Тамашийна га — Сердало\nХIара дийнахьа, балха долхаш а, чудоагIаш а, е доххьал саготалла лелаш а дукха тайпара гаьнаш бIаргагу вайна, гобаьккха ягIаш. Хьех, къахьэсте, поп, къоахк, муш, Iарждакх иштта кхы а дукха тайпра, сом хьалаташ а ца латаш а гаьнаш я вай бIаргаш тIаувтташ. Цхьавола саг лаьрххIа уж тохкаш, царца сакъердалуш хул, хIаьта царца вIалла бала боацаш а цар фу кхоачаш ду ца ховраш а нийслу наха юкъе дукха. Хийлане уйла яь хургьяц мел пайда ба цу гаьнаша укх дунен чу дахача вайна хьалуш бар.\nВай мехка ягIараш кIориг долаш дукха тайп-тайпара тамашийна гаьнаш я кхычахьа доазол арахьарча мехкашка а, йоккхийча паччахьалкхеншка а хьахулаш. Хийла царех га бIаргаяйча, цецваьннача вус моллагIвола саг. Вай мехка йоацача кхычахьа хьахулаш йолча тамашийнача гаьнех цаI я Сармака га яхар.\nТропически гаьнех лоархIаш я из. ХьатIайоаллаш я Африкеи, иштта Азен къулбехьен-малхбоалеи. Из га цу тайпара цIи йолаш наха юкъе яржай дукхача ткъоврех латта цун хьорх бахьан долаш. Кеп а я цун из бIаргаяйча сармак дагабохийташ. Дукхача хана шоашта куцала а лелаю из га.\nШийгахьа геттара тамаш йолаш ба цу гаьнах боаккхаш бола Iаьржа-цIе босс бола кIув-боалоз. Геттара хьалха дIаяхача ханашкахьа сармака гаьна кIув дарбана лелабеш хиннаб наха.\nСармака га дукха яхачарех лоархIаш я. 9 эзар шерага кхаччалца ях из.\n← 90 миллион совгIа сом молхашта лаьрхIа\nБоргIали, цогали →\nЗамок Вовнушки — гордость ингушского народа\n18.12.2018 serdalo@yandex.ru 0


Блогеран Абдурахманов Тумсон Инстаграмера аккаунт дIакъевлина\nОхан-бутт 14, 2018\nИнстаграмерчу шен аккаунтна блок тохарх дийцина нохчийн блогеро Абдурахманов Тумсос. Иза тешна ву, Кадыров Рамзанна муьтIахь болчу "троллийн" аьрзнаш бахьана долуш шен аккаунт дIакъевлина хиларх.\n"Хьоме доттагIий! Сан Инстаграм дIакъевлина.. Бахьана: "Хьан аккаунтна блок хIоттийна, хIунда аьлча, кхечу стеган цIарах хьо кху чохь леларна". Кадыровцаша аьрзнаш дина. Аккаунт схьаяста гIерташ, белхаш бу ас беш. Кеста блок дIайоккхур ю аьлла тешна ву со", - яздина Фейсбукехь Абдурахманов Тумсос. "5 эзар стаг ву сан агIоне язвелла", - аьлла блогеро "Кавказ.Реалии" портале.\n2015-гIа шо довш Нохчийчоь дIатесна Абдурахмановс, Кадыровн гуонаца иккхина конфликт бахьана долуш. Хьалхо цо дийцира, шен Инстаграмерчу аккаунтан сурт а даьккхина, мессенджершкахула Нохчийчуьрчу хьаькамаша дIасакхоьхьуьуйтуш хилла аьлла.\nМаршо Радионо яздира кху деношкахь, Полшехь Нохчийчуьрчу Iедалх лечкъина вехачу блогеран Абдурахманов Тумсон гергарнаш полисхоша дIабигина хиларх. Царна кхерамаш а туьйсуш, Тумсона дуьхьал гергарчеран къамелаш дIаязда гIиртинера полисхой.\nШен ши деваша а, ненан ши ваша а дIалацарх хаам бира ша Абдурахмановс а Фейсбукерчу шен агIон тIехь. Цо бахарехь, "Кадыровн Iедало" бигинера уьш.\n"Дала дитина бераш". Оьрсийчоьно муха цIа балабо (ца балабо) Шемара шайн бахархой\nДовш долчу кIиранах: Массо а пена тIе - Кадыров Ахьмад, ткъа цуьнан воI резавоцчунна - Iазап\nЯлх шо – Африкехь гIу яккха 7 201 сом хьажорна. Ахча террористашна делла боху\nТIаьххьарчу хиламех: хирург кхелхина, нохчийн спортхо тоьлла, ткъа алапаш лахара ду Нохчийчохь\nТIаьххьара хиламаш: Кадыровх кхетта чемпион бехкево, Хасавовна 6 шо хан кхайкхийна\nГIараваьлла Бельгера говзанча\nЕтт "угIу" я "боьлху"?\nШен гергара нах меца ца бита хьийза Кадыров\nНохчийчуьрчу заьIапхойх, жIаьло лецначех а, Макронан хартех а\nШемара ши бер ненах тоьхна, Армавир балеяьлла, Кадыровс хьехамаш бо


Одесса, герз, санкцеш. Муха кхиадо Киевехь "нохчийн бандитан" васт\nУкраинерчу нохчийн диаспорера иттаннаш бу макхахбаха мегаш. Бахьана – Одессехь хилларг: нохчочун ловзарга веъначу хьешо, украинахочо, ирх герз деттар. Кавказхошна депортаци ян магош санкцеш арахецна пачхьалкхехь Стигалкъекъа-баттахь. Таханлерчу президентан Зеленский Владимиран Iедало юкъаяьккхина, лелаш термин ю "къаьмнийн зуламалла" – бакъоларъярхошна гарехь, 2014-чу шарахь даржера вохийначу Оьрсийчоьнехьа хиллачу президентера Янукович Викторера схьаэцча санна ю и урхаллин кеп.\nУкраинан охьатохархлатархочун, нохчочун Закариев Мохьмадан ловзаргахь нисделла ирх герз тохар, ткъа нохчашна дуьхьал ксенофоби гIаттийнарш бу хаамийн гIирсаш, социалан машанаш. Одессехь хаьржинчу Украинан парламентан депутата Дмитрук Артема ловзарга нисбеллачу нахах аьлла "зуламна вовшахкхетта гIера".\nЛовзаргахь хиллачу нахе дIахаийтина меттигерчу полицино: Украинехь Iан бакъо бен шегахь йоцуш нисвелларг махкахвоккхур ву.\nХьан кхоьссина герз?\nИнцидент нисъелла Одесса гIалина гергарчу ресторанехь Мангал-беттан 14-чохь, Украинан масийтазза паргIат охьатохархлатархо-чемпион волчу Закариев Мохьмада зудаялор даздеш. Меттигна ши километр генахь, зуда хьовзош машенийн ковра йоьдуш, зудаялийначуьнца хьошаллехь волчу Одесса-мехкан вахархочо Крамаренко Кирилла масийтазза ирх кхоьссина шегахь хилла "Вулкан" карабин (Iедало магийна лелош ю цо иза). Крамаренко оццу дийнахь лаьцна, баттанна чувоьллина кхело, амма закъалтанна ахча делча (181 эзар гривна – Цхьаьнатоьхначу Штатийн 7 эзар доллар гергга).\nОццу дийнахь барам боьдучу ресторанна чулилхина полицин ницкъаш. Чохь хилла 80 гергга ловзарга веъна хьаша. Кавказ.Реалиига хаам бинчу Закариевн гергарчу Ислам цIе йолчу жимчу стага бахарехь, массо а нах лаьтта бийшийна полицино, лецна. Шинна йиттина. Миграцин урхалле дIакхачийна хьеший, дIа а язбина, дIахецна. Хаам бина, Украинан паспорташ доцу нах махкахбохур бу, аьлла.\nИслама бахрехь, "аьлла, 20-30 стаг ву арабаха кечбинчу нехан тептара язвина".\nОдессерчу нохчийн диаспорин хьалханчас Келоев Мусах тхоьга хаийтира, дуьйцучу тептара 28 стаг язвина, аьлла.\n"Полицино кхеле дехна наханна цIийнах ша хьажийтар, нах лецийтар… Ши кхелахо дуьхьал хилира. Миграцин урхалло дац аьлла нах махкахбаххал бахьана", – дийцира Келоевс.\nКсенофобашна луург тIедоккхуш\nУкраинерчу хаамийн гIирсаша, къаьсттина социалан машанийн сегменто девне даьккхина хилларг: меттигера гIиллакхаш, ламасташ ца лардо кавказхоша, боху, герз кхийсинарг украинахо велахь а, махкахбахар доьху нохчий.\nТкъа оцу кепарчу кхайкхамашна кхушеран Стигалкъекъа-баттахь некъ баккхинарг дара лаккхара Iедал – Украинан Кхерамзаллин Кхеташо. Шен рогIехь президента Зеленский Владимира тIечIагIйира 700 кавказхочунна дуьхьал кечйина, шайлахь Украинехьа тIемаш бина нах а болуш, санкци. Оцу омрано магадо и нах махкахбаха. Дина цара зуламаш я ца дина – иза бен-башха а дац.\n"Зуламечу къаьмнех" йолу стереотип – ромех, нохчех – лелаш ю хIинца а. "Хийрачу" нахе цабезам леррина айбеш ду Iедал\n2008-чу шарахь Украинерчу ницкъаллин урхаллаша ксенофобица къовсам латторан программа тIеийцира. ХIетахь доьхкуш дара зулам-зен динчу нехан къаьмнаш билгалдахар.\nКавказ.Реалиица къамел динчу Харьковрчу бакъоларъярхойн тобан директорна Захаров Евгенийна гарехь, чоьхьарчу политикан коньюнктуре хьаьжжина, гIиттайо Iедало пачхьалкхехь ксенофоби. Оцу некъо шатайпа харжамхой боху Iедалехьа.\n"Зуламечу къаьмнех" йолу стереотип – ромех, нохчех – лелаш ю хIинца а. "Хийрачу" нахе цабезам леррина айбеш ду Iедал ", - аьлла хета Захаровна.\nКсенофобин тулгIе яьржинчу кху муьрехь Украинера нохчий сих ца ло мехкан чемпионан Закариевн ловзаргахь наханна ницкъ бина полисхой жоьпе беха. Одессерчу полицино шайна ьтIехь харцо йина аьлла чу ца делла арз цхьаммо а. Делахь а, полицино къизалла яржорах лаьцна яздечу хаамийн гIирсийн материалашна дуьхьал Iедало жоп делла меттиг а яц хааелла. Кавказ.Реалиино хаьттира Одесса-мехкан коьрта урхаллин пресс-векале Билецкая Светланига, теллиний урхалло шен белхахоша нохчийн ловзаргахь лелийнарг ницкъ совбаккхар дуйла, аьлла. Амма цунна ца карийра дала жоп.\nОцу юкъанна Украинан Iедало дерриг а дина Донбассехь тIемаш бинчу кавказхошна махкахь баха некъ ца бита. Имам Мансуран батальонан буьйранчас Чебарлойн Муслима ма-хаийттара, ницкъхоша, леринчу сервисаша дерриг а до нохчашкара мохк ларбиначийн статус дIаяккха. Оцу Iалашонца рогIера талламаш болийна батальоно Украинан цхьаалла ларъеш дакъа ца лаьцна аьлла чIагIдархьама: Кхерамзаллин кхеташоно бух боцу тоьшаллаш лехьадо дакъошкарчу бIаьхошкара, гIерта нохчийн лаамхой шайн пачхьалкх ларъеш лаьттина бац ала.


ДЕНИ-ШАЙХАН ЗЕРАТ – къубца каш ду Хьалха-МартантIехь Гихта боьдучу некъаца къилба агIор долчу «Туркойн кешнашкафхь». Дени-Шайх ямартлонца вийра кIайчу гIалгIазакхаша 1917-чу шеран декабрехь Соьлжа-ГIалахь. Циггахь ду цуьнан кIентан эвлаяан Арсанов Бауддин каш а, зерат а.\nДени-Шайх а, цуьнан кIант Баудди а Галнера схьабевлла бу, тайпана – энгиной, вирд доккхуш хилла эвлаяана Элаха-Моллина. Шен устаз-хьехамча лацийтар доькхуш, Дени-шайхас Галне (Кень-Юрт) юьртана а, Макане кIотарна а юккъерчу варшахь вийра и лацийтина волу полковник Эльмурзаев Шида.\nАрсанов Бауддис нохчий а, гIалгIай а махках баьхначу 1944-чу шарахь а, цул тIаьхьа а хIаллакьдечуьра кIелхьардехира бIеннаш адамаш – бераш, зударий, баккхий нах. Арсанов Баудди юкъа ца ваьллехь, тоьпаш тоха, я дийна боллушехь баго тарлора уьш.


Март бетта 27-ча дийнахьа г1улакх-оамал дег1адара йолча "Эздел" яхача юкъарле, Г1алг1ай къаман литература юкъе боккха лерх1ам болаш арг1анара в1ашаг1кхетар хилар. Уккхаза, керда кепатеха арадаьнна «Наьна ду1аш», иштта цол хьалха кепатеха «Кокай наькъаш» яхача, г1алг1ай метта хьехархо йолча йоазонхочун Г1азднаькъан Ахьмада Аьсета байтех латта гулламаш гойтар.\nВ1ашаг1кхетаре баьхкача хьашашта юкъе кагирхой а бар. Йоазонхочунга дукха хаттараш хилар цар. «Тахан укхаз мел хьоахадаьр теркал а деш, уж йоазош де в1ашт1ехьа мишта даьннад хьа, хьона ховш бола г1алг1ай мотт мичара 1омабаьб 1а?» - аьнна деннача хаттара духьала Аьсета укх тайпара жоп делар.


