яккха араволуш ву "пластикан хирург" Браудэ\nКавказехь гIараваьлла цхьа башха "пластикан хирург": медицинан цхьа а доьшийла чекхъяьккхина а вац иза, амма хIетте а косметологин "инновацин техникаш" йовзуьйту семинараш вовшахтухуш, даккхий ахчанаш доху цо. Цхьа 1, 5 эзар стагна хIинцале а Iамийна цо, балдаш муха совсадо. Ткъа хIинца Къилбаседа Кавказехула чекхвала дагахь ву иза. 15 эзар сом мах бу цуьнан семинаре вуьтург.\nБраудэ Емельян ю цу гурун цIе. Косметологаша дийцарехь, масех шо хьалха вийцаваьккхина иза социалан машанашкахь. ХIетахь Juvederm от Allergan санна йолу препараташ нахана дIасакхоьхьуш, курьер болх беш вара иза.\nСтохка Iай дуьйнна мастер-классаш а луш, воккха говзанча хилла цунах косметологин сферехь. Бакъдерг аьлча, Емельянан методика ян а ю керла, дуьненчуьрчу пластикан хирургашлахь Iораяьлла а йоцуш.\nИнстаграмерчу шен аккаунтехь Браудэс яздо, ша "дуьненчохь а цхьаъ ву тIедачу Iасалгца маха тухуш верг" бохуш, оцу методико "Iаламат дика жамIаш" гойту аьлла а хета цунна.\nDermaren цIе йолчу филлерца контуран пластика ян Iамаво цо шен семинарашкахь, амма цхьа проблема ю: Оьрсийчохь регистраци йина ю аьлла, тоьхна лоьмар яц оцу препаратна тIехь. Цул совнах, шен мастер-классашкахь Емельяна юьйцу Emelianox ботулотоксин, молханийн пачхьалкхан реестрехь а яц.\nБраудэн Инстаграмера сурт\nРосздравнадзоре Dermaren препарат таллар дехнера журналисто, хазаллин индустрин аналитико Москвичева Еленас. Цигара даийтинчу жоьпаца, Емельян – зуламхо ву: "..косметикан продукци ю аьлла, регистраци а йоцуш, зуламе а, контрафактан а препаратех пайдаэцарна дуьхьал Оьрсийчоьнан Бехктакхаман Кодексца 238 -гIа артикл ю".\nШа шех лаьцна Браудэ Емельяна кIеззиг дуьйцу, ца догIучу дагца, амма социалан машанашкахь цо лелош масех аккаунт ю.\n"Кавказ.Реалии" порталан корреспондентан масех хаттарна жоп делира цо.\n- Емельян, де дика дойла хьан! Тхан сайтан хеттаршна жоьпаш лур дацара ахь?\n- Марша йогIийла! Дера лур ду-кх. Муьлхачу амплуахь хила дезаш ду вайн къамел ахь аьлчхьана, ахь боххучу тIегIанехь дийр ду-кх вай къамел.\n- И муха хуьлу?\n- Шоу ма ю хIара. Ткъа со МакГрегор Конор санна, ажиотаж оьшуш болх беш ву.\n- Журналисташа а, профессионале косметологаша а чIагIдо, хьо корматалла караерзош, цхьанхьа а дешна вац бохуш. Бакъдуй иза?\n- Оцу хаттарна ас жоп лур дац. Цхьанне а бала бац цуьнца.\n- Семинарашкахь ахь пайдаоьцучу Dermaren а, Emelianox а препаратийн талламбар доьхуш, кехат дахьийтинера Москвичева Еленас Росздравнадзоре. Цунах лаьцна хIун эр дара ахь?\n- Шмакозябрийн космосерчу векалалле а кехат дахьийта йиш ю-кх Москвичева Еленин. Соьга хаьттича, цуьнан кехаташ – хьекъал доцуш, бух болуш, боцуш ден дIахьедарш ду. Шантажхо ю иза, ахчанаш дохуш ю бохуш, массеран а бага а яхна. Сайн семинар йолош уггар хьалха ас даим а неIалт кхайкхадо лоьраша шаьш ахча а луш, препараташна реклама ечу тренершна а, компанина а. Оьзда ма дац иза! Сайн цхьанакхетаршкахь ас практикаца гойту, ткъа дикачу практико хазалла кхуллу стенцца а.