Ломаз-Юьртахь газ иккхина лазийначарех кхи цхьаъ велла\nГезгмашин-бутт 01, 2017\nКху беттан 16-чу дийнахь яго газ иккхина, виъ жима стаг кIожам беш вагийна, боккха бохам нисбеллера Теркйист кIоштан Ломаз - юьртахь. Оьрсийчохь уггаре а ду бохучу Лахарчу Новгород гIалин дарбанан цIийне кхачийначу лазархой цхьаъ Мисарбиев Мовсар дIакхелхинера кхо де хьалха.\nИ эккхар нисделла ши кIира кхочуш, кху Гезгамашин беттан 1-чу дийнахь кхин кхетамчу ца вогIуш, дIаваьлла шолгIа дархо а - Шаипов Рамзанан кIант. Новгородера Москох а кхачийна, цуьнан дакъа Нохчийчу схьадан гIайгIа беш бу ШаиповгIар.\nЮххерчу гергарчара дийцарехь, хьалхо велла МисарбиевгIеран кIант а цIа валош а, хIинца хIара цIа вало кема лоцуш а, шайн ницкъ кхочучу барамехь дакъалоцуш жигара хьийзина цигашхула беха вайнехан векалш.


Алибеков, Сайд-Ахмед — Википеди\nСайд-Ахмед (Саид Ахмедович) Алибеков\nСоьлжа-ГӀала, Нохчичоь, Терски область, Российн импери\nРосси Росси → ССРС ССРС\n2-гӀа Белорусин фронтан\n95-гӀа гӀашлойн Лакхара Днепран ЦӀен байракхан дивизин\n13-гӀа къаьстина талламан взвод\nСайд-Ахме́д (Саид Ахмедович) Алибе́ков (1910 шо, Соьлжа-ГӀала, Нохчичоь, Терски область, Российн импери — ?) — Гуьмсен милицин зуламан толлийлин хьаьким, гвардин лакхара лейтенант, 2-гӀа Белорусин фронтан 50-гӀа армин 95-гӀа гӀашлойн Лакхара Днепран ЦӀен байракхан дивизин 13-гӀа къаьстина талламан взводан командир.\nАлибеков вара Гуьмсехь зуламан толлийлан хьаьким. Цо бехк боцуш тоьпаш тухуш кхел йина стаг вадитир. Цун дела Алибековн 10 шо хан туьхуьр.\n1942 шарахь иза вара шен лаамца тӀамтӀе хаьжина гӀудан роте. ТӀом дика бар бахьнехь цун тӀера лаьцна хилар дӀадайира. Иза кхоьчу бӀахьойн декъе веккхира.\nАлибеков Сайд-Ахмедан елла орденаш:\nДаймехкан тӀеман орден 2 даржан — 1943 шеран 15 октябрь; (орден № 32277)\nГӀарваларан орден 3 даржан — 1943 шеран 21 декабрь;\nЦӀен Седан орден — 1944 шеран 23 январь;\nЦӀен Байракхан орден — 1944 шеран 8 март;\nЦӀен Байракхан орден — 1944 шеран 30 октябрь.\nЦунна елла эскаран званиш:\nлахара лейтенант — 1944 шеран 13 февраль;\nлейтенант — 1944 шеран 2 апрель;\nлакхара лейтенант — 1944 шеран 7 ноябрь.\nЦуьнан совгӀатан кехатан тӀехь яздина дара:\n… ша талларан взводан хьаьким ма-хӀоттийна цо масале дӀахӀоттийра 222-гӀа гӀашлойн полкан талларан болх. Цуьнан куьйгаллийца 1943 шарахь лаьцан цхьаъ обер-лейтенант. 1943 шеран 23-24-гӀа ноябрин буйьсанна лаьцна шозлугӀа немцойн унтер-эпсар. 1943 шеран 17-18 декабрин буьйсанна юха а лаьцна мостагӀан унтер-эпсар. 1944 шеран 4-5 февралин буьйсанна лаьцна мостагӀан обер-ефрейтор. ЦӀен Эскаран 23 шо кхочу буьйсанна 1944 шеран 22-23 февралехь лахара лейтенант шен взводаца мостагӀан декъе серан дуьхьаллонахул чекхваьлла цигахь болчу немцан тӀелетира. Оцу латарехь цара хӀаллаквира 15 салти а, пулемёт шен расчётца а, салти чохь болу блиндаж а. Иштта цара лецира унтер-эпсар. МостагӀас чӀогӀа герз тӀедаьтта долийра. ТӀаккха Алибековс шен накъостий дӀа а бахийтина тӀаьхьабевлла немцойн дуьхьало йира. ТӀедиллар сий а ца дойуш кхочуш динера.\nИза шозза хьалхатеттира Советски Союзан Турпалан цӀе яларна. Амма шозза а иза къобал ца вир. 1945 шеран 13 июнехь иза дивизин могӀаман юкъара дӀавеккхира иза 1944 шеран 31 декабрехь отпускера схьацавар бахьнехь. Цул тӀаьхьа цунах лаьцна хӀума хууш дац.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Алибеков,_Сайд-Ахмед&oldid=2614100»\nБинарш 1910 шарахь\nГӀарваларан Орден елла нах\nЦӀен Седан орден елла нах\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2018, 15 апрель, 11:47.


Кхаарин буса Дагестанан куьйгалхочун декхарш кхочушден Меликов Сергей – коронавирус гучуяьлла цуьнца - ХIинжа-ГIаларчу дарбан хIусамера Москва вигина Дагестанерчу а, Москварчу а лоьрийн консилиум хиллачул тIаьхьа.\nМехкан куьйгалхочун пресс-векало Гаджибалаев Низамис "Кавказ.Реалиига" бинчу хаамца, могашаллин хьал гIеххьачу барамехь ду Меликовн. Цо дийцарехь, дистанционан кепехь шен болх дIакхоьхьуш ву мехкан куьйгалхо.\nДашестанехь 19 20о сов стаг ву коронавирус кхетта. Официалан статистико гайтарехь, уьнах велла махкахь 968 вахархо.\nОьрсийчохь кхушара коронавирусах велла ларало 74 866 пациент. И терахь шозза гергга лакхара ду официалехь довзуьйтучул. Довзийтина и хьал "Медиазона" ресурсо, Могашаллин министраллерчу информацин центрна (ИЦК) тIе а тевжаш.


«Аэрофлотан» кеманаш кху шарахь Европе лела дуьйлалур ду аьлла, дегайовхо ю\nКарарчу шарахь дуьненаюкъарчу пачхьалкхашка кеманаш гIуьттур ду аьлла, дегайовхо хиларкъадийна "Аэрофлотан" инарла директоро Савельев Виталийс. Евробертан мехкаша дуьхьало йо Оьрсийчу дозанаш даста, пачхьалкхехь коронавирусан тесташа дукха нах цомгаш хилвр къаосторца доьзна.\n"Россия 24" телеканалан эфирехь, кеманаш лелар ду аьлла, ладоьгIийла юй, шега хаьттича: "Ю дера. Цкъачунна Евробератн дукхахйолчу пачхьалкхаша чу ца дуьту вай. Шина кIиранчохь Евроберто луьстур ду хьал, цундела дегайовхо юьсу", - аьлла, жоп делла Савельевс.\nКарарчу беттахь Оьрсийчуьра кеманаш лелар долийна Туркойчу, Танзане, Британи, Швейцари.\nОьрсийчоьнан бахархой хIинцале а кеманашна билеташ а оьцуш, отелаш лоьцуш, Керла шо Европехь дазда кечлуш бу. Дукхахболчара хоржу Таиланд, цигара дозанаш маца достур ду хууш доцушшехь.\nКоронавирусан эпидемина тIехула Евроберто Зазадокху-бутт юккъе баьллачу хенахь дозанаш дIакъевлира. Товбеца-беттан 1-чу дийнера дуьйна шен-шен муьрехь схьаделла долор ду дозанаш аьлла, дIахьедира цхьа могIа пачхьалкхаша.


Мултимедиа, Лахьан-бутт 27, 2018\nШинари-де 27 Лахьан-бутт 2018\nЛахьан-бутт 25, 2018\nКерлачу хIусамашкахь атта доцу дахар\nДаим хатт лаьтта некъаш, доцу хи, тоькаца хьоьгу бала - ишта ду-кх керлачу гIишлошчуьра дахар. Коьртачу шахьарера ара а валале, Бишкекан йистошкахь лаьтта ишта сурт. Iа тIедеачхьана кхи тIе а чолхе даьлла бахархойн дахар.\nЛахьан-бутт 23, 2018\nКIира: Кадыров Рамзан а, Нохчийчуьра хьал а\nЦкъа а цадаьлларг даьлла кху кIиранах Кадыров Рамзанера. Цо наггахь болу Нохчийчуьра хилам а ца буьтура социалан машанашкахь хьахоза, цуьнан мах хадоза. Амма официалехь дош а ца хазийна ерриг а Оьрсийчоьно юьйцучу Соьлж-ГIаларчу тIаьххьарчу терактах лаьцна. ХIу ду-те иза?\nБеран орцадаккхар, бертаваха гIоьртина Царнаев, проблеме Путин\nСоветан пачхьалкхо хьалакхиина овхIанхо эккхош ву Оьрсийчоьно\nЯсин Гулам СаIид ОвхIанистанера Советан пачхьалкхе валийра цуьнан 11 шо долуш, кхидолчу бойшца а, баккхийчу хаькамийн, инарлийн берашца а цхьаьна. Даймахканна юьстах 30 шо даьккхинчу Ясинна бицбелла хьесап ду шен ненан мотт, хала ду цунна къаста ша воьллачу Оьрсийчоьнах.\nДоза доькъу юрт ДаьттагIа\nСуицид яр, ДаьттагIа ца вахийтар, Мисарара ларде кост\nКоронавирус дукха ехий можан тIехь, маж яьшначу юьхь тIехь ехачул а?\nКоронавирусах лардала хIун до аш?\nТуьтмӀаьжиг лелайо 7 %\nЦа воьду дуккха а адамаш гуллочу меттигашка 17 %\nСаьрамсекх а, хьонка а буу 3 %\nЛамазаш а, доIанаш а до 47 %\nХIумма а ца до, ша хирг хир ду цунах 13 %\nХIумма а ца до, цхьа а коронавирус яц 13 %\nКадыровга бехкбаьккхина, курорташ дIакъевлина, Тумгоев хьийзаво\nIеламчашка гIодоьху аьккхаша\nДаIишхочунна кхел яр, полисхочух латар, Covid-I9-х фейкаш ехкар, кеманаш совцор\nМел дукха еха вирус?\nУнах ларбала гIерта нохчий а, тIеман къизаллин мах, зудчунна тIехь лелийна къизалла а\nУьнал кхерамениг - депортаци


"Миграцин кризис" ю марсайолуш\nЗазадоккху-бутт 03, 2016\nШемара мухIажир Австрехь, 2016\nХаддаза Европе схьаоьхучу мухIажарийн хаттаро кхидIа а йоькъуш лаьтта Европа.\nНагахь санна Германин канцлер мухIажарш Малхбузерчу пачхьалкхашлахь бекъа безарна тIехь лаьтташ елахь, цхьа могIа кхечу пачхьалкхаш иза къобал ца деш, шайн дозанашкахь пенош дуттуш, мухIажаршна дуьхьало ен дагахь чIагIлуш ю.\nИшттачех ю Австри а, Венгри а, Чехи а, Полша а. Иштта кIира хьалха Австрин урхалло бинчу тIеIаткъамца, Македонино сацийра шайн махкахула Грецера богIу мухIажарш тIехбийлар.\nЦу Iалашонца цу пачхьалкхено дозанехь пен а боьттина, контролан посташ а хIиттийна, некъ бихкира дела денна бIеннашкахь дозане кхочучу мигранташна.\nГрецин, Македонин дозанехь Iуьллучу желтойн Идомени цIе йолчу юьртахь карарчу хенахь гулвеллачу масех эзар мухIажаран хьал кхин ца лалучу кепара чолхе ду. Шело а, мацалла а лан деза Iаьнан уггаре а шийлачу муьрехь, карахь кегийра бераш а долуш, тIамах я харцонехь, я къеллах бевдда, Европехь гIолехьа дахар лаха арабевллачу церан.\nИ хало Iаьткъинчу мухIажарш масех де хьалха, чиллан беттан 29-чохь, шайн ницкъашца доза харца а дина, Македоне дехьа лелха гIоьртира, амма македонскойн полицино бIаьргах хи доуьйтучу газца юхатуьйхира мигрантийн гIаттам.\nИдомени юьртахь мухIажаршна Iуналла дечу „Лоьраш доза доцуш“ гIодаран юкъараллин векало Ригас Антониса Дойче Велле агенталле дийцарехь, и чолхе хьал кхин дIа а маьттазчу дер долуш ду, сахьт дац мухIажаршна юккъехь девнаш а, цIий Iанарш а хила, хIунда аьлча кIиранашкахь эрна арахь а я четарш чохь хан йоккхучу нахалахь оьгIазло а IаьIаш хиларна.\nАмма гIодаран юкъараллин мохьбеттар ца хезаш санна дуьту дукхахйолчу Евробертана юккъерчу пачхьалкхаш, цара, хетарехь, сатуьйсу, шайна ла ца даллал хала хьелаш кхоьллича, мухIажарш цкъа мацца а совтIех гIелбелла, шаьш схьабаьхкинчу Шема я Иракъе я ОвхIане юхагIур хиларе.\nАмма и нах, Евроберто хIуъу дахь а, иштта цу кепара юхабоьрзалур бац аьлла тешна ю Австрерчу „Флюхтлинге Вилкоммен“, аьлча а, „МухIажарш, маьрша догIийла“ цIе йолчу гIодаран юкъараллин белхахо Шустер Петра.\nЦо дийцарехь, Европера урхаллаш кхета еза, мигранташ тIедогIучу шерашкахь кхин а алсамох Малхбузен агIор схьаоьхур хиларх, цундела уьш эрна юхатоха гIертачул и нах хьекъалца а, пайденца а тIеэца а, царех Евробертана беркате хин болу бахархой бан а хьажа еза и урхаллаш.\nШустер: „Цу хьолехь дан йиш ерг а, дича нийса хир дерг - иза цу нахана церан новкъахь гIодар ду, царна цхьа керла хиндерг Iалаш а деш. Евробарт юх-юха а кхета ца туьку, адамаш гергарчу хенахь схьаоьхучура соцур ца хиларх, хIунда аьлча церан кхин дийна бисса шансаш яц. И хIума цара тIе ца оьцуш, иза факт хиларх кхета ца лаьа царна“.\nШозлагIа дуьненан тIом дIабаьлча дуьйна цхьа шен гуманитаран принципаш йазйина юьйцуш, ткъа масех шо хьалха ур-атталла шен гуманитаран принципаш бахьана долуш Машаран Нобелан совгIат кисана диллина йолу Евробарт мухIжаршна Малхбузе муха къахьйийра яра-те, и мисканаш муха къахкор бара-те бохуш вовшашлахь девне юьйлучу юкъана, кицанахь ма-аллара, шиннан дов даьлча самукъадолучу кхозлагIчу ролехь нисйелла Оьрсийчоь а, Шеман куьйгалхо а Асад Башар а.\nИза билгалдаьккхира хьастагIа НАТО тIеман альянсан коьртачу буьйранчас, инарло Бридлав Филипа а. Цо дIахьедира, Оьрсийчоьной, Шемин куьйгаллой тIамах уьдучу мискачу нехан баланах Малхбаленна дуьхьалхIоттаден герз дина аьлла. Кремлой, диктаторо Асад Башарий махкахь латточу тIеман Iазапах уьдуш, Европе гIерта бIеннаш эзарнашкахь шемахой, ткъа уьш таро елахь а, яцахь а тIеэца декхаре южу Европа.\nЦу юкъана, Германерчу экономикан инсттитутан директоро Хютер Михаэло дIахьедар дина, Европерчу экономикана хи санна оьшуш ду керла белхан куьйгаш, цундела мигрантех Малхбузехь бала боккха пайда бу, аьлла. 20I2-чу шарера 20I5-чу шаре кхаччалца Германехь фабрикашкарчу а, заводашкарчу а белхашкахь къахьоьгучу кхечу мехкашкара тIебаьхкинчу нехан терахь 22 процентана совдаьлла, ткъа могашаллин секторехь 34 процентана лакхдаьлла, элира цо.\nИ белхахой ца хиллехь карарчу хенахь Германехь немцойн экономикана цу шина декъехь I00 эзар герга говзанчаш боцуш еса лаьтташ белхан меттигаш хир яра аьлла билгал а доккхуш.


