32 — Сурат Ассажда « islamanserlo.net\nАбу IабдуллахI: АллахIана тIе болх биллар (17.06.2016).\n32 — Сýрат Ассажда [Голах1оттар] [Маккахь доьссина ‚ 30 аят ду]\nАллах1а ц1арца къинхетаме , къихетам беш волчу\n1.Алиф-лáм-мúм [Аллах1 т1ех дика хууш ву цáрех Шéна луург].\n2.[х1ара] Жайна доссор , шегахь шéко йόцуш , 1áламашин Дéлера ду .\n3.Я цáра όлу :»[шéгара] Кхоьллина [яздина] цо [Мухьаммада] и [Kъуръáн] ?» Мелхό а , и [Kъуръáн] хьан Дéлера [долу] бакъдерг ду , хьоьга шайна хьоьл хьалха кхерамтасархо ца веанчу къόмана кхéрамтасийтархьама [доссийна долу] , уьш нисбала ма тарло .\n4.Аллах1 — Шá стигланаш а , латтá а , цаьршинна юккъехь [мел] дерг а ялх дийнахь кхоьллина , цул т1аьхьа «1арша» т1ехь [Шéца дόг1учу куьцара] нисвелларг ву . Шун вац Иза вόцург [цхьá] вéрас а , вац [шафá1атна] т1ех1уттург а . Ойла ца йо ашa [ца кхéта шу] ?!\n5.[Шен] Омaр доссадо [доуьйту] Цо стиглара лаьтта , цул т1аьхьа хьаладόлу [юхадоьрзу] и Цуьнга , шен бáрам ашa дагардечух эзар шо хиллачу дийнахь .\n6.Иза къайлах дерг а , гуш дерг а хуург , сийлахьниг , къинхетамениг ву ,\n7.Шá [хаза] говза дина [волу] Шá и кхоьллина [мел] долу массό а х1ума , адам кхоллар поппарх Шá долийна волу ,\n8.цул т1аьхьа Цо йира цуьнан т1аьхье х1ух — эг1азаллéчу [стеган-зудчун] хих [όраллах] ,\n9.цул т1аьхьа нийса [кхáчаме] дира Цо и [адам] , цунна чу шен са кхоьллира Цо , шуна хазар а , б1аьрсá а , дегнаш а дира [делира] Цо , [амма] к1еззиг баркалла όлу ашa [Дáлла] !\n10.Цара элира :»Ткъа тхо лаьттахь [мурдоьлла] дайча [цуьнах д1аийча] , тхо баккъалла а керлачу кхолларехь [хир] ду тов ?!» Мелхό а , уьш шайн Дáлла дуьхьалкхéтарх цатéшаш [керста] бу .\n11.Ахьа [цаьрга] áла :»Шу д1акхалхадо мулкалмόтό [саоьцучу малийко] , шá [Дáла] шуна [шун синош эца] т1ех1оттийна долчу , цул т1аьхьа шайн Дéле дерзор ду шу».\n12.Хьуна гича къадинарш [керстанаш] , шайн Дáлла гергахь [эхьана] шайн кортош охкийна [та1ийна , шаьш όлуш] :»Х1ай тхан Дéла ! Гина тхуна [тхаьш харц динарг] , хези тхуна [Хьан дош , дуьненчу] юхадерзадéхьа тхо , дика [мел дерг] дийра дар оха [цу чохь] . Баккъалла а тхо [х1инца] билггала [Хьоьх] тешна ду-кх».\n13.Тхайна лиънехь х1ор дéг1ана [синна] шен нийсо д1аелла хир ма яра Оха , делахь а Соьгара [Сан] дош бакъ [хьакъ] хилла [цаьрна т1ехь] :»Асa юзур ма ю жоьжахати жинех а , [1éсачу] адамех а — массáрех».\n14.[1áзап] 1овша-аш [х1инца] , х1окху шайн денна дуьхьалкхéтар шаьш дицдарна . Баккъалла а Оха шý а дицдина [шайн 1áзапехь] . 1овша-ашa гуттаренá а [долу] 1áзап , шаьш [1есачух] деш хиллачунна [дуьхьал] .\n15.Баккъалла а Тхан áяташех тéша , шайна уьш хьахийча шаьш [Дáлла хьасталой] гора [сужуде] оьгурш а , шайн Дéла хасторца [вόчух] ц1анвийраш а , шаьш [имдилла] кураллá а ца еш .\n16.Цéран áг1онаш [хьала] айъало товжийлашха [меттанашха] шайн Дéле кхойкхуш а [Цуьнах] кхéрарнá а , [Цуьнан къинхетаме] сатийсарнá [догдáхарнá] а , Оха шайна деллачух харжйеш а .\n17.Цхьанá а дéг1ана [синна] ца хаа шайна [Дáла ялсаманахь] х1ун хьулдина [кечдина шайн] б1аьргаш бузуьйтучух [резахуьлучух] , цáра [дуьненахь] деш хиллачунна бéкхамна .\n18.Шá [дуьненахь] муъмастаг хилларг , шá [дуьнéнахь] пéсакъ [къадеш] стаг хилларг санна [хир] ву ткъа [эхартахь] ?! [х1ан-х1а] Цхьатерра [цхьанийсса хир] бац уьш !\n19.Амма шаьш [Дéлах] тешнарш а , диканаш динарш а , цаьрна [бéкхамна] боьрзийлан [ялсаманин] бошмаш ю [чохь хьеший хилла] д1атарбала [1ан] , шаьш деш хиллачунна [дуьхьал] .\n20.Амма шаьш пéсакъхилларш [къадинарш] , цéран боьрзийла [жоьжахатин] ц1е ю . Цáрна цу чуьра áрабовла мел лии , юхаберзийра уьш цу чу . Цаьрга элира :»1овша-аш [жоьжахати] ц1еран 1áзап , аша шá [дуьненахь] харцдеш хилла долу».\n21.[Дéлόра] Оха цаьрга 1овшуьйтур ма ду гергарчу [дуьненан] 1áзапах , доккхачу [эхартан] 1áзапал хьалха . [т1аккха] Уьш [цáрех бисанарш нийсачу новкъа] юхаберза тарло [шаьш и гергарниг 1оьвшича] .\n22.Мила ву т1ех [сов] зуламе шен Дéлан áяташ шéна хьахийна [волу] , цул т1аьхьа цáрех д1авирзинчул а ? Баккъалла а Тхо къадечаьргара ч1ир оьцуш [ма] ду .\n23.[Дéлόра] Бакъдолуш Оха [дала] ма делла Мусáга [Таврат] жайна . Хьо ма хила шéкόнехь цунна дуьхьалкхетарх [цхьанакхéтарх] . Оха дира и [жайна] Исрáилан к1енташна [бéрашна] нийса некъ .\n24.Оха бира цáрех хьалхарнáх [имáмаш] , шаьш [нáх] нисбеш Тхан омарца , цáра сатόхарнá а , Тхан áяташха доггахтéшаш [уьш] хиларнá а .\n25.Баккъалла а хьан Дáла , къéмат дийнахь къастор ду цаьрна юккъехь уьш шéгахь [барт бόцуш] бéкъабелла [галморзах] хилларг .\n26.Цо цаьрна билгала ца дина тов , Оха [д1адаханчу] чкъоьрнашха [къаьмнашха] мел х1аллакдина цáрел хьалха ? Уьш лéла цéран [хиллачу] бáхаран меттигашкахула [ойлаяр дόцуш] . Баккъалла а цуьнгахь [Оха цáрех динчуьнгахь] билгалόнаш ма ю [т1аьхьа бόг1учаьрна] . Царна цахеза [хезча ойла ца йо] ?\n27.Царна ца гина [ткъа] , баккъалла а Оха дáладо декъачу лаьтте хи , т1аккха цуьнца хьаладόлуьйту шех цéран хьайбанаш а , цáра шаьш а дуу ялта ? Царна ца го [и] ?\n28.Цáра όлу :»Маца [хир болуш] бу и [вайн юккъехь йист йоккхун] сацам [шун тόлам] , шу бакълуьйш хилча ?»\n29.Ахь áла :»Сацам [кхόчуш хиларан] дийнахь , шаьш [Дéлах] цатешначаьрна цéран [т1аьхьа] тéшаро бан пайдá а бац , [йа] уьш [дохкобовла] т1аьхьатоттур а бац .\n30.Юхакхéта цáрех [бита уьш] , [тόламан сацаме] хьéжа хьо [сих а ца луш] ! Баккъалла а , уьш а бу [хьуна вон болх хиларе] хьоьжуш [1аьш] .\n15 января, 2018 | Меттиг: Сийлахь Къуръан | 853 Хьаьжна\n« 33 — Сурат Ал-Ахьзáб\n31 — Сурат Лукъмáн »


Книжкаш дуккха а ю, еша да вацахь а\nХIинцца тIом дIабирзинчу Нохчийчохь уггаре лоьхучу авторех вара японхо Муракама Харуки а, бразилхо Коэльо Паола а.\nНохчийчохь тIом дIабирзина аьлла Кремло дIахьедар дина ши-кхо шо даьлча Foreign Policy цIе йолчу Iамеркан журналан дехарца Маршо Радион корреспонденто леррина таллам бира вайн махкахойн книгаш ешарца йолчу юкъаметтигах лаьцна.\nЖамI цу хенахь иштта дара. Соьлж-ГIалахь, масала, дIоггара дукха бацахь а, литература езаш а, книгаш йоьшуш а нах бара, иза коьртачу декъана яй олу литература хиллехь а.\nНахана дукха езара детективаш, фантастика, безамах лаьцна романаш.\nЦул сов, бахархошна кхета лаара шаьш хьоьгучу баланийн бухах. Цундела цара лоьхурш а, оьцурш а яра адаман психологех лаьцна а, Оьрсийчоьнан а, Нохчийчоьнан а юкъаметигийн исторех лаьцна а книгаш. Къаьсттина дукха ешара нохчаша Айдамиров Абузара книгаш, масала, «Еха буьйсанаш» олу трилоги.\nТкъа тахана муха лаьтта Нохчийчохь книжкаш ешарца хьал. Цунах лаьцна дуьйцу дуккха а шерашкахь Нохчийчуьрчу книгаш зорбане яхаран урхаллехь болх бинчу яздархочо Уциев Абус.\nУциев: "Хьалха книжкаш эца гIерташ нах хилара вайн. Ткъа тахана книжка эца гIерташ а, иза еша гIерташ а нах суна хаабелла бац. Ахь шена совгIатана елла книжка а, ахь ешнера аьлла, хаьттича, хIинца а кхиина-м вац ша олу".\nТахана нохчашна юкъахь нохчийн меттан ша-тайпа верасаш алсамбевлла, цу маттахь йоза доьшуш болу нах ца бевллехь а бохуш, дуьйцу Уциевс.\nУциев: "Тахана интернетехь оцу чIерах хIун олий, хIокху акхаройн цIе нохчийн маттахь муха юй бохуш, вовше телефонаш а етташ, хIора а гIерта нохчийн мотт кхион. Цуьнга заза доккхуьйту ша бохуш, хIора шина дашехь кхоъ гIалат а долуш, уьш оцу чу а яздеш, ша яздийриг а, ша оцу маттан тIехь дийриг а ца гуш, (лелош) и хIума ду. Мотт кхиарна а, массо а хIуманна а книжка йоьшуш хила езаш яра, арахецна иза ялахь".\nУциевс дийцарехь, дIоггара баш уьш ешшал чулацам болуш а ца хуьлу карарчу хенахь зорбане йоху книжкаш.\nУциев: Бакъдерг дийцича, цхьайолу хIуманаш еша аьлла чулацам болуш а ца хуьлу. ХьастагIа цхьа мор книжкаш эцна ас, араваьлла. Хьокхо хIун яздина-те аьлла, схьаэцча бух бац, бохь бац. Цу тIехь яздинарг цхьана а дена пайденна хир ду аьлла, хеташ хIума а дац. Яздина охьа-м диллина цо иза, ара-м хецна цо иза. ВогIург а, воьдург а хуьлуш ца хуьлу яздархо.\nВакуева Умани 50 сов шарахь болх бина ю школерчу библиотекехь. Нохчийчохь тIом балале бераша лоьхурш нохчий маттахь язйина книжкаш а, оьрсийн поэтийн стихаш а, кхечу пачхьалкхийн авторийн книжкаш а яра бохуш дуьйцу цо.\nВакуева: "Даиман а цара хоьттуш дукхах ерш вайн нохчийн (яздархоша) Ошаевс а, Музаевс а язйинарш а, байташ а яра. Ткъа вуьштта (хоьттурш) оьрсийн туьйранаш а, поэташ Лермонтов а, Пушкин а хилара... Толстой а...Ткъа цхьаберш кхечу пачхьалкхийн литература еша лууш хилара".\nТкъа муха ду таханлера хьал? Йоьшуш болу нах карийча, цара йоьшург хIун литература ю, Уциев Абу?\nУциев: "Нунуев Сайд-Хьамзатан книжкаш а йоьшу наха. Хатуев Iабдул-Хьамид дIаваьллачул тIаьхьа цуьнан "Аьрзун иллеш" книжка кечйина зорбане яьккхинера ас. Иза еша лууш дуккха а нах бевлира. ЛортIехь яздина дош оьшуш болу нах дуккха а бу тахана республикехь.\nАхмаров Рамзана книжка лоьхурш хуьлу. Мамакаев Мохьмадан, Айдамиров Абузаран, Гадаев Мохьмад Салахьан... Доцца аьлча, бала, гIайгIа гойтуш долу хIума зорбане даьккхича, наха, лаха а лохий, йоьшу (книжка), йоьшур яра аьлла а хета суна."\nЕвроперчу а, Iамеркерчу а яздархошка болу безам бисинера нохчийн ши тIом дIабирзинчул тIаьхьа а. Иза гойтуш бара вай лакхохьа хаьхийна Маршо Радион корреспонденто бина таллам. Махкара боцучу авторшна юкъахь бара Шекспир, лорд (Джорджа Гордона) Байрон, Стендаль (Мари Анри Бейля), Эрнест Хемингуэй, Виктор Гюго, Чарльз Диккенс, Джонатан Свифт, Марк Твен.\nТамашийна дерг дара хIинцца тIом дIабирзинчу Нохчийчохь лоьхучу авторшна юкъахь, масала, японхо Муракама Харуки а, бразилхо Коэльо Паола а хилар.\nУциевс дийцарехь, тахана а йоьшу нохчаша коьртачу декъана Малхбузерчу яздархойн книгаш.\nУциев: «Оьрсийн авторш вайн республикехь, суна хаабелла бац. Ткъа вуьшта, (йоьшурш ю) шен хенахь зорбане евлла хилла детективаш а, Шерлок Холмс, кхечу махкашкара Лондон Джек а, Дюма Александр а, Санд Жорж (Амандина Аврора Люсиль Дюпен)".\nИттаннаш шерашкахь библиотекехь болх бинчу Вакуева Уманин лулахь юьртан библиотека ю. Цу чу богIурш муьлш бу аьлла, шега хаьттича, иштта элира цо.\nВакуева: «Оцу чу вогIуш цхьа ши стаг гур ву хьуна, стаг аьлча а, бераш. Кхиазхой. Кхин цхьа а да вац таханлерчу дийнахь и книжкаш йоьшуш а, царах марзо оьцуш а".\nБиблиотекехь болх беш даима а цхьа ойла латтара шен, хIара книгаш еша маьрша яьлла хан йогIур юьй-те олий, бохуш яра Вакуева Умани. Ша сатийсинарг кхочуш хилла элира цо, реза хиларца.\nВакуева: "Оцу библиотекехь болх беш сан даима а хилла ойла яра, кху библиотекана чохь мел йолу книжка ешна-м ера яцара со, делахь а уьш еша хан йогIур яцара-те суна бохуш. Уьш ешар кIезиг хилла сан.\nДелахь а, хIинца книжка йоьшуш ю-кх со, хIокху минотехь а. ХIинцца вайн лулахо чуеанера. "Книжка йоьшуш ю хьо?"- боху цо. "Дера ю-кх", - боху ас. "Вай, кьузганаш а доцуш йоьшуш ю хьо?" - хоьтту цо. "Куьзганаш библиотекехь дитина ас"- боху ас...\nГуьмсерчу туьканашкахь экстремизмалле книгаш лоьху кIоштан къедас\n"Просвещение" компанин дакъа хир ду Нохчийчохь болхбеш\nКремлан бехкенна 4 %\nЕрриг а Оьрсийчоьнан бехкенна 78 %\nНохчийчоьнан куьйгалхойн бехкенна 9 %\nБерииг а нохчийн бехкенна 4 %\nЦа хаьа 4 %


Магасехь митингехь хиллачу Оздоевна бархI бутт къайкхийна кхело\nМангал-бутт 01, 2021\nМагасехь хиллачу митингехь дакъалаьцначу Оздоев Мохьмад-Баширна колонехь яккха бархI бутт хан тоьхна. Цо СИЗО-хь яьккхина хан а, цIера валар дихкина латтар а лерича, иза маьрша воккхур ву итт де даьлча.\nХаамийн гIирсашкахь дийцарехь, Оздоев лецира стохка ГIуран-беттан 26-чохь ГIалгIайчоьнан шахьарахь. МукIарло дан дуьхьало йира цо.\nБайначу беттан 28-чохь кхело бовзийтина Оздоевн хьокъехь шаьш бина сацам. Иза бехке лерина Iедалан векалшна дуьхьал ницкъ баккхарна 2019-чу шеран Зазадокху-баттахь Магасехь хIоттийначу митингехь. Оздоевн адвокато Атабиев Кязима бина ишта хаам.\n"Прокуроро цхьа шой биъ буттий хан ехнера цунна. Амма, кхело, Оздоев шен бехкана къера хилар чоьте а эцна, бархI бутт хан кхайкхийра цунна", - дийцина Атабиевс.\nЗазадоккху-беттан 26-чу дийнахь Магасехь, Iедалша бакъо а елла, митинг хилира референдумех лаьцначу низамна тIехь хийцамаш барна дуьхьал. Цу хийцамашца а догIуш, доьхкуш ду Нохчийчоьнца долу административан доза хийцар хьокъехь референдумаш яр.\nШолгIачу дийнахь Iуьйранна тасадаларш хилира, Iедало елла бакъо а йоцуш, цу майданахь буьйса йоккхуш бисина хиллачу дуьхьалонан акцин декъашхойн а, ницкъаллин структурийн белхахойн а.\nЦу къепедацаршкахь дакъалаьцначу нахана дуьхьал схьадиллина ду маситта бехктакхаман гIуллакх. Лаьцна ву маситта стаг.


