Юсуф-пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) — Зори Ислама\nЯIкъуб-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) шийтта кIант хилла. Юсуф а, Биньямин а цхьана нанас вина хилла, шен цIе Рахьийл йолчу. Бисинчарах ялх ваша цхьана нанас вина хилла, виъ ваша шина гIарбашо вина хилла. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) царах уггар сийлахь верг а, везаниг а вара. ЯIкъубана (Делера салам хуьлда цунна) Юсуф а, Биньямин а чIогIа дукхавезара. И бахьанехь бисинчу вежарша хьагI лецира цуьнца. Шен берех цхьадерш вукхарал алсам дезар къа долуш хIума дац, амма вайн Элчано (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) оцу балхах ларло аьлла вайга, цара вовшашца хьагI лацарна кхерам болу дела. Шен шийтта шо кхаьчначул тIаьхьа, Юсуфна (Делера салам хуьлда цунна) тамашийна гIан гира, стиглара седарчаша, малхо а, батто а шена сужда деш; цо иза шен дега ЯIкъубе (Делера салам хуьлда цунна) дийцира. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Юсуфа ма элира шен дега (ЯIкъубе): «ХIай сан да‚ суна гина (гIенах) цхьайтта седа а‚ малх а‚ бутт а; суна гина уьш сайна сужда деш» («Юсуф», 4).\nЦунна гина болу цхьайтта седа – цуьнан цхьайтта ваша вара, малх а, бутт а – цуьнан да-нана дара. Цо (ЯIкъуба) элира: «ХIай сан жима кIант‚ и хьайна гинарг (гIан) ма дийцалахь хьан вежаршка – хьуна мекарло йийр ю цара. Баккъал а, шайтIа билггал адаман мостагI ду. Иштта хьан Дала хоржур волуш ву хьо‚ хьуна Iамор долуш ду Цо гIенаш тидар‚ хьуна а, ЯIкъубан доьзална а Шен ниIмат кхочушдийр долуш ду Цо‚ Ша хьалха хьан дайшна – ИбрахIимна а‚ Исхьакъна а кхочушдина хиларе терра. Баккъал а, хьан Дела Хууш верг а‚ массо хIума нийса деш верг а ву» («Юсуф», 5-6).\nХIара дийцар Дала дуьйцу, хоьттуш болчаьрга цунах масал эцийтархьама. Жуьгташа Пайхамаре (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дехна хилла, Юсуф-пайхамарх (Делера салам хуьлийла цунна) лаций шайна дийцахьара аьлла, тIаккха Дала цунах лаьцна Къуръанан дуьззина сурат доссийра. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Баккъал а, Юсуфехь а, цуьнан вежаршкахь а билгало яра хоьттучарна. Цара (вовшашка) элира: «Юсуф а, цуьнан ваша а (Биньямин) вайл дукхавеза вайн дена, ткъа вай цхьа тоба ма ю, баккъал а, и вайн да билггалчу тиларчохь ву-кх» («Юсуф», 7-8).\nУьш вовшашца дагабевлира, церан оьгIазло а, Юсуф цавезаран хьагI а совъелира, иза вен бен ойла йоцуш. Цара элира: «Юсуф ве я цхьана (кхечу) махкахь дIакхосса – шун ден юьхь шуна тIейоьрзур ю, шу хир ду цул тIаьхьа дика нах».Царах олучо элира:«Юсуф ма ве, кIоргачу гIу чу кхосса иза, и ца дича шаьш Iаш дацахь – цхьаболчу новкъа боьлхучу наха схьавоккхур ву иза» («Юсуф», 9-10).\nОцу балха тIехь барт хилира церан, тIаккха шайн да волчу бахара уьш. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Цара элира: «ХIай тхан да! Ахь хIунда ца вуьту Юсуф тхох тешна‚ тхо цунна хьехамчаш ма ду! Ваийтахь и тхоьца кхана шен самукъадаккха а‚ ловза а‚ оха и Iалашвийр ву» («Юсуф», 11-12).\nЯIкъуб-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) царна жоп делира, цхьана сохьтана а Юсуфах (Делера салам хуьлда цунна) къаста хала ду шена, шу гIопал а хилла, иза барзо ваарна кхоьру ша, аьлла. Берзалой дукха йолуш мохк хилла иза. ЯIкъуб-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) реза хиллалц дехарш дира цара, шаьш Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) ларвийр ву, бохуш. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна)вига а вигна, гIу чу кхоьссира цара. Суьйранна белха а боьлхуш цIа баьхкира уьш, цуьнан коч йохьуш, цунна тIе цIий а хьаькхна. Шайн дега, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) барзо виъна, элира цара. ЯIкъубана (Делера салам хуьлда цунна) хиира уьш харцлуьйш хилар. Куча тIе а хьаьжна, цо цаьрга элира: «Ма къинхетаме борз хилла иза, коч а ца ятIош, сан кIант виъна йолу». Веза-Сийлахьчу Дала боху:«Уьш баьхкира цуьнан (Юсуфан) куча тIехь харц цIий долуш. Цо (ЯIкъуба) элира: «Шун синоша цхьа гIуллакх хаздина шуна. Собар дар дика ду-кх», АллахI ву-кх аш хIотточу суьрта тIехь Шега гIо деха хьакъ верг» («Юсуф», 18).\nМадъян махкара Мисара (Египет) йоьдуш йолу къепал кхечира гIу тIе. Цара шайна мала хи эца гIу чу чийлак кховдийча, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) оцу тIе кхозавелла хьалавелира. Цуьнан оцу хенахь 12 шо хилла. Шаьш Мисара дIакхаьчча, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) воьхкира цара цигахь волчу министарна. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Мисарара и ша эцначо шен зудчуьнга элира: «Хазделахь цуьнан Iар-вахар (вайн хIусамехь)‚ вайна пайда бан мега цо‚ я вай цунах вайна кIант вийр ву» («Юсуф», 21).\nЮсуф (Делера салам хуьлийла цунна) воккха хилча, Дала цунна кхетам а, гIенаш тидаран хаар а делира. Веза-Сийлахьчу Дала боху:«Иза гIеметта хIоттинчу хенахь, Оха цунна кхетам а‚ Iилма а делира. Иштта бекхам бо Оха дика деш болчарна» «Юсуф», 22.\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) Дала шена хаза куц делла вара. Вайн Пайхамар (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) Дала стигала ваьккхинчу буса Юсуфна (Делера салам хуьлда цунна) дуьхьал кхийтира, цо цунах лаьцна элира: «Баккъал а, дуьненан хазаллех ах (Дала) шена елла вара иза». Цуьнан хазалла шена гуш йолчу Зулайхас Юсуфна (Делера салам хуьлда цунна) шен дагара хаийтира. Цхьана дийнахь неIарш дIа а къевлина, шеца зина де аьлла хьовзийра иза Зулайхас. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) реза цахилира, цо элира:«АллахIа ларвойла! (муха хир ву со ямарт) Баккъал а, иза (хьан хIусамда) сан эла ву‚ цо сан Iар-вахар хаздина‚ баккъал а, ирсе хир бац зуламхой» («Юсуф», 23).\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) неIарна тIехьаьдира‚ тIаьхьаяьллачу Зулайхас цуьнан коч тIехьахула катоьхна ятIийра.ТIаьххьарчу неIарна тIекхаьчча, цаьршинна дуьхьал кхийтира цуьнан эла. Кхераеллачу Зулайхас Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) бехке вира, и шена ямарт хила гIоьртина, аьлла. ТIаккха, Делан лаамца, агана чохь долчу беро тоьшалла дира: «Нагахь санна цуьнан коч хьалхахула ятIийна елахь – иза (Зулайха) бакълуьйш ю‚ ткъа иза (Юсуф) харцлуьйчарах ву. Нагахь санна цуьнан коч тIехьахула яьтIийна елахь – иза (Зулайха) харцлуьйш ю‚ ткъа иза (Юсуф) бакълуьйчарах ву» («Юсуф», 26-27).\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) бехке цахилар гучуделира царна тIаккха. Шахьарахь болчу зударшна юкъахь эладита даьржира, Зулайхас шен хIусамехь волчу кIантана дагара хаийтина, бохуш. Цара ша бехке еш хабарш дуьйцуш хилар шена хиъча, Зулайхас цхьана дийнахь ша йолчу хьошалгIа кхайкхира уьш. Царна хьалха стоьмаш бехкина, хIора зудчун кара урс а делла, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) схьакхайкхира Зулайхас. Цуьнан хазаллех цецбевлла, шаьш хIун леладо а цахууш, цара шайн куьйгаш а хедийра,шаьш олуш: «ХIара адам дац! ХIара сийлахь малик ду!» («Юсуф», 31). ТIаккха Зулайхас элира: «И ву-кх шуна аш суна шен хьокъехь бехкаш бехкинарг! Ас цунна дагара хаийтира – иза чIогIа ларвелира. Ас шега омра дийриг цо ца дахь‚ набахти чу вуллур ву иза» («Юсуф», 32).\nЮсуф (Делера салам хуьлда цунна) везавелира царна, цкъа бен шайна иза гина воццушехь; Зулайхас хьайга де бохучунна реза хила хьо, элира цара цуьнга. ТIаккха Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) Деле доьхуш доIа дира:«ХIай сан Дела, набахти дукха ма еза суна, цара соьга де бохучул а». («Юсуф», 33).\nДала цуьнан доIина жоп делира, Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) цхьана ханна набахти чувоьллира цара. ВорхI шарахь бехк боцуш набахтехь лаьттира иза. Мисарахь волчу паччахьна тамашийна гIан дайра, берстина ворхI етт озачу ворхIамма бууш‚ баьццара ворхI кан а‚ важа ворхI канн а бакъабелла болуш. Шена гина гIан тида элира цо гIан туьдуш болчаьрга. Цара жоп делира, ийна гIенаш ду хьуна гинарш, иштта гIенаш тида хууш дац шаьш, аьлла. Юсуфца (Делера салам хуьлда цунна) цхьана набахти чохь лаьттинчу паччахьан чагIар доккхучо чIагIдира, шена вевза и гIан туьдур верг, аьлла. Набахтехь волчу Юсуфе (Делера салам хуьлда цунна) дийцира цо паччахьна гина гIан, и туьдуш Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цуьнга элира: «ВорхI шарахь тIеттIа дика ялта дуьйр ду аш‚ шаьш гулдинарг – иза кена чохь диталаш, шаьш дуучух цхьакIеззиг доцург. Цул тIаьхьа хала (йокъа йолуш) ворхI шо догIур ду, цара дуур ду аш царна хьалха кечдинарг, аш Iалашдеш долчух цхьакIеззиг доцург. Цул тIаьхьа цхьа шо догIур ду‚ шена чохь нахана дика догIа доьлхур долуш‚ шена чохь цара (стоьмех) мутт доккхуш» («Юсуф», 47-49).\nЧагIардоккхучо паччахье и дийцича, цо ша волчу Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) схьавалаве,элира. Ша волчу геланча веача, Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цуьнга элира: «Хьайн эла волчу юха агIой‚ ахь цуьнга хатта: «Шайн куьйгаш хедийначу зударех хIун хилла? Баккъал а, сан эла церан мекарлонаш хууш ма ву» («Юсуф», 50).\nПаччахьа таллам бича, цунна хиира Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) бехк боцуш чувоьллина хилар. Зулайхас мукIарло дира, ша яра цунна дагара хаийтинарг, ткъа цуьнан цхьа а бехк бац, аьлла. Паччахьа Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) шена тIевалаве, элира. Цуьнца шен къамел хилча‚ цо элира: «Хьо тахана тхуна гергахь доккха дарж долуш а‚ тешаме верг а ву» («Юсуф», 54).\nЮсуфан (Делера салам хуьлда цунна) лаамца паччахьа иза лаьттан хазнина тIехIоттийра. ВорхI шо деара догIанаш догIуш, дIадийна ялта дика кхуьуш. Цул тIаьхьа Мисарахь а, кхийолчу меттигашкахь а йокъа хIоьттира. Массо а меттигашкара нах ялта эца богIуш хилла Мисара. Юсуфан (Делера салам хуьлда цунна) вежарий а баьхкира цига ялта эца, цунна уьш бевзира, амма царна и ца вевзира. Цаьрга хаьттира цо, кхин цхьа а ваша вуй шун, аьлла. Цара жоп делира, дена вина ваша ву, аьлла. Царна ялта доьхкина, уьш дIабохуьйтуш, Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цаьрга шайн дена вина ваша валаве, элира. Нагахь и ца валавахь, шуна ялта духкур дац ша, элира цо. Шаьш цIа баьхкича, шайн дега ЯIкъубе (Делера салам хуьлда цунна) дийцира цара паччахьа шайга аьлларг. Биньямин шайца ваийтахьара аьлла, дехар дира цара шайн дега. ЯIкъуба (Делера салам хуьлда цунна) царна жоп делира, ша Биньямин воуьйтур ву шуьца, аш Делаца чIагIо ца яхь, шаьш дийна а, маьрша а долуш иза цIа ца валош вуьтур вац‚ аьлла. Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) волчу уьш баьхкича, цо шен ваша маравоьллира, ша цуьнан ваша вуй хаийтира. Иза ша волчохь сацон ойла хилира цуьнан. Церан тIоьрмигаш чу кIа духкучу хенахь, Биньяминан тIоьрмига чу ялта дустуш болу дашо кад биллийтира цо. Уьш новкъабевлча, царна тIаьхьа мохь тоьхна, шу къуй ду, элира. Церан тIоьрмигаш чу хьаьжначул тIаьхьа, Биньяминан тIоьрмига чуьра хьалабаьккхира дашо кад. Иштта Дала аьтто бира Юсуфан (Делера салам хуьлда цунна) шен ваша ша волчохь сацон. Шайн дега ЯIкъубе (Делера салам хуьлда цунна) шаьш йина чIагIо дагаеана, цара дехар дира, цуьнан метта шайн юкъара цхьаъ лацахьара, аьлла. Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) шайн дехарна жоп ца делча, догдиллина дIабахара уьш. Хьан кIант Биньямин къола дар бахьанехь схьалаьцна, элира цара шайн дега. ЯIкъуба (Делера салам хуьлда цунна) цаьрга элира: «ХIаъ! Шун синоша цхьа болх хазбина шуна. Собар дар дика ду-кх» («Юсуф», 83).\nТIаккха царна къайла а ваьлла, чIогIа вилхира иза, шен гIайгIа-бала Деле балхош. Цул тIаьхьа цо элира: «ХIай сан кIентий! ДIагIо‚ Юсуфах а, цуьнан вешех а лаьцна таллам бе. Делан къинхетамах дог ма дилла. Баккъал а, Делан къинхетамах догдуьллур ма дац, Делах ца тешачу къомо бен» («Юсуф», 87).\nШаьш Мисара кхаьчча, Юсуф (Делера салам хуьлийла цунна)волчу бахара уьш.Цара цуьнга балхам бира, шайга хало, мацалла кхаьчна, аьлла. Юсуфе (Делера салам хуьлда цунна) шайна сагIина ялта лахьара аьлла, дехар дира цара. ТIаккха Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) цаьрга элира: «Шаьш Юсуфна а, цуьнан вешина а динарг хаий шуна‚ шаьш жехIил долуш?» («Юсуф», 89).