\n- Дагестанехь йоьдучу семинарехь балдаш совсош процедура ахь йинчул тIаьхьа, шен гIуллакх юхахьадаьллера бохуш, чIагIонаш йо цхьана жимчу зудчо. Ткъа ахь сийдоцуш бага туьйхира шега боху цо.\n- И аьлла стаг ван а вац. И материал Хрусталеван дехарца кечйина яра. 1-чу каналан редактор ваьллера соьца зIене, тIетовжа агIо ца карорна цара эфире а ма ца яьккхира и материал.\nИ нах Iорабаха, и дуьйцург бакъ доций хаийта кхуьйкхуш ву со телевизионе. Суна ца лаьа цига ваха. Бакъдерг аьлча, сох харцдерг мел дийцина журналист юьхьIаьржа-м хIоттор вара ас тIаккха. Нагахь цара дуьйцучунна шу тIетахь, 1-чу каналан эфирехь церан могIарехь йоккхур ю ас шун цIе а.\n- Кхерамаш туьйсуш санна хета суна ахь...\n- ХIан-хIа, кхерамаш бац, амма цхьа сонта-м гур дара шу. Ас дукха интервьюш елла, уьш массо а цхьана эшшарехь хуьлу цундела. ХIинжа-ГIалахь хилла боху истори бух болуш яц, цомгашчу Хрусталеван коьрта чохь хIоьттина сурт ду и. Кеста иск кхачор ю ас РенТВ канална дуьхьал а.\n- Инстаграмерчу блогехь ахь яздинера, хьайн белхан хIусамчу кIуьран шашка хецнера бохуш. И хьан дина хир ду аьлла хета хьуна? Хьанна, хIунда оьшура косметологна тIелата?\n- Сан кабинет чу ца хецнера и, я кIуьран шашка а яцара иза. Цхьана хазаллин цIийне къевлинчу бараме хьошалгIа кхайкхинера со, цига Молотовн коктель чуластийнера.\n- Полице хаам бирий аш?\n- ХIан-хIа. Суна хаьара, иза мила ву. Цундела оцу стагна тIе а вахана, ас айса ерзийра конфликт. Краснодарера вахархо вара иза.\n- Оьрсийчуьра хьо дIавахна аьлла, хаамбина ахь. Гуттаренна а вахна хьо, я цхьана ханна?\n- Цхьана ханна. Йоллу Европехула пластикан, хирургин академешкахь мастер-классаш гайта дезаш ву со. Ишта-м кеста Кавказе воьдуш ву со. Соьлжа-ГIалахь а кхочур ву, Бакох а гIур ву. Дуьйла шу а сан цхьанакхетаршка, сан балхе хьажа, шайн бIаьргашца гур ду шуна тIаккха дерриг а.\nТамаше ду цхьа хIума. Браудэ Емельяна ца дуьйцу муьлхачу Европан шахьарехь ша ву а, я стенгахь доьшуш ву а. Цхьана а косметикан фирман, салонан, компанин коллархойн тептаршкахь билгалъяьккхина а яц цуьнан цIе.\nДагестанехь семинарашкахь дакъалоцучаьрга ахча тIедаккха аьлла, цо довзийтинчу картан долахо "Зухра Ашиковна А." ю\n"Кавказ.Реалии" портална цхьана а кепара комментареш цунах лаьцна ца елира Сбербанко. Косметологаша-лоьраша чIагIдо, Браудэ Емельян цIе йолуш стаг ван а вац, косметологин тIегIане валархьама цо ша кхоьллина псевдоним ю иза бохуш.\nТхоьца хиллачу къамелехь, Dermaren и Emelianox препараташ ша лелош вац Браудэс аьллехь а, Инстаграмерчу шен аккаунтехь гойтуш ю цо уьш, мехаш а довзуьйтуш.


