Мангал-бутт 02, 2014\nУкраина -- Оьрсийчоьнехьа болу "Восток" батальонан декъашхой бу Донецкехь Украинин байракх этIош, Стиг29, 2014\nУкаинерчу Донецкехь Iедалшна дуьхьал тIом бан нохчий бахана хилар харц до Нохчийчура Iедалша. Амма и нах цигахь хиларан тоьшаллаш ду гучудуьйлуш хIора денна. И нах зуламен некъ эцна арабевлла хиларх кхета Нохчийчура бахархой. И бахьана долуш цара лелориг емал до цара.\nТахана къайле яц, юкъараллехь хьахош я дийцаре деш хIума а доцуш, ницкъаллин структурашкахь болх беш болу нохчий Украине хьежийна хилар. Официалан бакъ дац бохуш дIахьедарш динехь а хьулам бан йиш йоцуш гIардаьлла нохчий цигахь хилар а, къоман юьхь еш доцу хIумнаш, Украина пачхьалкхан байракх этIаяр биста кхаччалц, цара шайна магийтина хилар а.\nГан лаам болчунна интернет зIенехула гойла ду къамелаш деш а, хелха буьйлуш а Украине къепе хIотто бахна тIеман барзакъ дуьйхина вайнехан кегийрхой. Ишта халкъалахь шуьйра даьржина хабарш ду цигахь байина иттаннашкахь нохчий цIа кхуьйлуш а бу, гIардаьккхина царех дийца а ца магош, уьш къайлах-къулах дIаберзош а бу бохуш.\nЦигахь нохчашлахь дараш хилла бохург шеко а йоцуш бакъ делахь а,Iедалдайша хьулам бар бахьнехь, билггал хууш дац велларг маса ву. Бакъду нохчаша данне а къобалдеш хIума дац нохчий Украинерчу хиламашна юкъакхиссар. Дукхахболчара кхеторца, леррина цхьа Iалашо хIоттийча санна, Iедалехь болчара эгIош ду вайнахаца мерза гергарло-юкъаметтигаш лелош, бIеннаш шерашкахь схьадаьхкина къаьмнаш.\n«Къилба ХIирийчуьра хиламаш бахьнехь цецбехира гуьржий, хIинца ишта хьал кхоллалуш ду украинцашца а. Нохчаша стенна беш бу царна дуьхьала тIом? Шайн истори йовза ца мега царна ца йовзахь а уш цига дIахьежош болчарна ?» Цу а, кхечу а кепара диканиг ца хазадо могIарерчу наха Украине лестачарна а, цига баха царна бакъо а елла, герз-ахчанца гIо дечарна а.\nЮкъагIертарш севчча, цигара луьра хьал дIадерзийта тайп-тайпана некъаш го нохчашна.\nУкраинцаш шаьш цхьана берте а баьхкина, совцаре сатуьйсу ша аьлла долийра къамел Соьлжа гIаларчу вахархочо Бамбатиев Сайдис.\nСайди: "Кхетам болчу нахаца охьа а хевшина, цаьрца дийцаре дан дазар-кх шайн Даймахкара хьал. Царна шайна хьалха ган деза чуьра хьал. Украина ца юха агIо ян еза соьга хаьттича. Тасахь кхаж тесса а, дахь дийцарш дIадехьна а»\nДукхахболчара Украинерчу, чолхечу кегаречу хьолана куьг бехке Оьрсийчоь лору. Оьрсийчоьнан политикаша а, куьйгалхоша а карзах бохуш бацахьара цигахь тIеман хьал а хир дацара, Украинера оьрсий тийна-таьIIа а бехаш а хир бара аьлла хьажам бу массера а бохург санна. Цу хьокъехь къастам боллуш хьажам болчех ву тергамхо-историк Руслан.\nРуслан: "Схьагойтуш ерг нехан коьрта хье дIаоьцу пропаганда ю. Берриге а хаамийн гIирсаш кара а берзийна Iехош бу-кх нах политикаша. Цигахь долу хьал дIа муха соцур дара хьуна аьлчи жоп цхьаъ ду. Цхьана стага, Оьрсийчоьнан президенто Путинс собарде аьлчахьана тоьуш ду-кх.\nЦигахь болу гIазкхий ир-кара а ца хIиттош, цаьрга и гIуллакх доцург а ца дуьйцуш, автономии е, хIара е. важа е бохуш… дерриг дуьне вовшахъкхета гIерташ ду, ткъа хIорш каетташ, каетташ схьабогIуш бу кху масех бIе шарахь. ХIорш массаьрца а оьгIуш бу-кх гонах мел болчаьрца. Суна ца хаьа кхера лулахошца вон хилча хIун тIекхета? Соьга хаьттича политика йиллина, кIеда-мерза хила езар-кх. Шаверг вон а волуш, хьо дика а волуш хуьлийла ма дац…»\nСоьца Украина хьокъехь къамел дина тергамхо Руслан а теш ву цигахь мел чолхе хьал а долуш,уьш мел къаьхьа къесташ хиларх герз а карахь нохчий цига эха гIуллакх долуш бац аьлла.\nСепаратисташ бу, чхьаьвригаш яц...\nВайн дахар дозий Украинерчу хьолах?\nУкраина хьокъехь таллам бина Iамеркера Pew Research Center-о\nIазапах герз дина Украинерчу террорхоша\nПропаганда цхьаъ ю Кремло Нохчийчохь лелийнарг а, хIинца Украинехь лелош ерг а\nМоскохан уггар боккха сингаттам, Украина эххар а, НАТОн декъашхо хирг хиларца боьзна бу, аьлла Путина\nПрезидентан харжамашкахь «Украина ларъе» аьлла кхайкхам бина Яценюк Арсенийс\nВилспеташ езарш дуккха хиларна...


Марсхьокху-бутт 10, 2013\nНохчийчоь -- Футболан суьдхочо Вилков Михаила "Теркан" футболхо Уциев Ризван (аьрроагIор шолгIа) ловзарна юкъара дIаваккха сацам бира, цунна цIен карточка а гайтина, Соьлж-ГIалара "Терк" Казанерчу "Рубинца" ловзуш, 17Заз2013\n«Терек» футболан клубо Зазадоккху-беттан 17-чу дийнахь Солж-ГIалахь стадионехь хилларг бахьана долуш къинтIера ваьккхина суьдхо Вилков Михаил аьлла хаам баржийна Оьрсийчоьнан футболан кхеташоно.\nЦу дийнахь, футболах ловзар дIадоьдуш а долуш, Кадыров Рамзана суьдхо емал веш мохь тоьхнера микрофонехула. Амма шаьш и суьдхо къинтIера ваьккхина бохург бакъ дац бах «Терекан» вице-президенто Алханов Хьайдара.\nХIокху дешнашца, билгалъяьлера Соьлжа-гIалахь дIаяхьана йолу «Рубинан» а «Терекан» а юккъахь йолу и матч. Нохчийн футболхо Уциев Ризван цIе кехат а гайтина ловзаран юккъера ваьккхина аьлла, микрофон чухулла мох белира «Йохкаелла кхелхо. Газа ю хьо».\nАрбитран Вилков Михаилан маьттаз дош аьлларг Кадыров Рамзана вуйла хууш дара массарна а, ткъа, «Терек» тобан зорбан-секретара Хаджиев Казбека, ша диканиг до бохуш иза бехказваккха гIоьртира. Амма, Нохчийчоьнан куьйгалхочо, и дешнаш аьлларг ша ву алар сов, уьш юха эца дагахь вац, аьлла дIахьедар динера, хаттарш деллачу журналисташка.\nТкъа, хIинца Вилков Михаила, Оьрсийчоьнан футболан кхеташонехь хаам бина, ша кIинтIера ваьккхина нохчаша аьлла. «Терек»тобанна вице-президент волчу Алханов Хьайдара а, шена ца хаа аьлла Виклов кIинтIера ваьккхинарг. Иза хIунда дан деза а ца хаа шена боху цо, арбитрш, тобанаш харцочу хенахь, уьш а ца бовлий шаьш лелочуьнна дохкох, бохуш дуьйцу, орсийчоьнан спортах лаьцна яздечу цхьана газето.\nНохчийчохь, «Терек» тобанна фанаташна, халонга яьллера, зазадоккхучу баттахь хилчу оцу ловзарера инцидент. Хьовсархой а, футболан фанаташ а, кIинтIера баьхнера Кадыров Рамзана. Ткъа, и кхелхо а кIинтIера ваьккхича, эхье хIума ца хилар сов, иза пайдехь хIума хира дара аьлла хета, цхьаболчу футбол езархошна. Рамзан цIе йолчу хIокху стаганна санна.\nРамзан: «Суна иза аьлча нийс ахира дара аьлла хета. Иза схьавеана вай махка хьаша санна ма ву. Цуьнгара цхьа гIалат даьлча, сихвала ца везара аьлла хета суна. Амма, цхьана агIора цунна аьлларг нийса аьлла дара. ТIаккха а, иза дукха айждина дуьйцуш долун дела, клу цIарах далахьа, ян фанатийн цIарах аьлла а ала мегар дара».\nНохчийн амалца ду, къинхетаме а, дог кIеда хилар а. Амма, йоккха политкех ловзучарна, хетарехь, кIеда-мерза хилар, шен ледарло санна хета. Цундела, Вилков Михаилан бехказвалар дешнаш аьлларг Нохчийчоьнан куьйгалхо хиллехь тамаш бу.\n"Судья продажная..." къинтера ваьккхина бохург бакъ ца до Сольж-ГIалахь\nАьрха футболхьажархо ву Кадыров Рамзан\nФутбол: Европан къовсадаларш терахьашкахь\nНемцойн футболан тоба Европан чемпионатера аракхоьссина италхоша\n"Терк" а тоьлла, Боярскийна мекхаш а дисина


www.islamannur.org - IУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Нишка вахар а, цIано яр а дуьйцу дакъа\nIУМДАТУЛ-АХЬКАМ: Нишка вахар а, цIано яр а дуьйцу дакъа\n11. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) ша хьаштагIанна чуволучу хенахь олура: «Я, АллахI! ШайтIанех ларвар доьху аса Хьоьга, боьршачарех а, иштта стечарех а» («АллахIумма инни аIузу бика минал-хубуси вал-хабаис») (ал-Бухари: 142, Муслим: 375).\n12. Абу Аййуб ал-Ансарис (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Доккхачу я жимачу гIуллакхна арадахча - къилбехьа дерзий ма ховша, я цунна букъ тохий а ма ховша: я малхбалехьа дерза, я малхбузехьа дерза» (ал-Бухари: 394, Муслим: 264).\nАбу Аййуба (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «Тхо Шема даьхкиначу хенахь нишка воьду меттигаш къилбехьа ерзийна йоьгIна карийра тхуна. (Царна чохь хьашт кхочуш дечу хенахь къилбера) дIадоьрзура тхо, доллучунна нуьцкъ кхочуш а, Сийлахь-Воккха а волучу АллахIе гечдар а доьхура оха».\n15. IабдуллахIа ибн Iумар ибн ал-ХаттIаба (АллахI реза хуьлда цунна а, цуьнан дена а) дийцина: «Цхьана дийнахь Хьафсатан хIусамна тIе хьалаваьллачу суна Пайхамар (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) вайра - Шемахьа а вирзина, КаIбина букъ тоьхна а волуш, хьашт кхочушдеш».\nКхечу хаамехь аьлла: «...Байт ал-Макъдисна тlе а вирзина» (ал-Бухари: 148, Муслим: 26/266).\n16. Анас ибн Малика (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина: «АллахIан элча (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) хьаштагIане вахча, аса а, кхин цхьана ялхочо а хи чохь жима кит а, жима гоьмукъ а (буьххьехь эчиг а долуш, йоцу Iаса) хьора. Ткъа цо оцу хица цIано йора» (ал-Бухари: 152, Муслим: 271).\n17. Абу Къатада (АллахI реза хуьлда цунна) дийцина, АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира аьлла: «Шух цхьаммо а, ша хьаткъа тоьлучу хенахь, шен аьтту куьг шен Iовратах дIа ма хьакхадолуьйтийла, я аьтту куьйгаца цIано а ма йойла (я ша молуш йолучу пхьегIанна) чу хIуп а ма бохийла» (ал-Бухари: 154, Муслим: 267).\n18. IабдуллахI ибн Iаббаса (АллахI реза хуьлда цаьршинна) дийцина: «(Цкъа) шина кошана тIех волучу АллахIан элчано (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна) элира: «Боккъалаъ, цаьршинна Iазап ду луш. Доккха къа бахьанехь дац царна луш долу и Iазап. Цаьршиннах цхьаьннах дерг алча - иза шен хьоткъах ларлуш вацара. ШолгIачух дерг аьлча - иза эладиттанаш даржош вара». ТIаккха (Пайхамара (АллахIера къинхетам а, маршо а хуьлда цунна)) хурмин диттан га схьа а эцна, и шина декъе а декъна, оцу шина кошанна тIе цхьацца дIадуьйгIира. (Асхьабаша хаьттира): «ХIай, АллахIан элча! ХIун бахьана ду ахь и даран?». Цо жоп делира: «Цо дайдан тарло церан Iазап, генаш дакъадаллалц йолучу юкъаннна» (ал-Бухари: 216, Муслим: 292).


Украинхоша сепаратисташ бехке бо кема чудаийтарна\nУкраина -- Малайзера кема Амстердамера Куала-Лумпуре доьдуш дара. Кеманна тIехь 298 адам дара, Шахтёрскана герггахь и чудужуш. Товбеца-бутт 17, 2014.\nУкраинин къайлаха сервисаша телпон чухула дина кхо къамел гIардаьккхина, Малайзера Боинг 777 чудайтинарш сепаратисташ хилла хилар гайта гIерташ.\nКхерамазаллин сервисаш дийцарехь, хьалхарчу къамелехь сепаратистийн командир Безлер Игор хаам беш ву Оьрсийн ГРУ эпсаре Геранин Василига, и кема шаьш дохийна бохуш.\n«Оха хIинцца кема чудаийтина. «Минёран тоба» яра и динарг. Енакиевона гена доцуш доьжна иза», дIаязвина Безлер олуш.\nШолгIа къамел шина сепаратистийн тIемахочунна юккъехь ду. Царах цхьаъ кема чудоьжначу меттехь ву. Цхьамма вукхуьнга дуьйцу и кема чудаийтинарш 25 км къилбаседехьа болу гIалгIазкхий бу бохуш.\nКхоалгIа къамел ду меттигерчу гIалгIазкхийн буьйранчина Козицын Миколиний, вевзаш воцчу тIемахочунний юккъех. «Цу тIехь шпионаш хилла хир бу. ХIун гIуллакх дара церан кхузашхула лела? Кхузахь тIом бу боьдуш» олу Козицына.\n«Суна декъий охьадоьжна меттиг бен ца гина. Чоьхьара гураш, гIанташ, декъий ду цигахь», дуьйцу къамелехь цхьана гIаттамхойн «майоро».\nМаршо Радионан цхьа а аьтто бац и къамелаш бакъ ду-дац къасто.\nУкраинин Кхерамазаллин Сервисо дуьххьара и къамелаш гIазкхийн маттахь Iорадехира шен YouTube агIонна тIехь. ТIаьхьо, уьш шуьйро довзийта, цуо уьш ингалсан а, немцойн а меттанашка гочдира.\n«Оха массо хIума дийр ду, и зулам дина болчу Оьрсийн эскархошна таIзар дан», боху Украинин пачхьалкхан кхерамазаллин хьукматан коьртехь лаьтташ волчу Наливайченко Валентина.\nIорадаьхна долу къамелаш цхьа жима дакъа бен дац шина пачхьалкхана юккъехь боьдуш болчу информацин тIеман.\nХьалхо оьрсаша YouTube тIехь хьалаоьхкинера Малхбузера политикашший, Украинера хьаькамашший дина долу цхьамогIа къамел. Къаьсттина гIаръелира Украинин премьер-министр лаьттинчу Тимошенко Юлияс а, Iамеркера дипломата Нуланд Викторияс, маьттаза мотт а буьйцуш, приват йиттина йолу телпонаш.\nТкъа тIаьххьара хаам Комерсант газетин репортерера Барабанов Ильягара бу. Журналисто шен Твиттер агIонна тIехь дуьйцу шен Геранинца телпон чухула хиллачу къамелех лаьцна. Геранинс ша цхьанца а ца дийцина чудоьжна долу кема, аьлла, чIагIонаш йина журналисте.\nШа юха цуьнга телпон дIатоха гIиртича, ГРУ белхахочо кхин телпон схьаоьцуш яцара, бохуш, яздо Коммерсантан репортеро.\nУкраинин Iедалша бечу хаамца, Боинг чудаийтина БУК-М ракетийн комплексо. Оьрсийн хаамийн гIирсаш дийцарехь, и ракеташ сепаратистийн кара яьхкинера, Украинхойн эскаран дакъа шаьш эшийча. Амма хIокху видеоно шеконаш кхуллу и тайпа чIагIдарех:\nУкраинин Iедалша гIаттамхой бехке бо Боинг чудаийтарна


ГIалгIайн "Даймохк" юкъаралло дIатесна хIирийн "Наша Осетия" болам\nКъилба ХIирийчоь, БуьритIе\nГIалгIайн "Даймохк" юкъаралло диллина дIахьедар дина "Наша Осетия" боламна юкъара шаьш арадовлуш хиларх. Боламан куьйгалхочун Лагкуев Вячеславан леларна тIехула бина сацам бу и шаьш аьлла, билгалдаьккхина гIалгIаша шайн кехат тIехь.\n"1992-чу шеран хиламаш бирзинчул тIаьхьа гIоьртина хьал дайдархьама, юкъахь проекташ кхочушйийр ю аьлла хеташ дIакхеттера "Даймохк" юкъаралла "Наша Осетия" боламах", - аьлла ду дIахьедарехь.\nДуьххьара цакхетамаш хилира царна юкъахь Лагкуев Москвахь Оьрсийчоьнан Юкъараллан палатехь вистхиллачул тIаьхьа. Оьрсийчоьнан Конституцица бIостане ю ГIалгIайчоьнан Конституци аьлла, вистхиллера хIетахь Лагкуев. Цул тIаьхьа гIалгIайн Iедалхоша дукхазза емалвира иза.\n"Даймехкан" куьйгалхочо Дарбазанов Альберта дийцина, ца девллачу денна бина хиларх шаьш арадовлуш сацам: "Ши бутт хьалха кехат яздинера оха "Наша Осетия" кхеташоне, цара реакци ца йира цунна, я тхоьца къамелдан а ца гIоьртира уьш".\n"Даймохк" шен инициативаца кхоьллина ю аьлла, хеташ ву Лагкуев. Иза тешна ву, шайн юкъараллана букътоха бахьанаш лоьхуш бара гIалгIай аьлла: "Кхечу республикера тIеIаткъам бу "Даймахкана" беш, юкъара довла бохуш. Дерриг а дIанислур ду. ХIинца со цхьаъ дан гIортахь, тIеIаткъамбеш верг хир ву".\nИшта Лагкуевс билгалдаьккхина, Къилба ХIирийчоьнан Юкъараллан палате Дарбазановн кандидатура хьалхатеттинера ша, амма иза харжамашка ца веара аьлла.


