Ичкерин эскаран Украинера бIаьхой\nГезгмашин-бутт 13, 2015\nНохчийчоь -- Соьлж-ГIала, ГIур, 1994 шо.\nКху деношкахь Оьрсийчоьнан талламан комитетан кортехь волчу инарло Бастрыкина Александра, массо а цецвоккхуш, дIахьедар дира, Нохчийчохь хьалхара тIом боьдуш Украинин Iедалан карарчу хенахь куьйгалхло волчу Яценюк Арсенийс оьрсийн эскархошна тIехзь къизаллаш лелийна аьлла.\nЦу гIуллакхо юха а тIе тидам бахийтина Нохчийчохь хиллачу тIемашкахь украинахоша дакъалацарна а, цу тIамехь къизаллаш лелош берш муьлуш хилла бохучунна а.\nОьрсийчоьнан талламан комитетан куьйгалхочо Бастрыкин Александара дийцарехь, Яценюк Арсений цкъа дуьххьара «Арго» цIе йолчу Iазапхойн тобан декъашхо хилла, цул тIаьхьа иза дIакхетта хилла «Викинг» олучу Музычко Александра куьйгалла дечу Iазапхойн тобанах. Музычко ву нохчашна дика вевзаш волу Нохчийчохь хиллачу украинахойн тIеман тобанан куьйгалхо хилла Сашко Билый.\nОьрсийчоьнан талламан комитетана хетарехь, хIинца зуламхо хилла аьлла шеко йолу Яценюк УНА-УНСО олучу националистийн вовшахтохараллан тешаме агIонча а хилла, Дудаев ЖовхIара «Къоман сий» олу орден елла а хилла, Бастрыкинан дешнашца аьла «оьрсийн оккупанташ байарна» луш йолу.\nБастрыкинан комитето чIагIдарехь, Яценюк Арсенийс Соьлж-ГIалахь Октябр-кIоштахь 1995-чу шарахь Дечкен-беттан 7-чу дийнахь, къиза хьийза а бина байина, «Оьрсийчоьнан армин декъашхой». Ткъа ГIура-беттан 31-чу дийнахь 9 дарбанан хIусам йолчехь а, Минутка майданахь а тIемаш беш хилла иза. Кхузахь сихха тIе тидам бохуьйтург ду Минутка майданехь цу хенахь цхьа а тIемаш хилла цахилар.\nБастрыкина дина дIахьерна цкъачунна тIаьхьа кхуьуш къезиг нах бу. Украинин куьйгалхой а, политикан жигархой а, говзанчаш а кхеташ бац цуьнан Iалашонах. Цундела забарш яр бен кхин дисина хIума дац шайна бохуш комментареш йо цара.\nКхин баш кхеташ бац Бастрыкинна дагадеанчух Нохчийчурча тIамехь дакъалаьцна болу нах а. Царах ву Нохчийчоьнан эскаран коьртачу штабан куьйгалхочуьнан гIоьнча хилла Ичкерин парламентан депутат Исханов Хьусайн. Яценюк Арсений юьйцучу хенах, я цул тIаьхьа Нохчийчохь хиллехь шена иза гина хир вара бохуш вара иза.\nИсханов Хьусайнна хетарехь, Бастрыкина и дIахьедарш дар дика ду. Цара юха а дагадоуьйту нахана Оьрсийчоьно Нохчийчохь вуно къиза тIом бина хилар.\nКхин цхьа хIума а билгалдоккху Исханов Хьусайна. Нагахь Яценюк Нохчийчохь тIом беш хиллехь тахана цунна гонаха Украинин Iедалехь охьахевшина нохчий хир бара, цуьнца тIемаш бина.\nНагахь Оьрсийчоьнан Iедалхоша иза илла-билла Соьлж-ГIалахь ГIура-беттан 31-чу дийнахь 9 дарбанан хIусам йолчехь а, Минутка майданахь а тIемаш беш хиллехь, цо катоьхна болх беза Нохчийчоь Оьрсийчоьнах йозуш йоцуш хилар къобул дан бохуш вара Исханов Хьусайн.\nЦо дуьйцу шена гинчу украинахойх лаьцна. Уьш верриг а I2 стег вацара боху цо. Уьш а дукха хан ялале дIабахара. Ткъа Яценюк царна юкъахьхиллехь шена вевзар вара бохуш вара Исханов Хьусайн.\nТахана иза вай дуьйцуш хилча ца хьаийча цадовлу вай, муха юкъаметтига лелайора, масала, нохчаша шаьш йийсаре лецна болчу оьрсийчн салтташца а, эпсаршца а. И юкъаметтигаш нохчийн агIор вуно лараме яра бохуш тоьшалла до Масахдовн гIонча хиллачу Исханов Хьусайна. Церан кхолламах лаьцна а дуьйцу цо.\nКху тIаьхьарчу 20 шарахь Оьрсийчоьнан Iедал векалша дукха дуьйцу нохчийн къизаллах лаьцна. Дерриг а махкахь деха адам тешийна ца Iаш дерриг дуьне а тешийна цара аьлла хетало цуьнах. Ткъа, Исхановс дийцарехь, цхьа а къинхетам бина дIавахийтина салти я, эпсар цаваьлла иза иштта дацара аьлла тоьшалла дан кийча волу.\nЦхьаболчарна хетарехь, Яценюк Арсений Нохчийчохь цахилла аьлла дIахадо хьалхе ду. Цигахь тIемало санна цахиллехь а политикан тобанца кхаьчна хилла мега иза аьлла хета царна.\nНохчийн Республикан Ичкерин вице-президент хилла ву Абумуслимов Сайд-Хьасан. Вай хьехочу заманчохь политикан делегацин декъашхошца зIенаш латтийна ву иза. Украинера еанчу делегацица а каметтигаш лелина Абумуслимов Сайд-Хьасана. Нохчийчу 1995-чу шарахь баьхкинарш Украинера РУХ олучу тобанера политкаш а, журналисташ а бара, царна юкъахь Яценюк шена цагира бохуш дуьйцу цо.\nОьрсийчоьнан талламан комиетан куьйгалхочо Бастрикина хьехадо кхин а цхьа Iазапхойн тобанаш яра Нохчийчохзь йийсаре лецна оьрсий хьийзош бохуш. Цо дуьйцург мел бух болуш ду, аьлла шега хаьттича Абумуслимовс элира иза оьрсийн куьйгалхоша дIахьочу пропагандин дакъа ду аьлла. И цара лелодо массо а хенахь бохуш вара историн Iилманча а волу Абумуслимов Сайд-Хьасан. Масаллаш а даладо цо цу хьокъехь.\nШи-кхо шо хьалха Бостонехь Марафон дIахьош ши бомба эккхийтира ЦарнаевгIера шина вашас. И боьха зулам динарш нохчи ма хила хьара аьлла синтем байна бара и бохам хилла аьлла хезча вайнах. Иза муха нисдеалла, хIун балано лаьцна хилла, оьшург мел дерг а долуш, Iаш волу и ши стаг, аьлла хеттар кхоллало.\nЦу наха лелийнарг цхьана а кепара нохчийн гIиллакхашца а, церан синкхетамца а догIуш дац, цундела нохчаша къобул дан йиш йоцу зулам ду иза бохуш дийцира Абумуслимов Сайд-Хьасана.\nСоьлж-ГIала яьккхина де\nНохчийчоь - Украина: геннара схьадогIу гергарло\nЦхьа а мах боцу барт\nКоммуналан декхарш лехьош ю "Чеченводоканал"\nДаймохк ларбарна - 16 шо


European Property Awards совгIат кхаьчна Grozny City хьешан цIенна\nСоьлжа-ГIалара Grozny City\nСоьлжа-гIалара Grozny City хьешан цIенна European Property Awards цIе йолу совгIат дина. 1995-чу шарахь дуьйна юкъадаьккхина, таханалерачу дийнахь Европехь уггар а престиже лоруш ду European Property Awards совгIат. Премеш дIасадоькъуш церемони дIаяьхьна Лондонехь.\nКарарчу шарахь 45 номинацехь дIасаделла деза совгIаташ. Йозуш йоцчу сферашкарчу эксперташа къастийнера European Property Awards-е кхачийначу проекташлахь тоьлларш. Тергоне эцнера гIишлойн дизайн а, дикалла а, инновацеш а, ша-тайпалла а.\nБилгалдаккхарца, «Grozny City» отел – пхи седа болу комплекс ю, шен куьце хиларца дуьненан массо а маьIIерчу хьешашна товш йолу. Престиже совгIат кхачаро бакъо ло карадогIучу шеран Заздоккху-беттан 10-13-чу а деношкахь Францин Каннехь European Property Awards-о дIахьонйолчу дуьненан гайтамехь ша шена презентаци ян.


Цхьа дика ца дохьуш вон а ца догIу\nГIуран-бутт 31, 2015\n82 шо долу Iамеркара яхархо Филлипс Глэдис деношкахь 4 денна йисинера 6 гIаттах лаьттачу туьканан совнахчу чоьнехь. Керлачу шарна шен беза-бевзачарна совгIаташ эца еана йоккха стаг, тилаелла кхаьчна цу чу.\nФиллипс ша цхьаъ еха, ца хилла цуьнгахь мобилан телефон а, ур-атталла. Цундела дала орца доцуш йисина иза. Шен тIормигчуьра кемпеташ юуш, дилина куьйгаш дакъочу коьчало лучу йовхонах пайда а оьцуш, шена тIера палто буха а тосуш, дIаюьжуш хан яьккхина цо туьканан совцIачохь.\nТкъа мукъа а ца Iийна Филлипс Глэдис - цу деа дийнахь цо шен кIентан кIантана, Керлачу Шарца иза декъалван, шеца хиллачу тIергIан уьйригах юьйцина логах хьарчориг. «Ас пенах, неIарх буйнаш бетташ, орца доьхура, амма со цхьанна а ца хезначух тера ду.\nДика хьаха дара, цо туьканахь теш эца со кхиина хилла, цундела сайн хьомечу воьIан воьIана совгIат дан кхиира», аьлла, шекьйоцуш дийцира йоккхачу стага журналисташка ша совчоьнан йийсарера яьлча.


"Олимп" меттахIоттош бацор бу цIеяьлча кхаьрдинарш\nОхан-бутт 08, 2013\n"Олимп" йогуш, синкъераме санна, хьажа баханера цхьаберш, Соьлж-ГIала, 03Оха2012\nСоьлж-гIалахь "Олимп" гIишло йогуш хазахеттар интернетехула къадийна жима ши стаг гучу а ваьккхина, юьхьΙаьржа хIоттош, емалвина республикерчу Ιедалша. ХΙинца цушимма, Кадыров Рамзана динчу омрица реза а волуш, къахьогур ду цу гΙишлонна тIехь и меттахΙоттийна яллалц.\n«Олимп» - 40-зза тIекIелйина гIишло - йогуш хьожуш вуно дукха адамаш дара. Цхьаберш, ша синкъераме боьлхуш санна, карахь а, марахь а бераш а долуш баьхкинера. Шаверг аьлча санна, телефонаш хьала а яьхна, видеош а, суьрташ а дохуш вара. Цхьаберш хилла цIеяларх дог кхаьрдаш, иза хазахеташ. Мацца а шайн видеогайтамаш юккъараллехь баьржар буйла дийцделлачу царна ца моьттина шайна иза бIостанехьа доьрзур дуйла.\nIаьрбийн Эмираташкара цIа ма вирззинехь, Нохчийочьнан куьйгалхо хьажа ваханера цIе яьллачу метте. Цигга схьавалийнера, телефонца видео а яьккхина, и бохам хилла хазахеташ, къамел дина жима ши стаг а. Цу меттехь, гулбелла лаккхара хьакамаш а болуш, меттигерчу телевизионехула жоп дала дийзира цу шиннан.\nКадыров: «ГIали юккъахь, дуьне цец а долуш, оццул лекха гIаланаш ю аьлча, уьш йогуш хьо воккхавер, и болх бийцахь соьга».\nДIалаьцнарг: «Галваьлла аьллера ас иза».\nКадыров: «ХIун аьллера ахь?»\nДIалаьцнарг: « Йогуш ю, яьгна яьллалц йогур а ю, аьллера ас. Нохчийн карара иза яьлла, аьллера».\nКадыров: «Мича йоьдуш яра иза нохчийн карара яьлла? ХIорш Ямадаевца хилла бу. ХIара, Iедалан тапча а йоьхкина, ведда ву. Яьгча хIун дан волу хьо? Чохь адамаш хиллехьара хIун дан воллура хьо? Кувейтехь, хIара санна гIишло яьгна, 80 стаг велла. Абу-Дабехь уггаре а керла технологеш йолу, 23 гIат яьгна дIаяьлла. Нохчо ванне а вац хьо! Хьо цIий цIена долуш вац. Хьан бух лаха безаш бу. И тайпа дог муха хуьлу хьан?».\nШина жимчу стага, шайгара даьлла гIалат нисдархьама, и гIишло тойина яьллалц, цу чохь болх бар тIелецира цу меттехь. Гарехь, ишшта кIелхьарваьлла а хазахеташ вара и шиъ.\nОцу гIишлонна цIеялар толлуш долийна зераш дерзанза ду. Бахьанех лаьцна олуш маситта верси ю. Царна юкъахь ю цIе тесина хилар а, амма, говзанчаша бахарехь, и тайпа доккха зе хилча юьхьароьцу верси ю иза.\n"Олимп" йогуш кхаьрдинарш\nБакох вахана Кадыров\nДера, Магомедов, хьо Депардьё ма вац!\nЦIе яьллера "Грозный-Ситих" йолчу Олимп гIопах\n«Грозный-Ситин» гIопах яьлла хилла цIе яйъина еарин буса


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Кхерам хIоьттича ден ламаз дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Кхерам хIоьттича ден ламаз дуьйцу дакъа\n149. IабдуллахI ибн Iумар ибн ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхераман ламаз дира тхоьца, мостагIчунна дуьхьал кхеттачу хенахь. Цхьа тоба цуьнца (ламаз дан) дIахIоьттира, ткъа важа тоба мостагIчунна дуьхьал лаьттира. Шена тIаьхьахIиттиначаьрца цхьа ракаIат дира цо, тIаккха уьш дIабахара. Цул тIаьхьа вуьйш схьабаьхкира, ткъа цаьрца а цхьа ракаIат дира цо. Шина а тобано динарг цхьацца ракаIат дара» (ал-Бухари: 942, Муслим: 839).\n150. Язид ибн Румана дийцина, Салихь ибн Хавват ибн Жубайра (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина, Зат ар-РикъаI дийнахь кхерам хIоьттича Пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) кхераман ламаз диначо дийцира аьлла: «Асхьабех цхьа дакъа Пайхамарца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламазе хIоьттира, ткъа вуьйш оцу хенахь мостагIашна дуьхьал лаьттира. Цо оцу шена тIаьхьахIиттиначу бусалба нахаца цхьа ракаIат дира. Цул тIаьхьа, хьала а гIаьттина, ирахь лаьттира иза – вукхара шаьш шайн ламаз диснарг тIедаллалц. Цул тIаьхьа уьш бахана, шайн мостагIчунна дуьхьал латтархьамма, дIахIиттира. Бусалба нехан важа дакъа, да а деана, тIехIоьттира Пайхамарна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна). Ткъа цо, цаьрца шен диссина хилла долу цхьа ракаIат тIе а дина, цул тIаьхьа охьа а хиъна, хиъна Iаччохь сецира иза - вукхара шайн диссина ламаз шаьш тIедаллалц. Цул тIаьхьа массарел а хьалха салам делира цо» (ал-Бухари: 4129-4131, Муслим: 842).\nАллахIан элчанца (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ламаз дина хилла волу стаг - СахIл ибн Абу Хьасма ву.\n151. Жабир ибн IабдуллахI ал-Ансарис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанца (АллахIера къхинхетам а, маршо а хуьлда цунна) цхьаьна вара со - цо кхераман ламаз дечу хенахь. Тхо АллаIан элчанна (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлд цунн) тIаьхьа дIахIиттира, шина могIаре а нисделла. Оцу хенахь мостагI - тхуний, къилбанний (Маккиний) юккъехь лаьтташ вара. Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), «АллахIу Акбар» а аьлла, АллахI воккха вира. Цунна тIаьххье оха массара а дира цо диннарг. Цул тIаьхьа рукуI дира цо. Цунна тIаьххье оха массара а дира рукуI. Цул тIаьхьа рукуIера хьалавеара иза. Оха а дира изза. Цул тIаьхьа иза а, цуьнца цхьаьна хьалхара могIа а сужуде охьабахара. Ткъа шолгIачу могIарехь берш мостагIчунна юьхь-дуьхьал лаьттира. Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) сужуд дина ваьллачу хенахь хьалхарачу могIарера бусалба нах сужудера хьалагIевттира. Цул тIаьхьа сужуде бахара шолгIачу могIарехь лаьттинарш. Уьш хьалабаьхкиначу хенахь хьалхарачу а, тIаьххьарачу а могIаршкахь берш шайн меттигашкахь хийцабелира. Цул тIаьхьа Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) рукуI дира. ТIаккха оха массара а дира рукуI. Цул тIаьхьа рукуIера хьаланисвелира иза. Оха а дира изза. Цул тIаьхьа сужуде вахара иза, цуьнца цхьаьна хьалхарачу могIарехь берш а. Ткъа уьш - хьалхара ракаIат дечу хенахь шолгIачу могIарехь хилларш бара. Ткъа шолгIачу могIарехь хилларш - мостагIчунна дуьххьал лаьтташ бара. Пайхамар а (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), хьалхарачу могIареранаш а сужуд дина бевлча, шолгIачу могIарехь лаьттачара а, охьа а бахана, сужудаш дира. Цул тIаьхьа Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) салам делира. Цунна тIаьххье оха а делира саламаш» (ал-Бухари: 4125, Муслим: 840).


