Бэбибокс: ца дезачу беран гIутакх\nЧехин Республика - Ца деза бераш чудохкуш йолу бокс, ХIлоубетин, ПрахIа. 01Ман2010\nБэбибокс – дарбан-хIусамехь леррина дIахIоттийна гIутакх-тайппа меттиг ю, бер чу дилла. Коьртачу декъана дарбан-хIусаман пенах доьхкина хуьлу и гIутакхаш. Наггахь килсанна пенах а хуьлу. Арахьара бэбибоксан неI схьа а йиллина, цу чу дуьллу бер. Цул тIаьхьа неI дIакъовлу я иза ша дIакъовлало цхьана минотехь.\nНеI дIакъовлаеллачул тIаьхьа, эха минотехь иза чоьхьара дIакъовлало. 29 секунда ю бер чудуьллучунна дохковала. Бэбибоксаш леррина йохку дика гуш йоцчу а, тIехьовсийна видеокамераш йоцчу а меттигашка. Дукха хьолахь, хIинцца бер цу чу дуьллучу нанна ша мила ю хаийта я цхьаннена гайта а ца лаьа. И ю, бэбибоксан коьрта Iалашо. Холчу хIоьттинчу зудчуьнга шен бер де а ца доьйтуш, дийна дита аьтто баккхар.\nЧехийн республикехь, масала, 2005-чу шарахь схьайиллина дуьххьарлера бэбибокс. 9 бутт баьлча уггара хьалхара бер, 5-6 де кхаьчна кIант чу виллира цунна. ХIетахь дуьйна ерриг республикехь и тайпа бэбибокс 57 йина. Таханлерчу денна царна чу 87 бер диллина.\nБэбибоксийн программин гIантда ву гIеметта хIоьттина волу ХIесс Лудвик. Цуьнца Маршо радион хиллачу къамелехь цо дийцира билггал хIокху пачхьалкхехь уьш яхкаран хIун бахьана дара а, ша и гIуллакх юьхьар хIунда лаьцнера а.\nХIесс: "Иза керла дагадеана хIума дац. Мехкийн юкъара а, исторера адамийн жигараллин бакъдерг а ду, гIийлачарна а, гIад дайначарна а гIо деш. Сан долахь ерг цуьнан цIе ю "Babybox". Сан долаллин тоьшалла а ду суна Iедалан хьукхмато делла. Бэбибокс муха хила еза аьлла, техникан агIора кхочуш йинарг ю сан ойла. Цу кепарниг ширчу Римехь а, Юккъерчу бIешерашкахь а хилла ца оьшу бераш охьадохкуш йолу меттигаш. Адамаш мел ду лелийна хIума ду иза."\nЧехин Республика - Прахlерчу Хlлоубетинехь дуьххьара бэбибокс схьайоьллучу церемонехь, 1Мар2005\nМаршо радио: Бэбибоксаш яхкале хьалха Чехин пачхьалкхехь дукха меттигаш хиларий, ца оьшу бераш нехийн гIутакхаш чохь я аренгахь Iад дуьтуш?\nХIесс: "Чехин Республикехь, юкъарчу барамехь, шарахь дIакхоьссина 5 бер карадо. Амма, Бэбибоксаш дIахIиттийначул тIаьхьа дIатесначу берийн терахь хаъал лахделла олийла дац.\nСуо со-м тешна ву и карийна долу 5 делла бер, цкъа а, цхьанненна а карор доцчу, дайъинчу дуккха а берийн цхьа жима дакъа ду бохучух."\nМаршо радио: И Бэбибоксаш дIахIитточу хенахь Iедалан хьукхматашца яккхий халонаш хилира шун. ХIун тайпа халонаш яра уьш?\nХIесс: "Iедалан хьукхматашца халонаш яцара. 2004-чу шарахь и ойла кхочушъян со араваьлча, со Iоттавелла коьрта проблема хIун яра аьлча, и бэбибоксаш хIиттон реза цхьа а ца хилла хилар яра. Коьрта мостагIа Могушаллин министралла яра. ТIаккха Социалан хьаштийн министралла яра. Кхеташ ма-хиллара, Чоьхьарчу ГIуллакхийн министралла а яра. ТIаьхьуо, кхета а кхетта, шайна хьажам хийцира цара. Хьажам аьлча а, иза хьукхматехь болх бечу стеган хьажар ду да-м.\nТахана а бу бэбибоксана дуьхьал цхьаболу нах. Амма уьш кIезиг бу. Ма-дарра аьлча, аса оцу дуьхьал болчу нахана даггара баркалла олу. ХIунда аьлча, цара журналистийн аьтто баьккхира, цу бэбибоксех лаьцна шортта дийца. Журналисташа бэбибоксех лаьцна дуьйцург б.бибоксашна пайде хуьлу. Оцу дуьхьала болчу нахана чIогIа баркалла ала лаьа суна. Ша-даьккхина аьлча, Могушаллин министраллина къаьсттина. ХIунда аьлча, церан бахьанаш беламе дара."\nМаршо радио: ХIун бахьанаш дара цара далош дерш?\nХIесс: "И бахьана, масала, дара, цу бэбибоксаш чу шайн бераш дохкур берш Чехин Республикехь бехаш болу арахьара нах бу. ТIаккха цу нехан берашна дарба лелош шортта харж ян езар ду Чехин Iедална, бохуш яра Могушаллин министралла. ТIехула тIе, ша дуьненчу даьккхина да-нана довза йолу беран бакъо йохор ду а бохура. Кхеташ ма-хиллара, берийн бакъонаша бахарехь, массо бераш цхьатера ду. Цундела, иза цхьа жимма бакъонашна дуьхьал дара. Кхеташ ма-хиллара, Могушаллин министраллин аргументаци ладаме яцара, хIунда аьлча, цо дуьйцург цхьана ц догIуш а, цхьаъ вукхунна дуьхьал а дара."\nМаршо радио: Могушаллин министралла муха довза йоллура и бераш неханиш ду я дац? Я шуна хаало бер муьлхачу къомара стага дина ду?\nХIесс: "ХIан-хIа, тхуна иза ца хаьа, тхоьга къасталур дац иза. Цхьацца долу бераш цхьайолчу билгалонашца хаа-м ло уьш арахьарчу наха дина дуйла. Амма, билггал хIокху къомаха схьадаьлла бер ду хIара ала йиш яц дера. Бакъдерг хIун ду аьлча, хIокху 8 шарахь бэбибокс чу диллинарг ша-дерриг а 87 бер ду. Уьш массо а кIай чкъор долуш дара."\nМаршо радио: Дукха хьолахь, бэбибоксашна чохь бер дуьтурш шаьш бисина наной бу. Коьртачу декъана, марехь йоцуш дина бер хуьлу иза. Беран да дуьхьал волу, кеста дуьненчу дер долу бер тIелаца а, цуьнан дола дан а. Зуда дIа а тосий, дIавоьду. ТIаккха ша цхьалха йисинчу зудчо дог даьттIачехь, дог диллинчехь, сиха а, хьекъале боцу а сацам бо. Оцу муьрехь деш ду бер дерца доьзна зулам. Амма, и бер, хеттарш ца деш, цхьанхьа дита йиш елахь, зудчо и некъ хоржу.\nДелахь а, бэбибоксана тIекхаьччи а, цу зудчунна накъосталла дан кийча бу бэбибоксаш ехкинарш. ПрахIа-гIалара ХIлоубетинехь хIоттийначу бэбибоксана тIехь йоза дара дитина, бер чу диллале, «зIене яьлла къамел дан лаахь, хIара телефон тоха», аьлла. И телефон Бэбибоксийн дендегахь ХIесс Лудвикехь ю. Хьоьца къамел а дина, цхьа а нана дохко яьлла меттиг яьллий, аьлла хаьттира цуьнга Маршо радионо.\nХIесс: "Суна ца хаьа, оцу информацино цхьа а дохко ваьккхина, бер чудуьллучара юхаваьлла хила тарло бохучух лаьцна. Соьга хаьттича, ца оьшуш охьадохкучу берийн терахь чIогIа доккха ду. Цундела аса сацам бира, гIо оьшучу нанна чохь цхьа хан яккха цIа дан. ДIабийша меттиг йоцчу нанойн шайн берашца аьтто хир бу цу цIа чохь Iен.\nХlлоубетинерчу Генцентран куьгалхо Пиха Петр (Аьр)\nЦу тIехь яздинарг сан телефонан терахь ду. Бер охьадилла еанчу нанас соьга телефон тоьхначул тIаьхьа, цунна тIе а вахана, цу ханна кечдинчу цIа чу а ялийна, цуьнца къамел дан йиш йолуш ву со. Хьалхара гIо аса айса дийр ду цунна. Сайн цIахь ПрахIа-10, В ХIайку 88 олучу меттехь дина аса и гIо-накъосталлин цIа.\nЦунах лаьцна ша-йолу информаци сан веб-агIонашна тIехь ю www.babybox.cz/ ХIинцале цигахь 2 чоь ю лийча а, яахIума кечъян а шен-шен меттиг йолуш. Бераш долуш ши нана цхьанаметта тIелаца йиш йолуш ву со. "\nМаршо радио: Муьлхачу бахьанаш ялайо нана шен бер охьадилла оцу Бэбибоксашна тIе? Стенца доьзна хуьлу уьш?\nХIесс: "Аса цхьа кIеззиг наношца бен къамел ца дина. Амма со хIинцале тIаьхьакхиънарг хIун ду аьлча, церан (нанойн) коьрта проблемаш социалан амал йолуш ю. Кхеташ ма-хиллара, цу проблемашца куьг лаьцна йогIуш ерш синIаткъаман проблемаш а ю. Ваха оьшу ахча а, чохь Iен меттиг а йоцу стаг чолхечу хьолехь ма нисло. Амма, оцу массо наношца къамелаш дан сан йиш яц. Цхьаболчарца къамелаш дина аса. Со тешна ву, церан хьолчахь хиларан юьхь, социала бахьанашца йоьзна хиларх."\nМаршо радио: Бэбибоксана тIехь кхаа маттахь яздина ду йоза - чехийн, ингалсан, оьрсийн маттахь. Хьенан сацамца билгалдаьккхина цу гIутакхаш тIера йозанаш муьлхачу маттахь хила деза бохург?\nХIесс: "Бэбибоксаца доьзна массо хIума къастош верг со ву. ХIунда аьлча, и проект эцна лелаш верг со ву. Цундела, цхьайолчу кIошташкахь аса полшхойн маттахь яздан сацам а бо - уьш Моравехь ду. ТIаккха оьрсийн маттахь йозанаш дуьту. Ма-дарра аьлча, иза сан сацамца доьзна ду."\nМаршо радио: ТIаккха хьо хуьлий цу проектан вуьззина да?\n8 ХIесс: Да-м ца хаьа суна, денда ву ала мегар ду. И ша йолу ойла ерриге а сан ю. Со сайха хестош ца боху аса. Со а, техникаш а боцурш, и проект эцна лелаш цхьа а ву ала йиш яц.\nМаршо радио: Кхин муьлхачу пачхьалкашкахь ю дIахIиттийна бэбибоксаш?\nХIесс: "И бэбибокс боху дош кхузахь Чехехь лелон юкъадаьккхина ду аса. Да-м, ингалс маттара ду иза. Амм и цIе еккъа Чехин республикехь лелош ю. Кхеченхьа а иза лелор дац олийла дац. ХIунда аьлча и дош, массарна довза атта дош ду. Чехехь дIахIиттийначарех тера йогIуш бэбибоксаш ю тайп-тайпана пачхьалкхашкахь.\nГерманехь царах бэбиклап я бэбихIендсер олу. Таханлерчу денна, сан карахь болчу хаамашца 17 Европан Бертан пачхьалкхехь ю ду бераш чудохку гIутакхаш. Словенехь, Полшехь, Венгрехь, Италехь, Австрехь, ур-атталла, Швейцарехь а ду. Цхьа моггIа пачхьалкхашкахь ду."\nМаршо радио: Чехин республикел а тIаьхьа Европера пачхьалкхашкахь бэбибоксаш хIитточу хенахь шуьгара зеделларг довза цхьа веарий?\nХIесс: "Аса эр дацара цхьа а цу ойлан да ву. Ширачу Римехь тIулгийн кедаш хилла ца оьшу бераш чу дохкуш. Ша долу Юккъера бIешерашкахь килсанийн а, кхечу хьукхматийн а неIарех доьгIна гIутакхаш хилла бераш чу дахка.\nМасала, Францера Парижехь 18-гIа бIешераш юккъе девллачу хенахь леррина доккха цIа хилла Карийначу Берийн Дарбан ЦIа олуш. Цу цIа чу шарахь гергарчу барамехь 5 эзар гергга бер охьадуьллуш хилла. Со гал ца ваьлла, 5 эзар бер дуьллуш хилла.\nИсторера документаш толлуш цу терахьана тIекхаьчнера со. Лерринчу наха хьесапдора цу берашна. Оцу берех кIезиг дакъа дийна дуьсуш хилла. Кхин цхьа бакъдерг ду, оцу берийн гIутакхашна чу шен 4 бер диллина Францера философо Жан Жак Руссос."\nМаршо радио: ХIинцца дина бераш дукха хуьлу цу бэбибоксаш чохь я жимма даккхийра бераш а нисло?\nХIесс: "Дукха хьолахь уьш хIинцца дина бераш ду. Со суо а цкъа тIенисвелла бер цу гIутакх чу дуьллуш. Со генахь вацара иза чудуьллучу хенахь. Сан карара телефон цу бэбибоксан гIутакхашца йоьзна ю. Цу чу бер дуьллучу хенахь сан телефон тIе хаам кхочу. Цуьнца цхьаьна оцу беран а, бэбибоксан интерьеран а даьккхина сурт а кхочу суна. Со цхьа чаакхарма бен гена вацара цу бэбибоксана, чу бер дуьллучу минотехь.\nБрнора дарбан-цIийнахь дара иза. ЙоI яра цу чу йиллинарг, иза йина ур-атталла цхьа сахьт а ца даьллера. ЦIийха юьзначу цхьана горгумна юкъа хьарчийна яра. ЦIонга дIадихкина. ТIейоьхна кхин хIумма а яцара. Ерзина, хIинцца йина, схьаеана йоI яра иза. И йоI карийначу лор-йишин цIараха цу йоIана Марцелка цIе тиллира оха. Цуьнан итт де кхочуш, оха иза бер лоьхучу дай-наношна гIо дечу хьукхмате дIаелира."\nМаршо радио: ПрахIа-гIалин ХIлоубетин олучу 9-чу кIоштахь цхьа шира цIенош ду, Чехийн маттахь «замечек» олу царах. ГIалина нацкъаро хиларал совнаха, тийначу, адам кIезиг лелачу меттехь ю «Генцентр» олу, зударийн клиника. Цу Генцентран куьйгалхо ву доктор Пиха Петр. Iедалш дуьхьал доллушехь, шен клиникехь хьалхара бэбибокс а йиллийтина, цуьнан юьххьехь лаьттина волу Пиха. Маршо радиоца шен хиллачу къамелехь цо дийцира цунах лаьцна.\nПетр Пиха: "Бэбибоксан да, денда пан ХIесс ву. 2004-чу шарахь суна тIевеанера иза, хIокху республикехь Аполинаржан урамехь дуьххьара бэбибокс дIахIоторах гIуллакх ца хилча. Могушаллин министралло цунна бакъо ца еллера хIетахь цу клиникехь бэбибокс дIахIоттон. Дукха хенахь дуьйна тхойшиъ доттагIалла лелийна ву. Цундела, аса цунна гIо лецира, со цу ойланна чIогIа реза хилла хиларе терра.\nМинистралло гIо ца дира я хIинца а ца до (бэбибоксашца). ПрахIа-гIалин хIара ХIлоубетин кIошт жуьгтийн урхаллин кIел ю, церан пурбанца ХIлоубетинан замечек олучу хIокху гIишло чохь Чехин республикехь дуьххьарлера бэбибокс хIоттийра."\nМаршо радио: Бэбибоксашна чохь хIаваъ а, йовхо а латтош система ю. Цунах тесна сигнал а ю. Бер чу ма-диллина, хаам беш йолу. Уьш дIахIиттош аша масаллина схьаэцнарг муьлха кеп ю? Я шаьш кхоьллира аша иза?\nПетр Пиха: (Бэбибоксан) техникан агIо цхьана фирманна тIехь ю. Суна цунах лаьцна дкха хIума ца хаьа. Цу фирманна тIедиллинарг кхеташ дара, бер чу дуьллуш долу гIутакх кхерамаза хила дезий а. Бер чу ма-диллина, 36 градус йовхо хуьлуьйту сенсорш ю цу чохь. Iай йохъо, аьхка шелъйо. НеI схьайоьллуш лаьтташехь, температура дIанисло цу гIутакх чохь. Цу чохь микрокамера ю бер чу дуьллу маьIиг йоккхуш. Сигналан гIирсанна тIекхочу цу бэбибокс чуьра сурт. Хенаца а догIуш, бэбибокс тояран белхаш дIахьуш бу.\nХIинца дIахIиттош йолу бэбибоксаш техникан агIора дуккха а тоьлуш ю дуьххьарлерчарел а. 2005-чу шарахь дуьххьара схьайиллина хилла бэбибокс хийца кечлуш а ду тхо."\nМаршо радио: Дуьххьара чудиллинчу беран сурт а, документаци а юй шуьгахь?\nПетр Пиха: "Дера дац. ХIунда аьлча, бэбибокс программа яц. Иза сацоран гIирс бу. Кхерамехь долу я нене дола далур доцу бер нехаш дIакхуьйсуче ца кхоссийта дина хIума ду и бэбибоксаш хIиттор. Уьш хьуьнхахь я эрна аренгахь дала ца далийта деш ду иза. Къамел доцуш, уьш цигахь лийр ду.\nБэбибокс чу бер диллар - зулам санна лоруш дац. Мелхуо а, тIе къа ца латадайта я зулам ца дайта Iалашо ю цуьнан. Арахьа и бер чу дуьллуш хьажа хIоттийна камера яц. Иза стаг ву я зуда ю къастош дац. ХIлоубетинехь цу беро боккъалла а кIезиг хан йоккху. И бер схьаэцарца цхьаьна сихачу гIоьнан машен кхойкху.\nЦу берана тоьллачу агIора лоьрийн гIо хир долче дIадуьгу иза. Цигахь церан техникан тIаьххьара гIирсаш бу цу беран дахар лардан а, могушалле хьажа а."\nМаршо радио: Масала, цхьана нанас чудилли бер, ца оьшу бераш дохкучу гIутакх чу. Юха ша динчунна инзара яьлла я дохко яьлла иза елахь, шен бер схьадеха йиш юй цуьнан? Шу долче еаний цхьа а докхо яьлла нана?\nПетр Пиха: "Генцентран карахь а, цуьнан бакъо йолуш а хIума дац и. И лоьрийн сихачу гIоьнан машен кхойкхучу хенахь кхин цхьа телефонан номер а ю тоха езаш. Социалан хьаштийн хьукхмат ю иза. Цигарчу белхахоша цу беран кхин дIа долчу дахарехь сацамаш тIеоьцу.\nЛоьраша цу беран дола стенгахь дийр ду бохучехь сацам тIеоьцу. ТIаккха, иштта хаам кхаьчначу кхело сацам бо цу беран дасм-нанас санна дола хьан дийр ду. И массо хIума чIогIа сиха деш ду. Беран могушалла дика елахь, бер Iалашдан карадалар масех дийнахь къастадо."\nМаршо радио: Шун долчуьра гIутакх чу диллинчу берех уггар жиманиг мел хан йолуш дара?\nПетр Пиха: "Уггар жиманиг, хIинцца цхьа ши кIира хьалха чу диллина бер - кхузахь 18-гIа бер дара иза - хенал хьалха дуьненчу ваьлла кIант вара иза. Тхан хьесапехь, зуда бераха йолу 29 кIира бен дацара. Цуьнан Iаламат дукха болх бан дийзира тхан. Дикачу хьолехь вацара иза.\nСадеIаран говзанчийн тIах-аьлла хьовза дийзира. Хьалхе динчу берашка хьожучу дарбан цIийне дIадигира иза. Уггар доккха бер 4-6 бутт болуш дара. Тхуна доьлуш дара и бер. Папа, мама, лала алара цо. Тхо хаза нехан санна цецдаьхнера цу гIуллакхо. Иза вукха агIора йолу экстрим яра.\nТхо долче цхьа а ца вогIу, хIунда аьлча оцу беро кхузахь миноташ бен ца йоху. И бохург ду, и тайпаниг хилча - суна хетарахь, дохко бовлар хилла - кхеле баха беза. Социалан хьаштийн урхалле баха а беза. Дарбан цIийнан бакъо яц бер юхадала. Кхеташ ма-хиллара, къастадо иза хIунда динера, бахьана хIун дара? Ишта дIа кхин а.\nБер жима мел ду а, бер лоьхучу ден а, ненан а карадала болу аьтто, къамел а доцуш, алсам бу."\nМаршо радио: Бэбибоксаш ехкинчара цу чу дехкинчу берийн кхолламна тIехьожуш цхьаъ деш делхьара, дика хир дара аьлла хета. Амма церан программа оццул гена ца йоьду. Я, бераш лоьхучу дай-наношца церан уьйр-зIе елхьара. Гарехь, бэбибоксаш яхкарна а дуьхьал хиллачу Iедалша иза чекх долуьйтур дац. Я, хьанна хьаь, хена-йохалла хьал цу тIе кхочий а.\nДуьненах масала эцна, Оьрсийчохь 2012-гIа шо доьрзуш Краснодар-кIоштахь дуьххьарлера бэбибокс «Дахара ага» хIоттийра. Масех бутта балале цу чу хьалхарлера бер диллира.\nОьрсийчоьнан Чоьхьарчу ГIуллакхийн министраллин официала хьесапца 2010-гIий, 2011-гIий шерашна юкъахь цу пачхьалкхехь 268 бераш даийинера уьш хIинца дуьннена чу даьхначу наноша. Гучу ца девлларш мел хир ду уьш.\nНохчийчохь дина бер дIатасар даьржина хIума дац. Я гучудолуш-м ца дисина те зулам? ХIокху жимчу стага дийцарехь, цо дакъа лаьцна нехаш тIехь карийна бер кешнашкахь дIадуллуш.\nСултан: Сан доттагIчо телефон а тоьхна соьга дийцинера, ша болх бечу кафена уллерчу нехашна тIехь делла бер карийна ша. Цунна хIун дийр дара те, аьлла. Оха имамах дага а девлла, и бер, кIант вара иза, эвла дIа а дигина, дешначу наха лийча а вина, Iабдул-Керим аьлла цIе а тиллина, дIадоьллира. Бер цу кепара дIакхоссарана бахьана суна ца хаьа. Дала дуьтучул а, цхьана нехан кетIа я новкъахь, гур долчехь охьадиллинехь, хьаъа схьаоьцур долуш долуш, хаза бер дара иза. Нисвелла, хила ма-веззара, кIайн чкъор долуш, Iаьржа месаш йолуш, вуьззина кIант вара иза.\nМаршо радио: Бусулба дино хIун боху те? Цо бэбибоксаш ца хьехайо, кхеташ ма-хиллара.\nДешначу стага ШахIид-Хьаьжас дийцира оцу хьокъехь.\nШахIид-Хьаьжа: "Сийлахьчу КIуръано билгалдаьккхина ду "шайн бераш ма дайъалаш аша, кхера а лой - мацалла ярна а, готтало ярна а. Уьш а, шу а кхобур ду шуна. Рицкъ лур ду шуна", аьлла-кх Аль-ИсраI бохучу сурин тIехь, 211 агIонна тIехь. КIуръано бохург хIун ду, бер миччахь дича а, бер малик ма ду, цуьнан 15 шо кхаччалц. Хьаъа динехь а, мухха динехь а Делан малик ду иза цуьнан 15 шо кхаччалц."\nМаршо радио: ХIора а беран, ша дале са а тийсина, дуьненчу даларх даккхийдеш, дезаш долу да-нана хуьлийла. Бэбибоксана чу а диллина, цуьнан неI дIакъовлу тата цхьанне берана ма хозийла.\nЦа оьшучу берийн кIелхьардовлийла