Хьехархочун никъ — Сердало\nСаг хIамангахьа совволаш а воацаш а хул. ХIара сага ше-ший ба, дунен чу воагIаш бена никъ. Цхьаволчо атта дуъ дуне, хIаьта кхыволчоа халагIа хул из, кхытайпара из дегIараш а хул е атта а доацаш е хала а доацаш. Цхьацца хIамангахьа говзал йолаш, ше дунен чу бена никъ бизза чакхбаккха ловш къахьегаш хул хьаьнала бахаш бола, наха дикаш деш бола нах.\nУкх дунен тIара хьал нийсача оагIорахьа дерзаргдолаш, адам паргIатеи, аттеи, цIенеи дахаргдолаш къахьегачарех ба хьехархой. Цар дIабеннача кхетамга, е деннача хьаькъалга хьежжа хул сага дунен чура вахар. Бакъда, хьехархочо шийна могар дирах хIама ца хулаш, харцача наькъ тIа бувлараш а нийслу дешархошта юкъе. ХIаьта а царца хьарам боацаш, царна шоашта мога хьехар деш царех нах бе гIерташ царца къахьегаш хул хьехархой.\nСона бовзаш а шоана бовзаш а ба дукха эзди хьехархой. ХIаьта сона бовзарех я Сурхо тIарча номер 1 йолча школе математика хьехаш болх беш йола Даканаькъан Лида. ДIахо цох дувцаргда аз шоана. Мел хала хиларах, дог ца эккхаш шийна могача тайпара къахьегаш хьайоагIаш я Хаважа Лида.\nЛида яьй 1957 шера сентябрь бетта 6 дийнахьа, Алма-Ате. Керда яьча йиIиг 10 ди мара даланза хиннай ший дай цIабаьхкача хана. Из ха ювцаш шийна дийцараш дагаухаш йоах Лидас: «Итт ди даьнна йиIиг яр йоах со Казахстанера цIадаьхкача хана. Ираз долаш саг хиннай со дунен чу ена дукха ха ялале сай мехка кхетарах. Дала ишта нийсдаь хиннад из».\nЛидай да Баркинхой Хаваж гIалгIай Сибаре Iобигалехьа ТIой-Юрта ваьха а цигара Iовига а ва. ХIаьта бокъо а яьнна нах шоай мехка цIааха болабелча ше ваьхача шй юрта цIавоагIа из. Цига вахаш дукха ха ялале Наьсаре ваха дIавода из. Коъ йиIиги I кIаьнки хиннад Хаважа.\nНаьсаре баха уж дIабахачул тIехьагIа цигарча номер 2 йолча школе деша йода Лида 1963 шера. ЗIамига йолча хана денз хIаман кайоалаш шийх тийша дитар дизза кхоачашдеш дика дешарца цIихеза хиннай йиIиг. Цунга хьежжа школерча юкъарча балхашка, гIулакхашка дакъалоацаш а хиннад цо.\nДика дешаш 10 класса яьккхачул тIехьагIа цу ше чакхъяьккхача школе балха йода Лида. Бакъда кхы ха ца йоаеш Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен Университета физико-матиматически факультете деша йода из I974 шера, говзал математика а херже. Заочни отделене дешаш 6 шера ший дешар чакхдоаккх йоIо. ХIаьта деша ягIаше школе математика хьехаш хул из. Цул совгIа, ши шу массаза дала ший балха говзал лакхъеш къахьегаш хьайоагIаш я из.\nМугIарерча кхалнаьха санна Лидай вахаре а ше яхаш йола моттиг хувца езаш ха йоагIа. 1983 шера из маьре йода Сурхо тIарча Даканаькъанга. Маьре ма яхханге а ший мараца Красноярске яха дIайода Хаважа Лида. Цига математика, физика предметаш хьехаш балха арайоал из. Цул совгIа, хьинар хьисап долаш, тIах аьнна кадай саг хиларах пионер-вожатый ю цох школа кулгалхочо.\n«Юххьанца Красноярске тхо даха дIадахача хана сагота хетар сона, бакъда, дукха ха ялале дIаIемар со цу моттигага. Сай предметаш хьехаш а, пионер-вожатый йолаш а хиларах алапи лакха дар са. Дукха ха ялале цига дIа а Iема из болх дукхабезабелар сона, хIаьта а цIенгахьа сатоссар», — йоах хьехархочо ший къона шераш дагаухаш.\nЦига болх беш 3 шу даьнначул тIехьагIа юха гIалгIай мехка ший маьр-цIай болча Сурхо тIа цIайоагIа Лида. ЦIайоагIаше кхы ха ца йоаеш балха арайоал из Сурхо тIарча номер 1 йолча школе. Юхьанца школе дешара даькъе завуч йолаш болх бу цо, 2-3 шера из болх бича математика, алгебра хьехаш хул из.\nБерашта хьехаш Лидас болх бу 45 шу да. ХIаьта а кIаьд ца луш шийна ма могга гIалгIашта юкъе эзди матиматикаш кхебеш къахьегаш я из. Иззал болх беш кIаьдъеннайий хьо аьнна аз хьаттача йоах Лидас: «Аз дIабенна хьехам, Iилма бахьан долаш цхьа саг нийсача новкъа воале сона боккха ловца, гIадъяхар да из. Соца деша баьгIача са дешархоех дукхаш тахан мохк тоабеча, къаман хьал меттаоттадеш болчарех ба. ТIаккха уж мо бола нах сай дешархоех хьалъовтташ хилча, мишта аргда аз кIаьдлу со, аьнна. Са-м чIоагIа сакъердалу сай балхаца».\nТаханарча дийнахьа Хаважа Лида алгебраи, геометрияи хьехаш я берашта. Ший дешархошй чIоагIа дукха беза цунна, царна из а еза ишта дукха.\n«Цкъа даьнна гIалат шозлагIа далийтача ца мегийташ а, цIагIара болх ца бича из хьабилцца тIера ца йоалаш а шиш болаш саг я Лида Хаважевна, хIаьта а тхона дукха ез из кIаьдеи, бегаш кхетабеши саг хиларах. Тхоца елаяла а, елха а, сакъердам баа а ховш саг я из. Дошо хьехархо ма йий», — йоах 10 классе леша ягIача школа дешархочо Хьавас.\nБерашта мишта хьеха деза, аьнна аз шийна хьалхашка оттадаьча хаттара жоп луш йоах Хьехархочо:\n«Дешара министерствос оттаяь план ма йий тха йизза кхоачашъе езаш, хIаьта из кхоачашъярал совгIа берашца къахьега деза. Цхьавар хала кхеташ хул уроках, шоллагIвар атта кхеташ хул. Цхьабола дешархой-м геттара оамала хала болаш хул. Цу хIаранеца ше-ший тайпара тIавахар долаш хила деза хьехама балхаш. Цудухьа геттара кIалтIаваьнна ца кхеташ, е аьрдагIа волаш харцахьа лелаш бер хуле цох бехк баккха а из човхаве а везаш нийслу. АьрдагIчоа хьехар а деш, харцавар нийса а веш, халавар аттача а воаккхаш иштта уж кхетабеш, мел хала дале къаьст-къаьста царца къа а хьегаш хьабе беза болх. Нагахьа бераша оапаш бувце могийтац аз, бехк боаккх аз цун эхь хетаргдолаш, хIана аьлча, оапаш бувцача сагах лерттIа саг хургвац цо дийна йоаккхача хана. «Оапаш – харцон кIийле», яхаш ма дий. Iалаьлай ма хоза кIаьнк ва-кх хьо, хьога ма тац-кх Iа даьр. Тхо-м хьо зувш, хьох садоаллаш ма хиннадарий, хьайх дог эккхийтар Iа, аьле бехк баькхе е эше хьаьсте болх бу аз берашца».\nШколе болх беш йолча укх 45 шера ший балха тIа хьинаре къахьегарах, Iаьдало могаеш енна дукха грамоташ майдалгаш я Хаважа Лидай. Школерча берел совгIа ше даь 4 бер кхедаьд Лидас эзди – 3 йоIи, 1 кIаьнки. Уж беригаш лакхера дешар дийша ба, мехкари берригаш маьре а баха шоашта бахаш ба.\nШе массаза хьийга, уйла хинна хIама вIаштIехьадаьннад Лидай – Даьла параз дIадала Макка яха хьажо хиннай цох. Дала къоабала долда цун хьажол. ЦIена уйлаш а йолаш школерча наха езарал совгIа юртарча наха а дукхаезаш, шийх дика цIийоаккхийташ хьаьнала саг я Даканаькъан Лида. Ираз долаш яхийла из, шийна безарашца цхьана.\n← Iеха ма далийталаш шоай бераш\nДОШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ СТАНЕТ ДОСТУПНЫМ


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Крабовый палочкаш яа мегий бусалбашна? Коьрта агIо\nАссаламу Iалайкум! Крабовый палочкаш яа мегий бусалбашна?\nНагахь санна «крабовый палочкаш»\nкхузахь а ма-йийццара елахь, уьш кечйеш царна тIедеттачу молханаша зен деш а дацахь…\nКра́баш яа магар Iелам-нахана юкъахь къовсаме хIума ду, юкъарчу чулацамца аьлча хьанафий а, шафиIий а мазхIабехь мегаш дац иза, маликий а, хьанбалий а мазхIабехь мегаш ду.\nТкъа оцу «крабовый палочкаш» юкъахь кра́бийн жижиг дан а дац, иза дерриге чIе́ран жижиг ду. Бакъду, «крабовый экстракт» ю бах цара цунах тухуш, «ароматизатор» а олу цара цунах. И экстракт цхьаболчара крабийн «панцирах» йоккху боху, цхьаболчара цуьнан меттана кхи бахьанаш леладо боху. Ткъа и экстракт яккхаран некъ мел лехарх суна ца карийра, делахь а маликий а, хьанбалий мазхIабехь долчунна тIедоьгIна аьлча яа мегаш хуьлу иза а.\nТIаккха, Е120 цIе йолу бос бен молха а ду боху цара оцу «палочкех» тухуш. И молха са долчу хIуманех доккхуш ду а боху. Ткъа иза цхьаболчу Iелам-наха ца магадо, хIунда аьлча иза наджас ло́ру дела. Делахь а, хьалхалера дукхах болчу Iелам-наха, наджас йолу хIума хийца а елла, кхечу хIуманга йирзича, иза цIанйелла лору. Цу тIе а доьгIна таханлера дуккха а Iелам-наха а, фатван гуламаша а мегаш ду олу юург ларйеш, йа цунна бос беш, йа кхидолчу бахьанашна юучух тухуш долу и молханаш юкъахь долу даарш даар, уьш зене ца хилчахьана.\nАс айса юучух тохуьйтуш лелайойту уьш наггахь, делахь а йа «хIаъ», йа «хIан-хIа» аьлла кхечарна жоп дала хала ду суна, цундела, лераме йиша дехар ду хьоьга иза кхечу Iелам-стаге хаттар. Ткъа дика хуург сийлахь АллахI ву!


Iедална къурд баха а кIордийна\nЛамаст хилла дIахIоьттина даьлла Нохчийчохь, Iедална резавоцчунна тIехь мехкан дайша шайггара кхел еш. ТаIзарх ца бовлуьйту я церан гергарнаш а.\nКIира хьалха Шелковск кIоштарчу Ораз-эвларчу яхархочо Манкаева Рашияс социалан машанехь мехкан куьйгалхочуьнга Кадыров Рамзане латкъам бинера, шен бераш деша оьхучу школан директора а, хьехархоша а бераш шайн кертахь а, хIусамехь а белхаш бойтуш, дацош хиларх а, церан бакъонаш ца ларъеш хиларх а.\nДукхахболу хьехархой шайн болх хууш а бац, хIунда аьлча, цара дипломаш мах луш, эцна долу дела, яздора яхархочо.\nДика хир дара боху цо, школашкахь хьехархошка шайгга экзаменаш ялийтийча, церан хаарш зуьйш.\nДехнера Манкаевас, гIуллакх толлучу заманчохь, ша телехьожийлехь гайта а ца гойтуш, йист яккхар.\nХьем ца беш, и гIуллакх шен тергоне ийцира мехкан прокуратурано. Катоьхна бинчу талламо гайтина, яхархочо дуьйцург аьттехьа а бакъ ца хиллийла.\nЦундела, кхайкхина школе ялийначу Манкаева Рашиян чIагIонаш ян дийзира меттигерчу телеэфирехь, ша харц хиларан а, иштта декхаре йира иза хьехархошка а, ша кхи ойла а ца еш, балхана юкъахбаьхначу хьаькамашка а шена гечдар деха а.\nХууш ма-хиллара, Интернетехь Кадыров Рамзанна я цуьнан гуонна цатовриг аьлларг, и мел хьулвелла хиларх а, кара а вой, мехкан куьйгалхочун кхеле валош ву.\nЦигахь, меттигерчу телевизионийн камераш тIе а хьийсош, юьхь тIехь мел дерг охьа а доккхий, ша харцвеш, мукIарло дойту.\nМасала, иштта яра Инаева Iайшата ватсапехула "ахь лело моттаргIанаш: спортхошна, иллиалархошна ахчанаш, машенаш лестош, ахь хIиттийначу хьаькамаша белхалойн алапаш сецадеш, шу бен дац яа дезаш а" бохуш, даржийначу къамелан тIаьхьало а.\nЦхьа йоккха юьхьIаржо тIееча санна, ур-аттала, юьртарчу къаноша а коьртеш а лестош резабацарца, и дерриг гуш, Iайшат дохкоьяллера, ша и къамел дарна-м хIунда хьехадора, дуьненчу яларна а.\nИштта шен къомана хьалха юьхьIаьржа хIоттийра Кадыровга цунна товш доцу дешнаш Инстаграмехь аьлла Дикаев Адам а. Кхи а масане, масане бара уьш\nХIуммаъ харц ца хилла яздархо Крылов. Шен цхьана лачдийцартIехь яздина цо "ницкъболчунна хьалха гIорсаиз эшнарг даим ву бехке".\nИза бакъхиларан масалш бакъонашларъярхоша гучу а дозуш, дуккха а ду таханалерачу дийне кхаччалц.\nЦхьанхьа стаг дIавигина, къайлаваьккхича, Iалелай, тхан стаг Iедало бехк боцуш дIавигина олий мохь богIу, кхана-лама, суна тарделлера олий хазадо.\nШена тIехь ницкъбина, харцо лелийна олий аьрзнаш до вукхо, юха хьаьжна а валале, "хIан-хIа, со тиларчу ваханера", "суна чу жин доьссинера" олий, дов дерзадо.\nАдам писдолийна ца Iаш, кара а Iамийна.\nТIаьххьарчу шерашкахь къаьсттина луьра къийсам латтош бу Кадыровс оппозицица.\nЦо царна ца тохкуш цIераш а ца йитира "чагIалкхаш", "къоман мостагIий", "шайтIанаш"…\nБехира Гуьмса-кIоштарчу а, Закан-Юьртарчу а хьекъална эшна нах Iохкучу дарбан хIусамашкахь VIP-меттигаш билгалъйохур ю Iедална муьтIахь боцурш охьабуьйшо.\nСоветан заманахь Iедална дуьхьалболчарех Сталина а олуш хилла "къоман мостагIий", Андроповс Iедална критика йийраш психикаца проблемаш йолчу хIусамехь латтош хилла.\nХIунда тайна Кадыровна церан некъаш? ХIунда воьду иза церан ларах?\nХалкъана шена хетарг маьршша дIаалар а доьхкуш, нуьцкъаша кхечуьнан ойланна тIе а товжош, Iилманехь а, искусствехь а бодане болу хьаькамаш кIорггера Iилма долчу нахана тIехь кхел ян а хIиттош, оцу некъаша пачхьалкх кхиор яц, мелхо а хIаллакйийр ю аьлла гоьваьллачу италахойн философа Галилей Галилеос.\nЦундела уьду -те оцу махкара нах, хина буха доьдучу хIордкемана тIера уьду дехкий санна.\nВорхI бер дIадуьгур ду Шемара Нохчийчу\nКхуьуш ду уьнан дараш. 19 стаг велла дийнахь-буса Къилбаседа Кавказехь\nКадыров 5 %\nЗакаев 69 %\nЦхьа а хуьлуьйтур вацара 26 %


Кхоанара дахар хоза хургдолаш — Сердало\n220 моттиг Iалашъе лаьрхIа хьалъергйола керда берий беш хургйолча цун хьалхара кхера дIаболлаш вIашагIкхетар хилар Дошлакъий-Юрта. Из керда гIишло хьалъергйолаш я 1500 дешара моттиг йолча йоккхача школа гаьна йоацаш. Укхаза тIехьагIа хьакхувргболча кагирхошта лаьрхIа дола послание оала каьхат дIадоллача дакъа лоацаш вар ГIалгIайчен Мехкда Евкурнаькъан Юнус-Бек. Керда проект кхоачашъяра болх дIаболабеча баьхка юрта бахархой даькъала бийцар цо царна цIай долча цу гIулакхаца.\nМехкдас яхачох берий беш хургья массайола оагIо теркалъяь эшача хIамангахьа бола болх тIехдика кхоачашбаь. «Хьалъяьча юкъара инфраструктура обьекташа аьттув лургба, кхыча берий бешамашкара а школашкара а хало лохъе. Нах бахаш йола микрорайонаш а дийнлургья. АргIанцара, шоллагIча сменацара гIулакх дашхарах долча РФ паччахьа амарга хьежжа керда школаш, берий бешамаш, иштта кхы эшаш йола юкъара объекташ хьалъеш боккха болх бу вай», — аьлар Евкурнаькъан Юнус-Бека.\nЦо яхачох 12 эзар гаргга саг вахача Дошлакъий-Юрта из берий беш хьалйича шозза лохалургда берий бешамашкара аргIан гIулакх. Керда гIишло хургйолча капсула дIайоллаш цу юкъе лаьрххIа дакъа лоацаш цу юртара бераш дар.\nИштта Мехкада ваха хилар Аьлтий-Юрта хьалъеча 720 моттиг йолаш хургйолча школага хьажа. Школа хьаелла лерхI ер додаш дола шу чакхдоаллаш. Дешара учреждени хургйолча гIишлон го баьккха хьажачул тIехьагI, а цига къахьегаш болча болхлошца а подрядчикашца а къамаьл дир Мехкдас. Белгалъяьккхача ханаца товш ба объекте дIабодаш бола болх.\nКхоъ гIат йола школа шийна чу дешара корпуси, столовии, библиотекаи, спортивни цIаи чудоагIаш я. Из гIишло йотташ я, «Создание новых мест в общеобразовательных организациях Республики Ингушетия в соответствии с прогнозируемой потребностью и современными условиями обучения на 2016-2025 годы», яхача программа чу йоагIаш.\nМехкдас Баматгире Юнус-Бека яхачох, 8 эзар саг вахача цу юрта хIанз хьалйотташ латта керда школа болх бе йолаелча юрта дешара гIулакх аттача даргда. «Дукха ха яр укхаза дешара гIишлоши, берий беши эшаш йолга хоалу. Школа тIехдолча кхачамашца, эшарашца Iалашъяь хургья. Цунга хьежжа укх юртарча кхыча школашкара дешара низткъал дикка лохалургья», — аьнна белгалдир Евкурнаькъан Юнус-Бека.\nДIахо Магасе хьалъеш йолча ший тайпарча берий бешага хьожаш чакхваьлар Мехкда. Цига беррига болх кхоачашбаь чакхбаккха лерхI керда дешара шу долалуш.\nТIахьожама болх чакхбоаллаш Мехкдас моттигерча Iаьдала хьалхашка декхар оттадир, мехка дешараи Iилмани министерствоца дага а дайле май бетта 30 ди чакхдалале кхы эшашйола дешара гIишлош хьалъе аза моттигаш белгалъяха, аьнна. ХIаьта школаш хьалйотта лаьтташ кIезига хилар бахьан долаш цо аьлар, нахагара лаьтташ хьаийдергдолаш хIама де, цул совгIа ца доагIаше наха хьалийца лаьтташ дий а хьажа, аьнна.\n← АКТУАЛЬНАЯ МОНОГРАФИЯ\nОдин из трех →