(Чаккхе. Юьхь еша 11-чу лоьмарехь)\nЦул тIаьхьа Везачу Дала Муса-пайхамаре (Делера салам хуьлда цунна) омра дина, Исраилан доьзалшца Шемахь йолчу Иерусалиме гIо, аьлла. Оцу заманахь цигахь дехаш къиза къам хилла, даккхий догIмаш а, боккха ницкъ а болуш. Муса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) шен къоме оцу чу гIо, тIамца и гIала схьаяьккха, аьлла, омра дина. Ялх бIе эзар болчу Исраилан доьзалшна юккъехь Иерусалим схьайоккхуш тIом бан реза верг ца карийна цунна, шен ваша ХIарун (Делера салам хуьлда цунна), кхин ши стаг а воцург. Цара цу чохь цхьа нуьцкъала къам ду, уьш арабовллалц шаьш цу чу гIур дац, аьлла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Цара элира: «ХIай Муса‚ тхо цкъа а цу чу гIур ма дац‚ уьш цу чохь мел бу‚ воло хьо а, хьан Дела а гIо‚ ашшимма тIом бе‚ тхо кхузахь хевшина Iийр ду».\nВезачу Дала хаам бина, царна иза (Иерусалим‚ Палестина) хьарам ю шовзткъа шарахь‚ эрна арахь хьере а хилла лелар бу уьш, аьлла. Шовзткъа шарахь арахула буьйлабелла лелла уьш, масийтта дийнахь некъ бинчул тIаьхьа хьалха шаьш хиллачу меттиге схьа а кхочуш.\nОцу аренгахь шен къам хьагделча, Муса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) Деле царна мала хи дехна. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «Мусас (Деле) шен къомана мала хи дехна хан хьахае. ТIаккха Оха элира: «Ахь тоха хьайн Iаса тIулгах». ТIаккха цунах хьаьдира шийтта шовда. Берриге а нахана хиира шайн-шайна хи молу меттиг».\nМуса-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) къомана юккъехь шийтта тайпа хилла, цундела хIора тайпанан цIарах Дала шовда далийтина. Цунах терра Дала царна кхин дуккха а ниIматаш делла. Аренгахь дIабоьлхуш уьш бохбелча, Дала царна марха яхийтина, IиндагI деш. Иштта Дала шен-шен рожехь царна манна (дерстина олхазарш), салва (мерза хьовла) олуш долу даар доссош хилла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Оха шуна (IиндагI деш) марха яийтира‚ манна а‚ салва а (даар) доссийра шуна, оха шайна деллачу рицкъанах даа шайна цIена дерг».\nБакъду, цара и сийдолу даар сийсазчух хийцина. Цара Мусага (Делера салам хуьлда цунна) аьлла: «ХIай Муса‚ оха тоам бийр ма бац цхьана кепарчу юучух. Хьайн Деле дехахь‚ лаьтта тIехь кхуьуш дерг далийта тхуна, алий».\nТIаккха Дала оцу ниIматах дIахадийна уьш, цара шайна динчу диканна пусар цадар бахьана долуш.\nМуса-пайхамаран (Делера салам хуьлда цунна) къомана юккъехь цхьа воккха стаг хилла, дукха даьхни долуш, шен доьзал а боцуш. Цуьнан вешин бераш иза валаре сатуьйсуш хилла, цуьнан бахамах ирс эцархьама. Царах цхьамма буса вен а вийна, некъа йистте охьатесна иза, шех дегабаам ца хилийтархьама. Иза вийнарг мила ву ца хууш хьере хиллачу наха Муса-пайхамаре (Делера салам хуьлда цунна) дехар дина, Хьайн Деле цунах лаций хаттахь, аьлла. Мусас (Делера салам хуьлда цунна) Везчу Деле цунах лаьцна хаьттича, Дала цаьрга аттана урс хьакха, аьлла.\nВеза-Сийлахьчу Дала боху: «Мусас шен къоме аьлла хан хьахае: «Баккъал а, Дала омра до шуьга аттана урс хьакха‚ аьлла». Цара элира: «Хьо кхаьрдаш ву тхох?» Цо (Мусас) элира: «Дала ларвойла со жехIил нахах хиларх». Цара элира: «Хьайн Деле дехахь‚ и хIун етт бу тхуна билгалбе, алий». Цо элира: «Цо (Дала) боху: «И етт бу‚ къена а боцуш‚ жима а боцуш‚ юккъерчу барамехь‚ шайга омра дийриг кхочушде». Цара элира: «Хьайн Деле дехахь‚ цуьнан бос хIун бу тхуна билгалде, алий». Цо элира: «Цо (Дала) боху: «И етт бу‚ сирла-можачу басахь‚ шега хьоьжуш берш цецбохуш». Цара элира: «Хьайн Деле дехахь‚ билгалде тхуна‚ и муха бу‚ алий. Баккъал а, бежанаш вовшех тера хета тхуна. Тхо‚ Далла лаахь‚ дIанислур ма ду». Цо элира: «Цо (Дала) боху: «И етт бу‚ латта охуш я хи дуьллуш дIабоьжна боцуш‚ сакхтах цIена болуш‚ шена тIехь кхин бос боцуш». Цара элира: «ХIинца бакъдерг дийци ахь». ТIаккха цара цунна урс хьаькхира‚ уьш герга ца хилира шаьш и дан».\nТIаккха Дала омра дина, оцу аьттан цхьа дакъа веллачух тоха, аьлла. Цара и тоьхча, велларг денвелла. Муса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) хьо вийнарг мила ву, аьлла, хаьттина цуьнга. Цо жоп делла, ша вийнарг шен вешин кIант хьенех ву, аьлла. Веза-Сийлахьчу Дала боху: «(Хьахаде цаьрга): «Аша адам дийра, цу тIехь вовшашца девне девлира шу, Дела ма ву аша дIахьулдеш дерг гучудоккхур долуш».\nИбн Iаббаса (Дела реза хуьлда цаьршинна) аьлла: «Цара муьлхха етт схьа а лаьцна, цунна урс хьаькхна хиллехьара, царна лууш дерг кхочуш хир ма дара. Бакъду, цара шайна даздира (хеттарш деш), тIаккха Дала а царна даздира (и етт карабарехь)».\nЦул тIаьхьа, оцу шовзткъа шара чохь ХIарун (Делера салам хуьлда цунна) кхелхина, цара иза аренгахь дIа а воьллина. Иза кхелхина ши шо даьллачул тIаьхьа Муса а (Делера салам хуьлда цунна) кхелхина. Муса-пайхамара (Делера салам хуьлда цунна) Деле дехна хилла, шен кхалхар Иерусалимана уллохь хилийтахьара, аьлла. Дала цуьнан дехарна жоп делла, веллачул тIаьхьа цара иза Байтуль-Мукъадис (Аль-Акъса) олучу маьждигана уллохь дIавоьллина.\n1. Муса-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна) – шен къам ФирIавнах кIелхьардаккха Дала ваийтина элча хилар.\n2. ФирIавн, ша Дела ву бохуш харц дов деш, керсталла дарехь дозанал тIехваьлла, Делан луьра мостагI хилар.\n3. Везчу Дала Шен лешна йина чIагIо кхочушъеш хилар.\n4. ОьгIазвахар – адам тилош долчу шайтIанан балхах хилар.\n5. Шегара даьллачу къинна дохко а ваьлла, Далла хьаста а велла шена гечдар дехначунна Дала гечдеш хилар.\n6. Зуламхочунна а, Iеса хIума деш волчунна а гIо дан дезаш цахилар.\n7. Шена тIе кхераме хьал хIоьттича, Деле доIа дан дезаш хилар.\n8. Iаламаш кхоьллинчу Дала Муса-пайхамар (Делера салам хуьлда цунна), юкъарлонча а воцуш, Шеца къамел дарца вазвина хилар.\n9. ХIаллакьхиларна гергавахча диллина долу ийман Дала къобалдеш цахилар.\n10. Шайга ваийтинчу пайхамарна муьтIахь цахиллачарна Дала Iазап луш хилар.\n11. Ша деллачу ниIматана шукра ца деш берш Дала оцу ниIматах дIахадош хилар.\n12. Бехк боцу стаг вийнарг я кхечу кепара нахана зулам динарг Дала къайла ца вохуьйтуш, гучувоккхуш хилар.\n13. Хаттарш дукха дарца хIуманна кIорге кхиа гIерташ берш, дукхахьолахь, дакъазабовлуш хилар.\nJJtSx9 Thanks for writing such a good article, I stumbled onto your site and read a few posts. I like your style of writing


Советан эскаро 1968-чу шарахь шайн мохк дIалацар оккупаци лаьрра Чехино\nЧехин парламенто оккупаци яр лаьрра 1968-чу шарахь Советан пачхьалкхан эскаро а, Варшаван бартана юкъахь хиллачу пачхьалкхийн эскархоша а Чехословаки дIалацар. Цу сацаман Iалашо ю истори харцхьа яккхарна дуьхьало яр.\nИ документ тIеэца аьлла парламенте кховдийнарш бу керстан демократаш. Цара дIахьедар дарца, тIеэцна резолюци тIэцар ду "юкъаралле а, кхечу пачхьалкхашка а, шайна юкъахь Оьрсийчоь а йолуш, кхеттош кхайкхам хьажор".\n1968-чу шарахь Советан эскарша хадийра Чехословакин доза. И пачхьалкх дIалоцуш дIаяьхьначу операцехь дакъалецира Полшин а, Болгарин а, Венгрин а, Малхбалерчу Германин а эскаран дакъоша.\nМоскохо Чехословаке эскарш хьажоран Iалашо яра цигахь Чехословакин компартино дIахьош йолу маршонан реформаш юхатохар. Советан эскаран дакъош цигахь лаьттира 1991-чу шаре кхаччалц. И 20 шо ду Чехехь "оккупацин мур" аьлла цIе тиллина.


«Урок — сценарий: «Таймин Биболт» | Школьные файлы SchoolFiles.net\n«Урок — сценарий: «Таймин Биболт»\n«Таймин Биболатан илли»\nц1е йолу нохчийн халкъан барта кхоллараллин\nисбаьхьалла йовзийта лерина сценари.\n( Х1ара суьйре д1аяхьа тарло юьртан клубехь, районан, я г1алин культуран ц1ийнехь. Сцена кечйина хила еза х1окху дешнашца: «Къам доцург-къонах а вац,шена бийца къонахий боцург-къам а дац».\nЦига кхайкха лерина бу махкахь бевзаш болу нах 1илманан, культуран, искусстван нах а, яздархой а.\nИ чоь кечйина хила еза цхьацца вайн оьздангаллица дог1учу куьцехь.\nСуьйре схьайоьллуш г1ийла бека дечиг-пондар).\n(«Шовданан аз» й1е йолчу божарийн тобано д1аолу халкъан илли. Цул т1аьхьа сцени т1ейолу и суьйре д1ахьошъерг.)\n«Шовданан аз» й1е йолчу божарийн\nтобано д1аолу халкъан илли.\nШуьга ду Маршалла, хьомсара накьостий,\nДехийла, ирс хуьлда, 1адъелаш шу ховший.\nКхочучу ницкъаца накъостала дан лиъна,\nДикачу к1енташка д1аала боху цо.\nМаршалла ду шуьга, тхан хьоме йижарий, вежарий!\nШуна ма хаъара вай дукха хан йоцуш д1аяьхьира вайнехан халкъан исбаьхьаллин хазна йовзуьйтуш суьйре.\nХ1инца тхо юха а дагахь ду, вайн халкъан барта кхолларалла кхин а дика йовзийта а, езийта а. Къаьсттина вайн кхиазхойн а, кегийрхойн дог-ойла а, тидам а т1ебахийта.\nХьоме кхиазхой! Тхуна лаьа кхин а к1орггера шуна йовзийта вайн истори, культура. Вайн барта кхолларалле болу безам алсам- баккха а. Вайн иллешкахь, туьйранашкахь ма дийццара: доьналлица, майраллица, оьздангаллица, г1иллакхашца уьш хьесапе оьцуш, царах масала оьцуш туьйранашкара турпалхой санна шу дахийта.\nГенарчу, ширчу заманахь кхоллаелла барта кхолларалла. Меттан говзанчаша олуш хилла иллеш, локхуш хилла эшарш, дуьйцуш хилла исбаьхьа дийцарш, инзаре туьйранаш. Зама мел йолу хазлуш, к1арглуш, исбаьхьаллин кепе йоьрзуш хилла халкъан кхолларалла.\nХийла иллешкахь, эшаршкахь, туьйранашкахь, тийжамашкахь, аларшкахь гучубовлу халкъан сатийсамаш, деган 1ийжамаш, церан баланаш, деган йовхо, хазахетарш, халахетарш, лаамаш.\nВайн халкъан барта кхоллараллех лаьцна алсам произведенеш ешаро, йовза лааро г1о дийр ду вайн халкъан амалш, г1иллакхаш 1адаташ, оьздангалла к1орггера йовза. Цара санна и г1иллакхаш лело, оьздангаллех кхиа.\nХалкъан иллешкахь дуккха а бевза вайна халкъан турпалхой: Адин Сурхо, Аьккхийн Жанхот, Эвтархойн Ахьмад, Таймин Биболат а. Цу халкъан турпалхошна юккъехь къаьсташ хилла Таймин Биболат шен хьуьнаршца, доьналлица, майраллица, къаьсттина шен собарца.\nВайна вевзаш волу г1араваьлла яздархочо Сулейманов Ахьмада шега: «Мел хила деза къонахчун собар?»- аьлла, хаттар дича,\n-«Собар кхачаделча а, хила деза къонахчун собар»,- жоп делла цо. Ткъа Таймин Биболат хилла иштта доккха собар долуш къонах.\nИ вайна гучудолу цхьана дийцар т1ехь. Таймин Биболат шега къамел дечу стаге к1орггера тидам т1ебохуьйтий, цуьнга ла а дуг1ий, жоп ца луш дикка 1аш хилла. «Ткъа ахь суна жоп ма ца ло?»- аьлла, шега хаттар дича:\n- « Со-м ладоьг1уш 1ара, кхин дуй- те хьан т1етоха х1умма а бохуш, хьан къамел ца хадо,- олуш хилла цо.\nОцу г1иллакхо гойту иза хьекъале, собаре къонах хилла хилар.\nЙог1учу 1уьйренца кхетачу малхаца,\nДуьгу нускал санна шен гила кечбина,\nЧал дера герзаш шен юкъах дихкина,\nИ ваьлла вахара инарла ва волчу.\nИштта гучуволу Таймин Биболат илли т1ехь. Цо дечу къамелехь го цуьнан доьналла, майралла. Шен турпал дег1 ца кхоош цо къийсар.\n- Хьо кхойкху бах соьга, х1ай къена инарла. Хьо лаа кхойкхий – те?\n-1уьйранна д1алаьллинарг сарахь ц1а дан ца дуьтуш,\nБуьйса сирла еача, г1али гонах хьийзаш,\nБуьйса 1аьржа еача, г1али чу леташ,\nПолковникан йора дой, айхьа схьакхуьйлуш,\nХьо лелаш ву боху, х1ай Таймин Биболат.\nСо кхайкхац ва хьоьга, ва Таймин Биболат,\nХьоь кхойкхург ву хьуна и Москохан ва паччахь.\nИ хьоьга дийцинарг бакъдерг-м ду хьуна.\nХ1ай къена инарла.\nАс сийсара далийна полковникан йора дой\nЦу ханнийн божалахь парг1атдахаза,\nХьо кхойкху ва аьлла, схьавеана ву со-ма\nКхана йог1учу хазачу 1уьйренца,\n1уьйренца кхеттачу цу дашо малхаца\nЦу Б1аьхон борзехь ц1ечу байракхашца\nСо хир ву ала цу Москохан паччахье,\nСоьца г1уллакх ва делахь, цу Б1аьхон Борзе вола ала,\nХьо марша 1олда, со ц1ехьа воьду.\n-Аьлла, д1авахар бах и Таймин Биболат.\nИнарлица майра къамел до цо, кхин юха ца волуш.\nТ1аккха, 1одика а йой , д1авоьду и шайн юьртара пхьоьг1ана.\nВайн халкъо цкъа а ловш ца хилла харцо, ямартло, къизалла, тешнабехк. Ткъа Таймин Биболат хилла даимна халкъаца цхьаьна. Шена бахамаш гулбеш ца хилла цо. Жоьра зударшна, буоберашна, мискачу нахана г1о деш, церан дегнашка хьожуш, церан лаамаш кхочушбеш, хьоладайшца, элашца къийсам латтош хилла и.\nКъаьсттина боккха лерам хилла цуьнан зударшка. Зударшца къийсар пайда боцуш, дастаме хеташ хилла цунна.\nТаймин Биболатна пхьоьг1ане т1ееъна ахча деха цуьнан зуда. Цо ахча а делла д1аяхийтина иза. Дукха хан ялале юха а еана зуда. Вист ца хуьлуш юха а делла цо цунна ахча. Ткъа накъосташа хьовзийна Биболат:\n-Хьо-м оза ма ло хьайн зудчух, - аьлла. Биболата сарахь шайга хьошалг1а кхайкхина накъостий. Шаьш гулбелла 1аш, аьлла цо:\n-Йолол, схьадал хьайн герз!. Зудчо м1араш, 1айгаш, кхин оьшу пхьег1аш схьа а еана шун х1оттийна царна.\nТ1аккха Биболата шен юкъах долу герз схьа а даьккхина, охьа а диллина, хаьттина:\n-Накъостий, ша х1ун къуьйсур ду кхуьнца?- аьлла.\n(Илли олу «Шовданан аз» ц1е йолчу божарийн тобано).\nАссалам 1алайкум, юьртара ва к1ентий!\nШоьхий, Делахий волийла со,\nШух шена накъост оьшуш шуьга ас и бахахь,\nШений-шений хиинехьара, ша вог1ур вара,\nБохуш, т1аьхьенгахь бехкаш ца дахийта боху ас,\nСо воьду цу Б1аьхойн борзе, инарла кхайкхинчу.\n-аьлла, юкъара къаьстира и Таймин Биболат.\nЦунна т1ехьа х1оьттира цхьа к1еззиг к1ентийн ва тоба,\nДуьне дуьтуш буза боьду можа малх санна,\nЮьрт юьтуш юьртаха елира и к1ентийн ва тоба.\nТ1аккха вистхилира и Таймин Биболат.\n- Сема ладог1алаш, х1ай к1ентийн ва тоба,\n1уьйренца болийна т1ом суьйренга бахча,\nМолхана к1уьрана дохк х1итта яьлча,\nСаьмгалан хьожанна дой терса доьлча,\nСтиглахь марха йоцуш декхначу дийнахь,\nМолханан к1уьрана мархаш х1итта яьлча,\nБорза т1ехь лечкъа волу к1ант д1акъасталаш шайна.\nВай доьлху шуна цу Б1аьхон барзе.\nТкъа ша санна болчу къонахашца ч1ог1а к1оршаме, дог-майра, шен даш т1ера ца волуш хилла Таймин Биболат.\n1уьйранца болийна т1ом суьйранга бахара,\nМолханан к1уьрана дохк х1итта елира,\nСаьмгалан хьожанна дой терса девлира,\nСтиглахь марха йоцуш декхначу цу дийнахь.\nМолханан к1уьрана мархаш х1итта евлера.\nИ юьртан к1ентий борзах лечкъа ма буьйлира,\nЦа виссал чевнаш шен дег1ах хилла,\nЦхьа Дела воцуриг, кхин накъост воцуш,\nДуьненах долу дог диллина ваьлла,\nЦу халчу т1ам т1ехь ша цхьалха\nМа висар и Таймин Биболат.\nТ1аккха мохь туьйхира цо цу юьртан к1енташка:\nХ1ай елла йовла шу, ва юьртан к1ентий,\nШа ца элира шуьга вай дехачу юьрта йистехь,\nБорза т1ехь лечкъа волу к1ант д1акъасталаш аьлла?\nЖимчохь берахь дуьйна мерза доттаг1а\nЛаьттина вара сан и Жумин Акхтула,\nДуй биъна вара тхойша вовшел т1аьхьа яр дуьне ца даа,\nЦа виссал чевнаш дег1ана хилла\nДуьненах долу дог диллина ваьлла со,\nЦу Жумин Акхтуле хаийта ваха к1ант вац техьа шулахь?\nД1ахьошверг:-аьлла, цо мохь тоьхча, ша воьду ва аьлла,\nКхокхашна юкъара к1айн куьйра санна,\nРасхачу динца юкъара къаьстир-кха\nЦхьа каде ва бере.\nИ чехка вахар-кха Жумин Акхтула волчу.\n- Ассалам 1алайкум, ва Жумин Акхтула!\nЖимчохь берахь дуьйна схьа\nХьан мерза доттаг1а волу и Таймин Биболат,\nЦа виссал чевнаш дег1ана хилла,\nТ1ам т1ехь хьийзош ву хьуна,-\n-аьлла, д1авахара и динан ва бере.\nЧал дера герзаш кечда вуьйлира и,\nЦунах шекваьлла и къена Жума.\nЖума: - Хьо стенна кечло, шен жима Акхтула?\nАкхтула: Жимачохь берахь дуьйна шен мерза\nДоттаг1а лаьттина волу Таймин Биболат,\nЦу Б1аьхон борзехь инарлин эскаран,\nХалчу т1амо хьийзош ву боху,\nЦига ваха воллу.\nЖума: Х1ай, елла яла хьо, шен жима, хаза йо1,\nБасарш, сабанаш хьекхна, хьо парг1ат йог1ур,\nВа лата къона ву хьуна ша къена Жума,\nЖерошна теба хан йолуш ву хьуна ша къена Жума.\nСхьаозал, цхьанделхьа, шен къена алаша.\nКъеначу алашна кхерсташ т1еваьлла,\nДакъаза ма яла, шен къена алаша\nХьо шеца къанъелла, ша хьоьца къанвелла,\nХьо каде хилалахь таханлерчу кху дийнахь.\nАьлла, тоьхна ткъес санна, чехка юьртах ваьлла,\nИ воьдуш кхечира цу халчу т1ам т1е.\nЖума: Ассалам 1алайкум, ва Таймин Биболат,\nЧевнаш декъала хуьлда хьан !\nЧ1ог1а воьхна хьевза Биболат шена къена Жума гича.\nШен цуьнга болу лерам гойтуш яхь д1а ца яла цу\nкхехкачу т1еман к1уьрлахь улле вала кхин накъост\nвоцуш, яккхийн чевнашца ша воллушехь, шен\nдоьналлех ца вухуш т1ом бо цо шен мостаг1ашца.\nВа 1алайкум салам, марша вог1ийла, къена Жума,\nМел вон веа хьо, хьо вал доккха\nГ1уллакх дацара кхузахь.\nСуьйренца болийна т1ом 1уьйренга белира,\nСахуьлуш седарчий уьдучу хенахь,\nСедарчийн серлонаш къестачу хенахь,\nГ1ирг1ано йохо кхокхийн тоба санна,\nИнарлин эскаран кхолха го\nТ1аккха вистхилир-кха вайшинна Таймин Биболат.\n- Дакъаза ма вала, х1ай къена Жума!\nМел ч1ог1а чехадо-кха вайшинна гонах\nДолу инарлин эскар.\nЖума: Шен жима хаза йо1 йитнера ша,\nБасарш, сабанаш хьоькхуш кечлуш,\nИза кхаьчча хир ю-кха кхуза.\nГила барзо дохо 1аьржа даций санна,\nИнарлин эскар ша ч1ог1а дохош.\nАкхтула:Ассалом 1алайкум, х1ай къена Жума!\nШел хьалха кхуза кхаьчна,\nАхь нисдинарг х1ун ду техьа?\nАьлла, вистхилира и Жумин Акхтула.\nШа нисдинарг х1ун ду ша хаийта хьуна аьлла,\nПочта хаьхкина воьдучу къеначу инарлина\nТ1ехьа хийцир-кх къеначу Жумас шен къена алаша.\nЖума: - Хьо ида ма ида, къанвелла инарла,\nИдарх вер вац хьо, къанвелла инарла,\nД1ахьошверг:-аьлла, тур тоьхна, божийра цо инарлин корта.\nШен мостаг1ий эгийна, юхавирзира и ши накъост.\nБезамца маьрша, дог дика хилла.\nСо волчу вог1ур хьо, луъучу хенахь,\nХьан дагах дог дустуш доттаг1а со ву-кха,\nОлуш, д1асакъаьстир, тов, и нийса накъостий.\nМа лалда вай, к1ентий, вовшех тешам байна,\nМа лалда вай, к1ентий, вовшех безам байна,\nНанас дена ма волда яхь йоцу ва к1ант\nИ вича ма кхиа яра дуьне ва даа,\nНанас дена ма волда тешам боцу ва к1анат,\nИ вича ма кхиа дийнахь делкъалца.\nИллин коьрта маь1на гучудоккху оцу дешнаша. Вайн къоман коьрта 1алашо хилла хьалха заманахь дуьйна кегийрхошна вайн оьзда г1иллакхаш довзийтар: яхь йолуш, майралла, доьналла, къонахалла, собар долуш уьш кхиор.\nСобар - иза вайн къомо уггаре а ч1ог1а леринчу г1иллакхех цхьаъ ду.\nМацах, цхьа стаг веъна хилла боху Таймин Биболат волчу. «Хьо ч1ог1а майра стаг ву аьлла хезна суна, х1инца сох лата веза хьо»,- аьлла цо. Амма Таймин Биболата, цу сонтачу стагана чу ца г1оьрташ, собар дина, собар дарца ойла а йина, цунна дуьхьал дала деза жоп делла. «Со майралла къовсуш вац, г1иллакх къовсуш ву, цу т1е со ч1ог1а кхоьруш стаг а ву»-, аьлла Таймин Биболата. «И бохург х1ун ду? Оццул нахана юккъехь ц1е яхана стаг хьанах кхоьрур..?» – цецваьлла майралла къовса веънарг. «Со гуттар а юьхь1аьржонах, сайгара цхьа ледарло яларх кхийринаМайралла соьца ма къовсалахь», - аьлла, и сонта стаг д1ахьажийна Таймин Биболата.\nШен иллешкахь халкъо хестабо турпалхой. Цара гойта шайн халкъана, махкана уьш муьт1ахь хилар. Церан дуьхьа шайн са д1адала уьш кийча хилар.\nХьоме доттаг1ий! Кху т1ехь вайн цхьанакхетар чекхдала гергадахна. Дала мукъалахь, тхо лерина ду х1ара санна йолу суьйренаш кест-кеста д1ахьош, вайн халкъан хазнина шун к1орггера тидам т1ебахийта. Ладог1арна баркалла, Дела реза хуьлда!1одика йойла шун!\n«Театральный урок. Сценарий спектакля «Маугли» на английском.»\n«Урок- Сценарий. «Литературная гостиная.»\n«Урок — сценарий: «Ненан мотт — аганан илли».»


