КЪАМАН КЪАЙЛЕ, я ЯЙНАЧУ ЛОРАХ. (9-12) - Chechenews\nГлавная » Все Новости » Политика » КЪАМАН КЪАЙЛЕ, я ЯЙНАЧУ ЛОРАХ. (9-12)\nИштанийг дуьйцучохь дагатоссу мацахлера Б1абилона б1ов. Наха шайн дозална и йоттарна, Дала оьг1азло йина экххийтина йолу. Цигахь даьхна къам, дукха инзара доккхуш дуьне мел ду д1а –схьа а къахкош. Тоурато цу хьокъехь ишта дуьйцу: «Кхин д1а а цара элира: стигла кхаччалца г1ала — б1ов юттур ю вай, вайна ц1е ян, дуьне мел ду д1а –схьа цадовла «(Мусайн 1 жайна: 11-4).\nАла дашна, оцу б1овнаха т1аьхьа йисна хьакхлаг1аш толлу 1илманчаш тахна а цец буьйлу боху, куьркахь бен йатта цало кибаргаш, х1аваэхь лала йинарг х1ун ницкъ хилла бу те ,бохуш. Цу кепара и б1ов эккхийтинарг, дукха инзаре боккха ницкъ хиларна. Схьа хетарехь, и Б1абилон эккхийтаначу ницкъаца долу дустар санна ду, цхьа боккха кхерам болучохь вай забарца олу — «Б1аби йог1у» а.\nШеко йоцуш, х1етахь цигахь хилларг, халкъаллийн товпикъехь(иэсахь) дайна хила йиш йолуш дац Йакъубан(а.с.) — Лабин заманчохь а. Цундела цу шимма, шаьш йина йолу б1ов –ц1ув(башня –храм), Б1абилонан б1овнан силсил дага ярца йина хила езаш ю. Дэлан ц1арца а, Йакъубна(а.с) г1енахьа гиначу б1евнан куьцаца а, цунна и башха г1ан гинначу Пана –арахь а.\nВай лакхахьа ма алларий, цуьнан киртиган -тхов(пирамидаца): Йакъубна(а.с.) г1енахьа гиначу — « малайкаш шена т1ехула стигла хьали-охьи оьхучу ламеха…» терра а беш. Ткъа цунна боххье х1оттиийна — «Ц1ун+Ка(л)»(«Могущество Всевышнего»): массарна т1ехь 1уналла деш верг, Дэла хиларна гайтамна а х1оттош.\nВай ишта тохара хьахийра, ширачара шайн Дэлан ц1ераш лоруш хиллачу —«Ма»; «Су»; «Ц1у» («Массипа» \_ «Мицпа) бохучаьрца, «ц1ункал» — дешан маь1на муха хуьлу а. Ала деза, и тайпа долу б1овнаца доьзна «г1овсе» дешнаш, вайна кхузахь кхин а карош дуйла.\nМасала: а)«б1ов». Шен «б1а+1а(в)» барамца(лам. «б1а»: лит: «бен»\_ «эскар»): «б1а(б1о) + 1а(меттиг)» санна а, «б1а(бен) + 1а(Дух святой) бохучох терра а ша хуьлуш долу. Нагахь хьалхарнийг, г1азкхийн маттара – «место нахождение войско» санна делахь, шолг1анийг- «жилище\_ обитель Духа(святого») а долуш.\nб) «Маска». Б1овнан г1атешна юьллуш хилла йолу дечиг. Ша вуно буто а, еза а хуьлуш хилла йолу. Масала, и маска — дукъаш тахна а го, Доьрарчу (Ч1аьнтахь) цхьана б1овнан г1атехь дохкуш. Амма карарчу хенахь и дечиг вайн махкахь цу кепара йоккха карош яц. Шех нараш деш долу цуьнан дуьткъа серий бен. Т1аккха цхьана халкъан хьадисо дийцарехь, шираллехь б1овнашна дохкуш хилла долу и маска-дукъаш, наха шаьш дацочу джаннашка цхьанхьара генара кхоьхьуйтуш хилла.\nв)«массагеташ». Исторехь хилла долу цхьа къам. Дийцарехь, цу къоманна ч1ог1а дика ян хууш хилла дечиган б1овнаш. Ишта, оцу б1овнашкахь 1эр –дахар а хилла боху цуьнан. Кхузахь вайна хетарг ду, цигара юй те и тайпа йолу этноним,бохург. Маска –дечиган ц1арца а, арамейн-нохчийн маттахь хиллачу — «Ма»; «Су\_Са»; «Ка» бохучу Дэлан ц1ерашца а, ша йоьзна хилла а йолуш.\nТкъа х1инца кхин цкъа а, вайн кхузахь керла даккха дезар ду Йакъубан(а.с.) — Лабин б1овнаха долу дийцар. Х1унда аьлча, вай х1инцалца хьахонза дитна дара, Тоурато и шиъ оцу меттехь, ша шинна юкъахь барт беш болу — т1улгийн пхьерий санна буьйцуш хилар. Забарца аьлча, дуьххьалера ши «масон» санна. Шайн б1ов т1ера — «ц1ункал»: «мел дерг а гуш долу Б1арса» («всевидящее око») а лоруш.\nДашна аьлча, и «масон» («т1улгбуттург») боху латинин дош а, ширачу арамейн — нохчийн маттахь тида а луш хета кхузахь. «Ма са»(«Взор\_Дух\_свет Ма»); «маса» («сиханийг» \_ «чехканийг»); «Ма Са ана» («анале са гойту Ма») бохучу хьесапашца.\nКхузахь ишта гайтаме ду, и «масон», «Сион» бохучу дашца шен гергалло долуш хилар а. Масала; «Су ан»= «Ма Су ан»( «пространство Су» = «пространство Бого Су) санна.\nИшта вайга тидалуш хета, масала, «мастер» а,«архитектор» а. Хьалхарнийг -«Ма+Су+т1ер» («т1е хьожу Ма Су\_Са»; «Т1е хьожург» ), шоллаг1нийг — «Ар + ха +т1ер» а долуш.\nТ1аккха «Ара»\_ «Эра» вай тохара ма дийццара шираллера арамейн- нохчийн маттара Дэлан ц1е хиларе хьаьжча, и «Ар + ха +т1ер»:«т1е хьожу Ар(Дэла)» бохург санна го вайна.\nЦу тайпа, оцу «мастер» а, «архитектор» бохучу дешнашца вайна карадо, ширачу ег1иптхойн –арамейн –нохчийн меттанашкара — «Т1ехьожу Дэла»; «Т1е хьожург», «Массо а х1уманан Архитектор- Мастер Аллах1» боху маь1наш.\nЦул а совнаха, вай лакхахьа — «Ма Су\_Са пе«(«стена\_храм Бога Су\_Са») аьлла тидинчу —«масипа бохучу дашца а хаало вайна — «пирамида» бохучу дешан хьесап. И шоллаг1нийг талламхоша дийцарехь – «пер –ао» («высокий дом») т1ера схьа ду. Ткъа вайн кхетамца иза хуьлу — «пе Ра – 1а«, г1азкхийн маттара —«стена\_храм Ра – Дух\_жизнь» санна.\nАла деза, уьш вовшашца ишта дуста вайн бакъо хуьлу, шираллехь и «Масипа» \_«Мицпа», кест-кеста –«Рамос» бохучу ц1арца а бийцина хиларна. Масала, вай вуьйцучу Даууда а цу хьокъехь яздо: » … Позже Мицпа стала важнейшим место культа и центром национальных ассамблей израильского народа…. … где решались важные национальные вопросы. ….предполагается, что Мицпы были построены на возвышенных местах или платформах и часто назывались Рамос, что означает «высокое место» … часто они были заполнены идолами и образами. После разрушения Иерусалима и храма халдеями… Мицпы все же сохранила свой священный характер… «(Масала, Иерусалиман –«Белхаме пе»)\nОцу йозанера кхин цкъа а го, «Мицпа» («Ма+Су\_Са+пе») бохург т1улг а боцуш, лекха г1ишло хилла юйла. Даууда дийцарехь, шех наг-нагахь «Рамос»( «Ра Ма Су\_Са») а олуш хилла йолу.\nАмма вайн кхетамехь, оцу «Рамос» — «Масипа» дешнийн чулацамаш гергара белахь а, амма цхьатерра хуьлуш бац. Х1унда аьлча, «Рамос» дашца, «Миспа» \_«Мицпа» дашца долу «пе» боху дешдакъа цахиларна.\nДашна аьлча, нагахь вай кхузахь – «Машук» бохучу дешан чулацам балийча, иза шен –«Ма шу»(«высота Ма(Бога)) бохучу барамца гергоха хир — «Рамос» дешан хьесапна, «Масипа» бохучу дешан маь1нал а. Билгала доккхур вай ишта, шираллерачу 1адатца лекха меттигаш Дэлан ц1ерашца билгала йохуш хилла юйла а.\nЦундела и «Ра Ма Са»: «Т1ера\_Лекха Ма Са\_Су» бохучу кхетамехь го вайна. Вуьшта аьлча, нагахь «Миспа»: «Дэлан г1ишло\_ ц1а» санна делахь, «Ра Ма Са»: «Лекха Ма(Дэла) Са» санна а хуьлуш. Цу тайпа, кхузахь хьалхарнийг -«Дэлан ц1а» санна а лоруш, ткъа шоллаг1нийг –«Лекха Дэла» бохург лору вай.\nАла деза, и тидарш вайга кхузахь кхечу вариантаца а далуш дуйла. Нагахь ширачу ег1иптхойн -нохчийн маттара — «Ра», тохара арамейн –нохчийн маттахь вай тидина долу — «Ара\_Эра»(«А»- деха) санна вай ларахь.\nТ1аккха хуьлург ду, масала: а) «Ар(а)»: «Рицкъанаш луш Верг», «массо а х1уманан х1у Латторг», «ялташна –дахнашна аренаш луш Верг», «Къинхетаме верг» бохучу кхетамехь\nб) «Ма»: вай йициначу шираллерачу Дэлан ц1ераха цхьа г1овсе ц1е.\nв)«Са»: ширачу ег1иптхойн –арамейн -нохчийн меттанашкара — «серло»\_«са» (арамейн – нохчийн – «Су\_Са» муха хилла вай дийцира). Т1аккха ширачу ег1иптхойн –«Се+(т)» а, нохчийн –«Се+(да)» а бохучу дешнийн юкъарчу – «Се»(«са») дешдакъо а гойту, оцу кхаа а маттахь, и дош цхьана маь1нехь хуьлуш дуйла.\nЦул а совнаха, вай ширачу ег1иптхой-арамейн –нохчийн маттахь яхкош йолу —«Ра»\_«Ара»\_«Эра» боху ц1ераш, 1арбойн маттарчу –«Ар –Рахьман»(«Къинхетаме верг») ; «Ар-Рахьийм»(«Къинхетам беш верг») бохучу Аллах1ан ц1ерашца йоьзна а хетало кхузахь.\nТкъа цо гойту, и инзаре дукха шираллера – «(А)Ра Ма Са»(«Рамос»): «Са\_серло\_ рицкъа луш волу Къинхетаме Дэла», бохучунах терра хила йиш йолуш дуйла. Вуьшта аьлча, «Аллах1» бохург а ша долуш.\nТ1аккха Аллах1ан муьт1ахь хилларш ширачу Ег1иптехь а баьхна буйла тоьшалла до, пирамидаш чохь карайначу «Беллачерин Тептаро» а. Оцу 4600 шо сов хан йолчу тептарна т1ехь 1илманчаша дешнарг ду: «Хьо цхьаъ ву-кх, Эла, Зама йола еллачура дуьйна схьа, 1ожалла йоцуш, Вина –Кхоьллина воцуш, Хьоу Хьайца волуш: Ахь кхоьлли-кх Дуьне, адамаш», бохург. Кхузахь гайтаме ду, оцу дешнин чулацам, Къор1анан – «Эль Ихлас»(112) ц1е йолчу сурана герга хилар а.\nЦу тайпа, вайна хаало, Аллах1ан цхьаалла а, цуьнан ц1ераш а, ширачарна азаллера дуйна схьа хиъна юйла. Т1аккха ша ду, уьш цхьацца йолчу заманашкахь 1эсачара шайн лааме а , аламе а йицина хилла хилар. Масала, шайн джах1аллин заманашкахь 1арбоша —«Аллах1» т1ера – «Лат», «1азиз» т1ера –«1уз», «Меннан» т1ера –«Менат» а баьхна ма хилларий.\nЦу хьокъехь Къор1ано бохург а вай дийцира. «Уггаре а башха ц1ераш Аллах1ан ю, кхайкха Цуьнга цаьрца, церан маь1наш хуьйцурш 1адда а битий. Цара шайн дог1у 1ад, д1аоьцур ду»(Къор1ан: 7-180), боху аят а далош.\nАла деза, и саннийг цхьана 1арбоша лелийна а ца1аш, шайн джах1аллехь дукхачу къаьмнаша лелийна дуйла. Т1аккха иштачу заманашкахь, наха Дэлан ц1ерийн маь1наш хуьйцуш хилла дуйла хаало, нохчийн меттан гергарчу дуккхачу а ширачу меттанашкахь а. Масала, шумерийн г1овсечу — «ме» \_»ма» дашца а, б1абилонхойн –«Мар» а, ширачу ег1ипетхойн — «маат» бохучаьрца санна.\nКхузахь ишта тарло, оцу «Ма»\_ «Мар»\_ «Маат» а, ишта «Ал»\_»Эл» а, «Ка» а бохучу ц1ерашна йоьзна 1арбойн маттара — «Ал – Малик» а хила. Нагахь ша, оцу ширачу меттанашкахь – «Ма Эл Ка» санна ялийча, г1азкхийн маттара: «Бог — Господь Всемогущий» хуьлуш йолу. Ткъа – «Мар Эл Ка» кепара, оцу меттанашкахь — «Повелитель — Господь Всемогущий» а ша хуьлуш.\nИ б1абиланхойн – «Мар» кхузахь юха а хьахинчохь туьдур вай, ша –«Б1абилон» боху дош а. Лингвисташа дийцарехь «Баб-э(и)лу» аларна т1ера, г1азкхийн маттара — «врата Бога» санна хуьлуш долу. Ала деза, цара цуьнаха деш долу маь1на а, вай цунаха деш дерг а цхьанна шалхенца доций.\nТкъа вайн кхетамехь, оцу дешан хьесап ду, ширачу арамейн -нохчийн: «Б1ав — Эли» («Башня Господа»), «Б1а – Эли» («рать\_народ\_войско -Эли»), «Б1а –Эли» («обитель\_гнездо\_ дом -Эли») санна.\nИшта, ширачу ег1иптхойн – нохчийн: «Б1а-Эли»( «Дух\_Воля — Эли») бохучунах терра. Т1аккха цо гойту, 1эсачара и б1ов, шаьш «1амал» еш хиллачу — «Эла» ц1е хиллачу ц1уна дуьхьа йоьттина хилла юйла.\nХ1инца туьдур вай, б1абилонхоша оцу Элин «к1ант» а, «верас» а лоруш хиллачу цхьана кхечу таг1утан ц1е а. Шен — «Белла Мардук» барамна т1ера, 1илманчаша — «владыка Бабилона (баб –ил)»; «владыка богов» санна юьйцуш йолу.\nТ1аккха вай оцу — «Белла Мардук» ц1араха арамейн –нохчийн маттаца деш долу тидарш а, цунаха терра хуьлуш ду. Масала, х1окху кепара: «Б1а Эли(Белла) — Мардукъ (к1ант)»; «Б1ав Эли(«б1овнан Эла») — Мардукъ»; «Б1а Эли – Мардукъ»(« рати богов – Повелитель»); «Б1а Эли – Мар дукъ» («Дух Эли – Повелитель бремени\_законов»)\nАьллачунна дешархо дикка т1екхион, кхин цкъа а билгала доккхур вай, нохчийн-ламоройн – «б1а», масийта хьесапехь дуйла. Масала: «б1а» -«бен»; «б1а» — «б1а(в)»; «б1а»- «б1о»\_«нах»\_«эскар»; «б1а»- «син ницкъ»\_«лаам». Т1ахьарнийг ишта дуйла гойту, масала: «б1а къежа», «б1а цакъежа» («дог дог1у»;«дог цадог1у») бохучу аларша а.\nАла дашна, иштачу хьесапашца тидало вайга , масала, нохчийн — «б1арса» бохург а. Ткъа гуттаре а тамашина кхузахь хуьлург ду, иза ширачу ег1иптхойн маттара — «Б1а Ра Су\_Са» бохучу барамца тидалуш хилар.\nХ1унда аьлча, историкаша дийцарехь ширачу ег1иптхойн — «Б1а»(«Ба»), вай теллина нохчийн –«б1а»(«син ницкъ»\_ «лаам») санна, ткъа — «Ра», «Са\_Су», вай лакхахьа тидина –«Ра \_Ара\_ Эра» а, Са\_ Су а бохучу кхетамехь хиларна.\nИ тидаме эцча, оцу – «Б1а Ра Са» бохучуьнан кхетам, ширачу ег1иптхойн –арамейн — нохчийн меттийн юкъара хуьлу. Шен г1азкхийн маттара чулацам: « Дух\_Воля Милосердного –свет\_взор», «Воинство Милосердного –свет\_взор», «Храм \_башня \_дом Милосердного –свет»(ишта д1а кхин а) санна а болуш. Ишта вайна хаало, нохчийн – «б1арса» бохучу дашо, Къинхетамечу Дэлан билгалонаш юйцийла.\nЦу тайпа, ширачу ег1иптхойн –нохчийн юкъарчу – «б1а»(«Дух»\_ «сила Духа») дашах пайда эцахь, вайга тидало: «б1арг»; «б1агор»; «б1ара»; «б1ахо»;«б1аьчча»(и.д1.кх. а) боху дешнаш а.\nМасала: а) «б1а Р(а) –г»: «Син ницкъан (А)Ри — га» санна. Вуьшта: «са гойтучу \_ лучу Ари(«Къинхетаме волчу») га» санна.\nб)«б1а гор» — «син ницкъ д1а балар» санна. Г1азкхийн маттара –«крушение света \_ духа» бохучох терра дерг.\nв) «б1ара»: «б1а (А)Ра» санна. Вай лакхахьа ма тиддара. Масала, цхьа бехке волчуьнга вай олу –«б1ара хьажа»(г1аз. «смотри в лицо». «Б1а Ра»: «лик Духа святого» санна хетало). Ткъа и бохург хета: «Бакъ дерг дийца»; «ц1ена хийла Къинхетамечунна хьалха» бохучунах терра дерг. Ишта, цхьа бехказа цавоьдуш иэхь дайначуьнга а олу вай: «б1ара х1унда хьоьжу хьо, кхин иэхь а цахеташ».\nг) «б1аь +чча»: г1азкхийн маттара – «вождь»; «лидер»\nд)«б1а хо»: г1азакхийн маттара – «воин духа»\_ «страж Духа» санна.\nКхузахь гайтаме ду, ширачу ег1иптхойн – нохчийн меттанашкахь, оцу «б1а хо» бохучу аларца «пир1ун» («фараон») боху дош а цхьана дар. Нагахь т1аьхьарнийг — «пе Ре — 1у» барамехь вай даладахь. Шайцара, «пе Ра»(«храм (А)Ра») =«б1а» («обитель»\_ «Дух») а лоруш, ткъа — «хо»(«страж»)= «1у»(«страж») санна а гойтуш.\nТ1аккха вайна хаало, нагахь –«б1ахо», г1азакхийн маттара – «воин духа»\_ «страж Духа» санна делахь, «пир1ун»: «страж храма Ра» санна хуьлуш дуйла. Цу тайпа, ширачу ег1иптхойн кхетамехь велла волу — пир1ун, пирамидан – «б1ахо» санна хиллачох тера ву. Ша, Къинхетамечу(Ра) ц1а чохь «1аш» волу.\nДашна аьлча, и – «Б1а Ра»(« Дух\_Воля Ра») санна, вайна ширачу ег1иптхойн-нохчийн меттанашкахь карадо – «кара» боху дош а. Нагахь и – «Ка Ра» («физическая сила Ра») санна вай тидахь.\nКхузара вайна хаало, ширачу ег1иптхойн – нохчийн: «б1а Ра» («сила Духа Ра») а, «ка Ра» («сила\_мощь Ра») а бохучу аларин хьесапаш гергара дуйла. Шайха терра, вай тохара ширачу арамейн — нохчийн маттахь тидина – «б1а Ара»; «ка Ара» а долуш.\nКхузахь ишта тамашина ду, ширачеран меттанашкахь хиллачу Дэлан ц1ерашца хеза и нохчийн — «б1ара» а; «кара» а санна, адаман кхин йолу меженийн ц1ераш а, нохчийн маттахь, иштачу шираллерачу Дэлан ц1ерашца вайна хезаш хилар.\nМасала: «Мар\_Мара)(цу хьокъехь вай тохара дийцира). «Са\_Саг»(лит. «стаг») . «Б1арг \_ Б1арса»(«Б1а Ра га \_ Б1а Ра Са»). «Лерг \_ Лерса»( «Эле Ра га\_Эле Ра са»). «Мас \_ Месаш»( Ма Са\_Су»). «Ког \_ Куьйг»( «Ка га»). «Корта»(«Ка Ра т1е»). «Дог»(«Да га») и. д1.кх. а. Цу тайпа, вай нохчийн маттахь туьдучу оцу дешнаша юха а тоьшалла до: адам кхоьллинарг, адамна са делларг, адамна меженаш елларг — Аллах1 вуйла.\nЦул а совнаха, ширачара еш хиллачу архитектуран г1ишлошца, и тайпа йолу Дэлан ц1ераш юйла хаало вайна. Цундела вайна кхин тамашина хета цадеза, мацаха 1ийсас(а.с.) шен геланчах Петерах аьлла долу — «Ка пе»\_«Са пе» а. Уьш тера ду ,\nвай х1инца а цкъацкъа , цхьа волчунга олучарах. Масала: «б1ов санна къонаха»; «цхьа ка бу хьо»; «цхьа су(сту) бу хьо..»; «цхьа суй бу хьо…»(и. д1.кх. а) бохучу кепара.\nСхьа хетарехь, х1инца дешархо мелла а кхетта хир ву: а) ширачара пирамидин — б1овнийн ц1ункалш — «Дэлан билгало» санна ларар х1ун хилла.\nб) нохчийн –«б1ав»: ег1иптхойн — арамейн – нохчийн –«б1а» т1ера а, ткъа «Ц1ун+ка(л)»: ег1иптхойн — арамейн –нохчийн — «Ц1ун Ка»(«Дэлан ницкъ») т1ера а муха хуьлу. Ишта, и «Ц1ун +ка(л)», шираллехь вайнахана — «г1овсе т1улг» («священный камень») х1унда хетта а. Йиначу б1ов т1ехь, Дэлан ц1арца и ц1ункал т1аьххьара д1ах1оттош хиллачу пхьерана, совг1атна «су» баларца долу г1иллакх а шаьш лела деш.\n(Масала, и тайпа 1адат х1инца а лела до нохчаша. Тхов тиллина ваьллачу пхьерана, цо биначу белхан мехал а совнаха цхьа совг1ат деш. Шена и цаделча, важа тхов т1ера охьа а цавуссу. Ткъа иза х1усамдена доккха иэхье лору х1ума ду).\nИштачохь юха а дага тоссу, Лабас -Йакъуба(а.с.) шайн б1овнан ц1ункал д1а х1оттича дина долу той а. Тоурато ма бохху аьлча, Лабас: «… х1ара масип хуьлийла хьуний, суний юкъехь теш..», аьллачохь, цу шимма, шайн доьзалашца масийта дийнахь латтина долу.\nДашна аьлча, Лабин оцу аларца а долу вайна цхьацца керланийг гуча. Масала, вай тохара элира-кх, туьркин –«су»(«хи»): арамейн – нохчийн «су»(«сту») т1ера ду. Ткъа кхузахь го, туьркин –«таш»(«т1улг») а, арамейн –нохчийн «теш» («свидетель») т1ера хила тарлуш дуйла.\nТерго ер вай, ишта, и «ц1ункал»(«теш») бохучох терра шен маь1на долуш, г1азкхийн маттара -«машикула» а хила тарлуш дуйла. Нагахь, ширачу нохчийн маттара — «Ма Су Ка(л) санна и вай дешахь.\nЦул а совнаха, вай лакхахьа дийциначу ег1иптхойн –арамейн -нохчийн: «Б1а Ра»\n(«б1ара»), «Ка Ра»(«кара») бохучарна т1ера хета:\nа)г1азкхийн –«белый», туьркин — «беяз» («к1ай»), масонин къайленан – «боаз» («накъости»\_ «1амалурш»), нохчийн- «б1а»(«син лаам»\_ «эскар»\_«б1ов»\_«бен».\nб) г1азкхийн — «кара»(«т1азар»), туьркин- «кара»(«1аьржа»), нохчийн – «кара»\_ «карахь»(масала, «1эдалан карахь…») а.\nИшта, оцу «Б1а Ра» а, «Ка Ра» а бохучу шина барамо кхин цкъа а вайна гойту, шайцара: «к1айн – 1аьржий», «машар – та1зарий» боху хьесапаш.\nТкъа х1инца, сионистин — масонин ц1ераш, ламасташ, билгалонаш ширачу пирамидашна –б1овнашна т1ера а, мацах Лабас — Йакъубца(а.с.) йиначу б1овна т1ера а схьа эцна «мухарш» дуйла гайта хьовсур вай.\nМасала, церан иштачу билгалонех ю: «б1ов»,«г1айракх»(обелиск), «малх», «беттаса», «киртиг-тхов», «киртиган -б1ов» (пирамида), «ц1ункал-б1арса», «пирамидан б1арг» («всевидящий глаз»\_ «недремляющее око»).\nЦараха шорта вайна тахна ган а го, дуьненан дуккхачу а г1аланашкахь. Масала, Вашингтонехь, Ватиканехь, Истамбулехь, Парижехь, Маскоха(и.д1.кх. а.).\nТ1аккха вай бечу талламна, оцу г1аланашна юкъера вай хоржу –«Москва». Шеца оцу масонин билгалонех — «Кремлан б1ов», цунна т1ера «пхи са болу седа»(Илбазан билгало), «ши корта болу аьрзу»(Россин герб), «г1овсе Георги»(Масквайн герб), «пир1унан –пирамида»(мовзалей) а хилла ца 1аш, шен — «Москоу» боху ц1е а, масонин къайленин дешнех лаьтташ йолу.\nДашна аьлча, и топоним х1инцалца схьа, шех этимологи йина а, я ялуш а яц боху. Цкъабакъду, вайга хаьттича, цуьнан къайленна уггаре а герга хилларг лара вог1ура историк В. Ключевский. И «Москоу», коми(финно-угорин) маттарчу: «моск», «моска» («етт») т1ера схьа ду баьхна волу.\nАмма, кхечу 1илманчаша цо х1етахь баьхнарг аьтте а цадитна хилла. Финно-угораш цкъа а Москоха баьхна а бац, бохуш. Уьш цигахь баьхна цахилча, церан маттахь и топоним ишта хила йиш йоцуш санна.\nТкъа вай дечу хьесапца и «Москоу» ц1е а, и финно-угорийн — «моск»; «моска» а, г1азакхийн – «месяц»(«бутт») а ширачу арамейн -нохчийн маттарчу – «Ма Су \_Ц1у Ка» т1ера схьа хуьлу.\nВуьшта аьлча, шираллехь беттан а, малхан а культийн ц1ераш хиллачу — «Ма»(«малх — дэла»), «Су»(«Золотой телец»), «Ка» («Священный овень») бохучу джах1аллин кхетамера ша «Москоу» — ц1е кхолла ялар а долуш. Масала, Нохчийчуьра —«Маска»; «М1аьйста»; «Маас» боху топонимаш кхолла елла ма хилларий.\nКхузара вайна го, В. Ключевскис и «Москва» ша туьдучохь далина хиллачу финно –угорин – «моска» дашца, ширачу нохчийн маттахь, алха, цхьа «етт» боху маь1на хилла 1аш доцийла а.\nВайн кхетамехь, уьш санна долу хьесапаш цуьнца дийнна кхоъ ду: «Ма» а, «Су» («сту») а,«Ка» а. Шайца джах1алин кхетамера — «г1овсе – етт\_су\_ ка» боху маь1наш а долуш( джах1аллийн кхетамера и «ка»(«овен»), «су»(«бык») боху хьесапаш, цхьана баттаца хилла а ца 1аш, малхаца а хилла ду)\nТкъа муха тарди вай, и «етт», «су» ишта вовшашна чучча а, «беттаса» бохучу дашца а ? Цунна жоп ду: нагахь и дешнаш «етта»- «су» санна вай д1а нисдахь, цара шайца -«(б)етта+су \_ (б)еттаса» санна болу гайтам луш хилар.\nКхузара вайна го: а) «беттаса» 1эсачарна — «Дашо етт — су» («Золотой телец») санна хетарна бахьна.\nб) цара шайн и — «беттаса –ц1у»: «се»(«сте») — «эри» ларар х1ун хилла. Иза х1ора а баттахь, ша шеца «аре» лаца луш а, т1аккха «ехкаш» а хеташ.\nЦ1еххьана кхин цхьа х1ума а тусало вайна кхузахь. И «бетта + су»(«беттаса»): «боьтту су» санна вайна карош хилар. Шен г1азакхийн маттара хьесап – «удойный бык» («Золотой телец») а долуш. Ткъа дешархочунна дага даг1ахь, цу хьокъехь дерг вай тохара а дийцира. «Се\_Су»(лит.«Сте\_Сту») боху масал далорца.\nАьллачо гойту: а)нохчийн маттарчу — «(б)етта су» = «боьтту су» бохучу хьесапо, кхечу къаьмнийн кхетаман — «Золотой телец» бохучуьнан къайле йостуш юйла.\nб) дуккхачу а къаьмнийн меттанашкахь — «бутт» боху дош, нохчийн маттахь(«бутт \_беттаса») санна, «зударийн – божарийн» долахьа хиларна х1ун ду а.\nЦу тайпа, нохчийн матто Тоуратан -Инжалан къайленаш йицина а ца1аш, масонин -сионистин къайленаш а юьйцийла хаало вайна. Ткъа иза, нохчашна массо а аг1ора шеца цхьацца кхерам бахьаш дерг ду.\nХ1унда аьлча, ишта болу мотт , и мотт болу къам , цу къоман культура, силсил, цуьнан шираллера архитектура ч1ог1а новкъа хуьлучох тера ду, къаьмнашна т1ехь шайн урхалла х1отто г1ертачу глоболисташна а, сионисташна –масонашна а.\nАьллачунна тоьшалла до, оцу Илбазан ницкъан цхьана векало а. Ша сионист-масон хилла а ца1аш, шен заманчохь Ингальсан премьерин М. Тэтчеран а, Т. Блэран а хьехамча хилла волчу доктора П. Джонсона.\nЦо яздо; -… То, что евреи в течение тысячилетий будут объектом несравнимой и необъяснимой ненависти , было достойно сожеления, но, в сущности вполне предсказуемо. Так же, как и то, что евреи выживут тогда, когда все эти древние народы разползутся и растворятся в тумане истории. Да и как может быть иначе?….(«Популярная история евреев». П. Джонсон)\nСионистин-масонин кхетамехь и бохург ду, т1е йог1учу ханна а жуьгтин «г1овсе» къам кхиаме хилийта, кхин долу шира къаьмнаш дуьненчура х1аллак хилла , я керлачу къаьмнашца д1а уьйш, церан «роьтахь» д1а дан дезаш хилар. Х1унда аьлча, бакъ долу «г1овсе къам», оцу ширачу къаьмнашна юкъахь хиларна сионисташ кхоьруш хиларна.\nТ1аккха нохчийн халкъ, уггаре а ширачу къаьмнехьа цхьаъ хиларе терра, кхузахь атта кхеташ ду, сионисташна – масонашна нохчашкара шайна гуш болу и кхерам а. Цундела кхузара хета, б1ешерашкахь цара хаддаза, шайн хьехамашца г1азкхий вайна т1е хьуст бар а. «Эххар а, нохчашца дерг чекх даккха деза», « Нохчий боцу — Нохчийчоь », «Т1аххьара нохчо валлалца синтем бац вайна», бохучу кхайкхамашца.\nЦундела г1азкхаша вайца беш болу т1ом, нохчийн ду бохучу, мел долчу х1уманца беш кара бо вайна. Ур –атталла, вайн ширачу архитектураца а цхьана. Оцу т1амехь дерг мелла а кхузахь дийца, цхьажимма соцунг1а хир ду вай. Т1ехула т1е, и архитектура цхьа нохчийн силсил хилла а ца1аш, адамаллин юкъарчу историн цхьа дакъа хуьлуш хилча муххале а.\nШен г1ишлойн куьцо –кепо, царна т1ерачу сиз-йозано, нохчийн матто а, нохчийн 1адато а санна, бакъ болу — «масонхой» (Ма Су анхой), «сионхой» (Су анхой — ханаанхой), шираллера нохчий буйла а ша гойтуш.\nТ!аккха цу архитектуран г1ишлошна и зуламаш лерийна йолчу 1алашонашца деш дуйла гойту дуккхачу а тоьшалша. Масала, 1868 шарахь , Грабовскис а, цу хьокъехь ишта яздина: «Аккхийчохь уьш санна мел йолу б1евнаш,…. 1860 шарахь г1азкхаша лелхийтина. Х1инца цараха т1аьхьа йисна цигахь гуш, хьакхлаг1аш бен яц»( «Кавказские горцы» том 3).\nКавказские горцы» том 3).\n……Оцу заманашкахь изза кхоллам хилла, масала, Итон-кхаьллахь(Ч1аьнта –Пхьакоча) лаьттина хиллачу б1овнийн г1опан а. Иза йоха йина, цуьнан т1улгеха «Евдокимован г1ап» ц1е йолу ч1аг1о йина хилла х1етахь г1азкхаша.\nИ б1овнаш ишта дукха йохийна, вай Сибреха дохийначул т1аьхьа а. Цу г1улкхана лерийна НКВД-н г1ера а кхоьллийна. Цу хьокъехь долу масалш цкъачунна дукха цадуьйцуш дуьтур вай. Уьш ишта дийца вайна дуккха а хан оьшур хиларна.\nДелахь а, хьокху т1аьхьарчу шина т1амехь, цу ширачу г1ишлошна г1азкхаша диначу зуламех масехь масал дало луур дара. Ткъа оцу ханна юкъахь цара йохийна: Ч1аьнт1ахь -6 (Доьрахь -1: Хьалдахь-2: Лакха Кхокхада-3), Шарахь -2, Т1еричохь -3, Хьайбаха -1, 1овлахьа(Диш –мерка) – 1, Ч1иннаха -1 (и. д1. кх. а) б1ов. Ишта, М1аьйстара- Маьлхйистера маьлхан кешнаш, б1овнаш, г1аланаш, элц1алгаш («святилищаш») а. (хьовса сурташка).\nИшта доцца ала луур дара, цара Тумс-Борзан ломахь эккхийтиначу цхьана б1овнах а. И б1ов йоьттина яра, хьалхара т1ом д1а баьллачул т1аьхьа. Лаьмнийн ярташкара мел генара д1а хьаьжча а, ша гун йоллучу меттехь. Цул а совнаха, и лам а, х1етахь г1азкхий кхин ламчу хьала цабохуьйтуш, юха баьхна лам бара.\nЦундела наха, оцу 10г1ат йолчу б1овнаха — «Г1азотан б1ов» а, «Толаман б1ов» а олура. Шен ц1ункалан локхалца и яра — 43 метр. Лахенца – 10 : 10 м.м., …\n., ткъа лакхенца – 2: 2 м.м. Ишта цунна уллохь х1оттина Къор1анан аяташца яздина шок1уран (мраморни) чурт a дара. Шен бустамаш — 3 : 4 м.м. а болуш.\nХ1ара шоллаг1а т1ом д1а болалушшехь, цу б1овнаца а болира г1азкхаша и т1ом. Делахь а, церан кемнаша ракеташ, бомбанаш йоьттуш ша дикка йохийнехь а, ирахь латта йиснера иза х1етахь. Мартехь, 2000шарахь, шена чу тротил а диллина , г1азкхаша оьккхуьйтуш ша чу тоххалца(хьовса суьрте).\nЦу тайпа, оцу т1аьхьарчу масалца а вайна хаало, б1овнаш яр, нохчашца шираллехь дуйна ц1ийца хилла дуйла. Ткъа цхьана халкъан дийцаро ма боххура аьлча; «велча д1аволла доьттина каш доцучуьнга а, 1эн-ваха йина б1ов йоцучуьнга а зуда йохуьйтуш цахилла вайнаха шираллехь».\nЦо гойту, нохчаша и б1овнаш, алха, цхьа т1еман г1улкхана йина а ца1аш, шайн динан кхетаме а, дахаран хьежаме а хьаьжжина еш хилла юйла. Дуьненан – Эхартан юкъера з1енаш, цу башхачу архитектуран т1ерачу петроглифашца а, «г1овсечу» ц1ункалшца ган а гойтуш.\nДашна аьлча, и тайпа долу «ц1ункалш» хета, цхьадолчу маьлхан кешнашна а , чарташна а, зератин къубашна а т1ехь хуьлу боьхь ира т1улгаш а, ишта, килсанан — ж1араш а, маьждигийн момсарин -«беттасаш» а( вай тохара дийцира, Исламан архитектурехь «беттаса» юкъе даьлла цхьа эзар шо бен цахилар. Ткъа ж1араш кочахь ег1иптхойн пир1унаша а лелош хилла боху)\nХетарехь, дешархочунна кхузахьтамашина хир ю, кхин цхьа истори а. Х1етахь Лабас, Йакъуб-пайхмарца(а.с.) йоьттина хиллачу б1овнан ц1ункалан т1аьхьоо хилла йолу силсил.\nВалерий Новесельскийc, шен «Тайны потерянных колен» дийцарца, цу хьокъехь ишта яздо: «Ученные утверждают: родословная английских королей восходит к царю Давиду через Джеймса v1 Шотландского и Фергуса Великого Ирландского, а хранящийся в Вестминстерском аббатстве коронационный камень, служил подушкой Яакову в Бейт-Эле. Затем он был перенесен в Египет и позже доставлен пророком Иерамией в Антрем в Ирландии, где хранился тысячу лет».\nТкъа лаа дуй те, дуьненан сионистин — масонин урхалла йоллучу Ингальсахь, и ц1ункал нисбалар а, ишта Ингальсан паччахьаша цунаха шайн 1эдалан «мухар» дар а. Т1аккха хила ма деззара хилча, мацах Исраила-пайхамара(а.с.) Пана –арахь ша буьйса йоккхучохь шена г1овленна биллина болу — «ц1ункал», нохчийн къоман музейхь хила безаш хетара.\nАмма, иза-м кхузахь дуьйцийла дацара, цул а совнаха, вайн терго хилларг ду, вайн б1овнашца уггаре а ч1ог1а г1азкхаша лаьттина луьра т1ом, къаьстина и ц1ункалш долчу б1овнашца латтина хилар.\nКхузахь дага деъначура аьлча, и санна болу т1ом цаьрца латтина мацахлерачу имам Шамила а. Дукхачу хьолахь, церан ц1ункал –тхевнаш чу деттаран кепаца. Цул а совнаха, шех кхета хала долуш ду, Шемала х1етахь дина кхин цхьа х1ума а. Лерийна Нашха а вахна, цигара нашхойн юкъара яй цо х1илланца бохор(я лач1къор). Оцу яйна т1ерачу йозано, нохчийн Шемаца йолу з1ен йицар бен кхин бахьна а доццушехь.\nТ1аккха х1унда деш хилла те цо и талорш? И шираллера г1овсе билгалонаш вайн махкара яйа а г1ерташ? Цу хаттаро вайна юха а дага тоссу: Исра1ил – пайхамаран (а.с.) б1овнан ц1ункал а, мацах Ибрахьийм –пайхамар(а.с.) лелийна болу яй а. Масонаша –сионисташа тахна а дуьненан массо маь1э ша лоьхуш болу.\nТкъа иштачу шеконаша кхин цхьа хаттар а кхуллу. Шемал ша-м цахилла те, масонашца уьйр йолуш, бохуш долу. Цу хьокъехь вайна хетарг кхин цкъа а дуьйцур вай. Амма кхечанхьа.


