Сийре Мехка тIемо эшабаьча нахага марха дастийтара Iадат дIахо хьош я ГIалгIайче — Сердало\nСийре Мехка тIемо эшабаьча нахага марха дастийтара Iадат дIахо хьош я ГIалгIайче\nМархий бутт хьаболабелчахой Сийре Мехка тIемо а, моцало а кIалбитача цу мехка мискача, къеча бахархошка марха доастийташ «Шатер Рамадана – с любовью из Ингушетии» аьнна хьалха яьккха цIи а йолаш дIахьош акци я ГIалгIайчен цIерагIа. Цох бола хоам баьбар юххьанца мехка хоамбара кечалаша.\nБиззалца хIама даа таро йоацача нахага марха доастийташ йола Даьла раьза хургвола акци дIахьош я ГIалгIайчен Мехкдаьна Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека ларца, цо хьалха а даьккха. ХIаьта бутт чакхбаллалца кхоачашъергйолаш я мискача нахага марха доастийташ йола къахетама акци. Дамаске чатараш а теха марха даста ловчунга хIама дуийташ дIабодаш ба из болх беррга бутт чакхбаллалца нах меца хургбоацаш.\nСийре Мехка ГIалгIайчен викал волча Мехкдаь Евкурнаькъан Юнус-Бека гIонча-дагавалархо волча Луай Юсефа яхачох, Сийре бахархой чIоагIа раьза болаш, цар дог гIоздоахаш дIайодаш я марха дастара акци.\n«ГIалгIай Мохк дIахо а къахьегаш ба Сийре бахархошта гIо дирца цар оагIо хьаллоацаш, шин мехка юкъера вошал чIоагIдеш. Укх тайпара марха дастийтара акци хьалхара еш я ГIалгIайчено. Хьалха вай еш хиннача акцешка санна наха даа хIама дIа-хьа декъаш болх бац хIанзарбар. Дамаска шахьаре оаха овттадаьча чатараш да, цу чу дезача мархий беркат наха юкъе цхьана дIа-хьа даржаргдолаш беррига бутт чакхбаллалца марха даста аьттув болаш хургва 6 эзар саг. Массанахьа из гIулакх дIакхоачаргдолаш къахьегаш хургда тхо. Нах цхьана гулбаро царна юкъе машар лоаттабу. Дала къоабала долда вай марха, Даькъала хилба мархий бутт. Маьрша яхийла ГIалгIайче», — аьнна дийцар Луай Юсефа.\nЦо яхачох, мархий бетта хьалхарча 20 денна хIара дийнахьа чатара чу марха доасташ 200 саг ва. Наха марха даста аьттув баларал совгIа уж нах хIара денна шоай цIеношкара марха доастача чатарашка дIакхувлаш а юха шоай цIеношка чукхувлаш а, лаьрххIа ГIалгIайчено хьожаяь йиъ автобус я. Хьалхарча ткъаь ден цхьана гуллуш марха доасташ хургба нах, юхе дисача мархий бетта итт дийнахьа Дамаске бахача тIемо хIалакбаьча эггара къеча наха марха даста даа хIама дIа наIарга а кхухьаш дIалургдолаш да.\nШоай фусамашка паргIата марха даста таро йоацаш, гIалгIаша овттадаьча чатарашка, хIама даа хьаухача Дамаска бахархоша баркал оал дерригача гIалгIай къама, цун правительствана, мехка кулгалхошта. Тешаш ба уж, укх мо долча хIаманца адамашта юкъера бувзам чIоагIлуш хиларагI.\n«Салам-моаршал да ГIалгIайченга. Халкъашта юкъера вошал мишта хила деза гучадаьккхад тхона гIалгIаша. Цул совгIа, бусалба наьха оагIо хьаллацар мишта хила деза а цар тхона хьабIаргадайтад. Дала Iалаш долда шо, оаша тахан тхона даьча гIулакха духьал Дала дуккха а дикаш долда шоана. Даьла къахетам хилба шуца массаза а, маьрша дахалда гIалгIай халкъ», — йоах марха даста баьхкарех цхьан кхалсага.\nБусалба нах цхьана гулбалар, шуна гонахьа хайша цар цхьана марха дастар, уж гулбалар шийгахьа беркат долаш а, наха юкъе барт-безам чIоагIбеш а хIама да аьнна хеташ ба Дамаска бахархой:\n«Цхьан шун тIа цхьана Iо а хайша марха дастара беркат да гIалгIаша укхаза тхона юкъе доаржадаьр. ЧIоагIа хоза Iадат да из. Цунца го вайна бусалба дин машаре, къахетаме хилар. Вай халкъашта юкъе барт беш хIама да ер. ГIалгIайчени, Сиреи мехкашка массаза а машар, ираз, беркат, цхьоагIо латталда. Массадолча вонах Дала лораболба гIалгIай, хоза гIулакх да цар леладер», — аьнна ловца баьккхар цхьаькхача марха даста венача саго.\nБарт тайнача, машареча, иразеча, даькъалча вахарга сатувсаш хул массаза халонах чакхбийна нах. Сийре Мехка доаллар вайна гуш да, харцлувчар Даьла динах хоттабенна боахка нах хIалак беш. Цу нахаца къахетаме, камаьрша хиннача сага маьл хургба, Дала аьнна дале. ХIаьта дагадоацаш тIакхаьча хало ла мишта да гIалгIашта цхьаннахьара хеза а доацаш дика ховш а цар кхетадеш а да. Дала къоабала долда вай марха, маьлехьа хилда вай мел леладер.\n← ГIалгIаша баркал оал цунна\nМаьрша дезал – вай кхоане →


ДукхагIйола берий бешамаш сатийнача, сабарерча, машинаш дукха ца лелача, берашта кхераме йоацача моттигашка я\nСенца ювзаеннай берий паргIато?\nБекарга бетта 27 ди 2021 шу\nЮкъе латтар я дешара Наьсарен урхаллен кулгалхо Чемурзиев Бахьаудина Цаэш\nМишта дах вай карарча хана? Из бокъонца ха йиш яц, хьалха хиннари таханардари вIаший духьал а оттадаь, диста ца дистача. Цу наькъо геттара дика гойт тоаденнар фуд, эшаденнар фуд. Сона дага мел доагIача хана йоккхийча шахьарашка а зIамигача городашка а берий бешамашка шоай бераш дIадала ца могаш, халонаш нийслуш, цига кхааш, совгIаташ телаш, хьувзаш хулар дай-ноаной. Из дош тохкаш, Наьсарен районерча берий бешамаша болх мишта бу хьожаш хилар со 1993-ча шера гурахьа. Цу шера октябрь бетта «Наьсарен оаз» яхача газета тIа кепа теха арадаьлар «Доаккхал де хIама дац» яхаш корта бола са йоазув.\nНаьсарен районе 10 берий беш яр цу хана. Царех 2 юрташка яр, вожаш — городе. Ялх фусамех бехача нахага яр, уж цар чу бахар. ЦаI медицински училищенна дIаеннаяр, кхы а цаI тоа дIакъайла латтар. Наьсарерча барххIе а берий беша чуэттар со, дувцаш дола йоазув айса далехь. Царех дикагIъяр трикотажни фабрикан доалахьа хинна № 6 йола берий беш яр, цунна керте латтар Шадиева Лида. Халонаш цига а нийслора. Лидайга а цунца болх беча мехкарашка а цкъаза ханаш ихаяр, дуненах догьэккхаш. Пхийтта шера цхьан Iай йIайха хиннаяцар цига. Шелал тIаеча полтош ювхаш, кийнаш тухкаш дийша дада дезаш хулар цигара бераш. Берашца болх беча наха шоаш тоаеш хиннай канализаце еха турбаш, хий Iоухийта кранаш, кIираш-басараш а шоаш хьокхаш хиннад. Бераша чкъаьра ца буа 2 бутт, дулх ца дуа 3 бутт баьннабар. Цу хана са къамаьл хилар фабрикан хьакимашца. Директор хиннача Ф. Газдиевас аьлар: «Берий беш фабриканна тахан эшац. Тха низ бац из лелае. Из йитара, ца йитара дош оаха тхоай коллективе дувцаргда». ХIаьта профкома председатела Д. Мальсаговас аьлар: «Фабриках «Ингуштекстиль» яха акционерни общество хьаяьй. Паччахьалкхен доалахьен комитето шоашта ца еза хIамаш дIаяха аьннад тхога...» «Ца еза хIамаш» цо яхача хана, «ца деза бераш» цо яхаш санна хетар сона, сел ийрча, вас еш декар уж дешаш. 40-ча шерашка даь дар № 1 йола берий беш чуйола цIа. Юлия Ильинична Безродных керте латтача цу берий беша 25 шера цкъа капремонт яьяцар. Цу хьал тIа яр № 2 йола Шадыжева Раисхан керте лаьттар а, цига 20 шера лерттIа ремонт яьяцар. ХIаьта «Электроинструмент» завода № 5 йола берий беш 28 шера тоаяьяцар. Сурхо тIа хинна берий беш дIа а яьккха, цIенош ийс шера дешача школанна дIаденнадар. Цу ханарча райОНО справка тIара деш вай: «Деша даха ха яланза долча берий еррига учрежденеш тоае езаш я, цу гIулакха эггара кIезигагIа дезе а, 150 миллион ахча дезаргда».\nКхы дукха дувца йиш я сел гаьна йоацаш хиннача цу замахи, берашка хиннача паргIатонахи лаьца. ХIаьта а лакхе дийцар а кхоачам болаш да дизза сурт оттадара а районе берий йоакхо мишта еш хиннай кхетадара а. ХIанз карарча заман хьалаш, берашка кхаьча паргIато юстаргья вай хьалха хинначунца. Школе даха ха яланза дола бераш ухаш йола моттигаш (берий бешамаш) районе цхьайтта я. Царех ахаш хIана яц аьнна юрташка я. Масала, Буро кIалха я «Хьастилг», Долакха-Юрта я «Велакъажар», «Дошо дIоагIилг», ТIойЮрта № 4 йолча школанна юххе хьалйолаяьй йоккха, паргIата берий фусам, Эккажкъонгий-Юрта я «ЗIамига мохк», «ЦIе зизилг», Сурхо тIа я «Iо ца ховша бераш». Массехк я уж Наьсарерча каналал дехьа а сехьа а. Вешта аьлча, бераш теркалдар, царга хьожаш хилар дикка эргадаьннад. Из къаьгга гучадаьлар вайна хьалха хиннари, тахан долаш дари вIаший дистача.\nБерий бешара хьалаш а дикка тоаденнад. Чухьа ловзара цIенош, спортзалаш, актови залаш, къаьстта бувша, хIама даа моттигаш я. Коа ловза таро хулийташ йола майдаш я, спортивни гIирсашца, бурчолгашца Iалашъяь. Даара-кхачан гIулакх а хьалха хинначул дуккха дикагIа латт аьнна хет сона, хIана аьлча бIарчча бетташка дулх, сом, баьцадаар, чкъаьра берашта ца луш царех берий беш яле тамаш я. Иштта Iай дийша дадаш хьалха шоаш тIаювхаяь полтош а кийнаш а Iояьхай аьнна хет сона цар. ДукхагIйола берий бешамаш сатийнача, сабарерча, машинаш дукха ца лелача, берашта кхераме йоацача моттигашка я. Из а да, сона хетачох, боккхача лоархIаме.\nИз деррига дийцачул тIехьагIа, воашта хьалхашка хаттар оттаде мегаргда: «ПаргIато йий таханарча берашка кхаьчар?» Кхыча наха фу хет хац сона, аз иштта жоп лургдар цу хаттара: «Йоккха паргIато я».\nХIанз хьожаргда вай школашка дешаш долча берий хьалашка. Наьсарен районе 33 школа я. Паччахьа заман чухьа берригача гIалгIай мехка цаI мара школа хиннаеце, хIанз цхьайолча юрташка 4 школа йолаш а моттигаш нийслу. Масала, ТIой-Юрта йиъ школа я, Эккажкъонгий-Юрта йиъ школа я, ишттал я Сурхо тIа, кхы дIахо а. Керда, мел эшача фусамашца, гIирсашца Iалашъяь я царех дукхагIъяраш. Вояраш, тишаяраш дIа а йоахаш хьалъеш латт кердаяраш. Цу тайпара я лакхе хьоахаяьча юрташка, Iаьлий-Юрта, Аьлтий-Юрта, Наьсар-Керте хьалъяьраш. Хьалха цу школашка кхаь сменах дешаш хиларах, урокаш 30-35 минот мара хилацар. Наьсарен шахьар тIа 2414 бер Iохоаде моттигаш тоъаш яцар, юрташка эшар 14 514 бер Iохоадергдола моттигаш. Классашка 30-40 бер дагIа дезача дIакхаьчадар гIулакх.\n1983 шера денз, Сурхо тIара ийс шера деша школа хьалха берий беша лаьрхIа «Маяк» яхача совхоза хьалдаьча цIалгашка Iеш яр. Цун тхов кIалха е спортзал, е актови зал, е компьютерни класс, цхьаккха тайпара лаборатореш яцар. Кхо хIама дар цига хиннараш: хьехархо, мел, улг. Карарча хана ФГОСа дIадехарашка хьежжа кердача заман массе оагIорахьара дегIавена саг кхевара из кхоачам болаш дац. Дикка хало озар хьехархоша, шоай къахьегам пайданегIа хургболча тайпара вIаштIехьабаккха гIерташ, бакъда хила безача боарам тIа хилацар из. ХIанз, из школа хьеккха дIа а яьккха, кердаяр хьалъеш латт.\nХьалха шин сменах 320 бер дешаш хиннадале, кердача школе уж беррига дешархой цхьан сменах деша таро йолаш хургба. Цул совгIа, вай заман дикагIйолча школашка хила мел деза хIамаш а хургда, яхаш, дувц из хьалъеш боахкача, Нальгиев Беслан керте латтача гIишлонхоша. Саг цецваллал эргадаьннад цу юртарча № 1, № 2 йолча школай гIулакхаш. Хьалхарча школанна керда корпус хьатIаяьй, къаьнаръяр тоаяьй; шоллагIъяр 80-гIа шераш хьатIакхоачаш мара хьалъяь еце а, еррига дIаяьккха, хIанзарча хьисапе геттара йоккха школа хьаяьй. Цу чу компьютерни класс, актови зал, спортивни зал, шахматни класс, фуд цу чу доацаш!? Цу шинна школе дешаш долча берашка дунен ялсмале я. Хьабахкар, чубахар «газелашца», шоай доалахьарча машенашца да, арахьара тIаухача хьехархошта школай наIарга гIолла чакхйоалаш маршрутни автобус я. Вешта аьлча, ког лаьтта ца оттийташ лелабу укхазара дешархой а хьехархой а. Таханарча дийнахьа эггара чIоагIагIа эшар цхьа хIама да, даьша-ноаноша а бераша шоаш а из деррига Iаьдало сенна деш да кхетадар. Ишттал доккхий зенаш а деш, школаш хьалъю берашка дешийтар духьа, кхоана доагIача дийнахьа мехка накъабаргболаш, дика къахьегама нах, говза специалисташ, кхоллама болхлой царех хилийтар духьа. Шоаш бахьан мехко дер, доа ца деш, шоай аргIагIа дика хIама хьаде гIерташ хила беза школай дешархой.\nНаьсарен района деша даха ха йоацача а деша ухача а берий учрежденеша лерттIа болх бар дуккхача даькъе тийша да дешара управлене болхлоех, царна керте латтача сагах. Массайтта шу да, управлене кулгалхо а йолаш, Чемурзиев Бахьаудина Цаэша болх бу. Къахьегама овлан тIара хьаяьнна саг я из, цунна могарг а дацар ше беш бола болх во бе, низ-хьинар кходе. Из ше а цар дезал а зIамига волча хана денз дика бовзаш хьавенав со. Чемурзиев Бахьаудинеи цун фусам-наьна Мальсагова Золотханеи ворхI йоI яр. Цар массане цIераш дагайоагIа сона: Лейла, Лида, Люба, Роза, Мовлатхан, Лема, юххера а Цаэш. Цар да Бахьаудин Наьсарен райпо кхачан товараш тикашка дIачукхухьаш вола водитель вар. Сона дага мел доагIача хана (хетаргахьа, вай Сибрера цIадаьхкача хана денз) цу цхьан балха тIа волаш чакхваьлар из, ше пенсе ваххалца йолча хана. Цун къахьегама книжка сона дайнадац, бакъда цу тIа шиъ мара йоазув дац аьнна хет сона: 1. балха хьаийцав райпо водитель волаш, 2. Балха тIара мукъавалийтав, пенсе вахар бахьан долаш. Ше тIавагIаш йола транспорт цул цIенагIа лелаеш саг ер ди доаккхаш вайнавац сона. Вешта, иштта хила а ма езий кхача тика чу дIачукхухьа транспорт. Бахьаудина из кхетадора. Бакъда таханарча дуккхача водителаша-м из кхетаду аьнна мотташ вац со.\nЦкъаза сона гу, машина чу нах Iохувшача гIандаш тIа Iойилле, маькх яхьаш боагIа «бизнесменаш». Цар яхьар маькх яц, цар дахьараш лазараш да. ВIалла гунахьа доацача сагах долх уж. Бахьаудин ше даь-наьна цаI мара хиннавац. Цудухьа хIара бутт мел боалача хана, пен юхе дIа а оттавийя, из мел лакхвеннав хьажар духьа, така хьокхаш хиннад нанас. Цо ше хьадувцаш укх лергашта хеза ва со. Нахаца дIаэтта, цу тайпара цо къамаьл деш йола ха шера а шин шера а цкъа мара ягIацар, хIана аьлча веррига балхах воаллар из. Транспорт цо санна шорта, лораеш лелаеш саг а наггахьа хургвацар районе. Цудухьа цIаккха цо авари яь, кхыметтел чарх ийккха новкъа воаллаш бIаргавайнавац сона, хIара дийнахьа яхар санна из бIаргагуча хиннавале а. ХIаьта дезала нана Золотхан а иштта сабаре саг яр. Из чIоагIа йистхинна дагадагIац сона, наьха берашка меттел, шийчарга а. Юкъерча дегIара, сийрда, герга юхь йолаш, беркате кхалсаг яр из. Араяла, нахаца дIаотта цунга а вIалла ха хуларий-хьогI аьнна хеталора. ВорхI йоI яр из хьажа езаш, кхее, бакъахьара кхетам бала безаш. Цунна из дика карагIдаьлар аьнна хеташ бар цу гонахьа мел баха лоалахой, хIана аьлча цу цIагIара ара мел яьнна кхалсаг эзделца, гIулакхаца белгала яр. Шоашта тIадилла гIулакх дика кхоачашдеш а бар, миччахьа шоаш бале а. Царна юкъе бар бе-бе балха говзалаш йола нах: завода болхлой, бухгалтераш, хьехархой, тикашка къахьега дохкархой, кхыбараш. Бахьаудин ше лакхарча дегIара, хьатаро къонах вар. ЦIаккха из гIаш лелаш гацар наьсархошта, хIана аьлча даим, салоIача денгара дIаийккхача, лела везаш дар цун гIулакх Наьсарера тикаш Iалашъеш. Из балха волча хана, шедоа кхачан товараш вайцига паргIата дар, дифицит йолаш хIама дацар. Цудухьа наха дIа ца кхоачийташ, дикагIдар шийна чудахьа гIертарех вацар дезала да. Кхыча дешашца аьлча, хьаьнала саг вар из. Бакъда берригаш хилац из оамал дегIах йоллаш а. Сона дагадоагIа, Шолжа-ГIалий тIа цкъа сайна нийсденна хIама. 90-гIа шераш дар уж, хала ха яр.\nТика чу меттел, базар тIа хьаэца дулх, шекар, даьтта дацар. Мохк чIоагIа яькхбийрзабар. Со балха волча цIен наIарга сецар цIа тIадагIа товараш кхухьа машен. Цу тайпарча машенашца кхухьар столовешка, кафешка, тикашка кхухьаш дола дулх, чкъаьра, кхыбола кхача. Дукха ха ялале, машен яхар. Соца цхьан кабинете вагIача новкъосто хьачубера бIарчча устагIа. «Ах дIаэца хьайна», — аьлар цо сога. Бакъда сона ховра из дулх харцахьарча наькъаца тхоай кабинете нийсденнилга. «А, сона дезац», — аьлар аз, тхоай цIагIа дулха хьоаса беце а. Иштта дахьаш дола дулх хьалдаа могаргдацар сона. Сенах хов из берий беша кхача дезаш дарий а? Ха-м даьра хац. Тхоцарча кхалсага гIадъяха дIаийцар ах устагIа, вож ах из чубеначо цIабихьар ший дезала. Беррига бехк бар из дулх дахьаш венача, кулга цIена воацача водитела. Цу тайпара хIама, сискал хьал ца яарах, дергдацар Бахьаудина. Сов дукха транспорта ко бедоалладаь, нийса Iодолхацар цун кулгаш, гIаш волча хана а гоамденна, руль бебоаллача хьисапе хулар цун уж. Из оаха, бераша, дика зувра, тхоайла дувцар.\nЦаэш эггара зIамагIйола Бахьаудина йоI я. Из цIи иштта цох тиллара бахьан малагIа да массане а кхетаду аьнна хет сона. ЦаI мукъагIа кIаьнк хиларга сатувсаш хиннабар цу дезале. Бакъда ворхIлагIъяр а йиIиг хул. Цох мел дика саг хургья хайнадаларе иштта цIи тулларгьяцар аьнна хет сона цох. Из цIи цох ца яккхар духьа, дуккхача наха хьалха а хIанз а Соня Багаудиновна оал Цаэшах. Цхьа тамашийна, дог цIена саг я района дешара управлене кулгалхо. Шийца къамаьл дер моллагIа саг вале а, цунца Iимерза хила, товргдар ала, моллагIа ше йолча тIадена гIулакх бакъахьарча тайпара чакхдаккха гIерташ хул из. Из кхувш енай Наьсарерча С. Орджоникидзе цIи лелаеча урам тIа. ГIалий тIара № 1 йолча школе дешаш, чакхйоаккх цо итт класс. Деррига Iилмаш цхьатарра дукха дезе а, къаьстта цун безам тIабодаш, боча хеташ яр математика. Цудухьа, школа яьккха йоаллаше а, Шолжа-ГIалий тIарча университета физико-математически факультете деша отт из. Толамца из чакх а яьккхе, ше кхийнача шахьар тIа къахьега йолалу, хьехархо йолаш. Дукха ха ялале, наха ше езайолийт, цох тийше гIулакха тIа хьожаю. Итташ шераш да Бахьаудина Цаэш Наьсарен района школай балхага хьожаш, кулгал деш хьайоагIа. Дика хьехарал совгIа, районера хьехархой массайолча оагIорахьара дегIадаьхка вай бераш хургдолаш, царца къахьегаш ба. Управлене ший аргIагIа цу гIулакха мел эша гIо-новкъостал лоаттаду. Масала, чакхйоах хьехархошта юкъера «ДикагIвола хьехархо» яха яхь, дешархошца болх бу олимпиадашка кийчдеш, кхоллама яхьаш чакхйоах, язъяйт мехка хулаш долча хувцамашца ювзаенна сочиненеш, иштта Iилман бух бола балхаш кхолл. Хьехархой могашалга хьажа а гIерт хьаким, школе болх беча наха курорте баха маьха еза йоаца путёвкаш тел, дика къахьегараш сийлен грамоташца, ахчан премешца, кхыча совгIаташца белгалбоах. Де йиш йолаш дола дика хIама хьадеш я районерча управлене кулгалхо. Де йиш йоацар, массанена а ийшад. Укхаза хьоахаде деза, из бусалба ди лоархIаш, цун сий деш хилар. Шоай даьна, нанна тIера сагIа луш, уж биц ца беш я Цаэш а цун боккхагIбола йижарий а. Из а дикача наьха белгалонех цаI я.\nЮххера а, фу ала лов сона. Вай мехкарча берий хьал-таронаш шергара шерга тоалуш латт, Iаьдала гIонца, цо хьалхабоаха никъ цIена лелабу Чемурзиева санна бола кулгалхой хиларах. Баркал хилда царна.