22 шо хьалха Нохчийчохь вайна жимстаг схьакарийна...(видео, суьрташ)\n22 шо хьалха Нохчийчохь эскархоша лаьцна дIавигинчу жимчу стеган даьIахкаш карийна\n22 шаре бахбелла сатийсам...(видео, суьрташ)\nБатаев Виситан дакъа карийнера Ростов-ГIаларчу моргехь. Цуьнан ненан а, кIентан а цIий а эцна, ДНК-ца иза талла а теллина, къастийна, 22 шарахь цара лехнарг иза вуйла.\n22 шаре бахбелла сатийсам...\nКху деношкахь, цуьнах йисина масех даьIахк дIайоьллира ГIой юьртарчу кешнашкахь. Цуьнан дай баьхначу юьртахь а, иза шен деца а, ненаца а, доьзалца а ваьхначу Соьлж-ГIалахь а доккха ши тезет а дIахIоттира.\nЕарийн Iуьйрана иза велча санна, шайна хаза ма хезнехь, нах а оьхура кадам бан а, веллачун гIазот къобалдан а.\nИза иштта хирг хиларг сатуьйсу цара. ДIавоьллинчун коша тIехь Виситин вераса иштта къамел дира.\nВоккха стаг: «Дела реза хуьлда массарна! ХIара дакъа а ца карош, вайна вара. Геннахь карийна, схьавалина ву хIара. Делан Iожалла ю-кх, вай хIуъа а дича лелаш».\n22 шарахь холчу хIоьттина цуьнан да-нана, йиша, хIусамнана, бераш, тахана а метта ца даьхкина. И дегаIийжам церан дахарехь буьсур бу. Висит муьлхачу хьолехь вайнера дуьйцу цуьнан йишас ПетIамата.\nБатаева: «1994 шарахь, Соьлже чубаьхкинчу оьрсийн эскархоша дIа а лаьцна дIавигнера иза. Дуьххьара оха ГПАП-1 олучохь лийхира. Цигарчу тептаршкахь вацара. ТIаккха, Ханкалахь дIалаьцна ву аьлла цигахь карийра.\nХIинца-хIинца араволуьйтур ву бохуш леллера тхо. ТIаккха, цигара цхьана куьйгалхочуьнга хаьттича, цо элира иза дIавигна, ткъа мича вигина, олуш дацара».\nВисит вайча дуьйна, иза лоьхуш араваьлла лелла ву цуьнан да Абуезид. Хийла дакъа лаьттара хьаладаьккхина, карчийна цо, шен кIант хила мега хIара бохуш.\nХьалхара тIом боьдучу хенахь, иза ша санна бохамо арабаьхначу нехан тобана юккъе.\nЦаьрга хIума олуш оьрсийн эскархой а бацара, я Iедалша а новкъарло ца йора. Нехан дегнаш дIадола ца туьгура, къизаллаш а еш, каравеана стаг вен муха вуьйр ву.\nШолгIачу тIамехь-м и санна дерг, ког баьккхинчохь хуьлуш дара. Иштта декъий лоьхуш, хорам хуьлуш, и бала шегахь къийлина, хIинца меттахь висна и воккха стаг.\nКхетамехь ву. Шен кIентан дакъа карийна аьлча, са ца гучу бIаьргах хи делира: «Сан кIант, сан Висита…» аьлла.\nЦуьнан хIусамнанас, Виситин нанас Зурас, иштта дийцира Абуезида а, ша а кIант лехарх.\nЗура: «Консервный завод олучу меттехь 200 сов дакъа дара карийнера. Цигахь «хьаьрса Висита» ву аьлла хезна, тхо цига дахара. Цигахь а ца карийра. Иза вацара. Шелиг чуьра декъий ара а кхуьйсуш, уьш а дIаяхьара. БIаьрса дIаделира кху стеган цигахь. 15 шо сов хан ю кхунна хIара цамгар кхетта».\nОфициала хаамашца тахана Нохчийчохь вайна лоруш ву 5 эзар стаг.\nТкъа дозуш доцчу хьосташа бечу хаамца и терахь 20 эзаре хьалакхочуш ду.\nБайначу нехан декъий кара а дина, уьш дIадохкалц и бохам бирзина боцийла кхеташ, ворхI-бархI шо хьалха Еврокхеташоно шен чоьтах Нохчийчохь йоьллур ю аьллера ДНК-н талламан лаборатори.\nЮьхьанца реза а хилла, юха а тIе ца дитира Оьрсийчоьнан Iедало.


Тепсуркаев Салман вадийна хилар гойту тоьшаллаш карийна\nБакъоларъярхоша чIагIдарехь, гучудевлла 19 шо долу Нохчийчуьра оппозиционер, "1Adat" телеграм-каналан модератор Тепсуркаев Салман Нохчийчуьрчу полицино вадийна хиларх долу керла тоьшаллаш.\n"IADAT" телеграм-канало яржайо Нохчийчохь Iедало нах идорах, хьийзорах йолу информаци. "Кадыров Рамзанан режимца къийсалуш болу болам" олу шайн паблик хаамех юзучу декъашхоша. Цара тоьшалла дарехь, 53 стаг вадийна Нохчийчохь беккъа тIаьххьарчу бетта чохь. Тепсуркаев, царна хетарехь, вадийна, паблике язлуш болу нах лахархьама.


Кхаари-де 10 Чиллан-бутт 2021\nЧиллан-бутт 10, 2021\nКъаьркъанчаш хIаллакбар, Бельгехь нохчийн хIусамех хьийсар\nКъаьркъа мелла каравеана стаг "хIаллаквийр" ву аьлла Висмурадовс; Бельгехь нохчашлахь талламаш бина; полицин белхахошна дуьхьлойинчарна гIуданаш совдаьхна Думан депутаташа\nЕвропан адамийн бакъонашкахула кхело гIодаьккхина Новгородехь лачкъийначу шина кIантехьа\nНовгородехь лачкъийна вигинчу нохчийн шина кIантана адвокаташ а, лоьраш а гергарнаш а тIебита аьлла, Оьрсийчоьнна тIедиллина Страсбургерчу адамийн бакъонийн кхело. Церан могашалла а, дахар а кхерамечу хьолехь хилар бакъдина кхелахоша.\nЧиллан-бутт 09, 2021\nНохчийн мухIажирна депортаци ян хьийзар, Нохчийчуьрчу харцонна Европан кхел орцахъялар\nСтрасбургехь веха Садуев Илес Оьрсийчоьне дIавала кечвеш ву; Новогородера Нохчийчу лачкъийначу шинна лоьраш а, адвокаташ а тIебита аьлла Оьрсийчоьне Европан кхело; Путинехьа хIоттийначу акцехь хиллачарна критика йина жигархо Iедало тIпекхайкхинера\nДош доьрзуш «а» я «у»?\nЦIердашна тIехьа «а», хандашна тIехьа «а» я «у» маца яздан деза? Дукха нислуш долу гIалат ду иза вайн йозанехь. Амма хала дац цунах йолу бакъо йовза а, дагахь латто а.\nЧиллан-бутт 08, 2021\nНохчех "террорхой" бар, Закаевна ца ен экстрадици, йоьхку гаджеташ\nБютукаев Асланан тобанхошца хилла ву аьлла, бехкевина Новгородера лаьцна валийна ши кIант; нохчийн Iедалхойн дехар кхочушдийр дац Британино; студенташна а, дешархошна а гаджеташ доьшийлашка кхехьар дехка хьийза Калиматов.\nЧиллан-бутт 05, 2021\nКадыровхойх къайла цабовлабелларш, Кавказера белхазалла\nНохчийчуьрчу гIелонах ведда лела ши жима стаг лаьцна юхавигина махка; Къилбаседа Кавказан кхаа махкахь массанхьачул а чехка ду белхазаллин болар; Оьрсийчуьра "Спутник V" вакцина хьалал ю боху иза кхоьллинчара\nПрезидента Байдена Навальный сихонца маьршаваккхар хьоьху\nЛаьцна кхобу Оьрсийчуьра оппозиционер Навальный Алексей сихонца дIахеца веза. Иштта аьлла Пачхьалкхан департаментан белхахошца къамелдеш Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президента Байден Джос.\nЧиллан-бутт 04, 2021\nНохчийчохь "хIума хуу" хьаша Iораякххина, ткъа Оьрсийчохь абонентийн геопозици Iорайоккхур ю\nНохчийчу еана "хIумахуург" емалйина "Грозный" телеканалехула; зIенан оператораш декхаре хир бу ницкъхошна шайн абонентийн геопозици йовзийта; Навальныйца доьзна Конгрессе санкцеш кхайкхор дехна сенаторша\nХьехахь беха палестинахой саготта бу шайна гонах израилхой баржарна\nПалестинахочунна Моур Баракатна хьоме, дагна герга хIусам ю Урданан Малхбузерчу бердан терхешца лаьтта хьех. ДIалецначу латтанашна тIехь йоцу кхерамзалла латтайо шайна хьехо, боху цо.\nЧиллан-бутт 03, 2021\nМалхбузе Навальныйгахьа ю, Нохчийчу балха кхойкху ФСБ-но юьстахара нах\nДуьненна бевзачу политикаша бехкбиллина Навальный набахте хьажорна; Нохчийчохь болх бан республиканна юьстахара нах лоьху Оьрсийчоьнан ФСБ-но; Дагестанехь нехаш йохучу компанийн хьаькамаш бехкебо 235 млн сом лачкъорна\nКъона фудблогер Амелия\nЮтьюбехь гоьяьлла 12 шо долу нохчийн фудблогер Пайзулаева Амелия. ХIора денна шен бабин, я ненан гIоьнца мел чолхе хиларх а, кеп-кепара юург кечйо цо. Иза Австрехь дуьненчу яьлла, Амелия цкъа а хилла яц Нохчийчохь, хIетте а карадирзина цунна нохчийн даарш кечдар а.\nЧиллан-бутт 02, 2021\nПолицино нах идочу Нохчийчуьра ведда Африкера футболхо\nБутт хьалха вадийна Соьлжа-ГIалин вахархо схьакарийна полицин декъехь; Нохчийчуьра ведда 5 шарахь «Ахматехь» левзина африкахо Мбенг; Пятигорскан экс-мэран дов кхеле кхачийна\nКадыровн зударех бинчу талламна "Грозный" телеканало чуелла иск листа реза ца хилла кхел\nДийнахь-буса коронавирусах 24 стаг велла Къилбаседа Кавказехь. Цомгуш хилла кхин а 334\nШелтерера ша дIайигийта дуьхьал хилла Тарамова. ВИДЕО\nБайденан а, Эрдоганан а барт ца хилла С-400 хаттарехула\nДагестанехь наркотикашца долчу хьолана Iедалхой бехкебина Нурмагомедовс\nДийнахь-буса коронавирусах 23 стаг велла Къилбаседа Кавказехь. Цомгуш хилла кхин а 320\nЧимаевс, Америкехь ша лата веза хан герга кхаьчча, "хадийна" Кадыровца долу юкъарло\nТIаьххьара некъ. Муха дIабухку Францехь нохчаша шайн белларш?\n"Нохчийн Рублевках" видео яьккхарна хьийзочо арз дина Страсбурге\nКъинтIера воккхур я валар тоьла: Кадыровн критико дуьйцу Нохчийчуьрчу кхерамех\nКадыровхой тIелетта нах зуламах Iалашбечу хIусамна, ядийна цигара нохчо\nГIебарта-Балкхаройчуьрчу кхиазхочо бехк цабиллар дехна Кадыровга\nДоь доцуш вайначу нохчочуьнан нанна ахча далар тIедожийна Оьрсийчоьнна\nБаккъалла а боцу нах кхуллу компанеш