\nВежаршна хиира, иза шайн ваша Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) вуйла, цара элира: «Баккъал а, Юсуф ву хьо?!» Цо царна жоп делира: «Со Юсуф ву, хIара сан (нанас вина) ваша а ву. Дала къинхетам бина тхох. Баккъал а, Делах кхоьруш верг а‚ собар деш верг а (Дала Iалашво), баккъал а, Дала ца эшайо дикадечеран ял» («Юсуф», 90).\nЮсуфа (Делера салам хуьлда цунна) дIабахийтира уьш, шайн берриг а доьзалш балош ша волчу схьадуьйла, аьлла. Цо шеен коч а яхьийтира цаьрга, шен ден юьхьа тIе хьакха и, цунна бIаьрса юхадогIур ду, аьлла. Цара Юсуфан (Делера салам хуьлда цунна) коч шайн ден юьхьа тIе хьаькхча, цуьнан бIаьрса юхадеара. ТIаккха уьш берриге а Юсуф (Делера салам хуьлда цунна) волчу баьхкича, шен да-нана мара а къевлина, цо элира: «Чоьхьа довла Мисарна‚ Дала мукъ лахь‚ маьрша а долуш!» («Юсуф», 99).\nШен да-нана паччахьан гIанта тIе охьа а хаийна, уьш цунна суждане бахара. ТIаккха Юсуфа (Делера салам хуьлда цунна) элира: «ХIай сан да, хIара ду-кх суна хьалха гинчу гIенан тидар‚ сан Дала бакъдина иза. Цо суна дика дина, со набахти чуьра араваккхарца‚ гIум-арара шу схьадалорца, шайтIано суна а, сан вежаршна а юкъа дов тесначул тIаьхьа. Баккъал а, сан Дела тIех Къинхетаме ву-кх Шена луучуьнца. Иза хууш верг а ву‚ хьукма нийса деш верг а ву» («Юсуф», 100).\nЮсуфа (Делера салам хуьлда цунна) дуьнен чохь баккхий баланаш лайра, цул тIаьхьа доккхачу дарже а кхечира иза. И дерриг а хьелаш шега кхаьчча, Везчу Деле ша ийманехь а волуш валийтар дийхира цо: «Сан Дела‚ баккъал а, Ахь паччахьалла а делла суна‚ Ахьа суна гIенаш тидар а Iамийна. ХIай стигланаш а, латта а Кхоьллинарг! Хьо ву-кх сан доладийриг дуьненахь а‚ эхартахь а‚ дIакхалхавехьа со бусалба волуш‚ дIатохахь со дикачу нахах!» («Юсуф», 101).\nМагомедов Рахьман Сулиман\n← ХьаьжцIа (КаIбат) догIар\n100 семей переедут из аварийных домов в городе Аргун Чеченской Республики благодаря нацпроекту «Жильё и городская среда» →


Волегженинова Екатеринина шен гIалахь туькан чохь кассир-болх бечу цунна вочу гIенах а моьттина хира дацара, шена хетарг довзийтар, иштта кIоршме зулам хиллийла.\nТIехьажа а ца кхуьуш хуьйцучу низамашца, талламо иза бехке лоруш ю экстремизм а, терроризм а яьржийна аьлла. Ткъа ша оцу зудчо динарг, Вконтакте олучу социалан машанехь Украинех лаьцна болу хаамаш гIарабахар бен кхин хIума дина дац.\nГарехь, хIиинца иштта доьрзур дуй хиънехьара, иза дийр а дацара цо. Оцу гIуллакхах лаьцна иштта комментарий йира журналист-юккъаралхочо Эйсмонт Марияс.\nЭйсмонт: «Екатеринбургера Екатиринин гIуллаккх иштта ду. Иза кассир ю туьканахь. Иза гена ю политикана, жигархо а яц. Шен бераш а, цомгуш нана а лелош ю иза. Юккъерачу барамера яхархо ю иза. Ша кхетта Украинехь даллачуьнах, ша иза патриот а ю. Иза йоккхаеш яра Олимпиадех.\nГIирма дIалаьцча, цо ойла йина, хIунда олуш ду вайх оккупанташ. Цо ша дийцира соьга, ша Интернете а яхана, хIунда ду иза иштта хьаьжира. Цуьнан шен ойла кхоллаелла. ХIинца цхьанна а кепара зуламе йоцу и зуда, экстремист, террорхо санна списки юккъахь ю. ХIунда? Интернетехь, «Аьтто сектор» цIе йолчу тобана иза язъелла дела. Иза беламе хир дара, иштта гIайгIане дацахьарий».\nОьрсийчоьнан юккъаралла кху тIаьххьарчу цхьана шарахь чIогIа хийцаелла. Леррина болх беш пропагандийн машен ю, Iедалша шайна атта долчу агIор, нехан дог-ойла кхоллайолуьйтуш.\nЦунах дукха нах Iеха а белла, боху цхьаболчу эксперташа. Амма кIезга бац нахана юккъахь, шаьш билгал а бовлий, Волегженинова Екатерина санна, официалан йоцу ойла йовзуьйтуш берш а. Цунна дуьхьал долу гIуллакх дуьххьара а, тIаьххьара а дац бохуш, кхин дIа а дуьйцу журналист-юккъаралхочо Эйсмонт Марияс.\nЭйсмонт: «Ма дарра дийцича, и санна гIуллакхаш вайна хуучул а дукха ду. Масала лаха гена ваха а ца деза. Орелан кIоштехь Крома эвла. Меттигерчу ишколехь хиллачу хьехархочун Бывшев фамили ю. Иза поэт ву, цо стихаш язйора хьалха, ветеранех лаьцна, массарна везаш а вара иза.\nМэро ахча а деллера цуьнан гулдар зорбане даккха. Хийцамаш хилла цуьнан. Цхьаболучара боху иза хьераваьлла. Ткъа цуьнан шен ойла кхоллаелла луларчу Украинехь долчу хьолах.\nСтихаш язъян волавелла, Оьрсийчоьнна луьйш, ГIирма дIалацарна неIалт а кхайкхош. Иза хIинца экстремист а, террорхо а ву аьлла списки юккъахь ву. Цо, ша ма аллара «со хIинца Бен Ладен ву» аьлча дешнашца, хьуна дуьхьал гIуллакх доладо, кIоршме зулам дича санна. Диъ шо туху набахтехь хан яьккха».\nДолу-долуш пачхьалкхехь долу хьал юханехьа доьдуш ду, Советан пачхьалкхан замане аьлла, дуьххьара мах хадош бац.\nКхин ойла яр-зуламе хеташ хилчу замане. Уггаре а чолхе дерг, оцу кхолладеллачу хьолехь, Эйсмонт Мариина хетарехь, ду, мотт бетташ болу нах гобаьккхина хилар.\nЭйсмонт: «Суна чIогIа хаа лууш дара, хIунда гIоьртина иза кхин агIо йовза. Ткъа кхечу агIор хьаьжча, хьанна хаа, кхин нах а хила мега и ойла а йолуш, иза шайгахь а латтош.\nКхеташ ма ду, иштта ойланаш юккъараллехь кIезгачу декъана бен ца хета бохуш дуьйцуш хилар. Суна кхиъ хIун ала лаьара, мел гIайгIане хIума ду, экстремизмаца къийсам латточу наха лелориг.\nТкъа кхиъ кхераме ду, мел хазатетарца аьрзанаш до вайн лулахоша а, белхан накъосташа а. ХIора гIуллакхехь ду цара дина аьрзанаш.\nЧелябинскера гIуллакхехь документ ду бохуш долу мотт тохар ду I994 шарахь вийнчу вахархочуьнгара. Мичара яьлла цунна и ГУЛАГ-ан амал?\nI994-чу шарахь Советан пачхьалкх йоцу 3 шо дара. Иза ду уггаре а кхераме дерг.\nВолегженинова Екатеринин гIуллакхах кхелан рогIера кхеташо вовшахкхетар ю масийта де даьлча.\nЦул хьалха «Украинерачу патриоташна» аьлла стих язйинчу Бывшев Александран юккъараллин белхаш дан 300 сахьт гIуда тоьхнера.\nИштта 2 шарна цунна дихкина хьехархойн болх бан а. Пачхьалкхехь хуьлуш долу чIагIдарш лерича, иза а дика а ваьлла.\nДоьрзура дуй теша Волегженинова Екатеринин гIуллакх иштта, къаьстар ду ГIадужу беттан 27 –чу дийнахь, кхелан сацамехь.\nЭйсмонт: "ГIирма дIалаьцча, цо ойла йина, хIунда олуш ду вайх оккупанташ..."


Дагестанера Хьал Сингаттаме Ду\nТIаьхьарчу хенахь Нохчийчоьнна луларчу Дагестанехь лаьтта хьал сингаттаме хиларна къера ду Москохара Iедалш а, оцу республикехь беха бахархой а. Цунна билгало ю Дагестане чудалош долу оьрсийн эскарийн дакъош. Оццу хенахь, оцу эскарех пайда муха оьцур бу хуучух тера дац Москохана. Амма иза кхеташ ю, шен Кавказера политика чекх йолуш ца хиларх.\nХаддаза дIахьуш йолу леррина тIеман операциш а, герзашца нехан хIусамашка хьуьйсу операциш а – таханлерчу Дагестанехь беха нах боьлла хIума ду. Оцу республикерчу бахархоша дийцарехь, хIокху тIаьхьарчу хенахь церан республикехь хуьлчуо дагайоуьйту, Нохчийчохь тIом болабале хилла сингаттаме хан.\nГаджиев Нариман, политикан аналист а, журналист а ву. Цунна хетарехь, дела денна чолхе долуш хьал доллушехь, иза хийца лаам бац Iедалийн.\nКхоллабеллачу гIалатан го буохуо цхьа а некъ суна ца го. Политикан лаам я и хьал муха хийца деза боху план а ца го\nГаджиев Нариман: Кхоллабеллачу гIалатан го буохуо цхьа а некъ суна ца го. Политикан лаам я и хьал муха хийца деза боху план а ца го. Хьуьнхара нах арабаха Iалашонца комисси кхолларх лаьцна хезна хир ду шуна. Оцу комиссехь мила ву гиний хьуна? Изза бакъонийн органийн векалш бу, оцу комиссина аьттехьа а бита безаш боцу. Комиссин карахь болу аьттонаш а, таронаш а, цхьана цхьа хIума дац билгалдаьккхина. ТIаккха оцу комиссино мел догйовхо лур ю? Суна цхьа а догйовхо ца елла цо.\nМаршо радио: Иштта, Гаджиевс бахарехь, юкъараллин кхин болу ницкъаш а, оцу комиссех тешам гойтуш ца хаало. Салафитийн боламах болчу векалша иза къобалдина хааделла дац шена элира аналисто. Цхьаъ дечуха цхьа бахьанаш леладо, амма, жамI хир долуш хIума дац иза аьлла хета цунна иза:\nГаджиев Нариман: Эскарш ду республикина чутоьттуш. Нехан къамелаш дац аса хьоьга юхадеш. Масех де хьалха Iуьйранна пхиъ даьлча аэропорте воьдуш вара со. Чаккхе а ца гуш, гIагI-диллинчу машенийн ковра яра йогIуш. И хIума гича цхьа а догйовхо а, дикане сатийсам а ца буьсу дера. Хьал дикачу агIора хийцалур дара аьлла, дикачуьнга догдаха цхьа а бух ца го суна.\nМаршо радио: Дукха хан ю Кавказехь долу хьал дикачу агIора хийца лууш елахь, Москохо цхьа керла хIума юкъадаккха деза боху ойла лела. Дагестанехь цхьа а ницкъ буй оцу кепара ойла хьалхататта?\nМоскохана лаьа, Москохана ца лаьа, бохург нийса дац. ХIара вайн мохк бу\nГаджиев Нариман: Оцу Москохе дIахьежар дуй, Москохана лаьа, Москохана ца лаьа - иза нийса дац. ХIара вайн мохк бу. ХIун бахьана ду, шу, нехан наха цхьа сацам баре хьежаран? Шаьш шу цхьаъ хийца гIерташ дацахь, наха иза даре хьунда хьоьжу шу? Кхеташ ду, Москохана хетарг а вай юьхьарлаца дезаш хиларх. Ницкъан цхьа центр ма яц Москох, уьш дуккха а ю. Кремлан тайп-тайпана ницкъаш шайн тайп-тайпана Iалашонаш кхочушъян гIерташ ян ма бу. Дика хир дара, вайн вешан Iалашонаш а хилла, уьш кхочушъян вай гIиртича. Аса юха а боху. Цхьа а политикан ницкъ бац, цхьаннен цIарах векал хила мегар болущ. Вай политикан партеш - уьш партеш ма яц. Политикан дахаран моттаргIанаш лелор ду. Партин документаша юьйцуш йолчу Iалашонех кхеташ бац я оцу партин лидерш а. ДIахIиттийна цхьа нах бу уьш, цхьаъ деш ду шаьш моттийта гIерташ бу уьш. ЛортIехь болу ницкъаш боцуш бу, амма, тIехлелхарш-м болуш бара вайн. Масала, герзаца дуьхьало йийриш бу. Бюрократийн аппарат а ю. Юкъара ницкъаш бац. ТIе а вахана, хIара-важа ала мегар долуш цхьа а организаци я-м яц. Халахеташ ду, хила луур дара ишттаниг.\nМаршо радио: Хьуна хьайна хIун некъ го?\nГаджиев Нариман: Аса, Iедалан декъехь юьззина реформаш йойтур яра. Iедал карахь долчарна юкъахь. Царна юкъахь бан беза уггар а баккхий хийцамаш - аьлчи а, дикка цIанъян езаш ю Iедалан аппарат оцу нанах. Кхаьънаш эцна я девнаш юкъахь хилла боцу нах хIиттон беза церан метта. Уьш цхьаннех а бозуш хила ца беза, цхьана бертахьчу тобанца, дикачу Iалашонашка кхачийта. Керла президент хIоьттича иштта нах бевр бу бохуш дийцира, амма, къамелаш а хилла, дисира иза. Иттаннаш шерашкахь Iедалехь бу вай Iедалан нах - коммунисташ болуш а, уьш бохийчи а, таханлерчу дийне схьабаьхкина. Цара цхьаъ хуьйцур дара бохучуьнга сатуьйсийла яц. Цундела, буххара дуьйна лакха хьалакхаччалц, хийца беза уьш. Иштта, хIуъа дина а, коррупцица къовса хьовса деза, цхьа жимма мукъа а. Цхьа жимма а нехан Iедале тешам хилийта. ТIаккха оцу Iедале кхочушъялур шен программаш. Амма и гIулчаш ца йохуш, цхьа хIума далур дац.\nСалафишца къамел долон деза. Оцу юкъараллин машаран декъаца. Политикан дахарна юкъаозо беза уьш. Царгахула хьуьнхахь болчарна тIеIаткъам бан хьовса деза. И проблема къастон хьовса мукъа а еза\nЦул сов, салафишца къамел долон деза. Оцу юкъараллин машаран декъаца. Политикан дахарна юкъаозо беза уьш. Царгахула, хьуьнхахь болчарна тIеIаткъам бан хьовса деза. И проблема а къастон йоло мукъа а еза. Ишттачу, кегийчу гIулчашца долийна а, гIуллакх долон деза. Делахь а, юха а, боккъалла иза дан а, чекхдаккха а лаам а, кхетам а ца го суна.\nМаршо радио: Оццу хенахь, тIаьхьарчу заманан билгало ю тIемалошна юкъахь могIарерчу милцойн хьовха, милицин хьакамийн бераш а хилар. Динна тIе боьрзуш дукха нах бу тахана. Къаьсттина кегий нах. Дин довза боьлча царна гучудолу, оцу динах ду шаьш боху нах, хIумма а цIена боций. Шаьш къона хиларе терра и кегий нах цIенчу хIуманна тIахьабовлу. Эца меттехь уьш карабаха тарло радикалан ойла йолчу нехан. Гаджиевна хетарехь кегий нах кхето безара, билггал республикерчу динан урхаллийн нах, и ша долу дин ца хиларх. И болх беш стаг вац. Цул сов, боху Гаджиевс, машаречу салафийн боламна, политикан тIегIа яла езара, царца къамел долон а дезара. Делахь а, меттигера Iедалша даьхьар дац я царна луур а дац, и тайпа чолхе хаттар айа.\nЮха а, тIаккха а, Москохана тIехь нисло, Дагестанехь хIоьттина чолхе хьал дIадерзор. ХIунда аьлчи, цунна муьтIахь болу нах бу, республикин куьйгаллехь а, къоман кхеташонехь а. Iедалний, бахархошний юкъара херо шорлуш ю. Москоханий, Дагестанерчу бахархошний юкъахь лаьтташ долу меттигера Iедал – бюджетана хьийсо ахчанаш а дууш, шен дахарца дехаш ду. Хьал ишта мел лаьтта лелхийтарш а хир ду, сингаттаме хьал а дахлур ду.