Британино Оьрсийчуьра 14 стаг язвина санкцийн "Магнитскийн тептара"\nОршотдийнахь Британино Оьрсийчуьра 14 вахархо ваьккхина сакцийн "Магнитскийн тептара". Москварчу талламан изоляторехь юрист Магнитский Сергей верца доьзначу гIуллакхан декъахь бу и нах, хила тарло Магнитскийс Оьрсийчоьнан бюджетера 230 миллион лачкъорна тIе шеко йожийначех. Санкцеш кхайкхийна Америкерчу "Магнитскийн низам" санна йолчу Британин аналоган буха тIехь – санкцех а, ахча лечкъорах а ду 2018-чу шарахь, Британи Европан Барта юкъара яьллачул тIаьхьа, цигахь тIеэцна низам.\nЦIерш йовзуьйтуш ю Британин арахьарчу гIуллакхийн министраллин сайта тIехь. Верриг а 22 стаг ву керлачу тептарахь – Оьрсийчуьра нах боцуш, коррупци лелорна а, ахчанаш доладахарна а шеконе эцна Iаьрбийн Эмираташкара пхи стаг а, иштта Гондуресера а, Никарагура а, Гватемалера а нах а.\nКадыровца цхьаьна ворхI нохчо ву санкцийн тептаршкахь\nОьрсийчоьнан бахархойх тептара язвина Магнитский лоцуш а, бехкевеш а хьийзина талламча (хилла волу) Карпов Павел а, йолаца доьзна ден зуламаш толлучу Москва гIалин полицин департаментан куьйгалхочун гIовс лаьттина Кузнецов Артем а, Москварчу ялгулъяран №28 инспекцин куьйгалхо Iийна Степанова Ольга а, цуьнан майра хилла Степанов Владлен а, Москварчу прокуратурин талламча Гордиевский Станислав а, кхиберш а. Сакцеша оцу нахана доьхку Британе кхача, цигарчу банкашкахь ахча латто. Британино дуьххьара юкъаяьккхина и тайпа таIзаран кеп.\nЛондонан гIулч къобалйина Магнитскийца цхьаьна болх бинчу, иза вийначул тIаьхьа цхьацца пачхьалкхашкахь "Магнитскийн низам" юкъадоккхуьйтуш хьийзинчу финансиста Браудер Билла.\nОьрсийчоьнан бюджетера коррупцин машанехула ахчанаш дозанал арадоху некъ Iорабаьккхина ша аьлла, Магнитскийс дIакхайкхийча, Оьрсийчоьно иза лецира, Браудеран Hermitage Capital фондо шегара йогIу ял охьа ца йиллина аьлла айдинчу гIуллакхца доьзна. 2009-чу шарахь талламан "Матросская тишина" изоляторехь велира иза. Цуьнан кхалхарна бехкеберш таIзарна кIел хIитто гIертачу тобано чIагIдарехь, изоляторехь цунна эшна дарба ца деш, леррина лечу кхачийна иза.\n"Магнитскийн Тептар" - 18 стаг\n2012-чу шарахь Американ Цхьаьнатоьхначу Штаташа тIеийцира "Магнитскийн низам", цо таIзаре ийзабо Оьрсийчохь адамийн бакъонаш талхош болу нах. Цунах тера низамаш арахецна цхьамогIа пачхьалкхаша а, оцу низамца таIзар до адамийн бакъонаш талхочу кхечу мехкашкарчу бахархошна а.


