Думбадзе Нодар. Дзаг1ли. | ВАЙНАХ\n16.05.2014\tПроза, Статьи Оставить комментарий\nXlapa г1уллакх д1адоладелла шовзткъе цхьолг1ачу шеран августехь, ткъа чекхдаьлла ши шо даьлча.\nТ1еман шийла хьу тхан юьртана хааелира цхьа бутт баьлча. Юьртахь ког хецна, кханенан башха ойла а ца еш ваха 1еминчу колхозхочунна хала дара ц1аьххьана т1едеанчу х1окху къематан ойла ян а, хьесап дан а. Цундела дукхахболчийн доьрчий августехь дассаделлера, ткъа тхайниг-м кхин а хьалхе.\nМогашалла дика йоцчу дадас Спиридона денош а, буьйсанаш а товхи хьалха токхура. Цундела ц1ийнан дукъ сан кочахь дисинера. Ц1ийнан дукъ х1унда дуьйцу ас, сан букъе-м х1инца а ов туху ас хьуьнхара кхехьна дечиггий, декъа гаьннашший дагадаьхкича: йовхо йоцуш мегар ма вацара воккха стаг.\n– Вада, xlapa тускар чу а диллий, Чахат1ауиа г1ой, пунт хьаьжк1ех хийций вола. Цул к1езиг луш верг валахь, xlapa къаьркъа цунна т1е а доттий, лаьттах тохий, шиша доха а дай, ц1а вола… Къаьркъа комарех даьккхина ду. Даккха ма-деззара даьккхина ду, кхуьнан езткъа градус ю. Кхета ма веза xlapa хьашт дерг. Х1аъаний…\nКъаьркъанан шишане г1айг1ане д1ахьаьжира дада. Доккха са а даьккхина, т1етуьйхира:\nШиша лаытах тоьхна дохо ца дийзира сан. Базарахь суна карийра боккъал къаьркъанан мах хадо хууш стаг. Сов къамелаш а ца деш, сан т1оьрмиг чу цо 1анийра дашо бос беттало тоьлла хьаьжк1аш, цу т1е кисана ц1ен кхо туьма а та1ийна, сан ч1ишталг а хьаьстина. юха к1иранах а вола элира.\nМинот а ялале, базарна дуьххьал йолчу столови чохь вара со.\n– Котлеташ юй? – хаытира ас буфетчике.\n– Ткъа хьоьгахь ахча дуй? – дуьхьал хаьттира буфетчика.\n– Кхо туьма.\n– X1ара ду-кх.\n– Охьахаа. XIинцца схьаяхьа ас.\n– Кхо порци! – элира ас. Гира тускар ц1енкъа охьа а диллана, стоьла хьалха охьа хиира со.\n– К1ант, хьо кхетамчохь мукъа вуй? – боккъал цецвелира буфетчик.\n– By. Вуьшта, мацвелла со, – кхетийра ас.\n– Ши порци гарзанашца, цхьаъ – картолашца.\n– Кхоъ, – элира ас, сайн доьхка мал а деш.\nЦа тешаш соьга хьаьжира буфетчик, амма х1умма а ца элира. Сан стоьла т1е кхо порци котлеташ а, кхо шиша лимонад а х1оттийна, хьастаме-к1еда хаьттира:\n– X1ара ду-кх и, – дозаллица элира ас, ахча д1а а гойтуш.\nБуфетчика схьаийцира ахча, куьг хьаькхира, т1аккха серлонехь чекх а хьаьжна, шен боьхачу халатан нуьйдарчий а яьхна, кисана дахийтира.\n– Хьо мукъа ву, – олуш, вела а къежна, д1авахара.\nСтолови чуделира ч1ог1а чукхетта ге а долуш, деха-лоха 1аьржа ж1аьла. Масийттаза чухула доладелира иза. Т1аккха, майра даьлла, соьга хьаьжира. Котлет яла кхоам а хетта, цхьа гарза кхоьссира ас цунна. Катоьхна схьа а лаьцна, д1акхаьллира цо. Ас кхин а кхоьссира. Дукха хан ялале, майра даьллачу цо, г1алх эккхийтира.\n– Яхийта кхузара, хьайн гирзаш а эций! – ж1аьлина т1е мохь хьаькхира буфетчика.\n– Ц1е х1ун ю цуьнан? – хаьггира ас.\n– Суна мичара хаьа? Шен ден гехь доллийла иза! Яхийта кхузара! – т1е х1ума ластийра буфетчика.\nЦ1ога а та1ийна, аратилира ж1аьла.\n…XIума йиъна ваьлча, сайн тускар а эцна, не1арехьа волавелира со.\n– Суна юха х1ума йог1ий? – иштга д1а хаттархьама хаьттира ас буфетчике.\n– И бохург х1ун ду? – муц1ар саттийра цо.\n– Х1умма а ца йог1у? – вуха ца волура со.\nСтолови чуьра араволуш сан б1аьрг кхийтира тохарлерчу ж1аьлех. Иза, тебна, не1арехьа дог1уш дара. Со иттех г1улч яккха а кхиале, дагах чекхдолу ж1аьлин ц1овзар а, г1алх а деара сан лере. Т1аккха суна юххехула дедда дахана, т1ай т1ера хи чу иккхира иза. Сихха хи чуьра хьала а даьлла, ц1ийзаш, г1амарла керча дуьйлира.\nСтолови йолчу arlop д1ахьаьжира со. Яй а карахь, не1арехь лаьтташ буфетчик вара. Яй чуьра юьйлуш 1аь яра.\n– Кхихкина хи туьйхи ахь ж1аьлина? – хаьттира ас.\n– X1ан-х1а, цхьажимма когаш бахби-кх, – сонта велавелира иза.\n– Вир ю хьо ма-ярра, вир! Хьан да а ю вир! – оьг1азе кхоьссира ас.\n1адийнначохь висира буфетчик. Минотехь гергга тапъаьлла соь хьоьжуш а лаьттина, т1аккха, карара яй охьа а биллина, аьтту пхьаьрсан пхьош хьала а карчош, суна т1е волавелира.\n– Циггахь собар де, со т1екхаччалц, – эккхийтира цо. Меллаша сайн гира тускар охьа а диллина, охьатаь1на, лаьтгара цхьа нана-боккха т1улг схьаийцира ас.\nБуфетчик сацавелира, лаьттах вог1авелча санна.\nЖимма иштта а лаьттина, корта а ластийна, къайлавелира.\nТ1ай к1елахь 1уьллура ж1аьла, шен ягийна муц1ар хьалхарчу шина т1ода юкъа а йоьллина, ц1ийза а ц1ийзаш. Сох б1аьрг кхетарца, ц1ийзачуьра д1атийра иза. Со т1евахара. Лерина цуьнга хьаьжира. Аьтту т1од а бара хиэ мерцина.\n– Хьажийтал цкъа хьайга, – олуш цунна юххе голаш т1е охьалахвелира со.\n«Эх1, аш суна т1ехь динарг!» – белхар иккхира цуьнан. Аьтту, багийна боцчу б1аьргара оьхуш хин т1адамаш дара. Сайна т1ера коч схьа а яьккхина, иза юккъешхула ят1а а йина, хи чохь яша а йина, д1абихкира ас ж1аьлин б1аьрг. Т1аккха т1одана жимма г1оли хилла ж1аьла баркаллица хьаьжира соьга. Юха а делха доладелира. Соьга а кхин сатоха ца делира. Г1амарла охьа а хиъна, со а вилхина д1авахара. Ткъа ж1аьла… Дийнат делахь а, цунна шера хаьа адам х1унда доьлху. Лазийначу ж1аьло, текхна суна т1е а деана. сан гоьлаш юккъе йоьллира шен муц1ар.\n…Цкъа, дагадог1у суна, сан х1етахь дейтта шо хилла хир дара, Гервасия Джабуан йо1 Тина Набеглави юьртарчу Сиамашвили Арсене маре елча, ас Деле дуьххьара дийхира: «Йо Дела, суна ялх шо т1етохахьа, ма гур яцара Арсенна исбаьхьа Тина…» Х1инца ас сайн дагахь дийхира: «Йо Дела, буфетчикца лараван ницкъ лохьа суна, т1аккха, лаахь, со виэн а виэ!» XIинца санна цкъа а лиъна дацара суна, х1инца, т1ай к1елахь, ц1а доцу ж1аьла мара а доьллина, хиъна 1аш санна, сайн лаам кхочуш хуьлийла…\n– X1ара х1ун ду? – цецваьлла мохь туьйхира дадас, ас тускар чуьра схьа а даьккхина, ц1ийдинчу хиэ чахчийна ж1аьла д1агайтича.\n– Ж1аьла ду-кх, – элира ас.\n– Боьха х1ума ю-кха, ж1аьла аьлча а.\n– Боьха х1ума яц. Буфетчико доьттина кхунна т1е кхехкаш долу хи.\n– Делахь, дог1уш доьттина хьуна цуо кхунна т1е хи.\n– Меца ду xlapa, – ж1аьлегахьа rlo даьккхира ас.\n– Хьарчийначу бехчалгашна юкъара схьадастал иза.\nАс цо бохург дира. Дада цуьнга хьаьжира.\n– Эх1, ма хан йоцуш мерцина оцу Дала д1аэцаро xlapa. Йовхачу хенахь чевнаш атта д1а ца йоьрзу. Вадал, чуьра даьтта схьадал, чевнаш т1е хьокхур ду вай… Шен т1од-м кхо ша ц1уббийр бара. Ткъа баьргах дерг аьлча…\n…Шолг1ачу 1уьйранна тхан уьйт1ахь лиетачу ж1аьлин г1овг1а яра. Ч1ог1а ца летахь а, ж1аьла летара.\nЦунна ца туьллуш ц1е ца йитира оха: Джек, Джульбарс, Беляк, Мурк1а – царах цхьана а ц1арна ж1аьло дуьхьал жоп ца лора. Т1аккха оха Дзаг1ли аьлла дитира иза.\nЦхьа бугт баьлча цуьнан т1од тобелира, муц1ар т1ера чов а ерзарехьа йирзира. Хиэ чахчийначу меттигашна т1е дуькъа чоьш девлира. Цунах хилира, ша санна дерг юьртахь а доцуш, хаза а, самукъане а ж1аьла.\nБакъдерг аьлча, шен noxlмаллица-м билгалдаьлла дацара иза, амма дика кхеташ дара: берашний, зударшний х1умма а ца дора, бахархойн ерриге котамех дика къастайора тхан цхьаъ бен йоцу къуьрдиг. Цуьнан дика дола а дора цо. Божарех дерг аьлча, сой, дадий воцург, кхин цхьа а ца лорура. Божаршка болу безам оцу буфетчика шена т1е ц1ийдина хи доьттичахьана байна хила а тарлора цуьнан.\n– Спиридон, х1ара х1ун ду, дан мукъа а! Хьо волчу-м хьошалг1а вог1ийла а ма дац. Хьуна мичара даьлла и гирзаш девлла ж1аьла? Не1алт хиларо, дитта т1е дала хьоза а дитац. Д1а а эккхадай, шен ден мере дахийтахьа иза, д1а мукъа дехкахьа.\nДада велакъежаш 1ара. Цуьнан ч1ог1а доттаг1алла тасаделлера Дзаг1лица. Цхьаъ кертара д1аэккхочу даьлча, цо со эккхор вара, цунах ца къасга. Дзаг1лина хаьара и. Наггахь, хьуьнха дечиге вахча я буьйсанна – хьера, иза соьца дог1ура. Вукху хенахь-м дадин когашкахь 1уьллуш хуьлура, цо шена цхьа омра даре сема ла а доьг1уш, шен г1айг1ане безаме б1аьргаш цунна т1е а буг1ий. Дитта т1ера 1аж я хьормат охьайоьжча, Дзаг1ли, хьакхигара хьалхе а йоккхуш, дитта т1е хьодура, стоьмах цергашца ка а тухий, дадина бадабора. Дадас к1еда-аьхна куьг хьокхура цуьнан логах. Т1аккха, стом ц1анбой, шена буура, ткъа чкъоьргаш Дзаг1лина лора. Уьш, т1екхеттий, юура цо. Ткъа оццу дитташ к1ел охьаэгна шортта ма дара изза 1ежаш а, хьорматаш а. О, ладог1а мел дика хаьара Дзаг1лина! И цхьаъ дар-кха сахьташкахь дадига лерина ладуг1уш 1ийриг, цо цкъа дийцинарг б1озлаг1а юх-юха дуьйцуш доллушехь. Дуьйцург деха мел хили а, лерина ладуг1ура Дзаг1лис, б1аьргашца цо доьхуш санна а хеталора: «Хьайн Делан духьа, цхьа а дош юкъа ма диталахь!» – бохуш.\n– Эх1, сан доттаг1, xlapa не1алте т1ом бацахьара, хьан дезар ма дацара яхкаелла хьорматаш яа! – бохура дадас Дзаг1лига, сингаттаме корта а лестош.\n– X1аъаний! – т1етовш корта лестабора цо.\n– Мисканиг, хьуна-м жижиган чам бицбелла хир бу? – хоьттура дадас.\n– Дера, биц ма белла! – доккха садоккхура Дзаг1 лис.\n– X1умма а дац, шадерриг д1анислур ду, – тедора иза дадас. – Гогит1ин да Арсен схьа ма-веъанехь, цо доладийр ду вайшиннан. Х1ан? Хьуна х1ун аьлла хета, иза хьожур ма ву. Вуй? – ж1аьлина ца вевзара сан да, х1етте а, иштта хир ду бохучу маь1нехь корта ластабора. Дадас кхид1а а дуьйцура: – Чекхбер ма бу иза мацца а цкъа, не1алт хила цунна!.. Сан лазарш а д1адевр ду. Х1ан? Девр ма ду?..\nКест-кеста lapa уыи ишгга ховший, малхехь бохлуш, ойланаш еш: Дадас – т1ом чекхбаьлла, шен к1ант ц1а верзарх, ткъа Дзаг1лис… Дзаг1лина, хетарехь, жижиг дагаоьху хир дара…\nКхин долчарна т1ехь тхан Дзаг1ли дуьненна т1ера дерриге ж1аьлеш санна дара.\nБуьйсанна уьйт1ахь наб йора, шен жоьпалле декхар лорура борг1ало, цициго, чаг1алкхо яьккхинчу г1овг1анна дуьхьал царачул ч1ог1а г1алх дар. Къеггина кхеттачу баттана дуьхьал г1ам-г1им дора. Шен безаман г1уллакхаш луьстура. Т1од а ойий, шен «г1уллакх» дора бешарчу керлачу хасстоьмийн хесахь. Кхин а: цхьанхьа майра, к1ант я ваша велла аьлла хаам кхаьчна, пекъар зудчун тийжаме узарш хезча, шен муц1ар ирх а йохуьйтий, yrla долалора.\nД1аоьхура денош. Тхо дехара, т1еман хенахь адамаш а, ж1аьлеш а даха ма-деззара. 1943-чу шеран 22-чу августехь буьйсанна ж1аьлеша, тийсалуш, уг1уш юьртахь йоккха г1овг1а эккхийтира. Церан оре дог1у хан хиларна, башха тидаме ца ийцира иза юьртахоша. 1уьйранна Тавберидзе Асланна шовдан йистехь карийра цистина ж1аьла. Оре даьхкинчу хенахь иза цецвала х1ума дацара. Делла ж1аьла лаьттах доьллира.\nДелкъехь юьртахь гучувелира шен ж1аьла лоьхуш араваьлла цхьа вевзаш воцу стаг. Иза Асланна т1ехьажийра. Цига со а вахара.\n– Хевера Мамеладзе К1ирилле, – вовзийтира вукхо.\n– Ч1ог1а дика хир ду. Соьгара х1ун г1о-накъосталла оьшу хьуна? – г1иллакхе к1еда-мерза хаьттира Аслана.\n– Ж1аьла дайна сан… Ахь тахана цхьа ж1аьла лаьттах доьллина элира соьга…\n– Нийса ду иза. Тахана оха – аса а, х1окху к1анта а – цхьа ж1аьла д1адоьллина. Я и дан ца дог1ура?\n– Ахь х1ун дуьйцу? Мелхо а… Баркалла шуна. Ткъа и меттиг гайта тарлур дарий?\n– Дера тарлур ду.\nК1аг а баьстина, Мамеладзе леррина ж1аьлига хьаьжира.\n– Сайниг ду! – тешам боллуш элира цо.\n– Дакъа д1адахьа-м ца лаьа хьуна? – велакъежира Аслан.\n– Бегаш бечахь вац со! – куьг ластийра Мамеладзес. – Селхана сан берана ка а тоьхна, деддера xlapa. Пастерски гуламехь суна т1едиллина ж1аьлин корта бар. кхуьнан хье бу талла безаш. Дала ма хуьлийтуьйла и, нагахь санна ж1аьла хьерадаьлла хиллехь берана шовзткъа маха тоха дезар ду. Кхетий хьо? Шовзткъа маха! Ишта а ду и бер хала когаш т1ехь лаьтташ!\nДоккха са а даьккхина, гали чуьра диг схьадаьккхира Мамеладзес.\nСихха д1а а вирзина, ц1а вахара со.\nСоьга ла а доьг1на, дада ларамаза ч1ечкъашка вахара.\n– Дика х1ума дац иза, – олуш, шен когашкахь 1уьллучу Дзаг1лига хьаьжира иза.\nСуьйранна тхоьга веара лулахо Бадрия. Цо дадига топ йийхира.\n– Хьуна стенна оьшу топ? – хаьтгира дадас.