Молла ТIураби Нуруддин\nАфганистанехь зуламхошна шога таIзарш дар юха а дIадоло Iалашо ю Оьрсийчохь йихкинчу террорхойн "Талибан" организацин. Дуьйцург ду куьйгаш дахар, стаг вуьйш кхел яр а. Associated Press агенталлана еллачу интервьюхь дина и дIахьедар болам вовшахтоьханчех цхьаммо, моллас ТIураби Нуруддина.\n"Кхерамзалла латторхьама оьшуш ду куьйгаш дахар", - аьлла ТIурабис.\nИштта цо тIетоьхна, оцу кепарчу таIзаро зуламна юхавоккху стаг аьлла. "Талибанан" векало бахарехь, хIинца а къастийна дац, таIзарш дар нахана ган а гойтуш хир ду йа дац.\nТоххара тIалибаша Афганистанехь урхалла дечу заманчохь стаг вийча - дуьхьал вуьйш дара, къола дича - куьг доккхура, некъаца лелийначу талорашна - ког йа куьйг доккхура. ХIетахь "Талибано" таIзарш дора нахана юкъахь, ишта Кабулерчу спортан майданахь а.\n"Массара а емалдора тхо стадионехь таIзарш дарна, амма кхечу пачхьалкхашкахь лелочу низамех а, таIзарех оха цкъа а дош ца олура, - дIахьедина ТIурабис. - Цхьаммо а хьеха оьшуш дац тхуна, муха низамаш тхан хила деза. Исламо ма-хьоьхху лелаш ду тхо, КъорIанца догIу низамаш а кхуллу оха".\nМарсхьаокхе-беттан 15-чохь дIахьедира "Талибано" шаьш Афгангистанан йоллу территореш тIехь урхалла деш ду аьлла. ТIом ца беш Кабул схьаяьккхинчул тIаьхьа тIалибаша дIакхайкхийра, тIом берзарх а, Исламан эмират Афганистан юхаденъян дагахь шаьш хиларх а.\nАфганистанан доккхахдолчу декъа тIехь урхалло дира "Талибано" 1996-чу шарера 2001-чу шаре кхаччалц. Пачхьалкхана тIехь куьйгалла дан ницкъ ца кхечира церан, Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа а, церан агIончаша а тIеман операци йолийча. Американ эскарш пачхьалкхера арадохучу юкъанна, юха а тIелетира тIалибаш.


Сан Нана… – Журнал Нана\nСан хьоме Нана!\nИрсе хуьлда хьо, х1ай сан хьоме Нана! Ахь тхуна дина дика декхалур дац тхоьга цкъа а. Къинхетаме Аллах1а бойла хьуна хаза бекхам.\nАхь кегий долуш тхох къинхетам баре терра, Дала бойла хьох къинхетам. Ала лаьа, хьох лаьцна хаза дешнаш: хьо тхуна ч1ог1а дукхаезаш хилар, х1ай Нана, ахь хьегна къа а оха дицдийр цахилар.\nХьайн могшалла ца кхоош тхо кхиийра ахь: кхо йиший, ворх1 ваший. Т1ехь а, когахь а эшна ца лелла, мацалла ца гина. Лула-кулахь саг1а доккхуш боккхучу ене къайлах са ца таситий. Тхуна жижиг яй баккха таро карайора хьуна гуттара.\nДоьналла долуш хилла хьо. Йоза-дешар долуш а яра хьо. Тхан да балха х1оьттича, цунна 1илма 1амош г1о дира ахь.\nХьан комаьршалла юьйцу вайгахь мел хиллачара. Хьаша-да хьуна везаш хиларан тоьшал дукха ду. Дагадог1у, цкъа дуккха а хьеший баьхкича, хьайна билла мотт а ца тоъна, пеша юххехь лаьтта кетар тесна ахь буьйса яккхар. Хьо д1а мел лелало къахьоьгучуьра сецна яц хьо.\nНана, къинт1ера ялахь, тхо бахьана долуш хьай яйначу набарна, хиллачу халонна, гаттинчу синна.\nДоьху хьоьга, къинт1ера ялалахь, х1ай хьоме Нана!


ПIераскан буьйсанна сагIийна хIума луш, шен лулахой дукхахьолахь цIахь ца нисло. Ша маьркIажан хенахь яла мегар дуй сагIийна хIума бохуш, хоьтту.\nМегар ду. Делкъал тIаьхье суьйре ларало.Оцу пIераскан буьйсанна, шен белларш дага а лаьцна, цо сагIийна хIума лахь, сахьт хьалха а, сахьт тIаьхьа а бен дац. Дала сагIийна яла хIума а, и яла лаам а, комаьршалла а ма эшайойла вайна.\nБожарий кешнашка эхар санна, зударшна эха мегаш дац олу. Зударий кешнашка эха мегар дуй? Уьш боьлхуш хилча а, муха баха беза?\nКешнашка боьлхуш болу зударий нехан божаршка сатуьйсуш боцуш, бIаьргаш дIасахьийзош боцуш, гIийла охьатаьIна, кIант велла нана, ваша велла йиша, доьзалхо велларг, нана елларг кешнашка яха мегар ду. Шайн ламаз а эцна, тIе оьзда бедар а йоьхна, месаш къайла а яьхна, гIийлла, хьаьрчина баха беза-кх зударий кешнашка. Вайн дайша олуш хилла, кешнаш уллохь догIалаш олий. ХIунда аьлла, хаьттича, валар дагадаийта, дакъаделла долу дегнаш кIаддалийта олуш хилла. ХIара белларш санна хир ду-кх тхо а, тIаьхьало яц-кх кху дуьненан аьлла дагадаийта.\nХьакъикъат дар муха ду? Цуьнца йолчу башхаллех дийцахьа.\nСа чохь дуьненчу даьллачу берана хьакъикъат дар суннат ду. ВорхIалгIачу дийнахь, цунна хазачух цIе тиллар ден а, ненан а декхар ду. Беран хенахь а яккха хаза а йолуш, жимстаг волчу хенахь яккха а хаза йолуш, къанвеллачу хенахь яккха хаза а йолуш, я юьртан къеда хуьлийла иза, я цхьа коьрта стаг хуьлийла иза, я ахархо хуьлийла и – мичча хенахь яьккхича а, товш хир йолу, шен къоман цIе тиллар, кIант я йоI, шен доьзалхо декъалвар – ден-ненан декхар ду. И декхар дIадаьлча, доьзалхочунна тIера хьакъикъат дар, цунна могашалла лахар – Далла шукр дар ду. Дена-нанна Дала и доьзалхо валарна хастамбеш, мискачу нахана даа жижиг декъар ду хьакъикъатан маьIна.\nХьакъикъатана дуьйш долу хьайба муха хила деза аьлча, вай гIурбанна магош долчу хьелашца, оцу ахькамашца нисдан деза и гIуллакх. Масала: бежана дийча, ворхIанхьа дакъош кхачо дезаш ду, ткъа и санна дерг хьакъикъат дарехь а мегаш ду. Ши шо кхаьчна бежана, я шо кхаьчна уьстагI, я ши шо кхаьчна газа мега; жий белахь, бехкар боцуш берг бен беза.\nБожаберийн хьокъехь дерг къаьсттина хьахийна ду: шиъ уьстагI бер – сийлахь ду аьлла. Делахь а божаберана а, зудаберана а, цхьацца уьстагI бийча, хьакъикъат тIера далийтина. Жимчу хенахь бер деллехь, дуьненчу даьллачул тIаьхьа и деллехь, берана дан деза хьакъикъат. Пхийттара даллалц йолчу заманчохь, шен аьтто лаха а лохуш, бусалба стаг и дан гIорта веза.\nПхийттара и бер даьллехь, хьакъикъат даза диснехь, цул тIаьхьа «таклиф охIлун» юккъе баханчу нахана т1ехь гIурба ду. ГIурба дер а, хьакъикъат дар а цхьана нислахь, гIурба дийр ду.\nТкъа шен нислахь, мел тIаьхьа дича а, хьакъикъат дар а новкъа дац. Иза бусалба стаг Далла муьтIахь хиларан билгало ю-кх.\nСтага, ша валале хьалха, ша-шена маха бича, мелехь ду олу. И маха маца, муха бан безаш бу? Цуьнан дозалла хIун ду?\nМаха бар бохучу дашо хоьтуьйту, и стаг мухха лелча а, цо хІуъу лелийча а, вахана базарахь мах белла оьцу хІума санна шен дегІ оьцу. Оцо эшам бо стаг ларваларна. Стаг маха беш ву-кх шен дегІана массо а дийнахь. Мах бо цо шена Дала тІедиллина пхи ламаз дарца, Дала шен Къуръан чохь а, Элчано хьадисашкахь а хьарам динчух ларваларца, Дала хьанал ду аьлла магийнчунна тІехь чІагІваларца. Делан къинхетам бу вай Элчанан (ІалайхІи-ссолат ва-ссалам) умматах хиларна, Пайхамарца долчу гергарлонна Дала совгІат дина вайна, ваьш йинчу Іамалал тІех доьзало йинчу Іамалан мел а кхочу вайна. Веллачунна маха бар цунна «ла илахІа иллАллахІ» аьлла мел балар ду, ткъа шена маха бар Дала дан магийнарг дар, дита бохург дитар ду. Дала лардойла вай вочу хІуманах!


Шинарин дийнахь, Ессентукехь йоьдучу кхелехь тIаьххьарчу дашца йистхуьлучу Саутиева Зарифас аьлла, Пятигорскерчу СИЗО-хь латтош болу зударий ирча хьелашкахь бу аьлла. Саутиевас дийцина, 2019-чу шеран Товбеца-баттахь чохь довха хи а, шелиг а доцчу 28 квадратан метр йолчу камера чохь латтийра ша 12 стагаца цхьаьна, нормативашкахь цхьанна 4 квадратан метр йогIушшехь. Цул тIаьхьа дакхош жима бер долчу зудчуьнца цхьаьна камера чохь дIатарйира иза.\n"Иштта камераш чохь хьелаш гIоле хила деза – цигахь бедарш юьтту автомат а, бедарш якъориг а, иту хьакха стол а, маьнга а, куз а хила беза. Ткъа со цу чу кхаьчча, цигахь хилларг – оцу берана тIехула лела чхьаьвригийн гIера", - Саутиеван дешнаш далийна "Кавказский узел" гIирсо (Оьрсийчоьнан Iедалхоша арахьарчу агентийн могIаре яьккхина ресурс, "Кавказский узел" цунна реза ца хилла. – Редакцин билгалдаккхар.). КIоштарчу омбудсменца цхьаьнакхетча, шеца чохь йолчу зудчунна эвсара хьелаш хIиттаде аьлла, тIедожийра ша, боху Саутиевас. Масех де даьлча оцу зудчуьнга аьлла хиллера, хьайна мел оьшург айхьа эца – СИЗО-н куьйгалло "могуьйтур ду" уьш камера чохь дIахIиттон.\nСаутиева латтийначу кхозлагIчу камера чохь шийла хи а, чхьаьвригаш а, мукадехкий а хиллера. Цуьнца цхьаьна болчу зударша дийцинера, камера чуьра хьелашна шаьш латкъам бича, хи дохден гIирс дIабаьккхинера шайгара, цуьнан нуьцкъалла магийначул а жимма сов ю аьлла, бахьана а хIоттийна.\nСаутиевас билгалдоккху, СИЗО-хь латточу заманчохь юкъараллан тергамчийн комиссин (ОНК) цхьа векал СИЗО веана вац аьлла.\n"Ставрополан кIоштахь ерриг а шиъ бен яц СИЗО, баттахь цкъа, йа шарахь цкъа цига баьхкина, цхьана а кепара проблемаш юй хьажа йиш йоцуш белахь, цара кхин хIун болх бо, кхеташ дац. Стенна оьшуш ю оцу тайпа юкъараллан тергамчийн комисси?", - хоьтту цо.\nШена буьллучу бехках лаьцна дукха ца дийцира Саутиевас тIаьххьарчу йистхиларехь. Цо бахарехь, бехкаш дохкучийн кхин ала хIума ца хиллехь, ша цунах дийца гIерта а ца оьшу элира цо.\nАмма дийцира цо, ницкъхоша шена кхерамаш тийсарх.\n"Церан къамелехь гуш дара кхеле ларам боцийла. Цара олура: "Кхелах дегайовхо ма латтайе, хьо цхьаммо а бехказа йоккхур яц, суьдхой тхан куьйгакIел бу, шайга аьлларг кхочушдо цара даим а". Со цунах ца тешара, абсурде хетара суна иза. Стенна йийр ю суна кхел? ХIетахь а хаьара суна, хIинца а тешна ю со – низамашна духьал ас хIуммаъ а дина дац", - дIахьедина Саутиева Зарифас.\nГIалгIайн протестан лидерш бехкебо, Магасехь 2019-чу шеран Зазадокху-баттахь ГIалгIайчоьнна а, Нохчийчоьнна а юкъара дозанаш хийцарна дуьхьал болчара хIоттийначу митингехь Iедалан векалшна дуьхьал ницкъбаккхарна а, экстремистийн юкъаралла вовшахтохарна а.\nПрокуроро доьху кхеле, бехкебечарна набахтехь даккха ворхI шарера исс шаре кхаччалц хенаш тоха аьлла.\nСаутиева Зарифа йоцург а, шинарин дийнахь кхелехь тIаьххьара дош эира Хаутиев Багаудина а, Нальгиев Исмаила а, Барахоев Ахьмада а, Мальсагов Мусас а. Бехкебечаьрца волу Чемурзиев Барах а, Ужахов Мальсаг а вистхир ву кхеташонехь ГIуран-беттан 6-чу дийнахь. Кхеле хIиттийначу массара а бехкаш тIе ца лоцу.


ГаланчIоже дIабаха реза бу 200 гергга доьзал\nГIалгIайчоьнца доза тоьхна лаьттачу ГаланчIожан кIошта шайн дайх дисинчу лаьтта тIехь баха дIабаха луучу доьзалийн терахь 200 хьаладаьлла цхьана кIиранчохь, хаамбина экономика кхиоран министраллан векало. Оцу кIоштахь болх беш яц цхьа а индустри, яц белхан меттигаш, дац некъаш, яц социалан сферан объекташ а бохуш, билгалдоккхуш, керлачу меттиге дехьадовларх ойланашкахь бу цхьаберш.\nМаршо Радионо яздира, 2018-гIа шо чекхдолчу муьрехь нохчийн Iедалша дийца долорах ГаланчIожан кIошт юхаметтахIотторах. Карадеана шо – ГаланчIожан шо ду аьлла, дIа а кхайкхийра цара. Кху беттан 11-чохь дуьйна гулъян йолийра оцу кIоштахь баха охьаховша луучарех информаци. Цхьаберш шеконашкахь беха, цигахь Iер-дахаран цхьана а кепара хьелаш цахиларна, делахь а, болчу хаамашца, 200 доьзал догреза бу шайн дайх дисинчу лаьтта тIехь баха. Доккхачу декъанна бу царлахь Сунжан, ТIехьа-Мартанан, Хьалха-Мартанан кIошташкара доьзалш.