Кадыровс Украинана гIаролехь лаьттачу нохчашка кхайкхам бина – цара иза пиар ярна бехкевина\nУкраинехьа тIом беш йолчу нохчийн лаамхойн батальонашка кхайкхам бина Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, "президенте Путин Владимире деха кийча ву" ша царна амнисти яр, аьлла цо. Оьрсийчоьно Украинана дуьхьал бечу тIеман бух тIехь Кадыровс дIахьош йолчу пиар-кампанина тIе тидам бахийтина тIаккха батальонашкахь.\nКадыровн официалечу телеграм-каналехь арахецначу видео тIехь Кадыровс юха а дехна, нохчийн лаамхойн буьйранчийн болу меттиг хаийтар, оцу информацех ял лур ю аьлла цо. Иштта дIахьедина, шайна къинтIера бовлар дехахь, царна "гечдан кийча" ву ша.\nКадыровс динчу дIахьедаршна дукха тидам бо зорбанаша, аьлла Кавказ.Реалиица хиллачу къамелехь Шейх Мансуран цIарахчу батальонан хаамийн сервисан куьйгалхочо Чеченский Богдана.\n"Тхуна ца леа цо хьоршам масузза туху реакциш ян, цуьнан тIегIане охьа а оьхуш. Оха кхузахь оьрсийн оккупантаца тIом бо, хьекъалах эшначу нахаца къамелаш ца до", - эмоционале комментари йина оцу видеона батальонан векало.\nЦо тIетоьхна, батальонан эскархой "ца Iадабо" Кадыровс, окху бархI шарахь цо туьйсу кхерамаш "дош ца хетарца тIелоцу" цара.\n"Ша ца вогIу иза Украине, масала, украинхойн эскархоша ши де хьалха вийна волу инарла Кутузов санна шен салташна коьрте дIа а ца хIутту иза", - аьлла Чеченский Богдана.\nХьалхо Кадыровс ах миллион доллар ахча лур ду аьллера нохчийн лаамхойн буьйранчийн болу меттиг хаийтинчунна. "Шен го санна верриг вохкалуш ву " моьтту цунна, аьлла комментарий йина Нохчийчоьнан куьйгалхочун керла кхайкхамна Дудаев ДжовхIаран цIарахчу баттальонан буьйранчас Осмаев Адама.\nДудаев ДжовхIаран а, Шейх Мансуран а цIарах шиъ нохчийн шайн лаамехь батальонаш ю Украинан агIо лаьцна тIом беш. Кремло хIоттийна волчу Кадыров Рамзанан Iиттарел совнах, Украинан Iедал а ду царна тIаьхьдаьлла – дахначу шарахь къоман кхерамазаллин Кхеташоно эскархошна дуьхьала санкцеш ехира.\nСтигалкъекъа-бутт болалуш Францера Киеве веара нохчийн пачхьалкхан "Толам" Комитетан цхьахволу куьйгалхо Сулейманов Джамбулат. Стигалкъекъа-беттан 22-хь Киевехь гучуелира къобалъянзачу Ичкерин делегаци, шен коьртехь арахьарчу урхаллан куьйгалхо Закаев Ахьмад а волуш. Цо дийцира Кавказ.Реалиига, Украинана тIеман гIо латтон тобанаш кхолла Iалашонашца доьзна ду оцу махка кхачар. Иштта Киеве веана Ичкерин хилла президентан Масхадов Асланан кIант Масхадов Анзор.\nХьалхо Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана шозза – Зазадоккху-беттан юьххьехь а, Охан-беттан чакхенгахь а - Дудаев ДжовхIаран а, Шейх Мансуран а цIарах йолчу батальонийн буьйранчийн болу меттиг йовзийтинчунна 500 эзар Американ доллар ахча лур ду аьллера хIораннах. Амма дайначу беттанашкахь иза дан лууш ямартхой ца карийра.


Нохчийчура 20 эзар сов салти Дагестане дехьаваккхар бакъ ца до ХIинж-гIалано\nДагестан -- Оьрсийн эскарш Дагестанерчу лаьмнашкахь, 12Гез2011\nОфициала доцчу хьостийн хьесапехь Соьлж-гIаларчу Ханкала тIеман базера луларчу Дагестане дехьадаьккхина доккха эскаран дакъа – ткъа эзар эскархочух лаьтташ долу. Дийцарехь, Чоьхьарчу эскарийн а, кхечу ницкъаллийн структурийн а эскарш Дагестане дигар бахьана, тIаьхьарчу хенахь цу республикера хьал чIог1а чолхе даларца доьзна ду.\nДийцарехь, Оьрсийчоьнан Чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллин сацамца, Дагестанехь ханна кхуллуш ду Чоьхьарчу ГIуллакхийн Министраллин Сиха ГIуллакхийн тобанаш. Уьш кхуллуш Нохчийчоьнах масала оьцуш ду боху.\nОцу тобанна дан деза урхалла тIедиллина полицин полковникана Кижаев Олегана, бохуш яздо Кавказский узел олучу интернет-хаамийн гIирсо, республикан ницкъаллийн структуран цIе ца яьккхинчу векална тIе а тевжаш. Ткъа эзар сов эскархо дехьаваьккхина Дагестане бохуш дийцина цу хьсоатно, Кавказский узел агенталле.\nДагестанехь туп тухуш долу оьрсийн эскарш\nИ хаам хIинца а официала кепара хезна бац шена элира, возуш воцчу ьтIеман эксперто Гольц Александро ша Маршо радиоца къамел деш.\nГольц: «Официала доцчу хьосташа дуьйцуш долу ткъа эзар салтичух лаьцна терахь вай дуьйцуш хилча, иза ондда тIеман операци ю.\nНагахь санна, хьехош ерг Соьлж-гIала елахь, ТIеман министраллин доккхах долу дакъа а, Чоьхьарчу ГIуллакхийн министраллин 206-гIа ша йолу бригада а дехьайоккхуш ю.\nИза а, суна хетарехь, оццул эскар вовшахтохалур долуш ницкъаш бац.\nКадыровна муьтIахь долчу эскарийн цхьа дакъа хила а тарло цу юкъахь.\nЮха а боху аса, нагахь санна сел доккха эскар дехьадоккхуш хилча, тIемалой бу бохучу нахана дуьхьала тIеман операци дIаяхьа беш кечамаш хила тарло».\nНохчийчура бахархоша дечу тоьшаллица даханчу шоьтан дийнахь, хIокху беттан 17-чу дийнахь дукха тIеман ковранаш яхан Дагестане Нохчийчухула. «Ши эзарлагIчу шарахь дуьйна цхьанаметта шайна гина дац оццул дукха эскарш а, тIеман техника а» бохуш дийцина Гуьмсан кIоштан бахархоша Кавказан узел агенталле.\nХIун бахьана а, хIун сихо а яра оццул эскар теттина дехьадаккхаран? Дагестанера болчу хаамашца, Карабудахкент кIоштарчу школашкара бераш цIахь совцийна. Школийн классаш чохь эскархой дIатарбина.\nТIеман эксперта Гольца бахарехь, сихаллехь эскарш дехьадахарх ала йиш яц, хьалххе дуьйна цхьа йоккха операци кечъеш ца хилла.\nГольц: «Хьалххе дуьйна планехь хилла хила там бу иза, эскарш цхьанхьа дIатардан деза. Цундела, цу тайпа тIеман операци кечъеш хилла бохург керстадан йиш яц».\nТIеман операцеш сих-сиха дIахьо Дагестанехь, къаьсттина, тIаьхьарчу хенахь. Хууш ма-хиллара, цигахь партизанийн тIом бу элира Гольца.\nДагестанехь дукха бу оьрсийн эскархой\nГольц: «Къайле яц Дагестанехь боьдуш берг буьззина партизанинй тIом хилар. ХIора кIирнах оьрсийн хаамийн гIирсаша дуьйцу рогIера байинчу тIемалойх а, иштта, рогIерчу терактех а лаьцна».\nТкъа эзар сов эскархо Дагестане вуьгуш хилча, дуьхьалонан боламехь дакъа лоцуш а хила беза баккъий ницкъаш. Гергарчу барамехь маса тIемало хила тарло аьлла, деллачу хаттарна жоп луш, тIеман эксперто билгалдаьккхира.\nГольц: «Оцу гIуллакхах хьакхавелларг кхета, дуьйцуш долу тIемалойн терахьан гергара барам иза буйла. Цундела, боккъал а болуш болчу тIемалойх лаьцна дуьззина къамел дойла ца хуьлу. Бакъонийн структураша шайна хеттачу кепара дуьйцу терахьаш ду уьш».\nБоккъалла ткъа эзар сов салти оьшуш хьал дуй Дагестанехь, аьлла динчу хаттарна жоп луш, партизанийн тIамехь лела низамаш дийцира Гольца.\nГольц: «Партизанан тIамна дуьхьала шен низамаш ду. Территори талла еза, хIун-ду мила ду хьажа веза. Террорахой, тIемалой, партизанаш олуш болчу нахана цу тайпа Iалашо дуккха а атта ю кхочушъян. Цкъа теракт йо, иза а, важа а верхьамма. ТIеман ницкъашца ерриг а территори Iуналле эцар царна тIехь дац. Иштта тIемаш бечу хенахь, шайна дуьхьало ечарал а дуккха а алсам ницкъаш хила беза эскарийн».\nНагахь санна, дуьхьалонан болам кагбан а, орамера дуьйна дIабаккха а оьрсийн тIмеанхой дагахь белахь, мел эвсара хир ю цара оцу кепара яьккхина гIулч? ХIун жамI хир ду цуьнан?\nГольц: «Цхьа хIума ала мегар ду - дуьхьало эвсара а яц, говзалла йолуш а яц».\nДагестанерчу Iедалша цкъачунна бакъ ца до, Нохчийчура эскаран дакъош шайн республике далийна бохург.