Кан-Калик, Бислиев верца доладелира дерриг а...\nТоьлла ши интеллигент вийра хIетахь Нохчийчохь...\n1991 шарахь, Нохчийчоь егош яра хуьлучу хийцамех. Юккъараллин цхьа дакъа шовкъе даханера шайга кхача тарлучу маршонах. Кхечу декъанна, хIумма а диканиг хир ду аьлла а ца хетара, оцу хийцамех.\nОцу юккъехула Нохчийчохь сихонца шийла кхаъ баьржира, университетан ректор Кан-Калик Виктор лачкъийна, иза лачкъа ца вайта дуьхьалваьлла проректор Бислиев Iабдул-Хьамид вийна, аьлла.\nДерриг а хиллера университетан коьрта корпусна хьалха. Сарахь цIаваха араваьлла ректор Кан-Калик, герзхоша тIе а бевда, шайн машена чу хаон гIерташ гина, цунна тIаьхьа, жимма хьевелла араволучу Бислиев Iабдул-Хьамидна.\nИза сихонца тIе а ведда, накъост кIелхьарваккха гIоьртина. ХIара къарвала дагахь воцийла гича, цунна маса топ а тоьхна, лачкъийна ректор а эцна, дIабахнера зуламхой.\nИ де тахана санна дагадогIу Бислиев Iабдул-Хьамидца доттагIалла лелийначу Дадашев Райкомна.\nДадашев: «Оцу дийнахь со Iабдул-Хьамид волчохь, балха тIехь дуккха а къамелаш деш Iийра. Иза митингехь къамел а дина, чувеана а дукха хан яцара. Цигахь цо машаре кхайкхамаш бинера. Тхойшиъ къамел деш Iаш, Абхазера делегаци еъна аьлла хаам бира цуьнан секретара. Со чукхаьчча ах сахьт даьлча, соьга телефон туьхира, Кан-Калик дIаваьхьна, Iабдул-Хьамид вийна, аьлла. Со дарбан хIусаме вахара. ЦIий дукха дIаихина, иштта бакъ дуьнене дIавахара-кх Iабдул-Хьамид».\nЛачкъийначу ректоран дакъа карийра 5 бутт баьлча Грозный кIоштахь. Иза ву аьлла даре а дина, цуьнан гергарчу наха дIаволлийтира иза Москохахь кешнашкахь. Ша ректоран дарже хIоттийча дуьйна дуккха а хиийцамаш бинера цо университетехь, керла ялх факультет йиллинера , Дадашев Райкома дийцарехь.\nДадашев: «Кан-Калик ша адамашца тарлуш стаг вара. Цхьанна а стагана новкъа вацара. Дуьйцу, кхаьънаш ца эцийта дуьхьалваьлла хилла бохуш. Иза шега далур доцийла иза кхетара.\nШа иза цхьа а гIаралхо а воцуш лелара. Со цуьнан цIахь а хилла Первомайски урамехь. Чуволучохь шайна луург дан йиш яра цунна зуламхойн. Ткъа нахана юккъехь, хьехархошка а, студенташка а маьхьарий а боьттуьйтуш дира и зулам. Иза динера, хьовсал, хIорш ю-кх хIорш и акхарой, аьлла йина цхьа политикан акци яра иза».\nБислиев Iабдул-Хьамид а, Кан-Калик Виктор а веро Нохчийчоь юьхьIаьржа хIоттийна ца Iаш, шен вон тIаьхье хир юйла оцу заманан, боху Дадашев Райкома.\nДадашев: «Нахана а, вайга ладугIучарна а хаийта лаьа суна. Университет йохийна яц. Иза ягна ю, бух тIера дуьйна, юхайина вай иза. Кегаренаш ца хиллехьара Iилманехь вай дикка гена девла хир дара аьлла хета, теша а лаьа хилла зен хенан йохалла меттахIуттур ду аьлла ».


Bellingcat: Хангошвили вийначунна ФСБ-но аьтто бина дозанах чекхвала, тешна а\nBellingcat тобано The Insider а, Der Spiegel а газеташца цхьаьна теллина Хангошвили Зеламха верца доьзна лаьцна стаг мила ву. Цунна Германе вале массех де хьалха делла паспорт. Берлине кхаьчна иза кехаташца 1970 шарахь вина "Соколов Вадим Андревич" а волуш.\nАмма Оьрсийчоьнан паспортийн базехь вац ишта цIе йолу стаг. Керла паспорт яздина воцуш волчу стеган цIарх – оцо гойту иза пачхьалкхан Iалашо эцна араваьлла хилар, боху таллам дIабаьхьначу кхаа хьасто.\nИ стаг, тешна а, ваьлла дозанах чекх ФСБ-н гIоьнца. «Соколовгара» паспорт ду цунна Германе кхачале нийсса итт де хьалха кечдина. Виза елла цунна сихонан кепехь Москварчу Францин векалто. Парижера Берлине веана иза, цигахь цо кху беттан 23-чохь вийна Хангошвили.


Вена -- Зударий боламан жигархо Шолль Сюзанне.\nЗудчунна я берана ницкъ бар – иза пачхьалкхан юстицино туьканахь цхьа йораха бехчалг лачкъорал пайдабоцуш лору, и зулам динчарна тухуш долу гIуда а къола динчунна тухучул дуккхаъ кIезгох ду. И хьал кхиинчу пачхьалкхашкахь кхианза йоцучу пачхьалкхашкахь санна ледара ду. Цунна дуьхьал аз айдинера кху деношкахь Австрерачу бевзачу яздархоша.\n„ТIаьхьара сан собар кхачийнарг – иза, вайна массарна а хууш ма-хиллара, Грацерачу кхело цигахь цхьа кхиазхо хьийзина волу зуламхо, когах буржал а тоьхна, ур-аттала цхьа де набахтехь а ца доккхуьйтуш, маьрша ваккхар дара“, - элира Венерачу Шаушпиельхаус театрехь цхьанакхетаралла дIадолийна хиллачу евзаш йолчу австрихойн журналисто а, яздархочуо а Шолль Сюзаннес.\nИ цуо дуьйцуш долу зулам кху тIаьхьарчу беттанашкахь шуьйра дийцаре деш ду Австрехь. Цхьана гIеметта хIоьттинчу стаго сийсаз йина хилла шайн лулара 13 шо долу йоI. ТIаккхха эххара а кхеле озийна волу и стаг, кхело еккъа цхьа иза мича воьду, цуо хIун леладо, иза мичахь ву мичча а хенахь полисхошна къасто аьтто луш йолу электро-буржалш когах а йихкина, цIавахийтина, набахтехь а йоцуш, арахь яккха ах шо хан а тоьхна.\nЦул тIаьхьа цуо аппелляци йича, и ах шо а шина баттана кIезгадина. Ткъа шена ницкъ бина волу и стаг хIора дийнахь лулахь гуш шега ца лало, ша цунах кхоьру, бохуш, латкъамаш бечу цуьнан закъалтан аппеляци кхело терго а ца еш, йитина.\nИ тайпа зудаберан а, зудчуьн а, берийн а дегIана беш болу ницкъ пачхьалкхана низаман терзанна тIехь сел борах лоруш хилар,- ткъа и тайпа хIума кхиинчу пачхьалкхашкахь хуьлуш хилча-м муххале а, - инзара валлал хIума ду.\nШен къамелехь Шолль Сюзаннес тидаме диллира, нагахь санна 12-15 евро доьхуш йолу цхьа тIелхиг цхьаммо туьканара лачкъаяхь, цунна 100 евро гIуда туху, ткъа шозлагIа цуо иза дахь, иза масех баттана набахте вуллу, аьлла. Амма нагахь санна берашна я зударшна маьттаза ницкъ бина стаг гучувалахь, цуо иза массийтаза динехь а, цхьа де а набахтехь даккха а ца тухуш, арахь яккха хан тухий, шен цIа вохуьйтуш нисло.\nИ хьал зударий а, бераш а боьршачу нехан оллалехь долчу къечу пачхьалкхашкахь хилла ца Iа, бохуш, дийцира гулбеллачара. Иза Европехь а ду, Цхьанатоьхначу Штаташкахь а ду, Оьрсийчохь а ду.\nДуккхаъ шерашкахь Оьрсийчохь а, Нохчийчохь а белхаш бина а, Нохчийчуьрчу тIамех лаьцна масех киншка язйина а ю Сюзанне Шолль. Цуо Маршо радионе дийцира, ша карарчу хенахь нохчийн зударийн хьолах лаьцна керла киншка язъеш ю, бохуш.\nЦу шен балхана талламаш беш хийлаза тIеIоттаелла ша, бохуш дуьйцу цуо, Iедалехь болчу я ах-бандиталлечу тIеман структурашкахь болчу наха тIаьхьарчу хенахь зударшна ницкъ беш хиларна а, зудчуьн дахар я сий цара аттачу даьккхина хиларна а.\nШолль Сюзанне: „ТIаьхьарчу шерашкахь хийлаза гIарадаьлла ма- хиллара, Нохчийчохь зудчунна маьттаза ницкъ бар -иза цхьаболчу ницкъаша ша-тайпа гIуда санна даржош ду. Керла ду цу хиламехь и ша-тайпа гIуда, масала, хIусамдай карош боцу я хIусамдай а, вежарий а тIаме баханчу зударшна и деш хилар.\nИза юкъараллийна тIехь боккха Iаткъам беш хIума ду. Зударий цхьанна долара, чохь садоцу хIуманаш санна, аттачу бохуш хIума ду иза, шена луург царна дан йиш а йолуш. Боллучу махкана а, юкхараллийна а, адаташна а, вайна массарна а йоккха катастрофа ю иштта долу хIума“.\nВенерчу театрехь дIадаьхьанчу цхьанакхетараллехь дакъалоцуш бара дийна цхьа могIа цIеяххана, мехалчу литературан совгIаташца кхелина болу зударий -яздархой. Ткъа и исбаьхьа тоба вовшахтоьхнарг а, и цхьанакхетаралла цу кепара дIадахьа дагадеанарг а ю Орсийчуьра орамаш долу австрихойн евзаш йолу яздархо Рабинович Юлия.\nИза дуккха а шерашкахь Австре бевдда оьхучу нохчийн мухIажаршца талмаж санна белхаш бина ю. Ницкъ биначу нахана, уьш мичча къомах белахь а, муьлха а дин лелош белахь а, гIо дарна цхьа некъ бен бац, элира цуо Маршо радионе- цаьрца къинхетаме хилар, царна синошна дарба дечу лоьрийн гIоьнца терапи яр бен, аьлла.\nРабинович Юлия: “Соьга хаьттича, коьртаниг – цу нахах къехка а ца къехкаш, цаьрга раз а ца хьоьжуш, цаьрца къинхетаме хилар ду, цу зуламан закъалт хиллачу адамна „Хьан бехк бац хьуна, хьуна дуьхьал зулам дарна. Иза хьан бехк болуш хилла дац хьуна“, - боху сигнал ялар ду вуно мехала.\nХIунда аьлча, юкъараллехь шаьш емал дар кхоьруш, дукхахберш баххане я полицин тIе а ца боьлху, я шайна хилларг хьахон а цабоьхьу, шаьш бехке ларар кхоьруш.\nИштта хазанесанна мехала ду, уьш тIебаха, царна шайца хилларг дийца меттигаш кхоллар, Диакония хуьлда иза я Каритас я кхиерш, мехаза психотерапия царна ян аьтто берш. И санна долу гIо царна ца дахь, уьш шаьш ларор бац шайна хиллачух чекхбовла“.\nДуьне а цецдаьлла ду тIаьхьарчу беттанашкахь Индера кхочучу костанехь. ХIора денна аьлча санна тобанашкахь боьршачу наха маьттаза ницкъ бина зудчунна, боху хаамаш кхочу цигара. И санна цхьа зулам дина волу боьрша стаг лаьцна, набахте ша воьллича, иза кхеттане а кхеташ а ца хиллера, ша лаца стенна лаьцна, шегара даьлла хIуммаъ ма дац, бохуш. „Вай, хьизийнарг ша ма ю бехке, - аьллера цуо, доггах цец а ваьлла.\n„Со жима волуш дуьйна хийла хезна суна цхьаъ я важа хьийзинера, аьлла, амма цкъа а суна хезна дац, иза оьзда, сийдолуш, ларам бан богIуш зуда хилла, бохург. Нагахь санна хьийзинехь, иза и дан хьакъ хилла олуш хезнера суна“, - аьллера шен адвокате цу жимачу стага.\nЮкъараллехь закъалтах бехкенарг веш хилча, ткъа кхело зуламхочуьнца закъалтаца чул а алсам озабезам лоцуш хилча, и тайпа зуламаш кхин дIа а я цхьа пайдабоцу хIума сан тIеоьцуш хир ду юкъараллехь, Австрехь а, Индехь а санна. Я мелхо а, цхьаццайолчу бусулба пачхьалкхашкахь санна, закъалтин бехк болуш санна, ше мискаллийний, гIелаллийний цунна ницкъа бинехь, цунна эхь долуш санна, зуламхочунна а доцуш, тIеоьцуш хир ду, аьлла яра гулбеллачийн юкъара ойла.


