ТIеман мотт даима а хуьлу маьттаза\nОьрсийчоьнан - Украинан конфликто кхоьллина васт "ватник".\nУкраинерчу Донбассехь лаьттачу конфликто, муьлххачу а тIамо санна, шина декъе бекъна нехан хьажамаш, кхетамаш, шаьш нах. Цуьнца цхьана техкина наха, вовшех кхардамаш, вовшашна маьттаза цIерш. И тайпа кхардамаш схьагулбина Маршо Радион корреспондента Бигг Клэра.\nТIом лаьттачу мехкашкахь кхоллало шатайпа лексикон. Цабезаман басарш, аларш, кхардамаш, сардамаш.\nУкраинерчу тIамо а кхоьллина дукха а терминаш. ХIорш ю уьш.\nОьрсаша шайн маьIна дуьллу оцу даше. Дуьненан ШолгIа тIом боьдуш, шен къам цхьаннех а дозуш ца хилийта гIерташ, къийсавеллачу украинахойн лидеран Бандера Степанан цIартIера схьаоьцуш ду «бандерахо» боху дош.\nЕвропехьа Украина гIоьртийла луучу наха Киеверчу МайдантIехь протесташ йолийча, царна реза доцчу Мосокохарчу Iедало баха долийра гуламхойх «бандеровцаш». Кремлехьа и нах гIерташ бацар дара Оьрсийчуьрчу политикашна цатовриг.\nУкраинан националистийн лидер Бандера хилла нацистийн Германица юкъарло лелош, цо Украина цайозучу кхачоре сатуьйсуш. ТIаьххьара ХIитлеран Iедало лаьцна иза а, цуьнан го а. 1959 шарахь вийна Бандера Степан, и вийнарш Советан Iедалан кхерамзаллин урхалла КГБ а лору историкаша.\nБамба чубуллуш, йина йовха бедар ю иза. Нохчаша цунах дукха хьолехь «тужурка» олу. И духар беламе даккхинарг долчух тера ду, механа иза дораха хиларрий, набахтешкахь кхобучу нахана луш хиларрий.\n«Ватник» бохучу даше диллина маьIна иштта ду: цхьа а нийсо а, гIиллакхаш а ца лоьруш, оьрсийн патриотизм айина лела стаг.\n«Ватникаш» билгалбовлу Iедална буьззина муьтIахь хиларца, Iамерка, Европа цаезарца, алссам къаьркъа молуш хиларца, оьрсийн къам уггаре а тоьлла къам ду дуьненахь бохучух тешаш хиларца.\n«Ватник» мила ву иштта дуьйцу оьрсийн меттан лингвиста Гусейнов Хьасана.\nГусейнов: «Ватник» - иза къен, даима а цхьа бедар лелош долу адам ду. Хьекъал гена а доцуш. Дукха ойла еш а доцуш. Стаг аьшнаш веш дош ду иза».\nСоциалан машанашкахь, зорбанехь шен беламе сурт а ду «ватникан».\n«Укр» боху дош данне а дац. Делахь а, украинахой аьшнашбархьама юкъадаьккхина иза. Шен Украинан цIе, хууш ду «окраина» - йист, доза бохург дуйла.\nУкраинахошна тIехь белахьама, «укр» боху кхардам цунах тера хезачу «укроп» даше а даьккхина. Ткъа «укроп», вайна ма-хаъара, оччам я циц ю.\n«Валенкаш» - айрдоцу машин мачаш. Шайн заманахь лараме а хилла уьш, Iай когаш бовха латторна. Хьалхачул кIезиг лелайо уьш хIинца, йисина, доккхачу декъанна, оьрсийн ярташкахь. Кхетамна генаваьлла воцуш, Iехавала атта волчу стагах олу хIинца «валенок». Украинера конфликт юхьара а оьцуш, "оьздавоцург", "шога оьрсийн Iовдал" бохучу маьIница йозало «валенок» термин.\nМайданутый - коьртах Майдан кхетта стаг бохучу маьIне диллало. Дахначу Iай, бIаьста Украинехь хийцамаш хиларе сатуьйсуш протесташкахь Iийначу нахаца дузуш ду и дош. Хьекъалх тилла, Украина йозуш йоцу пачхьалкх хуьлийла лууш хьийзачу стагах олу «майданутый», линвиста Гусейнов Хьасана бахарехь.\nГусейнов: «Майданутый» - иза ву Украинехь а вехаш, шен маршо къуйсуш, и къийсам коьрте баьлларг. Кхечу хIуман ойла а ца йо цо».\nПутиноид – Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир везарг.\nПравосекаш – «Аьрру сектор» олучу Украинан партин декъашхой, националисташ. «Сек» аьлла йолу дешан дакъалг украинахой маьттаза бохуш, оьрсашлахь лелачу эвхьазчу дашера схьаэцна ю.\nКолорадаш – Георгийн Iаьржа-можа цуьргаш духарца лелораш. Украинерчу Донбассехь Оьрсийчоьнехьа болчу гуламхоша лелон даххарх, даьржинчу цуьргаша елла царна и цIе. Украинан маршонехьа болчу наха олу иштта сепаратистех.\nIамеркарчу Клорадо-махкара яьржина лоручу, бошмашна кхерамечу чхьаьрвигах Георгийн цуьргаш тардеш даржийна «колорад» дош.\nХунта – иштта олу оьрсаша, Кремлехьа долчу зорбано а тIехь, Киевехь карчам хилча хьалхадаьллачу Iедалх.\nХьахийнарш йоцурш, кхин а ю Украинерчу конфликто вовшашца дарбинчу наха кхоьллина керла терминаш. Кхиерш-м яц, оьздангаллехь совца вайн лаам белахь, юьйцучохь а.\nЛингвисташна бан шортта болх баьккхина Украинан-Оьрсийчоьнан конфликто. Амма кхоллаелла терминаш агIонаш яккхиер йоцуш, оьздангаллин дозанаш а хедош ю, аьлла хета лингвистна Гусейнов Хьасанна.\nГусейнов: «Зингатий санна даьржа и дешнаш вайн маттаца. Царех мотт цIан а балур бац. И мотт бийца мегаш дац олуш стагга а вац Оьрсийчуьрчу школашкахь. Баккхийнаш и зулам дуйла ца кхеташ санна лела. Вай массо а кхетаман кризисехь ду».\nУкраина - Оьрсийчоь: маьттаза лексикон


Ходорковский - Путин: къовсам марсаболуш бу\nХодорковский Михаила Британехь политикан тховкIело еха мега.\nШи шо хьалха Путинан сацамца набахтера арахецна волу Ходорковский Михаил юха а лаца сацам бина Москохарчу кхело.\nШа Ходорковский карарчу хенахь Швейцарехь вехаш ву, амма хаамийн гIирсашкахь даьржина, цо кесталгIа Британехь политикан тховкIело еха там бу аьлла.\nХодорковский Михаил ши шо хьалха набахтера арахеца сацам тIеэцнарг Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир вара. ХIетахь Ходорковскин нана кIелйисина цомгуш хиларх бахьана а дина, маьрша ваьккхира цо.\nБакъду, цкъа мацах ЮКОС мехкадаьттан концернан куьйгалхо а, Оьрсийчохь уггаре а тароне стаг а хилла волу Ходорковский дIахецнарг Путин Владимир хиллехь а, хIинца шозлагIчу гуонехь иза лаца сацам Оьрсийчоьнан президентера бац, аьлла дIахьедар дина Кремлан коьртачу гIентан ден пресс-секретара Песков Дмитрийс.\n„Талламаш цунна дуьхьал теттинчу бехкашца боьзна бу. Вайн талламхоша цунна бехкедуьллуш дерг хIинца экономикца доьзна дац, иза стаг верца доьзна ду“, - иштта элира цо РИА Новости агенталлица шен цу хьокъехь хиллачу къамелехь.\nПесковс дуьйцуш долу стаг вер I999-чу шарахь Нефтеюганск гIалин да хилла волу Петухов вер ду. Оьрсийн Iедалхоша чIагIдарехь, хIетахь цу гIалин коьрта фирма хилла йолчу ЮКОСо пачхьалкхан бюджете ясакхаш ца ло аьлла Петуховс бехк баьккхинчул тIаьхьа Ходорковскийс шен гIовсашка омра дина хилла, и стаг ве аьлла. Цул тIаьхьа дукха хан ялале Петуховс киллерша вийна карийра.\nИ бехкаш, ала догIу, Ходорковскин хьалха а дуьхьал туьттуш дара. Амма хIетте а Путин Владимирс шен омрица набахтера маьрша ваьккхина волу Оьрсийчоьнан уггаре а вевзаш волчу тутмакхна дуьхьал хIинца юха а зуламан гIуллакх схьаделларан бахьана Петухов верехь Ходорковский ловзийначу я ца ловзийначу ролехь ца го политологна Асхабов Хьамзатна.\nИза тешна ву, ЮКОСана экс-куьйгалхо кхин цкъа а оьрсийн талламхоша юхьарлацар ХIаагерчу кхело цу концернан куьйгалхошна 50 миллиард доллар компенсаци ялар Оьрсийчоьнна тIедожорца доьзна ду аьлла.\nАсхабов: „Ходорковский лаьцначул тIаьхьа цуьнан арахь бисина я бевдда кIелхьарабевлла болчу накъосташа дуьненаюкъарчу кхеле латкъам бинера, шайгара харцонца Iедало концерн дIаяьккхина, шайна компенса ло аьлла. Ткъа иза арахоьцуш цу кхеле беллачу латкъаман хьокъехь цуьнан Iедалца цхьа муьлха а хилла а барт хиллийла кхеташ дара.\nАмма кхело шен сацам бира, инзаре дукха ахча ЮКОСан долахой хиллачарна такхар Оьрсийчоьнна тIе а дожош. Суна хетарехь, коьрта бахьана цу компенсацех лаьцна ХIаагерчу кхело бинчу сацамехь ду. Оьрсийчоь и ахча такха лууш ца хилар кхеташ ду“.\nЦу юкъана Ходорковский ша шена дуьхьал тоьттучу керлачу бехкашна шек вац бохуш дIахьедарш деш ву хаамийн гIирсашкахь. Цуо а дуьйзира, ша юха а лаца сацам бина хилар ЮКОСана долахой хиллачарна 50 миллиард доллар такха Оьрсийчоьнна тIедожорца.\nЦул совнаха, БиБиСи агенталлица шен хиллачу къамелехь Ходорковскис элира, 2016-чу шарахь Пачхьалкхан Думе хила безаш харжамаш болчу хьолехь Кремлана ша дукха кхераме духьахьалонча хетта аьлла.\nЦуьнца цхьаьна Ходорковскийс шайхалла дира, 10 шо а далале Оьрсийчуьра режим юхур а ю, ша цу тIехь шега лацалуш долу дакъа а лоцур ду, аьлла. Ткъа цкъачунна цо ша Британехь политикан тховкIело еха мега элира.\nАсхабов: "Оьрсийчоь и ахча такха лууш ца хилар кхеташ ду..."


ТIемах дувца очерк — Сердало\nСийлахь-боккхача Даьймехка тIема тема цIаккха къалуш, хийрайоалаш яц вай мехка бахача нахá. Цун ший бахьан а да. Боккха мах ба советски халкъо цу коталонах беннар. Ткъо миллион совгIа нах бовр – уж бегаш бац. 60 шу хьалха, 1958 шера, ший бIаргашта бIаргадайна а ше лайна а хIамаш дувцаш, «Советски сага лоIам» яха очерк язъяьй Зязиков Хьусена Бахьаудина. Вайна ховш ма хиллара, из ший лоIамагIа тIем тIа ваха хиннав. Политрукий курсашка из вагIача хана, цунца дешаш хиннав тIехьагIа Советски Союза Турпал хинна, татрий къаман гIорваьнна поэт Джалиль Муса.\nЗязиковс ший очерка тIа дувц шоаш моастагIчун гонна юкъе бисарах а цу юкъера ара мишта бовла лаьрхIар а. ЗIамигача тоабашта бекъабенна ца баьлча, моастагIчо атта зувргболаш хиннаб уж. Бакъда ден-бус никъ бича, цу зIамигача тоабаех юха а хьахулаш хиннад тIема доакъош, кхыбола эскархой хьабеттабалар бахьан долаш.\nМоастагIашта кара ца яхийта шоай типографех а герзех а фу дора; дIахо бе безача наькъа хьакъехьа фу дувцар; бус царга тIа царг ца отташ шоаш мишта шеллора, царех тара кхыдола дешаш дийцад йоазонхочо цу очерка тIа. Бакъда эггара хьалха цо белгалъяьккхар я советски сага майрал, моастагIа эшаваь, цунгара котало яккхара тIаберзабаь лоIам. Из лоIам ба фашисташта кагбе а эшабе а цамогаш хиннар, вай мохк котбаьккхар. Денал долаш гу вайна полка кертте латташ вола Михайлов, полковника адъютант Захаров, къаьстта а садехка майра ва рота командир Соколов. Уж санна бола нах бахьан долаш, боккха толам баьккхаб вай эскаро.\nЮвцаш йола очерк Iомаяьй школе дешаш долча бераша, цунга гIолла хайнад царна тIемах дола бакъдар, вай халкъа турпалий гIулакхаш а дайзад. Вешта аьлча, шоай мохк лорабеш мишта лаьттаб вай дай бакъдолча масалашца довзийт цу йоазоно. Из очерк даим яхаргья аьнна хет, вай мохк мел латтача хана.\n← Мохк хьалботтачар цIайца\nМехкдаьттхоех дола книжка →\nФлора и фауна родных мест ИСЧЕЗАЮЩИЕ ВЕЛИКАНЫ