Шемарчу хьоло меттахъяккхина лулара Либан а\nТIаьххьара карладаккхар Стигалкъекъа-бутт 31, 2012\nЛибан -- Шемарчу хьоло меттахъяккхина лулара Либан а, 05Стиг2012.\nШемахь Ιедалний, цунна дуьхьалболчу наханий юкъахь лаьттачу хьоло вовшашца тΙаме йоху луларчу Либанера кеп-кепара тобанаш. Шемарчу Ιедалехьа болу ницкъашший, паргΙатонехьа гΙерта наххий вовшашца ийгΙина, летачу хьолехь беха тахана. Хьолах лаьцна дуьйцу Цхьанакхеттачу Къаьмнийн Организацин цΙарах Либанехь болх бечу нохчочо Рамзан Мухьмада.\n1974-чу шарахь Либанера партеш вовшахлета юьйлаелира. Цигара тIом, мел дукха пачхьалкхаш машар бан гIертарх а, халла 1989-чу шарахь бен ца бирзира. Шо сов хьалха болабелла Шемара гIаттам, Либанехь санна, тΙаме берзарна кхерам бу таханлерчу дийнахь.\nХIунда аьлча, Либанехь санна, Шемарчу Iедалехь а Iедалан дуьхьал а йолу тобанаш вовшахлеташ ю. Стигалкъекъа беттан 12-чохь Либанера Тараблусехь, къилбседехьа йолчу гIалахь, Шемарчу Iедалехь берш а, цуьнан духьал берш а вовшахтийсалуш болу кхо кIира ду.\nЮьхьанца цу тийсадаларшкахь, 3 стаг а леш, маситта лазийра. И тасдаларш бусулба тобанашна юкъахь ду. Цхьана агIор, Шемарчу гIаттамхошна гIо а, герз а кхоьхьуьйтурш бу, вукху агΙор Шемарчу Iедалехьа йолу Хьизбулла олу ШиIатан тIемалойн тоба ю.\nШемарчу гΙаттамхошна духьал, Iедална гIо деш Шема-махкахь маситтанхьа Хьизбуллан тIемалой алссам баьржина а бу. Тасадаларш сов дуьйлуш, кхечу гIаланашка кхачна, бохуш дуьйцу Либанехь цхьанакхеттачу къаьмнийн дIахIоттамехь лаккхарчу даржехь балхахь волчу Рамзан Мухьмада.\nМаршо Радио: Мухьмад, шун долчохь, Либанехь, хуьлуш долу кегареш, нах вовшахлетар стенца дозу?\nРамзан Мухьмад: «ХIокху чохь хуьлуш дерг, Шамахь болу и бала кхуза кхачо гΙертачара деш ду.\nМаршо Радио: ХIинца вовшахлетарш муьлш бу цу чохь?\nРамзан: Тхо долчу агIор, хIора юьрт вошашца къаьстина ма юй. Ах Шемарчу Iедалехьа бу, ах царна духьал бу. Кху чохь Шемин паччахьан агΙор берш а бу, дуьхаьл берш а бу, уьш бу вовшахлеташ. Иза кху беттан 12-чу дийнахь, Шемин дозанехь доладелира.\nМаршо Радио: ХIун бахьанехь долийра цара иза?\nРамзан: Цигара бала кхуза а кхачо гΙерта уьш. Дуьххьара иза долалуш, кхузара Суннахой духьал бара, хIунда аьлча, уьш Шемарчу гIаттамхошна гIо дан гIерташ бара.\nСуннахойн ши шайх вийра Либанийн эскаро, машенахь чекхволуш, тIе тоьпаш тоьхна. Цигахь доладелла, цара дукха ирча хьал хIоьттийра. Цкъа дуьххьара Тараблус-гIалахь доладелира, юха коьрта гIала Бейруте кхечира и хьал. Суннахоша а, ШиIатхоша а, вовшашна, жуьгташна духьал санна, мостагIий хуьлуш лаьтта.\nМаршо Радио: Лечкъийна болу нах схьакарийний?\nРамзан: Дукха хан яц уьш бовдийна. Цхьа кIира хьалха Iелин зерате бахана, ГΙажарера юха богIуш, Шемахь, Хьалаб- гIалахь дIалецна хилла уьш. ХΙинца а карийна бац. Стенгахь бу а ца хаьа, хIун ду а ца хаьа, иштта байна лаьтташ бу-кх уьш.\nМаршо Радио: Нах герз детташ вовшах леташ бу?\nРамзан: КIез-мезиг вовшашна тоьпаш тухий, 2-3 вуьйш хIора денна а бохург санна, некъаш дIакъуьйлуш, ярташ дIакъовлуш, чкъургаш ягош нах гIевттина бу. ХIокху чохь хуьлушдерг, дIаьвшечу дашо бохийна мохк бу хIара...\nЛакхахьболчара, нах къестабо, «хьанех» дика ваций, «хIокхуьнан» дин дика даций, бохуш, политика а, Дин а, пайхамар а, шадерг а вовшахтоьхна, вовшийн карах бала гIерташ бу-кх. Бершше а бусулбанаш бу вовшийн карах бала гIерташ берш а.\nМаршо Радио: ХIун хир ду аьлла хета хьуна тIейогIучу заманахь?\nРамзан: И Дела воцчунна хуур дац кху чохь хиндерг. ХIара бIаьсте чекхъялахь, цхьа боккха тIом ца болуш, Далла хастам а беш Iийр ду-кх вай.\nНах кхерон а, Малхбузера Iедалш ледан а, Къилбседа Либанехь шайн бух а хIоьттина, Шема герз а ,тIемалой дIахьежош ю Ал-къаIида, бохуш, дIахьедарш до Шемарчу Iедалехьа йолу Либанан Хьизбулла олучу ШиIатийн тобано. Мухьмада аьлларг тIечIагIдеш, Шемарчу бахархошна гIо дан гIерташ йолчу Либанера Суннахойн тобанашна духьалъяла кечам беш ю Хьизбулла, бохуш дуьйцу денна а арахоьцуш долчу Iаьрбийн Ал-Сияса- газето.\nСтигалкъекъа беттан 29-чу дийнахь, Ал-Сиясо дийцарехь, Шемара герзах йоьттина 12 кирлелабе машенаш Либанерчу Хьизбулла тобанна яхьийтира Шемарчу Iедало. И герзаш Суннахойн бусулбанашна детта хьажийна ду, боху Ал-Сияса газето, хIунда аьлча, и герзаш кегийра а, юккъера а герзаш ду, дукха гена кхуьйсу герзаш дац, ткъа уьш Жуьгтийчоьнна духьал хьажийна хуьлийла дац, Хьисбуллас бахарехь.\nШемарчу гIаттамо карзаъяккхина Либан


Кавказ: вакцина яц, вакцинаци - ю. Кхерамаш тийсаро хIун пайда бохьу?\nКадыров Рамзан коронавирус хьакхаеллачу дархойн клиникехь, архивера сурт\nАдыгей, Дагестан, ГIебарта-Балкхаройчоь, Къилбаседа ХIирийчоь тIаьххьарчу меттигашкахь ю вакцинаци ярца Оьрсийчохь. Ткъа ша Оьрсийчоь дуьненал дуккха а тIаьхьа юьсу уьнна дуьхьал мехий деттарца. Бакъду, массарел хьалха дIахьедира цо ша вакцина кхоьллина аьлла.\nМангал-беттан тIаьххьарчу денойн хаамаша бахарехь, Дагестанехь коронавирусна дуьхьал дуьххьара вакцина тохийтина нах бац 5% а, ткъа шозлагIа мехий тоьхнарш ца кхочу 0,6% бен. ГIебарта-Балкхаройчохь вакцинаци йина 7,5% бахархошна, процедурах шозлагIа а чекхбевлларш бу царалахь 4,5%. 9% гергга бахархошна тоьхна вакцина Адыгейхь а, Къилбаседа ХIирийчохь а, шозлагIа деттийтина мехий шинахьа 7 а, 6 а процент наха.\nУггаре дукха бу вакцина тоьхна бахархой Чукчийн махкахь – 39%. Ур-атталла пачхьалкхан коьртачу шахьарахь а ца тоьхна мехий, Мангал-бутт боьрзуш довзийтинчу терахьашца, 16% бахархоша бен – амма Дагестанехьчул кхузза дукха нисло иза.\nТаханлерчу боларца вакцинаци дIайоьдуш хилахь, масала, Адыгейрчу а, Къилбаседа ХIирийчуьрчу а бахархошна мехий детта дезар ду кхин а 300 сов деношкахь, ГIебарта-Балкхаройчохь – эха шарахь, Дагестанехь цхьана шарахь эха шарахь. Вакцинаци яйтарца лидераш ларало Къилбаседа Кавказехь Кхарачой-Чергазийчоь а, Нохчийчоь а: Мангал-беттан 25-чу денна 13% гергга бара цигахь вакцинаци йина нах. 12% бахархошна тоьхна молха Ставропол-махкахь а, ГIалгIайчохь а.\nНохчийчоь: вакцина тохийта я дарж дита\nОфициало бахарехь, ерриг а Оьрсийчохь Мангал-беттан 28-чу денна вакцинацин хьалхара мехий деттийтина 15% гергга бахархоша, шолгIа мехий – 12% гергга. Оьрсийчоь 100 вахархочунна тоьхначу вакцинан барамца цхьана боларахь ю Казахстанца, Белизца, Тонгаца.\nОццул ледарчу хьелашкахь йолчу Оьрсийчохь массарел а тIаьхьа ю вакцинаци яйтарца Къилбаседа Кавказера республикаш. ТIаьхьайиса юьйлаелира уьш 2020-гIа доьрзуш. Оццу хенахь долийра Оьрсийчохь пандеми эшорах лаьцна деза къамелаш дан. ХIокху аьхка 60% бахархошкахь иммунитет кхуьур ю коронавирусна дуьхьал бохуш яра реляцеш. Иза хила тарло Оьрсийчоьнан Iедало вакцинацина тоъал тидам тIе цаберзоран бахьана, амма оцо кхачийна пачхьалкх падемин "кхоалгIачу тIегIане".\nЮьхьанца кхайкхамаш бира COVID-19 цамгарна дуьхьал вакцинаци ян езаш хилар кхайкхош, тIаккха долийра кхерамаш тийса. Дагестан ханна шен караеллачу Меликов Сергейс балхара дIабаха бохура вакцинацин боларца массарел тIаьхьайисинчу кхаа кIоштан куьйгалхой. Нохчийчоьнан куьйгалхочо Калыров Рамзана шен го арабаьккхира вакцина тохийтарца бахархошна масалш гайта. Мехий деттийтар оьшшучу боларахь ца нислахь, ден долу таIзарш дIакхайкхийра махкахь. Хьаькамашка шайна уггаре хьалха вакцинаци яйта, бохура ГIебарта-Балкхаройчоьнан куьйгалхочо Коков Казбека. Махкахь хьал эшначу далахь, республике кхочу нах шина кIиранна карантине хьийсор бу, элира Къилбаседа ХIирийчоьнах ханна жоп лучу Меняйло Сергейс. Ша вакцинаци шена яйта воллийла официалехь дIахаийтира махканна ГIалгIайчоьнан куьйгалхочо Калиматов Махьмуд-Iелас Охан-баттахь (бакъду цо иза яйтина аьлла хезна дац).\nIедалхой кест-кеста леткъа бахархошна мехий деттийта ца лаьа, бохуш, ткъа ма-дарра аьлча, Оьрсийчуьрчу регионашка тоъал ца кхочу вакцина. Охан-бутт юккъе къочуш "Спутника V" вакцинан 20 миллион маха бара Оьрсийчоьно арахецнарг. Цхьайолчу пачхьалкхаша аьрзнаш до, шайна шаьш мах дIабеллашехь, вакцина дIа ца кхачийна, шайна ахча юхало бохуш. Масала, Краснодарехь вакуцинаци ечу меттигашкахь йоккха рагI лаьтта бахархойн "Спутника V" тоьаш яцарна.\nВакцина ца тоьу Нохчийчохь, аьлла, Оьрсийчоьнан президенте Путин Владимире дIахьедар дира Кадыров Рамзана а. Шен юкъаметтигаш шатайпа хиларе терра, Кадыровн олийла ду Путине иштаниг. Амма кхиболчу губернаторшна дуьсург цхьаъ бен дац – вакцина тоъал йолуш санна кеп хIиттор. Регионийн куьйгалхо шалгонна юкъанисбелла: цхьана агIор, пандеми гIелъярхьама вакцинаци хIайт-аьлла дIаяхийта декхаре бина уьш, вукху агIор, вакцина ца тоьу аьлла аьрзнаш дан буьйлалахь, томмагIа дужу царна тIе Кремлан бIаьргаш чохь. Шайн долахь йолчу вакцинан барамал и тохийта арабевлла нах сов цабовларе а, коронавирус шашах къаръяларе а догдоху цара.\n"Левада-центро" деллачу хеттаршна (Чиллан-бутт бовш) жоьпаш деллачу нахах 62% кийча бац "Спутником V" шайна тохийта, 30% нах дуьхьал бац иза тохийта. Вакцинанна дуьхьалойийраш бац 1% бен. Аьча а, вакцина тоьуш а хилча, цоп айда бохьур буйла а гича, дукхахболу нах Оьрсийчохь реза бу вакцина шайна тохийта.\nХеттарш ду халкъан вакцинан хьокъехь а. Цкъачунна цхьа а вакцина яц Оьрсийчохь Дуьненаюкъарчу могашаллин организацино къобалйина. Говзанчаша шеконе йоху "ЭпиВакКорона" ваекцинан эвсаралла, гIолехьа лору "Спутник V" а, "КовиВак" а. Оьрсийчоьно а ца йина къобал дозанал арахьара цхьа а вакцина. Нах вакцинацех къехкош ю цхьана вакцинан метта кхин вакцина лелош гучудийларца лелха скандалаш а.\nВакцинаци цаяйтарна туьйсучу кхерамийн цкъачунна гучуевлла яц тIаьхьалонаш. Къилбаседа Кавказерчу регионийн дайх, цхьа Нохчийчуьра Кадыров Рамзан воцург, цхьа а вац цкъачунна бахархошна кхерамаш туьйсуш, амма нехан могашалла Iалашъярхьама тарло оцу некъа тIе бовла а. Оцу юкъанна, кху аьхкенан беттанашкахь, марсайолуш ю вирус, десташ лаьтта лечийн терахьаш – вакцинаци ца йича ца долу бохург чIагIдо хIоьттинчу хьоло. Цкъачунна лаамза вакцинаци ян декхаребечийн категореш сов шуьйра а яц, могуьйту нахана карарчу ханна мехий деттарна дуьхьало ян.