Оьрсийчоь -- Мемориалан куьйгалхо Орлов Олег ву лаьтташ цхьаммо кхечу пачхьалкхан агент аьлла кехат латийначу "Мемориалан" хIусаман неIарехь. Москох, 21Лахь2012\nДуьненахь уггаре а чIогIа йоьвзучу, оьсрийчоьнан бакъонашларъяран центран«Мемориалан» 25 шо кхаьчна. Дукхачу хьолехь, цьунана цIе йоккхура Нохчийчохь долчу хьолца, аьлча а, цигахь йолчу харцонашца.\nДуккхачу а нохчийн довха дешнаш ду «Мемориалах» ала, амма, тахана царна а хууш адц, оцу цхьанатохараллийн кхоьллина де дуйла. Дуьйцу Султанов Ахьмада.\nНохчийчоьнна халчу хенахь гIо-накъосталла динчу «Мемориалан» 25 шо кхачар, тергонехь а доцуш дIа чекхдаьлла.\n«Мемориал» аьлла цIе яьккхича, тахана Нохчийчохь, дукхачу нахана, и дош доьвзуш а ду, иза диканна йоккхуш йоцийла а хаа. Иттех шо хьалха санна, цигахь кIоршмечу зуламашна тIехь беш белхаш бацахь а, тахана а, и цхьанатохаралла йолуш ю, Соьлжа-гIалахь а, кхечу кIошташкахь а, шен офисаш а йолуш.\n«Мемориалан» тахана 25 шо кхачар, готтачу гуонехь болчу нахана бен дага ца деъна. Белхан накъосташ а, журналисташ а кхойкхуш, и де билгалдаккхар ца хилла Нохчийчохь. Иза бохург дац, оцу цхьанатохаралло диндерг а, дешдерг а дайина ду. Маршо радиога вистхуьлуш, «Нохчийчоьнан бакъонашларъяран центран» куьйгалхочо Эжиев Минкаила, лаккхара мах хадийра «Мемориалан».\nЭжиев Минкаил: "Мемориалан» Нохчийчохь 3-4 дакъа ду хIинца а. Шинна а тIамехь доккха дакъа а лаьцна цуо, нахана гIо деш. Иза кхуллучу хенахь, цаьрца юкъметтиг а лелош чекхадоьвла а ду тхо.\nХIинца а , кхузахь йолчу церан офисца болх а бо оха, вовшех дага а довлу. Болх онда бина а бу цара. Говзанчаш а бу уьш. Нахера баркалла а ду царна. Сайгара а уьш декъал бан а лаьара суна».\nШортта йолчу бакъонашларъяран цхьанатохараллехь, «Мемориал» ша цхьа ораманна тIера хьаладоьду гIадд санна, шен гонахь, гIаш санна кхийолу кегий а, яьккхий а цхьанатохаралш а йолуш яра. ГIаддайна а, кIелбисна а, Iазап лайначу а, наха, арз дора «Мемориале», тIаьххьарчу хенахь, шай кхечанахь гIуллакх ца хилча.\nАмма, догIуш ма хиллара, цигахь бен церан дог а ца оьцура, гIо-накъосталла а ца дора, бохуш билгалдоккху шен къамелехь, «Ненан орц» цIе йолчу цхьанатохараллийн куьйгалхочо Межидова Зайнапа.\nМежидова Зайнап: «Кемеровера набахтера хаам кхаьчнера соьга, цигахь вай нохчий кегий нах ламазан дIахIиттича, туьмIаьжгеш а йоьхна нах чу а лилхина пIендарш а кегдеш, мочхалш а кегъеш, етташ, КъорIан датIийна аьлла. Вай Нохчийчохь мел болчу хьаькамашна тIеяхара со.\nМаьждиге а элира ас. Белхан де дац бохуш, тIе ца ийцира цара. «Мемориале» Аюбе ас аьлча, буьйсана II сахьт даьлла долшехь, белхан хан ю ца бохуш, цуо гIо дира. Адвокаташ а бахийтира цуо, 450 стагах, 25-мо пхенаш а хедийна хиллера».\nДуккха а гIуллакхаш теллира, «Мемориало», Нохчийчохь болх бечу шерашкахь. Буданован а, Ульманан а, Аракчееван а, «Кадет» олучу Лапинан а, Садыков Iалавдийн лерг даьккхинчу, иштта, цхьа моггIа кхиа дара уьш.\n«Мемориалан» неIаран хьалхахь даиманна шортта адамаш хуьлура рагIанаш а йой. Шен цIе яьккхийта ца лиинчу хIокху жимчу стага а дийцира, ша оцу бакъонашларъяран цхьанатохаралле гIо оьшуш тIевахарх.\nЖима стаг: «Иттех шо хьалха, оьрсийша «зачистка» ечу хенахь дIавигнера со а, кхиъ шортта кегий нах а. Ток етташ, ницкъ бира цара, тIемалой муьлша буй, уьш мичахь буьйса йоккхуш буй, схьадийца бохуш. Хьанна хууш дара иза. Массанхьа вахара со прокуратуре а , кхечанхьа а, арз дан гIертар. Амма, цигахь соьга элира, дийна цIа вавийтарх воккха а веш, аьлла.\n«Мемориалехь» тIеийциира сан гIуллаккх. Шайга далуш дерг диира цара. Цуьнах гIуллакх-м ца хилира, амма, дIа-м гIиртира уьш,эскрахошка кехаташ дохуьйтуш а, цара жоьпаш луш а».\nМассийта шо хьалха, тоьлла йолу белхахо Эстемирова Наталья йийначулл тIаьхьа, оцу бакъонашларъяран цхьанатохараллан болх гIелбеллера. Эжиев Минкаила бахарехь, «Мемориало» болх лахбина бац, цара иза шуьйра кхайкха ца до, хьалха санна.\nЭжиев Минкаил: «Иштта, адам а ду царгахь лаьтташ, болх а шаьш ма хиллара беш а бу, амма, хьалха санна, хаамаш беш болх ца бо цара. Нахаца беш болу болх чIагIбина бу, цара а , кхечу цхьанатохаралша а. Болх дIабоьдуш бу».\n«Мемориалан» 25 шо кхачар, тахана цхьанна а тайпа билгал ца даьккхинехь а, цуьнан а, кхечу цхьанатохараллийн а, цIераш, доккхачу баркаллийца дагахь лаьттара ю нохчашна. Церан а, оцу бакъонашларъярхойн а, шеко яц, беш болу болх кхиъ бехха дIабахь бахьанаш дуйла махкахь.\n5 шо кхаьчна "Мемориал" кхоьллина


Гезгмашин-бутт 18, 2014\nНохчийчоь -- Нохчийн зудчун сипаташ, 16Гез2010\nИнтернете нохчий бех-бехаче дIасакхоьхьуйтуш ду кху деношкахь орца доьхуш аьзнаш, видеохаамаш Нохчийчуьра. Махкарчу Iедалхоша сеца а беш, дIалоьцу, эвхьаза хьийзабо тIхь хьиджаб йолу зударий, боху цара. Цунна наха бехкевинчу мехкан администратора Кадыров Рамзана ша бехке вац, аьлла даржийна.\n«Духаре хьажжий, тIе а эца, хьекъале хьажжий, новкъа а ваккха» бохучу кицанан маьIна тIаьххьарчу шерашкахь хийцаделла. «Духаре хьожжий, тIе а оьцу, цуьнга хьожжий новкъа а воккху», амма я бакъ дуьнена, я Дарбанан цIийне.\nНохчийчьра зударий сингаттамехь ца беха. Кест-кеста церан дог-ойла айъеш, юкъайоккху керл-керла «мода».\n2010-чу шарахь юкъаелира нохчийн зуда оьздангаллин гурашка ерзош мода. ДIахьединера, чу-арайолу зудчантIехь -коьртахь хила деза, мас хIулъеш, тиллина йовлакх, цул совнаха хьиджаб лелор кхин а мехала а лоруш. Дукхахболчара тIеийцира керла барзакъ, я лаамца делахь а, я кхерамца хиллехь а. И доьзна дара, схьадийцарехь,нохчийн довш долу гIиллакх-оьздангалла меттахIоттон лерина.\nПачхьалкхан белхашкахь болчу зударшна дихкира белхан метта коьртахь йовлакх доцуш бахкар. Цул тIаьхьа и керла «мода» дIакхачийра школашка, институташка, берийн бошмашка. Амма кIеззиг бацара цу ницкъалла тIедожийначу духарца лачбевлларш а. Делахь а, цаьрца къийсаме бовла а ницкъ карийра Нохчийчоьнан ницкъаллин структурашкара яхь йолчу «иччархошна- снайпершна».\nДийнан делккъахь, цхьаннах ийза а ца луш, Путинан цIарах йолчу проспектехь, коьртахь йовлакх доцу зудабераш лоьхуш, царна бекхам бора цара - хIоъ-молханан метта, басар тоьпачу а дуьттуш нийсалла коьртах, тIера бедарех детташ: «оьзда хила, хьайн коьрта йовлакх тилла», бохуш, маьхьарий а бетташ. Ши-кхоъ зудабер, лазийна, дарбанан цIийне а кхачийна, бохуш, дуьйцура хIетахь.\nIедалан даржехь болчу хьаькамийн аьтту хилира, царна хетарехь, хила безачу гурашка зударий берзон.\nЦул тIаьхьа, кхо шо зама а яьлла. Ткъа тахана юха а керла «мода» тIеэцна, бохуш, Ватс Апп олучу а, кхин а бес-бесара интернетан гIирсашца кара-кара оьцуш, дIасакхехьуьйтуш ю Нохчийчоьнан куьйгалхочо бинчу кхайкхаман видео.\nАдамийн психико а ловр бац ишта тIеIаткъам, бохуш, елхаран къурдаш а деш дуьйцу Соьлжа-ГIалин берийн бешан белхахочо Саидова Луизас.\nДресс-кодаш хуьйцуш ю Iедало кест-кеста\nБеза хилла хьалха заманчохь, зудчан коьртара йовлакхан мах. Зудчо, дехар деш, коьртара хIума яккхар кхин а деза хилла. Хийла кечделла зулам сецна, хийла баттара яьккхина шаьлта юханехьа батта йиллийтина зудчо довхошна юкъа кхоьссинчу йовлакхо.\nВовшашна чухьаьвдда, оьгIазалло бIарзбина нах, коьртара хIума яьккхина зуда гича, кхидIа дов ца деш, совцаран маьIна иштта хилла: зудчо коьртара йовлакх даккхар тамашена, доккха хIума ду, иза цхьа йоккха киртиг тIе ца хIоьттича дан йиш йолуш а дац; цундела и зуда оццул чIогIа холча а хIоттийна, шаьш лелориг ма-ледара хIума ду, олий, совцуш хилла уьш, цуьнга йовлакх сихха дIатиллийта.\nТкъа тахана-м, поэтессас Гайтукаева Банас ма-яздарра, йовлакх схьа а даьккхина, цу юкъа зудчо шен дог кхоссахь а, иза а хьошур ду. Яхь йолчу къонахийн зама хилла иза, гарехь.\nХьиджабашца тIом бу тахана Нохчийчохь боьдуш. Юьйцуш яц, нагахь зуда а адам белахь, цуьнан адмаллин бакъо, нохчийн йоьIан бакъо. Деха а ца дуьйцуш Iедал шайх олу, униформа лелаен герзахой, йоьду нехан зуда,йоI саца а йой, цо хIара, важа духар стенна леладо, олий, барт хатта хIутту.\nХила тарло хьиджаб нохчийн менталитетана юьстахара духар. Амма стенна къастабала беза адаман мах, иза шен лаамехь дегI хьулдеш дара аьлла. Цунах кхета хала ду цхьаболучарна, кхиберш боьлху и духар лело а шайгахь йоцчу бакъонах хьоьгуш.\nАмма хууш-м дац, кхана-лама хIун моданаш евр ю, хIун карчамаш хир бу духаре болчу хьажамехь яхь йолчу а, я йоцчу а нохчийн къонахийн.\nНохчийн зударшца эвхьаздуьйлу Iедал


Францино Оьрсийчоьне дIавала хьийзош ву нохчийн мухIажар\nСтрасбургехь веха Садуев Илес Оьрсийчоьне дIавала кечвеш ву аьлла, хаамбина Маршо Радиога Францехь бехачу цуьнан накъосташа. Карара кехаташ схьадаьхна, депортацин набахтехь латтош ву иза карарчу хенахь.\nОьрсийчоьно экстремизмна иза бехкевеш, динчу дIахьедарна тIехула Страсбурган кхело листира цуьнан гIуллакх, амма бехкаш бух боцуш а карийна, маьршавитинера. Байначу баттахь юха а тIекхайкхина Садуев лецира, цул тIаьхьа депортацин куьпа дIа а вуьгуш. Гергарчу деношкахь иза Оьрсийоьне дIахьажон куц ду, ткъа Францехь бухабуьсуш цуьнан доьзал бу: хIусамнана а, пхи бер а, дуьйцу Садуевн доттагIаша.\nЦара чIагIдарехь, Нохчийчохь цунна кхерам лаьтта, хIунда аьлча, иза лехамашкахь ву.\nШа Садуев Илес Нохчийчуьрчу Грозненск кIоштарчу Долинскера ву. 2016-чу шарахь Оьрсийчуьра араваьлла Франци веанера иза тховкIело лоьхуш.\nИштта, Оьрсийчоьнан арахьарчу гIуллакхийн министре Лавров Сергейга а, Инарла прокуроре Краснов Игоре а дехар дира пачхьалкхан Думан депутато Саралиев Шамсаила, нохчийн оппозицин политик Закаев Ахьмад Британига схьавеха аьлла.\nЯлх гIаттамхо а вуьйш, тIаьххьарчу леринчу операцех лаьцна цо дина къамелаш бахьана долуш ду и дехар, Саралиевс бахарехь. Закаевс кадам бира байъинчийн гергарчаьрга, уьш "къоман турпалхой" бу аьлла, билгалдоккхуш.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - ПIерскана дийнахь Къуран тIера сурат "ал-КахIф" дешча дика ду бохуш хезнера суна, и маца деша деза?\nПIерскана дийнахь Къуран тIера сурат "ал-КахIф" дешча дика ду бохуш хезнера суна, и маца деша дезаш ду, рузбан ламаз дале деша деза и, я рузбанал тIаьхьа дешча а мегаш ду и?\nАллахIа диканца бекхам бойла хьуна.!\nАбу СаIид Ал-Худрийс (Дела реза хуьлда цунна) дийцинчу хьадисехь деана ду, Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) элира аьлла: «ПIераскана дийнахь сурат «Ал-КахIф» дешначунна нуьро серло лур ю шина пIераскана дийнахь йолчу ханна».\nУьзза хьадис Абу СаIида (Дела реза хуьлда цунна) ша́ аьлла хиллера аьлла деана ду иштта: «ПIераскана буьйсанна сурат «Ал-КахIф» дешначунна нуьро серло лур ю, цунна а, Ширачу ЦIенна а юкъахь йолчу юкъана».\nИмам ШафиIийс (Дала къинхетам бойла цунах) аьлла: «Сурат «Ал-КахIф» дешар дика хета суна, пIераскана дийнахь а, (пIераскана) буьйсанна а, цу хьокъехь даьхкина хьадисаш долу дела».\nИ ши хьадис доцург, кхин хан билгалйеш деана хIумма а дац Суннатехь. Цундела, цу шина хьадисехь ма-дарра, Имам ШафиIийс а ма-аллара, пIераскана буьйса йолаелча дуьйна, пIераскана дийнахь малх чубуззалц деша мегаш ду иза, шена луъучу хенахь.\nЦу хеначохь муьлхха хенахь деша мегаш ду иза, делахь а, Iеламнаха аьлла: и сурат дийнахь дешаран суннат чIогIох ду буьйсанна дешарал а. ТIаккха, дийнахь доьшуш волчо Iуьйра ламазал тIаьхьа дешар хьалхе йолуш ду кхечу хенал а, хIунда аьлча дика хIума дарехь сихо йар ду иза, ткъа дика хIума сихха дар дика хIума ду.\nТIаккха, пIераскана дийнахь сурат «Ал-КахIф» дешар суннат хиларан маьIна дуьйцуш, Iеламнаха аьлла: оцу сурат тIехь дуьйцуш Къемат де ду, цуьнан халонаш а ю, ткъа пIераскана де тера ду Къемат дийнах, адамаш цу шинне дийнахь цхьанакхеташ-гуллуш хиларца; цул совнаха, Имам Муслима дийцинчу хьадисехь ма-дарра, Къемат де пIераскана дийнахь хIуттур долуш а ду. Цундела и де дуьйцуш долу сурат дешар суннат ду пIераскана дийнахь, и де хIотта дезар дагадоуьйтуш, цуьнан халонаш дагайоуьйтуш.\n10.04.2010 = 25/04/1431\n Ан-Наса́ий, Ал-БайхIакъий, Ал-Хьа́ким. Оцу хьадисан шина маьIнех цхьаъ иштта ду: и доьшуш волчунна оцу шина пIераскана дийна юкъахь цуьнгара дийлинчу кегийчу къиношна гечдийр ду.\n Ад-Да́римий. ХIара дешнаш Абу СаIида (Дела реза хуьлда цунна) аьлла ду, ткъа уьш цо шегара олийла дац, цундела уьш Пайхамара (Делера салават а, салам а хуьлда цунна) аьлча санна лоруш ду.\n Имам Аш-ШафиIий, «Ал-Умм», 1/208.\n Шайхул-Ислам Закариййа́ Ал-Ансо́рий, «Аснал-матIо́либ фи́ шархь ровдит-тIо́либ», 1/269; Ал-Бакрий Ад-Думйа́тIий, «Хьа́шийату иIа́натит-тIо́либи́н», 2/103.\n Шайхул-Ислам Закариййа́ Ал-Ансо́рий, «Аснал-матIо́либ фи́ шархь ровдит-тIо́либ», 1/269.