Терк хьадаран кхерам лаьтта ярташкахь\nНохчийчоь --Дистина догIу Терк кху деношкахь, Teркйистt, 05Тов2013\nТеркйист, Невран кΙошт даима а лаьтта Терк хьадаран кхерама кΙел. Тахана а ду Терк дистина, гΙергΙаш. Цо шеца кест-кеста дΙахьо, херцаршка ерзадо яртийн кийсигаш\nЦхьанна дарделча санна, гIовгIане, лаьхьанах тера «шах» деш, дегнаш кхерамах дузуш догIу кху некъехь Терк.\nХIинцачул исс шо хьалха даккхий зенаш динера бахархошна карзахе дистина деъначу Терко. Уггар зенаш динчу кIоштех яра Шелковскан кIошт а, Теркйист а. Де эшначу бахархошна Iедало иттаннашкахь керла цIенош а дугIуш, къаьсттина зе алсам хиллачу яртех яра Теркйистера Iелин-юрт.\nТеркаца Iохкучу ярташна цу хенахьлера бохам карлабоккхуш беъна хIара мур а. Масех де ду, IалгIож- гаьргаш, дечигаш такхийна, гуш боцчу ницкъо чу гIалакхаш хьийзош, карзах дохуш санна, бурош хьийзош, чопа тоьхна буьрса Терк охьаоьху.\nБуьйсанна, дукха паргIат а ца долуш, адаме сема хилар доьхуш, кхайкхамаш бина маьждигашкахь. ОьгIазе догIу хи чудожаре сатуьйсуш, кест-кеста бердаца шайна-шайна билгалонаш еш хаало бахархой. Цара дийцарехь, Терк дестаран бахьана лаьмнашкахь хаддаза догIанаш эхаррий, вуно довха денош латтаррий ду.\nТерк тергалдан оьхучу наха кар-кара а оьцуш, бийцаре бо жимма а хица хилла хийцам а, хи цIеххьана карзахдаларан бахьанаш а. Цара чIагIдарца, царех цхьаъ ду, цхьа хIума-м гал а даьлла, Хирийн мехкан Мазалк-гIалина гергахь совдаьлла догIу хи цхьана хорша чухула дIадерзо йиш цахилар а. Берда йистехь ларамаза вовшахкхетта Iелин-юьртара бахархой бу бIокъажош дера догIучу Терках дуьйцуш.\nКIира гергга хан яьлла жим-жима тIе а кхеташ Терк охьаоьхуш долу. Бахтиев Iадлан ву дуьйцуш.\nБахтиев: "Селхана, кху беттан 4-чу дийнахь, дукха Iуьйранна гIаьттина, билгалонна дечигаш йоьгIнера ас бердаца. Де-буьйса даьлча со хьаьжча, цхьа ша ахша бен дац тIекхетта хи. Ткъа 5-чу дийнан сарахь, изза юкъ ю ала мегар долуш, кхин хийцам бац, даламукъалахь».\nИшта къамелаш до Iелин-Юьртарчу бахархоша. Теркьхой дегайовха бу, цхьана-шина дийнахь шен буьрсалла юха а яьккхина, Терк чудужур ду аьлла.


Ворхl килс ма е, буоберан дола де\nИзраил -- Къуьдсерчу Ширчу Гlалин Пен. Цу юккъехь гуш ду Ал- Aкхса маьждиг а. 22Заз2010\nЕвропе вада кхиънарг воккхавевеш, ца кхиънарг, «Дала мукълахь» бохуш, иза дан аьтто баларе хьоьжуш ехаш ю тахана Нохчийчоь. Нехан хьашташ кхочушдан декхар долу Iедалш, шайн дахар тоделча, массерниг а ишта ду моьттуш делахь, я кхечу бахьанна делахь, махкал арахьа маьждигаш дан дуьйладелла.\nТаханлера Нохчийчура Iар-дахаран чот еш, иза ахкаме а даьккхина,вайнехан дахар жуьгтийн дахарца дуста а дуьстина,оза а узуш,мах хадош, цу дахаран хьесап дан кхетамболчу нохчех иттанна юкъахь цхьаъ а ца караво,шайн дахар токхе а,даладелла а лоруш.Кхузара наггахь нохчо а вац хьашт-дезарша хьулбина,декъаза лол бетташ,хене бовлуш эзарнашкахь вайнах а болуш,ткъаннаш миллионашкахь харж а еш,Iедалан коьртехь болчара Израил пачхьалкхехь маьждиг догIа хьашто яра аьлла хетарш.\nМа-дарра аьлчи, могIарерчу нахана и ахча шайн киснара схьа а даьккхина , хIинцца кху делан минотехь дIадалар тIедоьжча санна, вуно халонга долу Нохчийчоьнан Iедало цигахь, цхьана Яманан чIижехь, маьждиг дан долийна аьлчи а. И халонга далар доззане а доьзна дац жуьгтийн къоме цабезам я хьагI-гамо хиларца а. ХIан-хIа. Иза аьттехьа а дац. Вайнахана цигахь маьждиг догIар новкъадар доьзна ду, кху Нохчийчохь дан амал доцуш, гIоьналлин куьг кховдо бIеннашкахь, эзарнашкахь бахархой хиларца: тхов кIело йоцуш а, доьзална напха латто таро йоцуш а, молха эца сом доцуш, цомгаш-заьIапнаш а, ишта кхин дIа а.\nХийрачу махкахь догIа долийначу маьждиган хьокъехьмассарна ахIун хетта хаа хала ду,амма дукхахболчу бахархойн хьажам соьца къамел динчу Шелковск кIоштан вахархочун 55 шо долчу Сала санна бу.\nСоьца къамел динчу Шелковск кIоштерчу вахархочун Салачух тера ойла-хьажам берш, лакхахь ма-аллара, чот йоцуш дукха бу. «Тхан 6-7 эзар стаг вехачу Бена-юьртахь - боху Теркйист кIоштан цхьана вахархочо, сан чIагIо ян йиш а йолуш а, чохь Iа лортIехь хIусамаш йоцуш, юучуьнца-молчуьнца а, бедаршца а Iаламат ледар хьал долуш, бала хьоьгуш, лаххара а цхьа бIе сов доьзал бу-кх. Тхан юртта-м ишта йоккха а яц.\nКхин а далатоьхна хьал долуш ярташ дукха ма ю.ТIаккха церан багара а даьккхина, царна эшам а беш, дIо-о кхечу пачхьалкхехь маьждигаш дечохь ду вайгара хьал? Шайн цIе яьккхичхьана, неха-м садалахьара бохург ду-кх, кхин кIадда а дац». Цу кеппара къамел до, шен цIе хьуламехь латто лиъначу могIарерчу вахархочо.\nКхечарна гIодар, гIийлачух къахетар, гуттар адамашлахь лелла а, вайнахана дош хетта а хIуманаш ду боху могIарерчу нохчаша. Дделахь царна ца товриг ду Нохчийчоь токхонан а, ирсан-зовкхан а мохк хила, кхузахь патIар баьтта дахар дIахIоьттича санна сурт хIиттор а, кепаш лелор а.\nВорхI килса ма е, буоберана дола де


Индонезехь охьадоьжначу оьрсийн кемантIехь дийна стаг ца висина\nИндонези -- Индонезин лаьмнашкахь охьадоьжначу оьрсийн кемантIехь дийна стаг ца висина, 09Стиг2012\nИндонезерчу талламан а, орцаллан а агенталлан векло Гага Прокозос хаам бина Еарийн дийнахь шайн мехкан малхбузехь лаьмнашкахь оьрсийн кема охьадоьжначу меттехь декъий карийна шайна, аьлла. Цуьнан векалша дийцарехь, беркеманаш а дахийтина, уьш Джакарте дIадаьхьа аьтто бац, цу лаьмнашкахь вуно чолхе хенахIоттаман хьелаш хилар бахьана долуш.\nШайн агIора Оьрсийчоьнан талламан комитетан векалша хаам бина Азера тур дIайолош кема а, пилоташ а кечбар хьокъехь бехк-такхаман гIуллакх схьадиллина шаьш, аьлла. Цара дийцарехь, Индонезе талламхой хьовсо дагахь бу уш, Джакартера кема хьалагIаттале цунна техникан кечам беш хилла болу говзанчаш лебар Iалашонца.\nSuperjet-100 олучу Индонезехь доьхначу кемантIехь хилла 50 гергга стаг. Царах дукхах берш бу меттигера бахархой. Кеманна урхалла деш хилла Оьрсийчура пилоташ. Кема охьадоьжна тIемадаьлла 21 минот яьллачулла тIаьхьа. Иза чударан бахьана хууш дац.\nЕарийн дийнахь, журналисташна хьалха вист хуьлуш, Индонезин президенто Юдхойоно Бамбанг Сусилос дIахьедар дира кема доьхначу меттехь талламан а, адамаш къелхьарадахаран а белхаш дIахьуш ду шаьш, аьлла.\nЮдхойоно Бамбанг Сусило: Кема охьадоьжна Салак олучу ломан йистехь. Аса говзанчашца къамел дира цу хьокъехь. Кема царна карийна, иза хила мега, аьлла, хетачу меттигана цхь километр ах километр генахь. Таллам дIабахьа безаш бу сиха а, кхоччуш а.\nХаамийн гIирсаш дийцарехь, Оьрсийчоьнан кема охьадоьжначу метте хьажийна ву цхьа эзар сов стаг. Цара цIанйийра ю бохам хилла меттиг.\nSuperjet-100 олу кема дан долийна Оьрсийчохь 2008-чу шарахь «Сухой» олучу кеманаш дечу заводо. И кема гайта Iалашо йолуш дахийтинера Оьрсийчурча Iедалша Индонезе. Джакарте дIакхачале Superjet-100 сецира Казахстанехь а, Пакистанехь а, Мьянмехь а.\nЦкъачунна болчу хаамашца 21 минот яьллачулла тIаьхьа, пилоташ курс а хийцина, дехар дина 1800 лакхаллийна тIе кема лахдан бакъо ло шайна, аьлла. ЦултIаьхьа радарийн экранаш тIехь гучура дIадаьлла иза. Iедалан векалша чIагIдарехь, пилоташ цу хенахь цхьана хIуманна саготта хилар хаалуш ца хилла. ХIинца цара дина долу къамелаш толлуш бу талламхой.\nИндонези -- Superjet-100 олуш долу некъахойн кема лаьтташ ду Джакартерачу кеманпортехь, 09Стигл2012\nSuperjet-100 олу кема а дина, шайн некъахойн авиаци ден ян гIерташ бара оьрсий. 2011-чу шарахь дуьйна дохка долийнера цара шайн керла кема.\nКарарчу хенахь цу тайпа 8 кема ду некъахой дIасалелош болх беш.\nОьрсийчоьнан Iедалан векалша дийцарехь, цу тайпа 170 кема дан контракташ ю церан тIеэцна.\nОьрсийчоь дагахь ю 1000 сов Superjet-100 олу кема дан. Стохка Марсхьокху-баттахь, Индонезера Sky Aviation олу кампани реза хилира Superjet-100 олу 12 кема эца.


2010-чу шеран Оьрсийчохь бахархой лараран рогIера бIаьрла гайтамаш\nОьрсийчоь -- 2010-чу шарахь Оьрсийчоьнан Федерацехь хиллачу бахархой лараран кехатан агIо,16ГIад2010\n2010-чу шарахь Оьрсийчоьнан Федерацехь хиллачу бахархой лараран кхин а юкъан жамIаш довзийтина Оьрсийчоьнан пачхьалкхан статистикан федералан сервисан куьйгалхочо Суринов Александара. ХIинца цо дийцинарш дара махкарчу къаьмнийн векалийн дахаран социалан а, экономикан а хьелаш. Суриновс дийцарехь, бераш дарехь хьалхара меттиг йоккхуш ю Кавказ а, Якути а.\nРосстатан куьйгалхочо Суринов Александара дийцарехь, 2010-чу шарахь дIадаьхьначу бахархой ларарца а догIуш, Оьрсийчохь ду 400 эзар стагал сов векалш болу 22 къам. 2010-чу шарахь цу цIейозана юкъарабевлла немцой. 2002-чу шарахь Оьрсийчохь вехаш вара 597 эзар немцо. ХIинца цу къомах волу 394 эзар стаг а бен ца висина цигахь.\nОьрсийчурча бахархойн терахь шо-шаре мел долу лахлуш ду. 2002-чу шарахь хилла чуьнца дуьстича, иза лахделла 2 миллион стагана. Амма Оьрсийчохь цхьамогIа къаьмнаш ду, билггала аьлча 10 къам ду, тIаьхьарчу хенахь мелхо а дебаш долу. Царна юкъахь бу гIумки а, даьргIой а, лязгой а, суьлий а, якуташ а, гIалгIай а, нохчий а, эрмалой а, буряташ а, хIирий а.\nГуш ма-хиллара, бахархой тIекхеташ бу Къилбаседа Кавказехь дехачу къаьмнашна юкъахь. Кхечу Оьрсийчохь дехачу къаьмнашна юкъахь уггара дукха бахархой тIекхетта гIиргIазошна юкъахь. 2002-чу шарца дуьстича, церан терахь алсамдаьлла кхузза. Цу шарахь Оьрсийчохь вехаш хилла 32 эзар гIиргIазо. Ткъа 2010-чу шарахь церан терахь хилла 103 эзар стаг.\n2010-чу шарахь Оьрсийчохь вехаш хилла 290 эзар узбек. 2002 чу шарахь уьш хилла 123 эзар. Амма лараро ма-гайттара, уьш тIекхетар хуьлуш ду миграци бахьана долуш.\nГIаланашкахь, даиман а санна, алсам бехаш бу оьрсий а, украинахой а, беларусаш а. Амма цIеххьана йоьалгIачу метте бевлла азербайджанхой. Ярташкахь бахар гIоле хеташ бу нохчий а, казахаш а, даьргIой а, суьлий а, гIалгIай а, якуташ а.\nЮккъерчу барамехь схьаэцча, хIора эзар стагана кхочуш ю 1163 зуда. 2002-чу шарахь и хьал жимма хийцаделла дара. ХIора эзар стагана кхачара 1147 зуда.\nТIе тидам бохуьйтуш ду, массо а къаьмнашна юкъахь зударий алсам хилар божарелла а, азербайджанахой а, эрмалой а, лязгой а дIабаьхча.\nКъахьега аьтто болчу бахархойн терахь а лахделла Оьрсийчохь цхьа миллион стагана. Уггара дукха болх бан хан йолчу нехан терахь лахделла белорусашна юкъахь а (42%), украинахошна юкъахь а (41%), удмурташна юкъахь а (38%). Къахьоьгу хан йолчу оьрсийн терахь лахделла 4,4 процентана. Уггара къена нах болу къаьмнаш ду карарчу хенахь беларусаш а, украинахой а, мордвинаш а.\nЖимма алсам долуш ду махкахь бераш дар. Карарчу хенахь хIора 1000 зуда схьаэцча цаьрна кхочу 1469 бер. Уггара боккха и гайтам бу гIалгIашна юкъахь а (2257 бер), нохчашна юкъахь а (2196 бер), даьргIахошна юкъахь а (1975 бер), ткъа иштта якуташна а, буряташна а юкъахь. Уггара ледара хьал ду цу агIора оьрсашна юкъахь (1405 бер).\nЛаккхара дешар дешна нах уггара дукха бу оьрсашна юкъахь. ХIора 1000 стагахь лаккхара дешар дешна ву 243 стаг. И гайтам алсам болуш хIирий а (299 стаг), буртяш а (297), украинахой а (258), якуташ а (245) бен бац. Уггара ледар хьал ду цу агIора казахашна а, нохчашна а, марихошна а юкъахь. ХIора 1000 казахах лаккхара дешар дешна ву 113 стаг. Нохчашна а, марихошна а юкъахь и терахь ду 118-тта.\nБолх а беш, хенах бовлуш бу 48 процент Оьрсийчоьнан бахархой. Цул лакхара гайтам болуш украинахой а, удмурташ а, белорусаш а, оьрсий а, гIезалой а, мордвинаш а бен бац. Уггара лахара гайтам бу нохчашна юкъахь -- 20 процент.\nАмма Росстатан куьйгалхочо дийцарехь, пособиш оьцучу нахана юкъахь уггара лакхара гайтам бу нохчашна а, гIалгIашна а юкъахь. Нохчийчохь – 53 процент, ГIалгIайчохь – 41 процент.\nЦу кепара, Суринов Александара дуьйцург баккъал а бух болуш далахь, хIуттуш долу сурт томехь хир ду кху тIаьхьарчу хенахь къаьстина кавказхошна луьш болчу нахана. Нохчий, масала, доьшуш а бац, болх беш а бац, пособиш а оьцуш, бераш а дойтуш, Iаш бу.\nАмма шех статистикех нах баш тешаш Iедал дац Оьрсийчохь. Цундела Суриновс дуьйцучунна комментариш еш болчу наха билгалдоккху, статистика Iедалан хьашташ кхочуш деш хилар.\nКхин дIоггара тешам болуш тIеоьцуш яц иза махкал арахьа а. Масала, Iамеркан вевзаш волчу яздархочо Твен Марка олуш хилла, аьшпаш боттар кхаа тайпана ду олий – аьшпаш боттар а, эхь дайна аьшпаш боттар а, ститистика а...\n2010-чу шеран Оьрсийчохь бахархой лараран бIаьрла гайтамаш