Динул-Ислам - Хаттаршна жоьпаш - Суна хьалха ши выбор ю лаьтташ, йа Къуръан Iамадар, йа Iарбо мотт Iамабар...\nТIаккха, мотт Iаморехь хьуна гIо дийр долчу хIуманех ду хьуна ахь дуккха ешар. Ешар, ешар, ешар. Ас айса лелийначух цхьадерг а дуьйцур ду хьуна, ешарехь – кIирнах цкъа арадолуш долу журнал хилийта хьайн доьшуш, Iаьрбийн маттара, доьххьара дуьйна чекхдаллалц (от а до я, оьрсаша ма-аллара). Журнал тайп-тайпана теманаш йолуш хила деза: шариIатан Iилма а, дуьненаюкъара керланаш а, могшалла а, культура а, экономи а, ловзарш а, иштта кхидIа а. Иштта ду аьлла хетачу журналех ду, масала, «Ал-ваIй ал-исламий» цIе йолуш долу журнал, «Ал-МужтамаI» цIе йолуш дерг а (доьххьаралераниг Мисрехь духкуш долуш ду, шолгIаниг цкъачунна долчух тера дац). Айхьа вуьшта доьшуш долчу дешарца цхьаьна, иштта и теманаш ерриге гулйеш долу журнал хьо цхьана-шина шарахь доьшуш хилахь, хьуна вуно говза мотт Iемар бу, Дала мукъа лахь. Доьххьара хала хир ду хьуна, амма юхаяла мегар дац.\nХьо саннарш вайн чIогIа кIеззиг бу. Дала аьтту бойла хьан! Дела реза хуьлда хьуна!


Доьрзуш долчу кΙирано дахаре кхачийна хиламаш\nМоскохахь шарΙ кхелаш юкъаяха еза аьлла волу Хасавов ведда Оьрсийчуьра. Нохчийчоьнан муфтият шех дΙакъаьстинчу Къилбаседа Кавказан бусулбанийн урхалле юха а хаьржина кхарачо Бердиев ИсмаьΙал. Къилбаседа Кавказан а, Къилбан а федералан гонаш цхьаьнатоха тарло.\nДаима а санна, хилларш туьдуш ю Кавказ толлуш зеделла йолу ингалсхо, журналист-эксперт Карлсон Элизабет.\nКарлсон: «Нохчийн администрацин хьалханчас Кадыров Рамзана а, Нохчийчоьнан муфтис Мирзаев Султан-Хьаьжас а луьра хΙуй кхайкхийна Оьрсийчохь шарΙан кхелаш яхка еза, иза пайде хир ду Оьрсийчуьрчу кхелашка тешам боцчу бусулба нахана, аьллачу Хасавов Дагирна».\nХΙинццалц схьа Москохахь вехаш а, болх беш а хиллачу Хасавовс дина къамел, лачдоккхуш хийцина, хедийна довзийтина иштта а бусулба нахе безам боцчу оьрсашна Рен-ТВ телевизионо, элира адвокатан воΙа Арслана ша еллачу интервьюхь.\nРезадацарш кхоьллинчу Хасавововн къамелехь дара, нагахь санна шуна Москох баха хевшина бусулба нах хьошалгΙахь бу ,аьлла, хетахь, иза дац иштта, тхо а, шу санна, тхешан цΙахь а ду, оха кхузахь бусулба нахана лерина шарΙан кхел кхолла еза а боху.\nНагахь и ца дахь, иккхинчу къовсамехь шахьар цΙийла хьарча а сахьт дац, бохуш дара хьалхо ша Оьрсийчохь бусулба нехан юкъара болам кхуллуш ву, аьлла, дΙакхайкхийна хиллачу Хасавов Дагира, шеца эфирехь къойсавеллачу журналисте бохург . Иза тахана дестийна дуьйцу, къаьсттина оьрсаша.\nХасавовн позици питане а ю, цо шена сий лоьхуш яржийна а ю, элира кхаарий дийнахь ша еллачу комментехь Кадыров Рамзана. Цо бахарехь, адвокатна ца хаьа ша хΙун дуьйцу, цо сийсаздо бусулба дин. КхидΙа къамел деш Кадыровс, шен да, Кадыров Ахьмад-Хьаьжа, ткъа шо хьалха а дуьхьал вара шарΙан кхел кхолларна, элира.\nИ юкъадоккху шаьш бохуш хьийзина Ичкерин векалш, шаьш а бацара ларттΙехь ламаз дан хууш а, дин девзаш а, оцу бахьанийца цара махкахь гΙурт а эккхийтира, бохучу маьΙнехь къамел дира Кадыров Рамзана.\nОцу къамелехь, къеда аьлча, аьшпаш бу. Иза аьттехьа а дацара иштта, боху комментатора Карлсон Элизабетас.\nКарлсон: «Харц комментари ю иза. Бакъду, Масхадов Аслана 1999-чу шеран юьххьехь кхайкхийра шарΙан Ιедал, амма и цо дира ца-ваьлла, радикалан некъа ваьллачу Басаев Шемалан тобано тΙеΙаткъам а беш.\nАмма,коьртаниг, хΙетахьлера Нохчийчоьнан муфтий Кадыров Ахьмад-Хьажа вацара цунна дуьхьал а, я резавоцуш а. Масхадовна а, цуьнан гонна а ламаз дан а ца хаьара бохург а бакъ вац, Ю-тюбехь а тΙехь бу иза ламазна тΙехь лаьтташ баьхна видеогайтамаш».\nНохчийчоьн муфтис Мирзаев Султана а элира, Хасавов бусулба дин харц кхетош стаг ву, цунна ца девза я шарΙ а, я бусулба дин а, аьлла. ШарΙ Оьрсийчохь долуш а ду, бусулбанаш цуьнца бехаш а бу, бохура, Масхадов Аслан президент волуш, Ичкерин шарIан кхелан коьртехь хиллачу Мирзаевс.\nЕарий дийнахь Хасавово Арслана, адвокатан воΙа, дийцира, шен да, и цо ша телевизонехь аьлларг нахана кхетон, Эхо Москвы радион редакце веъча, Кадыров Рамзанан кхерамзаллин хьукматера ду шаьш аьллачу наха сацийнера, цундела иза, Радион хΙусама чу а ца воьдуш, дΙаваханера, аьлла.\nОцу ΙалгΙожан хьокъехь Карлсон Элизабетас дагалоьцу ши шо хьалха Кадыров Рамзана Ля Фигаро цΙе йолчу францойн газетехь дийцинарг. Шена Оьрсийчоьн низамел а лакхара ду ШарΙ, элира цо хΙетахь. Амма хΙинца, Кадыровн пресс-секретара Керимов Ιаьлвис бахарехь, газето нийса ца кхетийнера ночхийн администраторан къамел.\nГΙумкех схьаваьллачу адвокатан Хасавовна гонаха дерг я Кадыровс а, я Мирзаевс а санна ца кхетадийраш а дуккха бу Оьрсийчохь.\nДийцарш мухха а делахь а, кхерама кΙел хΙоттийра ша адвоката Хасавов Дагира, шена хеташ долу бакъдерг а аьлла. Амма хΙинца-м цунна, шена неΙалташ а кхайкхош, Москохахь я Соьлж-ГΙалахь дуьйцург бен-башха а доцчух тера ду.Иза ведда хΙинца шена къаьсттина кхераме йолчу Оьрсийн пачхьалкхера.\nШатайпанарчу сепаратизман новкъа ваьлла нохчийн муфти Мирзаев кху баттахь. Цо шен муфтият юьстахйолу Къилбаседа Кавказан бусулбанийн урхаллера, аьлла дΙакхайкхийна. «Сепаратист» боху дош «террористан»-дашна герга даьхьина, ишттаниг вен кхачош Оьрсийчохь велахь а, Мирзаевна дов деш стагга а воцчух тера ду. Нохчийчоьн муфтият ша а къаьстина бовъялар иштта го экспертна Карлсон Элизабетина.\nКарлсон: «Хасавовца доьзна иккхинчу къовсамехь а юьхькΙай во Мирзаев, хΙунда аьлча, кху беттан юьххьехь цо Нохчийн муфтият Къилбаседа Кавказан динан урхаллах дΙакъастор бакъдеш санна нисло. И урхалла 1998-чу шарахь Кадыров Ахьмад-Хьаьжас кхоьллина яра, 2003-чу шарахь, Кхарачой-Чергазийн муфтий Бердиев ИсмаьΙал цуьнан коьрте а хΙоттош».\nКарлсон Элизабетина хетарехь, Мирзаевний, Бердиевний юкъайоьллачу гамонаша дΙасакъастийна хила а мега бусулба нахана урхаллаш. Мирзаевс официалехь дΙакхайкхийра нохчийн бусулба хьукмат ша йолуш хилар а, ша Бердиев коьртехь волчу урхаллера куьйгалхочун гΙовсалла охьадуьллуш хилар а.\nКхеташ ду, боху эксперта, Мирзаевс, Кадыров Рамзанан лаам а боцуш, ког а боккхур боцийла. Оцушиннан цхьанакхетар хилла Бердиевн урхаллах дерг къастош кху беттан 14-чу дийнахь. Кадыровн пурбанца яьккхина Мирзаевс шен гΙулч а.\nЦул совнаха, Мирзаевсчул а алсам дийцира Кадыровс хиллачун бахьана. «Со ца аьлча ца волу, хала хеташ делахь а, Къилбаседа Кавказан динан урхалла буьйду го идеологехь цо исламан мостагΙашца латто безачу къовсамехь. Цо дуккха а йолчу терактех цхьаьллиг цхьа а ца йина емал» - элира Кадыровс.\nЦул тΙаьхьа кхо де даьча бен дина а дац Мирзаевс шен дΙахьедар. Ткъа цул тΙаьхьа даьхкинчу деношкахь бусулба нехан гΙуллакхашна юкъа Ιедал а озош, Мирзаев вахара Москох президентан администрацин куьйгалхочуьнга Володин Вячеславе Бердиевна латкъам бан. Вукхунна, гарехь, ца лиина дин пачхьалкхах дозуш дац бохучу пачхьалкхан цΙарах къестамаш гΙовтто.\nЦул тΙаьхьа шен барам дΙабаьхьира, хилларг юхьара а оьцуш, Бердиевн урхалло. И боьрзуш пресс-конференци а хилара. Карлсон Элизабетас иштта туьду цигахь нахана хезнарг.\nКарлсон: «Оцу пресс-конференцехь Бердиевс урхаллехь хийцамаш бийр бу, элира, цуьнан белхан эвсаралла лакхаяккхархьама. Мирзаев шен меттигах хьагна хила тарлуш хилар коьрте а оьцуш, Бердиевс ша дарж дита кийча ву, аьлла, шен меттиге хьахийра Дагестанан муфтий Абдулаев Ахьмад-Хьажа. Иза реза ца хилла. Мирзаев хьахош, Бердиевс, цунна а ца лаьа, элира, шена ша хийцамаш хила беза бохучу хΙокху урхаллин коьрте хаа».\nЦкъачунна Къилбаседа Кавказан бусулба динан урхалла хьаша ца лиинчух тера ду Ιедална. Бердиев ИсмаьΙал юха а урхаллин коьрте хΙоттийна динан вежарша. Ткъа муха некъ бийр бу, муьлхачу тобанах хΙинца дΙакхетар ю Мирзаевн муфтият хууш дац.\nГιарабевллачу хиламех ду Кадыров Рамзанан шича Байсултанов Одес нохчийн Ιедалан коьртера, премьер-министр волчуьра юьстахвалар. Иза тидаме а оьцу эксперта Карлсон Элизабетас.\nКарлсон: «МаьΙнийца дуьхь-духьал богΙучу хаамашкахь йохура Кадыровн шичин Байсултанов Одесан цΙе а. Хаамийн гΙисашкахь Кадыровс, ша иза балхах вохийна бохург бакъ дац, элира. Кадыровс иза цунна низамо луш долчу деношна садоΙуш ву, бохура».\nТкъа бакъдерг хьулдина кхобу Оьрсийчоьн а, Нохчийчоьн абаккхийчу хьаькамаша. Цундела нахалахь туьду, Байсултанов даржехь лакхаваккха лерина лелош ду дерриг а, иза Къилбаседа Кавказан федералан гонан куьйгалхочун Хлопонинан гΙовс хΙоттош ву, бохуш. Карлсон Элизабетина хетарехь, бух боцуш а дац, официало ца дийцахь а, когаш а бевлла лела къамелаш.\nКарлсон: «Хила тарлуш ду, Къилбаседа Кавказан федералан гонехь хийцамаш бар , аьр вай, масала, дарж дитинчу нохчочун Вагапов Сулиманан метта стаг охьахаор а, дитинчух тера ду цкъачунна, Шина федералан гонах цхьа го кхайккхолц йолчу ханна –Къилбаседа Кавказан гонах дΙакхета мега Къилбан гонера Адыгея а, Краснодаран а, Ростовн а мехкаш».\nБайсултановх а, иза Вагаповс битинчу меттиге охьахаорах а дерг гур ду вайна кестта. Бакъду, шорлуш ду шина федералан гонах цхьаъ бан мега боху хабарш а, официалехь и хазош дацахь а. Амма иза дича нийса хир ду, Къилбаседа Кавказ хьашт дац административехь шалха яьккха, аьлла хета политикаш дуккха а бу.


