Австри -- Вена, Эзарнаш австрихой тIехIиттина мухIажиршна. 31.08.2015\nШайга кхаьчначу аьттонах цецбевллачу мухIажирша оцу сохьта дIасаийцира Мюнхене боьдучу цIерпоштина массо а билет. ТIанк аьлла мухIажирех йоьттина, ког ловза меттиг боцу, цIерпошта Австрин дозанна тIе яьллча, цу чохь терго ян тIе бевлла австрихойн полисхойн шайн бIаьргашна гучух ца тешаш биснера.\nАмма цара а тамашийна хIума дира – Дублин 2 конвенцица цу цIерпошти чохь мел волчу мигрантера пIелгийн лораш яха декхарийлахь болчу цара, хетарехь, хирг дIа хир ду аьлла, и процедура а ца еш, я цхьа а талламаш а ца беш, мухIажарийн цIерпошта кхин дIа Вене кхаччалца дIаяхийтира.\nВене схьакхаьчча, кхин цхьаъ тамаша хилира – цигахь меттигерчу цIерпошта некъийн концерно ОьББс, мухIажиршна новкъарло-м тешна а ца йира, царна мелхо а кхин масех цIерпошта елира, кхин дIа Германе дIабаха луучарна паргIато хилийтархьама, охьахаа меттиг боцуг ирахь латтан церан кхин дезар доцуш.\nТкъа Австрехь тховкIело езаш охьабевлчарна цхьа а новкъарло ца хилийта, полисхой бара гулбелла, церан хьашташка хьовсуш. Иштта сурт Венерчу Вестбанофехь оршот сараллца а, шинарин сахиллалца а лаьттира. Масала доцу къинхетам мухIажаршца цIеххьана полисхоша гайтина ца Iара, и къинхетам кху тIаьхьарчу беттанашкахь даима санна гайтира меттигерчу бахархоша а.\nУьш Вестбанхофе оьхура, хаддаза схьаоьхучу мухIажаршна хи а, стоьмаш а, кхиндолу сурсаташ а оьций. Шинари сахуьллучу хенахь Маршо радион корреспондент хьоле хьажа цу цIерпошта вокзале яхча, хIинца а австрихой бара цигахь, тIеоьхучарна шайн чотах юург латтош, берашна марзолгаш а, ловзоргаш а эцна бахана.\nВенгрино мухIажарш маьрша дIасалела битаран бахьанах кхеташ вац цхьа а. Амма шеконе ду цигарчу Iедало и хIума цIеххьана самадаьллачу адамаллин бахьанца дина бохург. Хетарехь, шайн махкахь сел дукха мигранташ гулбаларна цара гIаттам эккийтарна а, иза юха социалан къепедацаршка дерзарна а кхерарна динчух тера ду цара иза. Мухха делахь, шинари дийнахь а хаддаза Австре а, Германе а схьаоьхуш ю Будапештера мухIажарш йоьттина эшелонаш, адамийн бакъонашларйархошна а, шаьшна мухIажаршна а боккха кхаъ хуьлуш.\nЦу юкъана Венин бахархой гулбеллера оршот дийнахь тIаьхьарчу пхийта шарахь уггаре а йоккхачу демонстраце, мухIажаршна шаьш белшашгIортош хилар гайта а, меттигерчу Iедалшка сихонца шайн мигрантийн политика хийца а хийций, тIебохучаьрца къинхетам гайтаре а, адамийн сий деш долу хьелаш царна кхолларе а кхойкхуш.\nВенерчу Мариахилф-майданахь сарахь ялх сахьт даьлча дIайолаелла йолу демонстраци буьйсанна I0 долуш Австрин парламентан гIишлонна хьалха дIайирзира.\nФейсбукехула цхьана Венин вахархочуо „гул лой вай“ аьлла кхайкхам а бина, вовшахкхетта болчу „Австрехь адам хилла висса“ цIе йолчу цу боламе 20 эзар сов стаг веара, цхьаъ бен доцучу адамо мел дукха хIума дан йиш ю бохучуьн масала а хуьлуш. Цаьргахь карахь „МухIажарш, марша догIийла!“, „Цхьа а адам дац кху лаьттахь иллегала!“, „Австрехь адамалла гайтархьама!“ боху йозанаш тIехь долу плакаташ дара.\nКъона а, къена а, лакхарчу социалан хьелашкара а, башха таронаш йоцурш а – тайп-тайпана бара цу демонстраце гулбелларш. Церан юкъарниг – лерина цу суьйранна тIедоьхна кIай духарший, карахь летта чкъурамаший, уьш цу майдане арабаьхна йолу адамаллий дара. Цхьаццаберш шайн кегийрачу берашца цхьаьна баьхкинера, ур-аталла гIудалкхаш а хаьхкина баьхкина заьIапхой а бара.