Еарин дийнахь дуьйна Соьлж-ГIалара цIерпошт юха а лела йолалур ю Москва\nКоронавирусан эпидеми бахьана долуш сацийна хилла Соьлж-ГIалара Москва лела некъахойн цIерпошт Товбеца-беттан 9-чохь дуьйна юха а лела йолалур йолуш ю. Шинарин дийнахь бина цунах лаьцна хаам Къилбаседа Кавказан аьчкан некъийн (РЖД) пресс-гIуллакххоша, яздо ТАСС агенталло.\n"Адамаш гулдаларна а, эпидемиологин хьал меттадарна а цIерпоштийн дIасалелар карладоккхуш ду. Дуьххьарлера рейс хир ю еарин дийнахь Соьлж-ГIалара Москва, ткъа Товбеца-беттан 11-чохь Москвара Нохчийчу юхагIур ю цIерпошт. Кхин дIа йолчу заманчохь, хьалха а санна, дедда юкъа дIасалелар йолуш ю цIерпошт", - билгалдаьккхина Къилбаседа Кавказан аьчкан некъийн векалша.\nЦу хаамца а догIуш, цIерпоштана тIехь адам кхерамзаллица дIасалело массо а кепара санитаран лоьраша хьоьху барамаш ларбийр болуш бу.\nНохчийчохь Зазадоккху-баттахь дуьйна кхайкхийна карантин яра. Бахархошна дихкинера кхин тIех сов гIуллакх доцуш урамашкахула дIасалелар а. Белхаш совцийнера массо а ресторанийн а, хьешийн хIусамийн а, самукъадаккхаран центрийн а, туьканийн а. Иштта сеццера юкъара тарнспорт а, шайна юккъехь цIерпошташ а, кеманаш а долуш.


АМНАТА ХIИЛЛАШ — Сердало\nБилан яхаш ва са даь да. Оаха, цIагIарбараша, массане а дади оал цох. Дезткънел тIехваьнна вале а хьинар долаш, дика лелалуш ва тха дади. Сона къаьстта дукха веза из. Ше къона волаш леладаь, бIаргадайна дукха сакъердаме хIамаш дувц цо сона, массавар балха а ваха, тхо цхьаькъа дисача. Цо дийцачарех цаI да шоана со дувца воаллар.\nГуйран хиннад из. Дади деша вагIаш хиннача техникума дешархой сайре еча гулбенна хиннаб. Цига дувцаш хиннад кагирхоша жинехи шайтIаехи цхьабараш тешар мишта лархIа деза, яха дош. Цу хана боккхий нах меттел, цхьабола кагирхой а жинийи шайтIайи балхах бокъонца тешаш хиннаб. Цудухьа уж жинаш бокъонца долаш да е дац къоастаде лаьрхIад цар. Из дош дувцаш цхьабараш жинаши шайтIаши бокъонца долаш да, яхаш хиннаб, хIаьта дукхагIбараша, цар дувцар харцдеш, жинаши шайтIаши фаьлгашка мара дац, яхаш хиннад. Хьалхарбарашта юкъе жинаш шоашта бокъонца бIаргадайнад, яхаш бIаргашта гуш харцлувраш хиннаб.\nЦу хана гаьна йоаццаш цхьан юрта яхаш хиннай Амнат яха хьежа саг. Динах тешарашта юкъе цIихеза хиннай из. Жинашца тайна я, яхаш, ювцаш хиннай Амнат цхьаболча кагирхоша.\n— Оаш дувцар нане фаьлгаш да, е жинаш а дац е шайтIаш а дац, — яхаш хиннад даде оагIорахьа хиннача кагирхоша. — ХIаьта шун Амната, нах Iехабе мара, кхы хIама а хац, — яьхад цар.\n— Шо иштта майра дале, дIа а дахе цунга шийга ала укхаза оаш аьннар! — цIогIа техад жиний балхах тешаш хиннарий тхьамадас. — ТIаккха ховргда шоана цо шоашта фу ду!\n— Мегаьд! — аьннад даде а цун новкъосташа а. — Тхо гIоргда из йолча, тхоашта хетар дIа а аргда! ТIаккха тешаргдий шо цхьаккха жинаш а шайтIаш а доацилга?\n— Тешаргда! — аьннад вокхар. — Шо маьрша а долаш юхадоагIе!\nШоллагIча дийнахьа, Амната хIиллаш гучаяха безам этта, дадии Идрис, Ахьмад яха ши новкъости хьежа саг яхача юрта баха арабаьннаб.