ГIалгIай меттах лаьца — Сердало\nХийрал юкъе даланза хинна гIалгIай вахар бIаргадайна нах тахан кIезига бисаб. Цу бисарашка вай дIахоатте, хьадувцаргда, мел чIоагIа хозне езаш хиннаб гIалгIай цар къонача шерашка. Мел дуне дезаш, баха ховш, лела ховш, вахара хам беш хиннаб уж.\nДенна-буса ца соццаш ловзараш лаьттад гIалгIай дикашка. Цига тамашне говза, хоза, духлохаме, кIоарга нигита эздий хIамаш дувцаш хиннад – исторен ларда тIара хьадоагIа эпически дувцараш.\nКаьша каьлдеш хиннад, цIувнаша текъамбеш хиннаб, хьам баьнначоа бIарловца еш, ловца боаккхаш – иштта шаьрбеш хиннаб къамано ший эздий мотт.\nМел чоалхане? уйлан говзалца дешаш дувзаш бувца беза дов къоастадеш кхелахоша бувца мотт!\nДизза юкъара вахар долча вай къамо низбола мотт хьакхеллаб. Цу хана шаьра мотт бувца ховш шевар хиннав. ХIаьта царна юкъе а цIихеза, метта говза болаш, кхелахой, багахбувцамхой, хьаькъалхой хиннаб. Царех цхьабарий цIераш хIанз а йицъеланза я: Ведажанаькъан Угаз, Мухлой КIури, Морхажа Махьмад иштта кхы а.\nТахан вайна юкъе хоз гIалгIай мотт къе ба яха дош. Из бакъдац. Дунен тIа тахан эргаш долча метташца: энглой, йертий, эрсий франкий – яхье бала таро йолаш ба вай гIалгIай мотт. Цхьабакъда, чIоагIа эшабаьб из йоазо во хиларои, ишколера дешар гIалгIай метта ца хиларои.\nХIанзарча графико гIалгIай мотт «кIалтIабоах», кхыча къаман болча наха санна бувц гIалгIай бераша ишколе гIалгIай мотт, гIалгIай йоазув дешача хана.\nЛарттIа йоазув хиннад ший хана Кураза Зоврбика латински ларда тIа кхеллар. Ши-кхо шу далале къамах дIалетад из, шоай лаьрхIа тIа а ийцад. Тахан а моллагIа гIалгIа, латински алапаш ховш вар, сиха дIаIомалу из деша.\nВайна дукха дешаш дицлуш латт. Мотт бувцача хана эрсий дешаш юкъе кхувс, доагIача а ца доагIача а.\nХало эттача, хатар тIаденача оарцдоаккхаш хиннад. Оарц эшача хьала тIа эттад гIалгIай метта гIулакх. Кхувш доагIача бераша мотт Iомабергболаш, хьал оттаде деза. Деша сакъердаме, сибата хоза долаш шортта берий книжкаш арахеца деза, маьха деза а доацаш. Уж книжкаш «дакъа» хьехараш деш хила дезац. Берий оамалашца, нигаташца товш хила беза цар чулоацам.\nКъаьстта лоархIаме хургдар гIалгIай меттал мультикаш арахецар.\nВай къаман телевидене цхьа берий канал хила езар аллха гIалгIай метал: мультикаш, фаьлгаш, иллеш, кхыдола сакъердаме хIамаш.\nСо чIоагIа гIадвахав «Сердало» юха а шорттига гIалгIай ювргIа шийна хьатIаоза доладенна.\nДала беркате болба из болх!\nКоазой Аюпа Iийса, йоазонхо\n← В Долаково отметили качество дорожных работ\nГIалгIай хьалхара поэма →


Жил-Iаламан карзахалла ловш ю Нохчийчоь\nМангал-бутт 09, 2014\nНохчийчоь - Мохо харцийна керт тоеш ву Теркйистера вахархо, 19Заз2014\nКIиранах маситтаза маьI-маьIIехь мохк бегабо Нохчийчохь. Оцу юкъанна къора а тоьхна кIирандийнахь цхьайолчу меттигашкахь. Ткъа Теркйист а, мехкан якъоне кIошташ а ю йохуш цаьпцалгийн цIазо. Цуьнца доьзна ледара хила тарло ялташ а.\nНаггахь шо а ца долу карзахдаьллачу Iаламо, куй биллал жимачу Нохчийчохь, бахархошна зенаш ца деш: дистинчу хиша а, ницкъалчу мехаша а, шатухуш дилхинчу догIанаша а.\nКху Мангал-беттан 8-чу дийнахь, де суьйренга лестинчу хенахь, хаза нехан санна чIогIа, ведаршкахь санна, догIа тоьхна Соьлж-гIалахь. Ницкъалчу моханца, къора тухуш, охьадоьттина догIа бохаме дирзина гIалин йистерчу цхьайолчу ярташна.\nКъаьсттина алсам зенаш хиллачарех ю Соьлж-гIалин кIоштан юкъайоьду Первомайски олу МIамкхин юрт а, vалхбузе агIор Соьлж-гIалин чувулучохь Iуьллу Старопромыслан кIоштан «Собачовка» олу куп а - цхьа стом дийна ца буьсуш, хIаллакъйина бошмаш, охьааьтта хастоьмаш, цаца санна деш, дохийна цхьаболчийн тхевнаш. Дуьйцуш ю цигара яхархо Идрисова Яха.\nИдрисова: » ДIавала, ведаршка аракхуьссуш санна, ша бар-кх. Мох, догIа. къаьхьаде дара, дитташ кеггош, дIа мел йийнарг хIаллакъеш. Шаерг дIаяьлла. Заздаьккхина наьрсаш яра сан. Кескаш еш, хедийна охьаяьхна. Хьозан хIоьаш санна, шаш бар-кх. Луларчу, 80 шо долчу йоккхачу стага ПетIамата боху, «хIара дегI доккхуш шена дайна дац ишта ша тухуш. Бераш гонаха а даьхна, Iадийна, Деле къинхетам бар доьхуш, йиснера ша бохуш яр-кх иза».\nПхи бIе метр елахь, кхин юкъ йоцуш вовшашна гергахь ю МIамкхи юрт а, "Собачовка" а. Карзахе хьаьвзинчу Iаламо кхоа ца бина цу хьалхарчу юьртан бахархой а. Абзотова Макка ю ткъех минотехь бен ца лаьттинчу йочано хIоттийначу «къемат дийнах» дуьйцуш.\nАбзотова: «Юьртахойн тхевнаш а дохийна. Сан марвешин тховх маса топ йиттина моьттур ду-кх хьуна. Пластик, цаца санна, йина. Iаж, хьач, кхор – массо хIума а хьаьккхина охьайожийна. Вайн уьйтахь, юргIа санна, охьабиллина ша бар-кх. Мохо хьийза а беш-м беттара. РагIу кIелахь долчу гIанта тIехь, гIайбанех тера, ша бар-кх. Дера бара. Ткъех минотехь охьайилхира стигал. Мара а доллалур доцу стомма дитт юккъехула датIийна-кх. Иза инзаре хIума дара. Цхьа сагIа юкъадоьлла, Дала къинхетам би-кх…»\nШатохар бахьанехь нахана динчу зенех дийцинчу бахархошлахь кIезиг бу Iедало, бакълена а эшам хилларш билгал а баьхна, гIо дийр ду бохучух. «ХIаллакъхиллачу стоьмашна а. хастоьмашна–ам хIун дийр дара, цIийнан тхевнаш дохийна, даккхий зенаш динчарна гIо мукъана а дахьара», боху бахархоша.\nIаламо ден зенаш доцуш, аьхке тIеярций, хIора шарна а махкахь кхайкха а деш, цаьпцалгийн цIоз тIелатаран кхерам а бу Нохчийчохь бийцаре беш. Официало кхайкхорца, кхушара а ду изза хьал. Теркаца Iохкучу еа кIоштахь 6 эзар гектар кхаш -аренашца хааделла боху цаьпцалгийн зирх-хIоьънаш. Уьш ю, боху, хишца йолу хьуьнан асанаш а, некъан йистош а.\nЮьрбахаман министараллин лакхарчу тIегIан хьаькамо Дидиев ВахIида хfаме даккхарца, леррина говзанчийн тоба а хьажийна, дIовш детташ, хIаллакъеш ю колонеш олу цIаьпцалгаша туп тоьхна меттигаш. « Стохка кху хенахь 17 гектар меттига тIехь хааделлера цаьпцалгийн цIоз, кхушара уьш йолу меттиг кхузза кIезиг ю. Оха дола деш, тхан бIаьргаIуналлехь ду хьал. Цаьпцалгаш тIома тIе хIиттале яйа дагахь ду тхо». Ишта дIахьедар дина герггарчу барамехь телевизионехь Дидиев Вахида.\nБакъду, цо ишта латталелорхойн дегнаш тешо санна къамел динехь а, Iедалан хьостано тIаьххьара дIасабаржийначу хаамца, Щелковск а, Новран а кIошташкахь, масала, цаьпцалгаш хIинцале лараелла ялташна зенаш дан.\nЦаьпцалгийн цIоз хьокъехь лакхарчу маьхькIамхочо дина дIахьедар шеконе дуьллуш кхин цхьа хIума а ду. ХIинццалц схьа и зуламе сагалматаш коьртах а яьхна, йийцаре йора ялташ чудерзор юкъал тIех даьлча. Ялташ хьакха кхузахь хIинцца бен долийна а дац, ткъа цIоз далхош долу ши кIира хилла а ца Iа.\nКхузара дуьйш-дерзош латтанаш долу долахой кхоьру цара ялташ хIаллакдар кхушара кхин а алсам хиларна. «Герггарчу барамехь цаьпцалгаш Iаьнера мичахь йовлу хууш хилча, бIаьсте тIеярций, молханаш а детташ, уьш деба ца доьбуьйту агIо ян ца мега те бохуш, хеттаре буьйлу долахой а, могIарера бахархой а.\nМахканна тIеоьгу баланаш


Къеданаша а, Iеламнаха а цхьаьна дIаяхьначу кхеташонехь сацам бина,-бохура официалан хьостано,-мархийн беттан хьалхара де уьссалгIа де хир долуш. Цу дийнан дозаллин сий-лерам беш сагIийна хIума а луш, марха лаца кечамаш бира бахархоша.\nЦарна бакълена а кхаъ хилларг дара махкахь,хьалххехь дIа а кхайкхийна, массара а цхьатерра мархийн бутт болабар.Цу безачу,Дала къурIан доссийначу баттаца махкахой декъалбеш дIахьедар дира динан урхаллин коьртехь волчу Мирзаев Султана а.\nКхузахь тергаллучу суьртаца муфтиятан лаам а.цуьнан хьажам а кхузахь коьрта а, я тIаьххьара а цахилар гучудаккха санна,дукха дах ца делира бахархойн хазахетар.\nЦу буссехь Iуьйра ламаз хан тIеяле гIаланашкахь .ярташкахь маьждигашкахь кхайкхо долийна марха лацар I0-чу дийне дIатоттуш ду аьлла.\nДелахь а и ца хеззарш махкахь вуно дукха бу.Царех ву Соьлжа-гIалин Старопромысал кIоштера ши хьаьжимурд а.ГIала чубогIучу боккхачу некъан йистехь нисделира тхан марха лацарх къамел. Цу шимма муфтиято дуьххьала кхайкхийна мА-хиллара лаьцна хиллера марханаш.\nКIезиг бай Нохчийчохь марха лаца а лаьцна юха дохийнарш а,муфтиято лелочунна шаьш реза цахилар хьулам а ца беш хоуьйтуш берш а.Иштачех бу бен-бечу кIошташкахь сан къамелаш деъна хIара бахархой а.\nТкъа Новр-кIоштера Муслим цIе йолу вахархочунна хетарехь вайнахалахь бекъамаш хилийта а,барт ца хилийта а цхьа билггала Iалашо а хIоттийна леррина лелочу хIумнех тера деттало хIора шарна и мархийн бутт бахьнехь нисло цакхетарш.\nЦхьаболчара кхеторехь жайнаш Iамош,кегош,лаха оьшуш а,кхолла оьшуш а хIумма а дан а дац. Эзарнаш шо хьалха дуьйна а кхоьллина тIеэцна хенаго олу календараш ю.Цара боххург дичхьана корта кегго хьашто яц марха маца лоцу бохуш.\nИштта хьажам болчех ву дезткъара ваьлла Теркйист кIоштера къано Солтамурадов Хьусайн.Кхечу мехкашкахь хIуъу а дахь боху цо,бекъамаш а ца беш,марха лацар а,дастар а Нохчийчохь мукъане а цхьана хенахь хилийта дезаш дара. Хьусайн ву дуьйцуш.\nНохчийн муфтиятехь а,Iедалхошлахь а барт цахиларан,уьш вовшех кхеташ цахиларан тоьшалла лору дукхахболчу бахархоша,масех де хьалха цхьа де билгал а даьккхина,марха лоцу хан тIекхаьчча,цIеххьана бахархой собар зе ,я царна хIуттаре ян санна и де хийцар.\nМарха даста кечлуш бу бусалба нах\nМарханаш даьстина довллалц, чIагIйинчу рожехь болх бийр бу полицино Нохчийчохь\nМарсхьокху-беттан 19 дийнахь марханаш досту Нохчийчохь\nОьрсий бусулба дине берзарна реза вац Ямало-Ненецкера муфтий