Сийлахь Лекхачу АллахIах тешар\nДела цхьаъ хиларан а, Иза\nцхьаъ ван везаран а баххаш, тешаллаш а\n1 – АллахIах\nАллахIах тешар кхочуш хуьлу кху лахахь вай\nдуьйцур долчу хIуманашца:\nВай тешна хила деза хIокху Iаламан цхьа Дела хиларх, Цо цхьамма хIара Iалам\nкхоьллина хиларх. ХIара Iалам Цуьнан долахь ду, Цо лелош а ду. ХIокху Iаламан\nмассо гIуллакхаш – рицкъ далар а, ницкъ балар а, са кхоллар а, са дIаэцар а,\nдика хилийтар а, зенаш а, вонаш а хилийтар а – и массо хIума цхьана Делан\nкерахь а ду, Цо лелош а ду. Шена луург дан а до Цо, Шена луъучу хьукманца\nкхел а йо Цо, Шена луург нуьцкъала а во Цо, Шена луург сийсаз вой гIел а во\nЦо. Цуьнан керахь ду стигланийн а, латтанийн а паччахьалла. Массо хIуманна\nтIехь ницкъ кхочуш а ву Иза. Массо хIума хууш а ву Иза. Шел совнаха долу\nхIума ца хилча а мегаш а ву Иза. Ша мел болу болх Цуьнан керахь бу, дерриг\nдика а Цуьнан керахь ду. Шен балхехь цхьа а накъост вац Цуьнца, Цуьнан\nкхелана дуьхьал толам болуш цхьа а вац. Муххале а, дерриг халкъ – малийкаш а,\nадамаш а, жинаш а – Цуьнан лайш ду, Цуьнан паччахьаллера а, Цуьнан ницкъана\nкIелхьара а, Цуьнан лаамера а арадовлуш а дац. Цуьнан гIуллакхийн а, Цуьнан\nбелхан а цхьа а доза дац, йа дагар далур долуш а дац уьш. И дерриге сифаташ цхьа АллахIана бен хила\nхьакъ доцуш ду. Цхьа а вац Цуьнца оцу сифаташкахь цхьаьна вогIуш. И сифаташ\nцхьа АллахI воцучунна дала мегар долуш дац, йа и хIумнаш АллахI воцучуьнга\nкхечуьнга дан ло ала мегар а дац. Лекхачу АллахIа аьлла:\n﴾ХIай адамаш! Iибадат де шайн Далла, шу кхоьллина\nволчу, шул хьалхарниш а кхоьллина волчу, шу хила мега тIаккха (Делах)\nкхоьруш. (Аш Iибадат де АллахIана), дина волчунна латта куз санна (даржийна),\nстигал а гIишло (санна); стиглара хи а доссийначу, цуьнца стоьмаш а\nкхиийначу, шуна рицкъанна) [Сурат «Албакъарат» 21-22 аяташ].\nа аьлла Лекхачу АллахIа:\n﴾Ахь ала: йа АллахI! (ХIай) паччахьаллин Паччахь, Ахь\nпаччахьалла ло Хьайна луучунна, Ахь паччахьалла дIадоккху Хьайна луучуьнгара,\nХьайна лууш верг нуьцкъала во Ахь, Хьайна лууш верг сийсаз вой гIел а во Ахь,\nХьан керахь ду (дерриге) дика, баккъалла а массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш\nву Хьо) [Сурат «Ал-Iимран» 26 аят].\n﴾Лаьтта тIехь цхьа а дийна хIума дац шен рицкъа\nАллахIехь долуш бен, Цунна хаьа оцу дийначу хIуманан еха меттиг (иза стенгахь\nхуьлу) а, иза соцу меттиг а; и дерриг а билгалдолчу жайни чохь (Лавхьул\nМахьфуз чохь дIаяздина) ду) [Сурат «ХIуд» 6 аят]. Кхин\nа аьлла Лекха хин волчу АллахIа:\n﴾Цуьнан (керахь) ду кхоллар а, болх а;\nсийлахь-беркате хили АллахI, Iаламийн Эла) [Сурат «Ал-аIраф» 54 аят].\n2 – АллахIах тешар шайца кхочуш хуьлуш\nдолчу хIуманех шолгIаниг ду: вай тешна хилар, АллахIан цIераш а, кхачамаллин\nсифаташ а хила тарлучех, угаре хазаниш ю аьлла. Оцу цIерех а, сифатех а\nцхьаерш Дала Шен лайшна йовзийтина Къуръан чохь а, пайхамарийн а, элчанийн а\nмохIур долчу Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Суннатехь\nа. ЦIена а, Лекха а волчу АллахIа аьлла Шен\nСийлахьчу Къуръан чохь:\n﴾АллахIан хаза цIерш ю, ткъа аш кхайкха Цуьнга\nцаьрца, Цуьнан цIерш хуьйцуш берш Iадда а бита аш, царна бекхам хир бу цара\nдеш хиллачунна) [Сурат «Ал-аIраф» 180 аят].\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – аьлла: «Баккъалла а, АллахIан йезткъе ткъаесна\nцIе ю, уьш Iамийнарг ялсамане гIур волуш, ткъа Иза (АллахI) цхьаъ ву, шалза\nхIума дезаш а ву» [Бухари, Муслим].\n﴾АллахI – Иза воцург кхин Дела вац, Дийна верг ву\nИза, даим волуш а ву Иза, наб озор а ца хуьлу Цуьнан, наб кхета а ца кхета\nЦунна (набаран тар тосуш а вац Иза, вац йа хьашт долуш а набаран)) [Сурат «Ал-бакъарат» 255 аят].\nЛекха волу АллахI массо эшаме долчу сифатех цIена хиларх тешар, наб яр санна\nдолу, йа цахаар санна, йа зулам дар, йа гIорасиз хилар а санна долу. Иза\nцIена ву Цуьнан халкъ Цунах тера хиларх. Цундела вайна тIехь ду АллахIа а,\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – юхатоьхна долу сифаташ\nдухатохар, цаьршимма юхатоьхна йолчу эшаме сифаташна доьхьал йолу кхачамаллин сифаташ\nАллахIан хиларх тешар а. Масала, вай набаран а, наб озоран а сифат духатоьхчи, вай тIечIагIдо АллахIан\nкхачамаллин сифат «Даим сема хилар» аьлла долу. Оцу кепара, хIора эшаме сифат\nдухатохарехь цунна доьхьал долу кхачаме сифат тIечIагIдар ду. ХIунда аьлча,\nцхьа АллахI бен воцу дела, массо агIор кхачамалла йолуш верг а, ерриг\nкхачамалла Шеца йолуш верг а. Ткъа кхин берш массо а шайца эшам болуш бу.\nа аьлла Везчу АллахIа:\nа аьлла Сийлахьчу Дала:\n﴾АллахI вацара (вац) стигланашкахь а, йа лаьтта тIехь\nа долчу цхьана а хIумано Шен гIора гIелдийр долуш)1 [Сурат «ФатIир» 44 аят]. Кхин а аьлла лекха\nхин волчу Дала:\nАллахIан цIерех а, сифатех а, Цуьнан\nбалхах а тешар – иза бу цхьаъ бен боцу АллахI вовзуьйту некъ а, Цунна Iибадат\nдар довзуьйту некъ а, хIунда аьлча, Дала Шен халкъана Ша хIокху дуьненахь\nгайтар дихкина, амма Цо царна хIара Iилманан неI йиллина, оцу чухула халкъана\nшаьш Iибадат деш волу шайн Эла вовзийта, цаьрга нийса Iибадат а дайта хIокху\nнийсачу цIеначу хаамашца. Iибадат деш волчунна ша и Iибадат деш\nволчуьнан сифаташ доьвзаш хилча, шена мила ву хуучунна бен деш ца хуьлу шен\nIибадат. Ткъа АллахIан цIерш хуьйцуш болчара доцуш долчу хIуманна Iибадат до,\nАллахI Шен халкъах (кхолларх) тарвеш болчара цIуна Iибадат до, хIунда аьлча\nцара шайн Дела Цуьнан халкъах (кхолларх) тар во дела. Амма бакъ волчу бусалба\nстага Цхьаъ волчу АллахIана до ша деш долу Iибадат, Ша массарна хьашт волчу\nАллахIана йо ша еш йолу Iамал а. Бусалба стага шен Iамал цхьа АллахIа доьхьа\nйо, цхьа а Ша вина а воцчу АллахIан доьхьа, Ша цхьамма а вина а воцчу АллахIа\nдоьхьа, Шех тера цхьа а хилла а воцчу Дела доьхьа… АллахIан хаза цIерш тIечIагIйарехь а,\nцеран маьIнех кхетарехь а лардан дезаш ду вай лахахь далон долу хIумнаш:\nКъуръан чохь а, Суннатехь а хьахийна йолу массо АллахIан цIерех теша дезаш ду\nвай, царна хIумма а тIе а ца тухуш, йа тIера дIа а ца доккхуш. Лекха хин\nволчу Дала аьлла Къуръан чохь:\n﴾Иза АллахI ву, вац кхин Дела Иза воцург, Паччахь ву\nИза, Сийлахь цIена ву Иза, берриге эшамех ЦIена верг ву Иза, Тешаме ву Иза,\nШен лайшна тIехь теш ву Иза, Шеца хила хьакъ доцчу кхачамбацарех веза верг ву\nИза, цIена ву АллахI цара (Цуьнца) накъост варх) [Сурат «Ал-хьашр» 23 аят]. Пайхамаран\n– Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Суннатехь а деана ду хьадис: «Пайхамарна\n– Делера салават а, салам а хуьлда цунна – хезира цхьана стага олуш: “Йа\nАллахI! Ас Хьоьга доьху Хьуна хастам хиларца, Хьо воцург кхин Дела вац, Хьо\nву Къинхетаме верг, стигланаш а, латтанаш а кхоьллина верг. ХIай Сийлахь верг,\nКомаьрша верг, хIай Даим Дийна верг, хIай Даим Волуш верг…” ТIаккха Пайхамара\n– Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира: “Цо стенца дийхира хаьий\nшуна?” Асхьабаша элира: “Дела а, Цуьнан Элча а ву дика хууш верг ”. Пайхамара\n– Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIаккха элира: “Сайн са Шен керахь\nдолчуьнца (АллахIаца) дуй буу ас, АллахIан уггар йоккхачу цIарца деха а ма\nдийхира цо, цуьнца доIа динчунна (Дала) жоп лур долуш а, цуьнца дехначунна\nдехнарг (Дала) лур долуш а йолчу». [Абу Давуд, Ахьмад]. 2 – АллахIа Шена Шен цIерш Ша техкина хиларх теша дезаш ду вай. Цуьнан халкъан бакъо яц Цунна цIе йала, йа Цо Ша Шен яьккхина йоцу цIе Цуьнан ю ала а. Иза ву Ша хастийнарг оцу Шен цIерашца, Сийлахь а Нуьцкъала а ву Иза.\nАллахIан хазчу цIерша вайна довзуьйтуш ду уггар йоккха кхачамалла йолуш долу\nмаьIнаш а, оцу маьIнашкахь цхьана а тайпана кхачамбацар цахилар а. Цундела,\nоцу маьIнех теша дезаш ду вай, и маьIнаш схьадоьвлла йолчу цIерех тешаре\nОцу АллахIан хазчу цIерех довлуш долчу маьIнийн ларам бан безаш ду вай, уьш\nцхьана а агIор йа хийца а, йа галдаха а бакъо а яц вайн. 5 –\nАллахIан хIора цIарах долуш долчу хьукманах теша дезаш ду вай, оцу\nхьукманашца Iамал ян дезаш а ду вай.\nХIокху пхеа хIуманах дикка вай кхетийта\nцхьа масала далор ду вай, АллахIан “Хезаш верг” аьлла йолчу цIарца. Оцу\nцIарехь вай лар дан дезаш долу пхи хIума иштта хир ду:\n“Хезаш верг” аьлла йолу цIе АллахIан цIерех цхьа цIе ю аьлла тешар, иза\nКъуръан чохь а, Суннатехь а хьахийна йолу дела;\nцIе Шена яккхинарг а, тиллинарг а АллахI ву аьлла тешар. Цо и цIе Шена\nяьккхина хиларх а, Сийлахьчу Къуръан чохь йоссийна хиларх а тешар;\nОцу цIарна чохь хезаш хиларан маьIна хиларх тешар, Хезаш хилар АллахIан\nсифатех цхьа сифат хиларх тешар;\nХезаш хиларан сифатан ларам бан безаш хилар, иза хийца а, йа цуьнан маьIна\nгалдаьккхина, цуьнан маьIна кхин ду алар а мегаш цахилар;\nАллахI массо хIума хезаш хиларх тешар, Цуьнан хазаро дерриге аьзнаш чулоцуш\nхиларх тешар. Оцу цIарах схьадолучу хьукманца Iамал яр: АллахI вайна тIехула\nвай хезаш вуй а хууш, Цунах кхерар, АллахIана гергахь мел къайлах долу хIума\nа къайла гIур доций хууш, цунах лаьцна кIорггера кхетам хилар а.\nХIинццалц схьа вай дийцинарг АллахIан цIерех\nтешарехь лардан дезаш долу хIумнаш дара, ткъа хIинца вай довзуьйтур ду\nАллахIан сифатех тешарехь лардан дезаш долу хIумнаш:\nКъуръан чохь а, Суннатехь а даьхкина долу дерриге сифаташ къобул дар, уьш\nтIечIагIдар, хийца а ца хуьцуш, гал а ца дохуш.\nКIорггера тешар хилар а, хууш хилар а, АллахIан сифаташ кхачамаллин сифаташ\nду аьлла, массо эшамаллех а, кхачамбацарех а цIена а долуш.\nАллахIан сифаташ а, Цуьнан халкъан сифаташ а цхьатера доций хаар, йа уьш\nцхьатера хила йиш йолуш доций а хаар. ХIунда аьлча АллахIах тера цхьа а хIума\nдац, йа Цуьнан сифаташкахь а, йа Цуьнан балхаца а, гIуллакхца а. Лекха хин\nволчу Дала аьлла Шен Сийлахьчу Къуръан чохь:\n﴾Дац Цунах (АллахIах) тера цхьа а хIума, Иза Хезаш а,\nГуш а ву) [Сурат «Аш-шура» 11 аят]. 4 –\nАллахIан сифаташ муха ю шена хуур ца хиларх кхетар, уьш муха ду аьлла царна\nтIаьхьа ша кхиалур цахилар хаар. ХIунда аьлча, АллахIана Шена бен ца хаьа\nиза, ткъа Цо кхоьллинчу халкъана иза хаа цхьа а некъ бац. 2 5 –\nОцу сифатех схьадовлуш долчу хьукманех а, тIаьхьенах а тешар, хIунда аьлча\nхIора сифато гойтуш йолу дела, цхьацца тайпанара Iибадаташ дан дезаран\nИ пхи хIума гIоли довзийта масала далор ду\nвай «АллахI Шен Iаршана тIехулахь хиларан» сифатца. ХIокху сифатехь лар дан\nдеза хIара пхи маьIна:\nчохь а, Суннатехь а и сифат деана долу дела иза тIечIагIдан дезаш ду, и сифат\nхиларх теша везаш а ву. Лекха хин волчу Дала аьлла:\nсифат тIечIагIдан дезаш ду АллахIан хила хьакъ долчу кепара, Цуьнан\nСийлахьаллийца йогIуш йолчу агIор. Ткъа оцу сифатан маьIна иштта ду: Шен\nСийлахьаллийца догIуш ма-дарра АллахI Шен Iарша тIехулахь лекха ваьлла ву,\nИза массо хIумнал Лекха ву, дерриге Iаламна тIехулахь а ву. Вуьшта аьлча, АллахIан\nлекхалла гойтуш ду и сифат.\nКхоллархо волу АллахI Шен Iарш тIехь лекха валар тера дац Цо кхоьллина долчу\nЦуьнан халкъах цхьа адам Iарш тIехь нисдаларх а, йа иза Iарш тIе охьахаарх а.\nАллахI Iарш оьшуш вац, и Iарш ца хилча а волуш а ву, хир волуш а ву. Ткъа\nадамаш Iарш тIе ховшуш хилар церан эшамалла гойтуш ду, церан кхачамбацар\nгойтуш а ду. Оцу кепара, АллахI Iарш тIехь хилар тера дац адам Iарш тIехь\nхиларх, хIунда аьлча Лекха хин волчу АллахIа Ша аьлла дела:\nГуш а ву) [Сурат «Аш-шура» 11 аят]. -\nАллахI Iарш тIехь муха ву хаа гIертар мегаш дац, йа иштта хаттар шен дагчу\nдаийта мегаш а дац, хIунда аьлча иза АллахIан къайле йолу дела, цхьана\nАллахIана бен хууш йоцу.\nОцу сифатах схьадовлуш долчу хьукманех а, тIаьхьенах а теша деза вай, АллахI\nВеза хилар санна долу, Цуьнан Сийлахьалла а, Возалла а санна долу. ХIокху маьIнаша вайна хоуьйту, Дела дерриг\nхалкъана тIехулахь, лекхахь хилар. Иза кхин а вайна хаало вай дегнаш Иза\nволчахьа хьаладерзарца, вай Цуьнга кхойкхучу хенахь, Цуьнгара вай доьхучу\nхенахь, вай Цуьнга доIа дечу хенахь. И маьIна долуш ду вай сужуде дахча олуш\nдолу зикр: «Субхьана роббийал АIла» - «ЦIена ву сан Лекха Дела».\n3 – Делах\nтешар шайца кхочуш хуьлуш долчу хIуманех кхоал- гIаниг ду вай тешар, дерриг\nIибадат – гуш дерг а, къайлах дерг а – Шена дан хьакъ долуш верг Цхьаъ волу,\nБакъ волу цхьа АллахI бен вац аьлла, Шеца цхьа а накъост а воцуш. Лекха хин\n﴾Бакъдолуш, Оха хIора умматана Элча вахийтина,\nАллахIана Iибадат а де, тIагIутах лар а ло аьлла (оцу нахе)) [Сурат «Ан-нахьл» 36 аят].\nмассо элчанаша аьлла ду шайн умматашка: ﴾Iибадат де АллахIана, кхин Дела вац шуна Иза воцург) [Сурат «Ал-аIроф» 59 аят]. Кхин\n﴾Царна омру дина дац АллахIана Iибадат де аьлла бен,\nдинлелор цIенчу даггара Цуьнан доьхьа долуш, хьанифаша (динлелор) санна) [Сурат «Ал-баййинат» 5 аят].\nШейха – Бухарис а, Муслима а – шаьшшинан «Сахьихь» цIе йолчу шина жайни чохь дийцина ду хьадис,\nПайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – МуIаз цIе йолчу шен\nасхьабе элира аьлла:\n«Лайшна тIехь долу Делан хьакъ а, Далла\nтIехь долу лайн хьакъ а хIу ду хаьий\nхьуна хIай МуIаз? Ас (МуIаза) элира: “Дела а, Цуьнан Элча а ву дика хууш\nверг”. Цо (Элчано) элира: “Лайшна тIехь долу Делан хьакъ цара Цунна Iибадат\nдар ду хьуна, Цуьнца цхьа а накъост ца вар а ду хьуна. Ткъа Далла тIехь долу\nцеран хьакъ, Iибадат дарехь Шеца цхьа\nа накъост ца винчунна Iазап цадар ду хьуна».