Халкъаштаюкъерча лаьттан денца — Сердало\nАпрель бета 22 дийнахьа дерригача дунен тIа гIолла дIахьош дар Халкъаштаюкъера лаьттан ди. Из цIай дездеш да хIара шера 1970 шера денз хьа. ХIаьта из ди белгалдар хьожадаь да, лаьттанца а цу тIа мел долча хIаманца а нах маьрша, лаьтта лорадеш хургболаш.\nЦунца дийза дар укх деношка Магасерча ГIалгIайчен паччахьалкхен филологен университета дешархоша дIадихьа доккха вIашагIакхетар — «Лаьттан фестиваль». Цу цIайга гулбеннарашта бIаргдайташ тай–толакх дар, лаьрххIа кийчъяь сакъердама оагIош, флешмобаш иштта кхы а дукха хIама кийчдарца долча доакъошца белгалдаь.\nФилологен университет хиларга хьежжа массехк мотт ба цу чу хьехаш. ХIара мотт Iомабеш болча дешархоша, шоаш Iомабеш болча метта къамай халкъа даар кийчдаьдар. ХIаьта фестивале баьхкачарна бIаргадайр ингалсий, французий, немций, эрсий иштта гIалгIай метта а даараш. Цул совгIа, хIара къаман даар, дувхар, оамал хьахьокхаш болча дешархоша лаьрхIа кийчдаь цу къамай дувхар тIадийхадар, фаьлгаш кийчдаьдар. Цар дийцар вIашагIкхетара доакъашхошта шоай дувхара исторех а, куцах а лаьца.\nУниверситета дешархошта юкъера йоазонхой а суртанчий а балхаш овттадирца гулбеннарашта лаьрхIа кийчъя «Нана-лаьтта» аьнна йоккха выставка яр, лаьтта лораде дезаш хилар хайташ а, из лорадара адам тIахьехаш а.\nУниверситета коа лаьрххIа гаьнаш дIайогIар чIоагIа лерхIам болаш чаккхе хилар фестивале. Боккъалдар аьлча, дика кийчдаь цIай, хоза вIашагIкхетар дар из. Шоашта ца довза дукха керда хIама дайзар фестивале баьхкача наха. Вай лаьтта лорадара тIехьа, нахага боккха хоам бахьаш дар хIара дакъа. Цул совгIа, лаьттан букъ тIа мел долчунца адам кIаьда, лерхIам беш, хам беш хилара тIахьем бар из.\nВоаш дахаш дола лаьтта лорадар, цун доал дар, из цIена леладар вайна воашта пайда болаш да, доххьал лаьттан хиннача а ца Iеш. ДIахо йодача хана а вIашагIкхетара хьаьлххоша лерхI филологен факультета хIара шера хургдола цIай цох де а, кувш боагIачар вай лаьттанцара безам, доттагIал совдаккха а.\n← БоаггIача тайпара къахьегама мах бар


Дуьненан тIом бала а сахьт дац\nУкраина -- Буха яздина "Ма кхийдаде Украина тIе куьйгаш" йоза а долуш, Гитлер Адольфах Путин Владимир тарвеш диллина сурт карахь лаьтта зуда Киеверчу протестан гуламехь, 3Заз2014.\nГуш лаьтташехь тIеман хьоле доьрзуш ду Украинера хьал. Оьрсийчоьнан эскарша дIалаьцна ГIирма. Малхбузера куьйгалхой гIерта Оьрсийчоьнан президент тIеман новкъара юхаваккха, амма цкъачунна баьлла бац аьтто. Ткъа нах дуьненан тIом баларх кхерабелла беха кху деношкахь.\nОьрсийчоьно ГIирма ах-гIайренан доккхах дакъа шен куьйгакIел дерзийна бохуш дуьйцу Малхбузерчу политикаша. Ткъа массо а дуьненан маьIIехь кхозлагIа дуьненан тIом бала кийча бу аьлла кхерабелла бу нах.\nМасех де а ца ийши Украинехь лаьтташ дерг цу пачхьалкхан чоьхьара гIуллакх долчуьра, я вуьшта аьлча, коррупцино а, стешхалло а лаьцначу шайн урхаллийна дуьхьало ян арабевллачу маьршачу гIовттамхойн а, Iедалан ницкъийн къовсамера, - дуьненаюкъарчу конфликте дерза. Цхьаццаболчу Малхбузерачу аналисташа тоххарехь и хьал мацах цкъа даханчу бIешеран 60-гIа шераш долалуш иккхинчу „Кариберчу кризисца“ дусту.\nТкъа хилларг хIун ду? Москохано, ма-дарра аьлча, шен куьйгашца ГIирманера Iедал хийцина, масех де хьалха массо а низам а дохош, цхьа а кворум ца хилар тергоне а ца оьцуш, къайлаха схьагулйинчу цу автономан республикин Лакхарчу Радане шена оьшуш болу сацамаш тIе а эцийтина, аьлча а, цуьнга ГIирман кхолламах йолчу референдумах сацам тIе а эцийтина, Украинин низамца и тайпа референдум янне а йогIуш яцахь а.\nИштта Москохано меттигера урхалла хийцина, шена муьтIахь волу стаг цуьнан коьрте а хIоттош. И хилла ца Iа. Оьрсийчоьнан тIеман ницкъаш бу эзарнашкахь ГIирманахь дIасалелаш, урамашкахь гаррехь Украинин байракхаш а ягош, баха а, бахка а меттигера нах маьрша ца буьтуш, мацах цкъа Октябран революци йоккхучу муьрехь большевикаш санна, поштий, телеграфий, цIерпоштий дIа а лаьцна.\nГIирма Украинех дIа а къастийна, шен куьйгакIела ялон Iалашо йолчух тера ду Кремло юхьаралаьцнарг, масех шо хьалха Гуьржийчоьнах ша дIакъастийна Къилба Осетий, Абхазий санна. Цуьнан тоьшалла ду иштта Оьрсийчоьно хIинцале а ГIирмина 6 миллиард доллар меха гIо дийр ду аьлла хилар а.\nЕвропехь вехачу нохчийн политологна Асхабов Хьамзатна хетарехь, ГIирма ах- гIайре Оьрсийчоьно дIахоьцур яц, хIуъу дина а, хIуъу мах белла а. ТIом бан безахь, и шен йоцу, амма шена вуно мехала йолу территори къевсина, тIом а бийр бу Кремло аьлла хета цунна.\nАсхабов Хьамзат: „Цу Оьрсийчоьнан массо а паччахь исторехь дуьйна оцу ГIирман тIехь дола дина ца Iаш, иштта Босфоре а, хIинца Истамбул лаьттаче а кхача гIиртина, паччахьшна тIаьхьа Советийн куьйгалхой а гIиртина. Амма иза цаьрга ца даделла, ца дайтина цаьрга иза. Цундела а бу царна Iаьржа хIорд мехала. Цара ГIирма дIахоьцур яц, иза дIахецахь церан Iаьржачу ХIурдан флот йовр ю“.\nГуш лаьтташехь йозуш йоцучу пачхьалкхан дозанаш а хадийна, цу пачхьалкхан цхьана кIоштанахь, шайн цIакхаьчча санна, лела оьрсийн эскархой тергалбеш йолчу Малхбузено цкъачунна цхьа а гIулч ца яьккхина, и хьал хийца я сацон. Бакъду, хIора дийнахь аьлча санна Малхбузенан куьйгалхоша цхьацца зевне дIахьедарш до, Оьрсийчоьно Украинина дуьхьал агресси яхь, шаьш иза могуьйтур дац, бохуш.\nЦхьанатоьхначу Штатийн президента Обама Баракъа ши де хьалха шен Путин Владимирца хиллачу къамелехь кхерам тессинера цунна, нагахь санна Оьрсийчоьно шен эскарш Украинина чоьхьа дахахь, „цуо цунах дукха деза жоп лур ду“, аьлла. Амма Путинна и кхерам лерах а ца хьакхабеллийла гойту, цуо цул тIаьхьа шен эскаран жигаралла кхин а алсам яккхаро. Иштта тергал ца деш дитина Путинс Меркела шега кIирандийнахь телефонан зIенехула дина хилла къамел а.\nХIинцалца схьа Малхбузенан векалша динарг билгал цхьаъ бен дац – тIейогIучу аьхка Сочехь дIаяхьа леринчу саммите шаьш догIур ца хилар дIахьедар. Ткъа цу юкъана интернет машанехула а, урамашкахь а наха дийцаре деш ду, адамалла кхозлагIа дуьненан тIом баларан зил тIе хIиттина бохург.\nУкраина Оьрсийчоьно лоцуш дуьненна а го


ТӀой-Юрт — Википеди\nЗурабнаькъан Исраила Мохьмад\n1944 кхачч. — Кантышево\n1958 кхачч. — Нартово\n↘17 734 саг (2018)\nТIой-Юрт (эрс: Кантышево, ингал: Kantyshevo) — ГIалгIай Республика Наьсарен шахьара эйла.\n3 Бахаш бола нах\n4 ЛоархӀаме факташ\nТӀой-Юрт лакхача шувна тIа улл. КIала гIолла ГIалми Iодода. ТӀой-Юрта гIай (доазув) малхбузехьа Долакха-Юртаца да, зIилбухехье — ГӀинбухерча ХIирий Республикаца.\nТIой-Юрт уллача метте гIалгIай баьхаб эзараш шераш хьалха денз. Укхаза Iилманхошта кораяьй хьалха нах баьхальга йола белгалонаш. ГIалми атагIа гIолла кираш уха никъ бодаш хиннаб хьалха.\nНаьсаре Iойилла дукха ха ялалехьа, 1812-гIча шера ТIой-Юрт уллача метте бах Iохайшаб нах. Эггара хьалха цига бах Iохайша нах СурхотIара хьабаьхка хиннаб. Царна юкъе Коазой а, Мерешкнаькъан а, кхыча тайпан нах а хиннаб. ХIанз доккха маьждиг латтача Iохайшаб уж бах, юрт Iо а йилла, гонахьа саьргаьх йийза карт а яь. Эггара хьалха кхалнах хи тIа болхача хана, къонахаша хьалха мангал а хьокхаш, никъ мукъа а боаккхаш, ГIалме чура хий да IокIалбайнаб кхалнах.\n1858-гIча шера денз зIамига отараш доха а деш, ГIалгIай мехка йоккхий юрташ ехка доладеннад Iаьдал. Цу хана укхаза хинна массехк отар вIашагI а теха, юрт-да оттаваьв эпсар волаш хинна ТIумхой (Дальгнаькъан) ГIантыша ТIой. ТӀой ГӀантыша воӀ хиларга хьежжа, цун тайпан цIи дIаязъяь хиннай эрсий Iаьдало «Кантышев» аьнна, цу ханарча эрсий меттала «чей?» яхача хаттара луш хилча, «Кантыша» ца хулаш «Кантышев» хиннандаь. Цун церах эрсий меттала «Кантышево», аьнна, цIи тиллай эйлах. ХIаьта гIалгIай меттала ТIой-Юрт, аьнна, цIи дIаяхай.\n1919-гIча шера ТIой-Юртарча наха Деникина эскара духьала чIоагIа тIом баьб. Цу хана еррига юрт йоагаяь хиннай. ТIом баьнначул тIехьагIа меттаоттаяьй юрт.\n1944-гIча шера, гIалгIай СибарегIа бахийтачул тIехьагIа, хIираша ТIой-Юрта цIи хийцай – «Нартовское», аьнна, цIи тиллай цох. 1957-гIча шера гIалгIай цIабаьхкачул тIехьагIа юха меттаоттаяй юрта цIи.\nТIой-Юрта бах Коазой, Беканаькъан, Йовлой, Овшанаькъан, ТIумхой (Олиганаькъан, Мерешканаькъан, ГIантышанаькъан, Терканаькъан, Дугинаькъан, Албаканаькъан, Охашканаькъан), Гийнбухой (Гаданаькъан, Осминаькъан), Оздой, Дударанаькъан, Iарчакханаькъан, Гийранаькъан, Дзовранаькъан, Гелатахой (ГIазакънаькъан, Хучинаькъан, Куркинаькъан), Кхоартой, Моашхой (Зурабанаькъан), Хамхой, Янданаькъан, Гарбакханаькъан (Гарбакханаькъан, Гасаранаькъан), Баркинхой, кхы а дукхача тайпан нах.\nТаханарча дийнахьа мехка йоккхагIйола юрт я ТIой-Юрт, Экажакъонгий-Юрт яьлча.\nБахаш бола нах[тоаде | тоаде чура]\n↗17 735 ↘17 734\nКъамий лоаттам 2010-ча шерара хьисап деш нах дӀаязбара тIа а тайжа долаш дар:\n1 гӀалгӀай 15 568 99,12 %\n2 кхыбараш 138 0,88 %\nЛоархӀаме факташ[тоаде | тоаде чура]\nГӀалме аьттача берда тӀа ТӀой-юрта биъсаьна ши метр лакха бола кхаь баьречун сурт тӀа а латташ кхера корабенаб. Ӏилманхоша 1581 шерага биллаб из. Карарча хана Москоана Тархьаран музее ба.\n↑ 1,0 1,1 Россе Федерацен бахархой дукхал. ЛаьрхIай муниципальни образованешка 2018 шера АгIой 1 дийнахьа. ТIехьара хьажар хиннад 25 Баьцамеа 2018. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 26 Баьцамеа 2018.\n↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 3 Саькур 2012.\n↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года. ТIехьара хьажар хиннад 17 АьрхӀий 2013. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 17 АьрхӀий 2013.\n↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Оценка численности населения 2010-2013. ТIехьара хьажар хиннад 23 Мяцхали 2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 23 Мяцхали 2014.\n↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. ТIехьара хьажар хиннад 2 Мяцхали 2014. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 2 Мяцхали 2014.\n↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. ТIехьара хьажар хиннад 6 Мяцхали 2015. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 6 Мяцхали 2015.\n↑ Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов. ТIехьара хьажар хиннад 8 Мяцхали 2016. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 8 Мяцхали 2016.\n↑ Россе Федерацен бахархой дукхал. Муниципальни образованешка гӀола 2017 шера АгIой 1 дийнахьа (эрс.) (31 Баьцамеа 2017). ТIехьара хьажар хиннад 31 Баьцамеа 2017. Архиве оттадаьд хьалхара хьаста чура 31 Баьцамеа 2017.\n↑ Том 4 "Национальный состав и владение русским языком" (тIакхача вIаштехьа доаца тIатовжам — тархьар).\nХьаст — «https://inh.wikipedia.org/w/index.php?title=ТӀой-Юрт&oldid=43793»\nВикиларма чу оагIат йоаца нах баха моттигаш\nЕр оагӀув тӀеххьара хийца хиннай укх ха́на: 27 Села 2021, 17:47.