\nШен жима бер чохь долу берийн гIудалкх а теттина, митингехь дакъалоцуш хиллачу Венин яхархочуьнга Бойме Йоханне хаьттира Маршо радионо, цунна стенна мехала дара цу боламехь дакъалацар аьлла. Бойме Йоханна иштта дийцира, балхара яьллачул тIаьхьа берийн бешара шен ши шо долу кIант схьа а эцна, ша демонстраци ечарех дIакхетарх лаьцна.\nБойме Йоханна: „Суна Австрехь мухIажаршна гIо деш адамаш дуйла дIагайта лаьа. Суна вуно гIайгIане а, кхераме а хьал хета, политикаш мухIажаршка гIо даккха кхоьруш хилар, нагахь санна шаьш мигранташна гIо дахь шаьшна кхин харжамхоша кхаьжнаш ца тассарна уьш кхерар. Нагахь санна адамалла гайтар бахьана долуш харжамхойх уьш бовлуш белахь, тIаккха цхьа хIума харц ду -кх кху дуьненахь“.\nОршот де а, суьйре а дерриге а мухIажаршца солидаралла гайтаран хьаьрка кIелахь дIаделира Австрехь. Сарахь нийса ворхI сахьт даьлча Австрехь мел йолчу килсано пхеа минотана бекон болийра килсан горгалиш, Европе кхача гIерташ мел кхелхина волу мухIажар дагалоцуш.\nИ санна Австрехь мел йолчу килсан горгалиш цхьатерра бекор тIаьххьара 2003-чу шарахь Цхьаьнатоьхна Штаташ тIамца Иракъе чугIоьртича хиллера, килсан дайша а, могIарерчу бахархоша а шаьш цу тIамна дуьхьал хилар гойтуш. Ткъа хIицна и горгалиш бийкира, килсан дай а, меттигера бахархой а Европин мигрантийн политика емал деш хилар гойтуш.\nОвхIанера мухIажираш белла Iаьржа хIордчохь\nМухIажирш кхалхарна бехке хила мега ши стаг лаьцна Австрин полицино


ГIалгIайчен юртбоахама таро Iалашъеш — Сердало\nГIалгIайчен юртбоахама таро Iалашъеш\n24.04.2019 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nГIалгIайчен хIара юрта лаьрххIа тIехйола тикаш хьаелларгйолаш я, вай мехкарча юртбоахама къахьегамхой продукцеш чу а йолаш, царех бехаш бола мах базарашка болчул лохагIа хургба. Цох бола хоам бу ГIалгIайчен кертерча хоам бара сайто. Цу тайпара гIулакх хьалхадаьккхар ГIалгIайчен Мехкда Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бек вар СоагIапчарча дулха-шура кхоачам лоаттабеча комбинате дулха а шуран а хьал алсамдаккхар дувцаш дIайихьача кхетаче.\nВIашагIкхетар дIадодача иштта дийцар мехка грантови гIишлон хьал, цул совгIа цу хаттарца уж дагабайлар кхычахьара инвестораш тIаозара гIулакх мишта хилча бакъахьа да доашхаш. Цу наькъаца мехкара Iаьдал гIерт доахах хьабоалаш болча пайдах массайолча юрташка Iалашо е.\nЕвкурнаькъан Юнус-Бека белгалдаьчох дIайохкаш йола кийча продукци, мехка сельхозпредприяте чоалханеча хIамаех цаI да. Цу наха шоай товар малхадаккхаргахьа гIо хургдолаш, цул совгIа, мехка бахархошта хьаэца цIена дулхи, шураи хургдолаш а мехка юрташка а шахьарашка а тIехйола тикаш хьае аьнна хьалхадаьккхар Мехкдас цу гIулакха бехктокхаме болчарна. ЛаьрхIар чакхдоале базарашка долчул 10-20% лохагIа хургда цига маьхаш.\n«Тикаш доххьал докхий балхаш леладечарна яьча а ца Iеш, фермаш лелаечарна а, шоай кулгашца къа а хьегаш шоашта хIама хьадеш болчарна а ергйолаш я. Ший мехкара продукци массаза а дикагIа хиларца белгал хул. ХIана аьлча, бокъонца йола экологически цIена продукт я из. Вай мехкара климат, цун дикагIа хилар теркал а деш, ма могга къахьегаш хила деза вай, хьайоаккхача продукцега хьежжа вай юртабоахамаш ма хетта лакхалургдолаш. Нагахьа санна кагий а доккхий а хьайбаш вай мехка дебаш дале, цунга хьежжа царех хьадоаккхаш дола шура а, дулх а дебаш хила деза вай. Хьайбаш леладу гIишлош а, тIаккха царех хьабоалаш бола пайда а дIа-хьа нийсбе эшаш йола гIишлош а дегIайоалаяргахьа инвестораш тIаозаш бола болх нийсбаь дIаоттабе беза ГIалгIайчен Правительствос», — аьнна белгалдир Мехкдас Баматгире Юнус-Бека.