1. ХIай иман диллинарш! Кхочушбе чIагIамаш; хьанал дина шуна бежанаш, шуна /хьарам ду аьлла/ дийцина хилла доцурш а‚ шу ихьрам дихкина долуш экханна таллар доцург а. Баккъалла а, Дела хьукам деш ву шена луъург.\n2. ХIай иман диллинарш! Аша хьанал ма де Делан Iадаташ /Дала хьарам динарг хьанал ма де/‚ хьарам беттанаш а‚ хьаьжин цIа чу гIурбанна далийна долу бежана а /ма диэ и/‚ шайн логах туьтеш кхазийна долу бежанаш а‚ хьарам цIийнан (КаIба‚ хьаьжин цIа) тIебаьхкина нах‚ шайн Кхиош-кхобучуьнгара дозалле а‚ резахиларе а догдохуш болу /лийра уьш‚ тергал де и хьурматаш/. Шаьш хьаьж дихкина девлча‚ таллар де шайна акхарошна. Шу Хьарам Маьждиге (хьалха) ца дуьтуш хилла болчаьрга шун болчу цабезамо шу ма дуьгийла (хIинца) царна тIелатарна (Делан дозанех довларна тIе). Аша вовшийн гIо лаца диканна тIехь‚ Делах кхерарна тIехь. Аша вовшийн гIо ма лаца къин тIехь‚ тIелатарна тIехь. Шу Делах кхера /и ца дан/. Баккъалла а, и Дела бекхам чIогIа болуш ву.\n3. Шуна хьарам йина къен елла хIума а‚ цIий а‚ хьакхин жижиг а‚ Дела воцчун цIар тIехь дийна /бежана/ а‚ лаг таIийна (са дуькъна) дийнарг а‚ шена хIума тоьхна дийнарг а‚ лакхара охьадоьжна делларг а‚ кхечо маIа тоьхна дийнарг а‚ экхано дийнарг а, аша цIандина доцург (экхано лаьцначул таьхьа аша хьакха деззачу кепара урс хаькхна делахь – мегар ду даа)‚ жIарана тIехь урс хьаькхнарг а‚ аша пхашца декъна хилларг а. И песакъ хIума ду. Тахана дог диллина керстанаша шун динах. Шу царех ма кхера. Шу соьх кхера. Тахана чекхдаьккхина Аса шуна шун дин‚ кхочушдина шуна Сайн ниIмат. Реза хилла Со шуна Ислам дин хиларца. Нагахь санна чIогIачу мацаллехь /царех хIума/ яа кхетахь цхьаннена, ша къа дарна тIегIерташ воцуш‚– баккъалла а, Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ма ву /цу хьарам йолчух кIеззиг хIума яа мегар ду цунна ца вала/.\n4. Хьоьга хоьтту цара: "ХIун хьанал йина ю шайна /яа/?" бохуш. Ахьа ала: "Хьанал йина шуна цIена хIуманаш а‚ Дала шайна Iамийнчух – аша Iамийна хилла долчу дйинато лаьцнарг а‚ аша даа цо шайна лаьцначух‚ Делан цIе хьахае цунна тIехь‚ Делах кхера шу. Баккъалла а, и Дела хьесап сиха деш ву".\n5. Тахана хьанал йина шуна цIена хIуманаш‚ жайнан оIлан кхача а хьанал бу шуна‚ шун кхача хьанал бу царна‚ муъма нехан цIена гIиллакхе зударий /нахаца ца лелаш берш/‚ шул хьалха шайга жайна доссийначеран цIена гIиллакхе зударий /нахаца ца лелаш берш/ хьанал бу шуна‚ аша церан мах белча‚ шу боьханиг дан гIерташ ца хилча‚ доттагIа лаца гIерташ дацахь. Иман харцдеш милла велахь а – цуьнан Iамал яйна‚ эхартахь и хир ву эшначарех.\n6. ХIай иман диллинарш! Шаьш ламазна хIуттуш шайн яххьаш йила‚ куьйгаш а дила гоьлашна тIекхаччалц‚ шайн коьртах хи тоха‚ когаш била хьорканашка кхаччалц. Шайца боьха хи делахь – лийча. Нагахь санна шу цомгуш делахь‚ я новкъахь делахь‚ я шух цхьаъ хинара вахна веънехь‚ я шу зударех хьакхаделлехь‚ шуна хи ца карадахь – тайм де цIенчу лаьттаца‚ аша хьакха цунах шайн яххьийх а‚ куьйгех а. Шуна хало ян лууш вац Дела‚ мухха делахь а, шу цIандан лууш ву И. Шен ниIмат шуна кхочушхилийтархьама‚ шу хилахьара баркалла олуш.\n7. Аша дагадаийта шайна хилла Делан ниIмат‚ Цуьнан барт ша шуьца бина хилла болу‚ шаьш алар /дагадаийта/: "Хезаш ду‚ муьтIахь ду"‚- аьлла. Шу Делах кхералаш баккъалла а, и Дела Ша хууш ма ву дегнашкахь дерг.\n8. ХIай иман диллинарш! Шу хилалаш хIиттина Далла тешаш хилла нийсонца. Цхьана нахе болчу цабезамо шу ма дуьгийла нийсо ца ярна тIе‚ нийсо елаш‚ и герга ю Делах кхерарна‚ шу Делах кхералаш. Баккъалла а, и Дела сов дика хууш ву аша дийриг.\n9. Дала ваIда йина: иман диллинчарна а‚ дика Iамалш йиначарна а – царна хир ду гечдар а‚ сийлахь-йоккха ял а.\n10. (Дин) керстадина‚ Тхан аяташ харцдинарш – уьш бу жоьжахатин дай.\n11. ХIай иман диллинарш! Аша дагадаийта шайна тIехь хилла долу Делан ниIмат. Цхьа къам ма дарий бала кхаьчна шуна тIе куьйгаш кховдо – Цо духатеттира шух церан куьйгаш. Шу Делах кхералаш‚ Далла тIетевжийла муъманах.\n12. Дала барт бира бану Исраилашца /Исраилан кIенташца/‚ царех шийтта тешаме стаг вахийтира Оха‚ Дала элира: "Со шуьца ву, аша ламаз хIоттадахь а‚ закат лахь а‚ Сан элчанех а тешахь‚ аша церан гIо а лацахь‚ аша Далла /юхалург/ хаза декхар лахь – шун вонаш дойур ма ду Аса‚ бошмашна чу (ялсамане) духкур ма ду шу‚ шена бухахула татолаш оьхуш долчу. Цул тIаьхьа шух керстаналла динарг – тилийнарг ма ву и нийса некъ.\n13. Цара и шайн ваIда (барт) йохорна неIалт аьлла Оха царна‚ церан дегнаш дина къиза‚ дош хийцош бу уьш шен меттигера. Дицдина цара /Дала/ шайга /хьехамца/ доссина хиллачух цхьа дакъа. Хьо (хIай Мухьаммад) дIатилар ма вац цаьргара тешна бехкан тIекхиарх (хIинца а)‚ царех цхьа кIеззиг берш боцурш‚ къинтIера вала царна‚ гечде царна. Баккъалла а, Далла дукхабеза диканиг деш берш.\n14. Оха ваIда ийцира тхо насарой (христианаш) ду аьллачаьргара‚ цара а дицдира цхьа дакъа шеца шайна хьехам бина хилла долчух‚ царна юкъатесира Оха мостагIалла а‚ оьгIазло а къематде хIотталц‚ тIаккха дуьйцур ду Дала‚ хIун деш уьш хилла, аьлла.\n15. ХIай жайнан охIла! Веъна шуьга Тхан элча‚ аша жайнах хьулдеш хилла долу дуккханиг шуна билгалдеш волу‚ дукханиг гучу ца доккхуш а дуьту цо. Деъна шуьга Делера нур а‚ билгала жайна а.\n16. Цуьнца нисво Дала Ша резахиларна тIехьахIоьттинарг машаран некъашка‚ боданашкара нуьре арабоху Цо уьш Шен лаамца‚ нисбо Цо уьш нийсачу новкъа.\n17. Керстаналла дина шаьш аьллачара: "Баккъалла а, Дела - И ма ву Марьяман кIант Масихь (Христос‚ хьакхийнарг – помазанный)". Ахьа ала: "Делера цхьанне хIуманна дола далуш мила ву, Цунна лиъча хIаллакван Марьяман кIант Масихь а‚ цуьнан нана а‚ лаьттахь мел дерг а?" Делан ма ду стигланийн а‚ лаьттан а долалла‚ царна юккъехь дерг а. Шена луург кхуллуш ву И. И Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ма ву.\n18. Жуьгташа а‚ насараша а элира: "Тхо ду Делан кIентий а‚ цуьнан дукхадезарш". Ахьа ала: "Ткъа шуна Iазап хIунда до Цо шун къинош бахьнехь? ХIан-хIа‚ шу адамаш ду Цо кхоьллинчарех. Шена луучунна гечдийр ду Цо‚ Шена луучунна Iазап дийр ду. Делан ду стигланийн а‚ лаьттан а долалла‚ царна юккъехь дерг а‚ Цуьнга ду /массеран тIаьххьара/ дIадерзар".\n19. ХIай жайнан охIла! Веъна шуьга Тхан элча билгаладоккхуш шуна (хIуманаш) элчанаш бахкар хединчу муьрехь‚ шуьга ца алийтархьама: "Ца веъна тхоьга кхаъ боккхург‚ ца веъна тхоьга кхерам тосург". Веъна шуьга кхаъ боккхург а‚ веъна шуьга кхерам тосург а. Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ма ву.\n20. /Хьахаде/ Мусас ма аьллера шен къоме: "ХIай сан къам‚ дагадаийта шайна тIехь хилла долу Делан ниIмат: Цо шуна юккъехь пайхамарш хилийтира‚ шух бира паччахьаш, (ФирIавнан йийсарех хьалха дехира шу)‚ шуна делира Iаламах цхьаннена ца делларг.\n21. ХIай сан къам! Чу гIо Дезачу латта (Байтул Мукъаддис – Иерусалим)‚ Дала шуна тIедиллина долчу‚ духа ма довла‚ тIаккха шу эшначаьрга доьрзур ду".\n22. Цара элира: "ХIай Муса‚ цу чохь цхьа нуьцкъала къам ду‚ тхо даххане а цу чу гIур ма дац уьш ара бовллалц цу чуьра. Уьш ара бевлча цу чуьра – тхо чу гIур ду".\n23. Кхоьруш болчарех шина стага элира‚ Дала шайна ниIмат (бакъ дин) делла болчу: "Чу гIо царна неIарехула‚ шу цу чу дахча – шу тоьлла ду. Далла тIетовжа‚ шаьш тешаш делахь".\n24. Цара элира: "ХIай Муса‚ тхо цкъа а цу чу гIур ма дац‚ уьш цу чохь мел лаьтта‚ хьада хьо а, хьан Кхиош-кхобург а гIо‚ лата шу шиъ‚ тхо кхузахь хевшина Iийр ду".\n25. Цо элира (Мусас): "Сан Кхиош-кхобуш волу (Дела)‚ со дола деш ма вац сан син а‚ сан вешин а бен‚ дIакъастаде тхо хIокху песакъ къомах /Хьан нийсачу хьукмаца/".\n26. Элира (Дала): "Царна хьарам ю иза (Иерусалим‚ Палестина) шовзткъа шарахь‚ бевлла лелар бу уьш лаьттахула‚ ахьа гIайгIа ма е песакъ къомах".\n27. Дийца царна Адаман шина кIантах (Къабилах а, ХIабилах а) лаьцна. Баккъалла а, цара шиммо а гIурба дийнера‚ цхьаннан (ХIабилан) и къобал хилира‚ вукхуьнан (Къабилан) и къобал ца хилира. Цо (Къабила) элира: "Аса войур ву хьо". Цо (ХIабила) элира: "Дала къабалдо кхоьруш болчийн,\n28. Ахьа суна хьан куьйг айахь со вен‚ аса айдийр ма дац сайн куьйг хьо вен. Баккъалла а, со кхоьру Делах‚ Iаламийн Дех.\n29. Суна лаьа хьо верза /Далла тIе/ сан къица а‚ хьан къица а – тIаккха хьо хир ву цIеран дайх. И бу бекхам зуламхошна".\n30. Хаздира цунна шен сино шен ваша вен‚ цо (Къабила) и (ХIабил) вийра‚ – и хилира эшначарех.\n31. Дала къиг яхийтира латта охкуш цунна гайтархьама‚ муха хьулдо шен вешин дакъа. Цо элира: "ОхI‚ ма дакъазваьлла со‚ цу къийгах тарваллал‚ хьулдан (ца могуш) суна сайн вешин дакъа". И хилира дохковаьллачарех.\n32. Цунна дуьхьа яздира Оха Исраилан кIенташка: са (хIаллак) динарг‚ сина дуьхьал я лаьттахь лелочу вочу хIуманна дуьхьал доцуш‚ массо нах (хIаллак) бинарг санна ву. И дендинарг – массо нах денбинарг санна ву. Цаьрга баьхкина Тхан элчанаш билгалонашца (Делан аяташца)‚ тIаккха, баккъалла а, дукхахберш царех цул тIаьхьа а лаьттахь тIаламза бу.\n33. Делаца а‚ Цуьнан элчанца а тIом беш болчеран а‚ лаьттахь боьханиг даржо гIертачеран а бекхам бу уьш байар‚ я ирх охкар‚ я церан куьйгаш а‚ когаш а хедор дуьхь-дуьхьал дерш (берш) ‚ я махкара арабахар. Иза царна дуьненахь а сийсаза хилар ду‚ эхартахь царна доккха долу Iазап ду.\n34. Шу шайна тIедерзале тоба динарш боцурш. Шуна хаалаш, Дела гечдеш а‚ къинхетаме а хилар.\n35. ХIай иман диллинарш! Делах кхералаш‚ Цунна /муьтIахь хиларца, Iибадат дарца/ герга гIо некъаш лахалаш‚ Цуьнан дуьхьа къийсалаш – шу даккхийдедан там бу.\n36. Баккъалла а, керстанашна лаьттахь мел дерг а‚ цуьнца кхин и саннарг хилча а къематдийнан Iазапна дуьхьал дала /цунах кIелхьарвалархьама/ – къобалдийр дацара цаьргара. Царна лазош долу Iазап ду.\n37. Луур долуш бу уьш цIергара арабовла‚ бевр бац уьш цу чуьра ара. Царна хIоттийна Iазап хир ду.\n38. Къу – боьрша стаг а‚ къу зуда а – дIахедаде церан шиннен а куьйгаш бекхамна, цара лачкъийначуьнца‚ Делера таIзарна. И Дела веза а‚ хьукаме а ву.\n39. Шен зуламал тIаьхьа тоба динарг а‚ тIаккха дика Iамалш йинарг а, – баккъалла а, Дала гечдийр ду цунна. Баккъалла а, Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ву.\n40. Хьуна хаац и Дела хилар стигланийн а‚ лаьттан а долалла Шегахь долуш‚ Шена луучунна Iазап до Цо‚ Шена луучунна гечдо. И Дела массо хIуманна тIехь ницкъ болуш ву.\n41. ХIай элча! Хьо пошме ма войла керстаналлехь сихбеллачара‚ шаьш аьлла хилла болчарех багахь: "Тешна тхо". Тешна дац церан дегнаш. Шаьш жуьгтий хиллачарех бу ладоьгIуш берш харцдолчуьнга‚ ладоьгIуш берш кхечу нахе‚ хьо волчу беъна а боцчу. Уьш бу дош шен меттигера дIадоккхуш‚ кхечухьа хIиттош. Цара олу: "И шайга деллехь – схьалаца‚ шайга ца деллехь – ларло". Дала шена питана лууш волчунна – цунна Делера цхьанне хIуманна доладийр дац ахьа. Уьш бу Далла шайн дегнаш цIандан ца лууш берш. Царна дуьненахь сийсазалла ю‚ эхартахь царна доккха Iазап ду.\n42. ЛадоьгIурш бу уьш харцдолчуьнга‚ юурш бу уьш хьарам мел ерг. Уьш хьо волчу багIахь‚ хьукам де царна юккъехь‚ я дIатила царех. Хьо царех дIатилча‚ хIумма зен дийр дац цара хьуна. Айхьа хьукам деш‚ нийсонца хьукам де царна юккъехь. Баккъалла а, Далла беза нийсо лелораш.\n43. Хьоьга хьукам муха дойту цара? Цаьргахь Товрат ма дуй‚ шена чохь Делан хьукам долуш? ТIаккха цул тIаьхьа а дIабоьрзу уьш /Делан некъах/ – бац уьш муъма нах.\n44. Баккъалла а, Оха охьадоссийна Товрат (Мусага)‚ шена чохь нийса некъ а‚ нур а долуш. Цуьнца хьукам до жуьгташна (Делан гIуллакхна) муьтIахь хилла болчу пайхамараша а‚ (цуьнца хьукам до) раббанаша а‚ ахьбараша а (жуьгтийн Iелам нах) Делан жайнах шайна Iалашдина хиллачуьнца‚ уьш хилира цу тIехь тешаш. Шу нахах ма кхера‚ шу кхера Соьх‚ ма дохка Сан аяташ кIеззигчу мехах. Дала доссийначуьнца хьукам ца дийриг – иза керста ву /и Делан хьукам цадезаш велахь/.\n45. Оха тIедиллина царна цу (Товратан) чохь: са – сица‚ бIаьрг – бIаьргаца‚ мара – мерца‚ лерг – лергаца‚ церг – цергаца‚ чевнаш йоькхур ю, аьлла. Цхьаммо гечдахь‚ и цунна кафарат (къинойх цIанвар) ду. Дала доссийначуьнца (нийса) хьукам ца деш берш – уьш бу зуламхой.\n46. Царна тIаьххье ваийтира Оха Марьяман кIант Iиса‚ бакъдеш шена хьалха хилла Товрат. Цуьнга делира Оха Инжил‚ шен чохь нийса некъ а‚ нур а долуш‚ ша бакъдеш долу шена хьалха хилла Товрат‚ ша нийса некъ а, /Делах/ кхоьруш болчарна хьехам а хилла долу.\n47. Инжилан охIлано хьукам дойла шайга цу чохь доссийначуьнца. Дала доссийначуьнца хьукам деш боцурш – уьш песакъаш бу (Далла дуьхьал баьлларш).\n48. Хьоьга доссийна Оха жайна бакъдолчуьнца‚ ша бакъдеш шена хьалха хилла жайна‚ ша иза Iалашдеш а долу. Ахь хьукам де царна юккъехь Дала хьайга доссийначуьнца‚ церан синлаамашна тIаьхьа ма хIотта хьайга деъна долчу бакъдолчух. Шух хIоранна Оха шарI дина‚ (динехь) билгала некъ бина (минхIаж). Далла лиъна хиллехьара цхьана умматах дийр дара шу‚ мухха делахь а, шу таллархьама Ша шуна деллачуьнгахь (хилийтина Цо дуккха динаш). Диканашна тIехь къовса (вовшашца)‚ Деле ду шун массеран дIадерзар‚ тIаккха дуьйцур ду Цо шуьга аша хилпалонаш йина хилларг.\n49. (И доссийна Оха хьоьга омра деш): хьукам де царна юккъехь Дала доссийначуьнца‚ церан синлаамашна тIаьхьа ма ваза‚ ларло царех хьо цара дIатилаварх цхьадолчу Дала хьоьга доссийначух. Уьш дIаберзахь‚ хьуна хаалахь Дела лууш хилар уьш балане леца церан цхьадолчу къиношца. Баккъалла а, нахах дуккхахберш песакъаш ма бу.\n50. ЖехIаллин хьукамна тIетийжа уьш, ткъа? Мила ву, ткъа, Делал хьукам хаза деш тешаш долчу къомана?\n51. ХIай иман диллинарш! Аша ма лаца жуьгтий а‚ насараш а шайн доттагIий. Царах цхьаберш доттагIий бу вукхарна. Шух царех шена доттагIий лецнарг, – баккъалла а, и царех ву. Баккъалла а, Дала ца нисдо зуламе къам.\n52. Хьуна гуш бу и шайн дегнашкахь цамгар ерш (песакъаш я мунепикъаш) сихлуш цаьргахь‚ олуш: "Тхо кхоьруш ду тхуна (хIара) гIуллакх цхьана балане хьовза" Дала тарло Шегара толам бан‚ я цхьа гIуллакх дан – тIаккха уьш ма буьсу шаьш хьулдинчух шайлахь дохкобевлла.\n53. Иман диллинчара олу: хIорш бу и шайн чIогIа дуйнаш Делаца биънарш, шаьш баккъалла а, шуьца ду‚ бохуш. ДIаевлла церан Iамалш. Эшнарш хили уьш.\n54. ХIай иман диллинарш! Шух милла шен (ислам) динера дIаваьлча – тIаккха доуьйтур ду Дала цхьа къам‚ Цунна (Далла) уьш безаш‚ царна Иза везаш‚ муъма нахана шаьш атта а болуш‚ керстанашна хала а болуш‚ Делан новкъахь къуьйсуш‚ тIехтохам бечун тIехтохамах ца кхоьруш. И Делан комаьршалла ду‚ Шена луучунна и доуьйту Цо. И Дела шорто йолуш а ву‚ Iилма долуш а ву.\n55. Баккъалла а, шун доттагIа Дела ву‚ Цуьнан элча ву‚ иман диллинарш а бу‚ шаьш ламаз хIоттадеш болу‚ шаьш закат а луш болу‚ шаьш гора а хIуьттуш болу.\n56. Дела а‚ Цуьнан элча а, иман диллинарш а доттагIий лаьцнарг, – баккъалла а, Делан тоба – уьш бу толам боккхуш.\n57. ХIай иман диллинарш! Аша ма лаца шун дин беламе а‚ ловзаре а даьккхина, шул хьалха шайга жайна даийтинчарех берш а‚ керстанаш а доттагIий (доладийраш). Шу Делах кхера, шаьш иман диллина делахь.\n58. Аша ламазе кхайкхича и беламе а‚ ловзаре а оьцу цара. И ду уьш хиларна ша ойла ца еш долу къам.\n59. Ахьа ала: "ХIай жайнан охIла! Аша бекхам бо тхуна деккъа Оха иман диллина хиларна Деле‚ тхайга доссийначуьнга а‚ хьалха доссийначуьнга а‚ шух дуккханнаш песакъаш хиларна а".\n60. Ахьа ала: "Аса дIахоуьйту шуьга цул а вониг бекхам хиларца Делан гергахьара? Уьш бу Дала шайна неIалт аьлларш‚ И шайна оьгIазвахнарш‚ Цо шайх маймалш а‚ хьакхарчий а йинарш а‚ тIагIутана шаьш Iибадат динарш а. Уьш бу вонаш (шайна хир йолчу) меттигца‚ уггар тилла берш нийсачу некъах".\n61. Шу долчу баьхкича /жуьгтий, мунепикъаш/ цара олу: "Тхо иман диллина ду"‚ уьш-м /шу долчу/ баьхкина ма бара керстаналлица‚ – уьш /шу долчуьра/ ара ма бевли цуьнца. И Дела дика хууш ву-кх цара хьулдеш хилларг.\n62. Хьуна го царех дукхахберш сихлуш къа дарехь а‚ мостагIалла лелорехь а‚ хьарам хIума даарехь а. Ма вон хIума ду-кх цара деш хилларг!\n63. Уьш хIунда раббанаша а‚ ахьбараша а буха ца туху къахиларан дашан а‚ хьарам мел дерг а цара даарх а? Ма вон ду цара деш хилларг!\n64. Жуьгташа элира: "Делан куьг дихкина ду". Куьйгаш дихкина-кх церан. НеIалт аьлла царна шаьш дуьйцучунна. Цуьнан (Делан) ши куьг даржийна ду‚ Шена луучунна рицкъа луш ву И. Царех дукхахберш совбохур бу хьан Кхиош-кхобучуьнгара хьоьга доссийначо къизаллица а‚ керстаналлица а. Царна юкъа мостагIалла а‚ оьгIазло а кхоьссина Оха къематде кхаччалц. Цара цIе мел латий тIамна‚ Дала яйира и. Лаьттахь пассад дерг (боьха хIуманаш) даржадо цара. Далла дезац пассад деш берш.\n65. Жайнан охIлано иман диллина хиллехьара‚ (Делах) кхоьруш хиллехьара‚ церан вонаш (къинош) дIадохур дара Оха царех‚ ниIматан ялсамане чу бухкур бара уьш.\n66. Товрат а‚ Инжил а‚ кхин шайн Кхиош-кхобучуьнгара шайга охьадоссийнарг хIоттадеш уьш белахьара‚ шайна лакхахь а‚ когий бухахь а дерг дуур дара цара. Царех нийса уммат а ду. Царех дукхахберш вон хилла шаьш дечуьнца.\n67. ХIай элча! ДIакхачаде хьайга хьан Кхиош-кхобучуьнгара охьадоссинарг. Ахьа и ца дахь – ахьа кхочуш ца дина Цуьнан элчалла. Дала ларор ву хьо нахах. Баккъалла а, Дала ца нисдо керста къам.\n68. Ахьа ала: "ХIай жайнан охIла! Шу цхьанне хIуманна тIехь дац аша Товрат а‚ Инжил а‚ кхин шайн Кхиош-кхобучуьнгара шайга доссинарг а хIоттадалц". Хьоьга хьан Кхиош-кхобучуьнгара доьссинчо алсамбахаза буьтур ма бац царех дукхахберш зулам дарехь а‚ керстаналлехь а. Хьо сингаттаме ма хила керста къам бахьанехь.\n69. Баккъалла а, иман диллинарш а‚ жуьгтий а‚ сабиунаш а‚ насарой а – /царех/ Деле а‚ тIаьхьарчу дийне а иман а диллинарг‚ дика Iамал а йинарг /милла велахь а/ – царна кхерам бац‚ уьш сингаттаме хир бац.\n70. Исраилан кIенташца барт бира Оха /цара Деле а‚ цуьнан элчанашка а иман дуьллур ду аьлла/‚ цаьрга элчанаш а бахкийтира. Шайга элча мел веъча‚ шайн синошна дезарг ца дохьуш‚ цхьаберш харцбира цара‚ цхьаберш бойура.\n71. Царна моьтттура питана хир дац‚ бIаьрзе а‚ къора а хилира уьш‚ тIаккха Дала царна гечдира. ТIаккха царех дукхахберш /юха а/ бIаьрзе а‚ къора а хилира. Дела гуш ма ву цара дийриг.\n72. Керстаналла дина шаьш аьлла болчара: "Баккъалла а, Дела – Марьяман кIант Масихь ву" (Iиса). Масихьа аьлла: "ХIай Исраилан кIентий! АллахIана Iибадат де – сан Далла а‚ шун Далла а. Баккъалла а, милла велахь а, Делаца накъост лаьцна‚ Дала цунна хьарам йина ялсамани‚ цуьнан чугIойла (жоьжахатин) цIе ю. Зуламхошна гIоьнчий ма бац.\n73. Керстаналла дина шаьш аьлла болчара: "Баккъалла а, Дела ву кхааннан кхоалгIаниг". Цхьа а кхин дела вац и ша цхьа Дела воцург. Шаьш олучух уьш ца совцахь – царех шаьш керстанаш хилларш лазош долчу Iазапо схьалоьцур ма бу.\n74. Деле тоба хIунда ца до цара‚ цуьнга гечдар а хIунда ца доьху? И Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ма ву.\n75. Марьяман кIант Масихь ма вац элча бен‚ цул хьалха а дIабахана элчанаш‚ цуьнан нана ю уггар бакълуьйш ерг. Уьш шиъа а хилла кхача бууш. Хьажал‚ муха билгалдеш ду Тхо царна аяташ‚ тIаккха хьажал‚ муха Iехийна уьш (шайтIано).\n76. Ахьа ала: "Аша Iибадат до, ткъа, Дела а вуьтий, шен долахь шуна зен а‚ я пайда а боцучунна? И Дела Ша хезаш а‚ хууш а ма ву".\n77. Ахьа ала: "ХIай жайнан охIла‚ шайн динехь дукха тIех ма довла бакъдерг доцучохь‚ шу тIаьхьа ма хIитта цхьана къоман дезаршна‚ ша хьалха тиладелла долчу къоман‚ цо дукхахберш тилийна‚ нийсачу новкъах ша а тиладелла".\n78. Исраилан кIентех керстаналла диначарна неIалт аьлла Давудан а‚ Марьяман кIант Iийсан а багенаца. И – цара йина Iесаллина а‚ уьш дозанех бовлуш хиларна а ду.\n79. Уьш хилла шаьш динчу вочунна вовшашка нехIи ца деш. Ма вон ду-кх цара деш хилларг!\n80. Хьуна го царех /жуьгтех/ дукхахберш бу керстаналла диначарех доттагIий беш. Ма вон ду-кх цара шайна хьалхадаьккхинарг – Дела шайна оьгIазвахийтарехь а‚ Iазапан чохь а уьш гуттар буьсур ма бу.\n81. Делах а‚ пайхамарах а‚ цуьнга доссинчух а уьш тешаш хиллехьара‚ уьш доттагIий /валеш/ бина лоьцур а бацара цара‚ мухха делахь а, царех дукхахберш песакъаш бу.\n82. Хьуна а карор ма бу иман диллинчарна мостагIаллица нахах уггаре чIогIа берш жуьгтий а‚ шаьш ширк динарш а. Хьуна а карор ма бу царех иман диллинчарна безамца уггаре гергара берш, шаьш аьлларш: "Баккъалла а, тхо насарий (христианаш) ду". Иза царех къиссисаш (мозгIараш) а‚ рухIбанаш (монахаш) а хиларна а‚ цара куралла ца ярна а ду /иштта Эфиопера насараша хаза тIелецира шайн тIебаьхкина хилла болу бусулбанаш/ .\n83. Шайна хезча элчане доссинарг хьуна го церан бIаьргаш бIаьрхийх буьзна шайна девзина бакъдолчух. Цара олу: "Тхан Кхиош-кхобург‚ Оха иман диллина. Тхо (Ахь) дIаязделахь шахIадат далочаьрца.\n84. Тхуна хIун ду ца теша Деле а‚ Цо тхоьга деъначу бакъдолчуьнга а‚ тхо чIогIа лууш ду тхан Кхиош-кхобучо тхо чудохуьйтийла (ялсамани чу) дикачу къомаца".\n85. Дала миэл белира царна цара аьллачунна дуьхьал – бошмаш (ялсамане)‚ шайн бухахула татолаш оьхуш йолу‚ гуттар лаьттар бу уьш цу чохь. И бу дикачеран бекхам.\n86. Цатешарш а‚ Тхан аяташ харц динарш а – уьш бу жоьжахатин дай.\n87. ХIай иман диллинарш! Аша хьарам ма елаш Дала шайн хьанал йина цIена хIуманаш‚ шу дозанах ма довлалаш. Баккъалла а, Далла ца беза дозанах бовлурш.\n88. Аша даа Оха шайна деллачу рицкъанх хьанал, цIена дерг‚ шу Делах кхералуш‚ шу Шех тешаш волчу.\n89. Дала ца лоцу шу (бехке) шун дуйнашкахь (ца хууш) багах даьллачуьнца‚ амма Цо лоцу шу (бехке) дуйнашца аша чIагIдина хиллачуьнца. Цуьнан кафарат ду итт мискачунна кхача баор‚ юкъара аша шайн охIланна баош ма хуьлу, я царна духар далар а‚ я лай азат ваккхар а. И ца карийначунна – кхаа дийнахь марха лацар. И ду, аша биъча, шун дуйнийн кафарат. Ларде шайн дуйнаш. Иштта билгалдоху шуна Дала Шен аяташ, шу хилархьама баркалла олуш.\n90. ХIай иман диллинарш! ЧагIар а‚ майсир а‚ цIуш а‚ пхерчий а – шайтIанан белхан рижс ю‚ дIакъаста цунах – шу даккхийде тарло.\n91. ШайтIанна лаьа чагIарца а‚ майсирца а шуна юккъе мостагIалла а‚ оьгIазло а йожо‚ Делан цIе яккхарх а‚ ламазах а шу духатоха а‚ аша ца соцуьйту?!\n92. Шу муьтIахь хилалаш Далла‚ шу муьтIахь хилалаш элчанна‚ ларлолаш /вочух/. Шу дIадерзахь‚ шуна хаалаш: Тхан элчанна тIехь ду билгало дIакхачор.\n93. Иман диллинчарна‚ дика Iамалш йиначарна къа дац цара (хьалха) диъначунна уьш кхоьруш хилча‚ иман а диллича‚ дика Iамалш а йича‚ тIаккха а кхоьруш хилча‚ иман диллича, юха а /вочух/ кхоьруш хилча, диканиг деш хилча. Далла беза диканиг деш берш.\n94. ХIай иман диллинарш! Зенне а зуьйр ма ду шу Дала таллар дечу хIуманца (хьоза я кхин акха делахь) шена шун куьйгаш а‚ чоьмукъаш а тIекхиъна долчу Далла вовзархьама Ша гуш воццушехь Шех кхоьруш верг. Цул тIаьхьа дозанах ваьлларг – цунна лазош долу Iазап ду.\n95. ХIай иман диллинарш! Аша дийнаташ (акхарой) ма дайалаш шаьш хьаьж дихкина долуш. Шух шена хуъушехь цхьаммо и диэхь – цуьнан бекхам бу даьхнех цо дайинчун барам /сагIина даккхар/‚ цуьнца хьукам дийр ду шух шина Iедале волчу стага и гIурбанна кечдина бежана КаIбе кхочуьйтуш‚ я (цуьнан бекхам бу) кафарат дар – мискачу нахана даа хIума далар‚ я цуьнан метта (мискачарна дала хIума дацахь) марха кхабар‚ шен гIуллакхан бала Iовшархьама. Гечдина Дала хьалха даьлларг. Вуха а цунна тIеверзахь (и къа дан) цуьнгара бекхам оьцур бу Дала. Дела веза а‚ бекхам оьцуш а ву.\n96. Хьанал ду шуна таллар дан хIордан дийнаташна‚ цуьнан (хIордан дийнатийн) кхача а шуна а‚ (новкъахь) боьдуш болчу нахана а (хьанал ду) пайдаэца. Хьарам ду шуна таллар дан аренан дийнаташкахь шу хьаьжцIахь мел ду. Шу кхералуш Делах‚ шу Шена тIе гулдийр долчу.\n97. Дала дина КаIба – хьурман цIа – нахана гIоьнна а, пайденна а, (иштта хилийтина Дала) хьурман бутт а‚ гIурбанан бежана а‚ туьтеш а (бежанан логах тосу хIуманаш, и билгалдархьама). Иза ду шуна хаийтархьама Дела стигланашкахь а‚ лаьттахь а дерг хууш вуйла‚ Дела массо хIума хууш верг вуйла.\n98. Хаалаш‚ Дела таIзарехь чIогIаниг вуйла‚ Дела гечдийриг а, къинхетам бийриг а вуйла.\n99. Элчанна тIехь дIакхачор а бен дац‚ Дела хууш ма ву аша гучудоккхрг а‚ аша къайладоккхург а.\n100. Ахьа ала: "Боьханиг а‚ цIенаниг а ца нисло‚ боьханиг дуккха хиларо хьоьга тамаша байтинехь а (хьо цецваьккхинехь а). Делах кхералуш‚ хIай хьекъал дерш‚ шу даккхийден мегара!"\n101. ХIай иман диллинарш! Ма хитталаш цхьацца (пайда боцу) хIуманех лаьцна‚ уьш шуна гучуялахь – шуна ца там бийр бу цара. Аша царех КъурIан дуссучу хенахь хиттахь‚ уьш шуна гучуер ю – Дала гечдина царех. И Дела гечдеш верг а ву‚ дукха собаре верг а ву (шун таIзар ца деш).\n102. Царех хаьттира шул хьалха цхьана къамо – тIаккха цара керстаналла дира цуьнца.\n103. Дала ца хилийтина (Дала тергал е ца боху) бахьират а‚ саибат а‚ василат а‚ хьам а‚ амма керстанаша Далла тIекхуллуш ду харцдерг‚ царех дукхаберш кхеташ ма бац.\n104. Цаьрга элча: "Схьадуьйла Дала доссинчунна тIе а‚ элчана тIе"‚ цара олу: "Тоам бу тхуна тхан дай шена тIехь карийнарг"‚ церан дай хIумма хууш ца хиллехь а‚ нийсачу некъахь ца хиллехь а?\n105. ХIай иман диллинарш! Шуна тIехь ду шун догIмаш. Шуна зен ма дийр дац ша тилавеллачо шу нийса деллачул тIаьхьа. Шун массеран дIадерзар Деле ду‚ тIаккха Цо дуьйцур ду шуьга аша деш хилларг.\n106. ХIай иман диллинарш! Шух цхьанна валар тIедеъна весет деш шуна юккъехь тешалла дан деза шух Iедале волчу шиммо‚ я шух воцчу кхечу шиммо‚ нагахь санна шу новкъахь долуш шу валаран цамгаро схьалацахь. Нагахь санна шу шекдалахь‚ уьш шиъ сацор ву /малхбузен/ ламаз диначул тIаьхьа‚ тIаккха цу шиммо Делаца дуй буур бу шу шеко еш делахь: цуьнца мах ца оьцу шаьш аьлла‚ и /дуй буург, я шен тIехь тешалла деш верг/ шен гергара велахь а‚ "Оха хьул ца до Делан тешалла‚ и динехь – тхо хир ма ду къинош дечаьрех"‚ аьлла.\n107. Нагахь санна гучудалахь и шиъ къина хьакъ хилар – кхин шиъ хIуттур ву церан меттана‚ хьалхалера шиъ хьакъ хиллачарех а волуш‚ цара шиммо дуй буур бу Делаца: "Тхан тешалла бакъ ма ду цу шиннан тешаллал‚ тхо дозанах девлла ма дац, девллехь тхо зулам диначарех хир ма дара".\n108. И герга ду цара тешалла дан шен (нийсачу) некъахь‚ я уьш кхоьруш хиларан дуйнаш духататтарах, церан дуйнел тIаьхьа. Шу Делах кхералаш‚ ладугIуш а хилалаш‚ Дала нийса ца до песакъ къам.\n109. Оцу (къемат) дийнахь Дала гулбийр бу элчанаш‚ Цо эр ду: "ХIун жоп делла шуьга". Цара (элчанаша) эр: "Iилма дац тхан (тхуна хаац)‚ баккъалла а, Хьо ма ву къайленаш дика хуург".\n110. Дала аьллера: "ХIай Марьяман кIант Iиса‚ ахьа дагадаийта хьайна а‚ хьан нанна а хилла долу Сан ниIмат. Аса чIагI ма вира хьо Дезачу Сица‚ аган чохь волуш нахаца хабар дуьйцара ахьа‚ воккха хилча а‚ Аса хьуна ма Iамийра жайна а, хьекъалалла а‚ Товрат а‚ Инжил а‚ ахьа ма кхуллура поппарх хьозанан сурт санна Сан пурбанца‚ цу чу са доIура ахьа – и хьоза хуьлура Сан пурбанца‚ ахьа товора бIаьрса доцург а‚ барс (проказа) цамгар ерг а Сан пурбанца‚ велларг хьалагIаттавора ахьа Сан пурбанца; хьо лар ма вирий Аса бану Исраилех‚ хьо царна тIе билгалонашца веъча. ТIаккха царех керстанаша ма элира: "Иза билггала холмачалла ду",\n111. Аса дагчу ма диллира хьаварешна (Iиса пайхамаран асхьабаш (апостолаш) Соьга а‚ Сан элчане а иман дилла‚ аьлла. Цара элира: "Оха иман диллина‚ ахьа тешалла де тхо бусулбанаш хилар (Iаьрбийха – муслим – Далла муьтIахь верг)".\n112. Хьавареша ма элира: "ХIай Марьяман кIант Iиса‚ хьан Элана (Далла) мегар дарий тхуна стиглара шун (даарш долу стол) доссо?" Цо элира: "Делах кхера шу муъма нах хилла делахь".\n113. Цара элира: "Тхуна лаъа цу чуьра хIума яа‚ тхан дегнаш чIагIдан (тешарца)‚ хаа лаьа тхуна хьо тхоьга бакълийна хилар (иманах а‚ Делах а лаьцна дийцарехь)‚ тхо цунна тIехь тешаш хила а".\n114. Марьяман кIанта Iисас элира: "Тхан Дела – тхан Эла (Дела)‚ доссадехьа тхуна стиглара шун‚ тхуна дезде (Iид) хир дара цунах тхан хьалхарчунна а‚ тхан тIаьхьарчунна а‚ хьоьгара делил а хир дара. Рицкъа лолахь тхуна. Хьо уггар дикачех рицкъа лург ма ву".\n115. Дала элира: "Аса доссор ду шуна и (шун‚ даарх дуьззина). ТIаккха цул тIаьхьа шух керстаналла динчунна – аса Iазап дийр ма ду цунна Iазапца‚ Iаламехь – цхьаннена ца динчу кеппара".\n116. Дала эр: "ХIай Марьяман кIант Iиса‚ ахь аьллера нахе хьуо а‚ хьан нана а ши дела ву алий тIелаца‚ АллахI витий‚ аьлла?" Цо эр: "Хьо цIанво аса‚ суна ала лур дац сайгахь хьакъ доцург. Аса и аьллехьара – Хьуна и хууш хир ма дара. Соьгахь дерг Хьо хууш ма ву‚ Хьоьгахь дерг со хууш ма вац. Баккъалла а, Хьо ма ву къайленаш хуург.\n117. Ца элира аса цаьрга Ахьа соьга шеца омра динарг бен – "Iибадат делаш Далла‚ сан Эла‚ шун Эла хилла волчу". Со царна тIехь теш вара‚ со цаьрца мел волу‚ Ахьа со валийтинчул тIаьхьа Хьо ву-кх царна тIехьожург. Хьо массо хIуманан теш ма ву.\n118. Ахьа царна Iазап дахь а – уьш хьан леш бу-кх‚ Ахьа царна гечдахь, баккъалла а, Хьо веза верг а‚ хьукма нийса деш верг а ву-кх".\n119. Дала эр: "ХIара де ду бакъ лийначарна шайн бакъхиларо пайда бийр болуш‚ царна бошмаш (ялсамане) ю‚ шайн бухахула оьхуш татолаш долуш‚ цу чохь лаьттар бу уьш гуттар а. Дела реза хуьлда царна‚ уьш а реза хуьлда Цунна – иза боккха толам бу".\n120. Делан ду-кх стигланийн а‚ лаьттан а‚ цу чохь долчун а долалла‚ И ву-кх массо хIуманна тIехь ницкъ берг.