"Хьуьнчохь иччархой бу, эскарш а ду"\nНохчийчоьно а, ГIалгIайчоьно а къуьйсучу дозанех репортаж\nЛуларчу Нохчийчоьнна республикерчу латтан дакъа дIадаларна дуьхьалбевллачу гIалгIаша Магасехь хIоттийна митинг дIайохаза ю хIинца а.\nДагадоуьйту, протесташ йолийра Сунженскан кIоштана цхьа дакъа дIадалар "аннекси" яр леринчул тIаьхьа. 1993-чу шарахь барт а хилла, и кIошт шина республикана юкъахь екъна яра.\nНохчийчуьрчу гIишлошъярхоша шайн махкарчу "Эрзи" олучу, йихкинчу меттиган дозан тIехь къайлах некъ буьллуш хааделира байначу баттахь ГIалгIайчоьнан бахархошна. Контртерроран операцин раж ю аьлла, сурт хIоттийна, нохчийн полисхоша ха а деш, болийнера белхаш.\nЦигахь долчу хьолах ма-дарра дуьйцучу меттигна, ГIалгIайчоьнан Iедалхоша дагахь доцуш куьйгаш яздира латтанаш хуьйцуш. Шайх дага а ца довлуш, шайга хоьттуш хIума а доцуш, шайн латтанаш Iедало дIадалар - ямартло ю элира гIалгIаша. Нохчийчоьнна дIаделла латтанаш гIалгIайн масех тайпан долара хиллера. Митинге арабевллачара бина барт боха а бай, юкъара референдум дIаяхьар тIедожийра Iедалхошна.\nБакъду, цкъачунна ГIалгIайчоьнан Iедалша цхьана а кепара терго еш яц оцу протестийн, ткъа парламенто хIинцале а тIечIагIбина керлачу дозанех хилла барт.\n"Карара хан" Маршо Радион проектан журналисташна шайн бIаьргашца ган лиира хIоьттина лаьтта хьал, стенна тIера доладелла шина Кавказан республикана юкъара дов. Сунженскан кIоштахь хилира журналист Олевский Тимур.\nСунженск кIоштахула охьадогIучу Фортанга олучу хица къастйина байначу беттан 26-чохь шина республикан куьйгалхоша: Евкуров Юнус-Бека а, Кадыров Рамзана а дозанаш. Хи долчуьра Малхбузехьара латта нохчаша шайна дIадерзийна. Ткъа гIалгIаша и территори шайн ю боху. Ма дарра дийцича, цигахь вехаш стаг а вац. Цигара схьабевлла дукхахберш тоххарехь Соьлжа-ГIала, Магасе, ишта кхечу гIаланашка а баха дIасабевлла. Амма оцу дозанаш тIехь хIинца а лаьтташ ю масех гIалгIайн тайпанийн бIаьвнаш. Дийцарехь, МержоевгIеран а, БоковгIеран а, ЦечоевгIеран а.\nДозанаш хийцинчул тIаьхьа цхьахдолчу тайпан и бIаьвнаш а, шира кешнаш а нохчийн дозан тIехь дуьссу.\n"Билгалдаьхначу цIийнашкара схьабевлла нах оцу меттигашкахь хуьлуш бу. Уьш тхуна юкъахь бехаш бу, уьш тхан гергара а бу, тхан бевза-безарш бу. Царна чIогIа лазаме ду хIара хийцаделла хьал, - дуьйцу "Даймохк" цIе йолчу гIалгIайн къоман културан юкъараллан куьйгалхочо Дарбазанов Альберта. – И бIаьвнийн комплексаш тIехь йолу территори хIинца цигахь юьссуш ю. Кеп-кепара историн хIолламаш лаьтта цигахь, тхуна уьш ширчу заманашкара схьа дуьйнна тхайн хетта бара".\nНохчийчоьно доладерзийначу латтанна тIе кхачархьама тхан Iалашо хилира нохчийн ГихтIа а, Рошни-Чу а олучу ярташкахула дехьадовла. Некъаш цигахь дика дара. ГIалгIайчуьра Сунженскан кIошта ваха атта дацара. Машен хала йоьдура тхан нохчийн лаьмнийн дозанехула а.\nТхо чекхдийлинчу меттигийн цIераш дика евзаш яра 90-чу шерашкахь керлачу хаамашка ладийгIинчарна. Нохчийчохь тIемаш боьлхучу заманчохь оцу ярташкарчу хьолах дукха дуьйцура хаамашкахь.\nСунжа-кIоштарчу ширчу кешнех цхьаъ МержоевгIеран тайпа-тукхуман ду. Сиз хьаькхначу шина республикана дехьий-сехьий баха биссина оцу тайпан векалш. Меттигерчу бахархошна шайна а ца хаьа, мила ву шайх гIалгIа, нохчо мила ву. МержоевгIара шаьш "орстхой" ду боху, дийнна къомана юкъахь шаьш къаьстина гара хета царна.\nСунженскан кIоштара шира кешнаш\nКешнашна герга ма кхаьчча, юхадерза деза шу олу тхоьга. Дукха хан йоццуш контртерроран операцин раж кхайкхийна территори ю кхи дIа.\n"Хьаннашца иччархой а, эскархой а бу цигахь, - дуьйцу тхоьга меттигерчу таллархочо. – Латта бахьанехь къовсам баьлча, оцу сохьта цигахь ши тIемало а хаавелла, вийна цара. Шу дехьадовлуьйтур дац", - боху цо.\nГIалгIайчоьнца дозучу керлачу дозанна а, Фортанга хи тIехула тесначу тIайна а тIекхача цхьа километр йиссинчу хенахь некъан белхалошна тIеIиттало тхо.\nТIеман шерашкахь тIай эккхийтинера, тIаьхьо юха меттахIоттийнера иза. Доза дIа а цIандеш, некъаш дохкуш бара белхалой. Хьалхо гIалгIайн латта дара хIара, кхузахь йолаелла ю ша конфликт а. ХIинца хIара Нохчийчоь ю.\nЖурналист Олевский Тимур некъ болийначу меттехь\nНохчийн ницкъахоша блокпост хIоттийна кхузахь, тIайна уллохь. Кхи дIа йолало ГIалгIайчоь.\nБлокпостан суьрташ даха аьтто ца хилира тхан. Иттех гергга тIеман барзакъца болчу наха герзаца го бира тхан машенна, цара бакъо ца елира видео яккха а. Царна гена йоццуш дIахIоттийна шолгIа кхи цхьа пост а, полисхойн блокпост яра иза.\nШина республикан барт хилале хьалха Боков Iабдуллин ГIалгIайчоьнан дозан тIехь лаьттина бIов, хIинца Нохчийчоьнан территори тIехь юьссу.\nСунженск кIоштара БоковгIеран бIов\n"ХIара тхан дайн хилла бIов ю, - геннара гIишло гойту Боков Iабдуллас. – Цечойн тайпанах схьадевлла ду тхо. Схьагарехь, дукха ширчу заманара бIов яц хIара. ХIунда аьлча, хIара хьалаюттуш цемент лелийна".\n"Цечой Алкун", аьлча а, "ЦечоевгIеран Алкун" йоза ду бIавна тIехь. Уллохь аьтту агIор яздина "Къам - Орстхой".\nМержоевгIарна а санна, шаьш а къаьстина къам хета оцу тайпанна, я нохчий а доцуш, я гIалгIай а доцуш. Цундела тайпа-тукхумийн векалшна ца тайна шайн латтанаш дехьа-сехьа кхийсар.\nХIара дов ша - шеха доьрзур ду аьлла тешна бу шина а республикан Iедалхой.\nМеттигерчу телекомпанин уллохь, коьртачу проспект тIехь лаьтта Магасехь протесте бевлла нах. Шен ма хуьллу кхеран терго ца ян гIерта телехьожийла, я ца дуьйцу кхарех шен эфирашкахь а. Тийна тапъаьлла лаьтта бахархой. Кест-кеста Росгвардин ницкъаш а, Оьрсийчоьнан кхечу регионашкарчу ницкъаллийн структурийн дакъош а тIеуьйзу ГIалгIайчу.\nМитинг йолаелчхьана "ГIалгIайчоь" телекомпанин масех журналист балхара дIавелира, телехьожийло митингах лаьцначу информацина блокада йича. Йозуш йоцу шайн хаамийн хьоста вовшахтоьхна цара, къийсаме даьллачу хин цIарца "Фортанга.Ру" аьлла\n"Къоман телерадиокомпанехь болх беш яра со. Суна ца тара, цхьа позици бен цигахь Iорайоккхуш цахилар, - дуьйцу "Фортанга.Ру" кхоьллинчу Евлоева Изабеллас. – Латтанашца къовсам баьлча, ас тидам бира, халкъана зен а деш, йийцарейийриг цхьа агIо бен цахилар".\nСунжа-кIоштан латтанаш декъаро юхаметтахъяьхна Кавказехь мел лаьттина шира конфликташ, дегабаамаш, къийсамаш. Ткъа уьш дуккха а ду. ХIирийчуьра шайн латтанаш юха ца дерзорах дагалоьцура гIалгIаша, ткъа Дагестанехь дийцадаьккхира Нохчийчоьнца дозанаш бахьанехь шайн а къийсам хиларх. Тахана ГIалгIайчохь лаьтта ира хьал даржа тарло муьлхха а билгалъяьккхинчу кофликтна тIехула.\nТекстан автор "Карара хан" ("Настоящее время") проектан корреспондент Олевский Тимур


Нохчаша теракташ ярна кхоьру немцойн Iедалш\nНохчийчоь -- Соьлж-гIала, Стигал. 9.2015.\nЦхьанна а Европерчу пачхьалкхехь нохчий декъа а болуш террорхойн тIелатар я эккхийтар хилла дац. ХIетте а кху деношкахь хаамийн гIирсашкахула баьржина Германехь терроран акташ яр кхерам бу Нохчийчуьрчу джихадхоша бохучу хьесапехь. Цу хаамийн бахьана немцойн Конституци ларъяран хьукматан куьйгалхочо Маасен ХIанс-Георга шен тIаьхьарчу пресс-конференцехь дина дIахьедарш ду.\nГерманехь бехачу салафитийн терахь лакхадаьлла хилар дуьйцуш цо элира, къаьстина Къилбаседа Кавказера исламхой немцойнпачхьалкхана кхераме лору ша куьйгалла дечу къайлахчу сервисо, аьлла. "Церан герзаца а, ницкъ барца а долчу гергарлоно немцойн кхерамазаллин белхахой вуно сема хила декхарийлахь бо", - элира Маасенс.\n"Уьш Шемахь а, Иракъехь а тIемашкахь хилла бу, тIемашкахь чахчийна а бу, лакхара кхераман потенциал шайца йолуш а бу", - аьлла тIетуьйхира цо.\nЦо къаьстина нохчийн цIе шен къамелехь ца яьккхинехь а, амма цхьа могIа оьрсийн маттахь яздечу Германерчу хаамийн гIирсаша нохчех лаьцна аьлча санна даржийна и дешнаш. Бакъдолчехь, Германехь а, кхечу Европерчу пачхьалкхашкахь а Шемара я Иракъерчу тIемашкахь дакъа а лаьцна, юхабирзина иттанаш нохчийн къомах тIемалой бу. Амма бу иштта оцу тIамера юхабирзина суьйли а, гIалгIай а, гIебартой а, кхин долчу Къилбаседа Кавказерчу къаьмнийн векалш а.\nНохчех къаьстина аьлча, хьахийна ма-хиллара, хIинцалца схьа Европехь террорхойн талор дина гучуваьлла я кхеле озийна цхьа а Нохчийчуьра орамаш долу стаг вац. Доккхачу декъехь лийцинарш а, кхел йинарш "хийрачу махкахь террорхойн тобанехь дакъалацар" олучу бехкаца жоьпе озийна бу. Аьлча а, ДАIИШ-ан, Кавказан Имаратан я кхечу Малхбузехь террорхойн цхьаьнакхетаралла лоручу тобанан декъахиларна.\nКхиндолчу талоршкахь декъа хилла гучубийлинчу нохчийн ма-дарра долу терахь Iедалхоша зорбане доккхуш дац. Уьш массо а Оьрсийчоьнан бахархой санна билгалбаьхна хуьлу, цара шайна тховкIело йоьхучу хенахь. И тховкIело схьа а елла, мухIажарийн конвенцин паспорт олуш долу документ схьаделча а иштта Оьрсийчоьнан бахархой лору уьш официале.\nЦара шаьш тIелаьцначу мехкан олалла тIеэццалца. Амма, масала, Германин чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин даханчу 2016-чу шеран статистика теллича, цу тIехь го немцойн махкахь уггаре а лакхара криминале талорш лелочу тIебаьхкинчарна юккъехь МагIрибан пачхьалкхашкарий, Гуьржийчуьрий орамаш долу нах билгалбаьхна. Царна тIаьхьа богIуш Балканашкарчу пачхьалкхера нах бу.\nНохчий Малхбузерчу криминалечу хиламашкахь кест-кеста хьахош хиларан кхин цхьа бахьана а ду. 2000-гIа шерийн юххьехь Нохчийчохь тIом болчу хенахь Кавказерчу дуккхаъчу къаьмнийн векалша Европехь тховкIело йийхира, шаьш нохчий ду а олуш. ТIамех бевддарш Малхбузехь аттох тIеоьцуш хиларна. И нах, кхеташ ма хиллара, хIинца а официале нохчий лоруш бу уьш тIеэцначу пачхьалкхийн Iедалша.\nДукха хан йоцуш иштта нохчий санна Австрерчу хаамийн гIирсаша бийцаре бинчу цхьана доьзалан масала Маршо Радионехь хьахийра. Карладаккхархьама: хаамийн гIирсашкахь нохчийн доьзал шена депортаци ян гIоьртинчу полисхойх летта, доьзалан нанас полисхочунна цергаш йоьхкина, бохуш масийта дийнахь листира булваран газеташа цхьа хилам.\nМаршо Радионо бинчу талламца, цу доьзалехь цхьа а нохчо вацара. Церан нана а, цхьа бер а гIербартой къомах дара, ткъа жимах долу бер гIалгIа дар. Делахь а, полисхочунна цергаш йоьхкинарг нохчо санна йисира юкъараллин кхетамехь.\nНохчий хьахош ца хилча дош ца хета\nГерманера нохчий - тIамах бевдда пекъарш я Кремлан кхераме герз?\nКадыровн байкерийн клуб гучуяьлла Берлинехь полисхошна\nЕвропехь юкъара цхьа диаспора кхолла лаам бу нохчийн


Туркоша гайтина доьналдолу къам муха хуьлу\nХьаьшна туркоша гIаттамхой\nПIерасканера шоьтна буьйса юккъеяьллачу хенахь баьржира Туркойчохь эскархойн куьйгалла пачхьалкхан карчам бан гIоьртина боху дуьххьарлера хаам. ТIеман министраллерчу эпсарийн цхьана декъо Хонкарахь а, Истамбулехь а цхьа могIа стратегикаллин мехалла йолу объекташ шайн дола а яьхна, пачхьалкхан архаш церан карахь а ю, ткъа Туркойчоьнан урхалла, хетарехь, лаьцна аьлла бара дуьххьарлерчу хаамийн чулацам.\nХонкарна тIехула лела дуьйладеллера тIеман кеманаш а, бир-кеманаш а, мехкан яккхийн гIаланийн урамашка яьхнера танкаш а, кхин йолу техника а. Кеманийн порташ, цхьадолу тIайнаш карчамхоша шайн дола даьхна боху хаамаш баьржира.\nХье ца луш Истамбулехь хуьлуш лаьттарг тергалдечу меттигерчу жигархоша а, блоггерша а яздира социалан машанашкахь, Босфоран тIехула долчу тIайна уллохь маьршачу наханий, эскархошний юккъехь тийсадаларш дуьйла делла, гIалахь лелхийтарш а, герзанийн татанаш а ду хезаш, бохуш.\nЦул тIаьхьа Туркойчоьнан премьер-министр Йылдырым Бинали вистхилира туркойн цхьана телеканалехула. Цо мукIарло дира, эскархой махкахь карчам бан гIоьртина, аьлла. Цо дIахьедар дира иштта, урхалла шен болх беш а ю, путч ян арабевлларш эшон хьажийна Iедална муьтIахь болу ницкъаш а бу, аьлла.\nКарчам чекх ца баьлла, бер а бац аьлла тоьшаллаш туркойн урхаллин куьйгалхочо динехь а, амма билгал а хууш дацара, Эрдоганан Iедал дожийна, ша Эрдоган мичахь муьлхачу хьолехь ву, ткъа карчам бинчарна хьалхаваьлларг мила ву. ТIейогIу буьйса а, цул тIаьхьа йогIу хан-зама вуно кхераме а, гIайгIа кхуллуш а, цIий Iана сахьт доцуш а хилар-м дара кхеташ.\nЦIий боккъал а Iана а Iенира. Шота Iуьйранна Туркойчоьнан урхаллин векалша журналисташка бинчу хаамца, яханчу буса эскархоша герз деттар бахьана долуш вийнарг 90 сов маьрша стаг ву, цул совнаха урхаллина муьтIахьчу Iедалан ницкъашца тийсадаларшкахь карчамхойн агIор I50 сов стаг вийна. Лазийначийн терахь эзар сов ду.\nИштта ду яханчу буьйсан жамIаш. Ткъа ша карчамах аьлча, сахуьлчу хенахь цуьнан кхоллам кхеташ бара – путч ян гIортар чекх ца далар а, Эрдоганан Iедал эскархошка дожа ца далар а.\nШа Эрдоган мичахь ву масех сохьтана ца хууш дара. Цкъа хьалха иза садоIа ваханчуьра Хонкаре юхавоьрзуш ву боху хаам баьржира. Цул тIаьхьа интернетехула даьржира Эрдоганан кема Германе доьдуш ду, цигахь Туркойчоьнан президенто тховкIело йоьхур йолуш ю, аьлла.\nБуьйса юккъе яьллачу хенахь Туркойчоьнан президент телефонехула зIене велира къомаца, гIаттамхойн цхьа а сатийсам бац, Iедал карчо, цара юхьарлаьцнарг чекх дер дац, аьлла. Цо кхайкхам бира адамашка, массо а урамашка а довлий, шайн махкахь низам а, Iедал а, къепе а ларйан дIахIитта, аьлла.\nИстамбулерчу Фатихь кIоштахь, ма-дарра аьлча, цу гIалахь пIераска буса хIоьттинчу драматикаллечу хиламийн эпицентрехь вехачу вайн махкахочо Магомадов Идриса дийцира Маршо радионе, Эрдоган къоме висхиллачул тIаьхьа Туркойчуьра хьал, цу мIаьргоне кхаччалца адамаш хиллачунах ца кхеташ а, мелла а доьхна, ойла яьржина латтийна долу, нийса бIостанехьа дирзира, бохуш.\nМагомадов: „Дуьххьара телевизионехула бистхилира эскархой нахе, хIусамашкара ара ма довла, аьлла. Цул тIаьхьа Эрдоган вистхилира къоме, иза урамашка кхойкхуш. Цо и къамле динчул тIаьхьа миллионаш нах арабевлира, цара эскархошкара герзаш а, танкаш а схьайохуш дуьхьало йира карчамхошна.\nТахана урамашкахь дукха полисхой бу, амма наха шайн туьканаш схьайиллина. Иза бохург ду хIинца хьал дIадирзина лара мегар ду бохург. Карчамна куьйгаллехь берш лийцина, цхьаберш Грецин агIор бевдда. Иштта хьал ду-кх кхузахь“.\nШоьтан Iуьйранна, карчам бан гIоьртинчеран Iалашонаш кхочуш ца хиллийла а, туркойн къомо шен Iедал лардинийла а кхеттачул тIаьхьа, хиллачуьн сурт мелла а дикох къаьсташ ду. Эрдоган Реджепа динчу дIахьедарца, гIаттамна тIехьа лаьтташ цхьана хенахь цуьнан хьехархо а, накъост а хилла волу туркойн Iелам стаг а, юкъараллин жигархо а волу, дуккхаъчу шерашкахь Iамеркехь вехаш волу Гюллен ФетхуллахI ву, эскархойн куьйгаллерчу цхьаьна декъаца берта а вахана, и гIаттам кечбинарг.\nХонкарахь карчамна куьйгалла деш Туркойчоьнан инарла штабан хьехамча хилла волу полковник Косе Мухьарем хилла бохуш чIагIдо туркойн Анадолу агенталло. Карчаман юкъара куьйгалла деш Туркойчоьнан тIеман-хIаваан эскарийн коьрта буьйранча хилла волу инарла Озтюрк Акын хилла.\nКарарчу хенахь и инарла, цуьнца цхьаьна кхин цхьа могIа эпсарш-карчамхой а, ведда къайлаваьлла ларалуш ву, хетарехь, Греци агIор бевдда къайлабевлла уьш. Туркойчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министро Кавушоглу Мевлюта Греце хIинцале а кхайкхам хьажийна, „ямартхой схьаюха ло Туркойчоьнна“ аьлла.\nШа туркойн Iедалхой карчамна декъа хилларш луьйцуш ду – хIинцале а лаьцна чувоьллина 3000 герга лакхарчу а, юкъерчу а даржашкара эскархой.\nЦу юкъана дуьненан кхиинчу пачхьалкхийн а, НАТО тIеман альянсан а куьйгалхоша емал дина Туркойчохь карчам бан гIортар а, нехан цI ий Iанор а. Цара шаьш Эрдоганна белшаш гIортош хилар а, Туркойчоьнан Iедалца хилар а хаийтина. Иштта дIахьедар дина Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Обама Баракъа а, НАТО инарла секретаро Столтенберг Йенса а, Евробертан куьйгалхоша а.