\nТIехьарча шерашка мехка юртбоахама хьал тоалуш айлуш доагIаш хилар а, хьайбаех хьабоалаш бола пайда Iалашбаргахьа нах сатувсаш къахьегаш хилар а гуш да. Цох дар дувцаш, из белгалдир ГIалгIайчен юртбоахама министра Галайнаькъан Хизира. Цо яхачох, хьайбаех хьабоалаш бола пайда мехка лакхбалар нийсденнад паччахьалкхено деш дола гIо бахьан долаш. 2017-2018 шерашка цу гIулакха хьахьожадаь 250 млн сом ахча дар.\n«Цу ахчанца 65 388 доахан дебаде аьттув баьннаб, хIаьта 198 340 корта жаи гаьзарии Iалашдаьд. Шуран кхоачам 98 400 тоннага кхаччалца айбеннаб, дулха боарам — 6 885,2 тоннага кхаччалца», — аьнна дийцар министра Галайнаькъан Хизира.\n№ 62 (12197), ера, 25 апрель, 2019 шу / четверг, 25 апреля 2019 года\n← В. Мединский и Ю. Евкуров открыли первый Дом культуры в предгорном селе Алкун в Ингушетии\nДезде книжкаш, уж вай кIоарга Iилма да →


ДогIа дехар а, цуьнан ламаз а - Суннат ламазаш - Хаттар-жоп куьцехь жайна - Олхазар\nДогIа дехар а, цуьнан ламаз а\nДогIа дехар бохучух луург хIун ду?\nДогIа дехар – догIа ца догIуш йокъуна хIоьттича, йа кхечу бахьанашца хинан къелла хIоьттича Деле догIа даийтар доьхуш доIа дар ду, цуьнан доьхьа деш долу ламаз а ду.\nДогIа дехаран ламазан хьукм хIун ду? Маца деш ду иза?\nДогIа дехаран ламаз дар суннат ду, мелехь хIума ду, хинан къелла хIоьттина мел лаьтта, и хьал дIадаллалц, масала догIа да́н доладаллалц, йа шовданаш дуьйладаллалц, и.кх.дI.\nДогIа дехаран куц-кеп муха ду?\nМелехь лоруш долчу догIа дехаран кхо куц-кеп ду. Церах уггар лахарниг – шена луъучу хенахь Деле догIа доьхуш доIа дар ду, Деле догIа даийтар дехар ду. Юккъераниг – парз ламазийн тIаьххьара рукуIал тIаьхьа и хIума доьхуш доIа дар а, парз а, суннат а ламазел тIаьхьа Деле и хIума доьхуш доIа дар а ду. Ткъа цуьнан кхачамаллин куц-кеп – кхидIа вай дуьйцур долчу кепара ламаз а, доIа а дар ду:\n1) ДогIа доьхуш ламаз дан сацам хиллачул тIаьхьа, бусалба нехан куьйгалхочо йа цуьнан метта волчо бусалба нахе кхайкхам бийр бу хIокху масех хIуманца:\nА. Бакъдолу тоба дар, вочух бухакхетарца, шайгара дийлинчунна дохкобовларца, вониг кхин шайгара ца далийта сацам барца.\nБ. ГIийлачарна, мискачарна сагI далар.\nВ. Нехан хьокъех маьршадовлар, динчу зуламех, бохамех цIандалар.\nГ. Вовшашлара юкъаметтиг туойар, вовшашлахь барт бар, маслаIат дар, девнаш, мостагIаллаш дIадахар.\nД. ТIаьхьий-хьалхий диъ дийнахь марха кхабар.\n2) Цул тIаьхьа, марха кхобуш кхо де дIадаьллачул тIаьхьа, доьалгIачу дийнахь ламаз дан арабевр бу уьш багахь марха а долуш, кечбелла боцуш, духар балхахь-гIуллакхехь лелош дерриг долуш, АллахIана хьалхахь эсалаллийца, Цунна хьастабелла хиларца.\n3) Ламаз дечу метте дIакхаьчча, бусалба нехан куьйгалхочо йа цуьнан метта волчо ши ракаIат суннат ламаз дойтур ду жамаIатехь, Iийд дийнахь деш долу ламаз санна, ламаз дIадихкинчул тIаьхьа хьалхара ракаIатехь фатихьа дешале хьалха ворхIозза «Алло́хIу акбар» олуш, хIорозза ши куьг хьала а айдеш, иштта шолгIа ракаIатехь а пхоьазза «Алло́хIу акбар» олуш, хIорозза куьйгаш хьала а ойъуш.