Рог1ера Къанойн Кхеташонера - ХААМ\nБисмиллах1ир - Рахьманир-Рахьим!\n12. 05. 1997 шарахь, Москвахь, Россин а, Ичкерин а пачхьалкхашна юккъехь Машаран Ч1аг1ам бина 20 шо кхачарна лерина, 15. 05. 2017 шарахь, Брюсселехь д1аяьхьначу Дуненаюкъара Конфиренцех дош олуш, дийцарш дира рог1ерачу Къанойн Кхеташонехь.\nЦу Кхеташонехь т1еэцна сацам билгалбале, вежаршна а, йижаршна а д1овзийта лаьа, вайн вашас (Нохчо - Шихмирза) - аьлла, ша билгал а волуш, Кхеташонан Декъахошка даийтина кехат. Изза кехат, Нохчо - Шихмирзас, ГАИ ЧЕЧЕН - ПРЕСС - е д1ахьийтина хилар а гучудаьлла. Цу кехатан чулацам бовза таро ю - лахахь.\nНОХЧАЛЛА коьрте а оьцуш, 15. 05. 2017 шарахь, Брюсселехь\nхиллачу Дюненаюкъара Конфиренцех доцца дош алар.\nРоссин а, Ичкерин а пачхьалкхашна юккъехь, 12. 05. 1997 шарахь Москвахь Машаран Ч1аг1ам бина 20 шо кхачарна лерина, 15. 05. 2017 шарахь Брюсселехь Дуьнаюкъара Конфиренци д1аяьхьира. И Гулам вовшахтухуш къахьегна хиллера: Ичкери Пачалкхан Кабинетан Министрин кугалхочо Закин Ахьмадас а, цуьнан накъосташа а, иштта, Европарламентан декъахоша а, Дуьненаюкъара Рax Khristi ц1е йолчу организацино а. Оцу Конфаренцехь дакъалаьцнарш а, дина дийцарш а, хилла сацамаш а бовза таро ю хаамийн г1ирсашкахь.\nЦу Гуламехь бинчу балхо:\nа) Россин а, Ичкерин а пачхьалкхашна юккъехь Машаран\nЧ1аг1ам бина хилар а, иза оьрсийн пачхьалкхан куьйгалхоша\nбохийна хилар а карла а даьккхи;\nаь) кхид1а Россин а, Ичкерин а юкъметтиг къастаяр, цу\nМашаран Ч1аг1аман бухт1ехь хиладезар а т1еч1аг1ди.\nДоцца вай аьлча, вонаш дайначу нохчийн къоманна пайде, мехала - дийцарш а дина, кхиболу сацамаш а бина цу Конфиренцехь.\n«Бахьанаш леладе, х1ума кхочушхилийтар Шегахь ду» - боху вайга, Аллах1а» - олуш, хезна вайна дешначу наха.\nВай алаг1ертарг ду, оцу Дуьненаюкъара Конфиренцехь бинчу белхан жам1, т1ейог1учу хенахь нохчийн къоманна - мехала а, пайде а хиларе вай сатийсар.\nХ1инцале а, Брюсселехь йинчу Дуьненаюкъара Конфиренцех олуш, цуьнан болх сийсазбаккха г1ерта адмаш а гучудевли. Оцу Гуламан болх чекхбаьлча, хьешашна хьошалла деш динчу цхьаьнакхетарехь: дина хелхарш а хьехадо цара, декъахошна луьйш а бу уьш.\nНохчийн къонахчо хийла хьешанна хьошалла дина, шена хилла боккха бохам къайла а боккхуш, хелхар а дина, мостаг1чунна ша воьхна а, велла воцийла гайта. Пайхамаршна а (Делера салам а, маршалла а хуьлда царна), Эвлаяашна а, къонахашна а лийна адамаш.\n«Делан лай - нахана луьйш хир вац» - алара, вайн къонахий хиллачу дайша. Дийнаболлушехь, шаьш белча, ялсамана кхочур ду моьттурш а бу вайна юккъехь. Ялсамане я жоьжаг1ате вай кхачадар - иза Аллах1ехь ду. Цуьнгахь и хилар, шеконе дилла йиш яц - вайх, цхьаьнне а.\nТаронаш, аьттонаш г1ийла белахь а, Ичкери Правительстван куьйгалхо Закин Ахьмад, ахьа а, хьоьца болчу накъосташа а, вайн г1ийлачу къоман дуьхьа хьоьгуш долу къа хууш а, цуьнан лерам беш а - нохчех к1ентий буй хаалаш.\nШеко йоццуш, т1екхочур ю зама, х1ора нохчочо: ша аьллачух а, динчух а - Далла а, юьртана а, къоманна а хьалха жоп дала дезаш. Цу дийне - юьхь1аьржо а йолуш ма - кхочийла вай! Вай, Везачу Аллах1е\nдоьху, Закин Ахьмад, ахьа а, хьан накъосташа а хьоьгуш долу къа, вонаш дайначу нохчийн къоманна пайдехь хилийтар.\nШайх Мансуранна т1ера схьа, таханлера де т1екхаччалц йолчу хенахь, вайн къонахий хиллачу дайша сатийсина маршоне кхачадойла Дала - жима, турпала нохчийн къам!\nНохчо - Шихмирза. 23. 05. 2017 ш.\nРог1ера Къанойн Кхеташонан — САЦАМ:\n1. Лакхахь д1атардина, Шихмирзас яздинчу кехатан чулацам, Къанойн Кхеташонан Декъахоша къобал а бо, мехала а хета. Бала а кхаьчна и кехат яздарна цунна Дела реза а хуьлда!\n2. Даймахкал арахьа, вайна девзачу бахьанашца, Ичкери 1едалан з1е ца хадийта, Закин Ахьмадас а, цуьнан накъосташа а хьоьгуш долу къа - Кхеташонан Декъахоша къобал а до, маршо езачу нохчашна, кхин д1а йолчу ханна, пайде хир ду аьлла а хета.\n3. «Нанас дена вича а ца хуьлу вешех - ВАША, иза, оьшшучохь, ца хилча!» - олуш хилла, нохчийн къонахий хиллачу дайша. Вашас а, доттаг1о а, цхьа ойла йолчу адамаша а, нагахь кхечуьнгара яьллехь а г1алато, ледарло, иза новкъадолчо а, халахетачо а, пхьоьхана а яьккхина - юьйцур яц...\n4. Нохчийн къоманна, кхин д1айолчу ханна, пайде а, мехала а хинболу сацам беш, Брусселехь д1аехьна Дуьненаюкъара Конфиренци чекхъяьлча - дуккха х1ума гучу а дели, и болх тайнарш а, ца тайнарш а билгал а бевли. Шена луьйш долу адамаш билгалдевлча: «Ж1аьла летарх - къепал - м йоьду!» - алара, къоман маршонна г1евтинчу нохчийн к1ентийн а, мехкарийн а Баьчча а хилла, г1азотехь кхелхинчу Жовхара (Дала г1азот къобал дойла цуьнан а, г1азотехь кхелхинчу вайн вежарийн а, йижарийн а).\nСийлахьчу Аллах1а: галваьлларг нисвойла, харцо эшайойла, нохчийн къам маршоне а кхачадойла!\nКъанойн Кхеташонан тхьамда -\nХучин Ахьмад 26. 05. 2017 ш.


"Схьало шайгара бомбанаш". "Терроризм яржорна" бехкево Кадыровн гергарниг\nМатериал кечйина "Север.Реалии порталан авторо Парамонова Юлияс\nНохчийн тIамах лаьцна видео социалан машанашкахь яржийча, терроризм яржийна цо аьлла, бехкевина, шеконашца дIалаьцна Калининградехь 27 шо долу Халимов Айтахьаьжа. Иза хIуманна а бехке вац, я цуьнан Нохчийчоьнца цхьа а уьйраш яц бохуш, тешна бу цуьнан гергаранаш. Оцу юкъанна къаьстина, ХалимовгIеран Нохчийчоьнан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан доьзалца гергарлонаш хилар.\nАйтахьажа а, Камила а\n"ВКонтактерчу" шен пена тIехь кхо видео зорбане яьккхина аьлла, ГIуран-беттан 24-чохь лецира Халимов Айтахьаьжа. 1994-1996-чу а шерашкахь Нохчийчохь хиллачу хьалхарчу тIамах лаьцна дуьйцура оцу документалан видео тIехь. Ткъа хIинца иза бехкала хьарчийна 205,2-чу артиклехь ("Кхайкхамаш бар, терроризм бакъяр, я цунна пропаганда яр"). Чиллан-беттан 24-чу дийне кхаччалц Халимов лаьцна вуьтуш, сацамбина кхелахоша.\nШи видеоролик клип санна суьрташ вовшахтухуш йина ю: Нохчийчоьнах кадраш гойту музыкан фонехь. Ткъа цхьахйолчу "Цара толам баьккхира оцу тIамехь" цIе йолчу видео тIехь цхьаммо дуьйцуш ду хиллачух. "Нохчаша дуьхьалоярехь гуш цхьа къонахалла яра", цара "шайчул а ницкъ алсам болчу шен мостагIчунна духьало латтийра", "шайн доьналла гайтира цара", эххар а "Соьлжа-гIалара арабехира оьрсий" бохуш, дуьйцу видео вовшахтоьхначо.\nХалимовн агIон тIехь хьажа йиш ю оцу роликашка хIинца а.\nСтохка гурахь веара нохчо Халимов Айтахьаьжа шен хIусамненаца Камилица Казахстанера Калининграде. Карагандан кIоштарчу Малая Сарань эвлахь даьхна ду и шиъ даим.\nХалимов Айтахьаьжа а, цуьнан хIусамнана Камила а\nАьхка керла доьзал кхоьллинчу цу шиннан Iалашо хилира Оьрсийчохь дIатардала, цигахь таронаш алсам ю аьлла, хеташ.\n- Iен а, даха а, болх бан а, бераш кхио а дагахь даьхкира тхо. Iаламат тайра тхуна Калининград: дуккха а хаза меттигаш бу кхузахь, хIорд бу. ХIора денна тхайн доттагIашца а, гергарчаьрца а видеозIе тосура оха, дуьйцура тхо кхуза схьадаьхкина даккхийдерх а. Тхуна тIаьххье тхан да- нана а дара схьакхалха дагахь, - дуьйцу Камилас.\nКазахстанехь Камилин цIийнда "Вайнах" олучу хелхаран ансамбехь вара, дуьненаюкъарчу фестивалашкахь а, барамашкахь а дакъалоцура цо. Ишта, футбол ловзуш а вара иза. Хадархочун болх бинера цо, директоран гIоьнча а хиллера иза. Цкъа а ца дуьйцура цо я терроризмех а, я национализмех а боху Халимовас.\nКазахстанехь Халимовс дакъалаьцна ансамбл\n– Тхо кху заманца дехаш нах ду, тайп-тайпанчу къаьмнех дуккха а доттагIий а, гергарнаш а бу тхан. Бераллехь дуьйна доттагIалла дара сан воккхахволчу вешин Айтахьаьжица, нагахь санна, иза ледара кIант хиллехь, сан вашас со мича йохуьйтур яра цуьнга маре. Нагахь санна, иза террорхо, я цхьа националист хиллехь, цкъа делахь, цо цIена хIу долу нохчо ялор яра. Социалан машанашкахь а шен цIарца аккаунташ лелор яцара. Полисхой тхуна чулилхича, цхьа кхи сурт гаре сатесна хир бара уьш. Царна гира лартIахь хIусамнана а, иштта цIийнда а дуйла. И цатайна хир дара царна.\nСийлахь Даймехкан тIом бирзинчул тIахьа Халимовн дайшна Нохчийчуьра Казахстане депортаци йинера. Ткъа 1990-чу шерашкахь цуьнан да а, нана а даймахка дирзира, хIетахь кхинболу а казахийн диаспорера дуккха а нохчий санна. Нохчийчохь 1993-чу шарахь дуьненчу велира доьзалехь Айтахьаьжа. Бер долчу хенахь гина цунна Нохчийчохь тIом.\n- 1994-1995-чу шерашкахь бара цигахь тIом. Жима вара иза цу хенахь, амма цунна дагахь дисина шаьш цхьанхьа девдда дахар, шаьш цIенойн бухарчу ларми чохь хан яккхар а. ЧIогIа кхераме хан яра бохура цо и. И роликаш зорбане яьхна хир ю цо аьлла хета суна, шена тIом карлабаьлла дела. Терроризмна пропаганда ян Iалашонца уьш зорбане яха цуьнан Iалашо хилла яц, - аьлла, тешна ю Камила.\nКазахстане дас-нанас дIавуьгучу заманчохь 6 шо дара Айтахьаьжин. Цуьнан да велча, бераш а эцна, нана юхаеанера Малая Сарань олучу эвлахь бехачу шен нахана тIе. Цул тIаьхьа цкъа бен Нохчийчохь хилла вац иза, кхиазхо волчу хенахь бен, дуьйцу хIусамнанас.\nКамилин да нохчо ву, нана- оьрси ю. Калининградехь ненайиша ю Камилин. Цигахь ненаненан петар яра еса лаьтташ, цундела сацамбира цара Калининградехь саца. Оьрсийчохь ваха ханна шена бакъо (РВП) яларе хьоьжуш масийтта баттахь Iийра Халимов юьхьанца. Медкомиссех чекхваьллера иза, оьрсийн меттан а, историн а экзамен дIаеллера цо. ГIишлошъечохь Iаьржа белхаш беш вара иза, шена пачхьалкхан вахархочун бакъо каракхаччалц. Ткъа оцу юкъанна, Казахстанехь медицинан колледж яккхарх диплом тIе а чIагIдина, меттигерчу дарбан цIийне балха хIотта кхиинера Камила.\n"Бомбанаш, герз, ахча"\nГIуран-беттан 23-чохь эххар а схьаелира Халимовна цо сатийсина РВП а. Ткъа 24-чохь сатосучу заманчохь туьтмIаьжгаш йоьхкина нах чулилхира царна.\n- Iуьйранна 6 сахьт даьллачу хенахь неI туьйхира тхан. "Мила ву" аьлча, "Паспортан контрол ю" аьлла, жоп делира. Со кхераелира. Цо неI схьайиллира, туьтмIаьжгаш йоьхна, автоматашца чулилхинчу наха лаьтта охьавиллира сан хIусамда. Мохь хьекха йолаелира со. Са ма гатде, ишта Iаморан таллам бу шайн хIара элира цара. Юха кхийтира со, цхьана Iалашонца уьш баьхкина хиларх. Цуьнга хеттарш дан буьйлабелира: "ВКонтактехь" муьлхачу цIарца ю хьан аккаунт бохуш, - дагалоьцу Халимова Камилас.\nБаьхкинчара ца гайтира я шайн кехаташ а, я хIусамах хьовса бакъо а. ТIеман гIирс а, ахча а схьало бохура, амма шайгахь яцара цара йоьхург боху зудчо.\n-"Схьало шайгара бомбанаш а, герз а, ахча а. Муьлха исламан литература ю шуьгахь" бохуш, хоьттура баьхкинчара. Массанхьа хьовсуш чекхбевлира - хIуммаъ а ца карийра. ТIаккха хеттарш дан буьйлабелира Айтахьаьжига, дозанехула чекх муха велира, кест-кеста хуьлурий хьо Дагестанехь бохуш. Документаш юкъахь долу папка а листира, буьйлуш бара, оьрсийн меттан экзамен дIаелча цунна деллачу сертификатах, - боху Камилас. – Эххар а протокол а хIоттийна, сан компьютер а, цIийнден телефон а дIаяьхьира.\nОццу заманчохь Камилин ненайишин петарх хьовса а бахана хиллера уьш. Цигахь ханна дIаязвина ву Айтахьаьжа. Талламаш бинчул тIаьхьа лаьцна, дIавигира иза. Шина дийнахь-бусий цунах хилларг ца хууш яра Камила.\n- Чиллан-беттан 24-чу дийне кхаччалц, кхело талламан изоляторе иза дIахьажийча бен ца хиира суна волу меттиг, - боху Камилас.\nПрокуратуре ша арз динчул тIаьхьа бен цIийндех лаьцна информаци ца кхачийра шега боху зудчо.\nХалимов лаьцначу шина беттачохь, цкъа бен хIусамнана тIейитина яц цунна.\n- "ВКонтактерчу" шен агIон тIе Нохчийчохь хиллачу тIамах ролик яккхар доцург цо кхи дина хIума а дац, хIетте а цхьа инзаре артикл ю юьйцург! Документалан ролик ю иза, даймехкан Сийлахь тIамех а, ОвхIанистанехь хиллачух а санна яьккхина. Цул а къиза кадраш гойту-кх исбаьхьаллин кинош чохь. И дерриг а диллина, интернетехь ган аьтто болуш ма ду. Нагахь санна, и роликаш йихкина елахь, блок стенна ца тоьхна царна хIинццалц?- хоьтту Камилас.\nЦо дийцарехь, жаннаш лаза девлла СИЗО-хь волчу цуьнан цIийнден. И лазар бахьана долуш 2017-чу шарахь эскаре воьдучуьра а мукъавитинера иза боху цо. Ткъа хIинца лазарш оьху цунна, я лоьраш тIе буьтуш а бац боху Камилас.\n- Дечкен-беттан 22-чохь иза ган яханера со. Цо элира соьга: лазар теден молха эцахьа шена аьлла, лор кхайкхинера ша, анализаш дIа ца ийцира бохура цо. И хIу ду дан а! Харцо ма ю иза! Тхуна хIинца а ца хаьа, билггал хIу диагноз ю цуьнан. Кхи суна гина вац иза, я хезна а вац. Бакъо ца ло цуьнца цхьанакхета.\n19-гIа кIира ду Камила доьзалхочух йолу. Цунна гIо дан аьлла, Казахстанера схьаеана ненанана Ермоленко Надежда.\n- Со кхетарехь, терроризм - лелхийтарш дар, цIетийсар, нах байар ду. Ткъа кхузахь – роликашка хьаьжнера аьлла. Нагахь санна, иза схьаваьллачу къомаца доьзна хIара делахь, хIоранна а ма бу диканиш а, вониш а, террорхой а - оьрсийн а, украинхойн а, нохчийн а, - боху Ермоленкос.\nКамила а, цуьнан ненанана Ермоленко Надежда а\nКазахстанехь хан йоккхучу заманчохь цкъа полици валийна вац Айтахьаьжа. Доьзало массанхьара а кехаташ ду цунах лаьцна гулдеш, кхеле дIакхачо. Массо а цецбуьйлу боху хIусамнанас, оццул тийна-таьIначу цу кIантера хIун даьлла хир ду бохуш.\n- Кхуза схьадаьхкинчул тIаьхьа хиира суна, со доьзалхочух юйла. ЧIогIа хазахеттера тхуна. Доьзал кхоьллинера оха, хIинца доьзал а бац. Доллу шен дахарехь тIехь дуьсур ду цунна и таммагIа. Иза цхьанхьа балха эца а кхоьрур бу. Елла бакъо схьаяьккхина, пачхьалкхера араваккха там а бу иза. Ткъа со Оьрсийчоьнан яхархо ю, Казахстанехь яха со юьтур яц. ХIун хир ду тхох кхи дIа? Со "террорхочун" зуда ю, берийн "террорхо-да" хир ву. Тхо стенгахь даха деза?\nЧиллан-беттан 3-чохь Халимовн адвокато Бонцлер Марияс дийцира "Север.Реалиин" редакцига, талламчаша Волгоградерчу Къилбан экспертан центрехь экспертиза йина роликийн, цара а тIечIагIдина, видеошца терроризм бакъеш хилар. Санкт-Петербургехь йозуш йоцу экспертиза яйта гIерта Бонцлер.\n- И кIант Нохчийчохь вина ву, цунна тIом гина, цунах лаьцна хаа а лиъна. Йиллинчу сайт тIехь масех ролик гина цунна, Нохчийчохь хиллачу тIамех лаьцна. Ницкъболу Оьрсийчоь жимачу Ичкерина тIелеттера, цунна бомбанаш йиттира, амма дуьхьало латтийра нохчаша аьлла ду цу тIехь. Историн контент хиларе терра, шен пена тIе схьаэцна Халимовс и ролик. Дудаевн биографи карийна полисхошна цуьнан телефон чохь - иза а ду цунна дуьхаьл детташ, - дийцина адвокато.\n"Север.Реалиин" корреспондентна интервью еллачу шолгIачу дийнахь Бонцлер Марие куьйгъяздайтина, кхелах дерг Iорадоккхур дац аьлла. Адвокато бахарехь, Нохчийчоьнан куьйгалхочун генара гергара ву Халимов. Камилас а бакъ ду боху, амма кхи тIех даьккхина хIуммаъ ца хаьа шена гергарлонех аьлла.\n- Кадыров Рамзанан деда а, Айтахьаьжин деда а шахтехь цхьана болх бина ву, лулахь ваьхна а ву, ткъа хIинца цхьана кешнашкахь дIавоьллина а ву и ший а. Кадыровн да, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа а Малая Сарань олучу меттигехь вина ву, цигахь ялх шарахь ваьхна а ву. Сан цIийнден девашас уллора гергарло лелийнера цуьнца, - боху Камилас. – Казахстане Кадыров Рамзан веъначу хенахь, Айтахьаьжин деда волчу веара иза, сурт а ду даьккхина церан.\nКадыров Рамзанца сурт\nХалимовн деваша а, дейиша а тIехь йолуш, Кадыров Рамзанца даьхна суьрташ а ду.\n205.2-чу артиклца дуьхьалдаьккхина, кхи а цхьа гIуллакх а ду Бонцлер Марияс тIелаьцна. Бехкевийриг Калининградан вахархо ву. Путинах лаьцна маьттаза дешнаш аьлла цо социалан машанашкахь.\n- Австралехь бусулбачийн маьждиг дохош видеоролик карийнера цунна интернетехь. Цул хьалха бусулбачаьрца цхьа къовсам хиллера цуьнан. Бусулбанаш бахьана долуш Оьрсийчоь хIаллакхуьлуш ю, цунна бехке Путин ву аьлла, яздинера цо. Уьш берриш а байа богIу аьлла а, яздинера цо.\nАмму цунна бехке диллинарг и дац, иза кхеле озийна, цо Путин хьахош маьттаза дош аларна. Цкъачунна лаьцна вац иза.\nИштта нисделла-кх – хIара бусулбанашна дуьхьал ву, ткъа важа (Халимов) бусулба ву. Шинна а тIе бIаьрг хIоьттина.