Наггахь бен ца хуьлучу дикаллин масал дара Мухьаммад. Шен бераллехь дуьйна цIеналлин масал дара, шен вахарехь – шена самукъе, там ца лоьхуш, юхаозалуш хиларан масал дара.\nДала веза-сийлахь кхоьллина ву иза. Цундела, ша дуьненчу ваьлчахьана а, веза-сийлахь хилла иза. Ша жима волуш а, къона волуш а, гIеметтахIоьттина волуш а, воккхастаг волуш а, Дала шега Пайхамаралла далале а, Пайхамаралла деллачул тIаьхьа а сийлахь-веза хилла Иза (IалайхIис-салату вас-салам).\nДала, цуьнан шовзткъа шо кхаьчча, шен омра (пайхамаралла)кхочушдан кечвеш, ларвеш кхиийна иза. Цо дика кхочушдира иза (омра). Элча (IалайхIис-салату вас-салам) сийлахь-веза хиларна тоьшалла ду, кIеззиг йолчу хенахь цо, Делан пурбанца, нахана уггаре а дика уммат кхоллар.\nДелан Элчано Маккахь кхойтта шо даьккхира. Цигара нах Ислам-дине кхойкхуш, цара жоп ца делира цунна, цара, таIзарш деш, балехь латтийра иза. Цуьнан асхьабашна а массо а тайпа Iазапаш дира цатешачара. ЧIогIа собаре хилла, сатуьйхира Делан салам хиларо. Маккахь Ислам даржар меллаша дIадоьдуш дара. ТIаккха Дала Мухьаммаде омра дира, Мединате хIижрат де аьлла. Иза цига дIавахара. Цул тIаьхьа Iаьрбийн ахгIайре тІехь Ислам чехка даьржира. Мухьаммад, динан кхайкхамаш беш, халонаш ловш, Iийра Дала шена боккха толам баллалц, Маккарчу наха дин тIеэццалц. Цул тІаьхьа, Ислам, Iаьрбийн ахгIайренал дехьадаьлла, кхечу къаьмнашка кхочуш дIасадаьржира, исторехь цкъа а ца хиллачу кепара чехка.\nЭлчано Къуръанца, кхетамца, хазачу дашца, шена вон диначунна дика деш, царна къинтIераволуш, динан кхайкхам бира. Нах Делан дине – Исламе – баьхкира тобанашкахь.\nМухьаммад гучувелира, даим къийсалуш, вовшашна юкъахь тIемаш беш, лулахь долчу тайпанашца тар ца луш, бодане болчу Iаьрбашна юкъахь. Делан Элчано царах сийлахь-доккха уммат кхоьллира. Йоккха пачхьалкх, керла Iалам, нуьцкъала тайпа кхоьллира, син лакхалла йолуш, ийман чIогIа долуш, гIиллакхаш хаза долуш, тешам боккха болуш, бакъонна муьтIахь долуш, нийсонна тIера ца долуш, кхидолчу къаьмнаша иза лара а лоруш. Уьш даккхий хIуманаш ду, цул хьалха а, цул тIаьхьа а цхьамма ца дина долу.\nДелаца хоттадалар чIогIа долуш бусалба пачхьалкх яра иза, цунах кхолладелира тIаккха нахана пайдехь долу доккха бусалба уммат, Мухьаммадан уммат. Мухьаммад (IалайхIис-салату вас-салам) лаккхара масал дара амалехь а, аларехь а, леларехь а. Делан салам хиларг кхайкхам беш вара, вовшийн даггара дукхадезаш, адамалла, вежаралла долуш хила бохуш. Цо аьлла (IалайхIис-салату вас-салам): «Шух цхьа а ийман диллина (ийман кхочуш долуш) вац, шена дезнарг шен (бусалба) вешина дезаш хиллац».\nПаччахьалла а Цуьнан ду, хастам а Цунна бу, Иза массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш а ву. Цхьа АллахI воцург кхин дела вац, АллахIа Шен ваIд чекх а яьккхина, Шен лайна гIо а дина, Ша цхьамма тобанаш иэша а йина». ТIаккха доIа дина цо. Иштта иза кхозза дина цо. ТIаккха Марват тIе ваьлча а изза дина цо, Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна.