Хийрачу къаьмнийн мехаллаш? Стенна ца лаьа Москвахь керла маьждигаш дайта\nАзербайджанера веъна масех мигрант декъахь а волуш, Керлачу Москвахь кIира хьалха иккхина дов гIарадаьлча, меттигера бахархой протестан гуламе бевлира, ткъа социалан машанашкахь даьржира, Троицкерчу юкъарчу бошамийн лаьтта тIехь деш долу маьждиг дIахьокхур ду Iедало, аьлла. Оцу хьоло юха а дийцаршка баьхна пачхьалкхан коьрта шахьарахь беха бусалбанаш: тоьуш дац Москвахь маьждигаш.\nКерлачу Москван центрехь лаьтта Новые Ватутинки яра тIебаьхкинчаьрца дов иккхина меттиг. Нохчийчуьра дIавахна, цигахь веха Кавказ.Реалиина меттигера хьал довзуьйтург. Цо бахарехь, Троицкера маьждиг дIакъевлина, иза баккъал а дохон тарло. Бахьана карийна маьждиг низам а талхош хIотийна хиларца, ткъа и агIо зен йолийна латар иккхинчул тIаьхьа.\n"Бахархой масситтазза бевлла ара, Троицкерчу полицина хьалха а хилла цхьа гулам, цигахь наха дIадаккха бохура маьждиг. Бошмаш лелочу территори тIехь хIоттийна ду иза", – дийцира кавказхочо.\nЦунна хетарехь, меттигерчу наханна бен-башха а дацара маьждиг латтар.\n"Бакъду, иза ма дохаде олуш стаг а ца карийна суна оьрсашлахь", – билгалдаьккхира Новые Ватутинки кIоштан вахрхочо.\nТроицкан мэра Дудочкин Владимира "Говорит Москва" радиона интервью луш билгалдаьккхарца, меттигерчу бошмашкахь беха нах масех шо ду шаьш долчохь динлелочийн барамаш ма латтийта бохуш хьийза. И аьрзнаш дац, цо бахарехь, бераца хиллачу Керлачу Москван вахархочунна динчу тIелатарца доьзна.\n"Троицкерчу Iедалан бакъо яц низамехь йоцу гIишлош йохон. Амма цунна ца лаьа меттигера гIишло йиллина динца болу нах чугулло меттиг хилла латтийта. Иза аьттехьа а дац иккхинчу девнаца дозуш. Ши шо ду лаххара а процесс йоьду. Низамехь йоцу объект дIаяккхар доьхуш кхел яла дагахь ю инспекци, соьгахь йолчу информацица, нийса йина яц гIишло, гIалайоттаран кепашца йогIуш яц. Массо а бошмашлелорхой а, гонахарчу меттигийн а бахархой бара аьрзнаш деш. ПIераскан деношкахь берриг некъ дIалоцу, хьал чолхене доккху цигахь", – дIахьедина Дудочкина.\nМеттигерчу пабликашкахь бекъабеллла хьажам: цхьаболучарна ца тов хIора кIиранах некъаш букълуш хилар, кхечара ца оьшу олу маьждиг хьедан, динлелочех кхета.\nГIали чохь вуно кIезиг ду маьждигаш, ламаз дан меттигаш ца тоьу, ца тоьу синбахамаллин-дешаран хьукматаш\nМоскван муфтис Аляутдинов Ильдара бахарехь, официалехь цхьаммо а ца аьлла маьждиг дIадоккху. ГIали чохь тоьаш яц динан хIусамаш, цундела "лартIахь хир дац" иза дохор, цунна хетарехь.\n"ГIали чохь вуно кIезиг ду маьждигаш, ламаз дан меттигаш ца тоьу, ца тоьу синбахамаллин-дешаран хьукматаш. Оцу хьелашкахь лартIахь дац даржийна хабарш", – аьлла Аляутдинов.\nЯ шайна а, я нахана а цахилийта\nКарарчу хенахь доккха диъ маьждиг ду Москвахь: Москвара историн маьждиг, Отраднера Инам а, Ярдям а маьждигийн комплекс, Мемориалан маьждиг, Москвара доккха маьждиг. Аляутдиновс дийцарехь, Москварчу маьджигашка леларш 2000-гIачу шерийн юьххьехь доккхачу декъанна каказхой бара, хIинца – Юккъерчу Азера мигранташ.\nМосквахь вехачу дагестанхочо а дийцира Кавказ.Реалиига, тахана маьждигашкахь хуьлучех дукхахберш Азера нах бу, аьлла: "Москвахь уьш вуно дукха бу, маьждигашка лелачех алсамберш а уьш бу. Делахь а, оццул йоккхачу мегаполисехь вуно кIезиг ду маьждигаш".\nКхечу пачхьалкхашкахь мигранташна баха тоьлла аьттонаш нисбо, элира юкъараллин жигархочо Тавдирякова Расула, ткъа Москвано диъ маьждиг бен шена чохь дацарца йохайо бусалбанашна хьалха шен комфортан репутаци. Шахьаран Iедалша пурба делча, наха шаьш нисйийр яра цигахь ламазаш дан меттигаш, боху цо.\nМосквана гонахарчу кIоштийн муфтис Аббясова Рушана тоьшалла до диъ маьждиг бухарчу бусалбанашна а тоьуш дацарх лаьцна, ткъа чуэца безаш нисло оццул дукха болу мигранташ а.\n"Керла маьждигаш Москвахь дойтуш дац, оха уьш центрна юьстах дайтар дехарх а, ткъа долуш дерш ца тоьу, мигранташ-м стенна буьйцу, меттигерчу бахархошна а. Ткъа тхан маьждигаш массарна а ду диллина. Мигрант – иза а ву дала схьакхоьллина, ", – элира муфтийс.\nМогIара бусалба шен болх а беш веха, цуьнан доьзал бу, шен пхи ламаз дан фарз ду цунна тIехь\nМоскварчу Iедало, керла маьждигаш дар а ца хьехош, ламазийн чоьнаш елла магадо. Оцу хьокъехь, масала, дIахьедира Москва гIалин къаьмнийн политикан а, регионашца юкъарлолелоран а департаментан куьйгалхочо Сучков Виталийс. Шахьарахь маьждиг адр – иза еха-йоккха "IалгIож" хиларца юьйзира цо шен позици.\nАляутдиновна гарехь, маьждигаш ца тоаре терра, дика хир дара ламазаш дан метрополитенехь а, яккхийчу гипермаркеташкахь а чоьнаш схьайиллича. Шахьарахь веха кхо миллион бусалба, ши миллион ву меттигера вахархо, бисинарш мигранташ бу.\nТавдиряковс бахарехь, цхьаболчу Iеламчаша рузбан маьждигаш шайн-шайн цIахь дар хьоьху наханна. Оцу позицно гойту и Iеламчаш бусалбанийн хьаштех буьззина кхеташ боцийла, элира цо.\n"Iай хан йоца хуьлу, Москва сов йоккха ю: цхьана кIоштара вукху къошта бо кхаа сахьтехь некъ. Ламазан хан сиха чекхйолу, цундела оьшу алссам маьждигаш. И нах ца кхета оцу хьолах, я кхета а кхеташ, бусалбанашна оьшу хьелаш цахилийта гIерта", - аьлла хета Тавдиряковна.\nИза тешна ву маьждигаш цадайтарна бухайиллина политика хиларх – маьждиг хийрачу нехан синбахамаллин васт ду дуьхьаллаьттачарна.\n"Маьждигаша оьрсийн культура хIаллакъеш санна туьду. Со Мисарахь хилла, бIеннашкахь ю цигахь килсаш, мисархой ца кхоьру шайн динера нах кхечу динан хIусамашка хьовдарна, цара керста дин тIеэцарна. Со ца кхета оьрсийн керстанаш цунах стенна кхоьру", – элира Тавдиряковс.\nЦхьайолчу регионашкахь машаре некъ карийна ламазан чоьнаш схьаелларца.\n"Иштачу меттигашкахь аьлла: "Шу мимранех, азанах кхоьруш делахь, яйта тхоьга культуран центр". Иза а дара цхьа гIуллакх. Политикан бала бац могIарчу бусалбанна, цунна тоаме де бусалбанашна шайнна меттиг билгалъяккхар, тIехь ах-бутт латтар, тхоьца лараме хила, боху цара. МогIара бусалба шен болх а беш веха, цуьнан доьзал бу, шен пхи ламаз дан фарз ду цунна тIехь, ткъа иза кхочуш дан тоьар яра мегаш йолу меттигаш мукъане а", – билгалдаьккхира Тавдиряковс.


IT-говзаллин ах сов студенташ дIабаха лууш бу Оьрсийчуьра\nИнформацин технологеш (IT) Iамош болчу 53 процент студентийн лаам бу Оьрсийчуьра дIабаха. Иза гойтуш бу Оьрсийчуьрчу тайп-тайпанчу гIаланашкара GeekBrains дешаран платформа лелочу 5 зар сов студентана юкъахь бина таллам, хаам бо РБК-но.\nДIабаха луучерах доьалгIачу декъо хаам бина, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташка эмиграци ян лаара шайна аьлла. 7-5 процент респонденташ лууш бу Британе а, Германе а, Канаде а дIабаха, 23 процент – кхечу пачхьалкхашка, ткъа царах кхоалгIачу декъо ца хьахийра пачхьалкх.\nХIара шо долалуш Терахьан технологийн кхиаран а, зIенан а, массийн коммуникацийн а министралло (Министерство цифрового развития, связи и массовых коммуникаций Российской Федерации) хаам бира Оьрсийчохь IT-индустрехь говзалла йолчу нехан дефицит хиларан терахь ду 500-на тIера 1 миллионна тIекхаччалц хIора шарахь аьлла.\n"Хабр Карьера" сайто дийцарехь, кхушеран хьалхарчу 6-хь баттахь IT-говзанчийн юккъера алапа алсам даьлла 6 сов процентана, хIинца из аду 120 эзар сом.\nЦеран алапаш Оьрсийчохь алсамдолуш доллушехь, дуккха а IT-говзанчаш бу махкара дIабаха кийча шаьш хилар гойтуш. Цуьнца цхьаьна цу кепара веха меттиг хийца лааран бахьанаш хуьлу дукхачу хьолехь бахамца доьзна доцу, билгалдоккху GeekBrains.\nИштта хеттамехь дакъалаьцначерах 35 процента дIавахаран бахьана далийра кхечу пачхьалкхашкахь дахаран тIегIа лакхара хилар. 19 процента элира кхечу пачхьалкхехь бехачу шайн гергарчу нахах а, доттIагIех я бевзачерах дIакхета лаьара шайна аьлла. 17 процента билгалдаьккхира керлачу меттехь аьттонаш алсам хилар карьера ян.\nSoftline компанин Оьрсийчохь а, Малхбалерчу Европехь а, Юккъерчу Азехь а йолчу персоналан директора Лиходиевская Натальяна хетарехь, дуьне глобалан кепе дирзина, ткъа IT-говзалла караерзочу студентийн аьтто бу балх каро кху дуьнентIерчу муьлхха а меттехь.\n"Яндексан" студентийн программийн сервисан кхуьйлагхочо Максимова Маринас дийцарехь, и тенденци гуш йолу цхьа шо хилла ца Iан: цкъа дуьххьара дукхахболу къона говзанчаш Москва а, Санкт-Петербурге богIу. Цул тIаьхьа - Силиконан аллей (Silicon Valley). "И меттигаш ю ойла тIеийзораш. Кхин меттигаш гучуйовлийта, деша а, болх бан а мелла а аьхна хьелаш кхолла деза", - аьлла хета "Яндексан" векална.\nКхушара Мангал-баттахь (июнь) "Левада-центро" (юкъатоьхна ю "иноагентийн" реестрна) бинчу талламца, 22 процент оьрсашна баха лаьа Оьрсийчоьнал арахьа. Иза уггар лакхара гайтам бу 2013-чу шарахь дуьйна схьа. Махкал арахьа баха луучерах ах гергга кегийрхой бу 18-24 шо хенаш йолу, кхин а кхоалгIа дакъа ду 25-39 шо хенаш йолу нах.