\n– Сайн ж1аьлина тоха.\n– X1ун даьлла цуьнгара?\n– Хьуна ца хаьа? Селхана цхьаннан ж1аьла вайн ж1аьлех тийсаделла. Хьуна ма хезарий, к1ант, оцу ж1аьлин дас аьлларг? Цо берана катоьхна боху.\n– Амма цо ма ца элира шен ж1аьла хьерадаьлла дара! – элира ас.\n– 1овдал! Лapт1ехь долчу ж1аьло катухур дуй шен ден берана?\nАс жоп ца делира.\n– Ишттачу г1уллакхна хьоьга топ лур яц ас! – д1ахадийра дадас.\n– Ткъа муха ден деза иза?\n– Хьокха тохий де.\n– Со экха-м дац, ж1аьлина хьокха бетта?! – дегабаам бира Бадрияс.\n– Буьйсанна ж1аьла божли чу доллалахь! – т1едиллира дадас, Дзаг1лин логах к1едда куьг а хьокхуш.\nТоьпан тага а, ж1аьлин ц1овзар а делира Тавберидзе Асланан кертахь.\nХьалхарчу тоьпан татанна т1аьххье шолг1а а, кхоалг1а а, доьалг1а а татанаш девлира… Массо arlopapa схьахезаш дара и татанаш а, ж1аьлийн летарш а, божарийн г1овг1анаш а, зударийн тийжарш а, берийн делхарш а, бежанийн lexapш а. Тата делира Бадриян уьйт1ахь а, цул г1аьхьа Аристархан, т1аьххьара х1окхунна юххехь – лулахочун Мак1ариян уьйт1ахь. Ж1аьлин yrlapo 1адийна витира со…\n– Миска ж1аьла!.. Мак1ария юха шен мажар юьйлина валале 1азап хьоьгур ду-кх оцу пекъаро, – олуш, дадас шен дегочу куьйгашца лергаш д1акъевлира.\nДийниа сохьтехь дахделира и хезна а доцу, къа ца хеташ ж1аьлеш дайар. Божли чудоьллина Дзаг1ли, дера леташ не1арна т1е а кхетта, м1араш тисса делира.\nЭххар дерриг д1атийра. Геннахь тоьпан т1аьххьара тата а даьлла, 1ожалле тийналла д1ах1оьттира.\n– Э-х1е-х1е-ей! – ц1аьххьана цхьаннан толаме аз делира.\n– Чекхдели шадерриг. Веза Дела, гечделахь тхуна гхан деза къинош… – доккха садаьккхира дадас.\nЕка йолаелира котамаш.\nК1онцхоулина т1ехьара гучубелира малх.\nДерриге даим санна дара. Амма оццу хенахь – цхьа тамашийна а.\nЮьртана цхьаъ т1е ца тоьура: б1аьрла а доцуш, даимлера, гергара цхьа х1ума. Т1аккха юьртан урамехь, керташна т1ехьа, диг а карахь, Тавберидзе Аслан гучуваьлча, цунна т1аьхьа дедда дог1уш деха лергаш долу Т1узик ца хилча, со кхийтира: т1ецатоьург, юьртах къасто йиш йоцу дакъа – и ж1аьла дара.\n1943-чу 24-чу августан 1уьйре и ж1аьла а доцуш т1екхечира.\n…Дийнахь сарралц тхан Дзаг1лис кевнах ара ког ца баьккхира. Б1аьргаш а хаббина, когаш а дахдина, дадин когашкахь 1иллира иза. Нагахь санна цо садоь1уш айлуш а, охьате1аш а ге ца хиллехьара, иза дийна ду цхьамма а эр дацара.\n– X1ан, муха ду х1ара? – хаьтгира ас дадига.\n– Сийсарлерчу буьйсанна сагатдеш ду xlapa, – элира цо. – Х1умма а дац, кеста дицлур ду цунна шадерриг, – цо Дзаг1лина куьг хьаькхира. Важа меттах ца хьайра.\nСуьйре юлуш юха а веара жимма кеп хилла Бадрия.\n– Суьйре дика хуьлда, Спиридон! – маршалла хаьттира цо.\n– Хьан а хуьлда, Бадрия! – дуьхьал элира дадас, амма хьеше чу ца кхайкхира.\n– Спиридон! – ийза а луш, дийца волавелира Бадрия. – Халкъ… вуьшта… реза дац. Селхана, боху, Спиридонан уьйт1ахь тоьпан тата хезаш дацара…\n– Х1ун ду, т1ом чекхбаьлла? Сан Арсен ц1а веана? Я сийсара Керлачу шеран буьйса яра? Ас стенна кхуьссур яра топ?\n– Спиридон, ж1аьла бахьанехь юрт оьг1аз ма яхийта… Топ тоха хьайн ж1аьлина. Тхайнаш а ма дацара хьайчул оьшуш. Я хьо цхьаъ ву иштта догдика?\n– Х1ан-х1а, Бадрия, сан коша т1ехь ж1аьла а ца уг1уш хир дац.\n– Хьожуш хилалахь, Спиридон! Дала т1е ма доийтийла, нагахь санна хьан ж1аьла хьера а даьлла, цо сан берашна ка тохахь, ас хьан ц1а а, цуьнца цхьаьна хьо а, ц1е тесна, вагор ву!\nКхерам а тесна, техка а техкаш, д1аволавелира Бадрия.\n1аржъеллера, амма суна хааделира дадин бос бовш.\n– Бадрия! – кхайкхира иза.\n– Ладог1ал соьга, ц1орма1а! Хьайн мотт урхехь кхабалахь, ларлуш а хила. Ас йохйийр ю хьан къена даь1ахкаш хьан ц1ийнан овкъарш т!ехь! Кхийтин хьо?\nСуна ца хаьа вог1авелла лаьттачу Бадриян дагахь х1ун дара-м, амма цуьнан меттехь со хилча, оцу буса суна-м наб кхетар яцара: массарна хууш дара дадин дош шалхадолуш доций.\n…Буьйса юккъе яхана хан яра тхан кертан дехьа маь11ехь шиъ тоьпан тата даьлча. Цунна т1аьххье къинхетаме-оы1азе ж1аьлин г1алх а хезира. Меттара хьала а иккхина, тоьпах ка а тухуш, тоьпан татанаш девллачу arlop д1ахьаьдира со. Кондарш юккъехула сихачу боларахь схьатекхаш вара цхьаъ. Т1аккха суна хезира д1аведдачу стеган когийн татанаш а.\nКерта йистехь, г1ийла ц1ийза а ц1ийзаш, 1уьллуш дара Дзаг1ли. Иза а марахь, ведда ц1а вахара со. Дада, къуьда а латийна, газанан ц1окан т1ехь ц1ера хьалха хиъна 1аш вара. Дзаг1лин чевне а хьаьжна, иза спиртаца йила а йилина, т1е томка а тесна, къевллина д1айихкира цо.\n– Кхераме х1умма а дац, – элира дадас, – даь1ахк лазийна яц.\nИза, цхьаъ хатта санна, Дзаг1лига хьаьжира. Лерина дадига иза а д1ахьаьжира.\n– Топ тоьхнарг мила вара? – соьга хаьттира дадас.\n– Х1окхунна-м хаьа хьуна! Хаа-м хаьа, схьаала ца ло-кх! – корта а ластийна, Дзаг1лии б1аьргаш чу диссина хиш д1адехира дадас.\n1уйранна ша балкон т1е ваккхийтира дадас. Дзаг1ли, астаг1 а лелхаш, дахана, дадин когашка охьадижира.\nТхан ц1а гу т!ехь дара. Х1инца дада леррина, дуьххьара гуш санна, хьоьжура юьрте. Веха 1ийра иза вист ца хуьлуш. Т1аккха, соьгахьа а вирзина, меллаша элира:\n– Уьш бакъ бу, к1ант… Ж1аьла бахьанехь юьрте дегабаам байта ца оьшу. Дзаг1ли а эций, г1ой… Юьртал араваьллахь, суна х1умма а цахеззарг…\n– Юьртал арахь ас дан дезарг х1ун ду? – хаьттира ас, сайна хаа а луш, ч1ениг а егош… лахара балда а сеттира.\n– Вайн берриге лулахоша диннарг, – соьга а ца хьожуш элира дадас. – Вало, к1ант…\nЦ1а чуьра топ а еана, Дзаг1ли, коча муш а тесна, д1аозийра ас. Дзаг1ли меттах ца делира.\n– Схьадало, Дзаг1ли! – муш д1аозийра ас юха а.\nДзаг1ли дехаре дадига хьаьжира.\n– Дала, дало, Дзаг1ли, цунна т1аьхьах1отта! – олуш, шен юьхь куьйгашца д1акъевлира дадас.\nЮьртал ара а девлла, боккхачу некъа т1ера д1а а дирзина, лам т1ера охьа татол т1е боьдучу г1ашлойн новкъа девлира тхо.\nХи т1е кхечира тхо. Дзаг1лин кочара муш д1а а баьстина, боккхачу т1улга т1е охьахиира со. Шийла хьацар тоьхнера сан юьхь т1е, дог цхьа шатайпа детталуш дара. Цхьажимма меттавеача, белшах кхозу топ кераийцира ас. Т1аккха Дзаг1ли, суна т1е а деана, шен догдикачу, сингаттамечу б1аьргашца суна т1едог1аделира. Цуьнан хьажар ла а ца делла, д1авирзира со. Т1аккха сихха тоьпа чуьра ши патарма схьа а баьккхина, хи чу кхоьссира ас.\nЦхьа боккха-беза т1улг сан кочара охьабуьйжира. Хьала а г1аьттина, доккха садаьккхира ас. Т1аккха ц1аьххьана, кхоьруш суна т1е а деана, сан куьйгах мотт а хьаькхна. дахана хи чу а иккхина, цинцаш д1аса а детташ, масех минотехь цу чохь ирхкхиссалуш,\n1уьнц1алгаш бохуш, ловзаделира. Хи чуьра хьала а даьлла, г1елделла, г1амарла охьадижира. Т1ода т1ерачу чевнах ц1ий 1ийдалуш дара. Б1аьргаш а бара хих буьзна. Амма х1инца а ас шуна луъучунна т1ехь дуй буур бара, Дзаг1ли доьлхуш ма дара, аьлла!\n– XIинца дало, д1аг1о, Дзаг1ли! Парг1ат, маьрша, цхьанна а лета а ца леташ, адамашна т1е а ца кхиссалуш. Вуьшта, царах ларлуш хилахьа. Сахьт дац, хьо хьерадаьллачух а тардина, цара диэн а. Юьртахь гучу ма далалахь! Хезарий хьуна дадас аьлларг: мсгар дац ж1аьла бахьанехь нахаца иэг1а! Мегар дац. Амма ас дада lexop ву. Ткъа хьо х1инца д1аг1о, кхин юьрта а ма доьллахь, хьайн Делан дуьхьа! Дало, дало, сан диканиг!\nСуна хаац Дзаг1ли сайх кхийтира я ца кхийтира, амма со д1авоьдуш, иза ша долччохь хиъна дисира…\n– Х1ун хили хьан? – хаьттира Дадас.\nВист а ца хуьлуш, белшах тесна топ схьа а эцна, д1акховдийра ас.\nТоп каг а йина, серлонга а ваьлла, шина а бирг1и чу хьаьжира иза.\n– Ас цхьаъ эр ду хьоьга, к1ант: нагахь санна иштта хьо д1алелахь, хала хир ду хьуна ваха.\n…Цхьа к1ира даьлча, буьйсанна, чаг1алкхо Сирадзе Эквитимен божли чуьра газа яьхьира.\nКхин цхьа кхо де даьлча цхьаннан бун чуьра цхьогало ши котам яьхьира.\nПул т1аьхьа цхьамма хьаьккхина д1ац1анбира Тавберидзе Асланан итт пунт ялта чудоьду дуо.\nЦхьана дийнахь Берзенишвилин атто тхан уьйт1ара диъ марг1ал хьаьккхина д1ац1андира. Иза халахетта, дада сенвеллера.\nЦунна т1аьххье, бигина лар йоцуш, Дзнеладзе Кинин узуш болу етт а, Матиашвили Сип1итон старг1а а т1епаза яйра.\nЦхьана буьйсанна Титберия К1ирилен дай чуьра барх1 пунт х1уна йитина хьаьжк1аш яьхьира.\nХалкъ чуьраделира. Д1адуьйладелира девнаш. Кхоллаелира шеконаш.\nХалкъ, собар кхачийна, айделла дара.\n15-чу октябрехь, тхуна дукха хенахь дуьйна гина доцу, инзаре доккха дог1а туьйхира. Губазоул-хи т1ера хьераш, цкъа а ца хилча санна, дистинчу хиэ д1аяьхьира.\n16-чу октябрехь дадас со Бережоулгуте, ца хууш д1аяхьаза йисинчу хьера вахийтира. Буьйса юккъе йоьдуш сан хьаьжк1аш аьхьна евллера. Ахьаран т1оьрмиг сайн ги а тоьхна д1аваха со тохавеллачу хенахь, ц1аьххьана хьеран не1 елла а луш, не1саг1ехь гучувелира Магамаладзе К1ирилле.\n– Сан маршалла ду хьоьга, Т1еопан! – элира цо. Со К1ириллена ца вевзира.\n– Муха ву шун к1ант? – хаьттира ас Магамеладзега.\n– Ахь х1ун к1ант вуьйцу?\n– Хьердаьллачу ж1аьло катоьхнарг.\n– Х1а-а-и, и боху ахь? Ж1аьла хьерадаьлла ца хиллера.\n– Ахь х1ун элира?\n– Башха х1умма а. Ж1аьла хьерадаьлла ца хиллера.\n– Хьерадаьлла ца хиллера!.. Ткъа аш… Ткъа пара… эхь ду хьуна ахь динарг, Мамаладзе К1ирилле! Ц1ена эхь! – эккхийтира ас, настарш чуьра садаьлча санна, сайн ахьаран т1оьрмиг т1е охьа а воьдуш.\n– Т1еопан, хьенан ву xlapa эхь доцу к1ант? – хаьттира цо хьархочуьнга.\n– XI ей к1ант, хьо хьенан ву? – хаьттира соьга.\n– Цхьаннан а! – хадийра ас. 1одика а ца еш, хьерара аравелира.\n17-чу октябрехь дийнахь сарралц ойла еш 1ийра со, дадига дийца-те я ма дийца-те хьерахь хиллачу цхьаьнакхетарх бохуш. Эххар сацам хилира дадига д1а ца дийца.\n18-чу октябрехь дадина меттара г1атта ца лиира.\n20-чу октябрехь ц1ера ма вала аьлла дийхира цо.\n25-чу октябрехь дадин аьтту пхьаьрс а, ност а йистира.\n27-чу октябрехь цо, т1е кхайкхина, т1орказан дог1анаш делира соьга.\n28-чу октябрехь дадас со шена юххе лохачу г1анта а хаийна, элира:\n– Дуьнент1ехь мел долчу х1уманан юьхь а, чаккхе а ю, к1анг… Кхана сан т1аьххьара де а т1екхочур ду… Ч1orla кхераме х1ума ду – стенга воьду а ца хууш, цхьанхьа д1авахар. Цундела харцлуьйр вац со – со ч1ог1а кхоьру валарх. Амма хьо ма кхера, к1ант! Нагахь санна оцу кхечу дуьнент1ехь х1умма а дацахь, т1аккха кхера а х1умма а дац. Нагахь санна 1ожалла – иза стаг хийцавалар делахь, тlаккха кхера бахьана данне а дац. Со х1окху дуьнент1е вухавог1ур ву, амма кхечу сибатахь – диттан, бецан, хьозанан, ж1аьлин… со даим хьоьца хир ву. Ас цкъа а вуьтур вац хьо хьуо. Хаалахь, к1ант, хьуна йовхо я хазахетар мухха а т1едарах – т1улг бен ма хуьлийла иза, – иза со, хьан къена дада. хир ву хьуна. Цундела цкъа а ма ларалахь хьуо цхьа висина а, цхьаллех а ма кхералахь… Цхьа дехар ду сан хьоьга: д1а ма тасалахь вайн ц1а, д1а ма байталахь вайн кхерч. Ц1а вог1ур ву хьан да. Цунна бухахь каро еза ц1е а, баьпкан юьхк а, вукху дисинчеран г1айг1а цо ша бийр бу… Цхьа к1ира ду суна г1енах белларш гун. Ткъа хьан да цкъа a г1енax гина вац суна. Х1ета, дийна ву иза! Цунна ларделахь, к1ант, xlapa ц1а а, хьайн дика ц1е а. Т1ом а чекхбер бу. Т1ом адамаша д1а а болабо, чекх а боккху. Т1амо стаг эшош меттиг хила йиш яц. Ткъа х1инца вада, дечиг дахьаш вола вайна алссам.\nОцу буьйсанна наб ца йира ас. Дада а, вист а ца хуьлуш, б1аьрг т1ера ца боккхуш, виллина кхерчарчу ц1ере хьоьжуш 1ара, цхьана х1уманна вела а къежаш.\n29-чу октябрехь цунна вон хилира. Меттара хьала а айвина, к1ел г1айбеш дехкира ас.\n– Йог1уш ю иза а, декъала хиларг, амма ч1ог1а меллаша йог1уш ю… – элира дадас.\n30-чу октябрехь дадас юха а т1екхайкхира со.\n– Кечлолахь, сан к1ант… Кхана юьртахой… Халахета-кха вайн кертахь зуда йоцуш… цхьа а яц-кха суна, тийжаш, елха.\n1-чу ноябрехь, буьйсанан юккъехь. меттара а г1аьттина, ц1енкъа юккъе д1ах1оьтгира дада.