Арсанукаев Муса. «Хьан гергарчу стеган гергара стаг ву со» | ВАЙНАХ\nКАТУХАЕВ – хьаьким, к1оштанан администацин\nкуьйгалхочун заместитель, 35-40 шо\nДЕЗАЕВ – дехархо, 45-50 шо\nДЕЗАЕВ: Собардехьа, дукхаяхарг, сан кху чохь доккха гIуллакх а дацара, со хIинцца араволу хьуна… (тIехьа хьоьжуш, лен а луьйш, чоьхьаволу Дезаев. Кабинета чохь стоьла хьалха Iаш Баштар Даштарович Катухаев ву). Де дика хуьлда хьан, Баштар Даштарович!\nКАТУХАЕВ: Диканца вехийла! Хьо лаа варий? Сан нах тIеоьцу хан чекхъяьлла.\nДЕЗАЕВ: ВаллахI, пхи сахьт хан ма ю со, хьуна тIекхача гIерташ, оцу учахь Iаш волу!\nКАТУХАЕВ: Ойн, ахь хIун дуьйцу? Оццул веха хьо хIунда Iаш вара? Кхана хьалххе юхавогIур вара-кх…\nДЕЗАЕВ: Со тахана дуьххьара веана ма вац. Хьалха со веача, шун оперативни совешшани яра, цул хьалха веача специални совешшани яра, цул хьалха веача хьо лакхарчу хьаькамаша дIакхайкхинера – иштта, хьуна тIекхачар ца нислора сан. Бехк ма биллалахь суна, ас хьан дукха хан а йойъур яц.\nКАТУХАЕВ: Дика ду, схьадийцал хьайн гIуллакх сихонца, сан хан янне а яц хьуна.\nДЕЗАЕВ: Деллахьа, оцу компенсацина кехаташ дара вай чуделла. ХIинца иза схьадала долийна бохуш, нахана юкъахь цхьацца хабарш хезнера суна. Массара а хьоьга аьлча, гIуллакх хир ду бохура. Оцу тIехь накъосталла дан аьтто хир бацара те хьан аьлла, веанера со. Хьо вайн районерчу баккхийчу хьакамех цхьаъ а вара…(Катухаев шеконца хьоьжу Дезаевга).\nКАТУХАЕВ: Хьан аьлла хьоьга суна тIе вола?\nДЕЗАЕВ: Деллахьа, иза-м шун гергара а волуш ву.\nКАТУХАЕВ: Тхан гергара нах дуккха а бу, хIинцца къаьсттина алсам а бевлла уьш. ЦIе хIун ю цуьнан?\nДЕЗАЕВ: Чомбаев Бакар, Дагарш а олу-кх цунах.\nКАТУХАЕВ: И цIе йолуш сан-м вац цхьа а гергара стаг.\nДЕЗАЕВ: Ойн, муха вац? Хьо шен ненан шичин кIант ву ма бохура цо.\nКАТУХАЕВ: ХIинца ахь вуьйцург суна дага-м ца вогIу.\nДЕЗАЕВ: Шегара ву аьлча, ахь гIуллакх дийр ду бохура цо.\nКАТУХАЕВ: Суна ца вевза и стаг. Кхин хьан ала хIумма а дацахь…\nДЕЗАЕВ: Ойн, собардехьа Даштар Баштарович…\nКАТУХАЕВ: Сан цIе Баштар Даштарович ю. ХIинца хьо паргIат хила мегар ду, дIавало, болх бан новкъарло ма е!\nДЕЗАЕВ: Делан дуьхьа ма билла бехк Даштар… аьлча а, Баштар … Сихвеллачохь цIе нийса ца яьккхира ас. Доьху, цхьа-ши дош сайга алийтар. Гой хьуна, и хьан гергара стаг билггал хьан гергара ву. Шун ненан шичин Чомбин Iусманан кIант ву иза. Чомбин Iусман дагавогIу хир ма ву хьуна, Даштар … бехк ма биллалахь, Баштар Даштарович? Хьо жима волчу хенахь ша карахь лелийна бохура цо.\nКАТУХАЕВ: Ца вогIу суна дага я Чомбин Iусман, я цуьнан ворххIе да а! Битахь суна ца бевза нах. Ахь баха мукъане а хIун боху?\nДЕЗАЕВ: Юха а доьху хьоьга бехк ца биллар! Гой хьуна, оцу… (озалуш, Катухаевга хьожу) Чомбин Iусманан кIант Бакар сан маьхча ларалуш ву, ткъа иза хьан маьхча а хуьлу. Иштта, хьан гергара стаг сан гергара хилча, вайшиъ а ма хуьлу гергара. Ткъа юкъахь гергарло хилча, вовшийн гIуллакхе хьовса ма деза вай. Вай-м вовшийн гIортораш яй!\nКАТУХАЕВ: Хьажал, доттагIа, гIортораш-м яра вай, оьшуш меттиг хилча тIетовжа ца хилахь а. ХIинца айхьа деана гIуллакх дийцал суна кхин цкъа а, со дика кхета а веш, ЧомбагIар а ца буьйцуш.\nДЕЗАЕВ: Ойн, дера дуьйцур дара-кх, ахь ладугIуш жимма собар дича-м. ТIеман заманахь гIишлош йохийна аьлла, компенсцина чуделла кехаташ ду вайн – сан, сан вешин, йишин, шичойн, маьхчойн, доцца аьлча, 18 стаг ву-кх тхо оцу списки тIехь. Тхо ДезаевгIар ду. ХIинца и ахча схьалуш, оцу юкъара тхо ма дахахьара аьлла, дехар дан веанера-кх со.\nКАТУХАЕВ: Ахь хIун дуьйцу? БерхIитта стаг? Шун ураме чукхеттарг хIун герз дара? Билггал дохийна дуй шун цIенош?\nДЕЗАЕВ: Ду, дера, цхьаццанхьа … кор, неI, тхевнаш а дохийна… вуьшта, комиссино акташ хIиттийна тхуна.\nКАТУХАЕВ: ХIа-а, дика ду. Кхийти со дерригенах а. И акташ муха хIиттадо а хаа вайна. Гой хьуна, доттагIа, иза чолхе гIуллакх ду. Хьалха хиллачу комиссино болх сихаллехь дика ца бина, дукха кхачамбацарш ду цу балха тIехь. ХIинца оха вовшахтоьхна керла комисси ю. Нагахь цо хIиттийна акташ мегаш хилахь, цхьана-шина,я, гергарчу хьесапехь аьлча, кхаа-деа шарахь дог даха йиш хир ю-кх шун.\nДЕЗАЕВ: Муха керла комисси? Кхин цхьаъий? Ойн, хIинца цара хIун боху а хьовса деза тхо? Хьалха хиллачаьрца-м, дIатоьхна-схьатоьхна, халла барт бинера оха. Даштар … бехк ма биллалахь, Баштар Даштарович, кхин дан хIумма а дац? Тхан акташ, теллина, чекх а ма девллера…\nКАТУХАЕВ: Чекхдевлла боху ахь? Дера, ойла ян ма еза цу белхан. Гой хьуна, сан цхьацца накъостех (цо луларчу кабинете пIелг хьажабо) дагавала деза. Нагахь цара хьалха хIиттийна акташ магадахь, вай ницкъ кхочург дийр ду.\nДЕЗАЕВ: Дела резахуьлда хьуна, Баштар Даштарович! Тхо декхарийлахь дуьсур дац хьуна.\nКАТУХАЕВ: Вот-вот, декхарх лаьцна жимма хьахо дезар ду. Вай муха ду хьуна аьлча, цхьа хIума дийца а дуьйций, гIуллакх декхар схьадаларна тIедаьлча, къайладовлуш Iедал ду вайн. Хьо-м вац оцарах?\nДЕЗАЕВ: Мичара хьуна! Вац дера. Ас Делах дуй буу хьуна, ахь тхан гIуллакх дахь, хьуна йогIу парцент оха дIалур ю аьлла.\nКАТУХАЕВ: Сайна-м дукха хIума йоьхур яцара ас, сол лакхахь берш а ма бу вай хIун до хьоьжуш Iаш. Хьо кхетий ас дуьйцучух?\nДЕЗАЕВ: ЧIогIа дика кхета, Баштар Даштарович!\nКАТУХАЕВ: Кхетахь дика ду. Вай дийцинчух гIуллакх хилахь, шуьгара хIорангара 50 процентов йогIур ю.\nДЕЗАЕВ: Муха 50 парцент? Тхоьга-м 20 парцент ма аьллера.\nКАТУХАЕВ: Дика ду хIета, хьайга иза аьллачуьнга хьайн гIуллакх де ала. Вайшиннан къамел а ца хилла, суна хьо ган а ца гина хьуна. ХIинца дIавало кху чуьра!\nДЕЗАЕВ: Собардехьа, Даштар …ойн, Баштар Даштарович, сих ма лохьа. Сан иштта дIаваха йиш ма яц, соьга хьоьжуш кхин 17 стаг ма ву.\nКАТУХАЕВ: Кхин сан хьоьга ала хIумма а дац: я 50 процентов, я… (цо неIарехьа пIелг хьажабо).\nДЕЗАЕВ: ХIан, дика ду, 30 парцент тхоьгара…\nКАТУХАЕВ: Я 50, я… (юха а неIарехьа пIелг хьажабо)!\nДЕЗАЕВ: Ойн, тхуна хIун хир ю цу бухайисинчу шайнех? Къинхетам бехьа, Баштар… хьо наха цхьа дикачу агIор вуьйцуш хезнера суна. Цул сов, вай гергара а ма ду. Хьан маьхча волу Чомбин Iусманан Дагарш…\nКАТУХАЕВ: Ма вийца суна и Чомбин Iусман! Ас хьоьга ца аьлла, суна уьш ца бевза? Хьада, аравала кху чуьра!\nДЕЗАЕВ: ОьгIаз ма эхахьа, Даштар…аьлча а, Баштар Даштарович. Сих ма ло\nвай. Дика ду, 40 парцент дIаяла резахир ду тхо.\nКАТУХАЕВ: Яхийтта кху чуьра! Ас хIинцца, охрана схьа а кхайкхина, вохьуьйту хьо, докъан полла бина! ХIара хIун базар ю ахь суна хIоттийнарг?\nДЕЗАЕВ: Хьайн Делан дуьхьа де собар! Хьо чIогIа оьгIазвахана. Цхьажимма соьга ладогIахь. Дика ду, 50 парцент а лур ю оха.\nКАТУХАЕВ: Это другой разговор. ХIета, ас шун гIуллакх сайн ма-хуьллу сиха чекхдоккхур ду, ткъа аша шай-кай схьаэцарцаний шайгара йогIург схьалур ю. Банкехь шуна юххехь сан стаг хир ву, дерриг а цуьнгахула хила деза. Кхийтин хьо?\nДЕЗАЕВ: Кхийти дера, ца кхета хIун ду кхузахь? Тхуна гIалди-булди, шуна – кай, божжий хуьлу-кх цунах.\nКАТУХАЕВ: Ахь хIун кай, божжий юьйцу? Хьо реза воцуш хIумма-м дац кхузахь? Вацахь, къамел доца хир ду! Хьо саннарш сан мел дукха бу хаий хьуна? Только свистни, сраза прибегут. Шен-шен гIуллакх дахьара бохуш, са даIа ма ца вуьту со цара.\nДЕЗАЕВ: Ойн, аса-м хIумма а ца боху, тхо реза ду.\nКАТУХАЕВ: Делахь, дика ду. Вайшиннан къамел шалха ма далийталахь, иначе горга кепек а хир яц хьуна. Шайн гергарчу нехан список схьало, гIуллакх ма-хилли ас хаам бийр бу хьоьга. Кхийтин хьо?\nДЕЗАЕВ: ЧIогIа кхийти, дика кхийти. Дела резахуьлда хьуна! ХIан, хIара тхан списка ю хьуна. Деллахь тхан гIуллакх ледара ма диталахь, Даштар … ойн, велла вала со, Баштар Даштарович! Iодика йойла хьан.\nКАТУХАЕВ: Марша гIойла, ладугIуш хIума де.\nДезаев араволу. Катухаевн мобильни телефон ека.\nЛадугIуш ву. ВаIалайкум-салам! Шамиль Шапаевич, хьо ву иза? Спискаш? Кийча ю дукха хенахь дуьйна. Москвара комисси еана? ЦIехала хьо белхан, хIорш мукъана хIун дан баьхкина? Со хIинцца дIавогIу хьуна, спискаш а яхьаш. (Ша-шега) Деллахь, ма йиш яцара шу ца даьхкинехь. ХIинца аш маса процент йоьхур ю те?