"Даймохк" газет | VK\n"Нохчийн къам дийна хиларан мокхазан чIагIо ю нохчийн мотт" © А-Хь.Кадыров\nРеспубликин юкъараллин-политикин газет\nул. Назарбаева, 92, Grozny\nРеспубликин социальни-экономикин дакъа кхиорна царах боккха Ӏаткъам хиларна, къоман проекташ кхочушъяр лерринчу тергонехь латтош ду Нохчийчохь.\nЦуьнан гурашкахь 2019-чу шарахь Республикин Бизнес-туьшахь Экспортана гӀо-накъосталлаExpand text… даран туш кхоллар а.\nИза кхоьллира къоман "Жима а, юккъера а совдегаралла а, совдегарийн дӀадолоршна гӀо-накъосталлар дар а" проектаца догӀуш а дара.\nЛакхахь хьахийначу туьшан коьртачу декхарех цхьаъ ду Нохчийн Республикерчу жимачу а, юккъерчу а совдегараллин экспортана леринчу сурсатех лаьцна хаамаш дуьненаюкъарчу махлелоран (электронан) майданашкахь зорбатохар а, баржор а.\nКарарчу хенахь электронан кепара махлелоран "All.biz" (кхачанан сурсаташ дохкар) сервисца барт бина а бу, цу тӀехь "ЧеченХолод" а, "Аргунский мясокомбинат" а юкъараллийн сурсаташ довзийтар а, дохкар а хир ду.\nЦул сов, "Aboutyou" (брендийн духар дохкар) а, "Amazon" (адамна чохь а, цӀахь а хьашт долу сурсаташ дохкар) а сервисашца барт баран декъехь беш болх а бу.\nОцу туьшо беш болу болх совдегаршна маьхза нислуш бу, иштта, оцу сервисаш чохь, кхидӀа йолчу ханна, шайн агӀонаш лело а, сурсаташ дохка а уьш Ӏамор а болуш.\nИштта, жимачу а, юккъерчу а совдегараллина гӀо-накъосталла даран Ӏалашонца, Республикин Бизнес-туьшахь Инжиниринган туш а, Социальни декъерчу инновацийн туш а ю.\n#ДАЙМОХКГАЗЕТ #ДАЙМОХК #НОХЧИЙЧОЬ #НОХЧИЙНМОТТ #ЧЕЧЕНСКИЙЯЗЫК\n"UTair" авиакомпанин 70 пассажирана лерина долу "ATR 72-500" кеманаш Соьлжа-ГӀаларчу аэропортера дӀа Россин кхин а 2 гӀала лела дуьйладелла: Сочи а, Аштаркхне а.\nАштаркхне рейсаш кӀиранах 3-зза хир ю: оршот, еара, кӀиранде, ткъа Сочи - кӀиранах 2-зза: оршот, еара.\nКерлачу авиамаршруташна билеташ utair.ru сайта тӀехь а, смартфонашна леринчу "UTair" приложени чохь а оьцийла ю бахархойн.\n#ДАЙМОХКГАЗЕТ #ДАЙМОХК #НОХЧИЙЧОЬ #АЭРОПОРТ #НОХЧИЙНМОТТ #ЧЕЧЕНСКИЙЯЗЫК\nБеларусин президентан харжамашкахь толам баккхарца Лукашенко Александр декъалвина Кадыров Рамзана.\nНохчийн Республикин Куьйгалхочо хаийтина беларусийн халкъо шега кховдийна тешам А.Лукашенкос кхочушбийриг хиларх ша тешаш хилар.Expand text…\nИштта, Кадыров Рамзана билгалдаьккхина иза [А.Лукашенко] нохчийн халкъан а, Россин а доттагӀ хилар.\n"Вайн республикехь иза лоруш ву шен хьежам а, майралла а йолуш, дика стаг хиларна. Кхечу мехкашкарчу бахархошна лерина Беларусин лаккхара совгӀат [Халкъийн ДоттагӀаллин совгӀат] цо сайна далар доккха дозалла дара суна", - яздина Нохчийчоьнан Куьйгалхочо.\nЦул сов, хӀора а шарахь чӀагӀлуш а йолуш, Беларусна а, Нохчийчоьнна а юкъахь доттагӀаллин а, белхан а зӀенаш хилар а тидаме эцна Кадыров Рамзана.\n#ДАЙМОХКГАЗЕТ #ДАЙМОХК #НОХЧИЙЧОЬ #КАДЫРОВ #НОХЧИЙНМОТТ #ЧЕЧЕНСКИЙЯЗЫК\nНохчийн Республикехь, карарчу шарахь, 1 078-зза цӀеялар билгалдаьлла, шайх 720-зза яьлла цӀе - дакъаделлачу ораматех а, сеналлех а йолуш.\nАмма, говзанчаша билгалдаккхарехь, арахь йовха хиларца доьзна ца Ӏа цӀераш йийлар алсамдалар - сих-сиха куьг-бехке адамаш а хуьлу, цӀецаялийтаран лехамаш талхош долу.\nЦӀераш йийларна бехке а волуш, 420 стаг жоьпалле озийна хилар хоуьйту МЧС-н НР-ла йолчу Коьртачу урхалло.\nХӀинжа-ГӀалин (Дагестанан пачхье) Коьртачу маьждигехь дӀайолийна йолу "Ши маьждиг" ультрамарафон сийсара Соьлжа-ГӀалахь дӀайирзина - А-Хь.Кадыровн цӀарахчу "Нохчийчоьнан дог" маьждигна хьалхарчу майданахь.Expand text…\nЦуьнан дакъалацархоша 170 км некъ бина шина дийнахь.\nУльтрамарафонехь, коьртачу декъана, дакъалоцуш Дагестанан векалш хиллехь а, Нохчийчоьнан дозанехь церан могӀаре нохчийн кегийрхой а кхеттера.\nВовшахтохархоша билгалдаккхарехь, шина республикин бахархошлахь спорте безам кхоллабалийтар а, халкъашна юкъара зӀенаш чӀагӀъяр а, доттагӀаллин уьйраш кхиор а дара марафонан Ӏалашоне диллинарг.


Исламан Нур - Свет Ислама - СагIанаш дIасадекъар дуьйцу дакъа\nСагIанаш дIасадекъар дуьйцу дакъа\n532. Абу СаIид ал-Худрис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Хьал долучу стагана сагIа дац догIуш, пхеанна а бен: нагахь иза сагIанаш схьагулдеш болх беш велахь а; нагахь иза сагIина тесна бахам шен ахчанах схьаоьцуш велахь а; нагахь иза шена тIера декхарш дIатакхалуш вацахь а; нагахь иза АллахIан новкъахь тIом беш велахь а; иштта нагахь мискачо сагIанах шена кхаьчначунна тIера хьал долучу стагана совгIатна цхьа дакъа деллехь а» (ХIара хьадис далйинарш Ахьмад: 10838, Абу Дауд: 1636, ибн Мажа: 1841. Ткъа ал-Хьакима: I480 бакъ хьадис ду аьлла хIара. Делахь а, цхьаболу динан Iилманчаш реза ца хилла цунна хетачунна. Ткъа цара, шайна хетачунна тIе а доьгIна, хIара хьадис «мурсал» хьадисех дагардина).\n533. IубайдиллахI ибн Iадий ибн ал-Хиййара (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа цхьана шина стага дийцира суна. Мухха а цкъа шаьшшиъ сагIанах хIума еха АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу веара. Леррина шаьшинна тIехула бIаьрг кхарстийча, шена хьалха лаьтташ гIора долуш ши стаг карийра цунна. ХIета, цо элира: «Нагахь шуьшинна лаахь дала-м лур ду аса шуна сагIа, амма цуьнах дакъа кхачош-м дац я хьал долучунна а, я болх балуш волучу нуьцкъалчунна а» (ХIара хьадис далийнарг Ахьмад: 17291. Абу Даудан а: 1633, ан-Насаин а: 2598 ривайатца чIагIлуш а ду хIара).\n534. Къабиса ибн Мухарикъ ал-ХIилалис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «(Нахе) гIо дехар кхаа киртигехь бен мегаш дац: нагахь стага нахана тIехь долу декхарш дIатекхнехь - цунна а мегаш ду хIума еха, шен харжаш меттахIиттолц, цул тIаьхьа йоьхучуьра саца а веза иза; нагахь цхьанна тIе, цуьнан берриге бахам хIаллак а беш, бала беанехь, - цунна а магош ду хIума еха, цуьнан гIуллакхаш цхьана новкъа довллалц; нагахь стаге, таро а йоьхна, къоьлла еанехь, нагахь цуьнан къомах кхетамечу кхаа векало шайн тоьшаллица цуьнгара хьал иштта хилар бакъдина а делахь, - цунна а магош ду хIума еха. Массо а кхин долучу хьелашкахь, хIай, Къабиса, йоьхучо дууш долу шена делларг - харцонца дууш ду хьуна» (Муслим: 827).\n535. Iабдул МуттIалиб ибн РабиIа ибн ал-Хьариса (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «СагIанаш догIуш дац Мухьаммадан тайпанна, хIунда аьлча уьш нехан цIена доцу гIуллакхаш ду» (хIара хьадис далийнарг Муслим ву).\nКхечу ривайатехь дуьйцу: «СагIанаш догIуш дац я Мухьаммадна а, я Мухьаммадан тайпанна а» (Муслим: 1072).\n536. Жубайр ибн МутIIима (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Цкъа Iусман ибн Iаффана а, аса а, пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) волучу а вахана, элира: «ХIай, АллахIан элча! Ал-МуттIалибан тIаьхьенна Хайбарахь яьккхиначу тIеман хIонсах пхоьалгIа дакъа дIаделла ахьа, тхуна хIуммаъ ца делла. Ткъа тхой, уьшший, юккъехь кхин цхьа а башхалла йоцуш, цхьатерра а ма дара». Жоп луш АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Ал-МуттIалибан тайпа а, ХIашиман тайпа а цхьаъ ларош ду»» (ал-Бухари: 3140).\n537. Абу РафиIа (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) Махзум тайпанах, закат схьагулдан аьлла, цхьа стаг вахийтина хилла. Ткъа цо аьлла Абу РафиIе: «Соьца волахьа, оцу сагIанах дакъа а хир ду хьуна». Абу РафиIа аьлла: «ХIан-хIа, вогIур вац со - цуьнах дерг пайхамаре (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хаьттина хIума даллалц». ТIаккха, иза волучу а веана, цуьнах дерг муха ду аьлла, цуьнга хаьттира цо. ХIета, пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) жоп делла: «Нехан лай царех цхьаъ ларош ву, ткъа сагIанаш схьаэцар тхуна мегаш а дац» (хIара хьадис далийнарш Ахьмад: 25929, Абу Дауд: 1650, ат-Тирмизи: 657, ан-Насаи: 2612, ибн Хузайма: 2344, ибн Хьиббан: 3293).\n538. Салим ибн IабдуллахI ибн Iумара (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина, шен дас элира аьлла: «АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна), Iумар ибн ХаттIабна сагIина цхьаъ елча, Iумара олура: «Соьл а халоха воллучунна дIалохьа и». ТIаккха АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) олура: «ДIаэца, (хьайна лаахь) - хьайна юьтур ахьа и, (хьайна лаахь) - сагIина дIалур ахьа и. Нагахь хьайна даьхнех хIума кховдийнехь, хьо и хьайна ялийта гIиртина а воцуш, я ахьа ехна а йоцуш, - схьаэца ахьа и. Нагахь иза иштта дацахь - тIаьхьавалий а ма лела хьо оцу бахамна» (Муслим: 1045).