Нехан хIусамийн а, латтанийн а кехаташ юха а зе долийна Нохчийчохь\nСхьагучу суьртехь Соьлжа гIалин куьйгалхошо коьртачех а коьрта лоручех тера ду, харцо чекх а ца йолуьйтуш, нийсо-бакъо толийтар. Цу Iалашоне кхача гIалин Iедалдайшна хьалха декхарш хIиттийна долахь йолу а, йоцу а хIусамаш а, латтанаш а билгалдаха а аьлла.\n«Кавказан узел» хьост-газето хааме даккхарца и кхеташо дIайирзина шолгIачу диннахьехь, хьасартне гIалинде омра кхочушдан арабевлла маьхькIамхой а, Iедалан гIуллакхъхой а. Кху деношкахь цара зуьйш ду бахархойн хIусамаш а, латтанаш а доладахаран кехаташ бух болуш ду я дац боху хаттар.\nIедало юха а болийна талламех тайп-тайпана дуьйцу бахархоша: цхьаболчара харцонаш эшо долийна лору и зераш, кхечара цхьацца бахьанаш а хIиттош нахе харц токхамаш байтархьама. И а, кхин а хабарш хьесапе а ца оьцуш, суна хиънарг хIара ду.\nГIалахь хIусам а, латта а доладерзо мел ахча дезар дара те бохуш, Нохчийчийчу цIа берза лууш гергара нах бара аьлла со хеттаре велира Старопромысал кIоштехь ехачу 55 шо долчу Сапертца. Цо мискъал зарратал хьулам ца беш дийцира хIусам-латтанаш эцарехь гIалахь лелаш болчу мехех.\n«Латтанийн мехаш гIалин юккъе дIа мел гIоьрти а бен-башха ду. Пхи бIе эзар а доьху, 6-7 бIе а доьху… Деккъа латта, цIенош догIа дакъош ца дуьйцу ахь, ишта мехаш ду-кх.Тхан лулара нах шайн цIенош дIа а доьхкина, Катаямехь эца дагахь хиллера, амма и латтанаш дукха деза ду цIенош далур дац аьлла севцца-кх. Кертахь цIено хилча-м кхин а дукха доьху. Цхьа миллион доьхурш а ду, шиъ-кхоъ доьхуш а ду. Хьан хIусмашка хьаьжжа ду-кх мехаш а.»\nМаршо радио: - ХIинца ас хIусам-квартира эцча и долаяккха мел ахча дезар ду суна? Кехаташ даха бах ас.\n«ДIакхоьссича а I00-I50 эзарра-м дезар ду. Дерриг кехат хила мА-деззара делахь, галдаьлла хIума а доцуш. мехаш жимма лаха хила а там бу. Тхойга цкъачунна баьхкина бац кехаташ толлуш. И хIинца цара юкъаяьккхинарг хIун ю межжевани ю иза хIун ю? Цунна а дуьллуьйту охьа.\nОха 9 эзар делла моьтту суна. Договор ца хилча 40 эзар а сов доккху. Тхан лулахочуьнгара а даьккхина. И охьа ца диллича цара цхьа кехат а мА ца ло. Ишта цхьацца хIума юкъа а доккхуш, валлай-биллай цара хьийза-м бо нах.»\nСоьлжа-гIалахь хIусамаш а, лаьттан дакъош а даладаха ян езачу хоржах дийцина яхархо теш ю Оьрсийчоьнан муьлххачу а кIоштехь, гIалахь доллу сурт ду Нохчийчохь тергаллуш дерг аьлла. Ала дашна изза хьал ду ярташкахь а.\nЛаттанаш бахьнехь, хьарамлонаш лелийна аьлла, цхьаберш кхела хьалха а хIиттош, иттаннашкахь балхара бохийна юртдай, кIоштийн куьйгалхой а. Бакъду, керла хIиттийнарш низам лардеш, нийсонан-бакъонан дай хилла ала хала ду. ЦIено доьгIна а, дахарехь лар йита луучунна, латта маьхаза луш ду бохург бакъ моьттур дац мел аьрта кхетам болчунна а\nКоньяк кIелхьардаккха гIур бу нохчийн...гIалгIазакхий


"Со кхета, муьлххачу хенахь а доьза ван тарло со"\n"Кавказ.Реалии" порталан корреспондентца хиллачу къамелехь "Къилбаседа Кавказан къаьмнийн Ассамблейн" президенто Кутаев Руслана дийцина, юкъараллан а, бакъонашларъяран а белхаш бан Оьрсийчохь хала хиларх. Ишта политикан тутмакх лаьттинчо дуьйцу, блогеро Абдурахманов Тумсос арабаьккхинчу некъах а, Нохчийчохь маьрша шена стенна ца хета а.\n"Айса лелочух дика кхеташ ву со"\n- Лурчаха ГIуран-баттахь набахтера араваьлла хьо. ХIетахь дуьйна вахар стенгахь ду хьан?\n- Эха шарахь сайн регистраци йолчу меттигехь а, Москвахь а хан яьккхира ас. Цул тIаьхьа Кхарачойн-Чергазийчу талламаш бан кхайкхира со. Цига дIа а вахна, важа ах шо цигахь текхира ас. Кху шеран Чиллан-баттахь суна тIаьхь латто терго дIаяьккхира. ХIетахь дуьйна Лермонтово гIалахь Ассамблейн штаб-квартирехь веха со.\n- Гуттаренна а Iер-дахар Нохчийчохь дац-кх хьан?\n- Со, пачхьалкхан низамаш Iалашдийриг хилера терра, республике а веана, цхьана ханна учоте хIоьттира со. Амма виллина кхузахь Iаш вац со. Амма со дIавоьду а, цIа вогIу а меттиг – Нохчийчоь а, ТIехьа-Мартана а ю.\n- ТIаккха, республикехь волчу заманчохь, хьуо маьрша хетий хьуна?\n- Дера ца хета. Сайна тIаьхьаяьлла лелаш масех машен хаало суна. Сан доттагIашна-м церан лоьмарш а цхьана евза. Низам хьоьшуш ас лелош кIад а дац, бакъдерг дийцар доцург. Ткъа вайн пачхьалкхехь бакъдерг алар бахьана долуш вен а воь, набахте а хьажаво, тIепаза къайлавоккху.\nАйса лелориг хууш ву со. Со кхеташ ву, "Со кхета, муьлххачу хенахь а доьза ван тарло со, мичча хенахь а сан машен эккхийта а тарло. Амма хIете а со тешна ву, сан Iожалла кхаьчнехь со миччахь а лийр ву. Нагахь санна, Делах тешам сайн дагчохь бацахьара, тарлора со ийзавала а, дIасахьежа а. Далла тIе а тийжаш, ас сайн ницкъ мел берг до нийсо толийта. ХIара ду-кх сан дахар. Со набахте вахийтале а ишта дара сан дахар, амма карарчу хенахь мел а шуьйра гIуллакхаш леладо ас.\n- Хьайна тIехь ницкъбина, Iазап лелийна аьлла, ахь дIахьединчул тIаьхьа, нохчийн Iедалхойх цхьа а хьоьца цхьанакхета гIоьртирий?\n- Дера гIиртира. Со набахтехь волчу хенахь, шайн ма хуьллу сценарий хийца гIиртира: "Бехк ма билла. КъинтIера вала, жин доьсинера, кхечу дуьнентIера адам ("инопланетянин") деанера бохуш. (Нохчийчохь Кадыровна хьалха хIиттина, гечдар доьхучийн аларш ду кхузахь хьахийнарш: жин доьсинера, хьекъалх тиллера - редакцин тIекхиор).\nШаьш бохучунна со тIе ца тайча, кеп-кепара даржаш кхийдадора соьга, ур-атталла, полицин куьйгалхочун гIант а цхьана. Уллохь лаьтташ полисхойн хьаькам а волуш, бехира соьга: "Хьайна лаахь, кхуьнан метта милицин куьйгалле хIотта". И ду хьуна суна ницкъбина, суна йиттина полисхойн дакъа.\n"Республикан урхалле со хIоттон йиш хиларх а дийцира соьца"\n- Хьуна дуьхаьл даьккхина бехкзуламан гIуллакх шуьйрачу хаамийн гIирсашкахь дийцира, резонансе гIуллакх дар-кх иза. Тахана цундела, ахь критика ярх а, бакъонашларъяран болх барх а, оцу бахьанашца Iедало хьайга хIуммаъ ца олу аьлла хетий хьуна?\n- Ша Iехон мегар дац. Цкъа делахь, сайн дахарехь цкъа а сий доцурш дийцина дац ас. Сайна хетарг оьздачу маттахь дийца гIоьртина со. Ас цхьа а аьшнаш ца во, ас мел олург нохчочо санна, боьршачу стага ала ма деззара дIаолу. И цхьаъ ду. ХIаъ, ахь хьахийначу бахьанашца цхьадерг могуьйтуш хила а тарло. Суна гонах хиллачо мел а гоьваьккхина со, дуккхаъчу нахана вовзийтина. Тарло цо а суна цхьа дуьхьало еш хила. Массо а вочунна дуьхьало ю иза алар - нийса хир дац. Айса суо Iехавар хир дара и тIаккха.\n- Нагахь санна, Кадыровс хьайга Нохчийчохь шен гIоьнча йа хьехамча хила аьлча, реза хир варий хьо?\n- Тахана Путина сайга республикан урхалле хIотта аьлча, со…доцца аьлча. Иза-м дийца а ца оьшу. Ас диллина дIабоху хьуна, суна эхь а ца хета ишта ала. 2015-чу шарахь Оьрсийчоьнан президентан администрацера нах баьхкинера суна тIе. Нохчийчоьнан куьйгалхо со дIахIотторах къамелаш дира оха. Соьца и дийцарш-м дийнна эхашарахь латтийра цара. Ас хIетахь а элира, тахана а боху, суна оьшуш хIума дац и. Со кийча ву Оьрсийчоьнан премьер-министр хIотта, йа оьрсийн президентан администрацин куьйгалла дан. Цу тIехь цхьа а проблема яц. Амма сан билламаш хир бара: Оьрсийчоь кхиорехь суна хетарг а, сан хьежамаш цара тIе а эцна, сайна ма-хетта хецца со болх бан витахь. Ткъа кIадбоцург а хилла лела луур дацара суна.\nКадыровга болу ларамах а, "троллех" а, "ницкъбаран структурех" а\n- Ахь ийза а ца луш критика йо нохчийн Iедална. Бакъду социалан машанашкахь цхьаболчара яздо хьо "кхоьллина оппозиционер" ву, Нохчийчохь ваха а вехаш, Кадыровх шена хеттарг дуьйцийла яц бохуш. Хьуна хаалой нехан хьайгахьа кхоллаелла шеконаш?\n- Цкъа делахь, сайна хет-хеттарг Кадыровх дуьйцуш вац со. Муьлххачу стаге а ларам бу сан. Кадыровх а, цуьнан доьзалх а, тайпанах дуьйцурш осала нах бу. Суна сийдоцу нах хета уьш.\nТкъа ас дуьйцург, Кадыровс урхалла дечу Iедало лелориг ду. Наха дуьйцучух аьлча, сан бала бац цаьрца. Шайн яххьаш хьулъеш, аватарке кобран, саьрмикан, цIоькъалоьман суьрташ хIитточу нахах, хьиджабаш йоьхна Сусаннаш олу ас. Уьш хIун нах ю? ХIун къонахий бу уьш?\nДахарехь шайн ца хиллачу аьттонна а, шаьш кIиллой хилар а дIадайа гIерташ, баккъал а цхьаъ дечунна тIе нехаш хьоькху цара. Суна Iаламат мехал ду, сайна сайх хетарг а, сан гергарчу нахана, сан дуккхаъчу уллорчу доттагIашна хетарг а.\n- Хьо цхьана меттахь соцуш вац, кхечу мехкашка а лела хьо. Ахь бечу балхаца доьзна дуй и хьан дIасалеларш?\n- Цкъа а коьрте догIий хьуна, пачхьалкхера ара а ваьлла, масала, нохчийн кхечу пачхьалкхерчу диаспоран коьрте хIотта?\n- Аьттехьа а дагадеана дац суна и. Суна цхьанхьа а лидер хила ца лаьа. Ас даим ден къамел "Кавказерчу къаьмнийн Ассамблейн" цIарах а, цуьнан декъашхойн цIарах а хуьлу. Ас ца до къамел нохчийн къоман, муфтиятан, даймахкал а арахьа йолчу парламентан, йа галактикерчу парламентан цIарах. Айса куьйгалла дечу организацин цIарах а, Кутаев Русланан цIарах а бен ца до.\n- "Кавказан къаьмнийн Ассамблей" дуьненчохь хиларх ца хуучу стагна дийцахьа, хIун лелош ю хьан организаци? Масех дешнашца…\n- Тхан организацино шен ницкъ мел берг до културан юкъаметтигаш чIагIъярхьама, къаьмнаш кхето гIерта тхо, тIом бан а, дуьхьалонаш латтон а, девнаш даха а вайна арахьарчу наха марздеш хилар. Доккхачу декъанна, оцу тIехь уггар а жигара хьийзачех ду тахана - Оьрсийчоьнан куьйгаллера Iедал. Тхайн ма хуьллу ситуаци хийца хьийза тхо. Амма Iаламат хала ду, хIунда аьлча, кхузахь болх беш пачхьалкхан машен ю, шен ницкъаллийн структурашца.\nКхел, прокуратура,Талламан комитет, чоьхьарчу гIуллакхийн министралла, Росгварди – адамашна ницкъ бен, харцо лелон, шайна хеттарг ден структураш ю уьш. Iедало хIоттийначу кху хьелашкахь тхайн болх цхьана кепара бан безаш хуьлу тхо. Амма майрра олийла ду сан, хIетте а дуккха а мехал гIуллакхаш дан аьтто хуьлу тхан.\n- Дукха хан йоццуш вайн тасаделлачу къамелехь ахь элир-кх, "маьрша, демократин пачхьалкх, Нохчийоь а цхьана, хилийтархьама" къийсам латтош ву хьо аьлла. Ткъа муха хета хьуна йозуш йоцчу Ичкерин идей?\n- Къоман цхьаалин Партин куьйгалхо вара со (1993-чу шарахь Кутаев Руслана кхоьллина парти). Сан партерчу дукхахболчу депутатийн кхаьжнашца парламентан спикер хаьржира Алихаджиев Руслан. Цхьа хан-зама дIаяьлча хIун хилира, 300 эзар вахархо вийра. Нохчашна дуьхьал дина Iаламат ирча зулам ду иза. Тахана маршо а елла, "даха шайна" аьлча - вайна и кIезиг хир ду. Вай стамделла, вайна йоккха территори оьшу. Оьрсийчоьно китайхошна дIалуш бу меттигаш. ХIинца вай боху: "Тхуна кхунах тоам хир бац, тхуна Якутин алмазех а, Магаданан дешех а, Уренгойн газах а, Тюменан мехкадаьттанах а, Норильскан никелх а цхьа дакъа оьшур ду. Мичара бевлла ца хуучу, олигархаш ду шаьш бохучу нахана хIунда кхочу и дерриге а?" Оьрсашка а, кхечу къаьмнашка а боху вай, тхуна шуьца цхьатерра хила лаьа.\nСан возуш цахилар- Владивостокера Калининграде кхаччалц ду. Суна тоаме яц жима Нохчийчоь. Москван мэр хилархьама къийсам латтор бу ас. Оьрсийчоьнан президент хила сайн ницкъ мел берг дийр ду ас. Ма дарра аьлча, оьрсийн пачхьалкхна Кутаев Русланал а гIоле президент хир вара олийла а дац. И ду-кх сан возуш цахилар.\n"Кадыровна баркаллаш баха декхар ву Тумсо"\n- ТIаьххьарчу заманчохь вайна гуш бу нохчийн Iедалхошна а, блогерна Абдурахмановна а юкъахь информацин боьду тIом. ЧIир а кхайкхош, луьра тIом бу иза. Хьуна хIун аьлла хета, Кадыровн агIон оцу тIамехь цхьана а кепара кхиамаш хиллий?\n- Нохчийн Iедалхоша "кхоьллина" ву Абдурахманов Тумсо. Баркаллаш баха декхаре ву-кх иза Кадыровна а, цуьнан Iедална а. Тахана иза "Iедалан стаг ву" бохучеран могIарехь вац со. И сонта къамел ду. Ловсакхаша а, кIиллоша а дуьйцу хIумнаш ду уьш. Дахарехь цхьана а хIуманца аьтто ца хилла, кхолламо оьгIазбахийтинчу наха олу Тумсох лаьцна ишта. Тумсо къахьоьгуш стаг ву. Нохчийчохь мел хуьлучух тоьшаллашца информаци кхачочух тера ду цуьнга. Со дика кхета цунах. Тумсос ша вина шех ша, амма цу тIехь цунна гIо дина нохчийн Iедало а.\n- ТIаьххьара шен хиллачу эфирехь блогеро Абдурахмановс дIахьедира, накроман а, къаьркъа молу стаг а шена гIоле хета, зуькарш а деш, мовлидаш доьшушчу нахел а аьлла. Оцу доллучух а хьуна хIун аьлла хета?\n- Абдурахмановна шена хетарг ма ду иза. Иштта ала йиш ю цуьнан, шена Китайра буддисташ а, Далай-лама а уггаре а авторитете бу. Абдурахмановс ша аьлла ду и дешнаш, шен цIе а йоккхуш, юьхь а ца хьулъеш. Цунна хетарг ду-кх иза!