\n4) Иштта и ламаз динчул тIаьхьа имамо ши хутIба дийр ду, Iийд ламазехь санна. Iийдан шина хутIбангахь олучу «Алло́хIу акбар» меттана, догIа доьхуш ламаз динчул тIаьхьа доьххьара хутIба долош Деле гечдар доьхур ду иссозза, масала иштта хIара дешнаш аларца: «АстагIфирулло́хIал-Iази́маллази́ ла́ ила́хIа илла́ хIувал-хьаййул-къаййу́му ва ату́бу илайхI», шолгIа хутIба долош а иштта гечдар доьхур ду ворхIозза.\nШолгIа хутIба юккъе кхача герга дахча, хутIба деш волу имам къилбехьа воьрзур ву, нах шен букъ тIехьа а буьтуш; тIаккха лакхахь шена тIехула доьхна духар харцахьа дерзор ду цо, вукху наха а дийр ду шайн духаршца изза хIума, иштта и хIума дар суннат долу дела.\nТIаккха доIа дийр ду имамо дуккха, гечдар доьхур ду цо дуккха, тоба дийр ду цо дуккха, АллахIана хьасталур ву иза дуккха а, иза а, кхиболу бусалба нах а. Имамо доIа шиелахь деш хилахь, кхечара а шайлахь дийр ду, цо чIогIа деш хилахь цара цунна тIаьхьара «амин» эра ду.\nШайна юкъара дикчу нахе, Делах кхерарца бевзаш болчу нахе доIа дайтар а дика ду цара.\nДогIа доьхучу хенахь дича дика долу доIа муха ду?\nДогIа доьхуш дича дика долу доIа иштта ду: «Алло́хIуммаджIалхIа́ сукъйа́ рохьматин ва ла́ таджIалхIа́ сукъйа́ Iаза́б. Алло́хIумма Iалаззиро́би вал-а́ка́ми ва мана́битишшажари ва бутIу́нил-авдийахI. Алло́хIумма хьава́лайна́ ва ла́ Iалайна́. Алло́хIумаскъина́ гIайсан магIи́сан хIани́ан мари́ан мари́Iан, саххьан Iа́мман гIодакъон тIобакъон муджаллалан, да́иман ила́ йавмидди́н. Алло́хIуммаскъина́л-гIайса ва ла́ таджIална́ минал-къо́нитIи́н. Алло́хIумма инна бил-Iиба́ди вал-била́ди минал-джахIди вал-джу́Iи ваддонки ма́ ла́ нашку́ илла́ илайк. Алло́хIумма анбит ланаззарIа ва адирра ланаддорIа, ва анзил Iалайна́ мин барака́тиссама́и, ва анбит мин барака́тил-арди, вакшиф Iанна́ минал-бала́и ма́ ла́ йакшифухIу́ гIойрук. Алло́хIумма инна́ настагIфирука, иннака кунта гIоффа́ро́, фаарсилиссама́а Iалайна́ мидро́ро́».\nМаьIна: «Йа́ АллахI, къинхетаман догIа луо Ахь тхуна, Iазапан догIа ма хилийта Ахь иза. Йа АллахI, гунаш тIе а, даккъаш тIе а, диттийн баххаш тIе а, тогIенийн баххаш чу а даийта ахь иза. Йа АллахI, тхуна гонаха даийта ахь, тхуна тIе ца доуьйтуш. Йа АллахI, тхуна шех гIо хир долу догIа луо Ахь тхуна, зене доцуш, тIаьхьло дика хир йолуш, гIоза хир долуш, лаьттана хьийкъина хир долуш, массо оьшучу метте кхочур долуш, дуккха хир долуш, иштта шен дикалла даим лаьттар йолуш Къемат дийне кхаччалц. Йа АллахI, догIа луо Ахь тхуна, Хьайн къинхетамах догдиллинчерах а ма хилийта Ахь тхо. Йа АллахI, Хьоьга бен кхин цхьаьнгга а оха елхош йоцу хало а, мацалла а, гатто а ю-кх Хьан лайшкахь а, мехкашкахь а. Йа АллахI, лаьтте йалта далийта Ахь тхуна, хьайбане шура а йалийта Ахь тхуна, стигланийн беркаташ диссаде Ахь тхуна, лаьттара беркаташ а довлийта Ахь тхуна, Ахь бен дIаайбийр боцу ба́ла а дIаайбе Ахь тхуна тIера. Йа АллахI, тхайн къиношна гечдар доьху оха Хьоьга, бакъдолуш Хьо гечдеш хилла ву-кх, беркате долчу догIанца тIеелхайе Ахь тхуна стигал..».\n МаьIна: «Воккхачу АллахIе гечдар доьху ас, И воцург кхин дела вац, дийна ву И, даим волуш ву И; Цуьнга тоба а до ас».\n «Амин» бохург – жоп луохьа тхан Дела бохург ду.