"Ма кхоадел кхо сом! Тасал кхаж!"\nНохчийчоь - Соьлж-гIалара коьрта маьждиг, 25Оха2013\nЦа лаахь, лууш санна, шайх бозу, алапашна тIехь болу Нохчийчура белхахой шаьш вовша мел тухучу гуламе бохуьйту меттигерчу Iедалша. Динехь болчу наха Делан цIе а йоккхуш, маьждигашка оьху нах декхаре бо харжамашкахь а, маьждигехьа кхаьжнаш тасарехь а дакъа лаца.\nМахкана а, къомана а юьхькIам хуьлу агIо елаш, дийшина ма Iахка, и кепекаш а ца кхоош «Сердце Чечни»маьждигана кхаьжнаш тийса бохуш , Iедалехь болчара дIахьуш цхьа жигара болам-кампани ю Нохчийчохь.Цунна юьстах вуьсуш вац Iедалан балхахь волу цхьа цхьаъ лоьраш а,хьахархой а, юьртабахамийн белхой а биста кхаччалц.\nДоцца аьлчи Оьрсийчохь уггар даладелла, куьце-хаза, маьIне, чулацаме гIишло къастош дIахьуш долчу къийсадаларшкахь хIуъу а дина Соьлжа-гIалара маьждиг толийта меттахбовларра-м стенна дуьйцу, ког лаьттах ца кхеташ, хьасартне хьийзаш бу меттигера Iедалхой. Кху беттан хьалхарчу деношкахь цкъа цара цхьа мур бехьна ярташкахь, гIаланашкахь юртдайшка а, маьхькIамхошка а, бIеннашкахь кегийрхой дIа а гулбеш синкъерамаш бойтуш. Iалашо - оццу маьждигна кхаьжнаш тийсийтар. Вуьшта аьлчи телпош чухула СМэскаш олу кехат-язораш дохьуйту, шайна Оьрсийчохь ю бохучу гIишлош-хазнаш юкъахь толам хьакъдерг Соьлжа гIалара маьждиг хета бохуш.\nИзза маьждиг даздан, айа,махкана «юьхькIам» хилийта ярташкара,кIошташкара бахархой бу гIала кхуьйлуш а,мел церан дог ца дагIахь а. Бертахь,дог реза дина, «шайн лаамехь» оьхуш бу хьехархой а,лоьраш а Соьлжа-гIала.Соьца къамел деш болу зударий, лоьраш а, хьехархой, кху беттан 18 –чу дийнахь цу диканехь хилла бу.\n«Шайн лаамехь» Соьлжа-гIала а бахна шайн маьждиг толийта кхаьжнаш тийсина баьхкинчара даре до дIаоьзна дукха нах а бара,уьш хIумма а самукъадолуш бацар-кх бохуш,амма шаьш дIаязбеш хилча цара бIаьрла бехкаме доцу къамел дора.\nМа-дарра аьлчи Iедалца ишта я вуьшта бозуш мел болчу бахархошна а, хьаькамашна-м ирх-пурх а хьех кхетта махкана а, къомана а юьхькIам хилийта бохуш хаддаза маьхаза беш болу белхаш а,цу кеппара маьхаза стадионашка кхийлар а, хIинца санна концерташка дуьгу а бохуш цхьацца политика-кампанешна шаьш юкъаийзор а.\nЧIагIдеш ала ду урхаллехь болчара,шаьш дагалаьццарг чекхдаккхуш,шайн аьллар-лаам дахаре берзош,хаддаза низамаца догIуш доцу тIедахкарш деш, лаг лаьцча санна хьийзош бу бен-бечу тIегIан хьаькамаш. Царех ю цхьана кIоштехь, цхьана Iедалан хьукхматехь куьйгалхо йолу хIара а. Елха а ийзош дуьйцу сан цIе йоккхийла доцчу цо шайна бечу тIеIаткъамах.\nСоьца хIинцца къамел динчу зудчо-хьаькамо ма-диццара, белхийла а, гIала футболе а, концерт-фестивале а – мичхьа а адам дIасадигар хьаькамаша шайн киснара ахча охьа а дуьллуш нисдеш ду. Цара иза мичара муха меттахIоттадао хууш дац.


Ассаламу Iалайкум! Мархи бутт дIабаьлча мас суннат марха кхаьбча дика ду?\nРамадан бутт дIа ма-баьлла кхаьбча дика долу суннат марханаш ялх ду. Рамаданал тIаьхьа богIучу шаввал баттахь кхобуш ду уьш.\nДелан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Рамадан баттахь а, шаввал беттан ялх дийнахь а марха кхаьбначо цхьана шарахь марха кхаьбна».\nКхин а аьлла Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Рамадан баттахь марханаш а кхаьбна, тIаккха цул тIаьхьа шаввал беттан ялх дийнахь марха кхабар - дерриге дахарехь марханаш кхабар санна ду».\nКхин а аьлла Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –: «Рамадан баттахь а, шаввал беттан ялх дийнахь а марха кхаьбначо цхьана шарахь марха кхаьбна. Цхьа дика хIума динчунна иза совдоккхур ду итт дика дича санна».\nИ ялх де шаввал бутт болабелча а, юккъе баьлча а, чекхбалале а, муьлхха деношкахь кхаба мегаш ду, делахь а марханаш даьстинчул тIаьхьа дукха хан юкъа а ца йолуьйтуш кхаьбча дика ду.\nКхин а, и ялх де тIаьхьий-хьалхий кхаьбча мелехь а ду, дика а ду, ткъа шена иштта кхаба ца луучо юккъе денош а долуьйтуш кхаба а мегаш ду, масала цхьана дийнахь марха кхобуш, тIаккха масех дийнахь ца кхобуш, тIаккха юха а кхобуш, иштта кхидIа а.


Журналист Политковская Анна еран гIуллакх толлуш хилла бехк-къасторхойн коллеги дIахецна\nЖурналист Политковская Анна еран гIуллакх толлучу Москох-гIалин кхело тахана дIасаяьккхина бехк-къасторхойн коллеги. Еарин дийнахь дIаяьхьначу кхеташонехь суьдхочо Мелехин Павла, кхелехь кхин дIа дакъа лаца ца луучу кхаа бехк-къасторхочуьн дехар дIадийшира.\nКхелехь кхин цхьа а дIавиллина бехк-къасторхо ца хиларе терра а, шийттаннех, кхелан хIусамехь цхьайтта бен ца хиларна а, кхин дIа и гIуллакх, бехк-къасторхошца къасторах гIуллакх хир дац, элира суьдхочо.\nБехке бечеран адвокаташ цунна дуьхьал латкъам бан дагахь бу.\nАдвокатана Мусаев Мурадана хетарехь, бехк-къасторхошна тIеIаткъам бора, цара бехке берш, бакъбарна кхоьруш.\nЙийначу Политковскаян берийн адвоката Ставицкая Аннас бахарехь, коллеги дIасакъасторг хилар гуш дара.\nКерла коллеги вовшахтухур ю керлачу шарахь, Дечкен-беттан 14-чу дийнахь.\n«Новая газетин» журналист Политковская Анна 2006-чу шарахь, ГIадужу-беттан 7-чу дийнахь йийна ю, шен чуйоьдучехь.\nКхеле озийна пхи стаг ву: талламо цу зуламан коьртехь лоруш волу Гайтукаев Лом-Iела а, цуьнан йишин ко кIант – МахмудовгIара Жабраил, ИбрехIим, Рустам а, милцо хилла волу Хаджикурбанов Сергей а. Царах цхьаммо а бехк шайна тIе ца лоцу.


Поэзин суьйре д1аяьхьира - Новости - Гудермесская районная газета «Гумс»\nПоэзин суьйре д1аяьхьира\n10.02.2017 16:10 Пятница\nГуьмсен к1оштарчу культуран а, дешаран а хьаьрмашкахь кегийрхой кхетош-кхиоран 1алашо йолуш кхоллараллин адамашца тайп-тайпана цхьаьнакхетарш д1ахьо. Ишттачарех цхьаъ дара Гуьмсера хьехархойн колледжехь «Гумс» газетан коьртачу редакторца, поэтаца, гочдархочуьнца Х.Борхаджиевца д1адаьхьнарг а. Зал юьззина бара поэт, цуьнан кхолларалла а уллера йовза баьхкина хьехархой, студенташ.\nХожбаудин дахаран а, кхоллараллин а некъ бовзуьйтуш йистхиллачу хьехархочо Асхабова Зараа дийцира цхьаьнакхетар – поэзин суьйре – д1адахьаран 1алашонах: «Тахана хьехархойн колледжехь доьшуш болу кегийрхой масех шо д1адаьлча, школашкахь кхетош-кхиоран болх бан безаш бу. Дуьненан поэзи йовзар вайн махкара, вайн къоман поэтийн кхоллараллина т1ера д1адолийча, нийса хета тхуна. Цундела лиира тхуна дуккха а Даймахках, доттаг1аллах, тешамах, безамах стихаш шен йолчу поэтан Х.Борхаджиевн кхолларалла а йовзуьйтуш, поэзин суьйре вовшахтоха. Дала беркате дойла вайн цхьаьнакхетар!».\nСуьйренехь дакъалоцучаьрга маршалла хоттуш вистхиллачул т1аьхьа ша «Февральский набат», «Мы – из СССР», «Последний трамвай», ткъа иштта кхийолу стихаш а маца, муха, х1унда язйина дийцира Хожбаудис. Йийшира уьш а, кхийолу а шен стихаш.\nСтуденташа Дибирова Жанетас, Ахмадова Радимас «Окончен концерт» стихотворени ешначул т1аьхьа (ала деза, и стихотворени а ешна, оцу студенташа НР-хь д1абаьхьначу къовсамехь толам баьккхина) эшаршлакхархоша Т.Парсановас, Ф.Ахтаевас а д1алекхира Хожбаудин дешнаш т1ехь яьхна эшарш: «Ирс лохьа суна», «Шуьйта», «Песня о Грозном», «Ларамаза цхьаьнакхетар», «Ансамбль Нохчо». Лаккхарчу говзаллин т1ег1анехь лекхира Т.Парсановас Анна Германан репертуарехь хилла «Эхо любви».\nХожбаудина а, поэзин суьйре вовшахтоьхначарна а баркалла олуш къамел динчу хьехархойн училищан директоро Р.Эльдаровс элира: «Иштта цхьаьнакхетарш ч1ог1а оьшу къоначарна, къаьсттана хьехархошна. Дукха хан ца йисна тахана х1окху цхьаьнакхетарехь болчара школашкахь кхетош-кхиоран болх д1аболо а. Со тешна ву, ишттачу цхьаьнакхетарша беркате т1е1аткъам бо кегийрхойн хьежамашна, кхетамна; шордо хаарш, безам кхуллу хазачуьнга, ц1еначуьнга. Баркалла хьуна, Хожбауди, хьехархойн колледже хьошалг1а варна, хьайн кхолларалла уллера йовзийтарна!».\nПоэто шен книгаш хьехархошна а, студенташна а совг1атна луш, безамна цхьаьна суьрташ а дохуш, д1адирзира цхьаьнакхетар.


Шишани Ал Бара дIавала мегаш ву Украино иза Интерполехула лоьхуш хиллачу Гуьржийчоьне\nЛахьан-бутт 17, 2019\nШишани Ал Бара (Тохосашвили Цезарь)\nУкраинехь лаьцна волу "Исламан пачхьалкхан" хьалханчех цхьаъ Шишани Ал Бара (Тохосашвили Цезарь) лоьхуш хилла Гуьржийчоьно интерполехула. Цунах лаьцна хаам бина Гуьржийчоьнан Пачхьалкхан кхерамазаллин сервисо (СГБ), яздо "Грузия онлайн" портало.\nОцу хаамца а догIуш, гуьржийн лерринчу сервисашна хааделла хилла 2014-чу шарахь Тохосашвили, Шема а вахана, дакъалаца волавелла хиларх лаьцна цу пачхьалкхан Iедалан ницкъашна дуьхьал. 2015-чу шарахь иза дIакхетта "Исламан пачхьалкх" тобанах.\nТибилисин гIалан кхело Лахьанан-беттан 6-хь Тохосашвили дуьхьал а воцуш кхел йина цунна набахтина чуволла. Карарчу хенахь Тохосашвили лаьцна латтош ву Киевехь экстради яр Iалашонца.\nПанкисерчу «Way» юкъараллан радионо бинчу хаамца, Тохосашвили Цезарь дуьненчуваьлла Ахметан кIоштарчу Омало эвлахь. 2018-чу шарахь зорбан гIирсаша хаам баржийра иза вийна аьлла. Цара чIагIдора Тохосашвили а, цуьнан хIусамнана а, бераш а кхелхина бомбанаш а тоьхна бохуш.\nЦу хенахь Тохосашвилин доьзало шина дийнахь тезет латтийра шайн кертахь, Деле геч дар доьхуш нах а оьхуш. Жимма хан яьлча Тохосашвилис зIе тоьхна хиллера шен гергарчу нахе, ша дийна хилар хоуьйтуш.\nШишани Ал Бара Киевна гергахь лацарх лаьцна хаам бира Украинин кхерамазаллин сервисо. "Украинин кхерамазаллин сервисо а (СБУ), Гуьржийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министралло а (МВД), Iамеркан Коьртачу талламан урхалло а (ЦРУ) цхьаьна дIаяьхначу операцехь Киевн кIоштахь лаьцна "Исламан пачхьлкх" терроран вовшахтохараллан коьртачу куьйгалхойх цхьаъ", - аьлла ду СБУ-н хаамехь.\nДийцарехь, Шишани "Исламан пачхьалкхан" декъашхо хилла 2012-чу шарахь дуьйна. СБУ-но билгалдаккхарехь, "Ахадун Ахат" джамаIатан амир хилла иза 2012-чу шарахь, ткъа 2013-чу шарахь хилла "Исламан пачхьалкхан" тIеман амиран аш-Шишани Абу Iумаран (Батирашвили Тархан) когаметта.\n2016-чу шарахь Батирашвили вийначул тIаьхьа иза Шемара дIавахана хилла Туркойчу. 2018-чу шарахь Шишани Ал Бара кхаьчна Украине. Киевна гергахь иза лаьцна ша вехачу цIенна уллехь.


"Иноагенташ" леринчу зорбан гIирсашкахьа пикет дIаяьхьна Махачкалахь\nОьрсийчоьнан Iедалхоша "арахьара агенташ" леринчу зорбан гIирсашкахьа а, бух боцуш лецначу журналисташкахьа а цхьааллин пикет дIаяьхьна Махачкалахь. "Маршо ло журналистикана" аьлла, карахь плакат а долуш лаьттара пикетан декъашхо волу дагестанхойн журналист Мурадов Мурад.\n"ГIуран-беттан 23-чохь кхайкхийна Путин Владимиран пресс-конференци хилале хьалха пикете ваьллера со, йозуш йоцчу журналистикана тIаьхьабовларна а, цхьаболу хаамийн гIирсаш "арахьара агенташ" ларарна а цуьнан терго тIеозорхьама", - дийцина журналисто.\nМурадовс бахарехь, полисхо тIевеанера цунна, цуьнан цIе а, фамили а дIаязйина, "хIун ю оцу журналистан цIе?" хаьттинера.\n"Ас боху цуьнга, йоллу журналистикехьа лаьтташ ву со. Телефонехула цхьаьнга дIадийцира цо, юьйцург йоллу журналистика ю аьлла", - бохура Мурадовс.\nКхечу акцин декъашхоша кхайкхамбира, дагестанхойн "Черновик" газетан лаьцна журналист Гаджиев Iабдулмумин маьршаваккха аьлла.\nОьрсийчуьрчу бозуш боцчу 20 зорбан гIирсо а, коьрта редакторша а тIедожийра, зорбан гIирсийн "иноагенташ" тептар дIадаккха аьлла а, иштта, "арахьарчу агентех" лаьттачу низамехь 12 хийцам бар а.\nДечкен-беттан 21-чохь дуьйна хатта долийна Гаджиев Iабдулмуминан дов Ростов гIаларчу тIеман кхелехь. Цуьнца цхьана луьстуш ду, терроризмна ахчанаш латтийна аьлла, бехкевинчу Тамбиев Кемалан а, Ризванов Абубакаран а дов. Бакъоларъяран "Мемориал" центро политикан тутмакх лору Гаджиев. 2019-чу шеран аьхка лецира Гаджиев цо терроризманна ахча латтийна аьлла.