Нохчийчура контр-терроран операци официала кепара ерзийна 3 шо кхаьчна\nНохчийчоь - Оьрсийн салти оьрсийн байракх охьайоккхуш ву танк тlера, Соьлж-гlалара Минутка майда, 09Чил2000\nНохчийчохь шуьйра даздаршца билгалдаьккхина терроран дуьхьала олуш йолу операци официала кепара сацоран 3 шо кхачар. Республикин кIошташкахь а, коьртачу гIалахь а дIадаьхьначу даздаршкахь хастам бира мехка куьйгалхочунна. Ткъа могIарера бахархой хIинца а баккхий беш бу, Контр-терроран операци олуш хилла и Iазап шайна тIера даккхарх.\nТерроран дуьхьала кхайкхийна хилла операцин зона дIаяккхар шуьйра даздина Нохчийчохь. Машаран де, аьлла цIе тиллина долу и де, хIора кIоштехь а, гIалахь а билгаладаьккхира. Соьлжа-гIалахь, къаьстина дукха нах бара коьртачу урамашкахь гулбелла. ХIара де, мокъа де аьлла дIакхайхкина дара, амма, Iедалан балхахь болчеран аьтто бацара, цIахь Iан, уьш дакъалоцуш бара коьртачу гуламашкахь, цхьаберш карахь йолу байракхаш лестош, вуьйш, дIахиттинчу ловзаршкахь хьелхарехь хьийзаш. Машаран де, ишшта дIадаьхьира Нохчийчохь. КхозлагIа шо ду иза ишшта даздеш долу.\nОцу самукъа долучу нахе хьаьжча, хьал ца хуучу стагана мотталур ду, «ма ирс долуш, ма паргIатонехь Iаш долу къам ду нохчийн», аьлла. Амма, хIокху дийне кхачале, наха лайна болу бала, вуочу дагалецамашкахь бен ца бисна. Иза вуо гIан хилча санна, диц дан а гIерта дукхах берш.\nТерроран дуьхьала йолу операци Нохчийчохь 1999 шарахь дуьйна дIакхайкхина йолу, иза дIаякхийта лууш дукха хан яра меттигерчу Iедалийн. Оцу лаамна цкъацкъа тIетовра Оьрсийчоьнан федерал Iедалш.\nАмма эскархойн буьйрано а, оьрсийн къайлахчу сервисо а и гIуллакх хада дуора, хIинца а хьалхе ду Нохчийчохь машар дIахоттийта, олий. Ишшта къийсамашкахь дIаяхара кхин цхьа йоца хан. Амма 2009 шарахь Оханан беттан 16 дийнахь Нохчийчоь терроран дуьхьала операцеш дIахьош йолу меттиг яц аьлла дIакхайхкира.\nХIун хийцаделла тахана Нохчийчохь иза дIаяккхарца? И хаттарш делира Маршо радионо, Нохчийчуьра цхьаболчу бахархошка. Хууш ма хиллара, терроран дуьхьала операцин зона дIа ма яькхкинехь,Соьлжа-гIалара аэропортана бакъо елира Оьрсийчоьнан пачхьалкхан дозаналла арахьа рейсаш ян. Иза дуьххьара кхиам бара боху, Амрудди цIе йолчу Соьлжа-гIаларчу вахархочо.\nАмрудди: «Вайна массарна дагайогIу аьлла хета суна и хан. Воьдуш а, вогIуш а, постехь сацийча, кехатех бахьана а дой, белш тIехь масатоп лелийна лар юй бохуш, бахьанаш а дохуш, нах дIалийцина.Вайгахь латтийнарг, вайна массарна а хууш ду. КТО (Контр-терроран операци) дIаяьккхича, вайна хилла болу пайда бийца а ца оьшуш, гуш бу. Коьртаниг, блок-посташ дIаяхар ду. ШолгIаниг, вай аэропортана дуьненаюкъара статус ялар а ду.»\nТерроран дуьхьала операци дIахьуш ю аьлла, муьлха а юьрт дIа а къовлий, цу чохь шайна луург деш, бехке верг а воцург а дIалоцуш, кIоршаме зуламаш дора дора, Iуналла а я цхьа а жоьпалла шайна тIехь доцчу оьрсийн эскархоша а, милцоша а. Хийла стаг цара дIалаьцначул тIаьхь вайна, хIинца а каронза ву. И хьал 10 шарахь лаьттира Нохчийчохь. ХIинца, хьал кхечу агIора ду аьлла хета, Адам цIе йолчу Хьалха-МартантIерчу вахархочунна.\nАдам: «КТО (Контр-терроран операци) дIаяьккхинчул тIаьхь вахар-вар аттачу даьлла. ХIинца маьрша ду и хIума.Хийцамаш бу аьлла-м хета суна. Амма кхоччуш машар дIа ца хIоьттина. Амма юха а тIаккха а, 4 шо хьалха хиллачуьнга хьаьжча, хийцамаш ба-м бу.»\nНах лечкъош а, дIалуьйцуш а ца хилчхьана, дахаран кхин долу кхачамбацарш-м ловра дара, бохучу хьола тIе баьхнера оцу хенахь нохчий. Лиза цIе йолчу зудчо къобал деш тIеоьцу эскархойн карара урхалла Нохчийчохь дIадаккхар.\nЛиза: КТО (Контр-терроран операци) дIаяьккхар нах реза болуш долу хIума ду. Муьлххачу а хенахь, чу а лелхаш бераш дIа а дуьгуш, хIума леладора эскархоша. Ваха а, ван стаг ца витара. Хийла стаг церан багара ваьккхира. Сан сайн де вешийн кIант, цара БТР-на тIе а ваьккхина дIавуьгучуьра ваьккхира ас, салтех лата а летта. Ткъа, тIепаза байнарш дукха ма буй. Дика ду-кх и КТО (Контр-терроран операци) дIаьяьккхина.»\nТерроран дуьхьал олуш йолу операцеш, тахана нохчийн низамхоша дIахьуш ю. И ницкъ бу тахана Iедалан коьрта гIортор. Олуш ма-хиллара «машар безахь, тIамна кийча хила».\nКонтр-терроран операци "официала" Нохчийчохь чекхяьлла 3 шо кхаьчна


Батукаевн гIуллакхан материалаш толлуш бу кхелахой\nБишкекерчу Первомайскан кIоштан кхелехь рогIера ладегIарш хилла, бакъо йоцуш криминалан авторитет Батукаев Iазиз набахтера араваккхаран гIуллакхца доьзна. ГIиргIизойн Азаттык Радионо бина цунах лаьцна хаам. Кхеташонехь хеттарш дина бехкебечу Джолдубаева Индире а, Качкыналиев Калыбеке а, Раимжанов Iабдухьалиме а. Цул тIаьхьа кхелахоша листа йолийра гIуллакхан материалаш. РогIера ладегIарш хир ду карарчу беттан 11-чу дийнахь.\nМехкан хилла президент Атамбаев Алмазбек а, инарла прокурор лаьттина Джолдубаева Индира а, пачхьалкхан таIзар кхочушдаран урхаллан (ГСИН) куьйгалхочун хилла хьехамча Качкыналиев Калыбек а ву оцу гIуллакхна тIехула бехке озийна. Коррупцин зуламашна жоьпалла доьху цаьргара.\nКриминалан авторитет Батукаев Iазиз 2013-чу шарахь шена тоьхначу хенал а хьалха Нарынерчу набахтера араваьккхира, "дарба доцу цамгар кхетта" аьлла, кехаташ а кечдина. Цул тIаьхьа Бишкеке а валийна, цигара Соьлж-ГIала догIучу кеманца даймахка веара иза.\nСтохка чоьхьарчу гIуллакхийн министралло юха а талла долийна оцу фактах доьзна гIуллакх. Карарчу хенахь кхело луьстуш ду.\nБатукаев низам дохош арахецна аьллачу кхелана бойкот кхайкхийна гIиргIазойн экс-президенто\nГIиргIазойн лаьцна экс-президент чохь вуьтуш ву кхело\nЮха а ГIиргIазойчоьнан хилла президент лаца гIерта полици