Шемарчу тIамехь дакъалаьцна рогIера нохчо лаьцна Австрехь\nГезгмашин-бутт 08, 2014\nШемахь а, Иракъехь а тIом беш болу кхечу мехкашкара тIемалой.\nКху тIаьхьарчу масех кIиранах иттех нохчий лаьцна Австрин Iедалша Шемахь боьдучу тIамехь дакъалаьцна аьлла. Нагахь церан бехк хилар тIечIагIдfхь царна яккхийн хенаш тоха мегаш ю терроран тобанашна юкъахь дакъалацарна.\n„Сан хьоме йижарий, хIара дешнаш шуьга ду, хIунда аьлча, боьрша нах бу бохучаьрга хIуммаъ дийцар эрна ду. Йижарий, схьабелла шайн бIаьргаш, мукIарло де, шаьш нах йоцучу хIумнашца дехаш хиларна, мелхо а, стешхачу кIезешца, мажош лелочу гламуречу мунепакъашца, массо а кепара сектхошца шаьш дехаш хиларна.\nХьоме йижарий, схьалацийша шай майрош марош тIера, схьабахкабейша уьш Бусулба Пачхьалкъе хиджра дан. Ткъа нагахь санна уьш дуьхьал бовлахь, дитийна шаьш цаьрга, цаьрга шу нах дац а алий. ТIаккха шаьш, уллохь махьрам воцуш, схьадуьйла кхуза тхо долче.\nСубхьаналлахI, кIелхьара даккха шайн сий, кIелхьара даккха шайн дин!“ - хIара дешнаш яздинарг ву Васильев Антон цIе йолу, ша шех муджахIед а, Бусулба Пачхьалкхан бIаьхо а олуш волу стаг. Схьахетарехь, дукха хан йоцуш им дилина оьрси волчух тера ду иза.\nЦу шен йозанашкахь, интернет маша мел ю дуккхаъ кегирхоша баккхийберца а, дозаллаш дарца вовшашлахь дIасадаржош долчу, хаддаза сийсаз беш бу карарчу хенахь Шемахь я Иракъехь ИЗИС цIарца тIом ца беш болу бусулбанаш. Зударшка шайн хIусамдай а, доьзалш а охьа а тийсий, хиджра е, боху цуо.\nТкъа кегирхошка, тIаьхьабисина ког хьалха а боккхуш, Шема я, Иракъе а дIакъача. Шаьш цигахь доккхучу гIазотах „пхи седа болу джихад“ олу цуо, шаьш пхи седа болчу хьешийн цIеношкахь санна цигахь дика Iаш ду бохург билгалдоккхуш, ткъа кест-кеста шен йозанашкахь бийцаре бо иштта шаьш йийсаре бина болу, шаьш шайна хьанал беш болу зударий а.\nСхьахетарехь, цуо кепарчу „пхи седа болчу джихадах“ а, цигахь шортонехь болчу лай-зударех а, цара „наложницаш“ олуш болчу, ткъа иштта интернетехь цара даржош долу долларех йоьттинчу петаршкахь шайн даьхна долу сарташ а хила мега кегирхойн цхьана декъана Шема марзйеш дерг.\nВажа дакъа боккъал а бусулба динах йолчу риторикех тешаъ теший, шаьш Делан новкъа арабовлу моьттуш, боьлхучух тера ду Шема, я тIаьхарчу хенахь Иракъа агIор. Мухха делахь а, дела денца бохург санна алсам долуш ду цу цIий Iеначу Гергарчу Малхбале оьхучу я баха кечбеллачу кегийхойн терахь.\nМасех кIира хьалха Шема баха новкъа бевллачу нохчийн йоккха тоба лацаро эккхийтина гIовгIа мегарг йижа а кхиале, кхин цхьа коста даьржина Австрехь – меттигерачу Гмунд олучу кIоштахь кхIин цхьаъ нохчо лаьцна, Шемахь тIамехь а хилла, юха а вирзина, жимма хан Австрехь садоIуш а яьккхина, кхин цкъа а цига дIаваха Iалашо кхобуш хилла волу, бохуш.\nИза лаьцначу Лахарчу Австрерачу „Конституци ларйаран хьукмат“ цIе йолчу къай лахчу сервисан векалша журналисташка бинчу хаамца, 20I3-чу шарахь и 29 шо долу жимстаг Шемахь тIамехь дакъалоцуш хилла. Цул тIаьхьа шена дарба дан Австре веанчара цуо политикан тховкIело ехна хилла, ткъа шена дацаран жоп делча, кхин цкъа а апелляци а йина хила цуо. ХIинца кестлагIа, Iедалхоша чIагIдарехь, иза кхин цкъа Шема ваха новкъавала кечлуш а хилла.\nХIун ду те Австрерачу вайнахах кхеттарг, царна цу генарчу Гергарчу Малхбалера тIом сел марзабеш? Боккъал а къаьстина Австрера вайнах бу те массарел а алсамох цига оьхуш берш? Я, мелхо а, цхьана политикан ловзарийн закъалташ бу те и нах? Венерачу нохчийн диаспорин векалша чIагIдарехь, Шема а, Иракъе а тIаме оьхучийн бала Австрехь, кхечу Европерчу пачхьалкхашкахь ма-хиллара, боккха бу.\nВенехь вехачу нохчийн жигархочуо Исханов Хьусейна дийцарехь, хIокху цхьана тобанера я вукху билгалчу социалан хьолера кегирхой къаьстина кхерамехь бу цу радикалан хьежамаша шаьш лацарна аьлла ала йиш ца хиларо кхин а чолхечу доккха и гIуллакх. ХIунда аьлча, дешнарш а, дешна боцурш а, кегийра а, гIеметта хIоьттина а, - дукха тайп-тайпана адамаш ду цу глобалан джихадан ойланашкахь бирзинчарна юккъехь.\nДуккъаъчу нехан хеттарш кхоллало, нохчийн а, кхечу къаьмнех болу а кегирхой Шема, я кхечанхьа гIазотехь дакъалоца оьхуш хилар шаьшна хуушехь, меттигерачу Iедалхоша хIунда лов иза новкъарло а ца еш, бохург. Цхьаболчара, гуттар а массо а хIуманна тIехьа лаьтташ къайлахчу сервисийн лергаш гуш болчара, „уьш-м кхера Iедалша шаьш лоьлуйтуш бара, церан белхахой хир бара уьш-м“ а олу.\nАмма Австрера бакъо Оьрсийчуьрчунах тера яц, Iедало хIара аьлла шайн карахь тоьшаллаш ца хилча, стаг кхеле озон йиш яц, озийча а, иза бакъвина цIавахийта дезар ду цуьнан. Иштта ду Шема оьхучеран хьал а. Кхеташ делахь а Iедалхошна, и нах цигахь тIамехь хиллийла, амма дукхахьолехь Туркойн махкахула лелаш болу, уьш шаьш садоIа бахнера туркойн хIорда йисте аьлча, дан хIума ца хуьлу церан.\nЦу юкъана Шема баха новкъа бевллачуьра лийцинчу вайнахах виъ карарчу хенахь набахтехь ву, шайна тIехь кхел хиларе ладоьгIуш. Вуьш кхел хиллалца цIахь Iен бакъо а елла, арахецна. Меттигерчу чоьхьарчу гIуллакхийн министро Микл - Лайтнерс динчу дIахьедарца, нагахь санна и нах вовшашца барт а бина, тобанца Шема баха гIерташ хилла хилар Iедало тIечIагIдахь а, царна террорхой тоба вовшахтохарна а, хийрачу махкахь тIамехь дакъалацарна а иттех шераш хенаш тоха йиш ю, массаьргара а политикан я гуманитаран тховкIелон статусаш а дIайохур ю. Ткъа и бохург ду, уьш Оьрсийчуьрчу Iедалшка дIабала сахьт дац бохург.


Краснодар махкара Динскан кIоштан кхело бехкевина Нохчийчуьра Акаев Муса а, Ижиев Мансур а стаг лачкъорна а, йохка Iалашонца корта бахон препарташ лелорна а. Кубанан кхелийн вовшахтоьхначу пресс-гIуллакххоша хаамбарехь, 2020-чу шеран Лахьан-баттахь таIзаре хIиттийначара лачкъийнера Пластунская станицера яхарахо.\nБехк буьллучийн хаамашца, Акаев а, Ижиев а гергарло таса гIоьртинера социйлехь шайна гинчу йоIаца – иза реза ца хилча, шайн машен чу хаийнера, травматикан герзаца кхерам а тесна. Кхелан материалашкахь яздарца, новкъахь дIабоьлхуш корта бахон молханаш цуьнга малийта гIоьртинера бехкебийраш, амма йоьIан ка яьллера, уьш дIалачкъон.\nВолгорадан кIоштара Котельниково гIала Кубанан яхархо дIайига хьоьвзинера Акаев а, Ижиев а, амма цуьнан аьтто баьллера шен гергарчаьрца зIене яла, цара дIахаийтинера полицига а. Ростовн кIоштарчу Сальск гIалахь лаьцнера йоI лачкъийнарш.\nХаамбарца, Акаевс боллу бехкана къера хилла, зулам дарх доллу жоьпалла шена тIе а лоцуш, иза лачкъорна шен бехк хилар тIе ца дуьту Ижиевс. Шинна а колонехь яккха кхоккха шераш а, кхоккха беттанаш а хенаш тоьхна кхело.\nБехктакхаман гIуллакх дуьхьал айдина, набахтехь хан йоккхуш ву, 20I4-чу шарахь ГIебарта-Балкхаройчуьра вахархо, шолгIачу группан заьIапхо Хагундоков Аслан лачкъийнарг. Цуьнан йишас а, адвокаташа а бахарехь, зулам дина дац цо. Йишас Хагундокова Джульеттас дийцира, шен ваша новкъара лаьцна дIавигарх, цуьнан машен йоьхна иза лаьттачу хенахь. Ток йеттийтинера цунна, ницкъбинера, Ростовра бизнесхо Аржаник Петр айхьа витйна ала бохуш.\nГIалгIайн Плиево эвлахь яйра I9 шо долу яхарахо – цуьнан дас бакъоларъяран органашка хаамбира, бевзаш боцчу наха иза лчкъийна аьлла. Полисхойн хаамашца, шеконашка эцначех цхьаъ ву 27 шо долу Сунжан кIоштара Алхаст эвлара вахархо – маре йига дагахь лачкъийнера цо иза. Цуьнан накъостий схьалоьхуш ба хIинца полисхой.


Оьрсийчоьнан вице-премьер Мутко Виталий а, Оьрсийчоьнан президент Путин Владимир а, президентан гIоьнча Левитин Игорь а, Петербурган губернатор Полтавченко Георгий а, 2017 шо\nПутинан гIоьнчин, транспортан министр лаьттинчу Левитан Игоран доьзалан долахь ю Москвана гергарчу меттигашкахь цхьа миллиард соьманна гергга хIусамаш. Оцу хьокъехь хаам бо "The Insider" портало.\nЭлитин коттджех лаьттачу "Довиль" куьпахь, вовшашна уллехь хIусамаш ю президентан гIоьнчин йоьIан а, цуьнан вешин йоьIан а – Зверева Юлиян а, Левитан Александрин а. 0,25 гектар ду хIораннан дакъа. ТIера коттеджашца цхьаьна мах бу хIораннан 534 тIера 549 миллион соьме кхочуш. Левитанан йоьIан ю кхина а пентхаус "Протопоповский" комплексехь. "The Insider-ан" информацица, иза леррина йина Президентан гIуллакхаш лелочу урхаллин проектаца.\nХьалхо "Важные истории" ("Мехала хиламаш") ресурсо хаам баржийра, Левитанан доьзалан долахь лаххара а 300 миллион долларна активаш ю, аьлла.\n16 шо сов Iедалан урхаллерчу белхашкахь Iийна Левитан Игорь. Ша министран даржехь волуш, 2004-2012 шерашкахь Iедалхойх уггаре дукха хьал долучех а лорура иза. Ткъа 2020-чу шарахь, цуьнан декларацино бахарехь, президентан администрацин белхахошлахь массарел дукха хьал гудина цо – 43 миллион сом.\n1999 – 2005 шерашкахь компанийн "Магистраль" тобанна герга йолчу, тIаьхьо цуьнан могIаршкахь кхиинчу "Магистраль контейнерные линии" компанехь гулдора Левитана хьал. Оцу компанийн тобано юьхьанца Оьрсийчухула а, дунентIехула а дIасалелабора кир, евзаш яра иза ша санна йолчу компанешна юкъахь, тIаьхьо шена хIордахула лела транспорт а ийцира цо.


Дика даьчоа во дар — Сердало\nДика даьчоа во дар\nЦхьан ара, гобаьккха лотаденнача къуха тIа, ше мичахьа баргба ца ховш, корзагIа баьнна хьувзаш хиннаб бIехал. Михо лесто байракх санна, таташ лелхаш йоагача йоархIий теркача аланца, Iаьржаь доагIача хин бирсача юхьига санна тата долаш, готлуш, вIашкакхоачаш латташ хиннай бIехал хьувза юкъ.\nГаьна воаццаш говрабаьрий хоавеннав цунна.\n— Даьллахь, къонах, укх къизача Iожалах Iа со боаккхаре ма доккхача диках кхевергвар аз хьо!.. — аьнна, кхайкаб цунга бIехал.\nГоврабаьречо гаьнаро бIаьха гебагIа дIакховдабаьб.\nБIехал гебагIах хьаьрчча хьал а баьнна, цун фоартах хьоарчабеннаб.\nКъамаргаш Iувда болабеннаб из баьречун…\n— Эъ… хIанз фу де боал хьо, хIана Iувд Iа са къамаргаш? — хаьттад баьречо.\n— Со даьра боал хьо ве!.. — аьннад бIехало.\n— Айя… хIана вув Iа со, аз цIеро боагабечара Iоажалах хьалха ма баьккхабий хьо, — аьннад баьречо.\n— Даьра вув ер дуне дика даьчоа во деш хьадоагIандаь, — аьннад бIехало.\n— Сабарде, Iа яхар бакъдий хьажа, кхаьннахьа хоаттаргда вай, — аьннад баьречо.\n— Мегаьд, хоаттаргда вай, — аьнна, мелбеннаб бIехал.\nЯжаш йоаллаш цхьа гIийла говрг бIарга а яйна, тIабахаб ераш.\n— Хьога хатта хIама дар тха, Iа ладувгIаре, — аьннад баьречо.\n— Хьахаттал, фу дар шун из, — аьннад говро.\n— Укх бIаьхача гебагIаца цIаро боагабечара, аз кIалхьарабаьккхаб ер бIехал, — дика даьчоа массаза а во деш хьадоагIаш да ер дуне, яхаш, къамаргаш а Iайдаь со ве гIерташ боал ер… Фуд хьа тхога ала, бакълуй ер? — хаьттад баьречо.\n— Къона, могаш, дегIах низ боаллаш со йолча хана йоаца а яь, хIанз къаенна, цамогаш, дегIа низ бехача хана, араяьккхай со. Бакълув бIехал, дика даьчоа во деш хьадоагIа ер дуне-м, вийя дIаваккха Iа, — аьннад говро.\n— Сабар!.. Фу де боал хьо?.. Шиннахьа кхы хатта ма дезий вай, — аьннад баьречо.\nМаьлхе а баьнна, бижа уллача, гирзбеннача пхьара тIабахаб ераш.\n— ЦIерага ца боагабайташ, Iожалах хьалха ма баьккхабар аз ер… — аьнна, мадарра дIадийцад баьречо.\n— Бийсанна наб йоацаш, цIа-ков лораде сога низ боаллача хана лела а даь, тахан къаденна, гIелденна, дегIа низ беха со кIалдисача дийнахьа, ма гой шоана, со мича ул, арадаьккхад со — дика даьчоа во деш хьадоагIа ер дуне-м, дIаве Iа, — аьннад пхьаро.\n— Кхы a чIоагIагIа Iайдай бIехало къамаргаш..\n— Сабар!… Кхы цхьаькханахьа а хатта ма дезий вай! — аьннад баьречо.\nГаьна доаццаш додаш цогал бIарга а дайна, кхайка соца а даь, дIадийцад цар.\nХалла, ца тешаш, увзалуш, хьатIаденад цогал.\n— Хьога хатта хIама долаш ма дар тхо, — аьннад баьречо.\n— Цо «тхо» аьлча, тешанза даьнна, дIа-юха хьажаьд цогал, кхы мала вола-теш укханца, аьнна.\n— Хьо-м, хьо ма вий, кхы малав хьоца, мичав из? — аьннад цогало.\n— Хьахьажал, гаций хьона укх са фоартах хьаьрча боалла бIехал? — аьннад баьречо.\n— Гу-гу… — аьнна, юха а Iохайнад цогал.\n— Хаттал, аз ладувгI шуга.\nДIадийцад баьречо ма дарра, из ше Iоажалах кIалхьара баккхар.\n— Со кхетац Iа дувцачох, — аьннад цогало.\n— Фу дича кхетаргдар-теш хьо, — аьннад баьречо.\n— Из ше хиннача бесса хьадувца деза оаш сога, –– аьннад цогало.\nБаьречо дIа а кховдабаь IобегIаб гебагIа лаьтта, бIехал цу тIа гIолла Iо а баьнна дIаэттаб. ТIаккха, хIанз фу де деза тха, аьлча санна, цогала бIарахьажад уж шиъ.\n–– ХIанз а хьона фу де деза ца хойя, са-м дац хьона дала хьаькъал, — аьнна, цогал дIаийккхад, баьречо йийтта бIехал бийнаб.\nКийчдаьр Матенаькъан Илез\n← Даькъала хилда керда шу\n«Эппаз Iа а даьккхача, эппаз аз а даьккхача…» →\nНаучная конференция к 120-летию Дошлуко Мальсагова