Мохьаммад цIе ерш массарел дукха бу Британехь\nМарсхьокху-бутт 18, 2015\nБританехь берашна алссам тахка йолийна цIе ю Мохьаммад. Бусулба нах алссам болчу оцу махкахь хьалхарчу метте дуьххьара йолуш а яц и цIе.\nБританерчу къоман статистикан сервисо кху деношкахь зорбане даьхначу терахьашца уггаре а алсам Британехь а, цуьнана куьйгакIела йогIучу Уэлсехь а даханчу шарахь динчу берашна туьллуш хилла йолу цIе Мухьаммад ю.\nИ цIе шайна динчу божаберан тоьхкучара тайп-тайпана яздо, я Мохьмад олий, я Муххьамед олий, я Мухьаммад санна, амма жамIехь цхьа цIе ю иза – бусулба пайхамаран Мухьаммадан, Делан салам хуьйла цунна, сийна туьллуш йолу.\nШозлагIчу меттехь Мухьаммадна тIаьхьа хIоьттина йогIуш ю Оливер боху божаберийн цIе.\n2014-чу шарахь Мухьаммад цIе тиллинарг 7240 божабер ду, бусулба доьзалшкахь дуьненчу даьлла долу. Уггаре а дукхаха Мухьамадш Британин коьртачу шахьарех Лондонехь багарбина цу пачхьалкхан статистикан хьукмато. Шайн рогIехь, Оливер цIе тиллинарг 6649 бер ду.\nИштта хьал дара цул хьалхарчу 2013-чу шарахь а. ХIетахь а туьллура дас-нанас шайн керла дуьненчу даьллачу боьрша берана Мохьмад цIе.\nАла догIу, Мохьмад цIе Британехь 2006-чу шарахь дуьйна иштта популяре яьлла ю. ХIетахь и цIе цу пачхьалкхахь дечу берашна тоьхкучарна юккъехь шозлагIчу меттехь яра. ХIетахь дуьйна цкъа хьалхарчу метте йолуш, тIаккха цхьана я шинна меттигна оьайолуш схьа йогIуш ю бусулбачара вуно сий деш йолу Пайхамаран цIе.\nИштта, масала, 2010-чу шарахь а техкира дукхахдолчу дуьненчу даьллачу божабершна ингалс махкахь Мохьмад цIе. Цу шарахь, ала дашна, ингалс махкахь тиллина ца Iаш и цIе, иштта Норвегехь а яра уггаре а алсамох керла динчу божаберашна тиллинарг.\nИ цIе Европерчу пачхьалкхашкахь сел яьржина хилар тергамхоша меттигерчу бахархоша, шаьш хIинцалца лелийна дин дуьтуш, ислам дин хоржуш хиларца а дузу, амма коьртачу декъехь миграцин тулгIенашца а, ширачу континентехь бусулбачийн терахьаш дела денна аьлча санна алсам долуш хиларца доьзна лору.\nБританин къоман статистикан талламаш зорбане баьхначу Дайли Майл газетано билгалдаьккхира цу хьокъехь, шайн доьзалехь динчу дуьхьарлерчу божаберан пайхамаран цIе туьллуш Iадат долчу бусулбачийн култура Британехь а, йоллучу Европехь а яржаран билгало ю МохьмадгIар алсамбовлар аьлла.\nБакъдолуш, тIаьхьарчу ткъех шарчохь хаалла алсамдаьлла Евробертана юккъейогIучу пачхьалкъашкахь ислам дин лелочийн терахь. Цуьнца доьзна хийцалуш ду Европерчу гIаланий сибаташ – урамашкахь дIакъовлабелла зударий а, мажош йолу божарий а даима а кхузахь лелча санна хетало.\nХьалал сурсаташ духку туьканаш я урс хьаькханчу жижигах бина кхачанаш бухку ресторанаш я кафеш йоцуш цхьа а хIара аьлла йоккха гIала яц. Яьржаш ю бусулбачийн садоIаран меттигаш, лерина зударшна лерина спортзалаш я фитнесс-клубаш, ткъа меттигерчу бассейнаша зударий бен ца луьйчу денош юккъедаьхна бусулба зударшна болчу аьттона.\nИштта дела денна аьлча санна схьадоьллуш ду керла-керла маьждигаш а, ламазан чоьнаш а. Венехь хIинцале а 50 сов маьждиг я ламазан чоь ю. Царна юккъехь ду кхоъ нохчийн маьждиг а. Венерчу ткъолгIачу кIоштерачу нохчийн маьждиган имам волчу Абубакара дуьйцу.\nИмам Абубакар: „ХIара маьждиг Венерчу ткъозлагIчу кIоштахь ду. Дуккха а вайнах оьху кхуза ламазаш дан. ПIераскан дийнахь рузбанна а гулло дуккхаъ нах. Дала бусулбачу нахана тIедиллина ду рузбан дийнахь цхьаьна жамаIатехь ламаз дар. Иза деза дуйла хууш бу нохчи а.\nЦундела даима а маьждиг дуьзина нах гулло рузбанна. Дуккхахьолахь кегирхой бу кхуза оьхуш берш, амма баккхийнарш а хуьлу. Ишколера мукъа ма делла, бераш а догIу“.\nИ дерриге а бусулба дин лелочаьрца цхьа мелла а цатешам я царна резадацаран синхьаамаш Европехь баржарца цхьаьна дIадоьдуш ду. Тайп-тайпанчу пачхьалкхашкахь баьржаш бу аьтто-популистийн партйин агIончаш, бусулбачарна дуьхьал паролаш кхайкхорца шайн политика дIахьош йолчу.\nАвстрерчу пачхьалкхан университета профессор а, исламан талламийн институтан куьйгалхо а волчу бусулба теологна Iаднан Асланна хетарехь, и ши хIума цхьаьна параллела даьржаш хилар башха цецволийла а дац.\nХIунда аьлча цхьана агIор бусулбачийн терахь лаахь а, ца лаахь лакхадолуш ду. Ткъа вукху агIор, халхеташ делахь а, башха товш юхь-сибат дац цхьаболчу бусулбачара Европехь гойтуш дерг. Пайхамаран, Делан салам хуьйла цунна, некъаца догIуш доцу сибат ду.\nIаднан: „Нагахь санна вайга ваьшка бакъдолу бусулба дин европахошна дIагайталахь, кхузахь цхьа а стаг цу бусулба бинах кхоьрур вацара. Пайхамаран хазчу Iадаташкахь вайга кхаьчна долу дин . иза маршонан дин ду, Iилманийн дин ду, бакъонийн дин ду. Ткъа вайга иза тахана ма-дарра дIа гайта ло я ца ло бохучух дозуш ду вайн вешан Европехь хиндерг“.\nЕвропин дега юккъехь санна Iуьллуш йолу Бельги Нохчийчоьнал шозза а йоккха яц, бахархойн терахь итт миллион сов делахь а. Ткъа цу итт миллионах 600 бIе эзар сов стаг бусулба дин лелош ву. Царна юкккъехь бу Бельгехь бехаш болу пхи эзар сов Нохчийчура мухIажарш а.\nБельгера вевзаш волу социолог Дассето Феличес „Ирис а, ахбеттаса а“ цIе йолчу шен киншкехь дукха хан йоцуш ша бинчу талламийн жамIаш зорбане даьхна. Авторо дийцарехь, 2030-чу шарахь Брюсселан бахархойн доккхах долу дакъа бусулбачарех лаьтташ хир ду. Ткъа ша ислам-дин хIинцале а меттигерачу дахарна а, адамашна а боккха тIеIаткъам беш ду.\nИштта Феличес билгадоккху, 2008-чу шарахь дуьйна Белгехь дечу берашна тоьхкуш йолчу цIерашна юккъехь уггаре а яьржинарг Мохьмад цIе ю бохуш.\nМохьмад цIе Британехь 2006-чу шарахь дуьйна популяре яьлла ю


Гитлер тешна вара, масех баттахь СССР пачхьалкх эша а йина, ша когаш кIел ерзор ю бохучух. Башха дукха бах а ца белира Гитлеран кхиамаш.\nЦIеххьана тIедеанчух кхерадаларх, цецдовларх а меттадаьхкича, Советски Союзера дерриг а адамаш – жиманиг а, воккханиг а – шайн Даймохк мостагIчух паргIатбаккха дуьхьалдевлира мостагIчунна. ТIеман гIирсаш, техника еш йолу заводаш мостагIчуьнга хIаллак ца яйта, цуьнан кара ца яхийта, мостагI тIе ца кхоччучу, кхераме йоцучу меттигашка дIакхоьхьуш, кIелхьарайохура. КIеззиг хан яьлча, оцу заводашкахь, цхьа а кхерам а боцуш, эскарна оьшуш мел ерг ян таронаш яра.\nСан да, Махаев Даян, тIеман хьалхарчу деношкахь шен лаамехь тIаме ваха кечвелира, ша воккха патриот хиларна. Даянан накъостий а, цуьнан нийсархой а, цуьнца яхье а бевлла, шайн лаамехь цуьнца цхьаьна тIаме баха кечбелира. Уьш бара Хьалха-МартантIера, ГIойтIара а, Гихтара Гихчуьра, Роьшничуьра а кегий нах. Итт жима стаг вара уьш.\nКхара тIаме даха болу шайн лаам дIабовзийтича, хIорш къинхьегаман арме хьовсийра, нохчаша шех «турдарми» олуш хилла йолу. Цигахь кхара саьнгарш йохура, танканашна дуьхьалонаш а йора. Цхьа хан дIаелира, хIорш «трудовой армехь» болуш. Кхара дийриг оьшуш гIуллакх дара, делахь а хIорш резабацара кхочушдан шайна тIедиллинчунна. Цхьана дийнахь, шаьш цхьанакхетча, дийцаре дира кхара шаьш лелориг.\n«ХIара саьнгарш яхар, танканашна, кхечу техникина а дуьхьалонаш яр а, вайга, цIахь Iийнехь а, далур дара. Нагахь вай, дала а ца леш, цIа гIахь, ваьш хIун хIун тIом беш дара эр ду вай? Вай дера деза вешан хьуьнар а, майралла а тIамехь гайта», – аьлла, сацам бира кхара.\nКхаьргара заявленеш дIа а эцна, хIорш тIаме бахийтира. Бакъду, кхарна хетарг ца хилира… Кхарна дагахь дара, уггар а халачу, кхерамечу меттигашкахь тIемаш а беш, нохчийн дика цIе яккхийта, Даймохк ларбеш, майралла, доьналла, хьуьнар а гайтина. ХIорш тIом бечу эскаршка дIабигнехь а, тайп-тайпанчу полкашка дIасабийкъира, шиъ цхьаьна ца вуьтуш. Кхин вовшашна ца гира кхарна цу бехачу тIамехь. Шаьш иштта стенна дIасакъастийна бохург хьалха-м башха дага а ца деанера Даянина, тIаьхьо нохчий Iедало хIаллакбан болийча, иза иштта политика хиллийла хиира-кх.\nТIаме вахчхьана, Даянера цIа кехат а ца деанера. ЦIахь берш, цунах дог а диллина, иза тIепаза вайна бохуш, Iаш бара. ЦIеххьана, цхьанна а дагахь а доцуш, я беана цхьа а хаам а боцуш, Даян I943-чу шеран I7-чу декабрехь цIа веара. Иза кхуьнан доьзална а, гергарчарна а, гергара боцчарна а боккха кхаъ бара, массарна а тамашена хеташ хIума а дара. Даяница тIаме баханчу накъостех, вай махках даха цхьа-ши кIира дисинчу хенахь, Роьшничуьра цхьаъ, еза чевнаш а хилла, цIа веана бохуш хезира Даянина, амма хIара шиъ вовшашна га-м ца гира, нохчий махках бахар бахьана долуш. Кхин цхьа а цIа а ца веанера, я уьш мичхьа бу хууш а, я уьш дийна бу-бац хууш а дацара.\nДаян, минин гериг кхетта, еза чевнаш а хилла, заьIапхо а вара, шина Iасанца халла лелаш. Чевнаш хиллачу масийтта баттахь тIеман госпиталашкахь Iиллина а хиллера иза.\nДукха гергарнаш а, бевза-безарш а оьхура Даян волчу. Шайн кIант, гергарниг тIамехь ца гина-техьа, я царах хIумма а ца хаьа-техьа, олий оьхура уьш. Кхунна-м шен накъостий а, цхьа а нохчий а гина а ца хиллера тIамехь.\nХIинца-м шадерриг а дика хетара кхунна: Даян шен цIахь, шен доьзалца а, шен гергарчаьрца а цхьаьна вара, заьIапхо велахь а.\nТIамера цIа веача, хазачу кхоо дог хьаьстинера Даянин: хIара тIаме воьдучу хенахь кхуьнан ши шо кхаьчна цхьа йоI яра, ткъа хIара цIа веача, кога а вахана, уьдуш лелаш кIант а вара кхуьнан. Даян тIаме ваханчул тIаьхьа вина вара иза. Лакхахь ма-аллара, шадерг а дика дара хIинца. Цхьабакъду, хIорш сел чIогIа баккхийбеш, кхеран сел чIогIа сакъералуш йолу хан дукха еха ца лаьттира. ХIинца а ца хаьара кхарна, мел ирча, хала, къиза а киртиг шайна а, массо а нохчашна а кестта тIехIуттар юйла…\nДаян тIам тIера цIа веана ши бутт кхаьчнера, аьлча а, I943-чу шеран I7-чу декабрехь, иза цIа веанера, ткъа тахана I944гIа шеран февраль беттан 22-гIа де дара…\nГIаланийн, яртийн каппашкахь, базаршкахь, нохчий болчу массо а меттигашкахь, цхьана хенахь, дийнахь кхо сахьт даьлча, вовшашна генахь а доцуш, ловзарш хIиттийнера. Етташ вотанаш, лоькхуш пондарш, хелхадуьйлуш адамаш дара ловзаршкахь. Хьалха-МартантIехь а хIиттийнера-кх ловзарш, массанхьа а санна. Хелхабуьйлурш а, вотанаш еттарш а нохчий бара. И ловзарш Iедало хIиттадайтинера. Дезде ду а, боху, цул совнаха, массаьрга а бан безаш «Пачхьалкхан цхьа хаам» а бу, боху» – бохуш, дуьйцура наха. Ловзар хилча-м, массо а божарий цу ловзаргахь ма хуьлура гуттара а. «Со цу ловзарга ваха воллу», – элира Даяна шен нене Алуга. «Ма гIохьа, Даян, хьо могуш а ма вац, халла бен лелалуш а ма вац», – элира Алус. «Цхьа пачхьалкхан хаам бу», – боху, цигахь нахе бан безаш. Цара хIун олу а хьаьжна, хIинцца схьавогIу со», – элира Даяна. ТIамехь цIий а Iанийна, еза чевнаш а хилла цIа веана хилча, цхьана дикачу кхоэ сатуьйсура, ткъа вониг-м даго хьеха ца хьоьхура. Ткъа хIун дагахь дара хIетахь кхунна, шен доьзал пхеа шарахь гур бац аьлла.? Амма… НАНА..! НАНА-м ца гира цунна кхин цкъа а… Иза, махках даьхна ши шо даьлча, дIакхелхира. Дала гечдойла цунна.\nЛовзар дикка дIахIоьттинчу хенахь, мичара богIу а ца хууш, схьахьаьлхина баьхкинчу, герзах боьттинчу салташа ловзарна кхо го а бина, итт-цхьайтта шарал лакхара хан йолуш болу массо а божарий киралелочу машинашна тIе а баьхна, дIабигира. Цаьрца дIавигира Даян а. Салташка Даяна аьлла хиллера: «Со хIинцца бен тIамера цIа веана а вац, цул сов, со оцу машен тIе а валалур вац, со чувахийтахьара аш». «Хьо нохчи ву, хьо чувахийта йиш яц тхан. Машенна тIе волуш оха гIо дийр ду хьуна», – аьллера салташа. 22-чу февралехь, кIирандийнахь, мел болу божарий шайн доьзалех къастийна, дIабигнера. И ловзарш а шайна аьттонна вовшахтоьхна хиллера Iедало. ЦIахь биснарш-м, шайн нах хIинций-хIинций чубогIу бохуш, цу буса сахиллалц, уьш ларбеш, наб а ца еш, сема Iийнера.\nТкъа кхана, 23-чу февралехь, массо а нохчий, гIалгIай а махках а баьхна, дIабигира. ТIамехь хилла хилар, тIеман заьIапхо, цомгуш хилар а тидаме оьцуш дацара. Ловзарга ца бахалуш, чохь, меттахь Iохкуш болу божарий а, ара а баьхна, тIехь тхов боцучу машинашна тIе а баьхна, шайн доьзалех а къестош, дIабигнера. ТIамехь болу нохчий а, гIалгIай а тIамна юккъера схьа а баьхна, Казахстане дIабигнера. Доьзалшна а, кхиболчу гергарчарна а и божарий стенга дIабигна а ца хаьара. Цу божаршна а ца хаьара, шайн доьзалш а, гергарнаш а мичхьа бу а я уьш стенга дIабигна а.\nДуккха а доьзалш шайн дайх, гергарчу нахах дIа ца кхийтира, дукха адамаш мацалло, хьогалло, шелоно а новкъахь а, хьалхарчу шерашкахь а хIаллакьхиларна.\nСийлахь-боккхачу Даймехкан тIамехь 50 эзар нохчи, гIалгIа вара тIом беш. Брест-гIопехь тIом беш хилла ялх бIе нохчий, гIалгIай. Царах Советски Союзан Турпалхо цIе яла хьакъ ву аьлла билгалваьккхинарг I64 стаг вара. Амма царна Турпалхочун седарчий дала-м ца делира…\nКазахстане дIадигна пхи шо даьлча, массо а меттигашка кехаташ а яздина, Даянна шен доьзал карийна, иза цунах дIакхийтира. Цул тIаьхьа мелла а юучунна а, чохь Iан меттиг хиларна а паргIато елира Даянан доьзална. Военкоматехь еллачу талонашца чорпа а, наггахь дама а схьаоьцура цара.\nI956-чу шарахь артистийн, тIеман дакъалацархойн а доьзалашна Даймахка дIабаха бакъонаш елира. Цу шарахь цIа веара Даян а шен доьзалца.\nI958-чу шарахь массо а нохчашна шайн Даймахка цIа бахка бакъо елира.\nЧIогIа хаза цIа баьхкира нохчий хIетахь. Массо а поездийн вагонаш чохь радиош яра. Радиош чохь хаза а, керла а хIуманаш дуьйцура.\nСтанцешкахь поезд сецча, хелхарш дора зударша а, божарша а.\nМассо а станцешкахь кхехкийна довха хи а дара чайна кечдина, юург а яра эца.\nСоьлжа-ГIалин вокзале схьакхаьчча, шайн-шайн ярташка адам дIадига яхкийтина машинаш яра. Царна хьалха тоьхна лозунг яра: «Да здравствует Чечено-Ингушская Республика!»\nТхайн цIа, МартантIе кхаьчча, чудаха меттиг ца хилира тхуна. Тхан цIенош дIалецна, цу чохь Iаш оьрсий бара. Тхо а, тхо санна чубаха меттиг йоцуш бисина болу кхин а иттех доьзал а, тхан дешичин рагIу кIелахь Iийра масийтта баттахь.\nКхин а дуккха а халонаш хIиттира тхуна дуьхьал. Делахь а, тхайн Даймахкахь хилчахьана, халонаш ловрйолуш дара тхо. Цхьа хан яьлча, и халонаш а эшийра оха.\nЦул тIаьхьа, кIеззиг хан яьлча, Iедало лоруш а, сийдеш а вара Даян. Пхи шо мел долу машен а лора цунна. Толаман дийнахь а, ЦIечу эскаран дезде долуш а тIамах дийца МартантIерачу школашка а, кхечу меттигашка а вуьгура Даян.\nМахаев Даян шен доьзалца Iачу урамехь (I-я Полевая, 9) вехаш кхин а масех тIеман дакъалацархо а вара:\nКху суьрта тIехь бу уьш:\n1. Сагаев Хьамдул Нунгаевич ( аьрру агIор верг)\n2. Махаев Даян Махаевич (юккъераниг)\n3. Аздамиров Хамдулла Магомедович (аьтту агIор верг)\nДика-вонехь Даяница хуьлуш бара уьш. Толаман дийнахь мовладаш а йоьшуьйтура цара, тIамехь дIакхелхина шайн гергарнаш дагалоцуш. Вовшахкхетий, тIамах дуьйцуш Iара уьш. Бусалба дин чIогIа леладора цара. Жима волуш шен ненаца цхьаьна хьуьжарехь дешна вара Даян. Цо берашна КъурIан деша а Iамадора, бусалба динах дуккха а хIуманаш а дуьйцура. Сагаев Хьамдул Нунгаевичан ненан денда-Сатби-Илсхан-Юьртарчу Кишин Хьаьжица тоба дина а хилла.\nСатби волчу вогIуш хилла Хьаьжа (Дала къайле цIанйойла цуьнан). Цигахь цуьнан мурдаш а гуллуш, зиярт- меттиг а хилла.\nШен мурдаш гулбеллачохь, Сатбин цIе а яьккхина: «Ахь лелийча бакъахьа хета суна хIара», – аьлла, Хьаьжас (Дала къайле цIанйойла цуьнан) Сатбина елла Iаса яра тхан нанас, ша кхалххалц, тхан хIусамехь лерина лелош», –бохуш, дуьйцу Iабдул-Къедара.Шен цамгар а ца гуш, оцу Iасанна сагатдеш, Далла дуьхьалаяхара иза. «Баккхийнаш дIабевлла, кегийчех и лело хьакъ долуш стаг а вац», – олура цо.\nТкъа Iаса-м, Дала мукъалахь, цуьнан сий а, пусар а дендолчуьнга дIакхаьчна. Ас юьйцург Кадыров Рамзанна дIаелла, цо Iалашйо Iаса ю. Дала и цунна беркате йойла! Делан а, Устазан а ницкъаца и Iалаш а войла!\nХIара дерриге а, сайн вашас, Iадлана, язйинчу назманна тIе а доьгIна, дуьйцу ас. Ишттачу доьзалехь кхиъна хилла йолчу тхан нанас дукха дуьйцура тхуна динца доьзна долу хIуманаш. Цигара схьаэцна хир ду-кх сан вашас оцу назманан дешнаш а», – бохуш, дуьйцура Iабдул-Къедара.\nЧIогIа воккхавеш, цецвуьйлуш, дуьйцу Сагаев Хьамдуллин кIанта,\nСагаев Iабдул-Къедара, шен жимахволчу вешех Iадланах, 9-чу классехь бен воццушехь, цо язйинчу назманах тамаша а беш.\nТхо Казахстанехь долуш 9-чу классехь доьшуш вара Iадлан. I955-чу шеран 2-чу декабрехь дIакхелхина иза.\nШа кхалхале, кIира хьалха, Iадланан хиллачу доттагIчун кIанта схьаделла соьга Iадлана яздина кехат а, цо язйина назма а, – бохуш, дуьйцу Iабдул-Къедара.\nЙолалуш иштта могIанаш ду цу назманан:\nГIайгIане дуьненчохь ма ловза вели хьо,\nКхана хьайх хиндериг ца хуъушехь,\nВайн Делан Iожалла къайлехь ю хьуна,\nТоба дай кечлолахь, хьайн Деле кхалха…\nТахана вайца бац вай шайх лаьцна дийцина болу сийлахь, оьзда, майра, хьуьнар долу кIентий. Дала гечдойла царна! Уьш вайца бацахь а, оцу къизачу, халачу тIамехь баьккхинчу Толаман дакъа церан а, дуккха а кхиболчу нохчийн а ду. Цаьргара масал эца хьакъ ду кхеран дуккха а йолчу, оьзда кхиинчу тIаьхьенийн.\nОрга №2. 2019. Зорбанан кеп