«ГIалгIай меттала бIаь дош» | magas.ru\nВы гость вход | регистрация 28 / 09 / 2021 Время Московское: 3839 Человек (а) в сети\n«ГIалгIай меттала бIаь дош»\n10.06.2020 07:13 Комментариев 0\nУкх деношка арадаьннад «Къамаьл ду вай хьамсарча меттала» яхача кепайоазон хьалхара басардара дакъа. Из да, «ГIалгIай меттала бIаь дош» яхаш. Из болх кхоачаш беш цу проектан хьалхалаттараш Селий Мехкара вай новкъостий а вежарий а хулаш кагий нах ба.\nЦу басардара тIа белгалдаьха да массадола бесаш. Цу бесашца берий аьттув ба книжка тIа дехка сурташ бес-бесарча къоаламашца дIахо дIакхоачашде а, довзаш доаца дешаш шоашта Iомаде а, шоаш Iомадаьр ца ховча шоай новкъосташта дIахьалхадаккха а.\nЦу тIа дехка сурташ дукхагIа берашта хьалхашка нийслуш долча хIаманцара хьаийца да.\nИз доацаш, царна берий кино хьожача хана а, вешта вахаре эшача берий кхоачамца а дувзаденна да дукхаш сурташ.\nРоссийский конгресс народов Кавказа (РКНК) яхача юкъарчен дешара проектай департамента кулгалхо Махтибеков ИбрахIим ва из болх кхоачашбеш цу тIехьа къахьегаш вар. Цо дийцар мишта йолаяь проект я из кагийча къамий меттала цу тайпара басардараш арахецар:\n«Къилбаседа Кавказа цхьацца йолча шахьарашка дукха тайпара вIашагIкхетараш дIакхихьад РКНК яхача юкъерчено духьал латта хаттараш дувца а дашха а уйла йолаш. Иштта цхьаннахьа гулденнача оаха дувц оттадир кагийча къамий мотт дегIабара хьаькъе фу дича бакъахьа дар-хьогI аьнна дола дош. Из гIулакх чоалхане латталг гуш дар массанена а.\nЦига дIа-хьа дийца дош даьшха Iо а дилла тха барт кхийттар Кавказерча кагийча къамий меттала басардараш арадаьхача дика хургда аьнна. Цудухьа эрсий меттал бераш дIаоалаш мел дола дешаш царна шоай къаман меттала хургдолаш шин меттала латташ да уж басардараш.\nИштта цу наькъ тIа дIаболабаь болх ба из, аттув баларга хьежжа кхы дIахо а из дIабахьа лерхI оаха, цу тайпара басардараш 8 книжках латташ хургдолаш».\nМоллагIйола проект хьадагайоха а из кхоачашъяь дIачакхъяккха а хала дац, гIо-новкъостал де саг хилча. Амма цу гIулакха оарцагIбаьнна лелачарна гIо деш саг ца хилча аьттув балац из чакхдаккха. Хьашт дале дагадехача дус.\nБакъда укхаза кораваьв оагIо хьаллаца саг. Из шоашта гучаваларах доаккхалдеш ва ИбрахIим:\n«BELLF STAR» яхача интерьерный салона кулгалхочо Уллубий Шамсутдинов ва тхона из проект кхоачашъе новкъостал даьр. Цо из болх кхоачашбар бахьан долаш из проект юхасоцаргйоацаш болх дIабахьа аьттув баьннаб тха. Цунга хьежжа кхыча къамах болча наха а цхьацца шоай спонсораш а лахе болх бу шоай меттал уж басардараш арадовргдолаш.\nМасала, гIалгIай меттала из арадаргдолаш таржам деш тхона гIо даьр, @Илез_Матиев яха телеграм канал я, хIаьта ахчанца новкъостал даьраш: КПЦ «Эздел», КЦ «Единство» яха юкъарченаши, предприниматель Йовлой Мухьмад-Iаьлеи – уж нах ба. Цудухьа гIалгIай меттала деша йиш йолаш уж 100 дош тIадола 2000 басардараш долаш да. Геттара цунгахьа пайда болаш цхьа хIама хета сона, цу басардарашта тIа гIолла шоай берашкара даьш-ноанош шоай къаман меттала дешаш Iомадар. Тахан бераш меттал боккхагIбараш а лерттIа шоай мотт ца ховш нийслу вайна юкъе.\nБакъда, кIаьд а ца луш вай цхьана къахьеге вай толам боаккхаргба, вай метташ даха а дусаргда».\n«Къамаьл ду вай хьамсарча меттала» яхача сере из басардар арадаьннад 11 меттал таржам а долаш. Селий мехкарча къамаел совгIа башкирий, гIалгIай, ногIой, нохчий меттал арадаьннад из. Белгалду аз шоана цу басардара из гIалгIай меттала доаккхаш таржам даь се хилар. ХIаьта лакхе ИбрахIима цIераш яьхача юкъарченаша а новкъостал даьд из книжка вай меттал хургдолаш. ХIаьта къаьстта доккхагIдола дакъа дIалаьца гIо даьд Йовлой Суламбик-молла воIа Мухьмад-Iаьлас. Баркал хилда царна.\nАла деза цу басардарех цхьадола книжкаш вай мехкарча фондашка гIолла дIа-хьа дийкъалга. Цул совгIа уж дIакхаьчад Шолжа района АрштIе, Берд-юрт, Чималха яхача юрташка, Пригородни районерча юрташка бахача мискача дезалашка а.\nНагахьа санна уж басардараш эца чам болаш саг вале уж дохкаш хургда вай мехкарча книжкаш дохкача тикашка.\nЦу проекта хьалха латтачар хьаяхачох, моллагIвола саг цу юкъе ва а, дакъалаца а чам болаш вале, цар раьза а болаш из тIаэцаргва. Уж кийча ба метта хьаькъе къахьега чам болчарца цхьана из болх дIабахьа. Мел кIезига дале а хьадича хIама хьахул. Хьинаре къахьега деза дог а ца эккхаш. Вай дай кица да, «ЯьгIача берзал лела цогал тол», яхаш. Къахьегамах пайда боал.


Нохчийчоь -- Соьлж-ГIаларчу кеманпортехь., 23ГIад2013.\nСоьлж-ГIаларчу хIаван кеман билетийн мах охьабаьккхина Нохчийчоьнан Iедалша. Иза дина мехкан куьйгалхочо омра деллачул тIаьхьа. Иза дарх тоьаш дац аьлла хета кеманашца дIасалелачу некъахошна.\nСоьлж-ГIалара Москох лелачу хIаваан кеман билетан мах охьбоккхура бу аьлла хаам баьржича нахана хаза хетна. Шен инстаграммехь йолчу агIон тIехь и кхаъ баьккхинарг Нохчийчоьнан куьйгалхо Кадыров Рамзан вара.\nЦуо бахарехь, аэропорте даржхой а бахийтина, царна тIедожийнера цо, цигахь хьал а теллина, Москох билетийн мах охьбаккхар. Вукхара иза сихонца дина. Тахана уггаре а дораха билетийн мах ялх эзар ах эзар сов сом бу. Иштта мах болуш диъ билет бен дац оцу кеман тIехь. Цул тIаьхьа догIуш долу билеташ кхиъ деза ду, иза оьцучу дийне хьаьжжина.\nГIалгIайн махкара а, ХIирийн махкара а лелара хIинцалц Нохчийчура бахархой Москох. Цигахь мах борах бара мелла а. Масех де хьалха билет оьцуш хилча, масала, кIира хьалха, иза дикка дорах хуьлура. Амма, Соьлж-ГIалара дIа а, схьа а, лелачарна кисанна дикка тапча кхетара.\nМоскоха кесста-кесста Соьлжа-гIалара лелачу нохчийн журналистин Дудуев Iабдулин, гIоле хетара ГIалгIайн махкара Сипсо-гIалара маршрут. ХIунда, дийцира цуо Маршо радиога.\nДудуев Iабдул: «Дукхачу хьолехь со ГIалгIайн махкар воьду Москоха. ХIунда аьлча-билеташ дорах ду. Цигарчу Iедало барт а бина церан авиакомпанийца «Боинг» кем аду лелаш. Иза дкиа а ду. 24 сахьт хьалхе регистрации ян а йиша ю хьан. Ваха а ванн аьтто болуш ду. Вайн аэропорте воьгIуш хилча, кху КъилбаСеда Кавказехь уггаре а лекха мах бу.\nВайн аэропорт схьайиллина массийта шо ду, амма, багаж дIалуш а, схьаоьцуш а долу лента а дац. Цхьаболчу хьешаша цунна терго йо, наггахь цара иза аьлча эхь а хета. И массо а хIумш дуьстича, ГIалгIайн махкара дIай-схьай вахар хуьлу».\nТахана, мах вахьбаккхар дика хIума ду аьлла хета Дудуев Iабдулин а, кхечу бахархошна а. Амма, оцу хIуманцани, пассажирийн аьттоне хьовса дезара боху цуо кхин дIа а.\nДудуев Iабдул: "Мах вахьбаккхарх ца тоьу, клиенташ тIекIо бан беза. ДIай-схьай лелачу нахана аьтто хила беза. Инфрастурктура таян еза. Аэропортехь схьаван а веза, ладоьгIуш Iан а веза., багаж дIаяла а еза. Иза схьаэццалца Iан а веза. И кхачамбацарш ду. Уьш дIа ца даьхча, билетийн мах вахьбаккхарх хIума кхачам болуш ца хуьлу аьлла хета суна».\nНохчийчуьрчу авиакомпанийн кеманийн парк а ю дикка юзаз. «Як» олуш долу кеманаш ду дукхачу хьолехь лелош дерш. Уьш лекха кхерамазалла йолуш ларахь а, ягорг дукха йойу цара. Стохка шо чекхдала герга дахханчу хенахь, хаам баьржира, Нохчийчоьно «Сухой» компанийно деш долу SuperJet 7 кема оьцура ду аьлла.\nИ барт хилла баьлла лоруш бара, амма, хIаваан кеманаш дечу компанийна Iамеркан долларш дезара и мах беш, ткъа Нохчийчоь соьмаш дала бен дагахь яцара. ТIаьххьара бина сацам бу, французаша деш долу Airbus ши кема эца.\nНью-Йоркера ши аэропорт юха а болх бан йолаелла


Телевидене хьалхара денош - Сердало\nУкх деношка 25 шу дуз ГIалгIай мехка хьалхара телевидени хьаяь. Тахан санна дагадоагIа сона из хьаеча хана мел халача хьале яр вай еррига районаш. Кхыча республикашкара вахарах беха баьхка нах, дезалхой мичаб ца ховш, йоккха сагото яраш, хьабе болх боацаш лелараш. МассагIа яр цу хана тIалаьтта хало. ЛерттIа арадувлаш дацар газеташ, царех цхьадараш хIанз а еха латтача республикан столице Шолжа-ГIалий тIа дар.\nТелевидене хьае атта дацар цу хьалашка. Эшараш дукха дар: из болх ховш бола нах-журналисташ, оператораш, режиссёраш, звукорежиссёраш, водителаш, чуIе моттиг, кхыдараш. Укхаза чIоаггIа накъабаьлар Нохч-ГIалгIай телевидене болх баь, цу гIулакхаца ювзаенна белггала поалхам Iоа бола нах. Къаьстта а царех вар спортаца ювзаеннача передачай редактор хинна Чахкиев Башир. Еррига хало шийна хьатIаийца, цу балха юхьиг дIайолае йийзар цун. Наьсарерча суда подвала чу яр студи. Дукха йоккха йоаца цхьа зал мара хIама дацар цун. Массехк камера, пенах йоаллаш цхьа телефон, дукха доккха доацаш герга истолг – из бар дукхагIча даькъе телевидене боахам. ХIаьта а хIара дийнахьа, сайрийна ялх сахьат даьлча, мехка латтача хьалах, кердадарех дувцар цун болхлоша. Кийчйора бе-бе репортажаш, студе хьехар цу заман чухь хьалхабаьнна лийнна Iаьдала а дин а викалаш, царех вар М. Сакалов, К. Костоев, С. Хамхоев, кхыбараш.\nКаст-каста шоай вахарах-леларах дувцар тIемах байдда баьхкача лоалахарча республикашкарча наха. Белгалбоахар царна ахчанца а кхачанца а гIо деш бола кIалхара бахархой, Россе кхыча моттигашкара цар оагIув хьаллоацаш хиннараш. Радио а телевидени а цхьан коа яр. Цу хана укхаза болх беш вар кIоарггера ший болх ховш вола звукорежиссёр Костоев ХьажIумар, журналист Майсигов Руслан, оператор Жаниев Заьлмаха, диктораш Кодзоев Аслан, Осканова Фатима. Дикка гIо дора телевидене балха тIа гIорваьннача художника Имагожев Хож-Ахьмада. Цу деношка корреспонденталла цига балха дIаийцавар со а. ДагадоагIа айса массехк репортаж яь. Царех цаI яр, чIоаггIа эшаш яле а, дIакхайса латтача гIишлоех. Аз дийцар, парте Наьсарен райком чухинна цIенош пайда ца эцаш а дохаш а латташ хиларах. ТIехьагIа, уж тоа а даь, цар чу хьачуера республикан правительство. ШоллагIйола репортаж яр нах бахаш йолча моттигашта юхе, нувхаш Iо а кхувсаш, гувнаш хиларахи, уж моттигаш чIоагIа ийрчаяхарахи. Цу хана аз йийца моттигаш IоцIен а яь, наха боахамаш хьалдаьд, дIаегIай сомий бешамаш. Фаьлгашка санна эргадаьннад цигара хьал.\nХа дIа мел йода телевидене болх тоабе гIерташ хулар цун кулгалхой. Дикторий конкурс кхайкайир, дуккхача кагирхошта юкъера дикагIбараш хержар. Иштта ера цига балха йIаьххача хана керда хоамаш дешаш хинна Ф. Экажева. Кхувш, чIоагIлуш боагIар къона журналисташ М. Ахильгов,\nХ. Плиев, кхыбараш.\nХIанз йовзаргйоацаш эргаяьннай телевидени. ЦаI хинна а ца Iеш, шиъ я уж республике: Наьсареи Магасеи. Сел йIаьха йоацача юкъа хьахиннаб шоай гIулакх дика довзаш бола массе тайпара болхлой, передачашта луш йола ха, цар жанраш дукхагIа хиннай. Еча передачай дикал кердача, лакхагIча боарам тIа я. ХIаьта а уж моцагIара, хьалхара денош диц ца луш дег тIа латт; телевидене селхане, цун балха юхьиг, цун истори санна.\nСурта тIа: (аьрдехьара аьттехьа) ГIалгIай хьалхарча телевидене болхлой: диктор Кодзоев Аслан, корреспондент хинна со, художник Имагожев Хож-Ахьмад


Дестечун ирс а, дакъазалла а\nДечкен-бутт 28, 2017\nНохчийчоь -- Нохчийн артисташ кечлуш бу сцени тIе бовла.\nДестечун а, меран берийн а юкъаметтиг мацахлерчул а хIинца хаъал хьааме лору бахархоша.\nДестен ирс а, дакъазалла а\nВайнехан халкъан барта кхоллараллехь а ур-аттал цуьрриг дика ялхош яц десте. Фольклоран тайп-тайпанчу жанрашкахь туьйранашкахь, кицанашкахь, ширачу дийцаршкахь иза гойту дера а, къиза а,доцца аьлча меран берашна генахь кхаба еза цхьа ницкъала «бIабу» санна.\nМа-дарра аьлча и турпалхо хIумма а юьхькIаме ца гайтина,оьрсий биста кхаччалц, кхечу кхаьмнийн барта кхоллараллехь а. Дестечу хьокъехь нахана хетарг зеро гучудаьккхинарг а хетало тидаме эца хакъдолуш. Цхьаболчарна моттарехь (и саннарш кIезиг бу ала мотт ца керча) 40-50 шо хьалха адамаш а, церан лехамаш а, цара луьстучу хьашт-дезаршка хьаьжжина, кхечу кепара хилла.\nШа динарг бен тIедогIуш хIума цахиларна, Iедало хIинца санна еш гIоленаша йоцуш, хене бовлар луьра хиларна, дестеш а хилла хир бу цундела хIетахь къиза аьлла хьажам болчех ю ткъе итт шарахь сов ишколехь къехьегна,тахана пенсехь йолу Эльмурзаева Марет.\nМарет: «Хьалхалера а,хIинцалера а дестех аьлча суна хIун башхалла гой. Хьалхалера баккхийц зударий шайн хIумнаш долуш ма хиллий. Таханлерчу хьолаца дуьстича церан мелла а алсам хилла меран берашца лелош йолу къизалла. Тахана а хаало и къизалла хаяла-м, амма хьалхалерниг аьттехьа а дац».\nХIинца ахьа а боху шайн тамашена хIуманаш долуш хилла хьалха зударий. Хьо дуьххьала а йоцуш кхечара а олу хьалха десте берашца къиза хилла! Стенна, мича бахьаненна? Дуьйцу Эльмурзаева Марета.\nМарет: «И бахьна дера ду хIинца санна массо хIуманна а патар баьттIа,токхо йолуш хан цахилар. Къоьлла хилла юучунна а,молчунна а. Тахана санна Iедало беш аьттонаш а ца хилла. Масала Iаьнна даа даьтта дIадилла дезаш дара,и даккхархьама тIуо IаIо безаш хилла. Доьзална и тIо тоьхна берам латто таро а ца хилла дукха нехан. Дахарехь лол бета безаро сов йоккхуш хилла хир ю-къ дестийн къизалла а».\nДестечу хьокъехь къамел динчу Маретана хетарехь,десте хила кхаж баьлла зудчун сийдацарал сов, хьалха заманахь меран берашца десте дера хилийтарехь шенчул дакъа лаьцна къоьлло а. Къам дохийча а, юха цIа дирзича а, лаг а лаьцна, оцу къоьлло адам хьийзош дебба хир ю-кх цхьаболчарлахь и къизалла а боху Эльмурзаева Марета.\nМарет: «Ахь мичча ехьча а,мичча йиллича а десте десте ю-кх. Цунах меран берашна нана хир яц хьуна! Цхьа кепаш,моттаргIанаш-м лелор хир ю цо! Десте херо ма ю,берашна даI ма ду».\nИшта хьажам болчех ю,шен йоьIан бераш дестечунна хьалха дисна ладегIамехь ехаш йолу Соьлжа гIалин юххерчу цхьана эвлара Малика. Цо халонга а дуьйлуш дуьйцура дестечу йоьIан берашна бечу тIеIаткъамах.\nМалика: «Десте меран берашна цкъа а дика хир ю аьлча со-м ца теша. Нанас беш болу барт а, терго а цуо йийр ма яц. Десте цу дена хьалха ма яьлланехь и доьзал а,да а дIасакъаьсташ ду,царне юккъе херо юлуш ю. Десте десте ю-кх муха а,хIуъу а дийцича а. Дукха диканан дакъа хьогуш-м ца Iа цугнна хьалха долу бераш. Ас лечкъа а ца до,сан йоI араяьлла схьаеъна ю,цуьнан бераш дестечунна хьалха ду.\nХIинца и бераш шайн дех доьлуш Iаш ду-кх. Стенна аьлча хаьа дас шайн ненехь етташ даллийна Iазап а, хIинца кIеза санна, дестечунна хьеставалар а. Шен караеънарг тIетухуш, и чувеъча цIера яда езаш, и йиттина охьайиллича лулахоша тхойга телпе тухуш, хIоккхехь, эццахь йиттина Iуьллуш ю бохуш бала ма хьегна цу йоIа.\nЦу зудчун вала да вац те, цуьнан цIерачарна ца хаьа те цуьнга даллориг бохуш нах цец а буьйлуш, и ловш Iийна-кх иза. Дала нийсо йойла цунна. Дика хьаха ду и бераш даккхий долуш. Цара боху-кх шайн да и ялийчахьана стаглара ваьлла. Дерриге а берашка дойтуш, ша цхьа хIума ца до боху дестечо. КIеззиг хIума даьлча а да чухоьхкуш. Бераш хьийзадойту. Нана елхьара ишта хир ма дацара…»\nДестечу хьокъехь,масалш а далош, къамелаш динарш дуккха а бара. Церан массеран а жамI дича гучудолург ду, хьалха а я хIинца а вайнахалахь хIумма сийлахь,хастаме юьйцуш яц десте. Шеко а йоцуш ба-м бу царлахь диканиш а. Бакъду, белахь а,уьш даима а ца тоьъу ахча я кхин мехала хIума санна, Iаламат кIезиг бу.\nМерза дош -- нана\n"...Хьо йоцуш хилча, со мича гIур вара, мича?"\nКанташ - поэт, философ, афоризмийн пхьар\nАбдулаев Леча. Йоккха стаг\nСатуев Хьусайн. Ненан мукъамаш\nИсмаилов Абу. Ненан дог\nАхмадов Муса. Ненан йовлакх\nДакаев СаIидбек. Нене