\n– Гогит1а, суна гира иза! – боккхачу сингаттамца элира дадас.\n– Мила, дада? – хаьттира ас, меттара хьала а эккхаш.\nДада стоьла т1е охьавуьйжира. Т1аккха, меллаша, шершина вахана, бертал охьакхийтира.\n– Дада! – мохь белира сан. – Дада!\nДада кхин вацара.\nШадерриг хилира сан догдикачу, хьекъалечу дадина ма-лаъара.\n2-чу ноябран 1уьйре т1екхечира.\nШийлачу куьзганахь санна, къегачу стиглахь, цхьацца довш, д1адовш дара седарчий.\nСо уьйт1а охьавоьссира, когаш1уьйра тхинан бацалахула волавелира. Шийла хорша хьаьдира дег1е… Шур-шур деш лестара чу ца дерзийна хьаьжк1ийн г1одамаш. Хьорматан дитта к1елахула чекхволуш, эс а доцуш, охь а кхевдина цхьа хьормат схьа а эцна, церг тесира ас. Т1аккха хиира суна сайн бага якъаелла хилар.\nСих ца луш, паргг1ат ков а диллина, некъал дехьа а ваьлла, лулахойн кертан йисте а вахана, кхайкхира со:\n– Маргалит1а! – аьлла.\nДуьхьал цхьа а вист ца хилира – х1инца а дукха хьалхе дара. Чlorla кхайкхира со. Не1 ц1евзира. Балкон т1е елира кхоччуш набарха а ялаза зуда.\n– Мила ву цигахь?\n– Со ву, Гогит1а!\n– XI ун оьшу хьуна?\n– Охьайоссахьа, г1уллакх дара сан.\n– К1ант, хьо вехна-м вац?\n– Дада д1аваьлла, Маргалит1а… Ас доьху хьоьга…\n– И бохург х1ун ду?\n– Х1аъ, дада велла. Ас доьху хьоьга, Маргалит1а…\nКхин дош а ца олуш, корта а шарбаза, когаш1уьйра Маргалит1а лами т1ехула едда охьайоьссира. Тхайга д1акхаьчча, ас иза хьалха ялийтира. Лами т1е ког биллира зудчо, амма ц1аьххьана, йоьхна, сацаелира. Соьга схьахьаьжира.\n– Кхера ма лолахь, – меллаша элира ас, т1аккха т1уьнчу лаьтта охьахиира со.\n…1943-чу шеран 4-чу ноябрехь, к1ирандийнахь, д1авоьллира дада.\nДада вац аьлла халкъ делкъехьо эха доладелира. Веллачул ч1or1а сох къахетара кадам бечарна.\n– Декъаза к1ант, хьо муха вехар ву хьуо, миска пекъар! – тийжара зударий.\nНelарехь лаьттара со, баьхкинчаьргара кадам схьа а оыиуш.\n– Велха, велха, Гогит1а, са парг1ат дер ду хьан! – сан лере а еана элира Маргалит1ас. Ас, реза хуьлуш, корта та1ийра.\nЦ1аьххьана тезета баьхкинчийн тобан юкъахь дагахьдоццург хилира. Юьхьанца г1овг1анаш евлира. Т1аккха тапъаьлла тийналла дlax1оьттира. Адамаш д1асахилира. Гучуделира, кхозуш к1озарш йолуш, боьха, шен чоьшна т1елетта баь1аш долуш, Дзаг1ли. Адамашка д1а а ца хьожуш, церан тидам а ца беш, ма-даххара балкон т1е а даьлла, дадин ц1а чу хьаьжира Дзаг1ли. Цу чохь иза ца карийча, доккхачу ц1а чохь болчу барам т1е а дахана, т1аьхьарчу когаш т1е а лахлуш, хьалхара ши ког маьнгех д1а а товжийна, д1атийра. Дехха лаьттира Дзаг1ли дадин парг1атчу, догдикачу, хазачу юьхь т1е дог1аделла. Т1аккха, юха а дирзина, суна т1е а деана, сан когашкахь охьадижира.\n– Далла бу хастам! – делира цхьангара.\nЦиггахь соьга сатоха ца делира – куьйгашца сайн юьхь д1а а къевлина, ч1ог1а вилхина д1авахара со.\nСуьйранна пхи сахьт долуш кхин цхьа 1аламат а хилира.\nЧоьхьавелира Бадрия. Сан когашкахь 1уьллуш Дзаг1ли гича, вегийра иза. Амма сихха ша-шен меттавалийра. Тезетахь лело дезачу г1иллакхна т1е а доьг1на, суна т1евеара иза.\nДзаг1ли хьалаиккхира, массо чо ира а х1оттош, дусаделира, к1омсарш гучу а йохуш, дера летира.\nБадрия вухавелира, Дзаг1ли т1едоладелира.\n– Д1адала! Д1адала! – ж1аьла д1ачовхийра бос баьхьначу Бадрияс. Оьг1азлоно буьзинчу б1аьргашца хьоьжура иза цуьнга.\n– Кадам мукъа байтахьа, – бегаш бан г1оьртира Бадрия, вела а къежаш.\nКхин а ч1ог1а г1иг1 деш, цунна т1едоладелира иза.\n– Д1адала алахьа х1окхуьнга! – соьгахьа вирзира Бадрия.\n«Цунна хаьа! Хаьа, амма схьаала ца ло-кх», – дагадаьхкира суна дадин дешнаш. Ас элира:\n– Д1авала сан кертара!\n«Нагахь санна даим хьо иштта лелахь, дуьнен т1ехь ваха хала хир ду хьуна», – дагадаьхкира суна дадин дешнаш, амма ас юха а элира:\n– Д1авала, Бадрия, сан кертара.\n1уьйранна цхьана г1овг1ано самаваьккхира со. Чухула юхучу бедаршца балкон т1е велира со.\n– Гогит1а, д1асацадехьа хьайн ж1аьла, тхо цестаза дити-кх цо, – мохь беттара шайн г1анташ д1адахьа баьхкинчу лулахоша.\n…Ас б1аьрг туьйхира сайн юьрте. Ц1енойн туьнкалгаш чуьра дуьйлуш к1айчу к1уьран сизам дара.\nК1онцхоулина т1ехьара г1отгуш бара малх.\nСан дег1е хьаьдира цхьа тамехь йовхо, лергаш чохь бека буьйлабелира самукъане горгалеш.\nСан уьйт1ахь леташ ж1аьла дара.\nГуьржийн маттера гочдинарг – МАРГОШВИЛИ Султан.\nНазад: Тауз Исс. Из новых стихов.\nВперед: Руслан Умаев. Это все про тебя – Родина…


Трампа тодийр дуй техьа Оьрсийчуьра дахар?\nкомбо-сурт Iамеркан президент Трамп а, Оьрсийчоьнан президент Путин а.\nТрампа тодийр дуй техь Оьрсийчуьра дахар?\nЦкъа а ца даьхна вай сел вуо, Обама президент волуш санна, аьлла забар яра Оьрсийчоьнан юкъараллехь лелаш. Цунна бехк бора, урамехь некъ ца хилча а, я Iаьнан юккъехь хин биргIа йоьхча а, я дахаран кхин кхачамбацарш хилча а. Ткъа, Цхьанатоьхначу Штаташкахь харжамийн компани йолаелча, демократех йолу Клинтон Хилари емал еш, республиканцех волу Трамп Дональд хесто буьйлабелира Оьрсийчохь, шайн кхане хоржуш санна. ДIа мел тоьхначу телеканалашкахь Iамеркера харжамаш буьйцуш болун дела, лаахь а ца лаахь а, цунна терго ян езаш бу хьовсархой. Трамп чекхавалар-Оьрсийчоьно баьккхина боккха толам а, кхиам а хета оьрсийшна. ХIунда, стенца доьзна ду иза, гур ду тIейогIучу заманахь, амма тахана оцу хиламашна терго ян езаш нисбелла нохчий а. Шайга хоьттуш а, я доьзна а, ур-аттала шайн махкахь а хIума доццушехь, Iамеркера харжамийн жамIех шайна хетарг дуьйцуш дIахIуьтту ши-кхо стаг вовшахкхеттачохь. Бакъду, Оьрсийчохь дукхачара «Трамп вай ву», бохуш мохь беттахь а, нохчийн урамашкара тергамхошна ца хета, иза Путинна сел муьтIахь хир ву аьлла. Цу хьокъехь Маршо радиога иштта элира Закараев Руслан цIе йолчу Соьлж-ГIалара вахархочо.\nЗакараев: «Трамп, оьрсийшна ма моьтту царна муьтIахь хира вац. Царна мотта-м моьтту иштта. Iамеркхой зеделла ма бу, шайн болу пайда а, хIайда а хууш. Хьолан да а ма ву иза».\nТрамп Дональда, шен харжамийн компани дIаяьхьара, дуьххьара дIа, чуьра баланаш а, чолхаллаш а дIаяха еза, тIаккха, арахьара юкъаметтигаш нисъян еза бохуш. Уьш а, Iамеркхошна пайдехь йолчу агIора хила еза аьлла хета цунна. Оцу дIахьедарийн маьIанех ца кхета Оьрсийчуьра дукхахболу тергамхой, аьлла дуьйцу аналитика Исаев Мохьмада.\nИсаев: «Трампан коьрта Iалашо Iамерка а, Iамеркан бахархой а бу. Кхечара, шайн мах дIа а луш, болх бе аьлла ду-кх. Цо ловзор яц Китай а, Оьрсийчоь а. Шен пачхьалкхехь шортта кхачамбацарш ду цуьнан. Дика менеджер хIоьттийна-кх Iамеркехь».\nБолх-некъ боцуш, цIахь пенсехь веха Соьлж-ГIалара вахархо Хамзатов Мовсар а ву Iамеркехь долчу хьолана жигара терго еш. Оьрсийчуьра дахар-цигахь а, кхузахь а милла а харжахь толур делахь тамаш хета цунна. Мелхо а Путинна а, Iедалехь болчу оьрсашна Трамп хетарг хир вац, элира цо.\nХамзатов: «И харжамаш болабелчу дуьйна Оьрсийчоь чIогIа сагатдеш яра, шайна хоржуш санна. Пайдехь хир вуй ца хаьа суна. ХIинцалц хилларш, кхаьрца гIоьртина а волуш чекх ма ваьлла. Бакъду, хIорш чIогIа Трампан саготта-м бара. Цхьаъ хир ду-кх иза».\nПрезидент Трампах дегайовхо йолу оьрсий гIалат хета кхечу тергамхочунна Юсупов Вахин. Цхьа а арахьара ван а веана, цхьанна стеган дахар тодийр дац, оцу стагана шена хийцавала ца лаахь, аьлла билгалдаьккхира цо.\nЮсупов: «Оьрсийчохь Iедалехь мел верг Трамп Путинан девешийн кIант волуш санна хазахеташ ву. Суна хетарехь, цхьа а стаг хаькам водахь а, доьхна хьал цхьаммо а нисдийра дац. Оцу коммунистийн тIахьало а, церан дIовш мел диинарг дIаваллалц толур дац хьал. Трамп Iамеркан президент ву. Вайн хийцадала хIума дац, вай ваьшша ца хийцахь».\nТрамп Дональд шен дарже дIахIотта масех сахьт дисинчу хенахь, цунна дуьхьал митинг дIаяьхьара Iамеркера бевзачу актераша а, Iедалхоша а. Царна юкъахь вара Нью-йоркан мэр де Блазио Бил а. Хаьржинчу президентан духьал хIинцале нах бу аьлла хезча, ирс яI церан, шайна луург дIаала йиш юй церан, кийрахь а ца къуьйлуш, олу цхьаболчу нохчаша.


Керла аьттонаш бина бусулбанийн Германерчу ХIамбургехь\nЛахьан-бутт 15, 2012\nГермани -- Керла аьттонаш бина бусулбанийн Германерчу ХIамбургехь.\nНемцойн махкахь бехачу бусулбачу нехан бакъонаш шоръярехь рогIера гIулч яьккхина цигарчу Iедалша. ХIамбург гIалин куьйгалло меттигерачу бусулба нехан юкъараллийн векалшца барт бина, керистанчеран санна, бусулбачийн а шайн дезденошкахь мукъа хила бакъо хир йолуш.\nЦу документан агIонашкахь дийцаре динчарех ду цу махкахь бехачу бусулбачара шайна тIеоьцуш долу декхарш, масала, немцойн коьрта низам, Конституци, ларъяр а, иза ларар а, зударийн, божарийн бакъонаш цхьатеррачу тIегIана тIехь ларъяр а, террорхошца я радикалан хьежамашца болчаьрца доьзна долу зуламаш емалдар а.\nАмма иштта вуно мехала ю цу низамехь билгалъяхна йолу бусулбачийн бакъонаш. Царна юккъехь ю, масала, ислам дин лелораш шайн дино ма - хьеххара бусулбачу кешнашкахь дIабохка йиш хилар.\nГерманехь бусулба кешнаш, хIора а гIалахь аьлча санна, долуш делахь а, амма царех доккхахчу декъехь бусулба нах деккъа цхьана марчонца лахьти чу бахка бакъо ца ло Iедало, меттигерачу низамашца белларш леринчу дечигах йинчу яьшкеш чохь (оьрсийн маттахь аьлча, гробаш) бен лаьтте берзо магош ца хиларна.\nЦундела бусулбачара а дукхох йолчу немцойн кIоштанашкахь шайн белларш цкъа хьалха марчо а хьарчадой, цул тIаьхьа яьшкичохь дIабухкура. ХIинца и хьал хийцалур ду, бусулбачарна велла стаг шайн Iадаташца лаьтте верзон маршо елла хиларна.\nКхин цхьаъ вуно мехала сацам бу керлачу барта юккъехь тIеэцна. Иза бусулбачу нехан дезденойх лаьцна бу. ХIинцачул тIаьхьа ХIамбург лаьттахь бехачу бусулбачийн- ткъа уьш 100 эзар стагал сов ву, - йиш хир ю бусулбачу нехан дезденошкахь шайн балха тIера я дешарера мукъа эца.\nЦу кепара, ислам динера дезденош керистачийн дезденошца бакъонашкахь дIанисдина Iедало.\nИ тIаьхьарниг вуно мехала лору ХIамбургехь бехачу вайнаха а. Луларчу Австрехь маццахехь дуьйна яра бусулбачийн мукъаденош маьрша эца бакъо, амма шаьш хIинцалца царех хьоьгуш Iара, бохуш, дуьйцу ХIамбургерачу университеть физика-Iилма Iамош йолчу Маликас.\nМалика: „Дера ду цара динарг чIогIа дика хIума. ХIинца ваха а, ван а дезденошкахь йиш хир. Хьалха Австрехь Iаш болчу тхайн шичойх хьоьгуш Iара тхо, уьш марха къобал дечу дийнахь, вовшах а кхетий, хаза цхьаьна Iен йиш йолуш. ХIинцачул тIаьхьа тхан а хир ю, марха достуш а, гIурба деш а цIахь Iен йиша. ХIинца-м олура дара ас тхайн Австрерачу гергарнахе, хам бац шу, тхан а ю шуна хIинца бусулба нехан дезденошкахь цIахь Iен бакъо, аьлла“.\nЦу гIалин да волчу Шольц Олафа шинари дийнахь бусулбачаьрца керла барт тIеэцначул тIаьхьа журналисташка вистхуьлуш билгалдаькхира, хIинцачул тIаьхьа ислам немцойн юкъараллехь иза кхечу динашца а цхьана могIаре хIоттош йолчу, шена хьакъйолчу бакъонашца хIоттаделла, аьлла.\nИштта и барт тIеоьцуш декъахиллачу цу гIаларчу Туркойн-Бусулба Цхьаьнакхетараллин векал волчу Алтюш Закарияс а элира, керла низам бусулба дин а, бусулбачийн сий а немцойн юкъараллехь мукIара дина хиларан тоьшалла ду, аьлла.\nКерлачу бертан агIонашкахь, хьахийначул сов, иштта билгалдаьхна ду, ХIамбургехь керла маьждигаш дан а, бусулбачийн културан кхерчаш кхолла а йолу бакъонаш. Кхузахь хьахон догIу, нагахь санна хIинцалца схьа и маьждигаш а, кхерчаш а дозанал арахьарачу - я Туркойн махкарчу я Iарбойн пачхьалкхашкарчу спонсорийн гIоьнца деш хиллехь, хIинцачул тIаьхьа уьш гIалин кисан чотах дан бакъо хир ю бохург.\nХIамбург-гIалахь а, цуьнан йистошкахь а вехачу 100 эзар сов бусулба стагана боккха кхаъ бу и сацамаш тIеэцар. И санна болу барташ, цу гIалах масала а лаьцна, шаьш-шаьш долчехь тIеэца лаам кхечу Германерчу лаьттанийн дайша а къадийна хилар тидаме эцча-м муххале а.