Успанов Юнин Мазалкерчу хIусамашкахь диллина ков, 2017\nНохчийчохь, ХIиричохь а кевнаш диллина, махках даьккхина къам дагалацарца\nКъовсамехь ду Чиллан-беттан 23-гIа де. ХIунда аьлча, цкъа делахь,Советан заманахь а, таханалерачу Iедало а эскархойн де санна билгалдоккхуш ду и терахь.\nКхаарийдийнахь Соьлж-ГIаларчу театран, концертийн хIусамехь тоьллачу эскархошна мидалш, кхи а кеп-кепара совгIаташ доькъуш, базбира даймехкан гIаролхой.\nШолгIачу декъанна, цу дийнахь вайнах махках бохийна Казахстане дIахьовсийна терахь къематан де де санна лору.\nСоциалан зIенашкахь, Фейсбук хьахийча, могIарерчу наха кху шарахь къаьсттина цхьабоса ларам бо къам махках даьккхинчу дийнан, дайша 13 шарахь лайна Iазап карладоккхуш, хIораммо а шен-шен агIонтIехь дас-нанас шайга дийцинчух дагалецамаш дийцарехь зорбане баьхна.\nНохчийчохь а, цул арахьа дикка вевзаш ву юкъаралхо, бизнесхо Успанов Юни. Адаман барт цхьаъ барехь, доттагIаллин уьйраш, гергарлонаш шордарехь, чIагIдарехь дуккха а мехал гIуллакхаш кхочушдина цо.\nКху деношкахь Юнис Фейсбукехь кхайкхам бина шен доттагIаллехь мел болучаьрга, хIора шарахь Чиллан-беттан 23-чу дийнахь Iедало дийнна къоманна дуьхьал даьккхинчу зуламан де дага а лоцуш, Сибрех миллий, мацаллий беллачарех кадамбарца шайн хIусаман кевнаш схьаделлар доьхуш оцу цхьана дийнахь.\nЭзарнашкахь социалан машанашкарчу вайнаха тIе а тайна, догреза тIеэцна Юнин сацам.\nМаршо Радио зIене елира Успанов Юница. Даим санна машенахь цхьанхьа хахкавелла воьдуччохь лецира иза оха.\nТхан тасаделлачу къамелехь цо дийцира, ша арабаьккхинчу некъах а, тахана дуьйнна хIора шарахь Чиллан –бетан 23-чу дийнахь кевнаш делла юьхьарлаьцначу Iалашонах а.\nБизнесхо Успанов Юни, 2017\nКху дийнахь вай цхьана хила дезаш ду\nУспанов: «Со Назране схьакхаьчча хIинца, гIалгIайн вежарша кхузахь вайн дохийначу денна лерина цхьа конференци ю, нохчех цхьа а вац аьлла, цундела леррина вист а хуьлуш, конференцехь дакъа а лоцуш, вогIуш ву со. ХIунда аьлча, кху дийнахь вай цхьана хила дезаш ма ду.\nКхо шо хьалха Кутаев Руслана хIоттийначу конференцехь барт бинера, цу дийнахь кевнаш диллича муха хир дара-те аьлла, тезет дуй а хоуьйтуш. ХIетахь тесна дитира и гIуллакх, цундела кху шарахь и дагадеанчу ас карладаьккхира, вай нохчий дуй а, и де тезетан де дуй а хоуьйтуш, мовлид доьшуьйтуш, кевнаш доьллуш хIума де вай аьлла.\nДуккха а тIе а тайна суна. Тхана дукха Iуьйрре дуьйнна Моздокехь сан хIусаман кевнаш диллина ду, суьйранна Мовлид деша кхайкхина нах а бу сан»\nЦхьа могIа барамаш дIабаьхьина кху деношкахь ГIалгIайчохь вайнехан депортацина лерина. Къилбаседа Кавказан къаьмнашна гуттар кхаъ хилларг ду кху деношкахь, ГIалгIайчоьнан парламентан депутаташа тIеэцна керла низаман проект.\nШайн регионехь къам махках даккхарна бехке лоручу Сталинан цIе хенан йохалла а язъяр доьхккуш, цхабоса низамна куьгаш яздина парламентхоша.\nИштта, вайнаха лайнарг далхош митинг вовшахтоьхнера тахана Дагестанерчу Хасав-Юртахь а. Нохчаша, аьккхаша, гIалгIаша дакъалецира оцу гуламехь.\nЦарех цхьаьнца, Шаипов Исламца хилира Маршо Радион къамел. Ислама дийцарехь, Ауховн кIоштара бахархой тахана а бу депортацехь.\nЦхьа ша хьалха а йоккхур яц, цхьа ша тIаьхьа а йоккхур яц\nШаипов: Дикка нах а гулбеллера, митинг хIоттийра, доIанаш деш, сагIанаш дехира. Вайн юкъара проблема йийцаре а йира. Бакъдерг аьлча, цхьа кIеззиг нах резабоцуш бара, оха доккхачу декъанна аьлларг хIун дара, Калининаул и Ленинаул йоцуш Ауховн кIошт оха цхьана агIор тIелоцуш цахилар.\n1944-чу шарахь ма-хиллара, и кхуьй а кIошт цхьана а йолуш бен тIедуьтур дац аьлла дIахьедира оха. Цхьа ша хьалха а йоккхур яц, цхьа ша тIаьхьа а йоккхур яц. И яра тхана коьрта Iалашо.\nИштта ду тахана Кавказехь лаьтта сурт. Иштта бу бахархойн хьажамаш а.


Чемодановкехь дов даьллачул тIаьхьа 174 стаг кхачийна полице\nМангал-бутт 15, 2019\nПензан кIоштарчу Чемодановка эвлахь М5 олу федералан некъ лаьцна меттигерчу бахархоша, кху беттан 13-хь хилла вовшахлатар талла бохуш. Хьалхо цу эвларчу културан хIусаман хьалха гулам хилира, бIеннаш наха дакъалоцуш. Зорбанан гIирсаша дийцарехь а, социалан машанашкахь баьржачу хаамашца а эвларчу бахархоша бехке йина меттигерчу цигонийн юкъаралла девне леларна. Мангалан-беттан 13-хь хиллачу вовшахлатарехь лазийна 5 стаг, царах цхьаъ тIаьхьо велла, кхин цхьаъ ву реанимацехь.\nМеттигерчу зорбанан Iирсаша а, "База" телеграм-канало а дийцарехь, цыгонаш арабахар доьхуш бара гулбеллачарах цхьаберш.\nГуламехь вистхиллачу кIоштан губернаторо Белозерцев Ивана, дош делира, хилларг толлур ду аьлла. Делахь а цуьнах ца тешначу цхьаболчу бахархоша лаьцна некъ. "Яндекс.Картанаш" сервисо гайтарехь, цу тIехь 12 километр рагI а хIоттош, гулйеллера вуно дукха машенаш. ТIаьхьо ОМОН-ан белхахоша, машенаш лелар меттахIоттош, юьстахбехира некъ лаьцна лаьттарш.\nБолчу хаамца, дIаяханчу буса Чемодановкехь ха деш бара Росгвардин эскархой. Талламан комитето бинчу хаамца, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан органашка дIакхачийна ву 174 стаг. Царах кхоъ лаьцна латарехь дакъалаьцна уьш хилар шеко йолуш.


Все MP3 треки бесплатные на нашем сайте. Пожалуйста, поддержите проект лайком или плюсом! Ильяс Аюбов - 1аьржа б1аьргаш. Тимур Бисултанов - 1аьржа б1аьргаш M Сулумбек Тазабаев - 1аьржа б1аьргаш New [M9]. Ансамбль "Нохчо" - 1аьржа б1аьргаш M Тамара Дадашева - 1аьржа б1аьргаш.\nСКАЧАТЬ ХАЗА 1АЬРЖА Б1АЬРГАШ ХЬА\nГолос гор - 1аьржа буьйса M\nИльяс Аюбов - Ля иляха илля Ллах. Сулумбек Тазабаев - 1аьржа б1аьргаш New [M9]. Б1аьрзделлачу дагна хьо ч1ог1а оьшу,нур дашо б1аьргаша даим - Хьо лёху. Голос гор - 1аьржа буьйса M Gfgfg - 1аьржа Б1аьргаш - Ислам Хариханов. Не осталось слов для тебя Хир йуй те хьо сан ойла еш.\nРамзан Ахмадов - 1аьржа буьса. Шовда Дамаева - 1аьржа б1аьргаш. Ильяс Аюбов - Теша хьо сан безамах дога. Айза Дадаева - Эсала б1аьргаш New [M95].\nСКАЧАТЬ ХАЗА 1АЬРЖА Б1АЬРГАШ ХЬА БЕСПЛАТНО\nСауди - Хаза б1аьргаш M Асхаб Вахарагов Хаза 1аьржа б1аьргаш хьа Лейла Хаза 1аьржа б1аьргаш хьа Хьо суна воьвзи сай яхара новкъахь,х1инца хьо вукха са ойлани декъахь. Асхаб Вахарагов - хаза 1аьржа б1аргаш хьа New Madishka Ислам Ахмедов - Баьццара б1аьргаш M Мага Абубакаров - Хаза б1аьргаш new\nYB - Б1аьргаш гайта New [M95]. Вы можете скачать видео в форматах MP4 и 3GP, кроме того можно скачать видео любого типа. Смотреть онлайн или скачать видео Сортировать по: Скачивайте и смотрите океан бесконечного видео в хорошем качестве.\nАмалия - Сийна б1аьргаш New [M95]. Джахар Закриев - 1аьржа б1аьргаш New\nХАЗА 1АЬРЖА Б1АЬРГАШ ХЬА СКАЧАТЬ\nАсхаб Вахарагов Хьан б1ьргаш хаз делла со 1еха велла Chechen music 95 Тимур Бисултанов - 1аьржа б1аьргаш M Ильяс Аюбов - Теша хьо сан безамах дога.\ntesrokspine к записи Хаза 1аьржа б1аьргаш хьа


ТIаьхьа-м дац-те Нохчийчохь бэби-бокс схьаелла?\nШела-кIоштахь АтагIа боьдучу новкъахь кестолгIа дина дIакхоьсина бер карийна.\nШи шо гергга хан ю ГIезалойчуьрчу Набережные-Челны гIалахь дуьххьарлера бэби-бокс дIахIоттийна.\nОццу шарахь Чиллан-баттахь Казанерчу цхьанан дарбан цIийнан кертах оьллинчу тIоьрмигчохь гIорийна делла, хIинцца дуьненчу даьлла бер карийнера.\nЦул тIаьхьа Набережные-Челны гIаларчу юкъараллан жигархоша Iедале дехар дира махкахь бэби-бокс схьаелла пурба доьхуш.\nОцу юкъанна, кхечу юкъаралхойн тобано дов хьедира дуьхьало ярца берийн яьшка шайн пачхьалкхехь хIоттаяйта. Цара бахарехь, бэби-бокс хIотторо мекха тосу къоман оьздангаллин мехаллашна тIе.\nДелахь а, Талламан комитето гIортрр а еш дIахIоттийра ГIезалойчохь совдоьвлла бераш чу дохку гIутакх.\nКIира хьалха дуьххьара бер тесна оцу яьшки чу.\nЧилла хIоьттинчу Iаьнан буса хIинцца дуьненчу даьллачу, бэби-бокс чу охьадиллинчу беран дахарна цхьана а кепара зен ца хуьлуш, могуш-маьрша лоьрийн кара кхаьчна, дуьххьал дIа и берийн хIусам куьг тIекхоччахь хилар бахьанехь.\nТкъа хIун ю-те бэби-бокс? Масала, Италехь «дахаран ага» олу цуьнах, Германехь «берийн гIутакх», Японехь «берийн почта», Китайхь «бераш кIелхьарадахаран гIайре» олу.\nМухха цIе цунна тиллахь а, ма-дарра аьлча, дена-нанна ца оьшуш, са ца туьйсуш, къайлах дуьненчу дуьйлучу берийн «шийла» хIусам ю-кх и.\nДоккхачу декъанна, дуьненчу довлу бераш схьаоьцучу хIусамашна герггахь хIиттайо и яьшканаш.\nЯц царна гонах видеотергоян хIоттийна камераш, дац цхьана а кепара деш ха а. Ойла тилкхаза яьлла, бэби-боксах шен бер тешо еанчу зудчунна 30 секунд хан ю луш ойлаян.\nНагахь санна иза дохкоялахь, цуьнан йиш ю шен бер юха а марахьарчо.\nНагахь санна, оцу гIутакхчу диллинчу бераца цхьа а сакхт, дина зен-зулам дацахь, Iедало ца лоьху бер дIатесна нана, ца айдо цунна дуьхьал бехке озош гIуллакх а.\nКхачо йоллуш бэби-боксах хаарш дузийтархьама, хьовса кху видеога.\nЦхьа негативе тенденци тергалло тIаьххьарчу хенахь. Нохчашлахь наггахь бен хьалха заманашкахь нисдала ца торург тахана кест-кеста нисло Нохчийчохь.\nДоьзалехь а доцуш, шаьш дуьненчу доху бераш, эхь къайла хьош, нехаш кхуьйсучу меттигашкахь, аренашкахь я нехан хIусамашна гергахь охьатуьйсу зударша.\nКхаарийдийнахь Шела-кIоштарчу цхьана яхархочо социалан машанашкахула хIара аудио яржийна, беран сурт тIе а тесна цуьнца. Доьху цо масаьрга а шен хаам дIасабаржор.\nБер карийна зуда: «АтагIа боьдучу новкъахь карийна ву хIара кIант. Дикка хан йолчух тера а ду хIара охьатесна. Шела-Ситина охьаваьлча, кетIахь "Iаламат" туька а йолуш Iаш ду тхо. Вайгахь ву хIара кIант. Шайн волчара са гатдеш хир ду кхунна, дIасаяржаяйша хIара информаци».\nШелахь карийна бер\nОцу карийначу беран кхи дIа хинболчу кхолламах а, Iедало хIинцале а яьхначу гIулчех хаархьама Маршо Радио зIене елира Шеларчу берашна тIехь верасалла а, Iуналла а дечу хьукматца.\nИштта ду тхан берийн терго ечу декъан говзанчаца Мусаева Фатимица деана къамел.\nРадио Маршо: Шелахь дIакхоьсина жима бер карийна аьлла социалан машанашкахь яьржина информаци. ХIун хилира оцу берах? Да ваьллий цуьнан?\nМусаева: «Бер дац! Харц информаци ю и. ХIунда хоьттура ахь? Хьо бер дезаш яра?\nМаршо Радио: Дезара суна.\nМусаева: «Иштта дIа луш ма ца хуьлу бер, цкъа хьалха рогIе язъяла еза хьо. Иштта атта деззачунна дIалуш ма дац бер».\nБерийн Iуналла дечу хьукматан белхахочо хилам бакъ ца бинехь а, охьатесна бер карийначу зудчо ма-дарра, ур-атталла ша еха хIусам а хьул а ца еш, дуьйцу.\nШеконашкахь дисинчу оха бехке ца диллира Шеларчу берийн Iуналла дечу хьукматан белхахочунна, къайле яц, мехкан Iедало дихкина ду и тайпа информаци Iораяккхар.\nДийца даьккхинчуьра аьлча, таханлерачу дийнахь, официалан хаамашца, Оьрсийчуьрчу 10 регионехь болх беш ю 17 бэби-бокс ю.\nЮьхьанца ерриг а йиллинарг 22 яра, царех 5 кеп-кепарчу бахьанашца дIакъевлина.\nПачхьалкхал арара хьал довзийтича, масала, ВВС-н зерашца, Евроберта юкъа йогIучу цхьацца йолчу пачхьалкхашкахь къоьлла яц бэби-боксийн.\nАвстрехь, Белгехь цхьацца хиларх, Германехь 99, Венгрехь 26, Италехь 8, Полшехь 45, Чехехь, 66 берийн яьшка ю.\nМасална далийча, Прагерчу цхьана кIоштахь бэби-бокс хIоттийна 6 шо ду. Оцу хеначохь 4-зза бен пайда эцна бац оцу гIутакхах.\nТкъа Нохчийчохь дахначу цхьана шерачохь масийттаза карийна нехаш кхуьйсучу яьшкичохь, нехан учикIел, эрна арахь дIакхийсина бераш.\nТIаккха? ТIаьхьа-м дац-те Нохчийчохь бэби-бокс схьаелла?