Ша Оьрсийчу юхавогIуш ву, аьлла Навальныйс. Иза лаца хьийза Iедалхой\nШа Оьрсийчу юхавогIуш ву аьлла, дIахьедина оппозицин политико Навальный Алексейс. Цо дийцарехь, кху беттан 17-чу денна Москва доьдучу кемана билет эцна.\n"Суна хьалха цкъа а ца лаьттина, юхавахча хIун дара-те, ца вахча хIун дара-те боху хаттар, хIунда аьлча, со дIавахна вацара. Реанимацин ботт чохь валийна вара со кхуза, со вен гIорторна", - аьлла, дийцина политико социалан машанехь.\nТовбеца-баттахь дуьйна ву Навальный Германехь. Лоьрийн кеманца кхачийра иза Берлине Омскерчу дарбан цIийнера. Масех лабаратореша тIечIагIдина, Оьрсийчохь арахецна, "Новичок" олу дIовш цунна делла хилар. Дарба лелийначул тIаьхьа Германехь реабилитацех чекхволуш вара иза хIинццалц.\nОьрсийчоьнан Iедалша тIе ца дуьту, шаьш политикна тIелетта бохург. Делахь а, дIахьош талламаш бац.\nФСБ-н белхахой хила тарло коррупцица къийсам латтон Фонд йиллинчунна тIелеттарш аьлла, билгалдаккха аьтто хилира дуьненаюкъарчу журналистийн тобан. Оцу инцидентца шаьш доьзна дац бохуш, дIахьедо Кремло.\n"Со вен омра дина Путин шен бункер чохь мохь оьхуш ву, шен хьадалчашка хIуъа а дай а, со юха ма ваийта бохуш, - дIахьедира дахначу кхаарин дийнахь Навальныйс. - Даим а санна, цуьнан хьадалчаша керла бух боцу гIуллакхаш ийдо суна дуьхьал. Оьрсийчоь - сан пачхьалкх ю, Москва - сан гIала ю, сан царна сагатло".\nДуьненан ШолгIачу тIамехь дакъа лаьцначу ветеранах доцург дийцина аьлла, бехкзуламан гIуллакх диллина Навальныйна дуьхьал Оьрсийчохь. Оцу артиклехь цунна гIуда а кхачадо, иштта 240 сахьтехь маьхза белхаш бар тIе а дожадо.\nФедералан таIзар кхочушдарна тIехь терго латточу урхалло (ФСИН) кхелахошна тIедожийна, 2014-чу шеран гIуллакхна тIехула Навальный 3,5 шарна набахте хьажаве аьлла. Арахь яккха хан а тоьхна, витинера иза хIетахь. ФСИН-о дIахьедо, арахь яккха тоьхначу хенан низамаш дохийна цо Германи дIа а вахана бохуш.\nИ доцург а, Талламан комитето керла гIуллакх дуьхьал даьккхина Навальныйна, коррупцица къийсам латточу Фондан ахча дайъина аьлла. Оцу бехкаца итт шаре кхаччалц набахтехь яккха хан кхачайо цунна.


Кадыровна уллохь нисвеллачу Украинин вице-премьере къомана хьалха бехк ца биллар деха аьлла\nДуьненаюкърачу тIеман-техникан IDEX-2021 гайтамехь Оьрсийчоьнан делегацина хьалха ваьллачу Нохчийчоьнан куьйгалхочунна Кадыров Рамзанна улло ваьлла латтарна къоме бехк ца биллар деха аьлла, кхайкхам бина Украинан арахьарчу гIуллакхийн хиллачу министро Климкин Павла.\n"Протоколах бехказло ян ца оьшу, украинхошна хьалха жоп дала деза хиллачух. Протоколехь яздина хIуъа а хила тарло, ткъа политикна тIехь дуьсу жоьпалла", - аьлла, билгалдаьккхина Климкина "Обозреватель" хьостана еллачу интервьюхь.\nЦо бахарехь, Урускийн лелар "магийта йиш йоцург ду", массо а "сийсазвар" санна хIума ду иза.\nИштта емал дина цо Украинан премьер-министран Шмыгаль Дениса де хьалха фейсбукерчу шен пена тIехь Урускийн Кадыровца даьккхина сурт зорбане а даьккхина, маса цунах жоп ло шена алар а. Цунна хетарехь, шена тIера жоьпалла дIадаккха хьийза иза.\nНохчийчоьнан куьйгалхочуьнца Кадыров Рамзанца цхьана сурта тIехь муха нисвелла тIекхиаве ша элира Украинан премьер-министро Шмыгаль Дениса шен гIовс волчу Уруский Олеге. Новости агенталло бинера цунах лаьцна хаам.\n"БIа ца болар а, Украинан ледаралла а гойтуш санна, цхьана а пачхьалкхан, я агрессор лоручу мехкан векалх "къехкар" нийса а ца хета суна",- аьлла, дIахьедина Урускийс.\nАбу-Дабехь дIаяьхьначу дуьненаюкъарчу IDEX-2021 тIеман -техникан гайтамехь шена уллохь лаьттина Украинан вице-премьер Уруский Олег мила ву а ца хьара шена аьлла, дIахьедира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана.\n"Терго ян оьшу хIума дац и гIовгIа яьккхина дуьйцург. И скандале дерзийначаьрга ала дара сан: пайдабоцу хIуманаш ма леладе. Селхханалц Уруский мила ву хиъна а дац суна. Хиънехь -улло вуьтур а вацара. Иштачу нахана улло вахар, цаьрга куьйг далар а мегар доцург ду. Донбассехь а, кхечу регтионашкахь а шен къам балане лаьцначу нахе куьйг лур дацара ас", - аьлла, яздира Кадыровс шен телеграм-каналехь.\n"Сийлахь дара" аьлла, тIетоьхнера Кадыровс Урускийна, шена уллохь нисвалар: "Сурт цIахь а, балхахь а уггар а тоьллачу меттиге дIатоха. Цунах дозалла дан мегар ду хьуна!"


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Хьаьж доьхкучо тIедоха дезачу духарах дерг дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Хьаьж доьхкучо тIедоха дезачу духарах дерг дуьйцу дакъа\n209. Ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Цкъа цхьана стага хаьттира: «ХIай, АллахIан элча! Хьаьж дихкиначул тIаьхьа тIедоха мегаш долу духар муьлха ду?». АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делира: «(Хьаьж дихкиначо) тIейоха мегаш дац я коч, я чалба, я хечеш, я башлакх йолу палаш, я берриге когаш дIахьулбеш йолу маьхьсеш (мачаш). Нагахь хьаьжочунна когайоха тударгаш (сандалаш) цакараяхь - тIаьрсиган (неIаран) маьхьсеш юхийла цо кога, хьалххе хьакхолгашал лахара хада а йина. Иштта тIемадухийла аша шапранца я можачу диттаца басардина долу цхьана а тайпана духар»».\nБухарин ривайатехь аьлла: «Ткъа зударша – я юьхь дIахьулъен оба а уллур яц, я каранаш а духкур дац» (ал-Бухари: 1542-1838, Муслим: 1177).\n210. IабдуллахI ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Iарп-ломахь Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) (хьаьжошна) хутIба дечу хенахь олуш хезна суна: «(Кога йоха) мачаш йоцучо - ши маьхьси юхийла, ткъа изар йоцучо - шарбал юхийла» (ал-Бухари: 5804, Муслим: 1178).\n211. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) лаббайк хIокху кепара элира: «ХIан, Хьуна хьалхахь ву со, я АллахI! ХIан, Хьуна хьалхахь ву со! ХIан, Хьуна хьалхахь ву со! Цхьа-цхьаъ накъост вац Хьоьца! ХIан, Хьуна хьалха ву со! Боккъалаъ, берриге хастам - Хьуна хьакъ бу! Хьан ду ниIмат а, паччахьалла а! Цхьа-цхьаъ накъост вац Хьоьца! (Ааббайка, АллахIумма, лаббайка, лаббайка, ла шарика лака, лаббайка, инна-лхьамда, ванниIмата лака валмулк, ла шарика лака)».\nНафиIа дийцина: «IабдуллахI ибн Iумара оцу аьллачунна (хIара дешнаш) тIетохара: «ХIан, Хьуна хьалхахь ву со! Сан ирс Хьуна гIуллакх дарехь ду! (Дерриге а) дика Хьан карахь ду! ГIертар а ду сан Хьоьга, Iамалш а (ю сан Хьуна хьажийна) (Лаббайка, васаIадайка, валхайру бийадайка, варрагIбау илайка, валIвмалу)» (ал-Бухари: 1549, Муслим: 1184).\n212. Абу ХIурайрас (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «АллахIах а, эхартан дийнах а тешаш йолучу зудчунна магош дац – дийнахь-буса бан безаш болучу новкъа ялар, шеца цхьаьна шен юххера гергараниг (махьрам) а воцуш».\nБухарис далийначу ривайатехь аьлла: «Дийнахь бан безаш болучу новкъа ма йолийла зуда шен юххера гергарачуьнца (махьрамца) бен!». (Бухари: 1088, Муслим: 1339).


ДАIИШ-на дуьхьал гулам, Берген-гIала, Норвеги\nЕсташ ю шина пачхьалкхан ах-ах дакъош а дIа а лецна, Евроазина шаьш кхеточу кепан джихIадца кхерамаш туьйсу шайх «Исламан Пачхьалкх» олу тIеман тоба. Юкъ-кара Шемара, Иракъера схьа Европерчу мехкашна неIалташ а хеза цаьргара. РогIера дIахьедарш ду хIинца немцошна дуьхьал деш.\nКхаарийдийнахь ша шех Исламан Пачхьалкхе олучу ДаIиш тобано интернетехула баржийначу видео гайтамна тIехь ши чаьлтача ву гуш, карахь масагерзаш а долуш, тIехь тIеман духарш а долуш, шаьшшин яххьаш хьулйеш а воцуш.\nЦу шинна хьалха гор хIоттийна, вен кечвина латтош ши стаг ву, маьршачу нехан духар доьхна. Шайна тIе герзаш а хьовсийна, лаьттачу чаьлтачийн къамеле гIийла ладоьгIу горлаьттачу шиммо, хIинций-хIинций шаьшшиъ вуьйр вуйла хууш.\nТкъа вукху шиммо немцойн маттахь кхерамаш туьйсу шаьшшиъ схьаваьллачу шина махкана - Германиний, Австриний. Хьалхара вистхуьлуш верг немцо ву, хетарехь Гергарчу Малхбалера я МагIрибера орамаш долу. Иза ша шена Abu Omar al-Alamani аьлла цIе а тиллина лелаш волу Цо иштта дуьйцу.\nХьалхара террорхо: „ Хьоме йижарий, вежарий, схьакхета тхан тобанах, шаьш тIаьхьадиссале. Шайн вежаршца хила, царна гIо-накъосталла де! Нагахь санна шуьга царна кхуза схьа даьхкина, хиджрат дарца гIо-накъосталла ца далахь, тIаккха Германехь де царна гIо!“\nШозлагIниг Автстрехь а, Германехь а дика вевзаш ву. Венехь вина а, кхиъна волчу цуьнан цIе Мухьаммад Махьмуд ю. 30 шо долу Мухьамад Махьмуд ша Австрехь вехачу хенахь „Глобала исламхойн медиафронт“ цIе йолу сайт а кхоьллина, цу тIехь джихаде кхайкхамаш барца гIарваьллера.\nВевзаш волчу „джихадан Iелим“ шех олуш волчу Макъидисин белхийн гочдарш дуьххьара немцойн маттахь зорбане дехира цуо цу шен сайта тIехь. 2008-чу шарахь террорхошца зIенехь хиларна 4 шо хан а тоьхна чувоьллинера иза.\nТIех сов дегIан дилх шен хиларна„ Флоридсдорфера думмитIакха“ шех олуш волу Махьмуд цул тIаьхьа Германе дIавахара, ткъа цигахь а ша лацале ведда Шема ваха новкъаваьллачехь Туркойчохь лецира иза 20I2-чу шарахь. Цигахь масех баттахь чуваьллинчул тIаьхьа Шема дехьа а ваьлла, ДаIиш тобанах дIакхийтира иза.\nХIинца шен ДаIишера схьа бинчу дуьхьарлерчу кхайкхамех Мухьамад Махьмуда вуно эмоционале къамел дира, юкъ-кара КъурIан аяташ а, Пайхамара, Дела салам хуйла цунна, хьадисаш а дахкош. Цуо иштта Германин канцлерна Меркел Ангелин, цунах „боьха жIаьла“ аьлла маьттаз цIе а йоккхуш, бекхаман кхерамаш а тийсира. Этикан бахьанашца юкъ-кара хеда а йина хозуьйту Маршо радионо „Флоридсдорфера думитIакхин“ кхайкхам.\nМухьамад Махьмуд: „Сан хьоме бусулба йижарий, вежарий. Хиджрат де, схьадуьйлу кхуза. ЦIадуьйла, шайна лаахь. Шун цIа ма ду кхузахь. Ца лаахь шайна хала ду шуна. Сихло, сихло, цIерпошта дIаяхале тхох схьакхета! Исламан пачхьалкхе дIахIоьттина яьлла шуна! Стенга хьоьжуш ду шу хIинца а? Я кхузахь муджахIидех схьакхета! Я Германехь а, Австрехь а джихад де! Ткъа дIадерзош хьоьга тIаьхьара дош эр ду ас, Фрау Меркел. Оха бекхам бийр бу хьуна!“\nКхин дIа цуо боху, шаьш Меркелна бекхам бийр бу, Пайхамар, Делан салам хуьйла цунна, сийсаз варна а, ОвхIанехь мел Iенийначу цIийна а, Шемахь а, Иракъехь а мурдаташна гIорторйарна а.\nМухьаммад Махьмуд шен кхерамаш тийсина ваьллачул тIаьхьа шина чаьлтачано шаьшшина хьалха горлаьттачу шина закъалтина герз тетта доладо. Къизаллех шайна вуно там хуьлуш санна, камераш герга а хьош, меллаша а гойтуш, схьаоьхьу видеогайтамехь вийначу шиннан коьртех масагерзаш диттина хилларг. И маьттаза сарташ КъурIан чуьра аяташ дешарца цхьаьнадаладо. Ткъа видеон цIе ю „Кху умматан туризм“ аьлла.\nХIинца дуьххара немцойн маттахь цу шиммо, Мухьмад Махьмудасий, ша шех Абу Iумар ал-Алмани олучой, бина кхайкхам – шайн агIончашка Европин гIаланийн урамашка а буьйлуш, маьрша нах байъа, царна зенаш де бохуш болу, - дуьхьара хазош бац ша шех Халипат олучу ДаIишан могIаршлара.\nМасех бутт хьалха цу тобанерчу цхьана нохчочуо, Абу Муса Шишани шех олуш волчо а баржийра интернетехь цу кепара гайтам. ХIетахь цуо маьрша нах байъина ца Iаш, церан машенаш ягайе, шайга кхин хIуммаъ ца далахь, вогIу-воьдучунна я шайн лулахошна юхь тIе туйнаш тоха бохуш кхайкхира.\nМичара даьлла те цу даIишхошна бусулба динах а, тIом барах а, адамашца йолчу юкъаметтигех а сел тамашийна кхетамаш? Муха хила тарло, цкъа мукъне Сийлахьчу Делан сел кIеда, сел хаза дош дешна а, хезна болчарна сел къиза дегнаш а, сел маьттаза меттанаш а? Магадо-те бусулба дино цу наха дуьйцург? И хеттарш Маршо радионо Венерчу нохчийн маьждиган имам волчу Абубакаре делира. Цуо дуьйцу.\nИмам Абубакар: „Нахана вуо хIума дар, цаьрца вуо хилар, ша тIелаьчначу Iедална ямарт хилар – иза бусулба динехь бух болуш дац. И санна долуш хIума цхьаццайолчу тобанаша, шайн цхьа хIума чекх ца даьлча, дуьйцуш а, лелош а ду. Бусулба динехь Дала КъурIанчохь аьлла ду, нагахь санна хьайна цхьана стаго шаьш леринехь, шайн сий динчун дуьхьал сий делаш, шайн динчул алсамох а деш. Кхузахь болчу бусулба нехан а, нохчийн а кхузарчу Iедало а, наха а сий дина. Вайн декхар ду цунна дуьхьал церан кхин а алсамох сий дар“.\nЦу юкъана цхьа могIа аналисташа билгалдоккху, цу кепара шайн яххьаш а ца хьулйеш, летта йолчу камерашна хьалха террорхоша нах баъйар дуьххьара хилар. ХIинцалца схьа ДаIишан чаьлтачаша даима туьтмIаьжигаш юхкура шайн кортах, шаьш ца бовзийта.\nАмма хIинца Мухьамад Махьмуда а, цуьнан накъосто а шаьш гайта а гойтуш, нах баъйар- иза цара шаьшшиъ кхин цкъа а Европе юхавоьрзур хиларх дог диллар а, цуьнца цхьаьна шайн масалица немцойн мотт лелачу мехкашкахь шайн агIончаш яхье а баьхна, ира-кара хIоттон гIортар а лору ша бохуш дийцира немцойн уггаре а вевзачех террорхойх эксперт волчу Нойманн Петера „Билд“ газете.\nЦунна хетарехь, цу видеогайтамера кхерамаш а, кхайкхамаш а даIишхошкара дуьххьара хезаш бацахь а, амма чаьлтачаша шайн сибаташ ца хьулдар ду керла а, кхераме а.\nКхера догIий жихIадхойх?