ДогцIена Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) — Зори Ислама\nДогцIена Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна)\nРабиIатан кIант Iутбат Маккахь а лоруш болчу нахах хилла. Цхьана дийнахь цо аьлла: «ХIай къурайшийн тоба, Мухьаммад волчу ваха пурба лойша суна, цуьнца къамел дан, цуьнга цхьадолу гIуллакхаш хьахо, царах цо къобалдинарг цунна дIа а делла, цуьнга вай Iадда дитийта!» Цара цуьнга: «Хьайна бакъахьа хеттарг де», – аьлла. ТIаккха АллахIан Элча волчу вахара иза. Элча маьждигехь ламаз деш вара. Цо элира Мухьаммаде: «ХIай сан вешин кIант (сан ваша бохург санна ду иза), хьо тхох ма ву, тхуна юккъера уггар дикачу нахах, дикачу доьзалера схьаваьлла. Ма доккха хIума ду ахь хьайн къоме хIоттийнарг. Нах шина декъе бекъна-кх ахь. Уьш, кхетам боцуш, Iовдал лерина-кх ахь. Церан делий а, церан дин а сийсаздина-кх ахь. Церан белла дай а Делах цатешарш бина-кх ахь. ЛадогIахьа соьга, ас цхьацца хIуманаш хьахор ду хьоьга. ЛадогІий, ойла а яй, хIума дехьа. Ас дог доху ахь царах цхьадерг къобалдаре».\nЭлчано (СаллаллахIу IалайхIи ва саллама) аьлла: «Дийцал тІаккха, хIай Абул-Валид». Цо аьлла: «ХIай сан вешин кIант (сан ваша), ахь хIара гIуллакх хьал-бахам безаш долийнехь, оха иза вовшахтухур бу хьуна, хьо тхол массарал хьал долуш хилийта. Хьо массарал сийлахь хила лууш велахь, тхан эла вийр ву-кха оха хьох, хьох дагадевллий бен, цхьа а гIуллакх ца деш. Хьо паччахьалла дезаш велахь, тхайна тIехь паччахь вийр ву оха хьох. Хьуна тIехь ерг жинийн хьу елахь, дIаяккха хьан хьайн ницкъ ца кхочуш, оха дарба лохур ду хьуна. Хьуна гIоли хиллалц, оцу дарбанна харж а йийр ю оха».\nМустIафас (Делера къинхетам, маршо хуьлда цунна) аьлла: «Велин хьо, хIай Абул-Валид?»\nАбул-Валида: «ХIаъ», – аьлла. Элчано элира тІаккха: «ЛадогIал соьга». Делера салават, салам хиларо «Фуссылат» бохучу суратан хьалхара аяташ дийшира: «БисмиллахIиррохьманиррохьийм. Хьа-мим (жайна) охьадоссар (ду хIара), къинхетам дукха болуш волчуьнгара. Жайна (ду хIара), шен аяташ (Пайхамарийн дийцаршца а, хьехамашца а, шарIан хьукманашца а) къастийна долу, Iаьрбийн (маттахь) дешар а долуш, кхеташ долчу къоман (кхеташ болчу нахана лерина а долуш, Iаьрбийн мотт хуушверг бен цуьнан къайленна тIе а кхуьур воцуш). (Муъма нахана) кхаъ бохьург а, (цатешачарна) кхерамча а (ду хIара Къуръан), царах (Делаца накъостий лаьцначарах) дукхахберш дIабирзира. Шайна ца хезаш (и къобал ца деш). Цара элира: «Тхан дегнаш къевлина ду ахь тхо шега кхойкхучух, тхан лергаш чохь къоралла ю, тхуна юкъахь а, хьуна юкъахь а кирхьа ду. Хьайн Iамал е, оха тхайн Iамал йийр ю». Ахь ала (цаьрга, хIай Мухьаммад): «Баккъал а, со-м адам ду, шу санна, соьга вахьюнца (Делера болчу хаамца) хаийтина, шун Дела – цхьа Дела вуй. ТIедерза Цунна (ийманца а, муьтIахь хиларца а), Цуьнга (шайна) гечдар деха (хIинццалц шаьш летийначу къиношна). Бала бу-кх (Iазап ду-кха) Делаца накъостий лоьцучарна. Шаьш закат ца луш болчу, эхартах (гIовтторах а, хьесабах а, бекхамах а) ца тешаш бу уьш. Баккъал а, ийман диллинарш а, дика Iамалш йинарш а – царна хедар йоцуш ял ю (хедар доцу ялсаманин ниІматаш ду)»(Къуръан, 41 сурат, 1 – 8 аят). Кхин ма дешахьара аьлла, дехар дира Iутбата Пайхамаре (СаллаллахIу IалайхIи ва саллама). ТIаккха, иза юхавирзича, цара хаттар дира. Цо жоп делира: «ВаллахIи, хIинццалц цкъа а цахезнарг ма хези суна. ВаллахIи, я байташ ма яцара уьш, я хIума хууш бу бохучеран хабар а, я жиналла а ма дацара иза. ХIай къурайшийн тоба, ас бохург дейша, и стаг а, цуьнца дерг а дитийша, пе тохийша цунна. ВаллахIи, суна хезна долчу цуьнан къамелан йоккха тIаьхье хир ма ю. Нагахь Iаьрбий цул толахь, цара шу цунах кIелхьардохур ма ду, нагахь иза царал толахь, цуьнан паччахьалла – шун паччахьалла ма ду. Цуьнан сий – шун сий ма ду», – аьлла. Цара аьлла: «Мухьаммада гIомалла дина-кх хьуна». ТIаккха Iутбата аьлла: «Суна хетарг иза ду-кха».\nМухьаммад (СаллаллахIу IалайхIи ва саллама) догцIена хилла, шен чIогIачу ийманца дийнахь а, буса а нах Исламе кхойкхуш. Цхьаъволчу АллахIана Iибадат де бохуш, къайлах кхайкхам бина цо кхаа шарахь, цул тIаьхьа, АллахIа омра дина (аз айдеш), хезаш кхайкхам биэ аьлла, тIаккха Элчано (IалайхIис-салату вас-салам) гуш-хезаш кхайкхам бина.\nЭлчано (СаллаллахIу IалайхIи ва саллама) Делан омра (Пайхамаралла) тешаме хиларца, ийманца халкъе дIакхачийна. Шен догцIеналлица кхайкхам бина, массо а нахе Элча вина ваийтина, ша къен 1аш стаг а волуш, цаьрга кхаъбоккхуш, уьш нийсачу новкъа бохуш. Цаьрга дIахьедеш, уьш билгалдолчу тиларх ларбеш. Шегахь шена пайдабар а, зен дар а доцуш, къайле хууш воцуш, Делан вахьюн (Дала шега бинчу хаамна) тIаьхьавозуш, даима лаьтта шен муIжизат (Iаламат) сийлахь-деза Къуръан долуш хилла иза.\nДелера салават, салам хиларг шен кхайкхам барехь къайлах хIума доцуш хилла, тешаме хилла. Лекхаволчу Дала ма аьлла шен Элчане: «Ахь ала: Ас ца боху шуьга: «Сайгахь (со векал волуш) Делан хазнаш ю, къайле а ца хаьа суна, ас ца боху шуьга, суо малик ду а, сайга луш долчу вахьюн (хаамна) тIаьхьавозуш бен вац со». Ахь ала: «Ткъа цхьанийсса вуй-те бIаьрса доцург а (Делах цатешарг), бIаьрса дерг а (муъмин)? Аш ойла ца йо?» (тIаккха ийман дуьллуш) (Къуръан, 6 сурат, 50 аят).\nВуьшта аьлча: «Ас ма ца боху шуьга, соьгахь АллахIан Iилманийн хазна ю, я рицкъа схьаоьцу хазна ю, я суо къайле хууш ву. Ас ма ца боху суо маликех малик ду, сайга бинчу хаамна бен тIаьхьавозуш ма вац со. Делах ца тешаш верг а, Цуьнца ийман диллинарг а цхьатерра ма вац. БIаьрзе верг а, сагуш верг а цхьатерра ма вац. Цуьнан ойла а йина, ийман хIунда ца дуьллу аша?» – бохург ду иза.\n← Iилманан дозалла\nЗакат с домашних животных →\nЭлча – дахаран масал\n20.02.2021 21.02.2021 Administrator


Кадыровн хIусамнанойн бахамах лаьцна тIаьхьо жоп лур аьлла Кремло\nТахана, Охан-беттан 7-чохь "Проект" гIирсо Нохчийчоьнан куьйгалхочун зударийн доларчу бахамах лаьцна бинчу талламах маса жоп дала аьтто ца хилла Оьрсийчоьнан президентан пресс-секретаран Песков Дмитрийн.\n"Бакъдерг дийцича, суна ца евза и материал, цундела дала жоп дац сан. Ца хаьа суна, и хIун таллам бу а", - аьлла, жоп делла Песковс, журналисташа шега цунах лаьцна хаьттича, яздо ТАСС агенталло.\nЖоп далале хьалха, бинчу талламах лаьцна хаа деза шена аьлла пресс-секретаро. ТIедогIучу еарин дийнахь, Охан-беттан 8-чохь, жоп лур ду аьлла, дIахьедина Песковс.\n"Проект" гIирсан хаамашца, Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан хIусамненан Кадырова Меднин а, "виртуалан зудчун" Мусаева Меднин а, иштта ю бохучу, шолгIачу хIусамненан, Нохчийчохь 2006-чу шарахь дIаяьхьначу хазаллин конкурсан декъашхо хиллачу Хазуева Фатимин а долахь 800 миллион соьмана бахам бу.\nХьалхо журналисташна гучуделира, пачхьалкхан даржашкахь болчу Кадыровн гергарчийн цIартIехь Москвахь уггар а езачу меттигашкахь хIусамаш хилар. Ткъа хIора шарахь чулучу декларацешкахь и бахам хьахийна а бац.


Нохчийчоь: лецарш, кхелаш, дегалазамаш\nМахкахь тIеман тийсадаларш дац бохуш, зевне дIахьедарш дахь а, оццу тIамца доьзна лоьцучийн тIийриг хедаш янне а яц. Оцу юкъанна, нахалахь лела полицин хьаькамаша шайн белхан эвсаралла къегина гайтархьама, уьнашарахьлера бахьанаш схьа а лехьадеш, нах чубухку боху ойла.\nЦхьа Iалашо, раж хIоттийча санна, цхьана эшшарехь лоьцуш лаьтташ махкахь нах.\nГуттар а бохург санна маршонах хербеш берш кегийрхой бу.\nIедалан хьостанаша кхайкхорехь бахьанаш тIамца дозаделла ду.\nБакъду кху тIаьхьарчу шерашкахь арара, кхечу пачхьалкхашкара тIемаш а бале бевлла вайнахана. КIеззиг масалш дац, Юххера Малхбалерчу Шема пачхьалкхан тIом бахьнехь нохчийн кегийрхоша Iожалла тIеэцна а, шаьш арабаьккхина некъ нийса цахилар кхета а дина,дохкобевлла цигара бевдда цIа баьхкинарш хенаш а етташ набахтешка хьежийна а.\nШемара тIом бахьнехь хенаш а кхайкхош, тIаьххьара тутмакхийн могIарш тIедуза къаьхьа кхаж баьллачех бу, хIинцца-хIинцца Заводан кIоштан суьдо 3.5 ах шо хан тоьхна Садулаев Ислам а, ишта кху баттахь 2.5 кхел йина Махмудов Сайд-Салахь а.\nГенара Iаьрбойн пачхьалкхера тIом бахьнехь кху тIаьхьарчу 2-3 шарахь цу кепара чубоьхкинарш ткъаннашкахь багарло. Царал дукха белахь бен кIезиг бац кху чуьра тIамца бозабелла хиламаш бахьнехь лоьцуш набахтешка кхачош берш а.\nКху марсхьокхучу беттан 24-чу дийнахь нохчийн республикан Лакхарчу кхело чохь яккха кхайкхийначу пхи шой ахшой хена тIера ахшо дIа а даьккхина, къинхетам бина Хьалха Мартанан кIоштерчу вахархочух Башанаев Шарипах.\nДелахь а Лакхарчу кхело кхин яй ца еш, хьалхалерра 5 шо хан йитна цуьнца цхьаьна набахте хьажийначу Башанаев Шамална.\nПрокуратуран хьостано Iорадаккхарца шолгIа шо доладелла 34,35 шераш долу мартанхой набахтехь кхобуш болу. Царна бехке дуьллург ду 2014-2015 шерийн масийтта баттахь кхачанан сурсаташца а, бедаршца а, ахчанца а тIемалошна гIодар.\nIедалхоша кхайкхош тIом боцу сурт делахь а, изза тIом бухе биллина а болуш, лоьцуш болчу махкахойн терахь шо-шаре даларх лахлуш дац.\nЦу юкъара долуш дац карара шо а. Чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло хааме даккхарца масала кху шарахь лаьцна кхузахь мацца а цкъа тIемалойн могIаршкахь лелла аьлла 12 стаг, ткъа гIаттамхойн аьттонна цаьрца юкъаметтигаш лелаярна лаьцнарг ву 9 стаг.\nЦул сов, оццу хьостано чIагIдарца Шема пачхьалкхан тIам тIе воьдучуьра сацийна 8 жима стаг. Гуш ма-хиллара хенаш а етташ набахтешка хьежош болчийн къоьлла яц Нохчийчохь.\nБилггал цхьаъ дала а даьлла стагна таIзар дар, бахархоша шаьш даре а деш, кхин халонга а ца долу нахана. НовкъадогIург ду ницкъаллин структураша шеконаш юьхьар а лоьцуш, хетарехь кегийрхой лецар.\n"БIаьста, кхана-лама, дIахьуш харжамаш бу бохучу муьрехь кху ломан кIошташкара дукха кегийрхой лийцира Iедало, дуьйцуш ву цIарца вийца сан бакъо йоцу Ножай юьртан кIоштера цхьа вахархо.\n"Цаьргара даьлла хIума а дацара, мажош нийса ца лелайой, телпо чухула цхьаъ аьллий, дийцаний, цхьаъ дагахь хиллерий бохуш лийцира кIентий.\nЛецарал сов масех баттахь чохь а бахкийра. Цхьаболчарна ницкъ а бина меттигаш а ю. ТIемалошца тIекаренаш, уьйр-юкъаметтигаш лелийна алийта гIерташ тIеIаткъама а бина.\nНицкъаллин структураша шаьш говрахь ду бохуш и саннарг леладар ду вуно новкъа а, вуно кхераме а».\nИ къамел динарг вара Ножай юьртан кIоштан Бенара гIеметта хIоьттина вахархо.\nЦунна хетарехь урхаллехь берш дуьхе а ца кхуьуьйтуш, цхьаболчу низамхойн хьаькамаша-буьйранчаша шайн белхан жамIаш дика гайта могуьйту шайна цхьацца харцонаш,хьарамлонаш.\nНохчийн мехкарий тIаме хьийсабо оьрсийша а\nНабахте хьажийна дарба лело хууш воцу лор\nУкраинхой хилла Нохчийчоьнан маршонехьа тIом беш?\nКхин цхьа нохчо а ву тIеман кхеле кхачош\nАфанасьев: "Сан догъоьцуш бара набахтехь нохчий..."\nНабахте хьовсийна нохчий\nГIаттамхошна кхаллар даларна - набахте\nНухажиев: «Карпюк, Клых вон ца Iа набахтехь, ...цара арз стенна дина, ца кхета»\nНохчийн тIемалой "Приморьерчу партизанел" а кхераме хилла\nМуха хета шуна Ибрагимов Ризван психиатриян цIийне хьажор?\nДешан маршо а, гураш а\nХьерабевллачийн хIусамехь кхобучу яздархочуьнца Ибрагимов Ризванца къамел


Кавказехь ластош бу нехан аьттонашна кхоьллинчу урхаллийн стоьлан дай\nГlалгlайчоь - гlалгlайн республикан lедалан хьукхмат, 02Гlа2012\nГIалгIайчура социала зенах лардаран урхаллехь ницкъаллийн структураша талламаш болийна шинарин дийнахь дуьйна. И гIуллакх дина, цхьа миллиард сов Iедалан ахчанаш цигахь лачкъийна аьлла. ДIалаьцна нах а бу.\nШинарин дийнан делкъахена дуьйна дIахьош бу гIалгIайн махкарчу социала зенах лардаран урхаллехь и талламаш. Барам аьлча, ша Дагестанехь Хинжа-гIалана мэр Амиров СаьIид дIалацар санна бу. Оцу урхаллийн белхахойн цIахь а, балхахь а, машенаш чохь а, хьоьвсина а ца Iаш, церан уллерачу гергарчу нахехь а дIахьош бу изза болх.\nШа ерг толлуш ю, 38 меттиг. Дина долу зе ду боху, мел лаххара а, цхьа миллиард ши бIе миллион сом ахча.\nНицкъаллийн структурашкара болчу хаамашца, гучъяьлла 350 бозбуунчаллийн хан кхоьллина йолу фирманаш. Цаьргахула, Iедалан ахчанаш шай дола даьккхина боху, талламхоша.\nМаршо радионо къастийна, талламхоша юьхьарлаьцнарг, оцу урхаллийн куьйгалхо Мархиев Мохьмад хилар. Ишшта талламаш дIабаьхна ГIалгIайн мехка прокуроран коьрта гIовсан Мерзоев Муслиман вешийн Аушев Хаважийн цIахь а. Иштта, МалгIбек гIаларчу коьрта дарбан хIусамехь, гучудаьлла, 400 сов цамгаран кехаташ. Церан бух тIехь лекъош хилла Iедалан ахчанаш боху талламхоша.\nТалламаш дIабаьхьна оцу дарбан хIусаман коьрта лоьран гергарчеран кертахь а. Царах цхьаъ ву, ГIалгIайн махкарчу талламан комитетан лаккхарчу даржера белхахо. Иштта талламан белхаш хьакхделла, МалгIбек кIоштерачу кхелхочуьнна гергарчу нахах а. ДIалаьцна а ву иттех стаг.\nХIун бахьанашца хилла аьлла хета хьуна цу тайпа талламаш, аьлла Маршо радионо хаттар делира ГIалгIайчохь юккъараллийн белхаш дIахьочу Манкиев Бамтгирийга. Иза ша а ву цхьана хенахь, юьртбахаман министрийн даржехь лаьттина. Цо ишшта элира.\nМанкиев Баматгири: «ХIинца и миллиардаш а, социала фондехь даллаш дерг а, лелош ду, хьалхарчу куьйгалхочуьнна парбанца. Тхан республикехь иштта ду. ТIаьхь-тIаьхьа дукхах ма дезий царна. Ткъа, кхеран иза дIадала таро ца хуьлу. Цул тIаьхь, Iедал чу а хоьхкуш хIума леладо. Юьртбахаман министр дIаваькхний? Иза дIахIотточу хенахь, къола де аьлла дIахоттина стаг вар. Шина шарахь цуьнга къола а дайтина иза дIаваьккхина».\nСоциала зенах лардаран урхаллан куьйгалхо Мархиев Мохьмад гIалгIайн Iедалехь волу дикка хан ю. Масех шо хьалха, муьлша бу ца хуучу зуламхоша цуьнан цIенна тIелатар а дина, герз тоьхна чов йинера. Москохахь операци а йина, ког дIабаьхкинера цуьнан. Мархиеван белхан а, цунна лела хааран говзаллан лаккхара мах хадабо Манкиев Бамтгирийс.\nМанкиев Баматгири: «Мархиев Мохьмад ларлуш стаг ву оцу хIуманна тIехь. Пис а вац иза, амма, дIоггара къонах а вац. Ларлуш а ву. Низамаш дохора долуш стаг вац. ХIума дукха дезаш а, хIуманна чугIертар волуш стаг вац иза. Шега де аьлларг деш верг ву иза. Лакхах лаьттачо деш верг ву иза. Евкурован а, цуьнан вешан парбанций бен цигахь цхьа сом лачкъош дац шуна. Тхо долчохь даллаш дерг из ду».\nТахана, ГIалгIайн махкахь а, кхечу республикашкахь а долчу Iедалшна дукха дикка сигнал ю хуьлуш дерг аьлла хета, Манкиев Бамтгирийн.\nМанкиев Баматгири: «Жоп-м лура ду цара. Тахана а, цу Евкуровна тIеоьхуьйтуш нах бу. Молланаш а бохуьйту, кхиберш а оьхуьйту, цхьацца бехкенаш а кхийдош. Прокуратура болх беш яц, Iедалш а болх беш яц».\nХинжа–гIалара Амиров а, ГIебарта –Балкхархойн махкара куьйгалхо Каноков а, хIинца ГIалгIайн махкахь долийна долу литтарш а, уьш цхьаболчу эксперташ, дузу, кхана-лама регионехь бан мегачу хийцамашца. Башха кIорга ца теллича а, вага хIума доцуш цхьа а куьйгалхо воцийла-м массарна а хууш ду.