Стигалкъекъа-бутт 30, 2013\nСоветан апчхьалкхан лидер хилла волу Брежнев Леонид, 20ГIу1966\nСоветан заманахь куьйгалхо лаьттина Брежнев Леонид ваьхначу хIусамна тIе сийлаллин у тоха дагахь ду оьрсийн Iедалш. Дийцарехь, юкъараллехь динчу хеттарша гайтина, оьрсашна Брежнев 20-чу бIешарера тоьллачех оьрсийн лидер хеташ хилар.\nСоветан заманахь Советан пачхьалкхан куьйгалхо хилла волу Брежнев Леонид шен дахаран тIаьхьарчу 30 шарахь ваьхначу хIусамна тIе сийлаллин у юхатохаран планна гIортор йина оьрсийн Iедалша. Москох-гIалин кхеташоно къобалъйина, оьрсийн Пачхьалкхан ДУМАнерчу депутатийн тобано кховдийна ойла.\nМоскох - Брежнев ваьхна хIусам - Кутузовский проспект, 26-гIа, 16Заз2003\nЦу ойланна гIортор йийриш догйовха бара, и у хIокху баттахь дIатухург хиларх. Амма урхалла дечу Цхьааллин Оьрсийчоь партин векал а, и проект айина лелаш волчу Хинштейн Александро яздина шен Твиттерна тIе, Брежневан 107 шо кхочучу ГIуран баттахь кийча хила мегаш ду иза, аьлла.\nДаханчу оршот дийнахь (Стигалкъекъа-беттан 27) Хинштейна аьллера, у дар, Рукавишников Александрна тIедиллина – дуьххьара, Кутузовский проеспектера 26-чу хIусамна тIе тоха у дина хиллачу скульпторан кIентан кIантана.\nЦу адресца 1952-чу шарахь дуьйна, ша валлалц 1982-чу шеран Лахьанан-бутт кхаччалц ваьхна Брежнев.\nСоветан пачхьалкхан йоьхначул тIаьхьа 9 шо даьлчу дIадаьккхинера сийлаллин у.\nАмма Брежневна у хIотторна дуьхьал болчара чIагIдарехь, 18 шарахь политикан репрессеш еш, экономика цхьанаметта сецна лаьттинчу цунна хьакъ дац сийлалла.\nГермани -- Китайн къомаха ши зуда ю Берлинера пена тlехь оба олуш диллинчу Хонеккер Эрикан а, Брежнев Леонидан а суьртана уллехь оба олу кеп лелош, 03Гlу2012\nМемориал а, кхин йолу адамийн бакъонаш ларъяран тобанаш дуьхьала ю цу ойланна.\nМоскохарчу ХIелсинки-тобан куьйгалхочо Алексеева Людмилас элира оцу хьокъехь Маршо радиога.\nАлексеева: "Тхан Iедалийн советан заманца боьзна дика дагалецамаш бу. Цундела, и тайпа дагалецамаш болчу нехан дехарна жоп ло цара. Суна хетарехь, ширчу заманашка юха а хьоьжуш вахар, тIаьххьара гIуллакх ду Iедалшна а, бахархошна а. Со хIинца къена а йоллушехь, хIетахь къона а хиллашехь, са-м са ца хьийза цу замане. Суна хазахета и кхиаме йоцуш хиллачу советан экспериментах вай хьалхадевлла хилар."\nБрежнев хIинца а доза доцчу забарийн а, дийцарийн а бахьана делахь а, дукхах болчу оьрсашна товш дерг ду, иза урхаллехь волуш Советан пачхьалкхехь къепе хилла хилар а, Москохан а, Цхьанатоьхначу Штатийн а юкъаметтигаш нисъярехь цо дакъа лацар а. Шина пачхьалкхан юкъаметтигаш йохъяларцаний, Советан пачхьалкхехь Pepsi дохка долийра.\nПутинан зорбан секретаро Песков Дмитрийс бахарехь, Брежневан заман «вуно доккха дика дара» пачхьалкхана. Баханчу баттахь йозуш йоцчу Левада центро юкъараллехь динчу хеттарша гучудаьккхира, 56 процент оьрсашна Брежнев 20-чу бIешеран тоьллачех а тоьлла волу лидер гуш хилар а, цул тIаьхьа Ленин Владимир а, Сталин Иосиф а.\nБрежневан зама - оьрсийн Iедалийн ирсе зама


Кадыровс критика йиначул тIаьхьа Путинан пресс-секретарьна телефонехула кхерамаш тийсина – "Медуза"\nПесков Дмитрий а, Кадыров Рамзан а, коллаж\nУкраинерчу тIеман агIончашна хетарехь, патриот санна тIамах лаьцна вист ца хиллачу Оьрчийчоьнан президентан пресс-секретарьна Песков Дмитрийна телефонехула кхерамаш тийсина. Цунах лаьцна яздо "Медуза" ресурсо президентан администрацина уллера шина анониме хьостанна тIе а тевжаш.\nИза хилла Украинаца тIом саца ма бе бохучу Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана а, "Единая Россия" партин коьртачу кхеташонан секретара Турчак Анатолийс а хьаькамна критика йиначул тIаьхьа.\n"[Песковца] лаккхара нах телефонехула зIене бевллера – Кадыров вац, Турчак вац муххале а. ЗIене бевллачарна цхьанхьара Песковн телефон кара ма йиний?" - аьлла "Медузаца" цхьахволчу къамелдинчо. Песковс, Кадыровс, Турчака а хIара текст арахоьцучу юкъанна материална комментарий ца йина.\nТIом болабелча Оьрсичуьра дIабахнарш ямарт нах, пхоьалгIа колонна а ца хета шена аьлла Песковс дIахьедича, йира цунна Кадыровс критика. Турчака – Путинан пресс-секретара Москва дийцарш дан кийча ю аьлча а, тIом боьдуш шортта зенаш хилар тIелаьцча а.\n"Медузан" хьостанаша билгалдоккху, Песковна тIе кечйина атака яц еш, амма Путина иза йар ца магош а дац. ГIирсаца къамелдинарш тешна бу, президент публикехь пресс-секретарна тIехIуттур вац, хIунда аьлча, Украинаца дийцарш даран хаттаро цуьнан рейтингана тIе тохар дан мега.\nАмма Песковн даржанна кхераме хIумма а дац, тIечIагIдо гIирсо: Путинна иза шен уллорчу гонера стаг хета, иза воьлла дукха хенахь дуьйна ца хийцалучу гонах. Путинан пресс-секретарь шен даржехь ву 2008-чу шарахь дуьйна.


Къаьркъанах а, наркотикех а 1 миллион сов нах ле Оьрсийчохь\nСтигалкъекъа-бутт 24, 2021\nОьрсийчохь шарахь 1 миллион сов адам ду леш къаьркъа мийларна, наркотикаш лелорна, цигаьркаш ийзарна. Иштта хаам бо РИА "Новости" агенталло федералан "Кхетамчохь Оьрсийчоь" цIе йолчу проектана тIе а тевжаш.\nТалламан авторша билгалдоккху I990-чу шерашкахь оццу бахьанашца 1,5 миллион нах леш хилла хилар. Терахьаш легийча го тIаьххьарчу 35 шарахь маларш, наркотикаш бахьанехь Оьрсийчохь 30 миллион сов стаг велла хилар.\nОьрсийчоьнан официало бахарехь, 600 эзар наркоман ву пачхьалкхехь. "Кхетамчохь Оьрсийчоь" проектан декъашхоша дийцарехь, и нах бу 5 миллион, я 3,5% бахархошлахь. Официалехь 10 наркоманах 1 бен вац лоьрийн тергоне язвелла, боху проекто. Цуьнан терахьашца, тIаьххьарчу пхеа шера чохь къастабеллачу наркоманех кхиазхой бу 60%.\nЦигаьрка узучаралахь 20% нах бу шайн 14-15 шо долуш оцу зуламах бохабеллла. Кегийрхошлахь томка узурш уггаре дукха бу техникумашка а, лахарчу доьшийлашка лелачаралахь - 73% божабераш а, 65% зудабераш а.\nРосалкогольрегулирование урхалло бахарехь, 2020-чу шарахь пачхьалкхехь массо тайпа маларш дохкар (къаьркъа, йий, чагIар) лакхадаьлла. Уггаре кIезиг оьцург ду коньяк.


Марсхьокху-бутт 07, 2016\n2009-чу шарахь Iамерке дIа а вахана, юха шен махка вирзина заррат талларан физик Амири Шахрам ирхъоьллина ГIажарийчоьнан Iедалша. Би-Би-Си-не Шахрама нанас бина и хаам. Заррат толлу физик Амири Шахрам 2009-чу шарахь вайнера хьаьжцIа вахханчохь.\nШо даьлча Iамеркехь гучувелира иза. Iилманчас чIагIдира хIетахь, ша Iамеркан къайлахчу сервисаша лачкъийнера, гIажаройн зарратан программех хаамаш шайна схьабийцийтархьама. Ткъа талламчаша иза бакъ ца динера, церан болчу хаамашца, Амирис шен лаамехь юкъаметтиг дIакхехьна Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташца. Физик вайна дукха хан ялалае, хаамийн гIирсашкахь даьржира гIажароша уранца заррат толлу аьлла.\n2011-чу шарахь пачхьалкхана ямарт ваьлла аьлла бехктакхаме гIуллакх айдинера Амирина дуьхьал. Дахначу шарахь цуьнан дас ша шен кIентан кхерамзаллина саготта вуйла дIахаийтинера. Оцу хенахь дена-нанна шайн кIантах хилларг Iедало ца хоуьйту шо сов хан яра. Дуьненаюкъарчу эксперташкарчу хаамашца, 2015-чу шарахь ГIажарийчохь эзар гергга стаг вийна Iедалша, дукхахберш царлахь кегийнах хилла.\nЕвроберто Охан-баттахь кхин дIа а яхъйира ГIажарийчоьнна шаьш тоьхна санкцеш, оцу пачхьалкхехь адамийн бакъонаш талхош хиларца доьзна.


ГIажарийчоь -- Космосе хьажо кечдеш ду маймалш.\nГIажарийчоьнан зорбанан гIирсаш дийцарехь, маймалш космосе дахийта дагахь ю ТехIран, цкъа дуьххьара шайн иза дан аьтто ца баьллехь а. ГIажарийчоьнан космосан агенталлан куьйгалхочо Фазели Хьамида дийцарехь, хIара бутт чекхбаьллачул тIаьхьа 10 де далале хила мегаш хIума ду иза. И де цхьаьнадогIуш ду 1979-чу шарахь революци хилла 34 шо кхачарца.\nМехIр олучу хаамийн агенталло дийцарехь, маймалш хIинца карантинехь ду. Пишгам (Пионер) олучу капсулана чохь хьура ду уьш космосе Кавошгар олучу космосан кемано.\nГIажарийчоьно хIинцале а дахийтина космосе цхьацца дийнаташ. Царна юкъахь дара мукадехкий а, уьнтIапхьидаш а, нIаьний а.\nАмма 2011-чу шарахь космосе маймалш дахийта аьтто ца белира гIажаройн.\nДийнаташ а, ораматаш а космосе эхийтар ехха истори йолуш гIуллакх ду. 1947-чу шарахь хьорматийн мозалгаш яра Iамеркахоша уггаре а хьалха космосе хьажийнарш. Цул тIаьхьа Iамеркан Iилманчийн тидам тIебахара маймалшна. Иза доьзна дара уьш адамех тера хиларца. Адамаш космосе дахийта кечлуш дина дара маймалш космосе хьажор.\nДуьххьарлера астронавт дара Альберт цIе йолу маймал. Ракета 62 километр хьалаяьллачул тIаьхьа садукъаделира цуьнан. Альберт ШолгIа кхечира космосе. Амма иза а делира 134 километр лакхадаьллачул тIаьхьа латта тIе юхадогIуш, парашют гал а яьлла.\nУггаре а хьалха, космосе а дахана, цIадаьхкинарш дара Iамеркан Юпитер олучу ракетина тIехь цига дахийтина долу Эйбл а, Бейкер а цIе йолу ши маймал.\nЛаттанан орбите тIе даьлларг дара Советан Союзо космосе дахийтина Лайка цIе йолу жIаьла. Iилманчаша хIоттийначу планаца а догIуш, 7 дийнахь космосехь Iийначул тIаьхьа, иза дуьйр долуш дара, дIовш а кхаллийна. Амма Лайка делира, косомосе кхаьчна масийтта сахьт а далале. Дукха йовха хиларна а, кхерадаларна а деллера иза.\nГIажаричоь шен кхиам хиларе сатуьйсуш ю. Фазелис дийцарехь, цу гIуллакхо аьтто бийр бу церан стаг космосе вахийта кечам беш. Ткъа иза дан дагахь бу гIажарой 2020-чу шарахь.\nГIажарийчоьнан космосан программа сагатдойтуш ю Малхбузенан, иза зарратан герз лело аьтто болу ракеташ зер Iалашонца кхочуш еш хила мега бохуш. Амма ТехIрано дIахьедарш до, шайн программа цIена машаран Iалашонаш йолуш ю бохуш.


Ах миллиард соьмана йолчу контрактана куьйгъяздийр ду UFC-н экс-чемпионо Нурмагомедовс\nЭнергетикан Gorilla маларш дечу компаница 500 миллион сов соьмана йолчу контрактана куьйгъяздийр ду UFC-н экс-чемпионо Нурмагомедов Хьабиба. ТАСС агенталло бина цунах лаьцна хаам, шайн хьастана тIетевжина.\n"Нурмагомедов Хьабиба а, цуьнан тобано а керла, еххачу ханна Gorilla компаница хIоттийначу $7 млн рекламин контрактана куьйгаш теIор ду", - хаам бина агенталлан хьастано.\nНагахь санна, барт хилахь, уггар а даккхийчех хир долуш ду и контаркт Нурмагомедовна.\nUFC чемпионо Нурмагомедов Хьабиба кхаа шаранна лерина барт бинера 2028-чу шарахь Gorilla энергетикан малар арахоьцучу компаница, хаам бира Sports.ru. Макгрегор Конорца леттачул тIаьхьа дуккха а компанеш яра шега цхьацца рекламан контракташ кхийдош, делахь а ша Gorilla хьаьржина, цо контрактана юкъа шен тобан латархой бахийтарна, аьллера Нурмагомедовс шен зорбанан конференцехь.\nGorilla компанин векало Ким Игоря дийцарехь, бинчу бартаца а догIуш, Нурмагомедовна лур долуш кхаа шарахь цхьа миллион сов доллар.\nХьалхо оьрсийн Форбс журнало дIахьедира, Нурмагомедовн бахам 12 миллион долларшкахь бу аьлла. "Медуза" (Оьрсийчоьнан Iедалша арахьарчу агентийн тептаре язйина, "Медузан" редакци цуьнца реза яц.-Редакцин билгалдакхар.)интертнет-ресурсо яздинера цунах лаьцна.


Зуламан декъахь а воцуш, лечкъа а дезаш?\n"Бехке ву" цкъа аьллехь, хала ду бехкалара вала\nБогатырев Iисас, гIалгIайн Iали-Юьртан вахархочо, аьрзнаш до, ша а, шен доьзал а бехк-гуьнахь а доцуш хьийзабо ницкъхоша, ша аьлча, ГIалгIайчуьрчу ФСБ-н урхаллло, бохуш.\n2011-чу шеран Iай Москох, Домодедово аэропортехь, ша а леш, эккхийтар динчу Евлоев Мохьмадна гIодарна бехкево талламо Iисан 30 шо кхаьчна воI Микаил.\nМикаила ша вац боху зуламан декъахь. Кхин массех стаг а санна, "Кавказ Имаратан" декъашхо а лоруш, лаца кхайкхийна ву иза.\nОьрсийчоьнан Бехктакхаман кодексан маттахь аьлча, Талламан комитето цунна дуьхьалдаьккхина зуламечу гIеранахь лелар (210.2 артикл), бандтобанехь хилар (209.2 артикл), терроран тохар деш дакъалацар (205.3 артикл).\nМикаила харцо ю боху шеца Iедало лелориг. Иза къайлаваьлла веха, ткъа шайна тIекхочехь болу гергарнаш хьийзабо Iедалхоша, иза "схьало" бохуш.\nМогуш вац да, Iиса, халла лела. Амма кест-кеста шайна тIе ца лела иза бахьана ца лору ФСБ-н белхахоша.\nРогIехь Iиса тIекхайкхира кIира хьалха. Чувоьдуш дIаяьккхира цуьнгара телефон, кисанашка хьаьвсира – къамел дIа ца яздайта.\nВуьрхIиттаза цIийнах хьаьвсина БогатыровгIарна. Микаилан йишас Эсета дуьйцу:\n"Тхо кест-кеста довлу Оьрсийчоьнан дозанал ара. ЦIакхоччушехь, ледан дIакхойкху ницкъхоша, кхерамаш туьйсу, сан ваша террорхо ву, иза шайга дIавала веза, хIета а, вета а вуьйр волуш ву, олу. ЦIийнах хьажа ФСБ тхоьга Iуьйранна пхиъ даьлча йогIу, яххьаш туьтмIаьжигашца къайла а йохий, къиза хьийза, боьха хабарш дуьйцу.\nЦеран суьрташ даха гIоьртира со цкъа, телефон дIаяьккхира, суьрташ дIадайъира. Дега хоьтту, "стенгахь ву хьан воккхахволу кIант?" Дас боху, "кошахь ву" (Богатырев Iисан воккхахволу воI Муса вийна массех шо хьалха). Боху тIаккха, "кеста циггахь хир ву шолгIаниг а". Адвокат лаца гIоьртира тхо, амма Микаилна бехкедийриг дIадоьшшушехь, юхабовлу юристаш".\nАьхка, рогIехь цIийнах хьовсуш, ницкъхоша паспорташ дийхира хьовса, къайлах дохийра Богатырев Iисан жимахволчу кIентан Израилан документ. И бахьанехь иза ша доьшуш волчу Мисара ваха йиш а йоцуш висина.\nШайна тIехь гIело йо бохуш, Оьрсийчоьнан массо а инстанцешкахула чекхбевлла БогатыревгIар, президентан цIарах нехан бакъонашна тIехьожучу меттигерчу хьаькамна тIера Путинан биста кхаччалц. ГIалгIайчоьнан омбудсмено, стенна а делахь а, БогатыревгIара шега яздина кехат дIаделла террорхой маьршачу дахаре берзош болхбечу комиссе. Президентан гIуллакхаш леладечу урхалло доьзало шега дахьийтина кехат ФСБ-не дIатесна, ФСБ-но - ша арз толлуш ю, аьлла. Шо даьлла аьрзнаш дIасакхоьхьуьйту, амма хийца ца делла хIумма а.\nГIалгIайчоьнан прокуратурано яздина жоп а ду иштта: уггаре деза зуламаш толлучу Талламан комитетан белхахочо Северилов Алексейс Домодедоворчу эккхийтарца доьзна декхаребо гIалгIайн ницкъхой шаьш бен болх бан.\nОццу прокуратурана хетарехь, ФСБ-но юх-юха БогатыревгIеран цIийнах хьийсарца талхош дац цхьа а низам, шегахь йолчу бакъонел сов ца юьйлу къайлах сервис, цундела дац ницкъхошкара бехк боккхийла.\n"Кавказ.Реалиица" хиллачу къамелехь Богатырев Микаила, шена хаамийн гIирсашкахула хезира Домодевохь динчу зуламах лаьцна, элира.\n"Со оцу хенахь КIахIирехь, исламан институтехь доьшуш вара. 2011-чу шеран юьххьехь, канукулаш чекх а евлла, деша волавелира. Мисарахь вара со Домодевохь тероран тохар дина аьлла даьржича. Суна оцу дийнахь, сайн хIинцца, аэропорташкахула а ваьлла, КIахIире дIакхаьчна хиларе терра, цхьа ойла коьрте иккхира,"со вийна хила а тарлора-кх цигахь", аьлла".\nМикаила дийцарехь, иза шен юьртахо хиларна, цунна вевзаш хилла Домодевохь иккхинарг.\n"Суна тIаьхьо хезира, талламаш бу юьртахь дIахьош, аьлла. Лебинчех цхьамма, бехке хила тарло, аьлла, ФСБ-но зуьйш хиллачу цхьаьннан дас со вийцина, ас кхачийна шен кIант "хIуьнчу", аьлла. Кестта ницкъхоша со а вийца ваьккхира, зуламан декъахь ву, бохуш.\nТхан да Евкуровна тIеваханера, эшахь ша со махка цIа а валор ву, аьлла. Вукхо жоп деллера, леха ваккхар доккха хIума а дац, аьлла. Ткъа кхин а массех бутт баьлча суна сайн цIе гира Интерполо лоьхучийн тептарахь.\nСо доьшуш вара, болх а бора – йохк-эцар лелайора. Цкъа айса эцна кир хьош Гуьржийчу ваханера со, цигахь, Мисара юхаваха кеман тIехууш, лецира", - дуьйцу Богатыревс.\nКIахIирерчу университето дийхира Микаил Оьрсийчоьне дIа цавалар, цо верна кхерам бу, аьлла.\n"Оьрсийчуьра ницкъхой баьхкина хиллера КъахIире, со дIалаца. Мисаро аьтто бира суна кхечу махка дIаваха. Оцу, со чукхаьчначу махко а лецира со, амма суна тIехь бехк хиларх лаьцна Оьрсийчоь тоьшаллаш дина а ца яьлла, дIахийцира. Сан проблемаш яц хIинца суо сецначу кху махкахь, амма тIом бу кхунна гена боццуш, дика дац хьал. Регистраци яц сан кхузахь, дарба эшча деш гIо а дац, кхерамзалла а ю сан веккъа сайх тешна. Интерполца юкъаметтиг къасто адвокат оьшура, таро яц сан иза лаца. Цундела ву дехьа-сехьа вала аьтто боцуш", - далхадо шегара хьал Богатырев Микаила.\n"Къиза боьхалла ю лелош". Дагестанан социалан машанашкарчу шантажех\nЭрна ду лехар 11 %\nЛеха веза иза 56 %\nХила деззарг хилла цунна 33 %