Оьрсийн Iедалш ду оьрсашна тIехь геноцид йинарш, йийриш...\nКазахстан - "Мамочикн кешнаш" цIе йолчу кешнашкахь дIабоьхкина бу Карлаг-набахтехь латтийна наной а, церан бераш а. 1930-40 шерашна юкъахь белла тутмакхаш бу уьш. Гулаг, Караганда, Долинка, 31Сти2013\nНохчийчохь оьрсашна тIехь геноцид йина хиллера аьлла, цунна гонаха гIовгIа а яьккхина, юха а ша вийцийта лууш ву оьрсийн пачхьалкхан ДУМин депутат Алкснис Виктор. Цунна а, и санначу, кхечу политикашнаа хаьа, Кремло гуш-къайлаха гIотор еш йолу шовинизм чIогIа йолчу Оьрсийчура бахархоша шайх кхаьжнаш тосур буйла. Амма боккъалла а хьан, хьанна тIехь йина геноцид?\nНохчийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло беш хьулам а боцуш,хаддаза Iорадохуш лаьттачех ду наркотикаш йохкарца а,эцарца а,кечьярца а доьзна зуламаш.Цуьнан хьостано ,юккъерчу барамехь.мел лахара а кIирнах доьазза-пхиазза хааме дохуш лаьтташ ду наркотикашца доьзна дай а.ницкъала а тайп-тайпана зуламаш.Масала полисхойн урхалло кху товбецан беттан деккъа цхьана 3I-чу дийнахь Iорадаьхна ду хIара низамаш талхор.


Босни, ингалс мотт, лаккхара ойла - Олхазар - Яздарш - Динул-Ислам\nБосни, ингалс мотт, лаккхара ойла\nХIокху чура ши бер (ши йоI) ал-АзхIар цIе йолчу университетаца йоьзна йолчу ишколехь доьшуш ду, юьхьанцарчу классашкахь. Оццу ишколехь доьшуш ву сан лулахь Iаш волу Боснера цхьа жима ши кIант а. И шиъ а, юьхьанцарчу классашкахь доьшуш ву. ХIара ши йоI а, и ши кIант а оцу ишколе Iуьйранна цхьаьне дIа а дуьга, юха суьйранна схьа а даладо, шен машенахь, цхьана дикачу гIалгIай бусалба вешо. Цуьнан шен диъ бер а ду оццу ишколехь доьшуш.\nДукха хан йоццуш, гIурбанан Iийд дийнахь, оцу ишколехь даздарш хиллера. Бусалба нехан деза де даздеш бара уьш. ДIахIоттийна КаIбатан макет яра, Сафа а, Марват а шина ломан макеташ а йара, тIедуьйхина духарш хьаьжойн санна а дара. 4-5 шо кхаьчча дуьйна, Исламан и ялхолгIа бIогIам Iамош бу берашна цигахь. ХIокху шарахь, гIурбанна далийна бежана а дара. Ишколехь гIурба доь олуш хезний шуна цкъаъа?\nХIан-хIа, оцу ишколийна реклама еш вац со. Йа тхо дика дай-наной ду бохуш дозалла дан гIерташ а вац со. Йа тхайн бераш дийца гIерташ а вац со.\nСо дийца гIертарг хIун ду хаьий шуна? Со оцу Боснера шина кIантах цхьаннах – жимачух – лаьцна дийца лерина ву. Оцу кIанта, гIурбанан дийнахь хиллачу даздаршкахь хьалхара меттиг яьккхина. Массарна юкъахь къаьсташ ву аьлла тоьшалла а делла цунна, ишколан куьйгалхочо. Фейсбук чохь, ишколан агIона тIехь цуьнан суьрташ гича, суна чIогIа хазахийтира (и хьалхара меттиг яьккхинарг сайн йоI хиллехь кхин а чIогIа хазахетар дара суна; Дела реза хуьлда цунна, Iумарна а лиъна ма-хиллера шен кIант IабдуллахI дикачунна тIехь хьалхеяьккхина хилла хила). Цхьана хIуманан ойла а йайтира цо соьга…\nОцу кIанта хьалхара меттиг стенна тIехь яьккхина ца хотту аш соьга? ЦIена Iаьрбийн мотт бийцарна а, Iаьрбийн маттахь говза къамел дарна а, уггар дика назма ешарна а! Теший шу? Iаьрбой боцуш, кхечу къомах болу дешархой мел дукха а 5% бен хир боцуш, Iаьрбойн махкахь, Iаьрбошна йина йолу, ал-АзхIарца йоьзна йолчу ишколехь Боснера кIанта хьалхара меттиг яьккхина, цIена Iаьрбийн мотт бийцарехь!\n«Хаза а, дика а хIума-м дара ахь дуьйцург, делахь а цуьнан доьхьа яздеш ду-те ахь хIара?», аьлла, дагадан мега шуна. Жимма хьалха ма-аллара, цо сайга йайтина йолу ойла шуьга йийцара доьхьа яздеш ду ас хIара…\nГерманехь вина а волуш, да-нана Боснера а долуш волчу оцу кIанта Iаьрбошна юкъахь хьалхара меттиг яьккхина хиларца ша-шах дозаделира сан, нохчийн дешархошна (мутаIеламашна) шаьш доьшуш йолчу университетехь Iамо хIоттийна болу ингалс мотт Iамо ца лаар, «Суна иза оьшуш бац, ас сайн юьртахь хьаьнца буьйцур бу иза?» бохуш бахьана а далош.\nГермани, Босни, Миср… Боснийн мотт, немцойн мотт, Iаьрбийн мотт, тIаккха ишколехь хьоьхуш болу ингалс мотт, цхьа масех шо даьлча хьеха болор болу французийн мотт… Кхоъ-йиъ пачхьалкхе, 5 мотт… Иштта шен «биографи» йолуш ву-кх и кIант. Иштта васт ду-кх вайн таханлера заманан а. Дуьненаюкъараллин васт долуш ю вайн хIара зама. ДIасавахар атта ду, зIе атта хилар-м хIокху заманахь санна цкъаъа хилла а дац. Ткъа, таханлера бусалба стаг заманца вогIуш хила веза. Йа и кIант еккъа «шен юьртахь» ойла еш Iийнехь дика дара-те?\nХIунда хила веза-те нохчо (стаг йа зуда) тахана а еккъа шен юьртахь бен кхин ойла еш воцуш? Жимма гена хьовса ца мега-те вай? Жимма лекхо хьовса ца мега-те? Сатийсамаш жимма баккхий хила ца мега-те вай? Мединатехь тхуна хьоьхуш хиллачу цхьана профессоро (устазо) олуш дара, дуьнена тIехь дIасавахаран пайда буьйцучу хенахь (жуьгтийн динах лаьцна дарсаш дара уьш, 4-гIа курсехь; ткъа тIаьххьара юьйцург Базелехь хилла йолу жуьгтийн конгресс йара, цара цу тIехь къахьегар муха хилла а дара, керахь ахча а хилча, паспорт а хилча паргIат дIасаваха аьтту хуьлу бохуш чIагIдора цо хIетахь): «Цхьана юьртара аравалаза волчунна хIара дуьне шен юрт бен дац моьтту. Цхьана гIалахь Iар бен, кхин дIасавахаза волчунна и шен гIала бен кхин дуьне дац моьтту. Даим цхьана махкахь Iийна, кхин аравалаза волчунна и шен мохк бен кхин дуьне дац олий хета». Кхин а олура цхьацца хьекъале а, пайдане а долу дешнаш. Ткъа вай цхьадерш тахана масийтта эзар чакхарма (километар) гена дIасадахча а, еш йолу ойла жимчу юьртан барамехь бен йоцуш хуьлу.\nСуна хетарехь иза гIалат ду. Суна хетарехь, таханлера бусалба стаг (къасттина нохчо а, хуьлийла иза стаг йа зуда) шен сатийсамаш лаккхара болуш хила веза, дуьнене хьежар геннара долуш хила веза, еш йолу ойла кIорггера йолуш хила веза, таханлера цхьана денца йа цхьана шарца вехаш воцуш, шовзткъеитт шо хьалха долчуьнга сатуьйсуш волуш хила веза (японахошна мегаш хилча, 200 шо хьалха йолчу ханна «стратеги» хIотто, нохчашна а, бусалбанашна а ца мега иза?!). Иштта оцу кепара хилар – хIора бусалба стеган а, зудчун а декхар ду. ТIаккха шайн бераш иштта кхиор а цаьршинан шолгIа декхар ду. Къаьсттина чIагIлуш ду и декхар нохчашна тIехь, вайнахана тIехь.\nТкъа таханлера мутаIелам, масийтта шо хьалха соьга Шейх Ахьмад Хьамзас ма-аллара, бийца хууш биъ-пхиъ мотт болуш, хьаьнцца а муьлхха теманехь дийца хIума а долуш, бусалба дешар дешна хиларал совнаха цхьа дуьненан дешар а долуш хила веза. Нагахь санна вайн сатийсамаш а, вайн хьежамаш а, вайн ойла а кхин генара а, кхин лакхара а, кхин кIорге йолуш а ца хилахь, вайн хьал дикачу агIор хийцалур ду олийла дац, йа вай – хуьлийла вай бусалба уммат, йа оцу уммат юкъара цхьа дакъа «нохчийн къам, вайнехан къам» - дуьнена къаьмнаша буьгучу цIерпоштан цIоганера хьалхадевр ду олийла а дац, йа дуьненахь дахар латторца вайна Дала тIедожийна долу декхар вайга кхочуш далур ду олийла а дац.\nЦундела, хьоме мутаIеламаш, географи оьшуш ю шуна, социологи оьшуш ю шуна, экономика оьшуш ю шуна, «стратегически планировани» а оьшуш ю шуна, ингалс мотт а оьшуш бу шуна, оьрсийн мотт а оьшуш бу шуна, Iаьрбийн мотт а оьшуш бу шуна, нохчийн мотт а оьшуш бу шуна. Ткъа уггар галдаьлларг ду шуна, вайна оцу пхеа маттах цхьаъ мукъане а хаа ма-безза лартIехь хууш ца хилар.\nВай хийцадала ца гIортахь, вайна мел дукха лаарх, вайн хьал ша-шах хийцалур дац шуна, йа Дала а иза ишттанехьа хуьйцур дац шуна.\n05.11.2012 = 20.12.1433