Оппозицин блогеран Абдурахманов Тумсон вешина кIелояр юкъахдаьккхина Германехь\nОппозицин блогеран Абдурахманов Тумсон вешина Абдурахманов Мохьаммадна вен Iалашонца дан лерина хилла тIелатар юкъахдаьккхина. Шен каналехь бина цунах лаьцна хаам блогеро. "Киллер лаьцна, карара герз даьккхина, таллам бу дIахьош", - дIахьедина Тумсос.\nЦо бахарехь, иза вен кхайкхийна хилла Нохчийчоьнан куьйгалхочун шичас Эдельгериев Паруддис. Шен Iалашо кхочушъярехь юкъарло дийцийта Германехь веха Дадакаев Валид карийна цунна, цуьнга дIакхачийна ахча а.\nШен гергарчу стагера Цакаев Романера эцна хилла Макаровн тапча Дадакаевс. Ткъа иза вевзаш ву Тумсона, 2019-чу шарахь блогер сийсазвеш дIаязйина видео яржийнера цо. Къайлаха Германи дехьадьаккхина хилла Дадакаевс ша эцна герз.\nОцу юкъанна Эдельгериевна киллер карийна, Нохчийчохь федералан эскарашна дуьхьал цхьана заманчохь тIемаш бина, амма Кадыровс амнисти елла Аурбиев Тамерлан. Низам дохош, Европе дехьаваьлла хилла Аурбиев. Иза а, Дадакаев а лаьцнера, ткъа уьш арахоьцург масийтта иттаннашкхь еврошкахь гIуданаш такха дезна пачхьалкхна Абдурахманов вен кхайкхийначеран. ТIаьхьо, Дадакаевс а, Аурбиевс а Абдурахманов веха меттиг лехна, кечам бина хилла, иза вен.\n"Талламо къастор ду, муха тIекхиъна Дадакаев Абдурахманов вехачу адресна", - билгалдоккху блогеро Абдурахмановс.\nТIаьххьарчу мIаьргонехь Аурбиев зIене ваьлла АбдурахмановгIеран вежаршца, шаьш кIело еш хиларх дIахоуьйтуш. Немцойн полицин карахь ву иза карарчу хенахь.\nАбдурахманов Мохьаммада дийцарехь, масех бутт хьалха хиина хиллера цунна шена кIело кечъеш хиларх, шен дахарна кхерам лаьтташ хиларна, ша тийшира боху цо Аурбиевх. Иштта хаам бина Абдурахмановс, ша вуьйриг ах миллион евро ахча лур ду аьлла хиларх а.\n"ГIуллакх толлуш ду федералан прокуратурано а, федералан криминалан полицино а. Регионалан урхаллера шайга дIаэцна цара иза талла. ГIуллакх листар оцу структурашкахь хиларо кхин а тIе тешаво, немцойн Iедалохошна интересе хиларх, арахьарчу пачхьалкхо стаг вен кхайкхор",- аьлла, кхетийна Абдурахманов Мохьаммада Кавказ.Реалиица хиллачу къамелехь.\nГерманин бакъоларъяран хьукматашкара цхьана а кепара комментари яц цкъачунна редакцин.


Салвади Баймурадов » Нийсо-Дагестан\n18.12.2019 Образование 0\nНенан мотт. Цуьнан маь1на. Иза 1амор, хьехар, доьзалехь, чохь-арахь бийцар.Оцу ладамечу г1уллакхна лерина тайп-тайпана мероприятеш д1ахьо Хасавюртовски хьехархойн колледжехь.\nРоссин Конституцин Де вайн махкахь билгалдоккху 12-чу декабрехь. Дерриге а халкъо кхаж тасарца мехкан и коьрта закон т1еэцна 1993-чу шеран 12-чу декабрехь. Ткъа ша и дезде ч1аг1дина Российски Федерацин Президентан Указаца 1994-чу шеран 19-чу сентябрехь. Цкъа хьалха и де мукъа де дина кхайкхийнера. Ткъа 2005-чу шарахь дуьйна иза белхан де ду.\n«Терроризмаца болчу къийсам т1ехь дог лазар» - иштта билгалдаьккхина ду вайн мехкан календарь т1ехь 3-г1а сентябрь. Ткъа кху шара Россехь и иэсан терахь билгалдоккхуш ду х1инца уьтталг1а.\nДуьненанюкъара бераш лардаран де – уггар а ширчу дезчудийнех ду. Иза дерриге а дуьненахь билгалдоккхуш ду 1950-чу шарахь дуьйна. Бераш лардаран де – иза уггар хьалха, берийн бакъонаш ларъяран г1уллакх баккхийчара шайн тидамехь латто дезар ду.


ТIемаш совцуш дац Украинин малхбалехь\nДаханчу дийнахь-бусий 19-зза Украинин армин позицешна тIелатар дина Оьрсийчоьнехьа болчу сеператисташа. Кхо стаг вийна, иттех стаг чевнаш йина ву. Цунах лаьцна хаам бина Украинин тIеман а, къоман кхерамазаллин а кхеташонан векало Лысенко Андрейс.\nЦо дийцарехь, цхьайолу тобанаш арайовла гIерташ ю шайна бинчу гонера. Иштта Украинин къоман гвардино юхатоьхна Славянск-гIалин а, Карачун олучу лакхенна а гонах йолчу блок-посташна дина масийтта тIелатар.\nУкраинин кхерамазаллин сервисан белхахоша лаца а лаьцна Киеве дIакхачийна сепаратистийн координатор волу Горловка-гIалин ша мэр кхайкхийна волу Колоснюк Владимир. Цу стаганна бехке дуьллуш ду терроран организаци кхоллар.


(Земля (планета) яха оагIув укхазахьа хьожаяьй)\nЛаьттан тIехен 70,8 % гаргга Дунен оакафордо дIалоац, юхе дисса тIехен дáкъа гIараши гIайренаши лаьцад. ГIараш (материкаш) тIа да дóда хиши, Iáмаши, лаьтта кIалхара хиши, шанаши доахк. Цар массане цхьана хинтIехар-Iи лоаттаю. Довзаш мел долча дийнача дегӀамашта эшшане эшаш дола коача хий цхьаь-цхьан довзача Маьлха ковна дунен тӀехен тӀа дац. Лаьттан дунен шодамаш шанах латт, Арктикай форда ша а Антарктикай шан турс а юкъе а долаш.\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=Лаьтта_(дуне)&oldid=44242»\nПоследний раз редактировалась 9 Этинга 2021 в 00:23\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 9 Этинга 2021, 00:23.


Сочин харц новкъахь\nДечкен-бутт 29, 2014\nСочи -- Красная Полянахь йина йолу когсалазаш хохку меттиг, Дечкен-беттан 21, 2014.\nОлимпан Ловзаршна кечам баро нийсса пурхнехьа дерзийна Сочи-гIалин бахархойн дахар. Цхьаболчеран хIусамаш тIекIала яьхна, вукхеран дахар юханехьа тоьхна. Маршо радионан корреспонденто Балмфорф Тома дуккха а материалш кечъйийр ю цу хьокъехь. Хьалхарчу материалан чулацам бовзуьйту Умарова Аминас.\nСочи, Дечкен-беттан 27 де – Буса тхов жим-жима чушаршарна тIе доладелира ша дерриг. Масех дийнахь Абжан Дмитрийн хIусам меллаша гойтучу видео тIехь санна, Iункар керчира. Цунна бахьана хIоьтттира, Олимпиадина кечам беш, церан урам болалучехь, лома тIе нехаш гулъян йолор. Кхело бинчу сацамца, Абжанна хилла зе меттахIоттон дезаш ду. Амма кхелам сацам кхочушбина бац. Иза а, цуьнан боккха доьзал а шайн ма-хуьллу, агIор сеттинчу хIусамехь баха хьовсуш бу. 27 шо долчу Абжана забар йо, «космосехь волчух тера ду» шайн дахар, бохуш. Амма Iедалшкара жоп дац.\nАбжан: «Цхьана цхьа хIума ца дина. Кхин дIа хIун дан деза ца хаьа тхуна. Хьанна тIе гIур ду ца хаьа. Бераш ду кхуьуш. Цхьа кхане езара... Тхо кхузахь дина а, кхиъна а ду тхо. ХIинца арахь дисина ала мегар ду тхо.»\nМарша догIийла, Сочера харц новкъа! Олимпан ловзаршна дайъина боху ахчанан барам $51 миллиард доллар бу. Къегаш йолу стадионаш а, лаьмнашка хьалайовлу лифташ а ярал совнаха, тIаьхьарчу шерашкахь Сочи-гIалин бахархойн дахар пурхнехьа дирзина. Цхьаболчеран, Абжанан санна, хIусамаш а тIаьхьа.\nТолам баьккхинчарна а, иэшам хиллачарна а юкъара йоккха башхалла дика гуш ю, хIурдан йист а, Олимпан ловзарш дIахьон долчу, когсалазаш хохку Красная Поляна курорт а цхьанатухучу новкъахь. 50 чаккхарма машенан а, аьчка-некъ а беш харж йина $8 миллиард доллар барамехь. Цунах лаьцна яздеш гIазакхийн маттахь арадолучу «Esquire» журнало яздина Iоттар еш, схьагарехь, цу новкъахь Louis Vuitton тIоьрмигаш, Iов я Испанхой фуа-гра олу, ресторанехь безачех лору кхача биллина, бохуш.\nЦу некъана ши чаккхарма генахь йолчу Ахштыр-эвлана тIехь кIайн кIур лаьтта, Олимпан Ловзаршна кечам болийчхьана дуьйна. Цигара хиш лекъна. Цигахь газ яц. Цу эвлан бахархошка шаьш кхиош йолу хурма ца йохкало, цунна тIе цемантан чан йиллина дера.\nЦул сов, Красная Полянина тIе боьдучу новкъо Ахштыр эвла юкъараллин транспортах хадийна. Iедалша кхин керла некъ ца бина, боккхачу некъах кхета безаш болу. Цунах боккхха хьовзам хилла, 65 шо долчу пенсехь волчу Коленин санначу нахана. Чернобылехь хилла бохам луьстуш, хьалххе пенсе вахийтина волу иза сагатдеш ву, ша хIинца дарбан цIийне муха кхочур ву, бохуш. Цул сов, пехашна чу цемантан чан йилча, цунах хIун зе хир ду аа хаац.\nШолгIачу цу эвлан яхархочо 53 шо долчу Рунович Еленас бахарехь. Шен болх дIатаса дезна цуьнан, шен школе лелаш йолу йоI ечу гIишлошна а, шина боккхачу новкъах а йоккхуш, дIасалелорхьама.\nКоленин а, Рунович а, кхин болчу эвлахошца боккхачу новкъана уллехь цхьанакхеттера Маршо радионан корреспондентаца Балмфофр Томца Олимпан ловзарша шайн бинчу тIеIаткъамах лаьцна къамел дан.\nРунович: Хаттар хIоттадехьа, цхьаболчарна массо хIума, ткъа бисинчу бахархошна - цхьа хIума а.\nКоленин. «Адлеран кIоштар уггар цIена эвла яра тхайниг Йоккхачу Сочехь. ХIинца нехийн барз бина кхузахь. Администрацина вуно дика хууш ду иза. Амма тергал дIа деш дац.»\nАбжан вехачу Баку-ураме юхадахча, цигахь берш а бу меттигерчу Iедалшна латкъамаш беш. 85 шо долу Калайжан Полина Iаш йолу хIусам, гу буьххьера чушершаш долчу цIа чохь Iаш ю. Цуьнан исс гергара цуьнца цхьана вехаш, 89 шо долу цIийнда а тIаьхьа. Царна а дара зе меттахIоттон дезаш. Амма кеста хIумма а хир долчух тера дац.\nКалайжан: "Оха Путине яздина, Медведеве яздина, Краснодаре яздина, массанхьа яздина. Цигахь тхуна жоп делла, "меттигерчу Iедалшка къастадайта иза." Ткъа меттигерчара тхо тергал дIа а ца до. Тхан шуна дан хIума дац боху цара."\nГо-баьккхина еш гIишлош йолуш, сих-сиха тоьках хадайо гIала. Дукха хьолахь, аьллачул а алсам латтайо иза дIаяьккхина. Цхьана блоггеро Агалаков Ольгас яздина, батто Сочехь кхин декхарш кхочушдо, аьлла.\n«Бутт хилла ца Iа иза!», яздина цуо. «Измайловскехь а, Семеновскехь а тхан серлонан коьрта хьаст ду иза! Ши бутт сов хан ю, цара 12 сов а сохьтана тхо тоьках хедош. Цкъа-цкъа, шина дийнахь а ца ло ток», аьлла яздина блоггеро.\nЦхьаберш сихонца Олимпан ловзарш чекхдовлахьара. Ток хир яра, чан дIаер яра бохуш, садетташ бу. Амма Абжан саннарш, ловзарш чекхдевлча шаьш цхьаннена а дагадогIур дац аьлла, кхоьруш бу.\nАбжан: "Харцо ма ю иза. Тхо кхуза шина денна даьхкина ма дац. Тхо кхузахь дина а, кхиъна а ду. Тхан дедай, дендедай а бара кхузахь бина. Тхан бехк боццушехь, арахь дисина тхо. Тхуна-м хазахета Олимпиада йолуш. Некъаш дина, кхиндерг дина. Меттигера нахана халахетар ца дахьара. Нагахь цхьаъ дIаяьккхинехь, цунна духьал цхьаъ лойша. Бахка баьхкина, нах арахь битина, Олимпиада дIа а яьхьна, диснарг дицдина, дIавоьдуш ма ца хуьлу."


Пачхьалкхан зорбанашкахь тIейогIучу хенахь "Талибан" йихкина организаци ю ала мегар дац\nЛахьан-бутт 08, 2021\nДуьненаюкъарчу информацин "Россия сегодня" агенталлин куьйгалло, "Россия 1" телеканалн белхахо Киселев Дмитрий ву цуьнан директор, дихкина шайн белхахошна "Талибан" организаци Оьрсийчохь цамагийна ю баха. Цуьнан метта "Талибан" хьахийначул тIаьхьа журналисташ яздан декхаре бу "террорхойн гIуллакх лелорна организаци ООН-н санкцешна бухахь ю".\nХаамийн гIирсаша билгалдоккху, "Россия сегодня" холдингана чуйогIучу Новости агенталлан а, ишта Russia Today телеканалан а сайташ тIехь хаамаш бу, керлачу формулировкех пайдаоьцуш аьлла.\nОьрсийчохь террорхойн леринчу организацийн федералан тептарехь ю "Талибан" официалехь.\nДуьненан дуккхаъчу мехкашкахь, иштта, Оьрсийчохь а цхьаьна террорхойн леринчу радикалан "Талибан" тобано тIом а ца беш, дIаяьккхира Афганистанан коьрта шахьар Кабул Марсхьокху-беттан 15-чохь. Президенто ГIани Ашрафа дIатесира пачхьалкх махкахь цIий Iанарна кхоьруш. Йоллу Афганистан бохург санна тIалибийн куьйгакIел йисира.\nМалхбузен пачхьалкхаша къобал ца до радикалан боламан Iедал. Официалехь уьш тIе а ца лоцуш, Оьрсийчоьнан Iедалхоша кест-кеста цхьаьнакхетарш дIахьо тIалибашца, Москвахь уьш тIе а лоцуш.\nГIадужу-беттан 22-чохь Дискуссин "Валдай" клубан сессихь вистхуьлучу заманчохь президенто Путин Владимира дIахьедира, йихкинчу террорхойн юкъараллийн тептарера "Талибан" болам дIабаккха хьийзар ю Оьрсийчоь аьлла. Оцу юкъанна президенто билгалдаьккхира, уггар а хьалха и дан дезарг Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин (ООН) Кхерамзаллин Кхеташо ю аьлла.