Диктаторшна локхучу эшаршна ахча ца кхоадо\nКанье Вест шен хIусамненаца Кардашян Кимца, Калифорни, 12Стиг2012\nВест Каниена дикка ахча делла боху, Казахстанан президентан Назарбаев Нурсултанан йоьIан кIантана зуда ялош, Алматахь хIоттийначу ловзаргехь эшарш лакхарна.\nРогIера Шоьтан буса ярий иза Алматахь? Казахстанан президентан Назарбаев Нурсултанан йоьIан кIантана зуда ялочехь, Алматахь яккхий харжаш еш хIоттийначу ловзаргехь эшарш лекхира Вест Каниес.\nАлматан вукху кIоштахь Казахстанехь вевзаш волчу йишлакхархочуьн Нуртас Кайратан концерт яра.\nМарсхьокху-беттан 31-чу дийнахь Royal Tulip цIе лелочу, пхи седа болчу хьешан хIусамехь Назарбаевн йоьIан кIанта Боранбаева Алима ялош хIоттийначу ловзаргехь Веста Каниес эшарш локхуш хилар гIараделира, хьешаша инстаграммехь а, ютюба тIехь а шаьш даьхна сурташ а, видеош а ехкича.\nТIечIагIдина доцчу хьостийн хьесапехь, $3 миллион доллар ахча делла, Назарбаевс 1991-чу шарахь дуьйна урхалла дечу, маьхкадаьттанах йоьттина йолчу Казахстанехь масех эшар лакхарна.\nАмма, оццу буса мелла а мадаре дIаяьхьначу концертехь къепедацарш лилхира, казахийн поп-седано Нуртас Кайрата цкъа делахь, тIаьхьа концерте а веана, цхьа йиш лекхначул тIаьхьа, концерт хиллачул тIаьхьа.\nКазахстанан уггар йоккхачу гIалин мэро сиха вовшахтоьхна цхьанакхетар дIадаьхьира, йохка-эцаран центрехь хиллачунна лерина. 165 стаг лаьцнера полицино, къепедацаршна бехке ву аьлла. Нуртас Кайратан концерт юкъахъяккхарна эргIадбаханчу наха тIулгаш, шуьшанаш кхиссинера сцени тIе. Цул тIаьхьа, йохка-эцаран центрехь дIахIиттийна хилла машенаш йохийра. Алматан прокуроран зорбан-сервисо бинчу хаамца, концерт юкъахъяккхаран бахьана дара, иза вовшахтоьхначера дIаяхьа бакъо хилла ца хилар.\nИ ши хIума цхьа а уьйр йолуш дац. Амма хетало, 2012-чу шарахь арахецначу видеоклипана тIехь Веста цунах лаьцна хуучуха дицина аьлла.\n"No Church in the Wild" «Акха аренгахь килса оьшуш яц» цIарца, Джей-Зица арахецначу видео тIехь http://www.youtube.com/watch?v=FJt7gNi3Nr4 Веста дуьйцу, шена ахча мел чIогIа хьашт ду бохучух. Ур-атталла, еххачу хенахь адамийн бакъонаш эшийначу я кхаьънаш оьцучу лидерера иза делахь а.\n«Вай деллачул тIаьхьа ахча вайга ахча дахьалур дац. Амма вай иза ша дерриг дойур ду, хIунда аьлча, лазам бораха бац».\nИ дешнаш, http://rapgenius.com/Kanye-west-no-church-in-the-wild-lyrics протесташка арадевллачарна а, полицина а юкъахь болчу Iоттабаккхаман а, инзаре доккхачу пиллан а сурта тIехь ду.\n(КIайн пилла шоьтан дийнахь хIоттийначу тевне далийна хилла хиларх лаьцна цхьа а хаам бац. Шортта ахча долчара ловзаргашка уьш далош меттигаш хуьлу. КIайн пилла чIогIа деза ду, амма цуьнан мах а, иза кхабарх йолу харж а, цунах болу пайда а чIогIа къаьсташ хIуманаш ду.)\nКерла доьзал кхоьллинччеран инзаре доккха сурт, хетарехь, ур атталла, президентан Ак Орда гIалин тIе тоха а доккха хета.\nЛовзаргехь хилла хьаша Нематова Шынара цхьа моггIа сурташ даьхна, Кардашьян Кимца Iаш волчу Вестаца.\nШи шо хьалха Британерчу рок-седано Стинга шен Казахстанехь дIаяхьа кечъйина концерт юхаяьккхира, Жанаозенехь дуьхьалонан митингашкахь лаьттинчу, маьхкадаьттан индустрин белхахошна гIортор еш. 5 бутт тIаьхьа, полицино царна тIе герзаш диттина, 16 стаг велира.\nХьекъал доцчо, ахча сов даьлча ...


Ставрополехь Эккхийтар Дарна Бехкебеш Бу Цигара Милцой 26 СТИГ 2010\nДIадаханчу кIиранахь, ворхI стаг а вуьйш, дуккха а нах лаза а беш, Ставрополь-гIалахь дина хилла эккхийтар хIинца а теллина даьлла дац. Амма, цхьа керла агIо гучуйаьлла цигахь. ПIерскан дийнахь Къилбаседан Кавказан федералан гонан коьртехь лаьтташ волчу Хлопонин Александара дIахьедар дина оцу зуламан бехке цигара милцой а лара беза, аьлла.\nСтаврополь-гIалахь и эккхийтар дина массех де даьлча а цигахь баккъалла а хилларг ма-дара хууш дац. Шеко а йоцуш, хууш дерг ду хIара хIума. ДIадаханчу кхаарийн дийнахь и эккхийтар хиллера «Аквариум» цIе а йолуш, гIалин юккъехь лаьтташ йолчу кафена хьалхаа. ОьккхухIума мутт лелош долчу кехатан гIуткхана чуйоьллина хилла. Цундела, цхьаммо а тидам а ца бина цунна. Ткъа, оцу кафен юххьехь ду чохь концерташ хуьлуш долу цIа а.\nВийна ворх стаг ву, ткъе иттех сов – лазийна а ву. Цаьрна юкъахь бу Нохчичуьра бахархой а.\nНохчийчурачу «Вайнах» ансамблан хелханчаш дIабуьйлабала пхийттехь минот йисина а йолуш, и эккхийтар дина.\nИ йоккха гIовгIа яьккхина дов хIинца талла долийна ду Ставрополехь. Хьалхуо масех хаам хиллера, цунна бехке а бина дIалийцина нах бу, бохуш. Уьш ГIалгIайн махкара лоруш бара. Амма, тIаьхьуо и хаамаш харц бира талламхоша. ГIалгIайчурчу Iедалхоша а хIинца къобал деш дац шаьшдолчохь дIалийцина нах бу, бохург...\nКъилбаседан Кавказан федералан гонехь Оьрсичоьнан президентан векал волчу Хлопонин Александара дIадаханчу пIераскана-дийнахь дIахьедар динера, и гIуллакх сихха талла а деза, зуламхой цига тIебитина болу милцой жоьпе озо а беза, аьлла. Цара шайга ларйе, аьлла, дIайелла хилла йолу меттиг ма-оьшшура ларйина хиллехьара зуламхой дIалийцина хир бара, аьлла, хеташ ву Хлопонин.\nАмма, цо а, кхечу Iедалхоша а цхьацца хаъамаш беш белахь а, ша и гIуллакх теллина даьлла ац. Цхьаболу зуламхой дIалийцина бу, бохуш баьржина хаъамаш а бакъ хуьлуш бац. Уьш харц бина хIинца ГIалгIайчурчу Iедалхоша а, шаьш талламхоша а.


"Кавказ" некъа тIехь хьийзабо Нохчийчуьра машенашлелорхой\nОьрсийчоь -- "Кавказ" олучу федералан некъаца Нохчийчура машенашлелорхой хьийзорна дуьхьала ву ша бах Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. "Рамзан" цIе йолчу патриотийн клубан декъашхой Соьлж-гIалахь, 2011\nСоьлж-гIалахь хиллачу Къилбаседа Кавказерачу парламентийн ассамблеян конференцехь вист хуьлуш, масийтта хаттар айира Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана. Церах цхьаъ дара «Кавказ» олучу федералан некъа тIехула дIасалелаш наха ловш йолчу халонашца доьзна. Некъан полицино нах хьийзабарна ша реза ца хилар хаийтира Нохчийчоьнан куьйгалхочо.\nЦхьа ши кIира даьлча, Iаьржа хIурдан йистехь дIайолалура ю, садаIаран хан. Оцу хина йистошка садаIа оьхучарна юккъахь шорта хира бу Нохчийчура бахархой а. Амма кхечу регионашкарчаьрна санна атта хир дац царна, цига дIакхача. Махкара ара ваьлча дуьйна, дIаболало церан некъаца болу бала.\nЦундела Нохчийчоьнан куьйгалхочо Кадыров Рамзана, Соьлж-гIалахь дIаяхьначу Къилбаседа Кавказан парламентийн ассамблейхь дина долу дIахьедар доьзна дара, «Кавказ» цIе йолчу федералан некъа тIехь дIасалелачу шен махкахойн йохош йолчу бакъонашца.\nФорумехь дакъалоцучаьрга, цо хаам бира, Нохчийчурча машенлелархошкара оцу хьокъехь дукха аьрзнаш хуьлу, аьлла. Нохчийчоьнан куьйгалхочо тидам бар дийхира кхечу республикерачу парламентхошка оцу гIуллакхана.\nНохчийчурча адамийн бакъонашкахула векал волчу Нухажиев Нурдис къобал деш ду «Кавказ» некъа тIехь йолчу ситуацина терго яр. Оцу новкъахула дIасаоьхучу нохчашкара шайга дукха аьрзанаш кхочу элира цо.\nНухажиев Нурди: Дехьа-сехьа волучу хенахь, бехке ву, ян вац, ян низам дохийна, аьлла, полисхойн бала а бац. Царна гуш ерг 95 регион ю. И регион хилар бу стеган бехк. Шена тIехь доцу хIума тIе а кхоьллина, оцу новкъахь шена хьовзам бийра буйла хаа цунна.\nСулейман цIе йолу Хьалха-МартантIера вахархо хIора шарахь Iаьржа хIурдан тIе воьду садаIа а, шена дарба дан а. Цхьа эзар чакхарма ца кхоччучу новкъах шена уггаре а хала хеташ дерг цигахь лаьттачу полицийн белхахошца йолу юкъметтиг ю элира цо.\nСулейман: «Кавказ» некъаца дIасалелачунна хаа, цигахь муха хьал ду. ХIинца вайна йохлуш ю, нах хIурдан тIе баха а, садаIа а, дарба дан а, гIура бу. Со хIора шарахь воьдуш ву цига. Цига воьдуш, хIора постехь аьлча санн, сецош хIума леладо полицино. Цигахь цхьа къепе хIоттийча, дика хира дар-кх.\nНохчийчура бахархойн бакъонашкахула векал волчу Нухажиев Нурдина хетарехь, бехк боцуш нах новкъахь а хьийза ца байта, некъ болуш бу. Цхьана регионехь ерриг машенийн цхьа код хилча, тIаккха полицийн болх бан дезара дар, аьлла, хета цунна.\nНухажиев Нурди: Рамзана и хIума карладаьккхинчура, оха тхайн болх юха а айбина, и бала дIабаккха тхуна некъ карийнера. Масала, Къилба федералан гонехь машенийн цхьа регион юкъяьккхар ду иза.ТIаккха оцу полисхойн болх бан дезар дара. Лерина цхьа регион лоьхур яц цо саца ян, некъа низам дохош верг сацор ву.\nТахана Кавказехь керла политика дIайолийна аьлла миллиардашкахь ахча регионехь дуьненаюкъара туризм яьржо лууш чу тухург хилча, инвесторш дIакъехкор бу некъашца йолчу ситуацино, бохуш, кхин дIа а дуьйцу Нохчичурча адамийн бакъонашкахула векал волчу Нухажиев Нурдис.\nНухажиев Нурди: Аса Хлопонине элира, ахча а дохьуш, Кавказе вогIуш волчу инвесторна агитации ян оьшуш а дац, нагахь санна «Кавказ» некъа тIехь иза дIасаволавелча, цо цхьа а сом дуьллура дац кхуза, аьлла.\nХIунда дуьллур дац? Дера дац, хIора республика, вовшена тIелата кечеллача санна, латта а аьхкина, ДЗОТ-аш а, ДОТ-аш а яьхна, блок-посташ а, кIохц1алан серий а, латтахь «зIунаш» а тийсина Iаш бу.\nИшшта хьал лаккхарчу хьакамашна дезаш ду. Урхалла деш йолу конфликт езаш ю царна. ХIунда аьлча, алапаш даккхий хуьлу, мидалш а ухку царна. Дерриге а иза ду, кхин хIумма а дац.\nТахана «Кавказ» некъа тIехула Iаьржа хIурдан йисте боьлхуш, новкъахь полицица къийсабала ца луучеран аьтто бу луларчу Дагестане Таркхойн хIурдан тIе баха. Цигахь а ца хуьлу шайн проблемаш йоцуш. Амма иза кхечу материалан тема ю.\n"Кавказ" некъаца хьийза бо Нохчийчура машенашлелорхой