\nБакъ волу Дела Иза Шега дегнаш доьрзуш\nволу Дела ву, Иза дукха везарна дегнаш дузуш, кхечуьнга цхьа а безам ца\nбуьсуш волу Дела ву, Шега дог дахаро кхечуьнга дог дахарх тоъам хуьлуьйтуш\nверг ву, Цуьнгара гIо лехча кхечуьнгара гIо леха ца оьшуш волу Дела ву, Цунах\nкхийрича кхечуьнах кхерам даг чу цабогIуш волу Дела ву. Лекха хин волчу вайн\nДала АллахIа аьлла:\n﴾Иза (толам) цундела бу – АллахI волу дела Бакъ верг,\nАллахIе а ца кхойкхуш уьш кхойкхуш болу кхин берш харц болу дела, АллахI\nЛекха а, Воккха а волу дела) [Сурат «Ал-хьадж» 62 аят]. Оцу\nаято вайна гойтуш долу маьIна ду, лайша шайн Iамалца Дела цхьаъ вар бохург. Ткъа Дела цхьаъ вар – тавхьид – боккха\nларам болуш ду. Иза лараме хилар вайна гойтуш долчу хIуманех цхьадерш дуьйцур\n- Дела цхьаъ вар Бусалба динан юьхь ю.\nДела цхьаъ вар Исламан Iалашо ю, цуьнан чаккхе а ю, цуьнан гуче а ю, цуьнан\nкъайле а ю. Дела цхьаъ вар массо элчанийн кхайкхам а бу – Делера салам хуьлда\nДела цхьаъ варан доьхьа кхоьллина ду хIара дерриг Iалам – стигланаш а,\nлаттанаш а, царна чохь дерг а, малийкаш а, адамаш а, жинаш а. И дерриге\nхалкъ-Iалам кхолларан бахьана ду Дела цхьаъ вайтар. Цуьнан доьхьа бахкийтина\nДала массо элчанаш. И кхочуш дархьама диссийна жайнаш. И бахьана долуш декъа\nделла а ду халкъаш бусалбанаш а, керстанаш а хилла, ирс долуш берш а, ирс\nдоцуш берш а хилла.\nДела цхьаъ вар адамашна тIехь долу доьххьара парз (важиб) ду. Стаг доьххьара\nбусалба хилар Дела цхьаъ варца хуьлуш ду. Дуьненчура иза ара волуш тIаьххьара\nоцу тIехь иза ара вала везаш дерг а ду. 2 – Дела цхьаъ вар кхочуш дар.\nДела цхьаъ вар кхочуш дар бохург – иза\nДелаца накъост варх а, Пайхамара а – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –,\nцуьнан асхьабаша а лелийна доцучу, бусалба динан баххашна тIедоьгIна доцучу\nюкъадаьхначу хIумнех а, Iесаллех а, шен Iибадат цIандар ду, оцу хIумнех цунах эделларг дIадаккхар а ду. Дела цхьаъ вар шина декъе декъалуш ду:\nважиб дерг а, мандуб (суннат) дерг а. Ткъа важиб дерг кхаа хIуманца кхочуш\nДела цхьаъ варна нисса доьхьал долчу Делаца накъост варха шен Iибадат дIацIандар. 2 –\nДела цхьаъ варан баххашца а, иза кхочуш хиларца а цхьаьна догIуш доцучу, стаг\nкерста веш долчу, Бусалба динна юкъадаьхначу хIумнех шен Iибадат а, шен Дела\nцхьаъ вар а дIацIандар.\nДела цхьаъ варан мел кIеззиг беш йолчу, цунна тIехь чIогIа Iаткъам беш йолчу\nТкъа мандуб долу Дела цхьаъ вар кхочуш дар\nиза - дича дика ду аьлла омру динарг дар ду. Цуьнан масалш ду:\nИхьсанан лаккхара дарж кхочуш дар.\nКIорггера Делах тешаран лаккхара дарж кхочуш дар. 3 –\nХазчу собаран лаккхара дарж кхочуш дар, АллахI воцучуьнга латкъам ца бар.\nАллахIе дехарца тоъам хуьлуш долу дарже кхача хьажар, Иза воцучуьнгара,\nЦуьнан халкъе дехарш ца дан хьажар.\nЦхьадолу магийна долу цамгарийн дарбанаш Iад дитарца, массо агIор АллахIана\nтIе таваккул дар, дегайовхо Цуьнца хилар, болх Цуьнан кера дIабалар, болх\nЦунна цхьанна тIебиллар кхочуш дар.3\nСуннат долчу Iибадаташца – къаьсттина ламазаш дарца – АллахI везаран а, Цунна\nша везийтаран а дарже кхачар кхочуш дар.\nВай лекхахь ма дийццара, Дела цхьаъ вар\nкхочуш а дина, Делаца накъост варха цIена хилларг паргIат ву даиманна\nжоьжахати чувахарха. Жима а, доккха а долчу Делаца накъост варх цIена\nволчунна а, даккхийчу къинойх а, Iесаллех а ларвеллачунна а маршо ю дуьненахь\nа, эхартахь а. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n﴾Баккъалла а, АллахIа геч ца до Шеца накъост варна,\n(амма) Цо геч до иза доцург Шена луучунна) [Сурат «Ан-нисаъ» 48 аят].\nа аьлла Лекхачу Дала:\n﴾Ийман а диллина (Делах теша а тешна), шайн Ийман\nзуламца э ца динарш – царна ю маршо, уьш нисбелларш а бу) [Сурат «Ал-анIам» 82 аят].\nДела цхьаъ варна нисса бIостанехьа доьхьал\nду Делаца накъост вар. Делаца накъост вар кхаа тайпана ду:\nДоккха Делаца накъост вар. Доккха Делаца накъост вар Дела цхьаъ варан бухана\nдоьхьал ду. Иза чIогIа доккха къа ду, Дала гечдеш къа а дац иза, тоба дича\nбен.ХIокхунна тIехь велларг даиманна жоьжахати чувоьдуш ву. Доккха Делаца\nнакъост вар иза Iибадат дарехь Делаца накъост вар ду, Деле санна цуьнга деха\nа доьхуш, Дела везар санна иза веза а везаш, цунна тIе болх а буьллуш, цуьнга\nдог а дохуш, Делах кхераре терра цунах кхера а кхоьруш. Лекха хин волчу\nСийлахь ЦIенчу Дала аьлла:\n﴾Баккъалла а, АллахIаца накъост винарг – АллахIа хьарам йина цунна\nялсамане, иза воьрзур волу меттиг (жоьжахатин) цIе ю, зулам-нахана цхьа а\nгIоьнчаш а (хир) бац) [Сурат «Ал-маидат» 72 аят]. 2 – Жима долу накъост вар. Иза Дела цхьаъ\nваран кхачамаллийна дуьхьал дерг ду. Жима Делаца накъост вар – иза доккхачу\nДелаца накъост варна тIевуьгуш мел болу некъ а бу, бахьана а ду. Цуьнан\nмасала ду кIеззиг долу рияъ (шен цIе яккхийта гIерташ, нахана ша гайта\nгIерташ Iамала яр) а, Дела воцучуьнца дуй баар а. 3 –\nКъайлах долу, гуш доцу Делаца накъост вар. ХIара дакъа лаамашца а, ниййаташца\nа доьзна ду. Амма хIокху тайпанара долу Делаца накъост вар цкъацкъа йа\nдоккханиг, йа жиманиг санна а хуьлу, лекхахь вай ма дийццара. Пайхамаран –\nДелера салават а, салам а хуьлда цунна – асхьаба Лубайда кIанта Махьмуда –\nДела реза хуьлда цунна – дийцина:\n«Пайхамара – Делера салават а, салам а\nхуьлда цунна – элира: “Уггар чIогIа со шуна кхоьруш верг жима Делаца накъост\nвар ду”. Асхьабаша элира: “ХIун ду и жима Делаца накъост вар хIай Делан Элча?\n” Цо элира: “Рияъ ду”». [Ахьмад].\n– Iибадатан маьIна.\nИштта цунна юкъа догIу Дала Шен Къуръан\nчохь а, йа Шен Элчанан Мухьаммадан – Делера салават а, салам а хуьлда цунна –\nСуннатехь а дийцина массо хIума. Цундела Iибадаташ тайп-тайпана ду. Iибадатах\nду – дагца деш долу Iибадат: Иманан ялх арканаш а, кхерар а, догдахар а,\nтаваккул а, безам а, цабезам а, иштта кхиндерш а. Иштта Iибадатех ду – гучахь\nдеш долу Iибадаташ: ламаз а, закат а, марха кхабар а, хьадж дар а санна долу.\nИза цIенчу даггара Делан доьхьа дар, Цуьнца накъост а ца веш. «ЛаилахIа\nиллаллахI – Кхин Дела вац АллахI воцург» аьлла тешалла даран маьIна ду хIокху\nбехкамца долу маьIна. Лекхачу АллахIа аьлла:\n﴾ХIаъ! АллахIан ду цIена дин, ткъа АллахI а воцуш\nкхинберш шайна накъостий лийцинарш – (цара олу) оха царна Iибадат ца до\nцаьрга тхо АллахIана герга дигийта бен. Баккъалла а, АллахIа хьукма дийр ду\nцарна юккъахь уьш дIасакъаьстинчу хIуманна тIехь. Баккъалла а, АллахIа ца\nнисво харц луьш верг, керста верг) [Сурат «Аз-зумар» 3 аят].\nа аьлла Лекха хин волчу Дала:\nПайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – Суннат тIехь вазар,\nIибадат цо ма-дарра дар, хIумма а тIе а ца тухуш, йа эша а ца деш. «Мухьаммад\nДелан элча ву» аьлла тешалла даран маьIна ду хIокху бехкамца дерг. Лекха хин\nволчу Дала аьлла:\n﴾Ахь ала: нагахь санна шу Дела везаш делахь суна\nтIаьхьа хIитта, Далла дезар а ду шу (тIаккха), къиношна геч а дийр ду Цо шун) [Сурат «Áл-Iимран» 31 аят]. Кхин\nа аьлла Сийлахь волчу АллахIа:\n﴾Шайна Пайхамара деанарг – схьаэца иза, цо шайна ца\nмагийнарг – Iадда дита иза) [Сурат «Ал-хьашр» 7 аят]. Кхин\nа аьлла Лекхачу Дала Къуръан чохь:\n﴾ХIан-хIа! Хьан Делор, уьш Делах тешаш хир ма бац\nцара хьоьга хьукма дайтталц, шайна юккъахь хиллачу къовсамна, тIаккха ахь\nдинчу хьукманна шайн (дегнаш чохь) гатто а ца кара йойтуш, (хьан хьукманна)\nуьш муьтIахь а хиллалц) [Сурат «Ан-нисаъ» 65 аят].\nВай Делан лайш хилар шина бехкамца бен\nкхочуш ца хуьлу:\n1 – Дела\nвезар кхочушдар. Дела везар кхочуш хуьлу нагахь санна вай Дела везар а, Цунна\nдезаш долу хIума дезар а дерриг кхиндолчу хIумнал хьалхадаккхьахь. 2 –\nДалла муьтIахь хилар кхочуш дар, Цо де аьлларг дан а деш, ма де аьлларг Iадда\nТкъа Делан лайш хилар бохург ду: Дела\nкхоччуш везар а, Цунна кхачам боллуш муьтIахь хилар а, Цунах кхерар а, Цуьнга\nдогдохуш хилар а. Иштта кхочуш хуьлу вай Делан лайш хилар. И кхочуш дарца\nДела реза варе а, Цуьнан безаме а кхочу стаг, хIунда аьлча Далла Шен лай Ша тIедехкина\nдолчу парзашца шена герга вар деза дела. Ткъа стага суннат долу Iибадаташ\nдукха мел до, Сийлахь-Лекхачу Далла герга хиларехь сов волу иза, Далла\nгергахь даржехь лекха волу иза, иштта цо и Iибадаташ дар бахьана хуьлу цунна\nДелан къинхетамца а, комаьршаллийца а ялсамане ваха. Лекха хин волчу Дала\n﴾Деха шайн Деле, (шаьш) эсала а, муьтIахь а долуш,\nкъайлах а (деха Цуьнга). Баккъалла а, Цунна ца беза тIехбовлуш берш (доIа деш\nаьзнаш ийдеш)) [Сурат «Ал-аIроф» 55 аят].\nБаккъалла а чIогIа дукха ду Дела цхьаъ\nхиларан тешаллаш а, баххаш а. Царна тIехь ойла йинчуьнан Дела цхьаъ хиларан\nхаам а сов бер бу, кхетам а чIагI лур бу. Царна тIехь ойла йинчунна гIоли\nхуур ду Дела Шен гIуллакхашкахь а, цIерашкахь а, сифаташкахь а цхьаъ хилар,\nШех тера кхин цхьа а хIума доцуш. Оцу тешаллех цхьадерш дуьйцур ду вай, ткъа\nдерриг дийцина вер а вац. 1 –\nХIара Iалам кхолларан доккхалла а, цуьнан нийсалла а, цунна чохь долу халкъ\nтайп-тайпана хилар а, хIара Iалам лелош долу нийсса низам а. ХIокху хIуманна\nтIехь ойла йинарг, шен хьекъале оцу тIехь ойла яйтинарг билггал тешар ву Дела\nцхьаъ хиларх. Стигланаш а, латтанаш а кхолларан ойла йича, малх а, бутт а,\nадам а, дийнат а кхолларан ойла йича, ораматаш а, чохь са доцу хIумнаш а\nкхолларна тIехь а ойла йича стагана хаьа оцу массо хIуманан Кхоллархо хилар,\nШен цIерашкахь а, сифаташкахь а, Ша Дела хиларехь а Шеца кхачамалла йолуш\nволу. ТIаккха стагана хаьа, цхьаъ волу и Кхоллархо бен Iибадат дан хьакъ\nдолуш кхин цхьа а ца хилар. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n﴾Оха чIогIа лаьтташ долу лаьмнаш дира лаьтта тIехь,\nиза меттах ца дилийта цаьрца, оцу лаьмнашкахь чIожнаш а, некъаш а дира Оха,\nуьш нийсачу некъа тIе нисбалийта. Стигал а йира Оха тхов санна, (ша) ларъеш\nйолу (охьайожарха); ткъа уьш (Делах ца тешаш берш) юха буьйлуш бу Тхан аятех\n(царна тIехь ойла ца еш)﴿ [Сурат «Ал-анбияъ» 31-33 аяташ].\nа аьлла Сийлахьчу АллахIа: ﴾Цуьнан (АллахIан) аятех (билгалонех) ду стигланаш а,\nлатта а кхоллар а, шун меттанаш а, бесаш а тайп-тайпана хилар а. Баккъалла а\nоцу хIуманашкахь аяташ (билгалонаш) ма\nю хууш болчарна﴿ [Сурат «Ар-рум» 22 аят]. 2 –\nДала Шен элчанашка делла долу шарIаш а, Цо царна делла долу тешаллаш а,\nмуIжизаташ а Дела цхьаъ хилар гойтуш ду, Iибадат дан хьакъ долуш Иза цхьаъ\nбен ца хилар гойтуш а ду. Дала Ша кхоьллинчу Шен халкъана делла долчу\nшариIатехь сирла тешалла ду, Хьекъале волчу, Ша кхоьллинарг доьвзаш волчу,\nоцу халкъана пайде дерг доьвзаш волчу Делера бен и ШариIат хилалург ца хиларна.\nСийлахьчу Дала аьлла:\n﴾Оха бахийтира Тхайн геланчаш кхетаме сирлачу\nтешаллашца, цаьрца доссийра Оха жайна а, терза (нийсо) а, адамаш нийсонна\nтIехь латтийта﴿ [Сурат «Ал-хьадид» 25 аят].\n﴾Ахь ала: адамаш а, жинаш а вовшахкхетча, хIара\nКъуръан санна жайна дархьама – цаьрга далур дац и саннарг, уьш вовшийн\nгIоьнчий хилчи а﴿ [Сурат «Ал-исраъ» 88 аят].\nВай дуьненчу довлучу хенахь дуьйна схьа Дала вайн дегнаш чу биллина болчу\nдегахаамо а, синхаамо а, тIечIагIдо Дела цхьаъ хилар. Ткъа и синхаам вай\nдегнашкахь чIагIбелла бу, цундела адамана зен хилар гуча доллушшехь оцу\nсинхаамо вай Деле дерза до. Ткъа адаман хьекъал шеконех а, харц лаамех а\nцIена хилахь, цуьнан кхин дан хIума хир дац Дела цхьаъ хиларна мукIарло дар\nбен, шен даг чохь цунна карор дац Дела Шен цIерашца а, сифаташца а цхьаъ\nхилар бен, Цунах тера кхин цхьа а хIума дац аьлла болчу кхетамна тIетар бен,\nЦо Шен элчанашка – Делера салават а, салам а хуьлда царна – даийтина долчу\nшарIана муьтIахь хилар а бен. Лекха хин волчу Дала аьлла:\n﴾Ткъа ахь латта йе хьайн юхь дин тIехь (хьайн дин Дела\nдуьхьа хилийта), цунна тIетовш, (хьо латта) Дала адамашкахь кхоьллина болчу\nсинхаамна тIехь (Бусалба дин тIехь); бац цхьа а хийцам Делан кхоллараллийна\n(Цуьнан дин кхечу динца хийцар мегар дац); иза (Дела цхьаъ вар) ду нийса дин,\nамма дукхах болчу нахана хаам ца хаьа. (Шу хила) Цуьнга доьрзуш, Цунах кхера\nа кхера, ламаз а де, Делаца накъост веш болчерах а ма хила﴿ [Сурат «Аррум» 30-31 аяташ].\n«Дерриг деш долу бер (доьххьара дуьненчу\nдолучу хенахь) “фитIрат” долуш дуьненчу долуш ду, амма цуьнан дас-нанас до и\nбер йа жуьгтийн динехь, йа керста динехь, йа цIарна Iибадат деш болчеран\nдинехь. (Цуьнан масала ду) дийнато деш долу дийнат, шеца цхьа а эшам боцуш\nхуьлу иза. Шуна гой и (хIинца дуьненчу даьлла долу дийнат) лерг хадийна\nдолуш? (цуьнца цхьане кепара эшам гой шуна? – аьлла хаьттина цо шен\nасхьабашка). ТIаккха цо дийшира Къуръан чура аят: ﴾Дала адамашкахь кхоьллина долу фитIрат (синхаам)﴿» 4\n1 АллахIан ницкъ\nкхочур боцуш хIумма а дац бохург ду оцу аятан маьIна. 2 АллахIан хьокъехь долчу маьIнашкахь «Муха?» боху\nхаттар даийта мегар дац шен коьрта чу, хIунда аьлча адамийн хьекъал барам болуш\nду, массо хIуманна тIаьхьа кхиалуш а дац. Ткъа нагахь санна иштта хаттар шена\nдагадагIахь «АIузу биллахIи мина-шшайтIониррожийм» аьлла Деле шайтIанах лар вар\nдеха деза. 3 АллахI воцчунна тIе болх биллар, Цуьнца кхечуьна кера\nболх балар а мегаш дац, иза даккхийчу къинойх лоруш ду Бусалба динехь. Массо\nхIуманна тIехь ницкъ кхочуш волчу, дерриг Iалам цхьана хенахь гуш а, хезаш а\nволчу, Шена луург Шена луъучу хенахь хилийта йиш йолуш волчу АллахIан кера\nдIабала беза болх, таваккул Цунна тIе дан а деза. Вай иза муха дийр дац, Шена\nтIе болх биллинчунна Ша тоьаш ву шуна бохуш, Дала Ша вайга бохуш хилча. 4 Дела цхьаъ варна тIехь хуьлу ша долу\nбераш доьххьара дуьненчу довлучу хенахь бохург ду хьадисан маьIна.