\nСайран Амната коа кхаьчаб новкъостий. Из дизза нах хиннаб Амнатагара дарба эшаш баьхка. Царца дIа а ийна, шоаш тIаэцарга эттаб кагийнах а.\nУкхаза баьхкача наьха доацаш лазар хиннадац: даьшца-ноаношца даьхка чолакхдиса бераш, тайп-тайпара лазараш кхийтта къоаной, кхыметтел кагийнах а мехкарий а.\nХьалххе а оттаяьча списках тIаийбеш хиннаб уж «дарбанчас». Юкъах доккха шалта а уллаш дIаьха ши мекх дола, тIангар дIаяха къонах (тIехьагIо гучадаьннад из Амната воI хинналга) уйче тIа ара а ваьле кхайкаш хиннав aprla хьатIакхаьчача унахочунга. Цу сайран дадии цун новкъостийи «дарбанча» тIабаха aprla хьатIа ца кхоачаш бисаб. Цун воIо нахага кхайкадаьд, кхоана Iуйран юхадувла, тIаэцаргда шо, аьнна.\nАмната шоаш чубехарга хьежаш коа багIаш, дадена дукха хIамаш хезад нахагара. Иштта, масала, Амнат йолча дарба эшаш венача унахочо, цо хьегача «къина» мах балара, фуннагIа дена а цаI дахьаш хиннад: москал-котам, даьтта, дулх, мерза хIамаш, кIада е ахча. Цул совгIа, дарба дара цар дахьаш хиннад шоай барзкъах даьккха зиг е керта тIара мос. Наха хьабена кхача а мерза хIамаш а жинашта тел аз, уж хьастара, яхаш хиннад «дарбанчас». Массехк минот йоаккхаш хиннай цо дарба ду яхаш. Докъаденна пхьарсаш дIа-хьа а лестадеш, жинаш тIадехаш оалаш хиннад къаеннача Амната:\nХрр-прр, дIайха худар!\nЭккхаде бирса лазарр!..\n«Дарба» даь яьлча, унахочунга оалаш хиннад: — Укхаза хьайна хезар, бIаргадайнар, жинашта Iайха деннар Iа сагага хьоадой, дарба хургдац хьона. «Наьха лергаш къора хилда, жиний бIаргаш саькха хилда, хьогара лазар цар дIахьолда!» — аьле аравоаккхаш хиннав цо унахо. Iуйренга кхаччалца шортта ха ма йий вай, аьнна, хьежача сагах наха дувца тамашийна хIамаш тахка лаьрхIад дадеи цун новкъосташеи. Бийсан юккъе тхов тIа а яьле, кхайке жинаш хьа а дийхе, царга дулх а мерза хIамаш а юийт, яхаш, из ювцаш шоашта хезар бакъдий лаьрхIад цар.\nБийса яххалца юрта а лийнна, шорттига тебаш кора юхебаьхкача цецбаьннаб уж. ЦIагIа хар делла, наб тотташ уллаш хиннай Амнат. Дийнахьа чIоагIа «хала болх» баь кIаьдъяларах корах хIама олла а йицъеннай из. Корах хьаухача бетта сердалоно гучаяьха хиннай цун гIийла, хобаенна юхьмараж. Из сома ца яккхара шорттига карта тIа гIолла тхов тIа а баьнна, фонарь сегай новкъосташа.\nТишъеннача хIамашца цхьана ядаш хиннай котама а бежана а тIехкаш, наха хьакхихьа тайп-тайпара зигаш, мосаш.\nВIаши бIара а хьежа белабеннаб новкъостий:\n— Дика-м кхоаб ший жинаш къаенначо? — иккхад дадега.\n— Дулх ше а дуаш, тIехкаш жинашта кхувсий? Iовдала-м яц!\nУж шейола хIамаш цига кораяьча пахашка юкъе а хьоарчаяь IокIала баьннаб уж.\nБIаргадайначох цец а баьнна, дIахо шоаш дергдолчун план оттаяьй кагийча наха, Iyppe а Амната коа баьхкаб уж. ХIаьта а царел хьалха баьхка багIаш дукха нах хиннаб укхаза. Араваьнна ший списка тIа а хьежа, дадеца баьхкача новкъостий цIераш яьхай Амната воIа. Ахьмади Идриси дIачубахаб, хIаьта дади коа висав. Ший новкъосташка хьежа эттав из.