Нохчий Шема хьийсорна кхеле озийна имам\nАвстрерчу Грац гIалахь йолийначу нехан тидам тIебахначу кхело бехкево цигарчу маьждиган имам а, цо Шемарчу тIаме хьажийна нохчо а.\nТамашийна ю Грацерчу коьртачу кхелан кхерчахь дIахьош йолу процесс масех бахьанца. Цкъа делахь, Австрехь дуьххьара кхеле озийна ша ДаIишех хилла а воцуш, амма иттанаш бусулба кегирхой шен даIаваташца радикалечу исламе а берзош, уьш Шема тIаме хьежорна бехке веш волу имам а, цуьнан пурбанца ДаIишехь зуламаш лелийна жимстаг а.\nШозлагIа делахь кхелан тамашийна хилар – цу процессехь прокурор а, кхелахой а, адвокаташа а, ур-аталла кест-кеста кхелахошна тIечехаш волу Шемара юхавирзина террорхо ларалуш верг а – уш берриш а эмоцех буьззина бу, кеста-кеста вовшашца вербалан къийсамашка боьрзу, ткъа юкъ-кара цара вовшашца дохучу девнашна кхел тергалйеш болу журналисташ а, хьовсархой а хуьлуш лаьттачунна тIаьхьа ца кхуьуш, цецбовлий Iа.\nБехкебечийн гIентахь ши стаг ву. Цхьаъ 34 шо Мирсад О. ву. И Мирсад О. Венерчу шозлагIчу кIоштахь хийла нохчийн а, кхечу къаьмнех а болу наной белхийначу Алтун цIе йолчу маьждиган имам ву.\nТIаьхьарчу масех шарахь цу маьждиге иха буьйлабеллачу кегирхойн зомби кепара цхьа адамийн гIаларташ хуьлуш тергал дан йиш яра Венехь бехачу бусулбачийн а, ур-аталла Iедалхойн а, хIунда аьлча и кегирхой доккхачу декъехь цу Мирсадан хьехамашка ладегIаро дуьненан хIумнах дIа а хадабой, уггаре а консервативечу хьежамашка бовлуш бара, радикалан хьежамаш бен динехь тIе а ца буьтуш, ткъа шайна а, шайн шейх шаьш лоручу Мирсада а бохург бен ислам дин а ца лоруш.\nТкъа Мирсада царна хьоьхург доккхачу декъехь джихад дара, герзаца деш долу джихад, копаршна а, муртадашна а дуьхьал деш долу.\nМасала, шен цхьана хьехамехь Мирсада Ал-Къаидо арсаш хьоькхуш нах байъарна комментари еш дуьйцу кегирхошна, адамана хьалал урс хьакхаран бакъонех лаьцна.\n„Ахь уьстагI я бежан дуьйш урс дикка ирдан хьо декхарийлахь ма-хиллара, декхарийлахь ву хьо, айха адам дуьйчу хенахь а урс кхоччуш ира хилийта“ боху цуо. „Цкъа хьалха даьIахкан тIум хадайо ахь, тIаккха шаьлтаца корта боккху ахь“, - иштта Iамабо имамо кегирхой, шайна юккъехь кхиазхой а болуш, адаман корта баккхаран говзалла.\nТамаша а бац тIаккха, цу Iелиман хьехамаша ира-кара хIиттийна болу кегирхой иттанашкахь Шемарчу тIаме дIаихар, цигахь уьш ДаIишан могIаршлахь шайн къизаллашца гIарбовлар а. Ишттачех лору Грацерчу кхело шозлагIа бехкевешверг, 28 шо долу Мухьарбек.\nВенехь а, Грацехь а ваьхна волу и жимстаг 2013-чу шарахь Мирсадан тIеIаткъам бахьана долуш Шема а вахана, цигахь цхьана шарахь герга цкъа хьалха Джейш алМухажирин валь Ансар тобанца, цул тIаьхьа ДаIишца тIемаш барна а, маьршачу нахана дуьхьал къизаллаш лелорна а бехке веш ву прокуратурано.\nМухьарбека дацаре деш а дац, ша Шемахь хилар, хIунда аьлча цу хIуманна дукха тоьшаллаш Iедалхошкахь хиларна. Амма цуо шена тIера дIатоьтту, ша ДаIишехь хилла бохург.\nКхелехь теш санна вистхила кхайкхинчу Мухьарбекан воккхах волу ваша Iалихан а ву и кIант бехке ца хиларх тешна.\nЦо боху, шен вешина харц цIе кхоьллина, цуьнан иза Шема вахар бен кхин цхьа а бехк бац, ткъа ша цига дIакхаьчча цигахь доллург шена гинчул тIаьхьа шен ваша ведда цIаван гIерташ хилла йоллучу хенахь, бохуш.\nIалихан: „Сан ваша бехке хиларна цхьа а тоьшалла дац. Иза цига дIакхаьча, цигахь тIеетташ гина, кхеравелла оцу сохьта юхаван гIерташ хилла. Амма цуьнгара паспорт цигахь бухахь хиллачара дIадаьккхина хилар бахьана долуш цуьнан цигара дIаваха ка ца долуш хилла“.\nБакъду, цо ша Шемахь волчу хенахь Мирсаде телефон а етташ дийцинарг, ткъа Мирсадна тIехь къайлах таллам беш хиллачу Iедалхоша дIаяздинчу къамелаша кхин тоьшаллаш до. Иштта, масала, цхьана къамелехь цуо сонталлийца цхьана тIамехь шен пхенашкара цIий кхехкаш дара, дукха чIогIа ша и кафирш байъа хьаьгна хиларна, хьогалла яр шегахь уьш хIаллакбан боху цуо.\nВукху къамелехь цуо дуьйцу, шена чов а хилла, ша Туркойн дозанна тIе ваьккхича, цигарчу ЦIечу ЖIаран лоьраш ша лоьрийн цIийна кхачорах лаьцна. „Ахи, цхьа лорйиша яра царна юккъехь, кIай а йолуш, австрихо яра иза“, - боху цуо.\nМирсада боху, ахи, ахь цунах хьайн лай йирий? Йира боху Мухьарбека, цул тIаьхьа инзаре маьттаза хIумнаш дуьйцу цу шиммо цу йоIах лаьцна, Мухьарбека ша цуьнца мел дан кечдина маьттаза хIума шен шейхе охьадагар а деш.\nШий а самукъадаьлла воьлу тIаккха, Делан дош даржош ву ша бохуш волу имам а, Делан дош дIахIоттош ву ша бохуш волу тIемло а.\nКхин а башха ю цу шина жимчу стаго вовшашца телефонехула къамелаш даран кеп. Салам деллачул тIаьхьа, Мирсада хоьтту Мухьарбеке, ахи, хьуна со дукхавезий бохуш, ткъа Мухарбека къайлене воьлу цунна дуьхьал.\nИ дерриге а, ткъа иштта цу шиммо лерина ларалучу зуламийн деталаш а, иттанаш тешийн тIекхайкхарш а ладогIа йиш ю оршот дийнахь дуьйна Грацехь дIайоьдучу кхелехь.\nЦул совнаха, еари дийнахь шен болх дIахьур бу ши кIира хьалха террорхошца зIенехь хиларна я цу хьокъехь харц тоьшаллаш дарна 8 нохчочунна тIехь оццу Грацехь ечу кхело а.\nIалихан: „Сан ваша бехке хиларна цхьа а тоьшалла дац..."


Бельгин Iедало Оьрсийчоьне дIавелла шен лаьтта тIехь дуккха а шерашкахь ваьхна нохчийн мухIажар Оздамиров Iела. Иштаниг кест-кеста нисло тховкIело лоьхуш кхечу пачхьалкхашка дIасабахначу Къилбаседа Кавказера схьабевллачу нахаца. Уьш леха тIаьхьаюьйлучу Интерполна шен регламенто магош а доцург ду мухIажарш лецар. Дуьненаюкъарчу полицин тергамна кIел нисвеллачу мухIажаро хIун дан деза ша цо леха волийча?\nМангал-беттан 29-чохь араваьккхира Оздамиров Бельгера. Оццу дийнахь цуьнца Оьрсийчу дIайигира Воронежехь яьхна Холодкова Екатерина а. Зуда бехкейо низам а дохош магийна йоцу ловзарийн аппараташ хIитторна, ткъа Оздамировс 25 шо хьалха талор дина боху.\nТалламан версица, 1996-чу шеран Охан-беттан 26-чохь, Оздамиров коьртехь а волуш, Нохчийчуьрчу Куьрчалан кIоштарчу Гелдаганахь юьртарчу школина тIелетта тоба. Директоран кабинетера – оцу чохь директорца цхьаьна нисвелла кхин а 7 школин белхахо – 40,6 миллион сом даьхьина хьалхалерчу ахчанца (40,6 эзар сом). И ахча дIадала дуьхьалваьлла хилла директор вийна, школин цхьа белхахо лазийна, боху Оьрсийчоьнан Инарла прокуратуран документаша.\nБельгин Iедало Оздамиров лаьцна латтийра масийтта баттахь, дуккхаза а листира гIуллакх, амма адвокато дуьхьалояр бахьана долуш, дIаваланза вара Оьрсийчоьне.\nШаьш Интерполо леха болийна хилар ларамза гучудолу дукхахболчу Нохчийчуьра схьабевллачу нахана – даима а санна, иза нисло мухIажаран кехаташ карладаха уьш арабевлча. Иштта нисделира, масала, Туркойчохь СулеймановгIеран доьзалца.\n2004-чу шарахь лецира полицино Ризван цIе йолу воI, 2015-чу шарахь, кехаташ хийца яхча, лецира 60 шо долу нана Арубика, 2019-чу шарахь – доьзалан да Хьасан. Туркойн Iедало дIахийцира уьш, амма иштаниг нисдала сахьт дац муьлххачу а нохчийн мухIажарца. Дуьненаюкъарчу институтех пайда а оьцуш, нах лоьцуьйтург ю Оьрсийчоь.\nНисло Оьрсийчоьно лаца кхайкхина нохчо Интерполо мукъавуьтуш а. 2020-чу шарахь бакъоларъяран "Вайфонд" цхьаьнакхетаралло кхехьийтинчу хеттаршна Интерполо деллачу жоьпаша гойту иза. Масала, Украинера нохчийн мухIажар Бакаев Iела бехкевора цо Нохчийчохь зулам дарна – иза махкара дIавахначу хенаца догIура дина бохург. Интерполо 2019-чу шарахь хаийтира ша иза лехамера дIаваьккхинийла. Амма Бакаев лецира Украине кхоччушехь, изоляторехь кхебира масех баттахь.\nОьрсийчоьно экстрадици йоьхуш айдинчу гIуллакхех дукхахдерш тIе а ца оьцу, Оздамиров санна дIабелла нах дукха бац\nМаса нохчо ву Интерполан тептарахь – иза къайле ю. Аэропорташкахь а, документаш хуьйцучу хенахь а, Малхбузехь мухIажаралла деха тIевбахначохь лецнарш а ца хаало массарна а тIекхочийла долчу Интерполан сайта тIерачу тептарахь.\nОцу агIор муха болх бан беза Интерполан структурашца Кавказ.Реалиига дийцира бакъоларъяран "Вайфонд" ассоциацин куьйгалхочо Мадаев Юнадис.\n– МухIажар Интерполо лоьхуш вуйла хиича, хIун гIулчаш яха еза?\n– Интерполца аттахо хуьлу мухIажарна депортаци ярх дерг листа. ГIуллакх харцонца листа тарлуш йолчу депортацин кхеле кхачаре а ца хьежош, Интерполца къастор тоьлу. Ала деза, Оьрсийчоьно экстрадици йоьхуш айдинчу гIуллакхех дукхахдерш тIе а ца оьцу, Оздамиров санна дIабелла нах дукха бац.\nДепортацех кIелхьарвала къастабелла некъаш билгалбевлла алалур дац, халахеташ делахь а, дукхахболу мухIажараш бац Интерполо диллина гойтучу цуьнан Diffusion тептарахь. Стагна ша лаьцча бен хаа таро яц Оьрсийчоьно ша дуьненаюкъарчу лехаме веллийла.\nЭкстрадици ен болх болийначул тIаьхьа Интерполан карахь дац и болх сацо, гIуллакх дерриг а мухIажар махкахваккха кечлучу пачхьалкхан карадоьрзу.\nЭкстрадици ян ца мега мухIажаран статус йолчунна\nШа Интерполан базехь вуйла хиича, амма лацанза, маьрша лелаш волчу стага сихонца корматалла йоллу адвокат лаца веза, цуьнан гIоьнца кхето еза Интерпол ша бехк а боцуш лаца кхайкхийна хиларх, хуьлда иза политикаца я динца доьзна (нагахь санна бух иштта белахь).\n– Оцу дуьненаюкъарчу организацица къамел деш стенна тIеберзо беза коьрта тидам?\n– Дукхаболу тидам тIехьажо беза мухIажаран агIоно, адвоката мел нийса хIоттийна цуьнгахьа йолу позици къасторна. Говзалла шеца йоцчу, гIуллакхан буьззина бала боцчу адвоката болх нийса цабар бахьана долуш нисло дукха хьолехь тховкIело цаялар. Адвокаташ даима ца бо болх мухIажарехьа, бо цунна дуьхьал.\n– Оьрсийчохь хьенан ю стаг дуьненехула леха чувала, дIавеха бакъо?\n– Iедалехь волчу муьлххачу а хьакаман ю Интерполехула стаг дIавеха бакъо. Интерполо магадо ишта, иза цуьнан ледарло ю. Тхуна хетарехь, евзаш йолчу бакъоларъяран организацеша тидамеэца дезаш хIума ду иза, стаг дIавехарх йолу шен регламент талхош хилар дIагайта деза цара Интерполна.\n– Политикан тховкIело шена елла волу стаг пачхьалкхера араваккха бакъо юй?\n– Экстрадици ян ца мега мухIажаран статус йолчунна, делахь а оха хьоьху Интерполо лоьхуш волчунна шеца долчун цхьалхе яккхар. Адвокат оьшуш а вац оцу балханна. Яздан деза Интерполе, стаг базера дIаваккха, аьлла, цуьнан регламенто мухIажарна тIеIаткъам бан магош дац, аьлла.\nТхуна гарехь, Интерполца юкъарло латто деза, Москварчу Интерполан декъехула кхайкхош болу лехам алссам тергоне эца а, литта а беза, иза дIахаийта деза оцу хьукматна. Тахана сов атта ду стаг къаьсттина Интерполан Diffusion декъе а язвина, лехамашка вала. Ткъа ша Интерполан урхалло толлуш а дац, Оьрсийчоьно стенна велла стаг лехаме, оцу гIулчаша Интерполан регламент дохош доллушехь.\nТаханенна Нохчийчуьра схьабевлла нах уггаре дукха дIахьийсориг ю Бельгина уллера Франци. Кхушара махкахваьккхина цо масех нохчийн мухIажар. 2020-чу шарахь хьехархо Самюэль Пати вийча пачхьалкхехь юкъаяьккхина луьра режим ю бехке, эксперташна хетарехь.\nДаймахкахь зулам дина аьлла, Оьрсийчоьно лаца кхайкхийначу стагах Европера пачхьалкхаш сихха мукъайовлуш хилар гойту дукха хан йоццуш нохчочунна Гадаев Мохьмадна дерриг дуьне а кхардош йинчу экстрадицино. Зазадоккху-баттахь Францин кхело депорт яр дихкина (адвокато тешийра кхел цунна цIахь кхераме дуйла) ши кIира а далале кхачийра иза Москварчу Шереметьево аэропорте. Депортацин набахтехь, протест кхайкхош, шен пхенаш хедоро а ца гайтира Францина Гадаевна тIехь даймахкахь дендерг. Мангал-беттан юьххьехь Нохчийчоьно 1,5 шарна набахте хьажийна иза.\nКоммерцех йоцчу Америкерчу Freedom House юкъаралло арахецначу хаамца, Оьрсийчоьно цахеддаш гIело латтайо махкахбевллачу шен бахархошна тIехь, царна маьрша дош ала доьхкуш, уьш цIехьаберзо гIерташ.


Велла Капитолехь къепедацарш хилча чов йина полисхо\nДечкен-бутт 08, 2021\nКапитолехь хилла къепедацарш, Дечкен-беттан, 6-гIа де, 2020 шо\nВашингтонехь велла Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн Конгрессо болх бечу Капитоли гIишлонехь къепедацарш хилча чов йина полицин белхахо. Полицино хаам бина Американ президентан Трамп Дональдан агIончашца хиллачу тасадаларшках лазийна эпсар Сикник Брайан Дечкен-беттан 7-хь велла аьлла.\nОцу кепара, Вашингтонехь дуьхьалонан акцеш йоьлхуш кхелхинчу нехан терахь алсамдаьлла 5-ъа стаге кхаччалц. Капитолин полицин хьаькамо Санд Стивена дитна шен дарж.\nТрампан агIончаш хьаьлхина Конгрессан цIа чу\n720p | 30,7MB\nПрезиденто Трамп Дональда дIахьедина, Вашингтонехь хиллачу къепедацаршкахь низам дохийначу наха жоп лур ду шаьш динчунна аьлла. Цо видеокъамел дитина оцунах лаьцна твиттерехь. Цуьнан къамел гучудаьлла масех сохьтехь Трампан аккаунт блок хIоттийна латтийначул тIаьхьа.\n"Берриг а америкахой санна со а ву эргIадвахна низамаца догIуш доцург лелорна а, ницкъбарна а, кегари хIотторна а", - аьлла президенто. Америка даима а низаман пачхьалкх хила езаш ю аьлла, тIетоьхна цо.\nТрампа дийцарехь, иза кийча ву керлачу администраце Iедал дIадала, амма хьалха санна тешна ву харжамаш барца доьзна низам Цхьаьнатоьхначу Штаташкахь хийца дезаш хиларх.\nTwitter социалан машано цхьана а кепара билгал ца яьккхина президентан видео. Цул хьалха хилла Трампан публикацеш билгаляхара цо, уьш ницкъбаре кхайкхамаш беш хила мегаш йолуш санна. Капитолехь хилларг бахьана долуш Трампан Facebook-хь а, Instagram-хь а, Twitch-хь а, Snapchat-хь а йолу ерриг а аккаунташ болх бечура совцийнера. Shopify сайто блокаш хIиттийнера Трампца йоьзначу ерриг а туьканашна.\nДечкен-беттан 6-хь митингг хиллачул тIаьхьа Трампан агIончаша штурм а йина, дIалецира Капитоли, цигахь Конгрессан шина а чоьнан цхьаьнакхетта кхеташо дIайоьдуш а йолуш. Сенат а, Векалаллин чоь а тIечIагIдеш яра ГIуран баттахь Трампан дуьхьаланча Байден Джо тоьлла аьлла тIечIагIдинчу харжамхойн кхаьжнаш. Карарчу хенахь волчу президенто дIахьедарш дора харжамашкахь харцонаш лелийна хиларх лаьцна, кхеле латкъамаш а беш. Делахь а и латкъамаш юхатуьйхира суьдхоша, уьш бух болуш а цалаьрра.\nКонгрессера кхеташо юкъахяьккхира, Капитолехь тасадаларш хилира полицица. Дуьхьалонан акцин декъашхой дIасалаьхкинчул тIаьхьа конгрессменаша юха а дIабаьхьира шайн болх. Цара тIечIагIбира Байден Джон толам. Цуьнан инаугураци хир ю Дечкен-беттан 20-хь.