Исламан Нур - Свет Ислама - Iумдатул-ахькам: витар ламаз дуьйцу дакъа\nIумдатул-ахькам: витар ламаз дуьйцу дакъа\n121. IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Цхьана стага, минбар тIехь волучу Пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина: «Буса тIедеш долу (суннат) ламазаш (муха дан деза)?». (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) жоп делла: «(Буса деш долу ламазаш) шишша (ракаIатехь нисдан дезаш) ду. Нагахь шух цхьаъ, Iуьйре хиларна кхоьруш, сагатдан волахь - цхьа ракаIат ламаз дан деза цо, ткъа (оцу цхьана ракаIато цо) дина хилла цуьнан ламазаш шалза терахье дохур ду». Цо олуш хилла: «Буса тIаьххьара деш долу шайн ламаз – витар хилийта»» (ал-Бухари: 998, Муслим: 751).\n122. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) буса муьлххачу а хенахь шалза терахьехь тIедеш долу (витар) ламаз дора. Буьйсанан юьххьехь а, юккъехь а, чаккхенгахь а, сатаса йиссинарг дукха хан йоцуш, дерзадой волура иза» (ал-Бухари: 996, Муслим: 745).\n123. Iайшата (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) буса тIедеш долу ламазаш кхойтта ракаIатехь дора. Цул сов тIаьххьара пхи ракаIат, тIекIел деш, витар дора цо. Аттахьиййат деша тIаьххьарачу ракаIатехь бен охьа а ца хуура иза» (Муслим: 737).


Дуккха Низамхой Бу Iедалан Ахча Эрна Дойуш\nНохчийчоь -- мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан баркалла олуш ву Iаьрби Абу Халед вийначу оьрсийн тIеманхошна, 18Заз2010\nНохчийчура дахар маьршачу хорша хIотта дуоладелчхьана дуьйна, арахь наггахь бен гур бац оьрсийн эскархой я тIебаьхкина болу милцой. Дукха хьолахь, церан болх, шаьш лаьтта меттиг ларъярца боьзна бу. Оцу кепара, тIебаьхкина болу и ницкъаш, махкахь эрна хан йоккхуш хета Нохчийчоьнан Iедалшна. Мел еш йолу тIеман операци нохчаша еш хилча, муххале а. Махкарчу ницкъаллийн структурийн куьйгалхой гул а бина дIаяхьначу кхеташонехь массийта дIахьедар дира Кадыров Рамзана, Iедалан ахчанаш эрна дойуш ду аьлла.\nКхеташо, лерина яра, тIемалойн терахьанна. Хууш ма-хиллара, нохчийн а, оьрсийн а низамхойн, уьш галморзах дуьйлуш ду. Хьалхарчара - ши бIе ца кхоччуш ву боху. Ткъа кхерамазаллин сервисо 500-600 ву боху хIинца а. И терахьаш мичара довлу элира республикан вице-премьер волчу Даудов Мохьмада. Иза ша а ву массийта шарахь, Шелан кIоштан милицин коьртехь лаьттина, цундела махкахь йолу ситуации, дика йоьвзуш ву ала мегар ду. Кхеташо оьрсийн маттахь дIаяхьира, цигахь, ша-верг аьлча санна, цхьа кхо-виъ дIаваьккхича, оьрсийн волун дера.\nДаудов Мохьмад: Церан спискаш (цIейозанна) тIехь волу 400-500 стаг, хIоттийна ю, дозанал а арахь бехачарех а цхьана. АхмадовгIеран вежарий, Махк-тIера волу, цхьа куьг долу Iимранний, саннарш бу цара цу юккъе бахийтина. Аса, дукха хан йоццуш, 24 Оханан (Апрель) баттахь махкахь мел долчу милицийн декъан куьйгалхошка хаьттина, маса стаг ву хIораннен кIоштахь тIемалошна юкъахь, аьлла. Милицийн хьакаманна, ФСБ-н чул а дика хаьа, ша мила лоьху. Соьга цара еллачу спискаш (цIейозанна) тIехь 198 стаг ву. Стомара дийнахь шиъ вийна, 196 стаг вуьсу тIаккха. Ткъа мичара ваьлла 400-500 стаг? Цкъа а цIа богIур боцу евротIемалой а бу царна юккъахь. Сунна хаьа, "литерни" олуш долу гIуллакхаш долад, хьалхао хиллачу тIемалошна дуьхьала. Хьалхарчу тIамехь дакъа лаьцна хиллехь а, хьо жоьпе озаво. И санна болу нах а бу цу цара юьйцучу спискашна (цIейозанна) юкъахь.\nМаршо радио: Цхьанакхетарехь Кадыров Рамзана, юьхь-дуьххьала хаттар делира низамхойн хьаькамашка, зуламхой дIа хIунда ца бахало, оццул ницкъ хилча, аьлла.\nОццул дукха ницкъ а, гIирс а бу Нохчийчохь, ткъа зуламхой дIа бахалуш бац вайга.\nКадыров Рамзан: Оццул дукха ницкъ а, гIирс а бу Нохчийчохь, ткъа зуламхой дIа бахалуш бац вайга. Вай куьйгаш а лаьцна, хIокху махкахула чекхдоьвлча а, схьалацалур ма ву вайга мел волу зуламхо. Уьш лелаш а, уьдуш а, чубогIуш а бу. Стенга боьлху уьш? ТIурнене хьала ма ца боьлху уьш. Кхузахь, латта тIехь ма бу уьш, ярташна гена доццуш.\nМаршо радио: Нохчийчоьнан куьйгалхочо дуьйцучунна жоп луш стаг вацара. Махкахь, деш хIума а доцуш Iаш болу низамхой а хьахийра цо шен кхамелехь. Уьш эрна ахча дууш бу аьлла, тидам бира цуо.\nКадыров Рамзан: Иттанаш эзарнаш болу и нах, вай долчехь уьш хилар бен, кхин хIума деш бац. Царна уггаре а дика гIирс а ло, Оьрсийчохь, бахархоша луш йолчу йолан доккха дакъа доьду уьш кхабарна. Ткъа царгара схьаболуш цхьа а пайда бац.\nМаршо радио: Дийца-дуьйцуш, къамел тIе дахара, тIеман хьелашкахь эскархоша байинчу а, цара дIалаьцначул тIаьхьа байначу нахана а. И гIуллакхаш хIунда толлуш дац аьлла, республикан прокуроре Савчин Михаиле хаьттира мехкан куьйгалхочо. Вукхо шена тIера бехк дIабаьккхира.\nУггар лакхахь политикан лаам ца хилар ду бахьана. Билггал сигнал яц. Сигнал хилахь толлур ду, ца хилахь - толлур дац.\nСавчин Михаил: Кехат тIера а доцуш, ма хуьллу, бакъдерг дийца хьожур ву со. И хаттар дукхах болчара ойуш а ду, иза ладаме а ду. Ахь бохучунна жоп луш ала мегар ду, уггар лакхахь политикан лаам ца хилар ду бахьана. Билггал сигнал яц. ТIеман Талламан Комитет ю и гIуллакхаш толлуш ерг. Цунна тIедиллина иза. Сигнал хилахь толлур ду, ца хилахь - толлур дац. Оперативан хаамаш бу, зуламаш эскархоша дина аьлла. Амма, юристийн агIора и тоьшалш доцуш ду. Ткъа, уьш каракхача, тIеман министраллийн архив кегон еза. Ткъа цара олу и хаамаш къайлаха а, къевлина а бу. Ца ло. Ас Инарла Прокуратуре а яздо цунах лаьцна. Цара соьга олу, иза пачхьалкхан къайле ю олий. Ишшта, цхьа къовлабелла гуо кхоллало-кх цуьнах, Рамзан Ахматович. Политикан лаам беза цигахь.\nМаршо радио: Оьрсийн эскархоша Нохчийчохь дина долу зуламаш талла политикан лаам безаш хилар, Савчин Михаила ца аьлчи а, хууш дара. Иза массо хенахь дуьйцуш дара, тахана, мелла а, къера хилла Iачу нохчийн бакъонашларъярхоша. Оьрсийн пачхьалкхан куьйгалхойн дикачу чоьтехь волчу Нохчийчоьнан куьйгалхочунна тIедужу и лаам хилийтар. Бакъду, цо и хIума юьхьарлацахь, иза ца до аьлла-м дац, хинццалц хиллачу масалшка хьаьжча.


Энерги хьокъехь Оьрсийчоьнах йозуш ца хила некъаш лоьхуш ю Европа\nОхан-бутт 04, 2014\nОьрсийчуьрчу газана альтернатива лоьхуш бу Европера говзанчаш а, политикаш а. Зазадокху бутт бовш немцойн канцлеро Меркел Ангелас, Украинина гуонахьар хьал а, Европин а, Оьрсийчоьнан а юкъаметтигаш а йийцаре ечохь элира, хIинца дуьйна Европано шен „йоллу энергетикан политика юхатоллур ю“ аьлла.\nХууш ма-хиллара, Евроберто оьцучу газан 30 процентий, мехкадаьттан 35 процентий Оьрсийчуьра оьцуш ю. Цундела меттигерчу политикаша а, тергамхоша а хьахадо кест-кеста, Европано шен куьйгашца шех Оьрсийчуьрчу энергетикан лай йина олий, и хIума сихонца хийца дезаш хилар а хьахош.\nуьнца цхьаьна шуьйра яьржина ю Европехь, нагахь санна Оьрсийчоьнца Евроберто юкъаметтигаш талхаяхь, оьрсаша шайн газ сацор ю, тIаккха вай дерриш а милла лийр ду боху ойла а.\nАмма хьал ма-дарра девзаш болчу аналисташа дацаре до и тайпа хабарш, и ойла яржор Оьрсийчоьнна санехь хилар а чIагIдеш.\nПолитологин Iилманийн магистр волчу, Венерчу университетан белхахочуо Чапханов Руслана а боху, энергетикаца доьзна хеттаршкахь Оьрсийчоь Европехь алсамох йозуш ю, Европа Оьрсийчоьнал. Маршо радиона ша еллачу интервьюхь цуо карладаьккхира, ур-атталла уггаре а луьрчу Советан заманахь а оьрсаша Европина газ йохкар сацийна ца хилар.\nЧапханов Руслан: „Вай цхьаьна хIумнах кхета деза: Оьрсийчоь Европах йозуш хилар алсамох ду, Европа цунах йозарал. Мел чIогIа Оьрсийчоьнна лаарх, цаьрга и газ сацаялур яц. Историно а гайтина вайна, мел чIогIа „шийла тIом“ болчу хенахь а, цара иза сацийна а яц, йихкина а ю.\nЦу пачхьалкхан бюджет цуо юхкучу газахий, мехкадаьттахий йозуш ю. Кху деношкахь вовшахкхеттера Германин канцлер Меркелий, Канадин премьер-министрий. Цара дийцинарг Канадера шийла газ, лаьттара йоккхуш йолу, Европе кхачор дара. Евробертан энергетикан коммисар волчу Эттингер Гюнтера а боху, ша Оьрсийчоьнна дуьхьал йинчу санкцешна реза ву.\nЦуьнца цхьаьна Германехь лаьттара шийла гах яккха еза вай а боху цуо, лаьттан экъа йоха а йина, йоккхуш йолу. Цул совнаха, „качйина“ гах олуш ю цхьа газ, ищза Цхьаьнатоьхначу Штаташ а, Катаро, Къилбаседа Африкерчу пачхьалкхаша а йоккхуш а, юхкуш а ю. Шортта ю-кх газ“.\nРусланан дешнаш тIечIагIдо терахьаша а. 2013 -чу шарахь Оьрсийчоьно 50 миллиард сов долларна газ йоьхкинера Евробертарчу пачхьалкхашна. Кхета хала дац, и ахча Оьрсийчоьнан бюджетана мел мехала ду бохучух.\nНагахь санна амма цхьа дагахь доцург а хилла, Оьрсийчоьно боккъал а Европина газ ца йохкахь, тIаккха цунна шена хин долу зенаш, цкъа делахь алсамох а, шозлагIа делахь хенаца сихох а хир ду аьлла тешна ву Чапханов Руслан.\nЧапханов Руслан: „Цхьа Далатохар долу сценарий кхочуш а хилла, Оьрсийчоьно ша шуна газ юхкур яц, оха и газ Китайна юхкур ю олуш меттиг нислахь, тIаккха а цуьнан иза дан инфраструктура яц, биргIа а цкъа хьалха ян езаш ю. Иза яле массийтта шо дIадер ду. Иза дIадалале тIаккха Европано а шена цхьа некъаш лехна хир ду, Цхьаьнатоьхначу Штаташкара елахь, я Канаре елахь, я кхечанхьара елахь а шайн газ эца“.\nЕвроперчу пачхьалкхенаша тIаьхьарчу шерашкахь юхьаралаьцна кхин цхьа некъ а бу, Оьрсийчуьрчу газах шайн йозуш хилар дIадаккхархьама. ЮхаметтахIоттайалуш йолу энергетика шех олуш йолу концепци ю цу некъан коьртехь лаьтташ. Мохо а, малхо а кхуллуш йолчу энергех бахамашкахь а, индустрияхь а пайда эцар ду иза.\nМасала, Германехь цу кепарчу энергетико тоххарехь аьтто бина, яггане а газ ягор I0 процентана лахдайта. Ткъа Австрехь дийна цхьа гIала ю, Чапханов Руслана ма-дийцара, ша кхуллуш йоцург кхин эцна энергетика ца лелош.\nЧапханов Руслан: „“Смарт ситис“ олуш ю цхьа концепци. Вена, масала, дуьненчохь иштта технологеш лелорна тIехь уггаре а хьекъале гIала лерина ю, энерги Iаламера ша шена яккха а йоккхуш, иза шен хьашташна йойъуш. Венера гена йоцуш цхьа гIала ю, Дюссинг олуш, цигахь шаьш йойъуш йолчу энергин 60 процент шаьш йоккхуш ю.\nЕвроперчу пачхьалкхенаш иштта хIума дан дезаш ду. Иштта ток ларйан а Iама деза адам, шаьш йойъуш йолу ток эрна ца яйъа. Малхах а, мохах а, хих а йолуш йолу ток шаьшна оьшучул бен ца яйъар а ду мехала. Йоккха концепци ю иза, хIинца а нах кхин башха кхетта а бац цу „Грин Энерджи“ олучу хIуман маьIнех“.\nАла дашна, Чапханов Руслана хьахийна йолу „Грин энерджи“ оьрсийн газана бакъ йолу альтернатива хила йиш хилар цхьа могIа Европерчу аналисташа а билгалдоккхуш ду. Иштта, масала, немцойн Баьццарчу партин куьйгалхочуо Гёринг-Эккардт Катрина, шайн пачхьалкхан урхалло Оьрсийчуьра оьцуш йолу газ лахйарех гIулчаш ца яхар критике а деш, элира, газ я мехкадаьтта доцург, кхин а ду шортта энергетикан хьостанаш, аьлла, изза „Грин энерджи“, я нохчийн маттахь аьлча „баьццара энерги“ кхиор а, йолуш йолу энерги кхоамца лелор а, хьахийра цуо.\nНагахь санна немцойн урхалло иза ца деш, кхин дIа а „вай Оьрсийчуьрчу гахаз дозуш ду“ бохуш иза Iахь, и урхалла ша хир ю Оьрсийчоьнах йозуш хилар кхолларна а, иза кIаргаярна а жоьпаллехь, элира цуо.\nУран кхиор сацош ю ГIажарийчоь\nХIинцалерчу пачхьалкхийн дозанийн хIоттам шеконе буьллу латтанаш дIадахаро\nG-8 а, Евробертан пачхьалкхаш а реза яц Оьрсийчоьнна\nМеркел реза яц Оьрсийчоьно Украиница лелочунна\nОьрсийчоьнна керла санкцеш кхайкхо кийча ю G7