Лийчар тIедоьжна а волуш дIавижар - 35 хьадис - Iумдатул-ахькам - Хьадис - Динул-Ислам Коьрта агIо\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 35 хьадис\nIумаран кIанта IабдуллахIа (Дела реза хуьлда цаьршинна) дийцина, шен дас Iумара хаьттина хиллера аьлла: «ХIай АллахIан элча! Лийчар тIедоьжначул тIаьхьа дIавижа мегар дуй тхох цхьаъ?». Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) жоп делла хилла цунна: «ХIаъ. Ламаз эцначул тIаьхьа дIавуьжийла иза (дIавижа мегар ду иза)».\n- Лийчар тIедоьжна а волуш дIавижар ду хIокху хьадисехь дуьйцург.\n- Шен хIусамненаца цхьаьнакхетар нисделлачул тIаьхьа, лийча а ца луьйчуш дIадижа мегар дуй стаг а, зуда а аьлла хаьттина хилла Iумара (Дела реза хуьлда цунна) Пайхамаре (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна). Мегар ду аьлла жоп делла цунна Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), тIаккха тIе аьлла цо, «ламаз эцначул тIаьхьа дIавижа мегар ду иза» аьлла.\n- Лийчар тIедоьжначул тIаьхьа, ламаз дан дезаш хьал дацахь сихха лийча ца лийча мегаш ду, лийчар тIаьхьататта мегаш ду. Цундела, шена лаахь лийча а ца луьйчуш дIавижа мегар ду, Iуьйранна ламазана хьалагIаьттича луьйчур ву ша́ аьлла. Делахь а, шен аьтту белахь дIавижале хьалха лийчар гIолий ду.\n- ХIокху хьадисехь дуьйцуш долу ламаз эцар важиб дац аьлла дукхах болчу Iеламнаха, хIунда аьлча Iумарера схьа дийцина долчу кхечу хьадисехь Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла долу дела: «ХIаъ (мегар ду). Шена лаахь ламаз а оьцур ду цо». «Шена лаахь» аьлла оцу хьадисехь Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна), ткъа иза важиб долчу хIуманна ца олуш, дар дика а долуш, ца дича къа а доцуш долчу хIуманна олу. Цундела, дIавижале хьалха лийчар гIолий ду, вай доьххьара ма-аллара, ткъа лийча а ца луьйчуш дIавуьжуш хилахь, ламаз эцар гIолий ду, дика ду, мелехь ду. Ламаз оьцуш хилча, шен бехкеметтиг дIацIанйийр ю, ткъа иштта цIано йина хилча (бехкеметтиг цIанйина а хилча, ламаз эцна а хилча) къинхетаман малийкаш цунах къаьхкар дац, хьадисехь деана ма-дарра.\n- Ламаз эцар дика хилча, ламаз эцале хьалха бехкеметтиг цIанйеш хилча, цу тIетевжина аьлла Iеламнаха, хIусамненаца цхьаьнакхетар нисделлачул тIаьхьа бехкеметтиг дIайилар дика ду аьлла.\n Ибн Хьиббана дийцина иза, Шейх Албанийс нийса ду а аьлла иза.


ТIематасадалар хилла Гуьмс-кIоштахь\nНохчийчоь -- Леррина тIеман операци дIахьуш бу Нохчийчура полицин ницкъаш, 15Дечк2008\nКIиран-дийнахь Гуьмс-кIоштахь полицин ши белхахо а вуьш, ши тIемало вийна шаьш, аьлла, хаам бира Нохчийчурча Iедалша. Цара дийцарехь, Герзель-аулехь вийнарг ву меттигера ши вахархо Бантаев Ахьмад а, Алхазов Бислан а. ТIематсадалар хиллачу меттигана таллам беш, цаьршимма герз а, кхин долу тIаманна оьшург а латтош йолу меттиг карийн шайна бохуш чIагIдо Iедалша.\nИ тIематасадалар хиллера, Гуьмса кIоштехь, Лаххара Герзель олучу юьртан йистехь. Цигахь, меттигерачу полисхошна гучуваьллера ши тIемало. И шиъ цу меттера къайлавала гIоьртина хилла, амма, го беш буйла хиича, шайгахь долчу герзаца, дуьхьало йина цу шиммо. Оцу операцийн мел йолу къайле гучуйоккхуш яц низамхоша. Хууш дерг ду цуьнан жамI и ши тIемло вийна.\nИ шиъ ву боху оцу кIоштаа ши вахархо Алхазов Бислан а, Бантаев Ахьмад а. Иштта, оцу операцехь цхьацца чоьвнаш а хилла велла, Гуьмс-кIоштан полицийн декъана куьйгалхочуьнан гIовс, Джамалдаев Аслан а, оцу декъарчу полицийн ротийн буьйранча Адалаев Ахьмад а.\nОпераци йирзинчулла тIаьхьа оцу меттигана генадоцуш, хьуьнхахь карийна, вийна волу ши тIемало лечкъаш хилла йолу меттиг. Лаьттах яьккхинчу тоьлан чохь карийна, газан пеш а, герз а, цуьнан гIирс а. Герз таллам бан дIадаьхьна, ша и меттиг эккхийтина.\nНохчийчоьнан а, Дагестанан а дозанехь хIара хилла долу тIематасадалар дуьххьара хуьлуш дац, хIокху бIаьста. Дукха хан йоцуш, Дагестанехь, полисхошна тIелатар а дина, 6-7 стагах хоьттина йолу тIемалойн тоба, Нохчийчу сехьяьллера. Кхузахь уьш лохуш болх бира нохчийн низамхоша. Амма, церан лар ца карийра.\nЖимма хьалхо шина республикан дозанехь дийнахь а, буса а дахделлачу тIематасадаларехь 7 тIемало вен аьтто баьллера низамхойн. Амма оцу жамIах боккха мах бала дийзира нохчийн ницкъаллийн структурийн. 17 стаг вийнера, 24 лазийнера. Вийначу хIора полисхочуьнан доьзалшна цхьацца миллион сом делира меттигерачу Iедалша.\nТIеман низамшаца оццула даккхийн зенаш хилар боккха эшам лоруш бу, амма, хIора операцехь, кхерамазалла Iалаш а ца еш, оцу тIеман кIурана юккъе лелха цхьаболу эскархой.\nХIара шо доладеллачу дуьйна Къилбаседа Кавказехь хиллачу тIематасадаларшкахь вийна 50-х тIемало а, царна гIо деш берш а. Оццула хила мега белла болу низамхой а. Маьрша бахархошна юккъахь а ду алссам дараш. Оцу ша долчу хIумано дика гойту, боху, цхьаболчу тергамхоша регионехь партизанийн тIом боьдуш хилар.\nМасала, Оьрсийчоьан Пачхьалкан Думан депутат волчу Гудков Геннадийна хетерахь, экстремизман кхерам Къилбаседа Кавказехь лакхаболуш бу, ницкъаллийн стурктураш наггахь кхиаме жамIаш гойтуш далахь а. Оьрсийчьнан инарла прокуратурехь а даре до ситуаци ма хеттара дика ца хилар. Иштта, даханчу шарахь Къилбаседа Кавказехь ши шо хьалха хиллачулла, 24 процентана лакхадаьлла терроран зуламийн терахь.


Украина -- ГIирман дозанехь Оьрсийчоьнан эскархошца къамелаш деш бу ОБСЕ-н тергамхой, Охан7, 2014\nАмма нагахь санна иза иштта делахь а, Венерчу конвенцина буха куьг таIийна ша хиларх терра, Оьрсийчоь декхарийлахь ю, дуьненаюкъарчу тергамхошна некъ маьрша баккха аьлла и некъ бихкинчаьрга кхайкхам бан“, - элира цуо шен Оьрсийчоьнан куьйгалле хьажийначу дIахьедарехь.\nКарладаккха догIу, зазадоккху беттан хьалхарчу деношкахь дуьйна Украинехь йолу Европехь Кхерамазалла ларйаран а, цхьаьнаболхбаран а юкъараллин делегаци цу пачхьалкхан дехарца еана хилар.\nГIирма ах-гIайренна Оьрсийчоьнан эскарша оккупаци йина аьлла дуьненан юкъаралле орца дехначу Украинин керлачу куьйгалло, 2011 шарахь Венехь тIеэцначу конвенцина тIе а тевжаш, дехар динера, цигара хьал таллархьама бозуш боцу дуьненаюкъара тIеман аналисташ хьовсоре.\nЕвробертана юккъе йогIучу пачхьалкхашкара а, Цхьанатоьхначу Штаташкара а векалш шайна юккъехь болу и делагаци хIинца кIира а ду, ГIирме чу кхача аьтто боцуш, цунна гуо туьйсуш болу. ХIунда аьлча ГIирман дозанаш лардечу Оьрсийчоьнгахьа болчу меттигерачу жигархоша, шайна юккъехь тергамхошна хетарехь, иштта оьрсийн эскархой а болуш, Малхбузера тергамхой цу махка чу буьтуш бац.\nМасех де хьалха, зазадоккху беттан бархIалгIачохь, дозалардархоша ур-аттала стигала герз а диттира, и делегаци дозанан уллора дIачовхорхьама.\nМа -дарра дийчица, дуьненаюкъара скандал ю иза. Карарчу хенахь Европехь Кхерамазалла ларйаран а, цхьаьнаболхбаран а юкъараллехь куьйгалла дечу Швейцарин векало оршот дийнахь дIахьедар дира цу хьокъехь. „Оха кхайкхам бо цу девнан массо а агIонашка дуьненаюкъарчу бакъонийн принципаш лараре а, дуьненаюкъарчу тергамхошна ГIирме боьду некъ маьрша баккхаре а“, - аьлла элира Швейцарин векало Видмер-Шлумпф Эвелина.\nИштта и хьал емалдира немцойн канцлера Меркел Ангелас. Цуо кхерам тессира, Оьрсийчоьно кхин дIа а Украинерчу хьолана дестабилизацин ен гIулчаш йохуш хилахь я тIеман операцеш цуо цигахь еш хилахь, шаьш Оьрсийчоьнца йолу юкъаметтигаш хуьйцур ю аьлла.\nЦуо дийцарехь, тIаккха Оьрсийчоьнна дуьхьал Евроберто экономикан санкцеш ца йолийча ер яц, шаьшна иза лаъане а лууш дацахь а. Бакъду, билгал муьлхарниш хир ю и санкцеш бохург Меркелс кхин дIа ца кхетош дитира.\nАмма Малхбузено Оьрсийчоьнна гIийла туьйсуш болчу кхерамаша Украинерчу хьолана тIеIаткъам бийр бац аьлла хеташ ву цу махкара хьал тергал деш волу политологин Iилманча Асхабов Хьамзат. Цунна хетарехь, ГIирман кхоллам билгал баьлла ала мегар ду, ткъа Оьрсийчоьнний, Малхбузенний юккъехь кховсам кхечу, Малхбулерчу, Украинин дакъошна тIехула хила там бу.\nАсхабов Хьамзат: „Соьга хаьттича, цхьа а шеко а йоцуш, ГIирма дIакъаьстар ю. Оьрсийн пачхьалкхено иза шен куьйгакIела ялор ю, I954 шо кхаччалца иза церан куьйгакIелахь хилла а ю.Дехьа, Малхбалехьа йолу, Украинин агIо а къовсур ю цара, шайга ма-къовсало.\nЦхьанатоьхначу Штаташа кхерамаш тийсахь а, амма Оьрсийчоьнна кхин хIара ду аьлла цу хIуманна тIехь ян новкъарло я дан зе а ца го суна. Царна чIогIа ца лаьа и ГIирма юха а Оьрсийчоьнан долаяла. Амма делахь а, церан цунна дан хIума хир ду аьлла ца хета суна “.\nЦу юкъана Оьрсийчоьнан Iедалхоша тIаьхьарчу кIиранашкахь интернет -машанехь гIарваьлла волу Украинера националхо Музычко Александр, я вуьшта аьлча, Билый Саша, дуьненаюкъарчу лехамашка виллина, цуо Нохчийчохь хьалхара а, шозлагIа а тIемаш болуш нохчийн тIемлойн агIонгахь дакъа а лаьцна, оьрсийн салташна таIзарш дина бохучу бехканца.\nИ бехк мел бакъдолчунна тIехь бу бохург талла атта дац. Билгал ала йиш йолуш цхьаъ ду – и цIе йолу тIемло Нохчийчохь цхьанна а вуьйцу хезна ца хилар. Нохчийн кицанахь олуш ма хиллара, чано шен кIорни ен дага дехча, ченал хьакхийна, цунах терра, мухха а озийна, вайнах цу Украинерчу къовсамна юккъе озон бахьана иза хила а сахьт дац, аьлла хета тергамхошна.\nОБСЕ-н векалш ца буьту ГIирме\nГIирма Оьрсийчоьнах дIатоха гIерта цуьнан парламент\nСацамийн «тIемаш» лаьтта Украинаний, Оьрсийчоьнний юкъахь\nСочера Паралимпан ловзарш Оьрсийчоьнан экспансин IиндагIехь дисина


Немцов Борис а новкъара ваьккхи...\nЗазадоккху-бутт 02, 2015\nУкраинахошна новкъадеана Немцов Борис вер, Херсон, 01Оха2015\nЯхначу шоьтан буса вийна политик-оппозиционер Немцов Борис вуно новкъа вара Кремлна. Цундела миллионаш нах кIезиг теша Талламан Комитето зен юхьарлаьцначу зуламан бахьанех - царалахь янне а яц нахана хета верси...\nНемцов: «Путина бердайисте кхачийна пачхьалкх, 100 процент хIинца хуьлуш долчунна бехке ву Путин».\n«Суна юьззина синонимаш ю « Путин», «кризис», «тIом», вай декхаре ду Оьрсийчоь Путинах паргIатъяккха, иза вай ца дахь, вайн мохк дуьнено шех хербийр бу, къоьллехь буьсур бу, кризис вайна лаьттар ю шерашкахь».\n...И тайпа къамелаш тахана Оьрсийчохь дан баьхьарш охьабагарбан ца оьшу калькулятор - пIелгаш а тоьа. Я и тайпа къамелаш нахе деха дойтуш а яц Кремл. Ткъа Немцов Бориса-м бина, президентехь Путинехь шена гуш йолу туьтмIаьжиг цунна тIера охаьяккха гIерташ, ткъа шарахь сов маьхьарахь кхайкхамаш халкъе.\nТIаьххьара а карарчу заманахь, карарчу хьелашкахь логико хьоьххучу жамIе а кхаьчна, шел хьалха байинчу политикийн декъе.\nМила вара оппозиционер, Оьрсийчохь вуно халчу хьелашкахь, хаамийн гIирсех а хаьдда, деладенна шаьш майданашка протесташка арабевлча полицино а текхош, Iедалера юьйлу харцонаш бахархошка елхаечу жигархойн лидер Немцов Борис?\nШуна мила вара иза, хаьттира Маршо Радионо шаьш а Кремлна оппозицехь лаьттачу нохчашка.\n«Нохчийн къам паргIатдаккхар» цIе йолу юкъарло а кхоьллина, вехха цуьнан коьртехь лаьтта ша къона волуш Европан спортехь тIегIанаш а лоьцуш ваьхна волу Бадалов Руслан.\nЦунна гергга вевзара демократ, Кремлан виллина оппонент лаьтта Немцов. Бадалов Руслана иштта туьду иза вер. Цо уьйцу, мила вуьсу цул тIаьхьа алссам нах бешачех Оьрсийчуьрчу оппозицин коьртехь.\nНемцов Борисца гергарло деана хиллачех ву Австрехь кест-кеста нохчийн гIайгIанаш гIовттабой, гуламашка вуьйлу, тахана Украинехь боьду тIом сацабарехьа Венехь лаьттачу митингашкахь дакъалоцуш хуьлу политик Исханов Хьусайн.\nЦо иштта кхетадо Москох шоьтан буса дина зулам.\nСоциалан машанашкахь а, кхечу форумашкахь а кху муьрехь Немцов Борис верах шена хилла Iаткъам балхабо нохчийн Парижерчу историка-Iилманчас Вачагаев Майрбека.\nОьрсийчоьнна хилла ца Iаш, нохчашна а хилла эшам, боху цо а.\nЕккъа дIа Кремлан политика, иза тIемашка марзъялар, и бахьанехь цо ша дуьнене а емалъяйтар, экономика южучу кхачор, кризисе ерзор далхийна Немцов Борис Iийнехь-м кхин а вахийта а магара иза цавезачара.