Саакашвилиc кхайкхам бина Америке, гуьржийн Iедалхошна санкцеш кхайкхайе аьлла\nСаакашвили Михаил а, оцу хенахь Американ вице-президент хилла Джо Байден а. 2011 шо\nГуьржийчоьнан хиллачу президента Саакашвили Михаила диллинчу кехатца кхайкхам бина Джо Байдена администраце, гуьржийн Iедалша емал а дахьара, Тбилисина Iаткъам а бахьара аьлла, цо чIагIдарехь, Гуьржийчоь демократех юхаяларна сацор Iалашонца.\nСаакашвили ГIадужу-баттахь дуьйна лаьцна латтош ву Гуьржийчохь, де хьалха мацалла хьегар сацийна цо, 5о дийнахь латтийна йолу.\nСаакашвилин кехат зорбане дьккхина Америкерчу Politico хаамийн гIирсо. Хиллачу президента яздо, ша дуьхьал а воцуш, чуволла кхел йина долу бехкаш политика бахьана долуш дехкина аьлла хета шена бохуш. Цунна хетарехь, "Гуьржийн сатийсам" парти тIаьхьарчу шерашкахь "шен Iуналле эцна кхелан ситема а, дукхахбоху пачхьалкхан а, пачхьалкхан боцу а зорбан гIирсаш, таро йина коррупци яржарна, харжамашкахь манипуляци йина, ткъа иштта гергша яхийтина Путинан Оьрсийчоьнна".\nСаакашвилис дагадаийтина, ша президент волуш, Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн вице-президент хиллачу Байденца цхьаьнакхетта хилар, ткъо цо дош деллера гуьржийн демократина гIортор йийр ю ша аьлла.\n"Тахана ас кхайкхам бо цуьнан администраце вуно кхерамехь йолчу тхан демократина гIортор ярехь дакъалацахьара аьлла", - яздо хиллачу президента.\nСаакашвилис хьахийначу гIуллакхашна юкъахь ду - Цхьаьнатоьхначу Штаташа официалан кепара емал дар гуьржийн 1едалша лелош дерг.\n"Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессо иштта дийцаре дан деза Гуьржийчохь адамийн бакъонаш талхочу нахана дуьхьал санкцеш кхайкхор, Магнитскийн глобалан низамца догIуш ма хиллара", - яздо Саакашвилис.\nОфициалан Вашингтон хIинццалц сатухуш реакци еш яра Саашкашвили лацарна а, цо мацалла хьегарна а гонаха, официалан Тбилисе, экс-президенте адамаллица лелалахьара, бохуш кхайкхамаш а беш, цуьнан нийсонца шен гIуллакх къасторан бакъо хилар билгалдоккхуш. Цуьнца цхьана емал ца дора Америко Гуьржийчоьнан Iедалш.\nСаакашвили Михаила мацалла хьегар сацийна цхьа де хьалха, Тбилисерчу набахтин дарбан хIусамера Гори гIаларчу тIеман госпитале ша дехьаваьккхинчул тIаьхьа. Цо дуьххьара дуьйцург дара ша лаьцначура дIахецар, цул тIаьхьа - набахтера дарбанан хIусамера могIарерчу дарбан цIийне охьавиллар.\nСаакашвили Михаил 2021-чу шеран ГIадужу-беттан 1-чу дийнахь дуьйна латтош вара Рустави гIаларчу колонехь, оцу дийнахь дуьйна мацалла хьегар кхайкхийна цо. Лахьанан-беттан 8-хь Саакашвили дехьаваьккхира набахтин дарбан хIусаме.\nГуьржийчоьнан экс-президентан адвокаташа латкъам бинчу Европерчу адамийн бакъонашкахула йолчу кхело кхайкхам бина цуьнга, мацалла хьегар сацаде аьлла, доларчу клинике дехьаваккха ша бохуш политика доьхучунна гIортор а ца еш.\nСаакашвилина гIортор еш мацалла хьоьгуш вара гуьржийн парламентан 10 депутат а, "Цхьааллин къоман болам" партин лидерех цхьа а.\nЛахьанан-беттан 13-чу дийнахь Тбилисехь митинг хилира Саакашвилин агIончийн. Оппозици тIера ца йолу политик хьийзор политикан амал йолуш ду бохучунна


Лихоталь Александра бахарехь, Оьрсийчура бахархойн ирс хила бахьана дац\nОхан-бутт 09, 2012\nОьрсийчоь -- Азина уллехьарчу Нерунгрехь йолу биргIа, Малхбалера Сибрех, 12Тов2007\nСоветан пачхьалкхан президент хилла Горбачев Михаил цу даржехь волуш, цуьнан хьехамча хилла ву Лихоталь Александр. Цул тIаьхьа йозуш йоцчу «Дуьненаюкъарчу Баьццара ЖIара» организацин президент а, кхочушдаран директор а хIоьттира. 1993-чу шарахь кхоьллина ю Горбачевс Iалам лардарна а, и гIуллакх мел маьIне ду юкъараллехь дийцарна а леррина «Баьццара ЖIара» организаци. Даханчу кIирнах Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацино дIаяьхьначу дуьненан ирсана леринчу саммитехь цуьнца къамел хилира Маршо радион корреспондентан Брукс Кортнин. Иза гочдина Умарова Аминас.\nСаммитехь айхьа динчу къамелехь, Берлинера пен боьжчхьана дуьйна, нехан ирсе хила а, я, мел лаххара а, дикачу хьолехь хила дуккха а аьттонаш бара, элира ахьа. Таханлерчу дийнахь вайна Оьрсийчохь гуш юкъараллин шуьйра дуьхьалонаш ю, Iедалан политикина реза ца хилар хоуьйтуш. Коммунизм чекхялале хьалхе хиллачул а Оьрсийчура нах хIинца ирсе бу аьлла хетий хьуна?\nАлександр Лихоталь: «Суна хетарехь вай таханлерчу хьолах а, иза ирсаца мел доьзна ду а бохучух кхета деза. Вай хьехош дерг нехан таханлера дахар а, царна гонаха хуьлуш дерг а ду. Оцунна тIе а тевжаш вай къамел дича, дуьнентIера дукха болу нах ирс долуш хуьлийла дац. Ткъа Оьрсийчохь дерг вуно чолхе хьал ду. ХIунда аьлча, дуьненаюкъарчу экономикехь лаьттачу хьолана тIехула тIе, Оьрсийчохь бехаш болу нах саготта бу, шайна урхалла деш йолу класс, юкъараллица бала боцуш хиларна. Цул сов, царна шайн сий дойуш хета, урхалла дечу элито шайна гуттар а харцдерг дийцича. Оцу пачхьалкхехь чIогIа даьржина хIума ду кхаьънаш эцар. Оцу кепара, цхьана агIра – ирс доцуш хетар а алало цунах – нехан реза ца хилар кхуллу бахьанаш алсамдовлуш ду пачхьалкхехь».\nМаршо радио: Цхьанакхеттачу Къаьмнийн «ирсан саммито» шен боккхачу тидаме эцна ирс долуш хиларна а, дикачу хьолехь хиларна а тIеIаткъам беш долу Iаламца доьзна хаттарш.\nIаламехь хуьлчу хийцамаша мел тIеIатакъам бийр бу аьлла хета хьуна Оьрсийчура нехан дахарна а, церан кханенна а?\nАлександр Лихоталь: «Оьрсийчоь чIогIа ларлуш хила еза. ХIунда аьлча, хийцалуш климат а йолуш, даккхий хIрдаш бердашка арадовлуш а долуш, шортта иммигранташ богIур бу цу пачхьалкхе. Iалам хийцадаларо меттахбохур болу миллионаш-миллионаш нах кхочур бу цига. Оьрсийчоьнан ткъа бIе эзар чаккхарма латтан тIехь доза ду башхца дика йохкуш йоцчу пачхьалкхашца а, хIумма а дика йоцчу режимашца а. Суна хетарехь, оцу пачхьалкхашкара нах Оьрсийчу эха буьйлалахь цигара хьал чIогIа кхераме хир ду.\nВажа проблема хIун ю аьлча, гуттар а гIорийначу латтанашца йоьзна ю. Хууш ма-хиллара, Оьрсийчоьнан латтанийн доккха дакъа къилбаседехь ду. Цигахь йина гIишлош а, аьчган некъаш а, кхин дIа а, кхин дIа а, латта гуттар а гIоийна хиларх юьхьар а лоцуш йина ю. Нагахь санна латта гIорийначу дастадала долалахь и мел йолу гIишлош юхур ю. Экономикица доьзна чолхе хаттар а ду иза.\nIалам хийцадаларца доьзна хьал, цо деккъа цхьана Iаламна тIеIаткъам барца доьзна дац. ХIунда аьлча цо могашаллина а, социалана дахарна а, экономикина а, пачхьалкхан кхерамазаллина а тIеIаткъам бо. Тахана вайна дуьхьала лаьттарг цхьанаметта кхоллаелла, вовшашца йоьзна шортта проблемаш ю».\nМаршо радио: Шен Iалашо пачхьалкхашна пайдехь хир волу «ирс долуш хиларан некъан накъост» кхолларехь го Цхьанакхеттачу Къаьмнийн «ирсан саммитана». Оцу саммитан кхин хIун агIонаш хила езара аьлла хета хьуна?\nАлександр Лихоталь: «Суна хетарехь, саммитан дикачех зеделларг ду. Коьрта бух хила тарлора цунах. ХIунда аьлча, гуш ма-хиллара, таханлера экономика сецна болх бечуьра. 200 шо гергга хьалха кхоллаелла ю экономикан система. 70 шо хьалха каралаяьккхина ю. Ткъа хIинца вайн гуттар а керла дуьне ду. 2050-гIа чекхдалале, къилбседехьара олуш болчу нехан дакъа, дуьненахь долчуьнца дуьстича 10 процентах лаьтташ бен хир дац. Дуьненан ницкъ а, Iаткъам а Азехьа татталуш бу. Цундела массо хIума тахана караладаккха дезаш ду. Делахь а, вуно ширчу системех дозаделла ду вай. Иза тиша ю, шира ю, пайденна а яц тахана, иза болх беш а яц».


Оьрсийчоь - ГIалгIайчоьнан куьйгалхо Евкуров Юнусбек а, Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан а.\nГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Евкуров Юнусбека ша СаIудийн Iаьрбийчоьнна гIодийр ду аьлла цу пачхьалкхан Москохарчу векалтана керла гIишло яккха а, цу мехкан бахархошна визанашца йоьзна проблемаш аттанче яха а.\nИза дIахьедар Евкурова дина СаIудийн Iаьрбийчоьнан пачхьалкхан коьртачу векалца цхьаьнакхеттачул тIаьхьа. Хиллачу цхаьнакхетарехь векало Евкуровига накъосталла дар дийхира шен пачхьалкхан векалтан керла гIишло яккхарна тIехь, хоуьйту ГIалгIайчоьнан куьйгалхочун пресс-сервисо.\nЦул сов, векало Евкурове дIахаийтира тIаьхьарчу хенахь иттанийн СаIудийн бахархошна хьовзам баьлла Оьрсийчу визанаш яхарца. Цу шина проблемах йист йоккхур ю аьлла дош делла Евкуров Юнусбека.\nГIалгIайчоьнан куйьгалхочо дIахьедира гIалгIайн Iедалан тоба тIебогIучу чиллан-баттахь СаIудийн Iаьрбийчу яха лерина ю, ткъа СаIудерчу тобанан ГIалгIайчу я Iалашо ю зазадоккху-баттахь, аьлла.\nАла догIу, масех бутт ша-тайпа Соьлжа-ГIалахь дIаяьхьанчу бусалбачу конференцино суфийн тIарикъаташ лелон нах бен бусалба бац боху фатва тIеэцначул тIаьхьа, Кадыров Рамзанца йолу юкъаметтиг СаIуидийн Iаьрбийчоьнан телхинчух терра ду. Цундела, царна тахана Оьрсийчохь Евкуров гучухь хетало Оьрсийчоьнан бусалбачу регионийн куьйгалхойх уггаре а шайна тов куьйгалхо.