Полисхо вуьйш дIаяздина видеокамеро\nМангал-бутт 23, 2014\nНохчийчоь - Полицин белхахо вуьйш дIаязина видеокамеро, Соьлж-ГIала, 22Ман2014\nКIирандийнахь белхан меттехь полисхо тапча а тоьхна полисхо вийнарг лохуш дара Iедал ерриг а Соьлж-ГIала а толлуш. Сарахьо бекхам бечуха полицино вийра ши стаг.\nКарарчу хенахь Нохчийчохь дийцаре деш дерг цхьаъ ду - Ленинан кIоштехь некъан тIехула тесначу тIай тIехь, видеокамерша чухулу ган а гуш, олуш ма хиллара, тIе юьхьиг а таIийна, кIесалкIаг чу тапча а тоьхна, полисхойн белхо вер.\nШен балха тIехь вийнарг ву Теркйист кIоштан Бена юьртара 39 шо долу Дапаев Ахьмад. Официалан гIардаккхарца низамхочо цо лелочух шек а ваьлла, хIун мила ду хьажа сацийна хилла тIоьрмиг карахь волу жима стаг. Цуьнан тIоьрмиг зуьйш хIара воллуш, вукхо тIаьхьаша тапча а тоьхна, охьавиллина Дапаев Ахьмад, цул тIаьхьа шен тIоьрмиг а кхуьнан тапча а эцна дIавахна.\nИ зулам дина дукха хан ялале хааме даккхира Iедалдайша 10 миллион ахча диллина хилар куьг бехкениг схьавуьйцург, ткъа и схьалаьцначунна я дуьхьало еш вийначунна махкахь уггар сий-лараме лоруш йолу Кадыров цIарх орден а, кхин мехала совгIат а.\nИ вер-ваккхар нисделла йоккха юкъ ялале чоьхьарчу гIуллалкхийн министаралло зуламхо схьалацарна тIехьажийна «Вулкан» операциии а кхайкхийна, дIасадаржийна хила Дапаев тIе куьг айинарг ву аьлла шеко йолчуьнан суьрташ.\nАла догIу видеокамеро цуьнан юьхь-сибат вуно дика схьалаьцна хилар. Бахьана и делахь а, я низамхой каде хьовзар делахь а полисхо вийначу 22-чу диннахьехь сарахь герз а детташ Iоттабаккхам нисбелла Хьалха-Мартанан кIоштан Гехи юьрта чувуллучохь. Кехаташ зе дагахь сацийначу такси-машен тIерачу шиннах цхьамма герзаца дуьхьало ян йолийча и вен дезна полисхой боху официалан хьостано.\nКъайлавала гIоьртина шолгIаниг, шечух гIуллакх хир доций а хиъна, ша иккхина. И стенна тIехь иккхина а, таксахочух хIун хилла, дийна висна а я вийна хууш дац. Цу кепара герзаца юкъаметтиг къастаяр бахьнехь яй чов йина цхьаъ лазвар доцург, полисхошлахь кхин зераш хилла дац бах чоьхьарчу гIуллакхийн министаралло.\nБайинарш муьлш мичара бу хиъна дийцарехь. Уьшшиъ ву Iалхан юьртара Магамадов Мохьмад а, Усманов Масхьуд а. Кху беттан 22-чу дийнахь де суьйренга лестича Iорабаьккхинчу хаамца цу шинах хьалхарчу вийна Соьлжа-гIалахь Дапаев Мохьмад, Ткъа шолгIаниг нацкъаро цуьнга хьожуш Iаш хилла. ХIун хилла цуьнга цу беса стаг веллал бехке? Цу тIе даьлча коьртах хIума а тоьхна дIа ца вахлора иза цIий а ца Iанош? И а ,кхин а хеттарш диллина дуьсуш ду.\nБакъдерг бакъ хила деза цу тамашеначу вер-ваккхаро дукха адам цецдаьккхарра-м стенна дуьйцуш карзахе ир-кара хIоттийна. Цунна тоьшалла гора Бена-юьртахь вийначу Ахьмадан ден Дапаев Мохьмадан кертахь . Велларг дIаверзийна шолгIа де делахь а чот йоцуш дукха, керта а ца хоьуш адам лаьтташ цу тезетахь. Цигахь дIаяздина хIара доIа-кадамаш бар.\nШен кIоштера вахархо верах шена хетарг довзуьйтуш ву циггахь тезетара нацкъар а ваьккхина ас вистхилар дехна Абзотов Нурди.\nНурди: « Со хилча меттехь цкъа дайна дацара суна оццул Iедалан белхой орца бевлла. Шайн хьаькамашций таттабелла схьабаьхкинера. Дала ял лойла царна.Оцу кепара маьIна доцуш стаг вер доккха хIума ду. балхахь волу стаг ишта вер, сан коьртахь тарлуш дац.\nУггар а Iаткъамениг хIун ду аьлчи- тIаьхьашца герз а тоьхна, бехк боцу стаг вер. Оццул бехк боцу, къинхетам а боцуш стаг вуьйш верг и хIун адам хила деза.цуьнан хIун да-нана хила деза. Шайн доьзал,гергарниш кхаба болх беш бу-кх и кегий нах .церан хIун бехк бу. Цхьана тIам тIехь,цхьана хенахь тIаьхьашка топ а тоьхна вайнехан стаг вуьйш Iедал хилла дац. ХIинцца хьо дIа ахка воьлча и зулам динарг а хир вац-кххьуна нохчо».\nШена схьахетарехь бохура соьца къамел динчу Нурдис тIаьхьий-хьалхий тIехIиттинчу тIемаша мохк хьакълагIе бохуьйтуш хIаллакбарал сов, эхьечу, осалчу, мегар доцчу агIор цхьа хIума хийцина вайнехан гIиллак-амалехь а,дахар тидарехь а.\nПолисхо вер а, бекхам а


Марха даста ца кхиина мел сихбеллехь...\nБоккха бохам беъна кху деношкахь Нохчийчуьра а, ГIалгIайчуьра а шина доьзале. Мархийн бутт чекхабалар даздан цIа богIуш хиллачу шина некъан бохамехь велла мел лаххара а бархI стаг. Машенаш чохь хилла цхьадолчу берашна чевнаш а хилла.\nДуьххьара бохам хилира ХIирийн махкахь Эльхотово олучу эвлана уллехь дIабоьдучу федералан некъан тIехь. Москохара даздаршка сихбелла богIу ГIалгIайчуьра бахархой чохь болу машен духьал йогIучуьнах кхетта, цу чуьра зудий, стаггий, церан берашший деллера.\nЦхьа йоI лазийна дарбан хIусаме кхачийна. ХIинца а иза вочу хьолехь ю. И доьзал Оьрсийчохь вевзачу гIалгIайн адвокатан Плиев Мусан чуьра гергар нах бу.\nБохам хиллачу шолгIачу дийнахь кхин цхьа сингаттам иккхира. Ставропол кIоштерчу новкъахь Францера цIабогIу нохчийн доьзал машенаш дуьхь-дуьхьал кхетаран бахьанашца белла -дай, наний, ши беррий.\nИ некъан бохам дукха тIех сов кIоршаме хиларна, Ставропол кIоштан ГАИ-н куьйгалхочо цига а веъна дIахьедар дира. Цо официала хаам бира бехк веллачу нохчочун бу аьлла.\nГАИ-ГИБДД-н хьаькам: "Ши машен дуьхь-дуьхьал кхетта, некъан бохам хилла. Шевроле «Captiva» машен дуьхьал болчу некъан тIе а яьлла «MAN» олучу машенах кхетта. Цкъачунна къастийна бахьан – машен лелочунна наб кхетар".\nМарха даста я Керлачу шеран даздаршка цIакхача новкъа бевлачохь некъан бохамаш гуттар хуьлуш бу. Кху деношкахь леррина Марха даста, шен гергарниш декъалбан цIавеъна Москохара «Коммерсант» газетан корреспондент Мурадов Муса. Цо а боху, иштта цигара цIабогIуш дуккха а доьзалша бара аьлла.\nМурадов: "Кхана Марха досту аьлча, со а вара новкъа ваьлла сайн накъостца. Новкъахь дуккха а машенаш яра вайниш чохь а болуш. Тхо Ростов-гIала кхаьчча, марха даста сецча, цигахь дуккха а бара тхо санна сецна дуккха а бераш шайца а долуш".\nОьрсийчоьнан регионашкара хьажхIотта цIаоьхучарна кху шерашкахь тIекхетта Европерчу пахчьалкхахь беха нохчий а. Шайна дIасабаха кехат каракхаьчча, берашца машенашца цIабогIу уьш а.\nНекъан бохамашкахь цхьана доьзалера ша верриг леш меттигаш дукха хуьлу. Иттех шо хьалха иштта велира Керлачу шарна цIавогIуш Маршо Радион Москохара корреспондент Яхиев Сайд-Iусман а.\nЦуьнан машенчуьра иза а, хIусамнана а, бераш а делира, цхьа жима йоI йиссалц.\nМурадов Мусанна хетарехь, цIерпоштан а, хIаваъкеманан а билетийн мехаш дукха лакхара болу дела, нах машенашца оцу бехачу новкъа бовлу.\nМурадов: "Москохахь а, кхечу меттигашкахь а беха нах цIерпоштаца а, хаваъкеманца а цIабахка тохабелла. Амма билеташ деза долу дела машенашца богIу уьш. Ткъа некъ беха ма бу: Москохара 2 эзар чакхарма кхоччуш ю".\nМархаш достучу деношкахь Нохчийчохь а, ГIалгIайн махкахь а некъаца долу хьал чолхе доьрзу. Дукха а бохамаш хуьлу. 2006 шарахь оцу 2-3 дийнахь цхьана ГIалгIайн махкахь 20 стаг вийра ишттачу хьолехь.\nИшттачу бохамийн терахьаш лекха долу дела, хIора шарахь оцу даздарийн юьххьехь, къаьсттина ГIалгIайнчура Iедалша кхайкхамаш а, дехарш а до машенаш сиха ма хехкахьара, некъан низамаш доха ма дахьара олий.\nЦуьнах кхин гIуллакх а ца хилла, кху шарахь хIора коьртачу некъашца чIагIамаш бинера полисхоша, шайца уллехь лаьтташ лоьрийн машенаш а йолуш.\nНохчийчохь-м некъаца болу чIагIамаш дIабевлла а бац. Хьалха ма хиллара болх бира полисхоша, цундела ур-аттала кхерамазаллан доьхкп тесна воцург а гур вацара кху деношкахь.


Устради-ГIалара яйна йоI Москох ю, Шемахь яц\nУстради-ГIалара цIера еддачу Дудуркаева Луизин гергарнаш цакхетамехь бу, шайн йоI экстремистийн тобанех дIатохарна. Шинарийдийнахь масех хаамийн гIирсаша яздо, байначу беттан юьххьехь цIера йоьда-йита а доцуш дIаяхана йоI Шема боьдучу новкъахь ю "Исламан пачхьалкх" олучу тобанах дIакхета аьлла.\n"Кавказ.Реалии" порталан зIе хилира яйначу йоьIан гергарчуьнца. Телефонехула динчу къамелехь, цо хаийтина шаьш инзаре хиларх цхьацца йолчу хьосташа интернетехь Луиза ДаIишхошца уьйрашкахь хилла бохуш яржийна информаци бахьанехь.\n"ЙоьIан дена-нанна хууш ду иза Москох хилар. Социалан машанашкахула шена кхерамаш тийсича дIаяхана иза", аьлла Дудуркаева Луизин гергарчу йоIа, хIун кхерамаш буьйцу аьлла делла хаттар жоп доцуш а дуьтуш.\n"Кавказ. Реалии" порталан журналистийн болчу хаамашца, Луиза Москох ю, цуьнан дахарна цхьана а кепара кхерам а бац, иза цIераяларан бахьана шен гаргарчу нахаца цхьацца долчу хIуманца цакхетам хиларна ду.


Амриев Мурадах обарг вийриг мила ву?\nКаляпин Игорь: "Кхерамзаллехь ву, са ма гатде!"\nЕрриг а Оьрсийчоьнан полицин информацин база цхьаъ хилча, Нохчийчоьнан полицино «харц паспорт лелоран» бехках хьалхаваьккхина хилча, иза стенна мега кхечу меттехь юха а лаца? Оцу хаттарна тIера долийра Маршо Радионо маьршачу латаршкахь дуьненан чемпионан волчу Амриев Мурадах кху муьрехь кхоллало къамел «Iазапна духьалояран комитетан» куьйгалхочуьнца Каляпин Игорца.\nАмриев лаьцна, Беларусера Нохчийчу вигинчул тIаьхьа мукъавалийтира «бехках», кхело паспорта тIера гIалат дIанисдаре хьоьжуш Iа иза махкахь. Амма Пятигорске садаIа ваханчохь иза хаавелла меттигера полици кхо де хьалха яхна хилла лаца. Амриев ведда кIелхьараваьлла.\nМурад кхо кIира хьалха ваьккхина хила везаш вара леца кхайкхийначу нехан могIарара\nКаляпин: «Дерриг кхеташ ду, Оьрсийчу веъанчу бахьанийца ца вахана дIа а. Цунна документаш оьшу, цуьнгахь цкъачунна долу паспорт Нохчийчуьрчу кхело а, балар-бисар чоьте оьцучу хьукмато а хан хьалха тIеяздина гIалат а долуш ду. Циггахь иза дIанисдан а деза.\nЦундела цунна вада маьIна дац, истори юха а оццу лорах гIур ю. Иза юха а лоцур ву, Нохчийчу вуьгур ву.\nКхин ду, уьн-шарахь цунна дуьхьал, вина шо харц тIеяздина паспорт лелорна айдина хилла бехктакхаман дов дIакъевлина. Цундела Мурад кхо кIира хьалха ваьккхина хила везаш вара леца кхайкхийначу нехан могIарара. Иза данза ду хIинца а.\nКхузахь со ца кхеташ хIумма а дац. Дов цунна дуьхьал айдинарш, бехктакхаме озийнарш, лаца кхайкхийнарш Кадыровн полицера нах бара, полицин механизм шайн аьттонашка ерзийна беха нах.\nАмриевс цхьа а зулам дина доцийла вай кхета, иза закъалте а лаьцна, цуьнан воккхахволу ваша Германера цIаверзийта гIерташ хьийзачу Дашаевс (Дашаев Мохьмад, Соьлж-ГIалин полицин куьйгалхо - М.Р.) лелош ду дерриг а.\nЛацар, лехаме ваккхар, вихкина махка валор, дов айдан бакъо хилар – и йоллу полицин механизм Дашаевс долаерзийна Амриев Мурад закъалте лацархьама.\nКерла кехаташ каракхаччалц – уьш Нохчийчохь схьадала деза – иза церан тутмакх ву. Ткъа дIаваха цкъачунна цуьнан йиш яц, цо цигахь кхеле дехар яздан деза, паспорт доьхуш, сацам ларбан беза, и дерриг а Нохчийчуьрчу кхелехь бен дойла а дац.\nДашаевс приватизаци йина, шен хьашташка ерзийна полицин механизм а, белхан бакъонаш а\nМаршо Радио: Оьрсийчуьрчу полицин база цхьаъ яц, Нохчийчохь маьрша а вуьтуш, Пятигорскехь иза лаца гIортар хIун ду?\nКаляпин: «Харц паспорт лелорна» боху Амриевн и дов толлуш хиллачо дов дIакъевлина бахначу беттан 14-чу дийнахь. Ша гIуллакх сацорах долу кехат цо дахьийтина документаш тIечIагIдечу полицин хьукмате. Цо баккъал а шен болх чекхбаьккхина.\nРегистрацин хьукмато де-буьйса далале дIахьажон дезаш дара Москох чоьхьарчу гIуллакхийн министраллин информацин центре. Гарехь, данза дитина иза.\nАс кхеторехь, иза ца дайтина хьолан доладечу стага – ткъа тIе бIаьрг биллина Iаш Нохчийчохь цхьаъ бен вац – господин Дашаев. Цунна лаьа Амриев лоьхучу нехан тептарахь вуьсийла, лаьа махкара ца валийта - ткъа валахь, хIета а, вета а, лоцур ву. Пятигорскехь иза иштта нис а делла.\nНизамца ца догIу лелориг. Дашаевс приватизаци йина, шен хьашташка ерзийна полицин механизм а, белхан бакъонаш а. Оцо йохайо Амриев Мурадан ваха-ван йолу бакъо.\nЦундела ас стомара кехатца чоьхьарчу гIуллакхийн министре Колокольцевга дехна талла, мила, стенна дIайохуш хьийза Амриев Мурадера конституцино луш йолу ваха-ван бакъонаш.\nЦкъачунна иза дехьаа-сехьа волучохь вац. Иза муьлхачу а полицин патруло лоцур ву, Нохчийчу дIахьажор ву, кехаташ ма-теллина. Цуьнга официалехь нохчийн, я цхьана а кхечу полицин цхьа а хаттар дацахь а.\n«Карарчу хенахь иза кхерамехь вац\nМаршо Радио: ХIинца кхерамзаллехь вуй Амриев?\nКаляпин: «Карарчу хенахь иза кхерамехь вац. Дан ма-даггIара дина цо: шега хеттарш гучудевлча, полицин белхахо шена тIаьхьаваьлча, иза хьала а гIаьттина, юьстахваьлла – ас билгалдоккху, иза тхан белхахо волчохь хьошалгIахь вара – кхечу метте дехьаваьлла, иза ду-кх дерриг а.


Палестинин автономин Iедалш эргIаддахана Iамеркан пачхьалакхан департаментан сайта тIехь бина хийцамаш бахьана долуш\nПачхьалкхан департаментан векал Ортагус Морган.\nПалестинин Iедалш эргIаддахана Iамеркан пачхьалакхан департаментан сайта тIехь бина хийцамаш бахьана долуш\nПалестинин автономин лидерша шаьш эргIаддахана хилар хаийтина шайн мехкан территореш Iамеркан Пачхьалкхан департаменто пачхьалкхийн а, кIоштийн а тептарна юкъараяхарна, яздо "Iамеркан аз" портало.\nЦхьаьнатоьхначу Штатийн арахьарчу гIуллакхийн хьукматан официалан сайта тIехь дац Палестинин автономина хьажийна ша лаьтта дакъа. 2009-2017 шерашкахь Обама Барак президент волуш хиллачу версина тIехь "Палестинин территореш" юкъатоьхна яра коьртачу агIонерчу тептарна а, ткъа иштта Пачхьалкхан департаментан Гергарчу Малхалерчу бюрон агIонан тептарна а.\nIамеркан Пачхьалкхан департаментан векало боккха тидам ца бахийтира цу хийцамашна, шега цунах лаьцна шинарин дийнахь хаьттича. "Сайт карлайоккхуш ю. Тхан политикехь цхьа а хийцамаш ца хилла", - элира цо. Цуьнца цхьана цо ца элира хир ю я яц Палестинин территорешна хьажийна агIо керлачу сайт тIехь.\nАмма Палестинин автономин лидерш шеко йолуш бу, Iамеркан Iедалан цхьайолчу материалашна юкъара "оккупаци йина территореш" олу термин дIаяьллачул тIаьхьа бина и хийцамаш лармаза бина бохучух.\nПалестинахойн министрийн кабинето кхеташо дIаяхьира оршотан дийнахь коьрте хиина премьер-министр Штайе Мухьаммед а волуш. Цо дIахьедар дира Пачхьалкхан департаментан сайта тIехь бинчу хийцамаша "тIечIагIдо Iамерка Израилехьара яьлла хилар" аьлла.\nКабинето дIахьедар дина, цу хийцамашка бакъонаш дIаяхалур яц палестинахошкара, дуьненера массо а пачхьалкхо яре еш йолу" аьлла, хаам бо Палестинин официлан WAFA хаамийн агенталло.\nПалестина маьршаяккхаран организацин инарлан секретаро Эрекат Саиба дIахьедар дина, тептаран тIера Палестинин территореш дIаяхар "догIуш дац Iамеркан Цхьаьнатоьхначу Штаташна оьшучуьнца" аьлла.\nОбама президент волуш Iамеркан Израилехь векал хиллачу Шапиро Дэна аьлла, сайта тIера хийцамаш "хьекъалза" хIума ду аьлла.\n"Палестинахой цхьанха а гIур бац. Iамеркана оьшург ду царца юкъаметтигаш лелор. Ша Израил ю тайп-тайпана кепашца Палестинин автономица юкъаметтигаш лелош", яздина цо шен Твиттерехь.