Евкуровна Латкъам Бина ГIалгIайн Суьдхоша\nГIалгIайчоь -- ГIалгIайн лидер Евкуров Юнус-бек, 31Деч2009\nШена оьшуш болу сацамаш бе бохуш, шайн балхана юкъагIерта Евкуров Юнус-Бек аьлла Оьрсийчоьнан президенте Медведев Дмитрийга латкъам бина ГIалгIайчурча суьдхоша. «Коммерсант» газето яздарехь, цуьнах лаьцна дуьйцуш ду цу республикерчу Суьдхойн кхеташоно тIеэцна болчу сацам тIехь. Цуьнан авторша дийцарехь, шаьш аьлларг деш боцу суьдхой махках баха гIерташ ду меттигера Iедалш\nГIалгIайчоьнан Суьдхойн кхеташонан гIантдас Даурбеков Мохьмада а, цуьнан кхаа когаметто а, тIе куьйгаш таIийна болу и сацам дIахьажийна Оьрсийчоьнан президенте Медведев Дмитрийга. Цуьнан копиш дIакхаьчна Оьрсийчоьнан Лаккхарчу Кхелан гIанnдега Лебедев Вячеславе а, инарла-прокуроре Чайка Юрийга а, иштта Оьрсийчоьнан президентан Къилбаседа Кавказан федералан гонехь векал волчу Хлопонин Александре а.\n«Оха дуккха а садиттира, тхайна президент чугIурташ воллушехь, хенан йохалла шен декхарш кхочушдеш кхечу Iедалан структурашца болх беш оьшуш долу зеделларг догIур ду-кха цуьнга бохуш, Конституцино ма-баххара, Iедал декъна хиларан кеп лар а йеш»,- аьлла ду суьдхоша Медведевга яздинчу кехат тIехь.\nГIалгIайчурча суьдхоша яздарехь, оццул чIогIа ца хиллехь а, цу кепппара проблемаш Iиттайелира церан хьалха ГIалгIайчоьнан хиллачу президенташца, инарлашца, Аушев Русланаца а, Зязиков Муратаца а. ГIалгIайчура суьдхоша дийцарехь и шиъ а вара «шайга куьйгалла де аьлла дIайелла йолчу территори тIехь, тIеман дакъа иза долуш санна, урхалла дан гIерташ». Амма Евкуров Юнус-Бек дуккха гена ваьлла аьлла хета цаьрна.\n«Цкъа дуьххьара, цхьацца шаьш бина болчу сацамашна критика ян а волавелла, иза цхьа а бахьана а доцуш, бехке ян волаевелла ерриг а суьдан система, цигахь коррупци а ю, суьдхой терроран тIелетарш динчу нахана тIехIуьттуш а бу бохуш»- аьлла ду гIалгIайн суьдхоша Медведв Дмитрийга яздина долчу кехат тIехь.\n«Евкуровс дIахьуш йолу суьдхой сийсаз баран кампани цхьа Iалашо йолуш ю: ша бохург ца деш болу суьдхой дIабахар, ша аьлча республикан Лаккхарчу суьдан гIаьнтада Задворнов Михаил дIаваккхар» - аьлла жамI ду суьдхойн кхеташоно динарг. Ала деза, Задворнов Махаил цу дарже хIоттийна хилар 2007-чу шарахь Сентябрь (Гезгамашан) баттахь, ша президент волчу хенахь, Путин Владимира.\nГIалгIайчурча суьдхошна хетарехь, Задворнов меттигера вахархо ца хиларе терра (хьалха иза куьйгалла деш хилла Тюменан кIоштIан суьдана) цхьаьнца тайпанийн а, кланийн а, гергарлойн а юкъаметтигаш йолуш вац республикехь. Цулсовнаха, цуьнан куьйгакIеллахь болчу нахана хетарехь, иза гIерташ ву суд цхьаннех а йоцуш ца хиларан кеп ларъян. Цул совнаха иза лоруш стаг а ву суьдхошна юкъахь, бохуш яздо кехатан авторша.\nГIалгIайчурча Суьдхойн кхеташоно сацам бина, ГIалгIайчура суьдхой дика болх беш а бац, уьш коррупци лелош хила а мега аьлла, Евкуровс зорбан гIирсашкахула дина долу дIахьедар сьудан Iедал сийсаздар а, иза дозуш доцуш хилар дохо гIортар а ду аьлла.\n(ХIара материал эфирехь хилла 03 24 2010 )\nWEB Address from Ing judges 05 24 2010.MP3


Ламаз карахь доцуш Къуран деша мега, Къуръанах шех Iотта а ца луш. Мегаш доцург – ламаз карахь доцуш Къуранах Iоттавалар, йа иза схьаиэцар, йа лелор ду. Вуьшта, цунах Iотта а ца луш, ахь хьайн хаттарехь ма-аллара Къуран деша мегар ду, ламаз карахь ца хилча а. Бакъду, иштта Къуран деша луучуьнан ламаз карахь хилар гIолий лоруш ду. Имам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: "Ламаз эцна а волуш дешар дика ду (Къуран). Ткъа нагахь санна ламаз карахь доцуш дешахь – иза мегаш ду, цу тIехь массо бусалба нехан барт хилла а бу, цу хьокъехь долу хьадисаш дуккха а ду, девзаш а ду. Имамул-Хьарамайн (Ал-Джувайнийс) аьлла: "(Ламаз карахь доцуш дешначо) "макрухI" долу хIума дина эра дац. Муххале а, дича гIолий дерг Iаддитинарг хуьлу иза".