Вайн кхиам – вовше дезар\nОьрсийн цхьа кица ду-кха: – «Цхьаъ ша майданахь т1емало вац» олуш. Вай дерриге а дуьненна д1ахаийтина бусалба нехан барт буйла а, уьш дуккха а буйла а. Вайн вовшийн барт бохо г1ертарг шен къомалахь, доьзалахь барт боцуш вуьсур ву. Кху маьлхан дуьнен т1ехь цхьанне пачхьалкхехь хилла бац Нохчийчохь бина санна гулам. Б1аьрго ма-лоццу лаьтташ адам дара. Царах цхьаллиг цхьаъ нуьцкъаша д1ах1оттийна а вацара, я кхайкхина веана цхьа а вацара. Цу гуламехь лаьтташ берш беккъа Нохчийчуьра бахархой хилла ца 1ара, цигахь бара Россин регионашкара а, иштта кхечу пачхьалкхашкара а баьхкина бусалба вежарий а, йижарий а. Мостаг1чунна хиъна хир ду ша лелориг эрна дуйла а, хьекъале доцийла а. Къам муьлхачу динехь делахь а, пачхьалкхан векалш хьекъало хьийзош белахьара цу къоман бахархоша шайгара и ледара х1уманаш довлуьйтур дацара.\nНохчийчохь хиллачу цу боккхачу гуламехь дакъа лоцуш Нохчийчуьра 1едалан а, динан а векалш боцурш, Россин регионашкара а, кхечу пачхьалкхашкара а баьхкина векалш а бара. Цу гуламехь хьалхара дош делира и адам вовшахтоха 1алашо а, лаам а хиллачу Нохчийн Республикин Куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане:\n– Хьоме доттаг1ий, со тахана корта айбина ву, суо Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) умматах хиларна. Вай тахана кхузахь вовшах кхетта ду, Делан Элча Мухьаммад Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) сийсазвеш суьрташ дохкучу нахана шаьш нийса доцийла а гойтуш, и тайпа х1уманаш вай могуьйтур доцийла а хоуьйтуш. Х1ара гулам беккъа Нохчийчохь болчу бахархошна аьлла бина бац, иштта х1ара цхьаьнакхетар кху маьлхан дуьнен т1ехь мел волчу бусалба стеган ц1арах дина ду. Кху тайпа гуламаш бусалба пачхьалкхашкахь хилла а ца 1аш, массо а пачхьалкхашкахь ала мегар долуш хилла бу. Оха и карикатураш ехкинарш а, уьш яхка дагадеанарш а, цу хьокъехь уьш нийса хеташ берш а, уьш берриге бехке бо. Францин 1едална шаьш цхьа доккха х1ума дина моттахь, цара динарг доккха х1ума дац, хьекъална эшнарг а шайх воьлу х1ума ду цаьргара даьлларг. Тахана царна т1е п1елгаш хьежадар алсамдевла. Уьш хаамашкахь а, интернетехь а г1арабовларх, дикачу аг1ор г1ара ца бевлла. Делан дин сийсаздеш верг милла велахь а, оха и бекхам ца беш вуьтур вац. Ас массаьрга а д1ахоуьйту, цу аг1орхьа еш йолу забарш чекхъевриг цахилар.\nНохчийн Республикин Куьйгалхо Кадыров Рамзан вистхиллачул т1аьхьа дош делира 1елимстаге, Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) т1аьхьенах волчу Джифри Шейх 1еле:\n– Х1ай Делан Элча Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) салам-маршалла ду хьоьга нохчийн къомера. Х1ара х1ун къам ду аьлча, хьо шайна гина а воццушехь, хьо везаш, хьан суннаташна т1аьхьадозуш долу къам ду х1ара.\nШа шен бусалба вешега Рамзан-Хьаьжега олу, «Къуръанан г1уллакххо» аьлла ц1е йолуш ву хьо хьайн. Шена хаьа хьо Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дукхавезаш вуйла. «Къуръанан г1уллакххо» аьлла йолчу хьан ц1ар т1е кхин цхьа ц1е а тоха лаьа суна, 1аднанан тайпанах схьаваьлла хилла волчу Мухьаммадан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) г1оьнча ву хьо. Хьуна «Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) г1оьнча» аьлла ц1е яла лаьа суна. Х1ай сан лераме ваша Рамзан-Хьаьжа, вай д1адевлча вайна кхочундерг паччахьалла а дац, бахамаш а бац, ши метр латта бен. Бакъду, цу дийнахь ахь эхарте хьондерг, Делан Элчанна (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) хьалха дуьллундерг тахана ахь бина хилла болу х1ара сийлахь гулам бу хьуна. Аллах1-Деле доьху ас, тахана ахь хьегна хилла долуш долу х1ара къа къобалдар. Иштта Аллах1-Деле доьху ас, дикачу х1уманна т1ехь, нийсонна т1ехь хьан аьтто баккхар. Аллах1-Дала къобалдойла ахь Къуръанна деш долу накъосталла, г1уллакх: маьждигаш дар, хьуьжарш яр, зераташ тодар, Аллах1-Дала Элчан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) г1уллакххо аьлла хьо д1ах1оттар Дала беркате дойла. Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) г1иллакх хилла-кх шена дукхавезачунна оба луш. Иштта цу г1иллакхца х1ара оба ло ас хьуна.\nПайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) т1аьхьенах волчу 1елимстага Джифри Шейх 1елас совг1атна Нохчийн Республикин Куьйгалхочунна еза ц1е а, оба а елира.\nШега дош делча вистхилира Росси пачхьалкхан муфтин председател Гайнутдин Равиль:\n– Таханлерчу дийнахь беккъа цхьана Россин пачхьалкхера бусалба нехан тидам хилла а ца 1аш, иштта кху маьлхан дуьнен т1ера массо а бусалба нехан тидам т1ебирзина кху исбаьхьчу Нохчийчуьра урамашка. Вай массо а Делан Элча Мухьаммад Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) везий хаийта даьхкина ду. Цуьнга болу вешан безам д1агойтуш. Цу карикатурашна а, иштта дин хьокъехь деш долу хьаштдоцучу къамелашна а вай дуьхьал хилар цхьа а шеко яц. Вайн йиш яц, цхьанне къоман дин охьата1о а, цу динца забарш ян а. Ткъа къилба малхбузехьа, бусалбанах бертахь хиларна реза яц. Царна хаьа, цу нахана шайн дуьхьалбаккха цхьанне а кепара ницкъ боцийла. Цундела дехко санна м1араш-м къийзайо цара. Таханалерчу дийнахь боршачу стага, боршачу стаге маре а до церан, иштта зудчо, зудчуьнга а. И нах бу уьш вай динна цхьаъ ала г1ертарш.\nИштта кхуьуш т1аьхье а ю церан. Ткъа Ислам динехь машар буйла хаьа царна.\nИштта цуьнца нийсо юйла а хаьа. Ткъа царна машар а, нийсо а, низам а ца деза. Цу аг1орхьа харцонца санна, дуьненан рицкъа ца даккхало. Цара хаьржинарг эхарт дац, дуьне ду. Сан хьоме бусалба вежарий, йижарий, шуна хаьа дахаран мах дика. Халонаш дукха лайна аша. Бакъдуьнена д1авахна вайн бусалба ваша, Нохчийн Республикин хьалхара Президент, Россин Турпалхо Кадыров Ахьмад-Хьаьжа (Дала г1азот къобал дойла цуьнан). Цо схьакховдийначу нийсачу новкъахь деха шу тахана. Лело ма-деззара леладо аша бусалба дин. Цундела шу тахана кху безачу гуламна вовшахкхетта. Дела реза хуьлда шуна. Тахана дуьненан йиъе маь11ехь сийлахь евзаш ю Кадыров Ахьмад-Хьаьжин ц1е а, цуьнан к1ентан Рамзан-Хьаьжин ц1е а. Лераме Рамзан-Хьаьжа, тахана хьан къамеле дозаллийца ладуьйг1ира оха, иштта массо а бусалбачу стага. Оха лерам бо хьан, тхуна веза а веза хьо. Ахь дина диканаш мел дийцарх а кхачалур дац. Хьайн къомана а, иштта Россин пачхьалкхана а дуккха а пайда бина ахь. Везачу Дала латтавойла хьо тхуна.\nЦу боккхачу гуламе кхайкхина бара кхечу динан векалш а. Иштта цигахь дакъалоцуш вара Соьлжа-Г1алин а, Махачкалин а епископ волу Варлаам а:\n– Маршалла ду шуьга массаьрга а. Тахана керста динан векалш а дуьхьала бу цу наха лелочунна. Кхузахь вовшахкхетта бу тайп-тайпанчу динан векалш. Уьш берриге а дуьхьала а бу цу наха бусалба нехан сийлаллин т1е куьйгаш кхийдорна, аьлча а, динан сийлалла шаьш сийсазйо бохуш хьоькхучу къоламна а, дечу къамелашна а. Вай даима а цхьана хилла а ду, хир долуш а ду. Цаьрга вайна юккъе питана далур ду бохург аьттехьа а дац. Вай лелош долу дин тайп-тайпана хиларха, Дела вайна массарна а цхьаъ ву. Суна доккха баркалла ала лаьа, Нохчийн Республикин Куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна цо дечу г1уллакхашна. Суна цкъа а ца гина ша бусалба вара бохуш кхин долу дин цо охьате1ош. Вай вовшийн г1о-накъосталла деш хила дезаш ду. Нагахь вай иштта хилахь, вайна цхьа а кхерам бац.\nКъилбаседа Кавказан бусалба нехан координационни центран председател волу Бердыев Исма1ал а вара цигахь:\n– Тахана кхузахь вовшахкхеттарш беккъа нохчий хилла ца 1а. Россин регионашкара баьхкина а ца 1аш, иштта кхечу пачхьалкхашкара баьхкинарш а бу кхузахь. Уьш цхьаллиг цхьаъ нуьцкъала валийна вац. Иза гуш а ду. Массо а шайна Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) везарна баьхкина бу. Ткъа и сийсазван г1ертачарна шайна т1ееъна сийсазалла. Цхьанна дагадан там бу, бусалба динна т1ехь х1унда леладо цара иза аьлла, церан боьхачу амалшна дуьхьала дерг бусалба дин бен дац, цундела царна иза ца деза. Вайн дин лардан оьшуш дац, х1унда, Дала Шен Сийлахьчу Къуръан чохь аьлла: – «Баккъала а, Къуръан Ша доссийна ду шуна. Ша лардийр а ду иза». Къилбаседан Кавказан Федеральни гонан 1елимнехан кхеташонан председател волу Кадыров Хож-Ахьмад-Хьаьжа а вара цу гуламехь. Шен могашалле ца хьоьжуш и гулам чекхбаллалц 1ийра иза цигахь. Ишттачу суьрто гойту бусалба нехан Делан дине а, Мухьаммад Пайхамаре (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) а болу безам. Мехала дешнаш элира цо цигахь:\n– Тахана вай гулделла меттиг цхьана заманахь набахти лаьттина меттиг ю. Цу набахтехь вайн дайн кортош аьхьна. Ткъа х1ун бехк хилла церан кортош аххьал? Дера хилла Дела цхьаъ вар, Цуьнан Пайхамар Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) бакъвар. И хилла-кх церан бехк. Кхин нахана хьовзамаш беш бехк-м ца хилла церан. Дин дезар а, и лелор а бен. Хьовсал, лераме бусалба вежарий, йижарий, «Шена лиънарг деш ву Ша» бохучу Дала, Шен хьикматца, Кадыров Ахьмад-Хьаьжин беркатца, Рамзан-Хьаьжин хьуьнарца Ислам динан центр хилла д1ах1оьттина х1ара. Ас воккхаверца баркалла олу тахана, шех халкъ теша а дина, цу халкъан тешам шен жимачу дег1аца д1ахьуш волчу вайн республикин Куьйгалхочунна Кадыров Рамзан-Хьаьжина. Везачу Дала 1алашвойла иза. Бусалба дин, машаран дин ду иза. Кхинйолчу пачхьалкхашца юкъаметтигаш ларъеш, цхьанне къоман сий дайа ца г1ерташ, шен сий лар а деш схьадеана ду бусалба дин. «Лаилах1а-Иллаллах1» аьлла Шен ц1арах ц1е а х1оьттина, ялсамани не1арш т1е шен ц1е а язйина волчу Элчанан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ц1е бехъян г1ерташ бу и Делан мостаг1ий. Амма, цунах г1уллакх хир дац. Цуьнца цара гойтург шайн бахкабеллачу орамт1ера кхиъначу дитто белла стом бу. Кхин х1умма а дац иза. Амма, цхьабакъду, цхьанне динан сий а дайъалур дац, Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) сий а дайъалур дац цхьаьнга а. Дайъалур ду бохуш верг кхоччуш 1ехавелла ву. Уьш Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) сий дайъа мел г1ертарах, мелхо а цуьнан сий лакхадер ду. Ша дуьненчу вале хьалха а хилла цуьнан сий-ларам лакхахь. Уьш бусалба динан сий дайъа мел г1ерта барт ч1аг1луш айлур ду цуьнан сий. Вайна гуш ду тахана цхьанхьа д1авахана ца хьаьжча а, вайн маьждиге схьа а оьхуш дуьллуш долу ийман. Бусалба дине боьрзуш болу нах. Цу кеппара дуьненчохь массо маь11ехь бусалба дин даьржаш ду, даьржар долуш а ду. Тахана цу Францехь хьалха санна демократи елахьара церан 1едало и зуламан дай совцор бара. «Шу къаьмнийн барт бохош ду, шу цхьана зуламна арадевлла ду» аьлла. Вайн Паччахьо Путин Владимира саца ма-яйттара сацийна хир яра цара и харцо.\nБусалба нахана шуьйра вевзаш а, везаш а волу Г1алг1ийчуьра 1елимстаг Чумаков Хьамзат а веанера цига. Иштта иза шайн Г1алг1ийчохь хиллачу гуламан декъашхо а вара. Цигахь ша хиллера аьлла ца 1аш, шена дукхабезаш болу шен бусалба вежарий болчу, Нохчийчу веанера иза. Шен рог1ехь иза а хилира вист:\n– Везачу Аллах1а вайн вовшахкхетар Шен дуьхьа дойла. Везачу Аллах1а вайна Делан Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дукхавезар совдоккхийла. Везачу Аллах1а вайна дукхавезачу Мухьаммад Пайхамарца (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ялсаманичохь цхьана нисдойла вай. Везачу Аллах1а вайна уггаре а дика Пайхамар Мухьаммад (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ваийтина. Мухьаммад Пайхамаро (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) аьлла: «Сайн вежарий ган шовкъ ву со. Уьш гаре сатуьйсуш ву со». Т1аккха цуьнан асхьабаша (Дела реза хуьлда царна) аьлла: – «Х1ай Делан Элча, шаьш дац хьан вежарий?». Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) жоп делла царна: «Шу дац шен вежарий, шу шен асхьабаш ду. Ша б1аьрга гина а воцуш ийман диллина болу, ша дукхавезаш хилла берш бу шен вежарий» аьлла. Тахана мостаг1аша и суьрташ дахкар новкъадеана берш бу уьш Мухьаммад Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) вежарий. Везачу Аллах1а Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) везачех дойла вай. Вай Аллах1ан дуьхьа ч1аг1о ян еза, цу Элчан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) суннаташна т1ехь тасалур ду аьлла. Нийсачу новкъахь даима хир ду аьлла. Вайн Элчан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) ц1е сийсазъян г1ертачарна Аллах1а кхел йойла. Цунна х1ума ала дагадеанчунна Аллах1а кхел йойла. Вайн Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) сийсазван г1ерташ верг Аллах1а сийсазвойла. Вайн Элчан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) мостаг1ий, Делан мостаг1ий бу уьш, Дала кхел йойла царна.\nЦу беркатечу цхьанакхетарехь хьекъале дешнашца вистхилира Нохчийн Республикин муфти Межиев Салахь а:\n– Дала дуьненчу даьхначу сифатех лакхара сифаташ шеначохь гулдинарг ву иза. Цул хаза цхьа а вац. Цул ч1ог1а Делах кхоьруш цхьа а вац. Цо санна Дела хьехийна цхьа а вац. Цул майра хилларг а цхьа а вац. Цул ийман долуш цхьа а вац. Элча (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) и ву-кха иза тахана вай вовшахкхетар бахьана хилларг. Тахана вай, Аллах1-Дела теш а волуш, Делан маликаш теш а долуш, Делан пайхамарш теш а болуш, Делан эвлаяаш теш а болуш, вай вовше теш а долуш, вай олу-кх – Хьо дукха веза тхуна, тхайн синойл а, дог1мел а, дегнел а, доьзалел а. Везачу Дала бакъо толайойла вайна.\nДерриге а маьлхан дуьне 1адош, бусалба нехан б1аьрг белхош, дегнаш делхош д1абаьхьира цу карикатурашна дуьхьала Нохчийчохь хилла болу гулам. Бусалба наха юха а массарна а д1ахаийтина барт буйла а, хир буйла а. Нохчийчохь санна боккха гулам цхьанхьа а хилла а бацара. Цо йоккха лар юьтур ю исторехь. Кхоьллинчу Аллах1-Дала вовше дезар а, дашар а лойла вайна. Дала Ша резаволчу нийсачу новкъахь нисдойла вай.


Роберто Данте Винченце, дуьненахь а воьвзаш волу Италера шеф-повар Соьлжа-гIала веънера, кхузахь шен говзалла дIагайта. Кхечу дашца-мастер-класс а олу цуьнах.\nСоьлжа-гIалахь даьккхинчу массийта дийнахь, цуо ресторанашкахь, кхача кечбеш, оцу говзаллан шуьйрачу гуонехь ца хууш йолу къайленаш йовзийтира. Ша а схьаийцира цуо нохчийн кхачах цхьадолу даар а. Оцу поваро кечйина хIума йиънера нохчийн журналиста Мишиева Асяс. Цуо иштта мах хадийра цуьнан.\nМишиева Асет: «Ас биира, цуо кечбина болу кхача. Гарзанаш яра уьш, кхаьрзина жижигцани. Иза вайн массеран а хIусамехь лелош, уггаре а атта кхача бу, сихвеллачохь кечбеш берг. Кхин цецваллала хIума дацар иза. Вай Нохчийчохь, италхойн а, европера кхачанаш а бу кечбеш».\nРоберто Данте Винченце, Италийн премьер-министр хиллачу Берлускони Сильвион повар хилла ву. Цхьаболчу хаамашца, цуьнан кхачанца лаьтташ ву 80 шаре хьалгIоьртина хан йолу иза, иштта могаш а, къона а. Италхойн кхача, дуьненахь атта а, мерза а лоручарах цхьаъ бу, амма, нохчаша кечдинчу цхьана дарах цец а ваьлла, иза дукха мерза хетта вара иза бохуш кхин дIа а дуьйцу Мишиева Асяс.\nМишиева Асет: «Юьзина галнаш а олу вай, хьолтIамаш а олу царах. Нитташций, хьонкаций кечйина яа хIума яра цуо йиънарг. Иза чIогIа тамехь, чам болуш хеттера цунна. Иза муха йина а, Iхун тухуш ю а бохуш хоьттуш вара иза. Шен ресторанехь, цкъачуьнна чам баккха а, юх иза меню юккъе яло а дагахь ву ша бохура цуо».\nИталхой волу дуьненахь гIарваьлла волу шеф-повар Нохчийчу хьажа хIоттий бен ца веънера. Соьлжа-гIала Дубайх а, Нью-йорках а тера ю аьлла, ша тIелаьцначу агIонна даг тIе моз доьттича санна, хазахетарг дира цуо. Амма, Нохчийчохь ханна а доцуш, шерашкахь болх беш шортта поварш бу.\nРадиохь а, телехьожийлехь а, керла ресторан кхайкхочу хенахь, доьххьара олу, шай повар дуьненахь уггаре а тоьллачу меттигашкахь болх бина ву а, боьвзучу политикашна а , хьоладайшна а хьалхахь кхача хIоттина ву олий. Иза мел бакъ ду толлуш а ца лела цхьа а. Деххачу шерашкахь, кхачанан бизнесехь болх бина ю Малика цIе йолу Соьлжа-гIалара зуда. Шен и къайленаш дика йоьвза боху цуо.\nМалика: «Соьца болх беш корейхо вара суши еш. 50 эзар сом баттахь лора цунна. Иза Москохара валийна вара. Цуьнан яахIума дIаца йоьдура, ткъа, вайн нохчийнарг дIайоьдура. Италера а , Корейра а, яа хIума чу а ялийна, вайн даарх чам баккха лелош санна хета суна иза. Иза хIун ду ца хаа суна. Юх, оцу сусших дIовш долуш меттигаш а нисло. ГIорийна болу буьйда чIара ма бу иза. Вай кхача, цIена а, керлачу сурсатех еш хуьлу».\nНохчийчохь, къаьстина Соьлжа-гIалахь дукха йиллина ю японхойн кхача аьлча а, суши олуш долу, буьйда чIерах кечъеш йолу меттигаш. Ког баккха-баьккхинчохь, ю Япона-хата, Суши-хаус, Можа хIорд, Японхойн цIа, иштта кхин дIа а. Еххачу хенахь ша юккъахь латтош болу буьйда чIара баарх цец йолу ша боху Маликас.\nМалика: «И европера кхача бохуш а ю схьайиллина, амма, уггаре а дукха ю суши-хаусш. И буьйда чIара хIунда баош бу-м ца хаа суна. Иза муха кечъеш ю хаахьарий-наха юура яцара иза. ас болх бинак-х цаьрца». Нью-йоркехь белхаш дина бу бохучу поварша, кхача кечбаран рецепташ мичара оьцу а хаа Маликина. Азербайджанера а, Узбекистанера а схьабаьхкинчу поварех а хьалъюзна Нохчийчоь. Цецевала хIума дац, селхана гIишлошъяран белхашкахь лаьттина царах цхьаверг, кхана хIуна кIайн халат а доьхна, повар ву ша бохуш, цхьан ресторанехь кхача кечбеш гахь. Цу тайпа наха, кечйина йолу хIума яа а дегаз хета шена бохуш кхин дIа а дуьйцу Маликас.\nМалика: «Азербайджанхошца а болх бина ас. Цара йина йолу яа хIума юуучу стага, дийра доцуш хIумма а дац. Оццуула боьха лелайо цара иза. Сай беза-боьвзучаьрга-м ца йоуьйту ас и хIума. Ас хIинцалца узбекийн и хьокхамаш оьцуш бара, амма хIинца ца оьцу».\nРоберто Данте Винченце а, цулла кхиъ чIогIа гIарбоьвлаболу кхачакечбархой Нохчийчу сих-сиха оьхура бу хIинцачулла тIаьхь. Кхузахь, де дине мел долу, ша жIалийн нускалш санна алсам йолуш ю ресторанаш а кафеш а. ХIумма а дац, цу чу а бахана, мехаш дукха лекха хиларна бахьнехь, даарх кхета меттигерачу дукхачу бахархойн аьтто ца хиларх.\nХьеший буьзина хилчхьана мегаш ду иза. Ткъа, нохчаша тIе а яхьара ю, дIа а хьура ю оьшург Грозный-сити хьешан цIа чуьрчу ресторанехь санна.\nХьонкин чам тайра хьешана