Amnesty International: Политикан тутмакх ву Кутаев Руслан\nТовбеца-бутт 15, 2014\nОьрсийчоь--Нохчийчоь. Кутаев Руслан талламан изоляторехь.\nДиъ шо хан тоьхна, набахте воьллина волу юкъараллин жигархо Кутаев Руслан синан маршонан тутмакх лерина Амнисти Интернешнл цхьаьнакхетаралло.\n„Нагахь санна аш со кху кхелан гIишло чуьра маьрша а ваьккхина, дIахецахь, со цуьрриг а цецвер вац. ХIунда аьлча со бехке вац. Нагахь санна, аш суна муьлха а хан тоьхна, со чуволлахь, со тIаккха а цецвер вац. ХIунда аьлча, нохчо хилар, сий долуш стаг хилар, бакъдерг дуьйцуш а, нийсоне кхийдаш а хилар – таханлерчу хьелашкахь цунах лакхара мах бала беза. Цундела аш муьлха а сацам бахь а, ас иза, воха а ца вухуш, тIеоьцур бу“ - иштта дара Кутаев Руслана шен хьокъехь ечу кхелехь аьлла тIаьххьара дешнаш.\nЦу дешнаша гойту, цу къонахчун доьналла, шен хьежамех жоп дала кийча иза хилар а, массо а аьлча санна тийна-таьIна, харцонна къера хилла Iачу заманчохь а нохчийн къомалахь кхонахийн хIу дайна ца хилар а.\nКутаев Руслан I990-гIа шераш долалуш Нохчийчохь маршонехь къийсам болабелча дуьйна схьа юкъараллин жигара декъашхо вара. Адамийн бакъонашларйарехь а, юкъараллийна мехала долчу хеттаршна йистах ца латтарца а, шена хетарг а, ша лоруш дерг а, хьул ца деш, аларца а вевзаш вара иза нахана.\nХьалхара а, шозлагIа а тIом болуш цуо ирчу критике дора оьрсийн эскархоша Нохчийчохь лелош долу талораш. ТIом дIабирзинчул тIаьхьа, я, аьлча а, иза официала дIабирзича санна кхайкхинчул тIаьхьа цуо къийсам латтабора Оьрсийчуьрчу ксенофобица, кавказхошца йолу гамонашца, маьрша нехан бакъонаш хьешарца.\nАмма иза дерриге а цунна цхьа хан-зама кхаччалца гечдора Iедалша. Ца магийнарг, ца гечдинарг кхин дара: махкахь юккъебаьккхина болу керла бехкам - I944-чу шарахь къам дохор ма хьехаде аьлла болу - хьашар. Русланна ца магийнарг баханчу чиллан баттахь нохчийн къоман лазам, цуьнан цкъа а йоьрзун йоцу чов, тахана а нохчо да-нана мел дерг, къемата а ша-шен бIаьргашца и бохам гинавоцург а, иза буьйцуш бен ца хезнарг а велхош болу бохам – доллу къам Сталинан омрица, масала доцучу къизаллийца, дIадохор хьахон иза вохьар дара иза.\nКъоман иэс Iедало омра дарх нехан кхетамашкара дайъалуш доцийла ца кхетачара, нохчийн къоман букътамарца боьлла болу цу бохамах болу дагалецамаш кехатан чкъуьйриг тIехь я маттаца динчу тIедожорца карчалур боцийла ца кхетачара кхузткъа шо кхочуш волчу къонахчунна корта бахон молханаш лелор бехке диллар а ду цхьа ша -тайпа символикан маьIна долу хIума.\nРуслан мел вевзачаьрна шал шера хаарца цкъа а узуш я молуш хилла воцучу цунна юккъера наркотикаш коча тассар -вайн заманан, нохчийн къоман таханлерачу къоман гротескечу хьолана бух сиз хьокху, цу хьолана тIе доккха мухIар туху хIума санна ду иза. Беламе хила мегара иза, сел къаьхьа дацахь.\nКутаев Руслана шен юкъараллин а, политикан а болх дIаболочу муьрехь цуьнан чкъурара нах дуккха а бара цунна гуонахьа. Шайн къоналла Советан заманан харцонечу режимехь дIаяхна болу, изза къам махкара даккхар хьахо бакъо а йоцуш, кхиина болчу царна и аьшпийн пачхьалкхе йохар а, Нохчийчоь эххар а маьрша хила йиш ю бохург а боккха кхаъ бара. Церан цу маьршачу Нохчийчоьнан хиндолче а, цуо харжа хьакъ болчу некъе а болу хьежамаш мел тайп-тайпана хиллехь а.\nЦхьаберш цу некъан тIехь тIемаш берш эгна царех. Цхьаболчара, агIо а хийцина, шаьш селхана дийцинчунна нийса бIостанехь дерг даржадо. Вуьш йистах бевлла, хIора а агIонна пе тоьхна. Ткъа цхьаберш, кхин къарбала ца тикнарш, набахтешкахь бохку. ХIинца Кутаев Руслан а кхетта царех дIа. Нохчийн къомах болчу политикан тутмакхийн, синан маршонан тутмакхийн терахь алсам а доккхуш.\nКутаев Руслан дика вевзаш а, цуьнца цхьаьна юкъараллийн белхашкахь дакъалийцина а ву Европерчу стратегикаллин талламийн институтан белхахо, политолог Асхабов Хьамзат. Цуо иштта дагалоьцу Руслан.\nАсхабов Хьамзат: „Суна Руслан суна дуьххьара хьалхара тIом болуш вевзина ву. Иза цу хенахь а вайн къоман хIуманна дог лезаш а, юкъарчу хIуманехь дакъалоцуш а вара, массо а хIуманна бала болуш а хилла ву. Цу хенахь суна дагаварехь, цхьа экстраординаран хIума дезаш а, шен позици, нахана иза товр елахь а, яцахь а, дIаолуш а вара. Дахарехь иштта хуьлуш хуьлу, нагахь санна ахь хьуо пелхьо ву аьлла дIакхайкхинехь а, цкъа цхьана дийнахь муш тIе а ваьлла, дI ахIотта везаш хуьлу, ца хIоттахь юхьIаьржа хIутту хьо.\nНагахь санна ахь хьо хелхарча ву алахь, цхьана дийнахь хелха вала веза хьо, юьхьIаьржа ца хIотта. Дала зуьй хьо иштта. Руслана мел аьлларг а, цуо мел лелийнарг а- цуьнан мах хIун бу хьожуш, Дала киртиг тIехIоттийна цунна. Цхьа а шеко яц сан, шена лиънехь, хан ца тухийташ, цу юккъера аравала хуур долуш вара иза. Шена лиънехь, цу Iедалца барт карор болуш вара иза.\nШена лиънехь цу Iедална дика накъост а хилла, доккхачу даржехь а волуш, дIахIотта хуур долуш къонах а вара иза. Тахана дахарехь ша мел лелийначу хIуманна тIе зорба а тухуш, оцу ша лелийначун цIеналла мел хилла а гойтуш, харжам бина цуо. Дала цуьнан гIазот къобалдойла. Дала сий дойла цуьнан. Кхин хIума дац сан цу къонахчух лаьцна ала“.\nТахана Русланна белшаш гIортош берш кхелехь а, кхелал арахь а цуьнгахь гIо доккхуш берш я Оьрсийчуьра адамийн бакъонашларйархойх тIаьххьадисина цинцаш ду, я дозанал арахьара дуьненаюкъара цхьаьнакхетараллаш ю дукхахьолехь. Иза кхеташ а ду, хIунда аьлча иштта ю нохчийн къоманна тахана тIехIоьттина киртиг, мацах цкъа туьйранера барзо аьлларг санна – „иччархочунна со а ма гахьара, суна иччархо а ма гахьара“ аьлла хеташ.\nБIе шо сов хьалха цIеяхначу Iамеркхойн поэта, шен доллу дахар а къийсамна дIаделла хиллачу Уитмен Уолтан дешнаш карладовлу, Кутаев Русланан кхолламан ойла еш. „Набахтеша а, эшафоташа а, когах а, вортанах а дихкинчу буржалша а шайн болх бо. Сийдолу яздархой, дош ала хуурш лаьхкина, махках баьхна, даймахке сатуьйсуш маргIал бахна, кхуьучу кIенташа, вовшех эхь хеташ, бIаьргаш лечкъадо... Нах хьийзорах долу низамаш наха хазхетарца тIеоьцуш хилча, майданашкахь наха къонахийн цIераш сийсазйеш хилча, тIаккха а Маршо дIа яьлла яц, иза йолуш ю. Таба а тебна, шен хан тIеккхачалца Iаш ю иза“ - иштта яздинера цуо шен цIеяхханчу байтахь.\nТахана и дешнаш Кутаев Русланна а, нохчийн къомана а лерина яздича санна хетало.\nКутаевна 4 шо хан тоьхна. ХIун диначунна?\nДахлуш де Кутаевна кхел яр\nКутаевна тIехIиттина Ставрополера славянаш\nКутаевна набахти ккхайкхийна\nКутаевна 5 шо хан тохар дехна прокуроро\nКадыровн критикна кIело йинчун дов хатта долийна Германехь


CHECHENPRESS, Отдел писем, 21.11.07.\nАссаламу 1алайкум ва Рахьматуллах1и ва Баракатух1у, Нохчийн Президент а т1еман кхеташонан Баьчча-Амир волу хьомсара, лераме Докка. Аллах1-Дала шу тешнабехках, йоьхь1аьжонах, вочу балхах лардойла, Дала шу шайн 1алашоне кхачадойла. Таханаллалца собаре хилла 1ара со, хьоьга да лерина х1ара сайн дехар сацийна.\nВайн дайша аьлла – " Г1алат нис ца динарг ду".\nВай Алхьамдулиллах1 цхьа Делан мисканаш ма ду, иштта г1ийла а ду. Г1алат ца долуш цхьа а Адам дац, амма шен г1алатанна къера хуьлуш ву Аллах1ах кхоьрург иза дерриге а халкъанна кхочуш хилча ванне а сихонца. Со хьуна хьег1а ниййат а йа х1умма а долуш ца воллу, хьуна бай1ат диначарех цхьа1 ву со, долуш долу хьал дийцарца дагаволуш ву Дала мукъалахь сайн долчу декхарца.\nЭмират аьлча – вайн халкъо еккъа шен белшашт1ехь, шен Са терзаннат1е а диллина, дукхе-дукха геннара дуьйна схьа бахьаш болу, хьокху безачу, сийлахьчу, маршонан къийсаман некъана з1е хеда, йаккха ц1е йоцуш, ала дош а доцуш. Ткъа иштта вайна зенедерг, вайн а Делан а мостаг1 волу Москван-Кремлан марш бат1ош ма нисло т1аккха шена оьшачуьнца. Кху дуьненан хьелашца дукха Адам-ма ду, кхана уьш даржах бевлча жоьпе уозо бахьанаш лелош 300 000 гергга дийна долучу Адамах. Цу жоьпах бовла аьтто бо церан, х1ара во нах ма бара оха байъинарш ала, шайн цхьа а ц1е а низам а йа бух а боцуш болу зуламхой ала.\nВайна хуург ца хууш ма вацара Джохар, Зелимха, Аслан,1абдул-Хьалим. Вайн г1азуотехь д1акхелхина х1ора а кху дуьненан меха болу къонахий декъал хила и дош ца тоьаш санна ма нисло х1ара вайн т1аккха. Вайн керла ц1е тиллар дац оьшаш дерг. Аллах1-Дела вайн ниййаташ хууш, дегнашчу хьоьжуш Ву.\nВай 5 шо хьалха коьрта к1ентий дуьненахь вайца а болуш цхьаьна (Аллах1-Дала церан массери а сийлахьа Г1азуот къобал дойла), массери а лаамца Йоккхачу Шурахь нисдина долу Къур1анца хьадисашца вайн Маршонан Низам-Конституци тоам хила ма беза.\nВайгахь Низаман некъ йа болх ца тоьаш хьал ма дац. Цхьа а шеко йоцуш шу тхан кхане а деган йовхо а ю. Х1ора ламазца, кхеташонехь, дагадовларшкахь, шу Аллах1е дехар до1анел йа лаамел хьалха х1ума доцуш, дуьне мадду баьржина лелаш б1е эзарнаш ма бу Вайнах, пана а хилла, са а пха шуна чу а диллина шайн ниц1къ мел кхочу. Уьш къийсамах, байракхах, бухах хадабо оцу Эмират бохучу дашо.\nВайн Элчанна Дош ду (С.1.В.) «Шайн ниййаташ дика дара алий, долучунна а т1е хьал доха ма делаш» аьлла.\nНийса делахь а дацахьа ша аьллачунна т1ехь латта г1ертарг ца оьша Наханна йа накъосташна а, шайн лазам а лаам а тергалбешверг оьша.\nСо х1ара т1аьххьара маршонан некъ болалуш юьххье нисвиначех ву Дала.1990 шарахь кху дуьнент1ехь мел болу Нохчийн Коьрта нах Векалш а кхайкхина Шемара, Йорданера, Хункарара,1амеркера, Малхбалера массанахьара а болучеран лаамца бартаца, Нохчийн\nхалкъан бакъонан доза мадду т1елаьцна некъ ма бу вай тахана къийсамехь латтош берг.\nАса доккхачу дехарца кхайкхам бо хьоьга Докка, оцу вайн халкъо кхайкхиначу некъат1ера ца валар, цу некъанна дохьала нисделларг д1адаккхар а, сан дехар суна далар а Аллах1ан Шиэн доьхьа.\nВайн Элчано аьлла (С.1.В.) "Шаьш дагадовларца хьукум да сацам бечу хенахь, шайн карахь долучу хьолаца хьесап дустий бойла аша".\nВа ахируд да1вана анил хьамду Лиллах1и Раббил 1аламийн. Вассаламу 1алайкум ва Рахьматуллах1и ва Баракатух1у.\nБоккхачу лерамца ИК ОКЧН белхан кхеташонан куьйгалхо, хьан ваша


КадыровгIеран бахамаш гайтинчу Нухановн зудчуьнга оьрсийн националисташа: «Славянийн сийна бIаьргаш болу цIий доьхкина ахь»\nСоьлж-ГIалахь Кадыровн а, цуьнан гонан а бахамаш YouTube-хула гайтарна байначу беттан хьалхарчу дийнахь Нохчийчохь лаьцначу Нуханов Исламан зудчунна, Кагалым гIалахь ехачу Мельник Еленина, кхерамаш туьйсу оьрсийн националисташа.\nМаршо Радионо довзийтира, муха, хIун нисделла Нухановца цо «Муха веха Кадыров Рамзан а, цуьнан нийсархой а» цIейолу видео арахецча. Мехкан шахьарна юккъехь, массо а агIор хано лар а еш, лаьтта кадыровгIеран «Хьаьжи-Эвл» йовзийта воьллачу Нухановна йиттина, лаьцна полице а вигина. Дов айдина цунна, кисанахь ши патарма карийна аьлла. («Патармаш кисанахь а дохкуш» вахана иза полице, ша цига тIекхайкхича!)\nСоциалан машанашкахула баьржина Нухановца нисбелла бохам, хиина оьрсийн националисташна цуьнан зуда оьрси юйла. "ВКонтакте" чохь йолчу Мельник Еленин аккаунто къайлахьо агIо хьенан ю – делахь а, ник евзина царна, кхерамаш туьйсу Еленина.\n«Бахьана ду Лена шен майра кIелхьарваккха гIерташ хьийзар, иза оьрси ю, стенна лоьцу цо нохчочун агIо, боху кхерамаш туьйсучара, бехкейо зуда нохчочуьнга мареяхарна, цунна бер дарна», - яздо хиламах лаьцна "Новая газетан" журналисто.\nМельник санначу зударша «оьрсийн къам кхачадо, цо славянийн сийна бIаьргаш болу цIий доьхкина цо», - боху «оьрсийн Iадаташ лардеш бакъ-керста дай-дедай бIешерашкахь эгначу» националисташа.\nДийцарехь, цхьана буса кхаьчна Еленига 100 сов и тайпа комментареш. Интернетехь цунна кхерамаш тийсарца а ца дирзина «дов» - кхаарийн Iуьйранна, 5 сахьт даьлча, Нухановн зуда шен шина бераца, Владикца а, Адамца а, чохь ехачу юкъарчу хIусамийн кор дохийна, арара чу тIулг тоьхна.