Занятие по чеченскому языку с Амиром Интернет Школа 2 years ago. Керла шайна хиънарг накъосташка д1адийца. Аг1онаш 73 дагахь 1амо. Шовданан хи шийла ду. Гергара дешнаш каро,орам къасто 1амор.\nШайна хетарг книги т1ера масалаш далорца т1еч1аг1дан. Ю Даладе масалаш элп Ю юкъадог1уш. Нохчийн метан башхаллаш евзашмотт дика 1амо лаам болуш дешархой кхиор. Нохчийн мотт учебник 6 класс Нохчийн меттан а, литературин а поурочни планаш.\nАг1о дагахь 1амо. Урок — кхетор 1 1.\nОйлаар, тидам бар, къамелкхетам кхиор. Аг1онаш 5 кица 1амо.\nЕшаран чехкалла кхиор ю. Paris shutters itself in fear of worsening protest violence Independent Online.\nНохчийн мотт 4 класс солтаханов решебник Форум — Нохчийн мотт 4 класс солтаханов решебник упражнения аг1о Аг1о 65 дагахь 1амо. Дешархошна 1емар ду массара цхьана,з1енаца еша.\nДолара -Муьлхачу ц1ерах олу долара ц1ераш? Хьайн ненан мотт хаахь ,Дозалла ас до хьох,Даггара и безахь, Ас хастам бо хьуна.\nДевзар ду клпсс Пайхмара де-ненан хьокъехь аьлла дешнаш. Шайна хьалхарчу дешнашца уьш къаьстина яздар хуур ду. Аг1о 77 дагхь 1 амо. Список полей представлен выше.\nХьекъалах лаьцна дерг дийца. Карточкаш де Презентаци 21 Г1алаташ т1ехь болх бар. Евзар ю предложенин башхаллаш.\nЧеченские барби Диана Гурмаева 3 years ago. Ступай же мимо конный, в том нет твоей вины, Что нам нужны драконы, которым мы верны. Дела реза хуьлда хьуна къа хьегарна а ,тхуна доккха накъосталла дарна!\nЯздархочун учебнок ойла гойтуш еша. Коьрта маь1на билгалдаккха хуур ду. Калсс — ловзар 1 Тобанашкахь болх бан 1амор 1емар ду массара цхьана еша, къастош еша.\nДала аьтто бойла хьан. Х1ун башхалла ю предложенийн юккъехь 1 7. I Специфические людские звуки обозначаются именно этими буквами.\nШовданан хи ц1енасирла ду. Лаам хир бу керланиг довза,ца хуучух кхета. Лоьро Саламов Лечас -Хьан 1алашдо жа?


Докка Амагов: Къаман къайле , я Яйначу лорахь ( 20 -21) - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » Докка Амагов: Къаман къайле , я Яйначу лорахь ( 20 -21)\n( «Къаршкъули» — «Хьогали». «Муьлха дитт хилла Эдемехь хилларг»? Ишта д1а кхин а)\n( 20 -21)\n«Къа» дашах дуьйцучохь дага тоссу:\nДог1а дайту Дали.\nСигал мела даайта.\nЛаьтта хьани доссайта,\nДен до бузайта,\nНенан ога саттайта…».\nОцу йираца(гимнаца) йоккхура оха бераллехь Дэле дог1а доьху — «Къаршкъули» (йа, «Хьагали»)\nХ1етахь тамшина цахетара и еккхича ц1еххьана сиглахь до1а ч1еркий(гром), Сэла хештик(молния) тухий, дог1а т1е тоьхча. Тхан бераллийн кхетамца иза ишта дан дезаш хиларна.\nИ цеце т1аьхьа дара. Тхо даккхий хилча. «Къаршкъули» яккхар, Исламаца доцу 1адатера ламаст дуйла хиъча. Эццахь оха цкъацкъа вовшашка олура; «ва нах, дог1а ма дог1ура и «Къаршкъули» яьккхича, и ма тамшина х1ума дара», бохучох терра дерг.\nЦкъацкъа х1инца а х1утту и хаттар. Ткъа д1а ойла йича, шираллехь вайнаха Дэла цхьаъ вечу муьрехь, цара цу тайпа доьхуш хиллий те дог1а, бохург дага тоссу.\nИза ишта хоьтуьйту — «Къаршкъули»:«Къа + 1арш + Къули» кепехь тида даларо а.\nШецара – «Къа + 1арше», г1азакхийн – «небеса Милостивого», я « Милостивые небеса» санна хиларна.\nТкъа «Къули»: «Къа(Къинхетамечуьнан) хи» санна а долуш. Г1азкхийн маттара — «родник Милостивого»\_«Святая вода» бохучох терра.\nБилгал доккхур вай, лакхенца ишта — «Къули» олуш хилар, мэлана аьлла воьдуш –вог1учунна сада1а а, ламазна а некъаца хи(хьоста\_шовда) 1алаш деш йиначу къепех.\nЦу тайпа, нагахь вайн и тидарш нийса делахь, оха бераллехь баьхна долу — «Къа + 1арши + Къули», вайн ширачу маттара —«сигал йолу Къинхетаме верг, Хьайн г1овсе хи (дог1а) лохьа …», боху доь1а хуьлу.\nТоллур вай и «Къаршкъули» санна лелла —«Хьагали\_Хьогали» а. Аренца х1етахь – «Къаршкъули» олуш хиллехь, лакхенца олуш хилларг — «Хьагали» хилла дуйла а дуьйцуш.\nЦул а совнаха, вайн ишта тидам хуьлу, шираллехь цхьа долчу къаьмнаша к1ора-дог1а г1овсе лерийна ца1аш, цунаха — «Хьагали» эшарехь ц1е а йоккхуш хилла юьйла. Масала, ширачу германхоша – «hegalaz»(«k1ора») а, англо\_ саксониша – «haegl»(«k1ора») а санна.\nИшта —«Хьагали» эшарехь хилла, ширачу германхойн –«Руни» алфавитан– «hagal» а, ингалс\_ саксонин – «hegl» а ц1е йолу элпаш. Дашна аьлча, цара ишта вайн «сигал» (ламоройн) дош олуш хилла кхин цхьана элпанах а. Цуьнан хьаркан кхетам –«малх» санна а лоруш.\nВуьшта и «Руни» еккъа цхьа алпавит хилла а ца 1аш, церан календарь а хилла бах. Дийцарехь цуьнца лелош хилла цара боузбуунчалш, пал тиссар. Дуьйцуш хилла «хиндерг».\nМасала, цу «hagal»» элпан- хьаркаца: «дахар»; «г1овсалла»; «син1а»; «1а» («дух»), боху хьесапаш а шайна гуш. Вайна «хьагал» дашца эшаре долчу – «х1о»\_«х1аваъ» дашца: «дахар»; «син1а»; «1а» маь1наш а ма горра.\nВайн ишта терго хуьлуш ду, немцойн —«heilig»(«г1овсе»),«hag»(«куст»), «hacken» («кожалг») а, нохчийн –«хьагал»; «хьак»(лит.–«хьач»); «х1акх»(лит.«х1окх») а цхьана эшаре хилар а.\nТкъа цаьрцара «хьак»(«дитт\_кол») =«hag»(«кол\_дитт») хиларо, уьш ши а — «хьа+ г(а)» т1ера хоьтуьйту. Кхузахь гайтаме ду, ширачу германхоша — «heiligе hag»(«святой куст») г1овсе а лоруш ма хилларий, вайн баккхийчара хьак(- га; кол; дитт) а, баго а, хадо а цамагош хилла хилар.\nТ1аккха германхоша иза ишта ларарна бахьна, и «heiligе hag» церан мифологера -цкъаа а «леш йоцу», цхьана меттахь ша лаьттехь а, амма даима «лелаш» йолу — «г1овсе кол (га\_ дитт)» хиларна хилла.\nАла деза, цхьаболчара иза Тоурато\_Инжало юьйцу г1овсе –«Неопалимая купина» («з1у кол») а, шен з1уйн сереха жуьгташа кхардамца 1ийсайна (а.с.) «паччахьан таж» дина –«терновик»(«з1уй хьак») а, Мусайна(а.с.) Т1ува арахь Дэлаца къамаьл дечохь гина баьццара кол а лоруш юьйла.\nМасала, Тоурато а; « Муса(а.с.) т1евахара кулана и х1унда йогу хьажа. Цунна кулаха йогуш ц1е гира, амма кол цу ц1аро ягош яцара», бохуш хьехош йолу.\nДоцца аьлча, дуккхачу а ширачу т1урлиша(мифаша) а, йозанаша а цу диттан билгалонаш: «даима баьццара – з1уйне», «дарбане – д1авше», «сецнехь а, сацанза» санна юьйцу.\nТ1аккха вайн хиллачу тидамца, и ариян-«heiligе hag»(«святой куст»), ламоройн –«хьагали хьак\_г(лит.«хьач») алар санна кхета дог1у. Ша г1азкхийн маттахь гочдарца аьлча — «терновик» («слива\_алыча колючая») а долуш.\nМасала, вайн махкахь а акхачу хьекашна (лит. «хьечашна») юкъехь хуьлу ша тайпа з1у –дитт ду иза. Шена т1ехь 1анан заманчохь а наггахь юьсиий баьццара га –кол а хуьлуш долу. Стенна делахь а, нахана дарбане хеташ йолу.\nИшта цу «хьагали хьа(к)г» аларах вайн хуьлучу тидарша и дитт хоьтуьйту: а)Эдемехь Адама(а.с.), Хьавас шен стом биънарг. Шен патарха шайна барзакъ динарг.\nб) Мусайна(а.с.) Т1ува арахь ша догуш а доцуш, т1ехь ц1е йогуш гинарг.\nв) шен з1уй сереха жуьгташа 1ийсайна(а.с.) коьрта — «паччахьан таж» тиллинарг.\nВай дуьйцучунна делилаш хилийта вовшашна чуьччара хуьлу — «хьагал» а, «хьа+ г(а)» а толлур вай. И таллам болабале цкъа хьалха, вайна ивритехь а «хаг» дош кара дойла билгал а доккхуш. Жуьгташа ширачу израильхойн маттара — «ялтийн – ц1ай» (праздник) лоруш долу.\nАмма вай дийцира, шира израильхой жуьгтий хилла боцийла. Бакъ болу иврит байна буйла. Х1инцалера «иврит» кхолла белла а, цхьа 100 шо сов бен доцийла. Иза кхоьллинчара и ширачу арамейн –нохчийн маттаха пайда оьцуш кхоьллина буйла а.\nКхузара атта кхеташ ду, ивритехь цхьа долу ширачу арамейн –нохчийн дешнаш – аларш нис далар. Уьш атта нохчийн маттахь тида луш долу бахьнаш.\nМасална аьлча, ишта ивритан – «зе хагу»(«недельный прогноз погоды») а, нохчийн –«зе» («исследовать»\_«прогнозировать») «ха»(«время») — «га»(«отрезок») санна тидало. Ша нохчийн – «зе ха»; «зе ха — га»;«зе хьега»; «ирс хьега»; «зовкх хьега» и.д1.кх. а) аларшна юкъера цхьа алар санна.\nИшта кхин цхьана масалца а го, жуьгташна шайн маттара хета ширачу арамейн маттара – «Хадад»(йочанин, до1а ч1ерканан, ткъесан ц1у) а, нохчийн – «Ха дад» (йочанан –йоькханан) санна хуьлуш дуйла. Вай дуьйцучу «Хьагали» дашца ша эшаре а долуш. И санна долу масалаш вайн инзаре шорта ду.\nЦундела уьш цкъачунна дита а дитина, х1инца кхин д1а а толлур вай, немцойн — «heiligе hag», нохчийн – «хьагал», «хьа+ г(а)»; «Хьагали». Болор вай и таллам «Хьагали» муха йоккхура бохучу дийцарна т1ера.\nДог1а бахьнехь лаьтта 1алам дина. Цо вайна ялта ло, г1а-буц лаьтта йо. И бахьнехь хьала долу лаьттара мел долу х1у. Дог1а Дэлан къинхетаман билгалонах цхьаъ ю…\nДуьйцу: Адамна(а.с.) ша къа хьарчина лаьтта воссийча, дуьненчохь йокъа х1оттина гина хиллера бохуш. Эццахь, Адама(а.с.) уггаре а хьалхара диначу до1анах ду бах, цо Дэле дог1а дехар. Ишта дуьйцу, къемат дийнахь адаман х1у , мела дог1а деъначул т1аьхьа г1оттур ду , бохуш а…\nИ дог1а цадог1уш йокъа х1оьттича йоккхура оха бераллехь «Хьагали»\_«Хьогали» а.\nИза кеч йора ехачу яреха, йа генеха. Т1аккха и «барзакъ», т1ера х1умнаш д1аяхначу, цхьана кхиъна вог1учу къоьнгана т1е уллура. Цунна кара ма1аллийн билгало санна, ма1а дечган г1аж а лора\nЭццахь, цу тайпа кеч йина и «дийна кол» цхьаммо мушаца д1а узура. И муш цунаха тоссура: а)цу хьолахь цунна к1езга са гарна. б)стенна делахь а, халкъан кхетамехь дог1а цадарна и «Хьагали» «бехке» хиларна. Цундела иза ишта «бехкаллехь» гайта езаш а хуьлура.\nЦу тайпа иза кеч йиначул т1аьхьа,«Хьагали» бохучу махьаршца цунна гондахьа х1уьттуш дуйла лора тхо. Эццахь цхьана уьйт1ехь ма кхаьчча , тхан йир кхин а ч1ог1а айлора. Ткъа «Хьагали» тхан мукъамца ша шена го туссуш, гуттаре а ч1ог1а йорт етта х1уттура.\nХ1усамдайша чуьра ара дадош цунна т1е хи тухура. Тхан т1ормагаш чохь тайп-тайпана даарш дохкура. Дукхачу хьолахь иза ялтин сакъа хуьлура. Дама, ахьар цу.\nМел тов елахь а, «Хьагали» ц1енна якъ ялайта йиш йолуш яцара. Цундела цунна сих-сиха хи детта дезар тхуна т1ехь хуьлура. Нагахь шеца цхьацца ца оьшу т1ех «бегаш» бича, «Хьагалис» ярашна юкъера схьа ма1а — г1аж 1уттура шена и «вас» йиначунна….\nЦу тайпа вайна го, халкъан кхетамехь «Хьагали» — «къа долу кол»; «г1овсе кол»; «Дахаран дитт» а, ткъа цуьнан ишта «леташ» хиларо, иза, «з1уй –кол» а санна хилла юьйла…\nТкъа х1инца д1а долор вай, цу «Хьагали» дашца вайна доьзна хетачу немцойн — ламоройн:«heiligе hag» — «хьагаллийн хьак»\_«з1у хьак»( лит.«зу хьач»:«терновик») бохучу аларин тидарш.\nВай элира — «хьагаллийн хьа(к) га»: Адама(а.с.), Хьавас Эдемехь шен стом беъна а, ткъа шен г1ах шайна «духар» дина а дитт хила там болуш ду.\nАьллачунна тоьшаллаш хета: а) «хьега» («завидовать»);«хьаго» («соблазнять\_ обольщать»); «хьаьгна» («мечтать»\_«предвкушение»); «хьагалла» («жажда»); «хьа+г1(а)»(«зависть\_ вражда»); «хье га» («ветка ума\_ разума»); «хьоь га» («раскачивающая\_живая ветка)»; «хьакам»;«Хьа+ва»(«Хьа+…» хьалха мел лаьтта зударийн ц1ераш. Ишта скандинавин – «Хельга»(«святая) а), боху дешнаш.\nб)«зу+да»; «зу+дитт»; «зу га»; «зу хьак», боху аларш. «Зу+га(ш)(«веточка колючая)», «Зу+ла(«колючая\_ ревнивая»); «Зу+ли» (и.д1.кх. а), боху ц1ераш.\nИшта Адамас(а.с.) Хьавас дуьненчохь уггаре а хьалха дина — «захало» а: «зу+хало» т1ера хета. Вай тохара дийцира –«за +г1а»; «за+ мой»; «за+кат»; «за+хало»; «г1о +за» дешнашцара — «за», вайн ширачу маттара — «гергалло» санна. Цундела и «за +хало»:«хала гергалло» санна а хуьлу.\nГуш ду ишта, ламоройн —«з1у хьа(к)г»:«зу 1а – хье+га» хуьлуш хилар а. Г1азакхийн маттара: «колючка Духа(жизни) – ветка разума\_зависти, бохучох терра. Я «дерево познание Добра и Зла», я «дерево предостережение», санна ша хиларца.\nИшта шен – «зе га» барамехь:«ветка испытание\_познание» а хуьлу иза. Дага деъначура аьлча, вайн лаьмнашкахь бацалахь йолуш — «з1е га» олуш бецан — кол а ю. Шена т1ера кегийра –горга буьртигаш, д1авшанах дарба хуьлуьйтуш йолу.