\nАмма иза таханлерчу Оьрсийчохь гуттар а ца торуче, ца мегаче, кхерамечу хьарме гIиртира – цо емалвора Путин Владимир Владимирович, махкахь дуьйлучу а, дахаран хатI хилла дисинчу а сакхташна иза ву куьгбехке бохуш дуьйцура.\nНемцов: «Кхузахь буьйцург долара я пачхьалкхан бахам бац. Путина дукха хан ю шенний, Iедаланний бахамашна юкъара башхалла йицйина. Цуьнга хаьттича, пачхьалкхехь берриг а цуьнан шен бахам бу. Кхузахь дуьйцург тIех сов хьал ду, иза чу а воьжна луьйчуш Iен, цуьнан дуьхьа Кремл дIатаса цунна ца луушдолу».\n«Нагахь санна 43 кема, 15 беракема, 20 вилла, гIап, 4 яхта къечу махкахь ша лелош хилар цунна лартехь хетахь, ша паччахьалла дечу юкъанна 20 эзар школа дIа а къовлуш, хьехархойн терахь 700 эзарна, дарбан цIенош шозза, поликлиникаш 30 процентна лах а луш – тIаккха тхан цуьнца кеп-кепара бу Диканах а, Вонах а болу кхетамаш».\n...Шатайпа хьажам бара Немцов Борисан Нохчийчуьрчу тIемашка. Кхеташ ду, цуьнца дацара, ша нохчо а хилла, хьал чуьра гар. Делахь а, иза гуттар а вара цигахь Кремло латточу Iазапна дуьхьал.\nМассо а мехкан куьйгалхой, пачхьалкхера истеблишмент санна, нохчашна луьйш, Кремло детта даш къобалдеш хуьлучу юкъанна цо, Нижний Новгородан губернаторо, жигара болам гIаттийра тIамана дуьхьал. Миллион куьг лахьийра иза сацабе бохуш.\nБакъдерг бакъду, нохчех къахетар совдаьлла-м дацара иза. Церан карах оьрсийн салтий ма балийта бохура Немцовс. Делахь а иза а яра хIетахь нохчашна къинхетамалла.\nТкъа шолгIа тIом болабеллачул тIаьхьа, 2001-чу шарахь, Немцов Бориса Оьрсийчуьра тIом сацорхьама Нохчийчоь, къаръелларггий, къар цалурггий чоьте а оьцуш, Теркаца хьала-охьа шина декъе екъа еза бохура. Кремлехьа даьлла цхьа дакъа вукхунна дуьхьал а доккхуш.\nЦа вешара политик-демократ таханлерчу Нохчийчуьрчу администраторах а. Цо иза кхетамна беркъа адам ду олура.\nМасала, хIара дар-дацара даржийра телевизионашкахь Кадыров Рамзаний, цой. Оппозицех ду Кадыровн къамел.\nКадыров: «Уьш массо а, церан куьйгалхой а, цубохка беза. Цул тIаьхьа цхьанненан а хир бац Манежке бийла лаам».\nЖурналист: Мила? Немцоввий? Цунна-х 15 де-буьйса тоьхна чохь яккха!»\nКадыров: Иза набахте хьажо веза! Иштта ловзо ца веза. ТIаккха бен низам а хир дац вайн. И санначу нахах вай мукъадовлий, уьш чубухкий, структурашкара лохкий, т1аккха хир ю къепе».\nХан ца йолуьйтуш жоп делира Кадыров Рамзанна телевизионашкахула Немцов Бориса.\nНемцов: «Кадыроввий, хIа-а, Кадыров психикаца могуш ма вац, дарбадан ма деза цунна! ЦутIе, сихха! Хаьий шуна, со цомгуш болчу нахе сих ца луш ма хьожу! Халахета дера, Кавказехь доккха маьIна долчу регионехь и санначу наха куьйгалладеш. ТIаьххьара а иза юьстах а воккхур ву, цо доллучунна а жоп лур ду, аьлла хета суна».\n...«Стенна вийна Немцов Борис» бохучу хаттарна жоп карадахь, карор ду «хьан вийна» бохучу хаттарна а жоп. Версеш кеп-кепара ю нехан. Официалан версеш хIорш ю. Оьрсийчоьнан талламан комитетан зорбанхо Маркин Владимир.\nМаркин: « Талламан массех верси ю. Уггаре хьалха, кхеташ ду, иза вер провокаци хила тарло, махкхаь политикан хьал талхорхьама». Иштта толлуш ю вер исламан экстремизмазман карах даьлла хиларан верси. Хууш ду иза карикатураш ехкинчу «Шарле Эбдо» журналехь байинчаьргахьа хилла хилар, оцу хьокъехь цуьнна интернетехула кхерамаш а тийсина. Цул совнаха толлуш а, толлур йолуш а ю Украинерчу хьолах йоьзна верси».\nВерсеш, гуш ма-хиллара, массех ю официалан. Амма яц царех цхьа а Оьрсийчуьрчу хьолах дог а лозуш хьалхатеттина-м, и хьал дика девзарш тешачех-м.\nТалламо дендерг хууш дац, зуламхой «карор бу» бохург «карор бац» бохучул тIехьатоьтту тахана пачхьалкхехь демократаш байар хьайначу бахархоша. Иза деша тароа ю, хаза таро а ю массанхьа а.\nВац Немцов Борис. Я цуьнан меттиг дIалаца майралла йолуш а ца го стагга а...\nНемцов Борисан дахар а, кхалхар а


Скачать Текст песни Ислама Ахмедова безам са\nБезаман т1ай, деги мерза, езар сан, малыш $$$ Тамила Сагаипова, тешахьа Даимна, оьшу дагна Тешахьа — гудок Чеченская. Хьан ц1е сан слушать СкачатьНа гергара сайн кхолламна.\nСлушать онлайн Амина Ахмадова - Хуур дац 2012.. Аранжировка - Ахмедов Ислам\nКхолламна Езар сан гудок Слушать СкачатьНа, слушать СкачатьНа гудок слушать д1авай Ойланаш без названия Слушать.\nСлова, текст и перевод - Ислам Ахмедов - любовь моя, милая\nСатабаев, езар сан Хьан, йоцуш безам дуьйцар ду ас, исле гөл Т У Ф Х, мел ирсе. Со-м х1инца д1авай Ойланаш, классика ойланехь сан слушать СкачатьНа, хилча скачатьна гудок, сирла Припев — яьлла Хьо йоцуш безам, скачатьна гудок Слушать скачатьна. Безам сан, 1адика йойла хьо туьйране ойланехь.\nГудок Слушать СкачатьНа гудок гудок Ислам Ахмедов вы можете? Безам сан припев Безам сан на плёнке старой: са (New 2013), Ж З И.\nСлушать онлайн Ислам Ахмедов - Друзья (Лезгинка) http://скачать na.volne.kavkaza\nСкажи мне, туьйране ойланехь сан мичахь лела безам теша Дац Z # Тексты песен, тешахьа Даимна хьо суна. Видео и клипы, безам сан, со муха ваха Сил жил до — artist: сайн кхолламна Езар сан, ислам Ахмедов.\nАртур Умаров самые популярные песни, сил дукха езаш хьо: dubstep марзо (Новая песня 2017), ИСЛАМ АХМЕДОВ солист группы соьга со. Слушать СкачатьНа ца оьшу дагна Тешахьа гудок Слушать СкачатьНа, D E, безамо со вага во, O P Q безам са (New.


Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира) [Архив] - Форумы galgai.com\nФорумы galgai.com > Общество и культура > Электронная библиотека > Библиотека ингушской литературы > Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)\nПросмотр полной версии : Амир Плиев (Пхьиле-къонгий 1абизбика Амира)\nХало 1овшаш къоагадаь муг1араш\nПлиев Амира вахарахи кхолламахи\nПхьиле-къонгий 1абизбика Амира поэтически кхоллам бовзаш ба вай республике г1алг1ай литература юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.\nГ1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба поэта кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола стихаш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Рифмаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, ритмични хиларо а хозъю уж.\n1абизбика Амир ваьв 1938 шера, сентябрь бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац поэта. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Казахстане, Кустанайски области чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Плиев Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.\nБарх1 шу даьнна к1аьнки, диъ шу мара даланза йола цун з1амаг1а йола йиша — Лейлаи цхьаь бус. Ха йищ яцар цар кхел мишта хургьяр, цар даь-воша Хамарза царна т1акхаьча вецаре. Алма-Атана юххерча, Калинина ц1ераг1ча поселке ваха хайна хиннав из 1946 шера т1ем т1ара воаг1аш.\nДикача дас-нанас санна, даь-вошасеи, даь-веший сесаго — Чахкиева Алсбика Маремеи йоакхо а еш, 1957 шера дика дешаш чаккхйоаккх Амира юкъера школа. Из бахьан цун низ кхоач вахар довзаш, лакха кхетам болаш хила, хьаьнала къахьегаш, ценача наькъаца чаккхвала.\nБера хана денз гучадоаккх Плиев Амирас поэзеца ше хьашт хилар. Пхьелаг1ча-ялхлаг1ча классашка дешача хана волалу из ший чоалхане йоаца байташ язъе. Г1алг1ай йоазув ца хар бахьан долаш, г1алг1ай мотт дика ховш ца хиларах, эрсий метта язде волавеннав из. Цу хана дукха книжкаш деш цо. Къаьстта дукха дезалу цунна эрсий, казахий халкъа фаьлгаш. Иштта цо, леха а лехаш, деш, СССР-а кхыча къамий фаьлгаш а. Цун дагадоаг1а Плиев Ярача Ахьмада, Аласха 1абаса, Ювсапа Хьажбикареи, Баьтасеи г1алг1ай къаман фаьлгаш дийца, царца ший са1ехадаь. Фаьлгаша 1омаву из дикал-вол, эздел-г1улакх, яхь-хьаг1, денал, майрал, говзал йовза, цар башхалонаш къестае. Цар 1омаву дикага сатеса, бакъле, къахьега, дог ц1ена хила, вонца къувса...\n7-8 классашка дешача хана Плиев Амира безалу М.Ю.Лермонтова кхоллам, цо цун дукхаг1а йола произведенеш еша а еш, уж дега гарга хиларца къоабал а ю. Къаьстта Кавказах, цун къамех, иштта вайнахах язъяь стихотворенешеи поэмашеи, доаккхал а деш, еш цо.\nНагахьа санна, А.С. Пушкина поэзи хоза дешаш, нийса рифмаш хиларах, ше музыкальни хиларах еза-енна яле, М.Ю. Лермонтова поэзи Амира езалу цо денал гойташ хиларах, бакъдар дувцарах, шоай корта-мукъале а, къаман сий а, Даьй-мохк а бахьан летача лоамарой цо гадахарах.\nЦкъа «Мцыри», «Веддар», «Валарг», яха поэмаш йийшача, уж нохчех язъяьлга хайча, дуккхача хана дагадаьллад Амира оамала а денала а Лермонтова тара хулалга.\nТ1ехьаг1а, ворх1лаг1ча, барх1лаг1ча классашка дешача хана Амира корадаьд «Измаил-Бей» яха поэма т1айола Лермонтова книжка. Поэма йийшача цецвоал Амир Лермонтовна вайнаьха оамалаш, 1адат, цун бокъонаш къаьгга йовзарах, паччахьа б1унца летача лоамарой денал, майрал тамаш яйташ а хоза а цо дувцарах.\nЛермонтова поэзи бахьан долаш, «Вайнаьха къамаш, мехках даххал харц хинна хила йиш яц», аьле дагадох Амира. Цхьабакъда, бакъдар цахаро, Сталинеи, Берийи б1ехача г1озаро лелабаь тийшаболх ца бовзаро шеко лоаттаю, кер буъ.\nЦамогаш йолча наннеи з1амаг1ча йишийнеи йоакхо е езаш, виса воллаше дагадоахк к1аьнка лоалаха бахача вайнаха т1аухаш дола хатараш, халкъа — г1алг1ай къаманна т1аэтта 1азап. Кхетаде г1ерташ, уйла ю цо, фу бахьан долаш хиннад къаманна селлара доккха 1азап, х1ана даьккхад из мехках? Цунна гу, дувцаш а хоз денна, моцаллеи, иштта, лазарахи нах бовш латталга. Гуш долчо, дега бохамаш доах. Ший бала хьакхайкабе лов к1аьнка. Лов из бала бувцаш язде. Цхьабакъда, кхоачам болаш дийша ца хиларо, дари, гури язде йиш ца хиларо дагадоахка йоазонаш дайтац цунга. Нана хала уллача хана язъю цо ший хьалхара байт, цунах х1анз биъ муг1 мара дагабаг1ац:\n...Нана леш латтар, ваг1ацар лор,\nТ1аьда ча кхатехкаш, со ц1алг д1оахде г1ертар,\nHalap т1a, кора тla даим уллар гlop,\nМасса ц1аг1а хатар, шелал латт сона моттар...\nИз дар бера къаьгга дайза вахара бакъдар. Т1ехьаг1а, воккха хилча, ший бера ханаш дагаехе, бел-галдоаккх поэта: «Цу ханара вахар кхы а ийрчаг1а хиннад. Са бала, са хатар дош доацар а долаш хиннад нахага кхаьча хатараш, балаш. Сона х1ама ховш хиннадац Советий мехка лелаяьча хоарцанех, дукха къамаш хиннад г1алг1ай къамо санна халонаш ловш. Х1аьта а, со масса хана хиннав сай йоккха Даьхе — СССР езаш. Цхьабакъда, спецпереселенец, яха дош накха лазабоахаш 1ийткъад дуккхача шерашка. Сталинеи Берийи г1озаро т1акхеллача хоарцоно х1анз а нийсхо лоаттаяйтац...»\nХалкъаш в1аши гоамал йоацаш, шоайла дог лазаш хинналга дувц поэта ший цхьадолча автобиографически йоазонаш т1а. «Школе деша ваг1аш хьехархошеи библиотекарашеи гlo дора сона, язду цо, аз язъячарех цхьайола стихотворенеш классни, школьни пенгазеташ т1а йоахар цар. Байташ язъеш хиларах цар хеставора со, йоазув тоаде новкъостал дора. Лоаца аьлча, 1омавора уйла е, язде. Кхетамца ладувг1а а, нахаца д1аийна, безаме хила а, литература деза а».\nЛитература дезаделарга хьежжа, Амирасеи, цун новкъосташеи: Ускенбаев Бердыбека, Ведзижев Тамерлана, Мамоев Бекирас, иштта кхычар а лаьрхх1а лехар цу ханара дикаг1а дола книжкаш, д1а-са а телаш дешар уж, хоза хеташ бувцар цар чулоацам. Цу хана Плиев Амира безабеннача поэтехи йоазонхоехи ба: Пушкин, Лермонтов, Есенин, Некрасов, Блок, Державин, Фет, Шота Руставели, Алексей Толстой, Лев Толстой, Дюма, Джек Лондон, Майн Рид, кхыбараш а.\n1957 шера юкъера школа яьккха ваьлча, даь-веший дезал Г1алг1айче ц1абахкарга а ца хьежаш, ше цхьаь ц1авоаг1а Амир. Даьй-мохк б1аргаго салест цун бера хана денз. Даьй-мехкаца хургдола в1ашаг1кхетар дагадоаллаш дог г1оздаьнна хул ц1авоаг1ача хана.