Гезгмашин-бутт 22, 2016\nКIомал юхкучаьрца а, и махка кхачочаьрца а, цунах бетталучаьрца тIом боло лерина ду Нохчийчуьра Iедал. Махкахь терроризм а. вахабхойн болам а санна, и зулам буххера дIадаккхар маьIне хилар дIакхайкхийна официалан тIегIанахь.\nНахана дика дагадогIу гIаттамхойн могIаршкахь леллачарна а, цаьрца тIекаренаш лелийнчарна а, ур-аттал церан юххера гергарчарна ницкъаллин структураша бина луьра тIеIаткъамаш: хIусамаш чохь Iойла дойуш а, махках а бевлла, кхин амал бар тIедожош а.\nНаркоманица доьзна хIинцца-хIинца официалан тIегIанахь дIахьедар дичхьана махкахь керла таIзаран мур болорна кхоьруш бу цхьамогIа бахархой.\nЦара иза дузу мехкан куьйгалхочуо ницкъаллин структурийн гуламехь диначу дерачу дIахьедарца.\n«ХIинццалц схьа республикехь маьIне яра «Террористашна а, вахабхошна а Iожалла, наркотикашна-хIан-хIа», боху лозунг. Талорхошца а, вахабхошца а вайн цхьалхо яьккхина, дуьненахь жамI доцуш хIинца цаьрца баллош къийсам белахь а.\nТахана вайна халонга яьлларг наркомани ю. И бахьнехь кегийрхой белла меттигаш а ю. Вайна хIора а стеган дахар ду мехала. Пачхьалкхан кхечу кIошташкахь долчу хьоле хьаьжча, цу декъехь кхузара сурт хаъал бIегийла делахь а, кхузахь цхьа наркоман бен вацахь а, иза боккха эшам бу махкана».\nИшта дIахьедар хааме даьккхина мехкадас Кадыров Рамзана. Цунна хетарехь наркомани а,тайп-тайпана корта дIонгIаз боккху молханаш мийлар а, кхетам галбоккху мехий деттар а юкъараллина терроризме нисса зулам ду.\nТахана и зулам саца ца дахь, мехкадена хетарехь, кху тIаьхьарчу шерашкахь мел баьхна кхиамаш эрна хир бу.\nЦо пачхьалкхан а,мехкан куьйгалхочун а админитрацин хьаькам Кадыров Ислам декхаре вина цу зуламца къийсам балло некъаш лаха.\nНаркотикаш а, наркоманаш а хьокъехь чоьхьарчу гIуллакхийн урхаллин белхошца дIаехьначу кхеташонехь дина и бегашена доцу дIахьедар бахьнехь, нехан ладегIам совбаьлла.\nМа-дарра аьлча, уьш кхоьру цунах бахьна а дина ницкъаллин структураша махкахь керла таIзаран мур болорна.\nХьалхо хилларг карла а доккхуш, цунах шена хетарг довзуьйтуш ву Заводан кIоштера пенсахо Сайдулаев Муса.\nМуса: «Республикехь хьехо даьккхина наркотикаш юхкуш-оьцурш а берш а, дIаьвше молханаш а лелош берш а, церан гергарниш а жоьпе ийзо беза махкарбахар биста кхаччалц.\nАрабаьхча уьш мича баха беза, баха меттиг ю церан? Цул а цунна догIуш долу таIзар дехьа низамо ма-бохху. Дас я нанас шен доьзалхочуьнга леладойтур ма дац галдаьлларг.\nТIемало вуй, вахабхо вуй, маж –мекх нийса даций бохуш дукха лела ма дина кху чохь маьттаза хIумнаш. Мел таIзарш дина. Оьрсийчоьнна ма- эшшара дIахIоттош ю-кх хIара Нохчийчоь.\nКху чохь мила вита гIерта - те уьш? Чохь нохчо а воцуш Нохчийчоь езаш Оьрсийчоь а яра. Цу тIе догIуш ду-кх хIара».\nНаркотикаш а, цунах пайдаоьйцурш а юьхьарлаца дагахь Iедалдайша динчу дIахьедарх шена хетарг довзийтина Сайдулаев Муса а, и санна кхиберш а теша лууш бу, наркотикаш юхкуш, пайда беш берш а, цунах а, кхечу дIаьвшечу молханех бетталуш берш а жоьпе ийзабарал сов, церан гергарчаьргахь харц тIеIаткъам беш, гIело яллор яц аьлла.\nИ тайпа кхерам бух боллуш бу. ХIунда аьлча, кхин дIоггара гена кхийда а ца оьцуш, вайнахана дайна хIумнаш ду, куьгбехке лоручийн гергарчеран хIусмаш йохийна а, ягийна а, ткъа цхьаберш махках баьхна а.


"Кадыровс со вехь а, 1АДАТ-а болх сацор бац". Ша кхоьллинчу боламах лаьцна дуьйцу Янгулбаев ИбрехIима\nШи шо хьалха кхоьллина ю анониман телеграм-канал 1АДАТ – тахана Нохчийчохь уггар а боккха оппозицин болам бу иза: Стигалкъекъа-беттан 2-чохь динчу зерашца, цуьнан канале язвелла ву 40 эзар сов стаг. Цуьнан авторша зорбане боху махкахь адамийн бакъонаш хьешарх а, меттигерчу хьаькамаша лелочу коррупцех а хаамаш, иштта таро ло бахархошна, церан цIераш къайла а хьош, дагахь дерг дIаала. Цуьнца боьзна нах "йа набахтехь хир бу, йа лаьтта бухахь" аьлла, цхьана дийнахь диллина дIахьединчу куьйгалхочун Кадыров Рамзанан оьгIазалла гIаттайора кест-кеста 1АДАТ-а.\nДукха хан йоццуш 1АДАТ кхоьллинчу, цуьнан цхьахволчу куьйгалхочо йовзийтира шен цIе – иза хиллера федералан кхелахо лаьттинчу Янгулбаев Сайдин а, нохчийн ницкъахоша лачкъийна йигинчу Мусаева Заремин а 27 шо долу кIант Янгулбаев ИбрехIим. Нохчийчоьнан Iедалхоша дIахьедора, иза каналца воьзна хиларх хьалхо а, амма юхатохалур доцу тоьшаллаш цунна дацара.\n1АДАТ-н векалехула хиира Кавказ.Реалиина, хIунда, мича Iалашонца кхоьллина болам, стенна ду иза нахалахь яржар а, хIун хир ду кхин дIа каналах а, иза кхоьллинчух а.\n– Шун нана Мусаева Зарема лачкъийначул тIаьхьа Нохчийчоьнан Iедалхоша шун доьзал боьзна бу 1АДАТ каналца аьлла, дIахьединчул тIаьхьа хьо ца вовзуьйтуш, хьайн цIе хIинцца йовзийта хIунда лиира хьуна?\n– ХIетахь Кадыров кхин аьтто а ца хуьлуш, нана лацарна тIера тидам дIабаккха хьийзара, шен зулам бакъдан а гIерташ. Суна ца лиира цунна луург даккха – коьрта дара йоллу терго бакъо йоцуш лацарна тIехь йита. Дукха хан йоццуш цуьнан чохь юьту хан кхин а дIа яхйина, кхеташ ду – дуккха а юьтур юйла. Дуьненан юкъаралло йина резонанс бахьана долуш оцу хьолана мел а тIеIаткъам бийр бу аьлла, Дечкен-баттахь мел а дегайовхо хиллехь а, хIинца йисина иза а яц. Тхайга мел далург дира оха – массарана а дукха дика хууш ду, "Оьрсийчоьнан гара кхел яр" хIун ду, къаьсттина Нохчийчохь. Цундела сайн цIе дIайовзийта лиира суна, тIехула тIе дуккхаъболчарна хууш доллуш дара боламехь ас дакъалацарх.\n– Дийцахьа 1ADAT-х лаций, муха ю цуьнан структура, маса ву жигара дакъалоцуш цу юкъахь?\n– Структура хала яц – масех куьйгалхо а, тоба а, жигархой а – информаторш. Юьхьанца тобанехь Нохчийчуьра бахархой бен ца хиллехь а, тахана кIезиг бац царлахь Европера а, Туркойчуьра а, кхечу мехкашкара а диаспорийн векалш. Тхоьца цхьана болх беш бу гIалгIай, дагестанхой, тайп-тайпачу къаьмнийн векалш – Кадыровн Нохчийчохь хIоьттинчу системин харцо гуш, цуьнца къийса кийча волчу муьлххачун а аьтто бу тхох схьакхета\n1ADAT боламна юкъахь сан доьзал цкъа а хилла бац, цуьнан балхана цхьана а агIор тIеIаткъам бойла а дац цара\nМасех иттаннашкахь нахах лаьтта 1АДАТ тобано контент кхоьллина ца Iаш, бакъоларъяран а, ахчанца гIоьналла латтош белхаш а бо, цунах лаьцна цкъачунна дийца кийча вац со. Маса жигархо ву тхуна тIетайна? Жоп цхьанна а хууш дац. БIе стаг ву, церан доккхаха долу дакъа Нохчийчохь ду – иштта бу царлахь администрацин а, ницкъаллин структурийн а белхахой. Вуьшта тхоьга муха кхочур бара хаамаш къевличну неIаршкахь дIахьочу кхеташонашкара, йа Украинехь дуккха а кадыровхойн эшамех, масала?\nКадыровс дIахьедо, 1АДАТ-ца воьзна сан да а, воккхаха волу ваша Абубакар а (Янгулбаев Абубакар, нохчийн бакъоларъярхо. – Редакцин билгалдаккхар.) ву бохуш. Цара масийттазза элира, и бакъ цахиларх. ХIинца ас а боху, доллу жоьпалла сайна тIе а лоцуш, оцу боламна юкъахь сан доьзал цкъа а хилла бац, цара цу юкъахь дакъалаьцна дац. Цул совнах, сан гергарчеран Iаткъам бойла дац 1АДАТ-н балхана.\n– Болам кхолла муха дагадеара?\n–1ADAT-ал хьалха "ВКонтактехь" тоба яра ас лелош, Нохчийчохь лелочух лаьцна бакъдерг дуьйцуш. Амма со лачкъорна а, Соьлжа-ГIаларчу къайлахчу набахтехьа , цул тIаьхьа СИЗО-хь а латторна аьтто бацара сан кхачам боллуш иза дIалело. 2020-чу шарахь, адамийн бакъаонашкахула йолчу Европан кхелехь къамел динчул тIаьхьа (къайлахчу набахтехь Янгулбаев ИбрехIимна тIехь къизаллаш лелийначу гIуллакхехула.- Редакцин билгалдаккхар.) со Оьрсийчу юхавеара, сайн масех доттагIашца а, бевза-безачаьрца а телефонехула къамел динчул тIаьхьа, оха барт бира халкъан болам юкъабаккха.\nЮьхьанца къайлах лелор бу болам аьлла, ойла хилира тхан – хан-зама яьлча цуьнан цIарах диллина къамелаш дан дагахь дара тхо. Анониме хиларна дуьххьара дуккхаъчу нехан цатешам хуьлура, уьш кхоьрура хаамаш бан, мел а къайлабийла гIертара. Амма, тхо къоман дуьхьа къахьоьгуш дуй хиъначул тIаьхьа, тешам хилира, шуьйра гIо а латтадора.\nЦхьадолу коьртера хеттаршкахула къайле тахана а латтайо оха. Бакъду, боламан куьйгаллехь юьззина информаци ю (хуьлучух), амма 1АДАТ-н тобанехь хIораннан а шен-шен агIо ю, цу тIехь бен цара болх а ца бо. Иштта оха ца йовзуьйту тхайн жигархойн цIераш а, нагахь санна, уьш лачкъйина хIума хилахь а (модератор хиллачу Тепсуркаев Салманца а санна) ницкъахошка дукха хаамаш ца кхачийтархьама.\n– Цхьаболу нохчийн диаспоран векалш луьйш хуьлу 1АДАТ-на, посташкахь там боцурш яздо, Кадыров Рамзан а, цуьнан го а сийсазбеш, бохуш. Царна жоп луш, хIун эра дара ахь?\n– ХIаъ, оха беламалла лелайо Кадыровца. ХIунда аьлча, ша гайта ма гIерттара доьналла долуш а, буьрса а тхуна иза ца хета. Кадыровна чIогIа ца тов, шех кхардар – дуккха а комплексаш йолуш, тIех дозаллаш лелор гучудолу тIаккха.\nОха Кадыров "Iовдал" ву олуш, иза сийсазвар дац. И баккъал а дерг ду. Оьрсийн маттахь къамел дан цахаар доцург, шена хетарг, шен ойла йовзийта хаъане а ца хуу шозза академик, Iилманийн доктор – нонсенс ма ю. Иштта иза а, цуьнан го а бийцаро пачхьалкхан "Грозный" телехьожийло халкъан лачкъийначу ахчанах кхуллу цуьнан "турпалхочун", "воккхачу стратеган", "КIорIанан гIуллакххочун а, Сунна Iалашдархочун а" васт дохадо.\n– Мехкан Iедалхоша 1ADAT террорхойн ресурс лерина, къобалъязчу Ичкерин тIеман буьйранчашна Басаев Шемална а, эмирашна Хаттабна а, Гелаев Русланна а тIехIиттарна.\n– Кремльна турпалхой хета Буданов [шегарчу бакъонел а сов вийларна кхел йина хилла волу экс-полковник Юрий], инарлаш [Владимир] Шаманов, [Анатолий] Романов, кхинберш а. Амма, къизаллаш хьегийтина, дуккха а нохчий байина и нах, тхуна цкъа а хир бац турпалхой.\nОха ма ца бина турпалхой Басаевх, Гелаевх, Хаттабах, Дудаев ДжовхIарх, Масхадов Асланах – нохчийн къомана хета уьш, Кремлан режимна а, цуьнан сардална а и тахь а, ца тахь а. Нохчийчоьнан суверенитетехьа а, маршонехьа а тIемаш бина, цуьнгахьа шайн синош дIаделла нах турпалхой хетарна тхуна бехкаш дахкар сонталла ю. ХIаъ, суна а, сан накъосташна а турпалхой уьш бу, шен къам доьхкина, цунна ямартваьлла Кадыров Ахьмад а, Рамзан а вац. Къуьйсийла ду, мел мегар долуш дара церан тIеман тактикан леларш бохург, масала, Басаевн. Амма, нохчийн къоманна гергахь и хаттар дIакъевлина ду.\n– 1ADAT медийн кхиамах муха кхетор дара ахь?\n– Долор вай, тхо керланаш дийцаредина ца Iаш, дуккхаъчу блогерша санна, оха тхаьш а информацин бахьанаш кхуллурш хиларна тIера – журналистийн талламаш дIахьо, эксклюзиве хаамаш зорбане боху. ХIинццалц таро хилира Кадыровн Нохчийчоьнна гонах информацин эчиг-бетонан кирхIа латтон, кIезигчу зуламех бен хууш дацара федералан журналисташна. Нохчийн блогерийн аьтто хилира и пен охьахарцон. ХIинца, республикерчу муьлххачу хиламех шуьйра дуьйцу.\nОха Кадыров "Iовдал" ву олуш, иза сийсазвар дац. И дерг ду\nЮха а олу ас, 1АДАТ-н ницкъ – халкъо лоцу гIоьналла ду, бахархошкара хаамаш кхочуш ца хилча, тхан таро яцара болх бан. Цхьаьна стеган шен проект яц хIара. Масала, кхана Калдыровс киллер а лаьцна, со дIаваккхахь - 1ADAT -н болх оцу тIехь соцур болуш бац. Дечкен-баттахь кадыровхоша иштта чот йинчух тера ду: нана лаца, иза закъалтехь латтон, тхо канал дIа а къевлина, шайна тIедахкийта. Суна мел лиънехь а, хIинца соьга хIумма а хийцалур дац.\n– ХIун хир ду 1ADAT-х? Муха го хьуна цуьнан хиндерг?\n– Европехь а, Туркойчохь а кхин а жигара а дуьйлуш, митингаш латтор ю оха, кадыровхойн пропагандина дуьхьал къийсам латтийна ца Iаш, бакъоларъяран болх а беш, церан зуламех лаьцна кехаташ хIиттош, болх бийр бу. Иштта гIо дийр ду оха, цара зенаш динчу нехан гергарчарна, уьш журналистех а, бакъоларъярхойх а дIа а тухуш. Боламан коьрта Iалашо – Нохчийчоьнан деоккупаци.\nНижний Новгородерчу ЯнгулбаевгIеран хIусамчу лилхинчу Нохчийчуьрчу чоьхьарчу гIуллакхийн министарллан белхахоша бертаза йигира Янгулбаев ИбрехIиман нана Мусаева Зарема Соьлжа-ГIала, теше санна хеттарш дан юьгу аьлла. Дуьххьара чохь даккха 15 дей-буьйсий туьйхира цунна, полисхо сийсазвина алла, бехкейина, цул тIаьхьа бехктакхаман гIуллакх диллира, ша лацарх протокол хIотточу ницкъахочунна тIелеттера аьлла. Таллам бечу юкъанна иза Соьлжа-ГIаларчу СИЗО-хь ю – мел кIезиг а Мангал-беттан 12-чу дийне кхаччалц кхело чохь йитина.\nМусаева лацаран билггал долу бахьанаш къайла ца хьо Кадыровс – цо бахарехь, ЯнгулбаевгIеран доьзал боьзна бу оппозицин 1АДАТ телеграм-каналаца. Дечкен-беттан 21-чу дийнера 24-че кхаччалц Нохчийчоьнан куьйгалхочо оцу темина лерина 10 текст а, видео а зорбане яьккхира шен телеграм-каналехь. Чиллан-беттан 1-чохь Оьрсийчоьнан парламентан депутато Делимханов Адама дIахьедира, "дийнахь а, буса а, синош, бахам, тIаьхье ца кхоош"ЯнгулбаевгIеран доьзална тIаьхьадевлла лелар ду шаьш, церан коьртеш даххалц аьлла.\nЗазадокху-баттахь хиира, Янгулбаев ИбрехIим Росфинмониторинго террорхойн а, экстремистийн а тептаре язварх 11 741 номерца. Цул а масех бутт хьалха Роскомнадзоро Оьрсийчоьнан дозана тIехь дIакъевлира 1АДАТ боламан интернет-ресурсийн цхьа дакъа, Соьлжа-ГIаларчу Заводской кIоштан кхелан сацаман буха тIехь. Блок тоха бахьанашлахь "Кадыровн зуламечу рожах" лаьцна публикацеш ю элира Нохчийчоьнан прокуроран гIовса.