Исламан арканаш - Тешалла дар\nГочдархо: Адама Султана Олхазар\nПайхамаран шахьар Мединат\n1425 хI – 2004 м шш.\nХьалхара рукн – тешалла дар, АллахI воцург кхин дела вац аьлла, Мухьаммад Цуьнан Элча а ву аьлла.\nАллахI бен Дела вац аьлла тешалла даран маьIна\nДела цхьаъваран дешан билламаш\nМухьаммад Делан Элча ву аьлла тешалла дар\nТешалла даран дозалла\nИштта цу дешнаша шайн маьIнина чулоцу “тIáгIýт” керстдар. «ТIáгIýт» - иза АллахI а воцуш, шена Iибадат деш долу ша долу кхин долу хIума ду, адам делахь а, я тIулг белахь а, я дитт делахь а, я лаам, я дегIамарзо елахь а.\n×Шун Дела цхьа Дела ву, Иза воцург кхин дела вац, Къинхетаме, Къинхетам беш а волуØ (Сурат «Албакъарат» 163 аят)\n×Дегаза дин тIелацийтар (мегаш) дац, билгалъялла нийсо тиларха, ткъа тIагIутаца куфр а дина (иза Iад а дитина) АллахIаца иман диллинарг (Цуьнах тешнарг) - иза хили чIогIачу, ондачу дазарехь (Исламехь), ша цкъа а духур доцуш долу; ткъа АллахI Хезаш а, Хууш а вуØ (Сурат «Албакъарат» 256 аят)\n«Дела» бохучун маьIна – хьакъ долуш кхечара шена Iибадат деш верг ву иза. Цундела, нагахь санна цхьанне кхетам и Дела кхуллуш верг а ву, рицкъ луш верг а ву, кхолларна тIехь ницкъ кхочуш верг а ву, иштта и хиларх тешчахьана тоьаш а ду аьлла хилахь – Цунна цхьанна Iибадат а ца деш – цунна пайда хир бац цо «ЛаилахIа иллаллахI» аларх, я дуьненахь бусалба хила а, я эхартахь даим хир долчу Iазапах хьалхавала а.\n×Ахь ала (хIай Мухьаммад): мила ву шуна рицкъ луш верг стиглара а, лаьттара а? Йа хазар а, бIаьрса а хьена керахь ду? Йа еллачу хIумнах дийнаниг кхуллуш верг а, дийначух елла хIума еш верг а мила ву? Йа (массо) хIума лелош верг мила ву? Цара эр ду хьуна: АллахI ву; ткъа ахь (цаьрга) ала: ткъа (Цунах) кхера ца кхоьру шу?Ø (Сурат «Йунус» 31 аят)\n(Ткъа ахь цаьрга хаьттича, - "хьан кхоьллина уьш?" - аьлла, цара эр ма ду: АллахIа; ткъа муха Iехабелла уьш сел чIогIа) (Сурат «Аззухруф» 87 аят)\n2 – Дела цхьаъваран дешан билламаш.\n6 – Делаца гIоьнча лацарна доьхьал долу «ихлас» хилар, дог цIена хилар, цIенчу даггара и дешнаш олуш хилар. «Ихлас» – иза лайно цIенчу ниййатца, шен Iамалш Далла Iибадат дарехь Цуьнца гIоьнчий лийцарх цIена хилийтар ду. Лекха хинволчу АллахIа аьлла Къуръан чохь:\n×Царна омра дина дацара АллахIана Iибадат де аьлла бен, динлелор цIенчу даггара Цуьнан доьхьа долуш, хьанифаш (ИбрахIиман дин тIехь АллахIана цхьанна Iибадат деш берш) саннаØ (Сурат «Албаййинат» 5 аят)\n7 – Цабезамна доьхьал болу безам хилар, и дош а, цо чулоцуш дерг а шен дагна дезайтуш, цу дешан билламаш ларбеш болу цу дешан охIлунах болу нах безаш, цу дашна доьхьал долу хIума деза а ца дезаш. Стага и биллам кхочуш беш хиларан билгало ю, Далла дезаш долу хIумнаш цо шен сина дезачул хьалха дахар, Далла цадезаш долу хIума цадезар, шен са и хIума дезарна тIетоьвжаш делахь а; Дела а, Цуьнан Пайхамар а везаш берш безар а, Дела а, Цуьнан Пайхамар а цавезаш берш цабезар а. Лекха хинволчу АллахIа аьлла:\n×Хаза масал дара шуна ИбрахIим а, цуьнца хилларш а; цара элира шайн къоме: тхо цIена ду шух а, аш Дела а витина, шайна Iибадат дечерах а, оха керст ди шуьца (шун динца) а, АллахI а витина аш шайна Iибадат дечаьрца а; тхуна а, шуна а юкъахь мостагIалла а, оьгIазло а хили гуттаренна, шу цхьана АллахIах тешшалцØ (Сурат «Алмумтахьанат» 4 аят).\n×Нахах бу кхин делий лоьцуш берш, АллахI а витина‚ шайн уьш беза а безаш Дела везарх терра. (Ткъа АллахIах) тешаш берш АллахI везар чIогIа долуш буØ (Сурат «Албакъарат» 165 аят).\nШен цIенчу даггара «ЛаилахIа иллаллахI» аьлларг, баккъал цунах тешна а волуш, доккхачу а, жимчу а Делаца накъост варх а, динехь доцучу керлачу хIуманех а, къинойх а ша лар велла а волуш, иза дуьненахь тиларха хьалхавер ву, Iазапах кIелхьара а вер ву, жоьжахатин цIе цунна хьарам а хир ю.\nТкъа хIора лайна тIехь ду и билламаш кхочуш бар. Уьш кхочуш баран маьIна – оцу хIора билламца Iамал яр ду, цо уьш ларбар а ду, дагахь цунна уьш хууш бацахь а.\n«ЛаилахIа иллаллахI» боху хIара доккха дош АллахI Шена Iибадат дарехь цхьаъ варан дош ду. Шена Iибадат дарехь АллахI цхьаъ вар – Тавхьидул УлухIиййати - уггар коьрта тавхьид ду, цу тIехь хилпалонаш хилла а ю пайхамаршна а, церан къаьмнашна а юкъахь. Элчанаш Дала, оцу кепара долу тавхьид кхочуш хилийтархьама бахийтина а бу.\n×Оха вахийтира хIора умматана тIе геланча (элча): АллахIана Iибадат а де, тIагIутах лар а ло аьллаØ [Сурат «Аннахьл» 36 аят].\nКхин а аьлла Лекха хинволчу Дала:\n×Оха хьол хьалха цхьа а элча вахийтина вац шега Оха аьлла бен: Со (АллахI) воцург кхин дела вац, ткъа аш суна Iибадат деØ [Сурат «Ал-Анбияъ» 25 аят]\n«Тавхьид» аьлла цIе яьккхичи, цуьнан маьIна «ЛаилахIа иллаллахI» бохучу даше доьрзу.\n«Тавхьидул УлухIиййати» бохучун маьIна иштта ду: АллахI Ша кхоьллина мел долчу хIуманна хьалха Дела хиларца а, Шена Iибадат дан везаш верг хиларца а мукIарло дар а, Цуьнца цхьана накъост а ца веш Цунна цхьанна Iибадат дар а.\nТавхьидул УлухIиййати олучу тавхьидан цIерш: хIокху тавхьидах Тавхьидул УлухIиййати алар бахьана и тавхьид баккъалла а, цIенчу даггара цхьана АллахIе болчу безамна тIедоьгIна хилар ду.\nИза парз хилар вайна билгал дóлу Къуръан тIехь а, Суннатехь а цуьнца омру дина хиларца, Дала Ша мел кхоьллина долу хIума а цунна кхоьллина хиларца, Шегара жайнаш а иза кхочуш хилийта диссийна хиларца.\n×Ахь ала: суна дина омру АллахIана Iибадат дар а, Цуьнца накъост ца вар а ду; Цуьнга кхойкху ас, Цуьнга верзар а ду санØ [Сурат «АрраIд» 36 аят]\n×Аса ца кхоьллина жинаш а адамаш а, цаьрга Сайна Iибадат дайта бенØ [Сурат «Аззариат» 56 аят]\nВайн Пайхамара а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла МуIазе – Дела реза хуьлда цунна – ша иза Йемене вохуьйтуш:\n«Хьо Жайнин охIлу (насараш, христианаш) болчу нахана тIе воьдуш ву хьуна, цундела ахь доьххьара цаьрга кхойкхур дерг хуьлийла: АллахI воцург кхин дела вац аьлла тешалла дар. ТIаккха, нагахь санна цара ахь бохург а дина и тешалла дахь, ахь царна хаийта Дала царна тIе пхи ламаз диллина хилар хIора дийнахь а, буса а. ТIаккха нагахь санна уьш ахь бохучунна муьтIахь хилахь ахь царна хаийта Дала царна тIе сагIа диллина хилар, церан хьалдолчаьргара схьа а оьцуш, церан мискачу нахана дIа а луш долу…» (Бухарис а, Муслима а дийцина ду и хьадис).\nХIара хIинца вай дуьйцуш долу Тавхьид – Дела цхьаъ вар – уггар еза Iамал ю, шел йезаниг кхин йоцуш, къиношна уггар доккха каффарат а ду иза. Бухарис а, Муслима а далийна цхьа хьадис, Iутбана – Дела реза хуьлда цунна – Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьа дийцина долу:\n«Бакъдолуш, Дала жоьжахатина хьарам вина Делера мел безаш “ЛаилахIа иллаллахI” - “АллахI воцург кхин дела вац” аьлларг».\nМассо Элчанаша шайн къаьмнаш цхьабосса кхайкхина хилла ду “ЛаилахIа иллаллахI” бохучу даше. Цара массара кхерам дIакхайкхийна хилла бу оцу дашах юхаваьллачунна. Дала вайна Шен Къуръан чохь гойту иза, дуккха а церан масалш далош. Лекха хинволчу Дала аьлла:\nДелан Элчано Мухьаммада а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – масала далийна массо пайхамарийн кхайкхам цхьаъ хилла хиларна. Цо вайна хаийтина – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – пайхамарш берриге а цхьана орум тIехь вежрий хилар, церан наной тайп-тайпана а болуш, церан дин цхьаъ а долуш. Церан массеран а динан бух – Тавхьид – Дела цхьаъ вар – цхьаъ бу, шарIаш а, хьукманаш а тайп-тайпана делахь а. Уьш тера бу тайп-тайпана наной а болуш, цхьа да а волуш долчу берех.\n«Мухьаммадур-расулуллóхI» - «Мухьаммад Делан Элча ву» аьлла тешалла даран маьIна цо де аьллчунна муьтIахь хилар ду, цо дийцинарг бакъдар ду, цо ма де аьлла духатоьхначух вухавалар ду, цо гайтинчу некъашца бен Далла Iибадат ца дар а ду.\n×Оха хьо вахийтина вац, массо нахана (элча вина) бен, кхаъбоккхуш а волуш, кхерам кхайкхош а волушØ [Сурат «Сабаъ» 28 аят].\n×Мухьаммад хилла вац шух цхьанне а да, амма иза ву АллахIан элча а, пайхамарийн мохIур (царах тIаьххьарниг) аØ [Сурат «Алъахьзаб» 40 аят].\n×Ахь ала: Сийлахь ЦIена ву сан Дела! Хилла вуй со адам а, элча а бен?Ø [Сурат «Ал-Исраъ» 93 аят].\n3) Цо вайна йеана йолчу нийсонна тIаьхьавазар, цо де аьлларг дар, цо Iад дита аьлла харц дерг Iад дитар. Сийлахь везчу Дала аьлла:\n×Ткъа шу теша АллахIах а, Цуьнан элчанах а, ша пай- хамар волчу, дешаза а волчу, Делах а, Цуьнан дешнех а тешаш волчу; цунна тIаьхьа а даза, тIаккха шу нийсонна тIе нисдала мегаØ [Сурат «Ал-АIраф» 158 аят].\n4) Цо дийцина долчу массо хIуманна тIехь иза бакъвар;\n5) Цуьнга чIогIа безам хилар. Иза массо хIумнал дукха везар - шен сил а, даьхнел а, берал а, дел а, ненал а, массо адамал а, хIунда аьлча иза – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Делан Элча волун дела, иза везар Дела везар а, Дела дуьхьа везар а долу дела. Ткъа бакъ долу иза везар гучудолу цунна тIаьхьавазарца, цо де аьллачунна муьтIахь хуьлуш, цо ма де аьллачунах ларлуш, цуьнгахьа гIо доккхуш, гергарло цуьнца хуьлуьйтуш. Дала аьлла Шен Къуръан чохь:\n×Ахь ала: нагахь санна шу АллахI везаш делахь – суна тIаьхьадаза (ас бохург деш), АллахIана дезар ду шу (тIаккха), къиношна геч а дийр ду шун, АллахI Гечдеш верг а, Къинхетаме верг а вуØ [Сурат «Ал-Iимран» 31 аят].\n(()) «Шух цхьа а кхоччуш Ийман долуш хир вац, цунна со шен дел-ненал а, берел а, массо адамал а дукха везаш хиллалц» [Бухари, Муслим].\n×Ткъа цунах (пайхамарх) тешнарш‚ и лийринарш‚ цунна гIо динарш‚ цуьнца доссийна долчу нуьрана (Къуръанна) тIаьхьахIиттинарш – уьш бу декъал хир бершØ [Сурат «Ал-АIраф» 157].\n6) Цуьнан Суннат Бусалба динан ШариIатан баххех цхьа бух хиларх тешар а, иза Къуръан санна хиларх тешар а, хьекъалца цунна дуьхьало ян мегаш доций хаар а.\n7) Цуьнан Суннатца Iамал яр, кхечеран массеран а дешнел цуьнан дош хьалха даккхар, цо аьлларг тIелацар, цуьнан шарIаца хьукм дар, цунна реза хилар.\n×ХIан-хIа! Хьан Делор, уьш Делах тешаш хир ма бац цара хьоьга хьукма дайтталц, шайна юккъахь хиллачу къовсамна, тIаккха ахь динчу хьукманна шайн (дегнаш чохь) гатто а ца кара йойтуш, (хьан хьукманна) уьш муьтIахь а хиллалцØ [Сурат «Аннисáъ» 65 аят].\n4 – Тешалла даран дозалла.\nДела цхьаъ варан дешан доккха дозалла ду, Къуръан тIера аяташа а, Суннатера хьадисаша а билгалдаьккхина долу. Цуьнан дозаллех ду:\n- Иза Бусалба динан хьалхара коьрта бIогIам хилар; иза динан бух а, миллатан бух а хилар; бусалба стаг доьххьара цуьнца бусалба хуьлуш хилар; стигланаш а, латтанаш а цуьнца лаьтташ хилар а.\n- Оцу дешан маьIнаш кхочушдарца цхьанакхеташ хилар, Сийлахь а, Нуьцкъала а волу Дела цхьаъ вар а, Цуьнан Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ШариIатца хьукм дар а.\n- И дош стеган цIий а, даьхний а лардеш дерг хилар, хIунда аьлча и дош аьллачо и бахьана долуш шен са а, даьхни а лар до дела;\n- И «ЛаилахIа иллаллахI» боху дош шел еза кхин Iамал йоцуш уггар еза Iамал хилар а, къиношна уггар доккха каффарат хилар а, Къемат дийнахь уггар чIогIа терзан дика агIо алсамйоккхур ерг хилар а. И дош алар ялсамани чувуьгур волун бахьана ду, жоьжахатех хьалха воккхур волу бахьана а ду. ВорхIе стигал а, ворхIе латта а терзана цхьана агIор диллича, «ЛаилахIа иллаллахI» боху дош терзана вукха агIор диллича оцу «ЛаилахIа илаллахI» бохучу дешан агIо сов ер яра вукхул а. Муслима далийна Iубадата – Дела реза хуьлда цунна – Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийцина хьадис:\n«АллахI воцург кхин дела а вац аьлла, Мухьаммад Цуьнан лай а, элча а ву аьлла тешалла динчунна Дала жоьжахати хьарам йина».