Тайаммум (тема) дар - ЦIано йар - Хаттар-жоп - Олхазар\nТайаммум (те́ма) дар\nТайаммум (те́ма) дар бохург хIун ду?\nТайаммум (те́ма) дар – доьххьара ниййат а дина, тIаккха юьхь тIе а, шина куьйга тIе а латта кхачийтар ду, ламаз эцаран а, лийчаран а меттана.\nТайаммум дан мегаш хиларан тешаллаш хIун ду?\nТайаммум дан мегаш хиларан тешаллаш Къуръан тIехь а, Суннатехь а ду.\nМуслима дийцинчу хьадисехь Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) аьлла: «Дерриге дуьне ламаз дан мегаш йолу меттиг хилийтина ду вайна, цуьнан латта а хи ца хилча цIанонна лело магийна ду вайна».\nБухарийс дийцинчу хьадисехь деана ду, Хьусайнан кIанта Iимранера схьа (Дела реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчанна (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) цхьа стаг гира, нахаца ламаз ца деш юьстахваьлла Iаш волу. ТIаккха цо цуьнга хаьттира: «ХIай хьенех, нахаца цхьаьна хьоьга ламаз ца дайтинарг хIун дара?». Цо элира: «ХIай АллахIан элча, лийчар тIедоьжнера суна, хи а дацара суна». ТIаккха Делан элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) элира: «Латта леладе ахь, иза тоьар ду хьуна».\nТайаммум дан маго́ран хьекъале долу бахьана хIун ду?\nЦIенчу латтанца тайаммум дан магийна Дала, адамашна атталлийна, Ша царна тIеэгийна декхарш кхочуш дан царна атта хилийта, хIунда аьлча некъахо дуккха хьолехь хи доцуш вуьссуш хуьлу, цомгаш волчо цхьайолчу хенахь хи лело аьтту боцуш хуьлу. Оцу кеппара, Бусалба дин атта хилар гойтуш ду иза.\nТайаммум даран бахьанаш хIун ду?\n1. Хи ца хилар, йа иза тоьаш ца хилар. Масала, цхьанхьа новкъа воьдуш волуш, ламаз эца хи ца карийча, йа шегахь долчу хица ламаз эцча йа лийчича мала хи дуьссур ца хилча, йа юучунна лело хи дуьссур ца хилча, йа хьайбанна мало хи дуьссур ца хилча, йа гена доццуш хи а долуш, делахь а цу тIекхача гIортахь цхьа зен хиларна кхерам белахь, масала цу гонаха акхарой хиларна. Ишттачу хьелашкахь латтанца тайаммум дан мегаш ду. Делахь а, оцу хьелашкахь тайаммум дале хьалха, ламазан хан хиллачул тIаьхьа шеца цхьаьна долчу адамашкахь, йа шена гонаха йолчу меттехь хи карадой хьажа веза, нагахь санна хи ца карадахь – тIаккха тайаммум дан мегар ду.\n2. Хи лелийча цхьа зен хиларна кхерам белахь. Масала, цомгаш хилла хилча, йа шийла йолуш хи лелийча цомгаш хиларна кхерам хилча, и хи дохдан аьтту а ца хилча, йа иштта и санна кхидолу бахьана хилча, тайаммум дан мегаш ду.\nЛамаз эцаран меттана а, лийчаран меттана а дан мегаш дуй тайаммум?\nДу, цаьршинан шинне меттана дан мегаш ду иза, вай доьххьара ма-аллара, хьадисашкахь иштта деана а ду иза.\nТайаммум даран билламаш хIун бу?\n1. Тайаммум ламазан хан тIехIоьттинчул тIаьхьа дан дезаш ду, цундела ша́ парз ламазана йа цхьана хена чохь дан дезачу суннат ламазана тайаммум деш хилча, билггал цуьнан хан хилла хилар хууш хила деза.\n2. Тайаммум дан цIена латта хила деза, боьха а доцуш, шеца цхьаьна боьха хIума а йоцуш. ЦIенчу латтанца бен мегаш дац тайаммум дан.\nТайаммум дарехь важиб (парз) долу хIуманаш хIун ду?\nТайаммум дарехь важиб (парз) долу хIуманаш диъ ду:\n1. Ниййат дар. Ши куьг лаьтта тIе а Iоьттина, и шиъ юьхь тIе хьакха хьалаайдечу хенахь тайаммум дан лаам хила беза дагчохь, «парз ламаз дан мегаш хилийта тайаммум (йа те́ма) дан ниййат ду сан» аьлла. И дешнаш маттаца схьаала а мегар ду шена луучо. Тайаммум дечу хенахь иштта оцу дешнашца ниййат дар гIолий ду, «парз ламаз» аьлла, хIунда аьлча иштта ниййат дича цхьаъ парз ламаз дан а мегар ду оцу тайаммумца, шена луъучул суннат ламаз дан а мегар ду, суннат ларалуш долу кхидолу хIума дан а мегар ду. Ткъа нагахь санна ниййат деккъа «ламаз дан мегаш хилийта» аьлла дахь, «парз ламаз» а ца олуш, йа «суннат ламаз» аьлла дахь, оцу тайаммумца парз ламаз дан мегар дац, деккъа суннат ламаз бен дан мегар дац. Цундела, «парз ламаз дан мегаш хилийта тайаммум (йа те́ма) дан ниййат ду сан» аьлла ниййат дар гIолий ду даим.\nТIаккха, хIора парз ламазана цхьацца тайаммум дан деза, хIинца вай дийцинчу оцу дешнашца. Цхьана тайаммумца парз долу ши ламаз йа кхин ши хIума дан мегар дац, суннат долу хIума шена луъучул дан мегар ду.\n2. Доьххьара лаьтта тIе Iоьттина долу ши куьг юьхь тIе хьакхар. Ши куьг ерриге юьхь тIе хьакха деза, ламаз оьцучу хенахь ерриге юьхь тIе хи кхачийтаре терра ерриге юхь тIе шен шина куьйга тIера латта а кхочуьйтуш. Ши куьг юьхь тIе а Iоьттина IадIийча нийса хир дац, мелхо а юхь тIе хьакха деза и шиъ. Ламаз оьцуш хи кхачийтар санна, латта месаш бухара чIура тIе кхачийта гIерта оьшуш дац, тIехула долчу чIура тIе кхачийтича тоам бу.\n3. ШолгIа лаьтта тIе Iоьттина долу ши куьг берриге шина пхьаьрса тIе хьакхар, ша́ и ши куьг чу а лоцуш, меже ерриге чу а лоцуш, латта массо метте кхочуьйтуш. Нагахь санна шен куьйгахь мохIур делахь, лаьтта тIе шолгIа ши куьг Iуттуш иза пIелгара дIадаккха деза, иза пIелгахь хилча цу метте латта кхочур доцу дела.\nТIаккха и латта юьхь тIе а, шина пхьаьрса тIе а ша-шах кхача ца деза, адамо тIекхачо деза иза, цундела, масала цхьанхьа мох хьоькхучу метте дIа а хIоьттина, оцу мохо юьхь тIе а, пхьаьрсаш тIе а латта кхачадахь, тайаммум дар нийса хуьлуш дац.\n4. РагI ларйар, доьххьара юьхь тIе ши куьг хьакхарца, тIаккха шина пхьаьрса тIе ши куьг хьакхарца.\nТайаммум дарехь суннат (дича дика) долу хIуманаш хIун ду?\n1. Ламаз оьцуш суннат долу хIуманаш, дича дика долу хIуманаш кхузахь а суннат ду, дича дика ду. Тайаммум дан волалуш бисмилла даккхар дика ду. Юьхь тIе ши куьг хьокхуш лакхара охьахьакхар дика ду. Аьтту куьг а, пхьарс а хьалхадаккхар дика ду, аьрру куьг цаьршинна тIе хьакхарца, тIаккха аьтту куьг аьрру куьйга тIе а, пхьаьрса тIе а хьакхарца. Юьхьана а, шина пхьаьрсана юккъе дукха хан ца йолийтар дика ду. Шина пхьаьрса тIе латта хьаькхначул тIаьхьа, шина куьйган пIелгаш юккъе пIелгаш хьакхар дика ду. Тайаммум динчул тIаьхьа, ламаз эцначул тIаьхьа деш долу доIа дар дика ду.\n2. Лаьтта тIе куьг тухучу хенахь йа Iуттучу хенахь куьйган пIелгаш дIасадахийтар дика ду, царна юккъе дикка латта кхачийтархьама.\n3. Лаьтта тIе ши куьг тохар йа Iоттар шиннал сов ца даккхар дика ду; доьххьара ши куьг тоьхча йа Iоьттича ерриге юьхь тIе латта кхачийтарца а, шолгIачуьнца берриге шина пхьаьрса тIе а, шина куьйга тIе а латта кхачийтарца а. Ламаз оьцуш кхозза хи лелор дика делахь, кхузахь юх-юха латта лелор дика дац, мелхо а оцу шиннал сов ца далийтар дика ду.\n4. Шина куьйга тIера чан жимйар дика ду, хуьлийла иза ши куьг лаьтта тIе тоьхначул тIаьхьа йа Iоьттинчул тIаьхьа ласторца, йа цаьршинна тIе хIупп аьлла мох тохарца, шена оьшшучул бен кхин цаьршинна тIехь латта дуьсур доцучу кепара.\nТайаммум даран юкъара куц муха ду?\nДоьххьара, тайаммум дан волалуш «БисмиллахI» аьлла бисмилла доккхур ду. ТIаккха, куьйган пIелгаш дIасадахийтина а долуш, цIенчу латтана тIе шен ши куьг тIеIуттур ду, йа меллаша тIетухур ду. ТIаккха, оцу шина куьйга тIе хIупп олуш мох тухур бу, йа и ши куьг ластор ду, цаьршинна тIера латта дайдеш, ерриге юьхь тIе латта кхачо шена тоьар йолччул бен кхин цаьршинна тIехь латта дуьсур доцучу кепара. ТIаккха, и шиъ юьхь тIе хьакха хьалаайдечу хенахь тайаммум дан ниййат (негат) дийр ду дагчохь, «парз ламаз дан мегаш хилийта тайаммум (йа те́ма) дан ниййат ду сан» аьлла. И дешнаш шена лаахь маттаца схьаала мегар ду. ТIаккха, и ши куьг ерриге юьхь тIе хьокхур ду, ламаз оьцучу хенахь ерриге юьхь тIе хи кхачийтаре терра латта ерриге юхь тIе а кхочуьйтуш. Ши куьг юьхь тIе а Iоьттина IадIийча нийса хир дац, мелхо а юхь тIе хьакха деза и шиъ. Латта, месаш бухара чIура тIекхачийта гIерта оьшуш дац, тIехула долчу чIура тIе кхачийтича тоам бу. ТIаккха ши куьг юха а латтана тIеIуттур ду, йа меллаша тIетухур ду. Нагахь санна шен куьйгахь мохIур делахь, лаьтта тIе шолгIа ши куьг Iуттуш иза пIелгара дIадаккха деза, иза пIелгахь хилча цу метте латта кхочур доцу дела. ТIаккха шен аьрру куьг шен аьрру пхьаьрса тIехьокхур ду, пIелгийн буьхьагаш тIера дIадолийна голана тIекхаччалц, голанал жимма сов а до́луьйтуш, массо метте лата а кхочуьйтуш. ТIаккха шен аьтту куьг шен аьрру пхьаьрса тIехьокхур ду, иштта оцу кепара. ТIаккха, шинан куьйган пIелгIаш юккъе пIелгаш хьокхур ду, царна юккъе латта кхочуьйтуш. ТIаккха, иштта и тайаммум чекхдаьлча, ламаз эцначул тIаьхьа деш долу доIа дийр ду.\nТайаммум дохош долу хIуманаш хIун ду?\n1. Ламаз карара доккхуш долчу массо хIумано тайаммум дохадо.\n2. Хи доцуш, хи ца карош виссинчунна хи карийча тайаммум духу. Цундела, хи ца хилар бахьана долуш тайаммум динчул тIаьхьа хи карийнехь, цуьнца ламаз эца деза. Тайаммум а дина, ламаз динчул тIаьхьа хи карийнехь, и ламаз юхадан ца оьшу, и ламаз нийса ду. Ламаз дан волавеллачул тIаьхьа, ламаз дIадерзоле хьалха хи карадахь а шен ламаз юкъара ца доккхуш чекхдаккха мегар ду, делахь а ламаз саца а дина, хица ламаз а эцна, иза юхадича гIолий хир ду.\n3. Хи лело аьтту боцуш волчуьнан хи лело аьтту хилча тайаммум духу. Масала, цомгаш хилар бахьана долуш хи лело аьтту боцуш хиллехь, хи лело аьтту болчу кепара туовелча тайаммум духу, цундела хица ламаз эца деза.


Охан-бутт 12, 2016\nНохчийчоьнан вахархо, бард, иллиалархо шен цIа веана, аьлла оршотдийнахь социалан машанехь кара-кара оьцуш, дийца даьккхинера.\nКеримов: "Йиттина а, дийна витина воккхавоь со-м..."\nШинарийдийнахь оцу кхоан тоьшалла дина Дуьненаюкъарчу кризисан тобано.\nТобанарчу бакъонашларъярхоша чIагIдарехь, йиттина, тIехь ницкъ а бина Хьусейнна.\nКарладоккху, Зазадоккху-беттан тIаьххьарчу дийнахь суьйранна, муьлш бу ца хуучу наха, ша вехачу Соьлж-ГIаларчу хIусамера дIавигинера иллиалархо.\nБетелгериев махкахь а, дозанал арахьа а дика вевзаш, везаш ву. Цуьнан иллеш массара а къобалдарца тIеоьцуш ду.\nИллиалархо, композитор, поэт хиларал а совнаха, 2015-гIа шо даллалц пачхьалкъан университетехь францхойн мотт хьоьхуш, кафедрин доцент вара иза.\nЦундела, кхеташ дара Хьусейнна массара а сагатдар.\nИллиалархо-бард къайлаваккхар кеп-кепара туьдура, цуьнан кхоллам хийра ца хеташ, иза уллера вевзачара.\nШуьйрра дуьйцура, шен накъосташлахь хиллачу къамелан къовсамехь Хьусейна ша Iедална резацахилар хаийтар цатайначух тера ду, маьхькIамхошна, бохуш.\nВукхарана хетара, Фейсбукерчу цуьнан агIонтIехь Ичкерин байракхан сурт хиларна, кхеле озийна, аьлла.\nБара царалахь, Бакаев Хьасанан дешнаш тIехь иллиалархочо тIаьххьара аьлла берзан илли бале даьлла-те бохурш а.\nКхи цхьа доккха бахьана а хьахадора юкъ-кара: Зазадоккхучу-беттан 23-чу дийнахь Нохчийчоьно Конституци тIеэцар даздеш Соьлж-ГIалахь хIоттийначу митингехь Хьусейна дакъа ца лацар.\nДоккха мохь-орца даьллера Бетелгериев Хьусейн вайначу деношкахь. Дуьненаюкъарчу а, Оьрсийчоьнан а бакъоларъярхойн юкъараллаша цхьа могIа дIахьедарш-дехарш дира Нохчийчоьнан Iедале, шаьш лаьцна латтон стаг мукъаваккха бохуш.\nХьусейy вайна ши де даьлча цуьнан хIусамнанас Каринас меттигерчу полисхойн цхьана декъе хаам бинера, вайна шен беринй да лахар доьхуш.\nКхин а ши даьлча, зорбанехь хаамца гучуделира, Бетелгериев Хьусейн лахархьама цхьа а гIулчаш Iедало йохуш цахилар.\nЦул тIаьхьа регионан талламан комитетан сайтехь боцца хаам бира прокукроран Абдул-Кадыров Шарпуддин цIарх, Нохчийчоьнан талламхой, цIе яьлча санна, вайначу Бетелгериев Хьусейнан ларш лоьхуш бу, аьлла.\nОршотдийнахь махкара бакъонашларъярхочо Саратова Хедас «Кавказан узел» агенталлица динчу къамелехь, дийцира Хьусейнан вежаршкара хилла шега хаам, Хьусейн цIавар бакъдеш.\nАмма стенгахь хилла иза ши кIира гергга хеначохь аьлла деллачу хаттарна, дала жоп ца карийна бакъоларъярхочунна.\nМаршо Радио зIене елира Францехь вехачу нохчочуьнца Керимов Сайпуддица. Иза цхьаъ ву, Бетелгериев Хьусейнна сагатдинчаралахь. Цунна цхьа бух боцуш ца хета махкахь гоьбевллаxe нахана тIе куьйгаш кхехьар.\nКеримов:«Москох Путинан а, Кадыровн а цхьаьнакхетар хилир-кх, даржехь чIагI а веш мехкан куьйгалхо, цул тIаьхьа дуьйнна доладелла. Леррина зачистка ян йолор ду аьлла хета суна.\nУггар халкъана бевзаш берш, Ибрагимов, Дидиев, Бетелгериев... Кореехь долчу хьолах тера хета суна Нохчийчуьра хьал а. Доцца аьлча, иштта ду-кх. Дийна иза схьавалар а боккха кхаъ бу бохуш, ойла ю сан-м».\nНах идор доккха зулам лору Сайпуддис, цундела шена хеттачу кепара некъаш а лоьху цо, и харцонаш мехкан куьйгаллехь лаьттачаьрга ца лелаяйтархьама.\nКеримов: «Махкарчу Iедал ду бохучара буьтту аьшпаш, цара лелориг. Хьусейн дIавигинчу деношкахь цхьана адвокатца къамел хиллера сан, цо боху соьга, ас хIун дича бакъахьа дара-те, хаьттича, шун Нохчийчохь вистхила ваьхьаш стаг а ма вац, ша хIун дер ду, боху.\nИ нах кхерина бу, кхерам оцу нехан коьртачу биллина бу, ткъа хIун дер наха оцу харцонашна? Цхьа юкъаралла кхоьллина а, цхьаъ ца дича ма ца долу. ТIом тIамо бен сацош ма бац».\nФейсбукерчу шен агIонтIехь шинарийдийнахь Дуьненаюкъарчу кризисан тобанан талламчас Пахоменко Варварас яздо: «Бетелгериев Хьусейн цIахь ву, дийна ву, амма дуккха а йиттина цунна. Кху заманчохь хаза кхаъ бу, етта а йиттина, ца вуьйш витар».\nИзза яздо Пахоменко Варварин коллегас Дуьненаюкъарчу кризисан тобан Къилбаседа Кавказан проектан директор Сокирянская Екатеринас. «ЦIахь ву-м боху. Дийна ву, амма ледарчу хьолехь. ХIара ду-кх вайн заманан «хазахетар».\nФейсбукехь Бетелгериев Хьусейнца доттагIаллехь йолчу Тайсуева Лизас яздо иштта: «Хьусейн цIахь ву. Могашалла эшна ю цуьнан. Цецвийла меттиг а бац, иза стенгахь хилла хууш долундела. Кхоччуш бакъду я дац, Бетелгериев маьрша хилар, хаа лууш со зIене елира цуьнан хIусамненаца.\nЦIахь а ву, Пятигорскехь хилла иза, аьлла жоп делира суна цо.\nЦа лаьара кхуьнах лаьцна яздан а, амма бакъдерг хаа дезаш ма дуй. Стаг бакъдерг лачкъон гIортаран бахьана, кхечунна зен хила цунна ца лаар хуьлу.\nТкъа цунна йинчу гIелонна а, бинчу ницкъана а ойланца тIаьхьакхиа бен ца дуьсу».