Хангошвили Тумишас чIагIдо нохчийн-гуьржийн гергарло\nДечкен-бутт 07, 2017\nВайнехан куьйган говзаллех жайна арахецна Гуьржийчохь. Цу тIехь дуьйцу дукха нохчаша а, гIалгIаша а лелийначу а, цхьайолчу меттигашкахь хIинца а лелаш йолчу оцу исбаьхьаллах. Иштта цIе а ю цуьнан: «Вайнехан исбаьхьалла». Цуьнан авторца Хангошвили Тумишица къамел дира Маршо Радионо.\nКерла тептар - Нохчий Гуьржийчохь\nВайнехан Iер-дахар довза луучарна иза дан аьтто бу ешархойн. Йоккха меттиг дIалоцу жайни тIехь Гуьржийчуьрчу ПIаьнказ-чIожехь бехачу кистойх лаьцначу декъо. Цигахь, йисина Нохчийчохь яйна лору цхьайолу говзаллаш. Автора Хангошвили Тумишас Маршо Радиога дийцира и жайна язъя шена дагадеана дукха а хан яра бохуш.\nХангошвили: «Со жима йолуш дуьйна куьйга бен болх чIогIа дукха безаш яра. Ас тидам а бора дай-наноша кхуллучу хазаллин даима. Гуьржийн цхьацца гайтамаш болчу хенахь, цига йоьдура со. Вайнехан шайн куьйган говзаллаш дIагайта аьтто ца хилла тIемаш бахьанехь. Кхузахь мелла а паргIато хилла цунна. Суна хетарехь, иза массарна а гайта дезаш дара, Гуьржийчохь а, кхечу пачхьалкхашкахь а».\nНохчийн корматаллех жайна\nТIаргIанах хIуманаш ая, истангаш тегар ПIаьнказ-чIожехь хIинца а дисина деха. Хангошвили Тумишас хIоттийначу жайни тIехь йоккха меттиг дIалоцу цунах дийцаро. Билгалдаккха деза, жайна кхаа маттахь ду: гуьржийн, ингалс, оьрсийн.\nХангошвили Тумишин зорбане девллачех хIара жайна дуьххьараниг а дац. Жимма хьалхо цо хIоттийра «Гуьржаша нохчех дийцар» цIеерг а. Цу тIехь цо гулбира ширачу а, карарчу а заманахь нохчех гуьржаша мел бина талламан белхаш а, фольклорера дийцарш а. Хьалхара болх дика тIеэцаро шолгIаниг зорбане баккхаран аттачу даьккхира шен цо.\nХангошвили: «Културан министралло соьга аьллера, хьалхарниг санна ахь шолгIа жайна а арахецахь, шаьш гIодийр ду аьлла. Йолу материалаш цхьана а тоьхна, кечам бира ас. ПIаьнкIаз-чIожехь кегий бераша истангаш деш суьрташ а даьхнера ас. ЦIера (Нохчийчуьра) суьрташ а дахкийтира суна дуккха а».\n«Вайнехан исбаьхьалла» жайна Гуьржийчохь зорбане даларо гуьржийн - вайнехан херъяла йоьлла юкъаметтигаш меттахIитторе сатуьйсу авторо. Цуьнга хьоьжуш а, сатуьйсуш а шаьш гуьржий а бу, билгалдаьккхира Хангошвили Тумишас.\nХангошвили: «ЧIогIа гергарло а долуш, схьадогIуш къаьмнаш ма ду вай. Иштта олу шаьш гуьржаша а. Нохчех шаьш дIакъаьстича, цхьа агIо дIабаьккхича санна хетар ду царна. ЦIийца а, историца а цхьа уьйр йолуш къаьмнаш ма дуй вай. Цундела гонахара политикан хьал Iад а дитина, юкъаметтигаш лело еза вай. Уггаре а чIогIа и юкъаметтиг хилийта лууш ПIаьнказ-чIожера нах бу, хIунда аьлча, цIабаха а аьтто ца хилча, кхузахь гуьржашца безамехь, бертахь баха лаьа».\nХангошвили Тумишин жайна хIинца а шуьйра даржийна дац. Цуьнан презентаци гергарчу хенахь хир ю. Оцу цхьана жайница а доьрзур дац вайнехан куьйган говзалла йовзийтар. Шортта хIуманаш ду къомах лаьцна дийца, гайта, тешна ю иза.