Boston Herald: Гарланд Меррик шеца доглазаме хилар лоьху Царнаев ЖовхIара\nЗазадоккху-бутт 09, 2021\nЦарнаев Жовх1ара юхабаьккхина набахтера хьелаш вон хиларна шена 250 эзар доллар далар тIедожош федералан Iедалшна ша бина латкъам. Цо дехар дина Американ хин волчу инарлин прокуроре Гарланд Меррике шен аьтто бахьара аьлла, набахтехь латторан хьелаш малдан, яздо Boston Herald газето.\nГазето билгалдаккхарехь, "26 шо долчу террорхочо 20-н агIонах лаьттачу "нисбинчу" хIинцца ша чубеллачу латкъамехь чIагIдо, Алькатрас набахтехь шен конституцин бакъонаш талхош хиларх лаьцна а, и хьал хийца Гарланда омра дала дезаш хиларх лаьцна а".\n"Психологикан Iаткъм хиларна а, дог доьхна хиларна а, доьзал бохарна а бала хьоьгуш ву со", - даладо газето Царнаевс Колорадо штатерчу набахтера шен куьйга яздинчу кехатана тIера дешнаш.\nЦарнаевс чIагIдарехь, цунна бакъо ца ло набахтин кхачанан цӀийнехь 2300 доллар тIехь долчу шен чоьтах пайда эца, вешин а, йишин а жима бераш ган. Тутмакхо дийцарехь, ерриг а цуьнан почта "цензурех чекхйоккхуш ю", ткъа телефон тохар тергонехь латтош ду набахтин белхахоша, набахтера гергарчаьрга шен сурт дахьийта а аьтто боцуш.\nМаршо Радионо яздина ма хиллара, кхушара Дечкен-баттахь Царнаевс латкъам бинера Iедалшка 250 доьхуш шена хиллачу цатоманна дуьхьла. Цо схьадехара набахтин гIаролхоша шегара дIаяьккхина кIайн бейсболка а, бандана олу коьртах доьхку йовлакх а.\nНабахтера хьелаш ца тайначу Царнаевс арз дина Iедалшка. $250 эзар доьху цо\nBoston Herald-а билгалдаккхарца, Царнаевс латкъамаш бо Флоренция гIалан набахтин (Federal Correctional Complex Florence) тӀехьожурш а, гIаролхой а шеца "низамца догIуш доцу а, цхьа бахьана доцуш а, нийсонан бакъо йойъу а хIуманаш лелош бу, бохуш.\nАмма хIинца ша бинчу латкъамехь цо 1-чу агIонна тIера 20-чу агIоне кхаччалц даладо набахтехь шен дахарх жоьжахате йинчу талламан сервисашкарчу Доус Джона дуьйцург.\nСтохка Товбеца-беттан 31-хь Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн федералан аппеляцин кхело юхабаьккхира 2013-чу шарахь Охан-беттан 15-хь Бостонерчу марафонехь терроран тохар дарна Царнаев ЖовхIар вен кхачош бина сацам.\nЦарнаев ЖовхIар Бостонерчу марафонехь терроран тохар дарна вен кхачош бина сацам юхабаьккхина\nСуьдо жамI дира, и гIуллакх луьстуш волчу суьдхочуьнга "хила ма-безза болу бехккъастархой харжа цабеллера, озабезам ца бан доьналла долу аьлла. Американ Хьалхарчу гонан апелляцин кхелан кхаа кхелахочух лаьттачу коллегино сацам бира кхелан кхеташонийн тIаьххьара долу дакъа юхадIадахьа деза, бухболлуш жамI карор Iалашонца: билггала вен везаш вуй 27 шо долу Царнаев, 3 стаг а вуьйш, 260 стагана чевнаш а еш хиллачу тIелатарехь дакъалацарна.\n"Цхьа а шеко хуьлийла дац: Царнаев ЖовхIара шен йисна хан токхур ю набахтехь. Хаттар вуьйр вуй иза, бохучух лаьцна", - дIахьедира суьдхочо, вен кхел йинчул тIаьхьа, хаам бира Associated Press агенталло.\nКхелан процесс йолалуш Царнаевс а, цуьнан адвокаташа а даре дира цо а, цуьнан воккхаха волчу вашас Царнаев Тамерлана а ши бомба эккхийтина хилар марафонан финишан сизна герахь.\nАмма цара юх-юха а чIагIдора Царнаев кIезиг бехке ву, шен воккхаха волчу вешел а, бохуш. Тамерлан ву бохура цара тIелатар дан дагадеанарг а, иза кечдинарг а. Иза вийра полицин эпсаршца хиллачу герзаш дIасадеттарехь.\nАпелляцин кхелан сацам хиллачул тIаьхьа гIуллакх дIаделла лахахь лаьттачу гонан кхеле, кхелан сацам беш хиллачу тIегIантIехь керла процесс дIаяхьа.\nТеррорхо Царнаев ЖовхIар вуьйш кхел кхочушяйта хьовсур бу федералан Iедалхой аьлла, дIахьедира кхин а кхо де даьлчча Американ Цхьаьнатоьхначу Штатийн президенто Трамп Дональда.\nПрезидент Трамп дуьхьал ву, Царнаев вуьйш бина сацам юхаэцарна\nТрампа шен Твиттерехь яздира: "Бостонера террорхочунна Царнаев ЖовхIарна санна вуьйш кхел йогIуш верг цхьа наггахь бен хир вац. "Пачхьалкхехь лелийначу къизаллашлахь уггар а къиза теракт дара иза" аьлла, кхелахоша дIакхайкхинашшехь, апелляцин кхело вен кхайкхош бина сацам юхабаьккхина", - аьлла.\nТIаьхьо Американ инарлан прокуроро, юстицин министро Барр Уильяма дIахьедира, Царнаевна вен йина кхел юхаметтахIоттаяйта хьвсур ду шаьш аьлла. И гIуллакх Лаккхарчу кхеле лур ду шаьш, элира цо.\nТкъа хIинца Американ керлачу прокуроро Гарланд Меррика набахтехь ша латторан хьал хийцаре сатесна ву Царнаев.\n2013-чу шарахь Бостонехь хIора шарахь хуьлучу марафонехь лелхийтарш дира вежарша Царнаев Тамерлана а, Джохара а. Кхо стаг – 8 шо долу Ричард Мартин, 29 шо долу Кэмпбелл, 23 года шо долу Лу Линцзи а – вийра, 264 стаг чевнаш йина вара.\nШалха эккхийтар хилла Бостонехь\nЦарнаев Тамерлан вийра полисхоша, герз а тоьхна. И зулам дарна велла дIаваллалц аьлла хан тоьхна чувоьллина ву Царнаев Джохар. Иза латтош ву Америкехь уггар чIогIа ларйеш йолчу Колорадо штатан Флоренция гIаларчу ADMAX набахтехь, вуно луьрачу супермакс (supermax) олучу системан хьелашкахь – буьззинчу барамехь дIахадийна ву тутмакх арахьарарчу дуьненах а, кхечу чубоьхкинчу нахах а. Царнаев ша цхьаъ латтош ву камери чохь хIора дийнахь-бусий 22-23 сохьтехь.\nBoston Herald: Джохар Царнаев ищет снисхождения у Меррика Гарленда


Европехь компанеш а, гIишлош а оьцуш бу Бакохара хьолахой\nЭмираташ, Дубай, Джумейра Палма проект.\nАзербайджанан президентан Алиев Илхаман а, орцаллан министран Гейдаров Кямаледдинан а бераша иттаннаш офшоран компанех пайда эцна Европехь а, Гергарчу Малхбалехь а бизнесан проекташ а, еза гIилош а, кхузаманахьлера хьешан хIусамаш оьцуш а инвестицеш ян. Иза гучудаьлла коррупци лелор а, барт болу криминал талларехула йолчу проектерчу (OCCRP) журналисташа бинчу талламехь.\n"Настоящее время" проекто дийцарехь, Малтера журналист Галиция Каруана Дафна кхелхинчул тIахьа бинчу цу талламехь дакъалоцуш вара кху дуьнентIерчу уггаре бевзачу зорбанан гIирсашкара 18 журналист.\nГалиция Дафна эккхийтира шен машена чохь 2017-чу шарахь ГIадужу-баттахь. Цо зорбане яьккхинера Pilatus цIе йолчу Малтерчу банкан балхах лаьцна масийтта артикл.\nЖурналисто уггаре хьалха яздинера и банк Азербайджанерчу элитица йоьзна хиларх лаьцна. OCCRP-о бинчу талламо бакъ хилар гайтина Pilatus банкан дукхахболу клиенташ Азербайджанерчу элитана юкъара нах хилар.\nPilatus банкехь даккхийн ахчанаш латточу клиенташна юкъахь бу Азербайджанан президентан Алиев Илхаман йоIарий Лейла а, Арзу а. И шиъ ю масийтта офшоран компанино бечух белхах пайда оьцучу нахана - бенефицарешна - юкъахь.\nАзербайджанан президентан Алиев Илхаман йоIарий Лейла а, Арзу а.\nАлиевн доьзалца боьзначу кхечу офшоран компанин бенефицари ву Азербайджанан орцаллан министран Гейдаров Кямаледдинан ши кIант, Тале а, Ниджат а, хаам бо хьастанаша. Гейдаров Кямаледдин уггаре дош лела Iедалхо ву Азербайджанехь. Цунах олу "дерриг а мехала долчуьнан министр".\n1995-2006 шерашкахь цо куьйгалла деш яра дозанехула дIасакхоьхьучу сурсаташна тӀера ял йоккху урхалла. Ткъа иза яра, WikiLeaks-ана карийначу кехаташ гайтарехь, иштта а вуно шуьйра коррупци лелачу Азербайджанехь уггаре а коррупцино юкъийна йолу Iедалан хьукмат.\nЖурналисташа динчу хаатаршна жоп луш, вежарийн ГейдаровгIеран адвокаташа дIахьедар дира, шайн клиентийн компанийн чоьташ яра Pilatus банкехь, низамаца йоьгIучу бизнесан хьашташ кхочуш деш аьлла. Алиевн йоIарша жоп доцуш дитира журналистийн дехар.\nГалиция Дафна а, цуьнан Оьрсийчуьра хьаст а\nPilatus банкан Азербайджанерчу клиентех лаьцна журналистана Галиция Дафнина хиира цу банкехь болх бинчу Оьрсийчуьрчу яхархочуьнгара Ефимова Мариягара. Ефимовас бехке йора и банк шена догIуш долу алап схьацадаларна.\nШен агIор Pilatus-о Оьрсийчоьнан махкахо бехке йира банкера ахча дахьарна. Цул тIаьхьа Ефимовас дийцинера журналисте Галицияга Алиева Лейлин Дубайрчу Sahra FZCO компанин чоьта тIера 1 миллион доллар дахьийтина хиларх лаьцна Малтан премьер-министран Муската Джозефан хIусамненан офшорехь йолчу компанина.\nИ бахьана долуш дов иккхира: меттигерчу компанино гайтира Pilatus банкан долахо Садра Iела а, топ-менеджер Гучи Антониэллу а буьйсанна юккъехь, банкан офисера тIоьрмигаш дуьззина документаш а эцна, араволуш. Сатоссуш 4 сахьт даьлча долахь долу кема гIаьттира Малтера. Иза, Бакохахь охьа а хиина, дIадахара Дубай.\nЦунах лаьцна яздинчул тIаьхьа 6 бутт баьлча Галиция Дафна йийра. Ефимова Малтера едда дIалечкъира Грецехь. Кхушара Оханан-беттан 12-чу дийнахь Греци реза ца хилира цунна Малте экстрадици ян.\nАлиевгIара Малтан премьер-министран хIусамнанна ахча хIунда луш хилла хууш дац. Амма Мускат Джозеф масийттоза цхьаьнакхийтира президентаца Алиевца Бакохахь.\nТIаьхьо Малтан Iедалшна хиира Pilatus банкан 150 клиентах дукхах берш Азербайджанера Iедалхой а, церан гергара нах а хилар. Оханан-бутт чекхболуш Pilatus банкан долахо, ГIажарийчоьнан махкахо Садра Iела бехке вира ахчанашца бозбунчаллаш лелорна а, санкцеш кхайкхийначу пачхьалкхашка ахчанаш дехьа-сехаь дахарна а. Малтехь болх бечура совцийра цуьнан ерриг а активаш, шайна юкъахь Pilatus банкан хьашташ кхочуш дийраш а йолуш.\nДжумейра Палма а, Дубайра гIаренаш а\nХьалхо вай хьахийначу, Малтан премьер-министран зудунна ахча делла йолчу Дубайрчу Sahra FZCO компанин долахь ю Джумейра Палма олучу проектан территори тIехь отел а, хIусамаш а. Иза куьйга кхоьллина гIайре ю, леррина элитан хIусамаш ян йина йолу. Sahra FZCO компанин долахь ю 361 чоь а, 182 петар а йолу Sofitel Palm Resort & Spa отел. Цуьнан дикалла юьйцуш яржочу материалашца а догIуш, цу хьешан цIенон цхьа километр луьйчу меттиг ю, ткъа цу чуьра корехула арахьаьжча вуно хаза гуш Дубай а ю.\nSahra FZCO компанин долахь ю Дубайра Джумейра Палма олучу проектан территори тIехь отел а, хIусамаш а.\nОццу фирман долахь ю 17 хIусам. И цIенош ду Джумейра Палма проектан уггаре тоьллачу меттигашкахь – "палма диттан ганан" хIора ганан чакхенехь.\nЦу гIишлойн мах бу 100 гергга миллион доллар. Кхин цхьа гIишло ю Palm Fronds олучу Азербайджанан президентан цIе йолчу стеган "Алиев Илхаман" фирман долахь. Цу компанино пайда оьцу Дубайхь Алиевн йоIарша Лейлас а, Арзус а лелочу почтан адресах.\nЖурналистийн консорциумо бинчу кхечу талламца, Азербайджанан Iедалша хьанал даьккхина ду ала цхьацца проекташкахула чекхдаьккхинчу ахчанан барам бу 2,9 миллиард доллар.\nOCCRP проектехь дакъалоцучу журналисташа бинчу талламца, 33 миллион доллар мах болу 9 цIа долахь ду Азербайджанан орцаллан министран шина кIентан ГейдаровгIеран Тале-н а, Ниджатан а.\nФранцера кӀайн кхийра а, Гуьржийчуьра курорт а\nPilatus банкера кехаташ толлуш репортерашна карийна вежарий ГейдаровгIара Францерчу Heritage Collection компанин бенефицари хилар. Цу фирман долахь ю куьйга сурсаташ деш йолу масийтта фирма.\nHeritage Collection компанин цIарах ГейдаровгIара эцна элитан кӀайн кхийран пхьегIаш ен JL Coquet а, меттан лоччарш ен Porthault а, а мултфилмийн турпалхойн жима статуяш ен Leblon Delienne пхьалгIа а.\nЖурналистийн талламо гайтарехь, ГейдаровгIара Pilatus банкехула 3,9 миллион евро ахчанан инвестици йина Испанерчу Марбелехь гIишлош эца а, Гуьржийчуьрчу Цхалтубо гIаларчу курортехь 4 седа болу хьешан цIа дан а.\nЦул сов, цхьацца хьастанаша бинчу хаамашца, ГейдаровгIеран доьзало шайна тешаме болчу нахехула Британехь а, Испанехь а урхалла деш ду 40 миллион евро мах хир болу тIекIелдина цIенош.\nПрезидентан дарж доладерзош ву Алиев, боху азербайджанхоша\nСоьлж-ГIалахь хIусам елла Бакура схьаялийначу къаночунна\nНохчийн вахархо Оьрсийчоьне дIавелла Германино\n"МухIажиран статус а, йина амнисти а йоллушехь дIавелла и бехкевоцу стаг"\nШайх Хьамзат дIахецна Нидерландийн кхело\nСадаIа 13 пачхьалкхе баха бакъо елла Оьрсийчоьнан полисхошна\nFreedom House: Маршонан тIегIа лахлуш ю дуьненчохь\nМуха беха Азербайджанехь нохчийн мухIажирш?\nКитай Европаца хоьттина Баку-Тбилиси-Карс аьчкан некъо


Бакъоларъяран лекцеш еша 2 миллион сом дойур ду нохчийн Iедалхоша\nОхан-бутт 07, 2022\n"Адамийн бакъонаш йовзийта" Iалашонца пачхьалкхан цIарах оьшург оьцучу Нохчийчоьнан урхаллин Комитето 1,9 миллион соьмана ши тендер хIоттийна.\nХьалхарчу тендеран техникан тIедилларца и кхочушъян тIелаьцначо Iамош семинар дIаяхьа еза Нохчийчуьрчу адамийн бакъонаш Iалашъечу аппаратан белхахошца хаамийн зорбанашкахь адамийн бакъонех а, бахархойн бакъонан культура кхиорехь цо дIалоцучу декъах а лаьцна.\nИштта тендеран гурашкахь лерина бу "Информацин агресси а, бахархошна кхерамзалла латторан кепаш а" аьлла, горга стол дIаяхьа а. ХIора барам ялх сахьтехь дIабахьа безаш бу, цига ван везаш ву мел кIеззиг а 150 стаг.\n900 эзар соьмана йолчу тендерна юкъайогIу "Нохчийчуьрчу бахархойн культуран бакъонаш латтор" цIарца горга стол, "Кху заманан кхайкхар. Информацин тIемаш а, информацин агрессина дуьхьало латтор а" семинар, къоначу журналисташна лерина "Бакъоларяран журналистика" мастер-класс а, школашкахь масех урок а.\nНохчийчохь адамийн бакъонаш Iалашъян векалвинарг ца гIерта бахархойн бакъонаш ларъян, мелхо а, омбудсмене буьйлурш тешон хьийза, хинйолчу проблемашца кхера а беш, бакъонаш ма къийса бохуш, билгалдаьккхина Кавказ.Реалиина еллачу комментарехь оппозицин жигархочо - федералан суьдхо лаьттинчу Янгулбаев Сайдин а, Соьлжа-ГIалахь лаьцна латточу Мусаева Заремин а кIанта - Янгулбаев Абубакара.\n"Со СИЗО-хь волчу хенахь, соьца волчу цхьаммо омбудсмене орца дехнера, шена ницкъбо аьлла, арз деш. Цуьнан векалш баьхкира тхан камери чу, цара латкъам юхаэца, изолятор чохь уггар а дика хьелаш ду, курорт ю-кх бохуш санна. Нохчийчуьра "бакъоларъяран" официалан структураша гIо до бакъонаш хьешаран раж чIагIъярехь", - билгалдаьккхира къамел дечо.\nЯнгулбаевс иштта элира, оцу кепара тендерш "бюджетан ахча декъаран" механизм ю аьлла.\n2021-чу шарахь Нохчийчоьнан Iедалхоша оцу кепара масех тендер хIоттийра 7 миллион соьмана. Толам баьккхира Горячеисточненскан станицерчу Батукаев Рахьмана а, Элимбаева Себилас а.\nСоьлжа-ГIаларчу Кадыров Ахьмадан цIарахчу спорткомплексо тендер хIоттийра, официалана барамаш стадионехь дIахьочу заманчохь вип-меттигашкахь юург-мерг латтон. Беза хьешашна ресторанехь санна хьелаш хIиттон бюджетера 3,5 сов миллион сом хьажон кийча бара.\nПачхьалкхан цIарах оьшург оьцучу Дагестанерчу Комитето ши тендер хIоттийра республикерчу пачхьалкхан белхахошна санаторий баха путевкаш эца. 19 миллион соьмах нервийн, деган-пхенийн лазарш долчу нахана дарба дийр долуш дара Ставрополан кIоштахь а, Сочихь а, Москвана гергарчу "Барвихехь" а.\nДечкен-беттан 20-чохь Нижний Новгородерчу бакъоларъярхочун Янгулбаев Абубакаран да-нана дехачу петаре чулилхинера Нохчийчуьрчу МВД-н белхахой, цара бертаза Соьлжа-ГIала дIайигира цуьнан нана Мусаева Зарема, теше санна хеттарш дан юьгу аьлла. Дуьххьара чохь даккха 15 дей-буьйсий туьйхира цунна, полисхо сийсазвина аьлла, тIаьхьо бехктакхаман гIуллакх диллира – протокол хIотточу полисхочунна тIелеттера аьлла.