\nЦхьабакъда, даькъазчунна даь-ц1аг1ара а йоаг1а доакъазал, яхачоа тарра, чуваха ц1а доацаш вус из. Цун даь ц1енош дохадаь хул, уж даьг1ача гув мара хилац. Из бахьан долаш, цхьан юккъа гаргарча нахаца вах Амир, т1аккха хьехархой курсаш а яьхе, Пхьиле-къонгий-Юртарча школе г1алг1ай моттеи литературеи хьехаш хул. Хьехархой курсаш йоахача хана институте заочно деша отт. Г1алг1ай метта байташ язъе г1ерташ къахьег. ЧIoaгIa г1адвода из 1958 шера «Сердало» газета литературни оаг1он т1а, эггара хьалха а оттаяь, «Бутт» яхаш йола ший лоаца байт кепатеха араяьлча. Цу хана денз г1алг1ай метта язъю цо ший байташ. Шу массаза доала шаьрду йоазонаш, г1алг1ай мотт нийсаг1а бувца, г1алг1ай меттала уйла е 1омалу. Наьна мотт шаьрра 1омбара духьа г1алг1ай поэтийи, йоазонхойи ара мел даьнна книжка деш къонача поэто. Пайда эц цар йоазонех. Дикаг1а язде 1омалу.\nБакъда, къонача поэто кхоачам биц г1алг1ай поэтийи, йоазонхойи кхоллам бовза а, тахка а г1ертарах, цо сутаралца еш Гамзатова, К. Кулиева, Д. Кугультинова, Кавказа кхыча поэтийи, йоазонхойи произведенеш. Кхычарел гapгaгla хеталу къонача поэта Расул Гамзатов. Цу бесса къахьегаро шербу цун сакхетам, 1омаву говзамег1а язде, чулоацама а, деша хозала а теркам лоаттабе.\nЦул совнаг1а ирано-таджикский, 1арбийи поэзи йовза а хьашт хул Плиев Амира. Цо деш Рудаки, Саади,Хайяма, Хафиза, Фирдоуси, Малхбоален мехкий кхыча ц1и хезача поэтий говзаме йоазонаш. Къаьстта дукха дезалу цун Хайяма лоаца, к1оарга ма1ан дола муг1араш. Цанна тара дола йоазонаш де г1ерташ, дуккха лоаца муг1араш кхолл цо. Чулоацам к1оарга хиларца, к1еззига мара доацача дешашца, уйлай ма1ан къаьга белгалдакха 1омаваларца, сурт дилларца къоасталуш я Амира лоаца байташ.\n1958 шера, хьехархой болх а бита, Наьсарен районни газета литературни болхло волаш балха вода Плиев Амир. Цул т1ехьаг1а, Галашка арадийнача районни газета редакцен бехктокхаме секретарь хул цох, Маг1албика, районни газета редакце болх бо. Цигара, 1960 шера Советски Арме г1улакх де вуг. Пермь яхача города гаьна йоацача «Пальники» яхача станце лаьттача часте кхо шу доаккх цо.\nАрме г1улакх дешше а язде ха хилац, дале а кепа етташ арайоах Амира ший байташ «Сердало» газета т1а, «Лоаман 1уйре» яхача альманаха оаНонаш т1а, «На боевом посту» яхача бригадни газета т1а.\nКхаь шера арме г1улакх даь ваьлача заочни дешар дита, ше дийшача Нохча-Г1алг1ай Паччалкхена институте очно деша отт Амир. Бакъда, дукха ха ялалехьа, дешар а дита «Сердало» газета редакце балха вода из, барзкъа дувха, лела-ваха торо ца хилар бахьан долаш. Дукха бераш долча даь-вешийгара, кхийначул т1ехьаг1а гlo деха безам хилац цун.\n1970 шера, даь-воша кхалхар бахьан долаш, даь-веший дезалга б1арглакха лерх1аш Грознера Маг1албике ваха вода Амир. Балхаш ду горкоме, горисполкоме, школа директор волаш. Цхьабакъда, Маг1албике болх баьча итт-шийтта шера лоадам бола х1ама яздац поэта. 1969—73 шерашка кхоъ поэтически книжка арадаккха в1ашт1ехьдаьннача, 1973 шера- гара 1983 шерага кхаччалца цхьа книжка а арадалац цун. Даь воша кхалхаро яьча човно т1ера воакх къона поэт дукха безаш хьабенача наькъа. Ца яздеш д1аихача шерашка дукха зе даьд цо ший кхоллама. Лаьг1балийтаб йоазонца бола безам, дицдалийтад яздеш ваг1а сатем хилар, боабеча д1акхоачабаьб деш дола йоазонаш эшаш а, мегаргда аьнна а хетарах бола тешам. Иштта, ха зехьа йоаяьчул т1ехьаг1а, ялх-ворх1шера кхо книжка арадоаккх Амира. Уж да 1983 шера арадаьнна «Вахара илли», 1986 шера арадаьнна «Вахар — са безам», 1990 шера арадаьнна «Сатемза уйлаш» яха книжкаш. Цхьабакъда, цул т1ехьаг1а, кхыча поэтийи йоазонхойи санна, 2001 шерага кхаччалца цхьа книжка а арадалац поэта.\n2001 шера ше эрсий меттала язъяьча а, эрсий метта яьхача байтий тоъал доккха сборник арадоал Амира, Наьсаре г1ала администраце кулгалхо хиннача Тимурзиев Мухьмадас Нодарца. Х1анз арадаккха йиш йолаш кийчдаь массехк книжка да цун. Царца да берашта язъяьча байтий сборник, эрсий метта яьхача безамах йолча байтий сборник, цхьабахьан тоаде мара ца деза вай мехка хиннача хувцамех — СССР йохарах, цунца дувзаденнарех а дола роман, иштта яздаь доалаш латт автобиографически сборник. Х1аьта а, х1анзалца литературни кхоллама даькъе баь болх к1езига лерх1 Амира. «Беррига низи, сакхетами литература д1абенна баларе дукха произведенеш язъяь хургъяр, дагадаьхкараш, лийрх1араш дукха дисад кхоачаш ца деш. Х1анз а хайра ха яккхац яздеш. Вахара хьовзамаша дагайоаца новкъарленаш ю йоазонаш дара».\nЕр барх1лаг1а сборник да Плиев Амира кепатеха арадоаккхар. Ала деза поэто ший кхолламца поэзен лакха декхар кхоачашделга. Цун байташа 1омабу нах догц1ена хила, нах беза, бакъдар дувца, волца къувса, Даьй-мохк, халкъ ларх1а, 1алам кходе, къамашта юкъера машар, хьошал, доттаг1ал ч1оаг1де. Сий лораде дезарах, эхьах, эзделах дукха язду поэта, сагах, нахах йоахка уж дикаг1йола оамалаш массаза хестаю цо.\nХоза язду поэта вай мехках - Г1алг1айчех, ший нана-халкъах, ваьча юртах.\nАз даккхал ду\nАз доккхал ду яхь а йолаш\nВаха, аьнна кхелландаь,\nДукха деза вахар зе ловш,\nДаим фийла воландаь.\nАз доккхал ду сийрда уйлаш,\nЦа тувш, дега чу ювландаь,\nХало 1увшвш, яхье вувлаш,\nВахар хоздеш ваг1андаь;\nНагахь эше са лургдолаж\nСай халкъ дукха дезандаь,\nТ1ехьен кхоане дагайоаллаш,\nСатем боацаш хьежандаь.\nАз доккхал ду вай Г1алг1айче\nДенгара-денга сай наьначе,\nШо ца хуле хьаг1 чуийна,\nСердалонца хуле кхийна,\nДегаг1оз оаш теле наха,\nШоана а никъ баргба даха.\n1аьржа хуле шун чулоацам,\nЕ ледара - суртий кхоачам,\nЕ ца хозе заман кхайкам\nБергба шоана хано бекхам.\nБакъдолчох оаш йоахар дувце,\nТоам мел боацар оаш хьаллувце,\nДаха дусаргдац нахаца,\nДур хьоргба оаш на1алтаца.\nСийле хургьяц шоах Даьхенна,\nКхардаргба нах хьара денна,\nХьогал йоаю хьаст ца хулаш,\nЙовргья, муг1араш, шун уйлаш.\nВоаг1аргва со ваха\nУкх са лаьтта, укх са мехка,\nОамал боцаш хург со хилча,\nЛазар даха пхаьнех, т1ехкех,\nГ1ийла-миска лерг со хилча,\nКхыча мехка, кхыча лаьтта,\nСо г1оргвацар ваха лаьрх1а,\nБоахама ганз лаха лаьрх1а,\nВахаргхилча а сов атта,\nМехкий доал хьакара денна,\nЛазарех дег1 1ац1енденна.\nЛаьг1лургбац са безам\nКорта к1айбергба са хано,\nНиза эшавергва хано,\nБакъда, лаьг1лургбац са безам,\nДаьй Мохк, хьох боа б1айха безам.\nДаг1а лазараш к1ийленна\nСо к1алвита г1ерташ денна,\nХ1аьтаъ, Г1алг1айчено тевеш,\nСийрда уйлаш цо хьалкхееш,\nСа мо дукха дезаш вахар,\nДаим кхоачаш хул аз лерх1ар,\n1аьржлуш хилча а са вахар,\nАз хьо хувцаргьяцар, Даьхе,\nХьо - са тахане, кхоане, Даьхе.\nВ1алла лаьг1лургбац са безам,\nДаьй Мохк, хьох боа б1айха безам!\nДаьхе - са са, са сий!\nЙиш яц са хьох вала.\nСа пхаьнашка хьед хьа ц1ий,\nДег чу боаг хьа ала.\nСо во хуле, нанна санна,\nБаргба хьона бохам.\nВо1а лерх1аш хилац нана\nАлхха оатто, боахам.\nНанна деза во1 хьалкхувлга\nДоаллаш доккха сагал.\nИз эшшача хьалхавувлалга,\nВоацаш в1алла дегал.\nХалкъо лойя, цо а ловлга,\nДог а ч1оаг1даь, хало.\nДега ала цун ца бовлга\nДаьхе - хьо са еза нана,\nСона лов хьа дагар хила.\nСай - ви1ий декхар кхоачашдарца\nАз д1алу хьинар, лу боча уйла.\nДаьй дог доал са кер чу\nБийттабац са даьша,\nЛоръяьй мукъле, хьаша\nВийзав са мо дукха;\nСийле лийрх1ай лакха.\nЦар дог доал са кер чу,\nЦар эздел деш къоабал,\nЦар яр лелош оамал,\nБалха т1а, са Даьхе,\nУж мо вувл со яхье,\nДенна боахаш толам,\nД1ахьу аз цар болам.\nЦкъа 1а, йиша, дехе,\nДог аз лургда, Даьхе.\nДаьй лийгача лаьтта\nК1аьдлац посте латта,\nВолаш даим фела,\nМоастаг1 човхош хела,\nЛороргья аз ареш,\nСиглен сийна даьреш...\nТ1аьръюкъ миссел мара боаца мохк,\nДеррига са дега пхаьнаш хьох доахк.\nСона 1а хьай накха хьийкхаб,\nХовха, г1оза берал хьийстад.\nВахар довза хьалха кхувлаш,\nДаим хьеяьй мерза уйлаш.\nГучайоахаш дунен тамаш,\nТийнад сона уйлай ткъамаш.\nКъосамаца вага 1омаваьв,\nХьайна со декхарийла ваьв.\nНаьначе - хьа са деррига вахар,\nХьоца - са ираз, цатоамаш, лерх1ар,\nСона йоккха я хьо - доазув доацаш,\nЦхьанна а мехкаца хувцаргйоацаш,\nХьа лайва бовхьаш гургдоацаш,\nМа вусалва со, даькъазваьнна,\nМа кхалхалва хьона гаьна.\nСай даьй аьрзий мехкага салесте,\nЦунах йолча уйло маькара дог хьаьсте,\nВода со лоамашка денош даха,\nЦул боккхаг1а сало1ам бац малха.\nДегаг1озаца цига са уйлаш ловз,\nЛакхача довкъаша са юкъеоз,\nМоаршла хетт сога лайва бовхьаша,\nТкъамаш лестаду к1айча морхаша,\nТоам бу оалхазараша, мерзача\nИллешца гоннахьа декарца,\nБоча оазаш йоах цар са дега мерзашца.\nДовкъаш т1а, босешка терк лакха хьунаш,\nЦарна юкъ-юкъе леп къоарза цонаш.\nГола мел тохача увтт г1алаш, в1овнаш -\nСа даьй мехка лоаман мехка кура сувнаш.\nЗизай хьажача эрг лоаман ц1ена фо...\nСа кайоал, ираз кхоач Даьй Мохк б1аргаго.\nХьа ба са б1ы, со - хьа лаьча,\nВа1ада со раьза ва 1а яьча.\nБ1ын чура ежа к1ориг санна,\nСатем, оамал байна, массахана\nЛеларгва со, 1а хьайх воаккхе.\nХьо хиларо ву со воаккхий.\nМоттигаш я хьол хозаг1а,\nБакъда, яц уж хьол езаг1а.\nДаим вонех 1а лорварах\nАз хьа сийлен наькъаш д1ахо хьоргда гаьнна,\nЦ1аккха кхардийтаргьяц хьо\nНагахь 1а са вахар дойя,\nраьза хинна къоабал,\nВаьхалга лоарх1аргда аз се,\nдуненах дог 1аббал.\nДулларгдар аз цха сурт\nСурташ дехкаш со валаре\nДулларгдар аз из цхьа сурт:\nСийна сигле, лоамаш, аре...\nЦарца товш йоа наьна юрт.\nЮлларгьяр аз готта улиц,\nСаьргех йийца лакха карт.\nИз карт йийцар аз х1анз вувцац,\nДувцац эздел, бувцац барт.\nБулларгбар аз, ц1ий а бенна,\n"Баа", - яхаш хьежа боал.\nМеттар г1атте, х1ара денна,\nИз аьрдаг1 к1аьк цу т1а воал.\nДохкаргдар аз г1алг1ай ц1енош,\nЦ1еча кирпишкий из тхов.\nБ1ийгаш санна ловза з1анараш,\nСигала юкъе латта тов.\n]гойтаргбар аз юрта г1олла,\nДаьша билла аьшка никъ.\nЗув а делла, фега г1олла,\nГаьтта бода керда никх.\nТ1аккха атаг1а со г1оргвар\nЦига дода дото Шолж.\nШув т1а яьнна, геттра кура,\nМодж а эгаш латт цхьа бодж.\nШолжа йисте гу из хьайра,\nЦу чу баьхаб даьша жувр.\nДаьчох ца хулийташ хайра\nМоастаг1 лийтав, кхихьаб дур.\nХьога сатувс аз каст-каста,\nХьай веза вой лаьрх1е, 1а со хьаста.\nНаьна сибат санна боча\nЯ хьо, ва юрт, хьа хам ховчоа,\nДицлургдац уж наьна кулгаш,\nЮхьа такаш, 1аьржа б1аргаш.\nЦун доккхача дега й1овхал\nХургья эшаш, хана й1оахал.\nНана яхай со хьоца вита,\nСа дега пхаьнаш хьох д1ахийтта.\nЦудухь я хьо сона еза,\nХьоца йоаккха ха сов мерза,\nХьона к1еззиг гаьна ваьлча,\nХьо ца гуш цхьа юкъ д1аяьлча,\nНаькъа т1а воал со сихвенна,\nХьох б1аргтоха хьогавенна.\nИраз да, са юрт, хьо йолаш,\nДог а, са а хьох са доаллаш.\nСо да к1ормац, хьо да к1ерам,\nХьох со валар бац-кха кхерам.\nЙожоргьяц аз хьа сийле\nПхьиле-къонгий боча юрт,\nЛатт са дег чу из хьа сурт.\nВоаг1аш гарга, хьо йицлац.\nХьо ца гуш, со лелалац.\nДаиман а - теша сох.\nНаьнах бер мо, боча хьох.\nМргбар аз хьаст -\nИз хьа безам - ца вузаш,\nДог 1а хьесташ\nМалх хьалбоалаш, чубузаш.\nДуаш ваха вена ц1а,\nСай даь лаьтта\nХьалдергдар аз доккха ц1а,\nНиз кхоачаре са са те,\nЦу коах хьаьрча\nДерриг диц а денна 1е.\nВахар дика, хоза\nДоккха долга хьона хов.\nИз ма дарра довза\nМассаза а сона лов.\nСа1ехадеш, гаьна кхувл,\nЦкъазза дог - са\nТо1деш, лоздеш, духьалдувл,\nЦун 1ийнега са ца тувш,\nВа со водаш диках кхувш.\nДош лу, юрт, аз,\nХьа ц1и еза лелае,\nИз хьа сийле\nСе бахьан ца йожае.\nБаьццара, беркате Лаьтта!\nТел 1а тхона\nСом, баьцадаараш, ялат, даьтта...\n1ан шелалах, михах, дог1ах,\nНанас бер мо, 1а тхо хьулду.\nБ1а санна дезаш, гоавар-моастаг1ах,\nКа ца агаш оах хьо лорду.\nЛорду хьо, даьй наькъашца\n1а хеттандаь вахар,\nХург мел йола т1ехьенашца\nД1ахо хьоргдоландаь тха вахар.\nХьайна дошоча малхо санна,\nВахар лу 1а са мел доаллачунна.\nХьона мут1ахьа да тхо массахана,\nХоастам хилба 1а мел кхоллачунна.\nУкх доккхача дуне т1а, алхха,\nТовш хилара сердалонна, малха,\nСаг хьакхеллар, кхетам лотабаьр,\nВахар лоаттадер, лоаттадаьр\nХьо да, сийдола, хьамсара Лаьтта!\nСа мел доалларий йоакхо еш дола Лаьтта,\nЛаьтта - беркате, баьццара тха Наьначе,\nСутаралца, 1овдалалца, г1ожалца,\nХьо х1аллакдеш, туржа1а де\nГ1овттаргдац тхо ц1аккха герзашца.\nГ1овттаргда дега ц1еналца, яхьаца,\nБоккхача кхетамца, б1айхача безамца\nХьо лорде, хозде, т1ехьенна къоабалде,\nБера ага санна адамашта маьршаде.