Европан кхелан рогIера сацамаш\nДевнийн материалаш кеч а еш, Страсбурге дIакхачийначу бакъоларъярхойн юкъарлонашлахь ю "Мемориал" центр а, "Правовая инициатива" ("Бакъонан жигаралла") а.\nЕвропан кхеле девнаш дIакхачийна, даима хуьлуш ма-хиллара, байначийн гергарчийн цIарах.\nБакъоларъярхоша билгалдоккху массо а девнийн орам цхьаъ хилар – "контртерроран операци" олу барамаш дIахьош "муьлш бу ца хуучу наха" хIаллакбинчу, талламчаша, прокуратуро, полицино я схьа а ца лохуш, я кхел а йоцуш, тесна битинчу кегийнехан гергарчийн леткъамаш.\n"Европан кхелан сацамашца а догIуш, пачхьалкх гергарчарна ахча охьадилларал а совнаха, декхаре ю нах бар талла а, бехкечаьргара жоп деха а. Амма Оьрсийчоьно ца до иза, деккъа дIа ахча охьа а дуьллий, паргIат йолу", дIахьедина "Правовая инициатива" юкъараллица болхбечу адвоката Мацев Руслана.\nНохчийчохь динчу зуламех ду Европан кхело теллинчу девнийн доккхах дакъа. Масала, Кулишова Валентинас чуделла арз толлуш бинчу сацамо бахарехь, 2005-чу шарахь тIеман духарахь хиллачу наха Соьлж-ГIаларчу шен цIера лаьцна, полице вигина Кулишов Дмитрий, Валентини воI. Цул тIаьхьа лар йоцуш вайна кIант, массо а инстанцешкахула чекхъяларх, жоп доцуш йисина нана.\n2002-чу шеран аьхка тIеман барзакъахь баьхкинчу наха Гихтахь лаьцна вигина Ахметханов Ахьдан. Тешаша дийцарехь, Хьалха-Мартанан агIор дIавигина иза. Iедалан хьукматех цхьа а къера ца хилла шаьш иза вигарх, кIантах хилларг хууш бац гергарнаш.\nОццу хьелашкахь доьза вайина эскархоша 2005-чу шеран бIаьста Шелара Умаров Мохьмад.\nГIалгIайчуьрчу Кукурхоева Азин арз а ду Европан кхело Оьрсийчоьнна бехк буьллу сацам биначех.\n2004-чу шарахь лачкъийна Азин цIийнда Цечоев Гирихан. Оржоникидзевскера (тахана – Шолж), шен цIера, Муьжиче вахханчохь лаьцна иза Iедалан ницкъхоша. ШолгIачу дийнахь цунах лаьцна хеттарш дан веъначу полисхочо Мержоев Iисас гергарчаьрга хаийтина, "Гирихан ФСБ-н карахь ву, деношкахь полицига дIавала тарло", аьлла. Цечоев лаьцна кхобуш хилар тIечIагIдина кIоштан прокуратурехь а. Амма я оцу хенахь а, я тIаьхьа а ца кхачийна лаьцнарг полице.\nТалламчаша массийттаза сацийна Цечоев лехар, зулам динарш шайна карош бац, аьлла. Лехам лакхарчу инстанцеша массийттаза юха а айбайтина. ТIаьххьара а 2005-чу шарахь Цечоев Гирихан доьза вайна аьлла сацам тIеэцна Соьлжан кIоштан кхело. Цул тIаьхьа 4 шо даьлча яьлла Европан кхеле вайначун зуда. Цунна Страсбурго 60 эзар евро охьадилла декхарейина Оьрсийчоь.\n…Тидам шена тIеберзош ду ЦечоевгIеран доьзалх хьарчина, шерашкахь тIаьхьара ца болуш, цхьа бала лелаш хилар. Iедало, ша да доьза вайина 12 шо даьлча, лаьцна Цечоев Гириханан кIант Илес.\nБелгородерчу ФСБ-но тIемалошна гIодарна бехкевина иза. Къилбаседа Кавказерчу тIеман кхело 6 шарна набахте хьажийна 2018-чу шеран Iай.


Харцонна дуьхьало а ца йо хIинца нохчаша\nЗазадоккху-бутт 03, 2014\nОьрсийчоь-- Нохчийн политик Кутаев Руслан, Маршо Радиона интервью луш, 2013.\nШи кIира ду политик, Кавказан къаьмнийн ассоциацин президент Кутаев Руслан лаьцна кхобу. Бахьана мухха а кхоьллинехь а, дукхахболу нах кхета иза лацаран бахьана цо вайнах Сталина махкахбаьхна 70 шо кхочуш депортацин хьокъехь Соьлж-ГIалахь конференци хIоттор дуйла.\nКавказан Къаьмнийн Ассамблеян президент, политикийн гонехь шуьйра вевза жигархо Кутаев Руслан лаца бIо ца къажийна Iедало. Оццул вевзаш волу политик лацаро гойту Оьрсийчохь могIарера вахархо лацар кIадда а доцург дуй а, цунна тIехь хIуъу а кхолла тарлуш дуй а.\nЧиллан-беттан 20-чу дийнахь дуьйна чохь валлош ву Кутаев. И гиначара дийцарехь, хьалхарчу шина дийнахь, харц тоьшаллаш дайта гIерташ, ца богIу ницкъ беш хьийзийна Кутаев.\nЦу хьокъехь, масала, дIахьедар дина набахтехь Кутаев Руслан ган аьтто хиллачу «Ницкъ барна дуьхьал комитет» юкъараллин коьртехь волчу Каляпин Игора.\nКутаевна тIехь яллийна къизалла Iорайоккхуш, юкъараллин дахаран жигархоша дина зераш бахьанехь гулдина бакъ тоьшаллаш дIакхачор долуш ду Оьрсийчоьнан коьртачу бакъонашларьярхочуьнга Лукин\nВладимире а, ишта президент волчохь гражданан юкъаралла кхиоран а, бакъонаш ларьяран а Кхеташонан хьаькам волчу Федотов Михаиле а.\nБакъду, оццул лакхарчу тIегIане Кутаевна тIехь лелийна харцонаш дIакхачорца, нийсо толийта Маскох сихо йийр ю бохург шеконца тIеоьцу Нохчийчохь. Цигахь болчу Iедалдайх озалуш хилча, оццул вевзаш волу политик схьа лаьцна, цуьнгахь гIело ялло баьхьар бацара меттигера Iедалдай боху тергамхоша.\nКутаев нтIехь оццул дабагIа дан шайна магийтича, хIун дийр дац цара, юкъараллехь кхин бевзаш а боцчу нахана тIехь? Маццалц лаьттар ю те Оьрсийчохь Iедалехь болучарна оццул харцонаш лело маршо?\nИшта кеп-кепара бахархошлахь коьртах дуьйлург жоьпаза дуьсуш ду. Оьрсийчохь хIуъу а хила мегаш ду, Кутаевна тIедеънарг хьаьнцца а нисдала а тарло аьлла, чIагIбелла хьажам бу, масала, Старопромысел кIоштан вахархочун Шарпуддин\nШарпудди: "Оьрсийчохь хьаьнцца а, хIуъу а хила тарлуш ду. Деллахь хIара цхьа Iедал ду-кх, кхузахь цхьа нийсо-бакъо ю-кх лелаш аьлла, цхьаьннах а теша мегар долуш пачхьалкх яц хIара. Цара и Кутаев стенна лаьцна? Дера лаьцна шайна новкъа волу дела, шайна тIе\nа тайна Iад ца Iа дела".\nКутаев Русланан сингаттамаш буьйлабелла кху беттан 18-чохь «Нохчийн къам дохадар. ХIун дара хилларг. Дицдала йиш йолуш дуй иза?» цIе йолу Iилманан конференци цо а, цуьнан гоно а дIаяьхьча.\nХьакамашна цатайнарг хIун ду? Къам дохадарх дийца дихкина ду?\nМаца, мел . хьан хьехо мегар ду вайнахана балане еъна ирча хан, Iожалло каетташ Сибрехахь текхна 13 шо?\nОцу а, кхечу а хеттаршна гонах цакхетарш ца хилийта урхаллехь болучара жоьпаш делча, бахархошна атта хир дара, Кутаевн санна кхаж ца болуьйтуш, лецарех ларбала, хила тарлучу бохамах хьалхабовла. Иштта ду тахана\nмахкахь наха вовшашка къайлах дуьйцург.\nКутаев Руслан лаьцна латтаво хIинца а


"Жижиг ас марха достуш эцна-кх тIаьххьара..."\nХIора а баттахь бохург санна шайн дахар халонга долуш лору могIарерчу наха.\nТIе-кога духучуьнца, юучуьнца-молчуьнца жимма а кхачо ерг атта тешар а воцуш, Европехь беха вайнахха-м бийца а ца богIу, бутт-батте мосазза болу бохург санна, шайн дахар эшна дагIахь бен, мискъал зарратал толуш ца хетарш чот йоцуш дукха бу Оьрсийчохь.\nДIа лен ваьккхинчу муьлххачу а къоман векало, гIебарто велахь а, хIирийн я оьрсий велахь а, башхалла а йоцуш, вуно чIогIа леткъамаш бо, хан мел ели а, дахаран хьашт-дезаршца ларадала Iаламат хала ду бохуш.\nХIумма а диканиг ца хазадо Оьрсийчоьнан куьйгалхорйн цIарх а. Цу оьшург бен хIума доцчу а, дацарийн а баьрччехь лаьттачех елахь бен юкъара йолуш яц Нохчийчоь а.\nАхкаме вийлича гуш ма-хиллара цуьнан дукхахболу могIарера бахархой, цара шаьш къаро ярца, оьшург бен хIума доцуш, гIийла лол бетташ хене бовлуш бу.\nМасала, кхечу мохк-пачхьалкхашкара адам атта тешар ду аьлла ца хетта жижиг кийла эца рагI ца кхочуш, Оьрсийчуьра, хIумма а кIезиг боцу бахархой, 5-6 батте бовлу аьлча.\nДукха кIаргвала гIерташ къахьега а ца оьшуш, и гучудолу могIарерчу нехан гIайгIанех дуьзинчу къамелехь. Шайн дахар халонга далар цара дузу, гIорийча санна лаьтташ алапаш а, пенсеш - пособеш а долуш, ирхъоьхучу мехашца.\nЦу тIера долийра шен къамел Соьлжа кIоштерчу яхархочо Хьавадис. Цо чIагIдарца Iедало еш йолу гIоленашца дустар далийча массо хIума а язьяр вуно маса, чаболахь дIадоьдуш ду.\nБелаш банне а бац\nХьавади: «Массо хIума яз а елла, язлуш а ю. Чай, даьтта, гарза, чIара Хьо дIа мосазза воьду а мах тIекхетта карбо. Керлачу чIерах 230 сом доьху. Копчен илу кIуьр хьожа чIара-м гуттар а базбина.\nХIумнаш язлдо бохург дан а дац къаьхде ду-кх.\nМаршо Радио: Туьканашкара лург яа хIумнаш кхехьна нах мел дукха бу хаьий хьуна?\nХьавади: "20,25 эзарнаш декхарехь нах бу-кх туьканашкахь. Ас-м ца оьцу со мацалла ялла Iийр ю-кх даа-мала тIедиллина ца оьцуш. И дема галий, шекаррий, чутосу чай эцаделчахьана бохуш Iа-кх.\nТхуна-м хала ду. Жижиг ас марха достуш эцна-кх тIаьххьара! Дела беркатора эцна-кх! Сайга эцаелча котам оьцу-кх. Жижиг диъча санна-м ца хуьлу котам жижиг. Делахь а цхьана агIор мацалла дIа ца яьккхича йолий? Бан белхаш хилча-м аттачу дер хир дара хIара дахар. Белхаш банне а ма бац…»\nБалхахь берш а, боцурш-м ирх-пурх а тIедиллина хIумнаша а оьцуш лург бехаш хилар билгалдоккху могIарерчу наха.\nЦара дийцарехь, алапа тоъане а тоьуш дац хьаш-дезарийн «йоманаш» лето. Дерриге ахча дIадоьду юучунна а, Iедална ял такхарна а.\nКарарчу хенахь таро яцарна хийла меттигаш йогIу, дIакховдо хIума цахиларна вон-дикане ваха йиш йоцуш а. Цунах дуьйцуш ю ишколан белхо Новр кIоштера Медана.\nАхчанаш схьадаллалц бохуш лол беттарш мел дукха бу\nМедана: «Суна хууш, балхахь берш а, боцурш а мел дукха бу хаьий хьуна лург бехаш! Ахчанаш схьадаллалц бохуш лол беттарш мел дукха бу. Юург а оьцу,тIеюха а оьцу. Дукхахдолчу декъана даа-мала оьцу.\nНахала ца довла бохуш хене бовла-кх нах. Гайно нахала ма воккху… Алапа а тоъане а ца тоьу. ВорхI ,бархI эзар хIун ю, и мича хьажо деза?»\nХала деъначу дахарх мел дийцинчарна новкъадогIург дара тахана атта доцу дахар, тIейогIучу ханна, дикачу агIор хийцаме дер ду ала дегайовхо кIезиг хилар\nСтенна буьйлу нохчий махках?\nМехаш бистина, къоьлло са огу...\nСоьлж-ГIала, мел делла ахь хьайн хазаллах?..\nТаро хилча, хIун дара уггар хьалха ахь дендерг?\nКредит эций а, дIало Iедална ял!\nХьаькамашна - Керла Шо, могIархошна - бале зама\nКадыровн Фонд: хьенан сагIа... хьанна сагIа?


Соьлж-ГIаларчу фетвана реза яц Оьрсийчура муфтийн кхеташо\nГезгмашин-бутт 29, 2016\nОьрсийчоь -- , 20Nov2015\nДIабахана бутт чекхболуш Соьлж-ГIалахь хиллачу Исламан конференцин декъашхоша фетва тIеийцира бакъболу бусулба нах тIарикъатехь берш бу аьлла. Цу сацамна реза бац Оьрсийчура муфтийн кхеташонан декъашхой аьлла хаамаш баьржина зорбанан гIирсашкахь.\nИсламан конференци хилира Соьлж-гIалахь кхаа дийнахь Марсхьокху-беттан 25-чу а, 26, чу, 27 а деношкахь. Цу форуман цхьаболу декъашхой реза боцуш хиллехь а, цигахь леррина фетва тIеийцира тIарикъатехь берш а бен бакъболу бусулбанаш бац аьлла. Ткъа салафитийн идеологи юьхьарлаьцнарш сектанташ бу аьлла дара цу кехата тIехь. (Лаам болчо деша и фетва кхузахь). http://islam.kz/ru/news/v-mire/fetva-o-neotemlemyh-priznakah-otlichiya-istinnogo-islama-ot-zablujdenii-3662/#gsc.tab=0\nСоьлж-ГIалара фетва тIеэца деза Оьрсийчохь бехчу массо а бусулбанаша аьлла дара цу тIехь.\nТкъа хIинца, цхьа бутт баьлча, и хаттар хьахийра Москох коьртачу маьждигехь, шен коьртехь муфтий шейх Гайнудин Равил а волуш, гулъеллачу Оьрсийчура муфтийн кхеташонан шурас.\nЦу кхеташонан зорбанан сервисо цу хьокъехь бина хаам иштта бу.\n«Кхеташонан декъашхоша дийцаре дира Нохчийн Республикан муфтийс Межиев Салахь-хьаьжас бина кхайкхам а, Марсхьокху-баттахь Соьлж-ГIалахь хиллачу Исламан конференцино шен документашкахь дуьйцу хаттарш а».\nТкъа хIун сацам бина Оьрсийчоьнан бусулба юкъараллан куьйгалхоша, шаьш дийцаре динчу хаттаршкахула билггала хууш дац. Еарин Iуьйранна цхьамогIа зорбанан гIирсаша хаам бира, Соьлж-ГIаларчу фетвана критика йина Оьрсийчура муфтийн кхеташоно аьлла. Цара чIагIдора цу кхеташоно тIеэцна резолюци ю Москох динан урхаллан сайта тIехь зорбане яьккхина бохуш.\nАмма и резолюци каро аьтто бац. Ткъа тешаш дийцарехь, Москох бусулба нехан урхалло и резолюци дIаяьккхина шайн сайта тIера.\nСоьлж-гIалахь салафиташна дуьхьал фетва тIецначхьана цунна критика яр дуьххьалара хуьлуш дац.\nИштта, кху беттан 8-чу дийнахь вевзаш волчу Сауди Iаьрбийн пачхьлкхарчу дешначу стага аль-Арифи Мухаммада шен Твиттерехь йолчу агIона тIехь харц йира цхьаболчу зорбанан гIирсаша цо Кадыровна критика йина аьлла яржийна информаци.\nШаь аьлла бохуш даржош дерг, ша аьлла дац бохуш вара шейх. Изза цо юха а яздира кхин а кхо де даьлча.\nДелахь а, Соьлж-ГIалахь тIеэцначу фетвахь дуьйцуш долчу цхьадолчу хIуманашна критика йинера оццу Оьрсийчоьнан муфтийн кхеташонан цхьаболчу декъашхоша.\nЦарах ву, масала, Саратов-кIоштан муфтий Бибарсов Мукаддас-хазрет: «Оьрсийчоьнан тайп-тайпанчу регионашкахь беха нах тайп-тайпана дахар долуш бу. Фетва массарна а догIуш дац. Къилбаседа Кавказехь бехарш дукхах берш бусулба нах бу. Ткъа тхо долчехь хьал нисса бIостанехьа ду.\nТхо кхузахь къийсам дIахьош ду, маьждиг дан бакъо яккха гIерташ. Ткъа уьш бусулба деза деношкахь садоIуш хуьлу. Тхо долчех иза дац. Кегийрахошца а оха кхечу агIор болх бо. Ислам кхиар кхузахь а, Къилбаседа Кавказехь тайп-тайпана го».\nРеза вац Соьлж-ГIаларчу конференцехь бинчу сацамна Оьрсийчоьнан Азехь бехачу бусулба нехан коьрта муфтий Аширов Нафигулла а. «Фетва тIеэцна, цхьана наха бохург тидаме а эцна. Ткъа бисинарш берш а цу нахана тIаьхьахIитта безаш болуш санна нисло», - элира цо журналисташна ша еллачу интервьюхь.\nКху беттан 26-чу дийнахь Москох хиллачу Оьрсийчура муфтийн кхеташонан декъашхоша, гарехь, тIеэцначух тера дац Нохчийчохь хиллачу конференцехь кечдина фетва. Цхьаболчу хаамашца, цара тIеэцначу кехата тIехь аьлла ду, цу фетвано дуьйцург цхьана регионехь хIоьттина хьал ду, ткъа цо ца ло Оьрсийчурча бусулбанашна баккъалла а Ислам дуьйцуш долу документ аьлла.\nИштта резолюцина тIехь билгалдоккхуш ду шурахь вистхиллачу муфтино Гайнутдин Равила шена хетарг довзийтина хилар, Оьрсийчоьнан Федерацин территорина тIехь бехачу массо а бусулба нахана луург кхочуш дан ша гIерташ волун дела.