Москва гIалин кхело гураш хIиттийна Коррупцина дуьхьалоечу фондан балханна\nНавальныйн Коррупцина дуьхьалоечу фондана а, Бахархойн бакъонаш ларъечу фондана а* Москва гIалин кхело дихкина шен белхан цхьадолу декхарш кхочушдан. Сацам тIеэцна Москван прокуратурин дехарца.\nШинарин дийнахь Навальныйн структурийн агIолоцучу юристийн "Команда 29" тобан декъашхочо адвоката Павлов Ивана хаийтина, билггал муьлха белхаш дIабахьа дихкина. Цо дийцарехь, оппозицерчу политикан фондашна доьхку хаамийн гIирсех пайдаэца, гуламаш, демонстрацеш хIитто, интернете материалаш яхка, харжамашкахь дакъалаца, банкехь ахча кхаба. Павловна тIе а тевжаш, иштта бовзийтина сацам "Интерфаксо".\nКхело дуьззина кхочушдина прокуратурин дехар. "Сацамна дуьхьал арздийр ду оха", – аьлла Павлов Ивана.\nКоррупцина дуьхьалоен фонд (ФБК) экстремизман цхьаьнакхетаралла хилар кхело къастадаллалц йолчу ханна Москван прокуратуро дIалакъийна регионашкара Навальныйн агIончийн штабаш.\nОхан-беттан 29-чохь кхело луьстур ду ФБК-н а, Бакъонаш ларъяран фондан а болх дIалакъорах, бохура оршотан дийнахь баржийначу хаамехь. Прокуроро дехнера кхеле ФБК-на интернете материалаш хIитто а, харжамашкахь дакхалаца а дехкар.\nЕвропан Бертан дипломатин куьйгалхочо Боррель Жозепа комментари йина хIоьттинчу хьолан Охан-беттан 27-чохь, аьлла Навальныйца йоьзна йолу хьукматаш дIакъовлар ца догIу Оьрсийчоьно шена тIеэцначу дуьненаюкъарчу бертан документашца. Оьрсийчоь кхойкху цо "ша дукха хан йоццуш тIеэцна сацамаш а, бахархойн бакъонашна диллина тIеIаткъамаш бар а юхадаккхар". Твиттерехь яздина цо иштта.\nОхан-беттан 16-чу дийнахь прокуратуро дехна кхеле Коррупцина дуьхьалоен фонд а, оппозиционеран Навальный Алексейн штабаш а экстремизман буха тIехь лаьтташ хилар тIечIагIдар. Прокуратурана гарехь, хьукматийн Iалашо ю "конституцин хIоттаман лард хуьйцу хьелаш кхоллар".\n* Коррупцина дуьхьалояран фонд а, Бахархойн бакъонаш ларъяран фонд а арахьарчу агентийн могIара яьхна Оьрсийчоьнан Iедало. Амма и хьукматаш реза яц оцу статусца.


2012-чу шеран аьхка Лапота чIажахь вийра Европера Гуьржийчу вахана 11 нохчийн тIемало. Гуьржийчоьнан президенто Саакашвили Михаила лерина операци ян арабаьхначу гуьржийн ницкъаша байинера уьш. Саакашвилис шен махкахой а, къилбаседа-кавказхой а дΙабухкуш иштта элира.\nСаакашвили: «Вай даккхий ца де цхьаьннан а валарх. Герзаца баьхкина тΙемалой буьззина бΙаьхой бара. Вай дийхира цаьрга карабахкар. Цара иза тΙе ца эцча бен а ца байъина. Оьрсийчоьнера масал оьцур дац вай - дуьтур ду церан гергарчарна тΙехΙитта кешнаш».\nТахана хIун эр дара ахь, хIунда байира аш нохчийн тIемалой аьлла, Маршо Радионо шега деллачу хаттарна жоп луш, Саакашвилис элира.\nСаакашвили: "Иза цIена провокаци яра. ХIунда аьлча, нохчех лаьтташ йолу тоба хьажош яра тхан территори тIера Оьрсийчоьнан дозанал дехьа, кIелхевшина Оьрсийчоьнан лерринчу тобанан эскархой а болуш. Цу ситиуцех пайда эцийта йиш яцара тхан Оьрсийчоьнна агресси ян бахьана доккхуш".\nТахана а кхоччуш жоп делла дац хIун дара 5 шо хьалха Лапота чIажехь хилларг бохучу хаттарна.\nЧихладзе Ираклий Гуьржийчура политикан эксперт ву. Цунна хетарехь, Лапанкури эвлан гергахь хилларг Саакашвилин политикан амбицешца доьзна дара.\nЧихладзе: "Суна хетарехь, цигахь цуьнан шен политикан Iалашонаш яра. Цхьа шен амбицеш яра. Уьш алсам яра аьлла хета суна".\nСаакашвилина нохчех лаьцна хетарг масийттоза хийцаделира иза президент волчу хенахь, дуьйцу Чихладзес.\nЧихладзе: "Саакашвилин нохчашца йоьзна политика, суна хетарехь, цхьа гIурте яра. И хийцалора хIоьттинчу хьоле хьаьжжина. Диканиг а, товш дерг а, нохчашка йолу дика юкъаметтигаш а йийцара цо. Амма, суна хетарехь, цо пайда эцара нохчийн факторх шен политикан ловзаршкахь".\n2004-чу шарахь Саашкашвили Гуьржийчоьнан президент хIоьттинчул тIаьхьа Ичкерин президенто Маскхадов Аслана видео-дIахьедар динера Гуьржийчоьнан президентана баркалла олуш, нохчашна гIиллакх, оьздангалла а гайтарца гIортор ярна.\nТкъа Масхадовна жоп луш Саакашвилис элира: «Дукхах болчу нохчийн тIеман командирийн куьйгаш Абхазерчу гуьржийн бахархойн цIийх дуьзна ду. Цундела и нах тхуна доттагIий бац. Дала лардойла тхо цу тайпачу доттагIех, мостагIех тхо кIелхьарадевр ду тхаьш!».\nАмма нохчашна кхин а халонга даьлларг дара Саакашвилис Оьрсийчоьнан Iедалшка дIавалар Гуьржийчохь тховкъело йоьхуш хилла нохчийн 5 жима стаг. Церан кхоллам кхин дIа муха хилла хууш дац тахана а.\nДелахь а кхин а 4 шо аьлча Саакашвилин ойланаш хийцаяла йоллаеллачух тера дара. Абхазехь дIатарбинчу Оьрсийчьурчу "машарбархойн" эскархошца инцидент хилира гуьржийн ницкъашца. Цига веанчу Саакашвилис эххаре а дIасакъаьсташ Оьрсийчуьрчу «машарбархойн" эскархошна юкъахь хиллачу нохчийн къомах волу эпсаре иштта къамел дира.\nСаакашвили: "Суна маршалла хатта лаьа шоьга, шуна хаийта. Нохчий тхуна дукха беза, оха лору уьш, оха лору дерриг а Кавказера къаьмнаш. Суна луур дацара вайга вовшашна цкъа а проблемаш кхоллийта. Суна луур дара аш шайн гергарчаьрга а, доттагIашка тхоьгара доттагIаллан маршалла дIадалар. Со дог дохуш ву кхин цкъа а нохчашна а, гуьржашна а юкъахь конфронтаци ца хиларе". (3 минот яьллачул тIаьхьа хьажар дехар ду)\nКавказехь дехачу къаьмнийн юкъаметтигаш политикан коньюнктюре хьаьжна доцуш ларъян езаш хилар кхеттачух тера дара Саакашвили шен президентан даржехь йоккху хан чакхенге яхча.\nЦхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Вовшахтохараллан Инfрлан Ассамблейхь вистхуьлуш цо дагаваийтира 19-чу бIешарахь Оьрсийн паччахьан эскаршца тIом бина волу тIеман баьчча Байсангур. Оьрсийн инарло Байсангур ирх уллуш когаш кIеллара гIант дIадаккха аьлла омра делла хиллера суьлийшка. Цуьнан вон тIаьхьало хир юй а хууш, цо ша дина иза, шен когаш кIеллара гIант охьа а дожийна.\nТахана нохчийн тIемалой Украинехь Оьрсийчоьнехьа болчу сеператисташна дуьхьал лаьтташ хилар мехала ду боху, цу мехкарчу политикан «Керлачу ницкъийн РУХ» боламан хьалхаваьллачу Саакашвислис.\nСаакашвили: "Со тешна ву иза тIаьхьало йоцуш дуьсур дац бохучух. ХIунда аьлча, нохчийн халкъан кхоллам къастош бу Украинехь, Гуьржийчоьнан кхоллам къастош бу Украинехь. Цундела цигахь хилла кIентий, тIом беш болу нохчийн божарий а, нохчийн мехкарий а тIом беш бу нохчийн къоман маршонехьа. Цу хьокъехь цхьа а шеко яц сан".


Малхбузено кхайкхийначу санкцеша Iаткъам бина Путинан гонна\nRussia - Co-owner of Gunvor, president of the hockey club SKA, Gennady Timchenko, during the presentation of the new ice hockey team SKA St. Petersburg, 23Aug2012\nМалхбузе шен Оьрсийчоьнна дуьхьал йолу сакцеш чIагIйеш ю, ткъа цу юкъана Оьрсийчуьра Малхбузене уьдучу нехан терахь цкъа а ца хиллачу кепара алсамдолуш ду.\nЕарий дийнахь Брюсселехь дIайолаеллачу Евробертан саммитехь цу цхьаьнакхетараллина юккъе йогIучу 28 пачхьалкхенан куьйгалхоша сацам бира, шаьш хьалхехьуо тIеэцна хилла йолу Оьрсийчоьнна дуьхьала санкцеш шорйан.\nМасех де хьалха и гIудане санкцеш Оьрсийчурчу а, ГIирмерачу а 20 хьукматхчух хьакхалуш хиллехь, хIинца царна тIекхетта кхин а 12 стаг, церан Европе бахка бакъо а хир йоцуш, ткъа церан Малхбузерачу пачхьалкхашкара таронаш гIорийна сацор йолуш. Немцойн канцлера Меркел Ангелас саммитан хьалхара де чекхдаьлча журналисташка бинчу хаамца, и гIуданаш хьакхалуш ду ГIирма ах-гIайренна аннекси ярна бехкечу хьукматхойх.\nИштта Меркелс дIахьедар дира, нагахь санна Оьрсийчоьно кхин дIа а Украинера хьал тишдарехьа гIулчаш йохуш хилахь, Евроберто кхин а дероха йолу экономикан санкцеш юккъейохур ю аьлла. Цу дерачу санкцийн могIаршлахь лара догIу, масала, Малхбузено Оьрсийчоьнца герз дохк-эцар дехкар а, лакхарчу технологийн гIирсаш бохкар сацор а, ткъа иштта оьрсийн банкийн болх Евробертан пачхьалкхашкахь сацор а.\nБанкех дерг аьлча, еарийн суьйранна Цхьанатоьхначу Штаташа иштта йовзийтира шаьш Оьрсийчоьнна дуьхьал яьхна йолу керла гIулчаш, оьрсийн банкийн Iамеркехь болх бар сацош йолу. Нагахь санна Европа шен Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш ярехь хIинца а мелла а ца хIуттуш, „кхин дIа чолхе а ца долуш, дIадоьрзур дацара-те хIара хьал“ бохуш санна, къийлалуш елахь, КIайчу ЦIийнан администрацино дIакхайкхийна йолу рогIера санкцеш гIеххьачул цецвоккхуш луьра ю.\nИштта, масала, цара билгалбаьхначу оьрсийн хьукматхошна юккъехь бу Путин Владимиран уггаре а гергара доттагIий, хьалхарниг Тимченко Геннадий а волуш, цкъа мацах Оьрсийчоьнан президентан къоналлехь цуьнца цхьаьна цIарна цIе яххана йолу „Озеро“ кооператив кхоьллина хилла волу, ткъа тахана миллиардхо волу.\nЦул совнаха, Путинан администрацин куьйгалхо Иванов Сергей а, Оьрсийн ЦIерапоштанийн куьйгалхо Якунин Владимир а, Пачхьалкхан думин спикер Нарышкин Сергей а, кхин а масех министр а, миллиардийн дай болу Кремлана гергара бизнесхой а.\nИ санкцеш, цкъа хьалха оьрсийн хьукматхоша сел ца башарца тIеэцна хилла йолу, хIинцале а могIарерачу бахархошна тIеIаткъам бан йолаелла. ПIераскана Iуьйранна дуьйна санкцеша лаьцначу „Россия“ банкана юккъе йогIучу кхечу масех банкашкахь чоташ йолчу нехан аьтто бац, шайгарчу Виза а, Мастер а кредитийн карташца ахчанаш дIасалело.\nАмма, тергамхошна хетарехь, цу тIехь соцур бац санкцеша могIарерачу оьрсийн бахархошна бен болу тIеIаткъамаш. Политологин Iилманчина Чапханов Русланна хетарехь, масех бутт балале гуш хир ду, мел зене и Малхбузенан гIуданаш хIора а могIарерачу Оьрсийчоьнан вахархочух хьакхалур ду.\nЧапханов Руслан: „Цхьаммо а тIом бийр бац, Далла хастам а бу иза хир боцуш. Амма Европано ша Оьрсийчоьнца беш олу белхаш совцор бу, G8 цхьаьнакхетараллина юккъера иза ара а кхоьссина. Инвестицеш а совцор ю. Оьрсийчоьнна моьтту, шен энергоресурсашна альтеранатива яц. Дера ю, хир а ю. Малхбузе тоххарехь ГIажарийчоьнца барт лохуш ю.\nТкъа тIеIаткъам могIарерачу Оьрсийчоьнан бахархошна хир бу, юучуьнца а, тIеюхучуьнца а. Цхьанна а цигарчу вахархочунна ца лаьа, мацах Советан заманчохь санна юха а ваха. Царна мерзаниг яа а Iемина, хазниг тIейоха а Iемина. ТIаккха цу нахана луур дац, 30 шо хьалха санна, джинсашна тIекхача баккхий бахамаш дIабала кийча а хуьлуш, баха“.\nХIинцале а, Малхбузенан санкцеш шайн буьззинчу ницкъе а ерзале, патриотизман дагаро лаьцначу Оьрсийчуьра уьдучу нехан терахь цкъа а ца хиллачу доккхалле даьлла. Цхьанакхеттачу Къаьмнийн юкъаралло зорбане яьккхинчу керлачу рапортехь чIагIдо, дуьненчохь карарчу хенахь уггаре а луьра тIом боьдучу Шемера уьдучу мухIажаршна тIаьхьа хIоьттина богIуш бу\nОьрсийчуьра уьдуш, Малхбузенехь тховкIело йоьхуш, болу мухIажарш.\nКремло Украинина юккъе йогIуш йолу ах-гIайренна аннекси яр Оьрсийчоьнан бахархойн доккхахчу декъо къобалдарца а, патриоталлечу паролашца а тIеэцнехь а, амма шаьшна цу шайн пачхьалкхехь баха ца луучух тера ду оьрсашна.