Британех дIакъаьсташ референдум хир ю Шотландехь\nГезгмашин-бутт 16, 2014\nБритани -- Шотланди йозуш йоцуш хиларан, тIехь "ХIаъ" яздинчу, байракхца ловзуш ю жима йоI Шотландерчу Абердин гIалахь. Гезг 15, 2014\nГезгмашин-беттан 18-чу дийнахь Шотландерчу харжамхойн сацам бан безар бу буьсур бу церан мохк Британина юкъахь, я маьрша пачхьалкх хир ю цунах бохучу хаттарехь. Цу хьокъехь 9 хIума ду хаа дезаш хир йолчу референдумах лаьцна. Маршо Радион корреспонденто Мур Кэтлина кечйина цу хьокъехь материал.\nХIун хаттарш ду харжамхошна луш дерш?\nЦхьа хаттар ду: «Хила езий Шотланди йозуш йоцу пачхьалкх»?\nМуха ю цу референдуман истори?\n1707-чу шарахь, Юккъерчу Америкехь йохка-эцаран колони кхолла, финансаш тоьаш а ца хилла, аьтто ца баьлча, Шотландино политикан барт бира Ингалс-пачхьалкхаца. ХХ-чу бIешарахь шотландхоша кхайкхамаш бора, Эдинбургана (Шотландин коьрта гIала) цхьайолу бакъонаш юхаерзхо еза бохуш.\n1979 шарахь цу махкахь дуьххьарлера референдум хилира Шотландина зил тоьхна автономин статус ялар хьокъехь. Амма харжамхоша дукха ледар дакъалецира цу кхаж тасарехь. Цундела из цхьа а жамI доцуш дIайирзира.\nАмма кхин а 20 шо даьлча хилла референдум дIайирзира Шотландехь парламент а кхуллуш. Цуьнан бакъо яра цхьацца сацамаш тIеэца могашалла ларъярца а, дешарца а, меттигерчу Iедалийн органаш болх барх а лаьцначу хаттаршкахь.\n2011-чу шарахь сепаратистех лаьттачу Шотландин къоман партино толам баьккхира цигахь хиллачу харжамашкахь. Цул тIаьхьа Британин а, Шотландин а Iедалша барт бира, цунах йозуш йоцу пачхьалкх хилар къастош референдум дIахьура ю аьлла.\nХьан дакъалоцур ду кхаж тасарехь?\nКоьрта биллам бу ваха бакъо хилар. Кхаж тасарехь дакъалаца йиш ю Шотландехь вехачу муьлххачу а Британин, Евробертана юкъайогIучу муьлхха а пачхьалкхан а махкачуьнан. Шотландехь бина, амма махкал арахьа бехачу махкахойн бакъо яц референдумехь дакъалаца.\nБританехь харжамашкахь дакъалаца бакъо ю 18-тта шо кхаьчначу махкахойн. Амма кху референдумехь кхаж таса бакъо хир ю 16, 17 шо кхаьчначу шотландхойн а. Референдуман жамIаш тIеоьцур ду дакъалаьцначу нехан терахье хьажна доцуш.\nМухха нислахь а, цу референдуме баха дагахь бу дуккха а нах. Референдумехь дакъалаца бакъо йолуш ву 4 миллион 400 эзар Шотландера харжамхо. Кху беттан 2-чу дийнахь льарча, царах 97 процент харжамхоша регистраци йина, шаьш референдумехь дакъалоцур ду аьлла. Цу тайпаниг хилла дацара цкъа а. Толам боккхур бу дукха кхаьжнаш гулдинчара.\nНагахь жоп «хIаъ» хилахь, маца хир ю Шотландех йозуш йоцу пачхьалкх?\n2016-чу шарахь Зазадоккху-беттан 24-чу дийнахь. Лондонца дийцарш дIадахьа а, дIакъаьсташ билгалдаха деза хаттарш дийцаре дан а оьшур бу 18 бутт.\nЗазадоккху-беттан 24-гIа де харжар а дац ларамаза. Оцу дийнахь 1603-чу шарахь Ингалсан а, Шотландин а паччахьалла цхьаьнакхетта. Вуьшта аьлча, Шотландин паччахь Джеймс VI, Ингалсан паччахь а хIоьттина, Джеймс Хьалхара цIе а эцна.\nБританин паччахьна (карарчу хенахь Элизабет ШолагIчунна) муьтахь юьсур юй Шотланди?\nХIаъ, Британин паччахь юьсур ю пачхьалкхан коьртехь. Кху беттан 18-чу дийнахь хир йолу референдум 1707-чу шарахь хиллачу политикан бертах хьакхалуш ю, кхин 100 шо хьалха шина паччахьалла цхьаьнакхетарх хьакхалуш яц. Амма йозуш йоцучу Шотландино тIаьхьо керла референдум дIаяхьа мега, паччахьан Iедалх лаьцна.\nЦхьаболчу эксперташна хетарехь, йозуш йоцучу Шотландехь паччахьан цIарах Iедал дIакхоьхьуш хила мега инарла-губернатор, кхечу пачхьалкхашкахь иза ма хиллара, масала, Канадехь а, Австралехь а. Цигахь пачхьалкхан куьйгалхо ю Британин паччахь.\nБританин ахча стерлингийн фунт дуьсур дуй Шотландехь?\nФунтах лаьцна проблема уггаре а халаниг ю, цу референдумах хьакхалучарах. Шотланди йозуш йоцуш хиларан агIончашна хетарехь, иза диса деза керлачу пачхьалкхехь. Британин коьрта банк лоручу Ингалс-пачхьалкхан банкан куьйгалхочунна хетарехь, и ахча лелар догIуш дац суверенитетца.\nАмма цунна хетарг бух болуш дац аьлла хета Шотланди йозуш йоцу пачхьалкх хила еза аьлла хетачу нахана. Цара дийцарехь, валютан барт богIуш бу Британин пайденна долучуьнца.\nШотланди юкъагIур юй Евробертана?\nЯха а мега. И хаттар цкъачунна дуьсуш ду жоп доцуш. Амма Шотланди Евробертана юкъаяхарна дуьхьал хила мега цхьойлу пачхьалкхаш, масала, Испани а, Белги а. Цу шина пачхьалкхехь а бу дуккха а сепаратистийн ойланаш йолу нах.\nНАТО-н декъашхо хилар.\nРеферендум дIаяхьа еза аьлла хетарг ю коьртачу декъана Шотландехь Iедалехь йолу Шотландин къоман парти (SNP). Цу партин декъашхошна лаьа Шотланди НАТО-на юкъахь хилийта. Амма уьш дуьхьал бу шайн махкахь «Трайдент» олу Британин зарратан ракетийн системаш дIахIитторна. НАТО-н инарлан секретаро Фог Расмуссен Андерса дийцарехь, йозуш йоцучу Шотландино НАТО-на юкъаяха реза хилийта безар бу цу альянсан берриг а декъашхой.\nХIун хир ду, нагахь дукхах болу харжамхой Шотланди дIакъастарна дуьхьал хилахь?\nШотланди йозуш йоцу пачхьалкх хиларна дуьхьал ю кхо парти – Консерваторш а, Лейбористаш а, Либералан демократаш а. Нагахь харжамхоша дуьхьал кхаж тасахь Шотландин парламентана алсам бакъонаш лур ю боху цара. И бакъонаш йоьзна хир ю ял яккхарца а, социалан хаттаршца а, мехкан хазнера ахча дайарца а.\nШотландерчу референдумо Iаткъам бан мега ерриг а пачхьалкхана. Кху беттан 12-чу дийнахь Британин вице-премьеро Клегг Ника кхайкхам бира, Ингалс-махкахь Iедал регионашца декъа деза аьлла. Цо дийцарехь, цхьайолу бакъонаш дIасаяла еза регионашна.


Неонацисташна тIехь кхел йолийна Германехь\nГермани -- Неонацистийн тобан декъашхо Чепе Беата лаьтташ ю кхелан хьалха, 06Стиг2013\nТIаьхьарчу пхийттехь шарахь, 2011 шеран гуьйранна шаьш лаццалца, неонацистийн тобан декъашхоша итт стаг вийнера. Царех дукхахберш туркойн къомах а бара. Цу зуламхойх шиъ, полисхойн кара ца ваха, ша шена тоьхна веллера, ткъа церан баьцца ларалуш хмилла йолу зуда, Чепе Беате, оршот дийнахь кхела хьалха хIоьттина. Азимова Сийлахас дуьйцу Нюрнбергера фашисташна тIехь кхел хиллачул тIаьхьа уггаре а гIовгIанечу немцойн кхелах лаьцна.\nПхи бIе полисхо ву Мюнхенера кхелан кхерч ларъеш, ши бIе сов журналист ву, доллучу дуьнентIерачу хаамийн гIирсашкара, цу кхелах лаьцна дийца гулвелла немцойн Баварин лаьттан коьртачу шахьарехь. Тамашийна а дац. ШозлагIа дуьненан тIом дIабаьллачул тIаьхьа оццу Баварехь Iуьллучу Нюрнберг гIалахь хилла цIарна цIеяхна фашистийн куьйгалхошна тIехь дIаяьхьана хилла процесс дIайирзичахьана хIинцалераниг уггаре а йоккха а, IалагIоже а кхел ю, нацистийн хьежамаш болчу нахана тIехь Германехь хиллачех.\nПхи стаг ву лийцинцеран гIенташ тIехь Iаш. Неонацийн тобан баьчча хилла йолу Чепе Беатий, цуьнан виъ гIоьнчий. Кхин шиъ зуламхо, цу тобанехь мехала дакъа лоцуш хилла волу, - Мундлоз Увей, иза Беатин тIехьийха кIант хилла, иштта Бернхард Увей, шаьш лацар герга гIоьртинийла кхеттачул тIаьхьа, шаьш шайна тоьхна веллера.\n„Цвикау гIалара террорхой“ аьлла журналисташа цIе тиллина хиллачу зуламхоша, шаьш талораш динчу итт шарахь итт стаг вийнера, царех бархI стаг бусулба вара, туркойн къомах а волуш, цхьаъ Грецера вара, ткъа итталгIаниг меттигерачу полицин белхахо яра, дагалацам боцуш зуламхойн новкъахь нисъелла йолу. Иштта цара Германи мел ю банкашкахь а, туьканшкахь а къоланаш динера, герзаца тIе а леташ.\nШа Чепе Беате, иза тобан баьчча хиллехь а, амма цхьа а вуьйш шен куьйгашца декъа хилла яц. Бакъду, иза хIетте а нах байъарна бехке лоруш ю талламхоша, хIунда аьлча, церан шеко яц, и зуда кхечу кхоман а, динан а векалшца сел гома а, цабезаме а ца хиллехь,и тайпа къиза зуламаш данне а дина хир дацара неонацин тобано.\nЦу зуламечу вовшахкетареллехь Чепе Беате уггаре а мехала болх беш хилла, масала, машенашна аренда еш, харц кехаташ Iалашдеш, герз оьцуш а. И дерриге а кхело тидаме эцахь, 38 шо долчу Чепена елла дIаяллалца набахтехь яккха хан тоха декар ду, хенал хьалха араяла бакъо а йоцуш.\nБакъду, Чепе Беатин зуламе энерги еккъа ша хилла ца Iа итт шарахь сов Германехь дийна цхьана неонацистийн тобан, новкъа -нацкъар хIума а доцуш, шен талораш деш пачхьалкхе мел ю паргIат дIаса а лелаш, кхиа а, яржа а кадаларан бахьана. Цу тобан леламаша дуккха а хаттарш кхоьллина хIинцале а журналистийн гуонашкахь а, юкъараллехь. Муха хила йиш яра и саннарг, Iедална а, къайлахчу сервисхошна а ца хууш? - боху хаттар ду лурчаха и тоба гучуяьлча дуьйна схьа юкъаралло дийцаре деш дерг.\nХиллий теша немцойн къайлахчу сервисийн белхахой цу зуламашна бIаьргаш хьаббийна Iаш я хиллане а церан декъа? Аьтто-радикалан зуламхойн леламаш талларехь сел бIаьрзе немцойн полисхой хиларан хIун бахьана дара теша? Дуккхаъчу меттигерачу тергамхошна а, журналисташна а хетарехь, меттигера Iедалхой, немцоша ма-аллара, „аьтто бIаьргана бIаьрзе хилла“.\nИ бохург ду, цу хьукматашкахь шорта болчух тера ду къайлаха неонацийн хьежамаш боькъуш берш, цара деш долу талораш „хийрачарна“ дуьхьал деш мел ду уьш башха новкъа ца лоруш берш.\nИ хIума гIарадаьллачул тIаьхьа дийна цхьа могIа немцойн къайлахчу сервисийн куьйгаллера нах шайн даржех буьйхира. Ткъа даханчу шарахь Потсдамехь дIадаьхьанчу неонацийн закъалташ хиллачу нахана леринчу цхьанакхетараллехь дакъалоцуш хиллачу немцойн канцлера Меркель Ангелас къинтIера довлар дийхира, байъинчеран доьзалшка. Шен урхалло шайн карахь дерг дерриге а дийр ду, элира цуо, цу зуламийн декъа хилларш массо а кхеле озорхьама.\nИ цуо делла дош кхочуш дийр дуй те бохучунах шекбара оршот дийнахь кхел йолалуш цуьнан бертехь оьгIазлонан акци дIаяьхьана болу туркойн диаспорин векалш. „Iедална а ца хууш оццул нах муха байъабеллера цаьрга?“ боху хаттар тIехь долу транспаранташ каралаьцнера цара. Кхел ларъечу Iедалхошний, дуьхьало ечарний юкъехь Iоттабаккхам а хилира. Шаьш кхелан гIишлонна хьалхара полисхоша дIабуьгучу хенахь дуьхалончаша мохь биттира, „Немцойн полисхой- фашистийн гIоьнчаш бу“ бохуш.\nХIaнноверехь тасадаларе дирзина Саррацинаца хилла цхьаьнакхетар


Шемара "Исламан пачхьалкх" шех олу тоба ерриг а хIаллакъярх дIахьедина Шойгус\nОьрсийчоьнан эскарша Шемара "Исламан пачхьалкх" шех олу ерриг а организаци хIаллакйина пхеа шерачохь аьлла, дIахьедина тIеман министро Шойгу Сергейс "Красная звезда" газетана еллачу интервьюхь. Цо билгалдаьккхина, Шемахь Оьрсийчоьнан мисси оьшуш хилла хилар а, тIеман операци йолош бина сацам а нийса бара аьлла.\n"Пхи шо хьалха Лакхарчу эскарийн коьртачу хьаькамо хIоттийна Iалашо, еррриг а кхочушйина. Дуьненаюкъара террорхойн "Исламан пачхьалкх" шех олу тоба Шемахь лелаш яц, цхьа террорхо Оьрсийчу сехьаваьлла а вац, аьлла Шойгус. - Коьртаниг - ДаIиш йохийна, дIаяьккхина. Цул совнах, чIагIо йоллуш олийла ду, дуьненаюкъарчу къайлах леллачу террорхойн тобанашна хаъал зенаш дина, царна кхачош хилла ахчанаш а совцийна".\nОьрсийчоьнан тIеман министро дийцарехь, Шеман эскарша Оьрсийчоьнан авиацино гIо а латтош, террорхойх дIацIанйина 1 02I эвла, пачхьалкхан Iедалхойн куьйгакIел ерзийна 88% мехкан территори. Тобанийн 865 лидер вийна, 133 эзар сов тIемало а, иштта, 133 эзар гергга даIишхойн объект а хIаллакйина.\n2011-чу шеран бIаьста дуьйна лаьтташ бу Шемахь тIом. 2015-чу шарахь Гезгамашин-беттан 30-чохь йолийра Оьрсийчоьно Шемарчу террорхошна дуьхьал тIеман операци.


Европехь Милла Беллачерийн Терахь Ялх БIе Стагал ТIех Даьлла\nМонтенегрон коьрта гIалахь Подгорицехь диллина ло, 13Чил2012\nШи кIира кхочуш лаьтта Европехь тIаьхьарчу бIе шарахь ца хиллачу кепара шело лаьтта. Минус 20-30 градус гIура ю, хIиннцалц, 10 градусал термометран цхьамза лаха ца баьллачу пачхьалкхашкахь а цхьана. БIеннаш адамаш хIинцале а цу шелонна делла, ткъа миллионаш европахой Iаьнах чекхбовла гIерташ бохку.\nКху деношкахь цIе йойъучу сервисан машенаш, „гIаггIинехь“ екаш сиренаш а йолуш, кест-кеста дIасахехкалуш хеза Венехь. ЦIевзина лаьттачу Iай и цIейайъархой сел каде хьийзаран бахьана, шелонаш дукха Iаьткъинчу меттигерчу бахархоша чохь ягош йолу йовхо алсам яккхар а, цул сов, наха шайн кара йоггIуш йолу ягоргаш летор а, газпешийн алу ягор а ду. Ткъа газан биргIанаш лелха, я гIура бахьана долуш, я кхерамазаллин бакъонаш лар ца яр бахьана долуш.\nИзза хьал Венехь хилла ца Iа. Иттанаш Европерчу гIаланашкахь лаьтта и саннарг. Къаьстина Малхбалерчу Европехь. Полшехь, масала, гIура бахьана долуш велла хIинцале а бIе сов стаг. Низамца доцу газ лелор бахьана долуш садукъделла велларг иттех стаг ву, ткъа оццу бахьанца цIераш йийлар бахьана долуш исс стаг вала а велла, ткъа совна чевнаш а хилла.\nБоснерчу Сараевохь спорткомплексан тхевно лайн йозалла лан а ца лайна, тхов тIе хаьрцина. Цу мIаьргонехь гIишло еса хилар бахьана долуш, цхьа а стаг ца лазош бирзина и бохам.\nЛуларчу Косоверчу Рестелица цIе йолчу юьртан бахархойн иштта ирс ца хилла. Цигахь лаьмнашкара чу хьаьддачу лайно и дийнна юрт къайлаяьккхинера. ВорхI стаг вийна, кхин кхоъ, цкъачунна тIепаза вайна ларалуш ву. Иштта баккхий бохамаш бу массо а, цкъа мацах Югославина юкъайогIуш хиллачу пачхьалкхашкахь. Сербехь ткъа стаг милла велла, Черногорехь а, Хорватехь а, Македонехь итт-итт стаг ву шелонна велларг. Ткъа йоллучу Европехь и терахь, тоххарехь ялх бIе стагал лакхадаьлла.\nХенахIоттаман говзанчаша шело кху деношкахь юхайоьрзур бохуш шайхаллаш дахь а, амма цкъачунна буто гIура йоллучу Европина тIехула лаьтташ ю. Цхьайолчу пачхьалкхашкахь шелонаш бахьана долуш, ши кIира а ду ишколашкара бераш цIахецна.\nГерманехь а, Австрехь а, Италехь а инзаре дукха некъахьовзамаш бу кеманашца а, цIерпоштица а баха бевллачарна хуьлуш, цу некъийн гIирсийн раж хенан хIоттам бахьана долуш йоьхна хиларна. Ур-аттала, гIуран бутт мел бу ихначу догIанашна латкъамаш бинчу меттигерачу берийн кхин башха самукъа ца долу, эххар а деанчу лайх.\nНохчийн бераша карарчу хенахь Венехь хIоьттинчу шелонна латкъамаш бо, цу гIалахь ма хетта, лайх ловза шайн йиш ца хиларна. Меттигерчу Пратер цIе йолчу паркехь Iедалша лерина салазаш хехка берашна гунаш тодинехь а, амма цкъачунна салазаш а, бераш а чохь, йовхонехь, Iен дезаш хьал ду.