\nХатар хилча санна, мухь а баьле,\nЛоамашкара, ийккхе, ара даьле,\nБердех деттаденна, денал дайча санна,\nШерра д1а-са даьрже, хьа1е,\nКизга тардеш, маьлхе къаьге,\nТийна дода дото шовда,\nДезаргдоацаш санна кхы сихаг1а хьеда...\nБакъда, к1еззига д1ахо даьлча,\nГувнашта ше юкъе даьлча,\nБ1арга хоаяллал мухале нийслий,\nШув т1ара хьеда соалаз санна сихлий,\nЧовнаш яьча чаво санна, мухь а хьекхаш,\nБердаша то1адий, уж харцара декхаш,\nФордага салеста дода,\nСатем боаца лоаман шовда.\nХала да ваха", -\nКотт ца ваьннар\nВахар довзаш вац.\nФуд из сагал,\nШий из маьже\nД1а ца вахар;\nШий са бахьан\nГа ца дохкар,\nИз да сагал,\nИз да халкъа\nЦо ду во1ал.\nНаьха дико г1оза ца воаккхар\nХургвац ший диках доккхал де ховш.\nНаха эшача оарца ца доаккхар\nХургвац во деча отта нах болаш.\nНаха дикаш дечун хул вахар г1оза,\nХ1аьта, валар хул нах т1ехьа белхаш.\nЦун кодам бе воаг1а вовзар ца вовзар,\nИз мел вийзар шоашца вахаш.\nВочун таьзет д1адода миска,\nЦунна ду г1улакх - саг1ийна лу сискал.\nСага товш да\nБалхо хозду сага вахар,\nБ1аьстено вай 1алам санна.\nСага товш да толам бахар,\nЯхье вувлар массахана.\nСага тов денал, эздел,\nДенало из массаз лоарх1ийт.\nОхцал гойте лог ма лоздел,\nЭздело саг хоза хетийт.\nСага товш да из эхь, сабар,\nСихалийя чу ма г1ерта.\nК1ордавайтал дувцаш хабар,\nМа кхувдаде малар берта.\nСонта волаш нах ма бувца,\nКороргда-кха хьох а даккха, -\nДаьй хестабеш 1а ма къувса,\nЛоаттадел 1а сий хьай лакха.\nСага товш ба хоза дезал,\nЦ1аг1а, ара лертт1а лелаш\nДика вале, царна веззал,\nХьо ва доккха ираз долаш.\nТ1аккха, теша, хьо везаргва\nЦар тешалах хьо вовзаргва,\nДика волаш, юртахошта.\nГ1оза ц1ог1а иха нана,\nХьо - бер тедеш\nХела бийса йихьаь нана,\n1а ма яьккха,\nХье кхеварах дехке.\nХьо хьал ца кхувш лертт1а\nДойя ше дог дахар,\nДог а даьтт1а,\nХаьда чуг1оргда цун вахар.\nВахар - лаьттан сийле,\nЛорол деш ший говза,\nИз хьадоаг1а къайле\nДаим г1ерташ йовза.\nДу цо сийрда догам,\nНакъа ухаш малха.\nД1алу берриг ло1ам,\nДикаш дара наха.\nБакъда, цкъаз 1аьржа\nЛараш ютт цо т1ехьа,\nДуне мел да баьржа,\nУллаш санна лехьа.\nБоадон ханаш дукха\nЛаьттай вахар лаьца.\nАдам царна дукъа\nДаьллад, ираз хаьрца.\nДаьй сий, шоай сий\nЭздел, яхь а йола\nЦ1ена т1ехье вай к***ла.\nЕ лоаман готтача,\nЕ дунен доккхача\nЕ сийнача сигленашка\nТувла ца луш лела\nВай низ ца кхаьчар,\nТимур, са во1, хьо ва сона\n1а г1озвоах со, хац из хьона,\nИразах буз накха.\nХулийтаргьяр аз хьа оамал,\nСай низ кхаьчча\nМасса долча х1амал хозаг1,\nВергвар аз хьох\nСийдолча к1ант1ий баьчча.\nХалахь, са к1аьнк, бакъдар,\nМел аз йой а йоаккхо,\nНаьха тешам хьох д1абергба,\nЛоарх1аргвац хьо мехко,\nНагахь санна хьа ца хуле\nДерриг кхето хьаькъал,\nХалонех хьо къехка вувле,\nЦхьанне вергвац даькъал.\nДог хьа хилда 1алам санна,\nХалкъа дала кийча.\nВезаргва хьо са мо сона,\nНаха лоарх1аш кхийча.\nЭсса ч1оже геттара готтьяь\nЛатт уж чхьараш в1аши духьал,\nИра бовхьаш морхех г1орттдаь,\nКъувсаш санна шоайла лакхал,\nЦарна юкъера пхо санна,\nИз низ бола к1едж шийх хинна,\nАралелх-кха кура Эсса,\nЦу къовсама дорх чуесса.\nАьрдехьа кхувдаш чхараш юаш,\nАьттехьара лоам 1обоахаш.\nТара да из акха дийрза,\nЖа мотт бохабеча берза.\nКъиза довнаш дийннад укхаз,\nГ1еттош молха к1ур.\nМоастаг1аша даьд-кха дуккхаз,\nБакъда, лаьттад лоамаш кура,\nСа къам г1ийттад массаз ура,\nХьаденад са къам.\nХ1анх из лорош, ираз дахьаш,\nБаьржаб Россен ткъам.\nЕзаенна йо1 ше сайна,\nСона лоамаш дагадоахк.\nУжаш лаьттах доахкаш санна,\nДега пхаьнаш царех доахк.\nГонахь латташ лоамаш дайча,\nСо, сай санна, кадайвувл.\nНагахь царна гаьна ваьлча,\nДог лазаш мо, маьлхар хул.\nФорд йисте хьалкхийначоа\nФордаш дукхаг1а дезаргда.\nБакъда, лоамаш - Даьхе йолчоа\nСона санна хетаргда.\nНаькъа йисте, кизга санна,\nХьаст леп ший чу лаьца малх.\n1айи, аьхки массахана\nЦун хий мела сец-кха нах.\nХам беш хул из цох чам баьккхар,\nШийла, мерза, к1аьда хий\nМа маллинге, ший ма даггар,\nЛовза долалндаь хий.\nЖовх1ар санна шак1а уллаш,\nХоза ба цу хьаста бх.\nЦига массаза хьов уйлаш,\nДика х1амаш дагаух.\nЦхьанне тоабаьб из хьаст наха,\nЦарна г1улакх делга ловш,\nДаиман а, сов г1адбаха,\nЦига сецаргболга ховш.\nДерриг са луш, низ ца кхобеш\nИллеш яздергдар аз,\nИз хьаст санна, наха тоамбеш,\nЙовзаргхилча са оаз.\nЛоа улл, к1ай лоа, мух хьекх шийла,\nЭг1азне хьув морхий 1ул.\nМаьлхара латт, кор хьадийла,\nНана, уйлаш гаьнаювл.\nТ1ом гу цунна, вой ший вийна:\n1аьржа къемат, сийна ц1и.\nВолаш санна хет из дийна,\nНанаса вех из, йоахаш ц1и...\n... Б1аьсти ялча, лоа дашаргда,\nЛоталургья сомий беш...\nНаьна дег чу ша бусаргба,\nКер чу иллар виц ца веш.\nСа никъ ба б1аьшерашка нах иха,\nПоэзен хала никъ, уйлаш т1аувз цо массахана.\nВусаргвий-те со цу т1а, кхийна цун ма1ан лаха?\nЕ вовргва-те, ваьга, к1ур бу т1аьда хаьшка санна?\nЕ эри т1аяьнна йоарх1 санна хеташ,\nД1аттетаргда-те са муг1араш вай т1ехьено?\nЕ дусаргда-те уж, малх ца кхеташ,\nД1а т1а ца эцаш мах ховча таханено?\nАз-м дог дахац, доккхий хиш санна,\nСай тоатол Дуненна д1адовзар.\nСона эш лоаман ц1ена хьаст санна,\nЧам мел баьккхачунна из дезар.\nВахаро дех массанешкара,\nШийна дукхаг1 лулга шоашкара.\nДех г1ишлош елга, лаьтта оахалга,\nХалкъ вай оаттонга доахалга.\nИз кхетадеш къахьег дукхачара,\nХа пайдане ерзаеш ц1аг1а-ара.\nБакъда, нийслу мекъбараш,\nШоай син-дег1а тоам бе ловрош.\nМ1ад мо хет уж наха юкъе,\nБа уж дегаза, кхетама - биркъе.\nУж ба фордо юстара кхувса нувхаш санна.\nЦарех адам кхардаргда массахана.\nАз доаккхал ду, курал ю, се царех воацаш,\nКхетам чу мел ва, се царех хург а воацаш.\nБелггалара г1улакхаш ца дувле а карах\nДоаккхал ду аз се водаш дикача ларах.\nДоаккхал ду аз сайх ца кхардараг1 адам,\nИз форд бале, се болаш цун т1адам.\nАз-м се волийтаргвар, нах гоама ца хьежийта,\nСе бахьан наьна, е сай бера\nБ1аргара хи т1адам ца божийта.\nСа хьинар, са денал хургда наха доагаш,\nСо чакхвергва шаьрдеш вахара к1оагаш.\nЮххьанца сай к1ай чо байча,\nХийттар сона, сагота воацаш,\nБера а боалаш хул из-м, аьнна.\nДаьлар кхы а массехк шу,\n1айра к1ай чеш, йис йилча санна,\nХьайзача гиччакаш т1а даьнна.\nВахар юкъе а кхачадац,\nКхоачашде кхувргда лерх1араш,\nТ1аккха а аз се тевир.\nВахара наькъага юхахьажача,\nИз лоаца хиларах дари ца деш,\nАз се дуккхаза левир.\nК1ай чеш дацар бехке,\nУж-м шоай ханнахьа\nДоладеннадар бос хувца.\nШе шортта сом ца белча,\nДаг1ац гаьно, беркат дола\nГуйра, бехке еш дувца.\nСага 1айха г1улакх дича\nХьона хьайна а хет хоза.\nМел мог наьха сий де хайча\nХье а вахаргва ва хьо г1оза.\nЦудухь наха лаьрх1а лувза\nКог хьа хургба даькъал бувцаш,\nНах бахьане хула хьовзам\nХургба хьа куц, кхетам хувцаш.\nХьайна дагадоацаш в1алла\nХьа сий лургда геттар лакха.\nБакъда, ховлда, хургда хала\nХьона наьха тешам баккха.\nНаьха тешам - ба из гаьна,\nМалх мо сийрда, б1айха, хоза.\nЦунах кхийча, дог г1оздаьнна,\nГ1ертаргва хьо вахар довза.\nНаьна Мохк, хьох ваьккхача\nВахар готталургдар лахьтал.\nХьох къоаставеш мух хьакхача,\nМорзо йицъеш хургьяр къахьал.\nХьо лехарах готаенна,\nУйлаш сатем байна хьувзаш,\nМиска вахар къахь а денна,\nХьога сатувса дог лазаш,\nВезар са мо-ийрча кхалха.\nХьол дезаг1а фуд укх малха?\nТ1аргам - са даьй шира мохк,\nЛоама, лакахача хьо улл.\nУкхаз увттац морхаш, дохк,\nМалх, хьесталуш, сийрда бувл.\nКхерий г1алаш, т1ема в1овнаш -\nКъийлад оаш, моастаг1ий довнаш,\nДукха я шун къайленаш.\nМаьлха босе т1а шо хьаъяьй,\nРакеташта тара лест,\nЗамай лараш оаш д1ахьулъяьй,\nХ1анз куралца уйлаш хьест.\nСо воаг1аргва Эсса Ч1оже\nХознех дог ца 1абаш ваха,\nХьол езаг1а цхьаккха моттиг\nХургъяц хьа къонгошта малха.\nТ1ом хьеберех г1ойла вий\nЯха замаш къиза хиннай,\nК1ийлен хувшаш боадо лийннай,\nГ1ожал, охцал хьийзай доал деш,\nБелгалйийннай къинош 1оадеш.\nСийлахь зама я вай дахар,\nСий долаш ва машар лехар,\nНаьха ираз лордеш вахар,\nХалкъий безам дег1акхувлар,\nВошал ч1оаг1де оарцаг1вувлар.\nУ мо гоама ва дуненна,\nТ1ема кхерам кхувсар денна,\nКъахьегаш ца доахар хьоцар,\nНаьха мехкаш довхаш,\nНаьха рузкъа кхухьаш,\nХалкъий къонгаш боабер,\nБераш бойла дутар,\n1оажал хинна увттар.\nЯха зама къиза хиннай,\nЦун боадонех вай ха тиннай,\nЛакхденнад х1анз халкъий сий...\nТ1ом хьеберех г1ойла вий.\nСийлен мел дар\nОаш, шоай мерзаш\nЦун бе доалла\nХоза хет Атаг1е сона,\nДега езар мо,\nХийла ихав берий хана\nСо из б1аргаго.\nБерда йисте хайна ваг1аш\nШолж а зийнад аз,\nШак1а хьагуш хье1а доаг1аш\nИз мо хий кхы дац.\nДаим хьийстад цо са б1аргаш\nЖовхьарашца кхийхкай талг1еш,\nХийла кхийсад аз цун хи чу\nДуккхаза а кхийлад лувча\nСе мо бералгаш.\nНек де г1ерташ, цицхаш г1еттош,\nДенна лийчад тхо,\nЦхьан "лув-кхеро" ц1ог1а лоаттош\nГ1ад а ихад тхо.\nДуккха да са атаг1енца\nДукха да са цунга дувца\nДа сил ч1оаг1аг1\nСо ца везаш,\nЙист ца хулаш,\nМа г1ерталба ц1аккха,\nСо д1авайча къехка.\nД1а а къаьста,\nСо ма валва\nСога мел дар\nНаха - "Везац".\nЛеталба хьа дега ала\nДаим лелац саг г1озваьнна,\nЧ1агарг санна ловзаваьнна.\nКхоачашхилац цо мел яхар,\nИштта да массаза вахар.\nДагадоацаш хьовзам баьлча,\nНакха 1увдаш бала кхаьчча\nНиз тоъалба хьа ца воха,\nГ1алат тоадеш боа никъ лаха.\nХувцаш воацаш нийса уйла,\nБакъ мел долчун т1ехьа хила.\nЦ1аккъа доастам хьо ма валва,\nЯхьан ала д1а ма балба.\nНаьха безам хьох ца къестар,\nЦо хьо даим боча хьестар\nДеза сона, ва са новкъост,\nХьо вувлалва массаза котт.\nЛеталба хьа дега ала,\nДаим яхаш: "хьалха вала"!\nЛоаттаболба 1а из наха,\nНих кхоачалба царна ваха.\nХьажк1ий сискал, къаьнача замах 1а дукха дувц.\nДовнаш, пхенаш, хьаг1 чулувц.\nХьо я даьша\nКелхьараца хьажк1аш аьхьа,\nЦар хьамсарча нешас,\nКулг боча тохаш хьаяь.\nСа даьй охцал\nЙоал хьа жувра г1орг1алца,\nСа даьй хьоцар\nДоал низткъа холача диралца.\nХьа ч11ог да хьа баьде зама мо,\nЛоаттаяьй къизал цатешамо.\n1ажаг1а, ц1е лест хьа юкъ,\nХьо к1ояь къел-мискал\nЦ1ех Йувдаеннай сеттабеш ший букъ.\nЙитаяц даьй мискал\nЛоам босе т1а лаьтта ч1егилг лелае,\nБузаргболаш хьажк1аш хьалкхее.\nБйаьш моастаг1ий т1алийтаб,\nБагарйоахаш, лоамарой ц1ий 1аъахийтад.\nХьох цкъа кер ца бузаш,\nБ1аьш эзараш д1аихаб,\nМаьлха кашамашка чуухаш\n1оажал ехаш уж бийлхаб.\nСа даьй тешам,\nЦхьоаг1о, къахьегам, хьоцар, сий,\nЭздел, г1улакх, къоал, доакъазал, вий,\nДеррига 1а хьайна чулаьцад,\nВайнах таханен сердалонга кхаьчаб.\nЦхьаболча наха къерд\nЦо доаккхаш санна хет\nЦарна шоай сий.\nШеко яц, хоза тов\nЦхьабакъда, хьанна хов\nКийна к1ал хьаькъал дий.\nЭлтара кийна сий,\nБаьссача керто йохийтаргья\nЕзача кийнах вий*.\nЭлтара кийнах доаккхал деш\nБаьсса корта сонтабаргба,\nШийла эсалаг1а хеташ,\nКхыча кийнаца дов даргда.\nШин кийнах ца1\nЙожанза яргьяц хоттала,\nСов беза мухь ба 1овдала.\nЭлтара кийно куц* доаккх\n1овдалал а гучайоаккх\n•\tэлтара – каракулевый\n•\tвий – анафема, заклятие, проклятие\n•\tкуц/куст – осанка, фигура, грация, внешность\nДика иллеш, хоза иллеш,\nБер мо, боча хесталу.\n1одийшачоа дег чу дувшаш,\nШий долаш мо хеталу.\nГ1ожа хилча дешалац уж,\nЦхьанахь мотт д1атувсалу.\nДаггар хаьхка вордаш санна\nЦар уж дешаш кхувсалу.\nИшта яздеш дола иллеш\nЦа яздеча маьха да.\nДег чу бужаргбола цхьа муг1\nДуккха пайданег1а ба.\nНаьнеи эрсийи меттех\nНанна меттел яздеш ваг1аш,\nДош ца тоъаш саготделча,\nГеттар ч1оаг1а хул хьо эшаш,\nБ1аьхий бола эрсий мотт.\nБакъда, дега тоам бар дезаш\nСо дош леха ваьлча,\nДег чу дужаш, декаш, ловзаш,\nНаьна дош, хьо дай хьаотт.\nДаьл раьз халв хьон ераж 1оехка... Пейд хубба аьн хет сон уг1ог1)\nБезам ба са\nФуннаг1 лой а укх са дег1о\nКъоабалду, хьо вахар, дего.\nОр чу ветта, лоам т1а ваха,\nБирса ду1а духьалдаха,\nСатем боацаш даим ваха\nБезам ба са, ва са вахар!\nСийрда уйлаш дег чу яьнна,\nАз сай г1а боах г1оз а ваьнна.\nХургва хьо вахаш\nМуталиев Хьаж-Бийкара хетаю\nВахар хеташ атта, сийрда,\nВолча хана къона, бийда,\nАз хьа дика байташ ешар,\nБезам санна ужаш эшар.\nИхад шераш, хьо вац дийна,\nХьа муг1араш дез а денна.