ХIинца а протесташка буьйлу нах Беларусехь. Карарчу беттан 9-чу дийнера схьа дуьйна акцешкахь лецначу нахах хIоттийна тептар зорбане диллина Лакхарчу кхело - 500 сов вахархо ву уьш. Шаьш лоьцучу заманчохь, шайна тIехь ницкъабарх дуьйцу бахархоша.\nЦигарчу хьолех дийцина Настоящее Время телеканале дуьненаюкъарчу бакъонашларъяран Human Rights Watch организацин Европерчу а, Юккъерчу Азин а декъан куьйгалхочун гIовса Локшина Татьянас. Кхаарин дийнахь юхаеана иза Минскера.\n- Минскехь тахана лаьтта хьал стенца дузур дара ахь, цуьнан мах а муха хадор бара ахь?\n- Минскехь а, Беларусин цхьа могIа гIаланашкахь а тахана гуш дерг, цхьа таIзар латтон шуьйра операци ю олийла ду. ХIунда аьлча, цхьа мухха а нах лецар дац иза, цу кепара лецарш Беларусехь, керла дац. Лецначарна еттар а, дан догIург дацахь а, Беларусехь хуьлуш хIума ду. ХIара билггал йолийна шуьйра лерина операци ю, нах кхеро, царна тIаIзар дан Iалашонца. Шайгара цхьа зуламе гIуллакх даьллачу нахана - ураме бовларна- дуьхьал долийна таIзарш ду.\nСайн коллегашца цхьана Минскехь даьккхинчу масех дийнахь, оха тергойинарг ду и. Хаамийн гIирсашкахь даржийна дуьйцуш ду, резинех дина хIоьънаш лелорах а, бIаргаш Iовжон газ хецарх а, серло луш, гIовгIане йолчу гранатех пайдаэцарх а. Йоллу стигал дIалаьцнера церан сингаттамечу таммагIаша.\nЦул совнах, муха дIалоьцуш бу нах? ХIун до оцу стага, ша лацийтархьама? Ураме волу иза, къаьсттина са дайначу хенахь. Минскехь суьйранна массо а хIума дIакъовлуш ю: кафеш, туьканаш, гIалин юккъе ца юьту машенаш, метрон станци а цхьана ю къевлина. Техникан бахьанашца къевлина олу Iедалхоша, кхин бахьанаш цара дуьйцуш дац. ТIаккха, суьйренца хьо гIалин ураме валахь, полицино хьайн вахархочун позици дIакхайкхо араваьлла хьо олий, протестан декъашхо санна, лоций, дIавуьгу иза.\nХIун ду хьулуш дерг? Полисхойн автобусаш хуьлу гIалахула дIасалелаш, церан машенийн неIарш йиллина латтош ю. Ара а хьуьйсуш, новкъахь лаца стаг лоьху цара. Кегийн а, яккхийн а тобанашкахь лаьтташ хуьлу кегийрхой арахь. ХIаъ, хуьлу цаьрца, куьйгаш а детташ, "Жыве Беларусь!", "Уходи!", "Свобода!" бохуш, маьхьарий деттарш а. Иза а зуламе хIума ду, царна гергахь. Бу царлахь тапъаьлла, новкъахула дIабоьлхурш а. Ницкъахоша ара а лелхий, куьйгаш тIехьа а дохуьйтуш, автобус чу хааво стаг. Цхьна ханна цу чохь вьуту цара иза, етта а еттташ, тIаккха дIавуьгу, дукха хьолахь, Окрестинан ураме.\nХIинц-хIинцца цу чуьра араяьллачу зудчуьнца къамел хиллера сан: юург а, хи а доцуш, ши де даьккхинера цо чохь. Зударшна етта ца еттара, амма лоьрийн гIо тIе ца кхачадора, шога хуьлура, божаршна еттачу хенахь, нуьцкъаша хьуьсуьйтура зударий, профилактика еш ду шаьш а бохуш.\n- Айхьа хIинцца аьллачух дикка кхетош юха а дийцахьа.\n- Сан къамел хиллера, Минскерчу Окрестинан урамерчу низамаш дохийнарш латточу изоляцин Центрера (ЦИП) Iуьйранна 5 сахьт даьлча араялийтинчу зудчуьнца. Цо дуьйцура, шайна тIехь даллийначух. Ши де даьккхира шаьш боху йа хи а ца луш, йа юург а ца кхачош. Веа стагана леринчу камера чохь юьхьанца шеца цхьана 20-х сов зуда яра боху цо. Стол тIехь агIордовла а, лаьттахь хевшина Iен а таро хуьлура шайн боху. Амма тIаьхьа, кхин а 30 зуда ялийра боху шаьш долчу, тIаккха 50 яра шаьш. Дуьйша а, охьалахдала а аьтто боцуш, латта дийзира шайн боху цо "бӀогӀамалгаш санна".\nЦхьана зудчун диабет яра боху цо, инсулинах йоьзна хилла иза. Хадархошка дехха дехарш дина хиллера цо, шена инсулин лахьара бохуш, цаьргара хIуманаш а дIаяьхна ма хиллера. Эххар а, иза леш юй хиъча, деара боху инсулин. Ткъа ас къамел динчу зудчо, Катяс, ша лоцучу заманчохь коьртах чIогIа хIума тоьхнера шена боху. Автобус чохь а дукха латтийна хилла иза, боьха тIе мохь хьоькхура шена дуьйцу цо. Хетарехь, стрессо а, коьртах тохаро а, бурко хиларна а, корта хьийза боьллера цуьнан, вон дара шена боху. Лор тIевита шена баьхна а хиллера цо.\nИштта ницкъ бинера царна тIехь.Берззина ала тарлучу божарна шаьш еттачу заманчохь, зударий бертаза цаьрга хьоьжуьйту бахара Окрестинерчу Центрехь. Лаьтте мел ю цIийш ду бохура, чIогIа инзаре сурт хилла цигахь. Кертахь а цхьана етташ хиллера цара, тIаккха камера чохь а.\nАхь хоьтту, лецначу нахаца ас болх бинчу муьлхачу меттигца дуста догIу цигара хьал. Масала, Донбассехь дукха меттигаш хаабелира тхуна къизаллаш лелийна. Цигахь ницкъбора, цаьргара цхьа информаци оьшуш. Царна хаахь а, ца хаахь а, бен дацара царна.\n- Оцу ницкъбечунна хетарехь, Iазап латторехь цхьа маьIна дара ала гIерта хьо?\n- ХIаъ, Iазап- инзаре зулам ду, йа тIеман заманахь а, йа маьршачу хенахь а хилийта йиш йоцу. Амма цаьргара цхьа хаамаш оьшуш хьийзара уьш. Ткъа кхузахь кхин ду. Цаьргара оьшуш информаци яц. Бахархошка хоьттуш ма дац: мила ву протестийн инициатор, муха гуллора шу, хIун хаьа шуна? Маьттаза мотт а буьйцуш, къизаллица етта царна: "Маршо езара хьуна? Хийцамаш безара?" бохуш. Боккъал а, таIзаре операци ю иза, адам Iадон, урамашка ца билийта, шайна хетарг цаьрга ца дицийта.\n- Со нийса кхетахь, Iазап латтор ду боху-кх ахь цигахь дерг?\n- Еттар Iазап лоруш ду, ткъа оцу изоляторшкахь долу хьал -церан шогаллица сий дайъар ду.\n- Ала тарлой, тахана Беларусехь долчу Iедалан а, таIзаре операци дIахьочийн а тIаьхье муха хир ю пачхьалкхехь а, дозанал арахьа а?\n- И операци дIахьош болу ницкъаллийн структурийн белхахой тешна бу, шайна таIзар дийриг цахиларх. Цхьа а хIума шайна дийр дац аьлла ю церан ойла. Иштта ца хилча, оццул шогалла цара гойтур яцара шайгара. Кху муьрехь тIаьххьарчу деношкахь лецнарш ворхI эзар сов ву. Изоляторш юьзна ю, нах чубохка меттигаш а бац, цундела и хьал ду камераш чохь.\nМуха тIаьхье хила еза кхуьнан? Нийсо ян еза-кх. Соьца къамел динчу, изоляторчуьра араяккхинчу зудчунна йа догIанаш а, йа кехаташ а дIа ца делла. Iуьйранна пхи сахьт даьлча аракхоьсина иза, адамаш дIалоьцучу гIалахь, карахь паспорт доцуш. Ша ехачу кIоштахь йолчу полицин декъе яхана иза, латкъамбан дагахь, шен кехаташ схьадалийта. Шен хIусам чу яха а йиш яцара цуьнан, догIанаш ца хиларна. Ша неI еттарх ца йоьллура боху юьхьанца, юха неIаран берте веанчу белхахочо цабезамца къахкийнера иза: "Яхийта кхузара, цхьа а вац балхахь, хьан арз чуоьцур а дац" аьлла. "Муха оьцур дац? Сан документаш юха ца делла, соьгахь догIанаш а дац. Ас хIун дан деза?" аьлча, "Кхо сахьт даллац массо а полисхо белхаш бина ву, уьш гIелбелла, массо а буьйшина бу" аьлла, жоп делла хиллера цунна. Изза хуьлу латкъамбан гIертачу стагана.\nТIаьххьарчу заманчохь Лукашенкос забарш лелочу Евробертан пачхьалкхаша, шога дIахаийта дезара цунна, цигахь хуьлуш дерг магийта йиш йоций, ницкъаллийн структураша лелочу харцонех талламаш бар тIе а дожош, пачхьалкхера харцо сацае ала дезара. Ишта бен гIуллакх хир дац. Кхузахь шога реакци оьшу.\nКхеташ ду, хIара Марсхьокху-бутт хилар а, пандеми хилар а. Коронавирусан ун даьржинчу муьрехь веа стагана хьажийначу камера чохь 50 стаг ву латтош. И муха мега?\nЕвроберан пачхьалкхаша а, Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацино а, кхийолчу юкъараллаша а, массара а цхьабоса реакци ян еза кху ситуацин. Iаламат цуьнга хIинца сатуьйсуш Iаш ду-кх тхо.


Наьсарен шахьархой хьинаре дакъалоацаш ба Россе паччахьа хоржамашка — Сердало\nНаьсарен шахьархой хьинаре дакъалоацаш ба Россе паччахьа хоржамашка\n18.03.2018 18.03.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nГIалгIай мехка эггара дукхагIа нах бахаш йола шахьар я Наьсаре. Укхаза бахача наха тхьовра 26 шу хьалха мехка бокъо меттаоттаяьча хана а доккха дакъа лаьцад ГIалгIайчен бокъо хьатIаялара даькъе. Массаза а мехка хулаш долча хувцамашка хьалхара гIа боахаш лаьттай ала йиш йолаш я Наьсаре.\nТахан а Россе паччахьа хоржача дийнахьа Iура денце хьабола а бенна кхаж тоссаш дакъа лоацаш ба Наьсарен шахьара бахархой. Царна лац моллагIа а Россе хулаш дола хIама шоай дакъа доацаш чакхдалийта. Цул совгIа, хIара хоржамхо тийша ва укхаза шоаш хьалхатетташ, вола саг, шоаш га даьккхар пачсахьа хургхилар.\n«Наьсарен шахьара лерхIаме вахархо», яха сийлен цIи лелаю 84 шу даьнна Базоркин Ахьмад венав хоржамашка дакъалаца ший дезал а боалабеш. Дог тийша ва воккха саг, хIара гIалгIачо цIенача дег тIара, шоаш га хьанна доаккха а ховш кхаж тоссаргхиларах:\n— Вай мехка а, халкаъа а, из доацаш йоккхачапаччахьалкхен а дикадар хилча ловш вай дале хоржамашка дакъа лоацаш хила деза вай. Къаьста кагийча наха овсарех дакъалаца деза хоржамашка. Тхо-м доккхагIдараш кхоана е ломма дайна дIадаргда, дIахо даха дусар тIехьа тIадоагIа ноахал да. Ший кхоане сийрда хургйолаш, шийга паргIато хургйола оагIо е хьажа веза хIара вахархо. Цудухьа, со а венав тахан тIехьа хьалкхувча тIехьенна дика хулдалара, аьнна укх хоржамашка дакъа лаца, — йоах воккхача сага:\nХьинаре къахьегаш болх баьб Ахьмада 60 шера гаргга йолча хана чухьа. Вай паччахьалкхен хоржамаш мел долча хана цкъа уж юкъагIа ца дуташ царга дакъа лоацаш хинна ва воккха саг.\n— Са вахарчухьа массехказа хиннад пачахьа хоржамаш, цкъа Iийнавац со цига дакъалаца ца водаш, мехка бIорахочун декхар кхоачаш ца деш. Со ца вахача а нах хургбар цига-м, ца а яхаш, хоржамашка хьа а баьхка кагийча наха а боккхийча наха а – массане вай кхач тассар дехар ду аз. ХIана аьлча воай кхоане, воай паччахьалкхен да ва вай хоржаш вар, — аьнна, хоржамашка дакъалацара нах тIахьехаш къамаьл дир Базоркин Ахьмада.\nХоржамашка цхьаккха тийша болх а е хьовзам а боацаш хоза дIадодаш да ди. Цу хьаькъе дийцар сона 77 хоржама комиссе моттига тхьамада Котенаькъан Лейлас:\n— Тха хоржама метте хьа а баьхка, кхаж тасса безаш бола нах Iура денце хьабола а бенна шоай бIорахочун декхар кхоачаш де ба. 10:00 даьннача хана 241 саг вар тха кхаж тесса ваьннараш. Ди хоза а денад шийла йоацаш. Нах боккхий а кагий а хьаухаш кхаж тувсаш ба. Хьалхара кхаж тоссараш а дукха ба тха хоржамашка хьаухаш. Тахан йодаш а йоагIаш а хьоалчагIаш долаш моттигаш ма йий вайна, моллагIа маьре йодаш е маьре йоагIаш йолч йоI а кхаж тасса ярга догдоаха оаха. Массане а тIехдика паччахьа хоржаргва-кх вай, — йоах Лейлас.\n← Министерство финансов Российской Федерации Федеральная налоговая служба\n«ЗА СИЛЬНУЮ РОССИЮ!..» →\nОБРАЩЕНИЕ Главы Республики Ингушетия Ю.Б. Евкурова в связи с 75-ой годовщиной депортации ингушского народа


ООН-ан Инарла Ассамблейхь вистхир ву Трамп\nООН-ан Инарла Ассамблейн сесси йолалуш ю тахана. 120 пачхьалкхийн лидерш а, кхиболу Iедалхой а бу цигахь дакъалоцуш. Хьалхарчу дийнахь уггар а сатийсамечех ду Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн президент Трамп Доналд вистхилар. Дийцарехь, цуьнан къамелехь уггар а коьртачех хир ю Къилба Корейн а, ГIажарийчоьнан а теманаш.\nСтохка ООН-ан трибуни тIехь вистхуьлуш, Къилба Корейн президент Ын Ким Чен ша шен хIаллаквен политика лелош волу "жима ракетхо" ву аьллера Трампа.\nДахначу шерахь Къилба Корейн ракетан-зарратан программехь хийцамаш бина: Сингапурехь аьхка Трампца хиллачу цхьанакхетарехь зарратан герз ша лелор дац, полигонаш а вовшахйохур ю аьлла, дош деллера Ын Ким Чена.\nГIажарийчоьнца Iамеркан юкъаметтигаш кхи тIе а йоьхна. Вашингтоно сацамбина, ТехIеранца бинчу "заратан бертан" юкъара а яьлла, ГIажарийчоьнна санкцеш дуьхьал яха\nООН-ан Iамеркарчу векало Хейли Никкис дIахьедина, Iамеркан машарх, суверенитет ларъярх, шен юкъархошца йолчу юкъаметтигех а дуьйцур ду Трамапа аьлла. Цкъачунна къастаза дуьсу, Оьрсийчоь хьахор ю, я яц.\nТрампа химин герзах дуьйцур ду, ишта юха а карладоккхур ду, Шеман президенто Асад Башара дIавше герз леладахь, Iамерко цунна дуьхьал дендерг.\nСессехь дакъалоцуш ву Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министр Лавров Сергей. Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн пачхьалкхан секретарца Помпео Майкца цуьнан цхьанакхетар хила а тарло.


Мутко: Нохчийчоь яц футболан чемпионат кечъяран программана юкъахь\nОьрсийчоь - Оьрсийчоьнан вице-премьер, Оьрсийчоьнан Футболан кхеташонан президент Мутко Виталий, 2016\nОьрсийчоьнан вице-премьеро, Оьрсийчоьнан Футболан кхеташонан президенто Мутко Виталийс шена хетарг довзийтина 2018-чу шарахь Оьрсийчоьхь хила езачу футболан дуьненан чемпионатан ловзарш Нохчийчохь а дIадахьа деза бохучух лаьцна.\nХьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана дIахьедар динера, шаьш юхадовлуш дац 2018-чу шарахь хир йолчу футболан дуьненан чемпионатан цхьадолу ловзарш Нохчийн республикехь хила деза бохучу лаамах аьлла.\nАмма Оьрсийчоьнан вице-премьер, Оьрсийчоьнан Футболан кхеташонан президент Мутко Виталий иза хуьлийла дац аьлла хеташ ву.\nЖурналисташа цу хьокъехь шега деллачу хаттарна жоп луш цо иштта элира цунах лаьцна: «Ца хаьа суна, муха тIеэца деза цу республикехь футболан дуьненан чемпионатан матч хила еза боху Кадыровн дешнаш. Цуьнга хаттийша, соьга хIунда хоьтту аш иза?\n2010-чу шарахь ГIура-беттан 10-чу дийнахь = дукха хан йоццуш юбилей хилира - ФИФА-н кхочушдон комитето сацам бира дуьненан чемпионат Оьрсийчура 11-тта гIалахь дIаяхьа. И гIаланаш ю кхечлуш ерш».\nКхечу агIор муха хир ду иза, ша кхеташ вац, бохуш вара Мутко Виталий: «Иза далур долуш дац. Амма Нохчийчоь юкъатоьхна ю чемпионатана кечам бечу программана. Оха аьтто бина церан цхьа тоба тIеэца, иза ехар йолу база санна иза (Нохчийчоь) билгал а яьккхина. Оха кечйеш 64 база ю. 32 футболан тоба дIатарйина хир ю цигахь. Нагахь цигахь (Нохчийчохь) цхьа тоба дIанислахь, тхо дуьхьал хир дац".\n2018-чу шеран Футболан дуьненан чемпионатан матчаш хир ю Мангал-беттан 14-чу дийнахь дуьйна Товбеца-беттан 15-гIачу дийне кхаччалц Оьрсийчура 11 гIаларчу 12 стадионехь.\nЦу гIаланашна юкъахь ю Москох, Петарбух, Казан, Лахара Новгород, Саранск, Калининград, Волгоград, Екатеринбург, Самара, Сочи, Ростох.