Белокаш — Википеди\nБелокаш (протеинаш, полипептидаш) — пептидан зӀенаца хьалха-тӀаьхьа вовшахтесна альфа-аминомустненах (оьрс. альфа-аминокислоты) лаьтташ йолу лекха молекулин хӀуманаш ю. Дийначу организмийн аминомустненан хӀоттам билгалбоккху генетикан кодаца, синтез йечу хенахь дукхахьолехь лелайо ткъе стандартийн аминомустнаной. Церан вовшех йозу хӀуманийн дукхалло кхуллу шорта билгалонаш йолу белокийн молекулаш. Цул сов, кест- кеста белокан чуйогӀуш йолу бухайисна аминомустненан посттрансляционан модификацеш хуьлу, ткъа модификацеш хила тарло белок шен болх бан йолале я белок клеткан чохь шен болх бечу хенахь. Кест-кеста дийначу организман тайп-тайпана белокийн молекулаш кхуллу чолхе комплексаш, масала фотосинтетикан комплекс.\n«Мир» цӀе йолчу космосан станцехь а, НАСА-н шаттлаш тӀема яьллачу хенахь а кхиийна тайп-тайпанчу белокийн кристаллаш.\nКхийолу биополимерийн (полисахаридаш а, дезоксирибонуклеинан муьсталган а) белхашца юьстича, дийначу организман клеткийн белокан функцеш алсамо ю. Иштта, белокаш-ферменташ биохимин реакцеш сиха йо (катализ йо), иштта цара доккха дакъа лоцу хӀумаллийн хийцамехь. Цхьайолу белокаш структруран а, механикин а функцеш кхочушйо, цу хьокъехь цара кхуллу клеткийн кепана (формина) гӀодеш йолу цитоскелет. Цул сов, белокан коьрта дакъа ду клеткийн хааман системашкахь а, иммуннан жоьпехь а, клеткийн циклехь а.\nАдаман а, дийнатийн а даарехь боккха меттиг дӀалоцу белокаш, хӀунда аьлча адаман а, дийнатийн а дегӀе ерриг хийца амал йоцу аминомуьсталган синтез ца яло, цхьа дакъа белокан кхачанца хила деза. Белокан хьостанаш ду: жижиг а, котам а, чӀара а, шура а, бӀараш а, кхоьн культураш а, буьртиг-ялта а; жимчу декъехь: хасстоьмаш а, стоьмаш а, цӀазамаш а, жӀаьлин нускалш а.\nКхача дегӀах болучу процессехь ферменташ кира кхаьчна белокаш аминомуьсталган кепе кхаччалц йоха а йо. Аминомуьсталгаш организман долара белокан биосинтез ян лелош ю. Иштта энерги схьаэца аминомуьсталгаш екъаяла тарло.\nБелокийн секвенировани кепаца хьалхара белокан аминомуьсталган рогӀалла — инсулин — билгалъяккхар бахьана долуш 1958-чу шарахь Сенгер Фредерикан химин декъехь Нобелан совгӀат делира.\nГемоглобинан а, миоглобинан а хьалхара кхаабараме структураш (хӀоттамаш) яьккхина рентгенан зӀаьнарийн дифракци ярца. Оцу хьесапехь 1950-чу шерийн чаккхенгахь белхаш бина Перуц Максо а, Кендрю Джоно а. Ткъа 1962-чу шарахь цу шинна химин декъехь Нобелан совгӀат делира.\nХьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Белокаш&oldid=6104368»\nТӀаьххьара хийцам бина 2021, 2 июль 10:07


Димашкъехь сагIа доккху Кадыровс\nСийлахь безачу мархийн баттахь Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан лерина ву Шемарчу Димашкъан бахархошлахь сагIа даккха. Кадыров Ахьмадан цIархчу фондо шена тIе лаьцна харж. Нохчийн волонтераша денна бахархошна боькъур бу кхача. Дийнна баттана лерина ю и акци.\nВКонтакте социалан машанехь Кадыровс яздо: «ХIора Iуьйранна марха лацале 5 эзар стагна кхачор бу Iуьйкъанна марха лоцуш а, суьйранна дохош а баа бовха къача». Юург дIасалур ю школашкахь, дарбанан цIеношкахь, мухIажирийн куппашкахь а.\nХьалхо зорбанехь шуьйрра дуьйцура Африкерчу мискачу нахана гIо дарца, Цхьаьнакхетначу Къаьмнийн Вовшахтохараллан Дерригдуьненан кхачанан программан декъашхо хIоьттина Кадыров Ахьмад-Хьаьжин цIарах йолу фонд, бохуш.