...Иштта хила веза-кх нохчийн лор\nНохчийчоь -- Сайдуллаев Iаьрби-Хьаьжа,Соьлж-ГIаларчу туберкулезан динспансеран коьрта лор\nЛоьраша тахана нахера ахча-хуьсгаш йоху бохуш балхабо. Амма валхавойла дац оцу хьокъехь Соьлж-ГIаларчу туберкулезан диспансеран коьрта лор-м – Сайдуллаев Iаьрби-Хьаьжа, я цуьнан белхахой...\nХьалха заманчохь бежнашна кхеташ хилла «cтерчийн туберкулез» олу цамгар.\nЦу хенахь адамийн дахар хьайбанашца доьзна хиларан бахьанехь и цамгар адамашна тIеяьлла, бохуш дуьйцу лоьраша а, Iилманчаша а.\nЦара чIагIдарехь, туберкулез къаьсттина алсам яьржаш хилла г1аланашкахь.\nДахаран хьелаш къиза хиларна, дукха миска нах цомгаш хуьлуш хилла х1етахь.\nТкъа хIинца, дерриг а патарбаьтта ду бохучу заманца стенна карабо пехийн оцу цамгаро лецнарш.\nНохчийчоь ю Оьрсийчоьнан регионашлахь уггаре дукха пехийн цамгархой бу аьлла лоруш статистико.\nТ1емаш бу бехке? Адам къен-меца лелар ду? Хеттаршна жоьпаш лучу Сайдуллаев Iаьрби-Хьажас тоам боллуш довзийтира хьал сан шеца а, шен г1оьнчица а хиллачу къамелехь\nСайдуллаев Iаьрби-Хьаьжа: Цхьадика, юхайолуш ю вайх туберкулез\nКъамелехь дакъалецира дарбанан цIийнан берийн отделенин куьйгалхочо Шовхалова Фатимас. Цо билгалъехира туберкулез кхетча дуьххьара гучуюьлу билгалонаш, хаийтира цул тIаьхьа хIун дан деза а.\nШовхалова Фатима: Мехаза ду тхан диспансерехь дерриг а\nКоьрта лор Сайдуллаев Iаьрбис ша дечу къамелна юкъадалийра вайзаманахь уггара мехала дериг – лоьран шен мах а, цуьнгара цомгушчунна кхочучу дарбан декъах дерг а – лоьрехь хила еза къинхетамалла.\nСайдуллаев Iаьрби-Хьаьжа: Далла хьалха а, Iедална хьалха а, тхайна хьалха а...\nПехийн цамгарш йолу нах вуно-вуно дукха бу. Даханчу шарахь, Сайдуллаев Iаьрби-Хьаьжа коьрта лор лаьттачу диспансеран тергоне эцнарг ву в ши бIе ткъе ворхI туберкулез лазар долу стаг, царех цхьа б1е везткъе итт стаг пехийн лазарца ву.\nМахкара хьолан терго ечу Iедалехь боцчу нахана хетарехь, терахь дуьззина дац, дукха нах ца боьлху, я ца х1уьтту баха лоьрашна т!е.\nХенан йохалла Сайдуллаев Iаьрби а, Шовхалова Фатима а санна болу лоьраш алсам а бовлуш, дахаран хьелаш нохчийн къоман то а луш юхаяларе сатийсар дуьсу вайна туберкулез санна къиза, хьашт доцу, кхераме цамгарш.\nАхчанаш ца оьшу лор хила а хуьлий-те?!


Амаева Маша, "Ирсе хуьлда, Нохчийчоь" - 5 Августа 2020 - СОЮЗ ПИСАТЕЛЕЙ ЧЕЧЕНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ\nГлавная » 2020 » Август » 5 » Амаева Маша, "Ирсе хуьлда, Нохчийчоь"\nИрисханов Iимран, СССР-н журналистийн Союзан декъашхо\nI957-чу шарахь юхаметтахIуттуш хиллачу Нохч-ГIалгIайн республикехь, ха харцар санна, хаалуш дара кхоллараллехьа йолу хIора гIулч. Бахархоша леррина ладоьгIура радиохула ширачу нохчийн, гIалгIайн иллиалархоша - Сулейманов Баудис, Айдамирова Марема, Хамхоев Ахьмада, Шамилева Жансарис - олучу иллешка, эшаршка, пондарчас Димаев Iумара локхучу пондаре.\nI959-чу шарахь цIаьххьана керлачу мукъамехь радиохула дийкира хьалха хезна доцу зарзаран аз. Йишлакхархо яра Нажин-Юьртан кIоштара Зандакъара дешархо Амаева Маша. Ша мукъам а боккхуш, цо поэтан Хаджиев Ризванан дешнашна «Йолало, нохчийн йоI» цIе йолу йиш лекхира.\nЭшаршка безам болчу ладогIархошна лаьара и йоI йовза. И хиллера Зандакъарчу юккъерчу школан ворхIалгIачу классан дешархо Амаева Маша. ХIетахь дуьйна болабелира йоьIан кхоллараллин некъ.\nСийлахь-боккхачу Даймехкан тIеман дакъалацархочун, Нажин-Юьртан кIоштахь а, республикехь а лоруш, сий деш волчу Амаев Ималун доьзалехь йина а, кхуьуш а яра Маша.\nИллешка, эшаршка, поэзе безам болу йоI кхиамца школехь доьшуш а, исбаьхьаллин самодеятельностехь дакъалоцуш а яра. Пондар лакха а, тIаьхьара эшарш ала а хууш яра Маша.\nПохIма долу йоI, бархI класс чекхъяьккхинчул тIаьхьа, Соьлжа-ГIаларчу культпросветан училище клубни, цхьана эшарш лакхаран отделени деша яхара.\nЦу серлонан кхерчахь Амаева Машас кхиамца дийшира. Кхоллараллин болх барца, ша мукъамаш бохуш, дешнаш яздеш, эшарш ехира: «Даймохк», «Нана», «Космонавтийн илли», «Суна хьо вицлур вац», «Шовда», кхин ерш а.\nI963-чу шарахь къоначу эшаршлакхархочун боккха кхоллараллин а, похIмаллин а кхиам хилира. Амаева Маша - иллиалархо - махкахь евзира «Зандакъойн зезаг» цIе йолу эшар цо лакхарца.\nЛаманийн хотешкахь хезаш йолу яйн гlapa санна, шовданийн шабарех тера, хотешкахь дIаделладеллачу зезаган патаран хьесапехь, кIедачу, самукъанечу зарзаран озехь декара къоначу эшаршлакхархочун аз. ПохIма долчу говзанчас кIорггера гучудохура вайн дахаран аматаш: машар, барт, къинхьегам, Iаламан исбаьхьалла.\nХIай, вежарий, гIовттийтпа шу хьала!\nХIай, йижарий, гIовттийша шу хьала!\nЙохьаллехь къуьйсуш, Даймехкан сий деш,\nСов бертахь дехар вай!\nЦу шерашкахь Москвахь дIадаьхьначу Нохч-ГIалгIайн республикан культуран деношкахь дакъалаца аьтто хилира Амаева Машин. Республикерчу культуран векалшца - бевзаш болчу яздархошца, поэташца, суртдиллархошца, иллиалархошца, хелхарчашца цхьаьна - Амаева Машас дакъалецира Москва-гIаларчу Лихачевн цIарахчу машенаш ечу заводан, гIишлошъяран комбинатан белхалошца, ВДНХ баьхкинчу хьешашца хиллачу цхьаьнакхетаршкахь.\nМоскварчу бахархошна, коьртачу шахьаран хьешашна хIиттийначу концерташкахь Амаевас гайтира лаккхара сценически культура. ЧIогIа резахиларца тIараш детташ, даггара тIеийцира хьовсархоша къона эшаршлакхархо, мукъаме аз долу нохчийн йоI Амаева Маша. Пачхьалкхан барамехь хиллачу даздаршкахь жигара дакъалацарна Москвахь цунна елира культура кхиорехула йолу мидал. СССР-н Халкъийн кхоллараллийн фестивалийн шозза – I965-чуй, I967-чуй шерашкахь - лауреат а хуьлу Маша.\nНохч-ГIалгIайн республикан культуран дахарехь доккха дакъалацарна, Амаеван кхоллараллин новкъахь хилла болу кхиамаш билгалбохуш, I965-чу шарахь къоначу эшаршлакхархочунна Нохч-ГIалгIайн Хьакъйолу артистан цIе тиллира. ТIаьхьо шен поэзехь автора билгалдоккху:\nХаалахь, доттагIа, ма-дарра дIабоху,\nХьарамло, сутарло йолчарех идда,\nПайдане дог дохуш, шуьне а ца воьху,\nДог боьха, батт елош хиллане а ца хилла.\nЦул тIаьхьа гоьяьллачу артисткас республикан а, цул дехьа хуьлуш йолчу концерташкахь дакъалоцуш, хьовсархой реза беш дIабаьхьира ша тIелаьцна кхоллараллин некъ. Артисткас доккха дакъалецира шен эшарийн репертуар телехьовсархошна а, радиоладогIархошна а йовзуьйтуш. Телевиденин, радион программашкахь дакъалоцуш, керл-керла эшарш локхуш,\nДаймохк, нана, нохчийн кхерч, безам, къинхьегам хастош йолу агIонаш яра цуьнан зевне эшаршкахь екаш. Амаевас шен дахарехь тIечIагIдо:\nШераш идарх, юьхь-бос талхош,\nАьхна атто лехна яц.\nХьарам гойтуш, латта кхардош,\nЮьхьIаржо тIеэцна яц.\nАс, яхьъюьйлуш сайн шерашца,\nИллийн могIнаш хIиттийна,\nДаймохк хазбеш, адмийн цIарца\nБIаьстенан куц хийцина!\nПохIма долчу шайн цIерш йолуш, халкъо лоруш болчу артисташа гlo деш, шайн могIаре тIеийцира Маша.\n- Ас хIинца а боккхачу безамца дагалоьцу сайн хьехархой, нохчийн халкъан бакъболу сийлахь артисташ - Димаев Iумар, Айдамирова Марьям, Дагаев Валид, кхин берш а. Царна со даима декхараллехь ю, кIеда-мерза хьехар деш, со Iамаярна, суна хууш йоцу кхоллараллин къайленаш йовзийтарна. Со чIогIа сапаргIат хуьлура, цаьрца цхьаьна концерташкахь айса дакъалоцуш. Царех билггала болу накьостий а, хьехамчаш а хилира суна.\nДахарехь шен ирс карийна Машина. I965-чу шарахь, Зандакъарчу юккъерчу школехь хьехархочун болх беш йолчу хенахь, Машин кхоллам хилира Гилнарчу юккъерчу школан директор волчу Задаев Шахьраддица. I965—I982-чу шерашкахь Зандакъарчу юккъерчу школехь, Шахьраддис - директоран, Машас - хьехархочун, болх бира цара. I982-чу шарахь Шахьрадди Нажин-Юьртан РайОНО-н заведующи вахийтича, Машас Ножай-Юртахь хьехархочун, методистан болх бира, заочно доьшуш, ЧГУ-н биологин факультет чекхъ а яьккхира. ТIаьххьарчу шерашкахь Соьлжа-ГIаларчу № 53 йолчу школехь болх бина Машас.\nБертахьчу доьзалехь ворхI бер кхиъна. КIант - Задаев Роман - медицински Iилманийн кандидат ву. Массо а доьзалхо лаккхара дешар дешна, шайн-шайн дахаран гIуллакхаш тIелаьцна, къахьоьгуш бу. Амаева Машин берийн бераш ду. Уьш дахаран дикачу новкъахь къахьега а, адамашна пайде хила кхеташ-кхиош схьайогIу зеделларг долуш йолу берийн хьехамча-нана.\nХалкъана евзаш а, езаш а поэтесса ю Маша. I992-чу шарахь Нохч-ГIалгIайн зорбанехь араелира цуьнан «Дахаран некъ» цIе йолу хьалхара байтийн гулар. «Безаман зезаг» цIе йолу шолгIа книга араяьккхира I996-чу шарахь.\n200I -чу шарахь Амаева Маша России яздархойн Союзе тIеийцира.\n- Поэзии шогачу новкъахь сан хьехархой хилла, суна гlo динарш дукха бу. Доккха баркалла аларца билгалбоху ас сайн хьехархой: нохчийн Халкъан яздархо Айдамиров Абузар, поэташ Кусаев Iадиз, Рашидов ШахIид, Шайхиев Iалвади, кхин берш а, - бохуш, дагалоьцу Амаевас.\nI990-чу шерашкахь адамийн маьрша дахар чолхе делира. Советски Союз цIе йолу пачхьалкх юьйжира. Доладелира суверенитетийн гайтарш. Республикаш шаьш евлира. Бодане зама кхечира нохчийн махка а. ТIемаша, дохийна, хIаллакдира нохчийн къам, этира гIаланаш, ярташ. Махках даьлла, дуьне мел ду дIасадаьржира вайн халкъ.\nЦу халачу хенахь, шайн юьртах-махках бевлла, ДегIастанарчу Хасавюьрта тIамах бевдда бахара АмаевгIеран доьзалш.\nШирачу хенахь аьлла ду, «яккхийн тоьпаш юьйлуш, мукъамаш дIатоь». Цу халчу хенахь Машас долчу хьолах яздо:\nГIоргIахь чуйилхина хIусамаш лаьтта,\nКIоранах даьгна го диттийн гIаларташ.\nСан хьоме Даймохк, хьо кхоъмаза аьтта,\nХьо гича, дог Iийжа, хуьлу-кх лазарш.\nДуккха а ханна дита дийзира Машин пондар, эшарш лакхар. Даймахкахь тIеман цIе кхерстачу хенахь сингаттамо лолле лецира цуьнан дог.\nДелахь а, боданечу хенахь Амаева Машега ца диталора байташ язъяр. Цу халачу хенахь, воно шен томмагIа дуьтуш, Неман а, машаран а ойланаш совйийларна, сингаттаме байташ язйора поэтессас.\nЛараме ешархой! Шун карахь ю эшаршлакхархочо, поэтессас Амаева Машас язйина керла байтийн гулар. Автора шун кхеле дуьллу цуьнан мах хадор.\nКоре бой оллар а - хьоь хетта дезча,\nСтол дехьа xloттop - хьоь ала дезча,\nКхачанан чемаш баха хьо воьлча,\nМа хала хир ду, эхь ду и… хезча.\nКотам ер-эцар а могуьйтуш дацахь,\nКхоьш-гIабакх кхехкор а могуьйтуш дацахь,\nТекхан-цацин а нана ца хилча,\nМуха Iен еза, хьан зуда хилла?\nХьан вусавалар, тIеман эпсар санна,\nХьан карзахе вийлар, бахьанаш эшна,\nЗударийн гIуллакх Iамочул хьайна,\nНеIарна тIам биллахь, хIусамдас санна.\nХьо вогIу вайча, ча йогIу моьтту,\nВистхуьлуш хезча, бIарлагIаш хIуьтту.\nВаллахIи, яра, хьомениг, хьуна\nЧухула хьийза цхьа «робот» дика.\n(ТIеман ветеран сан ден ойланаш)\nДерриг ца хилла дахарехь довха.\nЦа кхиъна жималлехь чам боккхуш ловза.\nМостагIчо долийча шен ирча тохар,\nТоламе кхойкхуш соь, даьржира аз.\nДицлур дац сан дагна ненан соь елхар,\nМостагIа ца везна вайн лаьттан делхар:\n«Сан кIант, хьо гIатталахь, Даймохк бу кхойкхуш,\nОсала хьо хилахь, гечдийр дац», - бохуш.\nДицлур дац, цIийлахь сайн неканца гIиттар,\nДеттачу терзана накха тIелоьцуш.\nБелшаш тIе халонийн беза мохь боьжча,\nВоьхна вац. Диц ца дин ас делла дош а.\nМолханан хьожано чахчийна чкъураш,\nМостагIий эгабеш, кегдийний дегI-м.\nХIинца а… ХIинца а ма лара воцуш –\nСайн халкъан дагца со даима веха.\nДОТТАГIЧУЬНГА ДИНА ВЕСЕТ\nДоттагIа, дийцалахь цIий Iаьнна шераш,\nМостагIа вагавеш, вай лелла некъаш.\nТахана дегIана язъелла чевнаш,\nХетало, доттагIа, весет дан дезаш.\nХьо шен кIант лерина, сан нанас лохур ву,\nДоттагIа, ахь тIаккха цуьнан дог эца.\nОьздачу гIиллакхца довха дош ала,\nМацца а доьзалан дог-ойла эшахь.\nХало тIехIоьттича, хьоьх дагабевр бу,\nДен доттагI хьо хилар дозалла хир ду.\nДоьзало хьовзийна сан накъост тIеягIахь,\nДуьненахь вац, алий, таттий ма йиталахь.\nДоттагIа, хаалахь, гIайгIано ваьхьча,\nХьайцанна со лоруш къамеле ваьлча,\nНабарна тевжинчохь, гIенаха веъна,\nОйбур бу, доттагIа, хьоьгара бала.\nШераш мел дIаэхарх, со хир ву хьоьца.\nДуьненахь чалх яцарх, са хир ду хьоьца,\nТIаьхьар ца йолучу Iожалло хьулварх,\nДаймехкан кIентан сий дехар ду, хьуна.\nСих-сиха хIотталахь, салам луш, борзе,\nЧурта тIе язделахь, «Нохчийн кIант», алий,\nДаймехкан сий лардеш, велла кIант, алий,\nДийцалахь кIенташка, Кавказан аьрзу!\nСУНА ХЬО ВИЦЛУР ВАЦ\nМелчу махо дашош ло,\nСхьатIейогIуш бIаьсте ю.\nКъорза кузо хазбеш го,\nВайн аренаш сенлуш ю.\nСан даго, сан даго лехна, хьомениг,\nХьо гape, хьо гape даима сатуьйсу.\nХийлазза вай цхьаьна\nШовданехь ва лаьтташ,\nСо новкъахь сецаеш,\nДуьхьал ког тийсинарг!\nСан бIаьргаш, сан бIаьргаш, хьо лоьхуш, доьлху,\nСан ойла, сан ойла даима хьоьца ю.\nМел генахь хьо хиларх,\nХьо суна вицлур вац.\nХьоь безам ширлур бац...\nИиц ма е, виц ма ло, варе хьежна со,\nВайн безам биц ма бе, генахь хиларх хьо.\nПросмотров: 72 | Добавил: kanta_ibr | Рейтинг: 0.0/0