Пхьилекъонги Мухьаммад-Са1ид (Плиев Магомет-Саид) [Архив] - Форумы galgai.com\nФорумы galgai.com > Общество и культура > Электронная библиотека > Библиотека ингушской литературы > Пхьилекъонги Мухьаммад-Са1ид (Плиев Магомет-Саид)\nПросмотр полной версии : Пхьилекъонги Мухьаммад-Са1ид (Плиев Магомет-Саид)\nУважаемые форумчане, у меня к вам просьба... Ищу стихи Плиева Магомеда-Саида на ингушском языке. В сети нигде не могу найти, может у кого-то есть в электронном виде, ну а если кто-нибудь отсканирует их со сборников его стихов, то благодарности моей не будет предела. Очень люблю поэзию Плиева, библиотека моя осталась дома, а перечитать стихи, вспомнить, очень хочется. Баркал хилда массанена! )\nУ меня есть небольшой сборник его стихов. Сегодня начну выкладывать.\nЯ_!, спасибо большое! Дала раьзи хилва! ) Буду ждать с нетерпением! )\nДаьй ц1ийла хьийна ба вай Нана-Мохк,\nБ1аргий хих г1ийтта ба сов дикъа дохк.\nГ1алг1айче, Г1алг1айче – тха Нана-Мохк,\nХадалба, боагалба хьа балан бохк!\nМалайкай оарцанга амар денна,\nОвляий оарцанга хьалхе енна,\nБалех хьо боаккхалба Аллах1-Дала,\nКхы г1айг1а хургйоацаш б1аргаш кхала!\nХьо сийрда къагарах тхо ч1оаг1а хьог?\nТха Нана-Г1алг1айче – Кавказа дог.\nТхона лов халкъашца барта даха,\nХ1ара ког 1оловзаш, «Аллах1», - яха.\nАдамаш! Кхайкабу оаха машар!\nТийшаболх ма хьувза, тхох ца вашар!\n1оажаллах чакхдийна г1алг1ай халкъ да,\n1оажаллал котбийнна к1ант1ий тха ба.\nК1ант1ий, вай лороргда воай мехка сий!\nИз доадер вай халкъа моастаг1а ма вий.\nМалха к1ал хургдац вай низбарий лей,\nХургбарех белхалба, фу хаьда, даьй!\nЛоамаш мо къаьна я вай Г1алг1айче,\nБ1аьсти мо къона я вай Г1алг1айче,\nГ1озъянна, хозлойла вай Г1алг1айче,\nЯсмаленчухь санна, цхьан барта 1е!\n1уйренаш-сайренаш вай къагаргья,\nг1озъянна т1ехьенаш вай яхаргья.\nЯ-Аллах1! Я-Робби! – вай яхаргда,\nДаймехка даьй хинна вай дахаргда!\nP.S. Прошу прощения, что изменила название темы без разрешения)\nХьа хийра г1алаш я са дега човнаш,\nЕрзарг а йоацаш, маьлха лир довлцца.\nСа хийда иллеш да хьа дайха ковнаш,\nДог 1абаргдоацаш харцон кхурч бовлцца.\nХьа балан наькъаш да са дийста пхаьнаш,\nЛайнача харцон дохьаж чу1айна.\nХьа маьрий К1инт1о ва хьалъийдеш т1аьнаш,\nКаш хийца веллав, ваг1а хьалхайна.\nХьаллелх со бийсанна, набарха вувлаш,\nХьахозаш даьгач хьа берий махьарч.\nДаьлера оарц дех аза,\nХьа човнаш къувлаш,\nКъамарге увт сона даттарий къахьарч.\nК1аьд короц хьа къонгий каш е чурт доацаш,\nУж д1амелкхаьчача – 1оажал е бала.\nКходаьд къам цу Дала, таханенга кхоачаш,\n«К1анташа фуннаг1 лов!» - дуненга ала.\nДог 1абаргдоацаш харцон кхурч бовлцца!\nХьаьр-кхера мо, гебаг1аша къиза аьга,\nМолха алайх, михьаръювлаш,\nЦоацхол санна, хийла яьга,\nНизбарашта, етт мо, йийтта,\nСов садетташ, накха ийтт1а,\nБ1аьзза ейха, б1аьзза йийна,\n1овкъараллар малха йийнна,\nХьа йи1игаш ийрча яхар?!\nНагахь дусе, х1алакхилда\nЕр дусалда, фу а хаьда,\nМалх д1абайна, хийла укхох\nМоастаг1а, ц1аькха, хьа ц1ийж вузе,\nВай делхадар цунна дусе,\nКхасталда ер форд а хинна,\nШе кхестача наькъах тинна!\nШек довргдац вай доде ахка,\nСаг ца вусаш, хиннар тахка...\nВоашта мел даьр деза декъа.\nВ1алла хьаштдац ваьсса сувса,\nЭш, болат мо, дегаш тувса...\nКхета декхар ва вайх х1ара:\nНиз эшоргбац – гизо мара!\nДукхаях Лейла-машкиш,сона эггара дукхаг1а еза ц1и я хьа яр,амма тейпан ц1и харцахь ма яха.\nПхьиленаькъан вац из Пхьилекъонги ва из:D\nЭто я тему переименовала). А почему они в официальном сборнике так написали? Автор не отстоял правильное написание своей фамилии или они (издатели вместе с автором) тоже не знали как правильно пишется?)\nТемаркъ Хьанз ховргда сон мишта ала деза, баркал! ) Дехар дар са хьога... "Машкиш" таржам дергдацар 1а, сонам хац из фу яхильга да )) И какой у вас ингушский образцовый, тихо и молча завидую )\nЯ_!, я восхищена вашей отзывчивостью! Дала раьза хилва хьона! Я в долгу перед вами, обращайтесь, буду рада хоть чем-нибудь помочь )\nМоастаг1ий болчахь фийла б1арг лекхаш,\nШоай саь-дошта гош те1адеш,\nСа даьй латт, курра, т1ема ки1чбенна,\nМагаска аре, хьо чувхаеш.\nШий 1оажал хьоргья хийла дин-баьре,\nМоастаг1ий коротош 1олегадеш.\nМагаске хургья ценача ц1ий даьре,\nМух санна мукъа, малх хьегабеш.\nБусаргба истий, г1ийла бой кхеде,\nБийсашка г1айбаш цар лувчоргда.\nТ1еххьара кад бекъаш, меца бой теде,\nДовш латта кхурчаш хьаллеторгда.\nДаьй денал дувцаш, сийленга кхача,\n1ан й1аьха бийсаш цар лоацъергья.\nТ1авена моастаг1а майралца ача,\nДог кура к1ант1ий хьалкхебергба.\nУхаргья замаш удаш е текхаш,\nШахьараш, юрташ 1ошаьрлургья.\nМассе а замаг1, даь зулам декхаш,\nТурпала т1ехьеш г1алг1ай кхувргья!..\nУкхаза-м сармакаш тийкхад, мехкадеш шоай дохьаж,\nХалкъа ц1ий мийннад, йокъ еш йоагаяьй г1алаш.\nУкхаза-м кура к1ант1ий лийтаб, моастаг1ий охьаш,\nЦар низ кхаьчаб эшаде уж 1аьржа балаш.\nМассаг1аза кхийнад тхо барталдетта, кагде, ача?\nТеша, ц1ийи-хийи 1амаш оттал 1айнад.\nРеспублика! Къийсад оаха укх деношка кхача,\nТхона лоалахо а моастаг1а хулга хайнад.\nХьо 1очуежаяц сиглара, седъка божаш санна,\nДенал долча к1ант1аша къовсаме кхеллай.\nДетаг1оз хилийта х1ара бера, х1ара нанна,\nМукъален байракх оаха ч1оаг1ача бе еллай.\nЕллай, ц1аккха к1аьда а ца луш, толам боахаш даха,\nДе ца кхувш мел дисараш оахоша хькхолла.\nДаьй ц1ийх ийна, б1аргий хиша лувчадаь лаьтта аха,\nМел бена бала, моастаг1чоа, мерех 1оолла.\nВорх1 шу даьлча мара мишта вода деша водар,\nЦу юкъа тхо ткъамал даха, лаккха, г1айттад.\nБ1аьшерашка тха халкъ, дакъа доацаш, г1ийла бо дар,\nХ1анз Кавказа дог тхоай мохк болга д1ахайтад.\nХьалкхувргья хьо, Республика, лаккха айлуш сийле,\nХов сона, укх лаьтта к1аьд хургьяц хьа маьхе.\nХьо иштта хилийта кийчъю оаха турпала к1ийле,\nЭшац тхона наьха лаьтта! Эшац наьхе!\nЦа оташ г1орга вай, гаьнна-гаьна, 1оажал эшош,\nДекхар да вай т1ехьений г1озаленга д1акхача.\nЧ1оаг1лургда вай укх лаьттан т1а, даккха дуне тешош.\nЯлсмален беш кхолларгья турпала даьй баьхача.\nГ1ертаргба вай къарде, хургдац вайна в1алла атта,\nЦ1ур бехкаргба юкъе, цхьацца к1иллой ийбеш.\nЙишъяц доха! Низ кхоачалба, Дала ца1 веш, латта,\n1оажал къаръеш, ду1айх чакхбургбараш кхебеш!..\nХьо чуежаяц сиглара, седъка божаш санна,\nРеспубликан 7 шу дизарга\n4 июнь 1999 шу, Назрань\n"маршкаш" дац из?\nДам "марш" дар из. :)\nНаш эквивалент русской ... ну... "лапочка,душенька..." и т.д.\nа здесь "машкаш"\nЯх аз: вахара наькъаш, кхелашца, зийна,\nТхо да харцон балаш, синошца, хьийна.\nТха хелкъа кхел хинний эзарца хьайза,\nИрача гебаг1айх дегаш д1атайса.\nМассаг1аза г1ийртаб тха къонахчал тахка?\nМассаг1за кхел яьй тхо дахийта ахка?\nТийшаболх кхестабеш, геттара сов говза,\nГ1ийртаб уж тха вахар фега хьалловса.\nЦкъарчоа царна мегаьд тхо Даймехках даха,\nХалкъо хьамелкхеллар дуаш-молаш баха,\nХа кхаьчай х1анз совца, ца дезе шоаш белхар.\nТоъам бац селлара ханал хьалха вай кхелхар?!\nВийлавац ер лаьтта дита г1ийртар шийна!\nДита г1ийртараш ухк укх тха лаьттах ийна!\nУкх лаьтта 1увдабеннаб уж даим ц1ийна\nУкхунна доал де вусаргвац цхьаь-ца1 дийна!\nЛовш мел волчоа тхоца, мерзза, цхьана ваха,\nХазалаш! Ер да маьрша, хьаьнала аха!\nД1ахалаш! Ер да юкъа, г1озолца ваха!\nЙишйолаш тойш т1а г1озален иллеш даха.\nМашарца мел венар кхоабаш да ер лабтта!\nВошалца мел венар хьоасташ да ер лаьтта!\nГаргало еначоа оаг1ув ба ер лаьтта!\nМоастаг1ал деначоа 1оажал я ер лаьтта!\nЕр лаьтта тхона деннад цу АЛЛАХ1-ДАЛА!\nГ1алг1а вац йишйоалаш укх лаьтта вала!\nЕр лаьтта къувсаш лайнаб оаха б1аь бала!\nУкхох тхо ца къасташ дуне дохоргда ДАЛА!\nАз бала кодабу\nХ1алакьяь юрташ ухк, молхалла яьга,\nБ1аргагуш мел долчо лаьтта т1ом бувцаш.\nТанкаш а д1аяхай, цхьа ткъаьх юрт аьга,\nБабаьрий декъашта 1аьржа к1ур тувсаш.\nХьо вар сох илланч ваьр, хестае хозал,\nКъамашта юкъера доттаг1ал дувцаш\nЯ-Аллах1! Я-Робби! Хьа сийлал, возал!\nАз бала кодабу, син-пха д1алувцаш.\nГ1озал д1атинний сох, яьнний из фетах,\nСай къаман бала ба аз дег чу 1увшар.\nХ1ираша ганз 1оаяьй боабаьрий ц1етех,\nБ1аргий хий мелаш да бисарий бувшар.\nДаьй мехках даьха ди хетийташ ловзар,\nБоккха ба т1абесса ер 1аьржа бала.\nТхов-к1ийле, пхьор доацаш хийла бувш тховсар,\nОвлияий оарцаца Хьо оарцаг1вала!\nДаьй боацаш дисача тха берий къина,\nХ1ираша 1аьрждаьча йи1игий сийна,\nЦар тугаш кхувсарах Хьай Элчан дина,\nЧ1ир леха низ балахь, Я-Аллах1, тхона...\nХийрчад сох Хьо раьзахургвоаца къинош,\nСа Даьла, дикаш я даь-хур аз хийла.\nАз ийрча даьхадац адамий синош,\nСагах дог кхаьрдадац хиларах г1ийла.\nКъематди хуле а хуллашта доагаш,\nЖожаг1атен яьшка уж ц1увзарах белхаш,\nЧ1ир лехаш ца доахе цу къушта к1оагаш,\nСа таьзет оттаргда баьгарех велхаш...\nМассе а къамашца даьхад тхо хьаьнал,\nДоттаг1ий хиннаб тха б1аь совг1а къамех.\nХа-зама д1атинний, качъений къонал,\nШин шаьлла ларх1ац аз вахаре сай мах.\nЮрташка, ковнашка таьзеташ эттад,\nЭзараш боабича низ бац пхьа леха.\nДег чурча са дорхех ткъамаш хьалг1айттад,\nХьо воацар, кхы вац тха, Аллах1, г1о деха.\nСа сица ца дувше, низ бац цар дувша,\nДуххьал ца1 дехар Хьогара - тхона низ балар.\nИз 1а лой, раьза ва б1аь 1оажал 1увша,\nЧ1ир лийха ди деча, фуд поэт валар?!\nВаьхав со во дича - во качдар кхераш,\nЮхь1оаржо енаяц аз цьанне карта.\nХакхашта дуадаь тха ага-бераш\nДиталехь лакъаргда Эсс, лоаман Фарта.\nДохаргда 1а кхелла сел хоза дуне,\nГ1алг1ай фу хдаргда, х1ирий фу хадаш.\nХиларах уж къиза, унел а уне,\nТховсара а б1аьш ба тха наб ейна бадаш!..\nАх-бийса д1атинний, сатесса даьннад,\nГударг мо ваг1а со, сай уйлаш лехкаш.\nМалха к1ал са къамо б1аь 1азап меннад,\nЦох дуне сувсадеш сувс лаьттан пехкаш.\nТха Аллах1! Тха Даьла! Тха сийлахь Паччахь!\nХьога ба щортта низ, бакъдар коттдаккха.\nШалтанчий муц1араш йоахаш юхмаччахь\nНиз балахь х1ирий т1увс цкъа "халхабаккха!"\nЯ-Аллах1, Я-Робби! Со сенна кхеллав,\nНиз беце моастаг1ий ата?\nЕр къоалам 1а сона бе сенна беллаб,\nСа иллей деза цкъа хада?\nКуц долаш, тоам болаш кхеллад 1а дуне,\nВаццалца дог доаг1аш хьежа.\nДита да ер хала, дале а уне,\nДог ч1ехкош, б1ргаш г1ерт леша.\nХов сона, валанза варгвац Хьо мара,\nДилладац 1а кхоане гойта.\nХьа кхеле верзанза вергвац тхох х1ара,\nДахаш а латташ тхо той т1а.\nЦудухь дех аз Хьогара, Къахетам белахь,\nОвлияй оарц далахь, Даьла.\nМел даьча къиношта тхона гешт делахь,\nУкх дунен, Къематден Аьла!\nГ1ийлача тха къама барт-цхьоаг1о ялахь,\nГургболаш моастаг1ий оачаш!...\nБалийна тхоаш а да тхо тоъала бехке,\nГулдаьндаь ца эша къинош.\nХьо раьза мел воацачоа даьннад хо дехке,\nКъиношта ц1енделахь синош.\nДехке ца ваьнначоа 1айха кхел елахь,\nТха а ба халкъах д1ахаьда.\nРузкъашта т1акъув уж, ца кхераш 1елах,\nМорх латт цар б1аргашка, кхаьта,\nЯга, са стих, яга,\nЦ1ера ала баьле!\nКхака, са стих, кхайка,\nХьо яц сапа тоха дезаш,\nЭшац хьо йитта.\nХьо сона эша бакъдар,\nСин сийг санна, литта,\nКхайкадеш, из даггара,\nДунен малха даккха.\nЛовш болча боккхача балах,\nБохош, йист яьккха.\nБакъдар лаха водачоа\nЭш хьаькъал дала,\nЧовнаш 1увдалучоа -\nШовда хулаш мала.\nЭш хьо сона, са стих,\nДаим укх лаьттан т1а,\nЦхьаккха х1ама ма хетта.\nДи детта, са стих,\nСангала ди детта!\nЦ1аккха к1аьд ца луш,\nСийна ала бетта!..\n1992-ча шера, ноябрь бетта....\n1о ма яккха Россен хоамат качар,\n1о ма яьккха! Хьоаде хьай этта гош!\nХьо 1ояьккха г1орте, кхер хьо ачар,\nХьа юрт, хьа мохк бохабаь, са д1ахьош.\nХьо хьакхеллав 1ункар латташ ваха.\n"Ч1икъ" ца доаккхаш, Россе де яххар деш.\nБокъо я хьа "Нана-Росси," - яха,\nЖ1але санна, дуаш хьай чамза деш.\nХ1ирий оаг1ув лаьца латт из ч1оаг1а,\nЦарна ба из, ца лакъа, бетта етт.\nЦун бе доал х1анз т1ема кхеллий д1оаг1а,\nвайна цо гебаг1 1етт.\nМел зама я ер хьал иштта латта?..\nРоссен бала ца ловш цхьа г1алг1а вац.\nБ1аьзза дена хургда са дог датт1а,\nХ1анззалца се мишта вах сона хац...\nДаргдий-те ер даим иштта лаьтта,\nДоале сона йоаккха тамаш хет...\nМассаг1а мимар дежад, лардаш ийтт1а?..\nБекхамо барг Росен лардах бетт.\nСо г1алг1а ва\nМоакхазах хьабаьнна сийг санна,\nСо Г1алг1а ва - ц1ена Г1алг1а.\nЦавутар ва со, бартал ветташ,\nГебаг1 ба даим хьачу1етташ.\n"Сенна вах?" - да сога хьахетташ,\nСоцца, са къам 1ела тетташ.\nВитац со Даймехка ваха.\nТамаш еций са дог ца датт1ар?\nСай ц1аг1а витац со ваг1а.\n"Дита, - йоах сога, - лаьтта". Лаьллав\nАх-б1аь шу д1адахад кхестош.\nКхойтта шера лахьтий чу ваьллав,\nХьаг1 чутетташ, вестош.\nСО цар веттав, чархаш т1а вувзаш,\nБаьхаб цар сох сийна ала.\nДенна вув со, к1ийленна хувшаш,\nБусталургбац аз лов бала.\nТкъанараш я уж, хьат1аяьхка,\nБаьнна, баьха моттиг а йоацаш.\nЦар зулам мехкад иттех мехка,\nТийшаболх мехкош, синош оачаш.\nСоца ва со кхелла са Даьла!\nДекхар да са, надж санна, латта!\nГунахь доацаш боабаьрий маьла,\nДукха ха йисаяц цар шоа батт1а!\nМалх ца гойташ х1ана ух 1уйреш,\nСин-сатем боабаь елхаш?\nМолхах лелхаш х1ана ювс сайреш,\nХа йоацаш къонгаш кхелхаш?\nПхьерех-мартах х1ана хьег бераш\nТхов-к1ийле йоацаш бувша?\nХ1анав моастаг1а даим вейх кхераш,\nЦа к1ордош к1ийлен хувша?\nХ1анаб б1аргаш дорхаш чу1айна,\nВахарах маьрий хтнна?\n1оажал 1а-те шаккъе б1арг байна,\nБахьа безарех тинна?\nДажал 1а-те даьре оап мехкош,\nОапа к1ал гебаг1 бег1а?\nВай кхел я-те ц1ера яьй кхехкош,\nКад кийчбеш х1ара дег1а?\nМел яьрч кхийхкад вай синош кхехкош,\nМоттийташ "къаман фу хад"?\nВай котдийнад, ц1ена=ц1ий мехкош,\nСа къам, хьо Далла к1ал латт.\nЦо хьо дитац ший йоаккхо йоацаш,\nХарцон низ бакъчо д1акъовл.\nПаччахь, эпсар, салтий а оачаш,\nКозарий б1алгаш т1айовл.\nНиз бар аьнна, доал бера доаккхаш,\nВежавац хийла паччахь?\nХьаькъал Дала хьаь чура доаккхаш,\nХьаькъалч воал юхамаччахь.\nГ1оза вийлар, ираз д1акъаьхке,\nТекхош хул даькъаза мул.\nДаьла дог1ан к1ажараш мехке,\nТоатолгах доккха хий хул.\nШо-шоай ханаш оттаяьй Дала,\nЦхьаккхе дац бекхам боацаш.\nБала ларах йишъяц вай лала,\nДи доаг1а бала оачаш!..\nТахан ловш болча къизача балах,\nВай шовдаш, махьарч детташ, делх.\nЭлгацех бувлача ц1ера алах,\nЛоамаш чувхош, т1аьский к1ур лелх.\nДулхах даьдале, хьо сона эшац,\nДог! Алал 1а хье сенах даьд?\n"Г1алг1ай баьб дулхах", - оале, со тешац,\nдулхах бич лургбар уж м1аьд.\nНоаной хьежж - дийна чуртий улгаш,\nЦар къонгаш, батта, чархаш т1а бувз.\nМехкарех детт цар чона кулгаш,\nДекъаш т1а чона б1аргаш лувз.\nДаттар хьажж зуй 1а, са дог, сувса?\nБоагача г1алг1айх йоаг1а из жьажж.\nДорхле, са дог! Ала д1атувса,\nМорцаргйолаш б1аьра яьнна надж!\nВай къамах даь "тоталакх" 1а зел...\n1омехкад тахан вай ц1ена ц1ий.\nБ1аьннешка кхаьчай вай 1аьржа 1ел,\nЭзарнейх яхай вай 1аьржа вий!\nБекхам бе онк деце, са дог, саца!\nВайна даь дицдаьр вац къаман во1.\nДицлургдолчун пхаьнний ц1ий таца!\nЦхьа зовзанч б1арчча полк зовъе тоъ.\nХ1ирийче яьг1ай к1ийленна хайна,\nГ1алг1айх де шоашта хьаьна лахь.\nРоссен низаца т1акерч из вайна,\nЦар вайга боккха бала бахь.\nТеник яьй цар вай мехках, ловзо,\nБакъдар цар, к1ор санна, 1аьрждаьд.\nГ1ерт уж вайна аьшка гел хьовзо,\nВахар де даимленна баьд.\nДаьла кхелах, бекхамах ца кхераш,\nДуненчухь ца даьр цар вайна даьд.\nХьакхарч юзае тийсад вай бераш,\nАта вай низа т1еххьара к1аьд.\nВай даьй г1овттаргбар, г1овтта низ хилча,\nИйбеш дорхденнача ц1окъ-лома мухь.\nЛоамаш херцаргдар, шоаш харцаргхилча,\nАьлеш чувхадеш цар чхараш чуух.\nЦар шоаш кхетадаьд шоаш г1алат бовлар.\nКхийнавац малха т1емо ваь во1,\nБекхамо кхер уж шоай ковнаш къовлар,\nСадеттаро-м дорхий уйлаш йо1...\nВаланза варгвай цхьа Даьла воацар,\nМоастаг1ех диза лотале, са дог!\nХ1анз 1оажал я вайна вешел кхоачар,\nЦох кхере таца, хиле шийла бог!\nМне интересно мнение форумчан относительно творчества Плиева М.-С.\nВыкладывая сюда его стихи, чувствую себя иногда немного притворщицей, потому что я поклонником не являюсь.\nТема начата именно с просьбы о поиске стихов Плиева М. Значит есть и поклонники.Читаются тяжело, но смысл глубокий.Неплохо бы еще и биографии авторов публиковать вместе со стихами? )))\nсона укх уйлаяздараша юкъера дешай торжамаш деза, кха (я), (ба), е (да) язде йицамалелахь, баркал:\nлахьтий чу ваьллав\nбохк - 1. бохк (ба, ба) - составная упряжка у плуга; 2. бохк (ба, да) - подпруга, подбрюшник\nцоацхол - (да, да) - яма для обжигания извести\nНизбар - (да) - расправа, гонение, силовое давление\nМоакхаз - (ба, да) - кремень\nлахьта - (да, да) - ниша в могиле у мусульман\nгел - (я, я) - обруч сита\nПока только это. Остальное еще поищу\nКакие же умные Я и Sapral Mikail. Честно!\nВ мой адрес это не заслуженно, Магомедовна)) У меня словари под рукой, они умные)\nБиографии скоро будут.\nНу, если есть поклонники, значит продолжаю выкладывать)\nМне стихи Плиева тяжело читать не из-за смысла или языка, а из-за недоверия и от того, что красоту не чувствую (и еще что-то важное тоже).\nФу ха я?\nФу ха я тхо укх лаьтта даха.\nТхона дунен къематаш дайза.\nТхога «Д1адовла», «Дала» -яха,\nМехках даьха тхо д1а-са тайса?\nФу ха я тхона харцо ейза,\nЦо кагдеш, 1оажалло тхо зийна,\nТха къиза кхел б1ехал мо хьайза,\nСиной дикал Береша йийна?\nФу ха я тхо даггара ца дела,\nЦ1енача ц1ийх 1аьржа дорх ийна?\nМишта мог тхона лаьтта лела,\nМишта дисад тхо х1анззалца дийна?\nФу ха я набарах ца дузаш,\nКхоаненга сатувсаш тхо делха,\nСабаро синош дуаш къувсаш,\nТха дегайх ц1ера-т1аьскеш лелха?\nГуш моцал, байнараш д1а-пана.\nТ1ехкаш сувс эг1азал чуессе.\_Дизар кхер тхо массехана,\nШуна гонахь уж мискаш бесе.\nЦу Далла ку-кха ловшбола бала.\nОзал, дистал оаха мел лайнар!\nХьовзалехь синойх йокъ еш ала,\nЮхадала, зуд, к1тйленна хайнар!\n1емад коттувла, лега, эша,\n1оажалло а лийсад тхо хийла.\nДаьлах шоаш теше, цъа сох а теша,\nЦ1окъ ломаш да тхо, хетте а г1ийла!\nБ1атш-шераш да са дешай тешаш,\nЧингисхан, гоаз-Темар дац кхаьрда.\nСий бахьан, ц1ена ц1ий 1олешаш,\nЭскараш ухк тха даьша даьрда!\nТ1уралга дувцаш, чу мА 1еха,\nЦхьа Даьла ват хо гора овтта.\nАдамаш! Тхоцара машар леха.\nЦ1ий 1омахкалехь, дех, хьалг1овтта!\nФуд вай лехар?\nФуд вай лехар? Фуд вай дехар?\nДу1аш де вай увт.\nДу1аш дешшехь, меттахь, техар,\nНах, вай аьрдехь кхувд.\nХьарам-хьаьнал диц а денна,\nЕр дуне вай техк.\nТеха вийна, дохьаж менна,\nКъонгаш вай д1абехк.\nСискал йоацаш, моцал венна\nЦарех цхьаккхе вац.\nМаха теха е кад менна\nВеннар массав хац.\nАхча, рузкъа цо чудахье, -\n"Ер мичара?".. дац.\nДаькъазъяьккха йо1 чуяьхье,\nМича лийнний хац.\nГашиш, къаракъ дийнахь-бус вай\nИман дайна дохк.\nУж ца дохке меца дус вай?\nВоашта лахьташ оахк.\nДаьла-м 1от1ахьежаш ваг1а,\nИз синошка хьежж.\nНах, вай хьоашка шайт1аш даг1а,\nУж вайх делакъежж.\nЙоах цар: "Далла корта бетташ,\nШо тха мурдаш доад"...\nВайна юхь т1а тугаш детташ,\nХьоашка етт цар боад.\nНиз ма бий цар дагадайта.\n"Ер хьаде!" - цар оал.\n"Воаш къонахий долга хайта",\nДу вай зулам, къоал.\nГой, ца1, ше лергвоацаш санна,\nДаггара йоаккхаш хьувз.\nВокхо белхам чукхухь нанна,\nКогаш харцахь лувз.\nНаркотикех маха тоха,\nЯккха, вовха лех.\nТеха ваьлча, ца1 ве воха,\nАькха хиле 1ех.\nШий ва е вац хьоа бац къоасто,\nТох цо герз е урс.\nТоам беш, къоаной увт из хоасто,\nВу цох "къонах-дурс":\n"Ай, мичара!... Хьалххара-хьалха,\nМаха техаб цо.\nЦ1аькха тохаргбац укх малха,\nЛергва ца де во.\nБинза баргбац тоам...\nВу, чуволле, дов д1аьхлургда,\nЮкъе отташ гоам..."\n"Малаг1а ва из дохьаж дехкар?"...\nЦхьанне хаттац из.\nВоай къамарге воаш къувл т1ехкар,\nВай воаш був вай низ...\nВай вахара, вай лелара\nАллах1 раьза вац.\nХьарам-хьаьнал вай эдарах\nБусалба вай дац.\nДеза, сиха, тохаденна,\nДита хьарам хьакъ,\nЦа лой кхее жожаг1т1енна\nДеза, делхаш, Даьле дерза,\nЦо дар дехаш гешт.\nХа ма йоае, ва нах, керза!\nЦо-м вай х1анз а хьест.\nАллах1 хуле вайна раьза,\nВай малх къагаргба.\nХ1анз мо, дахе Далла 1аьса,\nВай мохк агаргба...\nДу1аш дешшехь, тхов т1атехар.\n...Низ балахь тхона\nКашамий аре мо, х1аний хьо, сайре,\nБ1аь бала чубенна, 1ан юкъ мо шийла?\nХ1ай, зама! Х1аний хьо сел дорха, хьайре,\nСа дег чу ца ейташ сийрда уйла?\nДа вийна моастаг1а мо, вахар да дорха,\nДоаллаш мо г1ийлача къаман фу хоадо.\nХ1аране ков-карта да, оахам мо, корха,\nМух хьайча хьоргдолаш цу т1ема боадо.\nБелхача тхой ноаной г1ийла оаз хозаш,\nГ1аддайна ваг1а со, набар-сий байна;\nХа йоацаш лийгарех човний дог лазаш,\nАх-бийсан боадоне, гударг мо хайна.\nБ1аргий хий мехкадеш, лувчабеш накха,\nВаг1а со, са Аллах1, ду1а деш хайна.\nДог да са аьшк санна, уйлаш я акха,\nЕр дуне 1ооллал дорхал чу1айна!\nМа дий Хьа ер дуне белараш белхабеш,\n1а гораоттаваьв коттаваьннар хийла.\nУкх замаг1, тхо да-кх массаза делхадеш,\nБераш т1ехь, керчадеш ц1енача ц1ийла.\nЯ-Аллах1, Я-Робби! Хьо воацар Даьла вац!\nМалайкий оарцонца оарц далахь тхона!\nЯ-Аллах1, Я-Робби! Хьо воацар аьла вац!\nОвляий оарцанца г1о делахь тхона!\nКъиношта ц1енделахь, къаман барт белахь,\nУкх балан букъ кагбе низ балахь тхона!\nГ1ийлача ду1ашца кхайкарий юхь елахь,\nСиношта ч1оаг1дала низ балахь тхона!\nДаьмехках хьегарий меца б1арг бузабе,\nХьай дунен иразах цинц балахь тхона!\nТхоай къаман сий лорош, моастаг1ий эшабе,\nЯ-Аллах1, Я-Робби, низ балахь тхона!