Ассаламу Iалайкум врахьматуллахI!\nЦхьа хаттар дара сан хьоьга: Маж лела яр важиб ду я суннат ду? Цхьаболчара дIайаша цамега боха, вукхара цхьацца бахьнаш хилча дIаяккха мегар ду боху, и дIайаша цамагар далилаш а, и дIайаша магийна хIумнаш а билгал дохуш довзийтича тхуна пайда хир бара цунах. Дала аьтто бойла хьан айхьа болийначу некъа тIехь.\nХьалхалера а, таханлера а Iелам-нахана юкъахь хилпало йолуш хIума ду маж йитаран хьукм. Цхьаболчара, маж йитар важиб ду аьлла, и бохург – иза дIаяшар хьарам (къилахь) ду бохург ду. Вукхара, маж дIаяшар «макрухI» (ца дича мел а болуш, дича къа а доцуш долу хIума) ду аьлла.\nДоьххьаралерачеран далил – «Мекхаш дацде, мажош охьахеца», «Мекхаш лахде, мажош лелайе, цIарна Iибадат дечерах тар ца луш», «Мажош охьахеца, мушрикех тар ца луш» – аьлла, тайп-тайпана дешнашца даьхкина долу нийса хьадисаш ду. Цу хьадисашкахь дерг омру ду, ткъа омруно луш долу хьукм важиб хилар ду. Цундела, маж лелор важиб ду, ткъа важиб долу хIума ца лелор хьарам ду, цундела, маж дIаяшар хьарам ду. Иштта аьлла маж лелор важиб динчара.\nМаж лелор «суннат» (лелийча мел а болуш, ца лелийча къа а доцуш долу хIума) ду, иза дIаяшар «макрухI» (ца дича мел а болуш, ца дича къа а доцуш долу хIума) ду аьллачара, иза лелор Iадат лоручу хIуманех ду бах, кечваларца а, хазаллийца а, цIаналлийца а доьзна хIуманаш ду бах, ткъа иштта лору хIуманаш де аларца омру деш даьхкинчу хьадисех важиб хиларан хьукм ца долу, суннат хиларан хьукм долу. Цунна тешаллийна даладо цара масийтта нийса хьадисийн масалш: «Зайт-даьтта дуийла аш, иза шайна тIе а хьокхийла аш, бакъдолуш иза беркатечу диттах ду»; «Къежйеллачу месашна (йа мажошна) басар дойла аш, жуьгтех тар ца луш»; «Итт хIума ду муьлхха а адамаша шайн кхолламца лелош: мекхаш дацдар, маж охьахецар, сивак хьакхар, мера чу хи кхарзар, мIараш хедор, пIелгийн хуттургаш йилар, пхьаьрса кIелара чоьш дIадахар, Iавратан гуо дIабашар, хица цIано йар а, (хьадис дийцинчо аьлла: иттолгIаниг бага хи кхарзар дацахь, кхин хIун ду дага ца догIу суна)». Ткъа оцу хьадисашкахь дийцина долу дукхах долу хIуманаш Iелам-наха суннат хIуманаш ду аьлла, важиб ду ца аьлла, уьш Iадатех лоруш долу хIуманаш хиларна.\nИ вай дийцинарг цу хаттарехь коьрта дерг дара, кхечу некъашца а толлуш ду и хаттар Iелам-наха.\nЦул тIаьхьа, маж лелор важиб ду аьллачарна юкъахь а тайп-тайпана дешнаш ду, маж лелоран бараман хьокъехь. И довзуьйтуш вай дуьйцур ду Шейх Мухьаммад Ал-Хьасан Ад-Дадв цIе йолчу Iелам-стаге дина долу хаттар а, цо делла долу жоп а:\n«ХIара хаттар ду маж яц йарх лаьцна: маж дIаяшар санна дуй иза, йа цул лахара (кIеззиг) ду?\nЖоп: Маж нисйархьама а, цуьнан куц туодархьама а маж лахйар вон хIума дац, нагахь санна (ерриге дIа ца йоккхуш) охьахецна иза юьтур елахь. Ибн Iумара – Дела реза хуьлда цунна – хьадж-Iумрат дечу хенахь шен маж схьа а лоций, куьйгал совяьлларг дIахадош хилла. Абу ХIурайрас а деш хилла иза. Кхиболчу асхьабашна хьалха деш хилла хIума ду иза, церах цхьамма а инкарло а ца йина цунна.\nАбу Iумара (Ибн Iабдил-Барра) «Ат-ТамхIи́д» тIехь ма-дийццара, Имам Малика аьлла: «Мажах дIаяккха мегарг – ирча яьлларг а, дукха дIасайаханарг а ю». Цундела, ирча яьлларг а, дукха дIасайаханарг а дIахадо мегар ду, куц хаза битамехь хуьлучу хьоле кхаччалц. Делахь а цуьнан цхьа биллам бу – дIахадош ерг дIахадийча маж охьахецна хир йолчу кепара йисса езаш ю, хIунда аьлча Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла ду: «Мажош охьахоьцийла аш». (Оцу маьIнийца тайп-тайпанчу дешнашца кхо хьадис ду кхузахь).\nТIаккха Iелам-нахана юкъахь хилпало ю, оцу хьадисехь деанчу омрунна муьтIахь хиларан барам хьокъехь. ХIунда аьлча, оцу омрунна кхоччуш муьтIахь хила йиш ю, хьайн мажах цхьаъа а чо дIа ца хадорца, иза тIаьххьара дарж ду (бараман чаккхе ю). Юкъарчу барамехь муьтIахь хила а йиш ю цунна, мажах цхьаерг Iадйуьтуш, цхьаерг дIахадош. Уггар кIеззигчу барамехь муьтIахь хила а йиш ю цунна, и уггар кIеззиг барам важиб болу барам бу, цул совбаьлларг «мандуб» (дича мел а болуш, ца дича къа а доцуш долчу) дарже кхочу. Ткъа цул кIеззиг долчул совдаьлларг «макрухI» (ца дича мел а болуш, ца дича къа а доцуш долу хIума) хуьлу.\nОцу кеппара, хилпало хилла Iелам-нахана юкъахь (маж йита езарехь) важиб болу уггар кIеззиг бараман хьокъехь.\nЦерах дукхах болчара аьлла: важиб болу уггар кIеззиг барам – стаг гича, иза маж йолуш вуй хуур долу барам бу, цу барамца оцу хьадисехь деанчу омрунна муьтIахь хилар нислуш а ду цуьнан, цул совдаьлларг «манду́б» (дича дика а долуш, ца дича къа а доцуш хIума) ду дерриге куьйго лоцучу бараме кхаччалц, дерриге куьйго лоцучу бараме кхаьчначул тIаьхьа маж йитар мегаш дерг (джа́из) ду, ткъа шина куьйго лоцучу барамал совйаьлларг йитар «макру́хI» (ца дича мел а болуш, ца дича къа а доцуш долу хIума) ду.\nЦхьаболчу Iелам-наха, дерриге куьйго лоццучул болу барам бу аьлла «важиб» (лелийча мел а болуш, ца лелийча къа а долуш) болу уггар кIеззиг барам. Делахь а иза хала хIума ду, хIунда аьлча мажош цхьатера ца хуьлу дела, ткъа цхьаболчу нахана маж яла а ца йолу.\nТкъа, АллахIа адамехь кхоьллина болу юкъара барам – и бу ша́ бусалба стага лелийча иза маж йитина верг лоруш берг, омрунна муьтIахь хуьлуш верг а лоруьйтуш берг.\nТкъа АллахIана вевза дика хила лууш верг а, воцург а».\nТIаьххьара дIадерзош аьлча нийса хир ду: еха месаш зударийн хазалла хиларе терра, маж божарийн хазалла ю. Имам ГIазалийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Маж – божарийн хазалла ю. … Иза - кхоллар кхачаме хиларан цхьа агIо ю, цуьнца божарий зударех къаьсташ а бу».\n Уьш дийцина Бухарийс а, Муслима а, кхечара а.\n Тирмизий, Ибн МаджIахI, Хьаким.\n Шейх Раши́д Ридо́, «Маджаллатул-Мана́р», 22/429.\n Имам Ал-ГIазалий, «Ихьйа́у Iулу́мид-Ди́н», 1/144.


Оьрсийчоьне рогIера нохчо дIалуш ву Украино\nНохчийчуьра вахархо лецира Украинерчу Харков областан Лозовски кIоштахь криминалан полицино. Мичахь ву а къастийна, лаьцна Оьрсийчохь 5 стаг верна бехке лоруш волу 32 шо долу Нохчийчохь вина стаг, хаам бира цу пачхьалкхан къоман полицино шен сайтана тIехь.\nХууш ду цу стагана бехке дуьллург 2008-чу шарахь Соьлжан кIоштарчу Первомайская станицехь оьрсийн доьзал бер хилар. Дуьйцург хила мегаш ду 2009-гIа шо. "Мемориало" бинчу хамца, цу шарахь Марсхьокху-беттан 17-чу дийнахь Молодежная урамерчу 41 хIусамехь бийнера КалиниченкогIер доьзал.\nМуьлш бу ца хуучу наха вийнера 5 стаг. Царна юкъахь яра 1940-чу шарахь йина хIусамнана а, цуьнан кIант Алексей а (1973), Алексейн зуда а, нуц Дмитрий а, кхин а цхьа хьаша а. Царна герз диттинера, гарехь, гIовгIа йойъу коьчалла тIехь долу. Лулахошна ца хезнера герз долуш. Дийна дисинера кхо шо кхачаза долу Алексейн ши бер.\nОьрсийчоьнан зорбанан гIирсаша яздора и нах байаран бахьана церах цхьанна вевзина хилар дара Соьлж-ГIалахь чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан хьалха иккхина волчу Чагиев Бесланца видео тIехь волу тIемало. Калиниченкона вевзинера иза, ткъа Iедалша и стаг сихха лехамашка веллера.\nСоьлжан кIоштарчу талламан комитетан версица оьрсий байинера республикера хьал чолхечу даккха.\nХарковн кIоштахь нохчийн жима стаг дIалацар билггала муха хилла хууш дац. Дуьйцуш ду иза 40 денна лаьцна хилар. Интерполо иза лаха волийна хилла кхушара Чиллан-беттахь. И стаг мила ву хиира нохчийн гIо-накъосталлан фондана. Цуьнан белхахошна хетарехь, Оьрсийчоьне дIалахь лаьцнарг вен мегаш ву.\nВуьйцург ву Нохчийчуьрчу Бумматахь вина а, ваьхна а волу 33 шо долу Илаев Амхьад. Цуьнан вашас дийцарехь, и шиъ Оьрсийчуьра дIаваханера хьехош долу зулам дале 9 бутт хьалха.\nМахкара вадаран бахьана дийцара цу шиммо, Нохчийчохь Iедалша шайн кхо ваша лацар. Илаев АхIдан а, Iаьлви а лаьцнера 2008-чу шеран Лахьанан-баттахь. Ткъа кхоалгIа ваша Заур лецира оццу шарахь ГIура-баттахь.\nТIахьо и кхо стаг къиза вийначул тIаьхьа гергарчаьрга дIавеллера. Вежарий байинчул тIьахьа махкахваьлла хиллера ИлаевгIеран висина ши ваша.\nХарковерчу бакъонашларъярхойн тобанан координаторо Захаров Бориса дуьйцу, Илаевца доьзна хьал цу тайпачу кхечерах къаьсташ ца хиларх лаьцна. Украинин ницкъаллин структурийн декъашхой Оьрсийчуьрчу ницкъаллин структурех тешар дац иза боху цо. Украинахой сихха шайн кочара дIабаха гIерташ хуьлу адамаш дайарна лехаме белла нах.\nДелахь а таллам хир бу. Коьртаниг къастор ду Оьрсийчохь цу стагана кхерам бу-бац бохург. Дукха хан йоцуш Шемахь тIом бина аьлла лоьхуш волу Тумгоев Тимур Оьрсийчу дIавеллачул тIаьхьа ларлуш ду Украинин Iедалш.


Оьрсийчохь дина хIора пхоьалгIа экономикан зулам Кавказехь хилла ду\nМарсхьокху-бутт 11, 2021\nОьрсийчохь динчу экономикан хьажам болчу хIора пхоьлгIачу зуламах - 1379-х 270 - Къилбаседа Кавказехь дина ду. Цунах лаьцна хаам бина Оьрсийчоьнан инарла прокуроран гIовс волчу Кикоть Андрейс ХIинжа-гIалахь дIаяьхьначу националан проекташ кхочушъян хьежийна ахчанаш лечкъорна дуьхьалояран хеттарш дийцаредечу кхеташонехь.\nИштта цо билгалдаьккхина, Къилбаседа Кавказан Федералан Гонашкарчу бакъоларъяран органаша 245 бехкзуламан гIуллакх дуьхьал даьккхина хиларх, националан пректаш кхочушъяран сферехь бинчу талламашна тIехула.\n"Стохкалера шо доладелчхьана 1,5 эзар талламбина къоман проекташ кхочуш муха йо хьожуш. 5 эзар низам талхийна меттиг Iорабаьлла. 245 бехктакхаман гIуллакх долийна бакъоларъяран органашца юкъахь бинчу белхан жамIашца", - аьллачу Кикоть Андрейн дешнаш далийна ТАСС агенталло.\nКарладоккху, шинарин дийнахь кхеле дIакховдийна Дагестанерчу Цунтинскан кIоштан куьйгалхочунна дуьхьал даьккхина гIуллакх. Иза бехкево миллионашкахь кхаьънаш эцарна.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Лоьраша соьга марханаш кхаба мегар дац боху...\nАссаламу Iалайкум Олхазар. Воспаление легких йолуш, лечени йина больницера со араваьлла ши бутт хан йац, лоьраша соьга марханаш кхаба мегар дац боху, ткъа ас цхьа а марх дохийна дац, марх кхабар тIехь дуй суна?\nХууш ма-хиллара, цомгаш волчу стагана тIехь дац марха кхабар. Марха ца кхаба магош йолчу цамгаран хадам, Шейх ВахIбат Аз-Зухьайлийс дийцарехь, иштта бу:\n«Шеца марха кхабарца чIогIа хало хуьлуш йолу цамгар ю иза, йа марха кхаьбча хIаллакьхиларна кхерам болу цамгар ю иза, йа цамгар совяларна кхерам болуш ерг ю иза, йа дарба хилар меллаша да́ларна а, тIаьхьадиссарна а кхерам болу цамгар ю иза. Нагахь санна цомгаш волчунна марха кхаьбча хуьлуш зен дацахь, масала кIамдар (гирза) долуш велахь, йа кхе́ла, йа пIелг лозуш велахь, йа IаьржабIаьрг йолуш велахь, йа иштта оцу кепара йолу цамгарш елахь, марха ца кхаба а, дохон а мегар дац».\nТIаккха, иштта и хадам хьахочу хенахь, цунна билгалдаккхар дина Шейх ВахIбат Аз-Зухьайлийс, лоьраша марха ца кхаба магош йолу цамгарш юьйцуш. Царна юкъахь цо хьахийна ю хьан цамгар а – пехашна воспалени хилар.\nЦундела, хьоьга лоьро марха ма кхаба аьлла делахь, хьуна тIехь дац марха кхабар. Хьайн могшалла туойелча, айхьа ца кхаьбна долу денош доькхуш кхаьбчахьана во́лу хьо.\nТкъа нагахь санна ахь ишттачу хьолехь волуш марха кхаьбча, и бахьана долуш хьо хIаллакьхиларна герга гIур волуш велахь, хьан цамгар гена а яьлла, хьо валаран кхерам белахь, важиб ду хьуна тIехь марха ца кхабар, мегар дац ахь оцу хьолехь марха кхаба.\n25/08/2010 = 15/09/1431\n «Ал-фикъхIул-исламий ва адиллатухI», 3/75.


Австрехь бIеннаш нах арабевллера нохчий махкахбахарна дуьхьал хIоттийначу демонстраце\nВенехь кхо бIе сов стага декхаредира Iедал мухIажирш махкахбахар сацо а, 38 шо долу нохчо-боксер Хациев Iела Австрерчу набахтехь валар талла а.\n"Ичкерин синбахамаллин центро" мэрин пурбанца хIоттийначу акцин декъашхой Охан-беттан 16-чу дийнан сарахь хилира талламан набахтина а (дукха хьолехь цига кхачабо лоьцучу хенахь Нохчийчуьра схьабевлла мухIажараш), пачхьалкхан юстицин министраллина а хьалха. Демонстраци тергалъеш лаьттира полици. Гулбеллачара "Iелица нийсо е" бохура шаьш бечу кхайкхамашкахь.\nАвстрин хаамийн гIирсаша дийцарехь, "кхеташ доцчу хьелашкахь" нисделла Хациевн валар – набахтера аравала кхо кIира дуьсуш нисделла цуьнан кхалхар, элира Кавказ.Реалиин корреспонденте "Ичкерин синбахамаллин центран" векала Дунаева Розас.\n"Кхин а пхи тутмакх-нохчо велла тIаьххьарчу масех шарахь Австрерчу набахтешкахь. Цхьаъ ах шера чохь бIе гергга тхан махкахо дIахьажийна Оьрсийчу, кхачийна Нохчийчу, цигахь уьш Iазапна кIел нислушшехь. Масала, масех бутт хьалха цигахь доьза вайна депортаци йина волу Тамаев Хьасан, хIума дац цунах хууш тахана а", - бохура юкъараллин жигархочо.\nКест-кеста хIиттайо Европан гIаланашкахь нохчаша шайна ечу депортацина дуьхьал митингаш. Зазадоккху-баттахь диаспорин декъашхой гуламе бевлира шайн махкахошна Нохчийчохь латточу Iазапна дуьхьало еш. Гуламехь "диктатурина дуьхьал" къамелаш дира Шемарчу а, Украинерчу а, Гуьржийчуьрчу а, Беларусерчу а мухIажарша.\nЧиллан-баттахь Венехь пикет хIоттийра Австрино ОвхIанистанерчу мухIажаршна депорташ ярна дуьхьалболчара. Шварценбергплац майдана гулвелира 300 гергга стаг, шайлахь махкахбаьхначийн гергарнаш а, Австрера бакъоларъярхой а болуш.\nФранцин Iедало Оьрсийчу депортаци йина нохчийн мухIажарна Гадаев Мохьмадна, иза дан меттигерчу кхело дихкиннашехь: адвоката тоьшаллаш далийнера цунна даймахка ваха кхераме хилар гойтуш. Оьрсийчу кхаьчийна хан ялале, иза дIавигина Нохчийчу, герз лелорна бехктакхаман гIуллакх айдина цунна дуьхьал.