Оьрсийчоь -- Москох, 13ГIад2013\nКавказера а, кхечу мехкашкара а схьабевллачу нахаца йолу оьрсийн юкъаметтигаш кхоччуш галйовлуш ю Оьрсийчоьнан коьртачу шина гIалахь Москох а, Петарбухехь а.\nМоскох Бирюлево-кIоштIахь хилла къепедацарш дIа а дерзале, Дагестанера зуламхой лецна шаьш аьлла, хаам бина Петарбухерчу полицин куьйгалхоша. Цу наха динарг хIара ду аьлла дуьйцуш дацахь а, полицино бинчу хаамо сурт кхуллу уьш цхьа онда зуламхой болуш санна.\nПетарбухечу суьдо лаца бакъо елла Дагестанера схьаваьлла волу 7 стаг. Царна бехке дуьллуш ду гIалин юккъехь, герз а кхуьссуш, харцхьа лелар. Цуьнах лаьцна хаам бина Оьрсийчоьнан чоьхьарчу гIуллакхийн министраллан Петарбухехула йолчу урхалло.\n«Кавказский узел» интернет-агенталло дийцарехь, баханчу беттан 14-чу дийнахь Петарбухехь лаьцнера Дагестанехь вина волу 7 стаг. Цу хенахь уьш бехке беш бара, травматикан тапча а кхуссуш, цхьана нахах тийсабалар. ХIинца хиина царах цхьаъ гIарол дечу кампанин белхахо хилар.\nЛаьцначарна юкъахь ву тIеман латарехула чемпион а, дехкарш а доцуш латарехула чемпион а, боксах латарехула дуьненан чемпион а.\nХилларг билггала хIун ду кхеташ дац, полицино динчу рапорташка ладоьгIча. Амма билгалдоккхуш ду и нах лоцуш дIаяьхьна хилар дукха шуьйра операци. Масала, царах цхьаъ лаьцна лерринчу полицин тобан декъашхоша корехула чу а лилхина. Кхин шиъ лаьцна бакъйолчу шпионийн детективехь санна, и шиъ чохь волчу машенна улле машенаш а тийсина.\nЦхьаболчу хаамашца, дагестанхой дов даьлла хилла "Пойзон" а, "Кваренги" а бараш ларйечу гIаролхошца. Дагестанерчу бахархойн яьххьаш ца тайначух тера ду цу ресторанин неIаршкахь лаьтташ хиллачу нахана.\nМухха делахь а, сурт хIоттало цу кепара бакхийн ницкъаш тIе а оьзна, и нах лацар уьш Дагестанера хиларца доьзна ду аьлла. Чоьхьарчу гIуллакхийн министралло бинчу хаамца, цаьргара схьаяьккхина 2 травматикан тапча а, 25 патарма а, 2 бейсболах ловзуш лелош йолу гIаж а, резянкин чхьонкар а, 5 гIоьмаш а, ткъа иштта, Кавказера нах лоцуш хуьлуш ма хиллара, "экстремизман билгалонаш йолу литература" а.\n«Коммерсант» газетан корреспондент Мурадов Муса Москох веха дуккха а хан ю. Цу кепара Iедалша хIиттон сурт баккъалла а долуш ду цу гIалахь? Оццул дукха зулам дан арабевлла Кавказера схаьбевлла нах бу Москох аьлла хаьттира цуьнга Маршо Радионо.\nДагестанан куьйгалхо Абдулатипов Рамазан шен хенахь Оьрсийчоьнан къаьмнийн юкъаметтигашкахула министраллан куьйгалхо хилла ву. Цунна хетарехь, Оьрсийчура Iедал хIинца а болх беш ду Кавказ йоккхучу хенахь юьхьарлацна хиллачу кепашца а, барамашца а.\nАбдулатипов Рамазан: «Вуно халахеташ далахь а, и кепаш хIинца а Iедало урхалла деш йолу принципаш санна болх беш хуьлу. Иза хилийта мегар долуш дац. ХIунда аьлча, вай дукха хенахь дуьйна цхьана пачхьалкхехь дехаш ду. Вай дукха хенахь дуьйна цхьа халкъ ду».\nТахана Оьрсийчоьнан Iедалера дукхах болу политикаш Мурадов Мусан хенара нах бу. Уьш а бу, интернационализман кепаш хIун ю а хууш, Советан Пачхьалкхехь кхиина нах. ХIун дан деза къаьмнийн юкъаметтигаш аттачу яха аьлла, шега хаьттича, Мурадов Мусас элира.\nАмма цкъачунна Оьрсийчохь хIуттуш долу хьал нисса бIостанехьа ду. Иза кхана-лама толур ду ала хIуттур болу нах дукха къIезиг хир бу цу махкахь.


Ойланийн некъаш - Вайнахская библиотека - Govzalla.com\nАвторах лаьцна дош\nЧ1ог1а хьал долуш а, муьлха а х1ума кхетаме гайта к1орггера а бу нохчийн мотт. Билгалдаккха деза, и кхио а, шорбан а, к1аргбан а вайн 1илманчийн таронаш к1езга хилла. Х1етте а, вай Казахстанера ц1адирзинчул т1аьхьа исбаьхьаллин дешан говза нах - 1илманчаш бевлира вайна. Арадуьйлуш вайн маттахь газеташ, журналаш, книгаш - тайп - тайпана изданеш яра. Кху mlамo оцу\nдерригенах а хадий вай. Дуьненчохь цхьа а ницкъ бац халкъан дахар сацо.\nКерла къуона т1екхуьуш поэташ, яздархой бу вайн, aммa вайна хаьа мел халчу хьолехъ уьш бу. Xlopa исторически муьро къомана хьалха шен заманан проблемаш xlummaйo. Неман муьрехь поэзехь говза дош ала хуучо шен къам гора xlommo дуьненчохь цхьа а ницкь боцийла хоуьйту. Хьалха баъллачу т1амах хьахипча, цунна тоьшаллина дало шортта масалш дара. Ламах баьлла цкъа а,\nцхьанна а дика болх бац , зулам доцург.\nКху книгин автор - Эдильеултанов Лом Вахаевич ша вина 1953 шарахь Казахстанехь, амма кхиъна ву Хьалха-Мартант1ехь. Цо кхиъамца чекхъяьккхина кху юьртара No 7 школа. Цул т1аьхьа цо чекхъяьккхина шиъ лакхара дешаран институт. Цо бина хъехархочунна mlepa д1a директории а кхин таш-таппана куьйгалхочун белхаш. Тахана а болх беш ву Мартан mlepa РЭСсехь а, No7 полу школехь а. И белхаш бина ца 1аш, шена кхин цхьа деза дукъ т1елаъцна Ломас. Поэзехь доггаха дош aлa некъ схьачаьцна а ву иза. И кхуиах кхетта «цамгар» кхетта ц1еран доьзалехь, суна хууш йо1а, к1ант а ду.


Политковская Аннин йина де ду\nМарсхьокху-беттан 30-чу дийнахь йина де ду Оьрсийчоьнан журналистан, бакъонашларъярхочун Политковская Аннин. Политковская Анна дуьненна а евзаш дешан говзанча яра, бакъдерг луьра дIаолуш, харцонца къийсам латтош, мискачу нехан бакъонаш ларяърехь шен са а ца кхоош.\n2014 –чу шарахь Москохарчу кхело Политсковская Анна ерна пхи стаг бехк тIебилларца кхеле озийра. Гайтукаев Лом-Iелина а, цуьнан йишин воIна Махмудов Рустамна а белла дIабовллалц набахтехь такха хан туьйхира.\nНохчийн къомана дуккха а орцахйийлира ша дийна йолуш Политковская Анна. Ткъа яц иза хьахош Нохчийчохь я иза йинчу дийнахь а, я йийначу дийнахь а.


Соьлжа-ГIалин бахархой ЖКХ-н лекха мехашна а, автобус сацорна а дуьхьал митинге арабевлла\nМангал-бутт 21, 2022\nСоьлжа-ГIалара Элихановн эвлахь цIаьххьана митинг гулъелла – 20 стага гIалин юкъа йоьду автобус юхаерзор тIедожийра, тIаккха ЖКХ-н лекха мехашна дуьхьал бистхилира.\nМитинган цхьаволчу декъашхочо Кавказ.Реалиига дийцира, ши шо хьалха Нохчийчоьнан коьртачу гIалана шайн эвла юкъалаьцча, цIаьххьана бистина меттигерчу бахархоша ЖКХ-н гIуллакхех бала беза мах.\n"2020-чу шарахь Гикало эвлана Элихановн цIе тиллина, Соьлжа-ГIалана юкъатоьхна – оцу сохьтехь лакхадаьлла газах, светах дала деза ахча. Iай коммуналан гIуллакхех сан юккъерчу барамехь дала дезарг 5-10 эзар сом ду. ХIусам йохъярна беза мах боьху хIинца. Тоькана мел-кIезга кхин а 1000 сом дойу, оха иза кхуошехь", - дийцина къамел динчо.\nАвтобус сацоро хIора денна Соьлжа-ГIалин юкъе лелачу нехан дахар чолхечу хьоле доккху, кхетийна протестан кхечу декъашхочо.\n"Гикало лелачу юкъараллин транспортаца массочу ханна а бара кхачамбацарш. Маршрутан таксийн машенаш лелораш массочу ханна а гIертара рейсин автобусаш юкъара яха. Автобусаш йорах хуьлура, билгалъяьккхинчу хенаца а лелара, Беркате, гIалин юккъерчу базара, ах сахьтехь дIакхача аьтто бара. ТIаьххьарчу шерашкахь гIеххьа тишо цхьа автобус лелара, дIасавоьдург 25 сом мах бара. Амма Мангал-беттан 1-хь дуьйна иза а маршрутера дIаяьккхира, ткъа маршрутан таксин мах 35 соьманна тIера 50-нна тIе хьалабаьккхира. Цул сов, уьш хьалаюьзча бен ца лела, йиллина хан а йоцуш. Эвлан бахархой тайп-тайпанчу инстанцешка лелара, кехаташ яздора, амма пайда ца хуьлура", - дийцина Элихановн эвлара яхархочо.\nАкцин декъашхоша бахарехь, цигарчу митинге нохчийн парламентан депутаташ баьхкира – цара дIасадовлар хьийхира, хьал листа дош а делира. Амма хьакамаша хIинца цхьа гIуллакхаш дина дац.\nСоьлжа-ГIалин мэрехь Кавказ.Реалиига дIахьедира, митингах лаьцна шайна хIумма а ца хаьа, аьлла, ткъа республикан парламентехь элира, хаамийн сервисца зIене довла, амма цигахь цхьамма телефон схьа ца ийцира.\nЭлихановн эвлан бахархой кхоьру, митинге арабевллачарна цхьаъ хиларна. Хьаькамашна латкъамаш деш болчу республикан бахархойн проблемаш хила мега.\nЭвлан бахархой хьалхо хьаькамашка бевллера, транспортан министран гIовсаца цхьанакхетар хилийта гIертара уьш, амма барт биншехь уьш тIе ца лецира. Шайн хьолах лаьцна дуьйцуш видеокхайкхам бира цара. Дагадоуьйту, 2007-чу шарахь дуьйна Нохчийчоьнан транспортан а, зIенийн а министраллин коьртехь Черхигов Рамзан ву, республикан куьйгалхочун Кадыров Рамзанан цхьайолчу йишин цIийнда.\nКавказ.Реалиино хьалхо бинчу хаамца, хIокху шарахь ЖКХ-н мехаш уггара дукха Нохчийчохь дистина. Уьш 6,5% лакхдаьлла. И мах хьалабалар дуьххьара хуьлуш дац – 2020-чу шарахь коммуналан мехаш Нохчийчохь иштта дистира.


"Оьшуш дуьненчу дохуш ма дац и бераш, дIахаттал!"\nКIорггера тидам бича а го нохчийн юкъараллехь хилла хийцамаш. Дуккха а тIеIаткъам лайначу а, хIинца а ловчу а къоман тахане кхечу агIора ца хуьлийла а дац.\nIедало тойо, бераша йохайо...\nХIетте а халахетарца билгалдоккху нохчаша шаьш, замане хьаьжжина хийца ца белча а ца бовлу нах. Хийла, нохчийн къоман тIум билгалйоккху шира ламасташ а, гIиллаккхаш а херлуш ду нехан бехкенна. Церан меттан хIинцалц ца хилла, тIеэцна маьттаза а, эвхьаза а гIиллакхаш ду.\nПхьоьхахь нах гулбелча цунна терго ца еш ца хуьлу. Шайна юкъахь хьагI-гамо, эвхьазлонаш, бераш муьтIахь ца хиларна, ур-аттала шай чуьра доьзалехь а барт ца хиларна бехк цхьанна а ца го Iедална бен.\nХIара аьхке йолаелча дуьйна Соьлж-ГIалахь болх бан йолаелла капиталан меттахIотторан программа. Петарийн гIишлош таеш, кетIара меттигаш, берийн ловзаран майданаш а кечъеш, дIабоьду и болх.\nКхачамбацарш доцуш-м дацара, амма наха шаьш йохайо, бехйо, цIан а йина дIахIоттийнарг.\nМасала, берийн майданашкахь церан самукъадаккха цхьацца гIирс кечбина. ХIинцале уьш йохийна бераша, тIехьожуш шайн баккхийберш а болуш. Бер харцахьа мел лела а, цуьнах самукъа а долуш бу хIинцалера нах. Оцу хIуманан терго йина Соьлж-ГIалара вахархочо Абумуслимов Мовсара.\nАбумуслимов: "Берийн цхьа майданаш ю кхузахь йина. Дийнахь а, буьйсана цу тIера ца буьйсуш, 2-3 дийнахь йохийна уьш. Тхо кегий долчу хенахь тхуна хьехарш дора. ХIинца хьуна некъ ца буьту, хьо дIавистхилча дуьхьал 30 дош олу. Шайн чуьра схьаду иза. Берашна хьехамаш беш белхьара цу тIе дера дацара хIара".\nКху тIаьхьарчу иттех шарахь тIехсов деста доладелла Соьлж-ГIаларчу бахархойн терахь. Ярташ дIатесина ю хIинца. Латта лелош, даьхний а кхобуш болх бан ца лаьа, цундела гектараш гергга керташ дIа а тийсина, нах петаршка бирзина, хIора шарахь церан кхин болх бац дебар бен, аьлла кхин дIа а дуьйцу Абумуслимов Мовсара.\nАбумуслимов: "Тахана гIалахь вехаш ву со 6 соти латтан тIехь,кхуза хIун юьйра яра теша айса сайга а бохуш. 60 шаре гергга хан йолуш ву со. Тахана яккхий керташ охьа а тийсина, гIаличохь нехан петаршкахь Iаш бу цхьаболу нах. Оцу петарш чохьт 30 стаг хуьлу наггахь. Коммуналан ахча дIадала а ца лаьа царна. НеIарга баьхкича цаьрга девнаш а дохуш Iаш бу уьш".\nБожарша цхьадолу хIума тидаме оьцуш а хир дац, амма зударех къайла хьур дац уьш. Шена къона чкъурах тусаделларг а, царна я хьехамаш беш бацахь а, я цара иза дIалоцуш бацахь а цхьаъ ду, бохуш дийцира Соьлж-ГIалара къаночо Салманова Зайнапа.\nСалманова: "Шайн чохь Iад Iа дай-наной. Нехан неIарга а кхуьссуш лела бераш. Iедалан гIуллакх ма дац хьуна цIа а деана, царна хьехамаш бан. Шайн долахь петарш йолуш а бац и нах. Кху гIалахь санна дукха бераш хир дац. Уьш а дуьненчу доху, Iедало царах ахча ло дела.\nОьшуш деш а дац цара уьш. Арахь цхьаъ вониг деш хилча, каг ма е плитка аьлча, хьа яцара иза-м олий дуьхьала олу. Бераш оьшу дуй-даций хуур ду, буьйсанна 12 сахьт даьлча а арахь лелаш хуьлу-кх уьш".\nСоциалан машанехь нохчийн селхане а, тахане а хинйолу кхане а юьйцучу хенахь тIемаша нохчашна тIехь боккха Iаткъам бина олий, дийца буьйлало. Атта ду оцу бахьанашца бехкаш дIа-схьа теттар.