Иероглиф — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Иероглиф (маьӀнаш).\nИеро́глиф (желт.-шира. ἱερογλύφος) — цхьацца яздаран системашкахь йозанан хьаьркан цӀе ю. Иероглифаш билгалдаха тарло шеш аьзнаш а, дешдакъош а (алфавитан а, силлабин а йозанан элементаш), ткъа иштта морфемаш а, дийна дешнаш а, кхетамаш а (идеограммаш).\n«Иероглиф» термин грекашкара даьлла ду, схьаэцна Александрийн Климентегара (II—III бӀешерашкахь). Цуо тӀулга тӀехь зайланца яздинчу йозанех олура ἱερογλυφικὰ γράμματα (иероглифика граммата). ἱερογλυφικά дош лаьтта шина декъах: ἱερός (иерос) — «сийлахь», γλύφω (глифо) — «дата», «доту». Иштта, ἱερογλυφικὰ γράμματα гочдо «сийлахь детина йозанаш».\nЛеладо[нисйе бӀаьра | нисйе]\nЦийн 好 («дика») иероглиф яздар\nДуьххьала «иероглиф» термин лелош хилла Ширамисрин йозанехь, цунна юкъаягӀара идеографин элементаш, силлабин а, фонетикан а (акрофонин) йоза. ХӀинца цул сов термин лелайо цийн йозан, ткъа иштта японан маттера кандзи а, кокудзи а (уьш лелайо дешдакъойн абатца иэйина: катаканица а, хираганица а), корейн маттера ханча, тангутан йозан хьаьркийн амалаш гойтуш. ТӀеххьарчеран иероглифийн система кхоллаелла цийн иероглифин йозанах. Цийн иероглификин башхалла ю идеограммийн комбинаци гойтуш йолу коьрта иероглифаш лелаяр.\nТкъолгӀачу бӀешераш юккъехь хьевсира малхбузан меттанашна иероглифичунах тера долу йозанан система кхолла. Кеп:Нп5, оцу системан авторан хетарехь, цуо таро лур ю йозанца дуьненара массо а къаьмнашна вовшех кхета, Малхбален Азера къаьмнаш санна, хьалхарчу рогӀехь Цийн къаьмнаш санна, цара йозанца къамел до иероглифийн гӀоьнца.\nВикидошам чохь бу йаззам «иероглиф»\nИероглифашкахь сиз билларан низам\nМисран иероглифин йоза\nИконка (графикин интерфейс)\nЯпонская каллиграфия Архивйина 2016-12-30 — Wayback Machine\nИероглифика Архивйина 2017-09-20 — Wayback Machine\nДзэн и искусство каллиграфии Архивйина 2020-03-04 — Wayback Machine\nХӀара йозанах я элпех лаьцна чекхбаккханза йаззам бу. Хьоьга, йоза тодина, нисдина, гӀо далур ду проектана.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Иероглиф&oldid=7303940»\nЙозанах лаьцна бовланза йаззамаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2022, 8 январь, 08:45.


Мултимедиа, Зазадоккху-бутт 09, 2020\nОршот-де 9 Зазадоккху-бутт 2020\nЗазадоккху-бутт 09, 2020\nМасхадовн накъост цIавирзина набахтера, Коронавирус кхетта 2 нохчочунна\nМасхадовн накъост цIавирзина набахтера, Коронавирус кхетта 2 нохчочунна (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nСтенна хийшабо Кадыровс шен гергарнаш даржашка?\nМехкан урхалле шен гергарнаш стенна хийшабо, аьлла, Москвахь шега бехкбаьккхича, Кадыровс делла жоп иштта ду: «Сан тайпа уггаре даккхийчех ду Нохчийчохь, сан вирд а ду даккхийчех – нохчий массо а сан гергара нах бу».\n100 эзар стагах йоьлла коронавирус\nДерриг а дунентIехь коронавирус кхеттачу нехан терахь ду 100 эзарнал сов. Даьржина и ун 85 пачхьалкхехь.\nЗазадоккху-бутт 06, 2020\nПутинан а, ЭрдогIанан а бархилар, боцу бекх такхар, Коронавирусах шеконаш\nПутинан а, ЭрдогIанан а бартхилар, боцу бехк такхар, коронавирусах шеконаш (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nНохчийн грамматика 3 минотехь (ЦIерметдош, Хьалхара дакъа)\nХIуман, я адаман цIе юха-юха ца яха, вай олу: «иза», «цунна», «цуьнга», «цо», «оццул»… . Ишта лелачу къамелан декъах олу ЦIЕРМЕТДОШ.\nЗазадоккху-бутт 05, 2020\nМансурна 135 чов йина, хьешашна чугIиртина, Канделаки къинтIера яккхина\nМансурна 135 чов йина, ГIалгIайчохь гIаттамхо вийна, хьешашна чугIиртина, Канделаки къинтIера яккхина (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\n«Ахмат» - «Зенит» матч юкъахъяьккхина, фанаташ харцхьа а лелла\nСоьлж-ГIаларчу стадионехь «Зенитан» фанаташа шайна тIера кучамаш яхар ца тайна меттигерчу «Ахматан» хьовсархошна. Иккхина дов бахьанехь ловзар ца сацийча ца велира арбитр.\nТаджикистан: Маьждигашкахь ламазаш дар юкъахдаьккхина\nКоронавирусах ларлуш, ламазаш маьждигашкахь дар ханна юкъахдаьккхина Таджикистанехь\nЗазадоккху-бутт 04, 2020\nБер доьхкина Нохчийчохь, Тумсо вен гIорьтинарг гучуваьлла, ГIалгIайчуьра ши ваша вайна\nБер доьхкина Нохчийчохь, Тумсо вен гIорьтинарг гучуваьлла, ГIалгIайчуьра ши ваша вайна (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).\nМуха Iалашвала веза коронавирусах: бакъдерг а, туьйранаш а (Видео)\nCOVID-19 – хIун ун ду иза, цунах муха ларвала веза стаг, муха гучудолу иза, стенгахь лаха деза дарба? «Карарчу Хенан» журналиста Шаманская Аннас дуьйцу коронавирусан битамех а, цунна гонах лелачу туьйранех а лаьцна.\nПондар - хIиричун, мукъам - нохчийн\nХIири Лекоев Алан дуккха а хан ю кехат-пондар локхуш волу. Дахначу шерашкахь цхьацца ансамблашца цхьаьна, Кавказан синбахамалла гойтуш, иза хилла массех Малхбалерчу махкахь. ХIинца веха Францерчу Ниццехь. ЧIогIа дукха беза шена, боху Алана, нохчийн мукъамаш.\nЗазадоккху-бутт 03, 2020\nТумсон дIахьедар, 19 шарна набахте хьажор, Шемахь зуламаш дина Оьрсийчоь\nТумсон дIахьедар, 19 шарна набахте хьажор, Шемахь зуламаш дина Оьрсийчоь (Керланаш кечдеш иллюстрацина пайдаоьцу Маршо Радион архивех а, официалан сайташкарчу материалех а).


Торшин, "Патриот"...хIун ду-те билггал хилларг?\nТоршин Юрий, Висмурадов Абузайд. Инстаграмера схьаэцначу суьртийн коллаж.\nКху деношкахь Ноьвр-кIоштахь «Ахьмад» спортан тобано дIахьочу хахкадаларехь некъан хьовзам хилла кхелхина Нохчийчоьнан куьйгалхочун хьехамча Торшин Юрий, чевнаш йина дарбан цIийнехь ву Кадыров Рамзанан гIаролхо Висмурадов Абузайд\nНохчийчохь хиллачу некъан бохамехь вийна «Альфа» олучу лерринчу тобанан куьйгаллехь лаьттина республикан куьйгалхочун хьехамча Торшин Юрий.\nHarley-Davidson олу мотицикл хаьхкина воьду Торшин, мотоцикл харцаран бахьанашца велла аьлла хаам баржийра Инстаграмерчу шен агIонтIехь боксан латархочо Бикбулатов Мохьмада.\nКеп –кепарчу зорбан хьосташа хаамаш баржийра оцу некъан хьовзамехь Торшин велла, ткъа Нохчийчоьнан куьйгалхочун гIаролхо, полицин полковник Висмурадов Абузайд лазийна дарбан цIийне кхачийна аьлла.\nОфициалехь оцу некъахь хиллачух информаци янне яц Iорайоккхуш.\nГиначара иштта вовшахтосу бохаман сурт.\nСоьлж-ГIаларчу «Буьйсанан берзалой» мотоклубо «Ахьмад» олучу латархойн тобанца цхьана Ноьвр-кIоштахь вовшахтоьхначу хахкадаларшкахь дакъалоцучу Торшинан мотоцикл цунна хьалха йоьдучу мотоциклах кхетта, хаьрцина.\nКхаа чкъургатIерачу мотоциклтIехь Торшинна тIахьа вогIучу Висмурадов Абузайдан аьтто ца нисбелла шен аьчган говр сацо, иза тIехьашхула тIе а кхеташ тIехула ваьлла Торшин Юрийна.\nИштта цу ъьовзамехь куьйг кагдина спортхочун Бибулатов Мохьмадан.\nШен Кадыровн гIаролхо волу Висмурадов Абузайд болчу хаамашца коьртана операци йина дарбан цIийнехь вочу хьолехь ву.\nТIейогIучу хенахь Москох кхачо йоллу дарба дан вуьгур ву аьлла, хаамбина махкарчу могушаллин министраллин векало.\nСоциалан машанашкахь кеп-кепара хетарг дуьйцу оцу некъан хьовзамах. Инстаграмехь Патриотан суьрташ шайн пенатIе ухкуш, цуьнах дог лозуш, маршалла хила лаарца хаамаш буьту цхьаболучара.\nВукхара, нагахь санна цуьнан куьйгаш цIийх дуьзна дацахь гIоле хуьлийла олу…\nКху карарчу хенахь я некъан низам лардечу урхаллин, я чоьхьарчу гIуллакхийн я орцан министраллаша цхьа а тайпа хаамаш беш бац шайн сайташтIехь я телефонна жоп луш а дац. Доккхачу декъанна яьржина информаци шаьш байкерша Iораяьккхина.\nМаршо Радио а гIоьртира Нохчийчуьрчу куьйгалхочун пресс секретарца Керимов Iалвица зIене яла, амма тахана шен белхан меттехь вац иза, шаьш цхьана а кепара гунахь дац шун хеттаршна жоьпаш дала аьлл, телефон охьайиллира ас къамел динчу администрацин белхахочо.\nБакъду Кадыров Рамзана шен Инстаграмерчу пентIе тоьхна ша дарбан цIийне Патриотна тIехIотта вахча даьккхина сурт.\nБухахь яздина: «Цунна яккхий чевнаш хилла. Хала ду оцу хьолехь Абузайд ган. Хуьл-хуьлуш гIоле хуьлуш ю. Лоьраша кхерамечу хьолехь вац боху. Иза ду коьртаниг».\nМасех шо хьалха а Iиллира Висмурадов Абузайд дарбан цIийнехь, Соьлж-ГIалара Гуьмсе боьдучу новкъахь тIетаIIийна хаьхкинчу шен машенца дуьхьалйогIучуьнца тIеттIа а кхетта.\nВукху машенчохь хилларг велира, ткъа Висмурадов вехха латтийра лазартнехь лоьраша дарба деш.


Оьрсийчоь - Буданов Юрийрна 15 шо хан а тоьхна, набахте хьажийна нохчо Темирханов Юсуп-Хьаьжа, амма цуьнан адвокаташ Iаш бац къера хилла - Европан кхеле хьажийна цара дов, Москох, 2013\nЗе-зулам хилларг а, и динарг а мила ву хьаьжжина толлу, я ца толлу, луьста, бехкаме дерзадо Оьрсийчохь стаго динарг, хилларг. Цунах олийла дац я нийсо я бакъян хьакъ долу система. Оцу хьокъехь къамелаш дира Маршо Радиоца адвокаташа Хадисов Мусас а, Мусаев Мурада а. Цара гойту мел харц система ю Оьрсийчохь чIагIъелла еха бехкталларан а, кхелъяаран а система.\n«Маршонаш хилла а яц, хуьлийла а дац Ιалашъелла, нагахь санна хьакамаша дийриг адамех хьулдина делахь». Иштта аьлла Ιамеркан пачхьалкх кхоллачуш, 250 шо хьалха, адамийн бакъонаш къуьйсуш ваьхначу ХΙенри Патрика.\nТаханлерчу Оьрсийчохь шина декъе декъна ду адамаш – хьакамашший, могΙара бахархоййий. Хьалхарчех, уьш лаккхачу тΙегΙанашка хевшина белахь, деккъа дΙа «губернатор», «президент» олий ца Ιаш, цхьа шатайпа лоллалла гойтуш цΙе ю наха йоккхуш.\nМасала, нохчаша шайн мехкан шаьш хаьржина а воцчу администраторх хΙинца диллина олу «паччахь». Цуьнан шен гонехь-м иштта цунах олуш воцчунна кхераме а ду - «вайн паччахь Кадыров Рамзана аьлла», «вайн паччахьа Кадыровс дина», иштта до къамелаш муьлххачу а министро, могΙарчу хьаькамо.\nДац иза ларамза. «Президент» аьлча гатло воккхачу хьаькаман бакъонийн доза, «паччахь» бохучо хоуьйту, хΙуманна а гур тоьхна а боцуш, оцу куьйгалхочун карахь дуйла дерриг.\nХΙенри Патрика ма-аллара ю Оьрсийчохь хьаькаманний, могΙархочунний юкъаметтигаш. Хьаькам маьрша ву шена ма-луъу адамашца къинхетаме хила а, уьш къиза хьийзон а, декхаре вац ша дийриг нехан лаамашца дуста а, царна довзуьйтуш болх бан а.\nПутин Владимира оьшург дерриг а дина, цуьнан дагахь болчу наха ма-аллара, и пайдабоцу либерализм Оьрсийчохь хΙаллакъеш. Дахар демократин буха тΙе даккха гΙерташ хьийзачу интеллигенцех -политикех, юристех, экономистех, бакъоларъярхойх «либерасташ» олу Путин а, мехкийн дай а паччахьаллехь чΙагΙлойла луучу бахархойн декъо.\nТкъа хΙун ю и либерализм-м ца хаьа иза аьшнаш ечу доккхачу декъанна. Дашца аьлча, паргΙато ю-кх. Стеган маршонашна, паргΙатонашна ецаш хила догΙу пачхьалкх бохург ду-кх. Халкъах, къомах хьакхалуш болу сацамаш хьакамаша оцу халкъан лаамца а дуьстина бен тΙеоьцийла дац бохург ду-кх.\nЛибералийн - я олийла царех «демократаш» - сатийсам хьошуш, Оьрсийчоьнан халкъера дΙаяьхна Путина а, цуьнан гоно а, пачхьалкхехь олалла леладечу «Цхьааллин Оьрсийчоь» партино, Пачхьалкхан Думе депутат, муьлхачу а стагна кхел ечу системера нах, шашаха а бохуш харжаран, шайн мехкийн дай шаьш къасторан бакъонаш. Я Думин депутат а, я кхелера суьдхо а вац цундела бахархойн лаамах, ларамах возуш – Путинна товш хьо хилчхьана хуьлийла ду хьох пачхьалкхехь воккха хьакам – бен-башха а дац хьо и хила Ιаьмна вацар, нехан бΙаьргаш чохь хьо хΙумма а яцар.\nОьрсийчохь цкъачунна Iедалх бозуш боцчу статистийн хьукматаша бечу хаамашца, ах сов бахархошна лаьа харжамаш пачхьалкхехь маьрша хуьлийла, оццул бу суьдхой, Путина а ца хIиттош, хьалха санна, халкъе харжийта беза аьлла хетарш а. Амма иза хиндоцург дуйла гайтина халкъана оццу шен халкъан куьйгашца а, багошца. Къилбаседа Кавказан мехкашкахь, масала, чекхбевлла бахархой гуламаш оцу хьокъехь – массара а санна лаам къхадийна, ца оьшу тхуна тхаьш хаьржинарш, хΙиттабойла коьрта хьакамаш Кремло, аьлла. Официало бахарехь ду иза иштта.\nПачхьалкх либералан некъах хадаран стом бу тахана массо а нехан дийцаршкахь, лазамашкахь – кхелаш я харцонна тΙехь хилар я харц сацамаш беш схьайогΙуш хилар.\nШина тайпа нисло, зерашка даьккхича, Оьрсийчуьрчу Талламан комитето, полицино, кхелаша толлу, луьсту, дерзаде девнаш. Ιедало къобалвеш хилла политик я хьукматан векал вийча, сихха орца а даржадой, схьа а лоху, набахте а кхачаво зуламхо. Шегара юьйлу харцонаш Ιорайохуш хьийза стаг вийча, дукха хьолахь, ца караво Ιедална цΙий тΙехьарчинарг.\nЦΙерш яхаррий бен, и нах бовзийта ца оьшуш, бевзаш бу хΙорш, масала -политик Старовойтова Галина, журналисташ Холодов Дмитрий, Листьев Владислав, Политковская Анна, Щекочихин Юрий, Максимов Максим, бакъоларъярхой – Попков Виктор, Эстемирова Наташа. Мел бу кхин а иштанаш. Хууш дац хьан уьш байъина, амма дика хаьа массарна а стенна байъина – Ιедалера, баккхийчу хьаькамашкара юьйлу харцонаш Ιорайохура цара.\nЦундела ю Оьрсийчоь кхушара а журналисташ, бакъоларъярхой алссам нехан карах лечу дуьнентΙерачу мехкийн могΙарахь уьссалгΙаниг, шел лакхахь Нигери, Сомали, кхийолу юьззина когаяханза юьсу пачхьалкхаш бен а йоцуш.\nДуккха а нехан, Оьрсийчохь а , арахьа а, тергонехь лаьттира Нохчийчохь тΙом, дегΙана синкъерам а латтош, бан марзбеллачу эпсарех волчу танканийн полкан хьаькама Буданов Юрийс Таьнгичуьра йоΙ хьийзор а, ер а, цул тΙаьхьа иза салташка лаьттах йоллийтар а.\nШеконехь цара и дов гΙаттадайтинчу адвокатан, хьумаршан, Хамзаев Ιабдуллин а, кхечу дуккхаъчу нехан а Будановс йоΙ хьийзийнийла а, деккъа дΙа оцу лаамца цо лаьцна иза шена тIеялаяйтинийла а ша куп тоьхначу метте. И ца хууш бисинарш прокурорашший, суьдхоййий бен а бацара, Кунгаева хьийзор къастон оьрсийн лоьрийн, медицинан экспертийн корматалла а, гΙирс а боцуш санна.Оьрсийчоь -- Мусаев Мурад,адвокат\nТоьхначу итт шарах дакъа бен набахтехь а ца доккхуш араваьлла Буданов Юрий вийна кхеташ доцчу бахьанашца. Иза верна бехке а вина, Будановс яькккхинчул шозза сов хан такха дΙахьажийна Устрада-Эвлара Темирханов Юсуп-Хьажа.\nЦунна бехк тΙехьарчор а, набахте иза кхачор а йоккха харцо лору алссам адамо. Амма шек дΙа а бац шаьш динарг къиза а, харц а хилар далхадора аьлла, цунна таΙзар къастийна прокурораш, кхелкъасторхой, суьдхо. Иза харцо а лоруш, ша Темирханов Юсуп бехке вацар гайтуш вала а реза ву боху цуьнан адвоката Мусаев Мурада.\nМусаев Мурад: Кхин кхелаш яц, цундела къийса догIу йолучуьнца\nОьрсийчоьнан пачхьалкхаллин башхаллаш, нийсо толаме яккха декхаре йолчу системийн, кхелийн анташ, Мусаев Мурада санна, далхадо кхечу Москохарчу адвоката «Хьайбах – талламаш берзанза бу» цΙе йолчу тептаран да а, цхьа хан хьалха диктаторна Сталинна шен къам махках даккхарна бакъйолу кхел йина а, цунна, и дийна волуш санна, догIу таΙзар кхайкхийна а волчу Хадисов Мусас а.\nОьрсийчоь -- Хадисов Муса, адвокат, яздархо\nДоккхачу декъана Маршо Радиоца шен хиллачу къамелехь цо тергоне ийцира Оьрсийчоьнан нийсояран системехь лела ксенофоби, полици, прокурораш, суьдхой къаьмнашца гома хилар, къаьсттина нохчашца.\nМусана хетарехь, могушалла меттайогΙур ю ала а доцуш, цомгуш ю Оьрсийчоь, амма иза теша и денъян молха карадойла ду бохучух. Ткъа шайна оцу нийсояран системерчу нахана ца го шайлахь лела харцонаш, аьлла, хетттича иштта дийцира адвоката Хадисов Мусас.\nХадисов Муса: нохчийн цхьа а бокъонаш яц пачхьалкхехь\nКхелашкара, прокуратурашкара, полицера харцонаш