\n… Цу тайпа, вай х1инца динчу тидашкара кхин цхьа тергам а хуьлу. Цу диттан ц1ерашца доьзна — «Хьава» ; «зуда» хилар а, ткъа «Хьава» = «зуда» санна дуйла а. Масала, ламоройн маттара — «дитт» = «довз» санна.\nАмма хетарехь, вайн литературо а шех пайда ца оьцу и «довз», цхьа волчу дешархочунна муххале а девзаш дац. Цундела билгала доккхур вай, и дош ламчохь «дитт» дашца цхьана лелаш дуйла.\nГойтур вай церан масийта тайпанара хьесапаш нохчийн –маттара г1азкхийн маттахь гочдарца.\nМасала: а)«дитт» — «дерево»; «стирать»;«оставить»; «лезвие»; «ость злака» санна.\nб) «довз» — «дерево»; «познать»; «постигай». «Дов — зе»:«ссора\_вражда — ущерб» ; «вражда + испытание\_постижение» санна.\nКхузара цу «дитт -довз» маь1наша юха а гойту, уьш г1азкхийн маттара -«дерево познание Добра и Зла» санна хуьлуш дуйла. Ишта цаьрца хаало, Дала, «и дитт диталаш», аьлла Адаме(а.с.)- Хьавайга дина омра а, Йилбазо царна и довз «довза» йина марзо а.\nМасала, цхьана хьадийсо ишта юьйцу и марзо; — Хьава хьала г1оттуш диттана -довзана т1еяхна, цу т1ера стом бахьаш Адамна т1е ера. «Адам, -элира цо, цу довза т1ера стом мерза бу. Кхаллахьа, ас а кхаьллина хьуна и…» Оцу хенахь, Дала шега и дитт диталахь аларна вийц веллачу Адама и стом кхаьллира. Амма иза легашкахь кхоччушехь, Дала шега аьлларг дагадеъначу Адама(а.с.) арара схьа лецира иза куьйгаца. Ткъа важа, йа хьала а, йа охьа а боцуш цигахь лаьтта биссира..», бохуш.\nКхузахь билгал дер вай, Адама (а.с.) ишта схьа лаьцна боху лаган меттиг, г1азакхаша шех –«адамово яблоко»(«кадык») олург юьйла.\nАмма, вайн кхузахь терго хуьлу: а)«лаг»(я «лак») дош:«стоьман лаг», «адаман лаг» аларшца а дуйла.\nв) ламройн — «лег», литературни – «лийр» а, ткъа «ле га» – «1ажаллан га»(«ветка смерти») а санна хилар. Ткъа цо тардо, Адам(а.с.) Эдем чуьра ара валар(изгнание) а, цуьнан валар(смерть) санна.\nЦул а совнаха, «1ажалан га»(«ле га»): «1аж га»(«ветка яблони»); «1а га»(«ветка Духа\_ жизни») а хуьлу. Эдемехь хилла и дитт -довз, 1аж –хьекан гибрид хиллий те, бохург дага а тоссуьйтуш. Цундела «хьак» олучохь, «1аж» бохург а дийц цадер вай(акхачу 1эжан цхьа тайпа а, з1у-дитт хилча муххале а)…\nТкъа доцца аьлча, немцойн — «heiligе hag»(«святой куст») санна хезачу «хьагаллийн хьа(к)г» (я «з1у хьак») аларах вай диначу тидарша, шаьш г1азкхийн маттахь дийцича —«слива обольщение\_искушение»;«дерево познание Добра и Зла» ло вайна.\nЦунна т1е тухур вай, Адама(а.с.) шен къамарга стом охьа ма кхаьчча, и сацо дагахьа схьа лаьцнарг – хьа(к)г лаг хийла тарлуш а дуйла. Цо къурд бечу хьекахa схьа къаьстина хила йиш йолуш долу.\nКхузахь тидам хуьлуьйтуш ду — «къамарган лаг» а. Ламоройн — «Къа (Милостивого) + Маран(Повелителя) + лаг»(«косточка фрукта\_горло) а, «къа(грех) + маран(мужа) + лаг»(«косточка\_горло») а санна ша хазарца.\n(«мар», «майра» тайп-тайпана маь1наш. «Мар» вайн лит. маттаца цалелар г1алат)\nХьалхарчуьнца го: а)Дала шен къинхетамца адамна къамарг – лаг (меже) елла юйла.\nб)Цо шен къинхетамца Адаман(а.с.) къамаргахь лаг(хьекан) сацийна дуйла, иза ша дечунна дохкоха ма ваьллехь.\nШоллаг1чуьнца хаало: Адама(а.с.) хьарчиначу къанан «билгало» – лаг.\nЦу тайпа, Адама(а.с.) и хьак(хьач) беъна а, баанза а хуьлу. Цунаха къурд ша бечохь, цо цуьнан лаг схьа лаьцна хиларна.\nДуьйцучуьнца цхьана дог1у, вайн – «къахьа»; «къурд» а.\nМасала: а) «къаьхьа»:«къа + хьа(к)г» ; «къа +хьег» санна. Г1азкхийн «горький»: «слива греха»;«трудиться»\_ «отрабатывать грех», бохучох терра хиларца.\nб)«къурд»: «къа +урд» барамехь . Г1азакхин –«часть\_доля греха» санна.\nТ1аккха и «къахьа къурд» уггаре а хьалха бинарш Хьава – Адам(а.с.) хиларе терра, вай лакхахьа цу х1окъехь дуьйцучура сацийнарг кхин д1а а дуьйцур вай…\n«… И стом шаьш биъначул т1аьхьа, ша шиъ дерзийна карийра царна. Т1аккха Далла хьалха шаьш мел йоьхь 1аьржа дуйла а хиъна, цу г1овсечу довзанан г1ах шайна духар дан х1оьттира и шиъ…»\nКхузахь гайтаме ду, церан уггаре а хьалхарчу цу «духарца» вайна доьзна хета дешнаш. Масала: а) «г1аш юкъе»: «срамное место»\_«между листьев» санна.\nб)«марчо»:«Мар +чо(чо1; чокх)». Г1азкхин – «одеяние(дар) Повелителя» а, «одеяние мужа» а санна.\nв) «барзакъ»:«б\_верзин +къа» бохучох терра.\nг)«бедар», г1азакхийн –«бедро»(и къайла яккхар) санна.\nд) Хьавайн «г1абали»: «г1а бала» бохучох терра.\nе)Адаман(а.с.) «г1автал»: «г1аш т1ехь», я «г1ов т1ера»(«прикрытие\_стена) санна.\nТерго ер вай ишта, «г1а» дашца доьзна:\nа)«г1ад дайна»(«да амал цахилар»; «дег1 дар»)\nб) «г1амалха»(«адам шен хьесапера даьлла лелар»).\nг) «г1аммаг1»(«персик») а хиларна.\nТ1аьхьарчара хоьтуьйту, дуьнечохь дуьхьара «г1амалха» яьхнарг Хьава. Иза г1аммаг1 – дитта юкъахь къайла яларг санна а гойтуш. Цундела тарло, вай лакхахьа «хьекан -1эжан гибрид» санна йицинарг г1аммаг1а хила а.\nТ1аккха, Адам(а.с.) ишта д1а х1ул валаро дага тоссу:\nа)цхьана ширачу 1адатца пхьа хьарчийна саг, и пхьа битайта т1е вуьгуш, цхьа барзакъ, я марчо а хьарчош бармаца хьош хилла хилар. Ша дийначунна и мел йохь 1аржа вуйла гайта.\nб)ша къийла вахча генашца дег1 х1улдина къона Адам(а.с.), «Хьагалина» буххе х1оттош хиллачу къоьнгахь терра хилла вуйла. Цу тайпа, дуьненчохь уггаре а хьалхара «Хьогали» а шех хуьлуш.\nЦундела «Хьагали» йоккхуш цунна оха диттина хи а хета, Адаман(а.с.) хьалхарчу къа т1ера схьа, адамо мел хьерчина къа, цу «Дахаран диттана» («Хьагали») т1ера ц1ан деш хилла долу «1ийда –хи» санна.\nТкъа эццахь оха олуш хилла; «Йо, Дэла, Дуьне – 1алам ц1ан до, Дахар керла доккху, мела дог1а лохьа..», бохучу кхетамера до1а –назма а, адаман силсиллера до1а. Дэле и дог1а доьхуш цара шираллехь деш хиллачох терра.\nТ1аккха муьлхачу билгалонашца лоруш хилла те цара, Дала шайна цу до1анна луш долу жоп?\nКхузахь вайн терго хуьлу: а)ламройн– «до1а ч1еркар»(«гром гремит»):«до1анна жоп – хаам (дог1анца)», бохург хуьлуш дуйла.\nб) ламоройн -«Сэла хештийг»:«Са Эли (Господа Света) хештийк (серлонийн\_ ц1еран)» санна хилар.\n(хала хетарца ду, ламоройн «Сэла» — дашцара шира Дэлан ц1ераш литературни ду бохучу — «Стела хештийк»(«Стела 1ад»; «стаг»; «стигал») аларо харц яхар)\nв)вайн — «ткъес»: «ткъе са» санна тида далар.\n«Ткъе» — ехха\_готта т1аьрсиг а, ткъа «са» -«са»(«свет») а долуш. Т1акхха цо «ткъес» гойту – «ткъе са\_нур\_ц1е» санна.\nДашна аьлча, «ткъе» — иза цхьаболчара ма бохху товханна т1е кхозу заь1а яц. Вукхуьннан шен ц1е ю. Ткъа «ткъе» лелабо нуьйраца а, кожаца а. Цунаха беж1уйша ехха шед а йора. «Къес» (бич) олура цунаха лакхенца.\nГайтаме ду, вай аьллчунна тоьшалла деш санна долу: а) «Цо шуна ткъес гойту кхерамна а, дега йовханна а. Цо дог1анах кхоркина марханаш кхуллу. До1а ч1еркаро хеставо Иза, малайкаша кхерарца хастам бо Цунна. Цо шена луучунна ткъес туху. Цара Дэлаха къуьйсу. Шен Ка хиларца инзаре волчу» (Коран. 13:12-13), боху аят а.\nб)«До1а ч1еркар — малайк ду, мархаш лелош долу, ткъа ткъес, цуьнан къес(бич) ю», боху хьадис а.\nКхузахь дага тоссу, бераллехь оха вовшашна беш хилла хьехамаш а. Ишта хуьлура уьш: дог1а дог1уш дитта бухе х1отта мегар дац, ткъа х1оттахь а, до1а ч1еркаш т1аьн к1елош т1е тов1о еза «ашшада» а доккхуш, малайкан ткъесах дедда доьду шайт1а хьайн пхьарсаш бухе цаэкхийта…, бохуш….\nДерзор: — вай диначу тидарша, нохчийн маттахь далиначу аларша, аято, хьадисо гойту, и тайпа дог1а дехаран ламаст вайн халкъаллахь кхолла далар Ислам т1е дале хиллехь а, амма вайн къомо Дэла цхьаъ вечу заманашкахь хилла тарлуш дуйла.\nИза гойту «Хьагали» дашах хуьлучу кхин долчу тидарш а. Масала: а)«Хье +га — Али\_ Эли»(«разум\_познание +дерево\_ветка – Господа»).\nб)«Хьеги + Эли(х)»(«зависть\_вражда к Господу») бохучара.\nТкъа цара, «Хьагали» яьккхича дог1а х1унда дог1ура бохучу хаттарна а жоп хуьлуьйту. Бахьна, цигахь йохуш хилларш ширачу маттара Дэлан ц1ераш хиларна дуйла а гойтуш.\n— ишта «Хьагали» а, ариян –ламоройн: «heiligе hag» — «хьагалин хьа +(к)га» а зуьш: «слива обольщение\_ искушение\_ зависти» а, «дерево познания Добра и Зла», боху жам1аш а хилира вай.\n— и «хьагалин хьак»: «з1у кул»(«зу кол») санна а хьаха делира. Шен эшарца вайна 1арбойн -«зуккум» а хозуьйтуш. Ша жоьжг1атан ох1лонан кхачанан дитт хир ду бохуш долу.\nТкъа церан цу цхьаалло дага тоссу, вайн Дас –Нанас Эдемехь шен стом беънарг-м дац те иза, бохург. И шиъ санна Дала Эдемера ша ара даьккхина хила тарлуш долу.\nТ1аккха шен къиношна дохкоха ца йолучу адаман цхьана тобанна, даима а ша стом — кхача хила жоьжг1ате дахийтина а…\nЦу хаттарна вайна жоп цахаьа. Йа вай и леха а цалоьху. Амма Дала лардойла вай, иштачу кхачанах…\n(Хьогали –Къаршкъули сурташ. Итон –кхаьлла. 1980шо. Игорь Пальмин)\n«Чакхе ю». Докка Амагов.


"Нана яла сан, ас эрна яйина хан"\nШен 62 шерах 33 набахтешкахь текхна Ганне Анатолийс.\nНабахтехь яьккхинчу хеначохь къуйн кхетамца ваьхна иза - доьзал а, хIусам а хила оьшуш а дац бохуш. Ткъа хIинца "пенсехь" ву иза: Москохарчу Терехово олучу эвлахь ваха охьахиъна иза. Къона зуда а ю цуьнан, репресси йинчу немцойх схьаваьллачу шен ден безамна Курт аьлла, цуьнан цIе тиллина, кIант а ву Анатолийн. Ша реза воллу дахар доладелла шен боху цо хIинца, амма Москохара Iедалш цуьнгара латта схьадаккха гIерта, ткъа Анатолий низамашца дуьхьал лаьтта царна.\nМаршо Радион оьрсийн сервисо документалан кино яккха ойланца дIаязйинчу Ганне Анатолийн монолог юкъара дакъош ду лахахь далийна.\n- Репресси йинчу доьзалера ву со, цIера Магаданера. Тифлисерчу ЧК-ца хилла ву цхьана хенахь сан деда. Хетарехь дукха нехан кхолламаш хIаллакбина цо, цундела тIаьхьа адвокат хIоьттина иза Бердянскехь. Роберт яра сан деден цIе, немцойн къомах вара иза. ТIом боьдучу заманчохь мотт тоьхна дIалаьцна хиллера иза, къоман мостагI ву аьлла. 1942-чу шарахь немцойн шпион ву аьлла, бехке а вина, тоьпаш туьйхира цунна.\nСан денанас 8 шо набахтехь даьккхина, къоман мостагIчун зудчо санна. Цу хенахь 14 шо дара сан ден, цо а хан текхна чувоьллинчохь.\nМагаданехь девзинера сан да а, нана а. Циггахь дуьненчу ваьлла со а. Сан дена, Курт Робертовична немцойн мотт хаьара, суна тентигна ца хаьа. Ши ваша хилла сан ден. Эрнст цIе ерг да-нана доцу бераш латточу хIусаме дIавеллера, ткъа шолгIа Анатолий корейхойн цхьана доьзало шайна дIавигинера. Хан Анатолий ю цуьнан цIе хIинца.\nСо дуьненчу ваьллачул тIаьхьа реабилитаци йира сан дена а, денанна а. 1962-гIа шо карадаллалц немцошна бакъо ца лора дIасабаха. Карахь ши бер а долуш, ца яьллачу денна сан нана тхан дех дIа а къаьстина, Москох юхайирзира. Цигахь йина а, кхиъна а яра иза. Кхи дIа долу дахар Москоха дIадахара сан а. 1970 шарахь Москох схьайиллина самбон школе оьхура со. ЧIогIа дукхаезара суна самбо. Сан 16 шо долчу хенахь Японерчу Кодока гIала дзюдон школе Iаморашка ваха везаш вара со. Ца вахара со цига. Цхьана школехь соьца доьшуш хилла Третьякова Саша езаелла вара со хIетахь. Иза бахьана долуш ца воьдуш сецира со.\nХIинца мел чIогIа дохковуьйлу со. Сан дахарехь уггар а хала мIаьрго яра иза. ХIетахь со цига вахана хиллехь, сан дахар кхечу агIор нисдала тарлора.\n- Сан 17 шо долчу заманчохь чувоьллира со дуьххьара. Цхьа ледара хIума дар-кх соьгара даьлларг. Цхьана йоьIан нанас чуволлийтира со. Йоллу кIоштахь а цIеяххана яра цуьнан йоI. Ас иза хьийзина аьлла, цуьнан нанас арздинера. Ма дарра аьлча, шиннан а лаамца хилла хIума даара иза. ХIетахь 8 шо набахтехь а даьккхина, аравелира со.\nСан караделлачу кехат тIехь яздира: таIзар токхучу заманчохь цхьана хIуманна дохко а ца ваьлла, зуламан тобанашна тIехIуьттуш вара, административан тергоне эцна а ву аьлла. Iуьйранна 6 сахьт даьлча араваьлча, суьйранна 6 сахьт даьлча цIахь хила везаш вара со.