12-г1а декабрь – Российски Федерацин Конституцин Де » Нийсо-Дагестан\n05.12.2018 370 0 niyso\nИза вайн махкахь билгалдоккхчу х1ора шарахь 12-чу декабрехь. Оцу дийнахь 1993-чу шарахь дерриге халкъан кхажтасарца вайн махкахь т1еэцнера Российски Федерацин Конституции. 12-г1а декабрь кхайкхина пачхьалкхан дезде санна. Пачхьалкхан коьрта Закон ду Конституци. Цул хьалха 1918-чу шарахь т1еэцнера РСФСР-н а, иштта 1924-чу шарахь СССР-н хьалхара Конституци а. Ткъа цул т1аьхьа т1еийцира 1936-чу шеран а, 1977-чу шарахь «брежневски» олуш йолу Конституциш а. Т1аьхьарниг г1уллакхдеш лаьттира Советски Союз йоххалц.\nМуьлххачу а мехкан гражданина хьалхарчу рог1ехь хаа дезаш долу Закон ду Конституции – цивилизованни дахаран норма.\n2004-чу шархь дуьйна Конституцин Де белхан де дина кхайкхинехь а, оцу дийнахь берриге а махкахула д1аг1о тайп-тайпана мероприятеш – къаьсттина дешаран а, культурин учрежденешкахь – «Гоьрга стоьлаш», выставкаш, концерташ, митингаш и д1.кх.


Хаттарш а, жоьпаш а – шариIатца — Зори Ислама\nХаттарш а, жоьпаш а – шариIатца\n21.02.2021 21.02.2021 Administrator\nЦIийндас чIогIа оьхазваханчу хьолехь а волуш, зудчуьнга йитина аьлча, и зуда йиталуш юй?\nВовшашна къинтера а девлла, самукъа даьллачу меттехь юьтуш яц зуда. Оьхазваханчу меттехь бен зуда йитар хуьлуш а дац, оьхазвахана волуш и зуда йитича, и зуда йиталуш ю. Оьхазвахана вара, я вацара аьлла, оцу тайпана некъаш дац цу белхан. Цундела, оьхазвахча, меллаша букъ тохий, дIа а хьовзий, ша кхидIа хIун дийр дара-те аьлла, ойла ян еза стага, ламаз эца деза. Вайн дегIаца лелаш долчу шайтIанна оцу вайн цIийцIа лелар а делла Дала. Шийлачу хица ламаз а эцна, и стаг ойла ян ваьлча, цIий шелдо цо, цIий лелаш долу пхенаш шелдо цо, тIаккха ойла ян воьлча, ойла метта йогIур ю цуьнан, зуда юьтучул а цайитар гIолехь хетар ду цунна. Цундела и лаха деза, амма оьхазвахана волуш а, стага зуда йитарх, и йиталуш ю.\nЦIийнда вала а велла, ши бер долуш ша йисича, цул тIаьхьа маре яхана зуда. И ши бер шайн долчаьргахь, шайн цIахь дитина цо. Цул тIаьхьа дукха а хан зама яьлла, и бераш даккхий ду, и шайн нана хьалха маре яханера бохуш, бераш нене дист а ца хуьлуш, цуьнан дола ца деш, шайх и нана хьоьгуьйтуш бу. Цуьнах лаций алахьа боху.\nВахар хала ду, дерриг там-товр деш дац, доьзалш тергал бар доцуш, ас-со къовсий, цIийнада а, хIусамнана а вовшах долий меттиг хуьлу, тIакхха цхьаьна дахар ца хуьлуш, и шиъ къаьста. Зуда кхечанхьа маре йоьдуш хуьлу, стага зуда ялош нисло. Велла йуьсий, бераш кхаба гIерташ йоллу зуда, юха а шена зен хирдолчу некъах ларяран дуьхьа маре яхана меттиг хуьлу. Иштта оцу берашна эшамаш дуккха а хуьлу, и эшамаш царна хиллехь а, нана йолчуьра дIа ца йолу нана, доьзалш оцу ненан болчуьра дIа а ца бовлу. Нагахь санна оцу доьзалан даьхни а долуш, кхиа а кхиъна, и доьзалхо хилча, доьзалхо велча, цуьнан даьхни шарет дечу хенахь, кхечанхьа марехь елахь а, оцу нанна цуьнах ирс догIур долуш ду. Цо гойту, царна юккъера ненан гергарло дIадолуш цахилар. Уьш кхетаме а, хьекъал долуш а болчу нахах дагабовлахьара, ненаца ийгIина Iачул а. Дена-нанна суьдахо хилла Iен бакъо яц доьзалхочун, нана реза хуьлу агIо лаха еза доьзалхочо. Тоххара ма ца лехна цо со резавар аьлла хетар ду доьзалхочунна, цуьнан хьекъал тIекхуьур дац, хаза Iеламстагах дага а ваьлла, динехь муха ду-те шен лелар аьлла ойла йича, меттахIуттур вара доьзалхо. Тесна йита бакъо яц, тIеттIа даха а деза, гIиллакх хIотто а деза. Цкъа а дIаер йоцу марзо ю доьзалхочунна а, нанна а юкъахь ерг. Цундела хаза юкъаметтиг лаха еза. Церан сий ма дац дайинарг, шариIатехь шен бакъо йолуш некъ бу цо бинарг, и доьзалш а, нана а вовшийн ца хилча ца бовлу.\nХIусамнана шен цIийнда чуваьлча, хьалагIатта езий?\nДоьзалехь марзо хиларе терра, марзо сов ер ю церан. ЦIийнда лийрича, шайн сий лахло моьтуш болу зударий хьекъална эшна бу. Вайн зударшна хаа дезара цIийнда лийрича бен, шайн сий лакхадер доций. Вайна дуккха а халкъийн шайн-шайн гIиллакхаш гина, бусулба нехан гIиллакхаш вайн гIиллакхашца ца догIуш дайна вайна. Бусулба дин Iаьрбашна шайна, нохчашна шайна, туркошна шайна доссийна дац. Моссо а махкахь Iаш болчу нехан гIиллакхашца , амалашца нисдан йиш а йолуш, Дала шегахь шорто йолуш даийтина ду бусулба дин. Дин дохош доцу вайн мехкан гIиллакхаш, амалш – уьш ерриге а динехь магийна ю, дин дохош деана доцу хIума – и дин ду. ХIунда? Оцу динехь ду вовшашийн лерам бар. ЦIийнаден лерам беш хIусамнана хьалагIоттуш хилча, цо шен беш болчу лераман хам а бийр бу оцу цIийнадас. Юкъаметтиг хазлур ю церан, Iер-дахар хаза хир ду церан. Иштта лерам хIусамнанас латтийча, доьзалан хир бу шайн деца лерам, ненан сий лакха дер ду доьзална хьалха. Шен цIийнадех эла веш и зуда елахь, оцу шен доьзалнан эла хилла дIахIуттур ю иза. Шен цIийнадех лай веш и зуда елахь, шен доьзало сий дойур ду цуьнан. Бусулба дино санна бакъонаш цхьана а дино ца елла. Болх бан декхар йоцуш, тIедуха хIума, яахIума – моссо а хIуманца Iуналла а, дола а цIийндас дан дезаш ю зуда. Оццул йоккха паргIато елла дIахIоттийна дино хIусумнана. ЦIийнден сий дийр дац ша сийлахь йолчу зудчо бен. Шен хIусумда сийсазвеш зуда елахь, цо шен доьзална вон масал гойту. Кхано баккхий хилча, оцу доьзало шайн да тергал ма ца во, оцу нанас виннарг ма ву хIинца царна хьалха верг. ЦIа латтош ерг, хIусумнана йолу дела, оцу хIусамненехь хьалха хила езаш ю оьздангалла, цуьнца шен хIусам серла йоккхур ю цо, беркат доуьйтур ду цо, ийманехь доьзал кхиор бу цо. Кхечу халкъан гIиллакхаш юккъе тийса гIерта ца деза, шен халкъан хазачу гIиллакхех пайдаэца беза.\nХаттаршна жоьпаш делла\nКЪКФО-н Iелимнехан кхеташонан куьйгалхочо\n← Социальные ценности в исламе\nМараэккхар а, къамел деш ларъян йог1у юкъ а →\n06.12.2019 24.03.2020 Administrator\nДеца цхьаьна шуьне хаар\n09.03.2021 14.03.2021 Administrator


Оьрсийн атлетикан спортхоша допингех пайдаоьцу\nДуьненаюкъарчу допингна дуьхьалоечу агентствона гIодеш Интерполо талламаш бийр бу ша аьлла, спортхошлахь лелачу допингца йоьзначу коррупцина дуьхьал. Оршотдийнахь допингнга дуьхьалоечу агентствоно Интерполе дIакхачийна оьрсийн спортхоша допингех пайдаэцарх шайн болу хаамаш.\nЦара таллам биначул тIаьхьа, Iорадохур ду жамIаш. Йозушйоцчу агенствон комиссис чIагIдо, Оьрсийчоьнан спортан министралла а, ФСБ а юкъагIерта Москох антидопинган лабораторин балханна, цаьрга шаьш бинчу талламан зераш хIаллакде бохуш. Антидопинган агентствон комиссино доьху Къаьмнийн атлетикан федерацига оьрсийн федераци шена юкъараяккхар а, Оьрсийчуьрчу оцу федерацерчу спортхошна дуьненаюкъарчу муьлхачу а спортан ловзаршкахь дакъалаца некъбехкар а.\nТкъа Кремло бухбоцуш лору антидопинган агентствоно шена бехкбиллар. Путинан пресс-секретара Песков Дмитрийс елла комментарий оцу хьокъехь: «Бехкан цкъачунна цхьана а кепара тоьшаллаш дац, цундела оха бухбоцуш лору церан дIахьедар». Тхан программехь тахана алсам дуьйцур ду охьа кхунах лаьцна.


Нохчийчоь - оьрсийн салти ву Оьрсийчоьнан байракх йостуш, Соьж-гlалара МИнутка майда, 09Чил2000\nОьрсийн эскархоша нохчийн къоман тIехь йиначу геноцидана уггаре а къизачех цхьа дакъа ду, цара шаьш байинчу нехан декъеш цхьа а я цIе а, я кхин билгало а йоцучу, дукхаъ нах цхьаьна а дIабухкучу оьрнашкахь дIатеIийна хилар. Тахана а, шайн гергарчийн лараш лоьхуш лела цу нехан йиша-ваша. ТIом марсабаьлла боьдучу муьрехь, тхан корреспондент Азимова Сийлаха хилира оьрсийн эскархоша дIалаьцначу Соьлжа-гIалахь. Цу хенахь цигахь дуккха дара, латта дакъадала кхианза и тайпа кешнаш, бохуш дуьйцу цо.\nИттанаш я бIеннаш шаьш байъина нах, оьрнаш а дохуш, шаьш бол-болчохь оьрсийн эскархоша дIатеIор – иза Нохчийчохь дIабаьхьанчу шинна а тIамехь массарна а хууш дара. Цу цIе йоцучу кешнех цхьадерш, уьш меттигерачу бахархошна гучу а довлий, хIинцале а схьадаьстина дуккха а. Ткъа дастанза я каронза дерш кхин а дуккхаъ дукхох ду.\nШи эзарлагIчу шеран Чиллан-бутт бовш, аьлча а, хIинцачул нийса I3 шо хьалха тIемалоша йитинчу Соьлжа-гIала кхечира со, цхьана газетин цIарах хIинца-хIинца оьрсийн эскархоша дIалаьцна хиллачу нохчийн коьрта шахьарера хьал талла дагахь. Воьду-вогIу наггахь бен стаг ца гуш, гуш берш а IиндагIех терра цхьа декъаза гIаларташ долуш санна а хеталуш, ерриге а херцашлахь Iуьллуш яра Соьлжа-гIала.\nМеттигерачу бахархойх дукхахберш оьрсий бара гуш гIалин юкъехь, ткъа вайнах, дукхахьолехь, я гIалин йистошкарчу кIошташкахь, я наггахь дIасайоьду машенахь гора.\nЦкъа мацах тIом болабалле со Iийна хилла цIа долчу со кхаьчча, цу цIачохь хIинца а бехачу нахана юккъехь цхьаъ бен нохчо яцара, массарна а шен доьналлийца, шен я оьрсийн эскархошна, я цуо ша царех мелла а маьттаза а доккхий, олуш хиллачу „ваххабисташ“ дашца билгалбохуш хиллачу нахана а къар ца яларца евзаш хилла йолу Хамсат цIе йолу зуда яра иза. Кхин дIа берш оьрсийн бара, дукхахберш къаной а болуш, гIалара дIа ца бахлуш, я шайн сал-пал а битина дIабаха ца лууш биснарш.\nАс масех дей-буьйсий даьккхира хIетахь Соьлжа-гIалахь. 36-ха дакъа олучу Ширачу промыслийн кIоштара дуьйна дIа Микрорайонашка кхаччалца лийлира со, оьрсийн эскархойх лечкъаш, цу гIалара хьал тергал а деш, дIа а яздеш. Коьртаниг ас юхьаралаьцначу балха тIехь – оьрсаша байинчу маьршачу нехан цIе йоцу кешнаш мичахь ду, цу чохь мел адам ду къастон хьажар дара. Цу тIехь уггаре а мехала тешаш бара, тIом болабелча дуьйна, дIа а ца боьлхуш, гIалахь бисина хилла меттигера бахархой, доккхачу декъехь - оьрсий.\nЦара гойтура суна, эскархоша мичахь мел стаг вийра, и нах цара мичахь дIабоьхкира. Ширачу промыслийн кIоштанахь масех яра и саннарг меттиг. ХIетахь оьрсийн МЧС – хьукматан туш Автобаза олучу меттехь тоьхна дара, цу уллохь яра цхьа дуккхаъ нах цхьаьна дIабоьхкина меттиг. Цу уллохь бехачу соьлжа-гIалахоша дийцарехь, цу кашчохь, мел кIезга а, 50 стаг хила везаш вара. Амма кхин а алсамох байина нах цу МЧС-сан кертахь дIатеIийна бу, бохуш, чIагIдора цара.\nКхин цхьа а массара а билгалйоккхуш йолу меттиг яра Соьлжа-гIала юкъера, хIетахь Авторханов Iабдурахьманан, ткъа хIинца Кадыровн-воккхахчуьн цIе лелош йолчу майдана кIелара туннел. Цу туннел чохь дийна болушехь дIабоьхкина дукха нах бу, бохуш тоьшаллаш дора меттигерачу бахархоша. Жимма тIаьхьа, 200I-чу а, 2002-чу а шерашкахь циггахь, цу туннел бухахь оьрсийн эскархоша а, царна тIе кхеттачу меттигерачу ницкъаллийн министраллийн белхахоша а лийцинчарна таIзарш деш хиларан тешаш бара дуккха а соьлжа-гIалахой, - царна и таIзарш ловш берш ган ца гахь, амма дика хезара цу лаьтта бухара хьалаоьхуш долу маьхьарш а, узарш а.\nГIалин юккъерчу урамашкахь маьI-маIIехь хила дезаш дара иттанашкахь нах дIабоьхкина кешнаш, уьш меттигерачу бахархоша „кегий“ лорура, царна чохь дIатеIийнарш бIеннашкахь ца хиларна.\nИштта Микрорайонашка дIабоьду некъа тIехь, Баня олу социйла йолчехь яра оьрсийн эскархойн цхьа талламан пост. Цигахь хийла воьду-вогIу маьрша вахархо сацийнера цара, адамийн бакъонашларъярхоша а, меттигерачу бахархоша а дечу тоьшаллашца. Цул тIаьхьа и нах тIепаза бан а байнера.\nЦу поста уллехула со тIехйолуш гуш дара салтеша яздина долу, Дантес шен цIеяхханчу тептар тIехь жоьжахатин кевнашна тIехь яздина ду, бохуш, дийцина хилла дешнаш: „ХIокху чоьхьа волучуо хIораммо арахь биталаш шайн сатийсам“, я, оьрсийн маттахь цара ма -яздарра далийча, „Оставь надежду всяк сюда входящий“, аьлла долу.\nШаьш цу кертахь хIоттийна хилларг жоьжахате юйла кхетачух тера дара царна, амма кхетарий теша уьш шаьш шайна а жоьжахатан цIе кечъеш хиларх?\nЦу хенахь Гантемиров Бисланан гергара накъост а, оьрсийн агIонгахь тIом беш а вара Бувади Дахиев, масех шо даьлча ОМОНан куьйгалхочуьн гIовсан даржехь ГIалгIайн махкахь вийна хилла волу. Ширачу промыслийн кIоштанахь хIетахь, уллохь дуккхаъ тешаш а болуш, цуо дийцира соьга, еккъа цхьана шен куьйгакIеларчу милцойн тобано 500 сов стаг, бульдозершца оьрнаш а дохуш, кхаа каш чохь дIавоьллина, бохуш. И кхо каш дерриге а Ширачу промыслийн кIоштанахь ду элира цуо, хьо юха еъча, ша хьуна дIа а гойтур ду уьш, аьлла.\nАмма уггаре а къиза а, луьра а меттиг масех шарахь тIекIел ларалуш яра Соьлжа-гIалара цкъа мацах цирк шена чохь хилла меттиг. ГIаличохь сайн ка-ма доллу болх чекх а баьккхина, ара яла дагахь зазадоккху беттан 3-чохь со 36-гIа дакъа цIе йолчу меттехула тIехъяла гIоьртича, цигахь блок-постехь хиллачу салтеша тIоьрмиг талла а теллина, цу чохь и кешнаш долчу меттигийн картанаш гучудалар бахьана долуш сацийра со.\nКартанаш а, йозанаш а, кхеташ ма-хиллара, цара дIадехира, ткъа со тIемлойн айкханча хила там бу, аьлла, шайн цу хенахь коьртачех хиллачу туьшане, Комсомольская урамерачу цирке дIайигира. Суна дагадогIу хIетахь сайга цу циркехь хиллачу цхьана эпсаро аьлларг : „ Кху кертахь дIавоьллина, хьо санна волу, 208 нохчо ву, ткъа хьо 209-гIа хир ю, аьлла“.\nЦу эпсаро вийцина 208 стагана тIе, шеко а йоцуш, кхин а хийла кхетта хир ву, - масех шарахь цул тIаьхьа, гIап а хилла, лаьттира и мацах цкъа цирк хилла меттиг, массо а соьлжа-гIалахошна кхерам кхуллуш, цу чохь оьрсаша таIзарш деш, бойъуш, дIатеIочу нахах инзаре дийцарш а кхуллуш.\nНохчийчура декъаза кешнаш