МТС-о Нохчийчохь шен болх дIаболабо\n23 сентября в 14:43 (2010 г.)\nКху шеран 21-чу сентябрехь «Грозный-информ» агентствехь Россин тоьллачу телекоммуникационни операторан – МТС-н – векалша пресс-конференци елира Нохчийн Республикан шуьйрачу хаамийн гIирсийн журналисташна. Шайн къамелехь цара йовзийтира «Мобильные ТелеСистемы» (МТС) ОАО компани, дийцира цуьнан балхах лаьцна. Журналисташца хиллачу цхьаьнакхетарехь дакъалецира «МТС Россия-н» директора Поповский Александра Валерьевича, Россин Къилбехь йолчу «МТС-н» директора Ласкавый Сергей Леонидовича, Нохчийн Республикехь «МТС-н» филиалан директора Газиев Iийса Хамзатовича.\nХьешаша дийцира шайн компанино вайн республикехь болх баран хьелех лаьцна. Цкъачунна МТС-н GSM-зIено дIалаьцна Соьлжа-ГIалин юккъера дакъа а, уллера районаш а бен яц. Амма ша кхиаран хIокху муьрехь Нохчийчохь МТС 100 эзар абонент шена юкъаэца таро йолуш ю. Герггарчу хенахь Нохчийчохь шен болх жигарабоккхур бу МТС-о – карара 2010-гIа шо чекхдалале, базови станцеш доьазза сов а яьхна, Шелан а, Хьалха-Мартан а, ТIехьа-Мартан а, Гуьмсан а, Курчалойн а, Соьлжан а, Невран а, Лакха-Невран а районашкахь зIе латто Iалашо йолуш ю компани. Ткъа тIедогIу 2011-гIа шо юккъе далале компанино шен зIенаца кхачо йийр ю Шелковски районехь а, М29 «Кавказ» федеральни трасси тIехь а, регионашна юккъерачу «Моздок-Грозный» трасси тIехь а.\nНохчийн Республикан бахархошна гIолехь йолу тарифаш елла МТС-о, мобильни зIе лелочеран массеран а лаамашка хьаьжжина. Цхьана минотехь къамел дича, МТС-н абонентан 15 кепек бен яла ца еза. Роуминг йоцчу, «Цхьа Кавказ» олучу зони юкъайогIуш ю Нохчийн Республика, цундела Къилбаседа Кавказан республикашкахула дIасалелаш, цIахь санна, зIенах мах лур бу нохчийн абоненташа.\nПресс-конференци дIаяьллачул тIаьхьа, гулбеллачарна совгIаташ а делла, шайн компанин офис схьайоьллучу меттиге, Лорсановн цIарахчу ураме, кхайкхира конференцехь дакъалаьцнарш МТС-н векалша. ЧIогIа самукъане хьал дара кхузахь хIоьттинарг: хаза кечдина офис чохь йолу цIа, самукъане яххьаш, къоман духарш дуьйхина кегий нах, музыка, хелхарш.\nМассарна а къаьсттина хазахийтира МТС-н офис схьайоьллучу мероприяте Нохчийн Республикан Куьйгалхо Кадыров Рамзан, Правительствон Председатель Байсултанов Одес, Соьлжа-ГIалин да Хучиев Муслим, Транспортан а, зIенан а министр Черхигов Рамзан, Iедалан кхиболу белхахой баьхкича.\nКадыров Рамзана элира, шена хазахета республикехь кхин цхьа мобильни зIе болх бан йолалуш, ша теша республикан бахархойн хьашташ кхочушдарехь таро хьалайоккхург хиларх. ХIара, дийцарехь, йораха а, дика а зIе йолчух тера ду, кхунах «халкъан зIе» олу дела. Ша а хIокху компанин абонент хила реза ву, тIетуьйхира цо.\nСел лараме хьеший компанин офис схьайоьллуш кхуза бахкар шайна къаьсттина мехала ду. Нохчийчохь МТС-н болх дика дIабахийтархьама шаьш ницкъ кхочург дерриге а дийр ду аьлла, вистхилира «МТС Россия-н» директор Поповский Александр.\nКадыров Рамзана а, Поповский Александра а, ламасталлин цIен лента а хадийна, схьайиллира МТС-н Соьлжа-ГIалара коьрта офис. Гулбелларш цIа чу бахара. Кху офисехь дуьххьарчу абонентан карта эца аьтто хилира Арсанова Амнатан.


Къаьркъа дукха муьйлучу регионийн рейтинг карлаяьккхина\n"Трезвая Россия" федералан проектан эксперташа карладаьхначу терахьашца, уггар а кIезиг къаьркъа молучу регионашлахь ю ГIалгIайчоь а, Нохчийчоь а, Дагестан а, ГIебарта-Балкхаройчоь а, Кхарачой-Чергазийчоь а. REGNUM агенталло шен агIонехь йовзийтина рейтинг.\nТалламаш бечу хенахь тидаме эцна 2020 шо. Зорбане даьккхинчу тептарехь иштта къастийна корта бахон малар дукха моьлу бахархой шайна чохь беха субъекташ а. Ю царлахь Коми, Чукотскан Автономи а, Удмурти а, Сахалинан а, Магаданан а кIошташ а. ХIоттийначу рейтингехь Москва 13-чу позицехь ю, Санкт-Петербург 16-чу.\nШайн рейтинг хIотточу заманчохь эксперташа тидаме эцна ялх тайпа барам: къаьркъанах белларш а, "алкоголизм" а, "алкоголан психоз" а олу лазарш а, корта бахон малар меллачул тIаьхьа дийлийтина зуламаш а, къаьркъа дохкар а.\nНохчийчохь ковидах кхин а цхьаъ велла\nОршотан суьйранна довзийтинчу зерашца, Нохчийчохь ерриг а коронавирус толлуш йина 456 376 тест. Царех 2801 тIаьххьарчу 24 сахьтехь. Республикехь COVID-19 вирус токхуш ву 6318 дархо, ткъа тIаьххьарчу дийнахь-буса кхин а 139 пациент тIекхетта.\n"3027 стагана дарба хилла, 84 кхелхина ун даьржичхьана", - хаамбо Нохчийчуьрчу Роспотребнадзоран пресс-гIуллакххоша. Де хьалха 83 дархо велла аьлла, кхачийра информаци.\nКъилбаседа ХIирийчуьрчу блогеран нанас орца доьху Кадыровга\nБлогеран Джикаева Маликин нанас Кудзиева Анжелас видео дIаязйина Нохчийчоьнан куьйгалхочуьнга йистхуьлуш. ЙоьIан нанас доьху, ши де хьалха кхелахоша шен йоIана кхайкхийначу вердиктан тергояр. Наркотикаш лелош хилла аьлла, бехкейинчу Маликина набахтехь даккха кхо шо хан тоьхна.


Амриев: "Баркала суна са мел гатдиначунна..."\nМангал-бутт 10, 2017\nАмриев Мурад пресс-конференцехь\nАмриев Мурад: "Баркалла суна са мел гатдинчунна"\nАмриев Мурадца пресс конфереци дIаяхьира шоьтадийнахь Соьлж-ГIалахь. Бакъонашларъярхо Саратова Хеда коьртехь йолчу "Объектив" хаамийн агенталлан офисехь хилира журналисташца цхьанакхетар.\nШен йишица вара оцу цхьанакхетарехь Мура.\nКъамел долош дуьххьара дош элира Саратова Хедас.\nСаратова: "Мурадах саготта хиллачарна хаийта а, совнах къамелаш ца даржийта а аьлла, хилларг довзуьйтуш вовшахтохар Мурадан а, цуьнан гергарчеран а лаамца ду. ХIинцале ала лаьа суна: я тхо а, я Мурад а цхьа а къинтIера ваккха гIерташ дац. КъинтIера баха Мурадера даьлла "хIара ду" аьлла хIума а дац".\nАмриев Мурад ша вистхуьлуш даггара баркалла элира шен тидам а, терго йиначарна.\nАмриев: "Суна дуьххьара баркалла ала лаьа, суна сагаттадийнчарна а, суна гIо динчарна а. Со Белоруссера кхуза кхачарх аьлча, суна юридикин кехаташ гайтина дац цхьамма а. Со гIаролхошца УАЗ машен чохь юкъахь долчу дозанна тIе а ваьккхина, дIавелира меттигераччу операшка. Цигара иштта кхуза схьакхечира. Цхьа де-буьйсий делира новкъахь".\nБелоруссера милицин карахь волуш кхайкхам бора Мурада, къевлинчу корехула бакъонашларъярхошка, шен терго еш яц аьлла. Иза дагадаийтича, цо иштта элира.\nАмриев: "Иза доьзна дара, ас сайн бакъонашца ма доггIу адвокат а, оцу пачхьалкхехь тховкIело ехарца. Суна тIе цхьа а ца кхечира, суна жоп а ца делира. Цул тIаьхьа со дIавелира".\nХууш ма хиллара, Амриев Мурад бехке веш ву Оьрсийчоьнан талламан 327 артикалца 3-чу декъаца, харц тоьшаллийн кехаташ лелийна аьлла. Ткъа, дуьйцуш ду коьрта бахьана кхи хилар.\nЦуьнан воккхах волу ваша бехке веш ву нохчийн цхьана полисхочунна тIелатар дина аьлла. Цунах лаьцна дийца Амриев Мурад кийча вацара.\nАмриев: Цигахь кхи ситуаци ю. Суна цуьнах хIинца дийца ца лаьа. 100 процент хIаъ, я хIан-хIаъ ала сан йиш яц. Со кхуза нахана "Дела реза хуьлда" ала веъна ву, суна сагаттадарна. Кхечу хеттаршна со жоп дала кийча вац. Со боккъала а 4 дийнахь садаьIна вац".\nХIинца Амриев Мурад шен цIахь ву, деца-ненаца, йиша-вешица. Ала догIу, ши де хьалха цуьнан дас-нанас дIахьедар дира, иза цIа ма валавахьара аьлла. ХIунда аьлча, шен махкахь цунна кхераме лорура.\nШа чIогIа паргIат а ву, шена тIехь цхьанна а тайпа ницкъ бина а бац, аьлла кхин дIа а дийцира Амриев Мурада.\nАмриев: "Бакъдерг эра ду, со каравеанчу дийнахь дуьйна хIокху хене кхаччалц суна цхьана а стага пIелг Iоьттина а бац, я вон дош а ца аьлла. Ша дерриг низамо ма бохху дара".\nКханенна хIун ойланаш, Iалашонаш ю хьан, аьлла деллачу хаттарна иштта жоп делириа Амриев Мурада.\nАмриев: "Дуьххьара сан дан дезарг хIара гIуллакх дIадерзор ТIаккха ойла ян еза, кхин дIа хIун дийр ду. Къастиqна спортех аьлча, тхо кхиъна дац цуьнах хIинца а къамел дан. Селхана Алаудинов ша волчу хьошалгIа кхайкхинера со.\nСуна иза хьалха вевзаш вацара. ЧIогIа оьзда, даггара, вовшех кхеташ къамел хилира цуьнца. Дуьххьара и гIуллакх дIа а дерзийна, тIаккха кхочуш дийр ду важа а".\nАмриев Мурадан воккхах волчу вашас Европехь вехачу Зураба дIахьедар дина, шена нохчйн полисхоша буьллучу бехкана жоп луш. Ша 2007-чу шарахь дуьйна цIера ваьлла лелаш ву. Цхьана а тайпана тIелатар а, кIело а йойла дац вуьйцучу полисхочунна, цундела, нагахь санна шега хаттар делахь, цхьана юккъерачу дозанехь цхьанакхета кийча ву ша аьлла.\nТкъа, ша цIавар цо тIе ца дуьту, шена кхерамазалла хир яц бохуш.\nБрянскехь лаьцначу нохчочунна кхераме ду Нохчийчохь\nАмриевн гергарнаш махкара арабевлла


"Дождь": Талламан комитетан белхахойн алапаш тIетоьхна Путина\nОьрсийчуьрчу Талламан комитетан белхахойн алапаш тIедогIучу кхаа шерачохь 20 проценте лакхадевр ду. "Дождь" телеканале бина и хаам пачхьалкхан куьйгаллерчу церан къайлахчу хьостано. Президентан и омра цкъачунна къайлахчу грифехь латтош ду, цундела цхьанхьа а зорбане даккхаза дуьсу.\nБакъду, диллина ду финансийн министраллан 2020-2022-чу шерашна леринчу бюджетан проектан документаш. Цаьрца а догIуш, Талламан комитете хьажош ду оцу ханна совнах 16, 5 миллиард сом. Талламан комитетан белхахошна алапаш тIетохарх официалехь тIечIагIдеш дац. Телеканалан хьосто ишта хаамбина, кхечу ницкъаллийн структурашкахь кхи дIоггара тIетухуш дац ахча, инфляцица доьзна индексаци яр доцург аьлла. Талламан комитетца президентан Путинан башха юкъаметтигаш хиларца дузу анониман хьостано церан белхан алапаш лакхадаха сацамбар.\nКеп-кепарчу зерашца, алапаш тIетоьхначул тIаьхьа талламчан алапа 110 тIера 130 дер ду. Оцу юкъанна централан аппаратехь алапаш ишта а ду лакхара, лаккхарчу даржхоша чулучу декларацица а догIуш. Масала, Талламан комитетан куьйгалхочун лакхарчу гIоьнчийн алапа 375 эзар сом ду, ткъа куьйгалхочун гIовсаша оьцу 350 эзар гергга алапа баттахь.\nСтохка деклараци тIехь Талламан комитетан урхалхочо Бастрыкин Александар билгалдаккхарца, цуьнан алапа 960 эзар сом ду.


Шредера Путин Владимир Хесторна Реза бац Немцой\nКазахстан -Германин канцлер хилла Шредер Герхард а, Казахстанерчу "Казэнергин" куьйгалхо Кулыбаев Тимур а. Aстана, 25Ман09\nШредер Герхардан цIе яьккхича, Германехь дукха хенахь дуьйна кхардаме тIетухуш ду „ Путинан адвокат“ я „Путинан пресс-секретарь“. ХIинца кху деношкахь Шредеран Путинца долу гергарло бахьана долуш кхоллаеллачу кхардамечу цIералгашна тIекхетта кхин цхьаъ а: „Путинан уггаре а веза менестрель“. Ткъа "менестрель", цхьана таронечу стеган я элан долахь а волуш, цуьнан самукъадолу, цунна иза хестош эшарш лоькхучух олуш ду.\nИ тайпа цавашаре дешнаш немцойн канцлер хиллачу, ткъа хIинца, шарахь массех миллион евро алапа а долуш, Газпром концернан долахьчу цхьана фирмехь болх бечу Шредер Герхардан тIаьххьара интервью бахьана долуш аьлла ду немцойн политико.\nХIунда аьлча, шен меттигерчу журналисташца хиллачу къамелехь Шредера, Оьрсийчохь хилла харжамаш цIена бацара аьлла дан шегахь цхьа а тоьшалла дац, элира, ткъа Оьрсийчоь Путин Владимира хьоьгуш долу къа бахьана долуш кхиина йогIуш стабилалле пачхьалкх ю, аьлла. Журналисто, массех шо хьалха айхьа аьлла долу „Путин цIенчу хIух волу демократ ву“ боху дешнаш аларна дохко-м ца ваьлла хьо, аьлла, хаьттича, Шредера ша тахана а иза тIечIагIдан кийча ву, элира.\nШредер: «Сан цунна тIетIетоха а, тIера даккха а хIума дац. Со дукха чIогIа тешаш ву, Путин шен мохк бакъйолчу демократехьа берзош хиларх. Ткъа цу новкъахь бан безаш шортта болх хилар, иза цунначул дика цхьанне а ца хаьа. Иштта цунна гонахарчу нахана а хаьа иза. Ткъа харжамех аьлча, соьгахь сайн хьостанашкара информаци царах лаьцна яц, амма суна Германера цхьаццаболу харжамийн тергамхой, масала, фрау Бек я кхиберш гучу хенахь, сан ойла кхоллало, церан шеконаш цаьргарчутешаллел дукха юй-те, олий».\nШредера хьехош йолу фрау Бек Марилуизе, ала дашна, немцойн Баьццарчу партин цIарх Бундестаган депутат а, Европехь шуьйра евзаш йолу Оьрсийчоьнан аналист а ю. ХIора харжамашкахь тергамчас санна дакъалоцу цо, лерина Оьрсийчу а йоьдий. Ткъа тIаьххьарчу президентийн харжамашкахь Путин Владимиран лакхара жамIаш а, ткъа иштта Iедалхоша тергамчийн латкъамаш харцбаран а хьокъехь Бек Марилуизес иштта элира:\nБЕК: «Иштта хуьлуш ду-кх иза, нагахь санна Харжамийн Комиссин коьртехь хьуна лууш долу терахьаш дIакхайкхон гуьнахь волу, хьуна муьтIахь волу стаг ахь хIоттийча».\nАла догIу, немцойн тергамчийн агIор Шредера аьллачун хьокъехь Германин канцлеран Меркель Ангелин векал волчу Зайберт Штеффана, цхьа а бахьана дац, элира, Шредерехь немцойн тергамчийн цIеналлех а, бозуш ца хиларх а шеконаш хила, аьлла. Ткъа Баьццарчу партин куьйгаллерчу Рот Клаудияс, шена хетарехь, цхьаццаболчу Путинан немцойн доттагIий шайн хьашташ лардеш бу, Оьрсийчуьрчу бахархойн хьашташца бала а боцуш, элира, ур-атталла Шредеран цIе яккха а дурс ца хеташ.\nДелахь а, доллучу дуьнено а, оьрсийн оппозицин ницкъаша а, ткъа иштта бIеннашкахь бозуш боцчу тергамхоша а, могIарчу Оьрсийчоьнан бахархоша а цу харжамашкахь цкъа а ца хиллачу кепара харцонаш а, бозбуанчаллаш а лелор чIагIдеш делахь а, цу харцонийн тоьшаллаш шортта охьадохкуш делахь а, немцойн канцлер хиллачу Шредерна уьш ган ца луучух тера ду. Мелхо а, цо кхин дIа а чIагIдо, шега хеттахь а, ца хеттахь а, бен а доцуш, Оьрсийчоь Европана мел тешаме партнер ю, ткъа цуьнан куьйгалхой мел демократина тIетевжина бу бохург.\nЦу кепарчу позицина критика еш берш бIаьрзе лору Шредера. Путин дукха дика кхеташ ву, тIейогIучу хенахь шен коьрта ницкъ ша Оьрсийчоьнна модернизаци ярна хьажон безийла, боху цо. Путинан коьрта кхиам – цо Оьрсийчохь стабилалла кхоллар лору Шредера. Бакъду, стабиллала уьшал чохь а хуьлуш хилар ца хьахадо Путинан Европера векал хила араваьллачу Шредера.\nЦуо иштта ца хьахадо, стабилалла хилчахьана, демократи а, адамийн бакъонаш а цахилар бен а дац теша бохург. Цхьаболчу аналисташна хетарехь, Шредеран дешнаш, ма-дарра аьлча, шайца цавашаран а, расизман а хIо долуш ду, хIунда аьлча, цо дийцарехь, Европехь я Германехь мегар доцу хIуманаш Оьрсийчохь мегаш ду, я Оьрсийчуьрчу бахархошна адамийн бакъонашший, демократиййий оьшуш яц, царна яа хIума хилчахьана.