Фильмехь гойтуш ю, Мухьаммад\nДелан пайхамар хуьлуш йолу зама. Пайхамаран\nдахар гойтуш ду хьалхара шерашкахь Маккахь, бусулба нах цуьнца къайлаха Ислам-дин лелош, тӀаккха гойтуш ю уьш Мадинате бахар, юха цигара Макки схьабахкар. Кхин а гойтуш ду, Бадрехь а, Ухьудехь а тӀом бар. Дукха истореш юьйцуш бу тешалхой: Хьамзат ибн Ӏабдул-МуттӀелип, Маккин эла Абу Супьян, цуьнан зуда ХӀинд бинт Ӏутбат а (хьалха исламан мостагӀий бара, тӀаьхьа бусалба хилира).\nИсламан истори тӀехь болу Ӏилманчаш а, специалисташ а, Каирехь йолу Аль-АзхӀар университет а, Ливанехь конгрессин исламан а, шиӀитан а болу векалш а, бакъдо фильм нийса хилар, бакъ хилар а. ХӀара фильм кхоьллинчара дешна исламан Ӏадаташ. Ма-бохху, пайхамаран шайгара диллина долу суьрто цуьнан элчаналла сийсаз йо. Цундела, Мухьаммад\nгойтуш хира вац.\nТӀаьххьара хийцам бина 2016, 22 март 17:11


www.islamannur.org - Нанас бохург дар\nНанас бохург дар\nМайрачунна шен зудчо коьрта йовлакх тилла лаьа, ткъа марнанас шен к1анте ша рези йолуш туьллийтар дац ахь и боху, нагахь ахь и тиллийтахь хьо сан к1ант вац бог1уш чур яьлла хьийзаш марнана хилча, ишштачу хьолехь йовлакх тиллийта деза йа цадеза? цунах жоп лохьа суна?\nХ1ай хоьттуш верг! Аллах1ана хьалха хьуна т1ехь декхар дерг - хьайн ненаца к1еда хилар, собаре хилар, цунна дика дар, цуьнга уггаре хазачу дешнашца къамел дар, цуьнах дог лазар ду хьуна. Х1унда аьлча, ненан хьакъ доккха ду, цунна дика хилар - Аллах1а т1едехкинчу декхарех уггаре коьрта а, доккха а декхар ду.\nАмма хьан бакъо яц цунна муьт1ахь хила хьанал доцучу х1уманехь.\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) боху:\n«Боккъалаъ, муьт1ахь хилар магочу х1уманехь ду».\nПайхамара (Аллах1ера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) юха а боху:\n«Кхолламна муьт1ахь хилар дац, Кхоьллиначунна 1еса а хуьлуш».\nДена а, нанна а, майрачунна а, паччахьана а, амирана а, уьш боцчарна а муьт1ахь хила магийна дац Аллах1ана 1еса хилар долчу г1уллакхашкахь.\nМуьт1ахь хилар - магийна долчу а, хьанал долчу а г1уллакхашкахь ду, Далла 1еса долчу х1уманашкахь дац.\nНагахь нанас хьоьга Аллах1ана 1еса хилар долчу х1уманца омра динехь - хьан зудчуьнга коьртара йовлакх д1адаккхийтарца, бусалба духар ца леладайтарца, эшаршка ладег1ийтарца, кхидолу къилахь х1уманаш дайтарца а - хьан бакъо яц оцу т1ехь цунна муьт1ахь хила.\nХьехар ду хьуна, лараме ваша! Декхар ду хьуна т1ехь нене хаза алар - к1едачу дешнашца, хазачу некъаца, мерзачу къамелаца, хьастарца.\nАллах1ана 1еса а хуьлуш, Цуьнан кхолламна муьт1ахь хила бакъо цахилар хаийтар, йовлакх д1адаккхаран хьокъехь долу 1елимнехан жоьпаш довзийтар, 1илманан ох1лано жайнашкахь цуьнан хьокъехь яздинарг д1акхетор - нийса дерг цунна галлалц, бакъдерг билгал даллалц.\nНагахь хьайна вевзаш 1елимстаг велахь, цуьнга хьайн нанна хьехар дар деха а мегар ду: т1еван йиш ялахь – т1евеъна а, яцахь - тилпонехула дина а.\nКоьрта х1ума тилларх лаьцна хьехамаш т1ехь болчу касеташка ладог1ийта а мегар ду цуьнга.\nМухха делахь а, дика а, к1еда а хилар ду хьуна т1ехь хьайн ненаца, хьайца иза шога хилахь а - к1еда хилар декхар дуьсуш ду хьуна т1ехь.\nБерта ян а, реза хила а мега иза ахьа бохучунна. Хьоьца Аллах1 реза воцу къовсам бар, хьуна весаш яр дита а мега цо Аллах1ан г1оьнца.\nАллах1а кхетам лойла вайна нийса дерг ган а, цунна т1аьхьа даза а.\nТурпалан к1ант Фарукъ


Журналист санна вевзина ца Iа иза » Нийсо-Дагестан\n23.01.2019 385 0 niyso\nХХ - г1а б1ешеран доьзткъе уьтталг1ачу шерашкахь журналистикехь къахьега волавелла Борхаджиев Хожбауди. Ша болх бечу газетан корреспондента т1ийра д1аволавелла, коьртачу редакторан дарже кхаччалц болх беш, кхиамаш бина цуо йоццучу хенахь. Цу хенахь дуьйна, таханалерачу денна т1е схьакхаччалц, цу газетана коьртехь волуш, схьавог1уш ву иза. Хожбаудис хаддаза, доггах хьоьгучу къине хьаьжжина, тоьллачех ду аьлла билгал даьккхина ду «Гумс» газета. Цу газетана делла дуккха а совг1аташ а ду. Иштта цуо чу садиллина къахьегаре терра, журналистикехь Хожбаудин вовзар мелла алсам журналистан санна ду. Х1унда аьлча, журналисташна леринчу къийсадаларшкахь а дукхазза хьалхара меттигаш яьхна цуо ша а. Амма журналист хилла 1аш вац Хожбауди - иза яздархо, поэт, гочдархо, публицист ву. 2006 – чу шарахь «Нохчийн республикин хьакъволу культуран белхало» аьлла ц1е а елла цунна. Иза х1умма ларамаза дацара. Кхин д1а охьа х1ара статья йоьшуш цунна теш хир ду шу шаьш а.\n2007 - чу шарахь Нохчийн республикин журналистин бартан куьйгалхо а х1оттаво иза.\nИштта 2008 - чу шарахь «Нохчийн республикин хьакъволу журналист» аьлла кхин цхьа ц1е а т1ело цунна.\n2007 шарахь дуьйна, 2012 шарна т1екхаччалц, пхе шарахь Нохчийн республикин журналистин бартан куьгалхо волуш, болх бо цуо журналистикехь. Тахана а катоьхна цу хьаьрмахь къахьоьгуш схьавог1уш а ву иза. Вай лакхахь ма - аллара, кхоллараллин цхьана некъах тоамбина 1аш вац иза.\nХ1окхо ца язъеш жанр йисинай - те аьлла, дуккха жанрашкахь шен ницкъаш теллина ву иза. «На виражах времени», «Селхана а, тахана а (хаьржинарш)» стихаш, дийцарш, повесть, гочдарш, статьяш» …книгийн автор а ву. Цу книгаш т1ехь йоцуш жанр ян а яц цуьнан! Кхин а ю цуьнан араевлла книгаш. Цуо шен ницкъаш моссо жанрехь теллина. Тахана а хаддаза къахьоьгуш а ву журналистикица цхьана литературехь. Билгала даккха дог1у, вай лакхахь хьахийна «гочдархо» аьлла долуш долу пох1ма, къаьсттина цу т1ехь Хожбаудис беш болу болх хьахо а лаьа.\nВайна англи евза, Франци евза, иштта 1америка, Росси а, церан 1ар - дахар а, культура а. Ткъа вай ца девза леташ санна бен. Цундела, кхечу къаьмнийн говзарш вайн матте йохучул а масийттаза дукха, вайн говзарш кхечу матте яхар тоьлуш дара, вайна ца хилча йиш а йоцуш, пайдехь х1ума а дара иза, х1унда аьлча, вай акхарой йоций хаийта, кхидолу адамаш санна, даха а лууш, 1ан а луш, муьлххачу адамин болу синхаамаш болуш, хьекъал а, кхетам а болуш адамаш хилар нахана д1агайтархьамма. Масала, вай махках даьхна, динна къам Сибрех д1адигначу хенахь вай муха дийцина хаьа вайна бухахь болчу бахархошка «Уьш боьха нах бу шуна, цаьра адамаш дуу шуна», - бохуш. Тахана - м ишттачу х1уманна бакъ - харц къасто – х1ун ду - дац хьажа хала дац, амма информаци маситта тайпана хила тарло, цу х1ора информацино шен-шен т1е1аткъам ца беш а ца буьту. Иза кху вайн турпалхочунна мелла а дика хуур ду. Вай д1адуьгучу хенахь дуьнен чохь ца хиллехь а, и дийцарш суначул уллера хазаза а, цу махкахь адамо хьегначу халонех соьл дика кхетаза а вац иза. Хожбуди ша а ву 1956 шарахь чиллан (февраль) баттахь Карагандахь (Казахстанехь) дуьнент1еваьлла.\nКхин х1ума ца хилча а вайн махкахь хиллачу кху т1емийн теш ву иза, вайх йолу информаци шена ган а гуш, хаза а хезаш, цуьнан тидамбеш 1ан а 1ийна.\nИ вай лакхахь хьахийнарг дагахь делахь а, я и дагахь долуш санна нисделлехь а, цу декхаран цхьа доккха дукъ Хожбаудис шена т1елаьцна – гочдар. Кхечу къаьмнийн байташ вайн матте гочйина ца 1аш, иштта, къаьсттина Хожабаудис дечу гочдаршкахь алсам хаало вайн байташ кхечу матте яхарехь хьоьгуш долу къа а. Нисса аьлча, вайна кхин къаьмнаш а, церан культура а йовзуьйтуш, уггаре коьртаниг – вайн къам а, вайн культура а нахана йовзуьйтуш воллу иза.\nВайн къам Нохчийчу ц1адоьрзучу хенахь, Гуьмсе ц1абирзина церан доьзал. Гуьмсехь номер 2 йолчу юккъерчу школе вахана к1ант. И чекхъяккхинчул т1ехьа Нохч - Г1алг1айн пачхьалкхан университете филологин факультете деша вахана.\nШколехь дуьйна схьа язъеш вара Хожбаудди. Амма литературехь цунна зеделлачунна г1о - накъосталла динарг «Шовда» олуш долу литературин цхьанакхетаралла дара. И цхьанакхетаралла «Гумс» газетехь хуьлуш дара. Цу цхьанакхетараллера пайда оьцуш, литературин юкъабаьхкина дуккха яздархой, поэташ бу. Хожбауди ву царех.\nХожбауди тахана хиллаваьлла говзанча ву, шена дуккха зеделларш а долуш, махкахь шуьйрра йоьвзуш шен ц1е а йолуш. Муьлхха а ца кхочу цу лакхене. Цу лакхене кхача дукха г1улчаш яха еза. Лакхене («сийлалле») кхача хила езаш яц хьан ойла, хьайгахь цхьа х1ума лозуш хила везаш ву хьо, цуо ца вуьтуш, цуо хьийзош.\nХожбаудин говзаршкахь а го иштта цхьа суй. – яханчу хенаша цуьнан кийрахь хьалалетабо суй. Цу суйнаша багош хетало цуьнан кийра, юха цу хенашка шаьшка бен д1а а байалур боцуш.\nГо вайн турпалхочунна мел хьоме бу шен бераллин мур, цуо цуьнга туьйса са а го цхьацца йолчу цуьнан байташкахь. Газетана аьлла, х1ара статья айса кечъеш хиларе терра, вайн маттахь ерш ю ас кху балхана юкъа йохуьйтуш йолу говзарш. Иштта говзарш поэзехь а, прозехь мелла алсам хаало Хожабаудин кхоллараллехь оьрсин маттахь а. Масала, схьаоьцур вай цуьнан «Жималла» аьлла йолчу байтан юкъара цхьа ши айт (строфа):\nЖималла туьйранехь йиси…\nДу иза цхьа хаза г1ан.\nСелхана со хилар ирсе,\nЛаьар - кха юха и ган.\nГеналлехь йисинчу хенан\nХетало исбаьхьа бос.\nТкъа дахар 1ехалац г1енех –\nСихделла, шех хилла х1оз.\nПоэто хаза х1оттийначу суьртал а ч1ог1а, шайгахь дагах хьакхадалар ду цу мог1анашкахь ешархочунна, цхьа хан д1аяьлла, шен бераллех къаьстинчунна - м муххале а. Хьайн бераллина къелга воху хьо цу мог1анша. Шайн жималлин хам байта масалла хир ду аьлла а хета кегийчарна кху мог1анашкахь.\nИштта, шен безамна язйинчу кхечу цхьана байтехь а дага лоьцу Хожабауддис яхана хан:\nВай цхьана дац. Ма хаза яра хан,\nАс хьуна довха дешнаш язъеш хийла.\nТешара со ойланех ц1еначу хьан,\nЦа тешаш дог, уьш хир ю аьлча шийла…\nБезамах дош алаза вац вайн турпалхо. И безаман тема гуттар а дика нисло - кх кхуьнан аьлла а хетало. Цуьнна тешалладеш, х1ара мог1анаш далон лаьа:\nб1аьстенца ца дити\nТахана серло лац\nОйланаш г1ел а еш,\nФутболан т1ийра д1аволавелла, да-нана, Даймохк, мотт, 1алам…дукха теманаш ю Хожбаудин тиматикин юкъа йог1уш. Ерриге цуьнан и шуьйра тематика д1айиллина вер а вац. Кху гуьйренан суьйранна Хожбаудин дахарх а, кхоллараллех а сайна хуург а, хетарг аьлла, х1ара дерзош, х1ара мог1анаш далон лаьа суна цуьнан кхоллараллин юкъара:\nД1аели аьхкенан йовхо,\nОйланах сан хилла даш.\nГуьйренан суьйренца мохо\nСан даг т1е 1енадо г1аш.\nАьхке д1аяьллехь а, гуьйрено г1аш даг т1е 1енадахь а, адмалла д1ацаяьлла вайн турпалхочуьнан даг т1ийра.\nАдмах шех лаьцна дийца ца оьшу, иза дуьхьалволчу меттехь - м муххале а, цуьнан кхоллараллех шена хетарг аьлчахьана волу, боху кхетам бу сан коьртехь гуттаренна а. Амма кхузахь ала дог1у Хожбаудех: Хожабауди юьхьдуьхьал суна воьвзина итт шо сов хан ю, дуьххьара цуьнан газете сайн байт эцна вахчахьана, ч1аг1ъелира сан литературица йолу уьйр. Суна цуо сайн байт зорбане яккхарал мехала яра цуьнгахь йолу адмалла. Цо сайца лелина г1иллакх. Хьуна эшахь, ца эшахь, хьехарш дан г1ертар, шегара лекхара кхетам гайтаг1ертар дацара цуьнан амалехь. Уггаре коьртаниг – иза хала стаг ца хилар дара, «дара» аьлча а х1инца суна Хожабауддехь мехала хетарг ду иза.\nАвтор: Банжин Аьрзу


Адама Султана Олхазаран сайт "Динул-Ислам" - Хаттаршна жоьпаш - Сайн хIусамненера а, сайн доьзалшкара а пурба даккха дезий ас сахь доккхучу хенахь?\nМархин сахьах лаьцна хаттар дара сан. Иза доккхучу хенахь пурба эца дезий ас сайн хIусамненера, сайн доьзалшкара (5 шо, 3 шо кхаьчна болчу)?\nЙа цаьрга хатта а ца хоттуш, ас айса ниййат дина сайн дагахь, царна тIера доккха аьлла, даккха мега иза?\nАллахI реза хуьлда хьуна!\nХIусамдас шен хIусамнанна тIера сахь доккхуш хилча, цо цуьнгара пурба даккха дезаш ца хилар шафиIийн мазхIабера Iелам-наха билгалдина ду. Ткъа, ша́ рицкъа латто безаш болчу доьзална тIера сахь доккхуш хилча, цаьргара пурба даккха деза йа ца деза аьлла хьахийна меттиг ца карийра суна Iелам-нехан жайнашкахь. Делахь а, цара зудчуьнгара пурба даккхаран хьокъехь аьлла долчу дешнийн доьххьала дIа схьагуш долчу маьIне хьаьжча, ахь хьайн оцу кегий доьзалшкара пурба даккхар важиб ца хилар го, иза ахь дан оьшуш хIума ца хилар го.\nИмам Нававийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Шена тIера сахь даккхар тIедоьжна волчунна тIедужуш ду ша́ напха (рицкъа) латто дезачарна тIера сахь даккхар». Ткъа, хьан зуда а, хьан кегий бераш а ахь напха (рицкъа) латто дезаш болчерах бу, цундела хьуна тIехь ду царна тIера сахь даккхар.\nТIаккха, Имам Джувайнийс – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла:\nИмам ГIаза́лийс а – Дала къинхетам бойла цунах – аьлла: «Майрачо зудчуьнгара пурба а доцуш (цуьнга хатта а ца хоттуш) сахь даккххича мегаш ду, бакъдолуш иза даккхаран кхайкхам шариIато цуьнга беш бу».\nОцу дешнашкахь билгал ду зудчуьнгара пурба даккха дезаш ца хилар. Ткъа, кхиаза долчу берашна тIера сахь даккха дезарг да ву, иза цунна тIехь важиб ду, цундела цунна тIехь дац шен кхиаза долчу берашкара пурба даккхар. Цаьргара пурба а ца доккхуш дас сахь даьккхича мегаш ду.\nТкъа нагахь санна шена тIера сахь доккхуш волу доьзалхо кхиъна ваьлла (пхийттара ваьлла) ларалуш а велахь, иза шен даьхни долуш а велахь, иза нийса хьекъал-кхетам болуш (сонта воцуш) а велахь, тIаккха цуьнгара пурба даккха деза цунна тIера сахь даккха лууш волчу цуьнан дас, йа дедас, иштта кхидIа а.\n Имам Такъиййуд-Ди́н Ал-Хьисний, «Кифа́йатул-ахйа́р», 189; Имам Мухьаммад Ал-ГIамро́вий, «Ас-сиро́джул-ваххIадж Iала́ матнил-минхIа́дж», 131 агIо.