Полисхой хилла нохчий Москох хадам боллуш кIелхьарбевлла таIзарх\nМоскох кхело ца хуьйцуш битина хьалхо Москох Замоскворецкан кIоштан кхело Нохчийчийчуьра Ахмаев СаIидан а, Болатбаев Лечин а, ГIалгIайчуьрчу вежарийн БулгучевгIеран Ахьмадан а, Мовладин а, Москохарчу бизнесхочун Катков Евгенийн а бехктакхаман гIуллакхехула бина сацам. Цунах лаьцна яздо "Новая газето".\nУьш бехке беш бара нуьцкъала ахча даккха гIортарна. Таллмхойн версица, бизнесхочуьнгара Жуков Константинера 100 миллион гергга сом ахча даьккхина хилла цара, кхерамаш а тийсина.\nИ зулам дарна прокуратуро хIоранна 7 шо хан тохар дехнехь а, суьдхочо Чепрасова Натальяс хийцира царна бехкбуьллуш ялийна артикл, цара динарг шайна луъург лелор (ч.I ст. 330 УК) ду аьлла. И зулам дарна бехкебечарна гIуда туьйхира кхело 50 эзар сом хIоранна а. Амма и ахча такхарх а кIелхаьрбевлира и нах.\nАхмаев СаIид а, Болатбаев Лечи а Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутатан Делимханов Адаман хадархой бара зуламаш дечу заманчохь. Болатбаев цуьнан шофер хилла а ву.\n2000-гIа шо доладелча 2008-чу шаре кхаччалц Москох Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн декъехь болх бина ву Ахмаев СаьIид. Болчу хаамашца, 2006-чу шарахь "Горец" батальонан хьалханча Байсаров Мовлади лоцуш операцехь дакъалаьцна ву иза. Байсаров вийра Москох Ленинан цIарахчу проспектехь.


Исламан Нур - Свет Ислама - 148-гIа дакъа\nЦомгашчуьнан доьзале а, цуьнан гIуллакхе а хьожуш волучуьнга - цуьнца дика а хила, цуьнгара хуьлуш йолу халонаш собарца лан а ла аьлла, весет дар суннат хиларан хьокъехь, иштта диначу зуламна вен кхиэл кхайкхийначуьнан а, чIирана вен кхачийначуьнан а, муьлхха а кхечу бахьанина бала герга болучу (нехан гергарачаьрга) весет даран хьокъехь а\n913. Iимран бин ал-Хьусайна (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «Мухха а цкъа жухIайна (тайпанах) цхьа зуда еара АллахIан элчанна тIе (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), нахаца лелла берах а йолуш. Цо элира (цуьнга): «ХIай, АллахIан элча, таIзар дан догIуш дерг дина аса, ткъа (и таIзар) дехьа суна!» ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), цуьнан верас ша волучу схьа а кхайкхина, (цуьнга) элира: «Дика хила цуьнца, ткъа бер дина яьлча, суна тIе схьаялае иза». (Оцу стага, шега ма-аллара) кхочушдира шена тIедилинарг. (Бер диначул тIаьхьа иза а ялош пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу схьавеъча), пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) дан догIу буьйр дира. Цуьнан духар цунна тIехь чIоггIа тIе а къевлина, тIаккха (элчанан (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) омрица тIулгаш туьйхира цунна. Цул тIаьхьа докъан ламаз дира цо цунна» (Муслим: 1696).\n Сийлахьчу КъурIанехь омрица билгалдаьккхина таIзар догIуш долу зулам дина ша бохург ду оцу зудчо аьлларг.\n Иштта долу дехар хIокху кепара кхетош ду: шен къинойх цIанъяла а, таIзар такха а сацам бина цо хIокху дуьненахь, чаккхе йоцуш долучу эхарта а ца тоьттуш.\n Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) иштта омра дина: оцу зудчуьнан шегара даьллачу къинна дохкояларан сий деш, дика мах хадош. Iалаш а йина цо иза цуьнан гергарачийн оьгIазлонах а, цара цуьнца лелон тарлучу дерачу юкъаметтигах а.\n «ТIулгаш тоьхна ен йина йолу кхиэл кхочушъян кечъе иза» аьлла, буьйр дира цо бохург ду и.\n Вуьшта аьлча: цуьнан духаран юьхьигаш чIоггIа дIайихкира, юьйчу хенахь схьа ца еллаялийта уьш.\n ХIара хьадис 22 лоьмар йолучу хьадисан цхьа дакъа ду.


Киттийн а, дельфийн а дуьненаюкъара де — Википеди\nКиттийн а, дельфийн а дуьненаюкъара де\nАдамаллин тидам бахийта киттийн а, киткепарчийн а, наггахь кхин океанан, хӀордан декхаш долчу дийнатийн а.\nIWC - Дуьненаюкъара китташ дайаран комисси\n1986 шеран 23 июлехь\nдельфийн а дуьненаюкъара де Киттийн а Викилармехь\nКиттийн а, дельфийн а дуьненаюкъара де (инг. World Whale and Dolphin Day) — Ӏида, юкъадаьккхина 1986 шарахь Дуьненаюкъара китташ дайаран комиссис (инг. International Whaling Commission — IWC). Иза даздо 23 июлехь, хӀунда аьлчи оцу дийнахь 1982 шарахь IWC кхажтесна коммерцин Ӏалашонца китташ дайар 1985/1986 муьехь дуьйна маггане а ца магдар.\nЦа магдар ницкъе даьлла 1986 шеран 19 февралехь дуьйна. Цуьнан лерамна хӀора шарахь 19 февралехь даздо кхин цхьа Ӏида — Киттийн дерриг дуьненан де. Иза лору кхин декха дийнаташ Ӏалашдаран де а. Наггахь тайп-тайпана мехкийн экологин кхолламаш хьажадо и де хӀаллак хила герга яханчу цхьаьна кепарчу декхачу дийнатна.\n«Ӏилман Ӏалашонна» китташ лецар[нисъе | нисъе чухулара]\nТокион базарара киттан жижиг\nДуьненаюкъара китташ дайаран комиссис китташ лецаран болх ца магийча, Япон, санкцех кхераелла, бартан реза хила йийзира, амма шена кӀелдахьула болх бан меттиг йитира «Ӏилман хьашташна китташ лецар» аьлла. 2007 шеран китташ леца елла квота 950 кит хилира, аьлчи а хӀора дийнахь Японехь лоцура кхоъ гергга кит. Оццу шарахь японин китташ лецаран флотилин флагман «Ниссин-мару» тӀехь цӀе елира, тӀаккха «Ӏилманан» дайира 508 дийнат. И дар-дацар бахьнехь Японехь кховдийра китташ лецар церан пхоран муьрехь. Ӏилманан белхаш чекхдевлчи дийнатийн жижиг коьртаниг кхочу японин ресторананашка. Иштта Японехь дӀадоло гӀерта букъ бойна китташ лецар.\n2010 шеран 19 февралехь Австралин премьер-министра Радд Кевина тӀедиллира Японин китташ лецаран болх сацор, кхерам тесира Гаагерчу дуьненаюкъара зуламийн суьде Токион дуьхьала дов хьедан.\nХьажа кхин а[нисъе | нисъе чухулара]\n↑ 1 2 ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран calend йоза яздина дац\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран Brakes_2013 йоза яздина дац\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран IWC_shedule йоза яздина дац\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран izvestia йоза яздина дац\n↑ ГӀалат дешнаш далорна Тег <ref> нийса яц; тIетовжаран rian йоза яздина дац\n↑ Япония впервые за 20 лет не смогла выбрать квоту на промысел китов. РИА Новости (2007, 1 март). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 26 мартехь. Теллина 2010 шеран 13 августехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Киттийн_а,_дельфийн_а_дуьненаюкъара_де&oldid=2854685»\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 22 февраль, 07:39.


Нартол исламан архитектурехьНисйе\nНартол-хоханкоьртан боьххьехь ирлуш, хохан коьртах тера а йолуш кеп ю. Дукха хьолахь иштта нартолаш лелайо Россехь а, Туркойчохь а, ХӀиндехь а, Юккъера Малхбалехь а. Иштта кепара нартолаш лелайо оьрсийн православин килсаш еш. Делахь а уггаре хьалхара Русера тӀулгах йина килсийн византийн нартолийн хатӀ дара, тӀаьхьуо уьш ерриг аьлча санна дӀаехира хохан корта кепарчу нартолаш. Иштта нартолийн бухал а йоккха диаметр ю, вотана тӀехӀиттайо уьш, ткъа церан локхалла шораллел сов хуьлу. Йисанчех уггаре хьалхара иштта нартол йолу гӀишлош XVI бӀешерера ю, шира тептарш тӀиера суьрташ тешалла до, уьш XIII бӀешерал тӀаьхьа юкъаевлла ца хиларх что. Четарш, нартолаш санна юьхьанца лелодолийра дечиган килсаш тӀехь, тӀулган архитектурехь гуттара а тӀаьхьа лелийра. Амма тӀаккха а уьш кечйора дечигах я металлах, хӀиттайора дечиган вотан тӀе. Православин килсийн нартолаш ечу говзаллехь гӀараваьлла инженер-архитектор хилла Падюков Сергей Николаевич (1922—1993), цуо нартолийн конструкци йина, дакъа лаьцна АЦШхь 44 килс еш.\nМасех нартол-хоханкорта болу килс оьрсийн килсан архитектуреран кеп хилла, иза къаьста кхечу православин къаьмнийн а, керсталлийн конфессийн а архитектурех. Исторера ишттачу оьрсийн килсийн хьалхара масала ду Новгородера хьалха хилла дечиган 13 нартол йолу Софийн килс (989) а, Киевера 25 нартол йолу Десятинни килсан меттигехь хилла хьалхара килс а (989—996). Нартолийн барам оьрсийн архитектурехь сийлалла йолуш хуьлу, масала, 13 нартоло гойту Ӏийса пайхӀамар\nшен 12 асхьабаца, ткъа 25 нартол — инжил тӀиера кхин а 12 пайхӀамарца\n. Византийн нартолашца юьстича, оьрсийн килсийн нартолаш кегийра ю, дукха хьолахь деший диллина я къегина басар тоьхна ю.\nГӀараевлла нартолийн конструкцешНисйе\nМ. Круган эшар «Купала» («Нартолаш») Архивацийина 12 сентябрехь 2015 шеран.\nНартолан бух тӀиехь йина конструкцешНисйе\nТуркойчохь, Иранехь, кхин цхьа могӀа Юккъера Азин пачхьалкхашкахь «гумбаз» олу нартолан конструкцех, уьш шуьйра лелийна гӀишлошъярехь сардобаш, ковра-божалаш, зияраташ, банеш, кхин дуккха а гӀишлош еш. Нартол-гумбаз яран говзалла Азехь кхаьчна кхачамалле. Нартолийн тхевнаш баран Азера говзалла кхаьчна цхьацца Африкин кӀошташка. Ерриг гумбазаш юттура башха кибирчиг йоттаран хьесапца. Иза далора ша-кепара кибирчиг яран технологица, кибирчиг юьллу берам башха йоттаран хьесапца уьйр йолуш, оьшучехь лелайора лакхара исбаьхьаллин нартол кечъяран материалаш. Дерриг оцу хӀумано таро лора даккхий тхевнаш дан, гумбазан геометрин кепаш бес-бесара ян, механикин ондаллин а, цецвоккхуш дукха латтаран а конструкцеш ян.\nЧӀогӀа ша-кепара ю, архитектурехь а, инженеран а, гишлошъяран а практикехь кхин йоцу является сардобан конструкци — Азехь къевлина молу хи латто меттиг. Кхузахь дукха хьолахь нартол-гумбаз хуьлу тоьуш йолу архитектурин феномен, иза кхуьу дешна лайн, догӀан хи гулдечу меттигехь. Наггахь сардобе даладора татолашца я кяризашца хи. Нартол-гумбазан сардобехь масех функци хуьлура: бассейн чуьра мола хи ченах а, ченан мохех а Ӏалашъяр, бассейн тӀехула ӀиндагӀ дар хи Ӏаьнаре ца далийтархьама. Цхьацца гуонахьа галерейш йолу сардобашкахь, сардобан нартолаш кӀелахь дийнахь садаӀа совцура новкъахой, йовхачу хенахь некъ ца балора, кхузахь нартолан ӀиндагӀехь хин уллохь, буьйса юлийтий шелонехула юха новкъа бовлура, гӀум-аренашкахь ковранаш аьхкан заманахь буса бен ца лелара. ГӀунаш, кяризаш, татолаш санна сардобаш мола хи латтадора новкъаца, ткъа цхьацца меттигехь иза бен хин хьост а ца хуьлура. Сардоб йоцуш ойла а ца ялора йохк-иэцаран а, новкъан а. Хьалхарчу а, Юккъерчу а Азин, ткъа иштта Африкин цхьа могӀа пачхьалкхийн экономика а, транспортан логистика а XX бӀешо юккъе даххалц еккъа сардобан хица хьашташ кхочуш дора. Оцу ширачу заманан гидротехникин говзаллин хазно деккъа ша хиларца а пачхьалкхийн а, къаьмнийн историйн тӀаьхьало йора. Сардобах архитектурин гӀишло хилира, ткъа нартоло ерриг гӀишлон эстетикан чам тобора, иза коьрта конструктиван а, гаран а дакъа дара цуьнан технологин иэшар бахьнехь.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Нартол&oldid=6107436»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 5 июль 10:21\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 5 июль, 10:21.