\nЦхьа шо даьлча юха а дIалоцу со, талор лелийна аьлла. Оьрсийн дена винчу африкхочуьнгахьа гIо даьккхинера ас, иза ца вейта. Ресторанехь компаница тхо Iачу заманчохь цунна етта буьйлабелира, хIун бахьанаш дара ала ца хаьа суна, я цунна къола дан гIоьртинехь а. Оцу африкхочуьнца хиллачу зудчо кхеле латкъамбина хиллера. 9 шо хан туьйхира суна, цунна къоладан гIоьртинчу нахаца цхьана. ВорхI шо чохь даьккхира ас, тIаккха зуламан хIоттам бац цуьнгара даьллачуьнца аьлла, маьршаваьккхира. Эхашарахь мацалла латтийра ас. Кехат ца яздеш меттиг ца битира, ас ца деш хIума а ца дитира.\nСо маьршаваьккхинчул тIаьхьа кхийтира со, сайн кхи некъ цахиларх. Цкъа хьо набахте кхаьчний, хIост туху хьуна тIе. Юха а, юха а чувуллу.\n"Камеран чоьхьа ваьлча, вилхира"\n- 33 шо набахтехь дIадахна сан. Ден а, ненан а кочахь ах шо даьккхина ас, кехаташ ца хиларна. 1986-1987-гIа а шераш дара уьш. Бутырке а веана, ас боху: "Цхьа кехатан бахьана лойша суна, со маьршаваккхаран тоьшаллина". – "Оха ца ваьккхинахьо маьрша, хьо арахецначаьрга деха ахь кехат", - аьлла, тергал ца ви со.\nКхеле воьду со, цигахь жоп хазий суна: кхи а цхьацца бахьанаш гучудовларца доьзна, хьан гIуллакх юха талла долийна. Хьо тIекхайкхича – кхеле вогIур хьо аьлла, ла а ца дуьйгIи соьга.\nЭхашерачохь волавелла лийли со, цхьана компанех а кхетта. Ма-дарра аьлча, сан го ма бара иза, сан дахаран кеп яра. Юха а лоцу со. Рэкет лелийна аьлла, 4 шо делира суна. Массо а Iадийнера. Сербскийн Институто, коьртаца дика вац аьлла, кехат делира суна, ас тIе ца ийцира диагноз.\nБехк ас сайна тIе ца лаьцнехь, сан доттагIашна яккхий хенаш еттар яра цара. Суна сайна цхьанна атта хир дара бехк такха, цундела дерригенна а со бехке ву элира ас. Айса зуламаш дечу заманчохь, со лаца там бара олий, коьрте а ца догIура суна. Хьоьгахь хIилла алсам а ду, хьо массарел а хьекъал долуш а ву аьлла ма хета хьуна.\n1991-чу шарахь ара волу со набахтера. ДоттагIий дуьхьал баьхкинера со. Дош лелаш бераш дара уьш. Сан компаньонах цхьаъ йоллу кIоштана тIехиъна вара, тоба яра тхан, жоьлгашца уьйраш латтайора. ХIетахь зуда яло а кхиира со, йоI дуьненчу а елира. Художник ю иза хIинца, масех меттанаш хаьа цунна. ЙоIана-м са ца гатдора ас. Сайн хиллачу зудчунна чIогIа халахетар дина ас, дохковаьлла со цунна. Ма-дарра аьлча, соьга хьоьжуш ца Iийра иза. Iовдал вара со, хIетахь сан хьежамаш а кхи бара, авторитетехь болчу тутмакхашца гергарлонаш дара сан, къуйн дахар дар-кх.\nТIаьххьара 12 шо даьккхира ас набахтехь. Кунцевн базар яр-кх, бедарш юхкуш, шуна дага ягIахь. И базар бахьана долуш сан къийсам бара ас латтош РУБОП-ца. Бандитизм аьллачу артиклца набахте хьажийра со. Велла дIаваллалц набахтехь яккха тоьхначу хенах 12 шо чохь даьккхинчул тIаьхьа арахийцира со. ТIаккха ойла хилира сан: хIан-хIа, тоийта деза ас, аьлла. Нана яра сан меттахь цу хенахь. 2011-гIа шо дара иза.\nГуттаренна а набахтехь вуьтуш, хьуна хан кхайкхийча, хьо велла стаг лара мегар ду. Хьо кху дуьненахь ца хуьлу. Велла дIаваллалц тоьхна хан юхайоккхуш кхелахоша сацам тIеэцначул тIаьхьа, камера чу юхавеача, со вилхира. Суо маршаваьккхича санна хетта.\nСуо цхьаъ камера чохь хан яьккхича, ойла йира ас, сан хье а болхбан болабелира кхучу эшарехь. Сайн шерашка юха а хьоьжуш, ойла йора ас: "Нана яла сан, ас эрна яйина хан" олий.\nНагахь хьо къу вуй, хьан долахь хIуммаъ а, я цхьа а хила ца оьшу. Я зуда а, я доьзал а. ХIунда аьлча, хьан уггар а кIеда меттиг хуьлу иза, цаьргаула Iаткъамбан тарло хьуна.\n"Набахте вогIуш санна дара сан цIа вар а"\n- Тхо санначеран пачхьалкх ца хуьлу. Тоххара бен-башха дацара суна: цIахь а, набахтехь а. Набахте вогIуш санна дара сан цIавар а. Хьалха ларам бара тхоьца, ткъа хIинца муха бу къуй? Бандиталла лело коммерсанташ бу-кх. Тоххара хиллачарех тера берш кIезиг бу.\nСо а ву царех, хьалхалерачех. Бакъдерг юьхь дуьххьал дIаолу ас. Меттигерчу блаткомитете ийзаво со: кхузахь менташца компромисс ю тхан.\n"Дуьненах самукъа а долуш, цхьана денца вехаш ву со"\n– Сайна мел цатемаш хилахь а, ирсе хета суна суо хIинца. Iалашонаш а кхи ю сан, мехаллаш а кхи. Со набахтера араваьлча, доттагIий дуьхьал баьхкира суна, юьхьанца дайа аьлла, ахча а делира цара суна.\n"Баркалла шуна, суна хIуммаъ ца оьшу. Айса лелорийг лелийна ваьлла со. Кегийнаш бу шуна, уьш тIеизабе", аьлла, нийсачу новкъа велира со.\nПенси вахна. Сайн нана айса дIайоьллира ас, ткъа да кхелхира сан, велла дIаваллалц аьлла, суна хан кхайкхийначул тIаьхьа.\nМассо а хIума дIатеттира ас. Айса сайга элира ас: тоьар ду! Цкъа делахь, могушалла тоххара санна яц, йоI ю сан, хIинца кIант а ву. Москохарчу Мневниковскан кIоштарчу Терехово эвлахь вехаш ву со.\nАнатолийс хIинца ялийна зуда банкехь кредиташ лучу декъехь болх беш яра. Кредит эца вахначохь евзира цунна иза. Ахча дала дуьхьало йира цунна. ЙоIаца герарло тасаделира. Кафе кхайкхира, юха културан паркехь доладелла а лийлира, параход тIехь хехка а делира.\n- Дерриг а дIадийцира ас цуьнга, сайн криминалан хиллачух. Иза кхийтира сох, къахка а ца къаьхкаш. Ши шо гергга ду тхойшиъ цхьана деха. Цкъа а дов ца даьлла тхойшиннан. 28 шо дуьзна цуьнан дукха хан йоццуш. Доьзалхо хила лууш дара тхойшиъ. КIант вели тхуна. ХIара ду-кх ирс! Суна кхи хIуммаъ оьшуш а дац. Бакъдолу дахар ду сан хIинца дIадоьдург аьлла, суна хеттачу заманчохь юха а проблемаш юьйлаелла сан.\n2015-чу шарахь дуьйна тхо кхузара арадаха гIерташ, бахьанаш леладо Iедалхоша. Цкъа кехат даийти, "кху адресца йолу меттиг дIаяьккхина транспортан некъан станци ян Iалашонца" аьлла. Юха кхи цхьа кехат кхечи: 15 миллион сом ахча ло оха хьуна, яхийта кхузара аьлла.\nАс экспертиза йича, сан лаьттан мах 309 миллион 239 эзар сом бу аьлла, тIечIагIдира. Ткъа хIинца 25 миллион ло шаьш боху суна.\nАс боху: хьовсийша, суна шуьгара ахча а ца оьшура, витийша со. Сан лергаяхарш ю, кхо газа ю. Газан шура Iаламат дарбане ма ю. Сан котамаш ю, жIаьла ду. И дерриге а эцна со петар чохь ваха муха дIагIур ву? 15 сотай латта ду сан долахь, беш ю сан, моз санна мерза хьач бу. "Белый налив" олу сан Iежийн чам баьккхиний ахь? 27 стоьмийн синтар дийна ас. ЦIазамийн 900 колл ю ас йоьгIна. Суна кхузахь ваха лаьа. Мичча хена а дIакхевдина наьрс, помидор яккха аьтто бу...\nСайн лаьтта тIехь паргIат суо ваха вита лаьа-кх суна цара. Церан миллионаш хьашт дац суна, хIуммаъ ца оьшу. Сайн пенси а, петар чу буьтучу наха лучух а тоам беш схьавогIу со. ХIинца схьадолалур ду сан кIентан пособи а. 100 эзар гергга баттахь пайда хуьлу суна.\nБоккъал а ирсе ву со, цхьацца халонаш дуьхьал йийлахь а. Суна товш ю хIара меттиг, цхьанхьа а кхузара ваьлла дIаваха ца лаьа суна. Цхьаннан амбицеш, куралла бахьанехь со хIунда волуш ву сайн мел долчух?!\nЦаьрца тIом бан дагахь вац со, пачхьалкхца къийсавалар – пайдабоцу хIума ду. Тоьар ду, ас цаьрца мел латтийна къийсам. Низамашца лела лаьа суна. Со пачхьалкхан низамаш ларден стаг ву\nВеллачул тIаьхьа хьайца хIуммаъ дIа ца хьо ахь. Цхьалха дуьненчу а вогIу хьо, ишта цхьалха дIа а воьду. Моргехь верзина Iуьллу хьо, нагахь хьан гергара нах белахь, цара бедарш юху хьуна тIе. И а бу цхьа къинхетам.\nСан кIант ву, со да мел волу хIума цунна дуьтур ду ас. Ткъа цхьаболчу нехан амбицеш бахьана долуш, кху дуьненчохь совваьлларг санна лела везаш-м вац сан кIант?! Суна гуш ду, эхьдацарца со Iехо гIерта уьш.\nХIокху боьхачу пачхьалкхера суна ганза дисина хIун ду? Стенгахь вина со? Магаданехь. Сан массо а гергара нах репрессеш лайна бу, со суа а цхьана. 2011-чу шарахь дуьйнна бен со ваха а ца волавелла.\nХIун дика дина суна кху Iедало? Ас цхьанна а кхаж ца тосу, цкъа а тесна а бац, я тосур болуш а вац. Хьанна тосур бара ас кхаж? Багаца йиъна ца Iаш, дуьйцуш товш дацахь а, дегIан цхьайолчу меженашца а чухьокху цара. Ткъа веллачул тIаьхьа дерриг а хьох дуьсуш ма ду. Со вац ишта хIумнах ца Iебаш. Таханалерачу денца веха со. Сайн гезарий лелайо ас, жIалеш кхобу, хьуна гуш ду-кх, са чохь долу хIума суна муха тIегIерта.\nХасбеша волий, латта охку аса. Воккха а вуьйш дуьне дууш ву-кх со.\nМонологан йоллу верси еша аьтто бу шуна Маршо Радион оьрсийн сервсиан сайтехь.


Порошенкос дехкар доьху Оьрсийчоьнан байракх айбар\nУкраинан президент Порошенко Петр\n"Демократеш йохо" гIерта аьлла, Оьрсийчоь бехке а еш, Украинан президенто Порошенко Петрос оьрсийн байракх цхьанхьа а лесто магийта мегар дац аьлла. ТСН телеканална еллачу интервьюхь дина цо и къамел.\n54-чу кхерамзаллех Мюнхенехь хIоттийначу конференцехь вистхуьлуш, Порошенкос ша дуьхьал ву аьлла, ГIирмехь Оьрсийчоьнан президентан харжамаш дIабахьарна а, Европан Кхеташонан парламентан Ассамблейхь Оьрсийчоьнан бакъонаш юхаметтахIитторна а.\n"Мехаллех къаьстина ша хуьлийла дац я политика а, я бизнес а. Таханалерачу Москохан политикехь нийсо яц лелош. Цундела Iаьнан Олимпикан ловзаршкахь лестош яц Оьрсийчоьнан байракх", - аьлла Порошенкос.\nКиево масийттазза бекхейира Москох, Украинан гIуллакхашна юкъагIертарна.\nОьрсийчоьно и бакъ ца до, и тайпа бехкаш шайна дахка бахьанаш а дац, бохуш.


"Цхьа а стаг хила ца веза маьрша воцуш". Дозанерчу мигранташкахьа акци дIаяьхьна Варшавехь\nГIуран-бутт 12, 2021\nШоьтан дийнахь, ГIуран-беттан 11-чохь, Варшавехь акци дIаяьхьна "Цхьа а стаг хила ца веза маьрша воцуш" аьлла. Ах эзар гергга стаг ураме ваьллера, Польшин а, Беларусин а дозанехь болчу мухIажарна гIоьнна, хаамбина Свобода Радион Азаттык сервисо.\n"Адам адамна адам ду", "Берийн меттиг хьун яц", "Схьаделла дозанаш!" тIеязйина плакаташ яра жигархойн карахь.\nНаха шайца цхьаьна деанера, серло гойту а, йовхонан аккумуляци ен а дашо бос болу а, детиха а басахь долу кIелхьарвоккху юргIанаш. Шийлачу буса хьуьнхахь буьйсанаш йохучу мухIажарша тIетуьйсу иштта юргIанаш.\nВаршавин юккъехь жигархоша дIадиттинера юргIанех хьирчинчу гоьбевллачу полшхойн суьрташ: Шопен Фридерикан а, Мицкевич Адаман а. Суьрташна тIе яздина дара "Уьш а бара мухIажарш".\nКоронавирусна тIехула диттина дозанаш бахьана долуш акци вовшахтоьхначара кхаа деккъе бекънера гулбелларш. Улло бевлла полисхой а болуш, чоьхьарчу гIуллакхийн министраллина а, Польшин администрацина а тIера буьйлабелла Сейме- парламентан лахарчу палате кхаччалц дIабахара уьш.\nАкци вовшахтоьхначара баркалла элира, мигранташна гIо дечу лоьрашна. Иштта цара дийцира, тIаьххьара хиллачу сингаттамечу хиламех а. Масала, ГIадужу-беттан 8-чохь Подляскан воеводство хаамбира, дозанехь Нигерера веанчу мухIажаран дакъа карийна аьлла.\nИштта жигархоша дагалецира Иракъерчу мигрантийн диъ шо долу йоI а. Польшин дозанхоша цуьнан да-нана юхадалийнера Беларусин дозане, ткъа йоI яйра полшхойн дозана тIехь. Цуьнах хилларг тахана а къаьстина дац.\nGazeta Wyborcza газето яздарехь, аьхка дуьйна итт сов стаг велла оцу хIоьттинчу кризисехь, амма билггал долу терахь хууш дац. Чилла йоьллачул тIаьхьа беллачийн терахь кхин а лакха даларна саготта бу бакъоларъярхой а, жигархой а.\nАкцин организаторша а, гулбеллачара а тIедожийна, маса гуманитаран тIай кхоллар, долчух дийца журналисташ дозана тIе битар, мигранташна оьшу лоьрийн гIо кхачор.\nКарарчу хенахь оцу зонехь ханна хIоттийна дехкар ду журналисташ а, бакъоларъярхой а чу ца буьтуш.\nПольшин а, Беларусин а дозанехь миграицн кризис хIоьттина аьхка, хьал чIагIделира Лахьан-беттан юьххьехь. ГIуран-беттан юьххьехь мухIажарийн терахь лахделлера цигахь, ханна хIиттийна каппаш а дIайохийра, Беларусин Iедалхоша мигрантийн цхьа дакъа дIатардинера логистикан центрехь.\nИракъе юъабахара Беларусин дозана тIера эзар гергга цигара баьхкинарш.\nДозанехь миграцин кризис хIоттарна Евроберто бехкбуьллу пачхьалкхан президентан Лукашенко Александран режимна.\nПхоьалгIа санкцийн пакет яьккхира Евроберто ГIуран-беттан 2-чохь Беларусина дуьхьал. Изза барамаш туьйхира Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн финансийн министралло а.