ГIадужу-бутт 17, 2021\nПересильд Юлия а, Шкаплеров Антон а, Шипенко Клим а (сурт даьккхина космосе бахале)\nКосмонавт Новицкий Олег а, актриса Пересильд Юлия а, режиссер Шипенко Клим а тIехь волчу "Ю.А.Гагарин" космосан кеман ("Союз МС-18") охьаюсса аппарат охьахиъна Казахстанан аренашкахь. Трансляци йира цунна Роскосмос сайтана техь.\nПересильд а, Шипенко а орбитехь дара ГIадужу-беттан 5-хь дуьйна, Новицкий – Охан-беттан 9-хь дуьйна, хаам бо ТАСС агенталло. Оьрсийчоьнан Хьалхарчу каналан эфирехь Роскосмосан инарлин директора Рогозин Дмитрийс дIахьедира, церан могалалла тоьар йолуш ю аьлла.\nПересильда а, Шипенкос а исторехь дуьххьара исбаьхьаллин фильм яьккхира космосехь. Иза космосан драма ю, "Вызов" цIе а йолуш. И истори лор йолчу йоIах лаьцна ю, могуш воцуш хилла космонавт кIелхаьрваккха космосе яха дезначу .\nФильм ю Роскосмосан а, Хьалхарчу каналан а, Yellow, Black and White студин а цхьаьна кхочушйон проект. Кино йоккхуш дакъалецира Оьрсийчоьнан космонавташа Шкаплеров Антона а, Новицкий Олега а, Дубров Пётара а. Космосехь яьккхинарг хила езаш ю экранан хенан 35-40 минот.


Сура Тогlе — Википеди\n15 Сурат АЛЬ-ХЬИДЖР (Макахь доьссина‚ дерриге 99 аят). Ша сов къинхетаме а‚ къинхетаме а волчу Делан цIарца.\nДакъа 1 1. Алиф-лам-ра. Уьш жайнан а‚ билгалчу КъурIанан а аяташ ду. 2. Цатешнарш хила мега шаьш бусулбанаш хила лууш. 3. Бита уьш /хIума/ яа а‚ зовкх хьега а, /дахаре/ догдахаро юкъахбоху уьш /иманах/‚ тIаьхьа хуур ду царна. 4. Цхьа а юрт хIаллак ца йина Оха цуьнан /хIаллак ян/ хьалха тоьхна билгала хан йолуш бен. 5. Цхьа а уммат шена /тоьхначу/ хенал хьалха дер ма дац‚ тIаьхьа дуьсур а ма дац. 6. Цара элира: "ХIай, хьайга кхерам тасар доссош хилларг ! Хьо жинийх ву! 7. Маликаш хIунда ца даладо ахьа тхуна‚ хьуо бакълуьйчарех хиллехь?" 8. Маликаш ца доссадо Оха бакъдолчуьнца бен‚ тIаккха уьш /Iазапах/ тIехьатеттинарш хир бацара. 9. Оха боссийна и хьехам (КъурIан). Оха и Iалашбийр а бу. 10. Хьол хьалха а бахийтина Оха хьалхалерачийн тобанашкахь /элчанаш/. 11. Цхьа а элча ца веъна цаьрга, уьш иза сийсазвеш хуьлуш бен. 12. Иштта дуьллу Оха къинош дечийн дегнашка /иза /. 13. Цунах ца теша уьш. Иштта дIадахна хьалхалерачийн Iадат а. 14. Оха царна стиглара неI еллехьара‚ уьш буьсуш цу чухула хьала бовлуш, 15. Цара эр ма дара: "Тхан бIаьрса дахийна‚ тхо шайна бозбуанчалла дина нах ду".\nДакъа 2 16. Стиглахь гIаланаш йина Оха, уьш хазйина Оха хьоьжучарна. 17. Массо тIулгашца эккхош долчу шайтIанах и лар а йина Оха. 18. Ша къайлах ладугIуш доцучух – цуьнан тIехьа болу билгала болу седа . 19. Латта а даржийна Оха‚ цу чу лаьмнаш а кхиссина‚ цу чохь далийтина Оха хIора барам болчу хIуманах . 20. Оха цу чохь бахам хилийтина шуна а‚ аша шайна рицкъа луш ца хиллачарна а /аккхарой, олхазарш,../. 21. Цхьа а хIума яц Тхан гергахь шен хазна йоцуш‚ Оха и охьайоуьйту хууш болчу барамца. 22. Оха дахийтина беркате мехаш‚ стиглара хи доссийна Оха – и малийна Оха шуна – шу дац и /дIадиллина/ латтош. 23. Баккъалла а, Оха дендолуьйту‚ Оха долуьйту‚ Тхо ду верасаш. 24. Шух хьалхабевлларш а хиъна Тхуна, тIаьхьа буьсурш а хиъна. 25. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург – И ву-кх уьш гулбийр болуш. Баккъалла а, Иза хьукаме верг а‚ хууш верг а ву. 26. Оха адам кхоьллира бекъачу, ша нисбина хиллачу поппарх. 27. Жинаш кхоьллира Оха хьалха тов хьийзочу цIарах. 28. Хьан Кхиош-кхобучо маликашка аьллера: "Со воллу адам кхолла бекъачу, ша нисбина хиллачу поппарх. 29. Аса и нисдича‚ Сан сих цу чу са диллича – шу цунна суждане дегалаш". 30. Маликаша массара сужд дира. 31. Иблис доцург – и дуьхьалделира сужд дечаьрца хила. 32. Цо (Дала) элира: "Хьуна хIун ду сужд дечаьрца ца хила?" 33. Цо (иблисо) элира: "Со хир дац сужд деш адамна‚ Ахьа ша кхоьллина долчу бекъачу, ша нисбина хиллачу поппарх". 34. Цо (Дала) элира: "Арадала цу чуьра! Хьо тIулгаш бетташ эккхориг ду. 35. Хьуна тIехь неIалт ду бекхаман де кхаччалц". 36. Цо (иблисо) элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ тIаьхьататта со уьш юха денбийр болчу дийне". 37. Цо (Дала) элира: "Баккъалла а, хьо тIаьхьатеттинчарех ду. 38. Хууш йолчу хенан де тIекхаччалц". 39. Цо элира: "Сан Кхиош-кхобург‚ Ахьа со тилорна‚ аса хаздийр ма ду царна лаьттахь‚ аса тилор ма бу уьш берриге а 40. Царех Хьан сов цIена леш боцурш". 41. Цо (Дала) элира: "ХIара бу Суна тIе некъ‚ша нийса болу. 42. Сан леш – царна тIехь бакъо яц хьан, тилабеллачарех хьайна тIаьхьахIиттинчарна тIехь бен. 43. Баккъалла а, жоьжахати ю-кх царна массарна ваIда йина йолу меттиг. 44. Цуьнан ворхI неI ю‚ хIора неIарна царех декъна дакъа ду /къинош динарш чу баха/.\nДакъа 4 45. Баккъалла а, /Делах/ кхоьрурш – бошмашкахь а‚ шовданашкахь а хир бу". 46. "Чу гIо царна саламца ‚ кхерам боцуш!" 47. Церан дегнашкахь йолу гIело дIаяьккхира Оха‚ вежарий хилла‚ маьнганашна тIехь вовшийн дуьхь-дуьхьал бирзина /хир бу уьш/. 48. Уьш схьалоцур бац цу чохь халоно‚ уьш цу чуьра арабохур бац. 49. Дийца сан лешка: "Баккъалла а, Со гечдийриг а ву‚ къинхетаме верг а ву. 50. Сан Iазап – иза лазош долу Iазап ду". 51. Дийца царна ИбрахIиман хьешах: 52. И волчу баьхкира уьш ‚ элира: "Маршалла" . Цо /ИбрахIима/ элира: "Баккъалла а, тхо шух кхоьруш ду". 53. Цара элира: "Ма кхера. Оха хьуна кхаъ боккху хьекъалечу кIантаца". 54. Цо элира: "Аша суна кхаъ баьккхина, со къаналло схьалаьцча? Стенца кхаъ боккху аша?" 55. Цара элира: "Бакъдолчуьнца кхаъ баьккхина Оха хьуна‚ догдиллинчарех ма хилалахь". 56. Цо элира: "Шен Кхиош-кхобучун къинхетамах дог дуьллур ма дац тилабеллачара бен" 57. Элира (ИбрахIима): "ХIун ду шун гIуллакх‚ хIай дахкийтинарш ?" 58. Цара элира: "Тхо дахкийтина къинош дечу нахана тIе. 59. ЛутIан доьзал боцург – уьш берриге Оха хьалхабохур болуш бу. 60. Цхьа цуьнан зуда йоцург. Оха кхиэл йина: и бухаюьсучарех ю".\nДакъа 5 61. И бахкийтинарш ЛутIан доьзална тIе баьхкича, 62. Цо (ЛутIас) элира: "Шу ца девза нах ду-кх". 63. Цара элира: "ХIаъ‚ тхо хьо волчу даьхкина, уьш шеца шеко еш хиллачуьнца". 64. Тхо даьхкина хьо волчу бакъдолчуьнца – баккъалла а, тхо бакъдерш ма ду. 65. ДIагIуо хьайн доьзалца буьйсанан цхьана декъехь‚ церан тIехьахула гIуо‚ цхьа а юха ма хьоьжийла шух‚ шайга омра динчу дIагIуо". 66. И гIуллакх цунна довзийтира Оха: хIокхеран тIаьхье хадор йолуш ю Iуьйранга бовларца. 67. ГIалин нах баьхкира баккхийбеш. 68. Цо (ЛутIас) элира: "ХIорш сан хьеший бу‚ со сийсаз ма велаш. 69. Делах кхералаш‚ со юьхьIаьржа ма хIоттавелаш". 70. Цара элира: "Оха ца сацавира хьо массо Iаламах" . 71. Цо элира: "Кхузахь сан мехкарий бу‚ шу /боьханиг/ ца деш ца Iахь". 72. Хьан дахарора /хIай пайхамар/‚ баккъалла а, уьш шайн бахарчохь дIа-схьа уьдуш бу . 73. Малх кхеташ цIогIано схьалийцира уьш. 74. Цуьнан лакхенах лохе хилийтира Оха‚ царна тIе бекъачу поппаран тIулгаш делхийтира Оха. 75. Баккъалла а, цу чохь делилаш ма ду, ойла еш хьоьжучарна. 76. Баккъалла а, и ма ю бисинчу новкъахь. 77. Баккъалла а, цу чохь делил ма ду муъма нахана. 78. Айкатан дай ма хилира зуламхой. 79. Цаьргара бекхам ийцира Оха‚ баккъалла а, и шиъ билгалчу меттигехь ма ю.\nДакъа 6 80. Хьижран дайша а харц ма бира элчанаш. 81. Оха Тхан аяташ делира цаьрга‚ уьш царех дIабоьрзуш хилира. 82. Уьш хилла, кхерам а боцуш, лаьмнех цIенош тоьстуш. 83. Маьхьаро схьалецира уьш Iуьйренга бовлуш. 84. Цара карош хиллачо уьш хьалха ца бехира. 85. Оха ца кхоьллина стигланаш а‚ латта а‚ царна юккъехь дерг а бакъдолчуьнца бен. Сахьт догIур долуш ду‚ хазачу агIор дIаверза хьо . 86. Баккъалла а, хьан Кхиош-кхобург ву хууш волу тIеттIа кхоллархо. 87. Оха делира хьоьга юх-юха олучарех ворхI /аят/ а‚ деза долу КъурIан а. 88. Хьайн бIаьргаш ма кховдабе Оха царех шайна шеца бахам беллачу марошка-зударшка‚ царна тIаьхьа сагат а ма де‚ хьан тIам тоха муъма нахана . 89. Ахьа ала: "Баккъалла а, со билггала волу кхерамча ву". 90. Оха /Iазап/ доссоре терра /дин/ доькъучарна . 91. Ишттанаш бу уьш шаьш Дешарх (КъурIанах) дакъош дина болу . 92. Хьан Кхиош-кхобучу Делора, Оха хаттанне а хоттур ма ду цаьрга массаьрга а. 93. Цара деш хиллачух. 94. Гучохь дIакхайкха хьайга омра диначуьнца‚ /Делаца/ накъост лоцучарех дIаверза. 95. Баккъалла а, Оха паргIатваьккхира хьо цабешачарех‚ 96. Шаьш Делаца кхин дела хуьлуьйтуш болчу. ТIаьхьа хуур ду царна. 97. Тхо хууш ду хьо дог гатлуш хилар цара дуьйцучуьнца. 98. Тасбахь де хьан Кхиош-кхобучунна хастамца‚ сужд дечарех хила. 99. Хьан Кхиош-кхобучунна Iибадат де хьайга бакъдерг даллалц (хьо валлалц).\nХьост — «http://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Сура_Тогlе&oldid=88595»\tКатегори: Къуръан\tНавигацин меню\nХlокху агlон тlаьххьаралера хийцам: 08:48, 9 май 2013.


Оьрсийчоьнан къилбехь а, Къилбаседа Кавказехь а бераш алсам леш хилар къаьстина\n2021-чу шеран Дечкен-баттера Лахьан-батте кхаччалц къаьсттина дукха кегий бераш деллачу Оьрсийчоьнан пхеа регионашлахь билгалъяьлла Дагестан, Ростовн а, Краснодаран а кIошташ а. Росстата далийна и зераш.\nБилгалъяьккхинчу хеначохь Дагестанехь 332 бер делла (Москва дIаяьккхича шолгIачу меттехь), Краснодаран кIоштахь 219 бер делла (пачхьалкхехь 4-гIа меттиг), Ростовн кIоштахь 215 (тептарехь 5-гIа меттиг).\nГIалгIайчохь а, ГIебарта-Балкхаройчохь а, Къилбаседа ХIирийчохь а бераш кхалхар лахделла къастийна. Кхарачой-Чергазийчохь оцу юкъанна и гайтам 4% лакхабаьлла, Нохчийчохь 10 процент гергга.\nСтохкалерачу Дечкен-баттера Лахьан-батте кхаччалц динчу лараршца Къилба федералан гонехь баларш 24% кхиъна, Къилбаседа Кавказехь 12 процентна лакхадаьлла и терахь.\nКъаьсттина дукха баларш хааделла ГIалмакхойчохь а, Адыгейхь а, Краснодаран а, Ставрополан а мехкашкахь а, хаамбо Росстато.\n2021-чу шеран 11 баттахь Оьрсийчохь 2 миллион 300 гергга стал велла.\nГIалгIайчохь а, Нохчийчохь а доьзалш бохар десташ хилар хааделла 2021-чу шеран 11 баттахь динчу жамIашца - 318% а, 263% а процентана. Оьрсийчоьнан къилбан а, Къилбаседа Кавказан а кхечу регионашкахь иштта лакхара дац доьзалш къастаран терахь.