\nТоъал ха яьннай. Арабовлаш хиннабац цун новкъостий. Амната воI уйче тIа гIолла, «гарт-гарт», яхаш, ха тIа оттаваьча салтечо мо, иккаш Iоетташ дIа-хьа лелаш хиннав. Гуш хиннад кхыбола нах мо сиха даде новкъостий ара ца бовларах цо саготделга. Цхьабакъда ший наьнах бIу къожабеш, цига чувала лоархIавеш хиннавац из. Саготдеш хиннав дади а:\n— Фу хиннад-хьогI цига? Ма дукха гов уж! — яхаш, коа гIолла дIа-хьа лелаш хиннав из.\nЦIаьхха «дарбанчий» цIагIа яьнна гIараш хезай царна. Шалтагахьа кулгаш кхувдаде ваьннав уйче тIа ха тIа лаьттар. Цу миноте Амнат хьалха а йолаш уйче тIа арабаьннаб даде новкъостий. Бос баха, цхьанне кхерайича санна, ка эгаш хиннай къаенна «дарбанч». Из бIаргагушше а, коа шоай aprla хьатIакхачарга хьежаш баьгIа нах ура а гIайтта дIатIаболабеннаб.\n— Ва нах! — кхайкай Амнат. — Аз ледаьд шо. Дарбах хIама ховш яц со. Лорашка а дахе дарба дайта шоашта.\n«ЭгIаяьй ер?» — яхаш санна, бIарахьежав нанна воI.\n— Жинаша новкъостал ду ма йоахий хьона! — цloгla техад унахоех цхъанне.\n— Бакъдац из! — жоп деннад йоккхача саго. — Iовдалвар мара тешаргвац цу хабарах. Малав жинаш е шайтIаш бIаргадайнар?\nЙист ца хулаш, цецбаьнна латташ хиннаб нах. Уж шекбувлаш хиннаб хIанз шоаш а. «Амната ше а из аьлча, тIаккха хьанна дайна хургда уж?» — яхаш хиннад цар дегаша. Шорттига, цхьацца-шишша воалаш, коара ара а баьнна дIабахаб нах. Царна тIехьа ший новкъосташца дади а араваьннав. Из чIоагIа цецваьнна хиннав Амната сел сиха нах Iехабеш ше лелаяь хIиллаш йитарах. Коара арабаьлча цо хаьттад новкъосташка:\n— Фу дир оаш цунна? Ма сиха ехар из? Бела а бенна хьадийцад новкъосташа хьежа саг йолча шоаш чубахача цига хиннар.\n— Фуд шун лазар? — хаьтта хиннад «дарбанчас» Ахьмади Идриси ше йолча чубаьлча.\n— Хьона ха деза-кх! — жоп деннад Ахьмада. — Жинашца тайна саг еций хьо?\n— Кагийнах! — тIачайхай вож. — Шо клубе дац, шоай бегаш бутаргба оаш укхаза, хьаала, фуд шун лазар?\n— Тха хIама лазац! — аьннад Ахьмада. — Цхьабакъда, дарба ду, яхаш, Iа нах Iехабарах оаха суд яйтаргья хьона, Iаьдалга хьа дош дIа а денна. Йита хьай хIиллаш!\n— Арадовла! Арадовла, аз шоашта жинаш тIахецале! -корзагIъяьнна, уж кхерабе гIертай вож.\n— Жинаш? — велавеннав Ахьмад. — Цар хьа кхел ергья, Iа шоашта лелабаь тийшаболх царна дIахой. Дулх Iайха а дуаш, тIехкаш царна а кхувсаш, раьза хургда моттий хьона уж, Iа леладечоа? ТIаккха оаха яхар Iа ца дой, ераш оаха укх сахьате нахага дIахьокхаргья! — аьнна, каьхата юкъе хьоарчаяь, бе яьхка хIамаш цун мерий кIала йихьай цо. Яйзай Амната сийсара Iоюжаш ше бада тIа кхайса тIехкаши зигаши. Хьалха-м шеяр бийсан лаьттах йохкаш хиннай цо уж, цхьабакъда, сийсара кIаьдъенна бIу къожабаь хиннаб. Кхераенна, еха хьайзай дарбанч.\n— Боккъала, оаш яхар дергдар аз, нахала ма яккха со, къаеннача дийнахьа ма доаде са сий! — яхаш, Iокадай из.\n— Оаха яхар Iа дой, оаха ютаргья хьо, суд ца яйташ! -цIимхаро аьннад Ахьмада.\n— Фу де деза аз?\n— ХIанззе а уйче тIа ара а яьнна, наха хьалхашка дарий де, Iайха уж Iехабарах а дарбах хьайна хIама ца харах а. ХIаьта жинех дола бакъдар а алалахь! — тIатехад Ахьмада.\nИштта йитийта хиннай Амнатага нах Iехабеш цо лелаяь хIиллаш. ШоллагIча дийнахь массанахьа дIахеза хиннад Амната ше нах лебаьб, аьнна, кхайкадаьр.\n← Константин Суриков провел совещание о ходе подготовки предприятий жилищно-коммунального хозяйства к осенне-зимнему периоду\nСЕДАЯ ДРЕВНОСТЬ ГОРНОГО КАРАЧАЯ →