Карарчу беттан 10-чохь Дагестанерчу кризисан центрна чулилхина, кадыровхоша Нохчийчу дIайигинчу Тарамова Хьалиматах бахьана даьлла, юха а дийца даьккхина Кавказерчу, аьлча а, Нохчийчуьрчу зударийн хьолах лаьцна. Кеп-кепара ду хетарг, дуьйцург, олург, яздийриг. Маршо Радионо хеттарш дира махкарчу бахархошка, муха еха тахана нохчийн зуда, юй-те иза шен дахарх йоккхаеш, ирсе?\nНохчийн яздархочо Эльдарханова Зайнапа яздо: "ЙоI йина хьуна!" аьлча, цу кхоана велавелла вац цхьа а да. ЙоI йича, ур-аттал зингатна а новкъа догIу боху. "ХIан, хIинца хIара а еа, цуьргаш охьаэга ца дуьтург", – олу боху цара а.\nДелахь а, зуда ю хIусам латториг, доьзал кхиориг, юкъараллин белхашкахь а, шен чохь-кертахь а, мало ца еш, къахьоьгург, къеначу ден-ненан де эшча, уьш лелориг а. Доцца аьлча, доллу дукъ дIатекхориг. Амма дуккха а меттигаш бу, цхьацца бахьанаш хьалха а дохуш, шена ца тайна зуда цIийнадс чуьра арайоккхуш. ТIаккха шен дена-нанна хьалха цIа а еана, кхин дIа яха гIорта деза цуьнан.\nМаршо Радиоца къамел динчу Нохчийчуьрчу школехь хьехархочун болх бечу (шен цIе яккха ца лиира цунна), эр вай цунах Зарема, цо шен масална тIехь дийцира, дIоггара темаш-товраш ца хилахь а, муьлххачу йоьIан а, марехь аьтто боьхнехь, паргIат децIахь Iойла ду аьлла.\n"Гобаьккхина вайн цIахь декъаза хьал ду аьлла, ца хета суна"\n"ЙоIана маре нисдалар, ца нисдалар иза цуьнан ирсах доьзна ду. Амма, ца нисделла иза цIа еанехь, кара-мара схьаэцна ца лелаяхь а, децIахь шен меттиг хуьлу цуьнан. Гобаьккхина вайн цIахь декъаза хьал ду аьлла, ца хета суна. Шен даге хьожуш цIийнда а волуш, хаза онда децIахь бух а болуш хилча дика дара.\nМасала, сайх доьзна аьлча, со оцу маре чу мел гIерта - чохь йитина со, майра тIехвала волавелча: тIе куьйгаш кхехьарх шайна ма-дарра хиъча, ког дIа боккхур бац аьлла, цIахь сацийра со. Цхьана дийнахь суо децIахь сов а ца хетта суна. Соьлжа-ГIалахь хIусам а лаьцна, балха а яхийтина, сайн кхаа бераца маьрша яха йитира со дас-нанас", - аьлла, дийцира Заремас.\nДоьзалехь гIело латтийначу нохчочунна набахтехь яккха хан тоьхна Францин кхело\n"КIант ца хилча, нус а ца хуьлу"\nЦIийндас куралла йина, шина берах яьллачу Iайшатан йоккхайоьйла дацара шен ондачу децIийнах. Цуьнан дас кхуьнан вежаршка ша кхалхале хьалха дитина весет хиллера: кураллина, я тIе зуда ялийна шен йоI цIа хьажаяхь, цуьнга бераш керта ма даладайта аьлла.\nТхан кертахь дас дитина шина чоьнах а, ученах а лаьтташ цIа дара юьстах, шен йоI йитина я йисина ягIахь, чохь Iен оьшур ду аьлла, хьаладина\n"Сан цIийнда со а, ши бер а дIатесна, оьрсийн зудчунна тIевахара. Дийнна шарахь ларвира ас иза цуьнан хIусамехь, цуьнан нахаца гIиллакх-гIуллакх лардеш, хIинций-хIинций цIа вогIур ву-кх иза, со ца эшахь а, шен берийн дуьхьа, бохуш. Шо дузуш, кехат даийтира цо, ша хьо йитина, хьайн цIа гIо аьлла. ХIетте а, ши бер охьа ца диллалуш, дикка хан яьхьира ас.\nЦхьана дийнахь сан мардас-марнанас дIахьедира соьга: "Тхо а оьгIаз дахна тхайн кIантана, тхо ца оьшуш волу иза тхуна а ца оьшу. Ткъа кIант ца хилча, нус а ца хуьлу. Хьо йитина, нехан зуда а ю, хьайн цIа гIо аьлла. Ши бер дуьгуш, хьажа-хIотта санна цIа яхара со. КIира даьлча, шекбевллачу вежарша ненехула хабар туьйхира, ден весет дохон шайн йиш яц, ши бер дехошка дIало ала аьлла",- далхийра Iайшата шен кхолалмах.\nIайшата дийцарехь, и доцург а, цуьнан дас дитина кхин а дуккха а весеташ хиллера, делахь а, вежарша чIогIа ларам бира оцу цхьаннан: "Тхан кертахь дас дитина шина чоьнах а, ученах а лаьтташ цIа дара юьстах, шен йоI йитина я йисина ягIахь, чохь Iен оьшур ду аьлла, хьаладина.\nДас бIаьргаш хьаббинчул тIаьхьа, тхан вешин зудчо оцу шина лаппагIно куц дохадо уьйтIара, аьлла, хьехча, цIенош доха а дина, цигахь рагIу дIахIоттийра вашас. И весет а дохон мегаш хиллера, сан ши бер керта ца хьизийчхьана".\nОцу тайпа масалш, кхин гена йийла а ца оьшуш, шайн эвлахь дуккха а ду бохура Iайшата. Цо йовзийтира шен лулахь яьхна Зарема а.\n"Стаг зудчух леташ а хуьлу, дов деш а хуьлу"\nДукха жимчохь дуьйна ша хаьржина, луларчу юьртара кхин везар а волуш йолчу Заремина тIе захало деанера кхеран эвларчу цхьана дас-нанас шайн кIантана йига дагахь. ЙоI дуьхьал хилира, ткъа нанас дийнахь а, буса а зурманаш лоькхура кхуьнан лерехь: баа межарг болуш, таро йолуш нах бу уьш, паргIат Iойла хир ду, важа мискалла валла воллу, бохуш.\nДас-нанас аьллачунна тIера яьлча эхь ду моьттуш, кхиийначу Заремина кхин некъ ца битира. Нанас аьлларг дира цо. Ши доьзалхо хилира церан. Ден-ненан лаам кхочушбарна дохкояьккхира иза цхьана дийнахь. ХIусамдас тIе зуда ялийра цунна. Доьзал буьйхира.\n"Суо Нохчийчохь ехаш хиларе терра, суна гуш ма ду кхузара хьал. Шалха схьакхуьйлу зударий, доьзалан ца ден пусар, хIусамнаношна тIехь латтон къизалла, дуьхьал дош алахь - зуда кагйой охьаюьллу. Цо шолгIа зуда ялийча, ас со йита элира.\nОцу тIехула йиттира цо суна дуьххьара: хьо марш батIа лууш хир яра, жеро а яьлла, бохуш. Сан мочхал чуьрадаьккхира цо, дегIа тIехь йиттина таммагIаш дара. Нене дIадийцира ас, "стаг зудчух леташ а хуьлу, дов деш а хуьлу, ахь цуьнан дешнаш ма кегде, цо боххург де, кхин догдика ца хилахь а, сарахь хьайн ши бер мара а доьллина, дIайижа йиш ю хьан" бехира нанас. "Сатоха, собарде" бохуш, кхин дог ца оьцура сан нанас", - дуьйцу Заремас.\nТоххара майра витина шен цIа дIаяхна хир яра ша, боху Мадинас, амма дас бераш дIа ца дуьгуьйту цуьнга\nБалхара а цIахь сацийнера иза майрчо, да-нана долчу яханза а хан елира. Эххар а, шен шина берах ка а тоьхна, яда ойла хилира цуьнан. ЦIиндас охьадиллинчу ахчана тIера шена тоъал схьа а эцна, шолгIа ялийначу зудчун йоI эцна иза Москва вахча, ка елира цуьнан цIера яда.\nТахана Европерчу цхьахйолчу пачхьалкхехь ю иза, шена тховкIело йоьхуш. Цунна ца лиира шех лаьцна совнах дерг дийца, ша муьлхачу махкахь ю, кхин дIа ша дан леринчух хаийта а. Амма ойла яц цуьнан юхаяла ша арабьккхинчу некъатIера.\n"Со кхеташ яц сайн цIийндена хIун ца тоьа"\nСоьлжа-ГIаларчу дарбан цIийнехь лор ю рогIера Маршо Радиоца къамел дина Мадина. Кхаа беран нана ю иза. Ша маре еанчу итт шерачохь ша ца ловш, шена тIе ца хIуттуш хIума дисина а дац, боху цо. И дерриге а лайна цо, шен децIа ца хиларна. Цхьаъ бен воцу ваша Германи дIавахана вехаш ву цуьнан.\nНохчийн мехкарий Австрин коьртачу гIалахь Венехь\nДа-нана Нохчийчохь тIом боьдучу заманчохь еттачу бомбанашна буха нисделла, дийна. ЦIа ван йиш йоцчу шен вешин дог дохон ца лууш, хьулдина цо ша ловриг. Леташ ву, боху цо, шен цIийнда. Тоххара цуьнгара дIаяхна хир яра ша боху Мадинас, амма дас бераш дIа ца дуьгуьйту цуьнга, ша царех хьегор ю бохуш. Ткъа берех яла ца ло.\n"Со кхеташ яц сайн цIийндена хIун ца тоьа... Цуьнца цхьана болх беш, цо санна алапа а оьцуш, схьайогIуш ю со, гIаланаш санна цIенош дина охашиммо, хохкуш машенаш ю шиннан а, чохь цIано латтайо, бераш хаза лелош ду, цуьнан нахаца гIилаккхца а ца йоьхна со, уьш а Iаламат дика бу соьца.\nШен балха тIехь цатам хилча а, цхьаммо дог датIийча а, суна тIехь доькху цо. Дов даьлча, цо соьга ца олуш хIума ца дуьту, оьзда мел доцург. Со аьшнаш еш, сийсаз еш. Цо еттарх дIайоьлла со, меженаш лаза а ца йо хIинца, амма цуьнан багах долучу дешнех чевнаш хуьлу суна", - балхабо шегара бала Мадинас.\nНохчийчоь - Нускал.\nШен цIийндех лаьцна ма-дарра ша дийцича, цхьа а тешар вацара боху зудчо, хIунда аьлча, нахана юкъахь цул а оьзда, гIиллакхе, хабаре стаг хир а вац: "Нахаца кIеда-мерза, чохь дера ву иза", - дерзийра къамел цо.\nОьрсийчоьнан бакъоларъярхоша хIоразза а Нохчийчуьрчу зударшна тIехь лелочу харцонех дийца даьккхича, нохчийн журналисташ а, меттигера бакъоларъярхой а дуьхьал бовлу царна. Нохчийн зуда маьрша ю, цуьнан бакъонаш муьлххачу а Оьрсийчуьрчу зударшкахьчул а алсам ю, цхьана Iалашонца негативе гойту аш нохчийн зудчун хатI, васт, дахар бохуш, дIахьедо цара социалан машанашкахь а, лучу интервьюшкахь а, язъечу материалашкахь а.\nНохчийн мехкарий, Соьлжа-ГIала\nАмма, стохка Мангал-беттан 12-чохь елла карийра Гуьмсехь 23 шо долу, кхаа беран нана Умаева Мадина. Ша Кадыров Рамзанна хьалха хIоттаяллалц цуьнан нанас чIагIдора, шен йоI цуьнан цIийндас йиттина, йийна, цуьнан дегIа техь чевнаш яра бохуш.\nКадыровс дIахьедира, йоI йийна алла цхьана а кепара тоьшаллаш дац цуьнан ненан, марехь девнаш а хуьлу, къийсамаш а хуьлу, майрчо тухуш а хуьлу аьлла.\n2019-чу шарахь Нохчийчохь талла долийра 23 шо долу шен зуда йийначу 26 шо долчу стагана дуьхьал айдина бехктакхаман гIуллакх. ХIусамненаца дов даьллачу цо, масийттазза тапча йиттина, йийра шен зуда. Дарбан хIусаме юьгучу хенахь, новкъахь елира иза.\nНохчийчуьрчу Дишни-Веданарчу Ибахаева Амната ватсапехула дехар дира Кадыров Рамзане, Гуьмсехь марехь йолу шен йоI герз тоьхна, йийна цуьнан хIусамдас, иза кхеле озавайтахьара ахь бохуш. Махкарчу Iедалхошна ца хезира ненан мохь.\nДелахь а, хIора шарахь Гезгамашин-беттан кхозлагIчу кIиранан дийнахь нохчийн Зудчун де ду олий, пачхьалкхан тIегIанехь билгалдоккху деза де. Цу дийнахь мехкан куьйгалхо Кадыров Рамзан хьалха а волий, даздо и де. Дерриг а зудчун дуьхьа хуьлу! Тоьлла эшарш лоькху, байташ йоьшу, зезагаш доькъу, хестайо баьрчче а йоккхий. Амма, Iехалой-те Iедалехь болчийн десачу къамелех и зударий?


Нохчийн Къоман Духар Даьржаш Ду Нохчийчохь\nЗазадоккху-бутт 10, 2012\nНохчийчоь - Божарийн духар тоьгуш волу Тасуев Лом-Iела, цуьнан Соьлж-гIалара ательехь, 10Заз2012\nНохчийн гIиллакхаш, ламасташ лардан тIехьовсийна, йохучу гIулчашна юкъахь къоман духар лелор а тIедиллина Нохчийчура Iедалша цхьана рузбан дийнахь мукъа а. Масех шо ду оцу дийнахь маьждиге боьлхучу божарша шайн дайш лелийначух духар тIедуху. Цунах дика гIуллакх хила хIума тоьгучеран. Божарийн духар тоьгучу Соьлж-гIаларчу цхьана ательехь хилира Маршо радион корреспондент.\nМасех шо ду, Нохчийчохь Iедалан балхахь болчу буожарша пIераскан рузба дечу дийнахь, вет долу хачий-коч леладо. И мода юкъяьккхинарг ву республикан куьйгалхо Кадыров Рамзан.\nШаьш Iедалхоша,бакъ ца до, Iаткъам а беш иза лелош ду шаьш бохург, амма, товчара а, ца товчара а, ламаз дечара а, ца дечара а лелош ду иза. Оцу вет долу хечий кучан сий айъарцаний, цу тайпа духар тоьгуш йолу ательеш а алсамъйовла юьйлаелла махкахь.\nКъаьсттина уьш дукха ю Соьлжа-гIалахь.\nТасуев Лом-Iела, долахо ву цу тайпа цхьана ательен. Иза ша тегархошна юкъахь а тоьллачарех говзанча ву. И болх цо беш бу, дIадаханчу оьмарийн 80 шераш дIадуоладеллачу хенахь дуьйна. «Беркат» базарахь ю цуьнан ателье.\nТасуев Лом-Iела мукъа деношкахь а болх беш хуьлу\nIуьйрана дуьйна цигахь болх беш тIекхечира со цунна. Болх цуьнга саца а ца бойтуш, къамел хилира тхойшиннан. Шен ательехь, тоьллачух гIирс болшшехь, деккъа вет долу коч-хеча тегар бу шайн коьрта болх, бохуш дийцира Лом-Iелас.\nТасуев Лом-Iела: Вай дайша лелийна долу вет долу коч-хечий олу цунах. Кител-хечий а олу. ХIорш, хьалакхозурш, е аьлла йина ю, амма, чу веанчунна гойтуш а ю. Хьалха хилларш рекламан дIаоьхкина яра, уьш а, цхьаболчарна дIа а юхкуш, кхечарна яла а луш дIаевлира. Цхьаверг шена ишта еза я вуьшта еза олуш хуьлу. Кхин верг, шен муха еза ца хууш а хуьлу.\nМаршо радио: Iедалан балхахь болчара и духар товш делахь а, дацахь а лелон дезаш ма ду…\nЛом-Iела Тасуев: Тахь а ца тахь а бохург данне а дац. Къонахчуьнгахь, тIейоьхнарг муьлха а хIума товш ю, хила езаш а ю. ХIора стеган шен-шен дегIан цхьацца билгалонаш хуьлу, цундела цуьнан дегIе хьаьжжина иза кеч а вой дIавохуьйту.\nТасуев Лом-Iелас цхьана кIирнах 2-3 коч-хечий тоьгу\nМарша радио: Лом-Iелийн ательехь хIинцца тегначу вет духарна уллехь кхозуш ю нохчийн шира, хIинца наггахь бен лелош йоцу гIовтал. Цхьаццанхьа йоманаш а йолуш ю иза. Иза шега кхачарах лаьцна ишшта дийцира тегархочо.\nТасуев Лом-Iела: «Родина» совхозехь вехаш ву Iалбек цIе йолу воккха стаг. 95 шо долуш стаг ву иза,йоккха кIан маж а йолуш, ойлаяийн санна цIена бос а болуш воккха стаг ву иза.Со волчу цхьацца хIума таейта вогIуш а хуьлу иза.Цуо элира соьга, шен деде хилла гIовтал яхьара ю аьлла.Цуо схьадийцарехь, Казахстане дIабуохош, цьунана деденна тIехь еллина гIовтал ю иза.\nМаршо радио: КIирнах маса духар тоьгу ахь?\nТасуев Лом-Iела: КIирнах 2-3 а тоьгу. Схьаэцначул тIьахьа, 2-3 де деза цхьаъ тега, стеган кепе ялон. ХIинца, гой хьуна, хIара хечин киса ду тоьгуш дерг. Цуьнана шен барам хила беза, лелочуьнан дегIе хьаьжжина.\nМаршо радио: Нохчийн оцу духаран хууш ма-хиллара нодарчий ца хилла. ТIаьхьарчу хенахь, цхьаццамо шайна тоьгуш ерг, нуьйда а йолуш, кисанаш а долуш хилийта олу. Ткъа боккъал а хила дезаш долу вет коч-хечий, уьш долуш ца хилла. Цул совнаха, нуьйда меттана долу ветан маьIнах лаьцна иштта дийцира Лом-Iелас.\nТасуев Лом-Iела: Цхьаволчуьнан нодарчий ю, кхечунна вета а болуш ю и коч-хеча. Хьоьвзинчу тайнах а бо иза, дагийначу чимчаргIех а бо. И вета, вай дайша лелийна бу. Iуьйрана коч тIеюгIучу хъенахь, иза дIайоккхуш а, куьйга пIелгийн буьхьигашна массаж а хуьлуш, цхьа маьIна долуш, цхьана хIуманна схьадеана ду иза. Тахана, пIелгашна ишшта массаж йича бIаьрг серла болу, цIий а дика дIасалела. Дайшна хууш хилла-кх и хIуманаш.\nМаршо радио: Лом-Iела, тахана оцу нохчийн духаран, тIе хIун тухура дара ахь, ян тIера дIа хIун доккхур дара ахьа?\nНохчийн духарна тIехь хийцамаш бан беза аьлла ца хета Тасуевна\nТасуев Лом-Iела: Вай оцу, вет долчу кучанна а, хечина а тIетуоха а, дIадаккха а хIума дац. Суна схьахетарехь, цхьаъ тIетоухахь, тIаккха вай къоман духар ца хуьлу цунах.\nЦхьаволу стаг схьа а вогIий, олу «шена коч йоца езара, тIехула йоьхначу хIуманна кIелара гучу ца йолуш ерг» олий. Уьш кхетабо, и оцу кучанна йохалла, ламаз дечу хенахь, букъ гучу ца балийта йина ю олий. Кхечу агIора иза ян йиш йолуш яц. Кху чуьра ара йоккхуш ерг ишшта еш ю, ца хаьа, цигахь цара хIун до.Суна оцу духаран сий дайа а ца лаьа.\nМаршо радио: Нохчийн духар тоьгуш волу Тасуев Лом-Iела цхьана замана юкъана, шен болх дIа а тесна, шен хIета хилла болу нийсархой санна, аттачу ахчанна тIаьхьаваьлла лелла Москох а, Оьрсийчоьнан кхечу гIаланашкахула а. Амма тахана ша кхетта боху цуо, адамийн мах лакхабоккхуш берг болх ца хилар. Ахь, муьлха а болх, цуьнан сий а деш бахь, нахана гIулакх а хуьлуш, дуьххьара хьуна хьайна а, дог а, дахар а синтеме доккхуш хуьлу иза, аьлла тидам бира, нохчийн тегархочо Тасуев Лом-Iелас.\nНохчийчохь Мода Яьлла Къоман Духарна