Мел тергойо Iедало ветеранийн?\nСоветан Iедало дуккха а дика терго йора ветеранийн аьлла хьажам болчех ву Австри пачхьалкхе кхаччалц тIом беш дIавахначу Добриев Мусан кIант Хаваж.\nХаваж: «Хьалха совгIаташ лора, хIинца мичахь бу а ца хаьа ветеранаш. ХIинца 9-гIа май тIекхаьчча суьрташ дIа а хьой, мукъабовлу. Баккъал а тIом бинчу цхьаболчарна цхьа хIума ца елла, ткъа кхечарна машенаш а, хIусамаш а елла. Тхан дена-м ца елла цхьа хIума. Советан Iедал долуш лерам чIогIа бора».\nТахана Нохчийчохь бехачу къаношлахь Iаламат дукха бу Гитлеран Германица тIом бечу шерашкахь и луьра тIом толаме берзо Iалашо а лаьцна, де-буьйса ца лоруш къахьегнарш.\nЦаралахь къаьсттина дукха бу Iедалдайша кIадбоццу бахьанаш а хIиттош, бIаьрзе а хилла, цхьана кепара гIо а ца деш, битина къинхьегамхой. Иштачех цхьаъ ю Теркйистера 90-гIа шо долу Джениева Маруса а.\nТIеман хенахь дуьйна, яла хIоьттина болх беш схьаеънехь а, боху цо, пенси далар доцург, сом делла а, шена гIодина дац Iедало. ТIом болабаларна тIера долийра цо шен къамел.\nМаруса: «ТIом герга кхочуш со Мазалкехь яра, гергара нах болчохь. Говр-ворданахь тIаьхьа веъначу дас дIайигира со. Тхан да мехкадаьттадаккхархо вара, ткъа со эсий кхобуш балхахь яра. Суна-м ца делла цхьа сом а».\nГIалгIайн махкахь, йоI йолчохь дIаязйина йолуш, хIора а шарахь Оьрсийчоьнан президенто къинхьегаман ветеран хиларе терра, декъалъеш довха дешнаш а яздора, ткъа кхузахь тергал дIа а ца йо, дуьйцу Марусин йоIа Хьулимата.\nХьулимат: «ГIалгIайн махкахь яра хIара цхьана ханна ехаш. ХIетахь кхуьнан лерам а бора къинхьегаман ветеран ю бохуш. И бахьнехь Путина а, Медведевс а масийтта шерашкахь дахкийтина, грамоташ олу декъальярш а ду тхойгахь. Кхуза Нохчийчу схьадаьхкича бух-тоьшаллаш дац бохуш, кхуьнан ветеранан тоьшалла а, я и декъалдарш а чоьте оьцуш а дац.\nКхо 1944-чу шерера дуьйна эсий кхобуш белхаш даран тоьшаллаш дац бохург ду юьхьарлоьцуш. Кхунна, цIарца бийца а буьйцуш, шен хьаькамаш дага а богIу, амма бух ца бисина аьлла, нанна-м ца делла цхьа сом а».\nКхиндIа шен цIийндас «къинхьегаман арми» олуш хиллачу белхалойн эскарехь хьегначу къинах дийцира Джениева Марусас.


Нохчийн бизнесхочун Бажаев Мусан Францера вилла схьаяьккхина\nОьрсийчоьнан президентан Путин Владимиран а, бизнесхочун Бажаев Мусан цхьанакхетар, 2019-чу шеран ГIуран-бутт\nНохчийн миллиардерна, "Русская платина" компанин директорийн кхеташонан хьалханчана Бажаев Мусана дуьхьала санкцеш яьхна Францино, иштта схьаяьккхина цуьнан Ривьера Сен-Жан-Кап-Ферра коммунана уллора вилла. Францхойн Nice-Matin гIирсан хаамца, вилла жимачу Версалан гIаланах тера ю.\nНохчийн олигархаца цхьаьна шен Сан-Тропера виллех ваьлла Дерипаска Олег, изза хилла "Сибуран" акционеран Шамалов Кириллан доларчу Биариццера виллех а.\nХьалхо Оьрсийчоьно Украинехь тIеман агресси йолийча кхайкхийначу санкцишца а догIуш, Бажаевна дихкира Евросюзе ваха. РБК-но яздо Le Figaro хьостанна тIе а тевжаш, кху шеран Чиллан-баттахь Францино дIакъевлира оьрсийн а, йа цаьрца боьзначу нехан а 178 миллион еврона чоьташ, иштта схьаяьккхина йиъ яхта, ялх беркема, беза мах болу кхоъ исбаьхьаллин кхоллар а.\n"Русская платина" йоцург Бажаев Мусан долахь ю киргизхойн "Альянс Алтын" а, "Амур Золото" а. Forbes-н хаамца, нохчийн бизнесхочун хьал дайначу шарахь 750 миллион доллар дара, Оьрсийчоьнан уггаре хьалдолчу бизнесхойн рейтингехь 156-гIа меттехь ву иза.\nНохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шен Бажаевна реза цахилар гайтира хьалхо, Хьалха-Мартан тIехь кIоштан дарбан цIа хьаладотта а, иштта социалехь мехала йолу объекташ меттахIоттон а бизнесхочо ша билгалдоккхур ду аьлла $50 млн ца даларна. "Бажаев санначара шайна реклама бен ца йо. Халахетахь а, иштта бизнесхой кIезга бац", - реза вацара нохчийн куьйгалхо 2006-чу шарахь.\nКипран республикано "дашон гражданствах" ваккхаран кеп дIайолийна 21 оьрсашна дуьхьала, шайлахь гIалгIайн бизнесхо Гуцериев Михаил а, цуьнан пхиъ доьзалхой а болуш. Евробертан санкцешна кIелахь болчу оьрсийн бизнесхойн Гуцериев Михаилан, Пономоренко Александран, Москович Вадиман, Кузьмичев Алексейн "дашон паспорташ" схьадаха сацам бира Кипран министрийн Кхеташонан тIаьххьарчу дийцаршкахь. Паспорташ схьадохуш ду церан хIусамнаношкара а, берашкара а.\nФиджин полицино дIалецира дагестанхойн бизнесхочуьнца, сенаторца Керимов Сулейманаца доьзна оьрсийн Amadea мегаяхта. Де хьалха меттигера Лаутока порте кхаьчнера иза.\nАмерикан къоман кхерамазаллин Кхеташоно тIаьххьаре а сацийра исбаьхьаллин гимнастикехула олимпикан толамхо йолчу Кабаева Алинана дуьхьала санкцеш яхар. Американ лаккхара хьаькамаш кхоьрура президентан Путин Владимиран реакцих а, тIейогIучу ханна Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтига талхарх а.


Оьрсийчура Оппозицина ГIортор Йина Гэбриэл Питера\nБританин рок-лакхархо Гэбриэл Питер, 28Деч2008\nДерриг а дуьненахь вевзаш ву «Дженезис» тоба кхоьллина волу Британера мукъамча Гэбриэл Питер. ГIарабевлла мукъамаш яззбина ца Iаш, иттанаш шерашкахь адамийн бакъонашкахьа къуйсуш а, Iалам а, дуьненан тайп-тайпаналла ларъярехь а къахоьгуш ву иза. Оьрсийчура харжамашца доьзна Iедалийн дуьхьалончашка вистхуьлуш видео дIаязъйина, политикан бахьанашца Оьрсийчу гастролашца вогIуш воцчу Гэбриэл Питера хIинца а.\nЦхьа хан яра Оьрсийчохь, йоллучу а Советийн пачхьалкхахь санна, Питер Гебриэлан кхолларалла йихкина йолуш. Доллучу дуьнентIехь а уггаре а лоручех волчу цу мукъамчин эшарш а, мукъамаш а советийн идеологица цхьанабогIуш бацара, хIетахьлерчу терминологица аьлча „яхкалуш лаьттачу Малхбузенан тIеIаткъам“ бар кхерам бара цуо кегирхошна. Ткъа и зама чекха яьлла аьлла хеттачул тIаьхьа ткъо шо сов хан яьллачул тIаьхьа сахьт дац Гэбриэл Питер Оьрсийчохь юха а нон грата лоручех цхьаъ хила.\nХIунда аьлча гIараваьллачу мукъамчано интернет- машанехь яржийна йолу видео хIуммаъ оьрсийн Iедалшна товр йолчарех яц. Шен Оьрсийчурчу оппозицин ницкъашка а, Iедалийн дуьхьалонашка а хьажийначу къамелехь Питер Гэбриэла и дуьхьалончаш чIогIа майра а, доьналла долуш а го шена, бохуш дуьйцу. ХIунда аьлча, боху цуо, хаза нехан санна доьналла оьшу хьала а гIаьттина Iедалшка бакъдерг дIаала, и бакъдерг дуьйцуш хилла болу нах, Политковская Анна а, Маркелов Станислав а, Эстемирова Наташа а, кхин дIа берш а, къиза байъинийла хуушехь.\nПитер Гэбриэл: Маршалла ду шуьга. Со Питер Гебриэл ву Лондонера. Суна сайн цIе аш еш йолу дуьхьало къобалъечу нехан могIаршна тIе тоха лаьара. Иза чIогIа гIора луш хIума ду- аш деш дерг гар. Дукха доьналла оьшу, хьала а гIаьттина, Iедалшка бакъдерг майра дIаала, и бакъдерг дийцина болу нах – Политковская Анна а, Маркелов Станислав а, Эстемирова Наташа а, Магнитский Сергей а, кхузахь, Лондонехь, Литвиненко Саша а - къиза байъинчул тIаьхьа.\nШун лелар йоккха майралла гойтуш ду. Амма цуо хийцамаш а кхуллу. Тхуна, хийрачу нахана, гуш хилча, шун премьер-министр волчунна дуьхьала наха шакарш еттар. Тхуна гуш хилча, аш гаррехь, кхечарна а гойтуш, дуьхьало еш хилар, дийна гIала гуоне а ерзийна, тIакха кхеташ хуьлу, кхерамаш тийсар, таIзарех кхерар – уьш хьалха санна нуьцкъала доцийла, хьалха бина болу тIеIаткъамаш цара хIинца ца бойла.\nКху харжамашкахь шу ца тола а там бу, амма аш тахана бугIуш берг керлачу Оьрсийчоьнан бух бу. Шун аьтто хуьлийла лаьа тхуна. Доьналлех ма духийла шу! Маршалла ду шуьга. Баркалла.\nАла догIу, Гэбриэл Питера хIинца дуьххьара тидаме эцна дац Оьрсийчура хьал. Нохчийчохь тIом боьдуш болуш шовзткъе итт дуьнентIехь цIеяханчу кхоллараллин белхалоша, шайна юкъехь яздархой а, мукъамчаш а, эшаршлакхархой а, режиссераш а болуш, схьадилина кехат яздинера Европерачу пачхьалкхан куьйгалхошка, Оьрсийчоьнна тIом сацабайта тIеIаткъам бе, аьллачу кхайкхамца.\nЦу кехатна буха куьг таIийначарех цхьаъ вара Питер Гэбриэл а. Цул совнаха, Нохчийчохь тIемаш бар а, Оьрсийчоьнан куьйгалла адамийн бакъонаш хьоьшуш хилар а бахьана долуш Оьрсийчу гастролашка ван туькуш вац Гебриэл.\nТкъа шен гIараяьллачу „Апри Муа“ (Apres Moi) эшар тIехь цуо цIерашца буьйцу Оьрсийчохь бакъдерг лехар бахьана долуш баъина нах, Эстемирова Наташа а, Политковская Анна а, Литвиненко Александр а хьехош.\nПитер Гебриэл мукъамаш безачарна Нохчийчохь а шуьйра вевзаш ву. Советийн заманахь цуьнан кхолларалла, кхечу Малхбузерачу рок-мукъамхойн кхолларалла санна, официала йихкина хиллехь а, амма дуккхаъчарна езаш а, бовза-безачаьргахула карош а яра цуьнан „Genesis“ тобан юккъехь а, юха цхьа хан яьлча шен цхьаннин а эшарш а. Цул совнаха, Алан Паркеран а, Скорсезе Мартинан а гIараевллачу фильмашна саундрекаш язъярца а вевзаш ву иза.\nИштта къечу пачхьалкхашкахь дикадаран акцеш дIахьо цуо „Аьмнести Интернешл“ я „Доза Доцу Репортераш“ цIе йолчу юкъараллийн белхашна гIо а деш. Адамийн бакъонаш ларъярехь дакъалоцуш Питер Гэбриэла кхоьллина „Witness“ цIе йолу юкъаралла.\nЦу юкъаралло доллучу дуьнентIехь а жигархошна видеокамераш йоькъу, адамийн бакъонаш хьешар а, кхин дIа йолу харцонаш а къайла ца яхийтархьама. Питер Гебриэлан фондера масех видеокамера Нохчийчохь тIом болчу хенахь меттигерчу стрингершкахь а яра лелош.\nГабриэл Питера Кхайкхам Бина Оьрсийн Оппозицега


WhatsApp тергоне эца дагахь ду Австрин Iедал\nАвстрера урхалла керла низам юккъедаккха гIерта, къайлахчу сервисашна бахархоша WhatsApp а, Skype а программашца деш долчу къамелийн чулацам талла бакъо луш долу. Цул совнаха, цу махкахь Iедалхойн наха телефонашкахула дечу къамелашка ладогIа а, нахана тIехь видеоталламаш бен бакъо шоръян Iалашо а ю австрихойн керлачу урхаллан.\nОцу хьокъехь дIахьедарехь билгалдаьккхина ду, Iедало даккхийчех зуламаш дарна шеконе лаьцначу нехан телефонаш бен ладогIаме хIиттор яц, аьлла. Ишттачу зуламех лору, масала, пхи шо сов хан тоха йиш йолу зуламаш.\nНагахь санна и низам тIеэцахь, Iедалхойн бакъо хир ю шайна шеконе хеттачу нехан телефон тIе дистанционан программа хIоттон. ТIаккха цу телефонехула деш долу къамелаш хаза а, цу чухала язбон хаамаш беша а таро хир ю церан. Нагахь санна Iедалан шеконаш цу ладогIамаша тIечIагIбахь, телефонан дена дуьхьал бехктакхаман гIуллакх схьадоьллур ду.\nТкъа шеконаш бух боцуш хилар гучудалахь, телефонан долахочуьнга официале дIахоуьйтур ду Iедало, цунна тIехь ша тидам беш хиллийла а, цуьнан къамелаш ладегIаме бехкина хиллийла а цуьнга хоуьйтуш.


Хьехархо... Ма доккха маьIна долуш ду и дош\nБоккха некъ бу хьехархочо юхьарлаьцнарг. Цо вуьгу дешархо серлонан новкъа. Къаьсттина нохчийн меттан хьехархочун тIехь доккха дукъ ду аьлла хета суна. Иза декхарийлахь ву нохчийн мотт хьеха а, Iамо а, цуьнга болу безам кхио а.\nТеркан кIоштан Iели-Юьртарчу юккъерчу школан завуча Датиева Эльзас дуьйцу шайн белхан накъостах, нохчийн меттан хьехархочух Гериханова Хадишатах лаьцна.\n- Хадишат йина, кхиъна Теркан кIоштарчу Iели-Юьртахь. 8 класс чекхъяккхинчул тIаьхьа иза деша йоьду Грозненски педучилище.\n1987 шарахь Iели-Юьртарчу №2 йолчу юккъерчу школе балха йоьду ГПД, оццу шарахь деша йоьду Нохч-ГIалгIайн университете филологин факультете. 4-5 шарахь оцу школехь болх бинчул тIаьхьа №1 йолчу юккъерчу школе дехьайолу оьрсийн а, нохчийн а меттанийн хьехархо.\nЦул тIаьхьа нохчийн меттан хьехархо болх бо цо. 31 шо хан ю цо хьехархочун болх бо. Нохчийн мотт хьехна ца Iаш цо Iамадо берашна вайн къоман хаза гIиллакхаш довза а, деза а.\nМуьлхха а хьехархо бераш дезаш а, берашна везаш а хила веза. Ишттачех ю Гериханова Хадишат. Цо жигара дакъалаьцна тайп-тайпанчу конкурсашкахь «Воспитать человека-2009», «Учитель года- 2012», «Нохчийн меттан хьехархо – 2014».\nДакъалаьцна ца Iаьш цо толамаш баьхна номинацешкахь. Цул тIаьхьа Хадишатана сийлаллин грамота а луш, цуьнан белхан мах хадийра Нохчийн Республикин Парламенто.\nОбновлено (26.04.2018 10:21)