Литвиненко Вер Толлуш Британерчу Iедалша Лохуш ву Ковтун\nЗазадоккху-бутт 01, 2012\nОьрсийчоь-- Бизнесхо Ковтун Дмитрий зорбанан конференцехь Москох, 31Стиг2007\nБританерачу прокуратурано язйиначу ордерца Ковтун Дмитрий мичхьа а велахь а, иза волчу пачхьалкхахь лаца везаш ву. Литвиненко вийна пхи шо сов хан яьллачул тIаьхьа дуьненаюкъарчу ницкъашца лаха волийна волу оьрсийн бизнесхо Ковтун хIетахь Германехь вехаш вара шен доьзалца.\nПолоний 210 цIе йолчу дIаьвшаца вевзаш волу Путин Владимиран дуьхьалонча Литвиненко вийначултIаьхьа гучуделира Ковтун Дмитрий Луговой Андрейца цхьана Литвиненкоца иза веле жимма хьалха Лондонехь цхьанакхетта хилла хилар.\nХIетахь Литвиненко верна декъа хилла бохучу шеконашца немцойн Iедалхоша талла болийра Ковтунан леламаш а, цуьнан зIенаш а.\nХIамбургехь Ковтунан хIусамнана хилла зуда ехачу хIусамехь лехамаш дIабаьхьанчу полицина цу чохь полонийн ларш карийра. Ткъа иштта Ковтунан стунненан хIусамехь а, Ковтуна Германехь лелийначу машен чохь а карийна изза ларш.\nШа Ковтун и хIума гIарадалале ведда Оьрсийчу дIавахана хIетахь дуьйна кхин Германе веана вац, хаамийн гIирсашкахула ша мичча а хенахь Германе тоьшаллаш дан ван кийча ву аьлла дIахьедар дар бен. Ткъа немцойн прокуратуро бехк-талламан гIуллакх схьадиллинера Ковтунан дуьхьала. Амма цултIаьхьа дукха хан ялале и гIуллакх тийна-таьIна дIакъевлира.\nЦхьаболчу талламхошна хетарехь масех бутт баьлча оьрсийн хIетахьлера президент Путин Владимир Германе варца доьзна хила там бара меттигерачу прокуратурано и гIуллакх юхадаккхар.\nХIинца эххар а Британерачу Iедалхоша юхалиста долийна Литвиненко верца доьзна долу гIуллакх. Цара дуьненаюкъарчу лахаме велла Ковтун Дмитрий. Ша Ковтуна журналисташка бинчу хаамца, Британерачу прокуратуро иза лацаре а, цуьнан экстрадици яре а кхайкхам бина оьрсийн Iедалшка.\nНагахь санна ша цхьанха Европехь гучувалахь ша оцу сохьта лоцур волуш а, Британина дIалур волуш а ву, бохуш, вара иза шен оьрсийн журналисташца хиллачу къамелехь.\nБакъду, Ковтун Оьрсийчохь мел ву иза я лацарна а, я Британе дIаваларна а кхерам бац. ХIунда аьлча, цулхьалха Британерчу Iедалша Литвиненко верна бехке а вина, дIавоьхуш волу Луговой Андрей а дIа ца велира Оьрсийнчоьнан Iедалша.\nОьрсийчоьнан конституцица кхечу пачхьалкхашна Оьрсийчоьнан бахархой дIабалар дихкина ду, аьлла. Британхоша зуламхо лоруш волу Луговой Литвиненко вийначултIаьхьа Оьрсийчохь жоьпалле-м муххале а ца озийра, цо мелхо а, цул тIаьхьа кхиамен карьера йина. Карарчу хенахь иза Оьрсийчоьнан Пачхьалкхан Думан депутат ву.


Хангошвили вер талларехь дакъа лаьцна дац Оьрсийчоьно аьлла Германин Iедалша\n"Нохчийчохь тIемашкахь дакъалаьцна Хангошвили Зелимха Тиргартенехь вер талларехь дакъалаьцна дац Оьрсийчоьно", - дIахьедина Германин арахьарчу гIуллакхийн министраллан (МИД) векало Адебар Марияс, яздо "Интерфакс" агенталло.\nОцу зуламца доьзна, тарлой Берлино Оьрсийчоьнна дуьхьал санкцеш яха аьлла, шега деллачу хаттарна жоп делла Адебара.\n"Инарла прокуратуран Тиргартенехь стаг верах талламбар хIинца а дерзанза ду, цундела хууш дац, муха йоьрзур ю процедура", - аьлла, жоп делла министраллан векало.\nДе хьалха Германин МИД-о дIахьединера, Оьрсийчоьнан цхьаболчу векалшна дуьхьал керла санкцеш яха тарло, бундестагана кибератака ярна аьлла. Пачхьалкхан Iедалхоша Тиргартенехь динчу зуламан контекстехь къастош ду и гIуллакх. Хьалхо Оьрсийчоьнан векалтан ши белхахо махкахваьккхира Германино оцу тIехула.\nИштта Адебара билгалдаьккхира, кху беттан 29-чохь Оьрсийчоьнан векал Нечаев Сергей формалан кепара кхайкхийна вацара министралле, бундестагана динчу кибер тIелатарх къамел дан кхайкхийнера иза аьлла. Статс-секретарца хилла цуьнан цхьаьнакхетар, ткъа къамел конфиденциале дара.\nГерманин коьртачу гIалахь Берлинехь Маобит кIоштахь, вилспетана тIехь хиллачу мила ву ца хуучу стага герз тоьхна вийра стохка Марсхьокху-баттахь нохчийн мухIажар Хангошвили Зелимха. Цул тIаьхьа зуламхо къайлаваьлла, хаам бо Deutsche Welle.\nХангошвили Зелимха вевзаш волу нохчийн тIемало вара. Иза схьаваьллера Гуьржийчуьрчу ПIаьнгаза чIожера. 2015-чу шарахь Тбилисехь гIалин юккъехь машенахь схьавогIучу цунна вен дагахь 4-зза герз тоьхнера муьлш бу ца хуучу наха. Амма чевнаш хиллачу Хангошвилин аьтто белира уллерчу дарбанан цIийне дIакхача. Цигахь Iожаллах кIелхьарваьккхира иза лоьраша.


Умаров Доккин тобанхочун гIуллакхехь теш волчо шена тIехь ницкъ бо аьлла, дIахьедина\nУмаров Доккин тобанехь бакъоларъяран органийн белхахошна тIелатар дина аьлла, бехкевечу ГIалгIайчуьрчу вахархочун Добриев Абон гIуллакх кхин дIа талла долийна Къилберчу тIеман кхело.\nВидеозIенехула левина хилла, хьалхо оццу тобанхошца лелла ву аьлла, таIзар дина Дидигов Юнус. Умаров Доккин тобанхочун гIуллакхехь теш волчо шена тIехь ницкъбо аьлла, дIахьедина.\nЙоьдучу кхеташонехь прокурора дIадешна Дидиговс хьалхо талламаш болийначу юкъахь дина тоьшаллаш. ХIетахь цо хаам бинера, Умаровс буьйралла динчу тобанехь "Iийса" цIарца лелла Добриев вевза шена , аьлла. Масийттаза гина ву иза шена, амма туьтмIаьшгаца аьллера цо.\nМацах динчу мукIарлонца ишта дIахьедина цо, тобанхоша дечу масех тIелатаршкахь Добриев дакъа лаьцна ву, иштта, 2012-чу шарахь ГIалгIайчуьрчу ОМОН-н командирна Толдиев Хьусайнна йинчу кIелонехь а цхьана.\nДелахь а, кхелехь Дидигов дуьхьал хилла хьалха дийцинарг къобалдан, шена тIехь ницкъ а бина, Добриевна дуьхьал тоьшаллаш дайтинера шега аьлла.\n"Со Красноярск-махка дIавигича, тутмакхаш латточу камера чохь дIатарвира со. Цара вехка а вихкина, йиттира суна, кхерамаш а туьйсуш. Цул тIаьхьа полицин шина белхахочунна Денисовна а, Головлевна а тIевигира со, цара цхьа кехаташ а кховдийна, элира соьга: "Я ахьа кхарна куьйгаш яздо, я юха а чувуллу хьо", - дIахьедина Дидиговс.\nЦо дийцина, шена Добриев цкъа а гина вац, полисхоша вийцарехь бен цунах лаьцна шена хиъна а дац аьлла. Делахь а, дика вевза цунна "Iийса" цIе лелош хилларг. Иза мила ву дийца дуьхьал хилла Дидигов, амма цо билгалдаьккхина, Несарарчу тобанхошлахь пхи стаг бен вацара аьлла. Юнус воцург а, хилла царлахь Тутаев Ахьмад а, Экажев Адам а, Нальгиев Хьасан а, Орцханов Тимур а.\nМаршо Радионо яздира шен агIонехь, Добриев Або 2019-чу шарахь Нохчийчоьнца дозанаш билгалдахарна дуьхьал хIоттийна митинг йирзинчул тIаьхьа лайцарх. СИЗО-хь латтийра иза, амма кхелахошна бух ца карийра, митинг хIотторна а, ницкъхошна дуьхьал ницкъбаккхарна а иза бехке хиларх. Делахь а, изоляторчуьра араволучу заманчохь Добриев юха а лецира - керла бехкзуламан гIуллакх дуьхьал а айдеш.\nДобриевна бехкаш дехкина, зуламхойн тобанехь латтарна а, стаг верна а, бакъо йоцуш герз лелорна а, лоьлхуьйтурш ярна а.\nДуьйцург ду, полисхошна а, МЧС-н белхахочунна а, ОМОН-н капитанна а тIелетарш дар а, Несарарчу прокуратурана герзаш деттар а. И дерриг а хилла ду 2010-2012-чу шерашкахь.\nДобриевн хиллачу адвокато Тепсаев Шерипа билгалдоккхура, доллу бехкаш цхьана стага - Оьрсийчоьнан ницкъхоша "Кавказан Имаратан" цхьахйолчу тобанан командир хилла ву бохучу Орцханов Тимура динчу тоьшаллашна тIехь дуьхьал даьхна бохуш.\n2012-чу шарахь дуьйна Орцханов Тимур шен доьзалца хьулвелла хилла юьхьанца Бельгехь, цул тIаьхьа Германехь а. 2019-чу шеран Зазадокху-беттан 14-чохь Германино Оьрсийчу депортаци йира ГIалгIайчоьнан вахархочунна а, цуьнан кхаа берана а. Къайлахчу сервисийн белхахоша Москвахь дIалецира иза. Орцхановн хьокъехь толлучу гIуллакхна тIехула зенаш хилла ву аьлла, билгалваьлла 33 ницкъахо, эскархо, церан герагара нах а. ГIуллакх толлучу юкъанна лаца кхайкхийна ву кхин а 8 стаг.\nКъилбаседа-ХIирийчоьнан Лакхарчу кхело шогачу хьелашкарчу набахтехь даккха 15 шо хан кхайкхийра Дидигов Юнусна. 2013-чу шарахь масийттазза латкъамаш бира цо, шена тIехь Iазап латторах. Дидиговс дIахьедора, шена еттарх а, ток йеттийтарх а, хьийзор ву бохуш, кхерамаш тийсарх а. Йоьдучу кхелехь а цхьана хаамаш бора цо, шена ницкъбарх, ишта бакъоларъярхошка а велира дIахьедаршца.


Нохчийчоь - Соьлж-гIалахь бераш хаза хеташ ду ло деана, Соьлж-гIала 10Чил2012\nШело дегIахь олуш ма хиллара, даьIахкашна тIекхаччалц чекхайолу кху деношкахь. Цхьанха Сибрех хилча иза ловр яра. Даиман а шийла хуьлчу меттигашкара стаг веача цо а даре до, Нохчийчохь йолу шело лан хала ю олий. Цуьнан бахьана ду хIаваэхь лекха тIуналла хилар.\nГидрометцентран Нохчийчохь долчу декъо дIахьедар дина цу тайпа шело Нохчийчохь хиланза дикка хан яра аьлла. Шайгахь долчу кехатийн тоьшаллашца цу тайпа шелонаш Нохчийчохь хилла 1940-чу а, 1970-чу а шерашкахь аьлла хаам бина оцу урхаллийн куьйгалхочуьнан гIовс йолчу Бекмурзаева Татьянас.\nБекмурзаева: «Соьлжа-гIалахь вай кхузахь яра 25.4 градус. КIошташкахь 29 градус шело яра. Соьгахь цхьацца тоьшалш ду. Уггаре а шелонан минимум хилла 1940 шарахь. ХIета 32 градус хилла. Цул тIаьхьа I972 шарахь хилла минус 31 градус. Кхинболу хаамаш соьгахь бац, 2000 шарахь хилларш боцурш».\nХIоьттина йолу шело шен чакхене яхана аьлла, хеташ ю Бекмурзаева Татьяна. Шоьтан дийнахь а, Кiиран дийнахь а арарчу хIаваийн градус мелла а лакхаера ю боху цо. Оцу хенан хIоттамах баш догйовха бац Нохчийчуьра цхьаболу бахархой.\nСоьлжа-гIалахь ехачу Тамуса цIе йолчу йоккхачу стага бахарехь, ишшта шело цунна дага а догIуш хилла яц.\nТамуса: «Йовха хила а Iемийна,и шело ла ца ло-кх кегийчаьрга а, баккхийчаьрга а. Дукха шелъелла хIинца.Отоплени дукха гIийла ю. Иза ца хилча Iе ма ца ло.ТIера жигетка а ца йIоккхуш Iаш ю-кх со таханлерачу дийнахь. Малх хаьжна олу вайна. Амма, араваьлча го, мел шийла ю.\nДIа а ца хьажало, схьа а ца хьажало. ХIара шело хьалха хилла яц кху тайпана. Хилла соьлла а баккхийнарш болчу хенахь. Шийла хилла олуш хезнера суна. Со а ю 1939 шарера. Суна дага а догIуш хилла яц ишшта шийла. ХIокху денца «отоплени» а ца хуьлу лортIехь. Суна-м ца хаа, хIорш тамашийна хIуманаш ду-кх. ТIаьххьара хира ду баьхна долу хIуманаш ду хIорш».\nНохчийчоь -- Соьлж-гIалахь бераш хазахетарца хехкалуш ду ша тIехь, Соьлж-гIала 10Чил2012\nХила ма деззара Iа деъча иза уггаре а хазахеташ дерш бераш ду. Салазаш а хоьхкуш, хи тоьхна ша бинчу кегийчу гунаш тIера чухехкало уьш. Иза яьрташкахь ду.\nСоьлжа-гIалахь берашна цу тайпа чухехкадала меттигаш яц. Цундела туьканашна хьалха заьIапхошна аьттонна йинчу пандусаш тIе хи а тухий, цу тIера чухехкало уьш.\nХIокху деношкахь машенашлелорхой некъашца ларбала безаш хилла а ца Iа. Дукха бераш ду машенашна тIехьа а тийсалуш хехкалуш. Наггахь воьдучу воккхучо, човхабой тIаьхьатасабеллачуьра дIабоху уьш. Амма тIех сов дов ца до цара, кегий долчу хенахь шаьш а иза лелийна долун дела.


Ло ца хилча а, болх бийр бу когсалазийн "Ведучи" курорто\nВедучи. Архивера сурт.\nКху беттан 26-чу дийнахь схьайоьллур ю, кху тIаьхьарчу шерашкахь йийцина йолу Хьачарара когасалазийн «Ведучи» олу курорт. ТIаьххьара кечамаш беш дийнахь а, буьйсанна а болх дIахьош бу цигахь. Дийцарехь, цкъа а ца хиллачу кепарчу даздаршца, беза хьеший а болуш, дIахьур ду и курорт схьаеллар.\nМеттигерчу вахархочо Хамзатов Мохьмада дийцира хIокху сахьта цигахь долчу хьолах: «26-чохь схьайоьллу бохуш, махкара мел долу Iедал а гулделла, ша волу стаг кхузахь ву. Канатан некъ бу цигахь, когасалазаш хохку некъ а бу, гIишлош а ю цигахь схьайиллина».\nОьрсийчохь хьовха, дуьненахь а тоьлла хир ю бохучу когасалазийн курортан шен сайт яц кхоччуш болх беш. Цу тIехь билетийн мехах аьлла яздина бен дац. Ски-пасс олучу царах 400 сом доккхур ду, берашна 200 сом.\nТкъа, курортехь когасалазаш хахка некъехь, цуьнан куьйгалхоша дIакхайкхош ду массийта некъ хир бу аьлла. Баьццара а, цIен а, сийна а, Iаьржа а цIерш техкина некъаш хир ду уьш. Дуьххьарниг – Iемачарна, тIаьхьарниг – дика хахка хуучу говзанчашна лерина.\nНохчийн когасалазаш хохкуш берш а бу цуьнах кхаъ хилла, амма, цхьа чаккхарма бен трасса хир бац аьлча, цуьнах мелла а пебетта цхьаболчара.\nСноуборд хохкучу Хизиров Мансура иштта дийцира цуьнах: «Кху махкахь Iачу нахана самукъадала хIума ду иза. Экономикин а, туризм яржорна а дика ду. Амма цхьа хIума ду цигахь –некъ чIогIа боца хир бу боху. Цхьа чаккхарма. Тхо хIинццалц Гуьржийчу Гудаури ихина.\nСелхана Эльбрус олучу метте а дахана цIа даьхкина. Цигахь а уггаре а боца некъ 3-4 чаккхарма хуьлу. Иштта беха некъ ца хилча, Iаламат хала хир ду. Цигахь хIун ду хьажа ван лууш верг а я хахка Iама луучунна дика меттиг хир ю Ведучихь. Ткъа, дика хахка хуучарна Гудаури а, Эльбрусе а бахар гIоле хир ду аьлла хета суна».\nТIейогIучу хенахь «Ведучи» курортехь 5 эзар ца кхоччуш стаг тIеэца таро хир ю, бохуш дIакхайкхадо «Къилбаседа Кавказера курорташ» олучу Iедалан корпорацино. Уггаре а лекха меттиг цигахь 3 чаккхарма ца кхоччуш хир ю, амма жимма лахахь ло деш йолу машенаш хIиттина хир ю, хIунда аьлча, хьалха санна шийла а, ло а долуш Iа хуьлуш дац Нохчийчохь.\nАла догIу, «Ведучи» курорт дийнна шарахь болх бийр болуш ю. Аьхка цигахь гIаш а, говрашца а туризм яьржар хиларх шеко яц курортан долахойн.\nМарша Iойла, лекха лаьмнаш!\nIарбоша отель ян тIелаьцна "Ведучехь"\n"Ведучи" болх бан йолалур ю хIара шо чекхдалале