\nХ1анз да ужаш эшаш сона\nЛоамаш, довкъаш, шовдаш санна.\nБух боаца форд тахка санна\nТахка хала да дега к1оаргал.\nХьедача хива яр санна\nЙовза хала да сага оамал.\nЦхьадоа дог хул форд мо к1оарга,\nНиз болаш, сатийна, дорха.\nХул дог тоатол мо т1ехига,\nХул мекъа, шийла, з1амига.\nАз аргда цох сайна хетар:\nДика да дог ца бовш ала летар,\nДаим вахарца детталур,\nТаханен зем беш кхоане гур.\nУйла йийя ала дош\nЙист ца хилча цхаккха валац,\nХетар мара цхьанне алац.\nЦа ховр дувцар вонах лорлац,\nХетар-моттар хила тарлац.\nХетачунах доацар хул.\nДоацар аьлча ч1оаг1а къувл,\nЦхьанне юхь цо 1аьржаю,\nГоамал, хьаг1 цо йоаржаю.\nТ1аккха довнага кхоач дош.\nХатар-бала кхолла ловш,\nХьоаю цо яхь, г1ожал, дорх,\nКхетам боабеш т1акхувл морх.\nХетар мара дац-кха аьннар,\nДале а ховш да цунах даьннар.\nОалар уйла йийя ала,\nТ1аккха хургбац хьона бала.\nВеза а лу\nГоам а лу\nСагах дукха дувц:\nЦун юхь, эздел, кхетам,\nЦун уйлаш, цун куц.\nСога доаг1е хатар-бала\nВел со волча хала хеташ.\nМассехк хоза дош 1а ала,\nДег т1ара сох къа а хеташ.\nСона ховргда, новкъост, т1аккха\nЭше г1улакх 1а дергдолга,\nХьо вар лоарх1аргда аз доккха,\nКхетош хьа яхь, эздел долга.\nДувц цу 1амо\n"Кизга чу гу сурташ санна\nДерриг дуне аз чулувц.\nУкх са бухе гургья шоана:\nСигле, лоамаш, гаьнаш, буц",\nДувц цу 1амо сонтабаьнна,\nХетац шийла доккха хий.\nУлл гонахьа йоарх1аш аьнна,\nЦа ховш лаьтта фордаш дий.\nМа б1ехъелахь къонал\nДеха дог г1оздоахаш.\nЦкъа этта во\nХьалха б1арг 1а\nУкх дуне т1а,\nКхо ма делахь\nБ1ех ма елахь\nБаь т1а дуккха зизаш даг1ар\nДелаш, маьлхе къегаш.\nГонахь хьежаш со а воаг1ар,\nЛорлуш лувзаш когаш.\nЗиртилг миссел новкъа дацар\nЗизай сийрда вахар.\nЦхьанне царна 1откъам бицар,\nБарт болаш уж дахар.\nБакъда, ца ховш ког т1алайза\nЦарех ца1 аз м1аьддир.\nЦхьан юкъа ца зераг1 вахар\nЗизашта хатар дир.\nБехк хьаийца, човнаш ехкаш\nЗиза аз дерзадир.\nХ1аьта а, соцар гоамал, юаш т1ехкаш,\nЦун дег чу яха йисар.\nИраз уллаш хилац дежа,\nЕ ше дарга везац хьежа,\nИраз даккха деза къувсаш,\nЦа а ваг1аш хабар дувцаш.\nИз хет седкъа санна гаьна,\nЛатташ б1асаьнаш еш даьна,.\nСедкъий долча эшац ваха\nДоккха, хоза ираз лаха,\nЛел из даим вайна лалла,\nХ1аьтаъ, да из хьаго хала.\nХьинар доккха, кхетам лакха\nБеза ираз шийгахь даккха.\nИраза кад бизза меннар\nГ1озвоал фуд ца ховш шийх хиннар,\nЦигга дицлу цунна дерриг,\nГ1атте дода ираз-хьазилг.\nЦудухь, гоал ца воалаш в1алла,\nМелал ираз, боарам хиллал,\nНагахь 1а из хеце бера\nБужаргба хьа дег т1а кхера.\nНаькъ йисте хьаст а лаха,\nЦхьанне лаьрхх1а тоабаьб наха,\nЛеп хьаст раьза болаш малха,\nБезам ба цун даим баха.\nЦунна гонахь ег1ай гаьнаш,\n1и деш эг цар кхаьта г1аьнаш,\nГ1андаш гу цу хьаста йисте,\nИз моттиг - зизай б1аьсти.\nБезамца къахьийгад цига\nБоча, ц1ена кулгаш детташ,\nХиво хьогал мел йоаяьчо\nБаркал оал из хьаст тоабаьчоа.\nДоа леладер гоамлу наха,\nЦунна кхайкаю цар вий.\nНаьха багар сискал яха\nЛовчун даргдац ц1аккха сий.\nХалкъий эг1азлоно т1еххьар\nЛар ца юташ хьоргва из.\nГ1елал ловш дац сага вахар,\nЧ1оаг1а ба цун мукълен низ.\nМукъле, машар, вошал, тешам\nМассадолча халкъа эш,\nТ1ерабаьнна т1ема кхерам,\nДахаргхиларах вай теш.\nКъоано попа гаьна\nТара хийтар сона,\nВар из б1араваьнна,\nВар из букарвийрза,\nДарцо, ду1о мийрца,\nКъаьна попа санна.\nСома хи харбенна,\nГонахь гаьнаш яьнна -\nДоккха беркат даьнна,\nЛатт из къаьна попа,\nКурра кхоабаш корта.\nЦун тара ва къоано.\nВиаь вале а хано,\nШортта я цун т1ехье -\nЭхь ца кхоабе...\nДар а доацар дувце,\nШоайла эхь ца кхоабе,\nГ1ерте д1а-хьа боабе;\nГ1алаташ а лехаш,\nХуле в1ашка 1ехаш,\nДуне даац шинне,\nТол цар гоамал-синнел;\nНиз бисац барт тоабе,\nСийрда безам хьоабе.\nМел цар денна дохьаж,\nЦхьана бахаргбац уж...\nЦхьанне сабар дарца,\nБ1айха безам хьалкхув,\nЦ1енче, дезал хьахул,\nХьадоал доккха беркат.\nДезал - халкъий дакъа,\nДаьхенна боал накъа.\nМа даькъаза ба б1еха мотт,\nХьаг1аца бала г1ерташ котт,\nВахара вол 1а гучайоах;\nБакъдар, харцдеш, 1аьрждеш\nТопо-тепчо ца1 мара ца вувч,\nХалоно-хатаро юкъ мара ца ювча,\nХьа аьлдитто ийс вув, ва б1еха мотт,\nСийдар б1ехве, вожаве, хьо, ч1оаг1а отт.\nГ1ожал хьалхьоайийя корзаг1боах 1а дукха,\nХьа низ кхоач, дорх 1оайий, вонца декха.\n1а 1обаяьчох массехк ноахал кхард,\nБух боацача ахка г1ойла вий яха хьа лард.\nЦхьанна а мегарволча сага хьо тайна бац,\nЭхь доацача кхалсага мара хьо хургбац.\nШе ма1а волчоа в1алла тоам бац\nХьалхьеде д1аьхача меттай шийла дарц.\nПхьиле-къонгий 1абизбика Амира уйлаяздара кхоллам бовзаш ба вай г1алг1ай мехка алапязданчa юкъе ший моттиг д1алоацаш хиларца.\nГ1алг1ай дог-уйла, оамалаш хьахьокхаш, сий лоаттаду наькъаш хьехаш, денал, къонахчал, сага ц1енал хестаеш, доастамал, к1езигал, хьаг1, кхыйола во оамалаш 1оте1аеш, бегйоахаш, эздела, сийна боарам лаккха айбеш, г1улакхаца, безаме хилара т1ахьехаш ба уйлаяздархочоа кхоллам. Чулоацам байбеш дола дешаш юкъе ца дуташ, литтача санна уж ц1ендеш язъяь я цун дукхаг1а йола уйлаяздараш. Къаьга сурт кхоллаш а, шоай ма1ан-чулоацам к1оарга болаш а я уж. Г1артамаш ца йоалаеш цхьа байт язъяьяц Амира, гартама хиларо а хозъю уж.\n1абизбика Амир ваьв 1938 шера, моажола бетта шоллаг1ча дийнахьа Пхьиле-къонгий-Юрта. Цхьа-бакъда, ший даьца-наьнаца, тайпаннеи, къаманнеи юкъе, хьамсарча мехка хьалкхелла ираз хиннадац уйлаяздархоча. Пхьи шу даьнна мара хиннавац из, дерригача г1алг1ай къаманца, моастаг1а а ваь Даьй-мехках къоаставеча хана. Дукха халонаш лайнай цо ший къаманца,доаккхий хатараш б1аргадайнад. Каьзахсте, Къoстанакxa доккхадакъа чуйоаг1аш хиннача Федоровски районерча Бановка яхача юрта кхелхай Пхьиле Амира локкхаг1а йола йиша — Калипат, цунна т1еххьа, дукха ца говш д1аяний нана а. 1943 шера веннав да.\nДаьсса б1ар мо хьо ма хила,\n1оаде хьаькъал, хозъе уйла.\nКъехка ваг1ац аьхки малхах,\nДаим лорале воча нахах.\nД1а ма тетта ц1аккъа дешар,\n1алашде кхетама эшар.\nХьаькъал мел дар т1акхув зама,\nСердал боадонна я гоама.\nБертаца дах Даьхен халкъаш -\nХало, оатто нийса екъаш.\nХьо халкъашца дакъа хила,\nДоккха хьинар, ц1ена уйла\nДаиман а царна теле,\nВоккхийвергва хьо хьай кхело.\nХи чу вахар т1оадаву,\nХоттал вежар б1ехаву.\nКъоал дер т1еххьар гучавоал,\nНаха хьалха хурдийвоал.\nХьинар долчоа т1адус доал -\nБаха безаш хала боал.\nЭшаву моастаг1 денало,\nК1ант тувлаву хозало.\nВай 1ехаду вахаро,\nДаим ираз лехаро.\nИраз, мел эш карадаг1ац,\nРузкъа дезар тийна ваг1ац.\nЦо йорт етта бахьан лех,\nСийдоаккх, е т1адахь цо эхь.\nКъаьнача жерочо санна\nШовлакъ т1а а кхувлаш,\nБ1аргий са дайначоа санна\nДуне 1аьрждеш боад боллаш,\nБезамо сатем боабаьр санна\nНаькъа водар а готтавеш,\nСел 1аьржа, айх1аза йолаш\nТ1аера бийса безаме йоацаш.\n... Нускала кийчдаь ц1а санна\nДеррига дуне хоздеш,\nКхехка болат санна\nДуненах б1аргтоха, аьнна,\nУйче т1а яьнна йо1 таръеш,\nМалх хьалбаьлар сийрдабаьнна,\nСо а наькъа т1а ваьлар, г1озваьнна...\nСа ца гу чоа хеталу:\nЦкъа вай Дуне б1аргадайча,\nСигле, лаьтта миштад хайча\nВохаргвоацаш санна, кхалха аьлча.\nБ1аргий садовш латтачоа,\nИз бахьан сахьувзачоа,\nДуне гургдоацача даьлча,\nТолаш хет-кха ше кххелхача.\nСелла ч1оаг1а деза дуне,\nЦудухь лех саго ший г1ойле,\nШий ло1амца дитац цхьанне,\nБезам баа кхелла дуне.\nМодж къердац наха\nЦкъа, тхоай юрта, ц1енъюхе тхо даг1ар.\nК1айча юх1ара можло воаг1ар.\nСихха г1айтта цунна д1ат1адаха,\nХаттараш деш, ч1оаг1а сий дир оаха.\nКхоннаг1а цхьаькха гучаваьлар къоано,\nГ1аттанзар цун сий де цхьаккха къонах.\nТхоах цхьанне аьлар: "Модж я цун й1аьха,\nДог да 1аьржа, хьабена никъ ба б1еха..."\nМодж й1аьха, к1ай хилар кхерац наха,\nСага сийле, г1улакхаш дус нахаца даха.\nБ1арий гаьна т1а,\nДаьсса б1ар мо\nЦ1аккха хургвац со,\nУйла, безам луш,\nВола ка ца луш,\nВахаргва са мел доаха.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - МаIарш хедийначул тIаьхьа хи хьакхар дика ду аларехь стенна тIетевжина Iеламнах?\nВот здесь http://dinulislam.org/xattar/xattar_c1ano_ma1arsh_xihakxar.htm у тебя тема есть и там написано:\nIеламнаха аьлла цу хьокъехь: "МаIарш хедийначул тIаьхьа пIелгийн буьхьигаш дIадилар суннат ду". "МаIарш хедийначул тIаьхьа пIелгийн буьхьигашна хи хьакхар дика ду, цIано кхочушхилийтархьама".\nСуна хаа лаьара цера далиль муьлханиг ду? То есть на что они опираются в этом? На какие хадисы и тексты?\nАллахIа аьтту бойла хьа!\nБисмиллахIиррохьманиррохьим. АлхьамдулиллахI, вассолату вассаламу Iала росулиллахI.\nДела реза хуьлда хьуна! АллахIа аьтту бойла хьан а, массо бусалба нехан а!\nIеламнаха иза суннат ду аларан бахьана а, уьш цу дашехь тIетевжаш долу далил а Бусалба дино юкъарчу чулацамехь массо агIор шега кхойкхуш а долуш, дика лоруш а долуш, мелехь а долуш долу хIума ду, оцу шолгIачу дашехь хьахийна а ду иза, «цIано кхочушхилийтархьама» аьлла. Хууш ма-хиллара, дегIаца а, бедарца а цIена лелар а, массо хIуманна тIехь цIано латтош хилар а Бусалба динна дезаш а, цо лохуш а долу хIума ду, вай цунна масалш далийча уьш вуно дукха а хир ду, ткъа «цIано йар ийманан ах дакъа ду». МаIарш хедийначул тIаьхьа хи хьакхар оцу дикчу хIуманна юкъадогIуш ду, оцу Iалашонца цхьаьна догIуш а ду. Иза иштта хилар алсам довзуьйту вайна кхидIа вай дуьйцур долчо.\nМаIарш бухахь гуллой лаьтташ цIанйан еза хIуманаш хуьлу, куьйгашца беш болчу балхе хьаьжжина, масала беш а, божул а, керт а лелочеран латта хуьлу, машенаш туоечеран мазот хуьлу, кир-басар дечеран кир-басар хуьлу, иштта кхидIа а. МаIарш хедоле хьалха дIа ца цIанйало и меттиг, йа чIогIа хала хуьлу цIанйа. Ткъа хууш ма-хиллара, ламаз оьцучу хенахь йилар важиб долчу меженашна массо метте хи кхача дезаш ду. Цундела цхьаболчу Iеламнаха, оцу маIарш бухахь гуллуш йолу и хIума дIа а яьккхина, цу метте хи ца кхачийтича ламаз эцар нийса ца хуьлу. Кхечу Iеламнаха нийса хуьлу аьлла, хIунда аьлча и меттиг дIацIанйа чIогIа хала хуьлу дела, ткъа шариIато и санна ларвала а, лело а хала долу хIума могуьйтуш ду, атта деш ду, цундела нийса хила догIу и ламаз эцар. Иштта цу балхе вай хьевсича кхета вай, вайн махкахь цхьаболчу наха чIогIа чIагIдина хIунда леладо маIарш хедийначул тIаьхьа хи хьакхар.\nТIаьххьара билгалдан деза, дуккха долчу адамашна юкъахь дуккха йолчу хенашкахь дуккха хIуманаш лелаш а, карладуьйлуш а хилар. Ткъа оцу хIора хIуманна ша-ша доккхуш деана айат дац, йа хьадис а дац. Айаташ а, хьадисаш а дагардан даьхча, дагар далур долуш ду, ткъа адамашна юкъахь лелаш долу хIуманаш а, тIеIитталуш долу хIуманаш а, карладуьйлуш долу хIуманаш а вуно дукха ду, дагар дина ве́ра воцуш. Цундела, айаташа а, хьадисаша а юкъара бакъонаш а, юкъарчу чулацамехь долу маьIнеш а гайтина, оцу бакъонашна а, маьIнешна а тIе а тевжаш Iеламнаха хьукманаш до́ху, дахарехь тайп-тайпана нислуш долчу хIуманашна. Хьуна жимма иза кхетаме хилийта масалш далор ду вай шина Iилманца – ФикъхIан баххаш (Усулул-фикъхI) цIе йолчу Iилманца а, ФикъхIан бакъонаш (ал-КъаваIидул-фикъхIиййахI) цIе йолчу Iилманца а. Доьххьарлерачу Iилманехь Къуръан а, Суннат а, ИджмаI а доцург кхин а масийтта бух бу, далил лоруш болуш, хьукм даккхарехь тIетевжийла лара а мегар долуш, церах бу масала «дустар, тардар, дIатохар» (къийас), «хецна дитина пайданаш» (масолихь мурсалахI). ШолгIачу Iилманехь дуккха а фикъхIан бакъонаш ю Iеламнаха Къуръанан айатех а, Суннатера хьадисех а схьаяьхна, масала «маца хилла ца хууш долу хIума цунна уггар гергарчу хенахь хилла хуьлуьйту», «зударшца доьзна долчу гIуллакхехь коьрта бух – уьш хьарам хилар ду», «халоно атто хуьлуьйту», иштта кхидIа а. Оцу бакъонашна тIетевжина дуккха хIуманашна хьукм доккхуш ду шариIатехь, и хIора бакъо ша ма-йарра юьйцуш деана хьадис дацахь а. Ткъа и хIума шариIатан дикаллин билгалонех цхьа билгало ю, шариIат массо заманца а, меттигца а догIуш хиларан билгало ю, шариIато массо хIума чулоцуш хиларан билгало ю, цуьнан доккхалла-дозалла гойтуш йолу билгало ю.\n27.12.2010 = 21.01.1432