Эггара мерзагIа дола даар — Сердало\nЭггара мерзагIа дола даар\n05.10.2018 serdalo@yandex.ru 0 Комментариев\nМалагIа да из эггара мерзагIа дола даар? Модзи? Е хьовла? Бакъда даараш тайп-тайапара кийчду наха, хIаьта наьна кулгашца кийчдаьча даарга кхоачаргдолаш цхьаккха хIама дац! Из жоп цхьаккха шеко а йоацаш нийсагIа дар да деннача хаттара духьал.\nДулх чIоагIа дукха дезаши, цу даара тIереи ба Къилбаседа Кавказерча къамий нах. Цунга хьежжа низ а хьаькъал а ше ма дарра да.\nВай къаман нах цIаккха а хIама зехьа доадеш хиннабац. Къеи, мискеи баьхаб гIалгIай хьалхарча ханашка. Цудухьа цхьаккха хIама дIа ца кхоссаш, шедар пайда болча оагIорахьа лостадеш хиннад цар. Масала: бежан дийча, духхьала дулх даьккхача а ца Iеш, дIахо цох мел йоалаш йолча хIамах пайда эцаш хиннаб даьша: цIока, корта-когаш, чураш иштта кхы дIахо а. Къаьстта теркал е безам бар са чураш. ЧIоагIа чам болаш хул уж юача хана.\nДукха тайпара даараш да чурех кийчде йиш йолаш. Духхьал шоаш кхехкаяь оттайича а я уж пайданеи, вузавеши. ХIаьта, уж цIенъеча хана-м юхе ваха дог доагIаш хилац царна. Нана уж цIенае эттача новкъостала дIаотта саг корвоагIаш хилац, во хьадж йоагIа царех, яхаш удаш хул массавар, хIаьта цIена а яь нанас уж шун тIа овттайича, шевар гонахьа а хай, боккъала чам болаш юъ.\nТхох саго: «Нана, мерза даар дац Iа вайна тахан кийчдяр» — аьлча, нанас оал: «мерза деце а чам болаша-м хIаьта а да из!» — аьле. Нанас из дош нийсдар бахьан шиъ да. Цкъа дале, бокъонца цIена мотт хьо бувца велча даар хоза хила дезац, чам болаш хила деза. Цудухьа харцахьа аьнна дош нийсдеш да цун из, тIехьагIа гIалат даргдоацаш тхогара. ШозлагIа-дале, да а да из даар IотIа хьажача гор хоза деце а чам болаш, хIаьта даара чам диача мара ховргбац. Иштта нийсдоре хIанзарча дас, нанас дезалхочо мел аьнна харца дош, гIалат, цIена Iомабергбар вай тIехьа тIакхувча кагирхоша къаман мотт.\nДукха тайпара даараш кийчде йиш я бежана чура хьаяьхача массайолча хIамаех. Дийхк кхерза, датта, — чIоагIа бIаргашта а цIийна а дарба да оалаш да из лораш. Иштта жамараш, царех хох, кхыйола хьадж йоагIа баьцовгIа а теха уж кхерзача, царел хозагIа даар дуаргдац саго. Шоргах деш къаьстта хоза даар да «БIар» яхаш цIи а йолаш. Кеп а чам а ший тайпара хул цун. Из мишта кийчдуи, мишта даа дезеи дувца дукха каьхат эшаргда.\nТхьоврача хана мо доацаш чIоагIа хувцаеннай хIанзарча наьха массадолча даарашцара уйлаш. Дукха ба, бежан е устагIа бийча цу чурех бахка дегаза хеташ уж лаьттах ехкараш. «Ха яц тхога, царех воаллаш йоаеча хана хьадоаккхаргда уж кхозза яалла эцаргйола ахча» — яхаш, шоай болх а кхы гIулакхаш а кIала а увттадеш уж дIакхувссараш а дукха ба вайна. ЖIаленеи, цискаштеи даа хIама хургда оал цхьачар. Иштта дIа а кхайсе, Iалаьмате мо хьадж хьа а ухаж ядаш хул уж цискаш, жIалеш юар йиа, дIа-хьа кхийсачул тIехьагIа. Ай, мегаргъяц уж селла кхом боацаш дIакховса. Цхьан дийнахьа яъал оакхарошта Iо а тайса вожаш лаьттах йохка, нагахь уж цIенъя яа е сагIийна яла шоай хьинар деце? Могийтаргдий-хьогI Дала селла кхом боацаш хIама доадар?\nТхьоврача хана Iайха хьай кулгашца цIенъяр мара хилацар яа хIама. ХIаьта хIанз массанахьа тикашка а базар тIа а йохкаш латт дикка мах а бехаш.\nТхо зIамига долаш йоайицар уж хIамаш ишта. Даар, ялат хIаьта а чIоагIа деза лоархIар, лорадора. Маькха буртилг уллаш байча цун тIехвалацар саг из хьа а ийца ший метте Iо ца йиллача. Иштта лорадора кхы дIахо мел дола хIама а. Цудухьа нах биза бар. ХIанз шеяр массанахьа хьаэца йолаш я, хIаьта а нах меца ба. Вай хIамах кхом ца барах ца хулаш беркат деце из фуд ховш вац со. Самеца ба нах!\n№148 (12088), шоатта, 6 октябрь, 2018 шу/Суббота, 6 октября 2018 года\n← Хоза гIулакх. Эзди саг.\nНе проходите мимо чужого страдания →\nТеатр — культура кертера дакъа


"Буьззина могуш болучарна бан а болх ца хилча, заьIапхой буьйцучохь а дац"\nЗазадоккху-бутт 26, 2017\nКъилбаседа Кавказерчу мехкашкахь дахначу шарахь маса инвалид балха нисвина теллира Кавказ.Реалии портало.\nМогушаллица проблемаш лаьтта стаг атта балха ца оьцу хьукматийн, организацийн, офисийн куьйгалхоша, цундела пачхьалкх декхаре ю белхан меттигийн дола а деш, уьш дIасаекъа.\nЗаьIапхошна белхан меттигийн квоташ яларан хьокъехь долчу мехкан низамашкахь хийцамаш бан лерина бу ГIалгIайчоьнан депутаташ.\nИнвалидашна белхан метигаш латторхьама, низаман проектца а догIуш, Iедало Iалашо лаьцна, мел лахара а 35, мел лакхара а 100 стаг штатехь волчу организацехь заьIапнахана аьлла 2 % меттигаш хилийта.\nПачхьалкхан организацешкахь а санна, и низам лелар ду доларчу компанешкахь а.\nМасала, ГIалгIайчохь дахначу шарахь белхазаллана тIехь Iуналла латточу центраша 214 инвалид балхахь дIатарвина.\nМехкан къинхьегаман, социалан хьелаш кхиоран министралло Кавказ.Реалиига дийцарехь, 119 инвалид бухара белхахо накъосталла дан тIе а ца хIоттош балха дIаэцна, ткъа 95 заьIапхо тIехьожуш хьехамча а волуш.\nНохчийчохь стохка 200 инвалидна карийна болх.\nМогушаллица кIезиг таронаш йолчу нехан бакъонех дийца долийна кху кIиранах Кхарачойн Чергазийчохь а.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин заьIапхойх йолу Конвенци а, "Аьтто болу хьелаш" цIе йолу пачхьалкхан Программа а кхочушъярехь жоьпалла меттигерчу Iедална тIедожийра мехкан куьйгалхоша.\n"Стохка цхьана 10 беттачохь 130 инвалидна болх хилира"\n2013-чу шарера 2016-гIа шо кхаччалц "Аьтто болу хьелаш" программехула Кхарачойн Чергазийчохь адаптаци йина заьIапхошна лерина 128 социалан объектна, дахначу шарахь оцу программана юкъаяхийтина белхазаллана тIехь терго латтон центраш а.\nСтохка цхьана 10 беттачохь 130 инвалидна болх хилира.\nИштта ГIебарта-Балкхаройчохь стохка могушаллица таронаш ледара йолу 211 стаг балха нисвина.\nХIинца а, къинхьегаман, социалан хьелаш кхиоран министро Тюбеев Альберта билгалдаккхарца, 800 сов заьIапхо ву болх боцуш висина.\n"Алапа шен-шен хенахь схьалучу пачхьалкхан а, муниципалан а хьукматашка болх бан дIанисбан гIерта тхо заьIапхой", дIахьедина Тюбеевс.\nСтохка аьхка Къилбаседа Кавказехь дуьххьара ГIебарта-Балкхаройчохь схьайиллина юкъараллан экспертизан а, сертификацин Центр.\nПачхьалкхан "Аьтто болу хьелаш" программа кхочушъярехь гIо кхачор ду оцу Центро.\nАмма хIетте а, бахархоша латкъамаш бо, махкарчу дуккхаъчу объекташка шайна кхача йина таронаш цахилар далхош.\n"Ледара ду пандусашца дерг а, дукха хьолахь, цIархазмана ехкина карайо уьш"\nЗаьIап бер кхиочу Налчикерчу яхархочо М.Ларисас Кавказ.Реалии портале дийцира, гIаличуьра дукхахъйолчу гIишлошна тIе кхача а, я чу ваха а цхьана а кепара гIудалкх чохь лелачарна йина таронаш цахиларх, хIиттийна пандусаш кхачо йоллуш ехкина цахиларх а.\n"Ледара ду пандусашца дерг а, дукха хьолахь цIархазмана ехкина карайо уьш, вуьшта аьча, пайден яц. Сайн бер чохь гIудалкх теттина тIе а ца яхало", элира яхархочо.\nДагестанехь дахначу шерачохь къинхьегаман, социалан хьелаш кхиоран министраллан гIоьнца 2,2 эзар инвалид балха дIанисвина. Амма цигарчу бахархоша а аьрзнаш до, гIали юккъе довлар онда проблема ю шайн бохуш.\nТIаьххьарчу шина шарахь Дагестанан прокуратуро 900 сов заьIапхошца доьзна низамаш талхийна меттигаш Iораяьхна: дуккхаъ гIишлош ю гIудалкх чохь тIегIойла доцуш, пандусашца таронаш ца йина. Ламеш лекха хиларна, хIусам чу кхаьчча а, дуьхьалонаш хьоьгу, парггIат дIасаваха таро йоцуш.\n"Буьззина могуш болучарна бан а болх ца хилча, заьIапхой буьйцучохь а дац. Ткъа вайн гIаланаш гIудалкхаш хехка аьтто боцуш йина ю. Белхан меттиг нисъеллачунна а ницкъ хуьлу вогIуш-воьдуш, нагахь санна машен цуьнан яцахь. Юкъараллин транспорт чу вала а йиш яц, пачхьалкхан хьукматашкахь лела а хьелаш дац. Масала, хIордан йистехь ехкина пандусаш тIех хьаьвзина ю, цхьамма юьхь а лаьцна бен ваха-ван йиш а йоцуш", бохуш, даредо ХIинжа-ГIаларчу цхьана заьIап вахархочо.\n"Кавказ.Реалии" портало хьалхо дийцира, изза проблемаш Къилбаседа ХIирийчуьрчу инвалидаша а хьоьгуш хиларх.\nБилгалдоккху, 2016-чу шеран чакхенехь ХIиричуьра 1000 инвалид чоьте эцнера белхазаллана тIехь терго латточу центраша.\n"Республикехь хьал ледара ду заьIапнах балха нисбарца", аьлла, къера хилла Къилбаседа ХIирийчоьнан министрийн кабинетан куьйгалхо Тускаев Таймураз цхьана кхеташонехь.\nСтохка 150 инвалидна бен белхан меттигаш яла таро ца хилла церан.


Ловзаргий хьисап — Сердало\nДунен чухь вайна бIаргайовнза йола ловзара белгалонаш гучаювл берий ловзаргаш йохкача тикашка, тIехьарча хана. «Са хана укх тайпара хIама хиннадац», каст-каста оалаш хоз боаккхагIболчар, шоай хана дахчах яь теник еце, ловзаю хIама йовзанза боаландаь. ХIара заман чухь ший тайпара да берал, цунга хьажжа ловзаргаш а.\nТаханарча хана керда арахецаш латт тайп-тайпарча кепе а, бесах а. ДукхагIа вай берашта ийеш йола ловзаргаш я пультаца хехкаш йола машенаш, къамаьл хьадеш йола теникаш, чухь ловзаргаш йоахка «киндераш», ахкаргаш, лего, «пазл» яхаш дола сурташ, массехк дакъа а даьккха, хьагулдаь дола. ХIара ловзарг вайга кхачара наькъаш дашха хьожаргда вай, дIахо дувцаш.\nПультаца хехкаш йола машенаш йола дукха ха я. Эггара хьалха 1898 шера цу тайпара ловзарг — пультаца хехка кема — арахийцар ва Николай Тесла яха саг. Цу хана денз йолаеннай цу ловзаргий зама. ХIаьта къамаьл деш йола теникаш — керда белгало а хинна, дукханей берал гIоздаьккха, араяьлар 1887 шера! Из ловзарг вIашагIъеллар вар Йохан Мезель яха Iилманхо. Цу ханаллца хинна теникаш дахчах а, кIадах а яь яр. Дукха тIехьагIа арахийцар «матрешкаш» яха теникаш. ХIаьта хIанз вай аьттув ба берашта къамаьл деш а, илли оалаш а, елхаш а, елаш а йола теникаш Iалашъе.\n«Киндер» яха ловзарг наха юкъе яр мишта хиннад-хьогI? Цунна хьалха латт «Ферреро» яха, дукха хана денз мерза даар кхоллаш къахегаш йола фабрика. Эггара хьалха цу тайпара берашта совгIат дагадехар Вилльям Саличе ва, Микеле Ферреро фабрике болх беш хинна. Фуа хьисапе ловзаргаш арахеца йолайир 1972 шера.\nЦу «киндерашка» йоахкача ловзаргашкара зулам далара кхерам хилар бахьан долаш, уж США цхьан юкъа юхасовцаяь хилар, хIаьта хIанз цхьаболча даьша хьабоалача пайдага а, зуламга а ца хьожаш эц дезалхочоа моллагIа ловзарг.\nДарегIа а, зулам даларгахьа кхерамзле йола ловзарг я ахкарг. XIX бIаьшаре ахкарга кеп хьалхаяьккхар ва цIихеза вола Британера Iилманхо Майкл Фарадей. Латекс яхача кхоачамах хьакхол бес-бесах дола ахкаргаш. ХIаьта пазл дагаехар Джон Спилсбери ва, Ингалсий мехкара географически тоабан хьалха лаьтта. Цо 1761 шера массехк дакъа даьккха, дийкъа хиннадар лаьттан карта, бераша из вIашагIа мишта долла хьажар духьа. ХIаьта тахан цу тайпара тийда сурташ дукха да, берий сатем совбаккхар духьа, уйла яргахьа уж Iомабар духьа даьша-ноаноша берашта ийдеш.\nЛовзарг эцар — чоалхане болх, хьабоала пайда тахка мара бе йиш йоаца болх ба из. Цудухьа, дай-ноаной, къаьста уйла тIайохийташ хила беза ловзаргий белгалонашта.\n← Борзи, цогали, зIийи\nХургдар хинна а далале доаккхалаш дувцар дика дац →