Дудаев Муса дагалоцуш...\nЧиллан-бутт 16, 2017\nДудаев Муса, "Белое солнце пустыни" (1969) кинофилм гойтуш даьккхина сурт.\nЧиллан-беттан 16-чу дийнахь 79 шо кхаьчча вевзаш волу актер Дудаев Муса вина. КхолагIа шо ду иза кхелхина. Дудаев Муса дIавоьлллина ву Элстинжахь.\nХIора а кхолларалан белхахо санна Дудаев Муса шеко йолуш вара баккъалла а похIма дуй-те шегахь бохучух. Амма цхьана дийнахь кехат деана хиллера цуьнга Тевзанара. Цу эвларчу школера зудабераша оьгIазе яздина хиллера актере, хьо дика стаг вац, оццул къиза адам даха ца оьшуш дац кху дуьнентIехь аьлла.\nИ кехат деана чIогIа хазахетта хиллера Дудаев Муса, хIунда аьлча дешархоша вуьйцург хиллера цо «По следам Карабаира» цIе йолчу кинофилмехь васт кхоьллина волу турпалхо.\nДудаев Муса, "По следам Карабаира" (1979)\nДудаев Мусас дуккха а кинофилмашкахь дакъалаьцна, амма хьовзархошна уггаре а дагахьлаьттарш ду цо комедешкахь кхоьллина васташ. Цундела иза дуьненах самукъадолуш, адамашца ийна, забаре стаг санна вевзаш вара.\nДелахь а дахарехь дуьненчу волуш дуьйна халонаш хьегна вара Дудаев Муса. Сталинан террорах бохам баьлла стаг лара мегар дара иза. НКВД-н салтийчо, мийра тоьхна кийрахь воллушехь ши пIенда а кагбина, дуьненчу ваьлла вара Дудаев Муса.\nДудаев Мусан да, Дудаев Iабди, нохчийн вевзаш волу поэт хилла. Иза дийна а волуш, цуьнан «Партизанийн эшарш» цIе йолу байтийн гулар зорбане даьлла 1937-чу шарахь Соьлж-ГIалахь. Оццу шарахь ГIадужу-беттан 24-чу дийнахь Дудаев Iабди лаьцна, цунна вен кхел йира Iедалша.\nДудаев Iабди дIавига баьхкинчу салташа йиттина чолакх йина, 20 шарахь бала а хьегна, бакъдуьнене дIайирзира Дудаев Мусан нана. Актеран да воцург Iедалша лаьцна вийра цуьнан 100 гергга шо долу денда а, деваша.\nШа воккха хилча шен де кхоллам муха хилла къасто хьаьжира Дудаев Муса. Горбачев Михаил Iедале а веана, цо паргIато йелча а бен цуьнах баккъалла а хилларг хаа аьтто ца белира вевзаш волчу актеран. Соьлж-ГIаларчу Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло харц кехат делла хиллера, Дудаев Iабди деган цамгар кхетта велла аьлла.\n2014-чу шарахь ша кхалххалц къона актераш Iамош а, Нохчийчурча театрна куьйгалла деш а, актеран болх беш а жигара дахар дIахьош вара Дудаев Муса.\nДагехь ондда бала белахь а, дхьахьо ша юьхьарлацнарг бохуш хуьлура иза. Шен дахарх лаьцна язйина «Встать, зверёныш!» цIе йолу книга йитина Дудаев Мусас.