"Спайс" - наркотик, коллаж\nХIора шарахь шозза дIахьош ю наркотикашна дуьхьал акци. БIаьстенан юьххехь а, гурахь а. Бахархошка кхайкхамаш бо наркотикашна дуьхьалояран урхалло, и дIовш мичахь духку шайга дийцар доьхуш.\nНах ма-оьшшу жигара шайна дуьхьал ца богIу, амма шо шаре мел долу адамаш кхета дуьйладелла наркотикех мел бала хуьлу махкана, боу наркоконтролан комитетан зорбан-сервисан куьйгалхочо Гайраханов Мовлас\nГайраханов: « Бакъдерг бакъ хила деза, Iедалан ницкъаллин структурашка нехан тешам кIезиг бу. Дуккха а харцонаш лелийна. И тешам юхберзо тахана хала ду. Нехан кхерамазалла ларъеш, и тешам юхабалош бу.\nДуккха а адам, тхуна накъосталла деш, арадаьлла а ду. Кегийрхойн тобанаш а ю гIо деш. Динан цхьанатохараллаш а ю хьехамаш беш, кегийрхой Iамош».\nНохчийчохь наркотикашна дуьхьал жигара дIахьочу къийсамо шен жамIаш деъна. Атта карош яц тоха а, я оза а наркотикаш. Уьш юхку нах вуно чIогIа ларлуш бу гучубовларх. Цул совнаха, кIомалан меттана хIинца яржа йолаелла махкахь «спайс» олу, узуш йолу наркотик. Иза, масийтта шо хьалха бен Оьрсийчохь низамера юккъера яьккхина а яц.\nШайн юьртахь дуккха а кегирхой бу оцу "яйн" ю олучу наркотиках бетталуш, дийцира Маршо Радиога жимчу стага ТIахIира.\nТIахIир: "Спайс" чIогIа яьржина ю махкахь. Юьртахь иза узуш а, лелош а мила ву а хаьа. ХIунуда узу ахь и спайс, аьлла хаьттича, иза яйн наркотик ю, цо хIумма а ца до, олу цара. Амма ма -дарра дийцича, иза чIогIа кхераме хIума ю. Хийла меттиг ю стага ша-шена тIе куьг даьхьана».\nМаршо Радио: Ткъа юьртахь хууш хилча, цхьанна а тайпана Iаткъам бан йиш яц царна?\nТIахIир: «ХIинцалца иза дина дац. Хьо тIе а вахана, ахь цуьнга, хьо иза юьхкуш ву, ма леладахьара ахь иза, аьлча, цIанлой дIахIутту, ахь муха эр дара шега и саннарг, олий. Иза, суна хетарехь, баккхийчара ала дезара. Маьждигехь имама кхайкхам бан безара, нагахь санна иза йохкар саца ца дахь, ша рогIерчу рузбан дийнахь дIакхайкхор ву, аьлла».\n"Спайс" дукхачу хьолехь хими евзучу наха шаьш еш ю. Цо, нохчаша ма-аллара, тухуш йолу «жIов» 15-20 минотана бен ца лаьтта. Амма цунах долу дIовш а, кхидолу вониг а доккха ду, билгалдоккху наркоконтролан зорбан-секретара Гайраханов Мовлас.\nГайраханов: «И бала хир буйла тхуна хьалхе дуьйна а хууш дара. Иза цу тIе ца далийта гIерташ оха белхаш бина. Масийтта шо хьалха цхьаболчу хаамийн гIирсаша, реза а боцуш, пачхьалкхехь магийна йолу и узу коьчал йихкина бохуш дуьйцура. Баккхийнаш а, кегийнаш а ара а баьхна, оха болх бира. Зулам даржош ду хIинца а. Иза сингаттам бу. Цунна дуьхьал беш оперативан а, профилактикан а болх бу. Цунна дуьхьал а карор ду-кх дарба».\nМила ву нароктикаш юхкуш, хаам бе!