Ловзочу тайнигца ЛГБТ-битамаш карийна Нохчийчохь\nМангал-бутт 09, 2021\nНохчуьрчу информацин "Грозный-информ" агенталло Роспотребнажзоран республикерчу урхалле хаттар хьажийна поп-ит тайниган хьокъехь – доьху цуьнца ЛГБТ-боламан пропагандин битамаш зер.\nТIе пIелг таIийча тIера резаьнкин ноьдарчий "лелха" тайниг ю юьйцург. Психологаша стресс дIайоккхуш ловзор хьоьху иза. Арз дахьийтинчарна хетарехь, "лартIахь бац" тайниган беснаш: стелаIодан беснаш бу цуьнан – ЛГБТ-боламан байракхан санна.\n"ХIора денна и тайниг ловзош долу бер цхьана зама яьлча кхетар душ а еххачу хенахь шена гергахь хилларг хIун ю, хила мегаш лорур ду иштаниг нахалахь. Хенан йохалла цо ловр бу ЛГБТ-болам а, ткъа иштаниг хуьлийтийла дац. Бусалба дино магош яц ЛГБТ-юкъаралла, мегаш яц иза нохчийн ламасташна а, цуьнан пропаганда, иза муьлххачу кепехь елахь а, ехка езаш ю", - боху "Грозный-информо".\nШен сингаттам хаамийн гIирсо бузу "интернетах пайдаоьцучу дуккха а нехан" сингаттамашца, нахана гейша а, лесбиянкаша а яржош йолу пропаганда карийна оцу тайнигца, боху агенталло.\nКавказ.Реалиино дуккхаза а дийцина Нохчийчохь ЛГБТ-нах хьийзош, махкахбовлучу хьелашна хьалха хIиттош хиларх лаьцна. Амма генарчу мехкашкахь а ца карайо царна паргIато – кхерамаш туьйсу\nДеношкахь Британин кинон, телевизионан исбаьхьаллин академино коьрта совгIат делла Нохчийчуьрчу ЛГБТ-нахах лаьцна йолчу "Маьрша кхочийла Нохчийчу" цIе йолчу фильманна.\nБайначу баттахь гей-пропаганда яржайо Дагестанерчу цхьана школехь хIоттийначу спектакло аьлла даржийра интернетах пайдаоьцучара – балетехь духу кIайн кIархаш а когахь божабераш сцени тIедовлар дара цатайнарг.


Зударийн Деза Де Божаршна Къахьдира Нохчийчура Iедалша\nЗазадоккху-бутт 08, 2012\nСоьлж-гIала - Зударийн дезачу дийнахь зезагашца урамехь богlуш божарий, 07Заз2010\nШуьйра билгалдоккхуш зударийн де а долуш, Соьлжа-хин бердаш цIандеш, белхи дIабахьна гIалахь Iедалдайша. И бахьнехь гIала дIаоьзна ярташкара белхалой-божарий.\nКхо-диъ де мукъа а делла, даздеш ду Нохчийчохь Дуьненаюкъара зударийн де. Официала а доцуш, Iедалан белхоша а, гIуллакххоша а кхеторехь,оршот де тIекхаччалц урхаллехь болчара кхузахь диъ де мукъадитар бахьана ду, президентан харжамаш махкахь кхиамца дIаберзар.\nЮкъараллехь кхеторехь цу кепара совгIат дина Iедалдайша белхалошна. «Моьттур дац харжамийн жамIаш тхох дозуш а долуш, тхан карахь цхьа хIума хилла», боху могIарерчу бахархоша. Цара кхеторехь иза махкал арахьа цхьаъ моттийта лелош, ,хьал ца хуург дуьхе кхуьур воцуш, политика ю. Мухха делахь а, массо тIегIан куьйгалхоша, министарша, маьхькIамхоша хастаме дешнаш ца кхоош, совгIаташ луш, декъалбеш бу нохчийн зударий дезчу 8-чу денца.\nПачхьалкхан хьукхмат-урхаллашкахь церан сий-лерамна дIадехьна цхьаьнакхетарш, гайтина концерташ. Официала чIагIдарца церан йокъалла хир яц кху кIиранна дисинчу деношкахь а.\nДелахь а, тахана Нохчийчохь долчу хьолан сурт дуьззина довзийтарехь кхачо хир яцара, кхузахь тергаллуш нийсса бIостанехьа хиламаш бацахьара. Шуьйрачу маьIнехь, комаьршша дIахьуш зударий базбарш а долуш, цхьаболчу божаршна и де къахьдан санна, Соьлж-гIалахь «субботник» олу белхи кхайкхийна Iедалан мукъ карахьболчара Зазадоккху-беттан 8-чу дийнахь.\nАьлчи а дIабаьхьна, кIошташкара, ярташкара хьаькамаш цига белхалой кхачо жоьпе а бина. Царна хьалха хIиттийна декхарш дара, гIалин юккъехула чекхдолучу Соьлжа-хина бердаш нехех, синтарех, диттех дIа а цIандеш, битаме далор.\nЦу Iалашонна, чекхдаьллачу зударийн дезчу дийнахь, Iуьйранна ворхI сахьт даьлчахьана дуьйна, хьалххе билгалъйинчу метте дIагулбеш, автобусаш тIехь Соьлжа-гIала дIабигна, юьртабахамашкара белхалой а, школашкара хьехархой а, дарбанан цIийнашкара къинхьегамхой а. ГIала баха «кхаж» баьлларш, кхеташ ма- хиллара, божарий бу.\nЦара шайца дIабаьхьна белхан гIирс: белаш а, дигарш а, кхин йолу коьчалла а. Соьлж-гIала белхалой кхачон шайна тIедожадарх тоьшалла дора цхьаболчу юккъерчу тIегIан хьаькамаша а. Масала, цIе ца йоккхуш вуьтучу Новр-кIоштан вахархочо.\n«Со завхоз ву бохуш ву. Соьга директоро аьлла - аса белхалошка. Тхайн белаш а, дагарш а эцна, дIа-м дахна тхо Соьлжа-хи цIандан, аьлла. «Ура» бохуш даздеш 8-гIа март долуш, тхо кху дийнахь кхуза стенна далийна-м хаац, кхин де доцуш санна. Цу тIе, Iедало луш а яц бензин дотта цхьа кепек. Тхайн чоьтах ду дерриг а»\nАмма цунна а, кхечарна а хууш дацара «цIе яьлча» санна сиха, билггал цу зударийн дезчу дийнахь стенна беш бу Соьлж-гIалахь мехкан белхи. Бакъду, цо билгалдаьккхира, барта омра дар доцург, Iедалехь болчара белхан куьйгаш 100 чакхарма гена гIала кхачо а, цигахь цаьрга делкъе яйта а ахча луш ца хилар. Вуьшта аьлча цу гIуллакхна ахча карор а, хIинца дуьххьар а доцуш, кIошташкахь болчу хьаькамашна тIехь ду. Иштта ша-тайпа даздина Нохчийчохь Дуьненаюкъара зударийн де.\nБалхахь Болчу Божаршна Къахьделлера Зударийн Деза Де


Бусулба Дино Йиъ Зуда Магийна Елахь А, Цхьанница Вахар Нийса Хета Говзанчашна\nМаса зуда яло магийна цхьана стагана? – бохучу хаттарна жоп каро хIумма а хала дац Нохчиqчохь а, Къилба-Седан Кавказера бусулба дин лелалчу махкашкахь а... Цигарчу бахархошна догIу жоп дика хууш ду. Ткъа хIун боху цунах лаьцна бусулба дино? бохучу хаттарна жоп луш ву Нохчийчура дешна стаг Керимов Сайд-Эми.\nБусулба дино бусулбан стагана, еанан тIекхаччалц, цкъа цхьана гулбеш, зударий бало мегар ду, аьлла, ду - оцу зударашна юккъехь нийсо латтор йолуш йелахь...\nМегар ду алар - иза, уьш бало беза бохург дац, цхьаъ ян а йолуш, кхин цхьаъ а ялийчи, цу юккъе барт а балур бац, йа нийсо а ялур яц, аьлла, хеташ велахь - оцу цхьанница вахар гIолехь ду, аьлла, ду...Нагахь санна а, таро хилча а, царна юккъехь лело езаш йолу нийсо а лелалур йелахь а еаннин тIекхаччалц а зударий бало магийна. Оцу зударашна юккъехь нийсо а, царан юккъехь хила дезаш долу гIиллакх-гIуллакх а... оцу тIехь чIогIа ларавала везаш хьал ду цигахь, царан луш долчу напханца а, кхин долчуьнца а, муьлххачу хIуманца а нийсо латто йезаш ю цу тIехь. Маса зуда хилла вайн пайхамаран?\nКеримов Сайд-Эмис: Хьалхара цо ялийнарг- Хадижат (нохчаш – Хедишт, олий, йоккхуш ю и цIе) хилла. Цулла тIаьхьа балийна бу цуьнан, иза кхелхинчулла тIаьхьа, вуьш зударий. Цо балийна болуш болу зударий - пайхамарца шеца къаьстина долуш долу хIума ду, оццулу зударий вайга балабе ца боху Дала, йа вайга и нийсо лелалур ю а ца боху.\nЦо оццул зударий балийна аьлла, вайга а балабе бохург дац иза. КъорIан тIехь вайна билгалдаьккхина - цхьаъ, шиъ, кхоъ, еанна тIекхаччалц, аьлла ду.\nЦуьнан хьалхара зуда - иза цулла йоккха а хилла - хенан, цунан дика накъост а хилла цунах. Цуьнан зуда хилла ца Iаш, кхин долчу муьллахачу а хIуман тIехь цуьнан дика накъост хилла ю цуьнан зуда. Цо дуккха а хIуман тIехь гIо а дина пайхамаран, Делера Салам хуьлда цунна. Вукхара ца дина, бохург, дац иза. Делахь а, иза къаьсттина - и пайхамаралла цуьнга дуссучу хенахь цуьнца хилла ю иза. Эццагахь цунна уггара чIогIа гIо оьшучу хенахь, накъосталла оьшучу хенахь, циггахь цуьнан накъост хилла лаьттина ю цуьнан зуда. ТIаккха иза дIаяьллачулла тIаьхьа кхин зударий а балийна цо. Цо оццул зударий балийна аьлла, вайга а балабе бохург дац иза. КъорIан тIехь вайна билгалдаьккхина - цхьаъ, шиъ, кхоъ, еанна тIекхаччалц, аьлла, ду.\nРадио Маршо: Бусулба дино бохург ша-дерриг а кхочушдеш дуй таханлерчу Нохчийчохь?\nКеримов: Вай долчохь дериг а... Вай цхьа - гIазакхашна а дайна – своеобразный (ша-тайпа) гIиллакхаш долуш нах ду вай... Зуда а, шарIо ма-баххара, майрачо лело езаш йолчехь, оцу зудчо и майрой лелош хуьлуш ду, дукхачу хьолехь, хIокху вайн махкахь. Иза ду вайн къаьстина долуш долу хIума... И цхьаъ йелахь а бен дац, шиъ йелахь а, кхоъ йелахь а, йиъ йелахь а, хьо дIахаьжча - вайн дукхах болу зударий белхаш беш, арахь бохкуш карор бу. Божарий - цIахь, бийшина Iоьхкуш карор бу... Зударий базарашкахь карор бу... Божарий - цIахь карор бу. Иза цхьа хIума ду вайн оцу бусулбан динца херделла догIуш. Зуда ара а ма ялийта, лела а ма лелийта, нахан юккъехь а ма хилийта, бохуш лаьтташ долчигахь а...уьш вайн лела безаш хуьлуш бу. Божарий цIахь Iаш Iедал долуш ду.\nРадио Маршо: И шуна хезина къамел диначу дешаначу стага Керимов Сайд-Эмис иштта дийцина хьал маца хийцалур ду ала хIуттуш говзанчаш бац таханлерачу Нохчийчохь. Цул сов и чолхе хьал тадан гIерташ ницкъаш а бац цигахь, цкъачунна хаалуш.


Динул-Ислам - Хьадис - Iумдатул-ахькам - 2 хьадис - Ламаз керахь доцуш ламаз дар нийса ца хилар Коьрта агIо\nМИН КАЛАМИ ХАЙРИЛ-АНАМ 2 хьадис\nАбу ХIурайрас (Дела реза хуьлда цунна) аьлла: «Делан элчано (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) элира:\n«АллахIа шух цхьанне ламаз къобал деш дац иза карара даьллачул тIахьа, цо иза юха эццалц».\n- Ламаз керахь доцуш ламаз дар нийса ца хилар дуьйцуш ду хIара хьадис.\n- Нуьцкъала а, сийлахь а волчу АллахIана гергахь ламаз чIогIа доккха хIума лоруш ду, хIунда аьлча иза уггар сийлахь Iибадат ду, АллахIана муьтIахь хиларехь, Цунна герга воьдуш деш долчу гIуллакхех уггар дезаниг ду иза. Ламаз – лайна а, цуьнан Элана а юкъахь йолу зIе ю. Цундела, ламазан меттиг оццул йоккха йолу дела, ламаз дан дIахIуттург шен Делаца къамеле волуш волу дела, цIано йина а воцуш Цунна хьалха хIоттар нийса дац. И бахьана долуш, ламазана дIахIоттале хьалха ламаз эца дезаш ду. - Ламаз керахь долуш дича бен АллахIа къобал деш дац бусалба стеган а, зудчуьнан а ламаз. И ду Пайхамара (Делера къинхетам а, маршалла а хуьлда цунна) оцу хьадисехь довзийтинарг. Хуьлийла иза парз ламаз, суннат ламаз, докъа ламаз, муьлхха ламаз дан лууш хилча ламаз карахь хила деза.\n- Ламаз керахь доций хуъушехь ламаз дар хьарам ду, мегаш дац, хIунда аьлча АллахI реза воцуш долчу хIуманца Цунна герга ваха гIертар нийса дац, йа Цунна дезаш хIума а дац.\n- Цкъа эца а эцна, ламаз динчул тIаьхьа, тIаккха ламаз карара даьлла а доцуш шолгIа ламазан хан тIехIоттахь, ламаз юхаэцар важиб дац, ламаз доьхна дацахь мегар ду шена луъучул ламазаш дан. Делахь а, шен ламаз керахь доллушехь ламаз эцар карладаккхар мелехь ду, дика а ду, хIунда аьлча иза иштта хилар дуьйцуш хьадисаш ду. Церах ду масала Абу ХIурайрас (Дела реза хуьлда цунна) дийцина долу хIара хьадис: «Сайн умматана хало хиларна ца кхерахьара, хIора ламазехь ламаз эца аьлла тIедожор дара ас царна, хIора ламаз эцарехь сивак хьакха аьлла а тIедожор дара ас царна». Ахьмада дийцина иза нийса иснадаца.\n- Ламаз карара доккхуш долу бахьанаш пхиъ ду: 1) аравоьдучу шина меттехула цхьа хIума (хIуъа елахь а) араялар;\n2) наб кхетар, мох арабер боцучу кепара охьахиъна а воцуш;\n3) кхетам чура валар, хьекъал да́р, масала вехча, йа наркоз елча;\n4) вовший захало дан мегаш долчу стеган а, зудчуьнан а чIор вовшах хьакхадалар, йа вуьшта аьлча стаг шена хийра йолчу зудчух Iоттавалар; адаман бехкеметтигах куьг кхетар.\n- Ламаз карахь доцуш ламаз дан мегаш ца хилча, лийчар тIедоьжна а волуш ламаз дан маггане мегаш дац, хIунда аьлча лийча везар ламаз эца дезарал доккха ду. Цундела, лийчар тIедоьжначул тIаьхьа шен дегIах хир кхаьрзича бен ламаз дан мегар дац стага а, зудчо а. Божаршна лийчар тIедожарх лаьцна а, зударий ламазах бохарх лаьцна а долу хьадисаш жимма тIаьхьа догIур ду.


Къаьркъа мелла каравеана стаг "хIаллаквийр" ву аьлла, дIахьедина Нохчийчоьнан вице-премьеро Висмурадов Абузайда. Лацарал совнах, цунна гIуда а тухур ду, машен лело бакъо а схьайоккхур ю, кхин а тIе таIзарш а лелор ду аьлла цо.\nЦуьнан дIахьедарна тIаьххье полицин белхахоша рейдаш йолийна корта бахон маларшна дуьхьал, республике чуоьху машенаш а толлуш, яздо "Кавказский узел" агенталло.\nМасех шо хьалха дуьйна Соьлж-ГIалахь цхьана гипермаркетехь бен дохка могуьйтуш дац маларш, делахь а, ницкъахоша ца магадо меттигерчу бахархошна цу чуьра эца а.\nСтохка Гезгмашин-баттахь психотропан молханаш мийлина аьлла, рогIера юха а бехкебечу кегийрхошкара бехкаш дехира Куьршала кIоштан полицин хьаькамо Агуев Рустама. ГIишлошъечу меттигашка уьш балха нисбар тIедиллина цо. "ЧП Чечня" инстаграм-паблико шайн аккаунтехь Iораяьккхинера, лецна балийначаьрца "кхетош къамел" ден видео.\n"Вайн кIоштахь наркоманаш а, къаьркъанчаша а хила йиш яц. Оха могуьйтур дац. Аш къаьркъа моьлу, молханех пайда оьцу, тIаккха машенашкахь некъаца бохамаш латтабо, нах бойъуш. Кеста школе даха дезачу шайн берех дог ца лозу шун? Молханаш а, маларш а лелош ду шу - эхь ду шуна"! – бохура Агуевс лецначаьрга.\nГIишлошъечу меттигашка уьш беза белхаш бан дIахIиттор тIедожийна полисхойн куьйгалхочо.\n"ГIишлошъяран объекташкахь меттигаш лаха, доларнаш а мегар ю. Цигахь балха дIатарбе и нах. Дийнахь эзар соьмана цара пайда бахь а, иза а доккха гIуллакх ду", - элира полисхойн куьйгалхочо.