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Малхбуза ламаз, йа маьркIаж ламаз динчул тIаьхьа дIавижа мегий?\nАссаламу Iалайкум! Малхбуза ламаз, йа маьркIаж ламаз динчул тIаьхьа дIавижа мегий?\n1. Малхбуза ламаз динчул тIаьхьа дIавижар мегаш ду, йа вуьшта аьлча иза къилахь хIума дац. Делахь а, цхьаболчу Iелам-наха дика ца лору малхбузал тIаьхьа дIавижа Iамар, хIунда аьлча иза могшаллийна дика доцу дела.\nШейх Мухьаммад ибн Мухьаммад Ал-Мухтар Аш-Шинкъи́тIийс – Дала Iалаш войла иза – дуьйцу цунах лаьцна: «Хьалха хилла болчу Iелам-нахана дика хеташ ца хилла Iуьйра ламазал а, малхбуза ламазал а тIаьхьа дIавижар. Имам Ахьмадана – АллахIан къинхетам хуьлда цунна – вон хеташ хилла малхбуза ламазал тIаьхьа дIавижар. Цо аьлла: «Iелам-нах кхоьруш хилла адаман хьекъална зен хиларх». ...\nМалхбузал тIаьхьа дIавижар хестош дац цара, иштта Iуьйра ламазал тIаьхьа а. Аьлла ду: (Iуьйра ламазал тIаьхьара) и хан беркат хуьлу хан ю, хIунда аьлча нийсачу хьадисехь Пайхамарера – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – схьа деана долу дела: «Сан умматана беркат дина ду Iуьйренашкахь». Нагахь санна хьо цхьа хаттар лаха везаш велахь, йа Iилманан таллам бан безаш велахь, йа Iилма Iамо везаш велахь, ахь иза Iуьйранна дича дуккха а дика карор ду хьуна цуьнца. Иштта ду дуьненан гIуллакхашца доьзна дерг а. Ткъа адамийн дуккха а белхашкахь а, хенашкахь а долу беркат дIадаларан бахьана цара Iуьйренаш йайъар ду. Амма нагахь санна цхьаъ буьйсанна ламазаш деш велахь, тIаккха дийнахь шен болх бархьама цунна Iуьйрал тIаьхьа дIавижа лаахь – иза къилахь дац, иза гатто йолуш хIума дац.\nТIаккха, малхбуза ламазал тIаьхьа дIавижар ца магош деана цхьа гIийла хьадис ду, Ибн Ма́джахIас Iаишатера схьа дийцина долу – Дела реза хуьлда цунна –: «Малхбуза ламазал тIаьхьа дIавижинчунна хьекъалан цамгар кхетахь – шен бен кхечеран бехк ма бойла цо». Делахь а хIара хьадис гIийла ду, Ибнул-Джавзийс а, кхечу Iелам-наха а билгал ма-дарра. Цундела и хьадис тергал ден хьадис дац. Ткъа (цу хаттарехь) бухехь дуьйна лаьтташ долу хьукма – ца магош долу далил хиллалц иза мегаш хилар ду (хьарам ца хилар ду). Делахь а (Iелам-наха) аьлла: «Оцу шина хена чохь наб йар «макрухI» (ца дича дика а долуш, дича къилахь а доцуш долу хIума) ду, хIунда аьлча Iуьйрал тIаьхьа дIавижаро Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дийцина долу беркат да́йту; иштта малхбузал тIаьхьа дIавижарх лаьцна а аьлла цара, иза хастаме дац аьлла. Ткъа дика хуург лекха хинволу АллахI ву».\nКхин а, цхьаболчу Iелам-наха, масала Имам Ибнул-Къаййима, дийнахь дIавижарна уггар вон хан лерина малхбузал тIаьхьа йолу хан. Ткъа цара иза дика ца хиларна далил ца далийна йа айат а, йа хьадис а, делахь а цара иза иштта аларан бахьана могшаллин агIо хила тарло, шайна зеделларг хила тарло. Ткъа иза иштта делахь а шариIатана доьхьал хIума дац и, хIунда аьлча шариIат дика хIума лардеш, вон хIума генадоккхуш деана ду. Цундела, нагахь санна цхьа хьашт дацахь, масала чIогIа кIадвелла вацахь, малхбуза ламазал тIаьхьа дIа ца вижа хьажа веза. Амма нагахь санна цхьа хьашт делахь – тIаккха дIавижа мегар ду, иза вон хIума хир дац.\n2. Бухарийс а, Муслима а дийцина, Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – дезаш ца хиллера аьлла, пхьуьйра ламазал хьалха дIавижар а, цул тIаьхьа къамел деш Iар а. Пхьуйрал хьалха дIавижар цунна ца дезаран бахьана ламазан хан тIехйа́ларна кхерам хилар ду аьлла Iелам-наха.\nЦу хьадисана тIе а доьгIна, Iелам-наха дика дац аьлла пхьуьйра ламазал хьалха дIавижар. Иза дика дац бохург – ца вижча гIолий ду, вижча къа а дац бохург ду.\nТIаккха, цу хьадисера «пхьуьйра ламазал хьалха» бохучу дешнийн маьIна тайп-тайпана дина Iелам-наха. ШафиIий мазхIабера дуккха а Iелам-наха а, цхьаболчу кхечу Iелам-наха а цуьнан маьIна «пхьуьйра хан хиллачул тIаьхьа пхьуйра ламаз дале хьалха» бохург ду аьлла. Цундела, пхьуьйра ламазан хан хилаза хилча дIавижар гIалат ца лору цара. Кхиболчу Iелам-наха цигахь лууш ерг пхьуьйра ламазан хан хилале хьалха йолу хан ю аьлла, йа вуьшта аьлча маьркIижна а, пхьуьйрана а юккъера хан. Цундела цара дика ца лору маьркIижа ламаз динчул тIаьхьа пхьуьйра ламаз даллалц йолчу юкъахь дIавижар. Цара оцу дешнийн иштта тайп-тайпана маьIна даран бахьанех цхьа бахьана ду асхьабех цхьаболчара маьркIижна а, пхьуьйрана а юкъахь дIавижа ца магош хилла хилар, вукхара иза магош хилла хилар. КхоалгIа дош а ду цу хаттарехь деана – цхьаболчу Iелам-наха маьркIижна а, пхьуьйрана а юкъахь дIавижар дика ца хиларна юкъарабаьккхина мархин бутт, хIунда аьлча рамадан баттахь дукхах болчу наха терхьаш а, Iуьйкъа ламазаш а до дела, цундела мархин баттахь иштта ламазаш дийриш цу хенахь дIабийшар вон лоруш дац аьлла цара.\nИ вай дийцинарг дерриге ша ламазан хан дIаялале самаве́р велахь дерг ду. Амма ламазан хан дIаялале ша́ самаве́р хиларх тешна а воцуш, йа цхьаьнга ша самаваккха аьлла а доцуш, йа самавалийта дуьйлина сахьт а доцуш, наб чIогIа хилар бахьана долуш ша самавер во́ций хууш дIавижар – доьххьаралера Iелам-наха ламазан хан хилла яьллачул тIаьхьа хьарам ду аьлла иза, хилале хьалха хьарам дац аьлла, ткъа биссинчара иза хьарам ду аьлла ламазан хан хиллачул тIаьхьа а, хилале хьалха а.\nДоцца аьлча, дукхах болчу Iелам-наха дика дац аьлла пхьуьйра ламазал хьалха дIавижар. Ткъа церах цхьаболчара иза дика ца хилар хан хилла яьллачул тIаьхьа дерг ду аьлла, вукхара хилале хьалха а ду аьлла. Делахь а, иза къилахь лоруш дац, нагахь санна пхьуьйра хан хилла а йолуш, ша дIавижахь самаве́р воций а хууш вуьжуш вацахь.\n Шейх Мухьаммад ибн Мухьаммад Ал-Мухтар Аш-Шинкъи́тIий, «Шархь За́дил-МустакъниI», 1\_16.\n «Фата́ва́ Аш-Шабакатил-Исла́миййахI», 4\_2518.\n Имам Аш-Ширби́ний, «Ал-Икъна́I» 1\_111, «МугIнил-Мухьта́дж» 1\_125; Имам Ар-Рамлий, «НихIа́йатул-Мухьта́дж» 1\_373; Хьафиз Ибн Хьаджар Ал-Iаскъола́ний, «Фатхьул-Ба́ри́» 2\_49.\n Шейх IатIиййахI Са́лим, «Шархь Булу́гIил-Маро́м» 40\_17; Имам Аш-Ширби́ний, «МугIнил-Мухьта́дж», 1\_125; Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамий, «Ал-МанхIаджул-Къави́м», 134.\n Имам Ибн Раджаб, «Фатхьул-Ба́ри́», 3\_191-195.\n Имам Ибн Раджаб, уьзза жайна 3\_195-196.\n Имам Ибн Хьаджар Ал-ХIайтамий, «Ал-МанхIаджул-Къави́м», 134; Имам Ар-Рамлий, «НихIа́йатул-Мухьта́дж» 1\_373.


Пхи седа болу хьешан цIа делла кечлуш ю Соьлжа-ГIала\nСоьлжа-ГIалахь деш долу "The Local" хьешан цIа\nСоьлжа-ГIалахь схьаделла кечам бечу пхи седа болчу "The Local" хьешан цIийнехь болх бан персонал ю вовшахтухуш, тIейогIучу хенахь оцу бизнесехь болх бан Iамор а болуш. "The Local" отел чохь хир ю 90 чоь, ресторанаш, конференц-холлаш. Иштта хир ю къевлина бассейн, спортан чоьнаш, СПА-центраш. Мисарара йогIу футболан тоба ю дуьххьара цу хIусаме юсу ерг. Матчашна кечамаш бийр бу футболисташа "Ахмат-Арена" стадионехь.\nМеттигерчу Iедалша бахарехь, "The Local" хьешан цIа инвестицин проект ю. И еш юкъадахана лору 2 миллиард сом. Цхьанатоьхначу Iарбойн Эмираташкара компани ю инвестор хIоьттинарг, яздо Нохчийчоь Тахана агенталло.\nОтел йиллинчул тIаьхьа белхан меттигаш кхочур 150 стагна. Балха оьцучу хенахь коьртачарех хир ду ингалсан мотт хууш хилар. Иштта отелан бизнесехь кхиамаш хилийтархьама лерина курсаш вовшахтухур ю болх бан Iамош.


Референдум, Кремлан гIуллакхаш чекхдоху гIирс\nНохчийчоь -- Соьлж-гIалахь дIахьочу парадехь дакъа лоцуш бу Москохана муьтIахь долчу Iедалан леррина ницкъаш, 9Сти2009\nГIирмехь кIира хьалха дIаяхьина хилла Оьрсичоьйнах и ах-гIйре дIакхетарх йолу референдум коьрта бух хилира цу пачхьалкхено Украинин дакъа шен доладаккхаран. Цхьайтта шо хьалха Нохчийчохь а дIаяхьира Оьрсичоьно и тайпа референдум, доллу дуьне а иза низамц йогIуш яц я Нохчийчохь и тайпа кхаж тассар дIадахьа хьелаш а дац бохуш лаьтташехь.\nДуьненчохь адамашка шайн маьрша лаам бовзийтаран гIирс санна кхоьллина йолу референдум Оьрсичоьйно шен лаам чекхбоккху герз дина лелош ю, цхьайтта шо хьалха Нохчийчохь а, хIинца ГIирмахь а санна.\n2003-чу шеран зазадоккху беттан 23-гIа малх кхетта, сирла а, довха а деънера. И малхо кхелина бIаьстенан де цхьа тамашийна цхьаьна ца догIура Соьлжа-гIалин сибатца. Референдум дIаяхьа масех де дисича дуьйна схьа гIалара ярташка а, луларчу республикашка а ида буьйлабелира меттигера бахархой – даима а и тайпа хилам дIабахьа леринчу деношкахь шаьш уьдуш ма-хиллара.\nХIунда аьлча, цхьана агIор и референдум дIа ца яхьийта чIагIонаш еш тIемлой бара, Оьрсийчоьнан Iедалана хIетахьлерчу векалшна кхерамаш туьйсуш. Вукху агIор, иштта а хIора гIалин херцашлахь ког баккхал меттиг ца бюьтуш баьржина болу оьрсийн эскархой кхин а алсам бевллера – кхеташ ма-хиллара, „нохчийн къоме шен маьрша лаам дIакхайкхабайтар“ бен кхин Iалашо а йоцуш болу.\nРеферендуман кечам меттигерачу Iедалша дукха хьалхехь дуьйна болийнера. Цу хьашташна зорба а тоьхна, бIеннаш эзарнашкахь керла конститути тIехь йолу тептарш а деанера республике, нахалахь уьш даржо дийна цхьа тоба а вовшахтоьхна. Бакъду, цу къегачу кехатах мужалташ йолчу йозанашна тIе хьежна а, цу тIехь яздинчух кхеташ а, лехча а карош, да вацара цу деношкахь Нохчийчохь. Я, ма-дарра аьлча, цу тIехь долчуьнца бала болуш а.\nКхин гIайгIанаш, кхин баланаш бара хIетахьлерчу Нохчийчоьнан бахархошкахь – дийна муха вуьссур вара те, зингат санна мохк дIалаьцна, бус-буса маьршачу нехан чу лелхачу, нах идочу, лаьцна дIабигнарш я тIепаза бойъуш я, я инзаре къиза, адамашлахь дуьйцу а ца хезначу кепара, Iазап шаьшна тIехIоттийначул тIаьхьа байъина цхьаццанхьа гIалийн я яртийн йистошкахь уьш дIакхуьйсучу эскархойх лар муха лур вара теша, шена и оьрсийн чаьлтачийн Iаьржа бода схьа ца гуш, я цу боданна ша дIа ца гуш хене муха вер вара теша – уьш бара цу хенахьлера нохчийн баланаш. Ткъа референдум – изу хIун ю я стенна ю бохург цхьа бен а доцуш хеталора.\nХIетахь, цу деношкахь, Соьлжа-гIалахь ехаш яра карарчу хенахь Австрехь тховкIело карийна йолу ПетIамат. ДагайогIий хьуна Нохчийчохь дIаяхьана хилла референдум, аьлла, Маршо радионо динчу хаттарна иштта жоп делира цуо.\nПетIамат: „Дера дукха дика дага а ма йогIу, йиц а лур ма яц. Тахана санна дагадогIу суна,адам доцуш, еса гIала, и инзаре доьхна цIенош а долуш. Цу дийнахь тIемлой чу а баьхкина, къаьхь де хир ду, лелхийтарш хир ду, бохуш дуьйцу дена, цигахь висина стаг а вацара.\nЯ цу референдуме ваха стаг а вацара. Кхерам болуш, дIасабахнера нах. Къиза хан яра иза. Я хила ма-еззара референдум а яцара иза. Шайна атта долчу кепара цара дIадерзийра-кх иза“.\nХIетахь Соьлжа-гIалахь ехаш хиллачу ПетIамата карлайоккху кхин цхьа а Нохчийчохь хиллачу референдуман башхалла. Хууш ма-хиллара, официала терахьашца, референдумехь дакъалецира 95 процент сов бахархоша, ала дашна, изза терахь хIинца ГIирмехь дакъалаьцначеран а дара.\nЛарамаза нисделла хир ду иза иштта. Амма и терахь мичара даьллера бохург кхетош бу ПетIаматан дагалецамаш. Цуо дийцарехь, нохчий цига дакъалаца бахча а, ца бахча, референдуман жамIашна хила тIеIаткъам бацара.\nПетIамат: „Цу оьрсашна оьшуш а вацара цхьа а стаг. Цара тоххарехь, 2-3 бутт хьалха, пенсеш а, берийн ахчанаш а схьаоьцучу нахе леринчу есачу бланкашна тIехь куьйгаш яздайтинера.\nЦхьа стаг хIара стенна хIоттош ю я ас хIоттор яц ала воьхьуш а вацара цигахь – я шайн пенсеш схьа ца луш, ахча доцуш бисарна кхоьрура нах, я буьйсанна чу а лилхина, хIуъу дан а кхерам болш зама яра иза. Нах ца бахьара. ТIехула тIе шортта салтий бара цигахь оьрсийн. Низамца иза мегаш доцушшехь, шайн мел волу салтичуьнга а кхаж тассийтира цара“.\nМеттигерачу Iедалшна а, Оьрсийчоьнан куьйгаллийна и могIарерчу нохчашна сел бен йоцуш хилла йолу референдум мел мехала яра бохург гуш дара Нохчийчохь мел долчу газеташкахь а, кхечу хаамийн гIирсашкахь а беттанашкахь, кхин къай-балий цу махкахь доцуш санна, дIахьош хиллачу пропагандехь а.\nГуш дара иза иштта и кхаж тассар дIадоладалле хьалхарчу буса Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира телевизионехула нохчийн къоме динчу къамелехь. И цуьнан къамел, ма-дарра аьлча, ультиматум санна туда догIура.\nНагахь санна аш референдумехь дакъа а лаьцна, керла конститути тIе а эцна, шайн маьрша лаам кхочушбахь, тIаккха, бохуш дийцира Оьрсийчоьнан президента, тIаккха шу кхин кхера дезар дац буса хан йоцучу хенахь шайн неI тохарх, я муьлш а бу ца хуучу наха шайн гергарнаш идорах а, низамца доцу кхин дIа долу зуламаш шаьшна дуьхьал дарх.\nЦу къамеле ладугIучарна массарна а кхеташ: хууш-м хьаха хилла Путинна буса маьршачу неха неIаршка хIуьтту чаьлтачаш а, нах идораш а, зуламаш лелораш а хьенан-муьлш бу. Кхеташ дара иштта, цуьнан дешнех тешам боцийла. Ткъа тоьшаллаш... Тоьшаллаш кхин хьен а ца луш шортта хилира.\nМасала, Путинс шен къамел дIадерзийна масех сахьт а далале тхан лулара цхьа гIеметта хIоьттина стаг дIавигира рогIерчу оьрсийн эскархоша, я аьлча а, Путинан дешнашца аьлча, „муьлш бу а ца хуучу наха“.\nБТРашца церан кетIа хIиттинчу цу эскархоша хIусамнаний, уггаре а воккхахниг пхийтара а валанза волу виъ доьзалхой дIа а вихкина, лаьцна вигира дуьненчу ваьлча дуьйна схьа чолакх заьIапхо волу, садоллучу дегIана новкъа-нацкъара воцуш хене волуш волу и миска.\nХIетахь дуьйна кху цхьайтта шарахь я дийна а, я велла а карийна вац иза – чалахь маха санна, хила а ца хилча санна дIавайна. Ша санна, эзарнаш нохчий, референдум дIаяхьале хьалха, иза дIаяхьанчул тIаьхьа а байна ма-хиллара.