ТӀапломан кратер — Википеди\nХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Кратер.\nВезувий тӀапломан кратер\nКальдера кхоллаяларан модель\nТӀапло́ман кра́тер (желт.-шира. κρατήρ — кад) — кадкепара я кӀагкепара чутаьӀна меттиг тӀапломан конусан боьххьехь я басехь, йина тӀапломан жигаралло.\nКхаа яккхийн маарийн тоба тӀапломан Айфель кӀоштара.\nКратеран диаметр хила тарло иттаннаш метраш тӀиера масех километр кхаччалц, ткъа кӀоргалла — масех метр тӀиера бӀаьнаш метрашка кхаччалц. Кратеран бух тӀаьхь хуьлу, магман кхерч чуьра, цхьаъ я масех лава а, кхин тӀапломан сурсаташ хьаладовлу Ӏуьрг. Наггахь кратеран бух къевлина хуьлу лаван Ӏомо я жимачу керла кхоллабеллачу тӀапломан конусо.\nДовзийтар[нисйе бӀаьра | нисйе]\nДукха хьолахь кратеран аганкепара хатӀ хуьлу, цунна чохь кхоллало вентиляцин харш. ТӀаплам Ӏаьтточу хенахь лелина магма а, тӀапломан газаш а хьалайовлу лаьттан бухарчу магман кхерч чуьра биргӀан харш чухула кратеран Ӏуьрге кхаччалц, цигара газаш арайовлу атмосфере, ткъа магма Ӏаьттадо лаван кепара. ТӀапломан кратеран баккхий барамаш хила тарло, ткъа наггахь кӀорга а хила тарло. Цхьайолчу хенахь лелхарца Ӏаьттош тӀапломан магман камера ясъяла тарло цунна тӀехулара латта охьахаъал, тӀаккха хуьлу кальдера олу йоккхачу депрессийн тайп.\nДукхаха долчу тӀапломан кратераш лаьтта ломан боьххьехь, уьш кхолладелла Ӏаьттийна тӀапломан сурсатех, масала лаван а, тефран а Ӏоврех. Иштта боьххьехь кратераш долу тӀапломийн конусан кеп хуьлу. Кхин тӀапломан кратераш хила тарло тӀапломийн агӀонашца, басешкахь, царех олу фланган кратераш. Цхьайолу тӀапломан кратераш ерриг я цхьа дакъа юза тарло догӀано я дешначу лайша, цуо кратеран Ӏам бо.\nКратер дохийна хила тарло Ӏаьтточу хенахь, лелхарша, лавано, я тӀаьхьа хиллачу эрозино. Дохийна кратерийн цхьаьна агӀора хуьлу дуккха а лоха йист.\nЦхьадолу тӀаплаьмнаш, масала маараш, лаьтта цхьаьна кратерах, лаьмнаш а доцуш. Иштта тӀаплаьмнийн кратераш кхоллало, хих дуьзна породашна магма юкъахула хьалаевлчи, цуо до фреатийн Ӏаьттор. Фреатийн Ӏаьтторех хилла тӀаплаьмнийн кратераш дукха хьолахь хаало аренашкахь кхечу тӀаплаьмнашна генахь. Массо а тӀаплаьмнаш ца кхуллу кратераш.\nИрасу тӀапломан кратер, Коста-Рика\n↑ Glossary of Terms: C. physicalgeography.net.\nТӀапломан кратер Викиларма чохь\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ТӀапломан_кратер&oldid=3039485»\nРельефан тӀаплаьмнийн кепаш\nРельефан чутаьӀна кепаш\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2019, 6 сентябрь, 05:08.


Лавров: Оьрсийчоьно ша толлур ду Шемахь химин герз лелор\nХимин герз дихкинчу организацин эксперташ (ОЗХО) Шемарчу Дума гIаличу бахийта гIерта Оьрсийчоь. Хетарехь, цигахь дина химица тIелатар. Арахьарчу гIуллакхийн министро Лавров Сергейс журналисташка дина и дIахьедар шинаридийнахь.\nШеман эскархойн карахь ю гIала, цундела бохийла дац организацин эксперташа шайна кхераме ду цигахь хилар бохуш, чIагIдо Лавровс.\nМинистро бахарехь, Думехь химин герз лелор таллархьама шаьш хIоттийна резолюцин проект кховдор ю Кхерамзаллан Кхеташоне шинаридийнахь Оьрсийчоьно.\nВашингтоно жоьпалла Шеман президентна Асад Башарна а, цуьнан агIончашна – ГIажарийчоьнна а, Оьрсийчоьнна а тIехь дуьту. Iамеркан Цхьанатоьхначу Штатийн "дуккха а некъаш ду тIамца дуьхьал жоп дала" аьлла президенто Трамп Доналда.\nДумехь хилларг цхьанца а дозуш доцуш талла а теллина, бехкенаш кхеле озош, Кхерамзаллан Кхеташоне шайн проект кховдийнера Iамерко хьалхо. Дуккхаъчу хаамаша а, фото, видео-тоьшаллаша а тIе а чIагIдеш, дахначу шоьтадийнахь Асад Башаран эскарша тIелатар динера Дума гIалина.\nХимин герзах пайда а оьцуш, йийсарехь латтийнера цара гIаттамхой. Иттанашкахь маьрша бахархой белла оцу инцидентехь. Шеман а, Оьрсийчоьнан а Iедалхоша тIе ца дуьту шаьш бехкехилар.


Беларус а, Оьрсийчоь а духьал ю Цхьаьнатоьхначу Штатийн ракеташна дуьхьален система хIотторан планана.\nСтигалкъекъа-бутт 16, 2016\nБеларус -- Минск, Беларус. Стигалкъекъа-беттан 16-гIа де, 2016. Оьрсийчоьнан а, Беларусан а арарчу гIуллакхийн министраш пресс-конференци чекхъяьллачул тIаьхьа.\nБеларусан арарчу гIуллакхийн министра Уладзимер Макей дIахьедар дина Беларус а, Оьрсийчоь а чIогIа саготта ю Цхьаьнатоьхна Штаташа Малхбалерчу Европехь баллистикан ракеташна дуьхьалоечу Атлантикан альянсан турсашлахь объект хIоттон йолорна, аьлла.\nМакейс и комменташ йира стигалкъекъачу 16-чу дийнахь шен Минскехь Оьрсийчоьнан арарчу гIуллакхийн министарца Лавров Сергейца цхьаьнакхетар чекхдаьллачул таьхьа. Лаврова Беларусан президентца Лукашенко Александрица а дIадаьхьара дийцарш. Макейа тIеьтуьхира Беларус а, Оьрсичоь а реза хилира Цхьаьнатоьхначу Штатийн турс Малхбалерчу Европехь дIахIотторан “дуьхьал барамаш” бийцаре бан, аьлла.\nОьрсийчоьно хадазза дIахьедо турсах бахьана а дина, НАТО шен дозана гергга ян Iалашо ю, бохуш. Вашингтоно турс дIахIотторан бахьана ГIажарийчоьнан кегийчу а, юккъерчу а геналлин ракеташна дуьхьалояр а, Европа царах ларъяр а ду боху.


Осмаевн гIуллакх кхеле делла Украинан кхерамазаллин сервисо\nУкраина -- Украинан Кхерамазаллин сервисо хаам бина, Оьрсийчоьнан лаккхарчу куьйгалхошна тIелатар дан кечлуш хиллачу Осмаев Адаман а, Пьянзин Ильян а бехк-такхаман гIуллакх теллина доьвлла шаьш аьлла, 2012\nУкраинан Кхерамазаллин сервисо хаам бина Оьрсийчоьнан ФСБ-н куьйгалхошка, Оьрсийчоьнан лаккхарчу куьйгалхошна тIелатар дан кечлуш хиллачу Осмаев Адаман а, Пьянзин Ильян а бехк-такхаман гIуллакх теллина доьвлла шаьш аьлла. Цуьнах лаьцна зорбанан гIирсашка хаам бина Оьрсийчоьнан лерринчу сервисерчу хьостано.\nИ хаам тIечагIбина Шинарийн дийнахь Украинан кхерамазаллан сервисан пресс-центро. Бехке беш берш хIинца доьшуш бу талламхоша кечдина кехаташ.\nНохчийчура вахархо Осмаев Адам а, Казахстанера Пьянзин Илья а дIалецира Украинан кхерамазаллан сервисан белхахоша кху шеран Чиллан-бутт болалуш. Цкъа дуьххьара цаьршинна бехке дуьллург дара, бакъо а йоцуш, герз а, саьмгар а лелор.\nЧиллан-беттан 27-чу дийнахь Оьрсийчоьнан Хьалхарчу телеканало сюжет гайтира Украинехь дIалаьцна волу и ши стаг Оьрсийчоьнан куьйгалхошна тIелатар кечдеш хилла, ткъа коьрта церан Iалашо хилла цу деношкахь Оьрсийчоьнан президентан харжамашкахь кандидат санна дакъа лоцуш волу Путин Владимир вен аьлла. Оьрсийн пачхьалкхан телевизионо чIагIдарехь, эккхийтар кечдеш хилла зуламдайша Москох Iедалхойн ковраш дIасалелачу Кутузовн проспектехь.\nОццу дийнахь Украинан кхерамазаллан сервисан официалан векал йолчу Остапенко Маринас бакъдира Оьрсийчоьнан лерринчу сервисашца цхьана Украинан территори тIехь леррина операци дIаяьхьна хилар. Амма цо, комментари а ца еш, дитира Путинна тIелатар деш хилла цхьа нах бохуш, баьржина болу хаам.\nТIахьо Украинерачу талламхоша дIахьедар дира шайгахь тоьшаллаш ду, тIемалой Путин Владимир вен дагахь хиларан аьлла.\n2007-чу шарахь Зазадоккху-беттан 9-чу дийнахь Москох теракт ян Iалашо йолуш хилла аьлла, дIалаьцнера Москох бехаш а, доьшуш а хилла нохчийн кегийрахой: Батукаев Iумар а, Хамиев Лорс а, Мусаев Руслан а, Осмаев Адам а.\nЦаьрга бехк кховдийнера, уьш Москох теракт ян дагахь а хилла, Кадыров Рамзан вен Iалашо йолуш а хилла аьлла. Талламхоша дийцарехь, уьш Умаров Доккин куьйга кIел хиллачу диверсин тобанна юкъабогIуш хилла. Амма цу хенахь Осмаев дIахийцира, бехк кховдон кхин хIара бу аьлла, бух ца карийна.\nЦу гIуллакхана терого ечу наха билгалдоккхуш ду цхьа хIума. Осмаев бехке варехь дуккха а цакхеташ хIуманаш хилар.\nОсмаевгIера доьзал Нохчийчохь дика бевзаш бу. Осмаевн деда, масала, Советан Iедал хенахь цхьамоггIа кIрштийн коммунистийн партин комитетан хьалха секретар хилла а ву, хьунан бахаман министр лаьттина а ву.\nЦуьнан деваша Осмаев Амин, масала, хьалхара тIом чекхболучу хенахь Госсовет олучу Оьрсийчоьнан Iедалша Нохчийчохь кхоьллинчу кхеташонан куьйгалхо хилла ву. 1996-чу шарахь Федерацин Кхеташонан декъашхо вара иза. 2000-чу шарахь цо урхалла дира Путин Владимиран харжамийн штабана. Иза хIинца а ву Москох вехаш. Цигарчу интелегенцина юкъахь лоруш стаг ву иза.\nШа Осмаев Адам, дийцарехь, 2005-чу шарахь араваьлла Нохчийчура. Британехь экономика а Iамийна цо. Оьрсийн хаамийн гIирсаша леррина дуьйцу, «Осмаев Адам Лондонехь маьждиге ихна, цундела, террорца боьзначу нахаца уьйраш тасаелла хилла цуьнан», бохуш.\nТкаъа хIинца Украинан кхерамазаллан сервисо бакъдина шаьш Пьянзинна а, Осмаевна а дуьхьал схьадиллина, бехк-такхман гIуллакх теллина доьвлла шаьш аьлла. ХIу ду билггала цу шина стагана бехке дуьллуш дерг аьлла, хаьттира оха цу гIуллакхана терго еш волчу Маршо Радион украинахойн сервисан Одессехь волчу корреспонденте Шевчук Иване.\nШевчук Иван: «Карарчу хенахь царна бехке дуьллург ду терроран организацина юкъахь дакъа лацар а, теракт кечъяр а. Цкъа дуьххьра, бакъо а йоцуш, герз а, саьмгар а лелор а бен дацар царна бехке диллина хилларгш.\nТкъа и шиъ Оьрсийчоьнан президент (цу хенахь премьер-министр волу) Путин Владимир а, Кадыров Рамзан а ве дагахь хилла бохург, хIинца хила магара аьлла, къастош ду».\nМаршо Радион Одессерчу корреспонденто дийцарехь, Оьрсийчоьне Осмаев дIаваларх долу хаттар хIинца а жоп доцуш дуьсуш ду.\nШевчук Иван: «Цара Украинан территори тIехь зулам дина хилар гуш долу хIума ду. Одессехь Базаран цIарахчу урамехь дина долу эккхар, низамехь а доцуш, лелош долу, саьмгар эккхар хIинцале а зулам дар ду. Теракт кечйина аьлла, йолчу артиклехула бехке беш бу уьш.\nХаамаш беш ма-хилла, уьш къера бу шаьш Оьрсийчоьнан куьйгалхой байъа дагахь хилла бохучунна. Амма дерриг а тидаме а оьцуш аьлча, экстрадицех лаьцна долу хаттар х1инца дIакъоьвлина, схьагарехь, ала мегар дац».\nЦхьаболчара дийцарехь, Осмаев Адама, шена тIе бехк лоцуш, къамелаш дина, ша Оьрсийчоьнан Iедалшка дIацавалийта. Амма иза цо динехь а, иза галваьлла бохуш, дуьйцу Шевчук Ивана.\nШевчук Иван: «Цу наха тактикан гIалат далийтина шайгара. ХIунда аьлча, суьдаца а, талламхошца а зулам толлуш гIо дахь, экстрадици ян бакъо яц, аьлла долу низам Украинан керла бехк-такхаман кодекс ГIадужу-беттан 19-чу дийнахь болх бан йолаелча а бен, ницкъ болуш хир дац».\nОсмаев Адамна а, Пьянзин Ильяна а тIехь кхел мичахь хир ю билггала хууш дац.


Мотт хьехаш дола «къулба» — Сердало\nПервый в России региональный форум по национальным проектам начал свою работу в столице Ингушетии\nКхоанара дахар хоза хургдолаш\nМотт хьехаш дола «къулба»\n09.07.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nУкх тIехьарча хана дукха дувц, гIалгIай меттахи цу метта йоазув нийса дарахи лаьца. ХIаравар дошлорг оттаде гIерташ ва, вIалла шийна цох хIама ца хой а. Цудухьа укх массайтта шера, сона хеташ, дошлоргий дукхалга диллача вайна тIехьакхе могаш къам а мохк а наггахьа хуле тамаш я. Сона ховш а, пIелгашца дагардича, итт совгIа да уж, тайп-тайпарча автораша яздаь. Сона цаховш а хила тарлу. Кердадараш яздеш доахк тхо яха нах а нийслу. Вешта аьлча, кастта кхы а гучаяргья вай мотт тоабе гIертача наха хьаяь «кирпишкаш».\nАз ер дош хьоахадара бахьан дувзаденна да, укх шера вай орфографе кердача дошлорга 15 шу дизарца. Из кхеллар ва Оздоев ИбрахIима Рамис. Бакъда укхаза белгалдаккха деза, из яьссача моттиге хьахиннадоацилга. 1961 шера Рамиса дас, вовзаш волча Iилманхочо Iабдуразкъий ИбрахIима арадаьккхадар шийна юкъе 6306 дош дола орфографе лугIат. Дас баь болх шербеш, тоабеш, къахьийгад воIа. Цун дошлорга юкъера дешаш шозза дукхагIа да. Рамиса оттадаьча, 2003 шера арадаьннача «ГIалгIай метта орфографически дошлорга» юкъедахад 13 088 дош.\nХIара йоазонхо хIана вац аьнна, ше-ший орфографи йолаш ва вай. Вай къаман грамматика да, цо белгалдаьхад мотт нийса бувцара а йоазув дара а наькъаш. Долаш да лакхе хьоахадаь орфографе дошлорг. Вай царга ла ца дувгIаш хилча, сенна эшаш да уж? Нагахьа санна уж во дале, яздийя царна юххе Iодахкал царел дикагIдараш. Вий из де низ кхоачаш саг? ХIанзарчоа-м вац. Бакъда долаш дар кегаде гIертараш дукха ба. Цудухьа, кердадараш яздаь арадаллалца, долаш дараш лоархIаш, цар сий деш, царех пайда эцаш хила деза вай. Царех дашаш а хила деза.\nОздоев Рамиса дошлорг тахан долчарна юкъе дикагIа да. Из дIадолалуш, автора язъяьй метта дIадахар довзийташ йола дукха йоккха йоаца дешхьалхе. Нийса яздарца ювзаенна бокъонаш тIайолаш 23 оагIув я дувцача дошлорга. Нагахьа санна хала кхеталуш, къовсам болаш моттиг хуле, цу оагIонаш тIа дIаязъяьча бокъонаша гIо-новкъостал ду дешаш нийса яздара бух тахка. Цул совгIа тIеххьарча 10 оагIон тIа хьакъоастадаьд кхетаде хала дола дешаш, царна эрсий меттала таржам а деш.\nМотт Iомабе, тахка безам болча наха дукхагIа из дошлорг могаду вай Iилманхоша а хьехархоша а.\n№ 101 (12037), шинара, 10 июль, 2018 шу. Вторник, 10 июля 2018 года\n← Цунгахьа да ираз\nНаьсарера хьалхара школа →\nДелай мир лучше силой своего мастерства!\n12.04.2019 serdalo@yandex.ru 0\n22.11.2018 serdalo@yandex.ru 0\nЕдиный и досрочный\n23.03.2018 serdalo@yandex.ru 0