Мехаш хьаладовлар политикаца дузу нохчаша\nБаьпкан мехаш хьаладовлуш ду Нохчийчохь.\nКху тIаьхьарчу масийтта кIирнах баьпкан мехаш хьаладовлуш ду Нохчийчоьхь. Цуьнца цхьаьна хьаладовлуш ду кхин долчу кхачанан суртасатийн мехаш а. Цхьаболчу бахархоша иза дузу кестта Оьрсийчохь хила мегачу политикан хийцамашца.\nОьрсийчохь пенсийн а, алапийн а барам цхьана итт туьман лакхабакхахь, цунна тIаьххье. догIуш ду, коьртачу сурсатийн мах айбар. Нохчийчохь, масла, бепиган а, даьттан а, шекаран а, мах хьалабаккхина цхьа бутт сов хан хира ю. Амма, базаршкахь нах кIезга ца белла, цигахь лаьтта йохкархой, даиманна санна, мах ца хуьлу бохуш вахьбоьлхуш балахь а.\nСоьлжа-гIалана юккъехь йолчу «Беркат» олучу базарахь, хIокху деношкахь адамийн жигараллийца хийцам бац. Мах мел лакхабалахь а, юург ца эцча ца бовлу, бохуш, коьртачу декъан иза юьхкучу могIанашкахь ша зингатий санна дIай-схьай лела адамаш.\nЮккъараллехь башха бохаме ца хета, кхечу хIуманна мах хьалбаьлча, амма, деманна а, цуьнах дечу бепиган а мах айбича, тIаккха, доккха Дала туохар хуьлуш дала олий, дийца доладо юккъараллехь. Ишшта дара, оцу базарахь бепиг духкучу туьканна хьалхахь а. Туьканчуьра йохкархо бен ша йоццушехь бехказа йолуш санна къамел деш яра цу чуьра зуда\nЙохкархо: «Массо а хIуманна тIекхетта мах. Ишшта схьадахьаш-м ду хIара бепиг. Шу баьлла мах хьала олу цхьаболчара. Дера ца баьлла. Массанхьа хьалабаьлла иза. Сан гIулалкх долуш а ма даций сан. Со кхузахь гIо деш ю. Амма, хIара мехаш-м дацара хIинцалц. 12 соьмах дара бепиг, хIинца 15 сомах ду. Марха даьстачу дуьйна бу-кх хIар мах ишшта».\nХIун бахьан ду, деман а, кхечу коьртачу сурсатийн мах лахкбалар, аьлла деллачу хаттарна, цхьаболчу эцархойн шай жоп хуьлу. Ша эцна йолу мерза булочкаш, тIоьрмиг чу йоьхкуш яллачу йоккхачу стага, хьал а таьIан, шена хаа элира гIуллакха стенна тIе доьдуш ду.\nЭцархо: «Ас сайна хезнарг дуьйцура ду шуна. Iедалан карчам хира бу боху вайна, тIедогIучу шарахь. Ялта а массо хIума а язлура йолуш ю боху. Къелла йогIура ю боху. ТIедогIучу шарахь хала хира ду боху-кх вайна. Ас хIумма а ца эцна. Сан могашалла дика яц и кечам бан. Дуьйцуш хезна суна, керстанш Путин дIаваккха хьийзош ву аьлла. Пенсий гIой а, дIавала бохуш ду боху цуьнга».\nБазарахь, шорта кегий машенаш а, «муравей» олуш йолу мотоцикалш ю, вовшах хьакхалуш, ца хьакхалуш тIанк аьлла, галех а, кехатийн гIуткхех а юьззина дIасалелаш. Цу тайпа такси тIехь болх бечу Дикалус, хаам бира, дукха хан йоцуш, наха, юург, галешкахь оьцуш ю аьлла.\nДикалу, таксист: «Даьтта, дам, шекар. 30-40 процент оцу хIуманна мах хьалабаьлла. Оьцучохь мах хьалабаьлла, цундела, кхзахь юьхкучара а лакхабоккху иза. 20 гали оьцурш а хуьлу, 8 гали 10 гали дама оьцурш а хуьлу. Ас айс дIавигна-кх 20 гали а эцна цхьа бут ах бутт хьалха. Оцу стаган хIара хьал хIуттура дуй хууш хилчух тера ду. Хьалха дема галех 650 сом доьхура, хIинца 900 сом доьху. Бепиган мах I5-20 соьман хьалабаьлла. Мича мегаш ду хIара»?\nХасстоьмаш духкучу туьканахь, деса далахь а, цу чохь шай мах хьалабаьлла бац боху. Амма, цуьнан долахочо Муштас билгалдоккху, шаьш оьцучохь болчу мехах, шен мах а боьзна хилар.\nМушта: «Тхан мах хаьлабаьлла мах цхьа а тайпа. Картолан а, копустан а цхьа терра лаьтташ бу. Хохийн мах вахьбаьлла киланах туьманна тIе. Копуст а, картол I5 соьмах ю. Кхин хаьлабер бу бохуш аьлла хIума дац. Оха оьцучохь телефон тоьхча, хилчу мехах хира ю-м боху хIара хIума».\nЭцархошна юккъахь шорта нах бара, мехашна арз дийра долуш. Масла хIара зуда санна.\nЭцархо: «Массу а туьканчохь хьалабаьлла мах. Даьтта 50 соьмах оьцуш дара оха. ХIинца 80 сом доьху цуьнах. ХIума ца йиъча ма ца довлий, тIаьххьарниг дIаделла а».\nДукхахболчу йохкархоша, шай агIора арз до, туьканийн баттахь лучу арендийн мах хаьлаайбина аьлла. Иза а, доьззна ду, цара ца дийцахь а, сурсатийн мах лакхабаларца.\nЙохкархо: « Аренда дукха лекха ю. Иза даллал бен баттахь тхан вовшах а ца кхета. Тхуна чу дахь хIума ца юьсу. Ца бича а ца довлу тхо. Хьайна ца лаахь, туька дIа а къовлий, догIанаш вахь а дехкий дIагIуо олу тхоьга».\nЦхьаболу нах, арахь политикан хьал мухха а далахь, мацалла хIоттарна кхераш кечамаш бо. ИбрахIим цIе йолчу Хьалха-мартан тIерачу вахархочо, шен лулахь ву боху царах цхьа стаг. ТIаьххьарчу хенахь шена кесста-кесста моттало, оцу воккхачу стага лелош дерг нийса ду, бохуш дийцира ИбрахIима.\nИбрахIим: « Сан лулахь ву Iусман бохуш цхьа воккха стаг 90 шарелла тIехъяьлла хан а йолуш. Дукха хена дуьйна, кертахь доккха ор а даькхкина, цу чу хIора шрахаь 8 тонн кIа чу дуьллу цо. Шо дIадаьлча, цуьнах дама а дой дIадуу. ХIунда дуьллуш ду ахь аьлла. шега хаьттича, тIом балахь а, меца хан агIахь а, ялта долу стаг мец хира вац бохуш дуьйцу. Лулахь болу нах цунна реза бац, урамехь дехкий долун дела. Схьахетарехь, хIара гIуллакх ишшта дIадоьдахь, цуо лелош дерг нийса хила мегаш а ду».\nНохчашна, мацалла хIоттарна кхерам бац, къоманна амал йоьвзучарна иза хIун ду бохург хIун ду хаа. Амма, адамийн синкхетам лакха мел болу, нах кхета, деккъа гай дуозорах хIоьттина дахаран маьIан хIоьттина доцийла. Иза ца кхеташ балахь а, ян Iедалан томанна шаьш ца кхета моттуьйтуш балахь а, дукха бу нах, тахана а Нохчийохь.


Бусалба наха дуьненан lилманехь йитина лар — Зори Ислама\nБусалба наха дуьненан lилманехь йитина лар\nБоккхачу лерамца ботаник а, фармацевт а санна вевзаш хилла Ибн Байтер (1190-1248). Шен книги тIехь 1400 дарбанан ораматаш, бецаш билгалъяхна цо. Цу хьаьрмахь и 1илманан болх уггар коьртачех лоруш хилла.\nОптикин бухбиллархочо Ибн Хейсама (965-1051) шен «Сурт хIотторан книга» (книга изображений) цIе йолчу книгица тIеIаткъам бина Iилманчашна Роджерна Бэконна а (1214-1294), Кеплерна а (1571-1630), иштта Леонардо Да Винчина а (1452-1519). Ялх бIе шарахь Iилманехь коьрта лоруш хилла и книга. Куьзганин горга (сферически) серло юхатохаран механизм цуьнан цIарца ю «Аль-Хазинин проблема» (Проблема Аль-Хазина). (И цIе йоккхуш хилла Европехь Ибн Хейсаман).\nИбн Фирнанас цIе йолчу Iилманчас 880 шарахь дуьххьара тIома йолуш йолчу аппарат санна болу гIирс вовшахтесна. Цунна коьчаллина цо чорда (плотный) кIади, олхазарийн месаш лелийна. И аппарат дуккха хIаваэхь Iаш а, лаьтта яйн охьаюьссуш а хилла. Малхбузехь дуьххьара аппарат тIомаяккхар 1903 шарахь хилла.\nДуьххьара кехат деш йолу фабрика Багдадехь 794 шарахь\nИбн Фазлос йина. И тайпа фабрика йина 800 шарахь Египтехь, 950 шарахь Андалусехь (Испанин къилбехь). Европехь и тайпа фабрикаш тIаьхьо юьйлаелла: Византехь-1100, Сицилехь -1102, Германехь-1228, Англехь -1309 шерашкахь.\nАхкаройн дуьненна биллгал долу хаарш делла Дамири (1349-1405) цIе йолчу Iилманчас шен «Хаятул-Хаван» аьлла болчу балхаца. Цу балхаца зоологи Iилма санна дуккха а кхиийна цо.\n← Комиссия НМИЦ ФПИ Минздрава России положительно оценила эпидемиологическую обстановку в ЧР\nХАТТАРШ А, ЖОЬПАШ А — ШАРИІАТЦА →\n06.12.2019 23.03.2020 Administrator\n10.11.2021 10.11.2021 Administrator\n21.06.2021 22.06.2021 Administrator


Карелерчу Медвежьегорск гIалара 27 шо долу меттигера яхархо бехкейина, стохка гурахь Архангельскерчу ФСБ-н гIишло чохь дина теракт бакъдарна. ЙоьIан цIе а хьулъеш, хаамбина цунах лаьцна "Республика" хьостано. Зорбанашкахь яздарца, еарин Iуьйранна бехкеечун хIусамах хьоьвисна Карелин ФСБ а, экстремизмна дуьхьало латточу Центран белхахой а.\nБахьана хIоьттина хилла, "ВКонтактерчу" социалан машанехь оцу йоIа, Архангельскехь эккхийтар дина Жлобицкий Михаил бакъвеш язйина публикаци гучуяьлча. "Шен дахар а ца кхоош, харцонца къийсам латтийна турпалхо ву иза" аьлла, яздинера цу йоIа. Терроризм бакъ ларар хааделлера цуьнан текстехь экспертиза йича.\nАрхангельскерчу къайлахчу сервисийн хIусам чохь эккхийтар дарх социалан машанашкахь шена хетарг мел аьллачунна дуьхьал дохуш ду бехктакхаман гIуллакхаш.\nЖлобицкий Михаиалан тIаьххьарчу постан репост йина аьлла, бехкейира стохка Лахьан-баттахь Вологодскан кIоштара Ромасенко Надежда.\nОццу баттахь Калининградехь лецира меттигера анархистийн агIонча Лукичев Вячеслав. Жлобицкийс тIаьххьара дитинчу кехатан копи шен аккаунте хIоттийна, иза "турпалхо ву" аларна бехк кховдинера цуьнга. КIира хьалха 300 эзар сом гIуда хьарчийна Лукичевх. Бехк тIе ца буьту цо, гергарчу заманчохь кхеле латкъамбан Iалашо а ю цуьнан.\nАрхангельскехь динчу терактах лаьцна "Эхо Москвы в Пскове" радиостанцин эфирехь меттигерчу журналисто Прокопьева Светланас дечу къамелехь терроризм бакъеш билгалонаш хааеллера талламчашна.\nДахначу шеран ГIадужу-беттан 31-чохь Iуьйранна эккхийтар дира Архангельскерчу ФСБ-н гIишло чохь. Талламчийн версица, меттигерчу политехникан колледжехь доьшуш волчу Жлобицкий Михаила куьйга йина бомба эккхийтинера.


Ассаламу Iалайкум! Мархин баттахь, лийчар тIедоьжна а волуш сахуьленга ваьллехь, йа яьллехь, марха хуьлий? Цо хIун дан деза?\nДела реза хуьлда!\nМарха кхаба ниййат динера ас, юха Iуьйра ламазана вижина виссира со, самаваьлча джунуб хилла а вара со. Ас хIун дан деза?\nДела реза хуьлда шуна а, массо бусалба нахана а!\nНагахь санна цхьана стагана, йа зудчунна, мархин баттахь буьйсанна эвхьаза гIуллакх хилар бахьана долуш, йа гIенах шайтIано цхьа хIума гайтар бахьана долуш, йа муьлхха цхьа кхи бахьана долуш лийчар тIедоьжна а долуш, Iуьйра ламазана азан дахь, йа ламазана вижина а виссина, лийчар тIехь а долуш самавалахь, кхечу хенахь санна цкъа доьххьара лийча веза, тIаккха шен ламаз дан деза, цу дийнахь шен марха дIакхаба а деза. Лийчар тIедоьжна а волуш Iуьйренга ваьллачу стеган а, зудчуьнан а марха нийса ду, иза лийча везаш хиларо цуьнан мархина деш цхьа а асар дац.\nМарха кхобучу хенахь мегаш доцург – Iуьйра ламазана азан динчул тIаьхьа ша бахьана долуш лийчар тIе ца дожийтар ду. Азан дале хьалха лийчар тIедоьжча а, йа азана динчул тIаьхьа вижина волуш лийчар тIедоьжча а марха нийса ду, духуш дац.\nЦхьана хьадисехь деана ду: «Шух цхьаъ лийчар тIедоьжна а волуш Iуьйренга валахь, цу дийнахь марха ма кхобийла цо» - аьлла. Кхин а Абу ХIурайрера схьа а – Дела реза хуьлда цунна – деана ду, цо а уьзза олуш фатва луш хилла аьлла.\nДелахь а, доьххьаралера хьадис, йа шел тIаьхьадогIучу хьадисаша шен хьукм дIадаьккхина (мансух) хьадис ду - цхьаболчу Iелам-наха ма-аллара – йа кхидолу хьадисаш шел чIогIа долу хьадис ду, Имам ШафиIийс – Дала къинхетам бойла цунах – ма-аллара. И хьадисаш вай жимма лахахь далор ду.\nАсхьабаш болчу хенахь – Дела реза хуьлда царна – Абу ХIурайрас – Дела реза хуьлда цунна – фатва делла хилла, лийчар тIедоьжна а волуш Iуьйренга ваьллачуьнан марха марха дац аьлла, цо кхи дIа кхаба а ца деза аьлла. Цуьнга иза дийцина хилла цхьана кхечу асхьаба. ТIаккха, Мединатан паччахьо Марвáна вахийтина Iабдуррахьман ибнул-Хьарис а, цуьнан кIант Абу Бакр а, Пайхамаран – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – ши зуда йолчу, Iаиша а, Умм Салама а йолчу, цаьршинга цу гIуллакхах лаьцна хатта аьлла. Цаьршимма хаьттича, Iаишас а, Умм Саламас а – Дела реза хуьлда цаьршинна – шиммо а цхьатерра иштта жоп делла: «Делан Элчанна – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – тIехIоттара Iуьйра ламазан хан, иза шен зудчунах лийчар тIедоьжна а волуш, тIаккха лийча а луьйче, марха кхобура цо». ХIара хьадис дийцина Бухарис а, Муслима а. Имам Бухарис – Дала къинхетам бойла цунах – хIара хьадис ша дийцинчул тIаьхьа аьлла: «ХIаммáма а, IабдуллахI ибн Iумаран кIанта а дийцина Абу ХIурайрера схьа, Пайхамара – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – иштта волчуьнга марха даста олу омру дора аьлла. Делахь а доьххьаралера хьадис иснадаца чIогIа ду (Абу ХIурайрера схьа дийцинчул)».\nИмам Муслима – Дела реза хуьлда цунна – шен «Ас-Сахьихь» жайни тIехь, «Лийчар тIедоьжна а волуш Iуьйра хан тIехIоьттинчуьнан марха нийса хиларан дакъа» цIе йолчу дакъана юкъахь дийцинчу хьадисехь ду, Iабдуррахьман ибн Ал-Хьариса а, цуьнан кIанта Абу Бакра а шаьшшинга Iаишас а, Умм Саламас а дийцинарг Абу ХIурайре дийцича, Абу ХIурайра кхечу асхьаба шега аьлларг бахьана долуш ша луш хиллачу фатвах юхавелира аьлла, «и гIуллакх цаьршинна гIолий хаьа» олуш.\nИмам Муслима дийцинчу хьадисехь ду, Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – лийчар тIедоьжна а волуш ша Iуьйренга ваьллачу дийнахь марха а кхобура, и де доькхуш а ца кхобура цо, аьлла.\nИмам Муслима кхин цхьа хьадис а дийцина Iаишатера – Дела реза хуьлда цунна – схьа, «Пайхамар – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – волчу цхьа стаг веара, тIаккха цо цуьнга элира – неIара тIехьа йолчу суна хаза а хезаш – «ХIай Делан Элча, со джунуб а волуш Iуьйра ламазан хан тIехIутту суна, марха кхаба дезий ас?» Делан Элчано – Делера салават а, салам а хуьлда цунна – элира тIаккха: «Суна а хIутту Iуьйра ламазан хан тIе, со джунуб а волуш, (хIетте а) ас марха а кхобу». Цо элира тIаккха: «Хьо тхо санна ма вац хIай Делан Элча, хьуна Дала геч ма дина хьан къинойх хьалха хилларг а, тIаьхьа хилларг а!» ТIаккха цо элира: «ВаллахIи (АллахIаца дуй буу ас), шух уггар чIогIа Делах кхоьрург а, Цунах кхера везаш долу хIуманаш уггар дика девзарг а хиларга догдохуш ма ву со».