Нохчийн МухIажарийн ГIуллакх Аттачу Даккха ГIерташ Ю Оьрсийчура Йоьвзаш йолу Адамийнбакъонашларярхо Ганнушкина Светлана\nОьрсийчурча бакъонашларярхочо Ганнушкина Светланас кхайкхам бина Евроберте нохчийн мухIажаршна политикан тховкIело ялар аттачу даккхар Iалашонца шайн низамашкахь хийцамаш бахьара аьлла. Маршо радионна интервью луш уггара йоьвзаш йолчу Оьрсийчурча адамийн бакъонашкахула йолчу Мемориал цIе йолчу вовшахтохараллан жигархочо Ганнушкинас элира Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхашкахь политикан тховкIело йоьхуш болу нохчий тIеIиттало къинхетам боцучу бюрократина аьлла. Цо дийцарехь, и бахьана долуш дуккха а нохчий цIахьежош бу, шайна кхераме долчу махка.\nТкъа хIун проблемаш ю нохчийн Европехь, аьлла, шега хаьттича, Ганнушкина Светланас элира, коьрта нохчийн проблема цаьрна Европерачу пачхьалкхашкахь баха а, болх бан а оьшуш долу кехаташ ца далар ю аьлла.\n-Коьрта проблема маьршаваларца йоьзна ю. Царна мухIажарийн статус ца ло. Царна цхьана а кепара уьш ларбар Iалашонца деш гIо дац. Болх бан бакъо йолуш а бац уьш. Ткъа цу гIулкхо яккхийн халонаш кхуллу цу нахана. Цулсовнаха, царна мухIажаран статус луш хилча а, иза дукха йеха процедура ю, юх-юха дехарш а деш дIаяьхьа йезаш йолу. Цо йеххачу хенахь бала латтабо цу нахехь.\nГаннушкина а, Европера адамийнбакхоншкахула а, махках баьхначу нахехула а йолу кхеташо а, Брюсселехь туп тоьхна йолу адвокатийн тоба а цхьацца некъаш лоьхуш бу Евробертан низамаш хийцийта гIерташ, политикан тховкIело йоьхуш болчу мухIажарех хьакхалуш долу. Уьш къаьсттина реза бац Дублинан конверци олучу низамана. Цуьнца а догIуш, мухIажаран гIуллакхах лаьцна сацам бан дезаш ю иза дуьххьара дIакхаьчна йолу Евробертана юкъайогIуш йолу пачхьалкх. Критикаш дийцарехь, цу низмо яккхийн халонаш хIитта йо политикан тхов къело лоьхуш болчу нахана, хIунда аьлча дозанехь йолчу пачхьалкхаша уьш юхахьежабо, я кхечу пачхьалкхе дIабохуьйту церан гIуллакх чекх ца доккхуш.\n2003-чу шарахь дуьйна Евробертан территори тIехь Оьрсийчура къелхьара бовла гIерташ болчу нехан терахь кхолагIчу меттехь лаьтташ ду. Церах кхолагIа дакъа нохчий бу. Церах дукхах берш кхочу Евробертан территорина тIе Польшехула.\nКритикаш дийцарехь, тIаьхьарчу хенахь Польшо сацам бина политикан тховкIело лоьхуш болу дукхах болу нохчий цIа хьовсо, царна цIахь болу кхерам гIелбелла аьлла.\nАмма Ганнушкина реза яц Польшин Iедалша дуьйцучунна. Цо чIагIдарехь тахана а Нохчийчохь дуьсуш ду адамаш лечкъор а, уьш хьийзор а, лар йоцуш дар а.\n-Нохчийчохь лаьттаерг кху кепара хьал ду: хIоранна а тIехь кхерам лаьтташ бу, нагахь иза системина къелтIаьIаш вацахь. Ткъа и тоталитаран юкъаралла лан чогIа хала ду дуккха а хенахь Европехь баьхначу нахана. Каьсттина кегийрачу нахана. Нагахь жимастаг, масала, I2 долуш кхуза веанехь, цу хьелашка, суна хетарехь, юхаверзалур вац иза. Суна бевза цIа а бахана чура ара а ца бовлуш Iаш болу нах. ЦIераш яха аьтто бац сан цера, халахеташ далахь а. ХIунда аьлча, тхоьга официалан кепара гIо ца доьху цара. Цара гIо доьху шаьш Малхбузерачу Европе юхабаьхкича. Амма хIинца аса церан цIераш яхахь, уьш кхерамехь бу.\nЕвроперачу мухIажаршкахула а, махках баьхначу нахехула а йолчу кхеташонехь Оьрсийчура бевдда болу нах шен тидамехь латтош ю Риммер Клэйр. Евробертан территорина тIехь политикан тховкIело йоьхуш болчу нохчаша яккхийн халонаш хьоьгур ю уьш нуьцкъала цIа бахийтахь, аьлла, хеташ ю иза.\n-Iедалша дуьйцу, хьал гIоьрина ду Нохчийчохь, амма дIанислуш ду бохуш. Цара дуьйцу шайн цIахь а церан аьттонаш бу маьрша баха бохуш. Иза ду церан аьтто бу Оьрсийчохь шайна луучу меттехь баха а, массанхьа а Iедалша ларбеш а бу уьш бохург.Амма оха къуьйса царца цара цу кепара дуьйцург.\nЕвроперачу мухIажаршкахула а, махках баьхначу нахехула а йолчу кхеташоно критика йина Цхьанакхетначу Къаьмнийн Вовшахтохараллан МухIажарийн ГIуллакхашкахула волчу Лаккхарчу Комиссарана цо Къилбаседа Кавказерачу мухIажаршна гIо-накъосталла деш хилла йолу шайн Буру-гIалара офис дIачIагIарна. И бахьана долуш Евробертана юкъайогIучу пачхьалкхаша кхечу хьостанех пайда эцна нохчийн мухIажарш цIа хьовсо сацам беш. Цу хьосташна юкъахь яра Iедалша латтoш йолу, теша хала долу адамийн бакъонашкахула йолу вовшахтохараллаш.


ЙоI ю, кIант ву? ХIан-хIа... кхоалгIаниг\nМарсхьокху-бутт 22, 2013\nБеларуси - бер дича луш долу забаре сурт\nЦивилизацин кхиамаш тайп-тайпана хуьлу. Амма наггахь цара дагахь а доцучу агIора голатухуш нисло. Масала, хIинцачул цхьа ах бIе шо хьалха цхьанна а коьртачу а догIур доцу хIума долийна Германехь адамийн бакъонаш ларъяр ша-башха кхетачу жигархоша. Цигахь хIинца дуьйна дай-нанойн аьтто хир бу, шайн бер я боьрша а, я стен а доцуш дIаяздайта.\nЕвропехь дуьххьарлера пачхьалкхе хилла дIахIоьттина Германи, керла динчу берана я боьрша я стен а доцшу, цхьа кхин керла, „кхозлагIа“ кеп бер даран тоьшаллийна тIехь дIаяздан бакъо шен бахархошна елларг. Нагахь санна хIинцалца динчу берана я „йоI“ „кIант“ аьлла билгало цуьнан кехаташна тIехь язъеш хиллехь, хIинцачул тIаьхьа и могIа беса бита йиш ю луучеран. Бакъду, „кхозлагIа кеп“ шех олуш долу и йоза бер даран тоьшаллехь билгалдаккхар – иза декхар дац, луучунна дан йиш йолу бакъо ю, бохург билгал доккху Iедалша.\nИза а ду цхьа гIуллакх. Керла бер даран тоьшаллаш гIадужу беттан хьалхарчохь дуьйна кечдийр долуш ду. Цуьнца цхьаьна Iедалхой дагахь бу, берашна хилла а ца Iаш, гIеметахIиттинчу немцошна а шайн документашна тIехь „кхозлагIа кеп“ аьлла билгало язъян бакъо луш долу низам тIеэца. Цу Iалашонца лерина ду доьзалх долчу немцойн низамашкахь хийцамаш бан.\nИштта гIуллакхаш дIадолхахь, кхозлаха хьовха, деазлагIа, пхеазлагIа а, бухбацаре кхаччалца а „адамийн кепанаш“ гучуйийла сахьт дац немцойн махкахь. Адамийн бакъонаш ларьяр ша -тайпа кхетачу цхьаццаболчу жигархоша юхьаралаьцна ду, хIора а адам, цуо хIуъа а леладахь а, я цуьнан коьрта чу муьлха а ша-башха цамгаре лаам багIахь а, цуьнан бакъонаш низамца ларъян езаш ю Iедало, бохург. Зуда зудчуьнга маре яхар я боьрша стаг боьршачу стаг вахар тоххарехь цхьа а цец ца воккху хIума хилла дIахIоьттинчу юкъараллехь керла-керла тамашийна боламаш юьхьаралоцу и тайпанчу жигархоша.\nЕвропехь хилла а ца Iа и саннарг. Австралехь, масала, адамийн „кхозлагIа кеп“ низамца юккъе яьккхина ши шо а ду, цигахь цу кепарчу нахах долу низам тIеийцира 20II шарахь. Цунна тIаьхьа хIоьттира, кхин хье ца луш, Керла Зеланди а. Цундела, цхьаццаболчу аналисташна хетарехь, там бу Германин масална Европера кхин йолу пачхьалкхаш тIаьхьахIитта а.\nОфициала и низам тIеэцаран а, и керлаюккъедаккхар долоран а бахьанаш цу хIуман агIончаша, дуьненчу довлучу берашна юкъехь нисло я стен а, я боьрша а доцу бераш, бохучу бахьанца бакъдо. Амма цу кепарчу берийн процент мискъазаратталла бен ца хиларна, дукхахболчу аналисташа и бахьана дош доцуш лору.\nМелхо а, кхиинчу юкъараллех я модернечу дахаран кепех болу кхетамаш ша-башха тудучу я цомгаш хьежамаш болчу наха цу тайпанчу юккъедаккхарх шайн доьзалхошна бала барна кхерам го царна. ХIунда аьлча, тахана цхьаццаболчарна прогрессиве хеташ долу хIума цхьа хан дIаяьлча, мелхо а, зуламе а, дуккхаъчу нехан дахар къахьдина а хIума хуьлуш нисделла адамаллин исторехь хийла.\nНемцойн вевзаш волчу психолога Клеменс Юргена цу хьокъехь меттигерачу телефизионехь дагадаийтира, мацах даханчу бIешеран кхузткъалгIачу шерашкахь хиппин коммунашкахь баьхначу наха дуьненчу даьхна хилла долу бераш хIинца а шайн дай лоьхуш а, шаьш шайн идентикалла лоьхуш а лелаш хилар.\nХIетахь вуно прогрессиван а, модерне а лоруш хила долу дахаран кеп- зударий а, божарий а бIеннашкахь коммунашка дIа а гул лой, цигахь „доьзал – иза ширъелла кеп ю, да-нана бохург кхин модерне дац, берийн дай-наной а юкъара хила деза, бераш шаьш а массара юкъара кхион деза“ бохучу кхетамашца шерашкахь баьхначу наха дуьненчу дохучу берашна ца хаара, шайн дай муьлш бу.\nДийна цхьа чкъор ду цу кепара кхиинчу берийн, шаьш даккхий хиллачул тIаьхьа, коммуний мода а дIаяллачул тIаьхьа, шаьш хьенан муьлш ду ца хууш, цу хIетахьлерачу шайн дай-наной ша тайпанчу хьежамаша доллучу дахарна а вуон тIеIаткъам бина, лелаш, боху цуо.\nИштта хIума вайн заманчохь шаьш прогрессиве лоручу дай-наноша „кхозлагIа кеп“ аьлла бер даран тоьшаллехь дIаяздайтина долчу адамашна хила там бу, аьлла, тешна ву психолог.\nЦул совнаха, Германин дозанел ара новкъа ваха-ван луучунна, цуьнан кехаташ тIехь и тайпа йоза хилча, халонаш кхоллаяла сахьт дац боху аналисташа, хIунда аьлча, там бу, и тайпа керлаюккъедаккхарш ца девзачу пачхьалкхашка ишшта долу бераш чу ца дита.\nЙоI ю, кIант ву винарг? ХIан-хIа... кхоалгIаниг


Г1алг1ачен Респулика г1олларча МВД 25 шу даларца денача Российски полице 300 шу далара хетаяь торжественни мероприяти хилар тахан Магасе\nГлавнаяХоамашГ1алг1ачен Респулика г1олларча МВД 25 шу даларца денача Российски полице 300 шу далара хетаяь торжественни мероприяти хилар тахан Магасе\nГ1алг1ачен Респулика г1олларча МВД 25 шу даларца денача Российски полице 300 шу далара хетаяь торжественни мероприяти хилар тахан Магасе. Цу юкъе дакъа лаьцар региона кулгалхочо Евкуранаькъан Юнус-Бика, Халкъа Гуллама Председатела Йовлой Заьлмаха, Г1алг1айчен Республике г1олларча чурча г1улакхий Министра Кава Дмитре, кхыча лоарх1аш болча хьаьшаш.\nБокъонаш лораеча органий сотрудникашта а шоай балха декхараш кхоачашдеш байнача т1емахошта а дег1ача чурта т1а зизаш дахкар гулбаннараш. Республикански чурча г1улакхий Министерства коа бокъонаш лоараеча органий байнача сотрудний гаргарча наьха никъ бир хилар иштта – «Бессмертный полк» яхача акце аналог. Цул т1ехьа Г1Р Халкъа Гуллама Сийлен грамоташца а кхыча совг1аташца а МВД сотрудникаш белгалбаь торжественни заседани хилар.\nПарламента Председатела Йовлой Заьлмаха, ший къамаьла юкъе белгалдир, нагахь дув баарца Даьхе бахьан эшаш хуле са д1адала а сага шийна декхар т1аийца дале, къаман а мехка а г1улакха этта латта цу сага доккха са а боккха низ а эшалга.\nШий къамаьл чакхдоалаш Парламента Председатела могаш-маьрша хилда шо, балха аьттув хилба шуца аьнна ловца баькхар чурча г1улакхий органий болхлошта.


Каримовс наркотикаш луларчу мехкашкара чукхоьхьуш ю аьлла\nНохчийчохь МежидовгIеран вежаршна тIехь лецначул тIаьхьа къизаллаш лелийна бохуш, яьржина информаци бакъ ца йина мехкан куьйгалхочун пресс-секретара Каримов Iалвис. Чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан белхахой юкъараллана гергахь бехбан гIортар ду иза аьлла цо РБК агенталле/\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана наркотикашна дуьхьал гIаттийначу кампанехь полицино харцонца бехкзуламан гIуллакхаш а доьллуш, лецначарна тIехь къизаллаш лелайо, боцу бехк тIелацийтархьама аьлла, информаци яржийна Republic онлайн-журнало.\nОцу гIирсан хаамашца, дахначу шеран аьхка верриг а полисхоша лаьцнарг ву 70 гергга стаг. Царех цхьаъ ву Межидов Мохьмад-Iела.\nПрокуратуре цо дахьийтинчу арз тIехь цо дуьйцу, шена ток еттийтарх а, металлопластикан турба еттарх а, шега бехк тIелоцуьйтучу кехаташна куьйгязде бохуш. Цуьнца цхьана лаьцна хилла Межидовн ваша Мохьмад-Сидикъ а. Цуьнан куьйгашна буржалш а тоьхна, скотчаца вехка а вихкина, ницкъ бина тIехь, цо даредаллалц.\nАрахьара наркодиверси ян гIерта регионна олийла ду шен аьлла Каримовс. Цунна хетарехь, цхьаболчу луларчу мехкашкарчу бахархоша чукхоьхьуш ю наркотикаш, наггахь бахархошлахь маьхза дIаса а йоькъуш.\n"Дукхазза нисбелла ишта меттигаш. Оха Iаламат чIогIа сагатдо оцу хьолана. Тхешан чохь нисъеш ю оха тхайн проблемаш", - аьлла, дIахьедина Кадыровн пресс-секретара.\nНохчийчохь лецарш долийна, мехкан куьйгалхочо наркоманица къийсам латтош оперативан штаб кхоллар тIедилличхьана.\nХIетахь дуьйнна, 304 бехкзуламан гIуллакх диллина наркотикаш яржорна а, ларъярна а. 213 дуьхьалдаьккхина гIуллакх кхеле дIахьажийна ду.