ХIунда ца туьллу тIайна Кадыровн цIе?\nМасийтта де ду Оьрсийчоьнан Къилбаседехь коьрта шахьар ларалучу Петарбухехь, хан йоцчу хенахь котам бунчу цхьогал иккхича санна йокккха гIовгIа лаьтта.\nЭзарниш нах а гуллуш дийцаре даьккхинарг ду канал олучу цхьана жимачу хина тIехула тиллинчу тIайн цIе хийцар –Дудергоф меттан Кадыров Ахьмад.\nОцу гIалин урхаллехь кхоьллинчу топономин комиссино юкъадаьккхина ду, дийцарехь, и цIе хийцар. Цуьнан декъащхошна и муха, мичара дагадеъна? Шаьш дага а бевлла лелаш бу уьш я цхьаннан аьллар-лаамца?\nМеттигийн цIерш хийцар цахийцар, церан орам, уьш тахкар ахкаме йохкуш, тидам-тергонехь латто декхарийла йолчу тобано шена хетарг, хьажам гIарбаьккхичхьана сел йоккха гIовгIа стенна яьлла оцу жимачу тIайна гонаха?\nИ тIай бахьнехь сила-а долу адам ша меттахдаьлла я и кIамдеш, "хиламийн ага техкош" цхьа ницкъаш бу? Цу а, кхечу а хеттаршна цкъачунна жоьпаш дац.\nАмма цу тIайна гонаха яьккхина гIовгIа де-дийне мел дели а шорлахь бен лахлуш яц. И цIе тиллар буххера дуьйна гома а ду, чекхдалийта мегар доцуш хIума ду аьлла, 90 эзар гергга куьг язораш гулдина Петарбухехь, хьехош даьккхина цу хьокъехь бахархойн лаам бовза референдум дIаяхьар а,тIелата кечвелла мостагI юхатоха халкъ ир-кара хIотто Iалашонна санна, петарбухой самоне боьхуш, сих-сиха дIахьуш бу гуламаш а.\nКIадо цоцуш телевизионехь кест-кеста гойту Кадыров нажжаз веш, карзахе, Iоттабаккхаме, хьасартне къамелаш деш бахархой а.\nЦара каралаьцна лаьтташ го тайп-тайпана язораш тIехь долу кIаденаш а: «Яхийта Кадыров»! , "Лой ахь Эстемирова Натальин цIарх тIай?», «Кхайкхаза баьхкинчу хьешийн харцо чекхъер яц!».\nЦу могIарера йозанаш вуно дукха ду телевизионехь схьагуш.\nГотте хьийзаш, оццул дукха адам гича, юьхьанца хьал ца хуучунна моттало Оьрсийчохь цхьа рогIера бохам иккхина, я дуьненна а вевза, цIарна цIе яххана лераме стаг вийна.\nИ шен «акхаллица, къизаллица» йозаелла, йилбаз мох санна, хьаьвзина ойла бакъ ца карийча, хьехориг цхьа декъаза жима тIай бен доций хиъча, хаъал синтеме хуьлу телехьажархо.\nГенарчу Петарбухехь кхехкачу дахаре партала, бедарца хьоьжуш бац нохчий а. Цара кхетадо вуьйцургш веккъа Кадыров хилла ца Iар а, шайна а цунах доккха дакъа а кхочу хадош берг шайн мах хилар а.\nТурпалхочун дарже а ваьккхина, Оьрсийчохь Кадыров воккханиг сел лераме воллушехь, оццул «къап-къирс», IалгIожа стенна гIаттийна Петарбухехь цуьнан цIарна гонаха?\nДахарца мел дозаделлла ду те и жима тIай бахьнехь бIеннашкахь нах урамашка бовлар? Цу а. кхечу а хеттаршна жоьпаш каро гIерташ ву Нохчийчуьра Iилманча, филолог-историк Бетризов Руслан.\nРуслан: «Петарбухехь цара лелочух неонацистин ойла а, хьажам а олу. Нехан кийрахь йолу ойла ю-кх. ХIинца шахьрахь цхьа эзар стаг вовшахкхетча мел дукха адам ду иза дуй?\nОцу гIуллакхана арабевлла бу-кх уьш. Уьш неонацисташ бу. Уьш кхин къаьмнаш ца дезаш бу, къаьсттина нохчий. 140 къам деха Оьрсийчохь.\nКхечу къаьмнашна чIогIа вон масал ду-кх цара гойтург. Кадыров Ахьмад массарна а вовза а вевзаш, хаза нехан санна турпалхо а волуш Оьрсийчоьнан стаг вар-кх.\nОсал а воцуш стаг вара, бакъдерг бакъ хила ма деза. ХIунда ца туьллу цуьнан цIе? И тиллича хIун галдолу? Соьлжа-ГIалахь мел дукха оьрсийн цIерш яц урамашна техкина? Ян ма ю! Кегий къаьмнаш дIатоьтту. Суьйлий, нохчий масала, официалан олуш хIума а доцуш, кIелдIашхула дIатоьтту. Иза дIадала дезаш ду да-м,амма чаккхе гуш-м яц цкъачунна…»\nПетарбухехь цхьана тIайна Кадыров Ахьмадан цIе тиллар хьокъехь яьлла гIовгIа кхето хьаьжна, хIинцца къамел динчу историка Бетризов Руслана санна кIеда-мерза, лераме къамел дийраш махкахь дукха бац.\nЦара тидарехь Петарбухерчу хиламаша гойту Оьрсийчоьнан юкъаралло кегий къаьмнаш мел тIеоьцу а, уьш шаьш санна лерина, шайх дIаэдалийта церан лаам мел кIорге йолуш бу а