"Халонаша къар ца бо нохчий"\nДуккха а шерашкахь Германерчу нохчийн диаспоран дахар толлуш схьайогIу социолог Кремер Марит. 1993-чу шарахь Берлинехь кхоьллинчу "Мемориал" организацехь (Дуьненаюкъарчу "Мемориалан" дакъа) болх беш ю иза.\nНохчийчуьра баьхкинчу мухIажирийн тIаьхьенан дахар, церан хьежамаш, интеграцино церан мехаллашна тIеIаткъамбар а толлу Марита. Миграцин Iедалхоша а, социалан хьукматашкарчу белхахоша а пайдаоьцу талламчас бечу балхах.\nМел лахара а итт шерашкахь Германехь дIатарбелла бехачу нохчийн кегийрхой зуьйш, талламаш беш ю Марит карарчу заманчохь. Цаьрца къамеле йолий, хеттарш деш, интервьюш йо цо. Дийцарш дIахьо дахарх, Iалашонех, динах, хиндолчух, ишта кхи дIа а.\n- Царех кIезиг доцу цхьа дакъа дIахаьдда шайн Iадатех, цхьаберш малхбузен гIиллакхашка берза новкъабевлла бу, кхоалгIа дакъа хIинц-хIинца кхетам, дог-ойла кхиа йоьлла нах бу, - боху Марита. – Бу царлахь ишта суьпа нах, цхьа жима дакъа ду шайн дайша лелийначу ламасташкахь.\nКремер Марит, Берлинерчу "Мемориалан" белхахо\n– Лаьий Нохчийчуьра схьабевллачу нахана бухарчу къомах дIаэн а, церан мехаллаш тIеэца а?\n– Уьш Германино тIеэцарга терра нисло иза. Дукхахболчарна тховкIело ца луш, дуьхьалонаш йо, цкъа йина ца Iаш, масийттазза еш меттигаш а нисло. Шерашкахь беха мигранташ, хIинций-хIинций Польше дIахьовсадо-кх шаьш бохуш. ХIунда аьлча, Польшехула чекх а бовлий кхочу уьш Европан мехкашка, ткъа Дублинан бартца а догIуш, шаьш дуьххьара ког биллинчу лаьтта тIе дIабахийта безаш бу уьш.\nТарло Оьрсийчу, йа Нохчийчу дIахьовсо а. Германино тIе ца эцнарш Франци, йа Норвеги дIабоьлху… Нохчийн бераш цхьана школе дIаоьцу, цигахь дIабулу уьш, тIаккха кхечу гIала, йа мухIажирийн куьпа дIабохуьйту уьш. Масех шерачохь кхоазза-пхоьазза нисло цу кепарниг. Оцу дуьхьалонаша дог дожадо церан интеграци ярехь. Делахь а къар ца ло нохчий, уьш кийча хуьлу бюрократин дуьхьалонашца къийса.\n– Хьан цхьанакхетарш хуьлу мухIажиршца, йа анкеташ тIехь талламаш бо ахь?\n– Со церан хIусаме йоьду, цара белхаш бечу меттигашкахь хуьлу, доьшийлашка йоьдуш меттиг а нисло. Анониман интервьюш оьцу ас кха-деа сахьтехь, аьзнаш дIа а яздеш. ХIуммаъ атта дац уьш хьайх тешон. Нах кхоьру, хьоьца къамел дан а ца хIутту. Цундела дуккха а хан оьшу суна цаьрца уьйр дIатаса а, контакташ леха а. Делахь а Iаламат интересе болх бу хIара.\n– Стенца доьзна ду аьлла хета хьуна церан цатешар?\n– Нохчийчуьрчу Iедалхошка шайх лаьцна информаци шайн махкахоша дIакхачор ю аьлла, кхерам бу моьтту суна иза. Цул совнах, кхузахь бехачу церан махкахоша терго а ма латтайо царна тIехь. Царна хууш хуьлу, мила муха веха. "Суна хьан йоI хьенехца гинера" бохуш, къамелаш деш хезна ю со. Цхьана агIор кадыровхоша кхерамаш латтабо оцу нахехь, вукху агIор – махкахоша тIехь латточу бIаьрго.\n– Кадыровн агенташна дуьхьал латтош къийсам бан а буй? Суна хезна, Оьрсийчоьнца шен юкъаметтигаш талхо ца лаьа Германина, цундела уьш хье ца бо бохуш.\n– Оцу тIехула ду аьлла ца хета суна. Стеган шен бакъонаш ма ю, массарна а санна кхачош йолу, цхьа сийдоцуш, боьха стаг иза велахь, цуьнан а ю бакъо. Амма цхьанхьа зуламаш дой, тIаккха озабезамаш а ца беш, ма дарра талла деза и гIуллакх. Бехкениг таIзаре а валош.\n– Ахь бечу талламийн жамIаш цхьанна а оьшуш дуй?\n– Ас кест-кеста семинараш дIахьо социалан а, дешаран а сферийн белхахошна а, полисхошна а лерина. Царна интересе хета, хIунда аьлча, нохчех, церан синбахамаллех лаьцна хаамаш ледара бу цаьргахь. Амма тайпаналлин проблемаш ю церан нохчийн мухIажиршца. Царех цхьаъ ю – кхечу мигранташца лело агресси. Масала, овхIанхошца Котбусехь хилла конфликт. Ткъа хаамийн гIирсашкахь "нохчаша ден зуламаш" бохуш, даржадо.\nДукха хьолахь немцой ца кхета, шайн махкахь тIом боццушехь, стенна гIерта нохчий Европе. Оьрсийн, нохчийн хиллачу тIамах а хуурш а кхезиг бу царлахь. Айса вовшахтухучу семинарашкахь ас дуьйцу нохчийн културех, церан мехаллех, политикана бухахь долчух а.\n– Нохчийн диаспорехь муха ду хьал хIусамехь ницкъбарца?\n– И чолхе проблема ю. КIезиг масалш дац, шен берех ка а тухий, зуда цIийндех йодий, социалан хIусамехь къайлайолуш. ТIамо цаьргахь йитина хьу ю иза аьлла хета суна. ТIаккха дахар дIа ца нисдалар а хир ду иза, кханено шайна хIун дохьур цахаарца доьзна хила а тарло, психикан лазарш а хила мега.\nКхи цхьа хIума а ду, нохчийн ламасташца зуда стагна муьтIахь хила езаш ю. Германи схьабаьхкинчул тIаьхьа а божарша оцу декхарх ца бовлуьйту шайн зударий. Оцу тIехула тIе, божарий цIенна а, доьзална а пайден а ца хуьлу. Болх бацахь, шайн чохь Iа уьш. ТIаккха дера хуьлу божарий, цаьрга ца лало, зуда шайл а тIахъаьлла, шен гIуллакх далуш хилар.\n– Иштачу хьелашкахь хIун дан догIу?\n– Ширчу Iадатех дIа а хедаш, нохчийн доьзалийн цхьа дакъа исламе боьрзу дукха хьолахь. Цхьаболчу нохчийн зударша дийцира суна, КъорIанехь яздина ду боху, хIусамдас латто деза шен доьзална напха, арахь а, кертахь а дечу гIуллакхийн цхьа дакъа а цунна тIехь ду, ишта берийн тергояр а царна тIехь ду боху. Делах кхоьруш болу цIийндай муьтIахь хуьлу шайн хIусамнаношна, девнаш ца доху цара. Церан зударийн хан хуьлу немцойн мотт Iамо а, белхан корматалла карерзон а.\n– Церан хьежамашца, бераш ден, ненан бага хьаьжжина хила дезаш ду. Цунах хIун эр дара ахь?\n– Берашна лерина пачхьалкхан доьшийлаш ю Германехь. Нагахь санна, нохчийн зудчо цигахь гIо дехнийла дIахаахь, цуьнгара даьлларг емалдийр ду церан наха. Совнахберш а, кхийолу инстанцеш а юкъагIерта оьшуш дац шайн дахарна аьлла хета нохчашна. Ткъа Германин низамаша и ца боху: нагахь санна, бер кхерамечу зил кIел ду аьлла хетахь, пачхьалкх юкъагIурту.\nНохчаша сих-сиха латкъамаш бо, "даьлла бахьана а доцуш", шайгара бераш дIадоху бохуш. Цхьа ледарло яьллера олий, бераш дIа ца доху. Мелхо а бер доьзалехь дита гIерта Iедал, да-нана а кхетош, бер ницкъ ца беш кхион деза бохуш, хьехарш а деш.


Хьусайн Шовхалов, Ялсаманин мах. Ялсамани езарх нийса кхетар – скачать в fb2, epub, rtf, pdf, txt\nЯлсаманин мах. Ялсамани езарх нийса кхетар\nКху жайно гойту:Ялсамани Делигара эца езаш хилар.Ялсаманин мехах нийса кхетар.Ялсамани мах боккха а, хала а ца хилар.Ялсамани доггаха езначеран масалш.Ялсамане кхачар коьрта 1алашо хила езар.Ялсаманин дуьхьа цхьа а х1ума дукха ца хилар.\nХьусайн Шовхалов, Ялсаманин мах. Ялсамани езарх нийса кхетар — скачать в fb2, txt, epub или pdf\nЧитать «Ялсаманин мах. Ялсамани езарх нийса кхетар» онлайн\nМетки: Хьусайн Шовхалов\nЕщё несколько книг Хьусайна Шовхалова


ГӀиргӀазойн мотт — Википеди\nГӀиргӀазойн мотт (кыргы́з тили́, قىرعىز تئلى) — ГӀиргӀазойн мотт ГӀиргӀазойчоь пачхьалкхан мотт бу, иза туьркийн меттанийн (кыпчакийн меттанийн тобан) юкъа богӀу. Киргизехь 2009 шарахь ларарца гӀиргӀизойн мотт шайн санна лоруш бу 3 830 556 адамо, кхин шолгӀа дика хууш бу аьлла билгалбина 271 187 адамо (кӀин тӀе 212 063 этнически узбекаш а). Цундела Киргизехь мотт хууш 4 млн адам ду. Цул сов гӀиргӀизойн мотт хууш бу Узбекистанехь, Таджикистанехь, Кхазакхстанехь, Цийчохь, Россиехь кхин цхьайолу пачхьалкхашкахь Ӏаш болу гӀиргӀизойн а.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=ГӀиргӀазойн_мотт&oldid=6479187»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 6 август 16:11\nХӀокху агӀонна тӀаьххьара хийцамаш бина: 2021, 6 август, 16:11.


Кадыровхой ГIизларан туьканан чохь\nКадыров Рамзан а, Даудов Мохьмад а (аьрру агIорхьара).\nЖимма хиллачу исторех лаьцна: Мангалан-беттан 10-чохь кегийрхойн тобано йохийра Дагестанерчу ГIизларан а, Нохчийчуьрчу Шелковски кIоштанан а дозанехь йолу некъан билгало. И территори хьалха а Нохчийчоьнан дакъа хиллехь а, билгало яцара цигахь, амма иза дIахIоттийча меттигерчу кегийрхошна тарделира, лулахо шен бахам шорбеш ву.\nЦу кепара жигархоша реакци йира, де хьалха социалан машанашкахь яржийна видеона. Цу тIехь цхьа стаг вара ГIизларара араволучехь "Чеченская республика Шелковской район" билгало гойтуш, цунна хетарехь "ГIизларан территорех Нохчийчоьнан территори хилар" тоьшалла долу.\nХеталур дара, атта дара кхетор, конфликт ма-дарра аьлча яцара, аммма Нохчийчуьрчу Iедалан векалша маситта шеконан гIулч яьккхира.\nХIун дацара иштта\nЦкъа-делахь, кхеташ дац Нохчийчоьнан парламентан спикер Даудов Мохьмад хIунда ца ван велира Дагестане, ши куьг а ластийна, тIеман гIарол а доцуш. Интернетехула яьржира, ГIизлар гIала йогIучу камуфляж йолчу машенех лаьттачу ковре бист ца хуьлуш хьоьжуш "гаишникаш" а болуш, яьккхина видео. Меттигерчу бахархошна гира иза ницкъ гайтар санна.\nШолгIа-делахь, дагестанхой эргIадбахийтинарг дара, Даудовс ГIизларан кIоштан куьйгалхочуьнца Погорелов Александрца къамел муха дира бохург. Цо гулбеллачарна хьалхха чехийра луларчу субъектан Iедалхо, субординаци а йохош: "Кхузахь хIара "бардак" Нохчийн Республикана а, Дагестанна а юкъахь хуьлуш ю ГIизларан гIалан администраци бахьана долуш".\nКхоалгIа, тидам ца беш ца дисира Даудовс хенара дагестанхочуьнца цуьнга "ты" бохуш дина къамел. Политико дош делира дIаяьхна билгалонаш оццу меттехь юхадIахIиттор хиларх лаьцна. "Ахь иза сан докъан тIехула бен йоккхур яц и билгало дIа", - элира цо дуьхьалволчуьнга. Вукхо шега аьлларг юхатуьйхира, у а дIадоккхур ду, хьан дакъа а дIадоккхур ду" аьлла. Цу бага леяран дакъа шуьйра даьржира социалан машанашкахь.\nМангалан беттан 11-чу дийнахь къовсам дехьабелира интернете. Даудовс онлайн эфир йира Instagram-хь. Иза дIайоьдуш цо блокаш хIиттийра шена реза боцучу дагестанхошна. Уьш "балаболаш" олу даьсса къамелаш дукха деш болу хабарчаш бу бохуш вара иза. Ткъа, вежарий болчу герзца хIунда веара аьлла шега хаттар дича, доцца жоп делира: "Иштта лиира-кх суна".\nДоьалгӀа, дуьххьара хилла йоцу конфликт лагIлуш ю аьлла хеттачу хенахь, цIе марсаяьккхира ша Кадыров Рамзана. Цунна, гучудаларехь, халахетийтинарш яра социалан машанашкара комментареш. Дагестанхошка шен кхайкхам цо болийра могашаллана тIера, аьлчи а халкъийн доттагIаллана тIера, ткъа дIаберзийра шен стандартан кхерамашца.\n"Оха дерриг а доьшу. Динна тоба ю цу тIехь болх беш. Тхан Iадаташ ду, ламасташ цхьаммо юкъара дIадаьхна дац. Цундела ларлуш дийца шаьш дуьйцург, шайн пIелгашна доладе, иза ца дахь оха пIелгаш кегдийр ду, мотт озийна схьа а боккхур бу. ДIахаалаш: цхьа а питанан комментарий, видео, публикаци юьтур яц. …Со шуна дика вевза. Айса аьллачух жоп луш безам хиларан Iедал ду сан".\nИ бахьана долуш либералан пресса къерза йолаелира "Кадыровс кхерам тесна Дагестанерчу комментаторшна пIелгаш кагдийр ду аьлла" цIерш йолчу хаамашца.\nПхIоьалгIа, вевзаш воцчу стага Шелковски кIоштахь тIе "КамАЗ" тоьхна шолгIа некъан билгало йохийча, Даудовс видео дIаязйира, Кадыровниг санна дика йолаелла йолу – аннех летар товш ца хиларх а, вежараллех а, питанаш тийсар дита дезаш хиларх а лаьцна. Амма чакхенехь иза рельсаш тӀера велира, некъан билгало йохийначу шофёрана тIе а верзуш: "Хьо стаг вац. Хьо стаг хила а мега, амма зударийн тайпана. Хьан тайпанехь а ца хилла боьрша нах. …Я хьо, кхуза а веана, кхин цкъа а билгало дIаяккха гIоьртар ву, я хьайн миксерна тIехь, цуьнан яйн чохь хьийзаш дIагIур ву хьайн цIа".\nЦо а питана тесира, шайн критикаш цементан яйн чохь хьийзочу вон кадыровхойх лаьцна дуккха а публикацеш гучуйовлуьйтуш.\nЦу дерриг дагардинчух жамI дан догIа: я Нохчийн Республикан куьйгалхой леррина дов марса даккха гIерта, я цара лан ца дугIу, аьллачун юкъара шена авторна дуьхьал ерзо мегаш йолу цитата схьаяьккха аьтто болуш ялахь, иза вон цитата хилар хууш болчу шайн пиархошка. Ткъа "Оьрсийчоьнан низамашца къастор ду оха" боху фразанаш санна болу "кхерамазаллин гIайбанаш" цхьаммо а тидаме ца оьцу.\nКадыровхошна пайдехьа ца дирзира, "Нохчийчоь кхин а цхьа кийсак шена схьаяккха гIерташ" хиларх лаьцна роликаш вовшахтийса бевддачу Москохарчу блогерша озабезаме яздинарг а.\n"Цул хьалха ГIалгIайчоьнера дIаяьккхира, хIинца Дагестанан рагI ю", - дIахьедира, нохчаша ГIизларан дакъа схьадаьккхина аьлла хIунда делахь а тешна волчу видеоблогеро Иванов Дмитрийс (kamikadzedead).\nДаудовс а хенара дагестанхочо а воше бага леяр а гайтина, Ивановс жамI дира: "ХIорш ю бакъйолу Дагестанан а, Нохчийчоьнан а юкъаметтигаш". Шинарин дийнахь 3 сахь 15 минот яьллачу хенахь цу видеога хьажжера 490 эзар стаг.\nКадыровн кхерамашна мах хадийра оппозицин политико Навальный Алексейс. Цо ша цецваьлла хилар хаийтира, "Цхьааллин Оьрсийчоьнан" лидерех цхьаъ волчу, губернаторо, ерриг а инструкцешна муьтIахь хила везачу Iедалан даржхочо "аш суна Instagram-хь цIерш тахкахь, ас шун мотт схьабоккхур бу" бахарна.\n"Берш бист ца хуьлуш Iаш бу, цхьа а хIума хуьлуш дац", - куьйгаш дIасадахийтира Навальныйс. Цунна хетарехь, карарчу хенахь Нохчийчоьнна а, Дагестанна а юкъахь десташ долу дов "тера ду цхьана декъанна хьалхо ГIалгIайчохь хиллачух".\n"Кавказ.Реалиино" яздина ма хиллара, ГIалгIайчоьнца хIоьттинчу хьолехь а Москохарчу а, Петарбухерчу а интеллигенцино гIортор йира Магасехь дуьхьалонан акцеш дIахьочу нахана. Церан ойланийн некъ тIе богIура цхьана хIуманна: гIалгIай буьрсачу Рамзана кепатоха хьийзош долу къам ду. Цу кепара, Кадыровн нахалахь йоккху цӀе тайп-тайпана хиларна, Нохчийчоьнан куьйгалхочун критика ярна тIе баьлла лаьттаца боьзна къовсам.