Австри -- Линц гIалахь кхеле вуьгуш ву Шемарчу ДАIИШ тобанца уьйраш хилла аьлла шеко йолуш лаьцна жима стаг, Товбецан-бутт 27, 2016\nАвстрехь террорхошна дуьхьал йинчу леринчу операцехь 11 стаг лаьцна меттигерчу Iедалхоша. Ткъа Германехь кхеле озийна 16 шо долу ДаIишан агIонча, даханчу шарахь полисхочунна урс тоьхна, цул тIаьхьа едда Шема дIаяха гIоьртина йолу.\nДжихадхой я Iедало цаьрца нийса лоруш болу радикале хьежамаш исламхой тIаьхь-тIаьхьа алсамох бовлуш бу пхийтара а бовланза болчу я 16-17 шераш долчу Европерчу кхиазхошна юккъехь.\nНагахь санна Шемахь я Иракъехь ДаIишан а, кхечу тIемаш бечу тобанийн а могIарех дIакхета дагахь Малхбузерчу пачхьалкхашкара дIаоьхучу кегирхойн а, кхиазхойн а терахь тIаьхьарчу беттанашкахь мелла лахделлехь, - ша шех Исламан пачхьалкхе олучу ДаIишо тIеман эшамаш ловш хиларца доьзна, - Германехь а, Австрехь а терроран тIелатарш дан луучу я уьш дан кечлучийн терахьаш, мелхо а, лакхадовлуш ду, меттигерчу полисхойн а, къайлахчу сервисийн а векалша чIагIдарехь.\nИштта, масех де хьалха йоккха IалагIож елира хIинцалца схьа террорхойн тIелатарш ца хуьлуш схьайогIучу Австрехь. Венерчу Фаворитен кIоштахь иттанаш меттигерчу тоьллачу леринчу сервисийн белхахойх лаьттачу зондер-тобано схьалецира 17 шо долу кхиазхо. И Лоренц цIе йолу кIант, албанхойн къомахчу доьзалехь кхуьуш волу, бехке веш ву Австрин коьртачу шахьарахь террорхойн тIелатар дан кечлуш хиларна.\nОцу сохьта хаамийн гIирсаша „радикале исламхо“ санна вийца ваьккхина волу иза, дIа теллича, бусалба динца башха дIогара суьпалла йолуш вац карарчу хенахь, ткъа хьалха-м тешна а ша кериста лоруш хилла ву, кочахь доккха жIар а лелош, цуьнан шен социалан машанашкарчу сарташа ма-гайтара.\nМухха делахь, тIаьхьарчу цхьана-шина шарчохь ДаIишан идеологица бала кхочуш а, исламхойн риториках пайда оьцуш а хилла бохуш дуьйцу Венерчу полисхоша и кIант. Ша динан бехкамаш банне а ларбеш воцучу цунна и риторика, хетарехь, шен эшаршкахь пайдаэца оьшуш хиллачух тера ду, хIунда аьлча рэппер санна гэнгстер-рэп олучу стилехь эшарш йохуш хилла иза.\nХIинца амма цу стагца зIенехь а хилла, цуьнца террорхойн тIелатарш дан кечлуш а хилла бохучу шеконашца Германехь а, Австрехь а кхин 12 стаг лаьцна. Царех Германехь лаьцна верг – теша мел тамашийна делахь а, - 12 шо долу бер ду, Лоренцица ватсаппехула шен куьйгашца бомба муха йо бохург дуьйцуш а, Iедалхоша чIагIдарехь, цуьнан Венехь терроран тIелатар дан йолчу Iалашонах лаьцна хууш а хиларна бехке веш ву и жима кIант.\nНохчи чIогIа тIемлой бу бохуш шайга хабарш дийцича нохчийн кегийрхой Iехало.\nТкъа кхаари дийнахь Австрин масех гIалахь 800 леринчу Iедалан ницкъийн белхахоша цхьана хенахь дIаяхьанчу террорхошна дуьхьал операцехь лаьцна кхин 11 стаг, 25 шарера 49 шаре кхаччалца. Царна юккъехь меттигера кхо австрихо а, шиъ боснихо а, шемахо а, болгархо а, ткъа иштта кхин а масех цкъа мацах Югославин юккъехь хиллачу мехкашкара нах бу.\nНагахь санна лийцинчарна юккъехь цхьа а нохчо ца хилар Австрехь бехачу вайнахана боккха кхаъ белахь а, хIетте а Шема агIор дIаоьхуш бу кхин дIа а нохчийн къомах болу кегирхой. Иштта кху деношкахь гIардаьлла Венера бер-берхIитта шераш долу ши кIант цIерачарна а ца хоуьйтуш, къайлаха ДаIишах дIакхета вахана хилар.\nАвстрерчу нохчийн диаспорин жигархо волчу Тахаев Руслана дийцира Маршо радионе, доллучу дуьнено а емал еш йолчу цу тобанах дIакхета лаар а, тIаме баха лаар а тIамех бевдда баьхкинчу нохчийн доьзалшкахь кхуьучу берашна мичара болу бохучух лаьцна шена хетарг.\nТахаев Руслан: „Цу вайн кегирхойн дайшна-наношна тIом гина, халонаш а гина. ТIамах бовдйина уьш схьабахкочу хенахь уьш кегий бераш хилла ду.\nХIинца кхузахь цхьацца кхечу къомах долчу бераша – маьждигехь нисделча я цхьанха арахь – нохчи чIогIа тIемлой бу я нохчашна санна тIом бан хууш нах бан а бац, нохчийн къам бахьана долуш бусалб дин гIоттур ду бохуш шайга хабарш дийцича а, тIаккха цу берашна, тIамах довдийна дахкийна долчу, и тIом гинарш а, и тIом бинарш а шаьш долуш санна, белшаш нисйой, лапп олий, шаьш чIогIа хеташ буьйлало, тIакккха уьш кар-кара а оьцуш, цхьаццаболчу ницкъаша Iехон буьйлабо.\nЮха цул тIаьхьа эцца цIерачарна хууш-ца хууш цхьацца маьждиг чохь цхьа-ши буьйса а йоккхий, цигахь и шайн хIумнаш царна чу а дуттий, уьш цара Шема дIахьовсабо“.\nЦу юкъана Германехь еарин дийнахь 6 шо хан кхайкхина ХIанновер гIалахь масех бутт хьалха полисхочунна логах урс а тоьхна, цул тIаьхьа едда Шема дIаяхьа новкъаяьлла хиллачу 16 шо долчу йоIана. Баханчу чиллан баттахь полисхочунна ша урсаца тIелатар дечу хенахь цу йоьIан 15 шо бен а ца хилла.


Оьрсийчоь - Лахарра а 14 стаг вийна Волгоградехь, троллейбус а эккхийтина. ГIур30, 2013.\nОьрсийчоьнан пачхьалкхан телеканалаш гайтира эккхийтина йолчу троллейбусан сурташ. Цуьнан гергаш еттайелла этIийна тхов буса белла бу. Троллейбус чохь хиллачу нехан дегIийн меженаш дIасакхиссина ю урамехула.\nИ тIелатар дина Волгоградан Дзержинскийн цIарахчу кIоштахь, 17 стаг а вуьш, цу гIалин цIерпоштан вокзалехь эккхийтар дина цхьа де а далале. Iедалша дIахьедар динера вокзалехь хилларг терроран тIелатар ду аьлла. Цхьаболчу хаамашца и ши а тIелатар цхьаьна дузу Iедалан векалша.\nОьрсийчоьнан Талламан комитетан белхахоша чIагIдарехь, троллейбус чохь эккхийтар динарг ву, ша а леш, адамашна тIелатар дан араваьлла хилла Iожалхо. Цкъачунна иза ша дина аьлла гучуяьлла яц цхьа а тоба. Амма талламхошна хетарехь, царна тIехьа лаьтташ бу Къилбаседа Кавказера тIемалой.\nОьрсийчоьнан хаамийн гIирсаш дийцарехь, Волгоградехь хилларг бахьана долуш кхерамазалла чIагIйина Оьрсийчоьнан коьртачу гIалахь, Москох.\nИ ши эккхийтар хилла, Сочехь Iаьнан Олимпиада хила дисина 6 кIира а долуш. Хьалха Сталинград аьлла Советан пачхьалкхан диктатор хиллачу Сталинан цIе лелош хиларца евзаш йолу Волгоград Iуьллуш ю Сочина 700 гергга километр къилбаседа-малхбалехьа.\nКIирандийнахь а, Оршотан дийнахь а хилла ши эккхийтар а цхьаьна цу тайпа кхо тIелатар дина цу гIалахь кху тIаьхьарчу кхаа баттахь. ГIадужу-баттахь шен дегIах йоьллина бомба а эккхийтина, 7 стаг а вуьш, Волгоградехь елира Iожалхо. Цу хенахь талламхоша чIагIдора и зуда Къилбаседа Кавказерчу тIемалошца уьйр йолуш хилла бохуш.\nКремлан зорбанан сервисо бинчу хаамца, Волгоградехь адамаш дайар бахьана долуш сихха Федералана кхерамазаллин сервисан куьйгалхочуьнца Бортников Александрца кхеташо дIаяьхьна Оьрсийчоьнан президенто Путин Владимира.\nЦкъа дуьххьара Волгоградехь троллейбус чохь иккхинарг зуда ю аьлла, хаам бира Iедалан векалша.\nАмма Оьрсийчоьнан Талламан комитетан официалан векал волчу Маркин Владимира хаам бира, и талор динарг борша стаг ву аьлла.\nКху шеран Товбеца-баттахь «Кавказ» Имаратан куьйгалхочо Умаров Доккас кхайкхам бинера шен агIончашка, Сочехь Олимпиада ца яйта тIелетарш де Оьрсийчохь, маьрша нах а ца кхоош аьлла.Цундела Волгоградехь хилларг цу кхайкхаман тIаьхье ю аьлла хета цхьаболчарна.\nВолгоградехь тезет кхайкхийна 5 денна лерина.\nУмаров видеоно синтем байъина Нохчийчурчу прокуратурин\nДаржера вохон мега Мамсуров а, Боженов а


Нохчийн тутмакхашна тIехь чипашца терго йийр ю\nОьрсийчоь -- Набахтин корах ара маршонан хьаьрк гойтуш ву тутмакх, Москох, 15Деч2011.\nНохчийчохь дай зуламаш дарна бехке бинчу тутмакхашна тIехь терго ян керла хΙума юкъдоккхуш ду Нохчийчохь - хантоьхнарг набахти чохь а ца валлош, цо шен дегIаца лелонйолу чип йиллар. Набахтешкара хьал дика доьвзучарна нийса хета и хIума.\nНохчийчоь дуьххьара регион хир ю и керланиг юкъдаьккхина. Дайн зуламаш дарна хан тоьхначу цхьаболчу нехан набахтехь Iан дезар дац.Церан дийнахь-буса, 24 сохьтехь терго йийр ю когах я куьйгах тосучу чип-гIоьмаша. Цу тIера йолчу сигнало хаам бийр бу бехктакхаман урхаллерчу диспетчере, хIоттийна зил а хадош, тутмакх цхьанхьа дIаводахь. И эксперимент дIайоло дукха хан ца йисина, болчу хаамашца, кечамаш бу беш.\nОьрсийчохь набахтешкахь долу хьал, кхечара дийцарца а ца девзаш, шаьш лайначара дика тIеоьцу и хIума. Мохъмад цIе йолу стаг шозза Iийна набахтехь, дерриг а 23 шо ду цо цигахь даьккхинарг. ХIинца иза цIахь вехаш ву. Цо бахарехь, дика хIума ду юкъдоккхушдерг.\nМохьмад: "Кхиаме мел йолчу пачхьалкхашкахь хIуъа а хIума до, адаман маршо ца йохаярхьама. 3-4 шо а тоьхна, набахте чу вахначу стеган могашалла галл ма йолий. Иза дика хIума ду аьлла хета суна".\nТаханлерчу Оьрсийчохь йолчу набахти чу вахана стаг, хийцавелла араволуш дукха меттигаш яц, аьлла хета Мохьмадна. Чувахана волчунна таIзар хилла а ца Iаш, цунна тIаьхьа оьхучу гергарчарна а бала хуьлу цунах.\nМохьмад: "Аренца кху цIера дIавахана, чувоьллина волу стаг, ша оьгIазе а волуш аравалар бен, кхин хIума ца хуьлу. Суна сайна тIехь а хаьа иза. Цига дIакхаьчча дуьйна, цунна тIехь вогIу стаг а хуьлу холчохь. Сан кIезиг сатийсам бу хьуна, цигарчу набахтера стаг хийца а велла, цIа воьрзур ву ала. Шен цIахь-чохь кхабар дика ду".\nОьрсийчоьнан бехктакхаман системехь хийцадезарг а билгаладаьккхира Мохьмада. Оьрсийчохь набахтехь мел кхобуш волу нохчо цIа а валиина, цIахь хан такхийта еза, аьлла хета цунна.\nТахана Нохчийчуьрчу набахтехь Оьрсийчохьчул а луьра хьелаш ду. Оцу хIуман терго йо мехкан Iедалша, кхана-лама цу чуьра арабевларш шайна бале бевр буйла хаьа.Ткъа цунах ца кхеташ дукха регионаш ю Оьрсийчохь. Ала догIу, Нохчийчуьрчу бакъонашларъярхоша дукхуза кхайкхийна, мелла а сиха пачхьалкхан бехктакхаман системехь хийцамаш бан догIу, бохуш. Нагахь санна, гIуллакх ша долччохь дитахь, иза цхьана боккхачу бохаме дерза мега, бохуш, даима а хуьлу уьш.\nНохчийн тутмакхашна чипашца терго йийр ю


Нохчийчоьнан маршо йийцира Ганноверерчу гайтамехь\nНохчийн байракх Ганноверерчу гайтамехь.\nНохчийчоьнан маршо йийцира Ганноверерчу вернисажехь\n„Цхьа де догIур ду, Нохчийчоь, хьо езарна мел эгна хьайн бераш ахь хIора а цIарца дагалоцуш"- иштта йоза ду немцойн Ганновер гIалин урхалла дечу Ратхаус олучу кхерчан учийн пена тIехь хьалаоьллинчу цхьана сурта тIехь яздина гуш. Цхьа кхечунна тIехь ду „Маршо“ аьлла яздина гуш, ткъа дехьа кхин цхьанна тIехь го „Нохчийчоь маьрша хир ю“ аьлла йоза.\n„ОьгIазлонан а, гIайгIанан а йозанаш“ аьлла ю кху деношкахь Ганновер гIаларчу ратхаус олучу гIалин урхаллин кхерчахь дIахьош болчу тIемаш болчу мехкашкарчу я дешан маршо йихкинчу пачхьалкхашкарчу журналистех а, яздархой а дуьйцуш, церан кхолларалла гойтучу сартийн а, видеойн а гайтаман цIе.\nНохчийчуьра а, Шемара а, Китайра а, Тунисера а, Бангладешера а яздархой а, дешан маршонехь къийсархой а бу цу гайтамехь меттигерчу бахархошна бовзуьйтуш. Германехь политикан тховкIелонца я Iедалан исбаьхьалхошна белшашгIорторан программица тIеэцна, цу пачхьалкхан тайп-тайпанчу гIаланашкахь бехаш болчу исбаьхьалхойн сарташца а, тексташца а портреташ динарш бу Ганноверерчу университетан журналистикан факультетан студенташ.\nОршот сарахь вернисаже хьажа еана яра немцойн Лахара Саксони лаьттан Iилманан а, исбаьхьалли а министр Хайнен-Кляйич Габриэла. Шен къамелехь цо хьахийра, къаьстина вайн заманчохь, бакъдерг фейс-ньюсех къастон вуно халчу даьллачу хьолехь чIогIа мехала ду, шайн дахарна кхерам болшехь бакъдерг дуьйцучуьра ца совцуш болу кхечу мехкашкара яздархой а, журналисташ а немцойн юкъараллина бовзийтар, бохуш.\nХайнен-Кляйич Габриэла: „Карарчу хенахь Европехь аьтто-радикалечу а, националистечу а ницкъийн кхиамаш тидаме эцча кхин а мехалох хетало вай вешна юх-юха а карладаккхар, мел кхераме тIаьхьалонаш хуьлу дешан маршо, исбаьхьаллин маршо ехкаран. Таханлера гайтам санна йолчу проекташа гойту вайна, вай гуманитараллин гIароллехь латта декхарийлахь дуйла.\nДемократин Германи шозлагIа Даймохк а хилла дIахIоьттина доллучу дуьнентIера тховкIело а, кхерамазалла а лоьхуш болчу яздархошна. Иза дика а ду. Уьш кхузахь бехаш а, болх беш а бу, амма уьш иштта шайн Даймохк маьрша хилийтарна болх беш а бу. Вай ирсе ду, вайгахь цу нахана кхерамазалла а, маршонехь белхаш бан аьттонаш а бан а йиш хиларна“.\nНемцойн яздархойн ПЕН-центр олучу юкъараллица цхьаьна болх барехь кхоллаеллачу цу вернисажехь цхьа могIа цхьаьнакхетарш а, литературан ешарш а, подиуман дискуссеш а ю дIахьош.\nШинаридийнахь Ганноверерчу литературан кхерчахь дIадаьхьира вернисажан турпалхой болу яздархой а, журналисташ а декъа а болуш „Демократи а, дешан маршо а“ цIе йолу цхьаьнакхетар. Кхаари дийнахь дIахьур ю „Кхин дIа а яздан. ОьгIазлонан а, гIайгIанан а йозанаш“ цIе йолу литературан суьйре.