"Веданара вежарий" сиха бац нахана юкъабовла. Стенна оьгIазвахна илланчашна Кадыров?\nГезгмашин-бутт 16, 2020\nДеношкахь кIошташкарчу синбахамаллин хIусамашна Iедалхошна хьалха шога критика йира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, бохура, оьшшучул ца кхиийна цара артисташ. Мах ишта хадорна реза бац республикера хьал девза бахархой: дукха бу махкахь похIма долу нах, амма ца лаьа царна, сцени тIе а буьйлуш, баккхий хьаькамаш хесто. Дукха бу политика бахьанехь Нохчийчуьра дIабахана артисташ.\n"Кеп-кепарчу конкурсашкахь, телепрограммашкахь дакъалоцу бераш а, баккхийнаш а, царна тIера духар гича, кхета синбахамаллин бала болуш шу доцийла", - элира Кадыровс кIоштийн куьйгалхошка.\nКъаьсттина ирча юьхь яьккхира Веданан кIоштан, сцени тIехь йиш лакха похIма долуш стагга а вац цигахь, аьлла. "Цхьаъ схьавалаве [Веданан кIоштара], къона, сцени тIехь лакха хуург, олу ахь, ца хуьлу-кх церан илли ала хуург", - цецвуьйлура Кадыров.\nБакъ вац мехкан куьйгалхо, Веданан кIоштахь вуно дукха бу кегий а, баккхий а иллиалархой, чIагIдо синбахамаллин министраллерчу хьукматашкахь белхаш бинчу Тасаева Сацитас (цуьнан цIе хийцина оха кхерамзаллица дозучу бахьаница).\n"Бац уьш яккхийчу сценашна тIехь – иза харц дац, делахь а гойла ду цара шайн кIоштахь, я шайн гонехь илли олуш. Школе лелачу бераша хIора шарахь дакъалоцу махкарчу дешархошлахь хIитточу вокалан конкурсашкахь, толамаш а боху. Ткъа баккхий хилча, дай-наноша цхьацца говзаллаш лаха арабоху уьш. Кадыров нийса вац, харц ду Веданахь похIма долу нах бац бохург. Бу! Схьаэца, масала, Сайдуев Руслан, барта кхоллараллин «Илли» тобан солист. Суна дагадогIу ши шо хьалха Соьлжа-ГIалахь кастинг дIаяьхьина. Сан цхьана хьешийн йоI ю Iаламат дика хелхайолуш а, эшарш локхуш а. Ас, иза яхийта оцу бараме, цуьнца дерриг а ду артист хила, боху. Дас хадий дерриг а, политике дерзийна массо а хIума, гIуллакх дац «оцу наханна» хьалха сетта, аьлла", - дагалоьцу Тасаевас.\nЗудчо тоьшалла до Веданан кIоштахь похIманчаш даим хилла а, болуш а хиларх. Амма царна, цо дийцарехь, ца лаьа сценин профессионалаш хила – тIаьхьало ца го.\n"Дагалаца гуттар а лакхара корматалла йолу Сагаипова, Азиза, Хамзатова Хеда, Ахмадова Амина! Iедало, аьлча а, Кадыровс, шен къинхетамах дIахадийна уьш, ша декъахь воцуш махкахь цхьа хIума хуьлуьйтуш дац цо. Сцени тIе дIахIотта ца магош кхебира еххачу хенахь Ташаева Хьава. Горгамех йина тайнигаш йолуш санна хьоьжу политикаш исбаьхьаллехь къахьоьгучу нахе", - боху Тасаева Сацитас.\nКадыровс артисташ, спортхой политикана юкъаийзо мегаш дац аьллехь а, цо ша талхадо хьал уггаре хьалха, билгалдоккху синбахамаллин министраллехь болх бинчу зудчо.\n"Дукха хан ю спортан, синбахамаллин векалш политика юкъаийзийна. Махкахь уггар коьрта волчу стагана шаьш тайта цара лелочуьнга хьовса, цуьнан лерг хьостуш, веккъа иза цхьаъ турпал веш лоькху эшарш. Веданхой кхета, хIун зама ю тIехь лаьттарг. Царна тоьлуш хета шина хьолехь бен бага цагIаттор: хIума кхоллуш а, стоматологна хьалха а", - тешна ю Тасаева.\nКарарчу хенахь Францехь еха веданхо Садаева Мадина дуьненан синбахамаллин истори Iамош ю колледжехь. Шена дукха хьолехь эхь хета кхузаман нохчийн иллиалархошка ладегIа, Кадыровний, цуьнан доьзалний хьесталуш лоькху цара иллеш, боху Мадинас. Хьаькамех бозуш хила ца беза исбаьхьаллера нах, аьлла хета цунна.\n"1990-гIа шераш дуьйлалуш тхан Веданахь хилла артистийн «Ичкери» тоба. Со бер дара хIетахь. Тхо тхайн дай-наношца клубе доьлхура оцу тхайн юьртарчу ансамбле хьовса. Массо а синкъерамашкахь хуьлура и тоба, Нохчийчохь тахана лоькхучех тера яцара церан эшарш. Хьаькамашна мотт хьакха аьттехьа а дага ца догIура артисташна оцу заманахь" – дуьйцу Садаевас.\n«Мехкан дайшна» хьалха хьийза цалааро къехкабо похIма долу кегийрхой, цундела ца гIерта уьш синбахамаллин министраллин доларчу сценаш тIе, аьлла хета цунна.\n"Веданара вежарий" тоба ю, масала. Бардийн эшарш ю цара лоькхурш, интеренетехь гоьяьлла и тоба. Декъашхоша шайн яххьаш ца гойтуш йохку YouTube шайн эшарш. ГIирс, аппаратура хилча, царех вуно дика иллиалархой хир бара аьлла хета суна. "Веданара вежарий" сиха бац нахана юкъабовла, таханлерчу Нохчийчоьнан Iедалан пропагандин машена ховша ца лаьа царна", - Садаева Мадинас дийцарехь.\nДукха хан йоццуш ша "Москва 24" телеканална еллачу интервьюхь Кадыровс бохура, ша а локху эшар хаза. Дагалецира школехь ша оьрсийн "Три танкиста" а, "В лесу родилась елочка" а лекхар. "Бакъду, рэп ца нисло сан", - къерахилира иза.\nРеспубликан куьйгалле хIоьттича, лекха велира эшарш Кадыров. Цхьацца синкъерамашкахь дуккхаза а эцна цо кара микрофон, цIерачу а, тIебаьхкинчу а артисташна тIаьхьара олуш.\nАла дашна, Кадыровс хьоьстуш кхобу иллиалархой кхерама кIел беха даима а – цунна шаьш ца тахь, шайн некъаш хедар буйла хаьа царна. Гайтаме масал ду "Президент" рок-тобанах а, цуьнан лидерах Ахмадов Артурах а хилларг.\nМасхадов Аслан президент волчу 1990-чу шерашкахь Iедалан комплекс ларъечу хан коьртехь вара Ахмадов. Нохчийчохь шолгIа тIом боьдучу муьрехь, Кадыров Ахьмад Кремлехьа ваьлча, цуьнан агIор дIахIоьттира иза, вовшахтуьйхира рок-тоба. Кадыров-воккханиг вийначул тIаьхьа президент хIоьттинчу Алханов Iалун Iедалехь республикан леринчу ницкъийн (ОМОН) буьйранча хилира Ахмадовх.\nКадыров Ахьмадна ур-атталла йиш яьккхича а хьалха ца велира Ахмадов хьовзамах. 2007-чу шарахь Кадыров Рамзана «нохчийн ОМОН» дIаяьккхира цуьнгара, иза махкахвелира, юьйхира "Президент" тоба, цигара цхьаберш пачхьалкхан дозанал дехьа а бовлуш.\nБевзаш болчу нохчийн иллиалархойх, артистийн, суьрташдахкархойн доккха дакъа ду, политика бахьанехь махках а даьлла, арахьа дехаш. Царех бу, масала, халкъан бартакхолларалин "ЖовхIар" тобан декъашхой а. Ерриг а тоба ю 2017-чу шарахь дуьйна Финляндехь ехаш. Уьш, 11 стаг, иллийн концерт эцна бахара Хельсинки шахьара Гезгмашин-беттан 5-чу дйинахь, амма цига дIакхаьчча, йийхира шайна политикан тховкIело. Баккхийнаш боцуш, бераш а девлира Финлянде дехьа.


Евро-2012: Шен хотΙаца къоман сий дайдечу Ιедална хьалхара къахьоьгу украинахоша\nУкраина -- Евро-2012-на кечлучу Киевехь протестхойн гуламна гонаха лаьтта полици, 05Ман2012\nЕвропан футболан къовсадаларш дΙадуьйладала денош бен ца дисинехь а, прессехь гезйоху шен цΙе цΙанъян гΙертар тΙедоьжна Украинерчу Ιедална. Цамгарша лаьцна Тимошенко Юлия набахтехь кхабар а, Украинехь хьешан цΙеношкара мехаш тΙех лекха хилар а, цигахь яьржина еха расизм а тΙехъетта цунна Европерчу зорбано. Оцу хьокъехь ю Маршо Радион корреспондента Синдлер Дейзис арахецна артикл. Цунна тΙе а тевжаш хΙоттийна оха хΙара материал.\nХарченко Роман веха гΙала, Чернигов, Украинин коьртачу шахьарара цхьана сохьтехь эха сохьтехь дΙавахача ю. Цуьнна лаьа, Харьковехь, Донецкехь, Львовехь а санна, шайн гΙалахь еврофутболна кечйина майда яцахь а, хьеший шаьш долчу а богΙийла.\nХарченко: «Къовсадаларшна кечйинчу гΙаланех тхайниг яцахь а, лаьара исторехь 1300 шарахь евзаш лаьттинчу Чернигове а хьеший богΙийла. ГΙовгΙане, гаттоне йолчу Киевца юьстича, тхан гΙала жима елахь а, баьццара а, синпаргΙато луш а ю. Дахар а дац цигахь тΙех сихделла».\n28 шо долу дизайнер Харченко Роман ву шайн-шайн аьттонаш хьешашна интернетехула кхийдочу бΙаьннех. Цо массех хьаша къовсадаларш дΙадоьлхучу бутт гергга йолчу ханна маьхаза тΙеэца а кийча ву ша, боху.\nХьешан цΙеноша буьйса яккхаран мах 800 долларе кхоччуш бесторна дуьхьал лаьттачу нахах ву Харченко а, махкара маьхаза болх бан лерина гочдархой а, кхечу аьттонийн охΙланаш а санна. Оцу наха иштта, шайга лардаллучу агΙор лардо Европано футбол бахьанехь тидам шена тΙеберзийначу Украинан сий.\nИштта го могΙарчу украинахошна шайн мохк демократех эшна хилар, хийра къаьмнаш ца дезарца билгалбохучу Европерчу прессана дуьхьало яран некъ.\n43 шо ду Днепропетровскерчу Козиная Ларисин. Цо шайн гΙалахь ши петар кечйина хьеший тΙеэца. Оцунна, шен чоь мукъа а яьккхина, церан йоΙ ханна Киеве яха яхна.\nКозиная: «Тхуна чΙогΙа дукха деза адамаш. Тхо нахаца ийна деха. Цу тΙе тхуна хΙара цхьа ша тайпа самукъадалар а ду. Со карарчу хенахь балхахь яц, нехан хьашташка хьажа мукъа ю. Ингалса мот кхин дика-м ца хаьа суна, делахь а сох нах а, нахах со а кхеташ хир бу, аьлла хета-кх».\nФранцера футболъезархо Карвалью-Гонсалвеш Изабель а, цуьнан майра португалхо Хосе а шина кΙиранах Ιийр бу Козиная Ларисин хΙусамехь. Интернетехула бина цара и барт.\nКарвалью-Гонсалвеш: «Спортах вулучу стеган корта политиках маьрша бу. Тхуна къовсадаларшка хьовса лаьа, бовза лаьа кхузара нах, ткъа уьш-м бу тхоьца вуно тΙекаре».\nУкраинахойн пачхьалкхах дерг аьлча, цигахь 2010-чу шарахь Янукович президент харжарца, наха Европехьа а доцуш, Оьрсийчоьнехьа бина шайн къастам. Цул совнаха, стохка халкъе социологаша хаттам бича, гучуделира, Евроберта юкъа шайн пачхьалкх йоьдийла лууш ах украинахой а боцийла. Амма иза дац, хΙинца шаьш долчохь спортан синкъерам хΙоьттича, уьш европахошца шога хир бу бохург.\nУкраинан Ιедал, цо демократина махкахь гатто хΙоттош елахь а, кхечу авторитаран битамашца иза билгал долуш делахь а, шен халкъан башхалла ю иза массо а къаьмнашца ийна хилар, нах нахаца бекхабелла, белабелла хилар.