Акведук (эвла) — Википеди\n43°37′30″ къ. ш. 44°25′55″ м. д.HGЯOL\nгӀебарт.-чергаз. Акуэдук, оьрс. Акведук\n↘9 стаг (2010)\n83 235 000 002\n83 635 440 106\nАкведук (оьрс. Акведук) — Российн Федерацин ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Теркан кӀоштара эвла. Муниципалан кхолламан «Юьртан меттиг Керла-Хьамидие» юкъахь ю.\nАкведук эвла лаьтта Теркан кӀоштан малхбален декъехь, Курп эркан аьрру бердаца. Эвлан центр йолчу Керла-Хьамидиен 7 км малхбалехьа ю, кӀоштан центран — Терк гӀалан 55 км къилбаседа-малхбалехьа, Нальчикан 97 км къилбаседа-малхбалехьа. Эвлан малхбалехьа административан доза доьду ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Къилбаседа ХӀирийчоьнца.\nДоза ду эвлийн мехкашца: Керла-Хьамидиеца малхбузехь, Хьамидиеца къилбаседа-малхбузехьа Лаха Малгобекца малхбалехь.\nЭвла лаьтта Теркан дукъан къилбаседа кӀажошкахь, таьӀна йолчу ГӀебартойн акъарин тӀехь, ломан тӀиера аренашка араболучу республикин мехкаш тӀехь. Эвлан латтан юккъера локхаллаш 207 метр ю хӀордан тӀегӀан тӀиера. Меттиган рельеф ийна ю, таӀна ломан кӀажошкара акъари, къилбехь Теркан дукъан басеш хуьлу.\nЭвлан махкара гидрографин маша гайтина Курп эрко, иза чекхдолу эвлан малхбалехула, Малокабардински татоло, эвлан къилбехьахула доьду. Эвлан малхбузехьа лаьтта куьйга даьхна Ӏаьмнаш, цара нисдо хин татолийн охьадахар. Курп эркан атагӀи чӀогӀа хьийзаш а, цуьнан чӀож меттигашкахь 10 метр кӀорга ду. Эркан тогӀи дӀалаьцна хин йисттерачу хьуьнан асано.\nКлимат тӀуьна барамера йовха аьхкенца а, шийла Ӏаьнца а. Шеран юккъера хӀаваан температура +10,0°С гергга ю, техка юккъерчарна тӀиера +23,0°С июлехь, -2,5°С тӀекхаччалц январехь. Минимум температураш Ӏай наггахь охьайовлу -10°С лаха, аьхка максимум температураш кхочу +35°С. Шеран юккъера йочанийн барам 600 мм гергга бу. Йочанийн коьрта дакъа догӀу апрелера июнь кхаччалц болчу муьрехь. Коьрта мехаш — къилбаседера. Аьхке чекхйолуш йокъаллаш хила тарло, уьш йоьзна ю Каспиййистан аренан мехашца.\nЭвла йиллина 1929 шарахь Малокабардински татол доккхуш, Кадиев эвлан меттигехь.\nХин татол кӀорга Курп эркан акъарех чекхдаккха акведукан система йира. Иза бахьнехь керла эвлан цӀе тиллира Акведук аьлла. Ткъа эвла юьхьанца охьахевшинера МКООС (Мало-Кабардинская опытно-оросительная система) татол тӀехь болх бен белхалой.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Акведук_(эвла)&oldid=6652450»\n1929 шарахь йехкина нах беха меттигаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 29 сентябрь, 23:03.


2004-чу шарахь тIеман беракемаца тохарш дина, хIусам йохийначу Нохчийчуьрчу Веданан кIоштара Теза-Кхаьлларчу СулеймановгIеран доьзална 145 эзар евро ахча дала декхаре йина Оьрсийчоь Европерчу адамийн бакъонийн кхело (ЕСПЧ). Страсбургерчу кхелан сайтехь бина цунах лаьцна хааам.\nАдамийн бакъонаш а, маршо а Iалашъяран Европан конвенцин артикл йохийна Оьрсийчуьрчу Iедалхоша аьлла, сацамбина Европан кхело.\n2004-чу шарахь Теза-Кхаьлларчу СулеймановгIеран цIенна ракета тоьхнера. Оцу заманчохь хIусамчохь хиллера СулеймановгIеран кхо доьзалхо: 22 шо долу СаьIид а, 18 шо долу Зарета а, 14 шо долу Сайдан а. Жимахволу кIант вийра, вукху шинна чевнаш йинера. ХIусам ерриг а яьгнера.\nТIеман буьйранчаша а, ФСБ-но дIахьедира, цу дийнахь антитерроран операцеш дIахьош яцара аьлла. Бехкзуламан гIуллакх айдира, хIетте а талламчашна ца карийра, СулеймановгIеран цIенна ракеташ тоьхначу вертолет чохь хилла пилоташ. Беракемех информаци а ца елира, пачхьалкхан къайле ю иза аьлла.


Шена кхерамаш тийсинчул тIахьа хьалхо ша кхайкхийна хилла Мохьмад Пайхамарна карикатураш йохкуш конкурс юхаяьккхина Нидерландийн парламентан депутато Вилдерс Герта. "ЦIий Iанорца, фетвашца, тIехь ницкъбарца кхерамаш а туьйсуш, юха а Исламо шен юьхь гайти. Делахь а, сайн махкахойн кхерамзалла суна хьалхарчу меттигехь ю", - аьлла, яздина Вилдерса Твиттерехь.\nЛахьан-баттахь дIаяхьа кхайкхийнера маршонан Партин офисехь Мохьмад Пайхамарна карикатураш йохку конкурс. Тоьллачунна дала дIахьединера 10 эзар доллар. Нидерландийн Iедалхой а дуьхьал бацара конкурс дIаяхьа, дешан маьршо лелаш ю аьлла.\nПакистанехь протесташ йолийра, конкурс дIаяккха я Нидерландийн Карачера векал пачхьалкхера араваккха бохуш.\nФейсбукан агIонехь Вилдерсна кхерамаш тийсина пакистанхо дIалецира Гаагехь шинаридийнахь. Нидерландийн арахьарчу гIуллакхийн министраллан векалш ца боьлхуш севцира Пакистане.\nИсламан динна дуьхьал ден дIахьедарш бахьана долуш, Вилдерсна кест-кеста кхерамаш туьйсу. Стохка харжамийн кампани йоьдучу муьрехь дIахьедар дира цо, нагахь ша премьер-министран дарже кхачахь, бусулба мухIажиршна дозанаш доьхкур ду, КъурIан дохкуьйтур дац, маьждигаш дIакъовлур ду ша аьлла.\nНидерландашкахь бехачарлахь бусулбанаш 5 процент бу.


Нарколепси олучу нервийн системица йоьзначу цамгарца балахьоьгуш хиллачу Читан яхархочуьнан Писаренко Александрин нанас дийцина НТВ телеканалан журналисташка, иза "тойина" хиларх лаьцна Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Цуьнах лаьцна яздо Кавказ.Реаллино.\n"Iаламат" хилла 10 шо хьалха, амма хIинцца юхаяьккхина лоьраша шаьш хIоттийна хилла диагноз. Оцу хенахь 10 шо долу Александра сих-сиха кхетамчуьра йолуш хилла. Кхечу цамгарийн билгалонаш а хилла цуьнца – эпилепси а, дерриг дегI лазар а, корта лазар а, дагар а, пхенаш ийзор а.\nНанас дийцарехь, лоьраш гIорасиз хилла, берана гIо дан. Доьзало гIо дехна хилла бурятийн шаманашка, цул тIаьхьа хIума хуучу зударшка, ткъа иштта кIайн магин магистр волчу Лонго Юрийга.\nПисаренко Натальяс дийцарехь, цхьана дийнахь телефон тоьхна цаьрга Нохчийчоьнан куьйгалхочо, Соьлжа-ГIала дуьйла, берана дарба дийра ду шаьш ламастан йоцчу медицинин аьлла. Зудчо дийцина, шена иза мила ву а ца хаара амма, интернехь Кадыров Рамзанах лаьцна информаци карийча, кхийтира ша "шега суьрта тIехь хьоьжург дара, кхетамчуьра яьлча шен чолхе цамгар ловш йолчу йоIанна дуьхьал хIоьттина юьхсибат хилар" аьлла.\n"Нана, самагатде, вайна гIо дийр ду пес тиллинчу, суьлхьанаш карахь долчу вашис", - дагалоьцу шен дешнаш Писаренко Александрас.\nЭххаре а доьзал реза хилира Читара Соьлжа-ГIала баха, лоьраша шаьш варе динехь а. Амма кемантIехь йоIана вон хилира. Доьзал Нохчийчу дIакхаьчча, царна дуьхьал веанчу Кадыровс аьллера, бераш неха хуьлуш дац, аьлла.\n"ТIаккха иза вилхира, тIе а веана цунна элира: "Саша, схьаэца соьгара ницкъ, хьайна мел оьшу".\nНатальяс дийцарехь, цхьа а дош ца элира ша Кадыровс цуьнан молханаш дIакхиссича. ТIаккха Къуран деша волавелира иза.\nЙоьIан дас-нанас чIагIдо, шена дарба хилча Александра ша а йолаелира нахана дарбанаш лело, ткъа иштта хиндерг дийца а – масала Челябинскера метеоритах лаьцна.


Убыхийн мотт хьеха болийна Абхазехь\nБелла ларалуш болу убыхийн мотт хьеха дуьххьара долийна Абхазин Университетехь. (Убыхаша шайх «апёх» олуш хилла). И хаам баржийна интернетехула филолого, профессоро Чирикба Вячеслава, иза ша ву хьехархо а.\nДенбалур буй белла мотт?\nУбыхийн мотт хьехар дийцаредеш шалха яьлла ойла\nЧирикбас бахарехь, хьалха и мотт хьоьхуш бара Францехь а, Голландехь. Ткъа юьхьиг йолийнарг Тбилисин Университет ю – цигахь иттанаш шераш ду убыхийн мотт хьоьху.\nГуьржийн Iилманчас Джанашиа Русудана кхоьллина оцу меттан Iамант-монографи 2015-чу шарахь. Гуьржийн маттера оьрсийн а, ингалс а меттанашка яккха а кечйина иза. Иштта ю францойн маттахь а - «Убыхийн меттан грамматикан йоцца Iамант».\nТбилисин Университетан профессоро, линвиста Чухуа Мераба Къилбаседа Кавказан сервисца шен хиллачу къамелехь элира, «Чирикба санна волчу Iилманчас и гIуллакхан юьхьаръэцнехь, хьал вуно дикачу куьйгийн долахь ду. Шеко яц, дика хIума ду долийнарг».\nХалахеташ делахь а, боху Чухуас, убыхийн мотт дIабаьлла лоруш бу, белла шо лара тарло 1992-гIаниг, и мотт буьйцу тIаьххьара адам даларна – Эсен Тевфик. Ткъа, цо дийцарехь, иттех юьрт ю Туркойчохь, шаьш- шайх бахархоша убыхаш а олуш.\n«Уьш чергазийн 12 гаранах цхьаъ ду. Шайн мотт а болуш. Синдийн меттанех цхьаъ бу убыхийн мотт. Абхазойнний, адыгийнний меттанашца богIуш ларало иза», - элира Чухуас.\nУбыхийн меттан массех дошам ю, юьззина йина а яц уьш, цу тIе, кеп-кепара ду дешнаш а. Таханене убыхийн мотт кхачийта къахьегнарш бу Iилманчаш - францо Дюмизель Жорж, голландхо Фохт Ганс, венгр Месарош Юлиус.\nЧухуа Мераба дийцарехь, ю йисина массех эшарийн аудио а, амма уьш цкъачунна массо а тIекхочехь яц.\nУбых ву схьаваларца Бадже ХIикмет. Туркойчохь 40 сов йолчу убыхийн ярташкарчу Джилахстанейхь вина иза. Веха Мараш гIалахь. 19-чу бIешарахь Оьрсийн-Кавказан тIом боьдуш дедда цуьнан тайп даймахкара. Цунна массех дош бен а ца хаьа убыхийн маттера, амма кхета къамелах. Туркойчохь бехачу массо а адыгаша а санна, ша чергази лору цо.\nБаджена лаьа шайн къоман мотт денлойла. Лаьа шен къам чIагIлойла, ца дойла.\nАмма массо а чергазашкахь яц оптимизм\n«Чергазийн Го» олучу боламан лидеро Кеш Руслана Къилбаседа Кавказан сервисна ша еллачу интервьюхь элира, «Убыхаш – чергазийн шатайпа дакъа ду, Сочина гергахь, шапсугашний, абадзехашний, джигеташний юккъехь лаьттачу латтанаш тIехь баьхна. Церан мотт чергазийнчух богIуш бу. Массо а адыгашна хилла бохам бу убыхашна хилларг а.\nМелхо а, убыхаш гул а белла, цхьана тобанахь дIабахана, царна дараш а кIезиг хилла, масала, Натухайца дуьстича – иза-м дац теллина а», - дуьйцу Кеш Руслана. Цо бахарехь, убыхаш даймахках бовлале дуьйна а бевлла шайн маттах, бехачу меттигашкара бохарца доьзна а дац иза. Чергазийн маттах башха къаьсташ а бац церан мотт, цундела иза ма-барра метта хIуттур бу ала а дац, боху Кеш Руслана.


Нypersonic ракета хецар\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Шаташа 2013-чу шарахь дуьйна дуьххьара кхиаме дIадирзина аз даржаран сихаллел а тIехчехка йолу (hypersonic) тIемаш долу ракета зер, хаам бо Свобода Радионо. Ракета аьтто болуш ю аз даржаран сихаллел а пхоьзза чехка яха, хаам бина Американ тIеман министралло оршотан дийнахь.\nРакета хецнера кемантIера. Пентагона динчу дIахьедарца,1алашонашна юкъахь дара кхидоцург, ракета кеманах хоттаеллачуьра дIаяларан кхерамазалла а, ракетан мотораш латаран система а зер.\nNorthrop Grumman компаница цхьаьна ракета кхуллуш а, иза еш а ю реактиван мотораш еш йолу Raytheon компани. Говзанчаш дийцарехь, Raytheon-но юкъаяьккхинчу технологино аьтто бо цу тайпа ракеташ бомбанаш тухучу кеманашна тIерахецна ца Iаш, штурм еш лелочу кеманашна тIера а хеца.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташа Hypersonic олу тIехчехка герз дан долор жоп дара Оьрсийчохь цу кепара герз даран программа хиларна. Официалан дIахьедаршца, Оьрсийчоьно хIинцале а хан дан дIахIиттийна"Авангард" олу, континенташна юкъара баллистикийн ракеташна тIера хоьцуш йолу ракетийн комплексаш.\nКхушара Мангал-баттахь Оьрсийчоьнан президента Путин Владимира хаам бира, кестта тIеман ницкъаша пайда эца болор бу аз даржаран сихаллел а тIехчехка йолчу тIемаш долчу "Циркон" ракетех аьлла.\nАмерикан Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь цу тайпа ракеташ яран белхаш беш ю Loсkheed Martin компани. Иза тайпа ракета хоьцур йолуш ю стратегин бомбанаш тухучу кеманашна тIера.\nАмерикан тIеман хIордан ницкъаш а дагахь бу, хи бухахула лелачу кеманашна тIера хоьцур йолу аз даржаран сихаллел а тIехчехка йолу ракеташ зен.


"Чатаевн гIалат дара ДАIИШ-ах дIакхетар"\n«Чатаев цхьа а шпион а вацара, цхьа миска адам дара»\nКIира ца кхоччуш хан яьлла Тбилисехь цхьана петарахь Гуьржийчоьнан полицин ницкъаша операци дIаяьхьна. Шина а агIор бу байинарш. Тхана а хиллачух кхоччуш жоьпаш дац карош. ТIаьххьара болчу хаамца, гуьржашна накъосталла дан Гуьржийчу еана Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташкара Федералан талламан бюрон тоба.\nУггаре коьртаниг хетало цигахь массара а лоьхуш волу нохчийн тIемало Чатаев Ахьмад хилла хилар, иза хилар Iедалша хIинца а я даре дина а, я харц дина а дацахь а.\nДуьххьара Чатаев Тбилисехь хилла аьлла дIакхайкхийнарг вара гуьржийн экскаран хилла полковник Макишвили Давид. Цо иза юха а аьлла, шинарин дийнахь меттигерчу телехьожийлехь вистхуьлуш.\nЦу сов Гуьржийчу иза ваийтинарг меттигера къайлах сервис ю а аьлла цо. И хьукмат эпсаро бехке йина, Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисца цхьаьна болх беш хиларна. Иштта Макишвилис Чатаев бехке вина Оьрсийчоьнан къайлахчу сервисан белхахо хиларна а.\nГуьржийчохь куп тоьхначу Кавказерчу къаьмнийн интеграцин фондан президент ву Идигов Iумар. Чатаев шена дика вевзаш вара, иза хуьлийла дац цхьанне а агент боху цо: “Чатаев мила вара а, муха вара а суна хууш ду. Кадыровн а, ингалсан а, оьрсийн а агент ву ца олуш муьлха а ву вайх".\nЧатаевн гIалат, цо нийса ца динарг дара ДАIИШ-ах дIакхетар, элира Идиговс: "ТIаьххьара бисинчу нохчийн къонахех вара Чатаев а, Батирашвили а. Сан девешин кIант а вац Чатаев. Иза суна нохчо ву. Цуьнан истори суна дика хаьа. Чатаевн уггаре а вониг дара иза ДАIИШ-н агIор дехьавалар”.\nИдигов жоп деха дагахь ву Макишвили Давидера. Чатаев оьрсийн агент ву цо бохуш делахь, ша дуьйцучунна тоьшаллаш дало деза оцу стага, элира цо: “Ша бохучунна кхоччуш бух охьабилла безар бу цо. Ас цуьнгара жоп доьхур ду".\nЧатаевна бехке дуьллурш бух болу хIуманаш дац бохуш, кхин дIа а дуьйцу Идиговс: “Чатаевс туркойн аэропорт ца эккхийтина. Цул тIаьхьа сан цуьнца цхьаьнакхетар хилла. Цо аьлларг дара, ша Iаш волу меттиг ша бех ца йо бохург. Чатаев даккхий хьекъалш долуш а, хIилланаш долуш а стаг вацара. Цхьа гIийла, миска адам дара иза".\nТбилисехь Чатаев Ахьмад вийна яздо зорбанашкахь\nЧатаев Ахьмад вийна я каравахана? Iедалша луш жоп дац...\nТбилисерчу операцехь лаьцна волчу Оьрсийчуьрчу вахархочо харц до, шена байинарш бевзар бохург\nШен Тбилисерчу хIусамехь тIемалой мичара бевллера ца хаьа долахочунна