Абхази: Дуьнено тIецаэцначу пачхьалкхийн футбол а, къаьмнийн сатийсамаш а\nПолитика а, футбол а\nУЕФА-н футболан чемпионат йоьрзуш, дуьнентIехь бIеннаш миллионаш цуьнга хьоьжучу юкъанна, эзарнаш абхазаш гуллуш бу кхин хьанна стенгахь бу хууш а боцчу, деккъа шаьш-шайх «пачхьалкх» олучу мехкийн футболан къовсаме хьовса. Сампи, Сомалиленд, Раетиа, Чагос-гIайренаш. Хьанна евза и пачхьалкхаш? Ян а юй уьш? Яц дера!\nОьрсийчоьно тIекарло а еш, ша даиманенна йита гIертачу Гуьржийчоьнна хIуьттаре а еш, йозуш йоцчу футболан ассоциацин конфедерацин (Конифа) ю ловзарш кхайкхинарг. Цунна юкъахь бу шаьш шайх бен пачхьалкх а ца олу мехкаш.\nМассех баттахь кечамаш беш Iийна Абхази. Цо оцу чепионатах дозалла а до. Амма шаьш долчохь дуьххьара хIуттуш бац шайн арахьарчу политикана мехала болу и беза барам, аьлла хета премьер-министрна Миквабия Артурна. «ХIара шолгIа чемпионат ю, - боху цо, вела а воьлуш, - Оха-м тхаьш санначу мехкийн домино чемпионат а хIоттийра».\n2011-чу шарахь, йоккха гIара а яржош, дIаяьхьира Абхазино шен лаьтта тIехь доминох ловзучийн чемпионат.\nХIинца футболан «Конифа – 2016» чемпионато дуьнено шен карти тIехь шайн мохк йозуш йоцу пачхьалкх санна гойтур бу аьлла хета абхазошна - Малхбузу Эрмалойчоь я Къилбаседа Кипр, Секей-мохк я Пенджаб, Падани я Лапланди –пачхьалкхалла лоьхучу мехкийн бахархой санна болчу абхазошна.\nI2 футболан тоба еана Сухуме – «Курдистан», «Японера Корейхой» санначу, пачхьалкхалла къуьйсучу, масала, мехкашкара бу хьеший.\nЛаахь а, ца лаахь а, политика йолу Сухумерчу чемпионатал хьалха.\nАбхази Оьрсийчоьнан цхьамзанаша латтош, цIарна «пачхьалкх» олу мохк бу. Кремло ша 2008-чу шарахь пхеа дийнахь Гуьржийчоьнца эккхийтина тIом берзийна дукха хан ялале тIеийцира Абхазех пачхьалкх ала сацам.\nТкъа муха го тахана Абхазера дахар?\nСоветан заманахь хIиттийначу гIишлойх, вастех лаьтта иза. Амма бакъду, тишъелла гIишлош, лаьтташ ю хIинца а цхьайолу гуьржашца бинчу тIамо йохийна ерш а тIехь. Къен ю тахана Абхази.\nЗ000 эзар стаг чутарлучу, хIинцца цхьа тема дина, куьйце ялийначу стадионехь дIахьо футболан ловзарш.\nПремьеро Микванияс бахарехь, турнир дIахьош эшна ахча 3, 5 миллион доллар ду. Ткъа Iедале гулдаделларг оцу ахчан итталгIа дакъа бен а дац. Стенгара хилла дисина ахча? Иза кхетадан тарло хьайна ма-луъа, амма къайле ю.\nКечамашка озийна вуно дукха адам дара Сухумехь. Стадионехь шаьлтанашца репетицеш ечу хелхарчийн тобаннашна тIера, берийн эшархоша тIекхаччалц.\nКонифа – ООН-ан дакъошна юьстах юьсу спортхой вовшахкхетаралла. Иза цхьана ханна, ФИФА кхача таро луш йолу терхи ю, аьлла хета абхазошна.\nИштта дийцира Маршо Радион корреспонденте Сухумерчу журналисто-спортан комментаторо Гунба Артура. «Хаза а, корта айбина а хIара чемпионат дIаяхьар ду тхуна мехала» - бохура цо.\n«Тхо пачхьалкх санна къобалдийраш а ма буй. Сийлахь йоккхачу пачхьалкхо Оьрсийчоьно а ма бой тхан цадазархойн статусца ларам. Амма пачхьалкхан битамаш берраш а болуш ма бу - байракх, гимн, экономика, мотт, сихбахам, истори» - дуьйцу Гунба Артура.\nЦо бахарехь, Сухумо кехаташ дIасадахьийтина шен футбол дуьненаюкъарчу федераци юкъаэцар доьхуш – ФИФА. Абхази оцу юкъаэцахь, Косово а санна, шайн мехкан алссам аьтто болу дерриг а дуьнено къобалъечу новкъахь, аьлла хета абхазойн журналистна Гунбина.\nИштта бу МР корреспондентан Балмфорт Томан артиклан чулацам.


Хастам бу Iаламийн Да Волчу АллахIана. АллахIера салам-салават хуьлда Iаламех къинхетам беш Дала ваийтина волчу вайн Элчанна Мухьаммадана, цуьнан доьзалшна, асхьабашна, царна тIаьхьа мел баьзначарна а.\nБаккъал а, уггар нийса къамел – АллахIан жайна (Къуръан) ду, уггар дика нийсо – вайн эла волчу Мухьаммадан (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) нийсо ю. КIезиг долуш кхачам беш дерг гIоле ду, дуккха а долуш кхачаме доцчул а. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, шуна хир ду аьлла чIагIо йинарг догIур долуш ду шуна‚ шун ницкъ кхочур ма бац и юхатоха». «Аль-АнIам». 134.\nХIокху дийцаран Iалашо валарна кечамбарх дерг хьахор ду, адам кхолларх, цуьнан дахарх дерг а хьахош. Кхузахь масийтта хаттар ду, хIора стага ша-шега ца хаьттича йиш йоцуш:\n1. Вай кхоллале хьалха хIун хилла вай?\n2. Мила ву вай кхоьллинарг?\n3. Муьлхачу хIуманах кхоьллина ду вай?\n4. Муьлхачу Iалашонна кхоьллина вай?\n5. ТIаьххьара вайн доьрзу меттиг хIун ю?\nЦарех цхьадолчу хаттаршна жоп а луш, вай олу: «Баккъал а, вай дерриг а доцуш хилла, цуьнан маьIна – хIокху дахарехь вай дехаш я хьахош ца хилла. Мила ву тIаккха вай кхоьллинарг? – Веза-Сийлахь волу АллахI ву-кх. Стенах кхоьллина вай? – Хин тIадамах кхоьллина вай, цул тIаьхьа детта цIий хилла иза, цул тIаьхьа цкъа кхаллал жижиг хилла иза, цул тIаьхьа меженаш а хилла, вайгахь долу куц кхочуш а хилла вайн. Мила ву Iалам кхоьллинарг? – АллахI ву. Муьлхачу Iалашонна кхоьллина вай, хIокху дуьнен чу хIунда дахкийтина вай? – Вай дахкийтина АллахIана Iибадат дан. АллахIана Iибадат до вай бохучун маьIна хIун ду? – Цуьнан маьIна, АллахIана муьтIахь хуьлу вай, бохург ду. Вайн доьрзу меттиг хIун ю, цул тIаьхьа вай стенга гIур ду? Вай Далла Iибадат динехь я ца динехь, вай бусалба хиллехь я керста хиллехь, адаман доьрзу меттиг хIун ю? – Веза-Сийлахьчу Деле ю.\nВеллачул тIаьхьа долу дахар\nВеллачул тIаьхьа долчу дахаран юьхьиг валар ду, цул тIаьхьа каш ду. Хьо хьайн коша воьрзур ву, шен хан кхаьчча Къематан де хIуттур ду, хьо хьайн кошара гIаттор ву. ГIаттийначул тIаьхьа хьесапдар, мийзан терзана тIехь Iамалш озар, кхиболу белхаш а бу, хьо ялсамане я жоьжахате ваххалц. Иштта ду-кх воьрзучу меттиге кхачар, я жоьжахати чу я ялсамани чу вахарца. ХIун ду-те ялсамани чохь дерг? ХIун ду-те жоьжахати чохь дерг? Цигахь диъ хIума ду: даар, духар, малар, дахар. Ялсаманехь муха хир ду? Жоьжахати чохь муха хир ду?\nВалар дуьненан дахаран чаккхе, эхартан юьхь ю\nВешан дийцар юьххьера долор ду вай, хIунда аьлча хIора хIуманан а шен юьхь йолу дела. ХIокху декъехь валарх лаьцна, цул тIаьхьа Къематан дийнах, цуьнан кегийчу, яккхийчу билгалонех лаьцна дуьйцур ду вай. Валар дуьненан дахаран чаккхе ю, хIунда аьлча валаро вайн дуьненан дахар хадош долу дела. Бакъду, иза эхартан юьхь ю, вай деллачул тIаьхьа даима лаьттар долчу дахаран хьалхе а ю. Эхарта дерзале хьалха набарш кхетча санна хуьлу вай, амма делча самадовлу вай, оцу хенахь маликаш гур ду вайна, тIаккха хIун хир ду? Амма Дела хьехорехь гIопал хиллачун хьал иштта хир дац, Дала лардойла вай цуьнан декъах, иза самавер вац шен коьртехь саоьцу малик долуш а бен. Валаро массо хIума шен метта дуьллу. Адаман са стигала хьала доьду, амма дегI лаьтте доьрзу. Оцу тIехь чаккхе юй-те оцу белхан? Яц. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Синош догIмех дIатоьхначу хенахь». «Ат-Таквир», 7. Цуьнан маьIна: Къематан дийнахь шен дегIах дIакхетар ду са, дуьнен чохь ма-хиллара. Оцу хенахь даьIахкаш тIе жижиг а доьгIна, хьалха санна дегI хир ду цунах. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Оцу хенахь (шозлагIа зурман чу хIуп аьлча) уьш гIовттур бу (Къематан дийнан халоне) хьоьжуш а болуш». «Аз-Зумар», 68. ХIокху аяташа вайна гойту, дахаран чаккхе, эхартан юьхь валар хилар.\nВалар – иза чохь са мел долчу хIуманан чаккхе ю\nВайн доьрзу меттиг хIун ю? Вай мича дIагIур ду? ТIаьххьара вай кхочур долу меттиг – иза Къематан де ду. Башхалла яц, вай хIинцца делча я дуккха даьхча, зуда а ялийна, вайн бераш, берийн бераш а вайна гинехь я зуда ялоза хиллехь а, бIешарахь я шина бIешарахь вай дуьнен чохь хан яьккхинехь а, цуьнан чаккхе валар ду. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, Оха адам (Адам-пайхамар) кхоьллина цIенчу поппарх. Цул тIаьхьа Оха иза (Адаман тIаьхье) хин тIадам хилийтина тешамечу меттигехь (ненан кийрахь). ТIаккха, тIадамах детта цIий кхоьллира Оха‚ деттачу цIийх кхоьллира Оха жижиган кийсак‚ жижиган кийсаках кхоьллира даьIахкаш‚ тIаккха даьIахкашна тIе жижиг дуьйгIира (диллира) Оха, тIаккха (цунна чу са а хецна) Оха кхиийра кхин кхоллар. Беркате Ву АллахI – уггар дика кхуллуш верг. ТIаккха‚ баккъал а, шу цул тIаьхьа лийр ду. ТIаккха‚ баккъал а, Къематан дийнахь шу дендийр ду». «Аль-Муъминун», 12-16.\nШеца там боцчух цIена ву-кх Дела, хьажахь хIокху чолхечу балхе. Кхин цхьа а дин дуй адамана шен кхоллар ма-дарра билгалдеш, тIаккха цунна Дала шена делла коьрта ниIмат довза а довза – и ниIмат бусалба волуш кхоллар ду.\nВоьрзу меттиг Веза-Сийлахьчу Деле ма ю, кхечу аятехь деана ма-хиллара: «Хьан Деле ю воьрзу меттиг». «Ан-Нажм», 42.\nМичахь ю чаккхе, воьрзу меттиг? Веза-Сийлахьчу Деле ю-кх, Къуръана чохь Веза-Сийлахьчу Дала ма-аллара: «ХIай адам! Баккъал а, хьо къахьоьгуш ду, хьайн Далла дуьхьалкхетталц (дика я вон Iамал ярца), хьо Цунна дуьхьал кхетар ма ду (айхьа йинчу Iамална бекхам хир бу хьуна, я мел, я Iазап)». «Аль-Иншикъакъ», 6. Дерриг дахар къахьегар, кIадвалар ду. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, Оха адам кхоьллина хало хьоьгуш (шена чу са кхоьллинчу хенахь дуьйна ша даллалц)». «Аль-Балад», 4.\nДуьнен чохь даима вахар дац цхьаьннан\nВеза-Сийлахьчу Дала хIокху дуьнен чохь даима вахар яздина дац цхьанна а; Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) велахь, маликаш делахь, жинаш делахь – цхьанна а хIокху дуьнен чохь даима вахар делла дац, массеран боьрзу меттиг валар ду, берриге лийр болуш бу. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Зурмана чу хIуп эр ду, тIаккха стигланашкахь мел верг а‚ лаьттахь мел верг а велла охьавужур ву‚ Далла лиънарг воцург». «Аз-Зумар», 68.\nКъематан де кхаччалц дийна хилларг а лийр ву оцу хенахь, зурмана чу хIуп эр долу Исрафил-малик а цхьаьна. Ша зурмана чу хIуп аьлла, дуьнен чохь мел долу хIума дIадаьллачул тIаьхьа дийна хир ду иза, тIаккха Веза-Сийлахьчу Дала Шен дош кхочушдеш долуьйтур ду иза. Цул тIаьхьа Веза-Сийлахьчу Дала дендийр ду иза, шозлагIа зурмана чу хIуп алийта. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Оцу хенахь (шозлагIа зурман чу хIуп аьлча) уьш гIовттур бу, (Къематан дийнан халоне) хьоьжуш а болуш». «Аз-Зумар», 68.\nВезчу Дала цхьанна а даима вахар делла дац, Веза-Сийлахьчу Дала ма-аллара: «Оха хьол хьалха а ца хилийтина адамана даима дахар. Ткъа хьо велча уьш гуттар лаьттар болуш бу-те?» «Аль-Анбияъ», 34. ХIокху аятан маьIна: хIай Мухьаммад, хьо а лийр волуш хилча, мила ву хьол тIаьхьа даима вехар верг?!


Дахарехь оьшу болччу хьоле баккха беза нохчийн мотт\nДаиманна а сан иэсехь дисина бераллера ши сурт… Тезетехь къамел деш ву къано. Iасанан юьхьиг яйн лаьттах а Iуьттуш, лаьттан бIаьра а хьоьжуш, наггахь, Iасанна тIе чIениг таIайой, соцунгIа а хуьлуш, къамел до цо цIена нохчийн маттахь. ТIечехаш а вац иза. Дов деш а вац. Хьехам беш ву вайн дахарх а, кхалха дезарх а. Жима а, воккха а цуьнга ладоьгIнначохь сацавелла… Тезет, нохчийн тезет дара иза, вайн дайша лелийна, латтийна. Тезетан гIиллакхаш лардеш дIахьош долу.\nВетераны РЕГИОНА смогут бесплатно отправлять телеграммы и совершать звонки из отделений Почты России\nС 25 апреля по 10 мая в почтовых отделениях РЕГИОНА, оказывающих услуги по приему телеграмм и междугородному/международному телефонному соединению , участники и инвалиды Великой Отечественной войны могут бесплатно отправлять телеграммы по России и в страны ближнего зарубежья. Специальные условия предоставляются Почтой России и Ростелекомом в рамках совместных мероприятий, традиционно приуроченных к празднованию Дня Победы.\nНохчийн мотт Iалашбаран, кхидIа шарбаран, кхиоран, нохчийн культура кхиорехь, къоман башхалла ларъярехь цо лело маьIна лакхадаккхаран Iалашонца Нохчийн Республикин Куьйгалхочо, Россин Турпалхочо Кадыров Рамзана «Нохчийн меттан хьокъехь» долчу Указана куьг яздина хIокху шеран оханан (апрель) беттан 25-чу дийнахь 10 шо кхочу. Цуьнца доьзна Нохчийн пачхьалкхан университетан нохчийн меттан филологин кафедрин куьйгалхочуьнца, филологин Iилманийн кандидатаца Солтаханов ИбрахIимца нохчийн маттах лаьцна къамел хилира тхан.\nИсторикаша дийцарехь «Грозная» гIопан 1870-чу шарахь гIалин статусе ерзар хилла. Дукхах болчу Iилманчаша яздо оцу муьрехь дуьйна Соьлжа-ГIалин дахар кхиамийн заза хецна схьадогIуш хилла, бохуш. Бакъду, и кхиамаш муьлхачу хоршахь хилла хаа хала ду, ур-аттала берашна йоза-дешар Iамош цхьа а меттиг гIалахь хилла ца хилча. Нохчийн ярташкахь школаш цахиллий хууш ду. Соьлжа-ГIаларчу оьрсийн хьоладайн а, эпсарийн а бераш цIахь Iамош хиллехь, мехкадаьттадаккхарехь къахьоьгучу оьрсийн белхалойн берашна деша школа ца хилла Соьлжа-ГIалахь ХХ-гIа бIешо долалуш а.